title: Thảm sát Đại học Bách khoa Virginia

text:
Thảm sát Đại học Bách khoa Virginia, còn gọi là Thảm sát Virginia Tech, là một vụ bắn giết trong trường học gồm hai lần tấn công riêng lẻ cách nhau gần hai tiếng đồng hồ xảy ra trong ngày 16 tháng 4 năm 2007 tại khuôn viên Đại học Bách khoa Virginia ở Blacksburg, Virginia, Hoa Kỳ. Sát thủ Cho Seung-Hui giết 32 người và làm bị thương nhiều người khác trước khi tự sát. Cho đến nay, đây là vụ thảm sát thực hiện bởi một thủ phạm, bên trong hoặc ngoài khuôn viên đại học, gây nhiều thương vong nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

Cho, sinh viên Anh ngữ năm cuối, khi còn ở trường trung học đã được chẩn đoán mắc chứng rối loạn lo âu nặng, vẫn được điều trị và phải theo học chương trình hỗ trợ giáo dục đặc biệt. Năm 2005 sau khi vào đại học, Cho bị cáo buộc rình rập hai nữ sinh viên, một thẩm phán đặc biệt ở Virginia đã tuyên bố Cho mắc bệnh tâm thần. Có ít nhất một giáo sư đã yêu cầu Cho xin tư vấn.

Các phương tiện truyền thông trên khắp thế giới tập trung tường thuật vụ thảm sát, nhiều người lên tiếng chỉ trích luật pháp và văn hóa Mỹ. Vụ thảm sát cũng khơi mở nhiều cuộc tranh luận gay gắt về bạo hành có vũ khí, luật kiểm soát súng, các thiếu sót trong mạng lưới sức khỏe tâm thần, tình trạng tâm thần của sát thủ, trách nhiệm của giới quản lý đại học, luật lệ về quyền riêng tư, đạo đức báo chí, và các chủ đề khác. Gia đình các nạn nhân, giới chức thực thi pháp luật ở Virginia, và Hội Tâm thần Mỹ chỉ trích việc các kênh truyền hình đã cho phát sóng bản tuyên ngôn của sát thủ.

Vụ thảm sát cũng thúc đẩy những thay đổi tức thì trong luật pháp Virginia từng cho phép các cá nhân từng bị phán xử là có vấn đề về tâm lý như Cho mua súng ngắn mà không bị kiểm tra theo Hệ thống Quốc gia Kiểm tra nhanh Nhân thân Tội phạm (NICS). Nó cũng giúp thông qua các biện pháp kiểm soát súng cấp liên bang nhằm củng cố NICS, đạo luật này được Tổng thống George W. Bush ký ban hành ngày 5 tháng 1 năm 2008.

Ủy ban Điều tra vụ Virginia Tech, do tiểu bang thành lập, chỉ trích ban lãnh đạo Đại học Virginia Tech vì đã không hành động kịp thời để có thể hạn chế con số thương vong. Bản tường trình của ủy ban xem xét các luật lệ về kiểm soát súng, chỉ ra những thiếu sót trong chăm sóc sức khỏe tâm thần, sự giải thích sai về quyền riêng tư, cũng như những khiếm khuyết cố hữu trong các bộ luật khiến tình trạng sức khỏe của Cho khi đang ở đại học không được chăm sóc đúng mức.

Tấn công
Cho sử dụng hai khẩu súng ngắn bán tự động: Walther P22 nòng.22, và Glock 19. Vụ bắn giết diễn ra vào những thời điểm khác nhau, khởi đầu ở tòa nhà West Ambler Johnston, rồi mới tới tòa nhà Norris.

Tòa nhà West Ambler Johnston
Khoảng 6:45 sáng giờ miền Đông, người ta thấy Cho xuất hiện ở lối vào West Ambler Johnston Hall, tòa nhà này là ký túc xá chứa 894 sinh viên nam nữ. Trước 10 giờ sáng, người ta phải sử dụng chìa khóa từ mới có thể vào bên trong. Cho có hộp thư trong hành lang tòa nhà nên chỉ có thể vào sau 7:30. Vẫn chưa biết rõ làm thế nào mà trong thời điểm ấy Cho có thể vào tòa nhà.

Khoảng 7:15 sáng, Cho bắn các nạn nhân đầu tiên: một nữ sinh viên năm thứ nhất 19 tuổi, Emily J. Hilscher, đến từ Woodville, Virginia; Ryan C. Clark, 22 tuổi, sinh viên năm thứ tư cũng là một quản lý trong ký túc xá, cả hai bị bắn chết trong phòng của Hilscher. Cho rời hiện trường trở lại phòng trọ của mình. Trong khi cảnh sát và nhân viên y tế đang có mặt ở ký túc xá kề bên, Cho thay áo quần dính máu, mở vi tính để xóa e-mail, và gỡ bỏ ổ cứng. Khoảng một giờ sau vụ tấn công thứ nhất, có người thấy Cho gần một cái ao trong trường. Giới chức trách nghi ngờ Cho đến đó để ném xuống nước ổ cứng máy tính và điện thoại di động, nhưng sau khi dò tìm, họ không có được gì.

Gần hai giờ sau vụ bắn giết đầu tiên, Cho đến một bưu điện gần đó để gởi một gói hàng đến NBC News, trong đó có những ghi chép của Cho và một băng video; dấu bưu điện trên gói hàng ghi 9:01 a.m. rồi đi bộ đến địa điểm thứ hai. Trong ba-lô, Cho mang theo vài dây xích, ổ khóa, một cái búa, một con dao, hai khẩu súng, 19 ổ đạn với 10 và 15 phát mỗi ổ, và gần 400 viên đạn.

Tòa nhà Norris

Hai giờ sau vụ bắn đầu tiên, Cho bước vào tòa nhà Norris, dùng dây xích khóa chặt ba cửa ra vào, mỗi chỗ đặt một thông báo cho biết bom sẽ nổ nếu ai đó cố mở cửa. Một thành viên ban giảng huấn thấy tờ thông báo vội đem lên tầng ba để báo cho ban lãnh đạo nhà trường. Nhưng ngay lúc ấy, Cho đã lên tới tầng hai và bắt đầu xả súng vào sinh viên và giảng viên.

Trước đó, có người thấy Cho thò đầu vào một vài phòng học. Erin Sheehan, một nhân chứng và là người sống sót ở phòng 207, thuật cho báo chí rằng sát thủ "nhìn vào hai lần", và "lấy làm lạ vì đến thời điểm này của học kỳ mà vẫn có người còn bị lạc, phải đi tìm phòng học". Vụ bắn giết đầu tiên trong tòa nhà Norris xảy ra khi Cho bước vào lớp thủy văn học nâng cao của Giáo sư G. V. Loganathan ở phòng 206. Trước tiên, Cho bắn chết giáo sư, rồi tiếp tục nã đạn cướp mạng sống 13 sinh viên và làm bị thương hai người khác; chỉ có hai sinh viên sống sót mà không bị thương tích. Kế đó, Cho băng qua hành lang tới phòng 207, Christopher James Bishop đang dạy tiếng Đức, sau khi giết chết Bishop, Cho bắn vào sinh viên làm 4 người thiệt mạng và 6 người bị thương. Cho đến phòng 211 và 204, nạp đạn vào súng, bắn giết sinh viên và giáo sư trong phòng học cũng như ở hành lang, rồi quay lại một vòng các lớp học. Đến cuối cuộc tấn công lần thứ hai, 9 phút sau khi 911 nhận cuộc gọi, tổng cộng kéo dài từ 10 đến 12 phút, Cho đã bắn 174 phát đạn, sát hại 30 người, và làm 17 người khác bị thương. Sydney J. Vail, giám đốc trung tâm chấn thương Bệnh viên Carilion Roanoke Memorial, nói rằng việc Cho chọn loại đạn 9 mm đầu lõm đã làm nặng các vết thương hơn.

Cảnh sát phải mất gần năm phút mới có thể vào trong tòa nhà. Khi lên đến tầng hai, cảnh sát nghe tiếng súng sau cùng của Cho. Cảnh sát tìm thấy Cho chết trong phòng 211, lớp học của Jocelyne Couture-Nowak, với một phát đạn vào đầu. Trong cuộc điều tra, Giám đốc Cảnh sát Tiểu bang William Flaherty tường trình rằng đã tìm thấy 203 viên đạn chưa sử dụng, "Hắn đã chuẩn bị kỹ để tiếp tục cuộc tàn sát".

Một sinh viên tên Jamal Albarghouti sử dụng điện thoại di động ghi lại một phần vụ tấn công từ bên ngoài tòa nhà Norris. Đoạn phim này đã được phát sóng trên nhiều kênh tin tức.

Nikolas Macko, một sinh viên của trường Virginia Tech, thuật cho BBC News những điều chứng kiến trong vụ thảm sát. Macko đang ở trong lớp khoa học vi tính phòng 205, nghe Haiyan Cheng, một sinh viên cao học, giảng bài. Cheng đứng lớp thay giáo sư trong ngày ấy. Khi nghe tiếng súng từ hành lang, ít nhất có ba người trong phòng đẩy một chiếc bàn chắn cửa lại. Sát thủ cố mở cửa phòng, bắn hai phát súng, một trúng bục giảng, một ra cửa sổ. Sát thủ nạp đạn, rồi bắn vào cửa, Macko thuật lại, có "nhiều, nhiều phát súng."

Bão đông bắc vào lúc đó đã khiến việc sử dụng trực thăng vận chuyển người bị thương là không thể. Các nạn nhân được đưa đến Bệnh viện Khu vực Montgomery ở Blacksburg, Trung tâm Y tế Carilion New River ở Radfford, Bệnh viện Carilion Roanoke Memorial ở Roanoke, và Trung tâm Y tế Lewis-Gale tại Salem.

Những nỗ lực chống cự
Khi đang diễn ra cuộc thảm sát, có vài người vẫn cố giúp đỡ những người khác:
Giáo sư Liviu Librescu bị bắn khi đang gắng sức giữ chặt cửa lớp học của ông, phòng 204. Ông đã thành công trong nỗ lực ngăn cản sát thủ cho đến khi hầu hết sinh viên trong lớp trốn thoát qua cửa sổ nhưng phải lãnh nhiều phát đạn xuyên qua cửa. Một sinh viên trong lớp cũng thiệt mạng.
Jocelyne Couture-Nowak cố cứu mạng sinh viên trong lớp Pháp ngữ của cô, phòng 211, sau khi phát hiện Cho đang ở ngoài hành lang. Colin Goddard, một trong bảy người sống sót thuật lại rằng Couture-Nowak ra lệnh sinh viên tập trung vào cuối phòng trong khi cô dùng các chướng ngại vật để chặn cửa. Couture-Nowak đã trả giá cho nỗ lực này bằng sinh mạng của mình.
Henry Lee, một sinh viên người Mỹ gốc Việt trong lớp Pháp ngữ của Giáo sư Couture-Nowak, bị giết khi đang cùng cô giáo chặn cửa ngăn sát thủ vào lớp.
Trong phòng 206, dù đã bị thương Waleed Shaalan vẫn cố di chuyển để thu hút sự chú ý của Cho khỏi một sinh viên kế cận khi sát thủ quay lại phòng học này, Shaalan thiệt mạng khi bị bắn lần thứ hai, theo lời kể của một nhân chứng.
Cũng trong phòng 206, Guillermo Colman thoát chết nhờ một bạn cùng lớp, Partahi Mamora Halomoan Lumbantoruan nằm đè lên trên. Nhiều phát đạn kết thúc mạng sống của Lumbantoruan dù Colman không biết chắc Lumbantoruan làm thế là để cứu mạng Colman hay chỉ ngã đổ vào Colman sau khi bị bắn.
Sinh viên Zach Petkewicz dùng một chiếc bàn lớn chặn cửa phòng 205 khi giáo sư dạy thế Haiyan Cheng và một bạn gái trong lớp thấy Cho đang đi về phía họ. Cho bắn vài phát súng xuyên cửa nhưng không vào được. Cả lớp học được an toàn.
Khi bị tấn công, Katelyn Carney, Derek O’Dell, Trey Perkins, và Erin Sheehan dùng chướng ngại vật chắn cửa phòng 207 của lớp tiếng Đức để chăm sóc những người bị thương. Vài phút sau, Cho quay lại nhưng O’Dell, Perkins, và Carney tìm cách ngăn hắn lại. O’Dell và Carney bị thương.
Khi nghe tiếng huyên náo ở tầng dưới, Giáo sư Kevin Granata, đang ở trên tầng ba tòa nhà Norris, dẫn 20 sinh viên trong phòng học kế bên vào văn phòng, cửa ở đây có trang bị khóa, rồi đi theo cầu thang xuống tầng dưới để thăm dò tình hình nhưng bị bắn, Granata chết do vết thương. Tất cả sinh viên ẩn náu trong văn phòng của Granata đều sống sót.

Nạn nhân
Trong hai lần tấn công, Cho sát hại 5 thành viên ban giảng huấn và 27 sinh viên rồi tự kết thúc mạng sống mình. Theo tường trình của ban điều tra Virginia Tech, Cho bắn bị thương 17 người; 6 người khác mang thương tích vì cố trốn thoát bằng cách nhảy qua cửa sổ tầng hai.

Thủ phạm
Thủ phạm được nhận diện là Seung-Hui Cho, 23 tuổi, công dân Hàn Quốc sinh sống ở Hoa Kỳ theo qui chế thường trú nhân. Cho đang theo học chương trình cử nhân tại Virginia Tech, trú ở tòa nhà Harper, một ký túc xá ở phía tây tòa nhà West Ambler Johnston.

Bản tường trình tháng 8 năm 2007 của ban điều tra Virginia Tech dành hơn 30 trang cho tiểu sử đầy rắc rối của Cho. Mới ba tuổi người ta đã nhận ra Cho là một cậu bé yếu đuối, nhút nhát, không thích những tiếp xúc thân thể. Lúc đầu, các phương tiện truyền thông nhắc đến những suy diễn của các thân nhân người Hàn Quốc của Cho cho rằng sát thủ là bệnh nhân tự kỷ, nhưng bản tường trình đã bác bỏ điều này. Đến lớp tám, Cho bị chẩn đoán trầm cảm nghiêm trọng và câm lặng (selective mutism), một dạng rối loại lo âu khiến cậu không muốn nói chuyện. Gia đình tìm cách chữa trị trong thời gian Cho học trung học. Những tường trình trước đó cho thấy Cho thường bị bắt nạt khi ở trung học do khuyết tật này dù ban điều tra Virgiania không đưa ra xác nhận nào. Giới chức trường học có làm việc với cha mẹ Cho, các tư vấn viên sức khỏe tâm thần đã giúp đỡ Cho trong hai năm cuối trung học. Nhưng dần dà Cho từ chối điều trị. Sau khi vào học ở Virginia Tech, không có báo cáo nào của trường về các vấn đề của Cho, cũng không có quy chế giáo dục đặc biệt nào vì luật liên bang về bảo vệ sự riêng tư cấm tiết lộ những thông tin như thế.

Ban điều tra Virginia Tech liệt kê chi tiết các hành động bất thường của Cho khi bắt đầu năm thứ hai như là những dấu hiệu cảnh báo về tình trạng tâm thần đang xấu đi của Cho. Một vài giáo sư đã báo cáo rằng các bài viết cũng như hành vi của Cho trong lớp học có biểu hiện rối loạn tâm thần, và khuyến khích Cho xin tư vấn. Cho cũng bị điều tra do những cáo buộc rình rập và quấy nhiễu hai nữ sinh viên. Trước đó, đã có tin báo Cho gây nên vụ thảm sát là vì có gây gổ xung đột cá nhân với bạn gái. Tuy nhiên Emily Hilscher, một trong hai nạn nhân đầu tiên, không có liên hệ mật thiết gì với sát thủ. Năm 2005, một thẩm phán đặc biệt ở Virginia tuyên bố Cho mắc bệnh tâm thần và buộc Cho phải điều trị.

Bản tường trình này cũng qui lỗi cho giới chức đại học vì đã giải thích sai luật liên bang về quyền riêng tư mà giấu kín các thông tin về tình trạng bệnh tật của Cho, đồng thời chỉ ra những khiếm khuyết của trung tâm tư vấn Virginia Tech, luật tâm thần và dịch vụ sức khỏe tâm thần của tiểu bang Virginia. Tuy nhiên, bản tường trình kết luận "chính Cho mới là trở ngại lớn nhất trong nỗ lực ổn định sức khỏe của mình" trong khi ở đại học.

Các chẩn đoán về tình trạng tâm lý của Cho trong thời điểm diễn ra cuộc thảm sát chỉ đơn thuần là những suy diễn. Các phương tiện truyền thông thường so sánh động lực giết người và tình trạng tâm thần của Cho với hai sát thủ trong vụ thảm sát trường trung học Columbine; song không thể khẳng quyết rằng động lực và tình trạng tâm thần của Eric Harris và Dylan Klebold là tương đồng với Cho. Trong quá trình điều tra, cảnh sát tìm thấy trong phòng của Cho một cuốn sổ tay ghi những nhận xét về "bọn nhóc giàu có", "lũ trụy lạc", và "đám lang băm dối trá." Ngày 18 tháng 4 năm 2007, NBC News nhận một bưu kiện Cho gởi đến trong thời điểm giữa hai cuộc tàn sát, gồm một tuyên ngôn dài 1.800 từ, hình ảnh, và 27 băng video kỹ thuật số, trong đó Cho ví sánh mình với Chúa Giê-xu, và bày tỏ sự căm ghét đối với giới giàu có. Cho nói, "Các người dồn ta vào chân tường, cho ta chỉ duy nhất một lựa chọn… Các người thích đóng đinh ta. Các người thích gieo ung bứu vào đầu ta, nỗi kinh hãi vào tim ta, và xé nát linh hồn ta." Theo kết luận của ban điều tra Virginia Tech, bởi vì Cho không có khả năng xử lý các căng thẳng, và một tương lai u ám vì bị đưa vào thế giới của việc làm, tài chính, trách nhiệm và gia đình", Cho quyết định tự biến mình thành một người "sẽ được tưởng nhớ như là cứu tinh của những kẻ bị áp bức, chà đạp, nghèo khó, và bị chối bỏ."

Phản ứng

Nhà trường
Lúc 9:26 a.m. nhà trường gửi e-mail thông báo cho sinh viên về sự việc, tức là hơn hai giờ sau khi diễn ra vụ bắn giết đầu tiên mà họ nghĩ chỉ là một vụ việc nội bộ rời rạc. Trong bản tường trình sau cùng vào tháng 8 năm 2007, ban điều tra tiểu bang đồng thuận với những phê phán của công luận cho rằng các viên chức đại học đã sai lầm khi sớm kết luận rằng các phản ứng ban đầu của họ đối với vụ thảm sát là đúng và đã trì hoãn gần hai tiếng đồng hồ trước khi đưa ra một thông báo toàn trường. Bản tường trình cũng đồng ý với quan điểm của cảnh sát về quyết định đóng cửa nhà trường vào thời điểm ấy là điều bất khả thi, nhưng cho rằng có thể giảm thiểu số thương vong nếu nhà trường ra lệnh hủy bỏ các lớp học, báo động sớm và quyết liệt hơn về việc xuất hiện một sát thủ trong trường.

Virginia Tech đình chỉ các lớp học những ngày còn lại trong tuần, đóng cửa tòa nhà Norris cho đến hết học kỳ, và tổ chức đêm thắp nến canh thức ngày 14 tháng 4. Nhà trường cũng cung cấp dịch vụ tư vấn cho sinh viên và ban giảng huấn. Hội Chữ Thập Đỏ Mỹ cử vài chục tư vấn viên về khủng hoảng đến Blacksburg để giúp đỡ sinh viên. Nhà trường cũng cho phép sinh viên, nếu muốn, có thể rút ngắn các môn học trong học kỳ mà vẫn có điểm.

Một ngày sau vụ thảm sát, Virginia Tech thành lập Quỹ Hokie Spirit Memorial để tưởng nhớ và vinh danh các nạn nhân. Quỹ được sử dụng để trang trải các chi phí như trợ giúp các nạn nhân và gia đình, tư vấn về đau buồn, các buổi tưởng niệm, các phí tổn truyền thông, và chi phí an ủi. Đầu tháng 6 năm 2007, Tổ chức Virginia Tech cho biết có 3,2 triệu USD được trích từ quỹ để lập 32 quỹ tặng dữ riêng biệt, mỗi quỹ được dùng để vinh danh một nạn nhân thiệt mạng trong vụ thảm sát. Đến đầu tháng 6, số tiền đóng góp cho Quỹ Hokie Spirit Memorial là xấp xỉ 7 triệu USD. Đến tháng 10 năm 2007, gia đình các nạn nhân và những người sống sót đã nhận những khoản tiền từ 11.500 USD đến 208.000 USD.

Sinh viên

Ngay khi nhận thức được nguy cơ, các sinh viên sử dụng điện thoại và hệ thống mạng xã hội để thông báo cho nhau và cho gia đình các thông tin về tình trạng của họ. Người ta tìm thấy một số tử thi với điện thoại di động vẫn đang có tiếng chuông.

Mặc dù sinh viên gốc Hàn ở Virginia Tech tỏ ra lo ngại sẽ trở nên mục tiêu của sự trả thù, không có trường hợp chống sinh viên gốc Á nào được ghi nhận trong những tuần lễ tiếp theo vụ thảm sát.

Mặc dù vụ thảm sát xảy ra ngay trong thời điểm thí sinh hồi đáp thông báo trúng tuyển đại học, Virginia Tech vẫn vượt chỉ tiêu tuyển sinh 5.000 sinh viên cho khóa tốt nghiệp năm 2011.

Ngay sau khi xảy ra vụ thảm sát và trong những ngày kế tiếp, những điểm tưởng niệm tự phát xuất hiện rải rác trong khuôn viên trường học. Nhiều người đặt hoa và các kỷ vật dưới chân đài quan sát Drillfield, ngay trước tòa nhà Burruss. Có 32 viên đá Hokie (loại đá đặc biệt chỉ có ở vùng tây nam Virginia, được dùng làm vật liệu chính xây dựng các tòa nhà của Virginia Tech), mỗi viên đá khắc tên một nạn nhân, xếp theo hình bán nguyệt trước khán đài Drillfield.

Chính quyền
Tổng thống Bush và Đệ Nhất Phu nhân Laura đến thăm và dự một hội nghị tại Virginia Tech một ngày sau vụ thảm sát. Cục Thuế Liên bang (IRS) và Sở Thuế Virginia gia hạn sáu tháng cho các cá nhân bị tác hại bởi vụ bắn giết. Thống đốc Virginia Tim Kaine rút ngắn chuyến công du đến Tokyo, Nhật Bản, và tuyên bố tình trạng khẩn cấp ở Virginia. Quy chế này cho phép thống đốc sử dụng nhân lực, thiết bị, và các nguồn tài nguyên khác của tiểu bang để giúp đỡ các nạn nhân.

Thống đốc Kaine cũng cho thành lập một ủy ban tám thành viên, trong đó có cựu bộ trưởng an ninh nội địa Hoa Kỳ Tom Ridge, với nhằm xem xét mọi khía cạnh của vụ thảm sát, từ bệnh án của Cho đến việc trì hoãn của nhà trường trong quyết định đưa ra báo động cho sinh viên và đóng cửa trường học sau khi tìm ra thi thể của hai nạn nhân đầu tiên. Đến tháng 8 năm 2007, ủy ban đưa ra nhận xét rằng lực lượng cảnh sát của trường Virginia Tech đã không có hành động thích hợp để đối phó với tình huống khi kết luận ban đầu là nhầm lẫn. Ủy ban cũng gởi 70 khuyến nghị giúp ngăn chặn những vụ việc tương tự tới các trường đại học, trung tâm sức khỏe tâm thần, lực lượng thực thi pháp luật, dịch vụ khẩn cấp, các nhà làm luật và giới chức trách tại Virginia cũng như những nơi khác. Trong khi ủy ban tìm thấy những sai sót trong thẩm định tình thế và trong quy trình hoạt động, họ cũng cho rằng Cho phải chịu trách nhiệm về hành động của mình, với ngụ ý quy trách nhiệm cho bất cứ ai khác là sai lầm.

Trong khi đó, các viên chức dân cử Virginia xem xét tình trạng thiếu đồng bộ giữa luật liên bang và luật tiểu bang về quyền mua súng. Trong vòng hai tuần lễ, Thống đốc Kaine ra sắc lệnh giải quyết dứt điểm tình trạng này.

Nhân sự kiện này, Chính phủ liên bang thông qua luật kiểm soát súng quan trọng nhất trong hơn một thập niên. Dự luật H.R. 2640 ấn định những thay đổi trong quy trình khai báo cho Hệ thống Kiểm tra nhanh Nhân thân Toàn quốc (NICS) nhằm trì hoãn việc mua súng của tội phạm, bệnh nhân tâm thần, và những đối tượng bị cấm sở hữu súng, đồng thời cung cấp số tiền 1,3 tỉ USD từ ngân sách liên bang để thực hiện những thay đổi này. Cả Chiến dịch Brandy Ngăn chặn Bạo động bằng Súng và Hiệp hội Súng trường Quốc gia đều ủng hộ đạo luật này. Dự luật được thông qua tại Viện Dân biểu ngày 13 tháng 6 năm 2007, và tại Thượng viện ngày 19 tháng 12 trong năm. Tổng thống Bush ký ban hành ngày 5 tháng 1 năm 2008. Ngày 24 tháng 3 năm 2008, Bộ Giáo dục Hoa Kỳ công bố những thay đổi trong quy định liên quan đến học bạ sinh viên nhằm thực thi các biện pháp quân bình giữa quyền riêng tư cá nhân với sự an toàn cho cộng đồng.

Hàn Quốc
Sau khi nhận diện thủ phạm, người dân Hàn bị chấn động và hổ thẹn, Chính phủ Hàn Quốc triệu tập phiên họp khẩn cấp để xem xét các hậu quả. Một đêm thắp nến canh thức được tổ chức bên ngoài Đại sứ Quán Hoa Kỳ tại Seoul. Tổng thống Hàn Quốc Roh Moo-hyun bày tỏ sự thương tiếc sâu sắc nhất. Đại sứ Hàn Quốc tại Hoa Kỳ và các nhà lãnh đạo tôn giáo của cộng đồng người Mỹ gốc Hàn kêu gọi đồng bào của họ ở Mỹ kiêng ăn cầu nguyện trong 32 ngày, mỗi ngày cho một nạn nhân, để bày tỏ sự ăn năn. Ngoại trưởng Song Min-soon cho biết đã tiến hành các biện pháp an toàn cho người Hàn sinh sống tại Hoa Kỳ, rõ ràng là vì e sợ những vụ trả đũa có thể xảy ra. Một viên chức bộ ngoại giao bày tỏ hi vọng vụ thảm sát sẽ không "dấy lên sự đối đầu hoặc các định kiến về chủng tộc." Cộng đồng Hàn kiều thở phào nhẹ nhõm khi thấy các phương tiện truyền thông chỉ tập chung vào các vấn đề tâm lý của Cho. Tổ chức Du lịch Hàn Quốc (KTO) thu hồi chương trình quảng cáo "Rực rỡ Hàn Quốc" trên CNN, một viên chức KTO nói rằng sẽ là không thích hợp khi cho phát sóng những quảng cáo về văn hóa và nét đẹp thiên nhiên của Hàn Quốc xen kẽ với những hình ảnh về vụ thảm sát.

Những phản ứng khác

Hàng trăm trường đại học trên khắp nước Mỹ gởi lời chia buồn, tổ chức những đêm canh thức, lễ tưởng niệm, và đề ra các biện pháp hỗ trợ. Một số trường quyên tặng tiền mặt và cung ứng các dịch vụ tư vấn. Cuộc thảm sát đã khiến nhiều trường đại học trong và ngoài Hoa Kỳ rà soát lại quy trình an ninh trong trường học cũng như các dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần.

Gia đình của Cho bày tỏ sự đồng cảm với gia đình các nạn nhân, và miêu tả chi tiết các vấn đề tâm thần của Cho. Theo trích thuật của tờ The Daily Mirror, ông ngoại của Cho nói rằng Cho đáng chết. Thứ Sáu ngày 20 tháng 4, gia đình của Cho ra một thông báo bày tỏ sự đau buồn và xin tạ lỗi, thông báo này do chị của Cho, Sun-Kyung Cho, viết.

Nhiều nguyên thủ quốc gia và các nhân vật quốc tế, trong đó có Giáo hoàng Biển Đức XVI, Nữ hoàng Elizabeth II, và Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon, gởi lời chia buồn.

Tranh luận
Cuộc thảm sát làm bùng nổ trở lại những tranh luận chính trị, những người ủng hộ luật kiểm soát súng cho rằng hiện nay người ta mua súng dễ quá, bằng chứng là một người mắc bệnh tâm thần như Cho đã có thể mua hai khẩu súng bán tự động. Những người ủng hộ quyền sở hữu súng lập luận rằng chính sách không súng trong trường học của Virginia Tech đã không cho phép sinh viên và ban giảng huấn mang theo súng để tự vệ nên không ai có thể ra tay ngăn cản Cho hành động.

Bối cảnh
Các viên chức thực thi luật pháp tìm thấy trong vật dụng cá nhân của Cho một hóa đơn mua một trong những khẩu súng Cho sử dụng trong vụ thảm sát. Cho chờ đợi một tháng sau khi mua khẩu súng ngắn hiệu Walter P22 trước khi mua tiếp khẩu Glock 19. Cho dùng một băng đạn 15 viên cho khẩu Glock và băng đạn 10 viên cho khẩu Walther. Dù đã bị tẩy xóa, Phòng Thí nghiệm Quốc gia của ATF vẫn tìm ra số sêri của hai khẩu súng và truy tìm nguồn cung cấp.

Cư dân thường trú tại tiểu bang Virginia có quyền mua vũ khí miễn là có giấy tờ chứng minh, nhưng chỉ được phép mua một khẩu súng ngắn mỗi 30 ngày. Luật liên bang yêu cầu người bán súng phải lập thủ tục kiểm tra nhân thân người mua súng, và luật Virginia đòi hỏi kiểm tra các dữ liệu khác ngoài hệ thống NICS của liên bang. Một đạo luật liên bang năm 1968, được thông qua sau khi xảy ra các vụ ám sát cướp mạng sống Robert Kennedy và Martin Luther King, Jr., cấm những người "bị tòa xem là có khiếm khuyết tâm thần" mua súng. Điều khoản này có thể áp dụng cho Cho sau khi tòa Virginia tuyên bố Cho nguy hiểm vào cuối năm 2005 và buộc Cho phải điều trị tâm lý. Nhưng do sự thiếu đồng bộ giữa luật liên bang và luật tiểu bang, các viên chức tiểu bang đã không thông báo tình trạng pháp lý của Cho cho NICS. Ngày 30 tháng 4 năm 2007, Thống đốc Virginia giải quyết vấn đề này bằng cách ban hành một sắc lệnh xóa bỏ khoảng cách giữa hai hệ thống luật.

Tháng 8 năm 2007, ban điều tra Virginia Tech kêu gọi sửa đổi luật Virginia để làm sáng tỏ và củng cố các chuẩn mực trong quy trình kiểm tra nhân thân tại tiểu bang. Sau đó liên bang cũng thông qua luật cải thiện thủ tục thông tin giữa tiểu bang và hệ thống NICS của liên bang.

Vụ thảm sát cũng làm dấy lên những tranh luận về chủ trương cấm vũ khí của Virginia Tech. Nhà trường đã ban lệnh cấm nhân viên, sinh viên, tình nguyện viên, khách viếng sở hữu hoặc tồn trữ vũ khí trong khuôn viên trường học, ngay cả trong trường hợp có giấy phép mang súng. Tháng 4 năm 2005, nhà trường phát hiện một sinh viên mang súng có giấy phép vào lớp học; dù không khởi tố hình sự, phát ngôn viên của Virginia Tech nói rằng "nhà trường có quyền duy trì và thi hành chính sách (cấm vũ khí) nhằm bảo vệ sinh viên, nhân viên và ban giảng huấn cũng như khách mời và khách thăm viếng."

Chính trường
Có những phản ứng khác nhau về ảnh hưởng của luật kiểm soát vũ khí đối với vụ thảm sát. Một thông cáo của Nhà Trắng viết, "Tổng thống tin rằng người dân có quyền mang súng, nhưng chúng ta phải tuân thủ luật pháp." Chiến dịch Brandy Ngăn chặn Bạo động Súng nói rằng thật dễ dàng khi tiếp tục sở hữu các loại vũ khí có tác hại lớn đồng thời lên tiếng kêu gọi gia tăng các biện pháp kiểm soát súng. Ted Nugent thuộc Hiệp hội Súng trường Quốc gia, khi xuất hiện trên CNN, kêu gọi hủy bỏ các khu vực cấm súng, Nugent cũng đề cập đến các trường hợp những cá nhân mang súng có phép đã giúp chấm dứt các vụ bắn giết. Trong khi đó, Thống đốc Texas Rick Perry đề nghị bất cứ ai được cấp phép có quyền mang súng khắp mọi nơi ở Texas.

Một số viên chức chính phủ các nước khác cũng lên tiếng chỉ trích chính sách và luật pháp nước Mỹ về quy trình kiểm soát súng. Thủ tướng Úc khi ấy John Howard nói rằng chính nhờ siết chặt luật lệ kiểm soát súng sau khi xảy ra vụ bắn giết ở Tasmania năm 1996 Úc đã giải quyết tốt những vấn nạn trong văn hóa súng tại nước này.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Mass Shootings at Virginia Tech
Các vụ bắn giết tại trường học ở Mỹ
Complete coverage of the shootings and their aftermath in the Chronicle of Higher Education
Timeline of legislative and executive events  that unfolded before and after 04.16.07., including chronological review  of Campus Security policies and legislative counterparts.
Flash video compilation of all currently available clips from Cho's manifesto video package sent to NBC
Streaming video of the convocation ceremony on ngày 17 tháng 4 năm 2007 —HokieSports.com
April 16 Archive (Digital Archive project based at Virginia Tech)
Virginia Tech Review Panel
 Archive of images of newspaper front page world wide from April 17 , April 18 , and April 19 , 2007
 Archive of images of newspaper front pages world wide from April 16  and April 17 , 2008

Đại học Bách khoa Virginia
Virginia Tech
Virginia Tech
Hoa Kỳ năm 2007
Tự sát
Nhiệm kỳ tổng thống George W. Bush


title: Megachile mabirensis

text:
Megachile mabirensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1937


title: Monstrotyphis tosaensis

text:
Monstrotyphis tosaensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Monstrotyphis


title: 3928 Randa

text:
3928 Randa (1981 PG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 8 năm 1981 bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3928 Randa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Dornstedt

text:
Dornstedt là một đô thị thuộc huyện Saalekreis, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Sint-Gillis-Waas

text:
Sint-Gillis-Waas là một đô thị ở tỉnh Oost-Vlaanderen. Đô thị này bao gồm các thị xã De Klinge, Meerdonk, Sint-Gillis-Waas và Sint-Pauwels. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm  2006 Sint-Gillis-Waas có tổng dân số 17.908 người. Tổng diện tích là 54,98 km² với mật độ dân số là 326 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức - tiếng Hà Lan

Đô thị của Oost-Vlaanderen


title: Bình Trấn

text:
Bình Trấn () là một thành phố thuộc huyện Đào Viên, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Bình Trấn giáp với thành phố Trung Lịch ở phía bắc, phía tây giáp với thành phố Dương Mai, phía đông giáp với trấn Đại Khê, phía đông bắc giáp với thành phố Bát Đức và phía nam giáp với hương Long Đàm.

Lịch sử
Bình Trấn ban đầu được thành lập vào thời Đài Loan dưới sự cai trị của nhà Thanh. Vào năm 1920 dưới thời kỳ thuộc Nhật, thành phố được đổi tên thành Bình Trấn. Vào ngày 1 tháng 3 năm 1992, đơn vị hành chính được nâng cấp thành hương đóng vai trò huyện hạt thị thứ ba của huyện Đào Viên đặt tên là thành phố Bình Trấn. Vào ngày 25 tháng 12 năm 2014, nó được nâng cấp thành khu đặt tên là Khu Bình Trấn.

Hành chính

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang thông tin của thành phố Bình Trấn   http://www.pingj.gov.tw/english/intro/intro.asp

Đào Viên


title: Fuegotrophon amettei

text:
Fuegotrophon amettei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fuegotrophon


title: Sandaan

text:
Sandaan là một huyện (srok) thuộc tinh Kampong Thom ở miền trung Campuchia. Theo thống kê năm 1998, dân số toàn huyện là 38.574 người.

Tham khảo

Huyện Campuchia


title: (18429) 1994 AO1

text:
{{DISPLAYTITLE:(18429) 1994 AO1}}

(18429) 1994 AO1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Atsushi Sugie ở Dynic Astronomical Observatory Nhật Bản, ngày 8 tháng 1 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 18001–19000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Colaspoides mimica

text:
Colaspoides mimica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides


title: Hệ thống APG II

text:
Hệ thống APG II (Angiosperm Phylogeny Group II) là một hệ thống phân loại sinh học thực vật hiện đại dựa trên việc phân tích phân tử được công bố bởi Angiosperm Phylogeny Group (Nhóm phát sinh chủng loài thực vật hạt kín) vào tháng 4 năm 2003. Đây là phiên bản chỉnh sửa lại của hệ thống phân loại APG đầu tiên, công bố năm 1998. Hiện tại nó đã được thay thế bằng hệ thống APG III công bố tháng 10 năm 2009. APG II được công bố như sau:
Angiosperm Phylogeny Group (2003)."An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the ordors and families of flowering plants: APG II". Botanical Journal of the Linnean Society 141(4): 399-436. (Available online: Tóm tắt  | Toàn văn (HTML)  | Toàn văn (PDF) )

Hệ thống APG II công nhận 45 bộ, nhiều hơn so với hệ thống APG là 5 bộ. Các bộ mới là Austrobaileyales, Canellales, Gunnerales, Celastrales, Crossosomatales, tất cả trong đó đều là các họ trước đó không đặt vào bộ, mặc dù được chứa trong các nhánh trên bộ trong hệ thống APG. APG II công nhận 457 họ, ít hơn 5 họ so với hệ thống APG. Tổng cộng vẫn có 39 họ của APG II không đặt trong bộ nào, nhưng trong đó 36 họ đã từng đặt trong nhánh trên bộ trong phạm vi thực vật hạt kín. 55 họ được biết đến như là"các họ trong ngoặc đơn", nghĩa là chúng là các họ tùy chọn, là các phần được tách ra từ các họ có định nghĩa rộng (sensu lato), khi hiểu các họ đó theo nghĩa hẹp (sensu stricto).

Hệ thống APG II có ảnh hưởng và được chấp nhận hoặc là toàn bộ hoặc là một phần (đôi khi có sửa đổi) trong một loạt các dẫn chiếu gần đây.

Danh sách các thực vật trong hệ thống

Các nhóm chính trong hệ thống (tất cả các nhánh không phân hạng nằm giữa cấp lớp và bộ là như sau:
angiosperms:
magnoliids
monocots
commelinids
eudicots
core eudicots
rosids
eurosids I
eurosids II
asterids
euasterids I
euasterids II

Phần thể hiện dưới đây là phân loại gần như đầy đủ, ngoại trừ 15 chi và 3 họ không xác định vị trí trong APG II. Các đơn vị này được liệt kê trong phần cuối của phụ lục trong đoạn có tiêu đề"Taxa of Uncertain Position"(Các đơn vị phân loại có vị trí không chắc chắn). Dưới một vài nhánh liệt kê các họ có vị trí không chắc chắn (incertae sedis) trong chính nhánh đó. 36 họ được đặt như vậy. Điều này có nghĩa là quan hệ phát sinh chủng loài của chúng đối với các thành viên khác của nhánh vào thời điểm công bố phân loại của APG II là vẫn chưa rõ.

 Cấp độ cận ngành thực vật hạt kín cơ sở
 họ Amborellaceae
 họ Chloranthaceae
 họ Nymphaeaceae [+ họ Cabombaceae]
 bộ Austrobaileyales
 bộ Ceratophyllales
 nhánh magnoliids
 bộ Canellales
 bộ Laurales
 bộ Magnoliales
 bộ Piperales
 nhánh monocots
 họ Petrosaviaceae
 bộ Acorales
 bộ Alismatales
 bộ Asparagales
 bộ Dioscoreales
 bộ Liliales
 bộ Pandanales
nhánh commelinids
 họ Dasypogonaceae
 bộ Arecales
 bộ Commelinales
 bộ Poales
 bộ Zingiberales
 nhánh eudicots
 họ Buxaceae [+ họ Didymelaceae]
 họ Sabiaceae
 họ Trochodendraceae [+ họ Tetracentraceae]
 bộ Proteales
 bộ Ranunculales
 nhánh core eudicots
 họ Aextoxicaceae
 họ Berberidopsidaceae
 họ Dilleniaceae
 bộ Gunnerales
 bộ Caryophyllales
 bộ Santalales
 bộ Saxifragales
 nhánh rosids
 họ Aphloiaceae
 họ Geissolomataceae
 họ Ixerbaceae
 họ Picramniaceae
 họ Strasburgeriaceae
 họ Vitaceae
 bộ Crossosomatales
 bộ Geraniales
 bộ Myrtales
 nhánh eurosids I
 họ Zygophyllaceae [+ họ Krameriaceae]
 họ Huaceae
 bộ Celastrales
 bộ Cucurbitales
 bộ Fabales
 bộ Fagales
 bộ Malpighiales
 bộ Oxalidales
 bộ Rosales
 nhánh eurosids II
 họ Tapisciaceae
 bộ Brassicales
 bộ Malvales
 bộ Sapindales
 nhánh asterids
 bộ Cornales
 bộ Ericales
 nhánh  euasterids I
 họ Boraginaceae
 họ Icacinaceae
 họ Oncothecaceae
 họ Vahliaceae
 bộ Garryales
 bộ Gentianales
 bộ Lamiales
 bộ Solanales
 nhánh euasterids II
 họ Bruniaceae
 họ Columelliaceae [+ họ Desfontainiaceae]
 họ Eremosynaceae
 họ Escalloniaceae
 họ Paracryphiaceae
 họ Polyosmaceae
 họ Sphenostemonaceae
 họ Tribelaceae
 bộ Apiales
 bộ Aquifoliales
 bộ Asterales
 bộ Dipsacales

Lưu ý:"+..."= họ chia tách tùy chọn, có thể tách ra từ họ đứng trước đó.

Biểu đồ

Tham khảo

Hệ thống phân loại
Phân loại thực vật
Danh pháp thực vật học


title: Hồ Ông Thoại

text:
Hồ Ông Thoại, còn có tên Hồ Thoại Sơn, là hồ nhân tạo lớn nhất miền Tây Nam Bộ, Việt Nam, được hình thành do quá trình dài khai thác đá . Hồ ở tại thị trấn Núi Sập, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang, cách trung tâm thành phố Long Xuyên khoảng 23 km. Tên hồ được đặt ra nhằm tưởng nhớ công lao khai phá vùng đất An Giang và đào kênh Thoại Hà của Thoại Ngọc Hầu.

Đặc điểm
Hồ Ông Thoại rộng và khá yên tĩnh, gồm có 3 hồ, thông nhau bởi các đường hầm xuyên núi . Du khách đến thăm hồ có thể bơi thuyền thưởng ngoạn cảnh đẹp của núi cao, hang sâu, hồ nước xanh thẳm với những đàn cá bơi lượn. Bên hồ có tượng đài Thoại Ngọc Hầu cao hơn 10 m, và tấm bia Thoại Sơn khắc bản dịch tiếng Việt.

Khu du lịch

Khu du lịch Hồ Ông Thoại (Thoại Sơn) là một trong những điểm du lịch sinh thái nổi bật tại An Giang. Đây là cảnh quan do bàn tay con người tôn tạo hài hòa cùng với thiên nhiên. Không chỉ vậy, nơi đây còn mang nhiều dấu ấn của một thời mở cõi hào hùng.

Từ thành phố Long Xuyên theo Tỉnh lộ 943 vượt một đoạn đường khoảng 27 km là đến thị trấn Núi Sập. Nơi đây có cụm các núi, gồm: Núi Sập, núi Nhỏ, núi Bà và núi Cậu, những ngọn núi tuy nhỏ nhưng góp phần đáng kể tạo nên diện mạo độc đáo, tươi đẹp cho vùng quê hương Bảy Núi.

Trước đây, do quá trình khai thác đá kéo dài, dưới chân núi bị đục khoét trở thành hầm hố có độ sâu trên chục mét khiến người ta lo sợ ngọn núi sẽ đổ sập như đúng cái tên mà người xưa đã khéo léo đặt cho nó.

Để lưu giữ lại những dấu tích gắn với công lao mở cõi của Thoại Ngọc Hầu và bảo tồn những tài nguyên thiên nhiên đã ban tặng, năm 2000, chính quyền địa phương đã tận dụng địa thế này mở đường dẫn nước vào xây dựng thành khu lòng hồ tuyệt đẹp và trùng tu thành địa điểm du lịch với tên gọi Lòng Hồ Núi Sập.

Khu Lòng Hồ Núi Sập rộng khoảng 9 héc- ta chia thành 3 hồ. Hồ lớn nhất được đặt tên là hồ Ông Thoại với làn nước trong veo, phẳng lặng, in bóng núi.

Trên lòng hồ có những cây cầu bằng sắt sơn đỏ nối nhịp qua những “ốc đảo” bằng đá giữa hồ, như: Cầu Mai An Tiêm, cầu Khoa Bảng, cầu Vọng Nguyệt.

Giữa hồ là tượng Thoại Ngọc Hầu được dựng trang trọng, thế đứng hiên ngang, quay lưng vào núi chỉ tay về phía kênh Thoại Hà. Phía sau tượng là bản dịch bia Thoại Sơn, tấm bia được khắc theo bản dịch chữ Quốc ngữ từ bia gốc, tấm bia dựng bên triền núi để người hậu thế tưởng nhớ đến công lao Thoại Ngọc Hầu và bao vị tiền nhân đã hy sinh trong quá trình khai hoang mở cõi.

Quanh hồ trên các đảo đá nhỏ có đặt những bức tượng hình thần Siva, tháp pongar, linga, yoni… là những mô hình được điêu khắc dựa theo hình dáng của những cổ vật Óc Eo. Ở một góc khác của khu du lịch là chùa Một Cột với nét thâm trầm đã điểm thêm cho lòng hồ một vẻ đẹp thơ mộng, yên bình.

Trong lòng hồ vẫn còn những khối đá lớn nhỏ, nhô lên mặt nước. Khi nước bên ngoài khô hạn, hồ vẫn giữ được màu nước xanh, trong vắt quanh năm và không bao giờ cạn. Đến đây, du khách có thể bơi xuồng len lỏi vào các ngóc ngách của hang động, xuyên qua những hang đá, đường hầm trong lòng núi để đi từ hồ này sang hồ khác như đi qua những hang động thiên nhiên. Khung cảnh lòng hồ với sự kết hợp hài hòa của “non” và “nước” đã tạo nên bức tranh sơn thủy hữu tình.

Tiến về phía cổng vào khu du lịch, nơi đây có nhà lục giác trưng bày bức thư pháp đạt kỷ lục có chữ “tâm” nhiều nhất Việt Nam, với 108 vần lục bát độc đáo, nhằm nhắc nhở, đề cao cái tâm trong sáng và tấm lòng hướng thiện của con người. Không chỉ dừng lại ở một khu vui chơi giải trí đơn thuần mà hồ Ông Thoại còn là một điểm đến văn hóa mang giá trị lịch sử và tâm linh.

Xem thêm
Thoại Ngọc Hầu
Bia Thoại Sơn
Núi Sập

Chú thích

Thoại Sơn
Thoại Sơn


title: Danh sách tiểu hành tinh: 21601–21700

text:
|-
| 21601 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 21602 Ialmenus ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Kleť || M. Tichý, Z. Moravec
|-
| 21603 - || 1999 BY || 17 tháng 1 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 21604 - ||  || 19 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 21605 Reynoso ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21606 - ||  || 17 tháng 3 năm 1999 || Caussols || ODAS
|-
| 21607 Robel ||  || 6 tháng 4 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21608 Gloyna ||  || 7 tháng 4 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21609 Williamcaleb ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21610 Rosengard ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21611 Rosoff ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21612 Chelsagloria ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21613 Schlecht ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21614 Grochowski ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21615 Guardamano ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21616 Guhagilford ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21617 Johnhagen ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21618 Sheikh ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21619 Johnshopkins ||  || 9 tháng 5 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 21620 - || 1999 KU || 16 tháng 5 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 21621 Sherman ||  || 20 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21622 Victorshia ||  || 9 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21623 Albertshieh ||  || 9 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21624 - ||  || 11 tháng 7 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 21625 Seira ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21626 Matthewhall ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21627 Sillis ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21628 Lucashof ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21629 Siperstein ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21630 Wootensmith ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21631 Stephenhonan ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21632 Suwanasri ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21633 Hsingpenyuan ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21634 Huangweikang ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21635 Micahtoll ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21636 Huertas ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21637 Ninahuffman ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21638 Nicjachowski ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21639 Davidkaufman ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21640 Petekirkland ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21641 Tiffanyko ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21642 Kominers ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21643 Kornev ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21644 Vinay ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21645 Chentsaiwei ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21646 Joshuaturner ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21647 Carlturner ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21648 Gravanschaik ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21649 Vardhana ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21650 Tilgner ||  || 17 tháng 7 năm 1999 || Gnosca || S. Sposetti
|-
| 21651 Mission Valley ||  || 19 tháng 7 năm 1999 || Farpoint || G. Bell
|-
| 21652 Vasishtha ||  || 22 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21653 Davidwang ||  || 22 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21654 - || 1999 PZ || 5 tháng 8 năm 1999 || Mallorca || À. López, R. Pacheco
|-
| 21655 Niklauswirth ||  || 8 tháng 8 năm 1999 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 21656 Knuth ||  || 9 tháng 8 năm 1999 || Ondřejov || P. Pravec, P. Kušnirák
|-
| 21657 - ||  || 10 tháng 8 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 21658 - ||  || 10 tháng 8 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 21659 Fredholm ||  || 13 tháng 8 năm 1999 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 21660 Velenia ||  || 20 tháng 8 năm 1999 || Ondřejov || P. Pravec
|-
| 21661 Olgagermani || 1999 RA || 1 tháng 9 năm 1999 || Ceccano || G. Masi
|-
| 21662 Benigni || 1999 RC || 1 tháng 9 năm 1999 || Stroncone || Stroncone
|-
| 21663 Banat || 1999 RM || 3 tháng 9 năm 1999 || Starkenburg Observatory || Starkenburg
|-
| 21664 Konradzuse ||  || 4 tháng 9 năm 1999 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 21665 Frege ||  || 5 tháng 9 năm 1999 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 21666 - ||  || 5 tháng 9 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 21667 - ||  || 6 tháng 9 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 21668 - ||  || 3 tháng 9 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 21669 - ||  || 4 tháng 9 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 21670 Kuan ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21671 Warrener ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21672 Laichunju ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21673 Leatherman ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21674 Renaldowebb ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21675 Kaitlinmaria ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21676 Maureenanne ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21677 Tylerlyon ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21678 Lindner ||  || 5 tháng 9 năm 1999 || Drebach || G. Lehmann, J. Kandler
|-
| 21679 Bettypalermiti ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Fountain Hills || C. W. Juels
|-
| 21680 Richardschwartz ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Farra d'Isonzo || Farra d'Isonzo
|-
| 21681 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 21682 Peštafrantišek ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Ondřejov || P. Pravec, P. Kušnirák
|-
| 21683 Segal ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Fountain Hills || C. W. Juels
|-
| 21684 Alinafiocca ||  || 4 tháng 9 năm 1999 || Anza || M. White, M. Collins
|-
| 21685 Francomallia ||  || 11 tháng 9 năm 1999 || Ceccano || G. Masi
|-
| 21686 Koschny ||  || 11 tháng 9 năm 1999 || Drebach || A. Knöfel
|-
| 21687 Filopanti ||  || 11 tháng 9 năm 1999 || Bologna || Osservatorio San Vittore
|-
| 21688 - ||  || 11 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21689 - ||  || 13 tháng 9 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 21690 - ||  || 13 tháng 9 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 21691 - ||  || 13 tháng 9 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 21692 - ||  || 15 tháng 9 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 21693 - ||  || 14 tháng 9 năm 1999 || Črni Vrh || Črni Vrh
|-
| 21694 Allisowilson ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21695 Hannahwolf ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21696 Ermalmquist ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21697 Mascharak ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21698 McCarron ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21699 Wolpert ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 21700 Caseynicole ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-

Tham khảo


title: Kermia brunnea

text:
Kermia brunnea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

brunnea


title: Graphium procles

text:
Graphium procles là một loài bướm thuộc họ Papilionidae. Nó là loài đặc hữu của Malaysia.

Hình ảnh

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Graphium procles. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Malaysia
Graphium
Động vật đặc hữu Malaysia


title: Polymera albogenualis

text:
Polymera albogenualis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Polymera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Cynometra longipedicellata

text:
Cynometra longipedicellata là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Tanzania.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Cynometra longipedicellata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

longipedicellata
Thực vật Tanzania
Thực vật dễ tổn thương


title: Josef Wiesehöfer

text:
Josef Wiesehöfer (sinh ngày 5 tháng 4 năm 1951 tại Wickede, Bắc Rhine-Westphalia) là một học giả cổ điển người Đức, hiện ông làm Giáo sư lịch sử cổ đại tại Khoa Cổ điển (Institut für Klassische Altertumskunde) của Trường Đại học Kiel. Ông là nhà chuyên môn danh tiếng về nước Ba Tư trước thời Hồi giáo và những hình thức tương tác giữa nền văn hóa Hy Lạp - La Mã và nền văn minh Cận Đông cổ đại. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Ancient Persia, 550 BC to 650 AD (Luân Đôn - New York 2001). Là một tác phảm toàn diện về nền văn hóa, chính trị và xã hội của Đế quốc Ba Tư cổ đại, cuốn sách này được đánh giá rất cao. Ông đã phá vỡ lối viết thường thấy của phương Tây - vốn lệ thuộc nặng nề vào những tư liệu không chính xác, và có khi còn không khách quan - của người Hy Lạp và La Mã cổ. Trong cuốn sách này, ông dựa dẫm chủ yếu vào những nguồn tài liệu chính từ Ba Tư, thể hiện bàn cãi lịch sử về Đế quốc Ba Tư qua góc nhìn của người Cận Đông. Ông có viết về bốn vị Hoàng đế nổi tiếng Cyrus Đại Đế, Darius I và Xerxes I trong bốn chương đầu tác phẩm này, và ngờ vực Herodotos cùng với các nhà sử học người Hy Lạp khác.

Xem thêm
 Nhà Achaemenes

Chú thích

Tham khảo
Josef Wiesehöfer's personal page (German)
 Josef Wiesehöfer, Ancient Persia, I.B.Tauris, 2001. ISBN 1860646751.
 Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves, Dictionary of World Biography: The ancient world, Taylor & Francis, 1998. ISBN 0893563137.

Sinh năm 1951
Học giả cổ điển Đức
Nhà Iran học
Nhân vật còn sống


title: Bát kỳ

text:
Bát kỳ hay Bát kỳ Mãn Châu (, ) là một chế độ tổ chức quân sự đặc trưng của người Mãn Châu và nhà Thanh (sau này), đặc trưng của Bát kỳ là mỗi đơn vị được phân biệt bằng một lá cờ khác nhau, tổng cộng có tám lá cờ cơ bản theo đó mọi người dân Mãn Châu đều thuộc một trong tám "Kỳ", đứng đầu là một kỳ chủ và tư lệnh tối cao là Đại Hãn, đó vừa là các đơn vị dân sự vừa mang tính chất quân sự. Bát kỳ ban đầu là danh xưng dùng để chỉ về Bát kỳ Mãn Châu hay Mãn Kỳ sau đó được phát triển thêm Mông Cổ Bát kỳ và Hán quân Bát kỳ vì vậy gọi chung là Bát kỳ.

Đây là một tổ chức quân sự đặc sắc của người Mãn Châu và cũng là đội quân hùng mạnh trong lịch sử Trung Hoa, đã đóng góp công lao to lớn trong cuộc chinh chiến giữa nhà Thanh và nhà Minh. Chế độ Bát kỳ do Nỗ Nhĩ Cáp Xích sáng lập và được hoàn thiện dưới thời kỳ trị vì của Hoàng Thái Cực. Tuy nhiên, sau một thời gian hòa bình kéo dài và quá trình Hán hóa, đến thời Ung Chính (1722 – 1735) và Càn Long (1735 – 1795) thì năng lực tác chiến của quân Bát kỳ ngày càng suy thoái, đến thời kỳ Hàm Phong (1850 – 1861) thì Bát kỳ gần như đã trở nên vô dụng và cuối cùng đã tan rã khi nhà Thanh sụp đổ năm 1912.

Lịch sử

Tiền thân của người Mãn là người Nữ Chân cũng từng có một chế độ tương tự là "Mãnh an mưu khắc" (chữ Hán: , chữ Nữ Chân:  ), tuy nhiên nguồn gốc trực tiếp của chế độ Bát kỳ là "Ngưu lục ngạch chân" () vốn mang ý nghĩa "thống lĩnh của 10 người" được thành lập tạm thời khi người Nữ Chân tiến hành đi săn vào thời Minh. Năm 1584, Nỗ Nhĩ Cáp Xích vốn xuất thân từ Tả vệ Kiến Châu khởi binh nổi dậy, ngưu lục ngạch chân (về sau được dịch sang tiếng Hán là tá lĩnh) trở thành một chức quan trong lực lượng Kiến Châu, thống lĩnh khoảng 300 người.

Kiến lập
Lúc khởi binh vào năm 1584, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lấy Hắc kỳ (cờ đen) làm cờ hiệu. Đến khi thống nhất Kiến Châu tam vệ vào năm 1589, ông liền thiếp lập thêm Hồng kỳ (cờ đỏ) rồi đích thân thống lĩnh, Hắc kỳ ban đầu được giao cho em trai cùng mẹ là Thư Nhĩ Cáp Tề. Trong quá trình chinh phạt các bộ tộc Nữ Chân, Nỗ Nhĩ Cáp Xích không ngừng thôn tính người dân các bộ lạc, số lượng các Tá lĩnh cũng ngày một tăng. Đối với các bộ tộc chủ động đến quy thuận, lúc tiến hành phân chia biên chế lệ thuộc cũng phải suy xét đến tính thống nhất về mặt huyết thống trong tổ chức. Năm 1601, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tiến hành một cuộc cải tạo quy mô lớn đối với hệ thống Ngưu lục, đặt ra biên chế cơ bản và các vị trí quan viên cụ thể: mỗi ngưu lục sẽ có một Tá lĩnh, mỗi 5 Tá lĩnh sẽ thuộc 1 Tham lĩnh, mỗi 5 Tham lĩnh là 1 Kỳ, đứng đầu là Đô thống. Trên các Đô thống là các Kỳ chủ, Lĩnh chủ do bản thân Nỗ Nhĩ Cáp Xích và con cháu của ông đảm nhiệm, gọi là "nhập bát phân vương công".

Nỗ Nhĩ Cáp Xích cũng đặt ra 4 Kỳ phân biệt theo màu cờ hiệu là Hoàng (Suwayan), Bạch (Sanggiyan), Hồng (Fulgiyan), Lam (Lamun). Hoàng kỳ đặt dưới quyền khống chế và điều động của ông, Lam kỳ giao cho người em Thư Nhĩ Cáp Tề, Bạch kỳ được giao cho con trai trưởng là Chử Anh và Hồng kỳ do người con trai thứ là Đại Thiện quản lý. Người đứng đầu mỗi Kỳ gọi là "Kỳ chủ". Mỗi Kỳ Chủ phải trực tiếp nghe theo mệnh lệnh của Đại Hãn, quyền lực và địa vị chỉ thấp hơn Đại Hãn mà cao hơn tất cả mọi người. Các bộ lạc thành viên trong tất cả các Kỳ không nắm giữ tất cả một vùng, hay không chiến đấu thành đơn vị hợp nhất. Khi yêu cầu một cuộc hành quân thì được thiết lập dưới các kỳ khác nhau. Những sự phân chia này chủ yếu hạn chế nguy cơ các bộ lạc ly khai hay không tuân lệnh.

Mở rộng
thế=|nhỏ|308x308px| Binh lính của Hồng kỳ
Năm 1614, số lượng Ngưu lục đã tăng lên khoảng 400. Năm 1615, quân Kiến Châu đã thôn tính gần như tất cả bộ lạc Nữ Chân trừ Diệp Hách, hơn nữa lại có nhiều người Hán và Mông Cổ đến quy thuận. Ngưu lục dưới trướng Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã mở rộng gấp trăm lần so với quy mô thời kỳ mới khởi binh. Dựa trên cơ sở 4 kỳ có sẵn, Nỗ Nhĩ Cáp Xích quyết định tăng thêm 4 kỳ bằng cách thêm "viền" vào các màu cờ cũ. Các kỳ cũ được thêm danh xưng Chính (Gulu, không có viền), gọi là Chính Hoàng, Chính Bạch, Chính Hồng và Chính Lam, còn các kỳ mới có thêm màu viền trên cờ hiệu là có thêm danh xưng Tương (Kubuhe, có viền), gọi là Tương Hoàng kỳ, Tương Lam kỳ, Tương Bạch kỳ, Tương Hồng kỳ, chính thức hình thành nên Bát kỳ. Cờ xí của Chính tứ kỳ là hình vuông thuần sắc, đầu rồng hướng về sau; cờ xí của Tương tứ kỳ là hình ngũ giác, có thêm viền đỏ hoặc viền trắng, đầu rồng hướng về phía trước.

Bát kỳ tổng hợp các chức năng hành chính, quân sự, xã hội và sản xuất, và có tác động sâu sắc đến sự trỗi dậy của Mãn Châu và nhà Thanh. Bát kỳ là một tổ chức hành chính, tất cả những người thuộc quyền quản lý của Ngưu lục đều là một bộ phận của tầng lớp xã hội Bát kỳ, tầng lớp thống trị dùng kỳ để cai trị họ và ban hành các mệnh lệnh của chính quyền. Các tướng sĩ Bát kỳ đều "ra là binh, vào là dân", trong thời chiến, binh lính sẽ được tuyển chọn từ các ngưu lục của mỗi kỳ. Sau khi chiến tranh kết thúc thì những tướng sĩ này lại quay về ngưu lục, lấy việc canh tác nuôi dưỡng việc chiến đấu. Hệ thống Bát kỳ cũng hợp nhất các bộ lạc trước đây phân tán không liên kết với nhau thành một tổ chức thống nhất và thiết lập một mô hình quản lý có trật tự với hệ thống Kỳ – Tham lĩnh – Tá lĩnh, để những người Bát kỳ có nguồn gốc khác nhau trở thành một chỉnh thể không dễ bị chia cắt.

Lúc mới hình thành Bát kỳ, trong tên gọi Kỳ không hề phân chia dân tộc (Mãn – Mông – Hán). Đến năm 1629, sau khi Hoàng Thái Cực lên ngôi mới thấy có sự xuất hiện của ghi chép về hai kỳ thuộc Mông Cổ. Năm 1635, sau khi Hậu Kim chinh phục Sát Cáp Nhĩ bộ đã tiến hành một cuộc sắp xếp biên chế quy mô lớn đối với đông đảo tráng niên Mông Cổ, bắt đầu hình thành nên Mông Cổ Bát kỳ (; ). Còn về Hán quân Bát kỳ, vốn là sau khi quân Hậu Kim tiến vào cùng Liêu Ninh – Thẩm Dương, bắt và thu hàng được rất đông quân nhân người Hán, dùng hình thức nô bộc phân chia cho các Bối lặc, Đại thần. Sau khi Hoàng Thái Cực lên ngôi, đã biên tổ Hán quân Ngưu lục, dùng khoa cử, đề cử học sinh các loại để đề cao đãi ngộ của những người Hán này, khiến họ thoát khỏi thân phận nô bộc, trở thành người có hộ khẩu Kỳ tịch. Kỳ Hán quân đầu tiên xuất hiện vào năm 1631, sau đó tách làm hai màu Đen – Xanh vào năm 1637, đến năm 1639 thì tách làm bốn kỳ. Đến năm 1642, tổ chức lại các Ngưu lục Hán quân và phân vào Bát kỳ, Hán quân Bát kỳ chính thức trở thành một bộ phận của Bát kỳ. Từ đây, bởi Bát kỳ được tạo bởi ba bộ phận chính là Mãn Châu – Mông Cổ – Hán quân mà một ít sử liệu sẽ gọi chung là "Nhị thập tứ Kỳ" (24 Kỳ). Tuy nhiên, Mãn Châu – Mông Cổ – Hán quân dưới mỗi Kỳ là một chỉnh thể, cùng thuộc sự quản lý hành chính của một Kỳ chủ. Vì vậy dù có tất cả 24 Cố sơn Ngạch chân cũng chỉ có 8 vị Kỳ chủ. Ban đầu, mỗi kỳ có 7.500 quân, tổng cộng 8 kỳ có 6 vạn quân. Việc mở rộng về cơ cấu Bát kỳ khiến cho biên chế quân chủ lực của nhà Thanh tăng lên đáng kể, lên đến 170.000 binh sĩ trong thời gian người Mãn Châu đánh chiếm Trung Quốc.

Thay đổi theo chính trị
phải|nhỏ|350x350px|Cuộc đi săn của các Bối lặc
Vì Bát kỳ vốn do con cháu của Nỗ Nhĩ Cáp Xích nắm giữ, vì vậy sắp xếp các Kỳ cũng thường theo thứ tự "trưởng – ấu", tuy nhiên vì luân phiên thay đổi quyền lực thời Thanh sơ nên trên thực tế cũng có vài lần thay đổi chính. Trong những ghi chép còn lại hiện nay, ghi chép về sắp xếp sớm nhất là vào năm Thiên Mệnh thứ 7 (1622): Chính Hoàng kỳ – Tương Hoàng kỳ – Chính Hồng kỳ – Tương Hồng kỳ – Tương Lam kỳ – Chính Lam kỳ – Chính Bạch kỳ – Tương Bạch kỳ. Lúc đó, bản thân Nỗ Nhĩ Cáp Xích quản lý hai Hoàng kỳ, Đại Bối lặc Đại Thiện quản lý hai Hồng kỳ, Nhị Bối lặc A Mẫn quản lý Tương Lam kỳ, Tam Bối lặc Mãng Cổ Nhĩ Thái quản Chính Lam kỳ, Tứ Bối lặc Hoàng Thái Cực quản Chính Bạch kỳ và trưởng tôn của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Đỗ Độ quản Tương Bạch kỳ. Vì vậy, sắp xếp thứ tự Bát kỳ như vậy có liên quan đến thứ tự "trưởng – ấu" của người nắm giữ nó. Về sau, Đại Thiện và hai người con trai do nguyên phối sinh ra là Nhạc Thác và Thạc Thác xuất hiện mâu thuẫn lớn, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã đem Tương Hồng kỳ giao cho hai anh em Nhạc Thác.

Trong những năm cuối tại vị, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã giao Chính Hoàng kỳ cho A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn, lại chia một nửa Tá lĩnh Tương Hoàng kỳ cho đích ấu tử là Đa Đạc, một phần còn lại vẫn do ông thống lĩnh. Lúc này, thứ tự của Chính Hoàng kỳ và Tương Hoàng kỳ hoán đổi cho nhau. Trước khi qua đời, Nỗ Nhĩ Cáp Xích để lại toàn bộ Tương Hoàng kỳ cho Đa Đạc. Từ đó, Đa Đạc và A Tế Cách trở thành Kỳ chủ của hai Hoàng kỳ. Sau khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực lấy lý do Hoàng kỳ vốn thuộc Đại Hãn, đã đem đổi hai Hoàng kỳ và hai Bạch kỳ. Lại vì A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn đều là anh của Đa Đạc nên đem hai Bạch kỳ đổi cho nhau, Đa Đạc trở thành Kỳ chủ của Chính Bạch kỳ, A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn chia nhau Tương Bạch kỳ. Việc hoán đổi này đã giúp Hoàng Thái Cực khuếch đại thế lực cho ngôi Hãn của mình.  Tháng 6 năm Thiên Thông thứ 4 (1630), A Mẫn bị hoạch tội cách tước, tất cả tài sản nô bộc của ông và con trai bao gồm Tương Lam kỳ đều giao cho người em trai cùng mẹ là Tế Nhĩ Cáp Lãng. Tế Nhĩ Cáp Lãng trở thành Kỷ chủ Tương Lam kỳ. Việc Hoàng Thái Cực giao Tương Lam kỳ cho Tế Nhĩ Cáp Lãng, người từ nhỏ được nuôi dưỡng trong cung, được cho là hành động nhằm thu hồi dần quyền lực Bát kỳ từ tay các Bối lặc. Không lâu sau, Mãng Cổ Nhĩ Thái cũng bị hoạch tội, Chính Lam kỳ bị Hoàng Thái Cực thu lại. Một thời gian ngắn sau, Hoàng Thái Cực tiến hành cải tổ ba kỳ bản thân đang trực tiếp quản lý, giao Chính Lam kỳ cho con trai trưởng là Hào Cách. Hoàng Thái Cực lần lượt hạ bệ A Mẫn và Mãng Cổ Nhĩ Thái, địa vị của hai Lam kỳ cũng theo đó mà giảm xuống, hình thành nên thứ tự Hoàng kỳ – Hồng kỳ – Bạch kỳ – Lam kỳ.

Năm Sùng Đức thứ 8 (1643), Hoàng Thái Cực qua đời, mâu thuẫn về người kế vị bắt đầu nổi lên trong nội bộ hoàng thất cũng như triều đình. Thạc Thác vì muốn ủng hộ Đa Nhĩ Cổn lên ngôi mà bị kết tội "nhiễu loạn quốc chính", bị xử tử và tịch thu toàn bộ gia sản. Sau khi Thuận Trị Đế lên ngôi, Đa Nhĩ Cổn trở thành Nhiếp chính vương, tiến hành cải tổ biên chế hai Bạch kỳ. Ông hoán đổi hai Bạch kỳ với nhau, lại điều Lĩnh chủ cùng kỳ với mình là A Tế Cách nhập vào kỳ do Đa Đạc quản lý. Từ đó Đa Đạc và A Tế Cách cùng chia nhau Tương Bạch kỳ, bản thân Đa Nhĩ Cổn một mình độc chiếm Chính Bạch kỳ. Địa vị của Chính Bạch kỳ cũng từ thứ 5 lên thứ 3, trên cả hai Hồng kỳ của một nhà Đại Thiện. Từ đó, thứ tự Bát kỳ trở thành: Tương Hoàng kỳ (Thuận Trị) – Chính Hoàng kỳ (Thuận Trị) – Chính Bạch kỳ (Đa Nhĩ Cổn) – Chính Hồng kỳ (Đại Thiện) – Tương Bạch kỳ (Đa Đạc, A Tế Cách) – Tương Hồng kỳ (Nhạc Thác) – Chính Lam kỳ (Hào Cách) – Tương Lam kỳ (Tế Nhĩ Cáp Lãng). Và thứ tự này không hề thay đổi cho đến cuối đời Thanh. Năm 1648, Hào Cách bị bắt giam, Chính Lam kỳ vốn phải thuộc về Thuận Trị Đế thì nay lại bị Đa Nhĩ Cổn độc chiếm. Sau khi Hào Cách qua đời trong ngục, Chính Lam kỳ chỉ còn 1 chi hoàng thất của A Ba Thái nhưng không được phong làm Kỳ chủ; vị trí này cũng để trống suốt 2 năm. Tháng 4 năm 1649, Đa Đạc qua đời, theo lý khi con trai ông là Đa Ni thừa kế tước vị cũng sẽ thừa kế vị trí thống lĩnh Tương Bạch kỳ. Nhưng trên thực tế hai Bạch kỳ lúc này đã do Đa Nhĩ Cổn quản lý. Mặc dù Đa Ni vẫn được thừa hưởng thuộc nhân trong Tương Bạch kỳ mà cha để lại nhưng không được phong làm Kỳ chủ. Đến cuối năm 1650, Đa Ni trở thành Kỳ chủ của Chính Lam kỳ. Đồng thời, Cố Sơn Ngạch chân của Tương Bạch kỳ cũng được điều nhậm đến Chính Lam kỳ. Điều này khiến cho một số học giả nhận định trước khi qua đời, Đa Đạc đã tiến hành trao đổi với Đa Nhĩ Cổn, đổi Tương Bạch kỳ lấy Chính Lam kỳ.

nhỏ|Vương công Đại thần Bát kỳNăm thứ 7 (1650), Đa Nhĩ Cổn qua đời, Thuận Trị Đế bắt đầu thân chính. Để tăng cường Hoàng quyền, ông đích thân nắm giữ Chính Bạch kỳ vốn thuộc về Đa Nhĩ Cổn. Cũng từ đó, Hoàng đế đích thân thống lĩnh 3 kỳ Tương Hoàng, Chính Hoàng và Chính Bạch, xưng là "Thượng Tam kỳ". Kỳ tịch của Hoàng đế thuộc Tương Hoàng kỳ, xưng là "Tương Hoàng kỳ Đệ nhất Tham lĩnh Đệ nhất Tá lĩnh thượng ngự danh". Cũng vì vậy mà Tương Hoàng kỳ trở thành Kỳ đứng đầu (头旗, ) của Bát kỳ. 5 kỳ còn lại do cách vương công, bối lặc khống chế bao gồm Chính Hồng, Tương Bạch, Tương Hồng, Chính Lam, Tương Lam được gọi là "Hạ ngũ kỳ" với các kỳ chủ lần lượt là Lễ Thân vương (hậu duệ Đại Thiện), Túc Thân vương (hậu duệ Hào Cách), Khắc Cần Quận vương (hậu duệ Nhạc Thác), Dự Thân vương (hậu duệ Đa Đạc) và Trịnh Thân vương (hậu duệ Tế Nhĩ Cáp Lãng). Vì trật tự của Bát kỳ có điểm khác biệt, nên người Bát kỳ nhờ vào chiến công hoặc được hoàng thất ban ân sẽ được được đưa từ Hạ Ngũ kỳ vào Thượng Tam kỳ, xưng là "Đài kỳ" (). Còn trong trường hợp đổi hộ khẩu sang Kỳ sắc hoặc Kỳ phân khác thì gọi là "Đổi kỳ".

Thời nhà Thanh
nhỏ|250x250px|Càn Long Đế kiểm duyệt tướng sĩ Bát kỳ
Trước khi nhập quan, vì duy trì chế độ phân phong Bát kỳ cho các Lĩnh chủ () mà các Kỳ chủ có quyền sở hữu tuyệt đối đối với tài vật và thuộc nhân trong kỳ của mình quản lý. Nhưng từ sau khi Thuận Trị Đế đích thân thống lĩnh Thượng Tam kỳ, chế độ phân chia Bát kỳ cũ triệt để bị phá vỡ. Vì để tăng cường Trung ương tập quyền, Hoàng đế bắt đầu thu hồi quyền lực to lớn của các Kỳ chủ và các Nhập bát phân Vương công Lĩnh chủ trong Kỳ của họ. Trong thời Thuận Trị, bắt đầu sử dụng chế độ mới đối với các Vương công, thay thế cho chế độ các Đại kỳ chủ chia đều quyền lực, cũng chấm dứt chế độ "Bát kỳ Nghị chính". Càng về sau, quyền khống chế của các Kỳ chủ đối với quân đội của bản Kỳ cũng dần yếu đi. Đến thời Ung Chính, để tiến xa hơn một bước trên con đường tăng cường Trung ương tập quyền, Ung Chính Đế lấy lý do "Thiên hạ không thể có hai mặt trời" hạ chỉ dụ, xác định vị trí "Bát kỳ cộng chủ" (Chủ nhân chung của toàn bộ Bát kỳ) là Hoàng đế, chính thức chấm dứt quyền sỡ hữu trực tiếp của các Kỳ chủ đối với mỗi Kỳ (bao gồm quân đội, quan viên, tài vật,...). chỉ lưu lại quyền khống chế trực tiếp đối với thuộc hạ tầng lớp Bao y. Từ đây, tất cả Kỳ phân Tá lĩnh đều hoàn toàn trực thuộc Hoàng đế. Quyền bổ nhiệm và bãi miễn quan viên trong Kỳ của mỗi Kỳ chủ bị đoạt đi toàn bộ, chưa kể trước đó trong thời Khang Hi, Đô thống Bát kỳ thi hành chế độ nhậm chức theo khóa kỳ, tránh việc các Vương công nắm thực quyền lớn.

Năm Ung Chính nguyên niên (1723), nhà Thanh chính thức thiết lập Nha môn cho Đô thống Bát kỳ, chấm dứt tình trạng các Đô thống "làm việc tại phủ", không có công sở nha môn đã kéo dài trong suốt hơn 100 năm qua. Trên phương diện chính trị, nhà Thanh áp dụng chế độ phân chia "kỳ nhân" và "dân nhân". Trên đất của người Hán, nhà Thanh vẫn áp dụng những chính sách cai trị cũ của nhà Minh, nhưng những người chịu sự quản lý của chế độ Bát kỳ thì có một hệ thống quản lý riêng, dường như giống với "Bên trong Trung Quốc có một Mãn Châu quốc". Nhà Thanh lấy chế độ Bát kỳ làm hệ thống căn bản của quốc gia, vì vậy những "Kỳ nhân" luôn có đặc quyền nhất định từ giáo dục, khoa cử, nhậm chức đến kinh tế, quân sự. Chức nghiệp chính của phần lớn con em Bát kỳ là mặc giáp tòng quân, "toàn dân đều là binh", thời bình thì tham gia sản xuất, thời chiến thì tòng chinh. Sau khi nhập quan, vì để củng cố sự thống trị, đồng thời giải quyết nỗi lo về sau của quan binh Bát kỳ, nhà Thanh thiết lập chế độ quân đội Bát kỳ thường trực và chế độ lương bổng. Từ đó quân lính Bát kỳ trở thành quân đội chuyên nghiệp, dùng cho trú phòng hoặc chinh chiến. Tuy nhiên, hạn ngạch binh lính của nhà Thanh là có giới hạn, theo số lượng người Mãn càng lúc càng tăng, không phải người Mãn nào cũng được mặc giáp, mà càng về sau tỉ lệ người Mãn được mặc giáp càng ngày càng thấp. Ban đầu, những Kỳ nhân nhàn tản đều được ban cho ruộng đất nhưng vì bị trói buộc bởi chế độ mà không tiện canh tác, chỉ có thể đem cho tá điền thuê hoặc đem đi cầm cố, dẫn đến tình cảnh của những người Bát kỳ ở tầng lớp dưới càng ngày càng khó khăn, lâm vào trạng thái bần cùng.

Đến những năm Càn Long, vấn đề kế sinh nhai của Bát kỳ bắt đầu hiện rõ. Để giảm nhẹ tình trạng này, một bộ phận kỳ nhân thuộc Hán quân đã rút khỏi hộ tịch Bát kỳ hay còn gọi là xuất kỳ, trở thành dân nhân. Về sau, liên tiếp nhiều đời hoàng đế đều đưa một số con em Bát kỳ quay về vùng Đông Bắc khai khẩn, nhưng điều này chỉ trị được phần ngọn mà không trị được phần gốc. Ngoài lựa chọn đi lính nhập ngũ, kỳ nhân muốn vươn lên còn có thể chọn con đường đọc sách ra làm quan. Trong phương diện giáo dục, Bát kỳ mở ra tông học, giác la học, các loại quan học để giáo dục con em Bát kỳ. Ngoài khoa cử, con em Bát kỳ còn có thể dựa vào những vị trí đặc thù như Bút thiếp thức, Phiên dịch Tiến sĩ, Thị vệ mà tiến vào con đường làm quan. Khi tiến hành bổ nhiệm quan viên, có sự phân biệt giữa vị trí cho người thuộc và không thuộc Bát kỳ, gọi là "kỳ khuyết" và "hán khuyết". Kỳ nhân có thể được bổ nhiệm vào hán khuyết, nhưng điều ngược lại thì không.

Vào đầu thời nhà Thanh, mức sống của hầu hết người Bát kỳ đều cao hơn so với người Hán bình thường. Tuy nhiên, cuộc sống tương đối thoải mái cũng khiến binh lính Bát Kỳ dần xao nhãng việc tập trận. Triều đình nhà Thanh đã lấy "quốc ngữ, cưỡi ngựa bắn cung" làm quốc sách, nhưng đến thời Càn Long, hiện trạng binh lính kinh kỳ và quân Bát kỳ trú phòng các nơi trên khắp đất nước buông lỏng huấn luyện, không thông thạo võ thuật nghệ thuật đã xuất hiện. Mà trong các đại thần của Bát kỳ, người biết binh pháp càng ngày càng ít. Tất cả những điều này đã tạo cơ hội cho Tương quân, Hoài quân cũng như các lực lượng vũ trang khác của người Hán trỗi dậy vào cuối triều đại nhà Thanh. Một phương diện khác, từ khi chiến tranh nha phiến xảy ra, khi các cường quốc phương tây đã sử dụng những loại vũ khí tiên tiến để tiến hành tấn công Trung Quốc, triều đình nhà Thanh vẫn ỷ vào "cưỡi ngựa bắn cung" đã bị thời gian đào thải. Triều đình nhà Thanh đã cố gắng tái cấu trúc Bát kỳ để thích ứng với thời cuộc, cũng như thành lập một loại quân đội mới, nhưng tất cả đều có rất ít tác dụng, và không thể ngăn chặn loạn trong giặc ngoài khiến Bát kỳ và nhà Thanh ngày càng suy bại. Năm 1907, chính quyền nhà Thanh bãi bỏ chính sách phân chia kỳ dân để cai trị, nhưng chỉ 4 năm sau, Cách mạng năm 1911 nổ ra và nhà Thanh diệt vong.

Thời Dân Quốc
Sau khi Tuyên Thống thoái vị, Bát kỳ vẫn có thể giữ lại một số chức năng của mình nhờ vào "Điều kiện ưu đãi cho hoàng thất nhà Thanh". Nha môn Bát kỳ trực thuộc Quân đội Chính phủ Bắc Kinh của Trung Hoa Dân Quốc, chịu trách nhiệm xử lý các công việc liên quan đến người Bát kỳ như cấp phát quân tiền. Năm 1924, sau cuộc đảo chính ở Bắc Kinh, việc trả quân tiền cho kỳ nhân bị đình chỉ, Nha môn Bát kỳ chỉ còn là hình thức. Năm 1928, sau khi Quân đội Cách mạng Quốc dân tiến hành Bắc phạt thành công, Chính phủ Quốc dân chính thức bãi bỏ Nha môn Bát kỳ. Ngoài kinh kỳ, quân trú phòng Bát kỳ ở phía đông bắc và tây bắc, chẳng hạn như Bố Đặt Cáp Bát kỳ, Sách Luân Bát kỳ ở Hô Luân Bối Nhĩ, Tích Bá doanh ở Tân Cương, vì nguyên nhân lịch sử mà vẫn được chính quyền Quốc dân giữ lại và xây dựng trở thành lực lượng bảo an địa phương. Năm 1932, Nha môn của Phó đô thống Hô Luân Bối Nhĩ và Bố Đặt Cáp Bát kỳ bị chính quyền Mãn Châu Quốc bãi bỏ và cải tổ lại. Năm 1938, Tích Bá doanh với tư cách là tổ chức Bát kỳ cuối cùng cũng đã bị Chính quyền tỉnh Tân Cương xóa bỏ.

Giai đoạn nửa cuối triều Thanh, những kỳ nhân Mông Cổ và Hán vì sự ảnh hưởng của Kỳ mà dẫn đến phong tục tập quán, ngôn ngữ và hành vi khác biệt tương đối lớn với người Mông Cổ, Hán truyền thống, lại trở nên giống với người Mãn Châu. Vì vậy đến thời Dân Quốc, những người này không chỉ bị người khác nhận định mà họ còn tự nhận mình là người Mãn về mặc văn hóa. Khi chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tiến hành xác định dân tộc, việc tổ tiên gia tộc có được phân vào Bát kỳ hay không trở thành một trong những căn cứ tham khảo để phán định người Mãn Châu đương thời. Vì vậy, người Mãn hiện nay là một khối cộng đồng dân tộc được hình thành chủ yếu từ sự hợp nhất nhiều tộc người thuộc Bát kỳ. Với tư cách là tên gọi khác của dân tộc Mãn, "kỳ nhân" được lưu truyền cho đến ngày nay.

Cơ cấu tổ chức
Theo quy định của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, mọi người dân trong các bộ lạc Nữ Chân đều quy thuộc biên chế tổ chức nhân sự vào một trong 8 nhóm bộ lạc, được gọi là các "Kỳ" mà mỗi kỳ này là tập hợp tổ chức các bộ lạc, vừa là các đơn vị dân sự vừa mang tính chất quân sự. Về căn bản, ông vẫn giữ nguyên hình thức bộ lạc, vẫn duy trì chế độ tù trưởng (mà người Nữ Chân gọi là Beile: âm Hán Việt: Bối lặc), nhưng căn cứ theo số lượng người Nữ Chân có trong các bộ (bộ lạc), phân chia trên cơ sở như sau:

Ở các kỳ quan trọng còn có thêm đơn vị Mai lặc (Meiren), gồm 10 Ngưu lục hợp thành, đứng đầu là một Mai lặc Ngạch chân (Meiren–i Ejen), danh xưng Hán Việt: Phó Đô thống.

Vì vậy tổ chức cơ bản trong Kỳ sẽ là Ngưu lục < Giáp Lạt (< Mai lặc) < Kỳ, ứng với chức vụ quản lý là Tá lĩnh < Tham lĩnh < Phó Đô thống < Đô thống. Trên các Đô thống là các Kỳ chủ, Lĩnh chủ, do bản thân Nỗ Nhĩ Cáp Xích và con cháu tức các Bối lặc đảm nhiệm, là các Nhập bát phân Vương công. Các Bối lặc này được xem là có địa vị cao hơn các Bối lặc khác, nên còn được gọi là các Hòa Thạc Bối lặc (Holson Belei).

Dân cư

Dân tộc
Trên cơ bản, Bát kỳ chia làm 3 tộc phân chính là Mãn Châu Bát kỳ, Mông Cổ Bát kỳ và Hán quân Bát kỳ, nhưng cụ thể mà nói thì rất phức tạp. Tộc duệ của Bát kỳ lấy Mãn Châu làm trung tâm, bộ phận chinh là Mông Cổ và Hán quân, ngoài ra còn có Cao Ly, Sách Luân, Tích Bá, Hồi và Nga La Tư, thậm chí có cả người Việt (phế đế Lê Chiêu Thống). Những người vốn là người Hán (hay còn gọi là Ni Kham trong tiếng Mãn), một phần được phân vào Hán quân Bát kỳ, một phần khác lại được phân vào Nội vụ phủ Kỳ cổ Tá lĩnh, một bộ phận nhỏ khác lại được phân vào Mãn Châu Bát kỳ. Những người vốn là người Mông Cổ, chủ yếu được phân vào Mông Cổ Bát kỳ, một bộ phận nhỏ được phân vào Mãn Châu Bát kỳ. một bộ phận cực nhỏ khác từng làm quan thời Minh thì được phân vào Hán quân Bát kỳ. Những người vốn là người Cao Ly, một phần nhỏ được phân vào Kỳ phân Tá lĩnh của Mãn Châu Bát kỳ, còn phần lớn đều phân vào tầng lớp Bao y dưới Nội vụ phủ Cao Ly Tá lĩnh. Còn những tộc người như Tích Bá, Sách Luân, chủ yếu là vào những năm Thiên Thông, Sùng Đức, theo quân Hậu Kim chinh chiến, sau lại theo quân Thanh nhập quan mà được phân vào Mãn Châu Bao y của Bát kỳ. Những người Hồi phần lớn đều là người thuộc Hòa Trác thị đến Kinh sư vào những năm Càn Long. Những người Nga như A Nhĩ Ba Tân quy phụ Đại Thanh vào những năm Thuận Trị, Khang Hi, được phân vào "Tương Hoàng kỳ Mãn Châu đệ tứ Tham lĩnh đệ thập thất Tá lĩnh", tục xưng "Nga La Tư Tá lĩnh".

Tầng lớp
Trong Bát kỳ, có thể chia làm 3 tầng lớp cơ bản: Ngoại Bát kỳ, Nội Bát kỳ (tức Bao y) và Kỳ hạ Gia nô. Ngoại Bát kỳ chính là tức Kỳ phân Tá lĩnh trong Bát kỳ, nguyên là những người tự do thời Thanh trước khi nhập quan, cũng là một giai tầng phổ biến nhất của người Bát kỳ. Từ hậu duệ Quý tộc, hào môn thế gia, đến các con em Bát kỳ bình thường, ở giữa mặc dù có nhiều cấp bậc tước vị khác nhau, nhưng đều thuộc vào tầng lớp này. Tầng lớp này được chia ra 3 phân hệ Bát kỳ chính là Mãn Châu, Mông Cổ và Hán quân. Nội Bát kỳ chính là Bao y, là tầng lớp phục vụ cho Hoàng thất Ái Tân Giác La, tức là Hoàng đế và các Kỳ chủ, Lĩnh chủ, Tông thất Vương công khác. Tuy nhiên, ngoài việc túc trực phục vụ Hoàng thất, thì Bao y là giai cấp có địa vị trong xã hội Mãn Châu, ngang bằng với tầng lớp Ngoại Bát kỳ, đều có hộ tịch chính thức và căn cứ theo "Luật lệ Đại Thanh", họ đều được xem là "lương dân" trong xã hội. Thượng Tam kỳ Bao y trực thuộc Nội vụ phủ, vì vậy thường gọi là Nội vụ phủ Bao y. Người thuộc tầng lớp Bao y cũng là người Bát kỳ chân chính, bọn họ cũng có thể có nô gia của riêng mình như những người Kỳ phân Tá lĩnh, chính là tầng lớp Kỳ hạ Gia nô (旗下家奴).

Những người vốn thuộc tầng lớp Bao y cũng có thể được phân vào Kỳ phân Tá lĩnh nhờ công lao hoặc là người nhà của Hậu phi đắc sủng, thường là quy vào Mãn Châu hoặc Hán quân bổn kỳ (tức Bao y thì nâng lên Mãn Châu Tương Hoàng kỳ hoặc Hán quân Tương Hoàng kỳ), trường hợp này được gọi là "Xuất kỳ", cũng là một loại của "Đài kỳ". Tầng lớp này chia làm Bao y Tá lĩnh, Bao y Kỳ cổ Tá lĩnh và Bao y Quản lĩnh, trong đó Bao y Tá lĩnh còn có thể được gọi là Bao y Mãn Châu Tá lĩnh để phân biệt. Kỳ hạ Gia nô chính là gia bộc của Bát kỳ Đại thần và những Kỳ nhân phổ thông khác, bọn họ không có hộ tịch độc lập mà thuộc về dưới danh nghĩa của chủ nhân, vì vậy mà bị xưng là "Hộ hạ nhân" hoặc "Bát kỳ hộ hạ Gia nhân". Theo "Luật lệ Đại Thanh", tầng lớp Kỳ hạ Gia nô thuộc về tầng lớp "tiện dân" trong xã hội, hoàn toàn không được tham gia khoa cử, hoặc xuất sĩ làm quan. Thời Thanh sơ, cho dù là binh lính Bát kỳ thông thường cũng có đông đảo Gia nô, phần đông trong số đó đều theo chủ nhân chinh chiến. Sau khi lập được chiến công, có khả năng sẽ được lập hộ tịch, trở thành "Khai hộ nhân", mặc dù tốt hơn so với Kỳ hạ Gia nô, nhưng chung quy vẫn thấp hơn so với người Bát kỳ, trong việc tuyển chọn binh lính, cũng chỉ có thể đảm nhậm những vị trí cực thấp. Thời Thanh trung – hậu kỳ, kế sinh nhai của người Bát kỳ càng lúc càng hiện ra vấn đề, phần đông Kỳ hạ Gia nô bị thả ra, hoặc bán cho những người Hán có tiền, rất nhiều Kỳ nhân không còn tiếp tục sở hữu Gia nô. Mà phần lớn "Khai hộ nhân" cũng được Càn Long cho "Xuất kỳ", tuy nhiên một bộ phận nhỏ "Khai hộ nhân" tồn tại đã lâu, không thể tra nguồn gốc nên không thể đưa vào hàng ngũ Bát kỳ.

Nhân khẩu
Thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích, Hoàng Thái Cực, tổ chức Bát kỳ phát triển tương đối nhanh. Trước khi nhập quan, Mãn Châu Bát kỳ có 309 Tá lĩnh, 18 Bán phân Tá lĩnh; Mông Cổ Bát kỳ có 117 Tá lĩnh, 5 Bán phân Tá lĩnh; Hán quân Bát kỳ có 157 Tá lĩnh, 5 Bán phân Tá lĩnh; Mãn – Mông – Hán Bát kỳ tổng cộng 583 Tá lĩnh, 28 Bán phân Tá lĩnh.

Thời kỳ đầu sau nhập quan, do nhu cầu chiến tranh thống nhất Trung Quốc và bình định các cuộc nổi dậy phản Thanh, Mãn Châu Bát kỳ phát triển nhanh chóng.

 Mãn Châu Bát kỳ thời Thuận Trị tăng thêm 8 Tá lĩnh, đạt 699 Tá lĩnh thời Khang Hi và 681 Tá lĩnh thời Gia Khánh.
 Mông Cổ Bát kỳ tăng thêm 11 Tá lĩnh thời Thuận Trị, 76 Tá lĩnh thời Khang Hi và chính thức định chế tổng cộng 204 Tá lĩnh vào năm Ung Chính thứ 2 (1724). Lúc mới lập ra Bát kỳ, có một số lượng người Mông Cổ được phân vào Mãn Châu Bát kỳ, tính đến thời Thanh mạt thì có 35 Tá lính và 2 Bán phân Tá lĩnh vốn là người Mông Cổ nhưng lại xếp vào Mãn Châu Bát kỳ.
 Hán quân Bát kỳ có tất cả 206 Tá lĩnh và 3 Bán phân tá lĩnh vào năm Thuận Trị thứ 15 (1658). Đến năm Khang Hi thứ 51 (1712) tăng đến 258 Tá lĩnh, 1 Bán phân Tá lĩnh. Đến năm Ung Chính thứ 12 (1734), chính thức định chế 270 Tá lĩnh. Về sau, vì kế sinh nhai của Bát kỳ càng lúc càng khó khăn, một bộ phận người thuộc Hán quân đã xuất kỳ, trở thành dân nhân. Đến năm Càn Long thứ 15 (1790), Hán quân Tá lĩnh giảm còn 266, từ đó về sau không thay đổi nữa.

Quân đội

Cấm lữ Bát kỳ
Nhà Thanh đóng đô ở Bắc Kinh, đây cũng là đại bản doanh của Bát kỳ. Quân đội Bát kỳ đóng giữ ở Kinh sư được gọi là "Cấm lữ Bát kỳ", "Kinh lữ Bát kỳ" hoặc "Kinh kỳ". Nhà Thanh thực hiện chế độ chia dân cư theo từng thành để sinh sống, án theo quy hoạch đại bản doanh đem Bát kỳ chia làm 2 là Tả dực (cánh trái, gồm Tương Hoàng kỳ, Chính Bạch kỳ, Tương Bạch kỳ, Chính Lam kỳ) và Hữu dực (cánh phải, Chính Hoàng kỳ, Chính Hồng kỳ, Tương Hồng kỳ, Tương Lam kỳ) để đóng quân trong nội thành Bắc Kinh, Hoàng thành và các địa phương bên ngoài.

Quân cánh trái đóng ở thành Đông Bắc, lần lượt phân biệt đóng quân trong:

 An Định môn: Tương Hoàng kỳ
 Đông Trực môn: Chính Bạch kỳ
 Triêu Dương môn: Tương Bạch kỳ
 Sùng Văn môn: Chính Lam kỳ

Quân cánh phải đóng ở thành Tây Bắc, lần lượt phân biệt đóng quân trong:

 Đức Thắng môn: Chính Hoàng kỳ
 Tây Trực môn: Chính Hồng kỳ
 Phụ Thành môn: Tương Hồng kỳ
 Tuyên Vũ môn: Tương Lam kỳ
Kể từ đó, dù tính chất "Đại bản doanh Bát kỳ" của thành Bắc Kinh dần không còn như trước, nhưng vị trí trú phòng của Bát kỳ trong thành Bắc Kinh không hề xảy ra biến hóa. Về mặt hành chính, quan binh trong Bát kỳ đều do Đô thống Nha môn của Kỳ đó quản lý, có chiến sự thì xuất binh, không có chiến sự thì lập tức rút về kinh thành, là lực lượng cơ bản của quân đội nhà Thanh. Binh sĩ của Cấm lữ Bát kỳ vào thời Thuận Trị là 8 vạn, thời Khang Hi là 10 vạn, đến thời Thanh Mạt, có chức quan là 6680 người, binh lính là hơn 12 vạn.

Thể chế của "Cấm lữ Bát kỳ" là dựa theo binh chủng khác nhau mà thành lập các doanh khác nhau, lần lượt là Thân quân, Kiêu kỵ (Mã giáp), Tiền phong, Hộ quân, Bộ quân (Bộ giáp). Trong đó, Kiêu kị doanh, Hộ quân doanh, và Bộ quân doanh đều án theo từng Kỳ mà thiết lập; Tiền phong doanh án theo Tả – Hữu dực để thiết lập; Hộ quân doanh và Tiền phong doanh là Cảnh vệ cung cấm, lúc Hoàng đế ra ngoài thì làm tùy tùng đi theo, là thành phần tinh nhuệ trong quân đội Bát kỳ. Sau đó lại từ các Doanh trên tuyển chọn ra Thần cơ doanh, từ trong Tiền phong doanh tuyển chọn ra Kiện duệ doanh, từ Hán quân của Kiêu kị doanh tuyển ra Thương doanh, Pháo doanh các loại, từ quân Mãn – Mông có luyện tập hỏa khí tuyển chọn ra Hỏa khí doanh, chính là lính đặc chủng. Từ thời Khang Hi, quân Bát kỳ từng bước di cư ra khỏi thành Bắc Kinh, nguyên nhân là vì sự xuất hiện của Viên Minh viên, liền phải điều quan viên Bát kỳ trong Kinh thành đến nơi này để bảo vệ. Sau khi Viên Minh viên hoàn thành, các đời Hoàng đế thường xuyên ở lại đây vài tháng, vì vậy trên thực tế, Viên Minh viên là một tòa Hoàng cung thứ hai. Vì để bảo vệ sự an toàn của Viên Minh Viên, vào năm Ung Chính thứ 2 (1724), triều đình đã lên kế hoạch thiết lập Hộ quân doanh ở đây:
 Tương Hoàng kỳ: phía tây Thụ thôn, phía sau Viên Minh Viên
 Chính Bạch kỳ: phía đông Thụ thôn
 Tương Bạch kỳ: phía đông bắc Trường Xuân viên
 Chính Hoàng kỳ: phía bắc Tiêu Gia Hà thôn
 Chính Hồng kỳ: phía tây bắc Bắc An Hà kiều
 Tương Hồng kỳ: phía đông bắc Ngọc Tuyền sơn
 Chính Lam kỳ: phía đông Hải Điện
 Tương Lam kỳ: phía nam Di Hòa viên

Trú phòng Bát kỳ

Để có thể khống chế tốt lãnh thổ rộng lớn, nhà Thanh phân một bộ phận lớn quân Bát kỳ đến các địa phương đóng giữ, xưng là "Trú phòng Bát kỳ". Ban đầu, để đề phòng nhà Nam Minh và các thế lực phản Thanh phục Minh, nhà Thanh chủ yếu tập trung bố trí lực lượng phòng thủ ở phía Nam, đặc biệt là Đông Nam. Về sau, đến nửa sau những năm Khang Hi, thế lực Chuẩn Cát Nhĩ quật khởi, vì vậy Khang Hi Đế bắt đầu tăng cường lực lượng phòng thủ ở phía Bắc. Chế độ Trú phòng Bát kỳ bắt đầu từ triều Thuận Trị, mở rộng và phát triển trong hai triều Khang – Ung, đến thời Càn Long thì hình thành định chế.

Giữa những năm Thuận Trị, quân Bát kỳ Trú phòng ở các địa phương chỉ vẻn vẹn hơn 15 ngàn quân, đến thời Khang – Ung thì dần tăng lên hơn 9 vạn quân, đến Thanh trung kỳ thì đạt hơn 10 vạn, cũng từ đó mà binh ngạch của Bát kỳ Trú phòng về cơ bản ngang hàng với Kinh kỳ, kéo dài đến tận thời Thanh mạt. Đến thời Khang – Càn, nơi trú phòng của quân Bát kỳ ở Mãn Châu tăng từ 15 lên 44 nơi, tại các tỉnh khác thì tăng từ 9 lên 20 nơi. Trong những năm Càn Long, còn thiết lập thêm 8 nơi đóng quân ở Tân Cương. Trong đó, binh lực tại Đông Bắc chiếm gần một nửa binh lực trú phòng, số nơi trú phòng cũng chiếm hơn phân nửa. Ngược lại, các địa phương khác chỉ có từ 1 đến 3 nơi đóng quân ở mỗi Tỉnh, trong đó phía bắc Trường Giang tương đối nhiều, còn lại Hồ Nam, Giang Tây, Quảng Tây, Quý Châu đều không bố trí trú phòng. Việc đóng giữ trong nội địa chủ yếu do hơn 60 vạn Lục kỳ binh đảm nhiệm, Bát kỳ Trú phòng chủ yếu đảm nhiệm vai trò giám sát. Quân Bát kỳ đóng giữ hơn 70 nơi trên toàn lãnh thổ Trung Quốc, đều là những thành trấn quan trọng hoặc những nơi thủy bộ trọng yếu. Căn cứ theo nhu yếu mà thiết lập Trú phòng Tướng quân, Đô thống, Phó Đô thống hoặc chỉ thiết lập Thành thủ Úy, Phòng thủ Úy làm thống lĩnh. Trú phòng Bát kỳ là lực lượng quan trọng của nhà Thanh để khống chế toàn lãnh thổ. Ngoại trừ khu vực Đông Bắc, ở tất cả các địa phương trú phòng nhà Thanh cũng áp dụng chế độ phân chia "Kỳ nhân" và "Dân nhân", vừa để dễ quản lý, vừa để giảm khả năng bị người Hán ở địa phương đồng hóa.

Ung Chính Đế từng nói, nơi Trú phòng chỉ là nơi đi công tác, Kinh sư mới là quê cha đất tổ. Binh sĩ Trú phòng ban đầu đều là từ các Tá lĩnh Kinh kỳ phái ra, sau đó lại từ những Tá lĩnh khác nhau này, tại nơi Trú phòng hình thành nên những Tá lĩnh mới, tuy nhiên hộ tịch của họ vẫn nằm trong Tá lĩnh ban đầu. Tuy nhiên, dần dần do tính cố định hóa của chế độ, hộ tịch của người Bát kỳ trú phòng mặc dù vẫn thuộc nha môn Tá lĩnh cũ, nhưng quan hệ lại càng lúc càng nhạt đi, lại dần hình thành nên một quần thể mới ở đất trú phòng. Việc thực thi chế độ Bát kỳ trú phòng đã kiến cho dân cư Bát kỳ phân tán thành các tụ điểm dân cư nhỏ, rải khắp cả nước, nam đến Quảng Châu, bắc đến Ái Hồn, tây đến Y Lê, cuối cùng tập trung đông nhất vẫn là xung quanh kinh thành.

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Tài liệu

Tiếng Việt

Tiếng Trung

Tiếng Anh

Nhà Thanh
Quân đội nhà Thanh
Văn hóa triều Thanh
Lịch sử quân sự Trung Quốc


title: Lục quân Đức

text:
Lục quân Đức là một lực lượng trong quân đội Đức (Bundeswehr) cùng với hai lực lượng khác là hải quân và không quân Đức. Lực lượng này tác chiến trên đất liền, hỗ trợ các hoạt động trên không và vận chuyển khí tài quân sự. Với quy mô khoảng 95.000 lính trong thời bình, lục quân Đức là một lực lượng được trang bị tinh nhuệ và thiện chiến.

Thiết bị hiện đại

Hiện đang trong biên chế khoảng 6481 xe thiết giáp. Bao gồm 408 xe tăng chủ lực thuộc các dòng Leopard. 5869 xe bọc thép. 154 pháo tự hành. 50 hệ thống MLRS ( hệ thống phóng loạt các tên lửa và đầu đạn )

Chủ yếu bao gồm chế tạo trong nước và nhập khẩu từ nước ngoài các nước trong NATO hay Hoa Kỳ

Các nhà thầu chính bao gồm: ARTEC GmbH, Rheinmetall Landsystem, Krauss-Maffei Wegmann (KWM)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Lục quân Đức (Heer) (tiếng Đức)

Lục quân Đức


title: Conus cervus

text:
Conus cervus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

Conus
Động vật được mô tả năm 1822


title: Tăng nhãn áp

text:
Tăng nhãn áp là chứng bệnh của mắt do áp suất trong nhãn cầu tăng cao, nếu không chữa trị có khả năng tăng qua độ đưa đến tác hại vào thần kinh thị giác và lòa hay mù.

Nhãn áp bình thường nằm trong khoảng từ 10 mmHg đến 21 mmHg. Tăng nhãn áp là nguyên nhân của bệnh glôcôm, một chứng bệnh rất dễ gây mù. Do đó tăng nhãn áp cần được theo dõi và chữa trị để tránh biến chứng tạo mù này.

Thuốc chữa tăng nhãn áp
Những thuốc thông dụng là pilocarpine, timolol, acetazolamide và clonidine. Ngoài ra còn một số thuốc khác ít được sử dụng. Thuốc thường cho nhỏ vào mắt, phần lớn bắt đầu ở một nhưng có trường hợp cả hai mắt đều bị tăng nhãn áp.

Chú thích

Liên kết ngoài
eMedicine - Ocular Hypertension
National Eye Institute
International Glaucoma Association

Nhãn khoa


title: 10716 Olivermorton

text:
10716 Olivermorton (1983 WQ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 11 năm 1983 bởi E. Bowell ở Trạm Anderson Mesa thuộc đài thiên văn Lowell.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 10716 Olivermorton

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1983


title: Dân ca Việt Nam

text:
Dân ca Việt Nam là một thể loại âm nhạc cổ truyền của Việt Nam, được lưu truyền trong dân gian. Dân ca có nhiều làn điệu từ khắp các miền cộng đồng người, thể hiện qua có nhạc hoặc không có nhạc của các dân tộc Việt Nam. Do chính người dân lao động tự sáng tác theo tập quán, phong tục. Trong sinh hoạt cộng đồng người quần cư trong vùng đất của họ, thường trong làng xóm hay rộng hơn cả một miền. Các làn điệu dân ca thể hiện phong cách bình dân, sát với cuộc sống lao động mọi người. Các dịp biểu diễn thường thường là lễ hội, hát làng nghề. Thường ngày cũng được hát lên trong lao động để động viên nhau, hay trong tình yêu đôi lứa, trong tình cảm giữa người và người. Tuy nhiên mỗi tỉnh thành của Việt Nam lại có âm giọng và ca từ khác nhau nên dân ca cũng có thể phân theo tỉnh nhưng gọi chung cho dễ gọi vì nó cũng có tính chung của miền Bắc, miền Trung và miền Nam Việt Nam.

Phân loại
Do đặc điểm xuất xứ, dân ca thường được phân loại theo vùng miền. Đôi khi nó cũng được phân biệt theo dân tộc do đặc điểm phân bố cộng đồng người theo địa hình.

Theo vùng miền
Để phân định và gọi theo vùng miền hay từng tỉnh thì người ta phân định bằng "ca từ", bằng "âm giọng" bằng cách "nhấn nhá", "luyến lấy", "ngân nga", "rê giọng",... mà chỉ ở vùng miền này có thể hát hay từng tỉnh có thể hát được. Tuy chữ đọc thì giống nhau nhưng âm khi phát ra thì khác nhau chút đỉnh mà những nơi khác không dùng hay cách nhấn nhá, luyến láy của địa phương đó mà nơi khác không hát.

Đặc điểm tiếng địa phương, những địa danh là cách dễ nhận biết nhất xuất xứ của một bài dân ca, cụ thể:
 Dân ca miền Bắc thường có những từ đệm như: “rằng, thì, chứ...” và các dấu giọng như: sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng được dệt bới những nốt nhạc sao cho việc phát âm được rõ nét. Một số phụ âm được phát âm một cách đặc thù như: “r, d, gi” hay “s và x” phát âm giống nhau, không phân biệt nặng nhẹ.
 Dân ca miền Trung thì thường có chữ “ ni, nớ, răng, rứa...” dấu sắc được đọc thành dấu hỏi (so với giọng người Bắc), dấu hỏi và ngã đều được đọc giống nhau và trầm hơn chữ không dấu.
 Dân ca miền Nam thì thường có chữ “má (mẹ), bậu (em), đặng (được)...” chữ “ê” đọc thành chữ “ơ”, dấu ngã đọc thành dấu hỏi,... Nhưng nhìn chung thì vẫn là thoát thai từ lòng dân với đậm tính chất mộc mạc giản dị của họ.

Theo dân tộc
 Người Kinh chia ra 3 vùng, Đồng bằng Bắc bộ; Trung bộ; Nam bộ: Bài chòi, Hò Huế, Ca trù, Cò lả, Chầu văn, Hát dô, Hát dặm, Hát đúm, Hát ghẹo, Hát phường vải, Hát sắc bùa, Hát trống quân, Hát ví, Hát xoan, Múa bóng rỗi, Hát vè, Hò, Lý, Lễ nhạc Phật giáo, Nhạc lễ Nam Bộ, Quan họ, Xẩm.
 Các dân tộc khác chia theo địa lý nơi dân tộc đó ở, Tây bắc-Việt bắc; Tây Nguyên; Dân tộc Chăm; Dân tộc Khơ me; Dân tộc Hoa: Hát Ayray, Hát À day, Hát Ba sắc, Hát Bơk Weng non, Hát Cà lơi - Cha chấp, Hát cúng tìm vía, Hát dù kê, Hát duê, Hát đồng dao Kuh nrau, R’bàng nrau, Hát Êmê kha bá, Hát Khan, Hát khắp sên, Hát kưứt, Hát H'ri, Hát Lam leo, Hát lượn, Hát Lo khol, Hát sình ca, Hát sli, Hát soong hao, Hát Soọng-cô, Hát Thay mai, Hát tà oải, Hát then, Hát vèo ca, Hát xà nớt, Hát xiêng.

Một số bài hát Dân ca
Dân ca Bắc bộ có nhiều bài nổi tiếng như: Cò lả, Bèo dạt mây trôi, Trống cơm, Lý cây đa,... hay các bài dân ca địa phương như: Bà rằng bà rí, Xe chỉ vá may (Dân ca Phú Thọ); Ba quan, Mời trầu, Hát chào, Hát thầm, Trúc mai (Dân ca Hà Nam); Cây trúc xinh, Trên rừng ba sáu thứ chim, Người ở đừng về (Dân ca Quan họ), Đi cấy (Dân ca Thanh Hóa),...
Dân ca Trung bộ có những bài nổi tiếng như: Lý mười thương (ca Huế), Lý thương nhau (dân ca Quảng Nam), Hò đối đáp, Hát ví, Dặm.. (dân ca Nghệ Tĩnh), Hò hụi, Hò giã gạo (Dân ca Bình Trị Thiên), Lý vọng phu, Lý thiên thai (Dân ca khu 5), ...
Dân ca Nam bộ gồm các điệu hò, lý, vè, tiêu biểu như: Ru con, Lý đất giồng, Bắc Kim Thang, Lý cây bông, Lý dĩa bánh bò, Lý ngựa ô, lý quạ kêu, lý chiều chiều, Lý bông dừa, Lý con sáo, Lý qua cầu...

Các thể loại nhạc
Nhạc khí: Họ hơi; Họ màng rung; Họ tự thân vang; Họ dây; Hòa tấu nhạc cụ.
 Âm nhạc sân khấu: Chèo; tuồng; cải lương; tân cổ; bài chòi.
 Âm nhạc nghi lễ: hát văn; Lễ nhạc Phật giáo.
 Thể loại khác: Âm hưởng dân ca;

Xem thêm
 Nhạc cổ truyền Việt Nam
 Dân ca

Tham khảo

Dân ca
Thể loại nhạc
Âm nhạc Việt Nam


title: Le Nayrac

text:
Le Nayrac  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Nayrac


title: Enteucha gilvafascia

text:
Enteucha gilvafascia là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở coastal miền nam Florida.

Sải cánh dài 3.1-3.7 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến cuối tháng 6 và again from đầu tháng 10 đến đầu tháng 1. There seem to be two generations per year.

Ấu trùng ăn Coccoloba uvifera. The mine the leaves of their host plant.

Tham khảo

Liên kết ngoài
New Leaf-Mining Moths of the Family Nepticulidae from Florida

Enteucha


title: Scrapter striatus

text:
Scrapter striatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Scrapter
Động vật được mô tả năm 1853


title: Ampedus subcostatus

text:
Ampedus subcostatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kolbe miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Sam Chai (huyện)

text:
Sam Chai () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía bắc của tỉnh Kalasin, đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh là (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ) Kham Muang, Sahatsakhan, Nong Kung Si của tỉnh Kalasin và Wang Sam Mo của tỉnh Udon Thani.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) đã được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1995, khi được tách từ Kham Muang.

Theo quyết định của chính phủ Thái Lan ngày 15 tháng 5 năm 2007, tất cả 81 tiểu huyện đều được nâng thành huyện. Với việc đăng Công báo hoàng gia ngày 24 tháng 8, quyết định nâng cấp này thành chính thức.

Hành chính
Huyện này được chia thành 4 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 46 làng (muban). Không có khu vực đô thị (thesaban, và 4 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Sam Chai


title: Pháo binh

text:
Pháo binh là lực lượng tác chiến của quân đội nhiều nước; lực lượng hỏa lực chủ yếu của lục quân, thường được trang bị các loại pháo, tên lửa và súng cối, dùng để sát thương, tiêu diệt các mục tiêu và trực tiếp chi viện hỏa lực cho các lực lượng tác chiến trên mặt đất, mặt nước, có thể chiến đấu hiệp đồng hoặc độc lập.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quân đội


title: Phyllotreta judaea

text:
Phyllotreta judaea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Phyllotreta


title: Lasioglossum tatei

text:
Lasioglossum tatei là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1910


title: (4697) 1986 QO

text:
(4697) 1986 QO là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 26 tháng 8 năm 1986.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 4001–5000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1986
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Monocestoides testacea

text:
Monocestoides testacea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Monocestoides


title: Schoutedenella xenochirus

text:
Arthroleptis xenochirus là một loài ếch thuộc họ Arthroleptidae.
Loài này có ở Angola, Cộng hòa Dân chủ Congo, Malawi, Tanzania, và Zambia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, vùng đồng cỏ, sông ngòi, các đồn điền, và vườn nông thôn, cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới.

Tham khảo

 Poynton, J.C., Channing, A. & Davenport, T. 2004. Schoutedenella xenochirus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Schoutedenella
Động vật lưỡng cư Angola
Arthroleptis


title: Evergreen International Airlines

text:
Evergreen International Airlines (mã IATA = EZ, mã ICAO == EIA) là hãng hàng không vận chuyển hàng hóa của Hoa Kỳ, trụ sở ở McMinnville, Oregon. Hãng chở hàng hóa theo hợp đồng và có dịch vụ cho thuê máy bay với phi hành đoàn. Hãng cũng chở hàng cho Quân đội Hoa Kỳ và Bưu điện Hoa Kỳ. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế Rickenbacker, Columbus, Ohio, Sân bay quốc tế John F. Kennedy, New York và Sân bay Columbus Metropolitan, cùng 1 căn cứ ở Sân bay quốc tế Hong Kong.

Lịch sử

Hãng được Delford Smith thành lập và bắt đầu hoạt động từ 1960 dưới tên Evergreen Helicopters. Hãng mua giấy phép của Johnson Flying Service và sau đó đổi tên thành Evergreen International Airlines. Hãng do Công ty Evergreen International Aviation (lập năm 1979), hoàn toàn làm chủ.

Hãng cũng làm chủ và điều hành nhà bảo tàng phi lợi nhuận Evergreen Aviation & Space Museum, nơi chứa Spruce Goose. Một máy bay Boeing 747 của hãng đã tham gia phim hành động Die Hard 2 trong năm 1990.

Evergreen International Airlines và Atlant-Soyuz Airlines của Moskva, đã lập 1 hãng liên doanh mới, chở hàng hóa theo tuyến đường giữa Hoa Kỳ và Trung quốc, thông qua Nga và Tây Âu.

Các nơi đến
(Tháng 8/2006):

Quốc nội:
 Anchorage
 New York
 Chicago
Quốc tế:
 Nagoya, (Nhật Bản)
 Hong Kong, (Trung quốc)
 Thượng Hải, (Trung quốc)

Đội máy bay
(Tháng 11/2007):

Đội máy bay ngưng hoạt động
(Tháng 8/2006):

Tai nạn
 Ngày 18.3.1989: 1 máy bay DC-9 (chuyến bay 17) chở hàng từ Căn cứ Không quân Kelly bên ngoài San Antonio tới Căn cứ Không quân Tinker bên ngoài Thành phố Oklahoma, với trạm ngừng ở Căn cứ Không quân Carswell tại Fort Worth. Khi máy bay mới rời Căn cứ Không quân Carswell thì cánh cửa ở phòng chứa hàng hóa mở ra. Viên phi công xin quay ngay trở lại Carswell. Khi máy bay tới gần Căn cứ thì cửa đó mở ra hoàn toàn khiến cho máy bay nghiêng ngả sang bên trái rồi bên phải và quay, rút cuộc máy bay rớt lộn ngửa gần Saginaw, Texas. Cả hai phi công đều tử nạn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Evergreen International Airlines

Hãng hàng không Hoa Kỳ
Hãng hàng không vận tải
McMinnville, Oregon


title: Setodes achilleus

text:
Setodes achilleus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Bellamya monardi

text:
Bellamya monardi là một loài ốc nước ngọt cỡ lớn có mang và vảy, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Viviparidae.

Loài này có ở Angola và Namibia.

Tham khảo

 Brown, D.S. 1996. Bellamya monardi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Bellamya
Loài sắp bị đe dọa


title: Chimarra cascada

text:
Chimarra cascada là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Perdita nigriventris

text:
Perdita nigriventris là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1954


title: Castelletto Merli

text:
Castelletto Merli là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont, Italia, cự ly khoảng 40 km về phía đông Torino và khoảng 35 km về phía đông bắc Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 499 người và diện tích 11,8 km².

Castelletto Merli giáp các đô thị: Alfiano Natta, Cerrina Monferrato, Mombello Monferrato, Moncalvo, Odalengo Piccolo, và Ponzano Monferrato.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Đường sắt Quốc gia Canada

text:
Đường sắt Quốc gia Canada (tiếng Anh: Canadian National Railway Company; tiếng Pháp: Compagnie des Chemins de Fer Nationaux du Canada; viết tắt: CN (, )) là một công ty đường sắt cấp I, có trụ sở được đặt tại Montréal, Québec. Đây là một công ty đường sắt lớn nhất của Canada cả về mặt thu nhập lẫn tầm cỡ mạng lưới đường sắt của nó. Hiện nay nó là công ty đường sắt xuyên lục địa duy nhất của Canada, nối từ tỉnh bang Nova Scotia ở bờ Đại Tây Dương sang tỉnh bang British Columbia trên bờ Thái Bình Dương. Tiếp theo việc CN mua Illinois Central (IC) và một số công ty đường sắt nhỏ hơn của Hoa Kỳ thì nó cũng có hệ thống đường sắt mở rộng tới miền trung Hoa Kỳ dọc theo thung lũng sông Mississippi từ Ngũ Đại Hồ tới Vịnh Mexico.

Ngày nay CN sở hữu khoảng 20.400 dặm đường sắt trong 8 tỉnh bang (ngoại trừ 2 tỉnh bang Newfoundland và Labrador và Đảo hoàng tử Edward), cũng như 70 dặm quãng đường sắt vào trong lãnh thổ Northwest Territories tới thành phố Hay River ở bờ phía nam của Great Slave Lake. Nó cũng là tuyến đường sắt cực bắc trong mạng lưới đường sắt Bắc Mỹ, cũng xa tới bắc như thành phố Anchorage, Alaska (mặc dù đường sắt Alaska lên bắc xa hơn của CN, nó bị tách ra khỏi phần còn lại của mạng lưới đường sắt Bắc Mỹ).

Từ năm 1918 tới 1960, nó được gọi là Canadian National Railways viết tắt CNR) (Đường sắt Quốc gia Canada) và từ 1960 tới nay là Canadian National/Canadien National (viết tắt là CN). Công ty trên là công ty công cộng, với 22.000 nhân viên và có vốn hóa là 21 tỷ dollar Mỹ năm 2008.

Lịch sử ra đời

Những giai đoạn chính
Công ty đường sắt quốc gia Canada (CNR) được thành lập từ năm 1918 tới 1923, gồm nhiều công ty đường sắt bị phá sản và rơi vào tay chính phủ liên bang Canada, cùng với vài công ty đường sắt vốn do chính phủ sở hữu. Năm 1995, chính phủ liên bang tư hữu hóa công ty CN. Trong thập kỷ tiếp theo, công ty mở rộng đáng kể sang Hoa Kỳ bằng việc mua công ty Illinois Central Railroad và Wisconsin Central Transportation. Ngày nay, công ty đảm nhận chủ yếu việc vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt, nhưng cũng có các dịch vụ chuyên chở hành khách tới năm 1978 do công ty VIA Rail đảm nhận. Dịch vụ chuyên chở hành khách duy nhất do CN đảm nhận sau năm 1978 là các chuyến xe lửa hỗn hợp (vừa chở hành khách vừa chở hàng hóa) trong Newfoundland, và một cặp xe lửa cho người đi vé tháng trên các tuyến đường chạy bằng điện của CN ở vùng Montréal. Các chuyến xe lửa hỗn hợp ở Newfoundland kéo dài tới năm 1988, khi các chuyến xe lửa dành cho người đi vé tháng bây giờ do AMT của Montréal vận hành.

Việc lập công ty, 1918–1923
Để đáp ứng việc công chúng sợ mất các mắt xích vận chuyển chủ yếu, ngày 6 tháng 9 năm 1918, chính phủ Canada nắm sở hữu đa số của công ty sắp phá sản Canadian Northern Railway (CNoR), và bổ nhiệm một Ban quản lý để trông nom công ty. Cùng lúc, CNoR cũng được chỉ đạo để nắm quyền quản lý công ty Canadian Government Railways (CGR), một hệ thống gồm các công ty Intercolonial Railway of Canada (IRC), National Transcontinental Railway (NTR), và Prince Edward Island Railway (PEIR), cùng vài công ty nhỏ khác. Ngày 20.12.1918, chính phủ liên bang thiết lập công ty Canadian National Railways (CNR) - chỉ trên danh nghĩa, không có thực quyền điều phối các công ty con – thông qua một order (lệnh) của Privy Council (Hội đồng tư vấn của Nữ hoàng ở Canada) như một cách giản dị hóa việc thành lập và hoạt động của nhiều công ty đường sắt khác nhau. Việc sáp nhập công ty Intercolonial Railway khiến công ty CNR nhận khẩu hiệu The People's Railway (Đường sắt của nhân dân) của hệ thống này.

Công ty đường sắt khác của Canada, công ty Grand Trunk Pacific Railway (GTPR), gặp khó khăn tài chính vào ngày 7.3.1919, khi công ty mẹ Grand Trunk Railway (GTR) không trả được nợ vay xây dựng cho chính phủ liên bang. Cục đường sắt và kênh đào (Department of Railways and Canals) của chính phủ liên bang nắm hoạt động của GTPR tới ngày 12.7.1920, khi công ty này cũng được đặt dưới quyền của công ty CNR. Công ty đường sắt quốc gia Canada được tổ chức ngày 10.10.1922.

Cuối cùng, chính công ty GTR bị phá sản và được đặt dưới sự trông nom của "Ban quản lý" của chính phủ liên bang ngày 21.5.1920, trong khi ban quản lý GTR và các cổ đông chống việc quốc hữu hóa. Sau nhiều năm dàn xếp, công ty GTR được sáp nhập vào công ty CNR ngày 30.1.1923. Trong các năm tiếp theo, nhiều công ty đường sắt độc lập nhỏ hơn đượcnhập vào công ty CNR vì bị phá sản, hoặc do áp lực chính trị, tuy nhiên hệ thống ít hay nhiều được hoàn thành sau khi sau khi sáp nhập công ty GTR. Công ty đường sắt quốc gia Canada được ra đời do thời chiến và do tình trạng khẩn thiết quốc nội. Đường sắt – cho tới khi xuất hiện các xe ôtô cá nhân và lập ra các xa lộ - là phương tiện chuyên chở đường dài duy nhất có thể tồn tại ở Canada trong nhiều năm. Như vậy, hoạt động của chúng đã thu hút rất nhiều sự quan tâm chính trị và của công chúng. Nhiều nước coi mạng lưới đường sắt như một hạ tầng cơ sở có tính quyết định (thậm chí tới cả ngày nay) và ở thời điểm thành lập công ty CNR trong khi thế chiến thứ nhất đang tiếp diễn, Canada không phải là nước duy nhất đi vào việc quốc hữu hóa đường sắt.

Ở đầu thế kỷ 20, nhiều chính phủ đã đóng vai trò người can thiệp vào kinh tế, báo hiệu ảnh hưởng của các nhà kinh tế như John Maynard Keynes. Khuynh hướng chính trị này, kết hợp với các biến cố địa-chính trị rộng hơn, làm cho việc quốc hữu hóa trở thành một chọn lựa được ưa thích cho Canada. Cuộc tổng đình công Winnipeg năm 1919 (Winnipeg General Strike of 1919) và việc liên minh tham dự vào cuộc Cách mạng Nga dường như đã công nhận giá trị quá trình tiếp tục. Nhu cầu về một hệ thống đường sắt có thể tồn tại là quan trọng nhất trong thời kỳ bất ổn dân sự và sự can thiệp quân sự của nước ngoài.

Hiện tại

Các hãng tàu

Thư viện hình

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang wed chính thức của công ty
 Trang wed chính thức của công ty
 Hình ảnh về tàu CN

Giao thông Canada
Công ty niêm yết tại Thị trường Chứng khoán New York
Nhãn hiệu Canada
Kinh tế Đông Nam Hoa Kỳ