title: Dassault Mirage G

text:
Dassault Mirage G là một thiết kế máy bay tiêm kích phản lực cánh cụp cánh xòe, vừa có cả khả năng đánh chặn vừa tấn công mặt đất với tên lửa hạt nhân.

Một mẫu thử nghiệm trang bị một động cơ với công nghệ thay đổi hình dạng cánh đã được dùng làm thiết kế cơ bản cho loại máy bay mới, Mirage G chỉ cải tiến để lắp 2 động cơ, buồng lái cho 2 phi công, mẫu máy bay này có tên gọi là Mirage G4. Tuy nhiên, dự án này cũng gặp phải những khó khăn, đó là phải đáp ứng được nhưng thay đổi liên tục, và Quân đội Pháp đòi hỏi một thiết kế chuyên dụng cho mục đích đánh chặn. Và phiên bản Mirage G8 một chỗ ngồi đã ra đời như một nỗ lực của hãng Dassault để tiếp tục nhận được kinh phí từ quân đội nhằm phát triển Mirage G. Sau đó, dự án được tiếp tục tiến hành, chi phí cho dự án cũng được duy trì, nhưng những đòi hỏi về khả năng thực hiện nhiệm vụ đã thay đổi, và dự án đã bị hủy bỏ vào giữa thập kỷ 1970.

Phát triển

Vào năm 1966, chương trình về máy bay cất hạ cánh thẳng đứng đã bị hoãn lại. Dù các kỹ sư Pháp đã tính toán kỹ trên lý thuyết, nhưng khi áp dụng vào thực tế thì lại nảy sinh rất nhiều khó khăn. Động cơ phản lực nâng cần rất nhiều nhiên liệu để hoạt động nhưng lại không có khả năng tạo đủ lực nâng để máy bay cất cánh. Đồng thời với kiểu máy bay này sẽ bị hạn chế về phạm vi hoạt động và sức công phá của vũ khí, mà 2 điều này rất quan trọng trong nhiệm vụ tấn công mặt đất, phạm vi hoạt động và vũ khí đã làm hạn chế tính linh hoạt của loại máy bay cất hạ cánh thẳng đứng.

Bộ quốc phòng đã nhận thấy những bế tắc trong việc phát triển loại máy bay trên và yêu cầu một dự án máy bay mới như một giải pháp thay thế. Các quan chức của Không quân đã đề nghị chế tạo một mẫu máy bay cánh cụp cố định. Đầu tiên, người ta dự định trao cho nó các nhiệm vụ ngăn chặn các máy bay xâm phạm không phận thuộc loại phản lực nhỏ bay ở độ cao thấp. Một trong số những mục đích chính của dự án này là chế tạo một loại máy bay không sử dụng cánh tam giác, sử dụng yếu tố tăng lực nâng từ thiết kế cánh cụp. Dự án này do Dassault thực hiện, nó có tên gọi là Mirage F2, nó chưa bao giờ vượt ra khỏi giai đoạn nguyên mẫu. Đồng thời vào năm 1964, bộ quốc phòng yêu cầu một nghiên cứu thực hiện trên mẫu máy bay thay đổi được hình dạng của cánh dành cho Không quân và Không quân Hải quân, mẫu máy bay này có tên gọi là Mirage G. Bộ quốc phòng đã đặt hàng hãng Dassault chế tạo một mẫu thử nghiệm vào tháng 10 năm 1965, Mirage G có 2 chỗ ngồi và trang bị 1 động cơ Pratt & Whitney TF-30-6. Mặc dù đã đạt được những thành công từ công nghệ kỹ thuật của nó, nhưng mẫu máy bay này chưa bao giờ nhận được một đơn đặt hàng cho việc sản xuất hàng loạt. Với việc trang bị động cơ của Hoa Kỳ, một lần nữa, đã nâng vấn đề độc lập quốc gia trong lĩnh vực phòng thủ lên hàng đầu.

Mirage G
Mirage G là một máy bay thí nghiệm trang bị một động cơ phản lực Pratt & Whitney/Snecma TF-30-6. Nó có thiết kế cánh dựa trên loại cánh cố định của mẫu thử nghiệm Mirage F2, hai mẫu cánh này có kích thước và công nghệ khá giống nhau (thân máy bay và động cơ giống hệt nhau). Cả không quân lẫn hải quân đều biểu lộ sự quan tâm đến Mirage G.

Vào tháng 2 năm 1965, mẫu Mirage III G, được thiết kế bởi Jean-Jacques Samin và Jean-Paul Emoré, đã được Bộ quốc phòng Pháp thông quan. 4 tháng sau, hồ sơ đệ trình lên các quan chức bộ quốc phòng đã được hoàn tất và đồng thời một mẫu thiết kế mô hình của Mirage III G đã được trưng bày tại Triển lãm hàng không Paris.

Một vấn đề chính đối với mẫu máy bay này là công nghệ chuyển động cánh, các kỹ sư đã chế tạo một loại cánh có góc quét từ 23° đến 70°. Vào cuối năm 1965, rất nhiều sự phát triển đã được thực hiện đối với Mirage III G. Và máy bay đã được bay thử nghiệm vào ngày 18 tháng 10 năm 1967, nó đã đạt được nhưng thành công nhất định, như bay với trọng tải 15.020 kg trên độ cao 450 m và đạt tốc độ Mach 1.6. Và sau đó nó đạt được đến tốc độ Mach 2.1 trong chuyến bay thử nghiệm cánh cụp với góc nhỏ nhất. 20 chuyến bay đã được thực hiện trong khoảng 2 tháng. Dù đã có được những kết quả ấn tượng, nhưng dự án vẫn bị hủy bỏ vào năm 1968.

Mirage G4
Dù các quan chức cấp cao của không quân Pháp đã hài lòng với các thử nghiệm trên Mirage G một động cơ, nhưng họ vẫn chọn lựa một máy bay với 2 động cơ Snecma Atar 9K50 cho nhiệm vụ trinh sát tấn công và tác chiến điện tử từ xa (chương trình RAGEL). Vào 15 tháng 9 1967, đội thiết kế của Jean-Claude Brabant đã được chỉ định để thực hiện dự án máy bay 2 động cơ cánh cụp này. Một năm sau, đơn đặt hàng chế tạo 2 chiếc thử nghiệm 2 chỗ với 2 động cơ Atar 9K50 đã được thực hiện, nó có tên gọi là Mirage G4.

Mẫu máy bay này đã đạt được đến tốc độ Mach 2.2, động cơ Atar 9K50 đã gây được những ấn tượng đối với các quan chức của không quân, nhưng họ lại đòi hỏi một máy bay có kết cấu chịu được tốc độ Mach 2.5, và sau đó động cơ Snecma M53 đã được thử nghiệm với mẫu máy bay này.

Nhưng khó khăn về kinh tế sau đó đã gây ra những sự náo động trong xã hội vào tháng 5 1968, thêm vào là tình trạng không rõ ràng đối với đơn đặt hàng để sản xuất G4. Sau đó giám đốc của bộ phận công nghệ hàng không (Service Technique de l’Aéronautique) đã tranh luận với các chỉ huy của không quân và giữ cho dự án vẫn được duy trì. Người ta nhận thấy rằng chi phí cho chương trình (đặt mua 60 chiếc máy bay) nằm ngoài khả năng ngân sách của không quân. Nên người ta đã dành sự ưu tiên vào phiên bản máy bay tiêm kích đánh chặn.

Mirage G8

Sau khi chương trình thử nghiệm 2 mẫu G4 hủy bỏ, nhưng người Pháp vẫn tiếp tục phát triển chương trình. Để sản xuất hàng loạt, các quan chức cấp cao của không quân muốn một máy bay có 2 động cơ nhưng chỉ có một chỗ cho nhiệm vụ đánh chặn, với một tầm bay ngắn hơn so với G4, họ muốn làm máy bay có chi phí thấp hơn. Mẫu máy bay này có tên gọi là G8, và được trang bị động cơ M53.

Mẫu Mirage G4-01 hai chỗ đã được đổi tên thành G8-01. Nó bay chuyến đầu tiên vào ngày 8 tháng 5 1971 tại Istres, và phi công lái máy bay là Jean-Marie Saget. Vào ngày 13, nó đã đạt đến tốc độ Mach 2.03 với cánh xòe góc 70º.

Mẫu thử nghiệm tứ 2, G4-02, đã được thay đổi sửa chữa thành Mirage G8-02 có một chỗ ngồi. Nó được trang bị động cơ Snecma 9-K50 và trang bị một hệ thống vũ khí đơn giản. G8-02 bay lần đầu tiên vào ngày 13 tháng 7 1972 tại Istres, phi công là Jean-Marie Saget. Nó đã đạt được đến tốc độ lớn hơn bất kỳ loại máy bay chiến đấu nào ở Châu Âu: Mach 2.34 ở độ cao 42.000 ft. Nhưng dù vậy chương trình này vẫn bị hủy bỏ.

Thông số kỹ thuật (Mirage G8)

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 1
Chiều dài: 18.80 m (61 ft 8 in)
Sải cánh:
Cánh xòe: 15.40 m (50 ft 6 in)
Cánh cụp: 8.70 m (28 ft 7 in)
Góc quét: 23° đến 70°
Chiều cao: 5.35 m (17 ft 7 in)
Diện tích cánh: 37.0 m² (398.26 ft²)
Trọng lượng rỗng: 14.740 kg (32.500 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 23.800 kg (52.470 lb)
Động cơ: 2× động cơ phản lực SNECMA Atar 9K50, lực đẩy 70.1 kN (15.800 lbf) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: Mach 2.2 (2.495 km/h, 1.550 mph)
Tầm bay: 3.850 km (2.080 nm, 2.390 mi)
Trần bay: 18.500 m (60.700 ft)
Vận tốc lên cao: n/a
Lực nâng của cánh: n/a
Lực đẩy/trọng lượng: n/a

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dassault Passion

Nội dung liên quan

Máy bay có tính năng tương đương
 Mikoyan-Gurevich MiG-23
 F-111 Aardvark

Danh sách tiếp theo
 5 - 50 - F1 - G - 2000/2000N/D - |4000

Xem thêm
 Máy bay tiêm kích
 Danh sách máy bay quân sự của Pháp

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1960
Máy bay cường kích Pháp 1960–1969
Máy bay Dassault
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay cường kích
Máy bay cánh cụp cánh xòe
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Pháp


title: Andrena suerinensis

text:
Andrena suerinensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1884


title: Yunotrichia mediovittata

text:
Yunotrichia mediovittata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Wang miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

M


title: Hoàng My

text:
Vũ Thị Hoàng My (sinh ngày 13 tháng 11 năm 1988) là Á hậu 1 cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2010 và đại diện đầu tiên của Việt Nam tham dự hai đấu trường sắc đẹp lớn nhất thế giới Hoa hậu Hoàn vũ 2011 và Hoa hậu Thế giới 2012. Cô từng là sinh viên khoa thiết kế đa truyền thông trường Đại học RMIT Việt Nam, cô đạt học bổng khoa diễn xuất 1 năm và học bổng khoa cử nhân nghệ thuật chuyên ngành làm phim tại Học viện Điện ảnh New York. Cô là một trong bảy thành viên ban giám khảo chính của cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2017 và Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022.

Đấu trường sắc đẹp

Hoa hậu Việt Nam 2010
Với sự tự tin và tri thức vốn có, cô đã hoàn toàn chinh phục được ban giám khảo trong phần thi ứng xử và đạt được danh hiệu Á hậu 1 cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2010, ngôi vị hoa hậu thuộc về thí sinh Đặng Thị Ngọc Hân và Á hậu 2 là Đặng Thùy Trang.
 Câu hỏi: "Bạn biết gì về Hạ Long, nơi đang diễn ra cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2010?"
 Trả lời: "Hạ Long là nơi giao thoa giữa đất trời, sông nước, mang vẻ đẹp rất hùng vĩ và dễ dàng chạm được tới trái tim con người. Đã hai lần Hạ Long được công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới và hơn nữa, Hạ Long đang ở trong top bình chọn 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới mới. Đối với riêng em, sau nhiều năm quay lại Hạ Long cho em cảm giác như mình được gặp lại cố nhân."

Ngoài ra Hoàng My còn lọt vào chung kết phần thi Hoa hậu Tài năng với vũ điệu múa công. Cô được biết đến như một cô gái luôn nổi bật và người đẹp giỏi tiếng Anh.

Hoa hậu Hoàn vũ 2011

Hoàng My được cấp phép đại diện cho Việt Nam tham gia cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2011 tổ chức tại São Paulo, Brazil. Dù có phong độ ổn định, nằm trong danh sách yêu thích nhưng trong đêm chung kết, cô không lọt vào Top 16 người đẹp nhất. Thí sinh giành vương miện năm đó là Leila Lopes đến từ Angola.

Hoa hậu Thế giới 2012
Hoàng My một lần nữa được chọn lựa đại diện Việt Nam tham gia cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2012 tại Nội Mông, Trung Quốc. Với phong độ ổn định, cô lọt vào Top 40 Hoa hậu Bãi biển, Top 60 Hoa hậu Siêu mẫu, top người đẹp có phần thi ứng xử cao điểm nhất và luôn trong top nhất nhì ba giải bình chọn Hoa hậu Truyền thông. Dù thể hiện trong cuộc thi khá tốt nhưng trong đêm chung kết cô vẫn không lọt vào Top 30. Thí sinh giành được vương miện năm đó là Hoa hậu nước chủ nhà, cô Vu Văn Hà.

Các mốc sự kiện
2022 - Diễn Viên Series phim Toạ Độ Hạnh Phúc
2022 - Giám khảo cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022
2022 - Tham gia truyền hình thực tế Vietnam Why Not - Giành quán quân cùng Team Khăn Rằn
2021 - Tham gia đội tình nguyện viên tuyến đầu chống dịch
2017 - Giám khảo cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2017
01/2016-hiện tại - Nhà sản xuất, đạo diễn bộ phim Giải Mã Trí Tuệ Do Thái, Israel.
10/2015 - Giám đốc đối ngoại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2015.
09/2015 - Đại sứ/vận động viên cự ly 21 km cuộc thi Marathon vượt núi tại Sapa - Vietnam Mountain Marathon 2015
05/2015 - Đại sứ/vận động viên cự ly 21 km cuộc thi thể thao quốc tế VNG Ironman 70.3 Việt Nam tại Đà Nẵng
01/2013 - Du học diễn xuất và làm phim tại Học viện Điện ảnh New York, Universal Studio, Mỹ với học bổng từ cuộc thi Hoa hậu Hoàn Vũ.
09/2012 - Người đồng hành cùng đầu bếp Yancancook trong chương trình "Khám phá Việt Nam Cùng Martin Yan".
05/2012 - Tham dự liên hoan phim Cannes lần thứ 65 tại Pháp.
04/2012 - Phỏng vấn các siêu sao và đạo diễn trong bộ phim bom tấn "Biệt Đội Siêu Anh Hùng".
03/2012 - Tham gia Bước Nhảy Hoàn Vũ Việt Nam.
08/2012 - Đại diện Việt Nam tham gia Hoa hậu Thế giới 2012 tại Nội Mông, Trung Quốc.
08/2011 - Đại diện Việt Nam tham gia Hoa hậu Hoàn vũ 2011 tại Sao Paulo, Brazil.
08/2010 - Tham gia Hoa hậu Việt Nam 2010 tại Vịnh Hạ Long, Việt Nam

Các hoạt động xã hội

Ủng hộ Quỹ Khuyến Học Báo Tiền Phong
Cấp học bổng cho các trẻ em nghèo trường trung học Nguyễn Thượng Hiền
Kêu gọi giúp đỡ người dân vùng lũ Quảng Bình
 Đại sứ Hoàn Vũ tổ chức Phẫu thuật Nụ cười
 Xậy dựng thư viện cho trẻ em ngheo qua chương trình Chạy Vì Tri Thức
 Đại sứ chương trình "Kết Nối Yêu Thương" 2012 - chương trình xây thư viện cho trẻ em nghèo ở vùng biên giới tỉnh Tây Ninh - của ĐH Ngoại Thương HCM

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Miss Universe Vietnam 2011 - Hoang My Vu  trên trang missuniverse.com
 Vu Thi Hoang My - Miss Vietnam World 2012 (24 photos and video) Top-Beautiful-Women.com ngày 17 tháng 8 năm 2012 21:27
 Phước Lợi vạch mặt người kể xấu Hoàng My Duy Nam 11:52 ngày 05 tháng 06 năm 2012.
 "Cục NT&BD đã có những điều tra về Á hậu Hoàng My" Hiền Hương, báo Dân Trí 11/07/2012 - 15:11

Nữ người mẫu Việt Nam
Cựu sinh viên Đại học RMIT


title: Bischheim, Donnersberg

text:
Bischheim là một đô thị thuộc huyện Donnersberg, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Bischheim, Donnersberg có diện tích km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là người. Bischheim có diện tích 6.57 km² và dân số 799 (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2020).

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Donnersberg


title: Acromis spinifex

text:
Acromis spinifex là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1763.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1763
Acromis
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Cung điện Nymphenburg

text:
Lâu đài Nymphenburg được xem là một trong các lâu đài đẹp nhất trên thế giới vì có sự kết hợp hài hòa độc nhất vô nhị giữa công trình kiến trúc và công viên lâu đài. Lâu đài là một thắng cảnh nổi tiếng và vì thế cũng là một yếu tố kinh tế quan trọng của thành phố München. Với hơn 300.000 khách tham quan hằng năm Lâu đài Nymphenburg có nhiều du khách hơn Cung điện München (Münchner Residenz) và Lâu đài Schleißheim nhưng vẫn thua xa Lâu đài Neuschwanstein của vua Ludwig II với khoảng 1,3 triệu khách đến tham quan hằng năm.

Lịch sử

Trong một thời gian dài lâu đài đã từng là dinh thự mùa hè của dòng họ nhà Wittelsbach và cùng với Công viên lâu đài Nymphenburg là một trong các thắng cảnh nổi tiếng nhất của Đức.
Lâu đài do tuyển hầu tước Ferdinand Maria cho xây năm 1664 để làm quà tặng cho vị hôn thê Adelheid von Savoyen khi bà sinh hạ cho ông người con trai nối ngôi đã được trông chờ bấy lâu là Max Emanuel. Chính Max Emanuel cũng đã cho xây mở rộng lâu đài sau này.

Lâu đài là nơi ký kết Hiệp ước Nymphenburg năm 1741 khi Bayern, Pháp, Sachsen và Tây Ban Nha đã liên minh cùng với Phổ chống lại Áo. Vua Maximilian I đã qua đời trong lâu đài này năm 1825, chắt của ông là vua Ludwig II đã ra đời trong lâu đài năm 1845.

Sau cuộc cách mạng năm 1918 Lâu đài Nymphenburg nằm dưới sự quản lý của cơ quan quản lý tài sản hoàng gia và sau đấy là trở thành sở hữu quốc gia. Dòng họ Wittelsbach vẫn còn có quyền cư ngụ trong ba căn nhà giữa. Vì thế mà người trưởng họ của Wittelsbach, hiện nay là Franz von Bayern, vẫn còn cư ngụ trong lâu dài cho đến ngày nay. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, ngoài trừ trúng bom nơi dùng làm cầu nguyện, lâu đài không bị tàn phá nặng nề.

Lịch sử xây dựng

Tòa nhà giữa nguyên thủy là một ngôi nhà hình khối vuông 5 tầng theo kiểu nhà thôn quê của Ý. Ngôi nhà do Agostino Barelli xây và được khánh thành trong năm 1675. Lâu đài dần dần được mở rộng và cải tạo theo thời gian.

Đầu tiên Max Emanuel đã cho 2 nhà kiến trúc sư và xây dựng Enrico Zuccalli và Giovanni Antonio Viscardi xây thêm 2 phòng dài cạnh gian chính, 2 tòa nhà phía bắc và 2 tòa nhà phía nam kế liền đó (1702-1704). Joseph Effner đã cải tạo mặt trước của tòa giữa theo phong cách Pháp năm 1716.

Tuyển hầu Karl Albrecht đã cho xây thêm 2 gian: một gian kế cạnh tòa nhà phía bắc để làm vườn cam và một cạnh tòa nhà phía nam để làm chuồng ngựa.

Nội thất

Vài phòng vẫn còn giữ được cách trang trí nguyên thủy theo phong cách Baroque, các phòng khác sau này đã được cải tạo theo phong cách Rocoque và Cổ điển. Trong gian giữa François de Cuvilliés đã xây dựng đại sảnh lễ hội cao ba tầng. Các bức bích họa do Johann Baptist Zimmermann vẽ, trong đó bức bích họa chính trên trần miêu tả thần Helios được tháp tùng bởi nhiều vị thần khác.

Bên trong của tòa nhà phía nam là phòng tranh nổi tiếng của vua Ludwig I của Bayern. Theo yêu cầu của vua, người họa sĩ hoàng gia Joseph Karl Stieler đã vẽ chân dung của 36 người phụ nữ đẹp nhất từ tất cả các tầng lớp xã hội của thành phố München. Nổi tiếng nhất là chân dung của người con gái thợ giày Helene Sedlmayr cũng như là người tình của vua Ludwig: vũ nữ Lola Montez. Bên cạnh đấy là căn phòng ngủ nơi vua Ludwig II của Bayern đã chào đời vào ngày 25 tháng 8 năm 1845.

Trong chuồng ngựa hoàng gia ngày xưa ở dãy phía nam hiện là Viện bảo tàng với một trong các bộ sưu tập xe ngựa nổi tiếng nhất của châu Âu. Phía trên là nơi trưng bày đồ sứ của Nymphenburg.

Công viên và dinh thự trong công viên

Đọc bài chính Công viên lâu đài Nymphenburg
Giuseppe Volpini đã từng là nhà điêu khắc hoàng gia từ 1715 đến 1729. Trong thời gian này ông đã kiến tạo cho công viên của lâu đài nhiều công trình như bức tượng Maria Magdalena, một tàn tích đổ nát nhân tạo với một nhà thờ nhỏ, bức tượng Herakles.

Joseph Effner đã xây cho Max Emanuell dinh Pagodenburg (1716-1719) và Badenburg (dinh thự tắm, 1718-1721). Leo von Klenze đã xây cạnh Hồ Lớn đền thờ Apolo đối diện với Badenburg. François de Cuvil xây dinh Amalienburg với đại sảnh gương theo kiểu Rocoque và ngôi nhà bếp tráng gạch men của Delft. Hệ thống kênh đào Nymphenburg với nhiều dòng nước lớn nhỏ chảy xuyên qua toàn bộ công viên từ tây qua đông.

Vị trí giao thông
Tàu điện số 17 hay buýt số 51 đến trạm "Schloss Nymphenburg".

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Lâu đài Nymphenburg  (tiếng Anh)
 Toàn cảnh 360° Lâu đài Nymphenburg

Địa điểm thi đấu Thế vận hội Mùa hè 1972
Điểm tham quan ở München
Kiến trúc Đức
Lâu đài München
Công viên Đức
Cung điện Bayern


title: Eugenia pergamentacea

text:
Syzygium pergamentaceum là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Tham khảo

 Kochummen, K.M. 1998. Eugenia pergamentacea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
P
Chi Trâm


title: Thiên tử

text:
Thiên tử (chữ Hán: 天子), với ý nghĩa là "Người con của trời", là danh từ được dùng để gọi những vị Vua trong hệ thống văn minh Hoa Hạ, với ý nghĩa là người trị vì tối cao, đảm nhận ý mệnh của Thượng đế mà trị vì thiên hạ.

Các quốc gia chịu sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa như Việt Nam, Nhật Bản và Triều Tiên từng ghi nhận cũng dùng danh hiệu này. Danh hiệu này tương đương với Thiền vu, Khả hãn, Pharaon cùng Sultan theo hệ ngữ văn minh khác biệt.

Lịch sử
Từ "Thiên tử" xuất hiện từ khi Hoàng Đế lên ngôi, sau truyền cho Đế Nghiêu và Đế Thuấn. Sách Trung Dung có nói về khái niệm Thiên tử như sau:「"Đức vi Thánh nhân, tôn vi Thiên tử"; 德為聖人，尊為天子」, ý chỉ Đế vương là con của trời, dân chúng phải tôn kính và phục tùng, từ đó cụm từ này được dùng để gọi các Đế vương có quyền hành tối cao.

Sang thời nhà Chu ở Trung Quốc, cụm từ này chuyên dụng để chỉ các vị Chu vương để phân biệt với các chư hầu, và để tuyên bố sự chính danh của mình khi lật đổ nhà Thương, cho rằng thiên mệnh đã bị hủy do nhà Thương hết vận và chuyển sang triều đại nhà Chu. Đến khi Tần Thủy Hoàng lên ngôi, cụm từ này là cách dùng khác để gọi Hoàng đế - danh hiệu do Thủy Hoàng tạo ra để nâng cao hơn danh hiệu Vương trước đó. Từ đấy trở đi, các quốc gia ảnh hưởng Hoa Hạ, xưng Đế tôn Vương, để biểu thị quyền lực cũng tự gọi là Thiên tử.

Chiếu chỉ của Thiên tử gọi là Thánh chỉ (聖旨), mang nội hàm "Đức vi Thánh nhân". Sang thời nhà Minh và nhà Thanh, khi ban hành mệnh lệnh đều chế định một cụm 「Phụng Thiên Thừa Vận Hoàng đế; 奉天承運皇帝」, cũng biểu thị Hoàng đế tôn quý cũng là phải tuân theo mệnh trời mà ban phát chiếu chỉ. Cách làm này được học giả phương Tây gọi là 「Quân quyền thần thụ; Divine right of kings」.

Ảnh hưởng
Do ảnh hưởng quan trọng của văn minh Trung Hoa, cụm từ ["Thiên tử"] đã vượt ra phạm vị Trung Hoa mà ảnh hưởng đến các quốc gia đồng văn Đông Á.

Tại Nhật Bản, do mô phỏng theo văn minh Trung Hoa mà từ "Thiên tử" được dùng xuyên suốt thời Asuka. Các vị Thiên hoàng có thiên mệnh, là con cháu của Thiên Chiếu Đại thần, có quyền tuyệt đối trong việc trị vì Nhật Bản, tuy về mặt hình thức có khác biệt nhưng cũng biểu thị hàm ý vân mệnh trời mà trị vì thiên hạ vậy. Thời nhà Tùy, Nhật Bản từng phái sứ giả đến tự xưng mình là [Nhật xuất sở Thiên tử; 日出处天子], ý là "Vị Thiên tử của xứ sở mặt trời mọc", khiến Tùy Dạng Đế Dương Quảng tức giận, sửa gọi người Nhật Bản thành ["Di nhân"; 夷人]. Vì vậy xuyên suốt các giai đoạn lịch sử, Nhật Bản thay vì thay đổi các Thiên tử, thì họ chỉ thay đổi chính quyền kiểm soát Thiên tử như Mạc phủ.

Ở Việt Nam, cụm từ "Thiên tử" có tính chất tương tự như ở Trung Hoa. Qua nhiều năm xây dựng văn hiến, Việt Nam vẫn nhất nhất mô phỏng chế độ Trung Hoa, coi sứ mệnh của Thiên tử là tùy vào sự đức độ và phục chúng. Việc này cũng dẫn đến hệ quả Việt Nam luôn muốn sự phục tùng của các nước Đông Nam Á như Chiêm Thành, Cao Miên,... Triều đình nhà Lý, nhà Trần, nhà Hậu Lê đến nhà Nguyễn đều mô phỏng "hệ thống triều cống của Trung Hoa" để chứng minh sự tối cao của các vị vua Việt Nam tương tự Thiên tử Trung Hoa vậy.

Xem thêm
Pharaon
Sultan
Khalip

Tham khảo

 Sử ký
 Trung Dung
 Thiên tử

Danh hiệu của vua
Hoàng tộc Việt Nam
Quý tộc Nhật Bản
Tước vị quý tộc
Chế độ quân chủ
Nguyên thủ quốc gia
Tước hiệu quý tộc
Tước hiệu hoàng gia
Nho giáo


title: Giải Quả cầu vàng cho kịch bản hay nhất

text:
Giải Quả cầu vàng cho kịch bản hay nhất là một giải Quả cầu vàng của Hiệp hội báo chí nước ngoài ở Hollywood trao hàng năm cho kịch bản phim được cho là hay nhất. Giải này được bắt đầu trao từ năm 1965.

Dưới đây là danh sách các phim và các người đoạt giải cùng các phim và các người được đề cử theo từng năm:

Thập niên 1960
1965: Doctor Zhivago – Robert Bolt
The Agony and the Ecstasy – Philip Dunne
The Collector – John Kohn & Stanley Mann
A Patch of Blue – Guy Green
The Slender Thread – Stirling Silliphant1966: A Man for All Seasons – Robert Bolt
Alfie – Bill Naughton
The Russians Are Coming, the Russians Are Coming – William Rose
The Sand Pebbles – Robert Anderson
Who's Afraid of Virginia Woolf? – Ernest Lehman

1967: In the Heat of the Night – Sterling Silliphant
Bonnie and Clyde – Robert Benton & David Newman
The Fox – Lewis John Carlino & Howard Koch
The Graduate – Buck Henry & Calder Willingham
Guess Who's Coming to Dinner – William Rose1968: Charly – Stirling Silliphant
The Fixer – Dalton Trumbo
The Lion in Winter – James Goldman
The Producers – Mel Brooks
Rosemary's Baby – Roman Polanski

1969: Anne of the Thousand Days – Bridget Boland, John Hale & Richard Sokolove
Butch Cassidy and the Sundance Kid – William Goldman
If It's Tuesday, This Must Be Belgium – David Shaw
John and Mary – John Mortimer
Midnight Cowboy – Waldo Salt

Thập niên 19701970: Chuyện tình - Erich Segal
Five Easy Pieces - Carole Eastman & Bob Rafelson
Husbands - John Cassavetes
M*A*S*H - Ring Lardner, Jr.
Scrooge - Leslie Bricusse
1971: The Hospital - Paddy Chayefsky
The French Connection - Ernest Tidyman
Klute - Andy & David P. Lewis
Kotch - John Paxton
Mary, Queen of Scots - John Hale1972: The Godfather - Francis Ford Coppola & Mario Puzo
Avanti! - I.A.L. Diamond & Billy Wilder
Cabaret - Jay Presson Allen
Deliverance - James Dickey
Frenzy - Anthony Shaffer
The Heartbreak Kid - Neil Simon
1973: The Exorcist - William Peter Blatty
Cinderella Liberty - Darryl Ponicsan
The Day of the Jackal - Kenneth Ross
The Sting - David S. Ward
A Touch of Class - Melvin Frank & Jack Rose1974: Chinatown - Robert Towne
The Conversation - Francis Ford Coppola
The Godfather: Part II - Francis Ford Coppola & Mario Puzo
The Towering Inferno - Stirling Silliphant
A Woman Under the Influence - John Cassavetes
1975: One Flew Over the Cuckoo's Nest - Lawrence Hauben & Bo Goldman
Dog Day Afternoon - Frank Pierson
Jaws - Peter Benchley & Carl Gottlieb
Nashville - Joan Tewkesbury
The Sunshine Boys - Neil Simon1976: Network - Paddy Chayefsky
All the President's Men - William Goldman
Marathon Man - William Goldman
Rocky - Sylvester Stallone
Taxi Driver - Paul Schrader
Voyage of the Damned - David Butler & Steve Shagan
1977: The Goodbye Girl - Neil Simon
Annie Hall - Woody Allen và Marshall Brickman
Close Encounters of the Third Kind - Steven Spielberg
Julia - Alvin Sargent
The Turning Point - Arthur Laurents1978: Midnight Express - Oliver Stone
Coming Home - Robert C. Jones & Waldo Salt
The Deer Hunter - Deric Washburn
Foul Play - Colin Higgins
Interiors - Woody Allen
An Unmarried Woman - Paul Mazursky
1979: Kramer vs. Kramer - Robert Benton
Being There - Jerzy Kosinski
Breaking Away - Steve Tesich
The China Syndrome - James Bridges, T.S. Cook & Mike Gray
Norma Rae - Harriet Frank, Jr. & Irving Ravetch

Thập niên 19801980: The Ninth Configuration – William Peter Blatty
The Elephant Man – Eric Bergren & Christopher De Vore
Ordinary People – Alvin Sargent
Raging Bull – Mardik Martin & Paul Schrader
The Stunt Man – Lawrence B. Marcus

1981: On Golden Pond – Ernest Thompson
Absence of Malice – Kurt Luedtke
The Four Seasons – Alan Alda
The French Lieutenant's Woman – Harold Pinter
Reds – Warren Beatty & Trevor Griffiths1982: Gandhi – John Briley
E.T. the Extra-Terrestrial – Melissa Mathison
Missing – Costa-Gavras & Donald Stewart
Tootsie – Larry Gelbart và Murray Schisgal
The Verdict – David Mamet

1983: Terms of Endearment – James L. Brooks
The Big Chill – Barbara Benedek & Lawrence Kasdan
The Dresser – Ronald Harwood
Educating Rite – Willy Russell
Reuben, Reuben – Julius J. Epstein1984: Amadeus – Peter Shaffer
The Killing Fields – Bruce Robinson
A Passage to India – David Lean
Places in the Heart – Robert Benton
A Soldier's Story – Charles Fuller

1985: The Purple Rose of Cairo – Woody Allen
Back to the Future – Bob Gale & Robert Zemeckis
Out of Africa – Kurt Luedtke
Prizzi's Honor – Richard Condon & Janet Roach
Witness – William Kelley & Earl W. Wallace1986: The Mission – Robert Bolt
Blue Velvet – David Lynch
Hannah and her Sisters – Woody Allen
Mona Lisa – Neil Jordan & David Leland
Platoon – Oliver Stone

1987: The Last Emperor – Bernardo Bertolucci, Mark Peploe & Enzo Ungari
Broadcast News – James L. Brooks
Hope and Glory – John Boorman
House of Games – David Mamet
Moonstruck – John Patrick Shanley1988: Running on Empty – Naomi Foner
Evil Angels – Robert Caswell & Fred Schepisi
Mississippi Burning – Chris Gerolmo
Rain Man – Ronald Bass & Barry Morrow
Working Girl – Kevin Wade

1989: Born on the Fourth of July – Oliver Stone & Ron Kovic
Dead Poets Society – Tom Schulman
Do the Right Thing – Spike Lee
Glory – Kevin Jarre
sex, lies, and videotape – Steven Soderbergh
When Harry Met Sally... – Nora Ephron

Thập niên 19901990: Dances with Wolves – Michael Blake
Avalon – Barry Levinson
The Godfather: Part III – Francis Ford Coppola & Mario Puzo
Goodfellas – Nicholas Pileggi & Martin Scorsese
Reversal of Fortune – Nicholas Kazan

1991: Thelma & Louise – Callie Khouri
Bugsy – James Toback
Grand Canyon – Lawrence Kasdan & Meg Kasdan
JFK – Zachary Sklar & Oliver Stone
The Silence of the Lambs – Ted Tally1992: Scent of a Woman – Bo Goldman
A Few Good Men – Aaron Sorkin
Howards End – Ruth Prawer Jhabvala
The Player – Michael Tolkin
Unforgiven – David Webb Peoples

1993: Schindler's List – Steven Zaillian
Philadelphia – Ron Nyswaner
The Piano – Jane Campion
The Remains of the Day – Ruth Prawer Jhabvala
Short Cuts – Robert Altman & Frank Barhydt1994: Pulp Fiction – Quentin Tarantino
Forrest Gump – Eric Roth
Four Weddings and a Funeral – Richard Curtis
Quiz Show – Paul Attanasio
The Shawshank Redemption – Frank Darabont

1995: Sense and Sensibility – Emma Thompson
The American President – Aaron Sorkin
Braveheart – Randall Wallace
Dead Man Walking – Tim Robbins
Get Shorty – Scott Frank
Mr. Holland's Opus – Patrick Sheane Duncan1996: The People vs. Larry Flynt – Scott Alexander & Larry Karaszewski
The English Patient – Anthony Minghella
Fargo – Ethan & Joel Coen
Lone Star – John Sayles
Shine – Jan Sardi

1997: Good Will Hunting – Ben Affleck & Matt Damon
As Good as It Gets – Mark Andrus & James L. Brooks
L.A. Confidential – Curtis Hanson & Brian Helgeland
Titanic – James Cameron
Wag the Dog – Hilary Henkin & David Mamet1998: Shakespeare in Love – Marc Norman & Tom Stoppard
Bulworth – Warren Beatty & Jeremy Pikser Happiness – Todd Solondz
Saving Private Ryan – Robert RodatThe Truman Show – Andrew Niccol

1999: American Beauty – Alan Ball
Being John Malkovich – Charlie Kaufman
The Cider House Rules – John Irving
The Insider – Michael Mann &Eric Roth
The Sixth Sense – M. Night Shyamalan

Thập niên 20002000: Traffic – Stephen Gaghan
Almost Famous – Cameron Crowe
Quills – Doug Wright
Wonder Boys – Steve Kloves
You Can Count on Me – Kenneth Lonergan

2001: A Beautiful Mind – Akiva Goldsman
Gosford Park – Julian Fellowes
The Man Who Wasn't There – Ethan & Joel Coen
Memento – Christopher Nolan
Mulholland Dr. – David Lynch2002: About Schmidt – Alexander Payne & Jim Taylor
Adaptation. – Charlie & Donald Kaufman
Chicago – Bill Condon
Far from Heaven – Todd Haynes
The Hours – David Hare

2003: Lost in Translation – Sofia Coppola
Cold Mountain – Anthony Minghella
In America – Jim, Kirsten & Naomi Sheridan
Love Actually – Richard Curtis
Mystic River – Brian Helgeland2004: Sideways – Alexander Payne & Jim Taylor
The Aviator – John Logan
Closer – Patrick Marber
Eternal Sunshine of the Spotless Mind – Charlie Kaufman
Finding Neverland – David Magee

2005: Brokeback Mountain – Larry McMurtry & Diana Ossana
Crash – Paul Haggis & Bobby Moresco
Good Night, and Good Luck. – George Clooney & Grant Heslov
Match Point – Woody Allen
Munich – Tony Kushner & Eric Roth2006: The Queen – Peter Morgan
Babel – Guillermo Arriaga
The Departed – William Monahan
Little Children – Todd Field & Tom Perrotta
Notes on a Scandal – Patrick Marber

2007: No Country for Old Men – Ethan & Joel Coen
Atonement – Christopher Hampton
Charlie Wilson's War – Aaron Sorkin
The Diving Bell and the Butterfly (Le scaphandre et le papillon) – Ronald Harwood
Juno – Diablo Cody2008: Slumdog Millionaire – Simon Beaufoy
The Curious Case of Benjamin Button – Eric Roth
Doubt – John Patrick Shanley
Frost/Nixon – Peter Morgan
The Reader – David Hare

'2009: Up in the Air – Jason Reitman và Sheldon TurnerDistrict 9 – Neill Blomkamp & Terri TatchellThe Hurt Locker – Mark BoalInglourious Basterds – Quentin TarantinoIt's Complicated'' – Nancy Meyers

Thập niên 2010

Tham khảo

Danh sách đoạt giải và đề cử trên trang chính thức của Hiệp hội Báo chí Quốc tế Hollywood

Giải Quả cầu vàng
Kịch bản hay nhất


title: Eucera genofevae

text:
Eucera genofevae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1907


title: Lhünzê

text:
Lhünzê, (, , Hán Việt: Long Tử huyện) là một huyện của địa khu Sơn Nam (Lhoka), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc.

Trấn
 Long Tử (隆子镇)
 Nhật Đang (日当镇)

Hương

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin

Đơn vị cấp huyện Tây Tạng
Sơn Nam


title: 11155 Kinpu

text:
11155 Kinpu (1997 YW13) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 12 năm 1997 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11155 Kinpu

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Trận Salamis

text:
Trận Salamis (tiếng Hy Lạp cổ: Ναυμαχία τῆς Σαλαμῖνος, Naumachia tēs Salaminos), là một trận hải chiến giữa các thành bang Hy Lạp và đế quốc Ba Tư vào năm 480 TCN ở một eo biển giữa Piraeus và đảo Salamis, một hòn đảo ở vịnh Saron gần Athena. Trận đánh đánh dấu đỉnh điểm của cuộc xâm lược Hy Lạp lần thứ hai của Đế quốc Ba Tư vừa mới bắt đầu vào mùa xuân năm đó.

Một nhóm lính Hy Lạp nhỏ đã chốt ở đèo Thermoplylae để ngăn chặn bước tiến của Ba Tư, trong khi hải quân Đông minh (chủ yếu là tàu Athena) giao chiến với hải quân Ba Tư ở eo biển Artemisium nằm gần đó. Ở trận Thermopylae, nhóm quân chặn hậu Hy Lạp bị tiêu diệt hoàn toàn còn hải quân Hy Lạp cũng phải hứng chịu tổn thất nặng nề trong trận Artemisium và phải rút lui sau khi nhận được tin từ Thermopylae. Thất bại này cho phép quân Ba Tư chiếm đóng các xứ Boeotia và Attica. Quân Đồng minh chuẩn bị cho việc phòng thủ eo đất Corinth trong khi hải quân phải rút ra gần đảo Salamis.

Mặc dù bị quân Ba Tư áp đảo về số lượng nhưng tướng Themistocles của Athena đã thuyết phục được quân Đồng minh Hy Lạp giao chiến với hạm đội Ba Tư một lần nữa, với hy vọng rằng một chiến thắng sẽ chấp dứt các cuộc hành quân bằng đường thủy nhằm vào Peloponessus. Vua Xerxes của Ba Tư cũng đã rất lo lắng về một trận đánh quyết định. Bị trúng kế của Themistocles, hải quân Ba Tư đã tiến vào eo biển Salamis và đã cố gắng để chặn cả hai lối vào. Trong điều kiện chật chội ở một eo biển hẹp, hạm đội khổng lồ của Ba Tư đánh mất hết tác dụng, các tàu đánh mật sự cơ động và trở nên vô tổ chức. Nắm bắt cơ hội, hạm đội Hy Lạp đã dàn thành hàng ngang và cuối cùng đã giành được một chiến thắng quyết định.

Sau trận này, Xerxes đã dẫn đại quân rút về Tiểu Á và chỉ để lại một phần để tướng Mardonius hoàn tất cuộc chinh phục của Hy Lạp. Tuy nhiên, vào năm sau, phần còn lại của quân đội Ba Tư đã bị đánh bại tại trận Plataea và hải quân Ba Tư bị tiêu diệt trong trận Mycale. Sau đó, người Ba Tư đã từ bỏ ý định chinh phục phần lục địa của Hy Lạp. Những trận đánh tại Salamis và Plataea do đó đánh dấu một bước ngoặt trong những cuộc xung đột giữa Hy Lạp và Ba Tư; từ đó trở đi, các poleis Hy Lạp không còn giữ thế thủ nữa. Một số sử gia cho rằng một chiến thắng Ba Tư sẽ làm đảo lộn sự phát triển của thế giới Hy Lạp cổ đại và có thể tới cả nền văn minh phương Tây. Điều này đã khiến họ tuyên bố rằng Salamis là một trong những trận đánh quan trọng nhất trong lịch sử nhân loại.

Bối cảnh
Trong các năm 499-494 TCN, các thành bang Hy Lạp cổ đại như Athena và Eretria ủng hộ cuộc khởi nghĩa không thành công chống lại Darius I của Ba Tư của người Ionia. Đế quốc Ba Tư lúc đó mới được thành lập, có quân lực rất mạnh, nên chuyện dập tắt cuộc khởi nghĩa này không lấy gì làm khó. Hơn nữa Darius I của Ba Tư lại tiến lên ngai vàng bằng bạo lực, nên ông ta càng thiên về dùng sức mạnh để dập tắt những kẻ chống đối lại triều đại của mình. Cuộc khởi nghĩa của người Ionia đã đe dọa tính toàn vẹn để chế rộng lớn của ông ta và Darius thề sẽ trừng phạt những kẻ tham gia (Đặc biệt là những kẻ ở bên ngoài can thiệp vào nội bộ Đế chế). Ông cũng thấy luôn đó là một cơ hội để mở rộng đế chế của ông ta tới cái thế giới cứng đầu của các thành bang Hy Lạp cổ. Trước đó, vào năm 492 TCN, tướng Mardonius từng đem quân viễn chinh, đã mở một con đường tiến tới Hy Lạp, tuy nhiên cuộc chinh phạt này chỉ dừng ở việc tái chiếm đóng xứ Thrace và ép xứ Macedonia phải chở thành chư hầu của Ba Tư.

Vào năm 491 TCN, Darius gửi sứ giả đến tất cả các thành bang Hy Lạp, đòi hỏi mọi nơi phải lấy "đất và nước" làm lễ vật cống nạp cho ông ta. Chứng kiến sức mạnh của ông ta năm trước, phần lớn các thành bang Hy Lạp phải làm theo. Tuy nhiên, tại Athena, các sứ giả của Ba Tư đã bị xử tử, còn tại Sparta họ đã bị đá xuống giếng. Điều đó có nghĩa là xứ Sparta đã sẵn sàng cho một cuộc chiến với Ba Tư.

Vào năm 490 TCN, Darius đã gửi một đội quân viễn chinh thăm dò vào Hy Lạp, đội quân này nằm dưới sự chỉ huy của Datis và Artaphernes đã tấn công xứ Naxos trước khi họ nhận được các cống nạp thể hiện sự phục tùng từ các đô thành Hy Lạp khác ở xứ Cyclades. Đội quân này sau đó tiến về phía Eretria bao vây và phá hủy thành bang này. Cuối cùng nó tiến về phía Athena, đổ bộ xuống vịnh Marathon, tại đó nó trạm trán với một đội quân lớn của Athena. Ở trận đánh kế tiếp, trận Marathon, Người Athena đã có một chiến thắng quyết định làm cho người Ba Tư phải rút lui về nơi xuất phát ở Tiểu Á.

Darius bắt đầu xây dựng lại một đội quân khổng lồ mới, một đội quân mà ông ta cho là có thể khuất phục nổi Hy Lạp. Tuy nhiên vài năm 486 TCN, xứ Ai Cập nổi dậy chống lại đế chế Ba Tư, điều này làm cho ông ta phải trì hoãn cuộc viễn chinh Hy Lạp. Sau đó, Darius chết khi đang chuẩn bị tiến vào Ai Cập và quyền cai trị đế chế Ba Tư lúc đó rơi vào tay con trai ông là Xerxes I. Xerxes nhanh chóng nghiền nát cuộc nổi dậy của người Ai Cập và tiếp tục khởi động lại sự chuẩn bị cho cuộc xâm lược Hy Lạp. Kể từ đó cuộc viễn chinh Hy Lạp với đầy đủ quy mô bắt đầu, nó đòi hỏi phải trù tính lâu dài và cần phải cưỡng bức tòng quân. Xerxes quyết định rằng Hellespont (eo biển Dardanelles ngày nay) sẽ là cây cầu cho quân đội của ông ta tiến vào châu Âu và cho đào một chiếc kênh xuyên qua eo đất núi Athos (Ở gần múi đất này, một hạm đội Ba Tư đã từng bị tiêu diệt trong một trận đánh năm 492 TCN) đây là hai kỳ công hiếm thấy của một tham vọng phi thường vượt quá khả năng của quốc gia ở thời đó. Vào khoảng đầu năm 480 TCN sự chuẩn bị đã hoàn thành, đội quân mà hoàng đế Xerxes đã gây dựng từ Sardes bắt đầu hành quân tiến về phía châu Âu, vượt qua Hellespont bằng hai cây cầu phao.

Người Athena cũng đã bắt đầu ráo riết chuẩn bị chiến tranh với người Ba Tư kể từ giữa những năm 482-480 TCN. Dưới sự lãnh đạo của nhà chính trị gia Themistocles, Athena đã đóng một hạm đội tàu Trireme lớn, hạm đội này rất cần thiết cho Athena trong cuộc chiến với Ba Tư. Tuy nhiên Athena cũng không đủ lực để chiến đấu với Ba Tư cả trên bộ lẫn trên biển, điều này đòi hỏi phải có sự tham gia của một Đồng minh Hy Lạp khác. Vào năm 481 TCN, Xerxes gửi sứ giả tới Hy Lạp để đòi cống nạp "đất và nước", nhưng đã bị hai xứ Athena và Sparta lờ đi. Những phe ủng hộ hai xứ này bắt đầu kết hợp lại dưới sự lãnh đạo của Athena và Sparta. Một hội nghị của các thành bang đã được tổ chức tại Corinth vào cuối mùa thu năm 481 TCN và một Liên minh các thang bang Hy Lạp đã được thành lập. Liên minh này có quyền gửi phái viên đòi hỏi sự trợ giúp và đòi hỏi gửi binh lính của các thành viên của nó tới chiến trường. Đây là một điều rất có ý nghĩa với một thế giới Hy Lạp rời rạc, thiếu sự gắn kết, đặc biệt là thậm chí một số xứ đang còn ở tình trạng chiến tranh với nhau.

Ban đầu hội nghị thông qua việc đồng ý đóng quân ở Thung lũng Tempe, một vùng đất hẹp nằm trên biên giới xứ Thessalia, từ đó chặn bước tiến của Xerxes. Tuy nhiên họ đã nhận được lời cảnh báo của Alexandros I của Macedonia, rằng thung lũng này sẽ bị vượt qua khi quân địch đi qua làng Sarantaporo và đội quân đông đảo của Xerxes sẽ đánh úp quân Hy Lạp khi họ đang rút lui. Ngay sau đó họ nhận được tin Xerxes đã vượt qua Hellespont, phương án khác đã được liên minh thông qua. Con đường tiến tới phía nam Hy Lạp (Boeotia, Attica và Peloponnesus) đòi hỏi quân đội của Xerxes phải vượt qua đèo Thermopylae. Dễ dàng có thể chặn đứng nó lại bằng giáo binh Hoplite nặng Hy Lạp bất chấp số lượng đông vô vàn của quân Ba Tư. Hơn nữa để chăn không cho quân Ba Tư vượt qua đèo Thermopylae từ phía biển, thủy quân của Đồng minh và Athena đã khóa chặt mũi đất Artemisium. Chiến lược phòng thủ kép này đã được hội nghị thông qua. Tuy nhiên các đô thành thuộc vùng Peloponnesuss muốn có một kế hoạch rút lui để bảo vệ vùng Isthmus thuộc Corinth, đồng thời đàn bà và trẻ con của Athena sẽ được sơ tán về Troezen thuộc vùng Peloponnesus.

Một nhóm nhỏ quân Hy Lạp sẽ giữ đèo Thermopylae trong ba ngày trước khi bị đánh tạt sườn từ các đường mòn từ vách núi. Phần lớn quân Hy Lạp rút lui trước khi quân Sparta và Thesper phòng thủ núi bị tử thương hết. Trận đánh cùng lúc ở Artemisium đang lâm vào thế bí thì họ nhận tin trận đèo Thermopylae và rút quân. Kể từ đó việc đóng giữ Artemisium là một vấn đề để tranh cãi gay gắt.

Màn mở đầu
Lúc bấy giờ, hạm đội quân Liên minh Hy Lạp khởi hành từ Artemisium đến Salamis để trợ giúp cho cuộc di tản cuối cùng của người Athena. Trên đường đi, Themistocles gửi bức thư bằng chữ khắc đến các đội thuyền Ionia người Hy Lạp trong hạm đội Ba Tư trên tất cả các điểm buộc dây thuyền dưới nước mà họ có thể dừng lại, yêu cầu họ đào ngũ về phe Đồng Minh. Sau khi vượt qua đèo Thermopylae, quân đội Ba Tư đốt phá các thành phố đã không đầu hàng như Boeotia, Plataea và Thespiae; trước khi tiến binh về Athena, thành phố vồn bị bỏ hoang sau khi quân dân trong thành đã được di tản hết. Quân Liên minh (chủ yếu là người Peloponnesus) chuẩn bị sẵn sàng để bảo vệ eo đất Corinth, họ đã phá huỷ con đường duy nhất dẫn tới đó và xây dựng một bức tường chắn ngang.

Chiến lược này còn nhiều thiếu sót và chỉ hữu hiệu khi hạm đội Liên minh có thể ngăn chặn người Ba Tư vận chuyển quân bằng đường thủy qua Vịnh Saronikos. Trong một cuộc họp của hội đồng chiến tranh sau khi di tản của Athens đã hoàn tất, chỉ huy hải quân Adeimantus của Corinth lập luận rằng hạm đội nên tập hợp ngoài khơi bờ biển eo Isthmus để có thể phong tỏa không cho người Ba Tư chuyển quân. Tuy nhiên, Themistocles lại không đồng ý như vậy, ông ta lập luận rằng mục tiêu chiến lược là công kích, phá hủy một cách hoàn toàn ưu thế của hải quân Ba Tư. Ông đã rút ra bài học từ Artemisium và chỉ ra rằng trận chiến "trận đánh trong khoảng chật hẹp như vậy sẽ tạo lợi thế cho chúng ta". Ý kiến của ông cuối cùng đã được thông qua và hải quân Đồng minh ở lại ngoài khơi bờ biển Salamis.

Rất khó khăn để lập lại một cách chắc chắn cho chuỗi thời gian xảy ra trận Salamis. Herodotus cho rằng trận chiến có thể xảy ra sau khi quân Ba Tư chiếm giữ Athena nhưng không một công bố nào đảm bảo điều đó là hoàn toàn chính xác. Nếu trận đèo Thermopylae/Artemisium xảy ra trong tháng 9 thì sau đó trận đánh hoàn toàn có thể xảy ra, nhưng cũng có nhiều khả năng người Ba Tư đã mất hai hoặc ba tuần để chiếm Athena, sửa chữa hạm đội và lấy thêm đồ tiếp tế. Tuy nhiên, điều chắc chắn là sau khi chiếm được Athena, Xerxes đã tổ chức một hội đồng chiến tranh của Ba Tư; Herodotus nói rằng sự kiện này đã xảy ra tại Phalerum. Artemisia, nữ hoàng của Halicarnassus và là chỉ huy của hải đội của mình trong hạm đội của Xerxes, đã cố gắng thuyết phục ông ta rằng, hãy đợi cho đến khi quân Đồng Minh kiệt sức và đầu hàng, bà ta tin rằng cuộc chiến ở Eo biển Salamis là một rủi ro không cần thiết. Tuy nhiên, Mardonius, người đứng đầu những cố vấn của Xerxes lại hối thúc ông ta tấn công.

Cũng rất khó để giải thích một cách chính xác những gì đã xảy ra về trận đánh, giả định rằng không chỉ đơn giản là một bên bị tấn công mà không có kế hoạch phòng bị gì cả. Tuy nhiên, tại thời điểm trước trận đánh, có một số thông tin mới về rạn nứt trong nội bộ Đồng minh đã đến tai Xerxes; những người Hy Lạp đến từ Peloponnesus muốn di tản khỏi Salamis trong khi họ vẫn còn cơ hội. Chính điều này bị cáo buộc rạn nứt giữa Đồng Minh, nhưng có thể đây cũng chỉ là mưu kế để khiêu khích người Ba Tư tấn công. Ngoài ra, sự thay đổi trong thái độ của Đồng Minh (đã kiên nhẫn chờ ngoài khơi bờ biển Salamis ít nhất một tuần trong khi Athena đã bị chiếm) có thể đã gây cho người Ba Tư sự ức chế. Có thể một đội quân Ba Tư đã được gửi đến tấn công Isthmus để thử phản ứng của hạm đội Đồng minh

Dù thế nào thì khi Xerxes nhận được tin tức này, ông cũng đã ra lệnh hạm đội của mình tiến về phía ngoài khơi bờ biển Salamis, chặn lối rút phía Nam của phe Đồng minh. Sau đó lúc chạng vạng ông ta ra lệnh cho quân của mình rút lui, có thể để đây là một mưu kế để nhử cho Đồng Minh vào một cuộc di tản khinh suất. Buổi tối hôm đó Themistocles đã gửi một viên chức Sicinnus đến chỗ Xerxes với một thông điệp tuyên bố rằng Themistocles sẽ "đứng về phía nhà vua khi ngài đang thắng thế, chứ không phải là đứng về phía người Hy Lạp". Themistocles nói rằng, trong nội bộ phe Đồng Minh đang có xung đột, và những người Peloponnesus đã có kế hoạch di tản trong đêm đó và rằng để giành chiến thắng thì tất cả người Ba Tư cần phải làm là chặn được eo biển này. Trong hoạt động tung hoả mù này, Themistocles dường như đã cố gắng cung cấp những thông tin có thật cho đối phương, để nhử hạm đội Ba Tư tiến vào eo biển. Đây là chính xác những gì Xerxes muốn có, đó là Athena sẵn sàng đầu hàng ông ta và rằng ông ta sẽ để dàng phá hủy phần còn lại của hạm đội Đồng Minh. Xerxes một cách chắc chắn là đã mắc câu, và hạm đội Ba Tư đã được gửi ra trong buổi tối hôm đó để khoá chặt đường rút về phía Nam của người Hy Lạp. Xerxes ra lệnh cho binh lính đặt một chiếc ngai vàng trên sườn núi Aigaleos (nhìn ra eo biển) để xem trận từ một điểm rõ ràng, thuận lợi và để ghi tên các chỉ huy, đặc biệt là những người chiến đấu tốt.

Theo Herodotus, phe Đồng Minh đã dành cả buổi tối để tranh cái về những hành động kế tiếp của họ. Các Đồng minh đến từ Peloponnesus đã ủng hộ việc di tản, đã có thông tin là vào thời điểm này Themistocles cố mưu mẹo Xerxes. Chỉ khi Aristides, vị tướng đang phải lĩnh án đi đày của Athena, đến trong đêm đó, tiếp theo là một số người bỏ trốn từ phía Ba Tư đưa đến tin tức về sự triển khai của hạm đội Ba Tư để chặn đường rút thì các Đồng minh đến từ Peloponnesus mới chấp nhận là họ không thể thoát ra được nữa và do đó họ phải chiến đấu. Tuy nhiên, cũng có giả thiết hợp lý rằng những xích mích mà nhóm Peloponnesus tạo ra cũng chỉ là mưu kế do Themistocles dàn dựng lên mà thôi.

Hải quân Đồng minh đã có nhiều nỗ lực để chuẩn bị cho trận đánh trong ngày sắp tới, trong khi người Ba Tư đã dành đêm vô ích trên biển để tìm kiếm dân Hy Lạp rút chạy. Sáng hôm sau người Ba Tư đi thuyền vào eo biển để tấn công hạm đội Hy Lạp. Không phải rõ ràng là khi nào, tại sao hoặc làm thế nào để người Batư ra quyết định này, nhưng rõ ràng là trong thực tế đã có xảy ra trận đánh của người Ba Tư với phe Đồng Minh.

Quân lực hai bên

Hạm đội Hy Lạp

Herodotus nói rằng hạm đội Đồng Minh có 378 tầu chiến kiểu Trireme, vốn được hợp lại từ nhiều thành bang khác nhau(xem chi tiết ở bảng phía dưới). Tuy nhiên, trong con số ông ta nêu ra theo sự đóng góp của từng thành bang lại chỉ là 366. Mặc dù vậy Herodotus không nói rõ ràng rằng tất cả 378 chiến hạm đều tham chiến tại Salamis ("Tất cả các thành bang đều có tàu Trireme...Tổng số tàu chiến đã có...là 378 chiếc") và ông cũng nói rằng người Aegineta "có những đội tàu khác, nhưng họ bảo vệ đất riêng của họ với những đội tầu này và chỉ mang đến chiến đấu tại Salamis với ba mươi đội tầu chiến giỏi nhất". Như vậy có một sự khác biệt trong số lượng tầu chiến của Đồng minh đồn trú tại Salamis, khoảng 12 chiếc tàu có thể đã được để lại để phòng thủ xứ Aegina. Cũng theo Herodotus, có hai tàu rời bỏ đội ngũ của người Ba Tư để đến với người Hy Lạp, một chiếc trước khi xảy ra trận Artemisium và một còn lại trước trận Salamis, do đó, tổng số tầu chiến của hạm đội Đồng Minh Salamis là khoảng 368 (hoặc 380).

Theo nhà viết kịch người Athena Aeschylus, một trong những người thực sự tham chiến tại Salamis, hạm đội Hy Lạp chỉ có 310 tàu Trireme (sự khác biệt từ số lượng tàu Athen) Ctesias tuyên bố rằng hạm đội Athena chỉ có 110 chiếc Trireme, con số này phù hợp với con số của Aeschylus đã đưa ra. Theo Hyperides thì hạm đội Hy Lạp có 220 tàu chiến. Hạm đội đã hoạt động một cách có hiệu quả dưới sự chỉ huy của Themistocles, nhưng trên danh nghĩa do nhà quý tộc Eurybiades người Sparta chỉ huy, như đã được thoả thuận tại Đại hội năm 481 TCN. Mặc dầu Themistocles cố gắng yêu cầu quyền lãnh đạo của mình với hạm đội, nhưng các thành bang khác đã phản đối và như là một sự thỏa hiệp, thành bang Sparta (mặc dù không có truyền thống về hải quân) đã được đề cử ra để chỉ huy hạm đội.

 Plain numbers represent triremes; those indicated in parentheses are penteconters (fifty-oared galleys)

Hạm đội Ba Tư
Theo Herodotus, hạm đội Ba Tư ban đầu có khoảng 1.207 Trireme. Tuy nhiên, do họ bị mất khoảng một phần ba tổng số tàu thuyền trong một cơn bão ở ngoài khơi Magnesia, khoảng hơn 200 chiếc trong một cơn bão khác ở ngoài bờ biển Euboeaa và ít nhất 50 tàu bị quân Đồng Minh tiêu diệt trong trận Artemisium. Herodotus nói rằng những thiệt hại đã được thay thế đầy đủ, nhưng ông cũng chỉ đề cập tới 120 tàu đến từ Thrace của Hylạp và các đảo lân cận. Aeschylus, người đã chiến đấu tại Salamis, cũng tuyên bố rằng ông và đồng đội phải đối mặt với khoảng 1.207 tàu chiến, trong đó có 207 "tàu chạy nhanh". Diodorus và Lysias tuyên bố một cách độc lập rằng có 1.200 tàu thuyền trong hạm đội Ba Tư được lắp ráp tại Doriskos vào mùa xuân năm 480 TCN. Số lượng 1.207 cũng được đưa ra bởi Ephorus trong khi Isocrates, nhà triết học vĩ đại và là thầy giá của Ephorus thì tuyên bố là có 1.300 chiếc ở Doriskos và 1.200 chiếc ở Salamis. Ctesias lại đưa ra một con số khác, khoảng 1.000 chiếc, trong khi Plato lại nói là có cơ sở để đưa ra con số khoảng 1.000 tàu chiến và nhiều nhiều hơn nữa.

Con số 1.207 tầu chiến của người Ba Tư xuất hiện rất sớm trong ghi chép lịch sử vào khoảng năm 472 TCN và người Hy Lạp dường như đã thực sự tin rằng họ phải đối mặt với rất nhiều tàu chiến của Ba Tư. Do sự thống nhất trong các nguồn cổ, một số nhà sử học hiện đại đang nghiêng về giả thuyết con số 1.207 tàu chiến được chấp nhận như là kích thước của hạm đội Ba Tư lúc ban đầu; những người khác lại phản đối con số này, theo họ thì con số 1.207 tầu chiến được coi là nhiều hơn cả hạm đội của Hy Lạp trong trường ca Iliad và nói chung thì mọi người cho rằng người Ba Tư chỉ có thể đã tung ra không nhiều hơn khoảng 600 tàu chiến vào biển Aegea. Tuy nhiên, một vài người lại cho rằng phải có nhiều tàu chiến Ba Tư tại Salamis: con số hợp lý nhất là trong khoảng 600-800 chiếc. Đây cũng là con số hợp lý sau khi đã cộng thêm số lượng gần đúng của tàu Ba Tư đến tiếp viện sau trận Artemisium, và điều này cũng được xác định bởi nhà sử học Herodotus.

Cân nhắc chiến lược và chiến thuật
Chiến lược tổng thể của người Ba Tư trong cuộc xâm lược năm 480 TCN là áp đảo người Hy Lạp bằng một đội quân xâm lược lớn, và hoàn tất cuộc chinh phục Hy Lạp trong một chiến dịch duy nhất. Ngược lại, những người Hy Lạp lại tìm cách sử dụng tốt nhất quân số của họ bằng cách bảo vệ các địa điểm có giới hạn để giữ cho người Ba Tư ở ngoài các cánh đồng càng lâu càng tốt. Xerxes rõ ràng không đoán trước được sự kháng cự quyết liệt này, hoặc ông đã có thể đến sớm hơn trong phần đầu chiến dịch (nếu không phải chờ đến 4 ngày tại Thermopylae, làm cho người Hy Lạp hoàn tất được cuộc sơ tán). Thời gian bây giờ là cực kỳ quan trọng đối với người Ba Tư – đội quân xâm lược vĩ đại này không thể được cung cấp về hậu cần hợp lý một cách vô thời hạn và cũng có lẽ Xerxes chẳng muốn phải ở bên ngoài của đế chế của mình trong một thời gian quá dài. Trận Thermopylae đã chỉ ra rằng một cuộc tấn công chống lại một cuộc tấn công chính diện vào một vị trí được bảo vệ tốt của Hy Lạp là vô ích, và có rất ít cơ hội chinh phục phần còn lại của Hy Lạp trên bộ. Tuy nhiên trận Thermopylae cũng chỉ ra rằng, nếu người Hy Lạp bị tấn công từ bên sườn, thì quân đội nhỏ bé của họ có thể bị tiêu diệt. Như vậy cuộc tấn công thọc sườn từ eo đất Isthmus đồi hỏi phải sử dụng của hải quân Ba Tư, và phải tiêu diệt được hải quân của Đồng minh. Nói tóm lại, nếu Xerxes có thể tiêu diệt hải quân Đồng minh, ông sẽ ở một vị trí vững mạnh để buộc Hy Lạp đầu hàng, đây dường như hy vọng duy nhất để kết thúc chiến dịch ngay lập tức. Ngược lại bằng cách tránh cuộc tấn công hủy diệt của người Ba Tư, hoặc như Themistocles hy vọng, bằng cách làm tê liệt hạm đội Ba Tư, Hy Lạp có thể ngăn chặn cuộc chinh phục của họ.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho là giao tranh tại Salamis thực sự không cần thiết đối với người Ba Tư. Theo Herodotus, Nữ hoàng Artemisia của Caria đã hiến kế cho Xerxes trong cuộc hành quân tới Salamis. Artemisia gợi ý rằng đánh nhau trên biển là một rủi ro không cần thiết và đề xuất:

Bệ hạ không nên vội vã để tiếp chiến trên biển, hãy giữ tàu của bệ hạ ở đây và ở gần phía đất liền, hoặc thậm chí phía trước tiến vào vùng Peloponnesus, sau đó, thưa chúa tể của tôi, ngài sẽ dễ dàng thực hiện những gì ngài muốn có khi đến đây. Người Hy Lạp không thể chống chọi lại với ngài trong một thời gian dài, nhưng ngài sẽ đánh tan họ, và họ sẽ bỏ chạy tan tác, người nào về thành phố của người nấy.

Hạm đội tàu Ba Tư vẫn đủ mạnh để đánh ngược từ dưới lên vào hải quân Đồng minh ở Eo biển Salamis, và đồng thời gửi tầu chiến đến hỗ trợ bộ binh đang đóng ở Peloponnesus. Tuy nhiên, trong các toan tính cuối cùng, cả hai bên đều chuẩn bị cho một trận hải chiến, với hy vọng nó sẽ thay đổi một cách quyết định cuộc chiến.

Người Ba Tư có lợi những thế chiến thuật đáng kể, như là số lượng vượt trội so với Đồng Minh, và có cả các "tàu buồm tốt hơn". Các "tàu buồm tốt hơn" mà Herodotus đã đề cập rất có thể do sự cực kỳ thạo nghề biển của các đội thủy thủ. Hầu hết các tàu của Athena đều được (và đó cũng là phần lớn của hạm đội Đồng minh) đóng mới theo yêu cầu của Themistocles là xây dựng một hạm đội gồm 200 tàu trong năm 483 TCN, nên các đội thủy thủ thiếu kinh nghiệm. Điều quan trọng đáng phải lưu ý rằng la mặc dù một phần thủy thủ của Athena có ít kinh nghiệm, nhưng các Trireme mới được đóng đã chứng tỏ được vai trò quan trọng của mình trong các cuộc xung đột sắp tới với quân Ba Tư. Các chiến thuật phổ biến nhất của hải chiến tại vùng Địa Trung Hải vào thời điểm đó là đòn đâm, húc (các tàu Trireme được trang bị với một mũi nhọn ở phần đầu tàu), hoặc cho lên boong thật nhiều lính thủy đánh bộ (đây là điều quan trọng để chuyển một trận hải chiến thành một trận đánh trên đất liền). Những người Ba Tư và người Hy Lạp tại châu Á thời gian này đã bắt đầu sử dụng một kế sách được biết đến như diekplous. Bây giờ thì không ai biết được kỹ thuật đó là gì, nhưng có thể đó là cách chèo thuyền vào khoảng cách giữa các tàu địch và sau đó đâm, húc chúng các bên mạn tầu. Cách cơ động này yêu cầu có các tay chèo có kinh nghiệm và do đó người Ba Tư sẽ có nhiều khả năng sử dụng nó,và tất nhiên quân Đồng Minh cũng phát triển các chiến thuật đặc biệt để để đánh trả.

Hiện đang còn nhiều tranh luận về chất lượng của hạm đội đồng minh so với hạm đội Ba Tư. Nhiều gợi ý từ Herodotus rằng các tàu Đồng Minh nặng hơn và ngụ ý là chúng ít cơ động so với tầu của quân Ba Tư. Nguồn nói rằng tàu của Đồng minh nặng hơn không có cơ sở chắc chắn; có thể là tàu của Đồng Minh đã được đóng đồ sộ hơn, hoặc các tàu này được đóng từ các súc gỗ mà chúng đã không được sấy khô trong mùa đông (mặc dù không có bằng chứng thực cho các gợi ý này). Một gợi ý khác là trọng lượng nặng hơn này của tầu Đồng minh là do chúng chuyên chở lính Hoplite (20 lính vũ trang đầy đủ sẽ có cân nặng khoảng 2 tấn). Trọng lượng nặng nề này bất kể do nguyên nhân gì gây ra sẽ làm giảm khả năng của tầu chiến Đồng minh khi sử dụng các đòn diekplous. Cũng có thể là do Đồng Minh đã tăng thêm lính Hoplite trên boong tàu nên tàu của họ ít cơ động, kể từ khi lên boong thì họ lại dùng những chiến thuật quen thuộc của mình để tiêu diệt quân Ba Tư. Hơn thế nữa, Herodotus chỉ ra rằng người Hy Lạp bắt giữ và tái sử dụng tàu của Ba Tư sau trận Artemisium hơn là đánh chìm chúng. Cũng có đề xuất rằng trọng lượng nặng hơn của tàu Đồng minh cũng có thể làm cho họ ổn định hơn trong gió ngoài khơi bờ biển Salamis, và làm cho họ ít bị thiệt hại với các cú đâm bằng mũi tầu (hay đúng hơn, ít chịu thiệt hại hơn khi bị đâm).

Về chiến thuật mà nói, một trận hải chiến trên biển lớn, nơi mà sự vượt trội về trình độ, kỹ thuật hàng hải và số lượng tầu chiến sẽ là những ưu thế của người Ba Tư. Đối với người Hy Lạp thực tế, hy vọng thực tế cho một chiến thắng quyết định là phải kéo được người Ba Tư vào một khu vực biển chật hẹp, nơi mà sự vượt trội về số lượng không quyết định được gì cả. Trận đánh tại Artemisium đã cho thấy những nỗ lực của Đồng minh cũng không thể phủ nhận được lợi thế Ba Tư về mặt số lượng, nhưng cuối cùng Đồng Minh đã nhận ra rằng họ cần một cái gì đó có thể như là kênh cạn để đánh bại người Ba Tư. Vì vậy, khi dong buồm vào eo biển Salamis để tấn công người Hy Lạp, người Ba Tư đã rơi vào bẫy của Đồng Minh. Có vẻ như có thể rằng người Ba Tư sẽ không cố gắng làm điều này, trừ phi họ đã tự tin của sự chia rẽ của hải quân Đồng minh, và vì thế những mưu mẹo của Themistocles dường như đã đóng một vai trò then chốt để làm nghiêng cán cân về phía có lợi cho người Hy Lạp. Salamis được người Ba Tư cho rằng là một trận chiến không cần thiết và một sai lầm chiến lược.

Diễn biến

Dàn trận
Trong hạm đội Đồng Minh, các tầu của người Athen được bố trí ở bên trái và bên phải có lẽ là của quân Sparta (mặc dù sử gia Diodorus cho rằng, vị trí đó là của người Megarea và Aeginetia), các đội tàu khác đóng ở trung tâm. Hạm đội quân Đồng Minh có lẽ hình thành thành hai bán đội, vì eo biển được cho là quá hẹp cho một hàng tàu duy nhất. Sử gia Herodotus thì cho rằng hạm đội Đồng Minh tạo thành một đường dài Bắc-Nam, có lẽ với sườn phía bắc ở ngoài khơi bờ biển ngày nay là đảo Thánh Georgis (Ayios Georgis), và sườn phía nam ở ngoài khơi bờ biển Mũi Vavari (một phần của Salamis). Diodorus cho rằng hạm đội Đồng minh thì liên kết theo hướng Đông-Tây, bao gồm các eo biển giữa Salamis và núi Aigaleos, tuy nhiên, dường như là Đồng minh đã có thể bỏ trống một trong những cánh của họ về phía lãnh thổ chiếm đóng bởi người Ba Tư.

Có vẻ khá chắc chắn rằng hạm đội Ba Tư đã được tung ra để chặn lối ra từ eo biển buổi tối hôm trước khi trận đánh xảy ra. Herodotus rõ ràng đã tin rằng hạm đội Ba Tư thực sự tiến vào eo biển vào lúc sẩm tối, người Ba Tư lập kế hoạch để đón bắt Đồng Minh khi họ chạy trốn. Tuy nhiên, các nhà sử học hiện đại lại có rất nhiều tranh luận điểm này, một số chỉ ra những khó khăn của vận động của hạm đội trong một không gian bởi hạn chế bởi bóng đêm, và những người khác lại chấp nhận giả thiết của Herodotus. Như vậy có hai khả năng rằng trong đêm trước đó người Ba Tư đơn giản chỉ chặn lối ra vào eo biển, và sau đó tiến vào eo biển trong ban ngày, hoặc là họ tiến vào eo biển và ở lại chính vị trí trong đêm cho đến khi trận đánh xảy ra. Bất kể cố gắng nào của họ, thì cũng đều có khả năng người Ba Tư xoay hạm đội của họ về phía mũi Vavari, để từ hứơng ban đầu là đông – tây (chặn để lối ra), họ quay chỉnh một vòng về hướng bắc-nam (xem sơ đồ). Hạm đội Ba Tư có vẻ như đã được chia thành ba hải đội tàu chiến (theo Aeschylus), với hải đội Phoenicia ở bên phải cạnh sườn núi Aigaleos, đội hải Ionia trên sườn trái và hải đội còn lại ở hướng trung tâm.

Diodorus thì cho rằng hải đội của người Ai Cập đã được gửi đi vòng quanh Salamis, để chặn các lối ra phía Bắc từ eo biển. Nếu Xerxes muốn bẫy Đồng Minh một cách chọn vẹn, thì vận động này là hoàn toàn có ý nghĩa (đặc biệt là trong trường hợp ông ta hy vọng Đồng Minh sẽ không chống trả). Tuy nhiên, Herodotus không đề cập đến điều này (và có thể ám chỉ sự hiện diện của Ai Cập trong cuộc chiến chính), dẫn đến một số nhà sử học hiện đại đã bỏ qua điều nay, mặc dù vậy những người khác chấp nhận nó như một khả năng có thể xảy ra. Xerxes cũng cử khoảng 400 binh sĩ lên đóng tại đảo như là Psyttaleia, ở giữa lối ra từ eo biển, để giết hoặc bắt giữ bất kỳ người Hy Lạp bỏ chạy (những người mà tàu của họ đắm hoặc mắc cạn).

Khai màn
Bất kể ở thời gian nào khi họ tiến vào eo biển, người Ba Tư đã không di chuyển để tấn công ngay vào đội hình quân Đồng Minh, mà họ chờ đến khi có ánh sáng ban ngày. Kể từ khi họ không còn dự định lẩn tránh, quân Đồng Minh đã có một đêm nghỉ ngơi để chuẩn bị cho trận đánh, và sau một bài phát biểu của Themistocles, các lính thủy đánh bộ lên tàu đã sẵn sàng để căng buồm. Theo Herodotus lúc đó bình minh đang lên, tàu Đồng Minh "đã bơi ra biển ngay lập tức họ bị quân rợ tấn công". Nếu người Ba Tư chỉ tiến vào eo biển lúc bình minh, thì khi đó Đồng Minh đã có thời gian để sửa soạn vị trí của họ một cách có trật tự hơn.

Hỡi những người con Hy Lạp, tiến lên,
Giải phóng đất nước, giải phóng
Con cái, vợ, chỗ ở của những vị thần,
Và những ngôi mộ của những người thân quá cố của mình: bây giờ là cuộc đấu tranh cho tất cả mọi thứ.

Herodotus kể lại rằng, theo những người Athena, thì dường như là khi trận đánh sắp bắt đầu thì những người Corinth kéo buồm của họ và bắt đầu chèo thuyền ra khỏi trận đánh, họ đi phía các eo biển phía Bắc. Tuy nhiên, ông cũng nói rằng người Hy Lạp khác không đồng ý là có chuyện này xảy ra. Nếu điều này đã xảy ra trong thực tế, người ta có thể giải thích là những tàu này được gửi đến thăm dò theo lối ra phía Bắc từ eo biển, để thăm dò xem liệu có sự xuất hiện của các đội Ai Cập bao quanh hay không? (thực sự là điều này rất có khả năng xảy ra). Một khả năng khác (không một chiều như giả thiết trước đây) là sự ra đi của những người Corinth đã kích thích những hành động tấn công của người Ba Tư vì dường nó cho họ thấy là hạm đội Đồng minh đang bị tan rã. Ở chừng mực nào, nếu thực sự người Corinth đã rẽ trái thì họ cũng sớm quay trở lại tham gia trận chiến.

Tiếp cận hạm đội Đồng minh ở eo biển chật chội, Hạm đội Ba Tư xuất hiện đã trở thành vô tổ chức và chật chội trong vùng biển hẹp. Hơn nữa rõ ràng rằng sự tan rã của hạm đội của Hy Lạp đã chấm dứt, họ đã dược sắp xếp lại để sẵn sàng để tấn công kẻ địch. Tuy nhiên thay vì tấn công ngay lập tức, các tầu của Đồng Minh lúc đầu lại quay ngược tàu của họ đi, làm như họ đang sợ hãi. Theo Plutarchus, hành động này là để có được vị trí tốt hơn, và cũng để kéo dài thời gian cho đến khi có gió sớm. Herodotus kể lại rằng theo truyền thuyết, dường như lúc hạm đội đang quay trở lại, họ đã thấy một người phụ nữ xuất hiện và nói với họ "Những thằng điên kia, có biết là bao xa để chúng mày quay trở lại tàu của mình không?". Tuy nhiên, ông thêm vào một cách hợp lý là trong khi các tầu của Đồng minh quay trở lạ, có một chiếc tàu duy nhất lao như tên bắn về phía trước để đâm vào tàu lớn gần nhất của người Ba Tư. Người Athena thì tuyên bố rằng đây là con tàu của Ameinias Pallene của Athena, người Aegineta thì tuyên bố rằng đó là một trong những tàu của họ. Rồi toàn bộ Hy Lạp lao vào đội hình đang rối loạn của quân Ba Tư.

Trận chính

Những chi tiết về phần còn lại của trận đánh này nói chung là được chắp ghép sơ sài và không có người nào đã từng tham gia trận đánh lại có một cái nhìn tổng thể về cuộc chiến cả. Tàu Trireme thường được trang bị một mũi nhọn lớn ở phía trước, có thể dùng để đâm chìm tàu địch, hoặc ít nhất là vô hiệu hóa tàu địch bằng cách cắt phá hỏng hàng chèo ở một bên. Nếu đâm không được, lính thủy sẽ nhảy lên tàu đối phương và một trận đánh tay đôi giữa các tầu chiến của đôi bên sẽ nổ ra. Cả hai bên đều có lính thủy trên tàu dành cho tình huống này; người Hy Lạp với Hoplite được trang bị đầy đủ vũ trang; phía Ba Tư có lẽ là với bộ binh được trang bị nhẹ hơn.

Trên chiến trường, dường như là đợt tầu đầu tiên của hạm đội Ba Tư đã bị đẩy lùi bởi người Hy Lạp, họ đã trở thành chướng ngại vật cho các đợt tiến thứ hai và thứ ba của chính đồng đội của họ. Phía cánh trái của Hy Lạp, Ariabignes đô đốc Ba Tư (một người anh em của Xerxes) đã bị giết ngay từ lúc đầu trận, để lại một tình trạng hỗn loạn do không có người lãnh đạo, các hải đội Phoenicia dường như đã bị đẩy lùi về phía bờ biển, nhiều tàu của họ bị mắc cạn khi bỏ chạy. Ở trung tâm, một mũi dùi của tàu Hy Lạp đã chọc xuyên qua hàng tầu chiến Ba Tư, chia tách hạm đội của họ làm hai phần.

Herodotus kể lại rằng nữ hoàng của Halicarnassus, và chỉ huy của đội ngũ Carian, thấy rằng mình bị truy đuổi bởi tàu Ameinias của Pallene. Trong lúc bỏ chạy tầu của bà ta đã đâm phải một tàu Ba Tư khác, do đó làm cho các đội trưởng của Athens nghĩ rằng đây chiếc tàu của đồng minh; Ameinias đã thôi không đuổi theo nữa. Tuy nhiên, Xerxes nhìn thấy và nghĩ rằng nữ hoàng đã tấn công tàu Đồng Minh thành công và ông ta cũng thấy khả năng kém của các đội trưởng khác của mình nên đã nhận xét "đàn ông của tôi đã trở thành đàn bà và đàn bà của tôi lại chở thành đàn ông".

Hạm đội Ba Tư đã bắt đầu rút lui về phía Phalerum, nhưng theo Herodotus, các tầu của người Aegineta phục kích họ, khi họ đang cố gắng để rời khỏi eo biển. Các tàu trở lại được bến cảng Phalerum và nơi đóng quân của quân đội Ba Tư đều bị thương. Tướng Aristides của Athena sau đó dùng một đội quân đổ bộ lên đảo Psyttaleia để giết sạch các toán đồn trú mà Xerxes bỏ lại. Thương vong của Ba Tư không được đề cập một cách chính xác theo ghi chép của Herodotus. Tuy nhiên, ông nói rằng vào năm sau, hạm đội Ba Tư chỉ còn lại 300 tàu Trireme. Số thiệt hại phụ thuộc vào số lượng tàu thuyền của Ba Tư bắt đầu cuộc chiến; dường như rất có khả năng là trong khoảng 200-300 chiếc, dựa trên ước tính cho số lượng của hạm đội Ba Tư. Theo Herodotus, người Ba Tư bị thương vong nhiều hơn vì hầu hết họ không biết bơi. Xerxes, ngồi trên núi Aigaleos trên ngai vàng của mình, đã tận mắt chứng kiến sự tàn sát. Một số thuyền trưởng tầu đắm người Phoenicia đã cố gắng đổ lỗi cho người Ionia vì tính nhát gan trước khi kết thúc trận đánh. Xerxes, trong lúc tâm trạng tồi tệ đã chứng kiến một tàu Ionia bắt giữ một tàu Aegineta, đã ra lệnh trặt đầu những người Phoenicia vì tội đã vu khống cho "những người có dòng máu quý tộc" hơn họ.

Hậu quả

Bất chấp những hậu quả trước mắt từ trận Salamis, Xerxes đã cố gắng xây dựng một cầu phao hoặc đường đắp cao vượt qua eo biển, mục đích sử dụng quân đội của mình để tấn công Athen, tuy nhiên hạm đội Hy Lạp bây giờ đang tuần tra một cách tự tin xung quanh eo biển, điều này chứng tỏ có cố gắng tiếp cũng vô ích. Herodotus cho chúng ta biết Xerxes đã tổ chức một hội đồng chiến tranh. Lúc đó Đô đốc của Ba Tư, tướng Mardonius cố gắng làm rõ ý nghĩa của thất bại ở trận Salamis:

Tâu bệ hạ, không ai không thể không đau khổ vì những gì đã xảy đến với chúng ta. Nhưng thưa ngài người và ngựa của chúng ta không phải là gỗ đá, … Nếu như bệ hạ muốn bây giờ, chúng tôi sẽ tấn công Peloponnesus ngay lập tức, nhưng tốt hơn ngài nên kiên trì chờ đợi và rồi thì chúng ta vẫn sẽ làm được điều ta muốn... Tốt nhất thì ngài nên làm theo điều hạ thần đã nói, nhưng nếu ngài vẫn kiên quyết dẫn quân đội tiến lên thì hạ thần vẫn một kế hoạch tác chiến khác. Nhưng không nên thưa bệ hạ, dẫn quân đội Ba Tư vào tiếp tục cuộc chiến với người Hy Lạp, ngài sẽ phải chịu nhiều hiểm nguy, đó không phải là do lỗi của người Ba Tư. Ngài cũng không thể nói rằng những việc chúng tôi đã làm ở đây ít dũng cảm hơn bất cứ người nào khác, như Phoenicia, Ai Cập, Cypria và Cilicia có thể làm được, không phải là người Ba Tư là nguyên nhân cho tất cả tai họa này, nhưng người Ba Tư không thể đổ lỗi cho ai cả, hãy trao quyền chỉ huy cho thần, nếu bệ hạ cảm thấy không ở lại đây nữa, hãy quay về nhà với phần lớn của quân đội của ngài. Thần sẽ tiêu diệt người Hylạp và biến chúng thành nô lệ của ngài.

Vì lo ngại rằng người Hy Lạp có thể tấn công các cầu phao tại Hellespont và nhốt chặt quân đội của mình ở tại châu Âu, Xerxes đã chọn cách quay về Ba Tư, với phần lớn quân đội của ông ta. Mardonius chỉ huy các toán quân tiếp tục đóng lại cùng với ông ta tại Hy Lạp, bao gồm các đơn vị bộ binh và kỵ binh, để hoàn tất cuộc chinh phục của Hy Lạp. Quân Ba Tư bỏ rơi Attica nhưng chỉ để trú đông tại Boeotia và Thessaly, người Athens đã quay trở lại thành phố bị đốt cháy của họ trong mùa đông.

Năm sau, 479 TCN, Mardonius lại tái chiếm Athens (quân đội Đồng Minh vẫn tập trung để bảo vệ eo đất Isthmus). Tuy nhiên, quân Đồng Minh, dưới sự lãnh đạo của thành bang Sparta, cuối cùng đã nhất trí để ép Mardonius vào một trận đánh quyết định, và họ hành quân về Attica. Mardonius rút lui về Boeotia để thu hút người Hy Lạp vào một địa hình rộng rãi và hai bên cuối cùng đã gặp nhau tại gần thành phố Plataea (vốn đã được san bằng vào năm trước đó)  Ở đó, trận Plataea, quân đội Hy Lạp đã giành một chiến thắng quyết định, tiêu diệt nhiều đội quân Ba Tư và kết thúc cuộc xâm lược vào Hy Lạp; trong khi ở trận gần đồng thời Mycale, hạm đội Đồng minh tiêu diệt những gì còn lại của hạm đội Ba Tư.

Ý nghĩa
Trận Salamis đánh dấu bước ngoặt trong cuộc chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư. Sau trận Salamis, xứ Peloponnesus và toàn Hy Lạp trở nên an toàn. Còn đối với người Ba Tư, thảm bại này như là một cú đấm vào sự uy tín và tinh thần (cũng như thiệt hại vật chất nặng). Tại các trận đánh tại Plataea và Mycale về sau, mối đe dọa của cuộc xâm lược này đã bị gỡ bỏ và phe Đồng minh không còn phải đặt mình vào thế thủ như trước nữa. Chiến thắng của người Hy Lạp cho phép xứ Macedonia nổi dậy chống lại chế Ba Tư và trong vòng 30 năm tới, xứ Thracia, quần đảo Aegea và cuối cùng là xứ Ionia sẽ được quân Đông Minh, hoặc là liên minh Delia kế thừa do Athena làm chủ, giải phóng. Salamis bắt đầu một cú đấm quyết định vào cán cân quyền lực và khiến nó nghiêng về phía Hy Lạp và làm giảm nghiêm trọng sức mạnh của Ba Tư ở vùng Aegea.

Xem thêm
 Trận Myeongnyang - một trận chiến mà hải quân Triều Tiên đánh bại hạm đội xâm lược Nhật Bản vốn lớn hơn rất nhiều

Tham khảo

Tham khảo

Nguồn cổ đại
 Herodotus, The Histories Perseus online version
 Aeschylus, extract from The Persians
 Ctesias, Persica (excerpt in Photius's epitome)
 Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica
 Thucydides, History of the Peloponnesian War
 Ephorus, Universal History
 Plutarch, Themistocles
 Cicero, On the Laws

Nguồn hiện đại
 Burn, A.R. (1985). "Persia and the Greeks" in The Cambridge History of Iran, Volume 2: The Median and Achaemenid Periods, Ilya Gershevitch, ed. Cambridge University Press.
 Fehling, D. (1989). Herodotus and His "Sources": Citation, Invention, and Narrative Art. Translated by J.G. Howie. Leeds: Francis Cairns.

 Garoufalis, Demetrius N. (1998). Η ναυμαχία της Σαλαμίνας, η σύγκρουση που άλλαξε τον ρού της ιστορίας (The battle of Salamis, the conflict that changed the flow of history), Στρατιωτική Ιστορία (Military History) magazine, issue 24, August.
 Green, Peter (1970). The Year of Salamis, 480–479 BC. London: Weidenfeld and Nicolson (ISBN 0-297-00146-9).
 Green, Peter (1998). The Greco-Persian Wars. Berkeley: University of California Press (hardcover, ISBN 0-520-20573-1) (paperback, ISBN 0-520-20313-5).
 Hanson, Victor Davis (2001). Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise of Western Power. New York: DoubleDay, 2001 (hardcover, ISBN 0-385-50052-1); New York: Anchor Books (paperback, ISBN 0-385-72038-6).
 Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (History of the Greek nation) vol Β, Εκδοτική Αθηνών (Editorial Athens) 1971.
 Holland, Tom (2005). Persian Fire. London: Abacus (ISBN 978-0-349-11717-1).
 Köster, A.J. (1934). Studien zur Geschichte des Antikes Seewesens. Klio Belheft 32.
 Lazenby, JF. (1993). The Defence of Greece 490–479 BC. Aris & Phillips Ltd. (ISBN 0-85668-591-7).
 Lee, Felicia R. (2006). A Layered Look Reveals Ancient Greek Texts The New York Times, ngày 27 tháng 11 năm 2006.

 Strauss, Barry (2004). The Battle of Salamis: The Naval Encounter That Saved Greece—and Western Civilization. New York: Simon and Schuster (hardcover, ISBN 0-7432-4450-8; paperback, ISBN 0-7432-4451-6).

Liên kết ngoài

Salamis tại Ancient History Encyclopedia

Những trận đánh lớn trong lịch sử
Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư
Năm 480 TCN


title: Kytorhinus thermopsis

text:
Kytorhinus thermopsis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Kytorhinus


title: Essen

text:
Essen là một thành phố trong bang Nordrhein-Westfalen của nước Đức. Thành phố có diện tích km², dân số thời điểm năm 2008 là 579.000 người.

Thành phố nằm bên sông Ruhr, là thành phố lớn thứ 7 hay 8 ở Đức. Essen là Thủ đô Văn hóa châu Âu thay mặt cho khu vực Ruhr.
Đã từng là một trong những trung tâm than đá và thép quan trọng của Đức, thành phố đã phát triển trở thành một trung tâm công nghiệp lĩnh vực thứ ba.

Tham khảo

Düsseldorf (vùng)
Liên minh Hanse


title: Codemus sharovi

text:
Codemus sharovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Codemus


title: Vệ Khang thúc

text:
Vệ Khang thúc (chữ Hán: 衞康叔), tên thật là Cơ Phong (姬封), là vị vua đầu tiên của nước Vệ – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Cơ Phong là con thứ 9 của Tây bá Cơ Xương trong số 10 người con cùng mẹ (gồm có Bá Ấp Khảo mất sớm, Vũ Vương Cơ Phát, Quản thúc Tiên, Chu công Đán, Sái thúc Độ, Tào thúc Chấn Đạc, Thành thúc Vũ, Hoắc thúc Xử (霍叔處), Khang thúc Phong, Đam quý Tái) và là em của Chu Vũ Vương

Thụ phong ở đất Vệ
Cơ Phát lật đổ nhà Thương lên làm vua, lập ra nhà Chu, phong đất cho các anh em và công thần làm chư hầu. Cơ Phong được phong làm quân chủ nước Khang (nay là tây bắc huyện cấp thị Vũ Châu, tỉnh Hà Nam), gọi là Khang thúc Phong (康叔封).

Chu Vũ Vương lên ngôi được ít năm thì qua đời. Thái tử Tụng lên nối ngôi, tức là Chu Thành Vương. Chu Công Đán được Chu Vũ Vương uỷ thác phụ chính cho cháu.

Con vua Trụ là Vũ Canh ở đất Ân nhân cơ hội nhà Chu mới dựng, vua mới của nhà Chu còn nhỏ, nên định khôi phục nhà Thương. Do sự thuyết phục của Vũ Canh, cả ba người em của Chu Vũ vương là Quản Thúc Tiên, Hoắc Thúc Xử và Sái Thúc Độ đều đồng tình chống lại Chu Công Đán và Chu Thành Vương. Chu Công mang quân đi đông chinh. Sau 3 năm, Chu Công Đán đánh bại được quân của Vũ Canh. Vũ Canh và Quản Thúc Tiên bị Chu Công giết chết; Hoắc Thúc Xử và Sái Thúc Độ bị bắt đi đày. Nước Quản bị phế.

Chu Công Đán cải phong cho quân chủ đất Triều Tiên Tử Khải làm vua nước Tống (nước Ân cũ) và Khang Thúc Phong làm vua nước Vệ (nước Quản cũ), gọi là Vệ Khang thúc (衞康叔). Ông trở thành vị vua đầu tiên của nước Vệ.

Chu Công Đán lấy bài học mất nước của vua Trụ để khuyên răn Vệ Khang Thúc. Ông nghe lời Chu Công Đán, thi hành chính lệnh thu phục nhân tâm.

Chu Thành Vương trưởng thành, tự cầm quyền chính, phong cho Vệ Khang Thúc làm Tư khấu nhà Chu.

Sau này không rõ Vệ Khang Thúc mất năm nào. Con ông là Cơ Đại lên nối ngôi, tức là Vệ Khang bá.

Kiếp sau (?)

Theo Sử ký-Vệ Khang thúc thế gia, Vệ Tương công (con cháu Vệ Khang thúc) lấy một người thiếp yêu, người thiếp nằm mộng thấy một đứa trẻ tự xưng là Vệ Khang Thúc nói mình sẽ đầu thai làm con bà và muốn được đặt tên là Nguyên và sau đó bà mang thai. Người thiếp đem việc này nói với Vệ Tương công. Vệ Tương công cho là ý trời, bèn đặt tên cho đứa bé là Nguyên. Sau Vệ Tương công mất, Cơ Nguyên lên nối ngôi, tức là Vệ Linh công.

Xem thêm
Chu Vũ Vương
Chu Công
Vệ Khang bá
Vệ Linh công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên các thiên:Chu bản kỷ Vệ Khang Thúc thế gia Quản Sái thế gia''

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nhân vật Phong thần diễn nghĩa


title: Astragalus sprucei

text:
Astragalus sprucei là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Astragalus sprucei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 18 tháng 7 năm 2007.

S
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Quận Limestone, Texas

text:
Quận Limestone (tiếng Anh: Limestone County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Groesbeck  . Theo kết quả điều tra dân số năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 22.051 người .

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Athousius obakoensis

text:
Athousius obakoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Lasioglossum arctous

text:
Lasioglossum arctous là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1904


title: La Selle-en-Luitré

text:
La Selle-en-Luitré () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở La Selle-en-Luitré được gọi là Sellois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for La Selle-en-Luitré

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Pistoia

text:
Pistoia  là thành phố trong vùng Tuscany của Italia, là thu rohur của tỉnh Pistoia, cự ly khoảng 30 km về phía tây và bắc Florence.

Người dân nổi tiếng
 Enrico Betti
 Mauro Bolognini
 Giosuè Carducci
 Cino da Pistoia
 Pope Clement IX
 Christian Orlandi
 Ippolito Desideri
 Massimo Freccia (Valdibure)
 Licio Gelli
 Marino Marini
 Giovanni Michelucci
 Filippo Pacini

Frazioni
Badia a Pacciana, Baggio, Bargi, Barile, Bonelle, Bottegone, Campiglio Germinaia, Canapale, Candeglia, Capostrada, Case Nuove di Masiano, Castagno di Piteccio, Chiazzano, Chiesina Montalese, Chiodo, Cignano, Cireglio, Collina, Corsini Bianchi, Corsini Neri, Fabbrica, Gello, Iano, Le Fornaci, Le Grazie, Le Piastre, Le Pozze, Le Querci, Lupicciano, Masiano, Masotti, Nespolo, Orsigna, Piazza, Piestro, Piteccio, Piuvica, Pontelungo, Pontenuovo, Pracchia, Pupigliana, Ramini, Sammommè, San Biagio, San Felice, San Rocco, Sant'Agostino, Sant'Alessio in Bigiano, Santomato, Saturnana, Spazzavento, Stazzana, Torbecchia, Valdibrana, Vicofaro, Villa di Baggio, Villanova di Valdibrana.

Kết nghĩa

  Pau, Pháp, từ năm 1975

Ghi chú

Liên kết ngoài

 Comune di Pistoia
 Pistoia Tourist Consortium: lots of information and city map download
 Pistoia Blues Festival
 Virtual Tour of the City

Đô thị của Pisoia


title: Ái Châu

text:
Ái Châu (chữ Hán: 愛州) là tên gọi cũ của một đơn vị hành chính tại Việt Nam trong thời kỳ Bắc thuộc lần thứ ba, nay thuộc địa phận tỉnh Thanh Hóa.

Tên gọi qua các thời kỳ
Thời nhà Hán, vùng đất Ái Châu thuộc về quận Cửu Chân. Thời nhà Lương lập ra Ái Châu.

Thời nhà Tùy
Các triều đại Tùy, Đường tiếp tục sử dụng tên gọi này, nhưng dân dã thì vẫn gọi là quận Cửu Chân.

Thời thuộc Tùy (581-617), Ái Châu gồm 7 huyện với 16.135 hộ: Cửu Chân, Di Phong, Tư Phố, Long An (cũ là Cao An), Quân An, An Thuận (cũ là Thường Lạc), Nhật Nam.

Thời nhà Đường
Thời nhà Đường, năm Vũ Đức thứ 5 (622) thời Đường Cao Tổ, lập Ái Châu thuộc Giao Châu tổng quản phủ, bao gồm 4 huyện: Cửu Chân, Tùng Nguyên, Dương Sơn, An Thuận. Trong vùng đất cũ của quận Cửu Chân thời Tùy còn lập ra 7 châu là Tích Châu, Thuận Châu, An Châu, Vĩnh Châu, Tư Châu, Tiền Chân Châu, Sơn Châu. Sau đó đổi tên Vĩnh Châu thành Đô Châu. Năm Vũ Đức thứ 9 (626), đổi tên Tích châu thành Nam Lăng châu. Năm Trinh Quan thứ nhất (627) thời Đường Thái Tông, phế bỏ Đô Châu và nhập vào Tiền Chân Châu. Cùng năm, phế bỏ Tiền Chân Châu, nhập chung vào Nam Lăng Châu. Sau lại phế bỏ An Châu thành huyện Long An, phế bỏ Sơn Châu thành huyện Kiến Sơ. Sau đó bỏ 2 huyện Dương Sơn, An Thuận và nhập vào huyện Cửu Chân. Đổi tên Nam Lăng Châu thành Chân Châu. Năm Trinh Quan thứ 8 (634), bỏ huyện Kiến Sơ và nhập vào huyện Long An. Năm Trinh Quan thứ 9 (635), bỏ huyện Tùng Nguyên và nhập vào huyện Cửu Chân. Năm thứ 10 (636), bỏ Chân Châu, lấy 4 huyện Tư Phố, Quân An, Nhật Nam, Di Phong cho thuộc vào Ái Châu. Năm Thiên Bảo thứ 1 (742) thời Đường Huyền Tông, đổi lại thành quận Cửu Chân. Năm Càn Nguyên thứ 1 (758) thời Đường Túc Tông lại phục hồi tên gọi Ái Châu. Theo Cựu Đường thư, thời kỳ thuộc niên hiệu Thiên Bảo thì quận Cửu Chân có 6 huyện và 14.700 hộ dân.

Như vậy, cuối thời Đường thì Ái Châu bao gồm 6 huyện: Cửu Chân, An Thuận, Sùng Bình, Quân Ninh, Nhật Nam, Vô Biên.

 Cửu Chân: Thời Hán Vũ Đế lập quận Cửu Chân, trụ sở đặt tại huyện Tư Phố. Bao gồm 7 huyện Cư Phong, Đô Lung, Dư Phát, Hàm Hoan, Vô Thiết, Vô Biên. Huyện Cửu Chân thời Đường là huyện Cư Phong thời Hán. Nhà Ngô đổi tên thành Di Phong. Nhà Tùy đổi tên thành huyện Cửu Chân, là nơi đặt trụ sở của châu. Từ thời Hán tới Nam Tề là quận Cửu Chân. Nhà Lương cho thuộc về Ái Châu, nhà Tùy lại cho thuộc quận Cửu Chân.
 An Thuận: Năm Vũ Đức thứ 3 (620), lập Thuận Châu, chia làm 3 huyện Đông Hà, Kiến Xương, Biên Hà. Sau khi phế bỏ châu, cả ba huyện nhập lại thành huyện An Thuận, thuộc Ái Châu.
 Sùng Bình: thời Tùy là huyện Long An. Năm Vũ Đức thứ 5 (622), tại huyện này lập ra 2 châu là An Châu (gồm 4 huyện Long An, Giáo Sơn, Kiến Đạo, Đô Ác) và Sơn Châu (gồm 5 huyện Cương Sơn, Chân Nhuận, Cổ An, Tây An, Kiến Sơ). Năm Trinh Quan thứ 1 (627), bỏ An Châu, sau lại bỏ Sơn Châu, đổi lại thành huyện Long An thuộc Ái Châu. Năm Tiên Thiên thứ 1 (712), đổi thành huyện Sùng An. Năm Chí Đức thứ 2 (757), đổi thành Sùng Bình.
 Quân Ninh: Thời Tùy là huyện Quân An. Năm Vũ Đức thứ 5 (622), lập Vĩnh Châu. Năm thứ 7 (624), đổi thành Đô Châu. Năm Trinh Quan thứ 1 (627), đổi thành Tiền Chân Châu. Năm thứ 10 (636), thuộc về Ái Châu. Năm Chí Đức thứ 2, đổi thành Quân Ninh.
 Nhật Nam: Thời Hán là Cư Phong. Thời Tùy là huyện Nhật Nam
 Vô Biên: Huyện có từ thời Hán. Thời Hán còn có huyện Tây Vu, ở phía đông của huyện Vô Biên thời Đường.

Thời thuộc Minh
Ái Châu là một châu thuộc Phủ Thanh Hóa trong thời kỳ bắc thuộc lần 4.

Xem thêm
 Cửu Chân

Ghi chú

Địa danh cũ Thanh Hóa
Thanh Hóa


title: Röthenbach im Emmental

text:
Röthenbach im Emmental là một đô thị thuộc huyện Emmental, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 36,8 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2020 là 1169 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
[Trang mạng chính thức]

Đô thị của bang Bern


title: Sideroxylon retinerve

text:
Sideroxylon retinerve là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Honduras.

Chú thích

Tham khảo
 Nelson, C. 1998. Sideroxylon retinerve. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Honduras
Sideroxylon
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Saint-Julien-de-Toursac

text:
Saint-Julien-de-Toursac là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Julien-de-Toursac sur le site de l'Institut géographique national

Saint-Julien-de-Toursac


title: Anthidium kryzhanovskii

text:
Anthidium kryzhanovskii là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 1962


title: Le Hérie-la-Viéville

text:
Le Hérie-la-Viéville  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Herielavieville


title: Oreophrynella quelchii

text:
Oreophrynella quelchii là một loài cóc trong họ Bufonidae.
Loài này có ở Brasil, Guyana, và Venezuela.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là cây bụi mọc ở khu vực cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng nhiều đá.

Nguồn
 Hoogmoed, M. & Señaris, C. 2004. Oreophrynella quelchii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Oreophrynella


title: Alvania litoralis

text:
Alvania litoralis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Urrotz

text:
Urrotz là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Pamplona.

Tham khảo

Đô thị ở Navarre


Vụ kiện hậu quả chất độc màu da cam trong Chiến tranh Việt Nam là vụ kiện của Nhóm bảo vệ quyền lợi của nạn nhân Chất độc da cam/Dioxin đối với 37 công ty sản xuất hóa chất của Hoa Kỳ, những đơn vị đã sản xuất các chất hóa học phát quang cây cối có chứa chất độc da cam được quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam, trong đó nổi bật là các công ty: Dow Chemical, Montaso Ltd, Phamacia Corporation, và Hercules Incorporated. Vụ kiện đã qua hai phiên tòa sơ thẩm Tòa án liên bang tại quận Brooklyn và tòa phúc thẩm ở Tòa kháng án liên bang khu vực 2 ở New York bác đơn kiện của nguyên đơn với lý do chính: bên nguyên chưa có đầy đủ bằng chứng khoa học chứng minh mối quan hệ giữa bệnh tật của họ với chất dioxin, không có căn cứ pháp luật quốc tế, các công ty hóa chất chỉ sản xuất theo đơn đặt hàng của chính phủ Mỹ nhưng chính phủ Mỹ lại có quyền miễn tố. Do đó ngày 2 tháng 3 năm 2009 tòa án Tối cao Mỹ bác đơn thỉnh cầu của nguyên đơn Việt Nam. Và tiền được hỗ trợ lẫn đền bù cho người vô tội bị nhiễm chất độc da cam hầu như không khả thi, trước nhận quốc tế sau quyên góp mô hình xã hội trong nước, doanh nghiệp, mạnh thường quân ủng hộ.

Vụ kiện đã thu hút sự chú ý của dư luận Việt Nam và quốc tế. Vài tổ chức xã hội đã kêu gọi ủng hộ nạn nhân chất độc dioxin, ủng hộ bên nguyên. Như ông Len Aldis đã lập một trang web kêu gọi ký tên vì công lý. Một số tổ chức của các cựu chiến binh Mỹ, Hàn Quốc bị nhiễm chất da cam cũng ủng hộ bên nguyên (Việt Nam).

Diễn biến

Ngày 31 tháng 1 năm 2004, nhóm bảo vệ quyền lợi của nạn nhân Chất độc da cam/Dioxin là Hội Nạn nhân Chất độc da cam/dioxin Việt Nam (The Vietnam Association of Victims of Agent Orange/Dioxin - VAVA) đã kiện 37 công ty Mỹ phải bồi thường do trách nhiệm gây ra thương tích vì đã sản xuất chất hóa học này. Dow Chemical và Monsanto là hai công ty sản xuất chất độc da cam (CĐDC) lớn nhất cho quân đội Hoa Kỳ đã bị nêu tên trong vụ kiện cùng các công ty khác. Trước đây nhiều cựu quân nhân Hoa Kỳ đã thắng một vụ kiện tương tự.

Hội nghị tiền xét xử lần đầu tiên đã diễn ra vào ngày 18 tháng 3 năm 2004. Hội nghị tiền xét xử thứ hai diễn ra vào ngày 18 tháng 6 năm 2004. Ngày 13 tháng 9 năm 2004, các luật sư của nguyên đơn đã trình Tòa sơ thẩm đơn kiện sửa đổi. Bên bị đã trình Tòa án sơ thẩm bản tranh tụng của mình (đợt 1) vào ngày 3 tháng 11 năm 2004, bản tranh tụng thứ 2 được trình ngày 18 tháng 1 năm 2005. Ngày 28 tháng 2 năm 2005, hai bên bắt đầu tranh tụng tại Tòa sơ thẩm.

Ngày 10 tháng 3 năm 2005, quan tòa Jack Weinstein thuộc Tòa án liên bang tại quận Brooklyn đã bác đơn kiện, quyết định rằng những đòi hỏi của đơn kiện không có cơ sở pháp luật. Quan tòa kết luận rằng chất độc da cam đã không được xem là một chất độc dưới bị cấm theo luật quốc tế vào lúc Hoa Kỳ dùng nó, ngay cả khi ảnh hưởng không cố ý của những chất này có thể gây ra độc tố đối với đời sống của con người và môi trường họ sống; và rằng Hoa Kỳ không bị cấm dùng nó để diệt cỏ; và những công ty sản xuất chất này không có trách nhiệm về cách sử dụng của chính quyền. Chính phủ Hoa Kỳ, vốn có quyền miễn tố (sovereign immunity), không phải là một bị cáo trong đơn kiện. Jack Weinstein cho rằng: "Đơn kiện của phía nguyên đơn không dựa trên bất cứ cơ sở nào của luật nội địa của một bang, một quốc gia hay dưới bất cứ hình thức gì của luật quốc tế". Ông cũng cho rằng nguyên đơn Việt Nam đã không không chứng minh được chính chất độc da cam đã gây ra các loại bệnh tật như liệt kê trong đơn kiện của họ, vì cho đến thời điểm đệ đơn kiện, họ vẫn thiếu các nghiên cứu sâu rộng về ảnh hưởng của chất làm phát quang cây cối có tác động xấu đối với sức khỏe con người.

Ngày 7 tháng 4, 2005 đoàn luật sư đại diện cho các nạn nhân Việt Nam nộp đơn yêu cầu Tòa kháng án liên bang khu vực 2 ở New York xét xử lại và phủ quyết phán quyết trước đây của chánh án Jack Weinstein.

Dự kiến Tòa Phúc thẩm sẽ cho ý kiến có mở phiên xử phúc thẩm hay không vào mùa thu 2006. Ngày 22 tháng 2 năm 2008, Tòa phúc thẩm Liên bang Mỹ tại New York đã ra phán quyết bác đơn kiện của các công dân Việt Nam, nạn nhân chất độc da cam/dioxin chống các công ty hóa chất Mỹ về việc sử dụng chất độc da cam/dioxin trong chiến tranh Việt Nam. Tòa này đã y án sơ thẩm.

Dư luận quốc tế có nhiều ý kiến phê phán phán quyết này của Tòa phúc thẩm Liên bang Mỹ. Ngày 18 tháng 3 năm 2008, Đoàn Luật sư Hoa Kỳ và Hội Luật gia Dân chủ quốc tế gồm 10 người đã đến Việt Nam để hỗ trợ về mặt pháp lý cho các nạn nhân trong vụ kiện sắp tới lên Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ.

Ngày 6 tháng 10 năm 2008 nguyên đơn tiếp tục nộp đơn thỉnh cầu lên Tòa án Tối cao Mỹ nhưng đã bị tòa án Tối cao Mỹ bác đơn thỉnh cầu của nguyên đơn vào ngày 2 tháng 3 năm 2009. Phó chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam Vũ Trọng Kim cho là "Việc tòa án Mỹ từ chối lời thỉnh cầu của các nạn nhân Việt Nam là đã bỏ lỡ cơ hội thể hiện sự công minh của pháp luật và tinh thần yêu chuộng công lý, tôn trọng nhân quyền của nhân dân Mỹ". Theo luật sư Lưu Văn Đạt, người theo vụ kiện từ đầu cho biết, lý do tòa án Tối cao Mỹ bác đơn kiện của nạn nhân chất độc da cam Việt Nam là theo luật pháp Mỹ, khi một vụ án được gửi đến Tòa phúc thẩm thì nhất định phải được xem xét giải quyết. Nhưng cùng vụ việc đó nếu được gửi lên tòa án Tối cao thì không nhất định phải đưa ra xét xử..

Các nghiên cứu khoa học phục vụ vụ kiện
Các nhà khoa học Việt Nam đã hợp tác với các nhà khoa học Mỹ, Canada, Đức và Nhật Bản đã nghiên cứu và thấy các nạn nhân dioxin có khả năng gây độc của dioxin trong máu cao gấp hàng trăm hoặc hàng ngàn lần mức bình thường. Viện Y khoa Hoa Kỳ cũng đã kết luận các nạn nhân dioxin là các cựu binh Hoa Kỳ tham gia chiến tranh Việt Nam cũng bị các căn bệnh ung thư.

Các lý lẽ và dẫn chứng

Phía nguyên đơn
Bên nguyên đưa ra lập luận rằng các tập đoàn hóa chất đã không tuân thủ theo đơn đặt hàng của Chính phủ Mỹ mà cung cấp các hóa chất có chất độc dioxin. Các công ty cung cấp chất hóa học phát quang cây cối biết chúng có nồng độ dioxin cao và có khả năng hạ nồng độ đó xuống nhưng họ đã không làm vậy vì lý do lợi nhuận. Bên nguyên đơn cũng trích dẫn một cuộc hội nghị năm 1965 mà tại đó, đại diện các hãng hóa chất đã tuyên bố rằng họ biết trong hóa chất diệt cỏ có các chất độc dioxin. Luật sư của bên nguyên là Jonathan Moore cho rằng "Họ (các công ty sản xuất thuốc diệt cỏ) đã cố sản xuất được càng nhanh, càng nhiều chất độc da cam càng tốt vì lo ngại chính phủ phát hiện, cấm sản xuất sẽ giảm khả năng sinh lời của họ". Luật sư bên nguyên cũng lập luận rằng, số lượng 80 triệu lít chất đốc da cam rải xuống Việt Nam là con số quá mức cần thiết để diệt cỏ. Bên nguyên cũng cho rằng, chính phủ Mỹ đã đặt hàng cho các công ty hóa chất này với yêu cầu không gây tác hại đối với con người. Do đó, việc các công ty vi phạm quy định như thế, gây tác hại nghiêm trọng cho thường dân có thể coi là tội phạm chiến tranh.

Phía bị đơn
Phía bị đơn cho rằng thực chất bên nguyên đang kiện chính phủ Mỹ, đòi chính phủ Mỹ đền bù chiến tranh do họ chỉ sản xuất theo đơn đặt hàng của chính phủ Mỹ. Bị đơn cũng cho rằng, họ không biết trong thuốc diệt cỏ có chất dioxin gây tác hại cho sức khỏe con người.

Bị đơn kiến nghị bác bỏ Khiếu nại vì không nêu rõ yêu cầu bồi thường theo đó có thể được giảm nhẹ theo Quy tắc tố tụng dân sự liên bang 12 (b) (6).

Trong phần kiến nghị của mình, bị đơn đưa ra quan điểm yêu cầu bồi thường của nguyên đơn không thuộc Đạo luật Alien Tort vì nó không vi phạm bất kỳ luật lệ quốc tế được xác định rõ ràng và được chấp nhận rộng rãi nào - theo án lệ vụ Sosa v. Alvarez-Machain, 542 Hoa Kỳ 692 (2004). Các bị đơn cũng lập luận rằng Nguyên đơn thiếu cơ sở để kiện, rằng các yêu cầu của họ theo Đạo luật Alien Tort là không thuộc quyền tài phán dựa theo học thuyết câu hỏi chính trị (political question doctrine), và tất cả các yêu cầu của họ đều bị chặn bởi luật bảo hộ nhà thầu chính phủ (government-contractor defense).

Ngoài ra, các bị đơn cũng kiến nghị phán quyết theo Quy tắc tố tụng dân sự liên bang 56 để bác bỏ tất cả các khiếu nại theo thời hạn hiệu lực (statute of limitation).

Ý kiến từ cựu binh Mỹ
Năm 1968, ông Elmo R. Zumwalt Jr., bấy giờ mang hàm phó đô đốc, đến đảm nhiệm chức vụ Tư lệnh Hải quân Mỹ tại Việt Nam. Ngay lập tức, ông đã cho triển khai chiến dịch rải hóa chất làm rụng lá xuống các vùng sông nước ở Việt Nam để bảo vệ hoạt động của Hải quân Mỹ. Đúng 20 năm sau, người con trai Elmo R.Zumwalt III của ông đã qua đời vì bệnh ung thư, hậu quả của phơi nhiễm chất độc da cam thời tham chiến tại Việt Nam. Tác phẩm "Cha con tôi" dựa theo lời thuật của đô đốc Elmo Zumwalt phát hành tháng 11-1996, có đoạn viết:
"Tấn bi kịch của gia đình đô đốc Zumwalt là ở chỗ, chính người cha đã ra lệnh rải chất độc màu da cam lên các cánh rừng và các dòng sông ở vùng Nam Trung Bộ Việt Nam, nơi con trai ông làm nhiệm vụ tuần tra dọc các bờ sông. Mệnh lệnh của đô đốc không những tàn phá nhiều cánh rừng, làm ô nhiễm các dòng sông, gây đau khổ cho biết bao nhiêu người dân Việt Nam vô tội, mà còn làm cho chính con trai và cháu nội ông cũng bị nhiễm chất độc màu da cam".

Năm 1984, từ phán quyết của quan tòa Jack Weinstein, 7 công ty hóa chất Mỹ đã phải bồi thường 180 triệu đô la cho các cựu chiến binh Mỹ nhưng các công ty này bác bỏ trách nhiệm về tác hại của chất diệt cỏ mà họ đã cung cấp cho quân đội.

Đô đốc Zumwalt, từ năm 1994 đã trở lại Việt Nam, kết hợp với Hội Cựu chiến binh Việt Nam với mong muốn làm một điều gì đó bù đắp lại mất mát cho các nạn nhân của ông. Khi được hỏi cảm nghĩ, đô đốc Zumwalt nói: "Để có thể vĩnh viễn xếp lại quá khứ một cách yên ả, tốt nhất là Chính phủ Mỹ phải có thiện chí hợp tác với Việt Nam, trả lại món nợ lớn lao mà các công ty hóa chất Mỹ đã gây ra. Nhân chứng sống chính là tôi đây. Tôi cũng có bổn phận góp phần bù đắp. Cũng thế, tại Mỹ, quan điểm của đoàn thể lớn nhất nước Mỹ là Hội Cựu binh Mỹ, là vấn đề người Mỹ mất tích (MIA) chỉ là việc của 2.000 gia đình người Mỹ, còn nạn nhân chất độc dioxin là của 3 triệu người Mỹ." Con trai ông, luật sư Jim với nhiều hoạt động yểm trợ tư vấn tố tụng quốc tế cho nhiều nhóm nạn nhân, đã giải thích: "Năm 1984, 68.000 cựu binh Mỹ, Úc và New Zealand đã phát đơn kiện 11 công ty hóa chất Mỹ, nhưng các nhà tài phiệt chiến tranh rất quỷ quyệt, đã khôn khéo dàn xếp, chịu bồi thường một ngân khoản chung là 184 triệu USD, để nguyên đơn ký vào thỏa thuận, từ đấy không còn đi kiện nữa. Việc bồi thường này không nhắc gì tới nạn nhân Việt Nam và Hàn Quốc, đó là một điều phi lý và phi nhân".

Cho tới nay, chính phủ Mỹ và các công ty hóa chất vẫn không công nhận chất dioxin gây dị tật thai nhi với lý do là thiếu bằng chứng thực nghiệm trên người (điều mà sẽ không thể có do dioxin bị cấm thí nghiệm trên người). Chỉ có các cựu binh nữ sinh con dị tật là được bồi thường (nhưng cựu binh nữ chỉ có 10 ngàn người trong tổng số 3 triệu quân nhân Mỹ chiến đấu ở Việt Nam), các cựu binh nam sinh con dị tật thì vẫn không được bồi thường. 30 năm sau cuộc chiến, vẫn không có cuộc điều tra lớn nào với các cựu binh bị nhiễm dioxin. Paul Sutton, cựu chủ tịch của Hội Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam, cho rằng chính phủ Mỹ muốn trì hoãn các nghiên cứu để ỉm đi chuyện này bởi chi phí đền bù sẽ rất cao, họ chỉ cần chờ tới khi tất cả các cựu binh của cuộc chiến đều đã qua đời thì sẽ chẳng còn bằng chứng để nghiên cứu nữa.

Từ toà án
Hai mươi mục trong phán quyết của thẩm phán Jack Weinstein ngày 10 tháng 3 về vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam đối với các công ty hoá chất đã được phân tích của Mandrew Wells-Dang, đại diện Quỹ Hoà giải và Phát triển., và ).

Danh sách các nạn nhân tham gia kiện
 Phan Thị Phi Phi
 Nguyễn Văn Quý
 Dương Quỳnh Hoa (đã mất tháng 2-2006)
 Nguyễn Thị Ngọc Phượng
Những nguyên đơn này đại diện cho khoảng 3 triệu nạn nhân chất độc da cam tại Việt Nam

Các vụ kiện liên quan

Vụ kiện của cựu binh Mỹ tham gia Chiến tranh Việt Nam
Năm 1984 từ phiên tòa của quan tòa Jack Weinstein, một số công ty sản xuất hoá chất đã chi khoảng 180 triệu Mỹ kim cho các gia đình nguyên cáo mặc dù không thừa nhận có hành động sai trái. Hàng năm, chính phủ Hoa Kỳ chi khoảng 1,5 tỷ USD cho các cựu binh Mỹ tham chiến trong chiến tranh Việt Nam bị ảnh hưởng của chất độc da cam.

Vụ kiện cựu binh Úc

Vụ kiện cựu binh Canada

Vụ kiện cựu binh Hàn Quốc
Ngày 26 tháng 1 năm 2006, toà án dân sự cấp cao Seoul đã đưa ra phán quyết yêu cầu hai công ty sản xuất thuốc diệt cỏ Hoa Kỳ là Dow Chemical tại Midland, Michigan và Monsanto tại St. Louis phải bồi thường 62 triệu đô la dành cho phí bồi dưỡng sức khoẻ các cựu binh Hàn Quốc đã từng tham chiến tại Việt Nam. Phán quyết nêu rõ: "bên bị đơn không đảm bảo an toàn khi họ đã sản xuất ra loại hóa chất có nồng độ doxin cao hơn tiêu chuẩn". Phán quyết này cũng trích dẫn báo cáo của Viện hàn lâm Hoa Kỳ (U. S. National Academy) cho rằng có "một mối quan hệ nhân quả" giữa Chất độc da cam và 11 căn bệnh, bao gồm cả ung thư phổi, ung thư thanh quản cũng như ung thư tiền liệt tuyến. Tuy nhiên, phán quyết này đã không nhận "mối quan hệ giữa chất độc này đối với căn bệnh về thần kinh ngoại vi, căn bệnh rộng rãi nhất trong các nạn nhân chất độc dioxin.

Các hoạt động xã hội liên quan

Ở Việt Nam
Hành trình cam: hành trình đi bộ xuyên Việt của cựu chiến binh Mỹ Bernie "Doc" Duff và người bạn đời Việt Nam của ông Nguyễn Thị Bảo Anh khởi xướng, nhằm gây dư luận ủng hộ các nạn nhân bị nhiễm chất độc màu da cam và để gây quỹ giúp họ trở lại cuộc sống bình thường

Trang web ''ký tên vì công lý do ông Len Aldis lập đã nhận được 700.000 chữ ký ủng hộ.

Ở Hoa Kỳ
Giữa tháng 11 năm 2005, đoàn nạn nhân chất độc da cam Việt Nam đã thực hiện một chuyến đi vòng quanh nước Mỹ để kêu gọi sự ủng hộ của dư luận Mỹ đối với vụ kiện. Họ đã đi đến các thành phố lớn của Mỹ như: Thành phố New York, Washington D.C., San Francisco.

Các nơi khác
Hội cựu chiến binh Hàn Quốc là nạn nhân chất độc da cam đã có tuyên bố ủng hộ các nạn nhân dioxin Việt Nam.

Xem thêm
 Dioxin
 Chất độc màu da cam

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vietnam dioxin spray estimate quadruples Nghiên cứu về lượng CĐDC đã được sử dụng trong chiến tranh Việt Nam trên tạp chí Nature.
Đánh giá tác hại của dioxin đối với sức khỏe con người, năm 1998 do WHO và IPCS (pdf)
A Culture of Life : Về vụ kiện của nạn nhân CĐDC năm 2005
Trang tổng kết về dioxin của nhóm GreenFacts
Thông tin từ hội luật sư Hoa Kỳ
Trang ghi danh ủng hộ những nạn nhân chất độc da cam
Toàn văn tuyên cáo của phiên toà 10.03.2005 của chánh án Jack Weinstein

Vietnam Association of Victims of Agent Orange/Dioxin - Hội nạn nhân Chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA)
Hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh Thái Bình
Loạt bài trên BBC về CĐDC và vụ kiện của các nạn nhân Việt Nam , ,

Chuyên trang trên các báo Việt Nam
Trang Web chính thức của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam
Tuổi Trẻ Online

V
Chất độc da cam


title: Saint-Laurent-de-la-Salle

text:
Saint-Laurent-de-la-Salle là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 19,22 km², dân số năm 2006 là 367 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 70 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Laurent-de-la-Salle trên trang mạng Viện địa lý quốc gia

Saint-Laurent-de-la-Salle


title: Saint-Laurent-de-Lévézou

text:
Saint-Laurent-de-Lévézou  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Saintlaurentdelevezou


title: Coux, Charente-Maritime

text:
Coux là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Coux, Charente-Maritime nằm ở khu vực có độ cao trung bình 99 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente-Maritime


title: Gironville-sur-Essonne

text:
Gironville-sur-Essonne là một xã ở tỉnh Essonne thuộc vùng Île-de-France miền bắc nước Pháp.

Theo điều tra dân số năm 1999, dân số xã này là 641 người. Ước tính dân số năm 2004 là 736.

Danh xưng cư dân địa phương Gironville-sur-Essonne trong tiếng Pháp là Gironvillois.

Tham khảo

Mayors of Essonne Association
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Essonne