title: Bertrand Russell

text:
Bertrand Arthur William Russell, Bá tước Russell III,  (phiên âm tiếng Việt: Béctơrăng Rátxen; sinh ngày 18 tháng 5 năm 1872 – mất ngày 2 tháng 2 năm 1970), là một triết gia, nhà lôgic học, nhà toán học người Anh của thế kỷ 20. Là một tác giả có nhiều tác phẩm, ông còn là người mang triết học đến với đại chúng và là một nhà bình luận đối với nhiều chủ đề đa dạng, từ các vấn đề rất nghiêm túc cho đến những điều trần tục. Nối tiếp truyền thống gia đình trong lĩnh vực chính trị, ông là một người theo chủ nghĩa tự do với vị thế nổi bật, ông còn là một người dân chủ xã hội (socialist) và người hoạt động chống chiến tranh trong phần lớn cuộc đời dài của mình. Hàng triệu người coi ông như là một nhà tiên tri của cuộc sống sáng tạo và duy lý; đồng thời, quan điểm của ông về nhiều chủ đề đã gây nên rất nhiều tranh cãi.

Russell sinh ra vào thời đỉnh cao của nền kinh tế và uy thế chính trị của nước Anh. Sau đó gần một thế kỷ, ông qua đời vì bệnh cúm, khi Đế quốc Anh đã biến mất, sức mạnh của nó đã bị hao mòn bởi hai cuộc chiến tranh thế giới. Là một trong những trí thức nổi tiếng nhất của thế giới, tiếng nói của Russel mang một quyền lực đạo đức, thậm chí cả khi ông đã vào tuổi 90. Trong các hoạt động chính trị của ông, Russell là một người kêu gọi đầy nhiệt huyết cho việc giải trừ vũ khí hạt nhân và một người phê phán mạnh mẽ chế độ toàn trị tại Liên bang Xô viết và sự can thiệp của quân đội Hoa Kỳ trong Chiến tranh Việt Nam.

Năm 1950, Russell được tặng Giải Nobel Văn học, "để ghi nhận các tác phẩm đầy ý nghĩa mà trong đó ông đã đề cao các tư tưởng nhân đạo và tự do về tư tưởng".

Tiểu sử
Bertrand Russell sinh ngày 18 tháng 5 năm 1872 tại Trellech, Monmouthshire, nay là Wales, trong một gia đình quý tộc người Anh. Ông nội của ông, John Russell - bá tước Russell I, từng làm thủ tướng Anh trong các thập kỷ 1840 và 1860 và là con trai thứ hai của John Russell, quận công Bedford VI. Mẹ của Russell, Kate (tên họ thời con gái là Stanley), cũng xuất thân từ một gia đình quý tộc và là chị em gái với Rosalind Howard, Nữ bá tước Carlisle. Cha mẹ của Russell là những người khá cấp tiến vào thời của họ—cha Russell, John Russell - tử tước Amberley, là một người vô thần, ông đồng tình với cuộc tình của vợ mình với thầy giáo của các con - nhà sinh vật học Douglas Spalding. Cả hai là những người ủng hộ đầu tiên cho các biện pháp tránh thai mà thời đó được coi là đầy tai tiếng. John Stuart Mill, nhà triết học theo thuyết vị lợi, là cha đỡ đầu của Russell.

Russell có hai anh chị: Frank Russell - Bá tước Russell II (hơn Bertrand gần 7 tuổi), và Rachel (hơn 4 tuổi). Tháng 6 năm 1875, mẹ Russell qua đời vì bệnh bạch hầu, ít lâu sau Rachel cũng vậy, và vào tháng 1 năm 1876 cha ông cũng qua đời vì bệnh viêm phế quản sau một thời gian dài bị trầm cảm. Sau đó, Frank và Bertrand được chăm sóc bởi ông bà nội, những người trung thành với các tiêu chuẩn đạo đức thời Victoria. Họ sống tại Pembroke Lodge tại Richmond Park. Bá tước Russell I qua đời năm 1878, bà quả phụ - nữ bá tước Russell (tên thời con gái là Frances Elliot) là người thân quan trọng nhất đối với phần còn lại của tuổi thơ và tuổi trẻ của Russell. Bà bá tước xuất thân từ một gia đình người Scotland theo giáo phái Kevin. Bà đã kiến nghị được một tòa án Anh để bỏ một điều khoản trong di chúc của Amberley rằng các con của ông phải được nuôi dạy thành những người theo thuyết bất khả tri. Mặc dù có tư tưởng bảo thủ tôn giáo, bà vẫn giữ các quan niệm tiến bộ trong các lĩnh vực khác (chấp nhận thuyết Darwin và ủng hộ Irish Home Rule (luật nội bộ Ireland)), và ảnh hưởng của bà đối với quan điểm của Bertrand Russell về công bằng xã hội và sự bảo vệ nguyên tắc đã ở lại trong ông suốt cuộc đời. Tuy nhiên, bầu không khí tại Pembroke Lodge luôn đầy những lời cầu nguyện, sự kìm nén cảm xúc và các nghi thức thủ tục - Frank đã phản ứng với điều này bằng sự nổi loạn công khai, còn Bertrand trẻ tuổi đã học được cách giấu những tình cảm của mình.

Thời thanh niên, Russell rất cô đơn, ông thường dự tính tự tử. Trong hồi ký của mình, ông đã ghi nhận rằng những mối quan tâm sâu sắc nhất của ông là tình dục, tôn giáo và toán học, và rằng mong muốn hiểu biết nhiều hơn về toán học là điều duy nhất đã giúp ông không tự tử. Ông được giáo dục tại nhà bởi một loạt các gia sư, và ông đã ngồi nhiều giờ trong thư viện của ông nội. Frank, người anh trai của ông, đã giới thiệu với ông về Euclid, sự kiện này đã thay đổi cuộc đời của Russell.

Russell giành được một học bổng cho ngành toán học tại Trinity College, Đại học Cambridge, và ông bắt đầu học tại đó từ năm 1890. Tại đây, ông đã làm quen với George Edward Moore và bắt đầu chịu ảnh hưởng của Alfred North Whitehead, người đã giới thiệu ông với hội kín Các thánh tông đồ Cambridge (Cambridge Apostles). Ông nhanh chóng trở thành sinh viên nổi bật trong các môn toán học và triết học. Ông lấy bằng cử nhân Toán học năm 1893 và được nhận vào làm nghiên cứu viên triết học năm 1895.

Năm 17 tuổi, Russell lần đầu gặp mặt Alys Pearsall Smith, một tín đồ Quaker người Mỹ. Ông phải lòng cô Alys đạo đức với tâm hồn cao thượng, người có quan hệ với một số nhà hoạt động tôn giáo và giáo dục. Trái ý bà nội, ông đã cưới Alys vào tháng 12 năm 1894. Cuộc hôn nhân của họ bắt đầu tan vỡ vào năm 1902, khi Russell nhận ra rằng ông không còn yêu vợ; 19 năm sau họ li dị. Trong thời kỳ này, Russell đã có những cuộc tình say đắm (và thường là cùng lúc) với nhiều phụ nữ, trong đó có Công nương Ottoline Morrell và nghệ sĩ, Công nương Constance Malleson. Trong suốt những năm này, Alys mòn mỏi mong đợi ông và bà vẫn tiếp tục yêu Russell trong suốt phần đời còn lại.

Russell bắt đầu xuất bản các tác phẩm của mình vào năm 1896 với cuốn German Social Democracy (Nền dân chủ xã hội Đức), đây là nghiên cứu chính trị đã báo hiệu sớm cho một mối quan tâm cả đời đối với chính trị và các học thuyết xã hội. Năm 1896, ông dạy môn Dân chủ xã hội Đức tại Trường Kinh tế Luân Đôn (London School of Economics), cũng là nơi ông đã giảng về khoa học của quyền lực vào mùa thu năm 1937.

Năm 1908, Russell trở thành thành viên của Hội Hoàng gia (tiếng Anh: Royal Society). Tập đầu tiên trong bộ Principia Mathematica (viết chung với Whitehead) được xuất bản năm 1910. Bộ sách này cùng với tác phẩm The Principles of Mathematics trước đó đã nhanh chóng làm cho Russell trở nên nổi tiếng thế giới trong lĩnh vực toán học. Năm 1911, ông gặp Ludwig Wittgenstein, một sinh viên ngành kỹ thuật người Áo. Ông sớm nhận ra tài năng xuất chúng của Wittgenstein và coi anh ta là một người kế tục các công trình của ông về lôgic toán học. Ông đã dành nhiều thời gian giúp đỡ Wittgenstein vượt qua nhiều nỗi ám ảnh và sự thất vọng thường xuyên. Ông đã khuyến khích sự phát triển hàn lâm của Wittgenstein, trong đó có việc xuất bản cuốn Tractatus Logico-Philosophicus của Wittgenstein năm 1922.

Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Russell tham gia các hoạt động kêu gọi hòa bình, và năm 1916, ông bị Trinity College sa thải sau khi ông bị buộc tội theo Defence of the Realm Act - đạo luật phòng vệ được nghị viện Anh thông qua năm 1914. Ông đã phải ngồi tù 6 tháng tại nhà tù Brixton.

Năm 1920, Russell đến nước Nga với vai trò thành viên của một đoàn đại biểu chính thức được chính phủ Anh gửi đến để nghiên cứu các hiệu ứng của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga. Cũng thời gian đó, Dora Black, người tình của Russell cũng đến thăm Nga một cách độc lập. Bà đã rất nhiệt tình với cuộc cách mạng này, nhưng những gì Russell chứng kiến đã phá hủy dự định của ông về việc hỗ trợ cuộc cách mạng này.

Sau đó, Russell dạy triết học tại Bắc Kinh trong một năm với Dora đi cùng. Trong khi ở Trung Quốc, Russell đã viêm phổi nặng, báo chí Nhật đã đăng tin nhầm về cái chết của ông. Khi hai người đến thăm Nhật Bản trên đường về Anh, Dora đã nói với các nhà báo rằng "Vì theo báo Nhật thì Bertrand Russell đã chết, nên ông không thể trả lời phỏng vấn của các phóng viên Nhật được".

Trên đường về Anh năm 1921, Dora có mang 5 tháng, Russell thu xếp một cuộc li dị vội vã với Alys, 6 ngày sau khi ly dị xong, ông cưới Dora. Các con của họ là John Conrad Russell - Bá tước Russell IV và Katharine Russell (hiện là Công nương Katharine Tait). Trong thời gian này, Russell kiếm sống từ việc viết các cuốn sách phổ thông giải thích các vấn đề về vật lý học, luân lý học và giáo dục dành cho người không chuyên. Cùng với Dora, ông còn thành lập trường thực nghiệm Beacon Hill vào năm 1927. Sau khi ông rời trường vào năm 1932, Dora còn tiếp tục điều hành trường cho đến năm 1943.

Sau cái chết của người anh vào năm 1931, Russell trở thành Bá tước Russell III. Ông đã từng nói rằng danh hiệu của ông hữu hiệu chủ yếu trong việc giữ phòng khách sạn.

Cuộc hôn nhân với Dora trở nên ngày càng mong manh, và đổ vỡ khi bà có hai người con với Griffin Barry, một nhà báo Mỹ. Năm 1936, Russell kết hôn lần ba, với một sinh viên trường Đại học Oxford tên là Patricia ("Peter") Spence, người đã từng là gia sư của các con ông từ mùa hè năm 1930. Russell và Peter có một người con trai, Conrad Russell - Bá tước Russell V, người sau này trở thành một nhà sử học nổi bật và là một trong những nhân vật lãnh đạo của Đảng Dân chủ Tự do Anh.

Mùa xuân năm 1939, Russell chuyển đến Santa Barbara để giảng dạy tại Đại học California tại Los Angeles. Sau đó, ông được chọn làm giáo sư tại CCNY (City College of New York) vào năm 1940, nhưng việc bổ nhiệm này đã bị hủy bỏ bởi phán quyết của một phiên tòa sau một vụ phản đối của quần chúng: các quan điểm của ông (đặc biệt là các quan điểm liên quan đến đạo đức tình dục, trình bày trong tác phẩm Hôn nhân và đạo đức 10 năm trước đó) đã làm ông "không phù hợp về mặt đạo đức" cho việc giảng dạy đại học. Vụ phản đối này đã bắt đầu từ mẹ của một sinh viên không được học cao học môn lôgic toán của ông (do là nữ). Nhiều trí thức do John Dewey dẫn đầu đã phản đối cách xử sự này của Russell. Dewey và Horace M. Kallen đã biên tập một loạt các bài viết về vụ CCNY trong The Bertrand Russell Case (Vụ Bertrand Russell). Ít lâu sau, Russell gia nhập Barnes Foundation, giảng lịch sử triết học cho nhiều kiểu người nghe - các bài giảng này đã lập thành cơ sở cho cuốn A History of Western Philosophy (Lịch sử triết học phương Tây) của ông. Quan hệ của ông với Albert C. Barnes lập dị trở nên xấu đi một cách nhanh chóng, và ông quay trở lại Anh năm 1944 để lại về làm việc tại Trinity College.

Trong những năm 1940 và 1950, Russell tham gia nhiều chương trình phát thanh của BBC về nhiều chủ đề triết học và thời sự. Đến thời điểm này, Russell đã nổi tiếng trên thế giới bên ngoài cộng đồng hàn lâm, ông thường là chủ đề hoặc tác giả của các bài đăng trên các báo và tạp chí, ông còn được đề nghị đưa ra quan điểm về một diện rộng các chủ đề, kể cả các chủ đề trần tục. Tháng 10 năm 1948, trên đường đi giảng tại Trondheim, Russell đã thoát chết trong một vụ máy bay rơi. Cuốn Lịch sử triết học phương Tây (1945) trở nên một tên sách bán chạy nhất và mang lại cho Russell một nguồn thu nhập ổn định trong suốt phần đời còn lại. Cùng với Albert Einstein, bạn của ông, Russell đã đạt đến vị thế siêu sao với vai trò một nhà trí thức. Năm 1949, Russell được tặng Order of Merit (Huân chương Công lao của Khối Thịnh vượng chung Anh), và năm sau, ông nhận được Giải Nobel Văn học.

Năm 1952, Peter bỏ Russell, ông đã rất bất hạnh trong cuộc hôn nhân này. Conrad, con trai của Russell với Peter, đã không gặp cha trong suốt thời gian từ vụ li dị đến năm 1968 (khi quyết định gặp mặt cha của Conrad đã gây nên một sự sứt mẻ vĩnh viễn trong quan hệ với mẹ). Sau vụ li dị, Russell nhanh chóng cưới người vợ thứ tư, Edith Finch. Họ đã biết nhau từ năm 1925, Edith đã giảng dạy tại Bryn Mawr College gần Philadelphia, Pennsylvania, bà ở chung nhà trong 20 năm với Lucy Donnelly - người bạn cũ của Russell. Edith đã sống cùng ông cho đến khi ông qua đời, và tất cả mọi người đều nói rằng mối quan hệ của hai người gần gũi và đầy yêu thương trong suốt cuộc hôn nhân của họ. John, con trai cả của Russell bị bệnh tâm thần nặng. Đây là nguồn gốc của những cuộc cãi vã dai dẳng giữa Russell và Dora - vợ cũ của Russell và mẹ của John. Susan, vợ của John, cũng bị bệnh tâm thần. Và cuối cùng thì Russell và Edith trở thành những người bảo trợ hợp pháp của ba người con gái của vợ chồng John (hai trong ba người con gái về sau đã được chẩn đoán mắc chứng tâm thần phân liệt).

Russell dành hai thập kỷ 1950 và 1960 cho nhiều hoạt động chính trị, chủ yếu liên quan đến giải trừ vũ khí hạt nhân và phản đối Chiến tranh Việt Nam. Trong thời kỳ này, ông đã viết rất nhiều thư gửi các nhà lãnh đạo của thế giới. Trong lúc đó, Hoa Kỳ bắt đầu cuộc công kích, thả bom ở miền Bắc Việt Nam. Không lâu sau, ông gửi điện đến Chủ tịch Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là Hồ Chí Minh. Trong điện này ông nêu ra quan điểm chống lại sự can thiệp của Hoa Kỳ trong cuộc chiến tranh Việt Nam. Đáp lại, Hồ Chí Minh lại gửi điện đến Russel vào ngày 10 tháng 8 năm 1964, trong đó có đoạn:

Ông cũng đã trở thành một người anh hùng đối với nhiều thành viên trẻ của New Left - một phong trào cánh tả cấp tiến trong những năm 1960. Đặc biệt, trong thập kỷ 1960, Russell đã trở nên ngày càng lớn tiếng phản đối các chính sách của chính quyền Mỹ. Năm 1963, ông là người đầu tiên được nhận Giải Jerusalem, một giải thưởng dành cho các tác giả viết về tự do cá nhân trong xã hội.

Bertrand Russell xuất bản bộ hồi ký dài ba tập vào cuối những năm 1960. Khi sức khỏe sa sút, ông vẫn minh mẫn cho đến khi ông qua đời vào năm 1970 tại nhà riêng tại Plas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, Merioneth, Wales. Theo di chúc, ông đã được hỏa táng và tro được rải rắc khắp nơi.

Nghiên cứu triết học

Triết học phân tích
Russell thường được xem là một trong những người đặt nền móng cho triết học phân tích và thậm chí một số nhánh của ngành này. Vào đầu thế kỷ 20, cùng với George Edward Moore, Russell đã gần như khởi xướng "cuộc nổi dậy" tại nước Anh chống lại chủ nghĩa duy tâm" - một trường phái triết học chịu ảnh hưởng lớn bởi Georg Hegel và vị thánh tông đồ người Anh của ông F. H. Bradley. 30 năm sau, cuộc nổi dậy này còn được vọng lại tại Viên với "cuộc nổi dậy" của những người theo chủ nghĩa chứng thực lôgic chống lại siêu hình học. Russell đặc biệt phê phán mạnh mẽ học thuyết duy tâm về các quan hệ nội tại - quan niệm cho rằng để hiểu về một vật cụ thể nào đó, ta phải hiểu tất cả các quan hệ của nó. Russell đã chỉ ra rằng quan niệm này sẽ làm cho không gian, thời gian, khoa học và khái niệm về số trở thành không thể hiểu được. Các công trình lôgic của Russell và Whitehead đã tiếp tục đề tài này.

Russell và Moore đã cố gắng loại bỏ những gì mà họ cho là các khẳng định vô nghĩa và không mạch lạc trong triết học, họ tìm kiếm sự trong sáng và tính chính xác trong luận cứ bằng ngôn ngữ chính xác và bằng cách phân tách các mệnh đề triết học thành các thành phần đơn giản nhất. Cụ thể, Russell coi lôgic và khoa học là các công cụ chính của các nhà triết học. Khác với đa số các nhà triết học trước ông và nhiều người cùng thời, Russell không tin rằng có một phương pháp riêng dành cho triết học. Ông tin rằng nhiệm vụ chính của nhà triết học là làm sáng tỏ các mệnh đề tổng quát nhất về thế giới và loại bỏ những mơ hồ và nhầm lẫn. Cụ thể, ông đã muốn chấm dứt cái mà ông coi là những thứ quá mức của siêu hình học.

Nhận thức luận
Nhận thức luận của Russell trải qua nhiều giai đoạn. Thời trẻ, ông đã từ bỏ chủ nghĩa Tân Hegel và giữ nguyên là một người theo thuyết duy thực triết học trong suốt phần đời còn lại. Ông tin rằng các trải nghiệm trực tiếp có tầm quan trọng bậc nhất đối với việc đạt được tri thức. Tuy một số quan niệm của ông không còn được hâm mộ, nhưng ông vẫn có ảnh hưởng mạnh mẽ trong sự phân biệt giữa hai cách mà theo đó ta có thể làm quen với các đối tượng: "tri thức từ nhận biết" và "tri thức từ mô tả". Có một thời gian, Russell đã cho rằng ta chỉ có thể nhận biết bằng dữ liệu giác quan của chính ta — các tri giác nhất thời về màu sắc, âm thanh và những thứ tương tự—và rằng tất cả những thứ khác, trong đó có các đối tượng vật lý mà ta chỉ có thể thu được các dữ liệu giác quan về chúng bằng cách suy luận hoặc lập luận— nghĩa là được biết bởi mô tả— không được biết một cách trực tiếp. Sự phân biệt này đã được ứng dụng rộng rãi, tuy sau này Russell đã loại bỏ quan niệm về dữ liệu giác quan trực tiếp.

Trong triết học của ông về cuối đời, Russell đã chia sẻ quan điểm với một dạng chủ nghĩa nhất nguyên trung dung (neutral monism), trong đó, tại phân tích cuối cùng, ông cho rằng những khác biệt giữa các thế giới vật chất và tinh thần là tùy ý, và rằng cả hai đều có thể được suy giảm về một tính chất trung gian— một quan niệm tương đồng với quan niệm của một nhà triết học Mỹ, William James, và là quan niệm đã được phát biểu đầu tiên bởi Baruch Spinoza, người mà Russell rất ngưỡng mộ. Tuy nhiên, thay vì "trải nghiệm thuần túy" của James, Russell đã mô tả đặc điểm của bản chất các trạng thái khởi đầu của tri giác là các "biến cố", một quan điểm tương đồng một cách kỳ lạ với triết học quá trình (process philosophy) của Alfred North Whitehead - người thầy cũ của Russell.

Luân lý học
Tuy Russell viết rất nhiều về các chủ đề luân lý học, ông không tin rằng chủ đề này thuộc về triết học hay rằng ông đã dùng năng lực của một nhà triết học khi viết về luân lý học. Thời trẻ, Russell chịu ảnh hưởng lớn của tác phẩm Principia Ethica của George Edward Moore. Cùng với Moore, khi đó ông đã tin rằng các sự kiện đạo đức có tính chất khách quan nhưng chỉ được biết qua trực quan, và rằng chúng là các tính chất đơn giản của các đối tượng chứ không tương đương với các đối tượng tự nhiên mà chúng thường được gán cho (xem Ngụy biện tự nhiên). Ông cho rằng các tính chất đạo đức đơn giản không định nghĩa được này không thể được phân tích dựa trên các tính chất có không thuộc về đạo đức mà chúng có quan hệ. Tuy nhiên, theo thời gian, ông đi đến đồng quan điểm với người hùng triết học của ông, David Hume, người tin rằng các thuật ngữ luân lý học nói đến các giá trị chủ quan mà không thể được chứng thực theo cách mà người ta vẫn làm đối với các vấn đề sự kiện. Cùng với các học thuyết khác của Russell, quan niệm này đã ảnh hưởng tới các nhà chứng thực lôgic, những người đã thiết lập lý thuyết emotivism với quan điểm rằng các mệnh đề luân lý (cũng như các mệnh đề siêu hình học) về bản chất là vô nghĩa và vô lý, hay cùng lắm cũng không hơn các biểu đạt về thái độ và sự ưu tiên là bao.
Mặc dù vậy. chính Russell lại không hiểu các mệnh đề luân lý theo cách hẹp như các nhà triết học chứng thực, vì ông tin rằng các suy xét luân lý học không chỉ có ý nghĩa mà còn là một chủ đề sống còn đối với giao tiếp thông thường. Quả thực, tuy Russell thường được mô tả là ông thần bảo hộ của sự hợp lý, ông đã đồng ý với Hume, người nói rằng lý tính nên giữ vị trí kém quan trọng hơn các suy xét luân lý.

Russell đã viết một số cuốn sách về các vấn đề luân lý thực tiễn chẳng hạn như hôn nhân. Ông có các quan điểm tự do về lĩnh vực này. Ông cho rằng các quan hệ tình dục ngoài hôn nhân là chấp nhận được. Trong cuốn Human Society in Ethics and Politics (1954), ông ủng hộ quan niệm rằng ta nên nhìn các vấn đề đạo đức từ góc nhìn của các mong muốn cá nhân. Các cá nhân được phép làm những gì họ mong muốn, miễn là không có xung đột giữa mong muốn của những cá nhân khác nhau. Bản thân các mong muốn không xấu, chỉ có đôi khi các hậu quả tiềm năng hay thực tế của chúng là xấu. Russell còn viết rằng sự trừng phạt chỉ quan trọng với ý nghĩa một công cụ. Do đó, ta không nên trừng phạt một ai đó chỉ vì mục đích trừng phạt.

Thuyết nguyên tử lôgic
Có lẽ lối phân tích triết học hệ thống hóa nhất và thuyết logic với trọng tâm là chủ nghĩa kinh nghiệm (empiricist-centric logicism) của Russell được thể hiện rõ nhất trong cái mà ông gọi là thuyết nguyên tử lôgic (logical atomism), học thuyết này được phát triển trong một tập hợp các bài giảng. Trong các bài giảng này, Russell trình bày khái niệm của ông về một ngôn ngữ đẳng cấu lý tưởng mà nó có thể phản ánh chính xác thế giới, trong ngôn ngữ đó, tri thức của ta có thể được suy giản về các mệnh đề nguyên tử và các kết hợp của chúng với ý nghĩa như các hàm chân giá trị (truth function). Thuyết nguyên tử lôgic là một hình thức chủ nghĩa kinh nghiệm cấp tiến, vì Russell tin rằng yêu cầu quan trọng nhất đối với một ngôn ngữ lý tưởng như vậy là: mọi mệnh đề có nghĩa đều phải bao gồm các thuật ngữ chỉ trực tiếp đến các đối tượng mà ta biết. Russell loại trừ một số thuật ngữ lôgic hình thức nhất định, chẳng hạn tất cả, mọi, là, v.v.. khỏi yêu cầu của ông về tính đẳng cấu. Nhưng ông chưa bao giờ hoàn toàn hài lòng với cách hiểu của chúng ta về những từ này. Một trong những chủ đề trung tâm của thuyết nguyên tử của Russell là: thế giới bao gồm các sự kiện độc lập với nhau về lôgic, tính đa nguyên của các sự kiện, và rằng tri thức của ta phụ thuộc vào dữ liệu của trải nghiệm trực tiếp của ta về các sự kiện đó.

Về cuối đời, Russell trở nên nghi ngờ các khía cạnh của thuyết nguyên tử lôgic, đặc biệt là nguyên lý đẳng cấu của ông, tuy ông vẫn tiếp tục tin rằng một quá trình triết học cần phải phân tích sự kiện/tri thức thành những thành phần đơn giản nhất, ngay cả khi ta có thể không hoàn toàn đạt đến một sự kiện tuyệt đối nguyên tử.

Lôgic và triết học của toán học

Tôn giáo và thần học
Trong phần lớn cuộc đời, Russell nghĩ rằng rất ít khả năng tồn tại một vị Chúa trời, và ông cho rằng tôn giáo chỉ hơn mê tín dị đoan tí chút và mặc dù tôn giáo có thể có hiệu ứng tích cực, nói chung tôn giáo vẫn có hại đối với dân chúng. Ông tin rằng tôn giáo và lối suy nghĩ tôn giáo (ông coi chủ nghĩa cộng sản và các hệ tư tưởng hệ thống hóa khác cũng là các dạng tôn giáo) làm cản trở tri thức, nuôi dưỡng sự sợ hãi và phụ thuộc, và phải chịu trách nhiệm cho phần lớn các cuộc chiến tranh, đàn áp và đau khổ trên thế giới.

Quan điểm của Russell về tôn giáo thể hiện trong cuốn sách nổi tiếng của ông Why I Am Not a Christian and Other Essays on Religion and Related Subjects (Tại sao tôi không phải tín đồ Kitô giáo, và các bài luận khác về tôn giáo và các chủ đề liên quan) (ISBN 0-671-20323-1). Cuốn sách còn chứa những bài luận mà trong đó Russell xem xét một loạt các luận cứ lôgic về sự tồn tại của Chúa trời, bao gồm luận cứ nguyên nhân đầu tiên, luận cứ quy luật tự nhiên (natural-law argument - thuyết cho rằng Chúa trời đã tạo ra các quy luật tự nhiên), luận cứ thiết kế (argument from design) và các luận cứ đạo đức khác. Ông còn bàn luận cụ thể về thần học Ki-tô giáo.

Kết luận của ông:

Danh sách chọn lọc các tác phẩm của Russell
Danh sách chọn lọc các tác phẩm của Russell xếp theo năm của lần xuất bản đầu tiên.
 1896, German Social Democracy (Phái dân chủ xã hội Đức)
 1897, An Essay on the Foundations of Geometry (Kinh nghiệm luận chứng hình học)
 1900, A Critical Exposition of the Philosophy of Leibniz
 1903, The Principles of Mathematics (Những nguyên lý của toán học)
 1910, Philosophical Essays (Những tiểu luận triết học), tập tiểu luận
 1910 – 1913, Principia Mathematica (đồng tác giả với Alfred North Whitehead), 3 tập
 1912, The_Problems_of_Philosophy (Các vấn đề của triết học)
 1914, Our Knowledge of the External World as a Field for Scientific Method in Philosophy (Nhận thức của chúng ta về thế giới bên ngoài như lĩnh vực tác động của phương pháp khoa học trong triết học)
 1916, Principles of Social Reconstruction (Các nguyên tắc tái thiết xã hội)
 1916, Justice in War-time
 1917, Political Ideals (Những ý tưởng chính trị)
 1918, Mysticism and Logic and Other Essays (Chủ nghĩa thần bí và logic học), hợp tuyển
 1918, Roads to Freedom: Socialism, Anarchism, and Syndicalism (Con đường dẫn đến tự do)
 1919, Introduction to Mathematical Philosophy (Lời nói đầu cho triết học toán học)
 1920, The Practice and Theory of Bolshevism (Thực tiễn và lý luận của chủ nghĩa Bolshevik)
 1921, The Analysis of Mind (Phân tích tinh thần)
 1922, The Problem of China (Vấn đề của Trung Hoa)
 1923, The Prospects of Industrial Civilization (đồng tác giả với Dora Russell)
 1923, The ABC of Atoms
 1924, Icarus, or the Future of Science
 1925, The ABC of Relativity
 1925, What I Believe (Những điều tôi tin)
 1926, On Education, Especially in Early Childhood (Về giáo dục trẻ em ở độ tuổi trước khi đến trường)
 1927, The Analysis of Matter (Phân tích vật chất)
 1927, An Outline of Philosophy (Lược khảo triết học)
 1927, Why I Am Not a Christian (Tại sao tôi không phải là người Công giáo), bài nói chuyện
 1927, Selected Papers of Bertrand Russell
 1928, Sceptical Essays
 1929, Marriage and Morals (Hôn nhân và đạo đức), khảo luận
 1930, The Conquest of Happiness
 1931, The Scientific Outlook
 1932, Education and the Social Order (Giáo dục và Văn minh)
 1934, Freedom and Organization, 1814–1914
 1935, In Praise of Idleness
 1935, Religion and Science
 1936, Which Way to Peace?
 1937, The Amberley Papers: The Letters and Diaries of Lord and Lady Amberley (với Patricia Russell), 2 tập
 1938, Power: A New Social Analysis (Quyền lực: Một phân tích xã hội)
 1940, An Inquiry into Meaning and Truth (Nghiên cứu nghĩa và chân lý)
 1945, A History of Western Philosophy and Its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day (Lịch sử Triết học Phương Tây)
 1948, Human Knowledge: Its Scope and Limits (Nhận thức của con người: Lĩnh vực và giới hạn của nó
 1949, Authority and the Individual (Quyền lực và cá nhân)
 1950, Unpopular Essays
 1951, New Hopes for a Changing World
 1952, The Impact of Science on Society
 1953, Satan in the Suburbs and Other Stories
 1954, Human Society in Ethics and Politics
 1954, Nightmares of Eminent Persons and Other Stories
 1956, Portraits from Memory and Other Essays
 1956, Logic and Knowledge: Essays 1901–1950 (biên tập bởi Robert C. Marsh)
 1957, Why I Am Not A Christian and Other Essays on Religion and Related Subjects (biên tập bởi Paul Edwards)
 1958, Understanding History and Other Essays
 1959, Common Sense and Nuclear Warfare (Lương tri và chiến tranh nguyên tử)
 1959, My Philosophical Development (Sự phát triển triết học của tôi)
 1959, Wisdom of the West (biên tập bởi Paul Foulkes)
 1960, Bertrand Russell Speaks His Mind
 1961, The Basic Writings of Bertrand Russell (biên tập bởi R.E. Egner và L.E. Denonn) (Các ghi chép cơ bản của Bertrand Russell)
 1961, Fact and Fiction
 1961, Has Man a Future? (Con người có tương lai hay không)
 1963, Essays in Skepticism
 1963, Unarmed Victory (Chiến thắng vũ khí)
 1965, On the Philosophy of Science (biên tập bởi Charles A. Fritz, Jr)
 1967, Russell's Peace Appeals (biên tập bởi Tsutomu Makino và Kazuteru Hitaka)
 1967, War Crimes in Vietnam (Tội ác chiến tranh ở Việt Nam)
 1967 – 1969, The Autobiography of Bertrand Russell (Tự truyện Bertrand Russell, 3 tập)
 1969, Dear Bertrand Russell... A Selection of his Correspondence with the General Public 1950–1968 (biên tập bởi Barry Feinberg và Ronald Kasrils)

Lưu ý: Đây chỉ là một danh sách rất chọn lọc, vì Russel còn là tác giả của nhiều cuốn sách nhỏ, các lời mở đầu, các bài báo và các lá thư gửi tòa soạn. Tác phẩm của ông còn có trong nhiều hợp tuyển và tuyển tập, có lẽ nổi bật nhất là cuốn The Collected Papers of Bertrand Russell được Đại học McMaster bắt đầu xuất bản từ năm 1983. Tuyển tập này gồm các tác phẩm ngắn và chưa được xuất bản trước đó, đến nay đã lên tới 16 tập, và sắp tới còn nhiều tập nữa. Kèm theo là một bộ ca-ta-lô gồm 3 tập chỉ dành liệt kê danh sách các tác phẩm của ông. Kho tài liệu về Russell tại Đại học McMaster còn có hơn 30000 lá thư mà ông đã viết.

Chú thích

Tham khảo

Các tài liệu tham khảo bổ sung

A. Russell
 1900, Sur la logique des relations avec des applications à la théorie des séries, Rivista di matematica 7: 115-148.
 1901, On the Notion of Order, Mind (n.s.) 10: 35-51.
 1902, (with Alfred North Whitehead), On Cardinal Numbers, American Journal of Mathematics 23: 367-384.

B. Tham khảo thứ cấp:
 John Newsome Crossley. A Note on Cantor's Theorem and Russell's Paradox, Australian Journal of Philosophy 51: 70-71.
 Ivor Grattan-Guinness, 2000. The Search for Mathematical Roots 1870-1940. Princeton University Press.

Sách về triết học của Russell
 Bertrand Russell: Critical Assessments, biên tập bởi A. D. Irvine, 4 tập, London: Routledge, 1999. Gồm các bài luận của nhiều nhà triết học về các tác phẩm của Russell.
 Bertrand Russell, của John Slater, Bristol: Thoemmes Press, 1994.
 The Philosophy of Bertrand Russell, biên tập bởi P.A. Schilpp, Evanston and Chicago: Northwestern University, 1944.
 Russell, của A. J. Ayer, London: Fontana, 1972. ISBN 0006329659. Một trình bày ngắn gọn dễ hiểu về tư tưởng của Russell.

Sách tiểu sử

  Bertrand Russell: 1872–1920 The Spirit of Solitude của Ray Monk (1997) ISBN 0099731312
 Bertrand Russell: 1921–1970 The Ghost of Madness của Ray Monk (2001) ISBN 009927275X
 Bertrand Russell: Philosopher and Humanist, của John Lewis (1968)
 Bertrand Russell, của A. J. Ayer (1972), in lại năm 1988: ISBN 0226033430
 The Life of Bertrand Russell, của Ronald W. Clark (1975) ISBN 0394490592
 Bertrand Russell and His World, của Ronald W. Clark (1981) ISBN 0500130701

Nhà triết học phân tích
Nhà nhận thức luận
Nhà lôgic học
Nhà toán học Anh
Nhà triết học Anh
Nhà triết học ngôn ngữ
Người vô thần
Người chống Chiến tranh Việt Nam
Người chống chiến tranh
Người được giải thưởng Kalinga
Members of the Order of Merit
Người đoạt giải Nobel Văn học
Dân chủ xã hội
Nhà toán học thế kỷ 20
Nhà triết học vô thần
Triết gia chủ nghĩa kinh nghiệm
Hội viên Hội Hoàng gia
Người Anh đoạt giải Nobel
Nhà lý thuyết tập hợp
Bertrand Russell
Người ủng hộ bất bạo động
Giáo sư Đại học Bắc Kinh
Nhà triết học về tính dục


title: Cao Biền

text:
Cao Biền (; 821 - 24 tháng 9, năm 887), tên tự Thiên Lý (千里), là một tướng lĩnh triều Đường, một nhân vật chính trị, người đầu tiên trở thành Tiết độ sứ của trị sở Tĩnh Hải quân trong lịch sử Việt Nam.

Thoạt đầu, ông trở thành danh tướng khi đánh bại các cuộc xâm nhập của Nam Chiếu, song sau đó ông đã thất bại trong việc đẩy lui cuộc nổi dậy của Hoàng Sào, quản lý yếu kém Hoài Nam quân. Năm 887, một cuộc nổi dậy chống lại ông đã dẫn đến cảnh giao chiến khốc liệt tại Hoài Nam quân, kết quả là ông bị Tần Ngạn giam cầm rồi sát hại.

Cuộc đời - sự nghiệp
Cao Biền là người U châu (là Bắc Kinh ngày nay), ông là cháu nội của danh tướng Cao Sùng Văn, là người đã trấn áp cuộc nổi dậy của Lưu Tịch dưới triều đại của Đường Hiến Tông.<ref>Cựu Đường thư', quyển 151.</ref> Cha của Cao Biền là Cao Thừa Minh (高承明), là ngu hậu trong Thần Sách quân. Mặc dù gia tộc của Cao Biền đã vài đời làm quan trong cấm quân, song khi còn nhỏ Cao Biền là người giỏi văn, và thường thảo luận về chuyện lý đạo với các nho sĩ. Ông có địa vị cao trong lưỡng quân của Thần Sách quân, được thăng dần đến chức "Hữu Thần Sách đô ngu hậu". Khi đang phụng sự trong Thần Sách quân, Cao Biền đã kết nghĩa huynh đệ với Chu Bảo.

Đầu triều đại của Đường Ý Tông, có một cuộc nổi dậy của người Đảng Hạng. Cao Biền xuất một vạn cấm binh đến đóng quân tại Trường Vũ thành. Khi đấy, từng có một vài tướng chống lại người Đảng Hạng song không có kết quả, duy có Cao Biền biết nắm bắt cơ hội mà dụng binh và giành được thắng lợi, được Đường Ý Tông khen ngợi. Sau đó, để đối phó với các cuộc tập kích của ngoại tộc ở phía tây, ông được chuyển đến canh giữ Tần châu, giữ chức Thứ sử, Kinh lược sứ của Tần châu, tiếp tục lập công.

 Chống Nam Chiếu tại An Nam
Năm Hàm Thông thứ 5 (863), quân Nam Chiếu (lúc này có quốc hiệu Đại Lễ) chiếm được An Nam từ tay quân Đường; các chiến dịch sau đó của quân Đường nhằm đẩy lui quân Đại Lễ đều thất bại. Năm 864, Đồng bình chương sự Hạ Hầu Tư tiến cử Kiêu vệ tướng quân Cao Biền tiếp quản quân lính dưới quyền Lĩnh Nam Tây đạo tiết độ sứ Trương Nhân (張茵) để tiến công An Nam. Cao Biền được giữ chức An Nam đô hộ, kinh lược chiêu thảo sứ.

Mùa thu năm 865, Cao Biền vẫn đang trị 25.000 binh tại Hải Môn và chưa tiến công thủ phủ Giao Chỉ của An Nam. Giám quân Lý Duy Chu (李維周) vốn không ưa Cao Biền và muốn ông bị trừ khử, vì thế đã nhiều lần thúc giục Cao Biền tiến quân. Cao Biền do đó chấp thuận đem 5.000 binh tiến trước về phía tây và hẹn Lý Duy Chu phát binh ứng viện, song sau khi Cao Biền dời đi, Lý Duy Chu kiểm soát các binh lính còn lại và không phát bất cứ viện trợ nào. Khi hay tin Cao Biền tiến quân đến, hoàng đế Đại Lễ là Thế Long khiển tướng Dương Tập Tư (楊緝思) đến cứu viện tướng trấn thủ An Nam là Đoàn Tù Thiên (段酋遷). Trong khi đó, Vi Trọng Tể (韋仲宰) đem 7.000 quân đến Phong châu hợp binh với Cao Biền đánh bại quân Đại Lễ. Tuy nhiên, khi sớ tấu chiến thắng đến Hải Môn, Lý Duy Chu đều ngăn lại và từ chối chuyển tiếp chúng đến Trường An. Đường Ý Tông thấy lạ vì không nhận được tin tức gì, khi hỏi Lý Duy Chu thì Duy Chu tấu rằng Cao Biền trú quân ở Phong châu, không tiến. Đường Ý Tông tức giận, và đến mùa hè năm 866, Hoàng đế cho hữu vũ vệ tướng quân Vương Yến Quyền (王晏權) thay thế Cao Biền trấn An Nam, triệu Cao Biền về Trường An để trách tội.

Khi nhận được lệnh phải giao quyền lại cho Vương Yến Quyền, Cao Biền đang bao vây thành Giao Chỉ, ông giao lại binh sĩ cho Vi Trọng Tể và trở về Hải Môn để gặp Vương Yến Quyền chuyển giao quyền hành. Tuy nhiên, Cao Biền đã phái tiểu hiệu Tăng Cổn (曾袞) còn Vi Trọng Tể phái tiểu sứ Vương Huệ Tán (王惠贊) đi trước để báo tin chiến thắng tại Giao Chỉ, họ cho rằng Lý Duy Chu sẽ lại ngăn cản nên đi đường vòng để tránh doanh trại của Lý Duy Chu và Vương Yến Quyền, sau đó tiến về Trường An. Khi Tăng Cổn và Vương Huệ Tán đến Trường An và dâng tấu, Đường Ý Tông hài lòng và ban chỉ thăng chức cho Cao Biền là Kiểm hiệu Công bộ thượng thư, phục quyền trấn thủ An Nam. Sau khi giao lại binh quyền, Cao Biền cùng 100 thủ túc lên đường, đến Hải Môn thì nhận được chiếu chỉ và trở lại chiến trường thành Giao Chỉ - nơi Lý Duy Chu và Vương Yến Quyền tiếp quản song đã chấm dứt bao vây. Cao Biền tiếp tục bao vây thành, đến tháng thứ 4 năm Hàm Thông thứ 7 (866) thì hạ được thành, giết chết Đoàn Tù Thiên và tù trưởng bản địa Chu Đạo Cổ (朱道古)- người liên minh với quân Đại Lễ. Khi hay tin Cao Biền chiếm được thành Giao Chỉ, Đường Ý Tông đổi An Nam đô hộ phủ thành Tĩnh Hải quân, bổ nhiệm Cao Biền là Tiết độ sứ. Cao Biền cho xây thành chu vi 3000 bộ, hơn 40 vạn gian phòng ốc, từ đó quân Đại Lễ không còn xâm phạm. Sau đó, ông cũng tiến hành một dự án lớn để loại bỏ những trở ngại tự nhiên trên thủy lộ giữa Tĩnh Hải quân và Lĩnh Nam Đông đạo, khó khăn về giao thông của Giao Chỉ được loại bỏ.

 Thiên Bình tiết độ sứ
Năm 868, Cao Biền được triệu hồi về Trường An giữ chức Hữu kim ngô đại tướng quân.

Cao Biền thỉnh triều đình để tụng tôn Cao Tầm (高潯), người đã lập được nhiều công lao trong chiến dịch chống Đại Lễ, được kế nhiệm ông trấn giữ Giao Chỉ- giữ chức Tĩnh Hải tiết độ sứ, và được chấp thuận.Tân Đường thư, quyển 224 hạ. Thiên tử khen ngợi tài năng của Cao Biền, lần lượt đổi chức quan của ông thành kiểm hiệu công bộ thượng thư, Vận châu thứ sử, rồi Thiên Bình tiết độ sứ, ông cai trị có phép tắc khiến dân lại ngợi ca. Năm 873, khi Đường Ý Tông qua đời và Đường Hy Tông lên kế vị, Cao Biền mặc dù tại nhiệm ở Thiên Bình, song vẫn được ban chức Đồng bình chương sự.

 Tây Xuyên tiết độ sứ
Năm 874, Đại Lễ tiến công vào Tây Xuyên của Đường, Tây Xuyên tiết độ sứ Ngưu Tùng (牛叢) không kháng cự nổi. Quân Đại Lễ tiến đến thủ phủ Thành Đô rồi triệt thoái, song Ngưu Tùng sợ Đại Lễ sẽ lại tiến công nên đã tập hợp người dân khu vực xung quanh vào trong thành Thành Đô. Đường Hy Tông lệnh cho các quân xung quanh: Hà Đông, Sơn Nam Tây đạo, Đông Xuyên phát binh cứu viện Tây Xuyên, trong khi lệnh cho Cao Biền tiến đến Tây Xuyên để giải quyết "man sự". Sau đó 875, Cao Biền được bổ nhiệm là Tây Xuyên tiết độ sứ, cũng như Thành Đô doãn. Cao Biền nhận thấy sẽ phát sinh đại dịch nếu người dân đều tụ tập bên trong tường thành Thành Đô, vì thế ông đã hạ lệnh mở cổng thành cho người dân ra ngoài ngay cả trước khi ông đến thành này, người dân Thục bước đầu rất hài lòng về ông. Khi đến nơi vào mùa xuân năm 875, Cao Biền tiến hành một số cuộc tiến công nhỏ nhằm trừng phạt Đại Lễ, sau đó cho xây dựng một số thành lũy trọng yếu trên biên giới với Đại Lễ. Theo mô tả, do ông tăng cường phòng thủ, Đại Lễ không tiếp tục tiến hành các cuộc tiến công vào Tây Xuyên, song thỉnh cầu tổng tiến công Đại Lễ của Cao Biền thì bị Đường Hy Tông từ chối.

Trong cuộc tiến công năm 870 của Đại Lễ vào Thành Đô, một quan lại là Dương Khánh Phục (楊慶復) mộ được một đội quân gọi là "Đột Tương" (突將) đến tăng viện trấn thủ Thành Đô. Khi Cao Biền đến, ông đã hạ lệnh hủy bỏ nhiệm vụ của Đột Tương và thậm chí còn dừng cung cấp lương thực cho họ. Cao Biền là một tín đồ Đạo giáo mộ đạo, ông càng khiến các binh sĩ tức giận khi làm phép trước các trận chiến và tuyên bố việc này là cần thiết do binh sĩ Thục hèn yếu và sợ sệt. Ông cũng tước bỏ nhiệm vụ của các quan mà ban đầu là kẻ lại cấp thấp, lệnh dân gian đều phải dùng tiền túc mạch (mỗi xâu tiền đủ 10 đồng), nếu thiếu sẽ bị hặc tội hành lộ và mất mạng. Ông thực hiện các hình phạt nghiêm khắc, người Thục đều không ưa. Vào mùa hè năm 875, Đột Tương nổi dậy, tiến công vào phủ đình của Cao Biền, Cao Biền chạy trốn và không bị quân Đột Tương bắt được. Đô tướng Trương Kiệt suất 100 lính vào phủ đánh Đột Tương, Đột Tương triệt thoái khỏi nha môn. Sau đó, Cao Biền công khai tạ lỗi và phục chức danh và lương cho Đột Tương. Tuy nhiên, vào một đêm tháng sau đó, Cao Biền đã hạ lệnh bắt giữ và giết chết các binh sĩ Đột Tương và gia quyến của họ. Một phụ nữ trước khi lâm hình được ghi chép là mắng chửi Cao Biền:

Cao Biền thậm chí còn muốn hành hình các binh sĩ Đột Tương không có mặt tại Thành Đô vào thời điểm xảy ra binh biến, và chỉ dừng lại khi thân lại Vương Ân (王殷) can gián, và nói rằng ông là người phụng Đạo thì cần hiếu sinh ác sát.

Năm 876, Đại Lễ khiển sứ giả đến chỗ Cao Biền cầu hòa, song lại tập kích qua biên giới không ngừng, Cao Biền xử trảm vị sứ giả này. Sau đó, Đại Lễ lại gửi "mộc giáp thư" cho Cao Biền, yêu cầu được mượn Cẩm Giang cho ngựa uống nước. Cao Biền cho xây dựng phủ thành Thành Đô, tăng cường công sự phòng ngự. Cao Biền cũng phái hòa thượng Cảnh Tiên (景先) đến Đại Lễ, đảm bảo hòa bình và nói rằng triều đình Đường sẽ gả một công chúa cho hoàng đế Thế Long. Do các hành động của ông, Đại Lễ sau đó không còn quấy nhiễu.

 Kinh Nam tiết độ sứ
Năm 878, Cao Biền được bổ nhiệm làm Kinh Nam tiết độ sứ, kiêm Diêm-thiết chuyển vận sứ, tức quản lý độc quyền muối và sắt cũng như cung cấp thực phẩm cho Trường An và Lạc Dương.

 Trấn Hải tiết độ sứ
Năm 878, sau khi Chiêu thảo phó sứ Tăng Nguyên Dụ (曾元裕) đánh bại và giết chết thủ lĩnh nổi dậy Vương Tiên Chi, các tướng sĩ của Vương Tiên Chi tan rã, một phần dư đảng cướp phá Trấn Hải. Do nhiều tướng sĩ của Vương Tiên Chi xuất thân từ Thiên Bình, còn Cao Biền lại có uy danh tại Thiên Bình, Đường Hy Tông đã chuyển Cao Biền đến Trấn Hải làm tiết độ sứ, cũng như Nhuận châu thứ sử. Ông được tiến vị là kiểm hiệu tư không, tiến phong là Yên quốc công (燕国公), mục đích là khiến dư đảng của Vương Tiên Chi quy phục ông, tuy nhiên sau đó hầu hết dư đảng của Vương Tiên Chi đã gia nhập vào đội quân nổi dậy của Hoàng Sào.

Năm 879, Cao Biền khiển bộ tướng Trương Lân (張璘) và Lương Toản (梁纘) phân đạo tiến đánh Hoàng Sào, kết quả giành được thắng lợi, một số tướng của Hoàng Sào đầu hàng, trong đó có Tần Ngạn (秦彥), Tất Sư Đạc (畢師鐸), và Lý Hãn Chi (李罕之). Sau thất bại này, Hoàng Sào phải tiến về phía nam, hướng đến Lĩnh Nam Đông đạo.

Khi Hoàng Sào tiến đến gần thủ phủ Quảng châu của Lĩnh Nam Đông đạo, Cao Biền đã thượng tấu cho Đường Hy Tông, thỉnh cầu được suất quân đánh Hoàng Sào, theo đó đô tri binh mã sứ Trương Lân đem 5.000 binh thủ Sâm châu, binh mã lưu hậu Vương Trọng Nhâm (王重任) đem 8.000 lính đến chặn tại Tuần châu và Triều châu, và Cao Biền đem một vạn lính tiến thẳng đến Quảng châu đánh Hoàng Sào. Cao Biền cho rằng Hoàng Sào nghe thấy ông tiến quân đến thì tất sẽ chạy trốn, vì thế xin Đô thống Vương Đạc đem ba vạn bộ binh đến thủ tại Ngô châu, Quế châu, Chiêu châu, và Vĩnh châu nhằm đánh chặn Hoàng Sào. Tuy nhiên, Đường Hy Tông từ chối đề xuất của Cao Biền. Hoàng Sào sau đó chiếm giữ Quảng châu một thời gian, trong khi Đường Hy Tông chuyển Cao Biền sang Hoài Nam làm tiết độ sứ; tiếp tục đảm nhiệm chức Diêm-thiết chuyển vận sứ, Chu Bảo kế nhiệm Cao Biền tại Trấn Hải.

 Hoài Nam tiết độ sứ
 Chiến dịch chống Hoàng Sào

Sau khi Cao Biền chuyển đến Hoài Nam, Trương Lân tiếp tục giành được thắng lợi trước Hoàng Sào. Lô Huề do từng tiến cử Cao Biền làm đô thống, nay được phục chức Đồng bình chương sự. Lô Huề tiếp tục tiến cử Cao Biền là Chư đạo hành doanh binh mã đô thống, Đường Hy Tông chấp thuận. Trong khi đó, Cao Biền truyền hịch chinh Thiên hạ, mộ thêm 7 vạn quân, uy vọng đại chấn triều đình.

Năm 880, quốc khố hao mòn do các chiến dịch trấn áp nổi dậy, có tấu trình đề xuất buộc các phú hộ và hồ thương phải cho triều đình vay một nửa tài sản của họ. Cao Biền thượng ngôn rằng nay toàn đế chế bị ảnh hưởng bởi nạn đói lan rộng và người dân lũ lượt tham gia nổi dậy, chỉ còn các phú hộ và hồ thương là còn ủng hộ triều đình, đề xuất này có thể khiến họ cũng quay sang làm phản. Đường Hy Tông do đó hủy bỏ kế hoạch.

Vào mùa hè năm 880, Hoàng Sào trong khi Bắc phạt bị sa lầy tại Tín châu, còn quân lính bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh từ khi còn ở Lĩnh Nam. Đương thời, khi Trương Lân chuẩn bị tiến công, Hoàng Sào thấy sẽ không chống nổi nên đã hối lộ cho Trương Lân, và viết thư cho Cao Biền thỉnh hàng. Cao Biền muốn tiếp nhận sự đầu hàng của Hoàng Sào nhằm lập công, đã thượng tấu thỉnh cầu triều đình phong cho Hoàng Sào làm tiết độ sứ. Hơn nữa, mặc dù quân tiếp viện từ các quân Chiêu Nghĩa, Cảm Hóa, và Nghĩa Vũ đang tiến đến Hoài Nam, do không muốn công lao bị chia sẻ nên Cao Biền đã thượng tấu nói rằng ông không còn cần trợ giúp và xin trả lại quân tiếp viện. Khi nhận thấy các đội quân tiếp viện rời khỏi Hoài Nam, Hoàng Sào đã cắt đứt quan hệ với Cao Biền, Cao Biền tức giận và hạ lệnh cho Trương Lân tiến công, song lúc này Hoàng Sào lại chiếm ưu thế trên chiến trường, Trương Lân tử trận.

Vào mùa thu năm 880, Hoàng Sào vượt Trường Giang tại Thái Thạch và tiến vào lãnh địa thuộc Hoài Nam. Mặc dù được Tất Sư Đạc thúc giục giao chiến, song Cao Biền trở nên lo sợ từ sau khi Trương Lân qua đời và từ chối tiến công quân Hoàng Sào. Thay vào đó, Cao Biền thỉnh cầu triều đình cứu viện khẩn cấp, khiến cho triều đình thất vọng vì họ từng tin tưởng rằng Cao Biền có thể tự thân tiêu diệt Hoàng Sào. Đường Hy Tông ban một chiếu chỉ khiển trách Cao Biền vì đã trả lại quân tiếp viện, Cao Biền thượng tấu có ý châm biến Đường Hy Tông vì Hoàng đế từng chấp thuận đề xuất trả lại quân tiếp viện của ông. Sau đó, Cao Biền xưng bệnh và từ chối giao chiến với Hoàng Sào, mối quan hệ giữa ông và triều đình từ đó lạnh nhạt đi đáng kể.

Khoảng tết năm 881, khi Hoàng Sào tiến gần đến Trường An, Đường Hy Tông đã quyết định từ bỏ kinh thành và chạy đến Tây Xuyên. Cho đến mùa xuân năm 881, Đường Hy Tông vẫn hy vọng rằng Cao Biền sẽ dẫn quân tái chiếm đông đô và kinh thành, do đó đã ban một chiếu chỉ cho phép Cao Biền bổ nhiệm các tướng lĩnh và quan lại mà ông nhận thấy phù hợp, song Cao Biền vẫn không suất quân.

Trong khi đó, khi hai con trĩ bay vào trong Quảng Lăng phủ, có thầy bói nói rằng đây là một điềm xấu, thành ấp sẽ trống rỗng. Do đó, Cao Biền đã cố gắng tránh điềm xấu bằng cách di hịch tứ phương hợp binh thảo Hoàng Sào. Ông dời khỏi thành với 8 vạn binh lính và đóng quân tại Đông Đường (東塘), ngay phía đông thành, song từ chối tiếp tục tiến quân. Cao Biền cũng lệnh cho các quân lân cận đến hợp binh, song Chu Bảo phát hiện ra rằng Cao Biền không thực tâm muốn tiến công Hoàng Sào, vì thế người này đã từ chối huy động binh sĩ Trấn Hải hợp binh với Cao Biền, cho rằng Cao Biền đang có ý muốn chống mình. Hai bên trao đổi thư tín với ngôn từ gay gắt, và sau đó, tình bằng hữu giữa họ hoàn toàn chấm dứt. Sau đó, Cao Biền dùng sự thù địch của Chu Bảo làm nguyên cớ để giải tán binh sĩ.

 Suy sụp và qua đời
Cao Biền trên danh nghĩa là Đô thống trấn áp Hoàng Sào, song ông từ chối tiến hành các hành động chống lại Đại Tề của Hoàng Sào. Tại Tây Xuyên, thị trung Vương Đạc đề xuất được giao quyền thống lĩnh các chiến dịch chống Đại Tề, và đến mùa xuân năm 882 thì Đường Hy Tông bổ nhiệm Vương Đạc là Chư đạo hành doanh đô thống, song Cao Biền vẫn được giữ chức Hoài Nam tiết độ sứ và Diêm-thiết chuyển vận sứ. Vào thời điểm này, Cao Biền ngày càng trở nên rất tin tưởng vào phương sĩ Lã Dụng Chi (呂用之), cùng kì đảng là Trương Thủ Nhất (張守一) và Gia Cát Ân (諸葛殷), đến nỗi Lã Dụng Chi nắm quyền kiểm soát quân trên thực tế, bất cứ ai dám lên tiếng chống lại Lã Dụng Chi đều phải chết.

Vào mùa hè năm 882, Đường Hy Tông ban cho ông chức Thị trung song bãi chức Diêm-thiết chuyển vận sứ. Cao Biền thấy vừa mất quyền và vừa mất lợi thì cảm thấy tức giận, sai người thảo biểu tự tố với lời lẽ bất kính, trong đó phàn nàn rằng ông không được trao đủ quyền, rằng Vương Đạc và Thôi An Tiềm (崔安潛) bất tài, so sánh Đường Hy Tông với các vị hoàng đế vong quốc Tần Tử Anh và Hán Canh Thủy Đế. Đường Hy Tông sai Trịnh Điền thảo chiếu trách cứ Cao Biền, dùng lời lẽ gay gắt, và sau đó, Cao Biền từ chối nộp bất kỳ khoản thuế nào cho triều đình.

Năm 885, Hoàng Sào bị đánh bại và Đường Hy Tông trở về Trường An, Tả Thần Sách trung úy Điền Lệnh Tư sau đó lại xung đột với Hà Trung tiết độ sứ Vương Trọng Vinh. Trước tình hình rối loạn, Tĩnh Nan tiết độ sứ Chu Mai đã lập một thành viên trong tông thất triều Đường là Lý Uân làm nhiếp chính. Chu Mai hy vọng liên minh với Cao Biền nên đã yêu cầu Lý Uân ban một chiếu chỉ bổ nhiệm Cao Biền giữ chức Trung thư lệnh, Giang Hoài diêm thiết chuyển vận đẳng sứ, Chư đạo hành doanh binh mã đô thống. Đáp lại, Cao Biền thượng tấu thỉnh Lý Uân tức vị.

Trong khi đó, Cao Biền bắt đầu nhận ra rằng Lã Dụng Chi trên thực tế là người cai quản Hoài Nam, và bản thân ông không còn có thể độc lập thi hành quyền lực. Cao Biền cố gắng kiềm chế quyền lực của Lã Dụng Chi, Lã Dụng Chi do đó bắt đầu lên kế hoạch loại bỏ Cao Biền. Đương thời, theo ghi chép thì tại Dương châu xuất hiện nhiều điềm gở, song khi Chu Bảo buộc phải chạy trốn khỏi Nhuận châu sau một cuộc binh biến vào năm 887, Cao Biền tin rằng các điềm gở này là ám chỉ đến Chu Bảo, nghĩ rằng bản thân sẽ an toàn.

Đến mùa hè năm 887, phản tướng Tần Tông Quyền chuẩn bị tiến công vào Hoài Nam, Cao Biền chuẩn bị phòng thủ. Đương thời, Tất Sư Đạc tin rằng Lã Dụng Chi tiếp theo sẽ có hành động chống lại mình, vì thế đã tập hợp binh lính cùng với Trịnh Hán Chương (鄭漢章) và Trương Thần Kiếm (張神劍) nổi dậy, bao vây Dương châu. Cao Biền bố trí phòng thủ tại quân phủ, giao cho cháu là Cao Kiệt (高傑) chỉ huy, chống lại Lã Dụng Chi. Cao Biền khiển thuộc hạ là Thạch Ngạc (石鍔) cùng ấu tử của Tất Sư Đạc đến gặp Tất Sư Đạc. Tất Sư Đạc lệnh cho ấu tử của mình về chỗ Cao Biền truyền đạt lại: "Hễ Lệnh công trảm Lã và Trương (tức Trương Thủ Nhất) để thể hiện với Sư Đạc, Sư Đạc sẽ không dám phụ ân, nguyện cho thê tử đến làm tin." Cao Biền lo sợ rằng Lã Dụng Chi có thể ra tay đồ sát gia quyến của Tất Sư Đạc, vì thế đem gia quyến của Tất Sư Đạc đến viện để bảo vệ. Từ thời điểm này, cuộc chiến tại Dương châu diễn ra giữa ba bên: Tất Sư Đạc, Cao Biền và Lã Dụng Chi.

Do không thể nhanh chóng chiếm được Dương châu, Tất Sư Đạc cầu viện Tuyên Thiệp quan sát sứ Tần Ngạn (秦彥), Tần Ngạn khiển Tần Trù (秦稠) đến tiếp viện cho Tất Sư Đạc. Ngày 17 tháng 5, Tất Sư Đạc tiến công dữ dội vào Dương châu, song bị Lã Dụng Chi phản công đánh bại. Tuy nhiên, vào thời điểm này, Cao Kiệt phát động tiến công từ quân phủ của Cao Biền, mục đích là để bắt Lã Dụng Chi và giải đến cho Tất Sư Đạc. Lã Dụng Chi biết tin thì từ bỏ Dương châu và chạy trốn. Cao Biền buộc phải gặp Tất Sư Đạc và cho người này giữ chức tiết độ phó sứ, sau đó chuyển giao toàn bộ quyền lực của Hoài Nam cho Tất Sư Đạc. Tất Sư Đạc kiểm soát được quân phủ, rồi giao nó lại cho Tần Ngạn như hứa hẹn. Tần Ngạn và Tất Sư Đạc quản thúc Cao Biền cùng gia quyến của ông tại một đạo viện.

Trong khi đó, Lã Dụng Chi đã ban một sắc lệnh nhân danh Cao Biền để lệnh cho Lư châu thứ sử Dương Hành Mật đem binh đến tăng viện cho mình. Dương Hành Mật tập hợp binh lính Lư châu và Hòa châu và tiến về Dương châu. Liên quân Dương Hành Mật và Lã Dụng Chi sau đó hợp binh với một vài đội quân khác, bao gồm quân của Trương Thần Kiếm. Mặc dù không thể nhanh chóng chiếm được Dương châu, Dương Hành Mật đã đánh bại các cuộc tiến công của Tần Ngạn và Tất Sư Đạc, Tần Ngạn và Tất Sư Đạc bắt đầu tin rằng Cao Biền dùng ma thuật để chống lại họ. Một yêu ni là Vương Phụng Tiên (王奉仙) báo với Tần Ngạn rằng một đại nhân cần phải chết để chấm dứt cực tai của Dương châu, do đó Tần Ngạn đã quyết tâm giết chết Cao Biền. Ngày 24 tháng 9, Tần Ngạn phái tướng Lưu Khuông Thì (劉匡時) đi giết chết Cao Biền, cùng các thân thích là nam giới. Thi thể của họ đều bị ném xuống một hố duy nhất.

Sau khi Dương Hành Mật chiếm được Dương châu vào cuối năm đó, ông ta bổ nhiệm tụng tôn của Cao Biền là Cao Dũ (高愈) là Phó sứ, sai đó cải táng Cao Biền và thân tộc. Tuy nhiên, trước khi Cao Biền được cải táng, Cao Dũ đã qua đời, sau đó, thuộc hạ cũ của Cao Biền là Quảng Sư Kiền (鄺師虔) đã thu táng Cao Biền.

Đắp Đại La thành (năm 866)

La Thành, khu vực huyện Long Biên, ban đầu do Trương Bá Nghi cho đắp từ năm Đại Lịch thứ 2 đời Đường Đại Tông (767), năm Trinh Nguyên thứ 7 đời Đường Đức Tông (791), Triệu Xương đắp thêm. Đến năm Nguyên Hòa thứ 3 đời Đường Hiến Tông (808), Trương Chu lại sửa đắp lại.

Năm Trường Khánh thứ 4 đời Đường Mục Tông (824), Lý Nguyên Hỷ dời phủ trị vào huyện Long Đỗ, Tô Lịch, đắp một cái thành nhỏ, gọi là La Thành, nhưng không thành công. Cao Biền sau đó 42 năm đã cho đắp lại to lớn hơn.

Theo sử cũ thì do Cao Biền cho đắp có chu vi 1.982,5 trượng (≈6,6 km); thành cao 2,6 trượng (≈8,67 m), chân thành rộng 2,5 trượng (≈8,33 m), nữ tường bốn mặt cao 5,5 thước (≈1,83 m), với 55 lầu vọng địch, 6 nơi úng môn, 3 hào nước, 34 đường đi. Ông còn cho đắp đê vòng quanh ngoài thành dài 2.125,8 trượng (≈7,09 km), đê cao 1,5 trượng (≈5,00 m), chân đê rộng 2 trượng (≈6,66 m) và làm hơn 400.000 gian nhà. Theo truyền thuyết, do thành xây đi xây lại vẫn bị sụt ở vùng sông Tô Lịch, Cao Biền đã cho trấn yểm tại đây để làm cho đất vững, giúp việc xây cất thuận lợi hơn.

Ông là người sắc phong cho thần Long Đỗ làm Thành hoàng của Thành Đại La. Sau Năm 1010, Lý Thái Tổ dời kinh đô, đổi tên Đại La thành Thăng Long, tiếp tục sắc phong cho Long Đỗ làm Quốc đô Định bang Thành hoàng đại vương và Cao Biền làm Cao Vương. Cao Biền được cho là người cưỡi ngựa trắng trong Đền Bạch Mã, bên cạnh thần Long Đỗ.

Người vợ
Theo thần phả ở Hà Đông, Cao Biền có một người vợ là Lã Thị Nga (Lã Đê nương), theo ông từ phương bắc sang Việt Nam. Bà không ở cùng Cao Biền trong thành Đại La mà ra ở bên ngoài, khu vực ngày nay là quận Hà Đông. Bà đã truyền nghề dệt lụa cho dân ở đây và trở thành bà tổ nghề dệt lụa Hà Đông.

Sau khi Cao Biền về bắc, bà ở lại Tĩnh Hải quân. Sau nghe tin Cao Biền mất ở Trung Quốc, bà gieo mình xuống sông tự vẫn. Dân lập đền thờ bà ở bờ sông.

Các truyền thuyết dân gian
Các câu chuyện lưu truyền hiện tại về Cao Biền phần lớn đều được chép và phóng tác theo Nam Hải dị nhân liệt truyện của Phan Kế Bính, 1909.

Trấn yểm và xây thành Đại La
Khi Cao Biền ở trấn nước Nam, giữ phủ xưng vương, đắp rộng thêm thành La Thành. Đắp xong, một buổi trưa, đứng ngoài cửa đông ngóng xem, bỗng nhiên mưa gió ầm ầm, rồi có một đám mây ngũ sắc, tự dưới đất bốc lên, khí sáng ánh ra tứ phía. Lại thấy có một người ăn mặc đường bệ, cưỡi con cầu long (rồng chưa có sừng) nửa vàng nửa đỏ, tay cầm hốt vàng, đứng trong đám mây, có bóng thấp thoáng lên xuống, lâu lâu thì tan mất.

Cao Biền lấy làm lạ lùng, nghi là ma quỉ, muốn thiết đàn cúng cấp, dùng phép trấn áp.

Đêm hôm ấy nằm mơ thấy thần lại bảo rằng:

- Xin ông chớ nghi tôi, tôi là thần chính khí ở đất Long Đỗ này, chớ không phải ma quái nào. Tôi thấy ông mới đắp xong cái thành, cho nên mừng mà hiện ra đấy thôi.

Cao Biền tỉnh dây, hội các quan lại bảo rằng:

- Ta không trị nổi được xứ này hay sao? Sao mà lắm ma quỉ hiện ra thế, hoặc là điềm gở gì đây chăng?

Chúng xin thiết đàn, bày hình tượng thần ấy, rồi dùng nghìn cân sắt, làm bùa trấn yểm. Cao Biền nghe lời lập đàn cúng bái, rồi chôn nghìn cân sắt để yểm. Hôm sau, trời đất tối tăm mù mịt, mưa gió ầm ầm, rồi có tiếng sét đánh vào chỗ yểm bùa, sắt tan vụn bay đi mất cả. Biền thấy vậy sợ hãi, mới lập đền ở trong phố để thờ thần ấy.

Về sau, vua Lý Thái Tổ thiên đô lên Thăng Long, mơ thấy thần lại mừng. Vua tỉnh dậy, sai các quan đem lễ đến tế, phong làm Thăng Long thành hoàng đại vương.

Sắc phong Lý Ông Trọng

Về cuối thời vua Hùng Vương, ở làng Thụy Hương (tục gọi là làng Chèm), huyện Từ Liêm, có một người họ Lý tên Thân, hiệu là Ông Trọng. Cao 2 trượng 6 thước, khỏe mạnh tuyệt trần. Thuở còn hàn vi, nhân có sự giết người, đáng phải tội chết. Vua thấy người cao lớn lực lưỡng, không nỡ giết.

Đến đời vua An Dương Vương, vua Thủy Hoàng nhà Tần đem binh sang xâm nước Nam. An Dương Vương xin hàng, rồi đem Lý Ông Trọng sang cống bên Tàu. Thủy Hoàng được Ông Trọng mừng lắm coi như của rất quí trong đời, dùng ngay làm Tư vệ hiệu úy.

Đến khi Thủy Hoàng đem binh đi đánh dẹp thiên hạ, thì sai Ông Trọng trấn thủ đất Lâm Thao, để phòng quân rợ vào quấy nhiễu. Ông Trọng hùng dũng, tiếng lừng lẫy một vùng, rợ Hung Nô không dám bén mảng đến cửa ải. Thủy Hoàng mới phong thêm cho Ông Trọng làm Phụ tín hầu.

Về sau, Ông Trọng cáo lão về nước nhà hưu dưỡng. Không được bao lâu, rợ Hung Nô thấy vắng Ông Trọng lại vào quấy nhiễu các sứ biên thùy. Thủy Hoàng nhớ đến Ông Trọng, sai người sang vời, thì bấy giờ người đã mất rồi. Sứ giả về tâu lại, Thủy Hoàng phàn nàn thương tiếc vô cùng, mới đúc tượng Ông Trọng bằng đồng, đặt ở ngoài cửa Tư mã cung Hàm Dương. Trong bụng để rỗng, có máy vặn cho chân tay động đậy được. Thường khi sai vài chục người chui vào trong tượng đồng vặn máy cho rung động, người rợ Hung Nô qua lại, tưởng là Ông Trọng còn sống, không dám vào quấy nhiễu nữa.

Đến đời nhà Đường, Triệu Xương sang làm Đô Hộ, nằm mơ thấy một người to tát cao lớn, đến chơi bàn giảng nghĩa sách Xuân Thu, Tả Truyện. Hỏi tên họ thì nói là Lý Ông Trọng ở làng Thụy Hương. Triệu Xương tỉnh dậy, ngày mai hỏi thăm đến chơi tận làng ấy, tra hỏi sự tích, rồi lập miếu ngay tại khu nhà cũ ông ấy để thờ.

Khi sau Cao Biền sang đánh nước Nam Chiếu, Ông Trọng hiển linh giúp Cao Biền, phá giặc thành công. Cao Biền mới sai sửa sang lại đình đài, tạc gỗ tô tượng, gọi là đền “Lý hiệu úy.” Từ bây giờ trở đi, thường linh ứng lắm, dân xã có việc gì cầu đảo đến cũng nghiệm. Lịch triều cũng phong tặng làm linh ứng thượng đẳng thần. Vì ở làng Chèm cho nên tục gọi là Thánh Chèm.

 Sự tích Cao Vương Biền Bản khai thần tích năm 1938 của làng Phương Nhị, tổng Ninh Xá, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông.Ngài hiệu là Cao Vương, tự là Thiên Lý thần, tên húy là Cao Biền.

Ngài là Nhân thần.

Ngài là người Châu U, về đời nhà Đường bên Tầu, cháu nội ông Cao Sùng Văn. Ông Sùng Văn vốn là bực tướng tài đời nhà Đường. Đức Cao Vương, lúc còn bé đã có tài lạ. Ngài hấy 2 con chim điêu đang bay lưng chừng giời (trời). Ngài dương cung khấn rằng:

“Nếu ngày sau được vẻ vang thì xin bắn một phát tên này, tin (trúng) cả hai con”.

Quả nhiên một phát tên, tin (trúng) cả hai con chim diều rơi xuống. Người đời bấy giờ điều (đều) khen là tài giỏi.

Sau, ngài càng lưu trí đến việc mở mang, cố sức học hành, nào là Kinh, Chuyện, Từ, Sử; nào là Thiên văn địa lý, các sách binh thư và lục thao tam lược, chẳng sách nào là ngài chẳng nghiên cứu. Ngài lại hay xem xét việc đời xưa đời nay. Ngài là một bực can thành vỹ khí, mà khí độ lại nhân yêu rộng rãi, không khá siết kể.

Ngài đỗ Tiến sỹ, làm quan thị ngự. Trong chiều (triều) đều gọi là “Lạc điêu thị ngự”. Sau ngài lại đánh giặc Đẳng, giặc Hạng, làm quan Thú châu Tần, nhiều công giẹp (dẹp) giặc, các tướng sỹ ai ai cũng điều (đều) khen ngợi.

Khi bấy giờ, nước Nam ta, gọi là Châu Giao, chính trị vẫn còn nội thuộc bên Tầu; có giặc Vân Chiếu nổi lên, thường hay quấy rối. Chúng kéo đến vây phủ Đô hộ, cướp bóc mọi nơi, trước sau bắt mất mười lăm vạn người, chúng nhiễu loạn tới gần 10 năm.

Khi bấy giờ, vua Ý Tôn nhà Đường, thấy ngài là bực văn võ toàn tài, thì các chiều (triều) thần điều (đều) tâu vua:

“Ngài là bực tài rỏi (giỏi), nên sai sang trấn Châu Giao ta”.

Khi ngài mới sang làm quan Đô hộ, lại phải quan Chung Sứ đem lòng ghen ghét, ngăn trở các công việc, chỉ chia cho ngài có năm ngàn quân, ngài phải hợp với 7 ngàn quân của quan Giám trân Sứ. Ngài thật là một người thao lược, chỉ có một số quân ít ỏi, mà phá tan được giặc Vân Chiếu vừa nhiều quân, vừa thế mạnh. Ngài lại bắt sống được hơn 3 vạn người và chém được chủ súy của giặc.

Vua nhà Đường, thấy ngài có công giẹp (dẹp) giặc, phong tước: “Kiểm hiệu công bộ thượng thư Tĩnh Hải quân tiết độ, An Nam đô hộ kiêm chư hành doanh chiêu thảo sứ”

Khi ngài đã bình song (xong) giặc Vân Chiếu, thì nhân dân trong các quận nước Nam ta, mới được yên ổn. Ngài lại đi xem xét các cửa bể, để tiện đường vận tải lương. Thấy một cửa bể, có khối đá to ngăn lấp, ngang dọc và (vài) trượng; thuyền tải lương thường nhiều khi va phải bị đắm. Ngài bèn sai quân đào phá, thì thuổng đào không chuyển, búa đập không tan, không thể làm gì được. Ngài làm lễ Thiên địa thần minh. Ngài khấn rằng:

“Đạo giời giúp người thẳng, thần minh chứng lòng ngay, xin mở rộng cửa bể, để cứu giúp sinh dân, soi xét lòng rất công, mở rộng có khó gì”.

Tự nhiên, giời (trời) sầm tối, gió mưa mờ mịt, sấm sét vang lừng, ở nơi tảng đá ấy, nổ luôn và (vài) chăm (trăm) tiếng; vút (phút) chốc giời quang mưa tạnh, thì thấy những khối đá điều (đều) vỡ tan, thuyền bè đi lại, không bị chìm đắm, vì thế mới gọi là cửa bể Thiên Uy. Ngài lại sửa sang đường bộ để tiện vận lương, đường ấy cũng lại nhiều đá sanh (xanh) nổi lên, mà xưa kia, về đời nhà Hán, có quan Phục Ba tướng quân họ Mã, cũng đã sửa sang, những không thể được. Ngài lại lấy lòng thành khấn nguyện trời đất, tự nhiên lại thấy gió mưa sấm sét như bận trước, thì những khối đá xanh ấy cũng điều vỡ tan, vì thế mà đường bộ lại được bằng phẳng rộng rãi.

Ngài có công mở mang đường xá, vua nhà Đường lại phong chức “Kiểm hiệu thượng thư hữu bộc sạ”. Ngài xem xét các địa thế núi sông, để đắp thành Đại La, bên tả có sông Nhị Hà, bên hữu có sông lầy nghìn dặm, phía Bắc có Hồ Tây, phía Nam có sông Tô Lịch. Sau này nhà Lý mới đổi là thành Thăng Long, tức là dinh quan Đô hộ đời bấy giờ.

Sự tích ngài chép ở trong quốc sử, ngài lưu trấn ở Châu Giao ta 7 năm; dảm (giảm) sưu thuế, bớt tạp dịch, yêu dân như con, cho nên người trong nước điều (đều) kính trọng, mà tôn người là Cao Vương, cũng ví như ông Sĩ Vương về đời Đông Hán, sang làm quan thú Châu Giao ta thuở xưa. Mà dân điều (đều) tôn ngài là Vương. Sau ngài lại đổi về trấn đất Thiên Bình. Ngài có người cháu là ông Cao Tầm, từng theo ngài có công giẹp (dẹp) giặc. Ngài dưng (dâng) sớ về tâu vua, để lấy ông Cao Tầm thay ngài, 10 năm.

Ngài về Tầu, trấn đất Kiếm Nam, đất Tây Suyên (Xuyên), người nhà Đường rất lấy làm trọng, lại phong ngài tước Bột Hải quận Vương. Sau ngài yếu rồi mất.

Sau này, nước Nam ta, tưởng nhớ công đức ngài, có tới 3,4 chăm (trăm) xã lập đền thờ ngài; ở hạt tỉnh Bắc Ninh có hơn chăm (trăm) xã thờ ngài, cờ (cầu) đảo việc gì điều (đều) linh nghiệm cả. Chải (Trải) các chiều (triều) vua điều (đều) có sắc phong tặng là Thượng đẳng phúc thần.

Xem như sách sử đời nhà Lý có chép rằng: đức Cao Vương ngài đóng đô ở thành Đại La, dân trong nước nêu một chữ Vương, để tỏ lòng tôn trọng, suốt đời ấy đời khác không quên.

Ngài rất tinh thông về địa đạo, có vẽ các kiểu đất nước Nam ta để lưu chuyền (truyền) về sau. Cách và (vài) chăm (trăm) năm về sau này, có quan Thượng Thư nhà Minh là ông Hoàng Phúc, thầy Tả Ao nhà Lê là Nguyễn Huyền, lần lượt giấy (dấy) lên. Địa đạo của Ngài càng ngày càng rộng, tự đấy trở về sau này, nước Nam ta mới biết địa lý mà tôn địa đạo.

Kể từ khi ngài mất về cuối đời nhà Đường đến nhà Tống cách nhau độ 50 năm, thì vua Đinh Tiên Hoàng dấy lên, mới nhất thống được. Chải (Trải) qua nhà Lý, nhà Lê đến bây giờ không phải nội thuộc nước Tầu nữa. Bờ cõi nước ta, mỗi ngày càng rộng, các quan văn võ, đời nào cũng có người rỏi (giỏi), so sánh với nước Tầu, không khác nhau mấy. Kể từ đấy đến nay có tới nghìn năm, mà muôn đời về sau, không biết thế nào là cùng.

Suy từ nguyên đến gốc, việc địa học nước Nam ta, người đời sau mới biết xem cơ trời, xét nhẽ đất, điều (đều) là nhờ ơn Ngài mở mang trước nhất, để mà gây dựng những người anh kiệt.

Xem như sách Kiến văn lục của quan Bảng Nhợn (Nhãn) đất Duyên Hà là ông Lê Quý Đôn, có chép và (vài) mười bài thơ của Ngài ở tập Đường thi, nhời nhẽ (lời lẽ) rất là Thanh tao trung hậu, có phong chí giống đời xưa. Lúc nào Ngài cũng săn sóc về việc quốc dân, để làm gương cho các biên thần đời ấy.

Những công việc của Ngài làm, trước sau điều (đều) đã chép ở Đường sử và Việt sử, công lao rất nhiều, ơn trạch rất rộng, nói ra không siết.

Nay chỉ lược chép mấy nhời (lời), trong lịch sử sự tích của Ngài mà thôi.Thừa phụng sao sự tích. Chánh hương hội Nguyễn Châu Tuệ...''

Xem thêm
 Tả Ao

Chú thích

Tham khảo

Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ
Người họ Cao tại Trung Quốc
Nhân vật chính trị nhà Đường
Nhân vật quân sự nhà Đường
Nhà thơ Trung Quốc thời Đường
C


title: Giải vô địch bóng đá thế giới 2006 (vòng đấu loại trực tiếp)

text:
Dưới đây là thông tin chi tiết về các trận đấu trong khuôn khổ vòng đấu loại trực tiếp - Giải vô địch bóng đá thế giới 2006, diễn ra từ ngày 24 tháng 6 cho đến ngày 9 tháng 7 năm 2006. Hai đội đứng đầu của mỗi bảng (tổng cộng 16 đội) giành quyền tham gia vòng này. Trong vòng đấu loại trực tiếp (kể cả trận chung kết), nếu tỷ số hoà vào cuối phút 90 thì sẽ tiếp tục đá trong hai hiệp phụ (mỗi hiệp dài 15 phút không có nghỉ giữa giờ). Nếu tỷ số sau hai hiệp phụ vẫn hòa thì trận đấu được kết thúc bằng đá luân lưu 11m.

Sơ đồ tóm tắt

Vòng 16 đội

Đức vs Thụy Điển

Argentina vs México

Anh vs Ecuador

Bồ Đào Nha vs Hà Lan

Ý vs Úc

Thụy Sĩ vs Ukraina

Brasil vs Ghana

Tây Ban Nha vs Pháp

Tứ kết

Đức vs Argentina

Ý vs Ukraina

Anh vs Bồ Đào Nha

Brasil vs Pháp

Bán kết

Đức vs Ý

Bồ Đào Nha vs Pháp

Tranh hạng ba

Chung kết

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Web của FIFA

V

es:Copa Mundial de Fútbol de 2006/Cuartos de final
no:Bronsefinalen i fotball-VM 2006


title: Carposina pusilla

text:
Carposina pusilla là một loài bướm đêm thuộc họ Carposinidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu.

Sải cánh dài 6.5-7.5 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Copromorphoidea
Loài đặc hữu của Hawaii


title: 1701

text:
Năm 1701 (số La Mã: MDCCI) là một năm thường bắt đầu vào thứ bảy trong lịch Gregory hay một năm thường bắt đầu vào thứ Tư của lịch Julius chậm hơn 11 ngày. Năm 1701 của lịch Thụy Điển là một năm bắt đầu từ ngày thứ ba, một ngày trong tuần trước của lịch Julius. Đây là năm đầu tiên của thế kỷ 18.

Sự kiện
Đại học Yale được thành lập.

Sinh

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1701


title: Karla Carrillo

text:
Karla María Carrillo Gonzlez (sinh ngày 24 tháng 1 năm 1988) là một hoa hậu người México đến từ bang Jalisco. Cô là Hoa hậu Hoàn vũ Mexico 2008.

Hoa hậu Mexico 2008
Karla Carrilo đại diện cho bang Jalisco tham dự Hoa hậu Mexico 2008. Ở đó cô đã xuất sắc giành ngôi hoa hậu và sẽ đại diện cho quốc gia của mình tham dự cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2009 diễn ra ở Bahamas vào tháng 8 năm sau.

Hoa hậu Hoàn vũ 2009
Carrillo đại diện cho México tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2009 diễn ra ở Bahamas. Cô đã không lọt vào top 15 chung cuộc và kết thúc chuỗi 5 năm thành công của Mexico ở Hoa hậu Hoàn vũ, từ 2004 đến 2008.

Hoa hậu Mexico 2009
Ngày 20 tháng 9 năm 2009, Carrillo đã trao vương miện cho Jimena Navarrete với danh hiệu Hoa hậu Hoàn vũ Mexico 2009.

Xem thêm
Perla Beltran
Anagabriela Espinoza

Tham khảo

Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống


title: 332

text:
Năm 332 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 332


title: Augochloropsis viridana

text:
Augochloropsis viridana là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1861


title: Mokronog-Trebelno

text:
Mokronog-Trebelno là một đô thị ở Slovenia. Đô thị này đã được lập ra vào năm 2006 khi nó đã tách khỏi từ đô thị Trebnje. Nó là một phần của tỉnh truyền thống Hạ Carniola. Đô thị này hiện nay bao gồm trong khu vực Đông Nam thống kê Slovenia.
Các ngôi mộ có niên đại sớm thời kỳ đồ sắt đã được phát hiện trên một số khu vực tại thành phố. Thị trấn Mokronog lần đầu tiên được đề cập trong năm 1137. Trong khoảng 1340, một bức tường được xây dựng xung quanh thị trấn, trong đó chỉ có một tòa tháp hiện nay vẫn còn. Thị trấn bị nặng từ cuộc tấn Ottoman vào thế kỷ 16 và 17 và nó mất phần lớn dân số. Nó lấy lại tầm quan trọng trước đây của nó chỉ ở đầu thế kỷ 19 khi nó trở thành một trung tâm của ngành công nghiệp da. Các nhà máy sản xuất da bị phá hủy hoàn toàn vào năm 1943 bởi một cuộc không kích của Đức Quốc xã.
Người dân địa phương nổi tiếng bao gồm đầu thế kỷ 19 nhà văn Franc Serafin Metelko và vận động viên bơi đường dài Martin Strel.

Tham khảo

Khu tự quản của Slovenia


title: Gangneung

text:
Gangneung là một thành phố Hàn Quốc, thuộc tỉnh Gangwon.

Khí hậu
Gangneung có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (phân loại Köppen Cfa).

Thành phố kết nghĩa

  Chichibu, Nhật Bản
  Öskemen, Kazakhstan
  Mang, Trung Quốc
  Indang, Philippines

Tham khảo

Liên kết ngoài
 City government home page
 Gangneung-si:Official Site of Korea Tourism Org
 Seongyojang House

Thành phố của Gangwon
Thành phố cảng ở Hàn Quốc


title: Trang Hạ (định hướng)

text:
Trang Hạ có thể là:

Địa danh
 Phường Trang Hạ, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam.

Nhân vật
 Trang Hạ, quan viên nhà Nam Tống trong lịch sử Trung Quốc
 Trang Hạ (sinh năm 1975), tên thật Hạ Trịnh Minh Trang, là một nhà văn nữ người Việt Nam.


title: Hàn quốc

text:
Hàn quốc hay Hàn Quốc có thể là tên gọi của các nước:
Hàn Quốc, hay đầy đủ là Đại Hàn Dân Quốc, một nước trên bán đảo Triều Tiên.
Nước Hàn, một trong bảy nước thời Chiến Quốc (Trung Quốc).


title: Anthophora glaucopis

text:
Anthophora glaucopis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1905


title: Nicrophorus satanas

text:
{{Bảng phân loại
| name = Nicrophorus satanas
| image =
| image_caption =
| regnum = Animalia
| phylum = Arthropoda
| classis = Insecta
| ordo = Coleoptera
| familia = Silphidae
| subfamilia = Nicrophorinae
| tribus = Nicrophorini
| genus = Nicrophorus
| species = N. satanas
| binomial = Nicrophorus satanas| binomial_authority = Reitter, 1893
| synonyms = * N. satana, Nishikawa, 1986
}}Nicrophorus satanas''' là một loài bọ cánh cứng trong họ Silphidae. Loài này được Edmund Reitter miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1893

.

Chúng được tìm thấy ở châu Âu Châu Á. Chúng có thân dày với những mảng đỏ trên chúng.

Tham khảo

http://collections2.eeb.uconn.edu/nicroweb/PDFs/Sikes_et_al_2002.pdf

Nicrophorus
Động vật được mô tả năm 1893
Bọ cánh cứng châu Á
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Agapetus avitus

text:
Agapetus avitus là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Agapetus


title: Omorgus punctatus

text:
Omorgus punctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.

Chú thích

Tham khảo

Omorgus


title: Trespass (phim 2011)

text:
Chống trả kẻ thù (tựa gốc tiếng Anh: Trespass) là bộ phim hành động - tâm lý Mỹ của đạo diễn Joel Schumacher. Hai ngôi sao điện ảnh Nicolas Cage và Nicole Kidman vào vai một cặp vợ chồng bị bắt làm con tin bởi những kẻ cướp. Chống trả kẻ thù được công chiếu tại Liên hoan phim quốc tế Toronto vào tháng 9 năm 2011. Sau đó, phim được phát hành hạn chế ở Hoa Kỳ vào ngày 14 tháng 10 năm 2011. Và phát hành trên đĩa DVD và Blu-ray chỉ một vài tuần sau đó (ngày 01 tháng 11 năm 2011).

Nội dung
Bộ phim mở màn với cảnh Kyle Miller (Nicolas Cage), một doanh nhân đại lý kim cương đang nói chuyện với một khách hàng qua điện thoại, trên đường ông trở về căn biệt thự xa hoa cùng với vợ Sarah (Nicole Kidman) và cô con gái tuổi teen của mình là Avery (Liana Liberato). Mặc dù bị cấm nhưng Avery vẫn lẻn ra khỏi nhà để đi dự tiệc với Kendra - bạn của cô. Bất thình lình, ngôi nhà bị xâm chiếm bởi một băng cướp giả mạo là cảnh sát.

Những tên cướp, bao gồm: chỉ huy là Elias (Ben Mendelsohn), Petal (Jordana Spiro), vũ nữ thoát y là bạn gái của hắn, em trai Jonah (Cam Gigandet) và một người đàn ông to lớn đáng sợ là Ty (Dash Mihok). Bọn chúng nói với Kyle và Sarah rằng chúng đã theo dõi họ một thời gian và biết rằng một lượng lớn tiền mặt và kim cương đang giấu trong nhà của họ. Chúng dùng 1 ống tiêm thuốc độc đe dọa Kyle, yêu cầu ông mở một cái két ẩn trong tường, nhưng Kyle cương quyết từ chối vì tin rằng ông và Sarah sẽ bị giết nếu ông đáp ứng nhu cầu của chúng.

Thông qua một loạt các cảnh hồi tưởng của Jonah và một cuộc nói chuyện giữa Sarah với Elias cho thấy rằng Sarah và Jonah đã có một mối quan hệ từ trước, khi Jonah làm kỹ thuật viên cài đặt hệ thống an ninh cho ngôi nhà. Avery trở về nhà và sau một cuộc đuổi bắt ngắn gọn cô cũng bị bắt và đưa đến chỗ bố mẹ cô. Elias tuyên bố với Kyle rằng hắn cần tiền để trả cho một ca ghép thận của mẹ và nếu Kyle không làm theo yêu cầu hắn sẽ cắt một quả thận của Avery. Tuy nhiên khi Kyle mở két ra thì nó hoàn toàn trống rỗng.

Kyle thú nhận rằng mình đã phá sản và không còn tiền nữa. Bọn cướp tính lấy sợi dây chuyền kim cương của Sarah, Kyle nói đó chỉ là hàng giả. Thứ duy nhất còn giá trị là bảo hiểm nhân thọ của Kyle.

Không còn lựa chọn nào khác, Elias định giết Kyle. Nhưng Avery nhớ ra ở bữa tiệc cô tham dự có rất nhiều tiền, cô xin Elias cho cô đi lấy số tiền đó về. Elias cho Petal đi theo Avery đến chỗ bữa tiệc. Trên đường đi Avery đã cho xe tăng tốc và tông vào buồng điện thoại khiến Petal bất tỉnh.

Jonah và Ty có cuộc ẩu đả với nhau, Ty bị Elias bắn chết. Hai vợ chồng Kyle và Sarah chạy vào nhà kho trong khi bị Elias và Jonah đuổi theo. Chúng phát hiện ra Kyle đã giấu rất nhiều tiền ở trong kho này. Kyle tiết lộ ông để dành số tiền đó để lo cho gia đình phòng khi làm ăn thất bại.

Elias và Jonah đang thu gom số tiền thì Avery xuất hiện chĩa súng vào chúng. Elias đe dọa sẽ giết Sarah, chính điều này khiến Jonah bắn chết Elias. Kyle châm lửa đốt số tiền và làm Jonah bị chết cháy trong nhà kho. Kyle bảo Sarah hãy chạy đi nhưng Sarah vẫn quay lại cứu ông.

Nhà kho lúc này cháy lớn hơn, Sarah dìu Kyle chạy ra ngoài sân kịp thời, Avery lo gọi cho cảnh sát. Cả gia đình Miller chờ cảnh sát thật đến.

Diễn viên
 Nicolas Cage vai Kyle Miller
 Nicole Kidman vai Sarah Miller
 Liana Liberato vai Avery Miller
 Ben Mendelsohn vai Elias
 Cam Gigandet vai Jonah
 Jordana Spiro vai Petal
 Dash Mihok vai Ty
 Emily Meade vai Kendra
 Nico Tortorella vai Jake
 Terry Milam vai Travis

Chú thích

Liên kết ngoài
Trespass tại Internet Movie Database
Trespass tại AllMovie
Trespass tại Rotten Tomatoes
Trespass tại Box Office Mojo
Trespass tại Metacritic

Phim năm 2011
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim hành động Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim giật gân Mỹ
Phim tâm lý kinh dị
Phim về gia đình
Phim trộm cướp
Phim quay tại Louisiana
Phim hành động thập niên 2010
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2010


title: Đại học Princeton

text:
Viện Đại học Princeton (tiếng Anh: Princeton University), còn gọi là Đại học Princeton, là một viện đại học tư thục tọa lạc ở Princeton, New Jersey, Hoa Kỳ. Princeton là viện đại học xếp thứ tư trong các trường và viện đại học cổ xưa nhất ở Hoa Kỳ và một trong tám trường và viện đại học của Ivy League.

Được thành lập tại Elizabeth, New Jersey vào năm 1746 và mang tên Trường Đại học New Jersey (College of New Jersey), trường được dời về Newark năm 1747, sau đó về Princeton năm 1756 và đổi tên thành Viện Đại học Princeton (Princeton University) vào năm 1896. Trường hiện nay mang tên Trường Đại học New Jersey ở gần Ewing, New Jersey không có liên hệ gì với Viện Đại học Princeton. Princeton là một trong tám trường Ivy League, và một trong chín trường đại học thời thuộc địa được thành lập trước cuộc cách mạng Mỹ.

Princeton cung cấp nhiều chương trình nghiên cứu sau đại học (đáng kể nhất là chương trình Tiến sĩ), và xếp hạng tốt nhất trong nhiều ngành, bao gồm toán, vật lý, thiên văn và vật lý plasma, kinh tế, lịch sử và triết học. Tuy vậy, trường không có một loạt các khoa đào tạo sau đại học như nhiều đại học khác — ví dụ, Princeton không có trường y khoa, trường luật khoa, hay trường quản trị kinh doanh. Trường chuyên nghiệp nổi tiếng nhất là Trường Quan hệ Quốc tế và Công vụ Princeton (thường được học sinh gọi là "Woody Woo") thành lập năm 1930. Trường cũng có các chương trình sau đại học trong các ngành kỹ thuật, kiến trúc và tài chính.

Thư viện trường có hơn 11 triệu đầu sách. Thư viện chính của trường, thư viện Firestone, chứa khoảng 4 triệu cuốn sách, là một trong những thư viện đại học lớn nhất trên thế giới (và trong các thư viện lớn nhất có "các kệ sách mở" đã từng tồn tại). Trong bộ sưu tập của nó có cả những bản sách vô giá như tập bài thuyết pháp Blickling. Bên cạnh Firestone, trường còn có nhiều thư viện chuyên ngành, bao gồm kiến trúc, lịch sử nghệ thuật, nghiên cứu Đông Á, kỹ thuật, địa lý, ngoại giao và chính sách công và nghiên cứu Cận Đông.

Princeton xếp hạng 10 với số điểm 96.10 trong bảng xếp hạng các trường đại học trên thế giới năm 2013

Nhân vật nổi tiếng

Trong số những người Việt nổi tiếng có Thiền sư Thích Nhất Hạnh từng đến nghiên cứu về tôn giáo so sánh (comparative religion) ở viện đại học này trong thập niên 1960.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Princeton University

Khởi đầu năm 1746
Đại học tư của Mỹ
Giáo dục New Jersey
Ivy League
Princeton, New Jersey


title: Danh sách ca khúc về Thăng Long – Hà Nội

text:
Dưới đây là những ca khúc của tân nhạc Việt Nam về Thăng Long xưa và Hà Nội nay.

Không có trong danh sách này những ca khúc chỉ nhắc sơ qua đến tên Thăng Long, Đông Đô hay Hà Nội, dù là trong tựa đề. Ít nhất Hà Nội (cảnh quan, con người, văn hóa, ký ức Hà Nội) phải là chủ thể của bài hát hay được nhắc đến ít nhất trong 2/3 bài hát.

Danh sách

Xem thêm
 Danh sách ca khúc về Sài Gòn
Danh sách các bài hát về chiến tranh Việt Nam

Tham khảo

Âm nhạc Hà Nội
Hà Nội

Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội


title: 64 TCN

text:
Năm 64 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 64 TCN


title: Osmia lignaria

text:
Osmia lignaria là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Say mô tả khoa học năm 1837.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1837
Động vật Đông Hoa Kỳ
Động vật Tây Hoa Kỳ


title: Dicranomyia flavofascialis

text:
Dicranomyia flavofascialis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vittoncourt

text:
Vittoncourt là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Speechless (bài hát của Lady Gaga)

text:
"Speechless" (tạm dịch: Lặng thinh) là một ca khúc nhạc pop được sáng tác bởi ca sĩ-nhạc sĩ người Mỹ Lady Gaga trích từ album EP phòng thu thứ ba của cô mang tên The Fame Monster. Bài hát là lời thuyết phục của Gaga gởi đến cha Joseph Germanotta hãy cố gắng trải qua ca phẫu thuật tim vì ông hở van động mạch chủ, và "Speechless" cũng như một lời nhắc nhở hộ cô đến người hâm mộ rằng: "Các bạn hãy quý trọng và hiếu thảo với cha mẹ của mình vì trên đời này, bạn chỉ có một đấng sinh thành mà thôi !". Speechless dường như không còn mang âm hưởng electro rộn ràng như những ca khúc khác như Bad Romance, Poker Face... mà lại mang chất nhạc từ những thập niên 80. Chính điều đó mang lại cho ca khúc một âm hưởng khá buồn, một nỗi buồn hiu hắt mà hàng loạt những diva từ thập niên 70, 80 đã thể hiện xuất sắc. Mặt khác, trong ca khúc này việc lặp đi lặp lại điệp khúc cũng khá hạn chế, do đó tạo được chiều sâu cho ca khúc, khiến người nghe dường như cũng cuốn theo dòng cảm xúc của bài hát.

Ca khúc được lấy cảm hứng từ bản nhạc rock-ballad vào những năm 1970 và phần lớn "Speechless" đều nhận được những lời khen từ các nhà phê bình . Tuy nhiên, bài hát lại bị một số nhà phê bình gay gắt chỉ trích: "Nó chỉ là một bản nhạc lừa dối mọi người và câu khách" . "Speechless" ra mắt trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 ở Hoa Kỳ tại vị trí thứ 94 vào ngày 12 tháng 12 năm 2009. Ngoài ra, Lady Gaga còn biểu diễn bài hát tại một số lễ trao giải, chương trình truyền hình như giải Grammy 2010, giải "American Music Awards" vào năm 2009 và trong chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới của cô mang tên The Monster Ball Tour.

Bối cảnh ra đời

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn vào tháng 11 năm 2009, Lady Gaga nói trong album The Fame Monster có một bài hát mang tên "Speechless"-ca khúc ấy cô dành tặng riêng cho cha - Ông Joseph. Lady Gaga đang hy vọng có thể thuyết phục cha mình chấp nhận những can thiệp của y học để điều trị bệnh tim của ông: "Tôi biết tình trạng bệnh tật của cha mình 15 năm nay rồi. Ông cứ luôn nói với tôi rằng điều gì đến sẽ đến. Tôi đã viết ca khúc này trong tâm trạng mình đang thực sự mất đi người cha đẻ.". Ngoài ra, Gaga còn tâm sự cô sáng tác bài hát này không nhằm mục đích hoàn thành album mà để nhắc nhở những người hâm mộ, đặc biệt là những người trẻ tuổi, rằng họ nên đối xử tốt với cha mẹ mình: "Tôi nói điều này là rất thật lòng: Tôi viết ca khúc "Speechless" là để dành tặng riêng cho cha tôi. Tôi đã gửi nó cho ông ấy. Tôi có rất nhiều người hâm mộ thật sự dễ thương và cũng rất rắc rối, nhưng tôi muốn nhắc nhở họ rằng họ chỉ có một cha và một mẹ mà thôi."

Tuần trước, khi cha cô đã dần hồi phục sau ca phẫu thuật tim tại bệnh viện, cô đã ngay lập tức viết vài dòng tâm sự trên trang Twitter của mình để người hâm mộ biết rằng cha cô ổn cả: "Hôm nay cha tôi đã tiến hành phẫu thuật tim. Và sau nhiều giờ, với rất nhiều nước mắt, họ đã chữa liền trái tim của ông, và cả của tôi nữa. Thật không biết nói gì hơn (Speechless). Tôi ngồi tại bệnh viện và xoa bóp chân cho cha. Ông đúng là người anh hùng của tôi."

Diễn biến trên các bảng xếp hạng

Mặc dù bài hát không được phát hành như một đĩa đơn chính thức, nhưng "Speechless" vẫn có mặt trên các bảng xếp hạng âm nhạc uy tín hành đầu. Ca khúc ra mắt trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 ở vị trí 94 vào ngày 12 tháng 12 năm 2009 . Bài hát cũng xuất hiện lần đầu tiên trên bảng xếp hạng Billboard "Canada Hot 100" tại vị trí thứ 67 . Trên UK Singles Chart ở Vương Quốc Anh, "Speechless" lọt vào bảng xếp hạng ở vị trí 106 do lượng download từ album The Fame Monster. Ca khúc rớt hạng ở tuần tiếp theo nhưng sau đó lại ra mắt một lần nữa tại vị trí thứ 88 vào ngày 27 tháng 12 năm 2009 . Sau khi Lady Gaga trình diễn bài hát tại lễ trao giải Grammy 2010, "Speechless" đã đứng đầu bảng xếp hạng Hot Singles Sales, với doanh số bán hàng là 7.000 bản theo Nielsen Soundscan, bài hát trở thành đĩa đơn thứ ba của Lady Gaga giành ngôi vị quán quân trên bảng xếp hạng này. "Speechless" đến nay cũng đã bán được 13.000 bản download kỹ thuật số ở bảng xếp hạng "Hot Digital Songs".

Thông tin bài hát
 Sáng tác – Lady Gaga
 Sản xuất – Ron Fair, Lady Gaga (đồng sản xuất), Tal Herzberg (đồng sản xuất)
 Sắp xếp và truyền dẫn – Ron Fair
 Pha trộn âm thanh – Jack Joseph Puig
 Kỹ thuật – Tal Herzberg, Frank Wolff
 Giọng hát – Lady Gaga
 Người chơi đàn Piano – Lady Gaga
 Người chơi Trống – Abraham Laboriel Jr.
 Người chơi đàn Bass guitar – Tal Herzberg
 Người chơi đàn Guitar – John Goux

Xếp hạng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lady Gaga: News: "Speechless" Live at the VEVO Launch Event  Interscope Records

Bài hát năm 2009
Bài hát của Lady Gaga
Pop ballad
Bài hát được viết bởi Lady Gaga
Ballad thập niên 2000


title: Cybister blotei

text:
Cybister blotei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Cybister


title: Zelandotipula schineri

text:
Zelandotipula schineri là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: Danh sách tiểu hành tinh: 15901–16000

text:
|-
| 15901 - ||  || 12 tháng 9 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15902 Dostál ||  || 13 tháng 9 năm 1997 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 15903 - ||  || 5 tháng 9 năm 1997 || Burlington || T. Handley
|-
| 15904 Halstead ||  || 29 tháng 9 năm 1997 || Zeno || T. Stafford
|-
| 15905 Berthier ||  || 27 tháng 9 năm 1997 || Caussols || ODAS
|-
| 15906 Yoshikaneda ||  || 30 tháng 9 năm 1997 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 15907 Robot ||  || 6 tháng 10 năm 1997 || Ondřejov || P. Pravec
|-
| 15908 - ||  || 2 tháng 10 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15909 - ||  || 8 tháng 10 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15910 - ||  || 6 tháng 10 năm 1997 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 15911 Davidgauthier ||  || 4 tháng 10 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15912 - ||  || 13 tháng 10 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15913 Telemachus ||  || 1 tháng 10 năm 1997 || La Silla || Uppsala-DLR Trojan Survey
|-
| 15914 - ||  || 16 tháng 10 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15915 - ||  || 16 tháng 10 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15916 Shigeoyamada ||  || 25 tháng 10 năm 1997 || Chichibu || N. Sato
|-
| 15917 Rosahavel ||  || 28 tháng 10 năm 1997 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 15918 Thereluzia ||  || 27 tháng 10 năm 1997 || Bornheim || N. Ehring
|-
| 15919 - ||  || 25 tháng 10 năm 1997 || Nyukasa || M. Hirasawa, S. Suzuki
|-
| 15920 - ||  || 29 tháng 10 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 15921 Kintaikyo || 1997 VP || 1 tháng 11 năm 1997 || Kuma Kogen || A. Nakamura
|-
| 15922 Masajisaito || 1997 VR || 1 tháng 11 năm 1997 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 15923 - ||  || 6 tháng 11 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15924 - ||  || 7 tháng 11 năm 1997 || Solingen || B. Koch
|-
| 15925 Rokycany ||  || 10 tháng 11 năm 1997 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 15926 - ||  || 5 tháng 11 năm 1997 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 15927 - ||  || 23 tháng 11 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15928 - ||  || 23 tháng 11 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15929 Ericlinton ||  || 22 tháng 11 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15930 - ||  || 29 tháng 11 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 15931 - ||  || 29 tháng 11 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 15932 - ||  || 2 tháng 12 năm 1997 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 15933 - || 1997 YD || 18 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15934 - || 1997 YQ || 20 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15935 - || 1997 YT || 20 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15936 - ||  || 22 tháng 12 năm 1997 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 15937 - ||  || 25 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15938 Bohnenblust ||  || 27 tháng 12 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 15939 Fessenden ||  || 28 tháng 12 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15940 - ||  || 31 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15941 Stevegauthier ||  || 29 tháng 12 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15942 - ||  || 23 tháng 12 năm 1997 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 15943 - || 1998 AZ || 5 tháng 1 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15944 - ||  || 8 tháng 1 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15945 Raymondavid ||  || 8 tháng 1 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15946 Satinský ||  || 8 tháng 1 năm 1998 || Modra || A. Galád, A. Pravda
|-
| 15947 Milligan ||  || 2 tháng 1 năm 1998 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 15948 - || 1998 BE || 16 tháng 1 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15949 Rhaeticus || 1998 BQ || 17 tháng 1 năm 1998 || Davidschlag || E. Meyer, E. Obermair
|-
| 15950 Dallago ||  || 17 tháng 1 năm 1998 || Dossobuono || Madonna di Dossobuono
|-
| 15951 - ||  || 17 tháng 1 năm 1998 || Dossobuono || L. Lai
|-
| 15952 - ||  || 24 tháng 1 năm 1998 || Haleakala || NEAT
|-
| 15953 - ||  || 25 tháng 1 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15954 - ||  || 23 tháng 1 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15955 Johannesgmunden ||  || 26 tháng 1 năm 1998 || Davidschlag || E. Meyer
|-
| 15956 - ||  || 28 tháng 1 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15957 Gemoore ||  || 22 tháng 1 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15958 - ||  || 30 tháng 1 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15959 - ||  || 24 tháng 1 năm 1998 || Haleakala || NEAT
|-
| 15960 Hluboká || 1998 CH || 2 tháng 2 năm 1998 || Kleť || M. Tichý, Z. Moravec
|-
| 15961 - ||  || 4 tháng 2 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15962 - ||  || 15 tháng 2 năm 1998 || Xinglong || Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
|-
| 15963 Koeberl ||  || 6 tháng 2 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 15964 Billgray || 1998 DU || 19 tháng 2 năm 1998 || Oaxaca || J. M. Roe
|-
| 15965 Robertcox ||  || 23 tháng 2 năm 1998 || Oaxaca || J. M. Roe
|-
| 15966 - ||  || 25 tháng 2 năm 1998 || Haleakala || NEAT
|-
| 15967 Clairearmstrong ||  || 24 tháng 2 năm 1998 || Rolvenden || M. Armstrong
|-
| 15968 - ||  || 27 tháng 2 năm 1998 || Cima Ekar || U. Munari, M. Tombelli
|-
| 15969 Charlesgreen ||  || 1 tháng 3 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 15970 - ||  || 22 tháng 3 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15971 Hestroffer ||  || 25 tháng 3 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15972 - ||  || 20 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15973 - ||  || 24 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15974 - ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15975 - ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15976 - ||  || 20 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15977 - ||  || 19 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15978 - ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan
|-
| 15979 - ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15980 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15981 - ||  || 18 tháng 10 năm 1998 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 15982 - ||  || 11 tháng 11 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15983 - ||  || 18 tháng 11 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15984 - ||  || 24 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15985 - ||  || 18 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15986 Fienga ||  || 7 tháng 12 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15987 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15988 - ||  || 11 tháng 12 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15989 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15990 - ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15991 - ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15992 Cynthia ||  || 18 tháng 12 năm 1998 || Farpoint || G. Hug
|-
| 15993 - ||  || 24 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15994 - ||  || 23 tháng 12 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15995 - ||  || 25 tháng 12 năm 1998 || Višnjan Observatory || K. Korlević, M. Jurić
|-
| 15996 - ||  || 27 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15997 - || 1999 AX || 7 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15998 - ||  || 9 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15999 - ||  || 9 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 16000 - ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-

Tham khảo


title: HealthBridge

text:
HealthBridge Canada (tên gọi trước đây là PATH Canada) là một tổ chức quốc tế phi chính phủ, phi lợi nhuận đã hoạt động từ năm 1982 tại Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ với mục đích xác định, tìm hiểu và bù đắp những cách biệt trong lĩnh vực y tế công cộng, bao gồm: sự cách biệt giữa nhu cầu và kỹ thuật, giữa thực tế và chính sách, và giữa chính sách và thực hành.

Hoạt động tại Việt Nam (1995)
HealthBridge Canada đã hoạt động tại Việt Nam từ năm 1995 trong các lĩnh vực phòng chống tác hại thuốc lá, sức khỏe sinh sản, dinh dưỡng, bình đẳng giới, phòng chống HIV và thành phố sống tốt. Trọng tâm nhiệm vụ của HealthBridge Canada là đáp ứng nhu cầu đào tạo và kỹ thuật của các cơ quan chính phủ, các tổ chức phi chính phủ trong nước và các tổ chức cộng đồng. Điểm mạnh về mặt tổ chức và chương trình của HealthBridge Canada là việc xây dựng và phát triển quan hệ đối tác, vận động chính sách, can thiệp thay đổi hành vi, xây dựng tài liệu truyền thông, hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực.

Những lợi ích của Healthbidge trên toàn cầu
Trước tình hình bệnh tật và thiệt hại to lớn do hút thuốc lá gây ra, HealthBridge Canada coi việc kiểm soát và phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) là trọng tâm chương trình. Từ năm 1995, HealthBridge Canada đã liên tục hoạt động nhằm tăng sự ủng hộ và quan tâm của các nhà tài trợ, chính phủ và nhân dân đối với tình hình sử dụng thuốc lá tại Việt Nam và vận động cho việc thực thi các chính sách phòng chống tác hại thuốc lá có hiệu quả. Trên lĩnh vực sức khỏe sinh sản, HealthBridge Canada nỗ lực phát triển các tài liệu truyền thông giáo dục phù hợp với thanh thiếu niên. HealthBridge Canada cũng là chuyên gia trong việc đào tạo sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục. Trong lĩnh vực bình đẳng giới, HealthBridge Canada hoạt động nhằm hướng tới sự bình đẳng hơn giữa nam nữ và hướng tới vai trò tích cực của nam giới trong kế hoạch hóa gia đình. Từ năm 2006, HealthBridge Canada bắt đầu khởi động chương trình môi trường đô thị có lợi cho sức khỏe nhằm xác định những giải pháp và nguồn lực nhằm cải thiện môi trường đô thị tại Việt Nam. HealthBridge Canada là một thành viên của Chương trình HIV/AIDS Canada tại khu vực Đông Nam Á (CSEARHAP), do Cơ quan Phát triển Quốc tế Canada (CIDA) tài trợ. CSEARHAP có mục đích nhằm giảm thiểu sự lây nhiếm HIV/AIDS của các nhóm dân di cư và biến động thông qua tăng cường năng lực của chính phủ và các cơ quan liên ngành tại Việt Nam.

Liêm kết ngoài
 Trang web chính thức
 Bài viết về Bidge

Tham khảo

HIV/AIDS
Sức khỏe


title: Bateau-Mouche

text:
Bateau-Mouche là loại tàu chở khách du lịch chạy dọc sông Seine thuộc địa phận Paris. Đây là nhãn hiệu độc quyền của công ty Bateaux-Mouches (Compagnie des Bateaux-Mouches) và là hình ảnh tiêu biểu của dịch vụ du lịch Paris. Trong tiếng Pháp, bateau nghĩa là tàu còn mouche nghĩa là con ruồi.

Tên gọi
Tên của công ty và nhãn hiệu tàu Bateau-Mouche xuất phát từ nơi đầu tiên sản xuất loại tàu du lịch ở Pháp, xưởng Félizate thuộc khu phố Mouche ở Lyon. Cái tên độc đáo này được người sáng lập hãng Bateaux-Mouches, Jean Bruel, đăng ký độc quyền năm 1949. Để mở chiến dịch quảng cáo cho công ty, Jean Bruel đã mua lại một trong những chiếc tàu hơi nước cuối cùng của Pháp (từng được trưng bày tại Triển lãm thế giới 1900), ông này còn nghĩ ra một nhà phát minh ảo tên là Jean-Sébastien Mouche, người được coi là phát minh ra các Bateau-Mouche.

Đặc điểm
Những con tàu du lịch trên sông đầu tiên của Pháp được chế tạo năm 1862 tại Lyon. Đây là sản phẩm của công ty do Messieurs Plasson và Chaize sáng lập, thế hệ tàu này bắt đầu được hoạt động ở Lyon trên tuyến Mulatière - Vaise theo một sắc lệnh ra ngày 12 tháng 12 năm 1862.

Sau Thế chiến thứ hai, nhận thấy nhu cầu du lịch trên sông Seine của Paris là rất lớn khi mà dọc hai bên bờ sông ở khu trung tâm thành phố có rất nhiều công trình lịch sử và kiến trúc độc đáo (các công trình này về sau đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới), Jean Bruel  đã thiết kế những con tàu du lịch mới hoàn toàn theo phong cách tiền phong, các khoang chở khách hoặc được che bằng kính, hoặc nằm hoàn toàn ngoài trời để du khách có được tầm quan sát lớn nhất với cảnh vật hai bên bờ. Mỗi tàu thường có sức chứa tới vài trăm người, tàu dừng đón và trả khách tại cảng ở cầu Alma. Một hành trình trọn vẹn của Bateau-Mouche dài khoảng 1 giờ 10 phút, theo đó tàu đi vòng qua 3 đảo Île aux Cygnes, Île de la Cité và Saint-Louis và qua hầu hết các thắng cảnh ở bờ trái và bờ phải như tháp Eiffel, nhà thờ Đức Bà Paris, cầu Alexandre-III, Pont Neuf, bảo tàng Orsay và bảo tàng Louvre,...

Hiện nay công ty Bateaux-Mouches có 9 tàu chuyên dùng để du ngoạn và 5 tàu nhà hàng. Công ty hiện do con gái của Jean là Charlotte Bruel Matovic cùng chồng Radé Matovic quản lý.

Bên cạnh Bateaux-Mouches, còn nhiều công ty khác cũng vận hành các tàu du lịch theo tuyến sông Seine, như Bateaux Parisiens, Batobus và Vedettes du Pont Neuf.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức của công ty Bateaux Mouches

Giao thông Paris
Du lịch Paris
Sông Seine


title: Cô dâu thứ 100

text:
Cô Dâu Thứ 100 (tiếng Hoa: 第100个新娘 Di 100 Ge Xin Niang; tiếng Anh: The 100th Bride) là một tập 33 phim được sản xuất năm 2005.

Tóm tắt phim
Như Ngọc là vợ trước của Hân Uy, hai người tuy đã li dị, nhưng họ vẫn xem nhau như bạn thân. Hôm đến dự hôn lễ lần thứ hai của Như Ngọc, Hàn Uy đã gặp Điền Y Phàm - người phụ trách tổ chức lễ cưới này, ngay cái nhìn đầu tiên, anh đã cảm nhận một tình cảm rất lạ len lõi trong lòng mình, mà trứoc đây anh không tìm thấy khi sống bên Như Ngọc. Y Phàm là nhân viên của công ty tổ chức hôn lễ Phi Phàm, cô và bạn trai - Viên Tiểu Cường quen nhau đã 6 năm, nhưng chưa kết hôn, vì Tiểu Cường muốn dành thời gian thêm 3 năm để thực hiện hoài bảo của mình. Nhìn cô dâu Như Ngọc rạng rỡ trong bộ áo cưới lộng lẫy, Y Phàm thầm ước mình trở thành cô dâu thứ 100 của công ty Phi Phàm.

Diễn viên
Ji Jin He - Hàn Uy
Giả Tịnh Văn - Y Phàm
Nhiếp Viễn - Tiểu Cương
Lâm Vi Quân - Chu Thanh
Ngưu Phi - Như Ngọc

Thông tin phim
Nhà sản xuất: Lưu Kế Nam
Tổng kế hoạch: Trương Chương
Tổng giám chế: Hàn Tuấn Phong, Tư Đồ Kiệt, Từ Lượng, Vương Ninh Gia
Giám chế: Sửu Thuật Thành
Đạo diễn: Lương Đức Hoa
Người sản xuất: Tiêu Dương, Tôn Bất
Tổng giám chế ảnh: Biển Nẩm Quân, Trương Chương

Tham khảo

alyssachia.info
Sina's office site

Phim truyền hình Trung Quốc


title: Batrachedra eurema

text:
Batrachedra eurema là một loài bướm đêm thuộc họ Blastobasidae. Nó được tìm thấy ở đảo Lord Howe và Guadalcanal.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Description

Batrachedra


title: Prenois

text:
Prenois là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Đức Hoàn

text:
Đức Hoàn (1937 – 2003) là một nữ đạo diễn, diễn viên điện ảnh Việt Nam. Bà đóng không nhiều vai, nhưng thành công với những vai diễn lớn, đặc biệt với Mỵ trong Vợ chồng A Phủ (1961). Bà còn là một nữ đạo diễn, biên kịch của nhiều bộ phim.

Cuộc đời và sự nghiệp
Bà tên thật Nguyễn Thị Đức Hoàn, sinh ngày 2 tháng 1 năm 1937 tại Hà Nội. Bà rời gia đình năm 12 tuổi, tham gia cách mạng, trở thành học trò của giáo sư văn Hoàng Như Mai tại liên khu III. Sau khi đi học sư phạm ở Trung Quốc, trở về nước bà xung phong đi bộ đội, gia nhập binh chủng pháo binh. Năm 1954, trong một lần đi phiên dịch cho đoàn chuyên gia Trung Quốc, bà được nhà quay phim Phạm Trọng Quỳ phát hiện là có một khuôn mặt đẹp và đôi mắt mê hồn và được ông khuyên đi theo điện ảnh. Sau đó bà xin vào làm việc ở Xưởng phim truyện Việt Nam và đi học khoá đào tạo diễn viên kịch nói Nhà hát kịch Trung ương. Trong năm 1957 - 1958, khi chuyên gia Liên Xô Vaxiliep sang Việt Nam giảng dạy lớp diễn viên kịch, bà nhanh chóng trở thành một học sinh xuất sắc. Bà trở về Hãng phim truyện Việt Nam với vai trò diễn viên lồng tiếng cho phim nước ngoài.

Năm 1961, bà được đạo diễn Mai Lộc chọn vào vai cô Mỵ trong bộ phim Vợ chồng A Phủ (kịch bản Tô Hoài). Đây là vai diễn đầu tiên cũng là vai diễn xuất sắc nhất của Đức Hoàn kể cả sau này. Với vai diễn này bà đã nhận được Bông sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ hai năm 1973. Những vai diễn tiếp theo của bà tiếp tục gây ấn tượng mạnh như Hoan (Đi bước nữa, đạo diễn Mai Lộc, Trần Vũ, 1964), vợ Đoàn (Bình minh trên rẻo cao, Trần Đắc, Nguyễn Đỗ Ngọc, 1966), Kiều Trinh (Sao tháng Tám, Trần Đắc, 1976), vợ bộ trưởng (Thị trấn yên tĩnh, 1986)... Sau Bình minh trên rẻo cao được đánh giá cao, năm 1975, Đức Hoàn thành công với nhân vật phản diện Kiều Trinh trong Sao tháng Tám. Lúc này mặc dù đã 39 tuổi nhưng bà vẫn giữ được vẻ đẹp như thời trẻ. Trong cuộc đời diễn viên của mình, mặc dù chỉ đóng 4 vai lớn nhưng đã giúp Đức Hoàn trở thành một trong những diễn viên tên tuổi của điện ảnh Việt Nam.

Từ năm 1967 đến 1972, bà theo học lớp đạo diễn điện ảnh Đại học quốc gia Moskva. Sau khi về nước, bà làm đạo diễn, biên kịch cho nhiều bộ phim như Từ một cánh rừng, Hà Nội mùa chim làm tổ, Tình yêu và khoảng cách, Đời mưa gió, Ám ảnh, Khách ở quê ra, Chuyện tình bên dòng sông... Bà đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.

Bà qua đời ngày 2 tháng 4 năm 2003 tại Hà Nội, hưởng thọ 66 tuổi. Chồng bà là đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Trần Vũ. Một người con gái của hai ông bà cũng theo nghiệp điện ảnh, là đạo diễn hoạt hình, Nghệ sĩ nhân dân Phương Hoa.

Phim tham gia diễn viên
 Điện Biên Phủ (1992)
 Thị Trấn Yên Tĩnh (1986)
 Sao Tháng Tám (1976)
 Bình minh trên rẻo cao (1966)
 Đi bước nữa (1963)
 Vợ chồng A Phủ (1961)

Những phim thực hiện.
 Nỗi đau thầm lặng (1995)
 Khách ở quê ra (1993)
 Chuyện tình bên dòng sông (1991)
 Đời mưa gió (1989)
 Ám ảnh (1988)
 Tình yêu và khoảng cách (1984)
 Hà Nội mùa chim làm tổ (1978)
 Từ một cánh rừng (1978)

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tất cả là nhờ làm vợ… A Phủ Dạ Miên. CAND 15:32 21/03/2005
 Nghệ sĩ Đức Hoàn qua đời Theo Lao Động, VnExpress Thứ sáu, 4/4/2003, 10:54 (GMT+7)

Đ
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Đạo diễn điện ảnh Việt Nam
Đ
Đ
Đ


title: Yingaresca fuscomaculata

text:
Yingaresca fuscomaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Yingaresca


title: Polymera scelerosa

text:
Polymera scelerosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Polymera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Megachile griseola

text:
Megachile griseola là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1931


title: Perdita bidentata

text:
Perdita bidentata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1956


title: Acromyrmex balzani

text:
Acromyrmex balzani là một loài kiến ăn lá Tân Thế giới, trong họ Myrmicinae thuộc chi Acromyrmex. Loài này thuộc một trong hai chi kiến nấm thuộc tông Attini.

Phụ loài
Acromyrmex balzani multituber, Santschi, 1922

Xem thêm
List of leafcutter ants

Chú thích

Tham khảo

Acromyrmex


title: Xylocopa africana

text:
Xylocopa africana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1781.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1781