title: Vành đai tiểu hành tinh

text:
nhỏ|389x389px|Các tiểu hành tinh trong Hệ Mặt Trời và Sao Mộc. Vành đai tiểu hành tinh tạo thành vòng tròn giữa Sao Hỏa và Sao Mộc

Trong Hệ Mặt Trời, vành đai tiểu hành tinh bao gồm các tiểu hành tinh là các thiên thể nhỏ hơn hành tinh, thường không đủ khối lượng để giữ hình dạng hình cầu, có quỹ đạo nằm chủ yếu giữa quỹ đạo Sao Hoả và quỹ đạo Sao Mộc (giữa 2,3 và 3,3 AU từ Mặt Trời), và cấu tạo chủ yếu từ các khoáng chất không bay hơi.

Tập hợp các tiểu hành tinh tạo thành vành đai các tiểu hành tinh. Vành đai chính có hàng nghìn các tiểu hành tinh lớn hơn 1 km, và hàng triệu các vật thể bé như bụi. Dù có số lượng lớn như vậy, tổng khối lượng của cả vành đai chính nhỏ hơn khối lượng Trái Đất 1000 lần. Các tiểu hành tinh với đường kính nhỏ hơn 500 m được gọi là thiên thạch. Các thiên thạch và bụi có thể va quệt vào khí quyển Trái Đất và tạo ra các "cơn mưa" sao băng.

Các tiểu hành tinh có thể tập hợp thành những nhóm tiểu hành tinh và các gia đình tiểu hành tinh, dựa trên các tính chất quỹ đạo riêng biệt của chúng. Các mặt trăng của tiểu hành tinh là các tiểu hành tinh quay theo quỹ đạo lớn hơn các tiểu hành tinh. Chúng không được phân biệt rõ ràng như các mặt trăng của hành tinh, thỉnh hoảng chúng hầu như lớn bằng hành tinh bên cạnh.

Có nhiều tiểu hành tinh chịu nhiễu lực hấp dẫn, đặc biệt từ Sao Mộc, đã bay với quỹ đạo đặc biệt nhiễu loạn. Bên trong Hệ Mặt Trời có đầy rẫy các tiểu hành tinh bay lung tung, nhiều trong số chúng còn cắt ngang quỹ đạo của các hành tinh bên trong. Đặc biệt, nhiều tiểu hành tinh bị Sao Mộc giữ lại trên quỹ đạo của nó, nằm trong cả điểm L4 hay L5 của Sao Mộc, gọi là các tiểu hành tinh Troia, dù thuật ngữ thiên thể Troia cũng được sử dụng cho các tiểu hành tinh ở những điểm Lagrange của các hành tinh khác.

Lịch sử quan sát

In 1596, Johannes Kepler dự đoán "Giữa Sao Hoả và Sao Mộc, tôi đặt một hành tinh" trong cuốn Mysterium Cosmographicum (Bí ẩn vũ trụ). Khi phân tích dữ liệu từ Tycho Brahe, Kepler nghĩ rằng giữa Sao Hoả và Sao Mộc có một khoảng cách quá lớn.

Trong một chú thích cho bản dịch năm 1766 về cuốn Contemplation de la Nature của Charles Bonnet, nhà thiên văn học Johann Daniel Titius từ Wittenberg nhận thấy một mô hình sắp xếp các hành tinh. Nếu người ta bắt đầu một dãy số ở 0 tăng dần lên 3, 6, 12, 24, 48..., tức là số sau gấp đôi số trước, sau đó cộng 4 cho mỗi số và chia cho 10, điều này tạo ra một giá trị xấp xỉ gần đúng với bán kính của quỹ đạo của các hành tinh đã biết (năm 1766) được đo bằng đơn vị thiên văn.

Ví dụ:  Bán trục lớn của Sao Kim (0,728 213 AU)

Điều này cho thấy rằng có một "hành tinh bị mất" (tương đương với số 24 trong chuỗi) giữa quỹ đạo của Sao Hoả (12) và Sao Mộc (48). Trong chú thích của mình, Titius tuyên bố "Liệu Chúa - vị kiến trúc sư có để trống không gian đó không? Không có gì ở đó cả."

Khi William Herschel phát hiện ra Thiên Vương Tinh vào năm 1781, quỹ đạo của hành tinh này phù hợp với quy luật gần như hoàn hảo, vì thế các nhà thiên văn học hàng đầu kết luận rằng phải có một hành tinh giữa quỹ đạo của Sao Hoả và Sao Mộc.

Vào ngày 1 tháng 1 năm 1801, Giuseppe Piazzi, chủ tịch hội thiên văn học tại Đại học Palermo, Sicilia, đã nhìn thấy một vật thể nhỏ di chuyển trong quỹ đạo với bán kính khá chính xác như dự đoán bởi mô hình trên. Ông gọi nó là "Ceres", đây là nữ thần La Mã của nông nghiệp và là người bảo trợ của Sicilia. Ban đầu Piazzi tin rằng nó là một sao chổi, nhưng thiếu đầu sao chổi sau đó ông cho rằng đó là một hành tinh.

Như vậy, mô hình nói trên được gọi là quy luật Titius-Bode, dự đoán gần đúng bán trục lớn của tất cả tám hành tinh khi ấy (Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hoả, Ceres, Sao Mộc, Sao Thổ và Sao Thiên Vương).

Mười lăm tháng sau, Heinrich Olbers tìm thấy vật thể thứ hai trong khu vực này, Pallas. Không giống như các hành tinh đã biết khác, Ceres và Pallas vẫn là những điểm sáng ngay cả dưới độ phóng đại lớn nhất của kính viễn vọng thay vì phân giải thành đĩa tròn. Ngoài chuyển động nhanh chóng, chúng xuất hiện gần như không thể phân biệt được với các vì sao.

Theo đó, vào năm 1802, William Herschel cho rằng chúng nên được đặt vào một nhóm riêng biệt, được đặt tên là "tiểu hành tinh" (asteroids), từ tiếng Hy Lạp asteroeides có nghĩa là "giống như sao".

Đến năm 1807, đã khám phá thêm hai vật thể mới trong khu vực: Juno và Vesta. Việc đốt cháy Lilienthal trong các cuộc chiến tranh Napoléon, nơi mà những công việc quan sát chính được thực hiện, làm cho những khám phá ban đầu bị phá huỷ.

Mặc dù có đề xuất của Herschel, trong nhiều thập kỷ, người ta vẫn nghĩ các vật thể này là những hành tinh  và đặt tên cho chúng bằng những con số đại diện theo thứ tự khám phá ra chúng: 1 Ceres, 2 Pallas, 3 Juno và 4 Vesta. Tuy nhiên, vào năm 1845, các nhà thiên văn học đã phát hiện một vật thể thứ năm (5.Astraea) và ngay sau đó, những vật thể mới được tìm thấy ngày càng nhiều. Và khi con số trở nên quá lớn, cuối cùng, chúng đã bị loại khỏi danh sách các hành tinh (lần đầu tiên được đề xuất bởi Alexander von Humboldt vào đầu những năm 1850) và lấy danh pháp theo sự đề xuất của Herschel, "các tiểu hành tinh", dần dần được sử dụng phổ biến.

Việc phát hiện ra Sao Hải Vương vào năm 1846 đã cho thấy sai số lớn trong quy luật Titius-Bode trong con mắt của các nhà khoa học bởi vì quỹ đạo của nó không nằm gần vị trí dự đoán. Cho đến nay, không có giải thích khoa học nào cho quy luật này và các nhà thiên văn học coi nó như một sự trùng hợp ngẫu nhiên.

Cụm từ "vành đai tiểu hành tinh" được đưa vào sử dụng vào những năm đầu thập niên 1850, mặc dù rất khó để xác định ai đã đặt ra thuật ngữ này. Việc sử dụng tiếng Anh đầu tiên có vẻ là bản dịch năm 1850, sau đó, Benjamin Peirce đã áp dụng thuật ngữ đó trong những cuốn sách của mình và đã là một trong những nhà quảng bá nó.

Một trăm tiểu hành tinh đã được phát hiện vào giữa năm 1868 và vào năm 1891, sự ra đời của astrophotography (nhiếp ảnh thiên văn) bởi Max Wolf đã tăng tốc độ phát hiện các tiểu hành tinh lên nhiều lần. Tổng cộng 1.000 tiểu hành tinh đã được tìm thấy vào năm 1921, 10.000 vào năm 1981, và 100.000 vào năm 2000. Hiện nay, các đài quan sát đã tự động tìm kiếm và phát hiện các tiểu hành tinh nhỏ nên số lượng đang ngày càng tăng.

Va chạm
Đây là nơi tập hợp nhiều tiểu hành tinh nên là một khu vực va chạm tích cực, va chạm giữa các tiểu hành tinh xảy ra thường xuyên (trên quy mô thời gian thiên văn). Va chạm giữa các tiểu hành tinh trong vành đai chính với bán kính trung bình 10 km được dự kiến sẽ xảy ra khoảng 10 triệu năm một lần.
Một vụ va chạm có thể phân chia một tiểu hành tinh thành nhiều mảnh nhỏ hơn (dẫn đến sự hình thành của một gia đình tiểu hành tinh mới). Ngược lại, va chạm xảy ra ở tốc độ tương đối thấp cũng có thể kết hợp hai tiểu hành tinh. Sau hơn 4 tỷ năm, các thành viên của vành đai tiểu hành tinh bây giờ không giống với thuở ban đầu.

Cùng với các tiểu hành tinh, vành đai tiểu hành tinh cũng chứa các dải bụi có bán kính hạt khoảng vài trăm micromet. Vật liệu mịn này được tạo ra, ít nhất là một phần, từ va chạm giữa các tiểu hành tinh. Do hiệu ứng Poynting – Robertson, áp lực của bức xạ Mặt Trời khiến cho bụi này từ từ xoắn về phía Mặt Trời.

Sự kết hợp của bụi mịn, cũng như các vật liệu sao chổi bị đẩy ra, tạo ra ánh sáng hoàng đạo. Ánh sáng hừng đông mờ nhạt này có thể được nhìn thấy vào ban đêm kéo dài từ hướng Mặt Trời dọc theo mặt phẳng của mặt phẳng hoàng đạo. Các hạt bụi tạo ra ánh sáng hoàng đạo có thể nhìn thấy có bán kính trung bình khoảng 40 μm. Thời gian tồn tại điển hình của các đám mây hoàng đạo tại vành đai chính là khoảng 700.000 năm. Do đó, để duy trì các dải bụi, các hạt mới phải được hình thành đều đặn trong vành đai tiểu hành tinh. Đã từng nghĩ rằng va chạm của các tiểu hành tinh tạo thành dải bụi chính của ánh sáng hoàng đạo. Tuy nhiên, mô phỏng máy tính của Nesvorný và các cộng sự cho kết quả là 85% bụi làm nên ánh sáng hoàng đạo là từ những mảnh vỡ của tiểu hành tinh cộng hưởng với Sao Mộc, chứ không phải sao chổi và va chạm giữa các thiên thạch trong vành đai tiểu hành tinh. Tối đa 10% bụi là do vành đai tiểu hành tinh.

Thiên thạch
Một số mảnh vụn từ va chạm có thể tạo thành các thiên thạch xâm nhập vào bầu khí quyển của Trái Đất. Trong số hơn 50.000 thiên thạch được tìm thấy trên Trái Đất cho đến nay, 99,8% được tin là có nguồn gốc từ vành đai tiểu hành tinh.

Các tiểu hành tinh đặc biệt
Tiểu hành tinh lớn nhất, Ceres, có đường kính khoảng 1.000 km; đủ lớn để có dạng hình cầu, làm nó có thể trở thành một hành tinh theo một số định nghĩa.

Nguồn gốc
Các tiểu hành tinh được cho là những gì còn sót lại của một hành tinh kiểu Trái Đất, hoặc nhỏ hơn đã không thể kết hợp lại từ khi Hệ Mặt Trời đang mới hình thành, vì sự gây nhiễu của lực hấp dẫn từ Sao Mộc.

Xem thêm
 Vành đai Kuiper

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Asteroids Page at NASA's Solar System Exploration

 Plots of eccentricity vs. semi-major axis and inclination vs. semi-major axis at Asteroid Dynamic Site

Hệ Mặt Trời


title: Polymera fusca

text:
Polymera fusca là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Polymera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Oldersbek

text:
Oldersbek là một đô thị thuộc huyện Nordfriesland, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordfriesland


title: Saint-Léger-Bridereix

text:
Saint-Léger-Bridereix  là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlegerbridereix


title: Quận Tillman, Oklahoma

text:
Quận Tillman là một quận trong tiểu bang Oklahoma, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Năm 2007, ước tính dân số quận này là người .

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích ki-lô-mét vuông, trong đó có km2 là diện tích đất, km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Oklahoma


title: Tầng Sakmara

text:
Tầng Sakmara là tầng động vật thứ hai trong thế Cisural của kỷ Permi. Nó kéo dài từ khoảng 294,6± 0,8 triệu năm trước (Ma) tới 284,4 ± 0,7 Ma. Tên gọi của tầng này lấy theo sông Sakmara, một nhánh của sông Ural trong dãy núi Ural. Nó do A. P. Karpinsky đặt năm 1874 như là một đơn vị phân chia trong tầng Artinsk được đề xuất khi đó và chỉ trở thành tầng riêng biệt khi V.E. Ruzhentsev tách ra khỏi tầng kia năm 1936. Tầng đứng trước nó là tầng Assel và sau nó là tầng Artinsk.

GSSP chính thức của ICS vẫn chưa được xác định. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này gần với thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón Streptognathodus postfusus. Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của các loài động vật răng nón Sweetognathus whitei và Mesogondolella bisselli.

Tầng Sakmara có thể phân chia thành 2 phân tầng là Sterlitamak và Tastub.

Tham khảo

 GeoWhen Database - Sakmarian

Kỷ Permi
Niên đại địa chất


title: Hylaeus nigricallosus

text:
Hylaeus nigricallosus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1890


title: Aschisma kansanum

text:
Aschisma kansanum là một loài rêu thuộc họ Pottiaceae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng đồng cỏ ôn đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Bryophyte Specialist Group 2000. Aschisma kansanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Hoa Kỳ
K
Thực vật dễ tổn thương


title: Badonvilliers-Gérauvilliers

text:
Badonvilliers-Gérauvilliers là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 415 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Badonvilliersgerauvilliers


title: Birthday Song,Requiem

text:
"Birthday Song,Requiem" là đĩa đơn gồm các ca khúc do ca sĩ Lia trình bày, do Key Sounds Label phát hành lần đầu tiên vào ngày 28 tháng 12 năm 2002 tại Comiket 63, Nhật Bản, mang số catalog KSLA-0007. Đĩa đơn gồm một đĩa với ba ca khúc do Jun Maeda, Magome Togoshi, Ryō Okabe, và Fishtone sáng tác, sắp xếp và sản xuất.

Danh sách track

Chú thích

Liên kết ngoài
Key Sounds Label's official website

Đĩa đơn năm 2002
Key Sounds Label
Bài hát của Lia


title: 24120 Jeremyblum

text:
24120 Jeremyblum là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1883.9058706 ngày (5.16 năm).

Nó được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Timarcha obsoleta

text:
Timarcha obsoleta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Timarcha


title: Inabe, Mie

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Mie, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website

Thành phố tỉnh Mie


title: Gleichen, Göttingen

text:
Gleichen là một đô thị ở huyện Göttingen, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 128,93 km². Được đặt tên theo hai tòa lâu đài Neuen-Gleichen và Alten-Gleichen trên hai ngọn đồi ở Gemeinde, Đô thị này có cự ly khoảng 10 km về phía đông nam của Göttingen.

Các thị trấn trong đô thị này gồm:
Beienrode
Benniehausen
Bischhausen
Bremke
Diemarden
Etzenborn
Gelliehausen
Gross Lengden
Ischenrode
Kerstlingerode
Klein Lengden
Rittmarshausen
Sattenhausen
Weißenborn
Wöllmarshausen

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính quyền

Xã và đô thị ở huyện Göttingen


title: Adiscus crassicornis

text:
Adiscus crassicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Adiscus


title: Thiên Thố

text:
Chòm sao Thiên Thố 天兎/天兔, (tiếng La Tinh: Lepus) là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh con thỏ.
Chòm sao này có diện tích 290 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 51 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Thiên Thố nằm kề các chòm sao Bạch Dương, Lạp Hộ, Kỳ Lân, Đại Khuyển, Thiên Cáp, Điêu Cụ, Ba Giang.

Tên gọi
Trước đó chòm Thiên Thố được coi là chiếc ngai của thợ săn Lạp Hộ, người Ai Cập gọi là chiếc thuyền của thần địa ngục Osiris, theo thần thoại Hy Lạp. Về sau người Hy Lạp cổ và người La Mã cổ hình dung hình ảnh con thỏ trong chòm sao này. Mặc dù là chỉ có các sao mờ, chòm sau Thiên Thố dễ tìm, vì nó nằm dưới chân hình người thợ săn trong chòm sáng Lạp Hộ.

Thiên thể
Các thiên thể đáng quan tâm
 Sao đôi γ Lep có thể quan sát bằng ống nhòm, đó là hai sao lùn, nằm cách Mặt Trời chỉ 26 ly.
 R Lep là sao biến đổi có chu kì không đều, còn có tên là Sao Hind Crimson. Năm 1845, nhà thiên văn học người Anh John Russell Hind miêu tả nó như một giọt máu trên nền trời. R Lep là sao khổng lồ với nhiệt độ bề mặt thấp, khoảng 2700 K, khí quyển sao có chứa Cacbon và ngôi sao có một lớp vỏ chất bụi bao bọc. Do các phân tử Cacbon hấp thụ bức xạ màu lam bước sóng ngắn, nên ngôi sao phát ánh sáng đỏ, nhất là ở các giai đoạn sáng cực điểm. Thời gian gần đây, cấp sao biểu kiến của R Lep biến đổi giữa 5,5 đến 11,7m, với chu kì biến đổi từ 14 tháng đến vài chục năm.
 Phần sáng nhất của cụm sao cầu, với ký hiệu M79 hay NGC 1904 có đường kính góc 8', nhưng thực tế đường kính thực của nó khoảng 260 ly. M79 nằm cách Mặt Trời 42.500 ly và cách nhân Ngân Hà 63.500 ly.

Danh sách các sao có thể nhìn thấy bằng mắt thường (<6m)

Chú thích

Chòm sao
Chòm sao phương nam
Chòm sao theo Ptolemy


title: Nền Kinh tế Mới

text:
Nền Kinh tế Mới là một hiện tượng kinh tế vĩ mô đặc biệt ở Hoa Kỳ vào nửa sau của thập niên 1990. Trong thời kỳ đó, kinh tế Hoa Kỳ có tốc độ tăng trưởng cao và ổn định, tỷ lệ thất nghiệp thấp, tuy nhiên tỷ lệ lạm phát cũng ở mức thấp. Lúc đó, đã có một số ý kiến cho rằng chu kỳ kinh tế đã chết.

Hiện tượng kinh tế vĩ mô khác thường
Giai đoạn 1995-1999 là giai đoạn mà tốc độ tăng trưởng kinh tế của Hoa Kỳ cao hơn so với trong các giai đoạn trước. Sản lượng kinh tế tăng bình quân hàng năm là 4,9% trong giai đoạn 1995-1999, trong khi chỉ tăng 2,75% trong giai đoạn 1972-1995, 3,14% trong giai đoạn 1913-1972. Theo lý thuyết kinh tế học vĩ mô, khi kinh tế tăng trưởng nhanh hơn (và có nghĩa là tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn) thì tỷ lệ lạm phát sẽ cao hơn. Quan hệ này thường được thể hiện bằng Đường cong Phillips. Hiện tượng tỷ lệ thất nghiệp thấp và tỷ lệ lạm phát cũng thấp trong nền kinh tế Hoa Kỳ giai đoạn 1995-1999 đã làm bối rối nhiều nhà kinh tế, nhất là khi những số liệu thống kê ban đầu không cho thấy có dấu hiệu nào của sự tăng năng suất lao động. Cái tên "Nền Kinh tế Mới" được dùng để chỉ hiện tượng kinh tế không giống với các thời kỳ trước đó ở Hoa Kỳ (nền kinh tế cũ).

Nguyên nhân
Những tính toán thống kê về sau đã cho thấy có sự gia tăng mạnh mẽ trong năng suất lao động vào giai đoạn 1995-1999, bình quân 1,25% hàng năm. Giai đoạn 1972-1995, tốc độ tăng năng suất đa nhân tố chỉ có 0,02% mỗi năm. Gordon (2001) cho rằng sự gia tăng năng suất lao động đã làm "phẳng" đường cong Phillips, Greenspan (2008) cho rằng sự gia tăng năng suất lao động đã làm tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên (hay tỷ lệ thất nghiệp không làm tăng tốc lạm phát - NAIRU) giảm đi (hay đường Phillips dài hạn bị dịch vào trong) khiến cho dù thất nghiệp thấp thì lạm phát vẫn không tăng. Báo cáo Kinh tế của Tổng thống Hoa Kỳ tháng 2 năm 2000 giải thích rằng năng suất lao động tăng tạm thời làm giảm NAIRU: "Nếu năng suất tăng nhanh hơn dự tính 1 điểm phần trăm, thì NAIRU ngắn hạn giảm 1,25 điểm phần trăm".

Vì sao năng suất lao động tại Hoa Kỳ lại tăng mạnh trong giai đoạn 1995-1999 được các nhà kinh tế giải thích rằng đó là nhờ tiến bộ về công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin. Greenspan (2008) đã viết như sau trong hồi ký của mình:

OECD (2001) cho rằng mức đóng góp của đầu tư cho công nghệ thông tin vào tăng trưởng kinh tế của Hoa Kỳ trong giai đoạn 1995-1999 cao hơn bất kỳ nền kinh tế OECD nào khác. Bình quân mỗi năm, đầu tư cho ICT tạo ra 0,9 điểm phần trăm tăng trưởng GDP thực tế. Còn sở dĩ Hoa Kỳ có sự tiến bộ mạnh mẽ về công nghệ trong giai đoạn này là vì tỷ lệ giữa vốn đầu tư mạo hiểm so với GDP ở Hoa Kỳ cao trong giai đoạn 1995-1999 của Hoa Kỳ cao hơn hẳn của châu Âu và Nhật Bản. Xét trong thành phần của tổng vốn đầu tư mạo hiểm, tỷ trọng của công nghệ cao ở Mỹ lên đến hơn 80%, cao hơn so với châu Âu và Nhật Bản.

Bên cạnh năng suất lao động, còn các nhân tố khác có thể góp phần làm giảm lạm phát, đó là:
 Giá các thiết bị công nghệ thông tin ngày càng giảm giúp giảm chi phí cho một đơn vị sản lượng tại các doanh nghiệp khiến họ có cơ hội giảm giá sản phẩm để cạnh tranh. Tuy nhiên, Greenspan (2008) cho rằng ngay cả sự giảm giá của các thiết bị công nghệ thông tin phản ánh xu hướng tăng năng suất; sụt giảm đặc biệt nhanh trong giai đoạn bùng nổ phát minh.
 Toàn cầu hóa, đặc biệt là việc thành lập NAFTA vào năm 1994 làm giảm các loại chi phí "gây ra tác động giảm lạm phát rõ rệt".
 Chính sách tài chính khắc khổ nhằm giảm thâm hụt ngân sách của chính quyền Bill Clinton đã làm giảm lãi suất dài hạn, tăng mức độ thanh khoản của các ngân hàng Hoa Kỳ, qua đó làm giảm lạm phát mà không làm tăng thất nghiệp.
 Chính sách tiền tệ nới lỏng dù có góp phần làm tỷ lệ lạm phát tăng 3 điểm phần trăm, nhưng lại làm tỷ lệ thất nghiệp giảm 2 điểm phần trăm.

Xem thêm
Bong bóng Dot-com

Chú thích

Tham khảo
Anderson, Richard G. (2006), "The New Economy: How the United States is Adapting to the Knowledge-Based Economy of the Twenty-First Century," paper prepared for the Southern Illinois Economic Development Conference, September 21.
Council of Economic Advisers (2000), Economic Report of the President , February.
Gordon, Robert J. (2001), "Does the "New Economy" Measure up to the Great Inventions of the Past?" NBER Working Paper No. 7833, August.
Greenspan, Alan (2008), Kỷ nguyên hỗn loạn: Những cuộc khám phá trong thế giới mới, Nguyễn Hồng Quang và những người khác dịch, Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 12.
Karanassou M., Sala H. and Snower D. (2007), "The Evolution of Inflation and Unemployment: Explaining the Roaring Nineties ," Kiel Working Paper No. 1350, Kiel Institute for the World Economy, Kiel.
OECD (2001), The New Economy Beyond the Hype.

Chủ nghĩa tư bản
Nền kinh tế


title: Eudicronychus luluanus

text:
Eudicronychus luluanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Eudicronychus


title: Almoguera

text:
Almoguera là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.418 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Giải tích số

text:
Giải tích số (tiếng Anh: Numerical analysis) là ngành nghiên cứu về thuật toán sử dụng các số xấp xỉ đối với hàm liên tục (phân biệt với toán học rời rạc).

Một trong những bản ghi chép toán học sớm nhất về giải tích số là một bản ghi Babylon YBC 7289, trong đó nêu một phép tính xấp xỉ , độ dài đường chéo của hình vuông đơn vị.

Phương pháp trực tiếp và phương pháp lặp

Rời rạc hóa

Chú thích

Tham khảo

 Trefethen, Lloyd N. (2006). "Numerical analysis", 20 pages. In: Timothy Gowers and June Barrow-Green (editors), Princeton Companion of Mathematics, Princeton University Press.

Liên kết ngoài

Numerische Mathematik, volumes 1-66, Springer, 1959-1994 (searchable; pages are images).
Numerische Mathematik at SpringerLink , volumes 1-112, Springer, 1959–2009
SIAM Journal on Numerical Analysis, volumes 1-47, SIAM, 1964–2009
Lists of free software for scientific computing and numerical analysis
Numerical methods for Fortran programmers
Java Number Cruncher features free, downloadable code samples that graphically illustrate common numerical algorithms
Excel Implementations
Several Numerical Mathematical Utilities (in Javascript)
Numerical Recipes, William H. Press (free, downloadable previous editions)
First Steps in Numerical Analysis , R.J.Hosking, S.Joe, D.C.Joyce, and J.C.Turner
Numerical Analysis for Engineering, D. W. Harder
CSEP (Computational Science Education Project) , U.S. Department of Energy
Numerical Methods, Stuart Dalziel University of Cambridge
Lectures on Numerical Analysis, Dennis Deturck and Herbert S. Wilf University of Pennsylvania
Numerical methods , John D. Fenton University of Karlsruhe
Numerical Methods for Science, Technology, Engineering and Mathematics, Autar Kaw University of South Florida
Numerical Analysis Project, John H. Mathews California State University, Fullerton
Numerical Methods - Online Course , Aaron Naiman Jerusalem College of Technology
Numerical Methods for Physicists, Anthony O’Hare Oxford University
Lectures in Numerical Analysis , R. Radok Mahidol University
Introduction to Numerical Analysis for Engineering, Henrik Schmidt Massachusetts Institute of Technology

Giải tích số
Toán học ứng dụng
Bài cơ bản sơ khai
Khoa học tính toán
Vật lý toán học


title: Bernes-sur-Oise

text:
Bernes-sur-Oise là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d'Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Bích Ngân

text:
Trịnh Bích Ngân là nhà văn.

Tiểu sử
Ngân sinh ngày 11 tháng 8 năm 1960 tại xã Tân Hưng Tây, huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau. Nguyên quán: xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre.

Ngân là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam; Hội viên Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam; Hội viên Hội Nhà văn Tp.HCM; Hội viên Hội Sân khấu Tp.HCM

Ngân đã tốt nghiệp khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, (sau là Trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn TP. Hồ Chí Minh); Trường viết văn Nguyễn Du (khóa 4); Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh.

Từ năm 2003 đến năm 2015, Ngân là Phó Giám đốc - Phó Tổng biên tập Văn nghệ Tp.HCM rồi Nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh.

Ngân là Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn TP.HCM, nhiệm kỳ 2010 -2015; Ủy viên Ban thường vụ Ban Chấp hành Hội Nhà văn TP.HCM, nhiệm kỳ 2015 – 2020.

Ngân là Trưởng Ban điều hành Liên chi hội Hội Nhà văn Việt Nam tại Tp. Hồ Chí Minh, từ tháng 9/2017.

Ngân là Ủy viên Thường vụ Ban chấp hành Hội nhà văn Việt Nam, nhiệm kỳ 2020 -2025.

Ngân là Chủ tịch Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, nhiệm kỳ 2020- 2025.

Ngân có truyện ngắn đầu tay in năm 1985 trên báo Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngân viết truyện ngắn, truyện hài hước, tiểu thuyết, kịch bản sân khấu và Thơ

Tác phẩm
 Đâu phải là Tình yêu, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, 1988
 Những chiếc lá thu, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, Hà Nội, 1994
 Bão, Sợi dây và Giọt đắng, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2002
 Truyện ngắn Bích Ngân, Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2004
 Người đàn bà bơi trên sóng, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2005, tái bản 2007
 Làn gió hôm qua, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2009
 Thế giới xô lệch, tiểu thuyết, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, Hà Nội, 2009 (tái bản lần thứ 6)
 Trăng mật ở đảo, tập truyện hài, Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2009
 Bồng bềnh thiên sứ, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Văn học, 2012
 Cái đầu siêu định vị, tập truyện hài hước, Nhà xuất bản Trẻ, 2013
 Kẻ tống tình, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Trẻ, 2014
 Ngày mới nhẹ nhàng, tập tản văn, Nhà xuất bản Trẻ, 2015, tái bản, 2016
 Dòng xoáy nghiệt ngã, tập kịch bản sân khấu, Nxb Văn hóa  Văn nghệ, 2016
 Bên dòng sông Ray, tập truyện ngắn, nxb Văn hóa Văn nghệ, 2017
 Gương mặt kẻ khác, tập kịch bản sân khấu, NXB Sân khấu, 3.2019
 Tiếng gọi bến bờ, tập tạp bút, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 9.2019
 Anh nhớ em muốn chết!, tập truyện hài hước, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 9.2019
 Đường đến Cây cô đơn, tập truyện ngắn, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 9.2019.
 Quyền được sống, tập tản văn & truyện ngắn, NXB Quân đội Nhân dân, quý 4, 2021

Vinh danh

 Tặng thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam, cho tiểu thuyết "Thế giới xô lệch", 2010
 Giải thưởng (Giải nhì) 5 năm lần thứ nhất (2006- 2011) của Liên hiệp Các Hội VHNT TP.HCM cho tiểu thuyết "Thế giới xô lệch".
 Giải thưởng Tuần báo Văn nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam, cho tác phẩm "Tìm về mảnh vườn xưa", 1997
 Tặng thưởng của Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh cho tập truyện ngắn "Người đàn bà bơi trên sóng", 2006
 Giải thưởng Hội Sân khấu TP.Hồ Chí Minh cho kịch bản văn học "Đất không cưu mang", 1994
 Giải thưởng Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho kịch bản văn học "Anh chỉ muốn được ở bên em", 2010
 Giải thưởng, giải B (không có giải A) Hội nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam (năm 2014- 2015) cho kịch bản: "Dòng xoáy nghiệt ngã" Huy chương Vàng Hội diễn sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc cho vở diễn, 2015…
 Giải thưởng của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho kịch bản sân khấu “Những hòa âm dang dở”, 2017; “Giới hạn cuối cùng”, 2019
 Giải thưởng, giải B Hội Sân khấu Việt Nam (năm 2014-2015) cho vở kịch "Gương mặt kẻ khác"- Huy chương Bạc cho vở diễn tham gia Hội diễn kịch nói Sân khấu toàn quốc, 2018.
 Giải B (không có giải A) giải thưởng Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, năm 2020 cho kịch bản sân khấu “Vương quyền”
 Giải thưởng Quỹ văn học Lê Lựu cho truyện ngắn “Rượu bốn mươi năm”, 2021.
 Giải thưởng Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, kịch bản sân khấu” Phiên xử ở Nhà Thái miếu” ( giải C), 2021

Liên kết ngoài

Nhà văn Bích Ngân: Cái khó là nuôi dưỡng được cảm xúc
Nhà Văn Bích Ngân trong dòng xoay nghiệt ngã
Nhà Văn Bích Ngân nối nghiệp bác ba phi
Nhà văn Bích Ngân trong thế giới xô lệch
Thế giới xô lệch lại có duyên với hội thảo khoa học quốc tế
Một số liên kết khác từ các báo:
https://nld.com.vn/van-nghe/suc-sang-tao-thang-hoa-cua-bich-ngan-20190920213158071.htm
https://www.sggp.org.vn/nhung-sac-mau-cua-bich-ngan-619215.html
http://thuonggiaonline.vn/nha-van-bich-ngan-nhung-tran-tro-tan-tam-tan-luc-27606.htm
https://baocantho.com.vn/vui-cuoi-cung-bich-ngan-a115524.html
https://vanchuongphuongnam.vn/the-gioi-xo-lech-va-nhung-goc-tiep-can.html

https://vanchuongthanhphohochiminh.vn/nha-van-bich-ngan-chu-tich-hoi-nha-van-tp-hcm-hien-dien-cung-noi-dau-va-chia-se-noi-dau-do-con-la-pham-hanh-cua-nguoi-cam-but

Người Cà Mau
Nhà văn Việt Nam thời kỳ từ 1976


title: Paolaura

text:
Paolaura là một chi ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Paolaura bao gồm:

 Paolaura kenyaensis Smriglio & Mariottini, 2001

Chú thích

Tham khảo

Cystiscidae
Marginellidae


title: Dreetz

text:
Dreetz là một đô thị thuộc huyện Ostprignitz-Ruppin, bang Brandenburg, Đức. Đô thị Dreetz có diện tích 64,43 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1240 người.

Tham khảo


title: Logic mờ

text:
Logic mờ (tiếng Anh: Fuzzy logic) được phát triển từ lý thuyết tập mờ để thực hiện lập luận một cách xấp xỉ thay vì lập luận chính xác theo logic vị từ cổ điển. Logic mờ có thể được coi là mặt ứng dụng của lý thuyết tập mờ để xử lý các giá trị trong thế giới thực cho các bài toán phức tạp (Klir 1997).

Người ta hay nhầm lẫn mức độ đúng với xác suất. Tuy nhiên, hai khái niệm này khác hẳn nhau; độ đúng đắn của logic mờ biểu diễn độ liên thuộc với các tập được định nghĩa không rõ ràng, chứ không phải khả năng xảy ra một biến cố hay điều kiện nào đó. Để minh họa sự khác biệt, xét tình huống sau: Bảo đang đứng trong một ngôi nhà có hai phòng thông nhau: phòng bếp và phòng ăn. Trong nhiều trường hợp, trạng thái của Bảo trong tập hợp gồm những thứ "ở trong bếp" hoàn toàn đơn giản: hoặc là anh ta "trong bếp" hoặc "không ở trong bếp". Nhưng nếu Bảo đứng tại cửa nối giữa hai phòng thì sao? Anh ta có thể được coi là "có phần ở trong bếp". Việc định lượng trạng thái "một phần" này cho ra một quan hệ liên thuộc đối với một tập mờ. Chẳng hạn, nếu Bảo chỉ thò một ngón chân cái vào phòng ăn, ta có thể nói rằng Bảo ở "trong bếp" đến 99% và ở trong phòng ăn 1%. Một khi anh ta còn đứng ở cửa thì không có một biến cố nào (ví dụ một đồng xu được tung lên) quyết định rằng Bảo hoàn toàn "ở trong bếp" hay hoàn toàn "không ở trong bếp". Các tập mờ được đặt cơ sở trên các định nghĩa mờ về các tập hợp chứ không phải dựa trên sự ngẫu nhiên.

Logic mờ cho phép độ liên thuộc có giá trị trong khoảng đóng 0 và 1, và ở hình thức ngôn từ, các khái niệm không chính xác như "hơi hơi", "gần như", "khá là" và "rất". Cụ thể, nó cho phép quan hệ thành viên không đầy đủ giữa thành viên và tập hợp. Tính chất này có liên quan đến tập mờ và lý thuyết xác suất. Lôgic mờ đã được đưa ra lần đầu vào năm 1965 bởi GS. Lotfi Zadeh tại Đại học California, Berkeley.

Mặc dù được chấp nhận rộng rãi và có nhiều ứng dụng thành công, lôgic mờ vẫn bị phê phán tại một số cộng đồng nghiên cứu. Nó bị phủ nhận bởi một số kỹ sư điều khiển vì khả năng thẩm định và một số lý do khác, và bởi một số nhà thống kê - những người khẳng định rằng xác suất là mô tả toán học chặt chẽ duy nhất về sự không chắc chắn (uncertainty). Những người phê phán còn lý luận rằng lôgic mờ không thể là một siêu tập của lý thuyết tập hợp thông thường vì các hàm liên thuộc của nó được định nghĩa theo các tập hợp truyền thống.

Ứng dụng
Lôgic mờ có thể được sử dụng để điều khiển các thiết bị gia dụng như máy giặt (cảm nhận kích thước tải và mật độ bột giặt và điều chỉnh các chu kỳ giặt theo đó) và tủ lạnh.

Một ứng dụng cơ bản có thể có đặc điểm là các khoảng con của một biến liên tục. Ví dụ, một đo đạc nhiệt độ cho phanh (anti-lock brake) có thể có một vài hàm liên thuộc riêng biệt xác định các khoảng nhiệt độ cụ thể để điều khiển phanh một cách đúng đắn. Mỗi hàm ánh xạ cùng một số đo nhiệt độ tới một chân giá trị trong khoảng từ 0 đến 1. Sau đó các chân giá trị này có thể được dùng để quyết định các phanh nên được điều khiển như thế nào.

Trong hình, cold (lạnh), warm (ấm), và hot (nóng) là các hàm ánh xạ một thang nhiệt độ. Một điểm trên thang nhiệt độ có 3 "chân giá trị" — mỗi hàm cho một giá trị. Đối với nhiệt độ cụ thể trong hình, 3 chân giá trị này có thể được giải nghĩa là 3 miêu tả sau về nhiệt độ này: "tương đối lạnh", "hơi hơi ấm", và "không nóng".

Ví dụ về các ứng dụng của lôgic mờ
 Các hệ thống con của ô tô và các phương tiện giao thông khác, chẳng hạn các hệ thống con như ABS và quản lý hơi (ví dụ Tokyo monorail)
 Máy điều hòa nhiệt độ
 Phần mềm MASSIVE dùng trong các tập phim Chúa nhẫn (Lord of the Rings), phần mềm đã giúp trình diễn những đội quân lớn, tạo các chuyển động một cách ngẫu nhiên nhưng vẫn có thứ tự
 Camera
 Xử lý ảnh số (Digital image processing), chẳng hạn như phát hiện biên (edge detection)
 Nồi cơm điện
 Máy rửa bát
 Thang máy
 Máy giặt và các thiết bị gia dụng khác
 Trí tuệ nhân tạo trong trò chơi điện tử
 Các bộ lọc ngôn ngữ tại các bảng tin (message board) và phòng chat để lọc bỏ các đoạn văn bản khiếm nhã
 Nhận dạng mẫu trong Cảm nhận từ xa (Remote Sensing)
 Gambit System trong Final Fantasy XII

Lôgic mờ cũng đã được tích hợp vào một số bộ vi điều khiển và vi xử lý, ví dụ Freescale 68HC12.

Nhầm lẫn và tranh cãi
Lôgic mờ chính là "lôgic không chính xác"
Lôgic mờ chính xác không kém bất kỳ dạng lôgic nào khác: đây là một phương pháp toán học có tổ chức để làm việc với các khái niệm 'có bản chất không chính xác. Khái niệm "lạnh" không thể được biểu diễn trong một phương trình, vì mặc dù nhiệt độ là một đại lượng đo được nhưng "lạnh" thì lại không. Tuy nhiên, người ta vẫn có khái niệm về "lạnh", và đồng ý với nhau rằng không có ranh giới chính xác giữa "lạnh" và "không lạnh" chẳng hạn như một thứ gì đó ở nhiệt độ N được gọi là lạnh nhưng khi ở nhiệt độ N + 1 thì được xem là "không lạnh" — một khái niệm mà lôgic cổ điển không thể dễ dàng xử lý được.

Lôgic mờ là một cách mới để biểu diễn xác suất
Lôgic mờ và xác suất nói đến các loại không chắc chắn khác nhau. Lôgic mờ được thiết kế để làm việc với các sự kiện không chính xác (các mệnh đề lôgic mờ), trong khi xác suất làm việc với các khả năng sự kiện đó xảy ra (nhưng vẫn coi kết quả là chính xác). Tuy nhiên, đây là một điểm gây tranh cãi. Nhiều nhà thống kê đã bị thuyết phục bởi công trình nghiên cứu của Bruno de Finetti rằng chỉ cần đến duy nhất một loại không chắc chắn toán học và do đó lôgic mờ là không cần thiết. Mặt khác, Bart Kosko lý luận rằng xác suất là một lý thuyết con của lôgic mờ, do xác suất chỉ làm việc với một loại không chắc chắn. Ông còn khẳng định rằng mình đã chứng minh một dẫn xuất định lý Bayes từ khái niệm tập con mờ. Lotfi Zadeh, người tạo ra lôgic mờ, lý luận rằng lôgic mờ khác xác suất về đặc tính, và không phải là một sự thay thế cho xác suất. Ông đã tạo một loại xác suất mờ khác, và gọi đó là lý thuyết khả năng (possibility theory). Các cách tiếp cận gây tranh cãi khác tới sự không chắc chắn bao gồm: lý thuyết Dempster-Shafer và tập thô (rough set).

Khó triển khai lôgic mờ cho các bài toán lớn
Năm 1993, trong một bài báo được lan truyền rộng và gây nhiều tranh cãi, Charles Elkan bình luận rằng "...có rất ít, nếu không muốn nói là không hề có, các báo cáo đã công bố về hệ chuyên gia được sử dụng thực tế dùng đến lập luận đó về lôgic mờ. Có vẻ như là các hạn chế của lôgic mờ đã không gây hại trong các ứng dụng điều khiển là vì các bộ điều khiển mờ hiện hành đơn giản hơn nhiều so với các hệ thống dựa tri thức khác. Trong tương lai, các hạn chế kỹ thuật của lôgic mờ có thể trở nên quan trọng trong thực tiễn, và các công trình về các bộ điều khiển mờ sẽ gặp phải một số vấn đề về triển khai được biết với các hệ thống dựa tri thức khác". Các phản ứng đối với bài báo của Elkan có nhiều và đa dạng, một số cho rằng đơn giản là ông đã nhầm, một số khác công nhận rằng Elkan đã chỉ ra những hạn chế quan trọng của lôgic mờ mà những người thiết kế hệ thống cần phải quan tâm. Trong thực tế, vào thời điểm đó, lôgic mờ chưa được sử dụng rộng rãi, còn ngày nay, nó đã được dùng để giải những bài toán rất phức tạp trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Xem thêm
 Trí tuệ nhân tạo
 Mạng nơ-ron nhân tạo
 Neuro-fuzzy
 Biologically-inspired computing
 Combs method
 Khai phá khái niệm (Concept Mining)
 Hệ thống điều khiển
 Defuzzification
 Lôgic động
 Hệ chuyên gia
 Fuzzy subalgebra
 Fuzzy associative matrix
 Hệ chuyên gia FuzzyCLIPS
 Fuzzy concept
 Ngôn ngữ điều khiển mờ
 Hệ thống điều khiển mờ
 Điện tử mờ
 Tập mờ
 Học máy
 Paradox of the heap
 Nhận dạng mẫu
 Tập thô (Rough set)
 Thực tại giả lập (Simulated reality)

Tham khảo

 Ahmad M. Ibrahim, Introduction to Applied Fuzzy Electronics,, ISBN 0-13-206400-6
 Von Altrock C., Fuzzy Logic and NeuroFuzzy Applications Explained (2002), ISBN 0-13-368465-2
 Biacino L., Gerla G., Fuzzy logic, continuity and effectiveness, Archive for Mathematical Logic, 41, (2002), 643-667.
 Cignoli R., D’Ottaviano I. M. L., Mundici D., ‘’Algebraic Foundations of Many-Valued Reasoning’’. Kluwer, Dordrecht, 1999.
 Cox E., The Fuzzy Systems Handbook (1994), ISBN 0-12-194270-8
 Elkan C.. The Paradoxical Success of Fuzzy Logic. tháng 11 năm 1993. Available from Elkan's home page.
 Hájek P., Metamathematics of fuzzy logic. Kluwer 1998.
 Hájek P., Fuzzy logic and arithmetical hierarchy, Fuzzy Sets and Systems, 3, (1995), 359-363.
 Höppner F., Klawonn F., Kruse R. and Runkler T., Fuzzy Cluster Analysis (1999), ISBN 0-471-98864-2.
 Klir G. and Folger T., Fuzzy Sets, Uncertainty, and Information (1988), ISBN 0-13-345984-5.
 Klir G., UTE H. St. Clair and Bo Yuan Fuzzy Set Theory Foundations and Applications,1997.
 Klir G. and Bo Yuan, Fuzzy Sets and Fuzzy Logic (1995) ISBN 0-13-101171-5
 Bart Kosko, Fuzzy Thinking: The New Science of Fuzzy Logic (1993), Hyperion. ISBN 0-7868-8021-X
 Gerla G., Effectiveness and Multivalued Logics, Journal of Symbolic Logic, 71 (2006) 137-162.
 Montagna F., Three complexity problems in quantified fuzzy logic. Studia Logica, 68,(2001), 143-152.
 Scarpellini B., Die Nichaxiomatisierbarkeit des unendlichwertigen Prädikatenkalküls von Łukasiewicz, J. of Symbolic Logic, 27,(1962), 159-170.
 Yager R. and Filev D., Essentials of Fuzzy Modeling and Control (1994), ISBN 0-471-01761-2
 Zimmermann H., Fuzzy Set Theory and its Applications (2001), ISBN 0-7923-7435-5.
 Kevin M. Passino and Stephen Yurkovich, Fuzzy Control, Addison Wesley Longman, Menlo Park, CA, 1998.
 Wiedermann J., Characterizing the super-Turing computing power and efficiency of classical fuzzy Turing machines, Theor. Comput. Sci. 317, (2004), 61-69.
 Zadeh L.A., Fuzzy algorithms, Information and Control, 5,(1968), 94-102.
 Zadeh L.A., Fuzzy Sets, ‘’Information and Control’’, 8 (1965) 338353.
 Zemankova-Leech, M., Fuzzy Relational Data Bases (1983), Ph. D. Dissertation, Florida State University.

Liên kết ngoài
 Fuzzy Logic Newsgroup FAQ
 Simple INference Engine (SINE) 2.0: A FREE Windows Application with Complete Documentation and a Tutorial
 Simple test to check how well you understand it
 Open Source Software "mbFuzzIT" (Java)
 JFuzzyLogic: Open Source Fuzzy Logic Package + FCL (sourceforge, java)
 Fuzzy Logic Tutorial
 Open fuzzy logic based inference engine and data mining web service based on Metarule
 Fuzzy Logic Overview
 Fuzzy Logic Introduction
 Download Free Fuzzy Logic Simulation Software
 Fuzzy Logic for "Just Plain Folks"
 Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
 Modeling Methodology 4: Localizing Global Models Will Dwinnell (1998) PC AI May/Jun, 1998 Using fuzzy clustering to enhance neural network performance
 Fuzzy Logic Control - A Taxonomy of Demonstrated Benefits
 Web page about FSQL: References and links about FSQL.
 Fuzzy logic in your game  Nice and clear fuzzy logic tutorial, aimed towards game programming.
 Fuzzy Logic for Model and Method Validation
 Fuzzy Logic Tutorial (Part 1, Theory) , A gentle illustrated introduction to fuzzy logic and the combination of fuzzy logic and adaptive systems.
 "Shades of Reality", How The New Fuzzy Philosophy Will Change Your World View.
 InrecoLAN FuzzyMath, Fuzzy logic add-in for OpenOffice.org Calc
 Fuzzy Logic,Zadeh, Lotfi A., Fuzzy Logic. Scholarpedia.

Các ứng dụng mẫu
 Nông nghiệp
 GIS
 Xử lý ảnh
 Học máy
 Thị giác máy
 Dược
 Thẩm định mô hình
 OCR
 Điều khiển robot
 Nhận dạng hình khối
 Viễn thông

Trí tuệ nhân tạo


title: Gablenz, Görlitz

text:
Gablenz, tiếng Sorbia Jabłońc, là một đô thị trong huyện Görlitz, bang tự do Sachsen, nước Đức. Đô thị Gablenz, Görlitz có diện tích 14,65 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 1855 người.

Tham khảo


title: Tarikere

text:
Tarikere là một thị xã panchayat của quận Chikmagalur thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Tarikere có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 698 mét (2290 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tarikere có dân số 34.073 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Tarikere có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Tarikere, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Chikmagalur


title: Jimena, Jaén

text:
Jimena là một đô thị tại tỉnh Jaén ở phía tây của cộng đồng tự trị Andalusia, phía nam Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Jaén.

Tham khảo

Đô thị ở Jaén


title: Hydroglyphus apertus

text:
Hydroglyphus apertus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroglyphus


title: Chirmont

text:
Chirmont là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D188, khoảng 14 dặm Anh về phía nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chirmont trên trang mạng của INSEE
 Chirmont trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Pseudopanurgus succinctus

text:
Pseudopanurgus succinctus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1975


title: Conus cyanostoma

text:
Conus cyanostoma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

Conus
Động vật được mô tả năm 1855


title: San Vicente de Arévalo

text:
San Vicente de Arévalo là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 217.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Nguyễn Thị Anh

text:
Nguyễn Thị Anh (chữ Hán: 阮氏英; 1422 – 4 tháng 10, 1459), hay Nguyễn Thần phi (阮宸妃), tôn hiệu Tuyên Từ hoàng thái hậu (宣慈皇太后) là phi tần của hoàng đế Lê Thái Tông, mẹ đẻ của hoàng đế Lê Nhân Tông.

Bà chưa bao giờ làm Hoàng hậu khi còn sống, chỉ được tôn Hoàng thái hậu sau khi Lê Nhân Tông kế vị. Bà là vị Hoàng thái hậu tại vị đầu tiên, và cũng là Hoàng thái hậu duy nhất của triều đại nhà Hậu Lê thực hiện Thùy liêm thính chính (垂簾聽政), nhiếp chính quốc sự thay Hoàng đế. Bấy giờ, con trai bà còn nhỏ, Thái hậu toàn quyền giải quyết chính sự.

Tiểu sử
Tuyên Từ thái hậu, họ Nguyễn, húy Anh (英), người xã Bố Vệ huyện Đông Sơn, Thanh Hóa (nay là phường Đông Vệ, thành phố Thanh Hóa). Sách Đại Việt thông sử miêu tả bà là người hiền dịu, sáng suốt, nhưng không rõ gia thế về cha mẹ và xuất thân. Khi bà vào cung, liền được phong làm Thần phi (宸妃).

Bấy giờ, Hoàng đế trẻ tuổi Lê Thái Tông đã lập con của Ái phi Dương Thị Bí là Lê Nghi Dân làm Hoàng thái tử. Dương phi cậy thế, càng kiêu căng. Lê Thái Tông nín nhịn, giáng làm Chiêu nghi, muốn cho Dương thị sửa chữa. Nhưng Dương thị lại càng hằn học, không kiêng nể gì nữa.

Năm Tân Dậu (1441), năm Đại Bảo thứ 2, tháng 3, Lê Thái Tông giáng Chiêu nghi Dương thị làm dân thường. Còn Thái tử Lê Nghi Dân là con của Dương thị, chưa chắc là người khá, giáng xuống làm Lạng Sơn vương, rồi ban chiếu cho thiên hạ biết ngôi Thái tử chưa định. Mùa hạ, ngày 9 tháng 5, Thần phi Nguyễn thị sinh hạ hoàng tử Lê Bang Cơ (黎邦基)

Năm Tân Dậu (1441), tháng 11, Lê Thái Tông ra chỉ, lập hoàng tử Lê Bang Cơ làm Hoàng thái tử ngự ở Đông cung. Phong cho con cả Lê Nghi Dân làm Lạng Sơn vương (諒山王), hoàng tử Lê Khắc Xương phong làm Tân Bình vương (新平王), chiếu viết rằng:

Hoàng thái hậu nhiếp chính
Ngày 4 tháng 8, năm 1442, Lê Thái Tông đến trại Vải của nhà Hành khiển Nguyễn Trãi. Ngay tại trại Vải này Hoàng đế lại bạo bệnh rồi băng hà. Mọi người nói vợ của Nguyễn Trãi là Nguyễn Thị Lộ giết vua, toàn gia bị kết án tru di tam tộc.

Ngày 12 tháng 8, đại thần là Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ nhận di mệnh cùng với Đinh Liệt, Lê Bôi, tôn Hoàng thái tử Bang Cơ lên ngôi, lúc đó mới 2 tuổi. Lấy năm sau làm Thái Hòa (大和).

Năm Thái Hòa thứ nhất, tháng 2, Quí Hợi (1443), Lê Nhân Tông cùng quần thần mang kim sách dâng tôn hiệu Hoàng thái hậu cho Thần phi. Các đại thần dâng tờ biểu mong bà buông rèm nhiếp chính, bà khiêm nhường không chịu nhận. Quần thần dâng biểu lần thứ 4, bà mới nhận lời.

Chúa Chiêm Thành là Bí Cai hai lần mang quân vây Hóa Châu. Tuy Triều đình đã mấy lần phát binh, quân Chiêm vẫn chưa bỏ thói gây hấn. Năm 1446, Thái hậu sai Trịnh Khả, Lê Thụ, Trịnh Khắc Phục đi đánh. Bí Cai ra hàng, các tướng lập cháu Bí Cai là Ma Ha Quý Lai làm chúa Chiêm. Với chiến thắng huy hoàng này, quân Đại Việt tóm gọn được các cung phi của Bí Cai mà đem về kinh thành Đông Kinh.

Vào năm Mậu Thìn 1448, quốc gia Bồn Man (盆蠻) chịu nội thuộc vào Đại Việt. Triều đình Nhân Tông sáp nhập Bồn Man, trở thành châu Quy Hợp (歸合) của Nhà nước Đại Việt. Ngoài ra, cũng trong những năm tháng Thái hậu chấp chính, Triều đình ban lệnh cho đào sông Bình Lỗ ở Thái Nguyên, mang lại thuận lợi cho việc giao thông vận tải.

Vào năm Kỷ Tị 1449, niên hiệu Thái Hòa thứ 7, Quý Do cướp ngôi chúa Chiêm của Quý Lai, và không những thế, hắn còn sai sứ sang triều cống lấy lòng Đại Việt. Thái hậu thấy vậy, từ chối không tiếp nhận lễ vật và phán: "Tôi giết vua, em giết anh là tội đại ác xưa nay, trẫm không nhận đồ dâng". Sau khi buộc sứ phải mang trả lại lễ vật về Chiêm, Thái hậu truyền lệnh cho Đồng tri hữu tri sự Nguyễn Hữu Quang, Điện trung thị ngự sử Trình Ngự đem thư sang Chiêm Thành, với nội dung như sau: "Sự thực của các ngươi như thế nào thì phải sang trình bày cho rõ".

Tháng 8 cùng năm Kỷ Tị 1449, Hoàng thái hậu viết chiếu chỉ dụ các đại thần rằng:

 Từ khi quả nhân coi chính sự đến nay, thấy rõ lòng trung quân ái quốc của các đại thần đã hết sức phò tá giúp rập. Bên trong sửa sang trị nước, bên ngoài đánh dẹp di địch, để giữ yên thiên hạ. Quả nhân sớm khuya suy nghĩ có cách nào báo đền công lao ấy. Nhưng vì tài hèn đức bạc, thẹn mình không được giỏi bằng các Thái hậu họ Mã, họ Đặng và bà Tuyên Nhân ngày xưa, để làm trọn đạo ưu đãi đại thần. Nay sẽ sai triều sĩ hợp bàn những việc nên làm hiện nay, để thành khuôn phép hay của một đời, cho không còn những tệ xấu nữa.
 Các khanh hãy cùng nhau thể theo ý ấy để trọn đạo làm tôi, bảo toàn tiết tháo sau trước, đừng để chỉ riêng các ông Cao, Quỳ, Tắc, Tiết, Y, Phó, Chu, Thiệu đời xưa được ca ngợi mà thôi. Như thế, chẳng tốt đẹp biết bao!Thế nhưng, vào năm 1451, vì nghe lời gièm pha rằng cha con Trịnh kết đảng, Thái hậu hạ lệnh bắt Thái úy Trịnh Khả cùng con là Trịnh Bá Quát, và Tư khấu Trịnh Khắc Phục cùng con là phò mã Trịnh Bá Nhai—giết chết hết. Mọi người đương thời đều cho rằng họ bị oan.

 Bị giết

Năm 1453, tháng 11, Lê Nhân Tông lên 13 tuổi, Hoàng thái hậu lui về hậu cung. Lê Nhân Tông đổi niên hiệu thành Diên Ninh vì mừng được cầm quyền.

Lê Nhân Tông khi ấy bị đồn đoán không phải là con đích của Lê Thái Tông, nên anh cả là Lạng Sơn vương Lê Nghi Dân vẫn thường có lòng oán hận và muốn đoạt ngôi. Một số ý kiến cho rằng ngày càng có nhiều người dị nghị về nguồn gốc của Nhân Tông, nên càng thúc đẩy Nghi Dân nổi loạn. Theo Đại Việt thông sử, Nhân Tông nghĩ Nghi Dân là anh ruột nên không có ý đề phòng gì cả.

Ngày 3 tháng 10 năm Kỷ Mão (1459), Lạng Sơn vương Lê Nghi Dân đang đêm cùng các thủ hạ bắc thang vào tận trong cung cấm giết vua Nhân Tông. Hôm sau Hoàng thái hậu cũng bị giết, hưởng dương 38 tuổi.

Trong chiếu lên ngôi, Lê Nghi Dân nêu lý do làm chính biến và những việc liên quan tới những việc Thái hậu Nguyễn Thị Anh làm khi bà còn sống, trong đó có cả việc giết đại thần diệt khẩu trong thời gian nhiếp chính, được sử sách ghi chép lại như sau:

Lê Nghi Dân lên làm vua, đổi niên hiệu Thiên Hưng, nhưng chỉ sau 8 tháng lại bị các đại thần Nguyễn Xí, Đinh Liệt, Lê Lăng v.v... làm binh biến giết chết rồi lập hoàng tử thứ tư là Lê Tư Thành lên ngôi, tức hoàng đế Lê Thánh Tông. Thánh Tông chính thức làm tang lễ cho bà, truy tôn là Tuyên Từ Nhân Ý Chiêu Túc hoàng thái hậu (宣慈仁懿昭肃皇太后), thường gọi là Tuyên Từ hoàng hậu.

 Nghi án Lệ Chi Viên

 Nhóm tác giả Phan Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ:

Ngày 12 tháng 8, năm Nhâm Tuất (1442), Lê Thái Tông đột ngột qua đời tại nhà đại thần Nguyễn Trãi ở Lệ Chi Viên khi mới 20 tuổi. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, Lê Nhân Tông không phải là con của Lê Thái Tông, và Nguyễn Thái hậu là người chủ mưu sát hại Lê Thái Tông tại vườn Lệ Chi. Dã sử ghi lại rằng:

Nguyễn Thị Anh vừa vào cung đã được sủng ái, sinh hạ được Lê Bang Cơ khiến Thái Tông càng yêu quý, phong làm Thần phi. Năm 1441, Thái Tông truất ngôi của Thái tử Lê Nghi Dân mà lập Bang Cơ. Tuy nhiên, có lời dị nghị rằng Nguyễn Thần phi đã có thai trước khi vào cung và Bang Cơ không phải là con của Thái Tông. Có tin đồn trước khi vào cung làm cung tần của Thái Tông, Thần phi đã gian díu với Lê Nguyên Sơn, một người thuộc chi dưới của Lê Khoáng - ông nội của Thái Tông. Từ khi Thần phi gặp Thái Tông tới khi sinh Bang Cơ, thời gian chỉ có 6 tháng.
Cùng lúc đó, một cung tần của Thái Tông là Tiệp dư Ngô Thị Ngọc Dao lại có mang sắp sinh. Nguyễn Thần phi đang sợ chuyện bại lộ thì ngôi lớn sẽ thuộc về con bà Ngô tiệp dư nên tìm cách hại Ngô tiệp dư. Ngô tiệp dư được vợ chồng Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ hết sức che chở, mang đi nuôi giấu và sinh được hoàng tử Lê Tư Thành vào năm 1442.
Biết Ngô tiệp dư đã sinh con trai mà ngày càng nhiều người đồn đại về dòng máu của Bang Cơ, nhân lúc con mình còn đang ở ngôi Thái tử, Nguyễn Thần phi chủ động ra tay trước. Nhân dịp Thái Tông về thăm Nguyễn Trãi, sợ Nguyễn Trãi gièm pha mình và nói tốt cho Tư Thành nên bà sai người sát hại Thái Tông rồi đổ tội cho vợ chồng Nguyễn Trãi.
Trước khi qua đời, Nguyễn Trãi nói rằng ông hối hận không nghe lời hoạn quan Đinh Phúc và Đinh Thắng. Nguyễn Thần phi lại ra lệnh giết tiếp hai người này. Đinh Thắng là hoạn quan chịu trách nhiệm ghi chép ngày tháng thụ thai của các phi tần trong cung. Vì hai người này biết được bí mật của bà nên họ cũng bị trừ khử để diệt khẩu.

 Tác giả Bùi Văn Nguyên với tác phẩm Văn chương Nguyễn Trãi  cho rằng: Cuối cùng bọn gian thần phía bà phi Nguyễn Thị Anh âm mưu giết hại vua Lê Thái Tông, Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ để giành ngôi cho Bang Cơ khỏi rơi vào tay Tư Thành, người được Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ ủng hộ Phản biện tác giả Bùi Văn Nguyên
Nhà nghiên cứu lịch sử Vũ Thị Hường đã đăng trên Tạp chí sông Hương về nghi án Lệ Chi Viên, tác giả phản đối tác giả Bùi Văn Nguyên trong tác phẩm Văn chương Nguyễn Trãi, khi nhà nghiên cứu này cho rằng:"Cuối cùng bọn gian thần phía bà phi Nguyễn Thị Anh âm mưu giết hại vua Lê Thái Tông, Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ để giành ngôi cho Bang Cơ khỏi rơi vào tay Tư Thành, người được Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ ủng hộ"Tác giả Bùi Văn Nguyên lập luận như sau:
 Lê Tư Thành là con thứ tư, mới sinh được 14 ngày, mẹ của Tư Thành chỉ được phong Tiệp dư, không phải là mối đe dọa với mẹ con bà Nguyễn Thị Anh.
 Lê Thái Tông là vị vua tài giỏi, không dễ để giết.
 Nguyễn Thị Anh đang được sủng ái, con là Bang Cơ được lập hoàng thái tử, ngôi kế vị cầm chắc trong tay, lẽ nào đi giết đi chỗ dựa vững chắc nhất của họ.
 Nguyễn Trãi lúc ấy không đóng vai trò gì quan trọng trong triều đình, Nguyễn Thị Lộ chỉ là lễ nghi học sĩ, dạy cung nhân, không đủ quyền lực để tôn phù hay hạ ai xuống.
Tác giả cũng cho rằng, Lê Thái Tông chết đột ngột ở Lệ Chi Viên, Nguyễn Trãi chỉ là người không may mắn mà thôi, và không nên suy luận đi quá xa.

 Nhận định

 Trong văn hóa đại chúng
Vở cải lương Rạng Ngọc Côn Sơn được soạn giả Xuân Phong thực hiện với nhân vật Thần phi do NSƯT Lê Thiện thủ vai, đây được xem là phiên bản thành công nhất và đến nay chưa ai thể hiện vai diễn độc ác này hơn bà. Lần lượt các phiên bản khác được ra đời với các nghệ sĩ thủ vai khá thành công như NSND Thanh Vy, NSƯT Phượng Loan,... Năm 2012, diễn viên Vân Trang thủ vai Tuyên Từ Thái hậu trong phim điện ảnh Thiên mệnh anh hùng.

 Xem thêm
 Lê Thái Tông
 Lê Nhân Tông
 Lê Thánh Tông
 Lê Nghi Dân
 Nguyễn Trãi
 Nguyễn Thị Lộ

 Tham khảo
 Đại Việt Sử ký Toàn thư (bản điện tử)
 Đại Việt thông sử Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nhà xuất bản Thanh niên
 Phạm Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ (2003), Nhìn lại lịch sử'', Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin

Chú thích

Người Thanh Hóa
Phi tần nhà Lê sơ
Hoàng thái hậu Việt Nam
Mất năm 1459
Sinh thập niên 1420


title: Pleugueneuc

text:
Pleugueneuc (, Gallo: Ploegenoec) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Pleugueneuc được gọi là Pleugueneucois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Pleugueneuc

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Incurvaria masculella

text:
The Feathered Diamond-back (Incurvaria masculella) là một loài bướm đêm thuộc họ Incurvariidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 12–16 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 6 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn sồi, Sweet Chestnut, Corylus avellana, Tilia, Carpinus betulus, hoa hồng, Vaccinium và Crataegus.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=8494
 Lepidoptera of Belgium
 Incurvaria masculella at UKmoths
 http://www.bladmineerders.nl/minersf/lepidopteramin/incurvaria/masculella/masculella.htm

Động vật được mô tả năm 1775
Incurvariidae
Côn trùng châu Âu


title: Safrol

text:
Safrol hay safrole là một chất lỏng dạng dầu không màu hay có màu vàng nhạt. Thông thường nó được chiết ra từ vỏ rễ hay quả các loại de vàng, re hương trong dạng tinh dầu xá xị, hoặc được tổng hợp từ các hợp chất methylenedioxy liên quan khác. Nó là thành phần cơ bản của tinh dầu long não đỏ, và được tìm thấy với một lượng nhỏ trong nhiều loại cây. Nó có hương vị đặc trưng.

Safrol đã từng dược sử dụng rộng rãi như là một loại phụ gia thực phẩm trong root beer, trà xá xị và nhiều mặt hàng thông thường khác. Tuy nhiên, FDA Hoa Kỳ đã cấm sử dụng safrol sau khi một số nghiên cứu của IARC cho thấy nó là một chất thuộc nhóm có thể gây ung thư 2B. Ngày nay, safrol cũng bị Hiệp hội Chất thơm quốc tế (IFRA) cấm sử dụng trong xà phòng và nước hoa.

Nó cũng là tiền chất để tổng hợp chất hiệp trợ cho thuốc trừ sâu là piperonyl butôxít. Gần đây hơn thì safrol cũng được sử dụng như là tiền chất chính để sản xuất lậu các chất ma túy như MDMA (Ecstasy) và MDEA (Eve). Quy trình tổng hợp tiêu chuẩn để sản xuất MDMA từ safrol là thông qua quá trình đồng phân hóa với sự có mặt của base mạnh để tạo ra isosafrol. Chất này sau đó được oxy hóa thành 3,4-mêtylenedioxy phênyl-2-propanon. Cuối cùng thì nó tham gia phản ứng amin hóa-khử hoặc là với mêtylamin để tạo ra MDMA hoặc là với êtylamin để tạo ra MDEA.

Gần như không thể có được một lượng lớn safrol và/hoặc tinh dầu xá xị mà không có sự cho phép của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, do safrol hiện tại bị nhiều quốc gia liệt kê như là các hóa chất nhóm I (các loại hóa chất dùng để sản xuất các hóa chất chịu sự kiểm soát hay các hóa chất bị cấm). Ngoài ra, safrol còn được liệt kê như là một loại tiền chất trong bảng I của Công ước Liên hợp quốc về phòng chống vận chuyển trái phép các thuốc gây nghiện và các chất hướng thần.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ngăn chặn ma túy từ công tác quản lý tiền chất nhập khẩu  tại Website của Tổng cục Hải quan Việt Nam.
 Safrol hay tinh dầu xá xị
 Các thuốc gây nghiện và các chất hướng thần tại EU: các khía cạnh nội bộ
 IARC: Safrol, isosafrol và dihydrosafrol

Axetal
Hợp chất hữu cơ khác vòng oxy
Phenylpropanoid
Tinh dầu
Vật liệu sản xuất nước hoa
Alken


title: Vastral

text:
Vastral là một thành phố và khu đô thị của quận Ahmadabad thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vastral có dân số 41.925 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Vastral có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Vastral, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Saint-André-de-Lancize

text:
Saint-André-de-Lancize là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp.

Tham khảo
 INSEE commune file
 Department Web site

Xã của Lozère


title: Erythrina humeana

text:
Erythrina humeana (Dwarf Kaffirboom, Dwarf Coral Tree, Dwarf Erythrina, Natal Coral Tree) là một loài cây cảnh và cây thuốc bản địa của Nam Phi.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Plants For A Future: Erythrina humeana
USDA Plants Profile: Erythrina humeana

H
Cây thuốc châu Phi
Cây trang trí
Thực vật vườn Châu Phi


title: Le Gosier

text:
Le Gosier là một xã thuộc tỉnh Guadeloupe vùng lãnh thổ hải ngoại Guadeloupe của Pháp ở biển Caribbean.

Xem thêm
Xã của tỉnh Guadeloupe

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Le Gosier official website

Xã của Guadeloupe


title: Dipropus subsericeus

text:
Dipropus subsericeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Stipa milleana

text:
Stipa milleana là một loài cỏ thuộc họ Poaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 Laegaard, S. & Pitman, N. 2004. Stipa milleana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Stipa
Thực vật Ecuador


title: Epimyrma zaleskyi

text:
Epimyrma zaleskyi là một loài kiến thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Cộng hòa Séc.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Epimyrma zaleskyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Epimyrma
Động vật cánh màng châu Âu


title: Mopleonus agriotides

text:
Mopleonus agriotides là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laurent miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Mopleonus


title: Bordano

text:
Bordano là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 90 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 30 km về phía tây bắc của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 815 người và diện tích là 15,2 km².

Đô thị Bordano có các frazione (đơn vị cấp dưới) Tarneppo.

Bordano giáp các đô thị: Cavazzo Carnico, Gemona del Friuli, Trasaghis, Venzone.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.bordano.ud.it/

Đô thị tỉnh Udine


title: Vườn quốc gia Gobustan

text:
Khu bảo tồn quốc gia Gobustan nằm ở phía tây Gobustan, cách trung tâm Baku khoảng 40 dặm về phía tây nam. Khu bảo tồn này được thiết lập năm 1986, khi vùng này được công nhận là khu di tích lịch sử quốc gia của Azerbaijan, nhằm bảo tồn các hình khắc trên đá từ thời xưa, các núi lửa phun bùn trong vùng này.

Khu bảo tồn Gobustan có trên 600.000 hình khắc họa trên đá, mô tả các người nguyên thủy, các động vật, các trận đánh, các điệu nhảy múa thờ cúng, các trận đấu bò tót, các thuyền chở chiến binh cầm dáo, các đoàn lữ hành với lạc đà, hình mặt trời, Mặt Trăng, các ngôi sao từ khoảng 5.000 tới 20.000 năm trước.

Khu bảo tồn Gobustan đã được UNESCO đưa vào Danh sách di sản thế giới từ năm 2007, trong khóa họp thứ 31.

Các hình khắc thời tiền sử
Cảnh quan văn hóa Nghệ thuật đá ở Gobustan thể hiện các hình ảnh cuộc sống thời tiền sử ở vùng núi Kavkaz. Các bản khắc được bảo tồn diễn tả dân cư thời cổ di chuyển trên các thuyền bằng sậy, các người săn sơn dương và bò tót, các phụ nữ nhảy múa vv.... Nhà nhân chủng học người Na Uy nổi tiếng Thor Heyerdahl đã tới đây nhiều lần từ năm 1961 tới khi từ trần năm 2002, để nghiên cứu và đã xuất bản sách "Search for Odin".

Các núi lửa phun bùn

Người ta ước tính có khoảng 300 trong tổng số 700 núi lửa phun bùn ở Gobustan và vùng biển Caspi. Nhiều nhà địa chất cũng như các du khách đã tới các nơi như Firuz Crater, Gobustan, Salyan và tắm bùn do núi lửa phun ra mà họ cho rằng có thể trị được bệnh. Năm 2001 một núi lửa phun bùn cách Baku 15 km đã phun ngọn lửa cao khoảng 15 m.

Gaval Dash
Gaval Dash là 1 tảng đá phát ra tiếng nhạc tự nhiên, độc nhất ở Gobustan, Azerbaijan. Theo các sách viết về đá thì có 1 tảng đá lớn dẹp hình thành trên 3 viên đá chống đỡ. Chỉ cần cầm 1 viên sỏi đập vào, tảng đá này sẽ phát ra tiếng nhạc, giống như tiếng trống lục lạc (trống con). Tảng đá này gọi là Gaval dash, được hình thành là do hợp chất của dầu hỏa, khí đốt và khí hậu đặc thù chỉ có ở vùng này

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Gobustan from "Window to Baku"
 The Rock Engravings of Gobustan from a site devoted to Jean Auel's books.
 Archaeoastronomy relating the petroglyphs to other ancient carvings and the theories of Thor Heyerdahl
 Qobustan petroglyphs
 Museum under open sky}

Gobustan
Gobustan
Biểu tượng quốc gia Azerbaijan


title: Ngô Thì Ức

text:
Ngô Thì Ức (; 1709-1736), hiệu: Tuyết Trai cư sĩ; là danh sĩ thời Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông là tác giả đầu tiên có tên trong Ngô gia văn phái.

Tiểu sử
Ngô Thì Ức sinh năm Kỷ Sửu (1709) tại làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam (nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội).

Thuở nhỏ, ông học với thầy Đan Nhạc, vừa lớn lên ông học với Tiến sĩ Vũ Huy. Ông học giỏi, đàn giỏi và giỏi cả nghề thuốc.

Năm 24 tuổi, ông đỗ thủ khoa kỳ thi Hương, nhưng vì không để chí vào con đường khoa hoạn nên khi thi Hội thì bị hỏng. Từ ấy, ông không ra làm quan, chỉ ở nhà vui thú đồng quê và mở lớp dạy học.

Ông là cha Ngô Thì Sĩ, Ngô Thì Đạo; và là ông nội Ngô Thì Nhậm, Ngô Thì Du, Ngô Thì Hương, Ngô Thì Trí...

Năm Bính Thìn (1736) đời vua Lê Ý Tông, ông mất khi mới 27 tuổi. Nhờ có con là Ngô Thì Sĩ làm quan lớn, nên về sau ông được triều đình truy phong là Phong Trạch bá.

Tác phẩm
Tác phẩm của Ngô Thì Ức có:
Nam trình liên vịnh tập (Tập thơ ngâm nối vần cùng bạn trên hành trình về phía Nam), gồm khoảng 30 bài ngâm vịnh với bạn là Trương Hạo Trai khi đi chơi ở Đông Quan thuộc Sơn Nam (nay thuộc Thái Bình). Trong tập có bài đề tựa của con ông là Ngô Thì Sĩ.
Tuyết Trai thi tập (còn gọi là Nghi vịnh thi tập, có nghĩa là Tập thơ vịnh thú sông Nghi) gồm 90 bài thơ. Đây là tác phẩm đáng chú ý nhất của ông. Ở Thư viện Khoa học Xã hội (Hà Nội) hiện có bản chép tay mang ký hiệu A. 1854, gồm 161 bài thơ, do người đời sau sưu tập thơ ông mà chép thêm vào.
Theo Phan Huy Chú thì Ngô Thì Ức còn có quyển An Nam nhất thống chí

Nhận xét
Ngô Thì Ức là một nhà thơ ẩn dật, nhưng yêu đời. Thơ ông là phản ánh tâm trạng của một con người tài hoa, ưa thích cuộc sống tiêu dao, nhàn tản, thoát khỏi mọi công danh tục lụy. Ngoài ra, thơ ông còn thể hiện lòng mến yêu tha thiết cảnh sinh hoạt đồng yêu: bình dị, chất phác, đậm đà phong vị dân tộc.
Lời thơ của ông tự nhiên, hồn hậu, chân tình .

Tiêu dao ngâm
Tiêu dao ngâm (Ngâm nga về thú tiêu dao) gồm 24 câu thơ chữ Hán, làm theo lối cổ phong, mỗi câu 7 chữ, được danh sĩ Phan Huy Chú khen là đầy "hứng thú, phóng khoáng, có phong thái cao thượng". Sau đây là bản dịch nghĩa tiếng Việt:

Chú thích

Sách tham khảo
Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí (bản dịch, Tập 3). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm (2 tập in chung). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2003.
Bùi Duy Tân, mục từ Ngô Thì Ức  trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.

Ngô gia văn phái
Nhà thơ Việt Nam
Người Hà Nội


title: Mazangé

text:
Mazangé là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Xã của Loir-et-Cher


title: Cerithiopsis morelosensis

text:
Cerithiopsis morelosensis là một loài ốc biển, động vật chân bụng trong họ Cerithiopsidae. Nó được Rolán và Fernández-Garcés mô tả năm 2010.

Chú thích

Tham khảo

Cerithiopsis
Động vật được mô tả năm 2010


title: Protelater pubescens

text:
Protelater pubescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Protelater


title: HMS Caroline (1914)

text:
HMS Caroline là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp tàu tuần dương C của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc. Caroline được hạ thủy và đưa ra hoạt động vào năm 1914, khiến cho nó trở thành chiếc tàu nhiều tuổi thứ hai vẫn còn phục vụ cho Hải quân Hoàng gia, chỉ sau chiếc HMS Victory. Nó hiện đang phục vụ như một sở chỉ huy cố định và là một tàu huấn luyện cho lực lượng Hải quân Hoàng gia Trừ bị, đặt căn cứ tại cầu tàu Alexandra thuộc cảng Belfast, Bắc Ireland. Nó là kiểu mẫu tàu tuần dương hạng nhẹ thời Thế Chiến I của Anh cuối cùng còn sót lại, cũng như là chiếc tàu chiến cuối cùng từng tham gia trận Jutland còn đang nổi.

Thiết kế và chế tạo
HMS Caroline được chế tạo bởi hãng Cammell Laird tại Birkenhead. Nó được đặt lườn vào ngày 28 tháng 1 năm 1914; hạ thủy vào ngày 29 tháng 9 năm 1914 và đưa ra hoạt động vào ngày 4 tháng 12 năm 1914. Caroline là chiếc mở đầu cho lớp phụ mang tên nó, được trang bị turbine hơi nước không có hộp số; nên khi so sánh với các lớp tiếp theo, người ta nhận ra sự vượt trội của kiểu động lực có hộp số giảm tốc. Hệ thống động cơ của Caroline vẫn còn hiện diện trên con tàu cho đến ngày hôm nay, tuy chúng không ở trong tình trạng có thể hoạt động.

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh Thế giới thứ nhất và sau đó
Caroline phục vụ tại Bắc Hải trong suốt Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Nó trải qua hầu hết thời gian đó cùng với Hải đội Tuần dương nhẹ 4, và đã cùng với đơn vị này chiến đấu trong trận Jutland vào năm 1916 dưới quyền chỉ huy của Đại tá H. R. Crooke.

Sau đó Caroline phục vụ tại East Indies Station trước khi được đưa về lực lượng dự bị, và được cải biến thành sở chỉ huy và tàu huấn luyện cho lực lượng Hải quân Hoàng gia Tình nguyện Trừ bị, đơn vị Ulster, vào năm 1924.

Chiến tranh Thế giới thứ hai
Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, Caroline phục vụ như là sở chỉ huy của Hải quân Hoàng gia tại cảng Belfast, vốn được sử dụng làm cảng nhà cho nhiều tàu chiến tham gia hộ tống các đoàn tàu vận tải vượt Đại Tây Dương và biển Bắc cực, kể cả những tàu hộ tống thuộc lớp Captain của Hải đội Hộ tống 3.

Vì Belfast nhanh chóng phát triển thành một căn cứ hải quân quan trọng trong Thế Chiến II, nó vượt quá phạm vi của bản thân HMS Caroline, và chiếm dụng nhiều cơ sở ở nhiều phần khác nhau của thành phố. Sau này có đến hàng nghìn thủy thủ phục vụ dưới tên Caroline, những cơ sở đầu tiên được thiết lập tại tòa nhà thuế quan Belfast, sau đó cả lâu đài Belfast cũng được sử dụng và bao gồm một trạm phát sóng vô tuyến tại đây. Có những xưởng sửa chữa thủy lôi, súng ngắn và chế tạo vật cản liên quan đến HMS Caroline, một số được đặt trên bến tàu bên cạnh nơi nó neo đậu tại Milewater Basin.

Vào giai đoạn đầu của Thế Chiến II khi Không quân Hoàng gia Anh tại Belfast chiếm sân bay Sydenham tại cảng Belfast, người của Không lực Hải quân Hoàng gia đặt căn cứ tại đây được đặt dưới quyền quản lý của HMS Caroline. Đến năm 1943 sân bay được chuyển giao lại cho Bộ Hải quân và được đưa vào hoạt động như là HMS Gadwell.

Sau chiến tranh
Giờ đây được xem là một phần của Hạm đội Lịch sử Quốc gia, Caroline là cơ sở huấn luyện nổi cuối cùng của Lực lượng Trừ bị, và được dự định sẽ ngừng hoạt động vào năm 2011, khi đó đơn vị trừ bị sẽ được tái bố trí đến một cơ sở huấn luyện cố định trên bờ. Khi nó được cho ngừng hoạt động, Caroline có thể sẽ được giữ lại Belfast như một tàu bảo tàng.

Mặc dù không còn khả năng di chuyển bằng chính hệ thống động lực của mình, con tàu vẫn tiếp tục nổi và đang ở trong tình trạng rất tốt. Nhiều năm trước đây, nó bị giật ra khỏi các dây neo sau khi bị va chạm với một chiếc phà cánh ngầm, và rời khởi bến neo đậu cho đến khi bị các dây neo bổ sung giữ lại không cho trôi tự do. Nó còn cố thoát ra một lần nữa trong những cơn gió đặc biệt mạnh vào năm 2005, trong một cơn bão. Giấy phép tham quan được cấp vào dịp lễ hội kỷ niệm chiếc Titanic hàng năm khi đăng ký với văn phòng du lịch của Tòa thị chính thành phố Belfast.

Kỷ lục

Ngoài việc là chiếc tàu cũ thứ hai còn phục vụ của Hải quân Hoàng gia, chiếc tàu tuần dương nhẹ cuối cùng của Anh trong Thế Chiến I, và là chiếc cuối cùng có mặt trong trận Jutland còn đang nổi, HMS Caroline cũng còn là chiếc tàu cũ thứ ba trên thế giới còn hoạt động, sau chiếc HMS Victory (hạ thủy năm 1765 và hoạt động năm 1778) và USS Constitution (hạ thủy và hoạt động năm 1797); và là chiếc tàu hoạt động cũ thứ hai trên thế giới còn đang nổi, vì Victory đã được đưa vào ụ tàu từ năm 1922.

Trong số những tàu chiến còn đang nổi, chiếc cũ nhất có thể là tàu bọc sắt Hà Lan HNLMS Buffel, hạ thủy năm 1868, đã ngừng hoạt động và hiện là một tàu bảo tàng tại Rotterdam; HMS Warrior của Anh hạ thủy năm 1860, đã ngừng hoạt động và đòi hỏi phải phục chế đáng kể, vẫn còn nổi tại Portsmouth. Một trong những tàu chiến bằng thép cổ nhất từng tham gia chiến trận còn nổi là chiếc USS Olympia (C-6) được hạ thủy vào tháng 11 năm 1892, nhưng được cho ngừng hoạt động vào năm 1922. Thậm chí cổ hơn và vẫn còn nổi là tàu chiến bọc sắt Chile Huáscar hiện đang ở tại cảng Talcahuano, được hạ thủy vào năm 1865, vốn đã từng tham chiến tích cực trong cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương (1879-1883), hiện là một tàu bảo tàng. Tuần dương hạm Rạng Đông của Nga hiện vẫn nổi, và do được hạ thủy vào tháng 12 năm 1900, nên cũ hơn HMS Caroline và hiện vẫn đang hoạt động, nhưng nó từng là một tàu bảo tàng từ năm 1957 đến khoảng năm 1990. Trong số những chiếc không còn nổi, thiết giáp hạm Mikasa Nhật Bản được hạ thủy vào tháng 11 năm 1900 cũ hơn cả HMS Caroline lẫn Rạng Đông, nhưng không còn hoạt động; nó trở thành một tàu bảo tàng vào năm 1921 và đang ở trên ụ tàu. Một chiếc monitor bọc sắt của Thụy Điển được hạ thủy trong những năm 1870, chiếc HMS Sölve, cho đến tháng 1 năm 2009 vẫn còn đang được phục chế tại Trung tâm Hàng hải Goteborg, và người ta chưa rõ là liệu nó sẽ được trưng bày nổi hay trong ụ tàu.

Caroline còn giữ kỷ lục là chiếc tàu chiến quan trọng được chế tạo nhanh nhất: chín tháng kể từ khi đặt lườn cho đến khi nó được hạ thủy. Các động cơ turbine hơi nước Parsons của nó là những chiếc duy nhất còn lại của kiểu mẫu được Parsons áp dụng cho chiếc Turbinia trong cuộc duyệt binh hạm đội Spithead 1897, mặc dù hãng Harland & Wolff tại Belfast đã tháo dỡ các nồi hơi và vũ khí vào khoảng năm 1924.

Chú thích

Tham khảo
 Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
 Jane's Fighting Ships of World War One (1919), Jane's Publishing Company

Liên kết ngoài
Ships of the Caroline class
Jane's Fighting Ships for 1919 - Caroline-class

Lớp tàu tuần dương C
Lớp tàu tuần dương Caroline
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến I
Trận Jutland


title: Nguyễn Ngọc Loan

text:
Nguyễn Ngọc Loan (11 tháng 12 năm 193014 tháng 7 năm 1998) là một cựu tướng lĩnh gốc Không Quân của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Ông xuất thân từ khóa đầu tiên ở trường Sĩ quan Trừ bị do Quốc gia Việt Nam được sự cố vấn và hỗ trợ huấn luyện của Quân đội Pháp, mở ra tại miền Nam Việt Nam vào đầu thập niên 50 của thế kỷ trước. Ra trường, ban đầu ông phục vụ đơn vị Bộ binh, nửa năm sau, ông trúng tuyển chuyển sang Không quân. Hơn mười năm phục vụ ở Quân chủng Không quân, ông đã từ một phi công Khu trục, tuần tự đảm trách những chức vụ chỉ huy Phi đội, Phi đoàn, sau lên đến Tư lệnh phó Quân chủng. Giữa thập niên 60, ông chuyển về Bộ Tổng Tham mưu giữ chức vụ Giám đốc một Nha thuộc Tổng cục Chiến tranh Chính trị. Một năm sau, ông được biệt phái sang Bộ Nội vụ, đảm nhiệm chức vụ đứng đầu ngành An ninh Nội chính kiêm phụ trách bộ phận Tình báo Quốc gia. Năm 1968, ông bị thương trong trận Mậu thân đợt 2, sau đó, ông trở lại quân đội phục vụ ở Bộ Quốc phòng.

Ông là người đã cầm súng bắn thẳng vào đầu một người chưa rõ danh tính được cho là Bảy Lốp (Nguyễn Văn Lém) hoặc Bảy Nà (Lê Công Nà) ở trận Mậu Thân 1968 gây phẫn nộ. Sự kiện được Võ Sửu, một quay phim của NBC, và Eddie Adams, một nhiếp ảnh gia của Associated Press chứng kiến và ghi lại. Bức ảnh và bộ phim trở thành hai hình ảnh nổi tiếng trong ngành báo chí Mỹ đương đại.

Tiểu sử và Binh nghiệp
Ông sinh ngày 11 tháng 12 năm 1930 tại Huế, Thừa Thiên, miền Trung Việt Nam, trong một gia đình khá giả. Cha ông nguyên là một Công chức trung cấp tùng sự tại Chi nhánh Hỏa xa ở Huế. Thời niên thiếu, ông học phổ thông các cấp ở Huế. Năm 1951, ông tốt nghiệp Trung học chương trình Pháp tại trường Khải Định với văn bằng Tú tài toàn phần (Part II). Sau đó ông thi lên Đại học, là sinh viên năm Dự bị Đại học Y khoa Sài Gòn.

Quân đội Quốc gia Việt Nam
Cuối tháng 9 năm 1951, thi hành lệnh động viên, ông nhập ngũ vào Quân đội Quốc gia (thành phần trong Quân đội Liên Hiệp Pháp), mang số quân: 50/600.198. Theo học khóa 1 Lê Văn Duyệt tại trường Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức, khai giảng ngày 1 tháng 10 cùng năm. Ngày 1 tháng 6 năm 1952, ông mãn khóa tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy. Ra trường, ông được đi phục vụ ở Tiểu đoàn 62 Việt Nam với chức vụ Trung đội trưởng. Thời gian phục vụ ở đơn vị này, ông được theo học lớp Huấn luyện Biệt kích. Mãn khóa Biệt kích, ông được chuyển nhiệm vụ sang Lực lượng Xung kích. Hạ tuần tháng 12 cùng năm, ông trúng tuyển vào Quân chủng Không quân.

Đầu năm 1953, ông sang Pháp thụ huấn khóa Huấn luyện Hoa tiêu Khu trục tại trường Võ bị Không quân Salon de Provence. Đầu năm 1955 mãn khóa về nước, ông được thăng cấp Trung úy chỉ huy Phi đội trong Phi đoàn Vận tải ở Tân Sơn Nhất.

Quân đội Việt Nam Cộng hòa
Tháng Giêng năm 1956, sau một thời gian từ Quân đội Quốc gia biên chế vào Quân đội Việt Nam Cộng hòa, chuyển sang đơn vị tác chiến, ông giữ chức vụ Phi đội trưởng trong Phi đoàn 1 Khu trục ở Biên Hòa do Đại úy Huỳnh Hữu Hiền làm Chỉ huy trưởng đầu tiên. Đầu năm 1957, ông được thăng cấp Đại úy giữ chức vụ Chỉ huy phó Phi đoàn 1 Khu trục. Giữa năm 1958, chuyển ra Duyên hải miền Trung, ông đảm nhiệm chức vụ Chỉ huy trưởng Phi đoàn 2 Quan sát tại Nha Trang thay thế Đại úy Nguyễn Hữu Tần.

Ngày Quốc khánh Đệ Nhất Cộng hòa 26 tháng 10 năm 1959, ông nhận lệnh bàn giao chức vụ Chỉ huy trưởng Phi đoàn 2 Quan sát lại cho Đại úy Võ Công Thống. Cùng ngày, ông được thăng cấp Thiếu tá chuyển về Bộ Tư lệnh Không quân để giữ chức vụ Tham mưu phó. Tháng 6 năm 1960, ông được cử vào chức vụ Chỉ huy trưởng Trung tâm Kiểm soát Không chiến.

Đầu tháng 11 năm 1963, ông tham gia cuộc đảo chính Tổng thống Ngô Đình Diệm. Ngày 3 tháng 11, ông được thăng cấp Trung tá và được cử làm Tham mưu trưởng Không quân, thay thế Đại tá Đỗ Khắc Mai lên làm Tư lệnh Quân chủng thay cho Đại tá Huỳnh Hữu Hiền bị Hội đồng Quân nhân Cách mạng buộc giải ngũ. Trung tuần tháng 12 cùng năm, ông bàn giao chức vụ Tham mưu trưởng lại cho Trung tá Phạm Long Sửu, cùng ngày ông được cử giữ chức vụ Tư lệnh phó Không quân, do Đại tá Nguyễn Cao Kỳ làm Tư lệnh.

Đầu năm 1965, ông tham gia chiến dịch "Mũi Tên Lửa" (Flaming Dart). Cũng trong chiến dịch này, ngày 11 tháng 2, ông chỉ huy các Phi tuần Bắc phạt A.1E Skyraider vượt qua vĩ tuyến 17 để oanh tạc các doanh trại của quân Bắc Việt tại Chánh Hòa, Hà Tĩnh và Chấp Lễ, Quảng Bình. Tiếp đến vào ngày 2 tháng 3, ông chỉ huy hai Phi đội A.1E bay ra oanh tạc căn cứ Hải quân Bắc Việt tại Quảng Khê, Quảng Bình.

Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Ngày Quân lực 19 tháng 6 năm 1965, Quân đội Việt Nam Cộng hòa được cải danh thành Quân lực Việt Nam Cộng hòa, ông được chuyển về Bộ Tổng Tham mưu để giữ chức vụ Giám đốc Nha An ninh Quân đội thuộc Tổng cục Chiến tranh Chính trị thay thế Đại tá Trang Văn Chính. Ngày Quốc khánh Đệ Nhị Cộng hòa 1 tháng 11 cùng năm, ông được thăng cấp Đại tá tại nhiệm.

Ngày 29 tháng 4 năm 1966, biệt phái sang Bộ nội vụ ông được bổ nhiệm chức vụ Tổng Giám đốc Tổng Nha Cảnh sát Quốc gia, thay thế Đại tá Phạm Văn Liễu. Ông vẫn kiêm nhiệm chức vụ Giám đốc Nha An ninh Quân đội thêm 2 tháng, cho đến ngày 24 tháng 6 bàn giao Nha này lại cho Đại tá Vũ Đức Nhuận để kiêm thêm chức vụ Đặc ủy trưởng Trung ương Tình báo Quốc gia nhưng ngay sau đó bàn giao chức Đặc ủy trưởng cho Trung tướng Linh Quang Viên đương nhiệm Tổng trường Nội vụ kiêm nhiệm. Cũng trong thời điểm này, ông sáng kiến thành lập 8 Biệt đoàn Cảnh sát Quốc gia. Ngày Quốc khánh 1 tháng 11 cùng năm, ông được thăng cấp Chuẩn tướng tại nhiệm.

Cũng trong năm 1966, ông được Thiếu tướng Nguyễn Cao Kỳ, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban Hành pháp Trung ương cử ra miền Trung bình định vụ Biến động Phật giáo trong cuộc bạo động ly khai, được xem là có sự hậu thuẫn của tướng Nguyễn Chánh Thi Tư lệnh Quân đoàn I và Vùng 1 Chiến thuật. Do thành công trong cuộc bình định, ông được xem như là cánh tay mặt của tướng Kỳ. Giữa năm 1967, ông được làm Trưởng đoàn, hướng dẫn Phái đoàn công du thăm viếng Nam Hàn.

Bức ảnh gây chấn động dư luận thế giới

Trong sự kiện Tết Mậu Thân 1968, tướng Nguyễn Ngọc Loan đã cầm súng bắn thẳng vào đầu một tù binh đặc công Quân Giải phóng với hai tay đang bị trói, tại Thị Nghè (có tài liệu nói là trên đường Lý Thái Tổ, Ngã Bảy, Sài Gòn). Vụ việc được ký giả Eddie Adams nhanh tay chụp được. Cùng lúc ấy, phóng viên đài ABC của Úc là Neil Davis cũng quay phim rất rõ ràng. Tướng Loan cầm khăn lau mặt, vẫy tay kêu các tùy tùng tránh ra, đi đến bên Bảy Lốp, không nói 1 lời, Loan quăng điếu thuốc và móc khẩu súng lục ra. Ông lấy tư thế của 1 xạ thủ, cánh tay phải giơ thẳng và, ở khoảng cách khoảng 1 mét, bắn vào thái dương của người tù binh này.

Vụ việc được ký giả Eddie Adams nhanh tay chụp được. Bức ảnh của Eddie Adams ngay lập tức đã lên trang nhất các báo quốc tế, làm xôn xao dư luận, gây sốc cho nhiều người trên thế giới, làm đẩy mạnh Phong trào phản chiến ở Mỹ. Nó trở thành một trong những hình ảnh được nhớ tới nhiều nhất của cuộc Chiến tranh Việt Nam và giúp Adams giành được giải Pulitzer trong năm 1969 về chụp hình tin tức tại chỗ.

Thất sủng
Trưa ngày 5 tháng 5 năm 1968, ông bị thương ở đầu gối chân phải do trúng đạn bởi chiếc trực thăng vũ trang UH-1B của Mỹ đã bắn lầm vào khu vực Bộ chỉ huy của ông tại khu vực Chợ Lớn, gây tử thương cho 6 sĩ quan và khiến ông bị thương nặng ở chân. Có ý kiến nghi ngờ rằng chiếc trực thăng UH.1B do Quân đội Hoa Kỳ phái tới để giúp Tổng thống Thiệu trừ khử tướng Loan và các thuộc cấp, nhằm loại bớt vây cánh của Phó Tổng thống Nguyễn Cao Kỳ. Ông được điều trị tại Bệnh viện Đồn Đất (Grall) nhưng không khỏi nên được đưa sang Hoa Kỳ và Úc chữa trị. Sau nhiều lần giải phẫu không thành công, cuối cùng phải cưa chân. Ngày 3 tháng 6 cùng năm, ông được thăng cấp Thiếu tướng. Bốn ngày sau (ngày 7 tháng 6), ông bàn giao chức vụ Tổng Giám đốc Tổng Nha Cảnh sát Quốc gia lại cho Đại tá Trần Văn Hai (nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Biệt động quân Trung ương). Tháng 12 cùng năm, ông chuyển sang Bộ Quốc phòng với chức vụ Chánh Thanh tra. Đầu năm 1969, ông được cho giải ngũ và được hưởng chế độ phụ cấp dành cho tướng lĩnh về hưu.

Di tản sang Mỹ và qua đời
Ngày 30 tháng 4 năm 1975, ông cùng gia đình di tản khỏi Việt Nam. Sau đó sang định cư ở Springfield, tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ. Tại đây gia đình ông mở một quán pizza nhỏ. Khi người dân địa phương nhận ra tướng Loan chính là người trong bức ảnh của Eddie Adams, một số đã tỏ ý hăm dọa hoặc bôi bẩn lên tường nhà ông. Ngày 14 tháng 7 năm 1998, ông từ trần vì bệnh ung thư vòm họng tại Burke, tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ, hưởng thọ 68 tuổi.

Sau khi tướng Loan chết, nhà báo Eddie Adams đã gửi thư tới viếng và bày tỏ sự ân hận vì những tác động của bức ảnh lên cuộc sống của tướng Loan sau này. Eddie Adams không cho rằng việc bắn chết tù binh là hành động đúng, nhưng ông thông cảm cho nỗi dằn vặt mà tướng Loan phải chịu đến khi chết. Eddie Adams nói: "Ông ấy chiến đấu cho cuộc chiến của chúng ta, không phải cuộc chiến của họ. Vậy mà mọi điều nhục nhã lại đổ trên đầu con người này. Nước Mỹ đáng lẽ phải tiếc thương ông ta. Tôi rất tiếc là đã để cho ông ta ra đi như thế này, trong khi người ta không hề biết một chút gì về ông ta cả. Bức ảnh này đã thực sự làm đảo lộn cuộc sống của ông ta. Ông không bao giờ đổ lỗi cho tôi. Ông nói với tôi nếu tôi không chụp bức ảnh này, thì người khác cũng sẽ chụp thôi, nhưng tôi đã cảm thấy áy náy trước ông và gia đình ông trong một thời gian dài. Tôi đã giữ liên lạc với ông ta. Lần cuối cùng chúng tôi nói chuyện với nhau là cách đây khoảng sáu tháng, khi bệnh tình của ông ấy đã rất nặng rồi. Khi hay tin ông mất, tôi đã gửi hoa chia buồn".

Trong các vòng hoa phúng điếu có vòng hoa của ông Eddie Adams, trên đó có đính kèm danh thiếp ghi dòng chữ bằng tiếng Anh: "General: I'm so...sorry. Tears in my eyes" (Thưa Thiếu tướng, tôi rất ân hận. Lệ đã tràn đầy mắt tôi). Bản điếu văn chia buồn của ông Eddie Adams sau đó được tuần báo Time đăng tải vào ngày 27 tháng 7 năm 1998. Sáu năm sau đó, vào ngày 12 tháng 9 năm 2004, ông Eddie Adams cũng từ trần, hưởng thọ 71 tuổi.

Gia đình
Thân phụ: Cụ Nguyễn Ngọc Lợi (Nguyên là Kỹ sư Công chánh, Trưởng Khu Hỏa xa ở Huế).

Chú thích

Xem thêm
Vụ xử bắn ở Sài Gòn (gồm hình và video)
Chiến tranh Việt Nam
Nguyễn Văn Lém
Lê Công Nà

Tham khảo
Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa. ISBN 9780985218201''

Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Cảnh sát Việt Nam Cộng hòa
Phi công Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Người Thừa Thiên Huế
Người Mỹ gốc Việt
Tình báo Việt Nam Cộng hòa
Người chống cộng Việt Nam
Người Việt Nam lưu vong


title: Darwinhydrus solidus

text:
Darwinhydrus solidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Darwinhydrus


title: Sympistis figurata

text:
Sympistis figurata là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae.Nó được tìm thấy ở phía đông của dãy núi Cascade ở Washington và Oregon.

Sải cánh dài 27–31 mm.

Phụ loài
The former subspecies "Oncocnemis figurata pallidior", has been elevated to species status và transferred to the Sympistis genus as Sympistis pallidior

Liên kết ngoài
 Images at mothphotographersgroup

Chú thích

Sympistis
Động vật được mô tả năm 1875


title: Fergana

text:
Fergana hoặc Ferghana (;  Farghāneh; ) (dân số: 214,000), là một thành phố nằm trong tỉnh Fergana phía đông của Uzbekistan, tại rìa phía nam của thung lũng Fergana ở phía nam Trung Á, cắt qua biên giới của Kyrgyzstan, Tajikistan, và Uzbekistan. Fergana có cự ly khoảng 420 km về phía đông Tashkent, và khoảng 75 km về phía tây Andijan.

Lịch sử Phật giáo trong Ngụy Thư có nhắc đến Phá-lạc-na mà học giả cho là phiên âm xứ Ferghana.

Khí hậu
Fergana có khí hậu sa mạc lạnh (phân loại khí hậu Köppen BWk). Lượng mưa trung bình hàng năm là dưới 200mm.

Nhân khẩu
Dân số của thành phố Fergana là khoảng 299.200 người vào năm 2022. Người Tajik và người Uzbek là những nhóm dân tộc đông nhất.

Xem thêm

 Babur
 FK Neftchy Fargʻona
 Nurkhon Yuldasheva

Tham khảo

Thư mục

 Hill, John E. (2009) Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE. John E. Hill. BookSurge, Charleston, South Carolina. .
 Watson, Burton. Trans. 1993. Records of the Grand Historian of China: Han Dynasty II. Translated from the Shiji of Sima Qian. Chapter 123: "The Account of Dayuan," Columbia University Press. Revised Edition. ;  (pbk.)
 Jean-Marie Thiébaud, Personnages marquants d'Asie centrale, du Turkestan et de l'Ouzbékistan, Paris, L'Harmattan, 2004. .

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Khu dân cư ở Uzbekistan
Tỉnh Fergana


title: Ansonia malayana

text:
Ansonia malayana là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Loài này có ở Malaysia và Thái Lan.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

 van Dijk, P.P., Chuaynkern, Y., Sukumaran, J., Yaakob, N. & Tzi Ming, L. 2004. Ansonia malayana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài
 Amphibian và Reptiles of bán đảo Mã Lai: Ansonia malayana

Ansonia
Động vật lưỡng cư Malaysia
Động vật lưỡng cư Thái Lan


title: Vignole Borbera

text:
Vignole Borbera là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 100 km về phía đông nam của Torino và khoảng 30 km về phía đông nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.154 người và diện tích là 8,5 km².

Đô thị Vignole Borbera có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Variano Inferiore, Variano Superiore and Precipiano.

Vignole Borbera giáp các đô thị: Arquata Scrivia, Borghetto di Borbera, Grondona, Serravalle Scrivia, và Stazzano.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.vignoleborbera.al.it

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Rhabdomastix mendli

text:
Rhabdomastix mendli là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhabdomastix
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Trèves, Gard

text:
Trèves là một xã trong vùng hành chính Occitanie, thuộc tỉnh Gard, quận Le Vigan, tổng Trèves. Tọa độ địa lý của xã là 44° 04' vĩ độ bắc, 03° 23' kinh độ đông. Trèves (Gard) có điểm thấp nhất là 514 mét và điểm cao nhất là 1.282 mét. Xã có diện tích 26,59 km², dân số vào thời điểm 1999 là 119 người; mật độ dân số là 4 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Gard


title: Agen

text:
Agen là tỉnh lỵ của tỉnh Lot-et-Garonne, thuộc vùng hành chính Aquitanien của nước Pháp, có dân số là 30.170 người (thời điểm 1999).

Khí hậu

Các thành phố kết nghĩa
  Dinslaken, Đức

Những người con của thành phố
 Francis Cabrel, nhạc sĩ
 Bernard Germain Étienne Médard de La Ville-sur-Illon, comte de La Cépède, nhà nghiên cứu tự nhiên
 Stephane Rideau, diễn viên
 Joseph Justus Scaliger, một trong những học giả vĩ đại nhất của nửa sau thế kỷ 16
 Michel Serres, triết gia

Tham khảo

Lot-et-Garonne
Xã của Lot-et-Garonne


title: Volvarina ptychasthena

text:
Volvarina ptychasthena là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Volvarina


title: Oedostethus mediocris

text:
Oedostethus mediocris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Oedostethus


title: Động cơ điện một chiều

text:
Động cơ điện một chiều là động cơ điện hoạt động với dòng điện một chiều.

Nguyên tắc hoạt động
Stator của động cơ điện 1 chiều thường là 1 hay nhiều cặp nam châm vĩnh cửu, hay nam châm điện, rotor có các cuộn dây quấn và được nối với nguồn điện một chiều, một phần quan trọng khác của động cơ điện 1 chiều là bộ phận chỉnh lưu, nó có nhiệm vụ là đổi chiều dòng điện trong khi chuyển động quay của rotor là liên tục. Thông thường bộ phận này gồm có một bộ cổ góp và một bộ chổi than tiếp xúc với cổ góp.

Nếu trục của một động cơ điện một chiều được kéo bằng 1 lực ngoài, động cơ sẽ hoạt động như một máy phát điện một chiều, và tạo ra một sức điện động cảm ứng Electromotive force (EMF). Khi vận hành bình thường, rotor khi quay sẽ phát ra một điện áp gọi là sức phản điện động counter-EMF (CEMF) hoặc sức điện độngđối kháng, vì nó đối kháng lại điện áp bên ngoài đặt vào động cơ. Sức điện động này tương tự như sức điện động phát ra khi động cơ được sử dụng như một máy phát điện (như lúc ta nối một điện trở tải vào đầu ra của động cơ, và kéo trục động cơ bằng một ngẫu lực bên ngoài). Như vậy điện áp đặt trên động cơ bao gồm 2 thành phần: sức phản điện động, và điện áp giáng tạo ra do điện trở nội của các cuộn dây phần ứng. Dòng điện chạy qua động cơ được tính theo biều thức sau:

Công suất cơ mà động cơ đưa ra được, được tính bằng:

Cơ chế sinh lực quay của động cơ điện một chiều

Khi có một dòng điện chạy qua cuộn dây quấn xung quanh một lõi sắt non, cạnh phía bên cực dương sẽ bị tác động bởi một lực hướng lên, trong khi cạnh đối diện lại bị tác động bằng một lực hướng xuống theo nguyên lý bàn tay trái của Fleming. Các lực này gây tác động quay lên cuộn dây, và làm cho rotor quay. Để làm cho rotor quay liên tục và đúng chiều, một bộ cổ góp điện sẽ làm chuyển mạch dòng điện sau mỗi vị trí ứng với 1/2 chu kỳ. Chỉ có vấn đề là khi mặt của cuộn dây song song với các đường sức từ trường. Nghĩa là lực quay của động cơ bằng 0 khi cuộn dây lệch 90o so với phương ban đầu của nó, khi đó rotor sẽ quay theo quán tính.

Trong các máy điện một chiều lớn, người ta có nhiều cuộn dây nối ra nhiều phiến góp khác nhau trên cổ góp. Nhờ vậy dòng điện và lực quay được liên tục và hầu như không bị thay đổi theo các vị trí khác nhau của rotor.
Phương trình cơ bản của động cơ 1 chiều:

   E= K.omega   (1)
   V= E+Rư.Iư (2)
   M= K Φ Iư   (3)

Với:
  - Φ: Từ thông trên mỗi cực(Wb)
  - Iư: dòng điện phần ứng (A)
  - V: Điện áp phần ứng (V)
  - Rư: Điện trở phần ứng (Ohm)
  - omega: tốc độ động cơ(rad/s)
  - M: moment động cơ (Nm)
  - K: hằng số, phụ thuộc cấu trúc động cơ

Điều khiển tốc độ

Thông thường, tốc độ quay của một động cơ điện một chiều tỷ lệ với điện áp đặt vào nó, và ngẫu lực quay tỷ lệ với dòng điện. Điều khiển tốc độ của động cơ có thể bằng cách điều khiển các điểm chia điện áp của bình ắc quy, điều khiển bộ cấp nguồn thay đổi được, dùng điện trở hoặc mạch điện tử... Chiều quay của động cơ có thể thay đổi được bằng cách thay đổi chiều nối dây của phần kích từ, hoặc phần ứng, nhưng không thể được nếu thay đổi cả hai. Thông thường sẽ được thực hiện bằng các bộ công tắc tơ đặc biệt (Công tắc tơ đổi chiều).

Điện áp tác dụng có thể thay đổi bằng cách xen vào mạch một điện trở nối tiếp hoặc sử dụng một thiết bị điện tử điều khiển kiểu chuyển mạch lắp bằng Thyristor, transistor hoặc loại cổ điển hơn nữa bằng các đèn chỉnh lưu hồ quang Thủy ngân. Trong một mạch điện gọi là mạch băm điện áp, điện áp trung bình đặt vào động cơ thay đổi bằng cách chuyển mạch nguồn cung cấp thật nhanh. Khi tỷ lệ thời gian "on" trên thời gian "off" thay đổi sẽ làm thay đổi điện áp trung bình. Tỷ lệ phần trăm thời gian "on" trong một chu kỳ chuyển mạch nhân với điện áp cấp nguồn sẽ cho điện áp trung bình đặt vào động cơ. Như vậy với điện áp nguồn cung cấp là 100V, và tỷ lệ thời gian ON là 25% thì điện áp trung bình là 25V. Trong thời gian "Off", điện áp cảm ứng của phần ứng sẽ làm cho dòng điện không bị gián đoạn, qua một diode gọi là diode phi hồi, nối song song với động cơ. Tại thời điểm này, dòng điện của mạch cung cấp sẽ bằng không trong khi dòng điện qua động cơ vẫn khác không và dòng trung bình của động cơ vẫn luôn lớn hơn dòng điện trong mạch cung cấp, trừ khi tỷ lệ thời gian "on" đạt đến 100%. Ở tỷ lệ 100% "on" này, dòng qua động cơ và dòng cung cấp bằng nhau. Mạch đóng cắt tức thời này ít bị tổn hao năng lượng hơn mạch dùng điện trở. Phương pháp này gọi là phương pháp điều khiển kiểu điều biến độ rộng xung (pulse width modulation, or PWM), và thường được điều khiển bằng vi xử lý. Đôi khi người ta còn sử dụng mạch lọc đầu ra để làm bằng phẳng điện áp đầu ra và giảm bớt tạp nhiễu của động cơ.

Vì động cơ điện một chiều kiểu nối tiếp có thể đạt tới mô men quay cực đại từ khi vận tốc còn nhỏ, nó thường được sử dụng để kéo, chẳng hạn đầu máy xe lửa hay tàu điện. Một ứng dụng khác nữa là để khởi động các loại động cơ xăng hay động cơ điezen loại nhỏ. Tuy nhiên nó không bao giờ dùng trong các ứng dụng mà hệ thống truyền động có thể dừng (hay hỏng), như băng truyền. Khi động cơ tăng tốc, dòng điện phần ứng giảm (do đó cả trường điện cũng giảm). Sự giảm trường điện này làm cho động cơ tăng tốc cho tới khi tự phá hủy chính nó. Đây cũng là một vấn đề với động cơ xe lửa trong trường hợp mất liên kết, vì nó có thể đạt tốc độ cao hơn so với chế độ làm việc định mức. Điều này không chỉ gây ra sự cố cho động cơ và hộp số, mà còn phá hủy nghiêm trọng đường ray và bề mặt bánh xe vì chúng bị đốt nóng và làm lạnh quá nhanh. Việc giảm từ trường trong bộ điều khiển điện tử được ứng dụng để tăng tốc độ tối đa của các phương tiện vận tải chạy bằng điện. Dạng đơn giản nhất là dùng một bộ đóng cắt và điện trở làm yếu từ trường, một bộ điều khiển điện tử sẽ giám sát dòng điện của động cơ và sẽ chuyển mạch, đưa các điện trở suy giảm từ vào mạch khi dòng điện của động cơ giảm thấp hơn giá trị đặt trước. Khi điện trở được đưa vào mạch, nó sẽ làm tăng tốc động cơ, vượt lên trên tốc độ thông thường ở điện áp định mức. Khi dòng điện tăng bộ điều khiển sẽ tách điện trở ra, và động cơ sẽ trở về mức ngẫu lực ứng với tốc độ thấp.

Một phương pháp khác thường được dùng để điều khiển tốc độ động cơ một chiều là phương pháp điều khiển theo kiểu Ward-Leonard. Đây là phương pháp điều khiển động cơ một chiều (thường là loại kích thích song song hay hỗn hợp) bằng cách sử dụng nguồn điện xoay chiều, mặc dù nó không được tiện lợi như những sơ đồ điều khiển một chiều. Nguồn điện xoay chiều được dùng để quay một động cơ điện xoay chiều, thường là một động cơ cảm ứng, và động cơ này sẽ kéo một máy phát điện một chiều. Điện áp ra của phần ứng máy phát một chiều này được đưa thẳng đến phần ứng của động cơ điện một chiều cần điều khiển. Cuộn dây kích từ song song của cả máy phát điện và động cơ điện một chiều sẽ được kích thích độc lập qua các biến trở kích từ. Có thể điều khiển tốc độ động cơ rất tốt từ tốc độ = 0 đến tốc độ cao nhất với ngẫu lực phù hợp bằng cách thay đổi dòng điện kích thích của máy phát và động cơ điện một chiều. Phương pháp điều khiển này đã được xem là chuẩn mực cho đến khi nó bị thay thế bằng hệ thống mạch rắn sử dụng Thyristor. Nó đã tìm được chỗ đứng ở hầu hết những nơi cần điều khiển tốc độ thật tốt, từ các hệ thống thang nâng hạ người trong các hầm mỏ, cho đến những máy công nghiệp cà các cần trục điện. Nhược điểm chủ yếu của nó là phải cần đến ba máy điện cho một sơ đồ (có thể lên đến 5 trong các ứng dụng rất lớn vì các máy DC có thể được nhân đôi lên và điều khiển bằng các biến trở chỉnh đồng thời). Trong rất nhiều ứng dụng, hợp bộ động cơ - máy phát điện thường được duy trì chạy không tải, để tránh mất thời gian khởi động lại.

Mặc dù các hệ thống điều khiển điện tử sử dụng Thy ris tor đã thay thế hầu hết các hệ thống Ward Leonard cỡ nhỏ và trung bình, nhưng một số hệ thống lớn (cỡ vài trăm mã lực) vẫn còn đắc dụng. Dòng điện kích từ nhỏ hơn nhiều so với dòng điện phần ứng, cho phép các Thyristor cỡ trung bình có thể điều khiển một động cơ lớn hơn rất nhiều, so với điều khiển trực tiếp. Thí dụ, trong một ứng dụng, một bộ Thy ris tor 300 ampe có thể điều khiển một máy phát điện. Dòng điện ngõ ra của máy phát này có thể lên đến 15.000 am pe, với cùng dòng này, nếu điều khiển trực tiếp bằng thy ris tor thì có thể rất khó khăn và giá thành cao.

Điều khiển số động cơ một chiều có chổi than
Hiện nay, để điều khiển động cơ một chiều (DC motor), có rất nhiều phương pháp được đưa ra. Với sự ra đời của vi xử lý, bộ điều khiển số dần thay thế các bộ điều khiển tương tự truyền thống bởi nhiều ưu điểm. Về bộ điều khiển số, có rất nhiều phương pháp được đề nghị như: PID số, Fuzzy logic, Lyapounov,.. Tuy nhiên, chiếm hơn 70% bộ điều khiển trong công nghiệp là PID.

1. Bộ điều khiển PID số 11

Tham khảo

Kỹ thuật điện
Máy điện

de:Gleichstrommaschine
pl:Silnik prądu stałego z magnesami trwałymi
tr:Elektrik Motorları


title: Bonesia adusta

text:
Bonesia adusta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Harold miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Bonesia