title: Mueang Suphanburi (huyện)

text:
Mueang Suphanburi () là huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của tỉnh Suphanburi, miền trung Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) là: Bang Pla Ma, U Thong, Don Chedi, Si Prachan của tỉnh Suphanburi, Wiset Chai Chan của tỉnh Ang Thong và Phak Hai của tỉnh Ayutthaya.

Nguồn nước chính ở huyện này là sông Tha Chin.

Hành chính
Huyện này được chia thành 20 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 123 làng (muban). Suphanburi  là một thị xã (thesaban mueang) nằm hoàn toàn trên tambon Tha Philiang và một phần của Rua Yai và Tha Rahat.  Có three townships (thesaban tambon) - Tha Sedet nằm trên toàn bộ tambon Sa Kaeo, Suan Taeng nằm trên một phần của the tambon Suan Taeng và Sala Khao, còn Pho Phraya nằm trên một phần của tambon Pho Phraya. Có 18 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Mueang Suphanburi


title: Hagonoy, Bulacan

text:
Hagonoy là một đô thị hạng 1 ở tỉnh Bulacan, Philippines. Theo điều tra dân số năm 20007, đô thị này có dân số 126.329 người trong 22.174 hộ.

Các đơn vị hành chính

Hagonoy được chia thành 26 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hagonoy Bulacan Website

Đô thị của Bulacan
Khu dân cư trên vịnh Manila
Khu dân cư trên sông Pampanga


title: Bufo beiranus

text:
Cóc Beira (Bufo beiranus) là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Loài này có ở Malawi, Mozambique, và Zambia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Tham khảo

 Tandy, M., Channing, A. & Poynton, J.C. 2004. Bufo beiranus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

B


title: Ctenophora pselliophoroides

text:
Ctenophora pselliophoroides là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ctenophora


title: Vườn quốc gia Starcke

text:
Vườn quốc gia Starcke là một vườn quốc gia ở Queensland, Úc, 1619 km về phía tây bắc Brisbane.

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland
IUCN Loại II


title: Vương quốc Navarra

text:
[[Nhiều vấn đề]]

Vương quốc Navarra (tiếng Tây Ban Nha: Reino de Navarra, tiếng Basque: Nafarroako Erresuma, tiếng Pháp: Royaume de Navarre), ban đầu được gọi là Vương quốc Pamplona, là một vương quốc ở châu Âu bao bọc những vùng đất thuộc hai bên dãy núi Pyrenees dọc Đại Tây Dương giữa Pháp và Tây Ban Nha ngày nay.

Vương quốc Navarra được thành lập như là một quốc gia độc lập khoảng năm 824 khi lãnh tụ người Basque là Íñigo Arista được bầu và tuyên bố là vua Pamplona và lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống lại sự bành trướng của chính quyền Francia với vị trí ban đầu là một thuộc quốc của Hồi quốc Córdoba.

Vào đầu thế kỷ thứ 10, người Navarra nhanh chóng phá vỡ được ảnh hưởng của người Cordoba lên vương quốc và tiến hành các hoạt động bành trướng quân sự của mình. Tuy nhiên, người Cordoba nhanh chóng kiểm soát lại vùng đất cho đến cuối thế kỷ 11. Sự chia rẽ quyền lực và việc thay đổi vương triều liên tục sau đó khiến lãnh thổ vương quốc bị chia nhỏ dần, thậm chí là bị các vương quốc ngoại bang như Aragon (1054–1134) và Pháp (1285–1328) cai trị.

Phần phía nam của vương quốc bị vương quốc Castilla xâm chiếm năm 1513 và trở thành một phần của Vương quốc Tây Ban Nha thống nhất. Phần phía bắc của vương quốc vẫn duy trì độc lập nhưng được sáp nhập với Pháp trong một liên minh cá nhân năm 1589 sau khi vua Henry III của Navarra thừa kế ngai vàng Pháp và trở thành vua Henry IV của Pháp, đến năm 1620 thì vương quốc này bị sáp nhập với Vương quốc Pháp.

Quân vương
 Danh sách quân chủ Navarra

Chú thích

Lịch sử Basque
Cựu quốc gia châu Âu


title: Eysenhardtia

text:
Eysenhardtia là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae, thuộc phân họ Faboideae.

Các loài
Eysenhardtia orthocarpa (A.Gray) S.Watson - Tahitian Kidneywood
Eysenhardtia polystachya (Ortega) Sarg.
Eysenhardtia spinosa Engelm. - Spiny Kidneywood
Eysenhardtia texana Scheele - Texas Kidneywood

Chú thích

Tham khảo


title: Xanthanomis

text:
Xanthanomis là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Xanthanomis fuscifrons Walker, [1863]

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Xanthanomis at funet.fi

Erebidae


title: Pseudocophora sumatrana

text:
Pseudocophora sumatrana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Pseudocophora


title: Ectinoides insignitus

text:
Ectinoides insignitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Ectinoides


title: Helichrysum aciculare

text:
Helichrysum aciculare là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Yemen.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá.

Chú thích

Tham khảo

 Miller, A. 2004. Helichrysum aciculare. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

A
Thực vật Yemen


title: L'Isle-d'Abeau

text:
L'Isle-d'Abeau là một xã thuộc tỉnh Isère, Pháp. Xã có cự ly 30 km so với Lyon trong đồng bằng Dauphiné.
Sông Bourbre chảy theo hướng tây bắc qua xã và tạo thành ranh giới phía nam.

Dân số

Kết nghĩa

  San Vicente del Raspeig (Alicante, Tây Ban Nha).

Tham khảo

Xã của Rhône
Xã của Isère


title: Thang độ cứng Mohs

text:
Thang độ cứng Mohs đặc trưng cho tính chất chống lại vết trầy xước trên những khoáng vật khác nhau dựa trên tính chất: khoáng vật có độ cứng lớn hơn sẽ làm trầy khoáng vật có độ cứng nhỏ hơn. Nó được nhà khoáng vật học người Đức Friedrich Mohs đưa ra vào năm 1812 và là một trong những thang đo độ cứng trong khoa học.

Mohs dựa trên mười loại khoáng vật đã có sẵn, ngoại trừ kim cương. Độ cứng của vật liệu được đo bằng cách tìm hai loại vật liệu mà nó có thể làm trầy được và bị làm trầy. Ví dụ: nếu một vật liệu nào đó bị apatit (có độ cứng là 5) làm trầy xước nhưng không bị làm trầy bởi fluorit (có độ cứng là 4), thì độ cứng trong thang Mohs sẽ là 4,5.

Thang đo độ cứng Mohs là một thang độ cứng tương đối. Nếu như corundum (độ cứng là 9) chỉ có độ cứng gấp đôi topaz (độ cứng là 8) thì kim cương (độ cứng là 10) lại có độ cứng gấp 4 lần corundum.

Thang cơ bản
Bảng sau đây cho thấy độ cứng của 10 khoáng vật cơ bản.

Theo như thang độ cứng Mohs, móng tay có độ cứng là 2.5, đồng xu bằng đồng có độ cứng 3.5; một lưỡi dao là 5.5; thủy tinh cửa sổ là 5.5, một thanh thép là 6.5. Sử dụng những vật liệu có độ cứng đã được biết trước sẽ cho chúng ta biết chính xác vị trí của vật liệu trên thang đo Mohs.

Thang sửa đổi
Thang độ cứng Mohs có thể được sửa đổi để tính thêm các vật liệu có độ cứng nằm giữa các vật liệu cơ bản. Dưới đây là thang độ cứng sửa đổi của một số vật liệu thường gặp từ http://www.amfed.org/t_mohs, trang web của Hội Khoáng vật học Hoa Kỳ.

Xem thêm
 Độ cứng

Tham khảo

Độ cứng
Khoa học vật liệu
Khoáng vật học

de:Härte#Härteprüfung nach Mohs


title: Plataea (bướm đêm)

text:
Plataea là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Ourapterygini


title: Ölgii (thành phố)

text:
Ölgii (, , , ) là thủ phủ của tỉnh Bayan-Ölgii tại Mông Cổ, nằm ở nơi xa nhất về phía tây của đất nước. Thành phố nằm trên độ cao 1710 mét (5610 feet) so với mực nước biển. Năm 2008, dân số của thành phố là 28.496 người.

Văn hóa
Ölgii là trung tâm của vùng văn hóa Kazakh tại Mông Cổ. Tiếng Kazakh là ngôn ngữ chính được sử dụng ở thành phố này. Thành phố có ít nhất 4 nhà thờ Hồi giáo, đồng thời được biết đến với nghệ thuật thêu, âm nhạc, và hoạt động săn bắn với đại bàng. Vào mỗi tháng 10, Ölgii tổ chức Lễ hội Đại bàng vàng, nơi giới thiệu phong tục săn đại bàng cổ xưa của người Kazakh.

Giao thông
Sân bay Ölgii (ULG/ZMUL) có một đường băng chưa được lát. Sân bay có các chuyến bay thường kỳ đến thủ đô Ulan Bator và các chuyến bay không định kỳ tới Almaty tại Kazakhstan qua sân bay Oskemen.

Khí hậu
Ölgii có khí hậu sa mạc theo Köppen BWk với một mùa đông dài, rất khô và rất lạnh còn mùa hè ngắn và ấm.

Hành chính
Ölgii được chia thành 9 bag (xã):

 Khust-Aral
 Tsagaan-Ereg
 Bökhön-Uul
 Ikhbulan
 Khovdgol
 Ikh-Uul
 Khotgor
 Akhkhustau
 Khökhkhad

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang du lịch chính thức

Tỉnh lị Mông Cổ


title: Án mạng trên sông Nile

text:
Án mạng trên sông Nile (tiếng Anh: Death on the Nile) là một cuốn tiểu thuyết hình sự của nhà văn Agatha Christie được hãng Collins Crime Club xuất bản lần đầu tại Anh ngày 1 tháng 11 năm 1937. Tác phẩm nói về vụ án mạng xảy ra tại một con tàu du lịch trên sông Nile trong thời gian thám tử Hercule Poirot đi nghỉ ở Ai Cập. Đây là một trong những tiểu thuyết được ưa thích nhất của Agatha Christie, nhiều lần được chuyển thể thành kịch và phim điện ảnh.

Nội dung
Linnet Ridgeway là một thiếu nữ trẻ người Mỹ được thừa hưởng một gia sản rất lớn của gia đình, cô chuyển sang Anh sống với hy vọng sẽ biến đổi hẳn một vùng đồng quê xung quanh trang viên của cô trở thành một vùng thịnh vượng theo đúng ý mình. Không chỉ giàu có và xinh đẹp, Ridgeway còn là người xởi lởi và đối xử tốt với mọi người, cô sẵn sàng giúp người hầu gái Marie nhận ra rằng vị hôn phu của cô ta, kỹ sư Fleetwood, thực tế là một người đã có vợ, Linnet cũng dễ dàng nhận lời đề nghị của người bạn gái thân Jacqueline de Bellefort về việc nhận Simon Doyle, người vừa đính ước với Jacqueline, vào làm việc.

Điều Jacqueline không ngờ tới là sau khi tới làm việc tại trang viên của Linnet, Simon Doyle và Linnet lại phải lòng nhau và đi tới đám cưới trong sự bất ngờ của Jacqueline. Để trả đũa, cô gái người Pháp theo đuổi đôi vợ chồng mới cưới khắp nơi trong chuyến đi nghỉ tuần trăng mật của hai người. Cuối cùng cả bốn người (kể cả cô hầu gái Louise Bourget của Linnet) tới Ai Cập và bắt đầu một chuyến du lịch kỳ lạ trên sông Nile cùng 18 hành khách khác, nhiều người trong số đó không hiểu vô ý hay tình cờ lại có ít nhiều quan hệ với vợ chồng nhà Doyle hoặc Jacqueline. Người đầu tiên là Poirot, thám tử người Bỉ từng chứng kiến một cuộc nói chuyện thân mật của Simon Doyle và Jacqueline de Bellefort trong thời gian họ còn đính ước. Tiếp đó là bà Allerton và con trai Tim Allerton, những người họ hàng của cô Joanna Southwood, bạn gái của Linnet. Tình cờ trên tàu Linnet còn gặp "chú" Pennington, bạn bố cô và cũng là luật sư chịu trách nhiệm về khối tài sản khổng lồ của nhà Ridgeway tại Mỹ trong thời gian chờ Linnet đủ 21 tuổi, Pennington tỏ ra bất ngờ khi biết tin Linnet đã kết hôn với Simon Doyle. Trên tàu còn có những hành khách kỳ lạ khác như nhóm 3 khách du lịch người Mỹ gồm quý bà Schuyler cùng hai tùy tùng là cô Bowers và cô Cornelia Robson, chàng thanh niên cấp tiến người Anh James Ferguson, bác sĩ người Áo Carl Bessner, nhà khảo cổ người Ý Richetti hay vị khách ít nói người Anh James Fanthorp. Về phần Hercule Poirot, ông cũng nhận ra một người quen là đại tá Race vốn lên tàu để tìm bắt một tên giết người không rõ danh tính, Poirot cũng kịp làm quen với mẹ con nữ nhà văn Otterbourne.

Trước khi chuyến tàu du lịch sông Nile khởi hành, Jacqueline đã bộc lộ ý định trả thù của cô với Poirot, tuy hết lòng ngăn cản nhưng viên thám tử người Bỉ cũng không thể ngăn cô gái người Pháp lên tàu với khẩu súng lục trong ví. Khi tàu dừng lại thăm một đền thờ Ai Cập cổ, một viên đá lớn bất ngờ rơi xuống đầu hai vợ chồng Doyle, rất may cả hai đã tránh kịp. Sau khi tàu khởi hành lại, trong một buổi tối sáng Trăng khi cô Linnet đã đi ngủ, Jacqueline và Simon quay ra tranh cãi kịch liệt tới mức Jacqueline rút súng ra bắn vào chân người yêu cũ. Mặc dù bị thương, Simon Doyle vẫn bình tĩnh đề nghị hai người chứng kiến vụ việc là Fanthorp và cô Cornelia Robson dìu Jacqueline về phòng để tránh cô tự làm hại bản thân trước khi nhờ tới sự chăm sóc của bác sĩ, Jacqueline de Bellefort sau đó được cô Bowers cho uống thuốc ngủ và thức trông cho tới sáng. Khi bác sĩ Bessner đang sơ cứu cho Doyle tại phòng riêng thì Fanthorp quay trở lại phòng lớn để tìm khẩu súng nhưng kỳ lạ là nó đã biến mất.

Sáng hôm sau cả chuyến tàu trở nên náo loạn khi cô hầu Louise phát hiện ra người chủ của mình, Linnet Doyle đã chết vì bị bắn thẳng vào đầu bằng một khẩu súng lục. Khẩu súng sau đó được vớt lên từ sông Nile cùng với chiếc khăn của bà Schuyler bị mất trong buổi tối xảy ra vụ cãi vã. Cuộc thẩm vấn của thám tử Poirot cùng đại tá Race chưa đi đến kết quả thì đến lượt cô hầu Louise thiệt mạng, cô bị đâm bằng dao phẫu thuật trong khi tay vẫn đang nắm chặt một mẩu tiền Pháp. Lập tức nữ nhà văn Otterbourne thông báo cho Poirot và Simon Doyle biết rằng mình đã trông thấy kẻ giết Louise, mà theo bà cũng là kẻ giết cô Linnet. Chưa kịp nói đến danh tính tên giết người thì bà Otterbourne đã bất ngờ bị bắn chết, kẻ thủ ác đã dùng khẩu súng của người khách Mỹ Pennington sau đó bỏ lại ngay ở hiện trường.

Với toàn bộ chứng cứ, lời khai thu thập được, sau một hồi suy luận, thám tử Poirot dần đoán ra hung thủ là ai. Ông cho gọi từng hành khách vào phòng vấn và phác họa cho họ cái cách mà chính họ có thể ra tay để giết những nạn nhân trên tàu. Người cuối cùng được ông gọi đến là cô Jacqueline de Bellefort. Poirot đã làm thanh tra Race và bác sĩ Bessner bất ngờ khi tuyên bố đây là một trong hai thủ phạm của ba vụ án mạng, người kia đương nhiên là Simon Doyle. Theo đó thực ra Jacqueline đã không bắn vào chân Simon mà chỉ bắn vào tường, về phần mình, Simon lợi dụng lúc mọi người đưa Jacqueline về phòng và đi gọi bác sĩ Bessner đã lẻn lên phòng Linnet và giết chết vợ mình bằng khẩu súng của Jacqueline, sau đó Doyle quay lại phòng lớn và tự bắn vào chân mình. Cả Simon và Jacqueline không ngờ rằng Louise đã trông thấy vụ việc, cô hầu gái không khai cho thám tử Poirot mà tìm cách tống tiền hai thủ phạm. Lợi dụng lúc Louise đang đếm tiền, Jacqueline đã dùng chiếc dao mổ lấy từ phòng bác sĩ Bessner để giết chết cô hầu. Một lần nữa Jacqueline bị bà Otterbourne phát hiện, ở lần này Simon kịp la lớn để người đồng phạm ở phòng bên cạnh biết tin và dùng súng giết chết nữ nhà văn. Hercule Poirot cũng tìm ra kẻ đã đẩy tảng đá xuống đầu vợ chồng Doyle ở đền thờ là Pennington, người muốn giải quyết những vụ làm ăn lập lờ ở Mỹ bằng việc giết Linnet, còn nhà khảo cổ nóng tính Richetti thực tế lại chính là tên giết người mà đại tá Race truy tìm.

Khi tàu cập cảng và cảnh sát đợi sẵn trên bờ, Jacqueline de Bellefort bất ngờ rút súng lục ra bắn chết người yêu Simon Doyle và sau đó tự tử. Vụ án kết thúc.

Nhân vật
 Hercule Poirot, thám tử lừng danh người Bỉ đang trong thời gian nghỉ ngơi tại Ai Cập.
 Đại tá Race, bạn của thám tử Poirot và tham gia chuyến du lịch nhằm tìm bắt một kẻ phạm tội giết người.
 Linnet Ridgeway Doyle, một trong những phụ nữ giàu có nhất nước Anh, không những vậy cô còn rất trẻ, xinh đẹp và thông minh. Linnet cùng chồng đang hưởng tuần trăng mật tại Ai Cập.
 Simon Doyle, chồng mới cưới của Linnet và cựu hôn phu của Jacqueline de Bellefort. Doyle là người đẹp trai và có tính tình trẻ con, ít tính toán.
 Jacqueline de Bellefort, phụ nữ người Pháp, bạn thân của Linnet và từng đính ước Simon Doyle.
 Louise Bourget, hầu gái của Linnet trong chuyến nghỉ tuần trăng mật của vợ chồng Doyle.
 Andrew Pennington, luật sư người Mỹ, bạn của bố Linnet và là người được ủy thác trông coi tài sản của Linnet do cô chưa đủ 21 tuổi.
 Marie Van Schuyler, quý bà người Mỹ tuy rất giàu có nhưng tính tình khó ưa, hay thích sai bảo người khác.
 Cô Bowers, nữ hộ lý của bà Schuyler.
 Cornelia Robson, cháu gái của bà Schuyler, được bà cô cho đi theo trong chuyến du lịch để lo chuyện quan hệ với mọi người.
 Salome Otterbourne, nữ nhà văn với những tiểu thuyết lãng mạn phóng túng.
 Rosalie Otterbourne, con gái của bà Salome, người luôn hết lòng chăm sóc mẹ.
 Ngài Richetti, nhà khảo cổ học người Ý có tính tình nóng nảy.
 James Ferguson, thanh niên người Anh có tư tưởng xã hội chủ nghĩa cực đoan, anh rất ghét những người giàu có như cô Linnet hay bà Schuyler.
 James Fanthorp, khách du lịch người Anh luôn có vẻ kín đáo, ít nói.
 Carl Bessner, bác sĩ người Áo, một người đàn ông ở tuổi trung niên nhưng rất nhiệt tình trong chuyến đi.
 Bà Allerton, góa phụ người Anh thuộc tầng lớp trung lưu, bà có tính tình dễ chịu, gần gũi với các khách đồng hành.
 Tim Allerton, con trai của bà Allerton
 Fleetwood, kỹ sư trên chuyến tàu du lịch, người từng đính hôn với hầu gái cũ của cô Linnet nhưng việc không thành vì cô Linnet phát hiện Fleetwood đã có vợ.
 Joanna Southwood, bạn gái của cô Linnet và là em họ của Tim Allerton

Chuyển thể
Án mạng trên sông Nile đã được chính Agatha Christie chuyển thể thành vở kịch Hidden Horizon để biểu diễn trên sân khấu Dundee Repertory Theatre vào ngày 17 tháng 1 năm 1944. Hidden Horizon sau đó được biểu diễn tại sân khấu West End vào ngày 19 tháng 3 năm 1946 và sau đó là trên sân khấu Broadway ngày 19 tháng 9 năm 1946 (dưới tên Án mạng trên sông Nile).

Sau một chuyển thể phim truyền hình kém tiếng tăm vào năm 1950, Án mạng trên sông Nile được chuyển thể thành bộ phim cùng tên vào năm 1978. Tiếp nối truyền thống thành công từ bộ phim chuyển thể của Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông vào năm 1974, Án mạng trên sông Nile được sản xuất chu đáo với dàn diễn viên toàn sao gồm Peter Ustinov vai Poirot, Lois Chiles vai Linnet, Mia Farrow vai Jacquelline, huyền thoại Bette Davis vai bà Schuyler, Maggie Smith vai cô Bowers và Jane Birkin vai Louise. Năm 2004, Án mạng trên sông Nile lần thứ hai được chuyển thể thành phim truyền hình cùng tên với David Suchet vào vai Poirot.

Tháng 2 năm 2022, bộ phim chuyển thể Án mạng trên sông Nile (phim 2022) của đạo diễn Kenneth Branagh được phát hành. Đây là phần tiếp theo của bộ phim Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông. Một số nhân vật và chi tiết bị lược bỏ hoặc khác với tiểu thuyết, trong khi các yếu tố của vụ giết người trung tâm vẫn không thay đổi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Death on the Nile  trên trang chính thức của Agatha Christie

Tiểu thuyết về Hercule Poirot
Tiểu thuyết năm 1937
Tiểu thuyết Anh
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành kịch


title: Ramos, Tarlac

text:
Ramos là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Tarlac, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 16.889 người trong 3.528 hộ.

Các đơn vị hành chính

Ramos được chia thành 9 barangay.

 Coral-Iloco
 Guiteb
 Pance
 Poblacion Center
 Poblacion North
 Poblacion South
 San Juan
 San Raymundo
 Toledo

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pasyalan Tarlac
Mã địa lý chuẩn Philipin

Đô thị của Tarlac


title: Nava

text:
Nava là một đô thị thuộc bang Coahuila, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 25856 người.

Tham khảo

Khu dân cư ở Coahuila


title: Bún thang

text:
Bún thang là một đặc sản ẩm thực của người Hà Nội.

Cách làm

Làm bún thang là một quá trình cầu kỳ, từ phần chuẩn bị đến nấu. Ước tính phải cần đến 20 nguyên liệu mới đủ để làm bún thang.

Rau răm, mùi tàu, trứng gà rán mỏng, lườn gà xé, giò lụa thái sợi rải đều trên nền bún trắng. Bún phải là loại bún sợi nhỏ. Trên rắc ruốc tôm.

Nước dùng phải là loại nước trong, nóng chan vừa bát. Ăn bún thang có thể kèm gia vị như giấm, ớt, tỏi, hạt tiêu hoặc thêm chút mắm tôm. Để có nồi nước dùng ngon cũng là một sự tổng hợp có chọn lọc từ xương gà và mực khô (để ngọt nước).

Sẽ vô cùng thiếu sót nếu viết về bún thang Hà Nội mà không nhắc đến phần đặc biệt nhất của nó: tinh dầu cà cuống. Chỉ cần một chút đầu tăm điểm vào bát bún thang sẽ dậy mùi thơm đặc biệt. Tiếc là hiện nay cà cuống đã không còn nhiều nữa, người ta đã dùng hóa chất để thay thế song mùi thơm hơi hắc hơn.

Một bát bún thang đầy đủ sẽ không thể thiếu củ cải ngâm, hay còn được biết dưới cái tên gốc Tàu là ca-la-thầu.

Một dị bản của bún thang là bún thang khô: nước dùng không chan cùng bát mà chỉ tráng qua bún cho nóng. Vẫn đầy đủ các vị kể trên song không húp như khi ăn bún nước.

Tham khảo

Ẩm thực Hà Nội
Thang


title: Bulbophyllum plumula

text:
Bulbophyllum plumula là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

plumula]]

P


title: 21471 Pavelchvykov

text:
21471 Pavelchvykov (1998 HA98) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21471 Pavelchvykov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Helius murreensis

text:
Helius murreensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Horaiclavus stenocyma

text:
Horaiclavus stenocyma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Horaiclavus


title: Glenidion

text:
Glenidion là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1860 bởi Clark.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Glenidion atrox Bechyne, 1997
 Glenidion herbigradum Bechyne, 1997

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Xenochalepus velutinus

text:
Xenochalepus velutinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Paralobesia

text:
Paralobesia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Paralobesia aemulana (Heinrich, 1926)
Paralobesia andereggiana (Herrich-Schffer, 1851)
Paralobesia aruncana (Kearfott, 1907)
Paralobesia blandula (Heinrich, 1926)
Paralobesia cyclopiana (Heinrich, 1926)
Paralobesia cypripediana (Forbes, 1923)
Paralobesia exasperana (McDunnough, 1938)
Paralobesia liriodendrana (Kearfott, 1904)
Paralobesia monotropana (Heinrich, 1926)
Paralobesia palliolana (McDunnough, 1938)
Paralobesia piceana (Freeman, 1941)
Paralobesia rhoifructana (Kearfott, 1904)
Paralobesia sambuci (Clarke, 1953)
Paralobesia slingerlandana (Kearfott, 1904)
Paralobesia spiraeifoliana (Heinrich, 1923)
Paralobesia vernoniana (Kearfott, 1907)
Paralobesia viteana (Clemens, 1860)
Paralobesia yaracana (Kearfott, 1907)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Họ Trèo cây

text:
Họ Trèo cây (Sittidae) là một họ theo truyền thống chứa khoảng 30 loài chim nói chung rất giống như chim sẻ nhỏ, được tìm thấy ở Bắc bán cầu, trong đó phân họ Sittinae chứa 30 loài chim trèo cây "thật sự", còn phân họ Tichodromadinae chỉ chứa một loài là toàn bích tước (Tichodroma muraria), nhưng hiện nay theo Handbook of Birds of the World thì nó đã được tách ra thành họ riêng gọi là Tichodromidae.

Phần lớn các loài trèo cây là chim đồng rừng, mặc dù có một vài loài thích nghi với môi trường sống núi đá. Chúng có khả năng kỳ lạ là trèo cây với đầu quay xuống phía dưới chứ không giống như các loài như gõ kiến chỉ có thể trèo cây với đầu quay lên phía trên.

Các loài trèo cây có đầu to, đuôi ngắn, mỏ và chân khỏe. Hình dáng của chúng là dặc biệt và tất cả các loài trèo cây rất dễ dàng nhận ra nếu đã từng nhìn thấy nó.

Nói chung chúng là chim ăn tạp, chủ yếu là sâu bọ, hạt và quả kiên. Phần lớn là chim sống cố định, nhưng trèo cây ngực đỏ là chim di trú từ phía bắc của khu vực phân bố của nó.

Chúng làm tổ trong các hốc hay kẽ nứt bờ tường. Ở một số loài kích thước của lỗ bị giảm xuống do xây dựng tường bằng bùn.

Trèo cây Á Âu có giọng hót với một nốt cường độ cao và nó thường xuyên lặp lại nốt này từ điểm cao thuận lợi. Loài chim này cũng có thói quen chèn các loại quả hạch mà nó ăn được trong kẽ nứt trên thân cây rồi sau đó chẻ đôi nó ra bằng chiếc mỏ khỏe của mình.

Danh sách dưới đây, với tất cả các loài trong chi Sitta (Linnaeus, 1758), có lẽ là tối đa. Một số nhà phân loại học lưu ý rằng một vài loài chỉ ra ở đây trên thực tế chỉ là cùng một loài.

Các loài
 Chi Sitta
 Sitta arctica - Trèo cây Siberi
 Sitta azurea - Trèo cây lam
 Sitta canadensis - Trèo cây ngực đỏ
 Sitta carolinensis - Trèo cây ngực trắng
 Sitta cashmirensis - Trèo cây Kashmir
 Sitta castanea
 Sitta cinnamoventris - Trèo cây bụng nâu dẻ
 Sitta europaea - Trèo cây Á Âu
 Sitta formosa - Trèo cây lưng đen
 Sitta frontalis - Trèo cây trán đen
 Sitta himalayensis - Trèo cây Himalaya
 Sitta krueperi - Trèo cây Krüper
 Sitta ledanti - Trèo cây Algeri
 Sitta leucopsis - Trèo cây má trắng
 Sitta magna - Trèo cây lớn
 Sitta nagaensis - Trèo cây bụng hung
 Sitta neglecta - Trèo cây Myanma
 Sitta neumayer - Trèo cây núi đá miền Tây
 Sitta oenochlamys - Trèo cây mỏ ngà
 Sitta przewalskii - Trèo cây Przevalski
 Sitta pusilla - Trèo cây đầu nâu
 Sitta pygmaea - Trèo cây lùn
 Sitta solangiae - Trèo cây mỏ vàng
 Sitta tephronota - Trèo cây núi đá miền Đông
 Sitta victoriae - Trèo cây mày trắng
 Sitta villosa - Trèo cây Trung Hoa
 Sitta whiteheadi - Trèo cây Corse
 Sitta yunnanensis - Trèo cây Vân Nam

Ghi chú

Tham khảo
 Tits, Nuthatches and Treecreepers, Harrap & Quinn, ISBN 0-7136-3964-4
 The Nuthatches, Erik Matthysen, Nhà in Academic, 1998, ISBN 0-85661-101-8

Liên kết ngoài

Video về trèo cây trên Internet Bird Collection
Nghe tiếng hót chim trèo cây trên Another Bird's Alarm Calls, LiveScience (19-3-2007)


title: Posanges

text:
Posanges là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: (21324) 1997 AY5

text:
{{DISPLAYTITLE:(21324) 1997 AY5}}

(21324) 1997 AY5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 2 tháng 1 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Aeolus pullatus

text:
Aeolus pullatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: 4626 Plisetskaya

text:
4626 Plisetskaya (1984 YU1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 12 năm 1984 bởi L. G. Karachkina ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4626 Plisetskaya

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Monte Carlo cho tài chính

text:
Trong lĩnh vực toán học tài chính, nhiều bài toán, như bài toán tìm giá trị buôn bán của một chứng khoán phái sinh, cuối cùng dẫn đến việc tính một tích phân. Mặc dù các tích phân đôi khi có thể tính được theo giải tích, đa số chúng đòi hỏi tích phân số. Khi số chiều (hay số bậc tự do), tăng lên phương pháp tích phân số khả thi nhất là phương pháp Monte Carlo. Các bài toán của tài chính rất hay gặp phải trường hợp số chiều lớn; với những số chiều cao như này, phương pháp Monte Carlo cho phép tìm được lời giải tiệm cận đến lời giải chính xác nhanh hơn các phương pháp khác, và lợi thế của phương pháp này tăng theo số chiều.

Bài viết này miêu tả một số bài toán tài chính tiêu biểu mà phương pháp Monte Carlo có thể được ứng dụng hiệu quả. Ở đây cũng miêu tả qua về số giả ngẫu nhiên, như dãy Sobol, có thể được ứng dụng trong phương pháp Monte Carlo ở đây.

Tại sao phương pháp Monte Carlo
Phương pháp Monte Carlo được sử dụng phổ biến trong tài chính, từ tiền văn phòng (front office), nơi diễn ra các cuộc mua bán cho tới hậu văn phòng (back office), nơi đánh giá các rủi ro tài chính. Các sản phẩm tài chính thường được xác định giá bằng phương pháp Monte Carlo nếu nó được xây dựng trên một rổ các sản phẩm đơn giản thông dụng hơn, ví dụ có thể kể rà là quyền lựa chọn Hymalaya và quyền lựa chọn Best-Of. Việc nghiên cứu rủi ro của các ngân hàng cũng hay phải cầu đến phương pháp Monte Carlo để tạo ra các kịch bản cho bài toán tối ưu.

Tại sao dùng số giả ngẫu nhiên

Tham khảo

(bằng tiếng Anh)

Toán học tài chính
Toán học ứng dụng


title: Stigmella chaenomelae

text:
Stigmella chaenomelae là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Honshu in Nhật Bản.

Ấu trùng ăn Chaenomeles japonica. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Japanese Species Of The Chi Stigmella (Nepticulidae: Lepidoptera)

C


title: Frellstedt

text:
Frellstedt là một đô thị thuộc huyện Helmstedt, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 6,13 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Helmstedt


title: Horistonotus flavidus

text:
Horistonotus flavidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Horistonotus


title: Cancellaria cooperii

text:
Cancellaria cooperii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 McLean, James H., 1978 ‘’Marine Shells of Southern California’’, Natural History Museum of Los Angeles County Museum, Science Series 24, Revised Edition, p 51.
 A pdf of the 1987 paper in the Biological Bulletin, reporting the parasitic behavior

C
Động vật ký sinh


title: Vực (sinh học)

text:
Trong phân loại sinh học, một vực (regio, domain, empire) hay liên giới (cũng gọi siêu giới, lãnh giới, lĩnh giới: superregnum, superkingdom) là một đơn vị phân loại ở cấp cao nhất cho sinh vật, hơn cả giới. Vực là bao gồm chung nhất trong việc gộp nhóm sinh học. Việc sắp xếp các đơn vị phân loại này phản ánh các khác biệt tiến hóa nền tảng trong các bộ gen.
Hiện tại tồn tại một số kiểu phân loại vực của sự sống. Trong số này có:

Hệ thống hai vực, với việc gộp nhóm ở cấp cao nhất với hai vực là Sinh vật nhân sơ (Prokaryota hay Monera) và Sinh vật nhân chuẩn (Eukaryota).
Hệ thống bốn giới với việc gộp nhóm cao nhất gồm 4 giới: Sinh vật nguyên sinh (Protista), Giới Khởi sinh (Monera) gồm  Vi khuẩn và Nấm, Thực vật (Plantae), Động vật (Animalia).
Hệ thống năm giới với việc gộp nhóm cao nhất gồm 5 giới: Sinh vật nguyên sinh (Protista), Vi khuẩn (Monera), Nấm (Fungi), Thực vật (Plantae), Động vật (Animalia).
Hệ thống sáu giới với việc gộp nhóm cao nhất gồm 6 giới: Sinh vật nguyên sinh (Protista), Vi khuẩn cổ (Archaebacteria), Vi khuẩn thật sự (Eubacteria), Nấm (Fungi), Thực vật (Plantae), Động vật (Animalia).

và gần đây nhất là:
Hệ thống ba vực do Carl Woese đề xuất năm 1990, với việc gộp nhóm cao nhất là 3 vực Cổ khuẩn (Archaea), Vi khuẩn (Bacteria) và Sinh vật nhân chuẩn (Eukarya).

Do những việc gộp nhóm này phụ thuộc chủ yếu vào phân tích các dữ liệu chuỗi gen và miêu tả theo nhánh học, nên các sắp xếp đề xuất bổ sung là hoàn toàn có thể sẽ diễn ra.

Xem thêm
Hệ thống hóa
Miêu tả theo nhánh học
Phát sinh loài học
Phép phân loại

Hình ảnh

Tham khảo

Phân loại sinh học
Sinh học


title: (33540) 1999 JH3

text:
{{DISPLAYTITLE:(33540) 1999 JH3}}

(33540) 1999 JH3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 7 tháng 5 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 33001–34000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: LED

text:
LED (viết tắt của light-emitting diode, có nghĩa là diode phát sáng hoặc diode phát quang) là các diode có khả năng phát ra ánh sáng hay tia hồng ngoại, tử ngoại. Cũng giống như diode, LED được cấu tạo từ một khối bán dẫn loại p ghép với một khối bán dẫn loại n.

Lịch sử

Những phát hiện sơ khai

Hiện tượng biến điện thành ánh sáng được H. J. Round phát hiện đầu tiên vào năm 1907 ở phòng thí nghiệm Marconi. Ông đã dùng 1 dây dẫn và tinh thể Silicon carbide (SiC). Oleg Vladimirovich Losev, nhà nghiên cứu người Nga công bố lần đầu tiên đã tạo ra LED trên tạp chí khoa học Nga, Đức và Anh. Tuy nhiên không có thực tế hóa trong mấy thập kỷ kế tiếp. Rubin Braunstein, công ty Radio Corporation of America, phát hiện có bức xạ hồng ngoại trên hợp chất GaAs và các hợp chất khác vào năm 1955. Braunstein đã thí nghiệm trên các diode GaSb, GaAs, indium phosphide (InP), và silicon-germanium (SiGe) ở nhiệt độ phòng và ở 77 độ K.

Năm 1961, các nhà thí nghiệm người Mỹ Robert Biard và Gary Pittman, làm việc ở Texas Instruments, cũng phát hiện GaAs phát ra tia hồng ngoại khi có dòng điện chạy qua và đã nhận bằng phát minh LED hồng ngoại.

LED đầu tiên phát ra ánh sáng có thể nhìn thấy là loại LED đỏ, do Nick Holonyak, Jr. phát hiện, vào năm 1962 khi đang làm việc cho General Electric ở Syracuse, New York. Holonyak đã báo cáo hiện tượng này trong lá thư ông gởi cho tạp chí Applied Physics Letters vào ngày 01-12-1962.[16] Holonyak được xem là cha đẻ của LED.[17] M. George Craford,[18], một sinh viên tốt nghiệp trước Holonyak, đã phát minh ra LED vàng đầu tiên và đã cải thiện thêm độ sáng lên 10 lần cho LED đỏ cũng như LED đỏ-cam vào năm 1972.[19] Vào năm 1976, T. P. Pearsall lần đầu tiên đã tạo ra LED công suất cao, hiệu suất cao cho cáp quang nhờ vào việc sáng chế ra vật liệu bán dẫn mới có khả năng phát ra sóng điện từ phù hợp cho cáp quang.[20]

Quá trình thương mại hóa
LED đầu tiên được thương mại hóa để thay thế cho đèn chỉ thị làm bằng đèn dây tóc, neon và màn hình bảy đoạn. Đầu tiên là các thiết bị mất tiền trong phòng thí nghiệm. Sau đó là tivi, radio, điện thoại, máy tính và thậm chí là đồng hồ. Đến năm 1968, LED cực kì đắt, cỡ 200 đôla Mỹ mà lại ít ứng dụng. Năm 1968, Công ty Monsanto là công ty đầu tiên sản xuất LED hàng loạt dùng gali asen phosphor (GaAsP). Năm này, Hewlett Packard cũng giới thiệu LED làm từ GaAsP do công ty Monsanto cung cấp. Các LED này là LED đỏ và có thấu kính nhựa đi kèm trên từng chữ số để có thể dùng trong màn hình máy tính và chỉ đủ sáng để làm đèn chỉ thị. Thời gian sau đó thì LED vàng, cam.. cũng trở nên phổ biến. Năm 1970, LED thật sự đã được thương mại hóa thành công khi công ty Fairchild Semiconductor bán ra thị trường 5 xu Mỹ cho mỗi bóng LED. Công ty này đã sản xuất bằng quy trình Planar do tiến sĩ Jean Hoerni phát minh khi làm việc cho họ. Sự kết hợp giữa quy trình Planar và các phương pháp đóng gói giúp nhóm trưởng Thomas Brandt của công ty Fairchild đã có được khả năng giảm thiểu giá thành cần thiết. Các phương pháp này vẫn được các công ty dùng để sản xuất LED hiện nay.

Ngành công nghệ vật liệu cho LED đã phát triển ngày càng mạnh mẽ. Công suất ngày càng tăng nhưng hiệu suất, độ tin cậy vẫn đạt được mức có thể chấp nhận. Việc phát minh và phát triển LED trắng công suất cao nhanh chóng thay thế đèn dây tóc, đèn huỳnh quang. LED ngày này đa số là cỡ 5mm T1¾ và 3mm T1. Tuy nhiên, xu hướng công suất ngày càng lớn nên các kiểu đóng gói khác cũng được phát triển để đáp ứng yêu cầu tỏa nhiệt. LED công suất cao ngày nay cấu trúc bên trong rất phức tạp nhưng bề ngoài thì như các LED thời ban đầu.

LED xanh da trời và LED trắng
LED xanh da trời làm từ InGaN được phát minh đầu tiên do Shuji Nakamura của công ty Nichia Corporation vào năm 1994. Hai kỹ thuật mấu chốt là cấy GaN trên lớp nền Saphia và tạo lớp bán dẫn P từ GaN (do Isamu Akasaki và H. Amano phát triển ở Nagoya). Năm 1995, Alberto Barbieri tại phòng thí nghiệm ĐH Cardiff đã nghiên cứu và giới thiệu LED "tiếp xúc trong suốt" có công suất, hiệu suất cao bằng cách dùng Indi thiếc oxide. Sự ra đời của LED xanh da trời cộng với LED hiệu suất cao nhanh chóng dẫn đến sự ra đời LED trắng đầu tiên dùng :Ce. Hợp chất này có tên khác là YAG, là lớp phủ để trộn ánh sáng vàng với ánh sáng xanh da trời cho ra ánh sáng trắng. Năm 2006, Nakamura được trao giải thưởng công nghệ thiên niên kỷ cho phát minh này.

Hiệu suất, công suất của LED tăng theo hàm mũ, gấp đôi sau mỗi 3 năm kể từ năm 1960, tương tự như định luật Moore. Sự phát triển LED nói chung đã đóng góp cho sự phát triển song song giữa các công nghệ bán dẫn, khoa học vật liệu và quang học. Người ta đã đặt tên nó là định luật Haitz, lấy từ tên của tiến sĩ Roland Haitz.

Năm 2001 và 2002, quy trình cấy GaN lên chất nền  được hiện thực. Tháng 1 năm 2012, LED công suất lớn theo công nghệ này được thương mại hóa. Tin đồn là dùng tấm đế  6 inch(15.24 cm) thay vì tấm đế Saphia (Nhôm oxide) 2 inch (5.08 cm) sẽ làm giảm 90% giá thành.

Hoạt động

Về mặt điện tử
Hoạt động của LED giống với nhiều loại diode bán dẫn.

Khối bán dẫn loại p chứa nhiều lỗ trống tự do mang điện tích dương nên khi ghép với khối bán dẫn n (chứa các điện tử tự do) thì các lỗ trống này có xu hướng chuyển động khuếch tán sang khối n. Cùng lúc khối p lại nhận thêm các điện tử (điện tích âm) từ khối n chuyển sang. Kết quả là khối p tích điện âm (thiếu hụt lỗ trống và dư thừa điện tử) trong khi khối n tích điện dương (thiếu hụt điện tử và dư thừa lỗ trống).

Ở biên giới hai bên mặt tiếp giáp, một số điện tử bị lỗ trống thu hút và khi chúng tiến lại gần nhau, chúng có xu hướng kết hợp với nhau tạo thành các nguyên tử trung hòa. Quá trình này có thể giải phóng năng lượng dưới dạng ánh sáng (hay các bức xạ điện từ có bước sóng gần đó).

Hầu hết các vật liệu làm LED có chiết suất rất cao, tức là hầu hết ánh sáng phát ra sẽ quay ngược vào bên trong thay vì phát ra ngoài không khí. Do đó công nghệ trích xuất ánh sáng từ LED cũng rất quan trọng, cần rất nhiều sự nghiên cứu và phát triển.

Chiết suất
Các chất bán dẫn như  có chiết suất rất cao khi chưa có lớp tráng phủ. Điều này sẽ ngăn cản photon đi ra khỏi chất bán dẫn. Đặc điểm này ảnh hưởng đến hiệu suất LED và tế bào quang điện. Chiết suất của  là 3.96 (590 nm), còn không khí là 1.0002926.

Nói chung, chỉ có những photon vuông góc với mặt bán dẫn hoặc góc tới cỡ vài độ thì mới có thể thoát ra ngoài. Những photon này sẽ tạo thành 1 chùm sáng dưới dạng hình nón. Những photon không thể thoát ra ngoài sẽ chui ngược vào bên trong chất bán dẫn.

Những photon phản xạ toàn phần có thể thoát ra ngoài qua các mặt khác của chất bán dẫn nếu góc tới đủ nhỏ và chất bán dẫn đủ trong suốt để không hấp thụ hoàn toàn các photon. Tuy nhiên, với LED đều vuông góc ở tất cả các mặt thì ánh sáng hoàn toàn không thể thoát ra và sẽ biến thành nhiệt làm nóng chất bán dẫn.

Hình dáng lý tưởng cho phép tối đa phát sáng là dạng vi cầu, là các hình cầu có kích thước siêu nhỏ từ 1 μm đến 1000 μm. Ánh sáng sẽ phát ra từ điểm trung tâm và điện cực cũng phải chạm điểm trung tâm. Tất cả ánh sáng phát ra sẽ vuông góc toàn bộ bề mặt quả cầu, do đó sẽ không có phản xạ. Bán cầu cũng có thể cho kết quả tương tự nếu mặt lưng hoàn toàn phẳng để phản xạ hoàn toàn các tia phát về phía mặt lưng.

Lớp tráng phủ
Rất nhiều LED được bọc bằng 1 vỏ nhựa màu hoặc trong suốt vì 3 mục đích
 hàn LED vào bảng mạch sẽ dễ hơn.
 dây dẫn bên trong LED rất mỏng sẽ được bảo vệ tốt hơn.
 lớp nhựa sẽ đóng vai trò như là môi trường trung gian. Chiết suất của vỏ nhựa sẽ thấp hơn chiết suất bán dẫn nhưng cao hơn không khí.

Lý do thứ ba sẽ gia tăng khả năng phát sáng của LED vì nó sẽ như 1 thấu kính phân kỳ, cho phép ánh sáng có góc tới cao hơn góc tới hạn có thể lọt ra ngoài không khí.

Hiệu suất và các thông số hoạt động
LED dùng làm chỉ thị có công suất chỉ cỡ 30-60 mW. Năm 1999, Philips Lumileds giới thiệu LED có thể hoạt động liên tục với công suất 1W. Nó dùng 1 đế bán dẫn lớn hơn rất nhiều so với LED chỉ thị. Thêm nữa là có bộ phận tản nhiệt bằng kim loại.

Một trong những ưu điểm của LED là có hiệu suất chiếu sáng cao. LED trắng nhanh chóng bắt kịp và vượt qua hiệu suất của đèn dây tóc.

Năm 2002, Lumileds chế tạo thành công LED 5 W với hiệu suất chiếu sáng từ 18 - 22 lumen/oát. Để so sánh, đèn dây tóc 60 - 100 W có hiệu suất cỡ 15 lm/W, còn đèn huỳnh quang tốt thì 100 lm/W. Một vấn đề khá cũ là hiệu suất giảm nhanh khi tăng dòng qua LED.

Tháng 9 năm 2003, một loại LED xanh da trời được công ty Cree giới thiệu phát ra 24 mW với dòng điện là 20 mA. Điều này có nghĩa là 1 bóng LED trắng sẽ có 65 lm/W với dòng 20 mA. Đây chính là LED trắng có hiệu suất cao nhất thời đó, hơn 4 lần so với đèn dây tóc.

Năm 2006, họ giới thiệu sản phẩm mẫu đạt kỷ lục mới cho hiệu suất của LED trắng là 131 lm/W với dòng điện 20 mA. Năm này, công ty Nichia Corporation giới thiệu LED trắng với hiệu suất 150 lm/W cũng với dòng điện 20 mA.

Năm 2011, Xlamp XM-L, 1 dòng sản phẩm của hãng Cree phát ra 100 lm/W với công suất 10 W, hiệu suất là 160 lm/W nếu công suất là 2 W.

Năm 2012, Cree giới thiệu LED trắng hiệu suất 254 lm/W. Trong thực tế, LED chiếu sáng có công suất từ 1 W trở lên, dòng tiêu thụ điển hình là 350 mA.

Chú ý là hiệu suất nói trên chỉ tính riêng cho LED và dưới môi trường nhiệt độ thấp trong phòng thí nghiệm. Trên thực tế, nhiệt độ cao và mạch nguồn cho LED cũng có thất thoát năng lượng nên hiệu suất thấp hơn nhiều.

Tháng 3 năm 2012, Cree tuyên bố LED mẫu đã đạt được 208 lm/W với nhiệt độ phòng, nhiệt độ màu là 4579 K.

Tuổi thọ
Bán dẫn nói chung và LED nói riêng rất bền khi dòng tiêu thụ nhỏ và ở nhiệt độ thấp. Nhiều LED sản xuất năm 1970-1980 vẫn còn cho tới ngày nay. Tuổi thọ thường là 25.000 cho đến 100.000 giờ nhưng nhiệt độ cao và dòng tiêu thụ cao thì tuổi thọ sẽ giảm nhanh chóng.

Dạng hư hỏng chung của LED (và diode laser) là sẽ dần giảm độ sáng, hiệu suất. Hư hỏng đột ngột dù hiếm nhưng cũng xảy ra. Các LED đỏ thời kì đầu tuổi thọ khá ngắn. Với sự phát triển LED công suất cao, LED hiện đại phải chịu nhiệt độ cao hơn, dòng tải cao hơn ngày xưa. Điều này có thể làm giảm tuổi thọ nhanh chóng. Để phân loại LED theo tuổi thọ, người đưa ra khái niệm L70 và L50, nghĩa là thời gian để hiệu suất chiếu sáng còn 70% và 50%.

Như các loại đèn khác, LED cũng phụ thuộc vào nhiệt độ. Hầu hết các nhà sản xuất đều công bố thông số cho nhiệt độ phòng 25 °C. LED ngoài trời như đèn giao thông hoặc chiếu sáng công cộng nơi có nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao có thể giảm độ sáng hoặc có thể làm hư hỏng LED.

LED tăng độ sáng ở nhiệt độ thấp tùy loại cụ thể, thường là -30 °C. Do đó LED có thể là sự lựa chọn tốt để chiếu sáng ở kho lạnh của siêu thị và tuổi thọ sẽ cao hơn các loại đèn khác. Vì LED ít phát nhiệt hơn đèn dây tóc nên sẽ có hiệu suất cao hơn ở những nơi dùng máy lạnh. Tuy nhiên cũng vì ít phát ra hơi nóng nên LED có thể không dùng được ở những nơi có tuyết rơi dày. Để giải quyết vấn đề này, người ta có thể thêm một mạch điện tạo sức nóng. Thêm nữa, một nghiên cứu vừa thành công tạo ra một loại tản nhiệt truyền nhiệt vào khu vực thích hợp bên trong đèn LED.

Màu sắc và vật liệu
LED truyền thống được làm từ một số chất bán dẫn vô cơ. Bảng dưới đây trình bày các loại màu sắc cùng với bước sóng, điện áp và vật liệu:

LED xanh da trời và LED tia cực tím

LED xanh da trời hiện tại dựa trên chất bán dẫn có vùng cấm rộng như GaN (gali nitride) và InGaN (indi gali nitride). Chúng có thể được gắn chung với LED xanh lá và LED đỏ để tạo ánh sáng trắng dù LED trắng ngày nay ít dùng cách này.

LED xanh da trời đầu tiên do Jacques Pankove làm bằng chất gallium nitride vào năm 1971 ở RCA Laboratories. Tuy nhiên ánh sáng của nó quá yếu nên không dùng được trên thực tế và sau đó nghiên cứu về gallium nitride không có tiến triển gì nhiều. Vào tháng 8 năm 1989, công ty Cree Inc. bán ra LED xanh da trời đầu tiên dùng chất bán dẫn có vùng cấm gián tiếp, silíc carbide. LED bằng SiC có hiệu suất rất thấp, không quá 0.03%.

Cuối thập niên 1980, đột phá trong nghiên cứu màng mỏng GaN epitaxial và cấy p-type  đã dẫn tới một kỷ nguyên mới cho các thiết bị quang điện dựa trên GaN. Trên nền tảng này, vào năm 1993 LED xanh nước biển có độ sáng cao đã được hiện thực. do Shuji Nakamura của công ty Nichia Corporation dùng gallium nitride.

Cuối thập kỷ 1990, LED xanh da trời đã được phổ biến rộng rãi. Chúng có một hoặc nhiều lớp kích hoạt InGaN quantum well được kẹp giữa các lớp dày bằng GaN, gọi là lớp che phủ. Bằng cách thay đổi tỷ lệ In-Ga trong lớp InGaN quantum wells, về lý thuyết có phát ra ánh sáng từ màu tím cho đến màu hổ phách. Thay đổi tỷ lệ Al/Ga trong Nhôm gali nitride (AlGaN) rồi dùng làm lớp che phủ và lớp kích hoạt có thể tạo được LED tia cực tím. Tuy nhiên cách này vẫn chưa có được hiệu suất cũng như độ chín muồi của công nghệ InGaN/GaN (LED xanh lá, xanh da trời). Nếu dùng GaN làm lớp kích hoạt quantum well layers thì có thể sẽ tạo được LED phát ra ánh sáng gần khu vực tia cực tím, đỉnh cực đại nằm gần 365 nm. LED xanh lá làm từ InGaN/GaN có độ sáng, hiệu suất bỏ xa so với làm từ các chất không phải hợp chất của Nitơ nhưng hiệu suất vẫn còn quá thấp so với yêu cầu thực tế cho 1 hệ thống chiếu sáng công suất lớn.

Với hợp chất nitride có chứa nhôm, thường là AlGaN và AlGaInN, có thể phát ra bước sóng ngắn hơn tia cực tím. Các LED cực tím đang trở nên phổ biến trên thị trường. LED có bước sóng gần tia cực tím bước sóng từ 375–395 nm giá rẻ đã có trên thị trường như các đèn soi chống tiền giả, công văn giả. Các diode có bước sóng ngắn hơn vẫn còn mắc nhưng cũng đã có trên trị trường với bước sóng nhỏ hơn 247 nm. Vì độ nhạy sáng của vi sinh vật gần bằng với phổ hấp thụ của DNA, đỉnh ở gần 260 nm, các LED cực tím từ 250–270 nm sẽ trở thành thiết bị khử trùng trong tương lai. Các nghiên cứu gần đây cho thấy LED cực tím kiểu A (365 nm) đã trở thành thiết bị khử trùng hiệu quả.

Bước sóng ngắn hơn tia cực tím đã đạt được trong phòng thí nghiệm dùng nhôm nitride (210 nm), bo nitride (215 nm) và kim cương (235 nm).

Năm 2011, Zhong Lin Wang của Viện công nghệ Georgia đã phát hiện ra dùng dây kẽm oxide siêu nhỏ có thể tăng hiệu suất của LED áp điện phát tia cực tím lên 4 lần, từ 2% lên 8%.

Tính chất

Tùy theo mức năng lượng giải phóng cao hay thấp mà bước sóng ánh sáng phát ra khác nhau (tức màu sắc của LED sẽ khác nhau). Mức năng lượng (và màu sắc của LED) hoàn toàn phụ thuộc vào cấu trúc năng lượng của các nguyên tử chất bán dẫn.

LED thường có điện thế phân cực thuận cao hơn diode thông thường, trong khoảng 1,5 đến 3 V. Nhưng điện thế phân cực nghịch ở LED thì không cao. Do đó, LED rất dễ bị hư hỏng do điện thế ngược gây ra.

Ứng dụng

Trước đây, một bộ phận rất nhỏ của công nghệ LED được ứng dụng trong một số lĩnh vự như bộ phận hiển thị trong các thiết bị điện, điện tử, đèn quảng cáo, trang trí, đèn giao thông.

Có nghiên cứu về các loại LED có độ sáng tương đương với bóng đèn bằng khí neon. Đèn chiếu sáng bằng LED được cho là có các ưu điểm như gọn nhẹ, bền, tiết kiệm năng lượng.

Các LED phát ra tia hồng ngoại được dùng trong các thiết bị điều khiển từ xa cho đồ điện tử dân dụng.

LED còn được sử dụng để cung cấp ánh sáng bổ sung cho thực vật, nhất vào giai đoạn nảy mầm và ra hoa.

Ngày nay (khoảng từ 2010–2015), tại Việt Nam, công nghệ LED đã có những bước nhảy vọt trong ứng dụng vào thị trường dân dụng & công nghiệp một cách rộng rãi. Cụ thể trong từng lĩnh vực là:
 Chiếu sáng dân dụng: Đèn LED được ứng dụng mạnh mẽ vào lĩnh vực trang trí nội thất hiện đại và cổ điển, trang trí ngoại thất, tiểu cảnh, sân vườn,...
 Chiếu sáng công nghiệp: Vì có chi phí cao nên mặc dù hiểu rõ được tính ưu việt của công nghệ LED, nhưng chỉ một bộ phận nhỏ các nhà doanh nghiệp nước ngoài có năng lực về tài chính mới dám lựa chọn giải pháp chiếu sáng bằng công nghệ LED cho các nhà xưởng sản xuất của doanh nghiệp mình.

Xem thêm
 Laser led bán dẫn
 Diode laser
 https://meanwell.vn/nguon-to-ong-meanwell-lrs-350-12/

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chiếu sáng
Diode phát sáng
Linh kiện bán dẫn
Linh kiện điện tử
Kỹ thuật điện tử
Đèn
Công nghệ hiển thị


title: Danh sách tiểu hành tinh: 24001–25000

text:
! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="001"| 24001–24100 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="101"| 24101–24200 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="201"| 24201–24300 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="301"| 24301–24400 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="401"| 24401–24500 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="501"| 24501–24600 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="601"| 24601–24700 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="701"| 24701–24800 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="801"| 24801–24900 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="901"| 24901–25000 [ sửa]

Tham khảo

Danh sách các tiểu hành tinh (024001-025000)


title: Épinoy

text:
Épinoy là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Sucrerie CWGC cemetery at Épinoy
 Épinoy on the Quid website

Epinoy


title: Treuchtlingen

text:
Treuchtlingen là một thị xã ở huyện Weißenburg-Gunzenhausen, bang Bayern, Đức.

Thành phố kết nghĩa
 Ponsacco - Ý

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official website of Treuchtlingen


title: Polyplectropus banksianus

text:
Polyplectropus banksianus là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polyplectropus


title: Mạc Tuyên Tông

text:
Mạc Tuyên Tông (chữ Hán: 莫宣宗 1540 - 1561) tên thật là Mạc Phúc Nguyên (莫福源), là hoàng đế thứ tư nhà Mạc trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi từ năm 1546 đến 1561, trị vì 15 năm. Ông là người xã Cao Đôi, huyện Bình Hà (nay là thôn Long Động, xã Nam Tân, huyện Nam Sách), tỉnh Hải Dương.

Tiểu sử
Mạc Phúc Nguyên là con trai của Mạc Hiến Tông (Mạc Phúc Hải), cháu nội của Mạc Thái Tông (Mạc Đăng Doanh). Năm Bính Ngọ (1546) Mạc Phúc Hải lâm bệnh mất vào ngày 8 tháng 5, Mạc Phúc Nguyên lên thay khi còn nhỏ tuổi. Tất cả công việc triều chính đều trông cậy vào chú ruột là Khiêm vương Mạc Kính Điển. Minh thực lục ghi tên Mạc Phúc Nguyên là (莫宏瀷 - Mo Hong-yi - Mạc Hoành Dực).

Thiếu đế thời loạn lạc

Binh biến Phạm Tử Nghi
Giữa lúc Mạc Hiến Tông mới mất, Lê Trang Tông được sự phò trợ của Trịnh Kiểm đang gây lại việc binh đao thì trong triều Mạc lại nảy sinh sự bất hòa. Tướng Tứ Dương hầu Phạm Tử Nghi bàn:
“Trong lúc nước còn loạn lạc nên lập vua lớn tuổi là Mạc Chính Trung.”

Nhưng những người trong tông tộc nhà Mạc không nghe theo, Mạc Kính Điển và đại thần Nguyễn Kính cũng không ưng thuận. Không được toại nguyện, Phạm Tử Nghi sinh lòng khác, bí mật họp một số tướng làm việc phản loạn. Mạc Phúc Nguyên được Mạc Kính Điển đưa đi lánh về miền Đông, Nguyễn Kính và Mạc Kính Điển sau đó lại phải đem quân về cứu Phúc Nguyên. Phạm Tử Nghi phải rút khỏi kinh đô đem Mạc Chính Trung về chiếm cứ vùng Hoa Dương, Phủ Tiên Hưng (nay là huyện Ngự Thiên, Thái Bình) và lập Chính Trung lên ngôi nhưng không được các quan văn võ thuận theo.

Mạc Kính Điển, Nguyễn Kính tiếp tục đuổi đánh Tử Nghi mấy trận chưa xong, Mạc Phúc Nguyên sai Phụng Quốc công Lê Bá Ly hợp binh cùng Kính Điển đánh Tử Nghi. Phạm Tử Nghi thua phải rút chạy ra An Quảng. Sau khi thất thế Mạc Chính Trung phải đem gia quyến và thuộc hạ chạy sang Lưỡng Quảng và an cư ở Thanh Viễn.

Năm 1548 Lê Trang Tông chết, Trịnh Kiểm đưa Lê Huyên, con của Trang Tông, lên nối nghiệp ở Thanh Hóa và lấy niên hiệu Thuận Bình thứ nhất, tức là vua Lê Trung Tông.

Năm 1549, Mạc Chính Trung chạy sang Trung Quốc, tự nhận mình là người thừa kế ngôi vị hợp pháp. Nhà Minh ngờ vực Mạc Tuyên Tông không phải dòng dõi Mạc Thái Tổ nên sai sứ đưa thư sang hỏi. Mạc Kính Điển cùng Lê Bá Li hộ vệ Mạc Tuyên Tông lên ải Trấn Nam gặp sứ nhà Minh. Theo Đại Việt thông sử, quan nhà Minh tại Lưỡng Quảng chấp thuận công nhận Mạc Tuyên Tông. Còn theo Minh thực lục, ngày 8 tháng 3 năm 1550, Thượng thư bộ Lễ nhà Minh đòi phải tra xét lại trước khi phong Mạc Tuyên Tông.

Sau Tử Nghi lại đem Chính Trung quay về Yên Quảng định đánh Đông Kinh. Năm 1551, Mạc Kính Điển mang quân đi dẹp Phạm Tử Nghi, sai kẻ dưới quyền lừa bắt được Tử Nghi đem chém. Mạc Chính Trung bỏ chạy sang Trung Quốc và bị giết. Có thuyết nói Tử Nghi chết về tay người Minh. Đầu tháng 11 năm 1551, quan Tổng đốc Lưỡng Quảng là Âu Dương Tất Tiến (Ou-yang Bi-jin - 歐陽必進) theo lệnh đã tặng thưởng cho người của Mạc Phúc Nguyên vì giúp bắt giữ và mang đầu Phạm Tử Nghi sang giao nộp.

Tháng 2 năm 1551, nhà Minh chấp thuận việc xin phong của Mạc Phúc Nguyên.

Vụ ly khai của hai nhà Lê, Nguyễn
Phạm Quỳnh, Phạm Giao là người được Mạc Kính Điển tin dùng, thấy Lê Bá Ly lập công lớn và cũng được Kính Điển trọng dụng, có thanh thế nên Phạm Quỳnh, Phạm Giao đem lòng ghen tỵ, dèm pha để Kính Điển khỏi tin dùng Bá Ly. Song vốn là người trung nghĩa Mạc Kính Điển không tin lời dèm, Phạm Quỳnh, Phạm Giao lại đem ý gièm pha với Mạc Tuyên Tông. Tuyên Tông còn nhỏ tuổi, tin theo lời cha con Phạm Quỳnh.

Tháng 2 năm 1551, ngày 12 Phạm Quỳnh, Phạm Giao tự ý đem quân vây đánh Lê Bá Ly nhưng bị Lê Bá Ly liên kết với thông gia Nguyễn Thiến đánh bại. Mạc Phúc Nguyên bèn cho quân tiếp ứng đánh Lê Bá Ly. Lê Bá Ly một mặt cho quân kháng cự với nhà vua song một mặt dâng sớ tâu lên nhà vua là không dám có sự mưu phản, song Mạc Phúc Nguyên không tin. Vì vậy, Lê Bá Ly tức giận, cùng gia đình Nguyễn Thiến đem quân về Thanh Hóa đầu hàng Lê Trung Tông. Trung Tông vui mừng liền phong Lê Bá Ly tước Phụng Quốc công. Nhà Mạc bị mất một lúc nhiều tướng giỏi là cha con Lê Bá Ly – Lê Khắc Thận, cha con Nguyễn Thiến – Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn.

Giằng co với quân Lê - Trịnh
Tháng 5 năm 1552, Lê Trung Tông lại sai Thái sư Trịnh Kiểm xuất quân đánh Phúc Nguyên, Phúc Nguyên phải bỏ Kinh thành rút về Kim Thành. Lê Bá Ly thấy thế Phúc Nguyên đã giảm dâng sớ xin đón Trung Tông về Đông Đô, nhưng Trịnh Kiểm lượng sức thấy chưa thể thắng nổi Phúc Nguyên nên không thuận theo lối bàn của Lê Bá Ly. Thắng được trận đánh song Trung Tông lại lui binh về Thanh Hóa. Phúc Nguyên chiếm lại Đông Đô nhưng vẫn đóng ở Bồ Đề và sai Kính Điển đóng ở Yên Mô và các tướng khác trấn giữ các trấn: Sơn Nam, Sơn Tây. Phúc Nguyên xuống chiếu cấm các quan quân ở mọi vùng không được nhiễu dân nên trên dưới vẫn yên, kỷ cương lại đúng đắn. Thấy cõi bờ đã yên, năm 1555 Phúc Nguyên lại sai Mạc Kính Điển đem quân vào Thanh Hóa tiếp tục đánh Trung Tông nhưng không thắng lại rút quân về.

Năm 1556, Lê Trung Tông chết, Thái sư Trịnh Kiểm đưa Lê Anh Tông lên ngôi.

Năm 1557, Phúc Nguyên lại sai Mạc Kính Điển đánh Thanh Hóa, năm này Lê Bá Ly ốm chết, Thiệu Quốc công Nguyễn Thiến cũng chết, con trai là Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn đem quân về hàng Mạc. Mạc Tuyên Tông phong tước hầu cho hai anh em Nguyễn Quyện và sai cùng đi đánh Lê Anh Tông.

Từ khi Lê Anh Tông lên ngôi, Trịnh Kiểm liên tiếp xuất quân chống lại nhà Mạc suốt từ 1557–1564. Khi này, Mạc Phúc Nguyên uy thế có yếu hơn so với thế lực Lê – Trịnh, quân Lê – Trịnh đã chiếm lại được nhiều vùng của nhà Mạc song vẫn chưa dám vào kinh đô vì nhà Mạc có giảm về thế và lực song chưa đến mức chỉ bị động đối phó mà nhiều phen Mạc Kính Điển xuất quân đánh vào tận Thanh Hóa, có trận Mạc Phúc Nguyên thân chính đốc xuất binh mã và nhiều trận thắng lớn.

Hoàng đế yểu mệnh
Trong khi chưa phân thắng bại thì ngày 18 tháng 2 năm 1561, Mạc Phúc Nguyên bị bệnh đậu mùa và qua đời, không rõ bao nhiêu tuổi. Ông được truy tôn là Tuyên Tông Duệ Hoàng đế.

Mạc Phúc Nguyên ở ngôi được 18 năm, sinh được người con trai duy nhất là Mạc Mậu Hợp. Khi ông mất, Mậu Hợp mới lên 2 tuổi (sinh tháng 2 năm 1562) lên ngôi, lúc này triều chính vẫn do Mạc Kính Điển và Mạc Đôn Nhượng phụ tá. Mậu Hợp lên ngôi lấy niên hiệu là Thuần Phúc.

Gia quyến
Ngoài Thái tử Mạc Mậu Hợp,  Mạc Tuyên Tông còn có một người con là Uy Vương Mạc Kính Dụng. Đại Việt sử ký toàn thư xác định ông có ít nhất hai người vợ:
 Hoàng hậu  Vũ Thị, sau trở thành Thái hậu thời Mạc Mậu Hợp, mất năm 1592 (sau Tuyên Tông 31 năm, khi đó Mạc Mậu Hợp còn sống) khi bị quân Lê-Trịnh bắt do quá lo buồn.
 Thứ phi Bùi Thị Hương, mẹ ruột của Mạc Mậu Hơp. Bà còn sống tới năm 1600 và được các thủ hạ của Mạc Kính Cung đưa trở về kinh thành Thăng Long, tôn làm Quốc mẫu mưu khôi phục nhà Mạc. Tháng 8 năm 1600, quân Lê - Trịnh đánh chiếm lại Thăng Long, bà bị bắt và bị giết.

Hậu Duệ

Xem thêm
Chiến tranh Lê-Mạc
Lê Bá Ly
Mạc Kính Điển
Nguyễn Kính
Phạm Tử Nghi
Mạc Chính Trung
Mạc Đăng Lượng

Tham khảo
 Đại Việt thông sử.
 Đại Việt Sử ký Toàn thư.
 Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nhà Xuất bản Thanh niên.
 Viện Sử học (1996), Vương triều Mạc, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội.

Chú thích

T
Người Hà Nội
Vua thiếu nhi Việt Nam
Năm sinh thiếu
Mất năm 1561
Năm sinh không rõ
An Nam đô thống sứ


title: Sauveterre-de-Rouergue

text:
Sauveterre-de-Rouergue là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Sauveterrederouergue


title: Veprecula brunonia

text:
Veprecula brunonia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

brunonia
Động vật được mô tả năm 1924


title: Coulmiers

text:
Coulmiers là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 108-121 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Tosta

text:
Tosta là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erynnini


title: Ceriagrion

text:
Ceriagrion là một chi chuồn chuồn kim thuộc họ Coenagrionidae. Chi này có các loài sau:

Ceriagrion aeruginosum  – Redtail
Ceriagrion annulatum
Ceriagrion annulosum
Ceriagrion auranticum
Ceriagrion auritum
Ceriagrion azureum
Ceriagrion bakeri
Ceriagrion batjanum
Ceriagrion bellona
Ceriagrion calamineum
Ceriagrion cerinorubellum
Ceriagrion chaoi
Ceriagrion citrinum
Ceriagrion coeruleum
Ceriagrion corallinum
Ceriagrion coromandelianum
Ceriagrion fallax
Ceriagrion georgifreyi  – Turkish Red Damsel
Ceriagrion glabrum  – Common Orange, Common Pond-damsel, Common Citril
Ceriagrion hamoni
Ceriagrion hoogerwerfi
Ceriagrion ignitum
Ceriagrion inaequale
Ceriagrion indochinense
Ceriagrion katamborae
Ceriagrion kordofanicum
Ceriagrion lieftincki
Ceriagrion madagazureum
Ceriagrion malaisei
Ceriagrion melanurum
Ceriagrion moorei
Ceriagrion mourae
Ceriagrion nigroflavum
Ceriagrion nigrolineatum
Ceriagrion nipponicum
Ceriagrion oblongulum
Ceriagrion olivaceum
Ceriagrion pallidum
Ceriagrion praetermissum
Ceriagrion rubellocerinum
Ceriagrion rubiae
Ceriagrion sakejii
Ceriagrion sinense
Ceriagrion suave  – Suave Citril
Ceriagrion tenellum  – Small Red Damselfly
Ceriagrion tricrenaticeps
Ceriagrion varians
Ceriagrion whellani

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Billiards tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

text:
Bộ môn Billiards và Snooker tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 được thi đấu tại Makati Coliseum, thành phố Makati, Philippines từ ngày 27 tháng 11 cho đến ngày 4 tháng 12 năm 2005. Các vận động viên tranh tài ở 14 nội dung, 12 dành cho nam và 2 dành cho nữ.

(Nội dung Billiards Snooker đôi nam chưa được thống kê vào bảng trên)

Bảng thành tích

Nội dung Billiards Snooker đơn nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngIssara Kachaiwong Thái Lan
BạcNitiwat Kanjanasari Thái Lan
ĐồngMoh Keen Hoo Malaysia

Nội dung Billiards Snooker đồng đội nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngAlex Pagulayan, Joven Alba, Leonardo Andam Philippines
BạcNitiwat Kanjanasari, Phaithoon Phonbun, Supoj Saenla Thái Lan
ĐồngRudy Sulaeman, Bambang Saputra Indonesia

Nội dung Billiards Carom đơn nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngNguyễn Thanh Bình Việt Nam
BạcLê Phước Lợi Việt Nam
ĐồngReynaldo Grandea Philippines

Nội dung Billiards Anh đơn nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngNguyễn Thanh Long Việt Nam
BạcU Kyaw Oo Myanma
ĐồngHasan Manfaluti Indonesia

Nội dung Billiards Anh đôi nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngU Kyaw Oo và U Aung San Oo Myanma
BạcPraput Chaithanasakun và Attasit Mahitthi Thái Lan
ĐồngLean Kam Beng và Roslan Yurnalis Malaysia

Nội dung Billiards 8 bóng đơn nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngAlex Pagulayan Philippines
BạcLee Van Corteza Philippines
ĐồngTey Choon Kiat Singapore

Nội dung Billiards 8 bóng đôi nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngLee Van Corteza và Antonio Gabica Philippines
BạcNguyễn Phúc Long và Nguyễn Thanh Nam Việt Nam
ĐồngTey Choon Kiat và Chan Keng Kwang Singapore

Nội dung Billiards 9 bóng đơn nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngChan Keng Kwang Singapore
BạcLương Chí Dũng Việt Nam
ĐồngOoi Fook Yuen Malaysia

Nội dung Billiards 9 bóng đôi nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngAlex Pagulayan và Dennis Orcullo Philippines
BạcLương Chí Dũng và Nguyễn Thanh Nam Việt Nam
ĐồngToh Lian Han và Chan Keng Kwang Singapore

Nội dung Billiards 15 bóng đơn nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngRonato Alcano Philippines
BạcAntonio Gabica Philippines
ĐồngMuhamad Junarto Indonesia

Nội dung Billiards 15 bóng đôi nam

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngRonato Alcano và Leonardo Andam Philippines
BạcTepwin Arunnath và Amnuayporn Chotipong Thái Lan
ĐồngIbrahim Amir và Ooi Fook Yuen Malaysia

Nội dung Billiards 8 bóng đơn nữ

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngRubilen Amit Philippines
BạcHoe Shu Wah Singapore
ĐồngCharlene Chai Zeet Huey Singapore

Nội dung Billiards 9 bóng đơn nữ

Huy chươngVận động viênQuốc gia
VàngRubilen Amit Philippines
BạcSuhana Dewi Sabtu Malaysia
ĐồngHoe Shu Wah Singapore

Tham khảo

Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005


title: O Incio

text:
O Incio là một đô thị ở tỉnh Lugo trong cộng đồng tự trị Galicia tây bắc Tây Ban Nha. Dân số năm 2008 là 2113 người, diện tích là 143 km2.

Tham khảo

Đô thị ở Lugo


title: Agdistis karischi

text:
Agdistis karischi là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: Athripsodes ceracleoides

text:
Athripsodes ceracleoides là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Loài này phân bố ở Oriëntaals en het vùng cổ bắc giới.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2=2011|3=06|4=24}}

Athripsodes


title: Prades, Ariège

text:
Prades là một xã trong vùng Occitanie, thuộc tỉnh Ariège, quận Foix, tổng Ax-les-Thermes. Tọa độ địa lý của xã là 42° 47' vĩ độ bắc, 01° 52' kinh độ đông. Prades nằm trên độ cao trung bình là 1499,5 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 1078 mét và điểm cao nhất là 1921 mét. Xã có diện tích 28,97 km², dân số vào thời điểm 1999 là 47 người; mật độ dân số là 2 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Simon Petrus
 Pháo đài

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Zepherina modesta

text:
Zepherina modesta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Zepherina


title: Austrolimnophila trifidula

text:
Austrolimnophila trifidula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Bathanthidium binghami

text:
Bathanthidium binghami là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Bathanthidium
Động vật được mô tả năm 1901


title: Argia immunda

text:
Argia immunda là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Argia immunda is in 1861 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Hagen.

Chú thích

Tham khảo

Argia


title: Rạn san hô vòng Midway

text:
Rạn san hô vòng Midway (; còn gọi là đảo Midway hay quần đảo Midway; tiếng Hawaii: Pihemanu Kauihelani) là một rạn san hô vòng ở Bắc Thái Bình Dương có diện tích 2,4 dặm² (6,2 km²). Như tên gọi, Midway gần như cách đều Bắc Mỹ và châu Á (midway là một từ tiếng Anh có nghĩa giữa chừng, ở giữa) và cách kinh tuyến đi qua Greenwich, Anh tầm nửa vòng Trái Đất. Đảo nằm gần mũi tây bắc của quần đảo Hawaii, vị trí khoảng 1/3 chặng đường từ Honolulu, Hawaii tới Tokyo, Nhật Bản.

Midway là một lãnh thổ phi tổ chức, chưa hợp nhất của Hoa Kỳ và từng là địa điểm của NAF Midway (một căn cứ quân sự của hải quân Hoa Kỳ). Vì mục đích thống kê, đảo được xếp vào nhóm các tiểu đảo xa của Hoa Kỳ. Midway cách đường đổi ngày quốc tế chưa đến 140 hải lý (259 km, 161 dặm) về phía đông, San Francisco khoảng 2.800 hải lý (5.200 km, 3.200 dặm) về phía tây, và Tokyo 2.200 hải lý (4.100 km, 2.500 dặm) về phía đông. Ở đây có Midway Atoll National Wildlife Refuge (một khu vực dành cho động vật hoang dã) gồm 590.991,50 mẫu (239.165,77 ha) diện tích đất và nước (chủ yếu là nước) bao quanh được quản lý bởi Cục cá và động vật hoang dã Hoa Kỳ (FWS). Có từ 40 đến 60 nhân viên của cục sinh sống tại đảo.

Giai đoạn từ ngày 4 đến 7 tháng 6 năm 1942 đã diễn ra trận Midway, một trong những trận chiến quan trọng nhất của chiến tranh Thái Bình Dương, một phần của chiến tranh thế giới thứ hai. Hải quân Hoa Kỳ đã đánh bại lực lượng hải quân Nhật, tạo nên bước ngoặt cho cuộc chiến ở chiến trường Thái Bình Dương. Các chiến đấu cơ của và hệ thống phòng thủ của  Không lực lục quân Hoa Kỳ (USAAF) ở đảo Midway dù đã bị dù đã bị thiệt hại nặng sau cuộc không kích của người Nhật. Nhưng những máy bay B-17 và B26 Marauder đã cất cánh từ sớm đã tổ chức những đợt không kích vào hạm đội Nhật, dù không gây nên thiệt hại nào nhưng đủ gây khiến đô đốc Nagumo lúng túng và đưa ra quyết định sai lầm khiến cho hạm đội tàu sân bay Nhật bị loại khỏi vòng chiến ngay sau đó.

Vào năm 2013 việc du lịch tới đảo đã không thể thực hiện kể cả qua các công ty du lịch hay với tư cách tình nguyện viên của Cục cá và động vật hoang dã do sự cắt giảm ngân sách của chính phủ Hoa Kỳ năm 2013. Chương trình khách du lịch (rạn san hô được tái mở cửa cho khách tham quan vào tháng 1 năm 2008) đã tổ chức cho 332 du khách năm 2012. Các chuyến đi tập trung vào sinh thái học và lịch sử quân sự của Midway. Kinh tế khu vực phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn chính phủ và phí du lịch. Toàn bộ lương thực và hàng hóa được cung cấp từ bên ngoài. Khu động vật và phần lớn diện tích xung quanh là một phần của Khu bảo tồn hải dương quốc gia Papahānaumokuākea (Papahānaumokuākea Marine National Monument).

Địa lý và địa chất
Rạn san hô vòng Midway là một phần trong chuỗi các đảo núi lửa, rạn san hô vòng và núi ngầm kéo dài từ đảo Hawaii đến mũi quần đảo Aleut. Midway được hình thành khoảng 28 triệu năm trước khi nền lục địa bên dưới đảo nằm ngay trên điểm nóng tương tự mà Đảo Hawaii ngày nay đang được hình thành. Thực tế thì Midway trước đây là một núi lửa có thể lớn bằng đảo Lanai. Khi núi lửa dâng lên làm tràn dòng dung nham tạo đảo, sức nặng của dung nham ép vào thềm đảo và đảo từ từ lún xuống trong khoảng thời gian hàng triệu năm. Khi phần chính của đảo lún xuống, san hô tạo rạn tiếp tục phát triển quanh "cựu núi lửa", giúp giữ cho san hô luôn ở gần mặt biển. Vành san hô hiện nay đạt bề dày khoảng 157 m, cấu thành phần nhiều là từ đá vôi hậu-Miocene với một lớp đá trầm tích thượng Miocene (Kỷ Đệ Tam g) và đá vôi hạ Miocene (Kỷ Đệ Tam e) ở dưới đáy. Phần còn lại ngày nay là một rạn san hô vòng nông khoảng 10 km bề ngang.

Quần đảo Midway đã biến đổi nhiều vì kết quả có sự sinh sống của con người trên đảo. Hệ sinh thái của Midway đang bị thay đổi khởi đầu vào năm 1869 qua một kế hoạch phá nổ các rạn san hô và xây một cầu cảng trên đảo Cát (Sand Island). Chim có gốc từ các đảo khác trong quần đảo Tây Bắc Hawaii như gà nước Laysan và sẻ Laysan được thả nuôi tại Midway. Cây có tên là Ironwood từ Úc được trồng để chắn gió. 75% trong 200 loài cây cỏ trồng trên Midway là du nhập từ bên ngoài vào. Cục Bảo vệ Cá và Hoang dã Hoa Kỳ hiện thời tiếp tục chiều hướng này để du nhập vịt Laysan vào đảo trong cùng lúc đó lại mở rộng nỗ lực chấm dứt những loại sinh vật khác được du nhập trước đây.

Đảo có khoảng 20 dặm (32 km) đường xe, 4,8 dặm (7,8 km) ống dẫn dầu hay khí đốt, một cảng tàu (trên Đảo Cát nhưng không mở cửa cho công chúng dùng), và hai phi đạo (cả hai đều có rải nhựa, khoảng 6.500 ft hay 2.000 mét chiều dài). Trước năm 2004, phi trường Henderson trên rạn vòng Midway đã được chỉ định thành phi trường đổi hướng khẩn cấp cho các máy bay hai động cơ tầm xa bay theo luật ETOPS. Cục Bảo vệ Cá và Hoang dã Hoa Kỳ đã đóng tất cả các hoạt động của các phi trường vào 22 tháng 11 năm 2004. Từ đó, không có cuộc thăm viếng nào của công chúng được cho phép.

Khác với tất cả các đảo khác trong quần đảo Hawaii, Midway dùng múi giờ UTC-11.

Lịch sử
Quần đảo Midway có lẽ được phát hiện bởi thuyền trưởng người Tây Ban Nha Miguel Zapiaín, người đã nhìn thấy hòn đảo này vào năm 1799 và đặt tên cho chúng là Quần đảo Patrocinio. Midway không có người ở cho đến thế kỷ 19

Thế kỷ 19

Thông thường, mặc dù không phải tất cả các nguồn đều đồng ý, nhưng phát hiện được đưa ra vào ngày 5 tháng 7 năm 1859 bởi thuyền trưởng N. C. Middlebrooks (cũng được gọi là thuyền trưởng Brooks) của tàu săn cá voi Gambia. Quần đảo sau đó được gọi là "Quần đảo Middlebrook" hoặc "Quần đảo Brook". Thuyền trưởng Brooks tuyên bố chủ quyền Midway cho Hoa Kỳ theo Đạo luật đảo phân chim năm 1856, cho phép người Mỹ tạm thời chiếm các đảo không người để lấy phân chim. Vào ngày 28 tháng 8 năm 1867, Thuyền trưởng William Reynolds của tàu chiến USS Lackawanna chính thức chiếm lấy đảo cho Hoa Kỳ và tên đảo được đổi thành "Midway" ít lâu sau đó. Vào ngày 28 tháng 8 năm 1867 Midway trở thành một trong những đảo ngoài khơi đầu tiên bị Chính phủ Hoa Kỳ thôn tính với tên gọi là "Lãnh thổ chưa hợp nhất, Đảo Midway" quản lý bởi Hải quân Hoa Kỳ. Midway là nơi duy nhất trong tất cả các thực thể thuộc Quần đảo Hawaii không trở thành một phần của tiểu bang Hawaii sau này.

Công cuộc định cư đầu tiên ở đảo là vào năm 1871 khi Công ty Tàu thủy và Thư từ Thái Bình Dương khởi đầu một kế hoạch cho nổ và nạo vét luồng tàu xuyên qua dãy đá đến phá, sử dụng tiền quỹ lập lên bởi Quốc hội Hoa Kỳ. Mục đích là để thành lập một trạm dự trử than giữa đại dương để tránh thuế cao bị áp đặt ở các cảng biển kiểm soát bởi người Hawaii. Kế hoạch này chẳng bao lâu thất bại. Tàu USS Saginaw di tản người cuối cùng trong lực lượng lao động của kế hoạch này vào tháng 10 năm 1871 nhưng bị mắc cạn ở rạn san hô vòng Kure làm tất cả bị kẹt trên tàu.

Đầu thế kỷ 20
Năm 1903, công nhân của Công ty Dây cáp Thương mại Thái Bình Dương lấy chỗ trên đảo để cư ngụ trong lúc đặt đường dây điện báo xuyên Thái Bình Dương. Các công nhân này mang theo một số động thực vật từ xa vào nuôi trồng trên đảo bao gồm chim hoàng yến, mè, thông Đảo Norfolk, ironwood, dừa và nhiều loại cây trái khác, cùng với kiến, gián, mối, rết và nhiều vật khác nữa.

Cuối năm đó, Tổng thống Theodore Roosevelt đặt đảo dưới quyền quản lý của Hải quân Hoa Kỳ, mà vào ngày 20 tháng 1 năm 1903 mở một trạm vô tuyến điện để đáp ứng các phàn nàn từ công nhân của công ty dây cáp về những người gây rối và chiếm dụng bất hợp pháp của Nhật. Năm 1904 - 1908 Roosevelt gởi 21 thủy quân lục chiến Mỹ đến để ngăn chặn những kẻ ngang bướng Nhật hủy hoại đời sống của các loài chim và cũng như giữ an ninh cho các quyền lợi của Hoa Kỳ và trạm dây cáp.

Năm 1935, China Clipper, một tàu bay lớn điều hành bởi Pan American Airlines bắt đầu hoạt động. Tàu bay Clipper cất cánh dưới đảo từ San Francisco đến Trung Hoa, cung cấp đường bay sang trọng và nhanh nhất đến Đông phương và đưa du khách đến Midway cho đến năm 1941. Chỉ những người quá giàu mới đủ khả năng đi trên đường bay này, vé bay cao hơn ba lần lương trung bình hàng năm của một người Mỹ vào thập niên 1930. Vì Midway giữa đường từ Honolulu và Đảo Wake, các tàu bay lớn đáp xuống mặt nước đảo lặng yên và được kéo vào một trạm nổi ngoài khơi. Du khách được đưa qua các xuồng máy nhỏ vào cầu tàu nơi mà họ sau cùng lên xe kéo đến "Khách sạn Pan Am" hay "Gooneyville Lodge".

Chiến tranh thế giới thứ hai

Vị thế của Midway trong Thái Bình Dương trở nên quan trọng đối với quân sự. Midway là một nơi dừng tiện lợi để tiếp nhiên liệu cho các chuyến bay xuyên Thái Bình Dương. Nó cũng trở nên một điểm dừng quan trọng cho các tàu hải quân. Bắt đầu vào năm 1940 khi căng thẳng với Nhật Bản lên cao, Midway được đánh giá đứng thứ hai sau Trân Châu Cảng có tầm quan trọng trong việc bảo vệ duyên hải phía tây của Hoa Kỳ. Các phi đạo, các điểm đặt súng cối và căn cứ hải phi cơ nhanh chóng được triển khai trên đảo tí hon này. Luồng tàu được khơi thông, và căn cứ hải không quân hoàn thành. Kiến trúc sư Albert Kahn thiết kế các hành dinh quân sự, trung tâm mua bán và vài nhà chứa máy bay và dinh thự khác. Tầm quan trọng của Midway đối với Hoa Kỳ được minh chứng vào ngày 7 tháng 12 năm 1941 bằng cuộc tấn công của Nhật vào Trân Châu Cảng. Sáu tháng sau đó vào ngày 4 tháng 6 năm 1942, một trận hải chiến gần Midway xảy ra với kết cuộc là Hải quân Hoa Kỳ chiến thắng và Nhật Bản bại trận thảm hại. Trận chiến Midway theo nhiều nguồn xác nhận là khởi đầu của sự chấm dứt kiểm soát Thái Bình Dương của Hải quân Hoàng gia Nhật.

Chiến tranh Triều Tiên và Việt Nam
Từ 1 tháng 8 năm 1941 đến 1945 các lực lượng quân sự Mỹ đóng trên đảo. Năm 1950, Hải quân Hoa Kỳ tháo bỏ căn cứ Hải không quân Midway, và chỉ mở lại để tiếp tế cho Chiến tranh Triều Tiên. Hàng ngàn quân nhân trên tàu và phi cơ đã dừng lại ở Midway để tiếp nhiên liệu và sửa chữa khẩn cấp.

Từ năm 1968 đến 10 tháng 9 năm 1993 Đảo Midway là cơ sở tiện nghi của lực lượng không quân của Hải quân Hoa Kỳ. Suốt thời Chiến tranh Lạnh, Hoa Kỳ đã thiết lập một trạm theo dõi dưới nước bí mật ở Midway trong cố gắng theo dõi các tàu ngầm của Liên Xô. Các thiết bị nhạy cảm này có thể bắt được tiếng cá voi hàng dặm và phương tiện này vẫn là tối mật cho đến khi nó bị tháo dỡ vào cuối Chiến tranh Lạnh.

Với khoảng 3.500 người sống trên Đảo Cát (Sand Island), Midway cũng được dùng để tiếp tế quân đội Hoa Kỳ trong Chiến tranh Việt Nam. Năm 1969, Tổng thống Richard Nixon có một cuộc họp mật với Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu ở "Midway House".

Dân sự cai quản
Năm 1978, Hải quân Hoa Kỳ xuống cấp Midway từ căn cứ không hải quân thành một cơ sở phương tiện không hải quân và số nhiều các nhân sự và thân nhân bắt đầu rời đảo. Với xung đột Việt Nam đã qua, và với việc ra đời của các tàu ngầm nguyên tử và tàu ngầm thám thính, tầm quan trọng của Midway đến an ninh quốc gia không còn nữa. Các cơ sở tiện nghi thời Chiến tranh thế giới thứ hai ở Đảo Cát và Đông Đảo được ghi vào danh sách các khu di tích lịch sử quốc gia vào ngày 28 tháng 5 năm 1987.

Midway được chỉ định là một Vùng Bảo vệ Hoang dã Quốc gia vào ngày 22 tháng 4 năm 1988 trong lúc vẫn còn đang trong quyền pháp lý chủ yếu của Hải quân Hoa Kỳ. Như là một phần trong tiến trình đóng cửa căn cứ, cơ sở phương tiện hải quân trên Midway được đóng từ 10 tháng 9 năm 1993 và Hải quân Hoa Kỳ đảm nhận trách nhiệm dọn dẹp những ô nhiễm môi trường xung quanh.

Vào 31 tháng 10 năm 1996, Tổng thống Bill Clinton ký sắt lệnh 13022 chuyển giao quyền pháp lý và điều hành đảo cho Bộ Nội vụ Hoa Kỳ. Cục Bảo vệ Cá và Hoang dã Hoa Kỳ nhận trách nhiệm điều hành Vùng Bảo vệ Hoang dã Quốc gia Rạn san hô vòng Midway. Quân nhân cuối cùng của Hải quân Hoa Kỳ rời đảo vào ngày 30 tháng 6 năm 1997 sau khi đã hoàn thành chương trình dọn dẹp môi trường.

Ngày 15 tháng 6 năm 2006, Tổng thống George W. Bush ra quyết định biến Quần đảo Tây Bắc Hawaii thành một khu bảo vệ hải dương ("Tượng đài Quốc gia"), bao phủ một diện tích khoảng 362.074 km², trong đó có 13.411 km² vùng rạn san hô. Khu bảo vệ hải dương này cũng bao gồm Khu Bảo tồn Quần đảo Hawaii được thiết lập bởi Tổng thống Theodore Roosevelt năm 1909.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Welcome to Midway Island dot com
 AirNav - Henderson Field Airport: Airport facilities and navigational aids.
 Midway Atoll National Wildlife Refuge  (this article incorporated some content from this public domain site)
 Where the Gooney Birds Are
 Quick Facts on the Midway Atoll from the PBS Ocean Adventures site
 WorldStatesmen
 NPR story on funding of Midway Island lead paint-chip cleanup
 NOAA Midway Island Hawaiian Monk Seal Captive Care & Release Project

Các tiểu đảo xa của Hoa Kỳ
Rạn san hô Hoa Kỳ
Đảo theo Đạo luật đảo phân chim
Vùng bảo vệ hoang dã quốc gia Hoa Kỳ
Rạn san hô vòng của Hawaii
Quần đảo Tây Bắc Hawaii
Đá ngầm Thái Bình Dương

Địa điểm trong Thế chiến thứ hai
IUCN Loại IV
Hawaii Kỷ Đệ Tam
Núi lửa Oligocen
Châu Đại Dương Kỷ Paleogen


title: Schoutenia kunstleri

text:
Schoutenia kunstleri là một loài thực vật thuộc họ Tiliaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Chung, R.C.K. 1998. Schoutenia kunstleri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
Schoutenia
Thực vật dễ tổn thương


title: Derovatellus erratus

text:
Derovatellus erratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Derovatellus


title: Iphis oculipennis

text:
Iphis oculipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Iphis


title: .ax

text:
.ax là tên miền Internet cấp cao nhất dành cho quốc gia (ccTLD) của quần đảo Åland, ra đời năm 2006. Trước đó, các website của Åland đều nằm dưới tên miền cấp 2 .aland.fi. Được quản lý bởi chính quyền của Åland.

Lịch sử
Ngày 17 tháng 2 năm 2006, chính quyền Phần Lan phê chuẩn một dựa luật để sửa đổi luật cấm sử dụng .ax làm một tên miền gốc. Trong vòng 3 năm, tên miền cấp 2 aland.fi sẽ được sử dụng song song với .ax; mọi đăng ký dưới tên miền cấp 2 aland.fisẽ bị cấm, và chủ nhân của các tên miền aland.fi hiện tại sẽ nhận được những tên miền .ax tương ứng.

Ngày 17 tháng 3 năm 2006, Tổng thống Phần Lan Tarja Halonen phê chuẩn dự luật nói trên thành luật, có hiệu lực tự 27 tháng 3 năm 2006  chính quyền Åland được nhận đăng ký ngay sau khi luật có hiệu lực.

Ngày 9 tháng 6 năm 2006, ICANN chấp thuận nhượng quyền điều khiển tên miền gốc .ax cho chính quyền Åland. Tên miền .ax được thêm vào các tên miền gốc ngày 21 tháng 6 năm 2006, và được khởi hoạt ngày 15 tháng 8 năm 2006.

Các điều kiện đăng ký
Tên miền có thể được cấp cho
 Một cư dân hợp pháp có việc làm ổn định, sống có đăng ký ở quần đảo Åland.
 Một tổ chức, cơ quan nhà nước hoặc một tổ chức, doanh nghiệp độc lập có làm ăn ở quần đảo Åland hoặc đã có đăng ký.
 Một cá nhân, ít nhất 15 tuổi và có nơi cư trú thuộc Åland.

Tham khảo

  Åländska toppdomänen inskriven i lagen , từ ấn bản điện từ ngày 12 tháng 2 năm 2006 của Ålandstidningen
  Klart söka om ax-domäner , Từ ấn bản điện từ ngày 24 tháng 3 năm 2006 của Ålandstidningen
  Adopted Resolutions, Biên bảo cuộc họp đặc biệt của hội đồng ICANN
  Báo cáo bàn giao của IANA, từ trang web của IANA
  Ansökan om domännamn , Trang đăng ký của chính quyền Åland
  Axventure.com Bản dịch tiếng Anh của các quy định đăng ký tên miền.ax

Liên kết
whois của IANA về .ax

ax
Åland
ax
Tên miền quốc gia cấp cao nhất


title: Trichilia blanchetii

text:
Trichilia blanchetii là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Pires O'Brien, J. 1998. Trichilia blanchetii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Trichilia


title: Saint-Gladie-Arrive-Munein

text:
Saint-Gladie-Arrive-Munein  là một xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Hypocassida subferruginea

text:
Hypocassida subferruginea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Schrank miêu tả khoa học năm 1776.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Hypocassida
Động vật được mô tả năm 1776


title: (20104) 1995 OU

text:
(20104) 1995 OU là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 24 tháng 7 năm 1995.

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh: 20001–21000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hispellinus fimbriatus

text:
Hispellinus fimbriatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Hispellinus


title: Tipula grahami

text:
Tipula grahami là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Thelypteris conformis

text:
Thelypteris conformis là một loài dương xỉ thuộc họ Thelypteridaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Navarrete, H. & Pitman, N. 2003. Thelypteris conformis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

C
Thực vật đặc hữu Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Comitas powelli

text:
Comitas powelli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Comitas


title: Isola, Alpes-Maritimes

text:
Isola là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Alpes-Maritimes


title: 7082 La Serena

text:
7082 La Serena (1987 YL1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 12 năm 1987 bởi E. W. Elst và G. Pizarro ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7082 La Serena

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Sân bay Bydgoszcz Ignacy Jan Paderewski

text:
Sân bay Bydgoszcz Ignacy Jan Paderewski  () là một sân bay khu vực ở thành phố Bydgoszcz, Ba Lan. Sân bay này nằm cách trung tâm thành phố 3 km. Đây là sân bay lớn thứ 10 ở Ba Lan về lưu lượng khách. Sân bay có một đường băng 2500 m x 60 m và một nhà ga. Quy hoạch 2007-2013 bao gồm việc kéo dài đường băng và xây một nhà ga hàng hóa.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Ryanair (Birmingham, Barcelona - Girona, Dublin, London-Stansted, Dusseldorf-Weeze, Glasgow-Prestwick)
LOT (Warsaw)
Charter (Antalya, Burgas, Crete, Dubrovnik, Enfidha, Heraklion, Hurghada, Lanzarote, Monastir, Rhodes, Sharm El Sheikh, Taba)

Số liệu thống kê

Số liệu từ Văn phòng hàng không dân dụng Ba Lan (Urząd Lotnictwa Cywilnego):

Xem thêm
Danh sách sân bay Ba Lan
Bydgoszcz

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức của sân bay

Sân bay Ba Lan
Bydgoszcz


title: Auriac, Corrèze

text:
Auriac là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Sankt Martin im Sulmtal

text:
Sankt Martin im Sulmtal là một đô thị thuộc huyện Deutschlandsberg thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 39,17 km², dân số thời điểm cuối năm 2015 là 3052 người.

Tham khảo


title: Gröna

text:
Gröna là một đô thị thuộc huyện Salzland, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: 21468 Saylor

text:
21468 Saylor (1998 HD97) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro. It is 0.8 km wide và 1 km long.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21468 Saylor

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Thomas Edison

text:
Thomas Alva Edison (11 tháng 2 năm 1847 – 18 tháng 10 năm 1931) là một nhà phát minh và thương nhân đã phát triển rất nhiều thiết bị có ảnh hưởng lớn tới cuộc sống trong thế kỷ 20. Ông được một nhà báo đặt danh hiệu "Thầy phù thủy ở Menlo Park", ông là một trong những nhà phát minh đầu tiên ứng dụng các nguyên tắc sản xuất hàng loạt vào quy trình sáng tạo, và vì thế có thể coi là đã sáng tạo ra phòng nghiên cứu công nghiệp đầu tiên. Một số phát minh được gán cho ông, tuy ông không hoàn toàn là người đầu tiên có ý tưởng đó, nhưng sau khi bằng sáng chế đầu tiên được thay đổi nó trở thành của ông (nổi tiếng nhất là bóng đèn, trên thực tế là công việc của rất nhiều người bên trong công ty của ông). Edison được coi là một trong những nhà phát minh, nhà khoa học vĩ đại và giàu ý tưởng nhất trong lịch sử, ông giữ 1.093 bằng sáng chế tại Hoa Kỳ dưới tên ông, cũng như các bằng sáng chế ở Anh Quốc, Pháp, và Đức (tổng cộng 1.500 bằng phát minh trên toàn thế giới).

Gia đình
Tổ tiên Edison (Gia đình Edison ở Hà Lan) đã nhập cư tới New Jersey năm 1730. John Edison vẫn trung thành với Anh Quốc khi các thuộc địa tuyên bố độc lập (xem Những người trung thành với Đế chế thống nhất), dẫn tới việc ông bị bắt giữ. Sau khi suýt bị treo cổ, ông và gia đình bỏ đi tới Nova Scotia, Canada, định cư trên vùng đất mà chính phủ thuộc địa dành cho những người trung thành với nước Anh.

Các đời trong dòng họ Edison:
 John Addison (1634 - 1694), quê ở Hà Lan; không rõ tên vợ
 John Edison (1669 - ?), vợ là Margaret (1665 - 1725)
 John Edison (1727 - 1814) gốc Hà Lan, vợ là Sarah Lynn Edison (1744 - 1811)
 Samuel Odgen Edison, Sr. (1767 - 1865)
 Samuel Ogden Edison II (1804 - 1896), vợ là Nancy Edison

Ra đời và những năm thơ ấu
giữa|nhỏ|Thomas Edison khi còn nhỏ.

Thomas Edison sinh tại Milan, Ohio, con của Samuel Ogden Edison, Jr (1804 - 1896) và Nancy Matthews Elliott (1810–1871). Thomas là đứa con thứ bảy trong gia đình. Thuở nhỏ, Edison nổi tiếng là một cậu bé hiếu kì. Edison đi học muộn vì ông vốn ốm yếu. Đầu óc ông luôn lơ mơ và giáo viên của ông là Reverend Engle gọi ông là "rối trí". Trong khi bạn bè đồng lứa còn ham chơi thì Edison đã không những luôn băn khoăn tìm hiểu mọi vật quanh mình mà còn muốn hiểu thấu đáo các vật đó. Vì những trò nghịch ngợm của mình mà Edison đã bị đuổi học ngay khi đi học được ba tháng.
Mẹ ông từng là một giáo viên ở Canada và bà rất vui mừng đảm nhận việc dạy con. Bà khuyến khích và dạy ông đọc và làm thực nghiệm. Sau này ông nhớ lại, "Mẹ tôi đã tạo ra tôi. Bà rất tin tưởng và chắc chắn về tôi; và tôi cảm thấy rằng tôi có một điều gì đó để sống, một ai đó để tôi không thể làm cho thất vọng."

Cuộc sống của Edison ở Port Huron vừa cay đắng vừa ngọt ngào. Ông bán kẹo và bán báo trên các chuyến tàu hỏa từ Port Huron đến Detroit. Hơi điếc từ thời thanh niên, ông đã trở thành một điện tín viên sau khi ông cứu Jimmie Mackenzie khỏi lao vào tàu hoả. Cha của Jimmie là nhân viên nhà ga J.U. Mackenzie ở Mount Clemens, Michigan, rất vui mừng bảo trợ cho Edison và dạy ông trở thành điện tín viên. Chứng nặng tai giúp Edison tránh khỏi mọi tiếng ồn ào và cũng không phải nghe nhân viên điện báo bên cạnh. Một trong những cố vấn của ông những năm đầu tiên này là một điện tín viên già và là một nhà phát minh tên là Franklin Leonard Pope, ông đã cho phép chàng trai trẻ sống và làm việc trong tầng hầm ở nhà ông tại nhà Elizabeth, New Jersey.

Một số trong những phát minh đầu tiên của ông liên quan tới điện tín gồm cả máy đếm phiếu. Edison đã xin cấp bằng phát minh đầu tiên, máy đếm phiếu điện tử, ngày 28 tháng 10 năm 1868.

Các cuộc hôn nhân và cuộc sống sau đó
Năm 1871, ở tuổi 24, Edison trở thành chủ một xí nghiệp được nhiều người biết đến. Cuộc sống dần ổn định và nhu cầu có một mái ấm gia đình chợt đến trong đầu. Ông chú ý đến cô thư ký 16 tuổi Mary Stilwell (1855–1884) dịu dàng, thanh mảnh làm việc trong công ty, một hôm, ông đến gặp nàng và nói: "Thưa cô, tôi không muốn phí thì giờ nói những câu vô ích. Tôi xin hỏi cô một câu rất ngắn gọn và rõ ràng: Cô có muốn làm vợ tôi không?". Cô gái sửng sốt, không tin ở tai mình - "Ý cô thế nào? Cô nhận lời tôi nhé? Tôi xin cô hãy suy nghĩ trong năm phút" - Edison nhắc lại lời cầu hôn cấp tốc của mình. "Năm phút cơ à? thế thì lâu quá! Vâng em nhận lời" - đỏ mặt lý nhí, Mary đáp.

Ngày 25 tháng 12 năm 1871, ông cưới Mary Stilwell, và họ có ba người con:
 Marion Estelle Edison (1873–1965), nicknamed "Dot"
 Thomas Alva Edison Jr. (1876–1935), nicknamed "Dash"
 William Leslie Edison (1878-1937) Nhà sáng chế, tốt nghiệp trường Sheffield Scientific School ở Yale, 1900.

Mary Edison qua đời ở tuổi 29 vào ngày 9 tháng 8 năm 1884, với những nguyên nhân không rõ: có thể là từ khối u não  hoặc dùng quá liều morphine.

Ngày 24 tháng 2 năm 1886, ở tuổi ba chín, ông lấy Mina Miller (1865–1947) - một cô gái mười chín tuổi. Họ có thêm ba người con nữa:
 Madeleine Edison (1888–1979), đã kết hôn với John Eyre Sloane.
 Charles Edison (1890–1969), người tiếp quản công ty sau khi cha qua đời, và sau này trở thành Bộ trưởng Hải quân, được bầu làm Thống đốc bang New Jersey (1941–1944)
 Theodore Edison (1898-1992), (MIT Physics 1923), ghi nhận với hơn 80 bằng sáng chế.
Thomas Edison mất ở New Jersey ở tuổi 84.
Sáng Chủ Nhật ngày 18 tháng 10 năm 1931, Thomas Edison qua đời chỉ 3 ngày trước lễ kỉ niệm sinh nhật lần thứ 52 của chiếc bóng đèn điện đầu tiên. Những từ cuối cùng của ông nói với vợ là: "Ở ngoài kia đẹp quá".

Hoa Kỳ tưởng nhớ ông bằng cách tắt toàn bộ đèn điện trên toàn lãnh thổ Hoa Kỳ trong một phút để tưởng nhớ người vĩ nhân, "người bạn của nhân loại" đã mang đến cho con người một thứ ánh sáng quý giá, một "mặt trời thứ hai".

Nhà phát minh

Không học ở trường, Edison tự học ở sách theo cách riêng của mình. Dần dần, với sự suy nghĩ, tìm tòi, thực hiện không chú trọng lý thuyết suông, từng bước Edison đã chinh phục những gì mà người thời bấy giờ cho là không tưởng. Phát minh đầu tiên của ông là một chiếc máy điện báo kép có khả năng cùng một lúc phát đi hai tin. Ít lâu sau, ông cải tiến thành máy tải ba, tải tư rồi đa tải. Tải tư được bán cho Western Union với giá 10.000 USD.

Một thời gian sau, chán nản với công việc của một điện báo viên, Edison đến New York, trung tâm tài chính bậc nhất lúc bấy giờ, với hy vọng sẽ kiếm thêm chi phí cho các cuộc thí nghiệm của mình. Tại đây, ông đã hợp tác với vài người bạn thành lập một công ty nhỏ chuyên về điện và điện báo. Phát minh thứ hai của ông là cải tiến chiếc máy điện báo đa tải thành Hệ thống điện báo nhận các tin tức hối đoái ngân hàng. Chiếc máy đầu tiên đã đem về cho ông một số tiền lớn. Toàn bộ số tiến kiếm được lúc này, ông trút hết vào các thí nghiệm của mình về sau.

Phát minh đầu tiên mang lại nổi tiếng cho Edison là máy quay đĩa năm 1877. Công chúng không thể ngờ được về phát minh này và coi nó là điều ma thuật. Edison bắt đầu được gọi là "Thầy phù thủy ở Menlo Park, New Jersey", nơi ông sống. Chiếc máy quay đĩa đầu tiên của ông ghi lại âm thanh trên các trụ bọc thiếc cho chất lượng âm thanh thấp và nó phá hủy luôn đường rãnh ghi âm khi nghe lại nên chỉ có thể nghe được một lần. Trong thập kỷ 1880, một model được thiết kế lại sử dụng các trụ bìa giấy các tông tráng sáp ong được chế tạo bởi Alexander Graham Bell, Chichester Bell, và Charles Tainter. Đây là một lý do khiến Thomas Edison tiếp tục làm việc để tạo ra chiếc "Máy hát hoàn thiện" của riêng ông.

Ông cũng từng phát minh ra máy Kiểm phiếu điện tử và đã xin cấp bằng sáng chế, nhưng đã bị từ chối.

Menlo Park

Sự cách tân lớn nhất của Edison chính là phòng thí nghiệm ở Menlo Park, nó được xây dựng ở New Jersey. Đây là viện nghiên cứu đầu tiên được thành lập với mục đích chuyên biệt nhằm tạo ra các cải tiến và cách tân liên tục trong công nghệ. Chính tại đây, đa số các phát minh được đưa vào thực tiễn của ông đã ra đời, mặc dù việc căn bản của ông là quản lý và điều hành công việc của các nhân viên.

Ông góp công trong việc thực nghiệm điện thoại, máy quay đĩa, tàu điện, máy phân tích quặng, đèn điện, và một số cải tiến phát minh khác. Tuy nhiên, ban đầu ông làm việc về đèn điện và chịu trách nhiệm thử nghiệm và ghi lại về thiết bị đó. Năm 1880 ông được chỉ định làm kỹ sư trưởng của Xưởng đèn Edison. Trong năm đầu tiên này, xưởng dưới sự quản lý của Francis Upton, đã sản xuất ra 50.000 bóng đèn. Theo Edison, Hammer là "một người tiên phong trong lĩnh vực đèn chiếu sáng".

Đa số các bằng sáng chế của Edison là những bằng sáng chế hữu ích, chỉ khoảng hơn mười chiếc là bằng sáng chế thiết kế. Nhiều phát minh của ông không hoàn toàn là ý tưởng ban đầu của ông, nhưng những cải tiến giúp nó có thể được sản xuất hàng loạt là của ông. Ví dụ, trái với điều mọi người vẫn nghĩ, Edison không phát minh ra bóng đèn điện. Nhiều thiết kế đã được phát triển bởi các nhà phát minh từ trước đó gồm cả bằng sáng chế mà ông mua lại từ Henry Woodward và Mathew Evans, Moses G. Farmer, Joseph Swan, James Bowman Lindsay, William Sawyer, Humphry Davy, và Heinrich Göbel. Năm 1878, Edison xin cấp phép cho thuật ngữ sợi dây tóc cho yếu tố dây phát sáng mang dòng điện, mặc dù nhà phát minh người Anh Joseph Swan đã sử dụng thuật ngữ đó từ trước. Edison đã lấy các đặc tính từ các thiết kế trước đó và trao nhiệm vụ cho các công nhân của ông tạo ra những bóng đèn có tuổi thọ cao hơn. Năm 1879, ông đã sản xuất ra một ý niệm mới: một chiếc đèn có sức chịu đựng cao trong một môi trường chân không lớn, nó sẽ cháy sáng hàng trăm giờ. Trong khi những nhà phát minh trước đó đã sản xuất ra đèn điện trong các điều kiện phòng thí nghiệm, Edison đã tập trung vào việc áp dụng thương mại hóa và đã có thể bán ý tưởng của mình tới các gia đình và các cửa hàng bằng cách sản xuất hàng loạt các bóng đèn có tuổi thọ cao và tạo ra một hệ thống phát và cung cấp điện.

Phòng thí nghiệm Menlo Park có thể được xây dựng nhờ tiền bán bộ máy thu phát cùng lúc bốn tín hiệu mà Edison sáng chế ra năm 1874. Chiếc máy điện báo thu phát bốn tín hiệu cùng lúc có thể gửi bốn tín hiệu điện báo cùng lúc trên cùng một dây dẫn. Khi Edison liên hệ bán máy cho Western Union, ông đã bị sốc khi Western Union đưa ra một cái giá không thể ngờ nổi; quyền sáng chế được bán với giá $10.000. Chiếc máy điện báo này là thành công tài chính lớn đầu tiên của ông.

Lĩnh vực điện khí

Năm 1879 Edison thành lập ra Thomson-Houston đến năm 1890 ông thành lập công ty Edison General Electric. Hai năm sau
Edison General Electric và Thomson-Houston hợp nhất hình thành công ty Edison General Electric and Thomson-Houston, tiền thân của tập đoàn điện khí khổng lồ GE ngày nay. Về sau có tới hơn 10 công ty mang tên ông

Bắt đầu vận hành nhà máy điện đầu tiên

Năm 1880 Edison đăng ký bằng sáng chế về phân phối điện, sự kiện đó đóng vai trò chính trong việc tích lũy để phát minh ra đèn điện. Tháng 12 năm 1880, Edison thành lập Công ty Chiếu sáng mang tên ông đặt tại số 257, đường Pearl thành phố New York và đến năm 1882 đã thành công khi đưa trạm phát điện đầu tiên đi vào hoạt động.

Trạm phát điện đầu tiên "Jumbo số 1" là một máy phát điện chạy bằng hơi nước trực tiếp nặng 27 tấn, riêng phần lõi (armature) nặng đến 6 tấn và được sử dụng để làm mát không khí. Trạm phát điện này có thể làm sáng 700 ngọn đèn gồm 16 nến. Trong vòng 14 tháng, nhà máy điện đầu tiên của Edison đã phục vụ cho 508 thuê bao và hỗ trợ 12.732 bóng đèn.

Thành công thực sự của Edison, giống như người bạn của ông Henry Ford, trong khả năng của mình để tối đa hóa lợi nhuận thông qua việc thành lập hệ thống sản xuất hàng loạt và các quyền sở hữu trí tuệ. George Westinghouse và Edison đã trở thành đối thủ vì Edison xúc tiến việc sử dụng dòng điện một chiều (DC) cho phân phối điện trong hệ thống luân phiên thay vì một hệ thống đơn giản hơn là dòng điện xoay chiều (AC) được phát minh bởi Nikola Tesla và xúc tiến bởi Westinghouse. Không giống như DC, dòng điện xoay chiều có thể được tăng cường điện áp rất cao bằng các máy biến áp, và sau đó truyền qua những đường dây điện mảnh hơn và rẻ hơn, và hạ điện áp tại điểm đến để phân phối cho người sử dụng.

Năm 1887, có 121 trạm phát điện Edison ở Hoa Kỳ cung cấp điện dòng điện một chiều cho khách hàng. Khi những hạn chế của dòng điện một chiều đã được thảo luận trước công chúng, Edison đã phát động một chiến dịch tuyên truyền để thuyết phục mọi người rằng dòng điện xoay chiều là quá nguy hiểm để sử dụng. Vấn đề với dòng điện một chiều là các nhà máy điện này chỉ cung cấp cho khách hàng trong vòng khoảng một dặm rưỡi (khoảng 2,4 km) từ các trạm phát điện, do đó nó chỉ thích hợp cho các trung tâm thương mại. Khi George Westinghouse đề nghị sử dụng điện áp cao dòng điện xoay chiều thay thế, vì nó có thể mang điện hàng trăm dặm và ít tổn hao do truyền tải khi so với điện một chiều, Edison đã tiến hành một "cuộc chiến tranh dòng điện" để ngăn chặn dòng điện xoay chiều được sử dụng rộng rãi.

Cuộc chiến chống lại dòng điện xoay chiều đã khiến ông tham gia vào việc phát triển và xúc tiến việc tử hình bằng ghế điện (sử dụng dòng AC) như một nỗ lực để miêu tả dòng điện xoay chiều có khả năng gây tử vong lớn hơn so với DC. Edison đã thực hiện một chiến dịch ngắn gọn nhưng mạnh mẽ để cấm việc sử dụng dòng điện xoay chiều hoặc hạn chế điện áp nhằm những mục đích an toàn. Trong một phần của chiến dịch này, nhân viên của Edison cho giật điện công khai một số động vật để chứng minh sự nguy hiểm của AC; dòng điện xoay chiều hơi nguy hiểm hơn ở những tần số gần 60 Hz vì có khả năng đáng kể gây nguy hiệm đến tính mạng hơn dòng điện một chiều. Một trong những thí nghiệm đáng chú ý của ông vào năm 1903, những công nhân của Edison cho giật điện con voi tên Topsy tại Luna Park, gần đảo Coney, sau khi nó giết vài người và chủ của nó muốn giết nó. Công ty của ông đã quay phim lại những cuộc tử hình bằng giật điện.

Cuối cùng thì Nikola Tesla đã chứng minh được tính hiệu quả của việc truyền tải và sử dụng dòng điện xoay chiều. Dòng điện xoay chiều sau đó thay thế hầu hết dòng điện một chiều trong các trạm phân phối điện, nhanh chóng mở rộng phạm vi và cải tiến hiệu quả của các trạm phân phối điện. Mặc dù dòng điện một chiều không còn được ưa chuộng sử dụng, nó vẫn tồn tại đến ngày nay trong những hệ thống dẫn truyền dòng điện một chiều điện áp cao (HVDC), cũng như các mạch điện tử, với các IC, BJT, hay các vi điều khiển,... vẫn cần được cấp nguồn một chiều . Dòng điện một chiều điện áp thấp vẫn còn tiếp tục được sử dụng cho những khu vực đông dân cư trong nhiều năm nhưng cuối cùng bị thay thế bởi hệ thống dòng điện xoay chiều điện áp thấp.

Nhà cửa
Vào Thập niên 1880, Thomas Edison mua đất đai ở Fort Myers, Florida, và xây Seminole Lodge làm nơi nghỉ đông. Henry Ford, ông trùm ô tô, sau này đã sống ở nhà nghỉ đông của ông, The Mangoes phía đối diện. Edison thậm chí cũng đóng góp về kỹ thuật cho ngành ô tô. Họ là bạn bè tới tận khi Edison mất trong trạng thái bình yên, thọ 84 tuổi. Edison and Ford Winter Estates hiện đang mở cửa cho công chúng.

Chuyện ngoài lề

 Thomas Edison là một người có tư tưởng độc lập, và giống như một nhà thần luận, tuyên bố rằng ông không tin vào "Chúa và các nhà thần học", nhưng lại không nghi ngờ rằng "có một sự hiểu biết siêu nhiên". Tuy nhiên, ông phản đối ý kiến về siêu nhiên, cùng với những ý tưởng về linh hồn, sự bất tử, và hiện thân của Chúa. Ông nói, "Thiên nhiên không nhân từ và đáng yêu, mà hoàn toàn tàn nhẫn, xa lạ."
 Ông đã mua một ngôi nhà gọi là "Glenmont" năm 1886 coi đó là món quà cưới cho Mina ở Llewellyn Park tại West Orange, New Jersey. Mộ của Thomas và Mina Edison hiện đang được chôn cất tại đó. Vùng đất rộng 13.5 acre (55.000 m²) được National Park Service giữ gìn làm Di tích lịch sử quốc gia Edison.
 Edison đã trở thành người sở hữu nơi sinh của ông Milan, Ohio năm 1906, và trong lần tới thăm cuối cùng năm 1923, ông đã sốc khi thấy ngôi nhà cũ của mình vẫn được chiếu sáng bằng đèn và nến.
 Năm 1878, ông được phong tước Hiệp sĩ Quân đoàn danh dự của Pháp, và năm 1889, ông được phong làm Chỉ huy Quân đoàn danh dự.
 Bị ảnh hưởng bởi một chế độ ăn giàu chất béo vào hồi nhỏ, trong những năm cuối đời "ông không ăn gì ngoài cứ ba giờ uống một lít sữa". Ông tin rằng chế độ ăn như vậy sẽ giúp ông hồi phục sức khỏe.
 Trong cả cuộc đời ông rất nặng tai.
 Thomas Edison đã viết một bức thư nổi tiếng cho nhà chế tạo đàn piano là Steinway & Sons sau khi định giá một trong những chiếc đàn của họ:

 "Edison, His Life And Inventions " bởi Frank Lewis Dyer tại Worldwideschool.org
 "Thomas Edison", bởi Gerry Beales.
 "Thomas Alva Edison" bởi John Patrick Michael Murphy.

 Những địa điểm lịch sử
 Edison Birthplace Museum
 Thomas Edison House
 Edison National Historic Site
 Menlo Park
 Edison Depot Museum
 Edison exhibit and Menlo Park Laboratory at Henry Ford Museum

 Tài liệu
 Rutgers: Edison Papers
 Rutgers: Edison Patents
 Edisonian Museum Antique Electrics
 Thomas A. Edison in his laboratory in New Jersey, 1901
 "Edison's Miracle of Light." American Experience'', PBS.
 William J. Hammer collection - ca. 1874-1935, 1955-1957. Archives Center, National Museum of American History, Smithsonian Institution.

Nhà phát minh Mỹ

Người Mỹ gốc Hà Lan
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Scotland
Nhà tiên phong điện ảnh
Người Edison, New Jersey
Người Manhattan
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia
Doanh nhân Mỹ thế kỷ 20