title: Hằng số vũ trụ

text:
Trong phạm vi của ngành vũ trụ học, hằng số vũ trụ (hay hằng số vũ trụ học) là dạng mật độ năng lượng đồng nhất gây ra sự giãn nở gia tốc của vũ trụ.

Nó được đề xuất từ lúc mới hình thành phát triển của thuyết tương đối rộng để có thể miêu tả một nghiệm vũ trụ tĩnh suy ra từ phương trình trường Einstein, nhưng sau đó các nhà thiên văn từ bỏ nó khi các quan sát thực nghiệm trong thập niên 1930 cho thấy vũ trụ đang giãn nở. Hiện tại, hằng số vũ trụ học được khôi phục trở lại nhằm giải thích kết quả quan sát vũ trụ đang giãn nở gia tốc. Hằng số vũ trụ học là cách giải thích đơn giản nhất cho năng lượng tối, nguyên nhân chưa được hiểu rõ gây ra sự giãn nở gia tốc này. Vật lý lượng tử cũng tiên đoán sự tồn tại của nó dưới dạng năng lượng chân không, mặc dù độ lớn tính toán từ lý thuyết lượng tử không khớp với giá trị đo được của vật lý vũ trụ học.

Lịch sử

Hằng số vũ trụ xuất hiện lần đầu tiên trong một bài báo năm 1917 của Einstein có tiêu đề "Những khía cạnh vũ trụ học của thuyết tương đối tổng quát"., trong đó ông giới thiệu hằng số vào lý thuyết tương đối tổng quát nhằm thu được nghiệm ổn định của vũ trụ chống lại sức hút của hấp dẫn:

"Số hạng này chỉ cần thiết cho mục đích tạo ra sự phân bố gần tĩnh tại của vật chất, như thực tế cho thấy các ngôi sao có vận tốc chuyển động khá nhỏ"

Ở giai đoạn này, các quan sát thiên văn tập trung vào các sao trong Ngân Hà do bị giới hạn bởi độ phân giải của kính thiên văn, do đó thực sự có chứng cứ quan sát cho thấy giả thiết vũ trụ tĩnh tại là đúng. Mục đích của Einstein là nhằm mô tả mô hình vũ trụ thỏa mãn nguyên lý Mach về tính tương đối của quán tính (về thảo luận lịch sử xem Pais 1982), và ông xây dựng một vũ trụ có kích thước hữu hạn, ổn định so với lực hấp dẫn hút mọi sao về phía nhau. Mô hình này nhanh chóng gặp những khó khăn, khi ngay sau đó nhà thiên văn học de Sitter (1917) đã chứng tỏ tồn tại một nghiệm vũ trụ mà trống rỗng từ phương trình trường Einstein (cho phép quán tính liên hệ tương đối với không gian trống rỗng vật chất) và nhà vật lý thiên văn Alexander Friedman năm 1922 đã thu được một nghiệm từ phương trình trường Einstein miêu tả vũ trụ đang giãn nở. Những kết quả này đưa các nhà thiên văn Friedmann, Georges Lemaître tới tiên đoán vũ trụ phải đang giãn nở hoặc co lại, một hệ quả bất ngờ từ thuyết tương đối rộng mà sau này đã được phát hiện bằng thực nghiệm. Khi Edwin Hubble thực hiện quan sát các "tinh vân" và đo khoảng cách tới chúng, ông nhận thấy các tinh vân càng ở xa thì có dịch chuyển đỏ càng lớn và vận tốc lùi xa của chúng tỷ lệ với khoảng cách từ chúng tới Trái Đất. Khám phá về vũ trụ đang giãn nở khiến Einstein cuối cùng hoàn toàn từ bỏ hằng số vũ trụ khi ông không thấy nó phải cần thiết nữa.

Trong những năm sau đó, hằng số vũ trụ xuất hiện trở lại khi những kết quả quan sát mới dường như đòi hỏi phải có nó, nhưng ý nghĩa vật lý của nó được giải thích theo một cách khác. Cho tới đầu thập kỷ 1990 có những dấu hiệu tinh tế cho thấy các nhà vũ trụ học lại một lần nữa phải cần tới hằng số này. Dường như tuổi của vũ trụ lại ít hơn những ngôi sao già nhất trong nó, một đặc điểm nghịch lý nếu vũ trụ hiện tại đang trong giai đoạn giãn nở gia tốc. Số lượng các thiên hà trong một thể tích góc khối ở độ dịch chuyển đỏ cao lớn hơn số lượng thiên hà ước lượng trong vũ trụ đang giãn nở giảm dần. Các lập luận từ lý thuyết lạm phát và những kết quả quan sát về sau từ bức xạ nền vi sóng vũ trụ chứng tỏ hình học của vũ trụ có dạng phẳng, nhưng lại có một điều khó giải thích khác đó là khi quan sát trên cấu trúc lớn thì mật độ vật chất lại không đủ để vũ trụ có dạng phẳng - và năng lượng chân không có thể bù vào sự thiếu hụt này.

Các nhà vũ trụ học trở lên tin tưởng hơn vào điều này khi hai đội các nhà thiên văn đã phát hiện ra vũ trụ giãn nở gia tốc vào năm 1998/1999. Đội siêu tân tinh Z-Cao và dự án Vũ trụ siêu tân tinh đều khám phá ra các siêu tân tinh có độ dịch chuyển đỏ cao mờ hơn so với dự kiến trong mô hình vũ trụ giãn nở giảm tốc và sự khác nhau này có thể giải thích dựa trên hằng số vũ trụ học với độ lớn phù hợp cần thiết để vũ trụ là phẳng.

Đây quả là một sự trùng khớp kỳ lạ giữa lý thuyết và quan sát. Kể từ đó những tàu không gian quan sát đã xác nhận với độ chính xác cao hơn cho sự cần thiết của năng lượng tối, nhưng bản chất của năng lượng tối vẫn đang là câu hỏi mở chưa có giải đáp. Cho tới 2015 các tính chất đo được của năng lượng tối vẫn tương thích với mô hình về một hằng số vũ trụ học. Tuy nhiên, đang có những nỗ lực quan sát để kiểm tra đây là cách giải thích đúng đắn cho sự giãn nở gia tốc hay liệu có một mô hình khác cho năng lượng tối, có lẽ sẽ có thứ thay đổi theo thời gian hoặc lý thuyết về hấp dẫn lượng tử sẽ giải thích được sự giãn nở mà chúng ta quan sát được.

Sai lầm lớn nhất
Trong tự thuật của mình, My World Line, George Gamow viết ông đã từng hỏi Einstein về vấn đề khi đưa hằng số vũ trụ học vào phương trình trường của ông:

"Lâu về sau, khi tôi đang thảo luận với Einstein về vấn đề hằng số vũ trụ học, tôi nhớ ông cho rằng việc giới thiệu ra hằng số vũ trụ học là một sai lầm lớn nhất của đời ông. "

Mặc dù đây là một trong những danh ngôn thường được nhắc đến nhiều trong ngành vũ trụ học, nhưng gần đây các nhà nghiên cứu lịch sử vật lý học nhận thấy Einstein chỉ nhắc tới "sai lầm cơ bản" của ông về hằng số vũ trụ học, trong khi ở tự thuật của Gamow, Gamow đã viết thành "sai lầm lớn nhất". Họ cũng không tìm thấy trong tài liệu gốc nào do chính Einstein viết về sai lầm lớn nhất này.

Hằng số vũ trụ học trong vật lý

Để khám phá bản chất sâu hơn của Vũ trụ, chúng ta phải sử dụng ngôn ngữ toán học trong thuyết tương đối rộng của Einstein nhằm liên hệ hình học của không thời gian (thể hiện bằng tenxơ mêtric, gμν) với lượng năng lượng trong Vũ trụ, (thể hiện bằng tenxơ ứng suất–năng lượng, Tμν).

Phương trình trường Einstein

Một trong những phát hiện quan trọng nhất của Einstein đó là sự phân bố của vật chất và năng lượng xác định lên hình học của không thời gian, mà được miêu tả trong phương trình trường của ông

trong đó:
 Rμν: tenxơ Ricci
 R: vô hướng Ricci
 gμν: tenxơ mêtric
 c: vận tốc ánh sáng trong chân không
 G: hằng số hấp dẫn (giống như hằng số hấp dẫn trong định luật hấp dẫn của Newton)
 Tμν: tenxơ năng lượng-xung lượng
R và g gắn liến với cấu trúc của không-thời gian, T gắn liền với vật chất và năng lượng, G và c phụ thuộc vào hệ đơn vị đo lường.

Mặc dù đây là dạng đơn giản nhất của phương trình, ta vẫn còn có thể tự do thêm vào một số hạng hằng số trong phương trình mà vẫn có thể đảm bảo định luật bảo toàn năng lượng toàn phần (hay đạo hàm hiệp biến của hai vế phương trình bằng 0). "Hằng số vũ trụ học" mà Einstein thêm vào với mục đích thu được mô hình vũ trụ tĩnh tại, và ông ký hiệu nó là Λ.

Năng lượng chân không
Năng lượng chân không xuất hiện một cách tự nhiên trong cơ học lượng tử là do nguyên lý bất định. Trong vật lý hạt, chân không được coi như trạng thái nền - trạng thái có cấu hình năng lượng thấp nhất. Nguyên lý bất định không cho phép trạng thái năng lượng có giá trị thấp nhất bằng 0, ngay cả trong chân không (bởi vì các hạt ảo luôn được tạo ra và hủy lẫn nhau). Vì trong thuyết tương đối rộng mọi dạng năng lượng đều hình thành lên năng lượng hấp dẫn, trạng thái năng lượng chân không nền này ảnh hưởng tới động lực giãn nở của vũ trụ.

Năng lượng chân không không thể là một quá trình có sự tiêu tán nào như dẫn nhiệt hay tính nhớt, do đó nó có thể được coi là một dạng chất lỏng lý tưởng, với tenxơ năng lượng-xung lượng có dạng

với U là trường vectơ vận tốc của chất lỏng,  là mật độ khối lượng, p là áp suất đẳng hướng.

Để thỏa mãn tính bất biến Lorentz, năng lượng chân cũng không thể có một hướng chuyển động ưu tiên nào cả. Do vậy số hạng thứ nhất trong tenxơ năng lượng-ứng suất phải bằng 0, hay (đặt c = 1)

mà tương ứng với phương trình trạng thái  và năng lượng chân không có tenxơ năng lượng-xung lượng bằng

Sự tương đương giữa hằng số vũ trụ và năng lượng chân không

Có thể tách năng lượng-xung lượng ra thành hai số hạng, một số hạng mô tả năng lượng và vật chất, còn số hạng kia mô tả riêng năng lượng chân không,  phương trình Einstein bao gồm năng lượng chân không trở thành:

Mặt khác phương trình trường Einstein khi có sự xuất hiện của hằng số vũ trụ học ()

Do vậy hằng số vũ trụ học (xuất hiện ở bên vế cấu trúc hình học không thời gian) về mặt vật lý có vai trò tương đương với năng lượng chân không (xuất hiện ở bên vế tenxơ năng lượng ứng suất vật chất), và có liên hệ:

Vũ trụ học

Trong mô hình vũ trụ đồng nhất và đẳng hướng, sự phân bố vật chất và năng lượng trong vũ trụ được mô hình hóa như một chất lỏng lý tưởng, và cấu trúc hình học của nó được miêu tả bẳng mêtric Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker (mêtric FLRW) và sự tiến hóa động lực của vũ trụ chi phối bởi phương trình Friedmann. Động lực này ảnh hưởng từ thành phần năng lượng trong Vũ trụ và phương trình trạng thái liên hệ giữa mật độ khối lượng và áp suất . Hằng số vũ trụ học xuất hiện trong những phương trình này theo cách sau, với a(t) là hệ số tỷ lệ của vũ trụ được chuẩn hóa bằng 1 tại thời điểm hiện tại,  là hằng số Hubble (dấu chấm trên a thể hiện đạo hàm của nó theo thời gian), và k là độ cong của vũ trụ chuẩn hóa thành +1, 0, và -1 tương ứng với độ cong dương, phẳng, và âm,

Những phương trình này được viết một cách cụ thể hơn khi coi hằng số vũ trụ và độ cong dưới dạng mật độ năng lượng  và

Các phương trình () và () trở thành

Các thành phần khác nhau có phương trình trạng thái  khác nhau, mà xác định lên mật độ của chúng thay đổi như thế nào cùng với sự giãn nở của vũ trụ

Vật chất không gây áp suất có , đối với bức xạ có , độ cong có , hằng số vũ trụ có  (chúng ta sử dụng  và rút ra được  từ phương trình ())

Mật độ hiện tại của mỗi thành phần,  thường được biểu diễn bằng tỷ lệ với mật độ giới hạn , đó là mật độ đòi hỏi để vũ trụ là phẳng (như được tính toán tại thời điểm hiện tại). Ký hiệu tỷ số này là  và sử dụng phương trình () cho phép viết được

trong đó  lần lượt là tỷ số giữa mật độ bức xạ, mật độ vật chất (baryon và tối), mật độ độ cong không gian và mật độ năng lượng tối so với mật độ giới hạn.

Để áp suất sinh công cần phải có một gradien áp suất—một vùng áp suất tương đối cao nằm gần một vùng áp suất tương đối thấp—điều này sẽ là nguyên nhân gây chuyển động từ áp suất cao đến áp suất thấp. Trong một vũ trụ đồng nhất sẽ không có gradien áp suất, vì thế một áp suất dương sẽ không sinh công và không có hiệu ứng giãn nở (không có những vùng áp suất thấp để có thể đẩy vật chất vào vùng đó). Ngược lại, trong thuyết tương đối rộng mọi dạng năng lượng đều tạo ra trường hấp dẫn vì thế áp suất càng lớn càng làm trường hấp dẫn mạnh thêm (lực hấp dẫn trở lên mạnh hơn) (p xuất hiện trong phương trình () mà không thể xảy ra như ở thuyết hấp dẫn của Newton). Trong trường hợp năng lượng chân không, ta có  và  hay năng lượng chân không có vai trò như một áp suất âm, đóng góp tương đối tính tổng quát của nó chống lại lực hấp dẫn thông thường, gây ra một sự giãn nở không thời gian - tức đạo hàm bậc hai của a(t) là  có giá trị dương hay tương đương  tăng theo thời gian t.

Ngoài ra, cũng trong phương trình () cả mật độ năng lượng  và áp suất  là nguyên nhân gây tốc độ giãn nở của vũ trụ  giảm dần, tức là cả hai làm giảm tốc sự giãn nở của vũ trụ. Đây là hệ quả của lực hấp dẫn, với áp suất đóng vai trò tương tự như của mật năng lượng (hay khối lượng), theo như các nguyên lý của thuyết tương đối rộng. Mặt khác, hằng số vũ trụ, khi có giá trị lấn át mật độ năng lượng và áp suất gây ra sự giãn nở gia tốc của vũ trụ.

Chứng cứ quan sát

Hiện nay chứng cứ về vũ trụ giãn nở gia tốc là rất mạnh, với nhiều thí nghiệm khác nhau trên quy mô về thời gian vũ trụ, khoảng cách vũ trụ và những quá trình vật lý, tất cả đều ủng hộ mô hình vũ trụ học ΛCDM, trong đó vũ trụ là phẳng và thành phần mật độ năng lượng là 4,9% vật chất baryon, 26,8% vật chất tối, và năng lượng tối chiếm 68,9%. Chi tiết và tham khảo tại bài viết tổng quan

Kết quả quan sát quan trọng đưa hằng số vũ trụ học trở thành một chủ đề nóng trong vật lý hiện đại đó là sự phát hiện ra các siêu tân tinh loại Ia ở xa (0<z<1), mà các nhà thiên văn coi như những ngọn nến chuẩn, có độ sáng mờ hơn so với dự định nếu vũ trụ đang giãn nở giảm tốc. Kể từ đó nhiều nhóm nhà thiên văn đã xác nhận kết quả này với thêm nhiều siêu tân tinh ở những độ dịch chuyển đỏ lớn hơn. Sự quan trọng bậc nhất đó là khi quan sát các siêu tân tinh ở dịch chuyển đỏ lớn (z>1) chúng lại có độ sáng lớn hơn so với dự định, mà đây là dấu hiệu thực nghiệm mà được chờ đợi có từ giai đoạn giảm giãn nở trước giai đoạn giãn nở gia tốc hiện nay. Những siêu tân tinh có độ dịch chuyển đỏ lớn hơn so với dự định cho phép chúng ta loại bỏ được những hiệu ứng làm mờ độ sáng của siêu tân ngoài sự giãn nở gia tốc của không thời gian trong vũ trụ.

Trước khi có kết quả công bố năm 1998 từ việc quan sát siêu tân tinh, đã có một số chứng cứ ủng hộ cho sự chấp nhận khá nhanh về vũ trụ giãn nở gia tốc từ kết quả quan sát siêu tân tinh ở xa. Có ba sự kiện trong số chúng bao gồm:

Tuổi của Vũ trụ dường như ít hơn so với những sao già nhất từng phát hiện. Chúng ta đã khá rõ quá trình tiến hóa sao, và khi theo dõi các sao trong những cụm sao cầu và thiên hà gần cho thấy một số có tuổi trên 13 tỷ năm. Chúng ta có thể so sánh giá trị này với tuổi của vũ trụ bằng cách đo tốc độ giãn nở của vũ trụ ngày nay và lần theo trở lại tới thời điểm của Vụ Nổ Lớn. Nếu vũ trụ giãn nở giảm tốc tới tốc độ hiện tại thì tuổi của nó phải thấp hơn so với vũ trụ đang giãn nở gia tốc với tốc độ hiện tại (hình bên cạnh, tương ứng với các mô hình vũ trụ chỉ có vật chất tối và baryon, hay ΩM > 0). Vũ trụ phẳng chỉ chứa vật chất có tuổi chỉ khoảng 9 tỷ năm - trẻ hơn vài tỷ năm so với những ngôi sao già nhất. Mặt khác, vũ trụ phẳng với thành phần chứa khoảng 70% năng lượng tối có tuổi ước tính bằng 13,8 tỷ năm. Do đó các quan sát về vũ trụ giãn nở gia tốc đã giải được nghịch lý tuổi của các ngôi sao già nhất.

Có quá nhiều thiên hà nằm ở xa. Phương pháp đếm số lượng các thiên hà đã được các nhà thiên văn sử dụng rộng rãi để ước lượng sự giãn nở giảm tốc của vũ trụ. Thể tích không gian giữa hai khoảng cách có giá trị dịch chuyển đỏ khác nhau phụ thuộc vào lịch sử giãn nở của vũ trụ (đối với một góc khối cho trước). Khi sử dụng thể tích không gian giữa hai giá trị dịch chuyển đỏ như là hàm số của số lượng thiên hà chứa trong thể tích, các nhà thiên văn nhận thấy thể tích ở xa đo được (bằng cách đếm số thiên hà) dường như quá lớn so với thể tích tiên đoán từ mô hình vũ trụ giãn nở giảm tốc. Như vậy hoặc là độ sáng của các thiên hà hay số lượng các thiên hà trong một đơn vị thể tích đã tiến hóa theo thời gian theo cách bất ngờ nào đó, hoặc là việc tính toán thể tích dựa trên những giả thiết chưa đúng. Mô hình vũ trụ giãn nở gia tốc đã lý giải được kết quả quan sát này mà không cần tới mô hình tiến hóa thiên hà kỳ lạ nào.
Hình học của vũ trụ là phẳng mặc dù không đủ vật chất theo như tính toán. Khi đo thăng giáng nhiệt (giữa hai điểm nóng và điểm lạnh) trong bức xạ nền vi sóng vũ trụ (CMB) phát ra khi vũ trụ ~380.000 năm tuổi, tam giác tạo thành bởi điểm quan sát từ Trái Đất và hai điểm nóng và điểm lạnh có tổng các góc xấp xỉ 180°, và có thể kết luận rằng hình học của vũ trụ là phẳng. Bằng cách kết hợp những dữ liệu này với đo lường chính xác về H0 (dựa trên dịch chuyển đỏ của các thiên hà chằng hạn) và hoặc đo lường về mật độ vật chất trong vũ trụ (chẳng hạn xác định khối lượng và độ sáng của các đám thiên hà, dựa trên thấu kính hấp dẫn hoặc phổ công suất của CMB), các nhà thiên văn nhận thấy rõ ràng rằng mật độ vật chất trong vũ trụ chỉ đóng góp vào khoảng 30% tổng thành phần trong nó. Một cách để tính tới mật độ năng lượng bị thiếu đó là đưa vào một hằng số vũ trụ học. Và như kết quả quan sát được, giá trị hằng số vũ trụ học đo được cần để giải thích sự giãn nở gia tốc quan sát thấy từ dữ liệu siêu tân tinh, là đủ và phù hợp để làm cho hình học của vũ trụ là phẳng. Do vậy hằng số vũ trụ học lý giải được sự mâu thuẫn giữa mật độ vật chất với các thí nghiệm quan sát từ CMB.

Những vấn đề chưa giải được
Mặc dù có những thành công về mặt mô hình đơn giản, hằng số vũ trụ học cũng như năng lượng tối vẫn chưa thể giải thích được một số vấn đề trong vật lý học (chi tiết xem).

Vấn đề giá trị năng lượng chân không

Một trong những thử thách lớn nhất của vật lý học ngày nay đó là giải thích giá trị dương nhỏ của hằng số vũ trụ học, hay một cách tương đương, mật độ năng lượng chân không. Giá trị đo được bởi quan sát vũ trụ học  ~ 7x10−30 g/cm³, nhỏ hơn 120 bậc độ lớn so với mật độ Planck tính theo phương pháp phân tích thứ nguyên và lý thuyết trường hữu hiệu bằng 1093 g/cm³, giá trị được tính tại lúc Vũ trụ hình thành từ thời điểm Vụ Nổ Lớn. Càng khó hiểu hơn, mật độ chân không thu được từ các đóng góp bởi những hiệu ứng vật lý năng lượng thấp hơn, bao gồm sự chuyển tiếp pha điện yếu (QED) và sắc động lực học lượng tử (QCD), chỉ trở lên quan trọng ở những thời điểm muộn hơn. Các nhà vật lý ngày nay giải thích giá trị rất nhỏ này đòi hỏi một cơ chế có khả năng hủy rất nhiều những đóng góp khác nhau với độ chính xác gần tuyệt đối.

Cách giải thích dựa trên nguyên lý vị nhân
Một cách để giải thích giá trị nhỏ nhưng khác không của năng lượng chân không đưa ra bởi Steven Weinberg vào năm 1987 dựa trên nguyên lý vị nhân. Weinberg giải thích rằng nếu năng lượng chân không có những giá trị khác nhau ở trong những miền khác nhau của Vũ trụ, thì nếu tồn tại một nền văn minh ngoài vũ trụ thì họ sẽ đo được giá trị năng lượng chân không tương ứng trong miền đó: những cấu trúc hỗ trợ cho sự hình thành sự sống sẽ không tồn tại được trong những miền có giá trị năng lượng chân không lớn hơn. Cụ thể, nếu năng lượng chân không là âm và giá trị tuyệt đối của nó lớn hơn so với giá trị quan sát được ngày nay (chẳng hạn 10 lần lớn hơn), và giữ cho những tham số khác không đổi (ví dụ mật độ vật chất), thì tô pô của Vũ trụ là đóng; hơn nữa tuổi của nó sẽ ngắn hơn so với tuổi của Vũ trụ hiện nay, và có thể quá ngắn để hình thành sự sống có trí tuệ. Mặt khác, nếu một vũ trụ có hằng số vũ trụ học là dương thì nó sẽ giãn nở quá nhanh, cản trở các thiên hà hình thành. Theo Weinberg, những miền nơi hằng số vũ trụ tương thích cho sự sống có thể là rất hiếm. Bằng lập luận này, ông tiên đoán rằng hằng số vũ trụ học có giá trị nhỏ hơn 100 lần giá trị được chấp nhận hiện nay. Năm 1992, Weinberg thu được giá trị hằng số vũ trụ gấp 5 đến 10 lần mật độ vật chất.

Những mô hình khác
Lý thuyết đa vũ trụ đưa ra nhiều "vũ trụ song song" cùng tồn tại với những giá trị hằng số và định luật vật lý khác nhau trong đó có hằng số vũ trụ. Và cũng tương tự như nguyên lý vị nhân, chúng ta chỉ có thể sống trong một vũ trụ có những điều kiện tương thích để hình thành sự sống.

Lý thuyết dây cũng như thuyết M với mục tiêu thống nhất mọi lực trong tự nhiên đưa ra cách giải thích cho giá trị các hằng số vật lý, nhưng hai lý thuyết tiên đoán khá nhiều mô hình vũ trụ và vũ trụ của chúng ta chỉ là một trong số đó.

Có thể năng lượng tối không phải là một thành phần năng lượng trong vũ trụ, mà là ở các phương trình của thuyết tương đối cần sửa đổi dạng của chúng. Theo cách này, các nhà vật lý sửa đổi hoặc là ở vế hình học của phương trình trường Einstein hoặc họ bổ sung thêm số hạng vào tenxơ năng lượng xung lượng. Nó cũng tương tự như lý thuyết của Newton là trường hợp giới hạn của thuyết tương đối rộng khi ở trường hấp dẫn yếu và vận tốc nhỏ.

Tham khảo

Thư mục tham khảo

For an English translation see Einstein, Albert (1997). The collected papers of Albert Einstein (Alfred Engel, translator) Princeton University Press, Princeton, New Jersey.

For an English translation see Friedmann, Alexander (1999). Gen. Rel. Grav. 31: 1991-2000.

Liên kết ngoài

 Carroll, Sean M, [http://preposterousuniverse.com/writings/encyc/ "The Cosmological Constant"] (short), "The Cosmological Constant" (extended). Pdf
 'Cyclic universe' can explain cosmological constant. New Scientist 19:00 ngày 4 tháng 5 năm 2006 by Zeeya Merali
Mysterious force's long presence BBC Last Updated: Thursday, ngày 16 tháng 11 năm 2006, 22:59 GMT
 Einstein's Biggest Blunder - American Physical Society

Đại lượng vật lý
Vật lý thiên văn
Thuyết tương đối rộng
Thuyết hấp dẫn
Vũ trụ học
Vũ trụ học vật lý
Albert Einstein


title: Alquife

text:
Alquife là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 census (INE), ô thị này có dân số là 780 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Eatonina laurensi

text:
Eatonina laurensi là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cingulopsidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Eatonina


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Fiji

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Fiji () là đội tuyển cấp quốc gia của Fiji do Hiệp hội bóng đá Fiji quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Fiji là trận gặp đội tuyển New Zealand vào năm 1951. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là 2 lần hạng ba cúp bóng đá châu Đại Dương giành được vào các năm 1998, 2008 cùng với 2 tấm huy chương vàng đại hội Thể thao Nam Thái Bình Dương giành được vào các năm 1991 và 2003.

Danh hiệu
  Vô địch châu Đại Dương: 0
 Hạng ba: 1998; 2008

 Bóng đá nam tại Pacific Games:
  1991; 2003
  1963; 1979; 1983; 2007
  1995

Thành tích tại giải vô địch thế giới
 1930 đến 1978 - Không tham dự
 1982 - Không vượt qua vòng loại
 1986 - Không tham dự
 1990 đến 2022 - Không vượt qua vòng loại

Cúp bóng đá châu Đại Dương

Đại hội Thể thao Nam Thái Bình Dương

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Đây là đội hình sau khi hoàn thành vòng loại World Cup 2022.

Số liệu thống kê tính đến ngày 24 tháng 3 năm 2022 sau trận gặp .

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Fiji  trên trang chủ của FIFA

Bóng đá Fiji
Fiji


title: Vũ Lễ, Kiến Xương

text:
Vũ Lễ là một xã nhỏ thuộc huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã nằm cách trung tâm thành phố Thái Bình 7 km, cách Thị trấn Thanh Nê (huyện lỵ Kiến Xương) 9 km, cách Biển Đông 25 km.

Địa giới hành chính xã phía Bắc giáp xã Tây Sơn; phía Nam giáp xã Quang Lịch; phía Đông giáp xã Bình Nguyên, Thanh Tân; phía Tây giáp xã Vũ An và xã Vũ Lạc (thành phố Thái Bình).

Hành chính
Xã Vũ Lễ có tổng diện tích tự nhiên là 510,24 ha. Dân số tính đến tháng 9 năm 2016 là 6.715 người. Xã được phần thành 5 thôn: Trình Hoàng, Đông Chú, Tri Lễ, Đồng Vân, Man Đích

Chú thích

Tham khảo


title: Lễ, Lũng Nam

text:
Lễ (chữ Hán phồn thể:禮縣, chữ Hán giản thể: 礼县, bính âm: Lǐ Xiàn, âm Hán Việt: Lễ huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Lũng Nam, tỉnh Cam Túc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 4299 km², dân số năm 2004 là 510.000 người. Mã số hành chính của Lễ là 742200. Chính quyền huyện Lễ đóng ở trấn Thành Quan. Về mặt hành chính, huyện Lễ được chia thành 2 trấn, 34 hương.
trấn (Trung Quốc): Thành Quan và Diêm Quan.
Hương: Khoan Xuyên, Vĩnh Hưng, Kỳ Sơn, Mã Hà, Hồng Hà, Kiều Xuyên, Thảo Bá, Dân tộc, Vĩnh Bình, Cố Thành, Nhai Thành, La Bá, Tưu Sơn, Thạch Kiều, Thao Bình, Thượng Bình, Dương Pha, Yên Hà, Giang Khẩu, Lôi Vương, Long Lâm, Trung Bá, Bạch Quan, Thái Đường, Sa Kim, Bạch Hà, Thuyên Thủy, Kiều Đầu, Thảo Bình, Lôi Bá, Vương Bá, Tiêu Lương, Tam Dục, Than Bình.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Cam Túc
Lũng Nam


title: Ponderia abies

text:
Ponderia abies là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ponderia


title: 1042 Amazone

text:
1042 Amazone là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth ngày 22 tháng 4 năm 1925. Tên ban đầu của nó là 1925 HA. Nó được đặt theo tên Amazon River. Nó mất đến 540 giờ đồng hồ để hoàn thành quỹ đạo của mình.

Chú thích

001402
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
19250422
Tiểu hành tinh được đặt tên
001402


title: Leptonema marlieri

text:
Leptonema marlieri là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Suvereto

text:
Suvereto là một đô thị ở tỉnh Livorno ở vùng Toscana, có khoảng cách khoảng 90 km về phía tây nam của Firenze và khoảng 60 km về phía đông nam của Livorno. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.948 người và diện tích là 92,9 km².

Suvereto giáp các đô thị: Campiglia Marittima, Castagneto Carducci, Follonica, Massa Marittima, Monterotondo Marittimo, Monteverdi Marittimo, Piombino, San Vincenzo, Sassetta.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Livorno


title: Mermiglossa rufa

text:
Mermiglossa rufa là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Mermiglossa
Động vật được mô tả năm 1912


title: Saint-Jean-du-Corail

text:
Saint-Jean-du-Corail là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 127 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjeanducorail


title: Clathrodrillia dautzenbergi

text:
Clathrodrillia dautzenbergi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clathrodrillia


title: Pseudoluperus fulgidus

text:
Pseudoluperus fulgidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wilcox miêu tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoluperus


title: Ploemeur

text:
Ploemeur (Plañvour trong tiếng Bretagne) là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 39,72 km², dân số năm 1999 là 18.304 người. Khu vực này có độ cao từ -1-55 mét trên mực nước biển.

The inhabitants danh xưng trong tiếng Pháp là the Ploemeurois.

Tiếng Bretagne
Xã này đã phát động một kế hoạch song ngữ thông qua Ya d’ar brezhoneg ngày 18 tháng 4 năm 2006.
Đây là nơi sinh của
 Stanislas Dupuy de Lôme (sinh năm 1816 ở lâu đài Soye - †1885).
 Yoann Gourcuff sinh năm 1986, cầu thủ bóng đá FC Girondins de Bordeaux và đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp.

Ploemeur kết nghĩa vớis:
  Diksmuide, (Bỉ)
  Fermoy, (Ireland)
  Nowa Dęba, (Ba Lan)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức of Ploemeur
 UnTrang mạng chính thức on the history of Ploemeur and its monuments
 Ploemeur/Plañvour's page on the portal of the towns and cities of Brittany
French Ministry of Culture list for Ploemeur

Xã của Morbihan


title: Chiến tranh Việt–Xiêm (1771–1772)

text:
Chiến tranh Việt- Xiêm (1771-1772) là cuộc chiến giữa Thái Lan dưới Vương triều Thonburi của vua Taksin và Đàng Trong nước Đại Việt (Việt Nam ngày nay) thời chúa Nguyễn Phúc Thuần cuối thế kỷ 18.

Cuộc chiến này bao gồm nhiều trận lớn nhỏ, phần lớn đã xảy ra ở các tỉnh thuộc miền Nam Việt Nam. Trong hai năm đối đầu này, đôi bên đều bị thiệt hại nặng về người và của, nhất là xứ Hà Tiên, khiến Trịnh Hoài Đức đã phải viết rằng: Khi quân Xiêm qua xâm chiếm, chúng đã phá hết thành lũy Hà Tiên, phá tan nhà cửa, cướp hết của cải, nhân dân đều bỏ trốn chỉ còn lại gò đất hoang mà thôi.

Nguyên nhân
Sau khi Trịnh Quốc Anh lên ngôi vua ở Xiêm La, biết con vua cũ (Phong vương) là Chiêu Thúy còn ở Hà Tiên (Việt Nam), sợ ngày sau sinh ra biến loạn, bèn đến tháng 10 năm Tân Mão (1771) đem binh thuyền sang vây đánh Hà Tiên.

Diễn biến
Theo Việt Nam sử lược thì sau đó Tổng binh trấn Hà Tiên là Mạc Thiên Tứ giữ không nổi phải bỏ thành chạy về Trấn Giang (Cần Thơ). Vua Tiêm La (Xiêm La) để tướng là Trần Liên, ở lại giữ Hà Tiên rồi tiến quân sang đánh Chân Lạp. Quốc vương là Nặc Tôn phải bỏ chạy. Vua Tiêm La đóng quân ở thành Nam Vang và lập Nặc Non lên làm vua Chân Lạp.

Tháng 6 năm sau (1772) chúa Nguyễn (Nguyễn Phúc Thuần) sai quan Tổng suất là Nguyễn Cửu Đàm lĩnh chức Điều khiển đem binh thuyền đi đánh quân Tiêm la. Quân của Nguyễn cửu Đàm tiến sang đến Nam Vang, quân Tiêm La bỏ chạy về Hà Tiên, Nặc Non cũng chạy về Cần Bột. Nặc Tôn lại về làm vua Chân Lạp. Vua Tiêm La về đến Hà Tiên sai người đưa thư sang gọi Mạc Thiên Tứ về để giảng hòa. Mạc thiên Tứ không chịu. Vua Tiêm La bèn để Trần Liên ở lại giữ Hà Tiên, rồi bắt con gái Mạc thiên Tứ và Chiêu Thúy đem về nước.

Năm sau Mạc Thiên Tứ thấy việc không xong, bèn sai người sang Tiêm La xin hòa. Vua Tiêm La gọi Trần Liên về và cho người con gái của Mạc Thiên Tứ về Hà Tiên. Còn Chiêu Thúy thì đem giết đi. Từ đó Mạc thiên Tứ lại về giữ đất Hà Tiên.

Tác giả Gia Định thành thông chí là Trịnh Hoài Đức kể chi tiết:
Tháng 9 (1771), Phi nhã Tân (tức Trịnh Quốc Anh) thấy Chiêu Thúy (Chúy) hiện đang ở Hà Tiên, lo rằng việc ấy khó chịu...(Nhân) thừa nhuệ khí vừa mới phá giặc ở Lục Côn (thuộc nước Miến Điện) nên mới thân điều 2 vạn lính thủy lục, dùng tên cướp Trần Thái ở núi Bạch Mã làm người dẫn đường.
Ngày mùng 3 tháng 10, chúng tiến đến Hà Tiên, vây chặt trấn thành (thành có 3 mặt chắn bằng ván gỗ, không phải xây bằng đất đá). Lúc ấy quân giữ Hà Tiên rất ít ỏi, nên họ phải đóng chặt cửa thành để chống cự, mặt khác lo cấp báo với đồn dinh Long Hồ. Thủy quân của Xiêm chiếm được núi Tô Châu rồi dùng súng lớn bắn vào thành, tình thế rất nguy cấp.

Đêm mùng 10, kho thuốc súng ở núi Ngũ Hổ bốc cháy khiến cả thành đều chấn động. Qua đêm 13, quân Xiêm từ cửa sau của thành do chỗ cửa sông nhỏ không được đắp thành phá cửa xông vào phóng lửa đốt dinh, ánh lửa rực cả núi rừng, quân Xiêm trong ngoài giáp công, chúng vừa đánh trống vừa hò reo huyên náo, tiếng súng đại bác vang như sấm. Tông Đức hầu (Mạc Thiên Tứ) thân dẫn quân đánh với chúng trên đường phố, một lúc sau, quân dân trong thành tan vỡ chạy tán loạn, qua canh ba thành vỡ, Tông Đức hầu quyết tử chiến với địch thì Cai đội Đức Nghiệp hầu đến ôm nách đưa Tông Đức hầu lên thuyền rồi chèo theo đường sông hướng về Giang Thành (tên một thủ sở) mà chạy. Hiệp trấn Mạc Tử Hoàng, Thắng Thủy hầu Mạc Tử Thảng và Tham tướng Mạc Tử Dung đem thủy quân phá vòng vây rồi theo đường biển chạy xuống Kiên Giang, sau đó qua Trấn Giang đóng lại.

Ngày 15, thuyền của Tông Đức hầu đến Châu Đốc, tướng Xiêm là Chiêu khoa Liên cho truy binh đuổi theo, Tông Đức hầu sai Cai đội Đồ Bà (Chà Và) là Sa Ra chặn đánh nhưng cũng thua, bèn rút ra đạo Tân Châu Tiền Giang, ở đó ông gặp Lưu thủ dinh Long Hồ là Cai cơ Kính Thận hầu Tống Phước Hiệp đang thân dẫn binh của dinh đến tiếp ứng, họ vội giục gấp quân tiến vào sông Châu Đốc đánh giết đẩy lui quân giặc. Quân giặc Xiêm vì không biết đường nên đi lầm vào sông cụt, bị đại binh đuổi kịp chém đầu được hơn 300 tên. Chiêu khoa Liên bỏ thuyền chạy lên bờ rồi suốt đêm theo đường Chơn Giùm (Chan Sum) chạy về Hà Tiên. Quân dinh Long Hồ thu được 5 chiếc thuyền chiến, súng ống và vật dụng của quân Xiêm và ghe sai của Hà Tiên không kể xiết, rồi để quân ở lại giữ đạo Châu Đốc, còn đại binh lui về Tân Châu cùng Tông Đức hầu hỏi han, an ủi cơ sự, sau đó sai thuyền bè đưa Tông Đức hầu về nghỉ tại dinh Long Hồ.

Lại nói Cai đội đạo Đông Khẩu là Nhơn Thanh hầu Nguyễn Hữu Nhơn đón đánh quân Xiêm ở Cường Thành (Lấp Vò, thuộc tỉnh Đồng Tháp), Hậu Giang, ông cho quân giữ lấy chỗ hiểm yếu rồi bất thần xuất quân đánh liền mấy trận đều thắng, thu được 10 chiếc thuyền chiến của quân Xiêm. Quân Xiêm theo đường bộ chạy trốn nhưng cũng bị chém, bị thương và bị đói khát chết mất quá nửa và cuối cùng chúng thấy đất Long Hồ nhiều hiểm yếu nên không dám tái phạm. Khi ấy Phi nhã Tân để Chiêu khoa Liên ở lại giữ trấn Hà Tiên còn y thân dẫn hùng quân thẳng đến nước Cao Miên. Vua Cao Miên là Nặc Ong Ton (Ang Ton) chạy ra đất Bát Chiên, Long Quật. Phi nhã Tân đưa Nặc Ong Non (Ang Non) trở lại làm Quốc vương Cao Miên, quân Xiêm chiếm giữ phủ Nam Vang và có ý dòm ngó đất Gia Định của ta.

Tháng 11, Thống suất Khôi Khoa hầu, Tham mưu Miên Trường hầu gửi công văn mời Tông Đức hầu cùng hội họp...Tông Đức hầu trình bày hết mọi nguyên do thất thủ và dâng biểu xin chịu tội. Tháng 12, triều đình xuống chiếu tha tội cho Tông Đức hầu, lại cấp cho lương tiền rồi sai quan Điều khiển (Nguyễn Cửu Đàm) điểm binh đưa Tông Đức hầu về trú ở đạo Trấn Giang để chiêu dụ vỗ về kẻ lưu vong, chuẩn bị cơ hội dẹp giặc.

Tháng 2 mùa xuân năm Nhâm Thìn (1772), triều đình nghị tội việc Khôi Khoa hầu không tiếp viện để cho Hà Tiên bị rơi vào tay địch, giáng Khôi Khoa hầu xuống làm Cai đội, triệu Miên Trường hầu về kinh đợi lệnh. Tháng 6, quan Điều khiển điều binh tiến đánh, Đàm Ân hầu lãnh đại binh kéo đi theo đường Tiền Giang, Cai bạ dinh Long Hồ là Hiến Chương hầu Nguyễn Khoa Thuyên đem quân binh Đông Khẩu theo đường biển Kiên Giang tiến tới, Lưu thủ Kính Thận hầu theo đường Hậu Giang đến đóng ở Châu Đốc để làm 2 đường tiếp ứng cho đạo quân trước. Lúc ấy, Nhơn Thanh hầu đương bị bệnh nặng, một mình Hiến Chương hầu quản 3000 quân dùng 50 chiếc thuyền đủ cỡ lớn nhỏ tiến đánh quân Xiêm nhưng thấy bất lợi nên phải rút về đạo Kiên Giang. Đàm Ân hầu lại dùng một người Cao Miên là Nhum Rạch làm tiên phong kéo quân đến đánh Nam Vang, quân Xiêm bị chết rất nhiều. Phi nhã Tân phải chạy xuống Hà Tiên, Nặc Ong Non (Ang Non) thì chạy về Cần Vọt, quân ta thu phục được các phủ Nam Vang và La Vách. Nặc Ong Ton (Ang Ton) trở lại ngôi cũ, nước Cao Miên từ đó được yên ổn, đại binh kéo về và gửi tiệp báo lên triều đình...

Phi nhã Tân về đến Hà Tiên bèn viết thư giảng hòa gởi đến Tông Đức hầu nhưng hầu không trả lời, Phi nhã Tân tự nghĩ mình mới chiếm được nước Xiêm, gốc rễ chưa được vững bền, nay đem quân đi xâm lược phương xa cũng chưa thành công, nếu cứ để cho quân sĩ lưu dây dưa thì một mai nước Xiêm có người chiếm lấy sào huyệt khiến tấn thoái đều cùng đường, dẫu có hối cũng không kịp. Y bèn chọn quân giao cho Chiêu khoa Liên ở lại giữ Hà Tiên, còn tự thân dẫn quân, bắt lấy con cái của Tông Đức hầu và Chiêu Thúy (Chúy) đưa xuống thuyền trở về thành Vọng Các. Về tới Xiêm thì giết Chiêu Thúy.

Tháng 2 mùa xuân năm Quý Tỵ (1773), Tông Đức hầu ở tại Trấn Giang rồi cho người sang Xiêm để thăm dò động tĩnh, ngoài mặt tỏ ra là hòa hoãn kết thân, nên Phi nhã Tân bằng lòng, đưa người thiếp thứ tư và người con gái nhỏ của Tông Đức hầu mà y đã bắt để làm tin trở về Trấn Giang và cho gọi Chiêu khoa Liên về nước. Khi quân Xiêm qua xâm chiếm, chúng đã phá hết thành lũy Hà Tiên, phá tan nhà cửa, cướp hết của cải, nhân dân đều bỏ trốn chỉ còn lại gò đất hoang mà thôi. Tông Đức hầu khôn xiết bùi ngùi trước cảnh hoang tàn như thơ Thử Ly miêu tả nên tạm trú ở Trấn Giang, rồi sai Hiệp trấn Mạc Tử Hoàng trở về để sửa sang lại dinh lũy.

Sử liệu liên quan

Trích ký sự của Alexander Hamilton:
Trong năm 1771, vua Xiêm đã gây chiến với lân bang với đạo quân gồm 50.000 người đi đường bộ và 20.000 người đi đường biển...Khi lục quân và hải quân Xiêm đe dọa Campuchia, nhà vua nước này biết không thể đương đầu được với người Xiêm, bèn ra lệnh cho dân chúng sống dọc biên giới phải tản cư về kinh thành, đồng thời hủy hoại mọi thứ mà họ không mang theo được...Ngay sau đó, nhà vua cho người đi cầu viện nhà vua xứ Đàng Trong, xin nhà vua này tham chiến và che chở cho ông. Việc ấy, được người Việt Nam chấp nhận với điều kiện là nước Campuchia trở thành thuộc quốc của xứ Đàng Trong. Mọi việc liền được thỏa thuận và nhà vua Campuchia đã tiếp nhận một đạo quân gồm có 5.000 người tham chiến trên bộ và 3.000 thủy binh cùng nhiều chiến thuyền có trang bị đầy đủ.

Cánh quân đi đường bộ của Xiêm, khi mới xâm nhập biên giới Campuchia đã nhận thấy đây đó vắng lặng, họ bắt đầu hoang mang, thất vọng…Thiếu thực phẩm, họ buộc phải giết lần hồi tất cả các súc vật dùng để kéo xe hay chuyển vận: cả voi lẫn ngựa...Bệnh dịch tả và bệnh sốt rét cũng hoành hành trong quân ngũ. Chỉ trong vòng hai tháng rưỡi, quân số bộ binh của Xiêm chỉ còn lại một nủa...

Còn cánh thủy binh của Xiêm vào thành Hà Tiên trên những chiếc thuyền nhỏ chỉ nhằm cướp bóc và đốt phá thị trấn này. Việc ấy đã được họ thực hiện xong, chỉ kể riêng món ngà voi mà họ đốt bỏ đã trên hai trăm tấn. Còn những chiếc thuyền lớn và ghe nhỏ của họ thì chở đầy ắp đồ vật cướp được…Người Việt Nam nắm chắc tình thế thuận lợi đã tấn công chớp nhoáng vào những tàu lớn, đốt một số chiếc, đồng thời lùa một số chiếc lên cạn. Trong lúc đó, đa số thuyền nhỏ của Xiêm bị mắc kẹt trong lòng sông hẹp dẫn vào thị trấn, và không thể quay ra tiếp cứu cho các tàu to…Người Việt Nam sau khi kết thúc chiến trận này bèn rút lui. Họ không cố ý kéo dài cuộc chiến đối đầu với một lực lượng hải quân nhiều hơn gấp bội.
Năm 1772, tôi (A. Hamilton) vẫn còn thấy nhiều xác tàu đắm và mọi thứ điêu tàn, đổ nát tại Hà Tiên.

Chú thích

Tham khảo
Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thông chí. Bản điện tử:
Trần Trọng Kim,Việt Nam sử lược, Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1964
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên, Quyển 3, Sài Gòn, 1959.
Trương Minh Đạt, Nghiên cứu Hà Tiên, Nhà xuất bản Trẻ & Tạp chí Xưa và Nay cùng ấn hành, 2008.
Phạm Việt Trung - Nguyễn Xuân Kỳ - Đỗ Văn Nhung, Lịch sử Campuchia. Nhà xuất bản Đại học và Trung học chuyên nghiệp, 1981.

Quân sự Việt Nam thời Lê trung hưng
Vương triều Thonburi
Việt Nam năm 1771
Việt Nam năm 1772
Xung đột 1771
Xung đột 1772
Chiến tranh Việt–Xiêm
Chúa Nguyễn
Quan hệ quân sự Thái Lan-Việt Nam


title: Giáo hoàng Côrnêliô

text:
Cornelius (Tiếng Việt: Côrnêliô; Tiếng Anh: Cornelius) là người kế nhiệm Giáo hoàng Fabian và là vị Giáo hoàng thứ 21 của giáo hội. Năm sinh và nơi sinh của ông không được xác định. Triều đại Giáo hoàng của ông được bắt đầu từ ngày 6 tháng 3 hoặc ngày 13 tháng 3 năm 251 và kéo dài cho tới khi ông qua đời vào tháng 6 năm 253 tại Civita Vecchia, Ý. Theo Liberian Catalog thì triều đại của ông kéo dài trong 2 năm 3 tháng 10 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 thì triều đại của ông bắt đầu vào tháng 3 năm 251 và kết thúc vào tháng 6 năm 253.

Trở thành giáo hoàng

Trong hy vọng vào sự tiêu diệt hoàn toàn Kytô giáo, Decius đã ngăn cản một cuộc bầu Giáo hoàng mới. Trong vòng 14 tháng, giáo hội không có Giáo hoàng. Trong bối cảnh khó khăn này, tổ chức hành chính của Giáo hội đã được Fabianô ổn đinh, chứng tỏ hiệu lực của mình và cho phép lấy quyết định tập thể của nhiều giáo sĩ khác nhau. Tuy nhiên quyền ưu tiên của Giáo hội Rôma đã được khẳng định và đáp lại những thỉnh nguyện của các Giáo hội khác, các giáo sĩ nhờ đến một linh mục tên là Novatianus (Novatian), tác giả của nhiều tác phẩm và có một lối viết văn hay theo các tiêu chuẩn của thời đại. Novatianus đã tin chắc ông là người duy nhất có thể được bầu làm Giám mục mới của Rô-ma.

Ngay khi cuộc bách hại lắng dịu và Decius phải chống lại cuộc xâm nhập của những người Goths thì cuộc bầu cử Giáo hoàng mới đã được diễn ra vào tháng 3 năm 251 và Cornelius - sinh tại Roma - đã được bầu và trở thành vị Giáo hoàng thứ 21 kế nhiệm Giáo hoàng Fabianô mà không phải là Novatianus. Lý do của điều này là do trong cuộc bách hại của Decius, nhiều Ky-tô hữu đã từ bỏ đức tin của mình vì sợ hoặc vì chủ nghĩa cơ hội. Nhiều người trong số họ muốn trở về với Giáo hội Rôma. Hai thái độ đối nghịch nhau lúc bấy giờ, những người cố chấp xoay quanh Novatianus và những người theo chủ trương tha thứ là những người đã thành công làm cho Cornelius được bầu. Thánh Cyprian, một người bạn của Cornelius, viết lại rằng Cornelius được chọn làm Giáo hoàng "bởi quyết định của Thiên Chúa và của Đức Kitô, bởi sự chứng thực của hầu hết mọi giáo sĩ, bởi lá phiếu của người dân, với sự đồng ý của các linh mục lớn tuổi và những người thiện chí".

Cuộc bầu cử của ông diễn ra giữa những cuộc chiến gay gắt. Ở Rôma, Novatianus tự tấn phong cho mình là Giám mục Rôma và trở thành giáo hoàng đối lập đầu tiên. Vị này cho rằng Giáo hội không có quyền hòa giải chẳng những người bội giáo, mà cả những người phạm tội sát nhân, tội ngoại tình, tội gian dâm hay ngay cả tái hôn. Ông cũng cho rằng những người đã chối bỏ đạo trong cuộc bách hại không được chấp nhận quay trở lại đạo ngay cả khi họ đã tỏ ra ăn năn, hối lỗi. Cách duy nhất để họ có thể quay trở lại đạo là rửa tội lại (rebaptism).

Phe đối lập bao gồm cả Giáo hoàng Cornelius, Cyprian – Giám mục của Cartherage, cho rằng không cần thiết phải rửa tội lại. Thay vào đó, họ nghĩ rằng những lapsi (những người đã sa ngã) chỉ cần tỏ ra ăn năn thống hội và chấp nhận đền tội thì có thể được đón nhận quay trở lại đạo. Đức Cornelius được sự hỗ trợ St Cyprian ở Châu Phi, St Dionysius và của hầu hết mọi người trong Giáo hội đã lên án chủ thuyết của Novatian, dù rằng giáo phái này kéo dài trong vài thế kỷ. Ngược lại Novatian được sự hỗ trợ của một thiểu số giới tăng lữ và thường dân Rô-ma – những người không thừa nhân việc Cornelius trở thành Giáo hoàng và cuộc ly giáo đã diễn ra bởi vì Novatianus đước ba Giám mục Italya chấp nhận tấn phong.

Nhiệm kỳ giáo hoàng

Vào năm 251, Đức Cornelius triệu tập thượng hội đồng ở Rôma cùng với Giám mục Điônisiô Alexanđria và Cyprianô Cartagô tán thành sự khoan dung của Cornelius và ra lệnh những người "sa ngã" được hòa giải với Giáo hội qua "bí tích hoà giải" thông thường đồng thời tuyên án tuyệt thông Nôvatiô và bè phái của ông. Thượng phụ Fabianô Antiôkia tán thánh, như nhiều Giám mục Đông phương, sự kiên quyết hơn nữa. Ông là người mà Cornelius đã gửi đến một bức thư, trong đó ông này biện luận cho quan điểm của mình. Giáo hoàng cũng phê chuẩn các sắc lệnh của Thượng Hội đồng các Giám mục tại Carthagô, trong đó thánh Cyprianô, Giám mục của Phi Châu cũng có những biện pháp nhân từ, nhưng không khoan hồng bằng các sắc lệnh của Cornêliô. Cyprianô yêu cầu đức Giáo hoàng xác nhận lập trường của ngài là người bội giáo chỉ có thể hoà giải bởi quyết định của vị Giám mục.

Một tài liệu từ thời Đức Cornelius cho thấy sự phát triển của Giáo hội Rôma trong giữa thế kỷ thứ ba. "có 46 linh mục, 7 phó tế, 7 chuẩn phó tế, 42 thầy giúp lễ, 52 thầy trừ quỷ, nhiều thầy đọc sách và giữ cửa" (Eusebio H.E 43,11). Từ những số liệu Burnet và Edward đã đánh giá số Kitô Hữu được ước lượng vào thời kỳ này là khoảng 50,000 người. Nhưng Benson Harnack cho rằng con số này quá cao.

Tử đạo

Decius qua đời trong một trận chiến, và Gallus (Gallô) được đưa lên thay. Cornelius bị ra lệnh phải tế lễ các thần dân ngoại và vì từ chối nên ngài đã bị Gallô đầy đến Centumcellae Civita Vecchia, ngài đã chết tại đây vào tháng 6 năm 253. Ông được mai táng tại nghĩa trang Thánh Callitus ở Rome. Cornelius không được chôn trong phần mộ dành riêng cho các Giáo hoàng nhưng trong một hầm mộ ở bên cạnh.

Trên bia mộ của ông thay vì tiếng Hy-lạp như Giáo hoàng tiền nhiệm Fabian hay Giáo hoàng kế nhiệm Lucius I đã được thay bằng chữ Latinh với dòng chữ: "Cornelius, tử đạo". Những thư từ của Cornelius viết trong thời gian lưu đày được viết bằng chữ Latinh thay vì bằng phong cách cổ điển như những người cùng thời. Chẳng hạn như Cyprian, một nhà thần học và là một Giám mục hay như Novatian – một nhà triết học. Điều này có thể cho thấy rằng Cornelius không đến từ một gia đình giàu có và ông không được đào tạo một cách bài bản.

Thành tựu lớn nhất của Giáo hoàng Cornelius là đã xử lý bè phái Novatian và giải quyết vấn đề người Ki-tô hữu quay trở lại đạo. Ông được suy tôn như một vị thánh của nhà thờ công giáo và được kính nhớ cùng với thánh Cyprian vào ngày 16 tháng 9.

Tham khảo
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Thánh Cornelius, Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Suy niệm các thánh tháng 9, Simon Hoadalat
 Trích Gương Thánh Nhân - ns Người Tín Hữu online, Nhóm Tinh Thần nhuận chính lại theo Patron Saints.

Đọc thêm
"A bit of exorcist history." National Catholic Reporter 36.38 (Sept 1, 2000): 6. General OneFile. Gale. Sacred Heart Preparatory (BAISL). 5 tháng 12 năm 2008
<http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS>.

"Decius." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online School Edition. 7 Dec. 2008 <http://school.eb.com/eb/article-9029704>.

"Gallus." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online School Edition. 7 Dec. 2008 <http://school.eb.com/eb/article-9035926>.

McBrien, Richard P. "Pope Cornelius, a reconciler, had a hard road." National Catholic Reporter 40.41 (Sept 24, 2004): 19(1). General OneFile. Gale. Sacred Heart Preparatory (BAISL). 5 tháng 12 năm 2008
<http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS>.

Moody Smith, D. "Review: The Rise of Christianity: A Review." Journal of the American Academy of Religion 54 (1986): 337–42.

"Novatian." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online School Edition. 7 Dec. 2008 <http://school.eb.com/eb/article-9056376>.

"Pope Saint Cornelius."  Patron Saints Index. 7 tháng 12 năm 2008

"Saint Cornelius." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online. 24 tháng 11 năm 2008 <http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137950/Saint-Cornelius>.

Saints and Feast Days. New York: Loyola P, 1991.

Schrembs, Joseph. "The Catholic Philosophy of History." The Catholic Historical Review 20 (1934): 1–22.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Letters of Pope Cornelius I

C|Anterus
Mất năm 253
Năm sinh không rõ


title: Rutilus ylikiensis

text:
Rutilus ylikiensis là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae.
Loài này chỉ có ở Hy Lạp.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi và hồ nước ngọt.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Crivelli, A.J. 2005. Rutilus ylikiensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Rutilus
Cá châu Âu


title: Acosmeryx castanea

text:
Acosmeryx castanea là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được miêu tả bởi Rothschild và Jordan năm 1903, và được tìm thấy ở miền đông và miền nam Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Sải cánh dài 75–90 mm.

Ấu trùng ăn Ampelopsis brevipedunculata và Cayratia japonica.

Chú thích

Tham khảo

Acosmeryx


title: Cristinacce

text:
Cristinacce  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Trần Tấn Thông

text:
Trần Tấn Thông (sinh năm 1970, quê ở Bình Dương) là một huấn luyện viên bóng đá Việt Nam. Anh là người gắn bó lâu đối với bóng đá tỉnh nhà từng thi đấu cho đội Sông Bé thời Nguyễn Minh Dũng, Trương Văn Dũ, Trương Văn Hải cùng đội Sông Bé giành cúp quốc gia 1994.Là gia đình có truyền thống bóng đá lúc trẻ anh thường đá ở các đội phong trào trong đó có xí nghiệp thuố lá và ít được lăng xê nên thường chỉ được vỏn vẹn trong đội Bình Dương.Năm 2008 anh được chỉ đạo làm hlv đội TDC Bình Dương khi đội mới chuyển giao thương hiệu từ Thành Long. Năm 2009 Anh bổ nhiệm làm hlv đội U21 Việt Nam tham dự giải U21 Quốc tế báo thanh niên sau kỳ tích làm được ở U21 Bình Dương trước đó. Hiện nay anh đang tham gia công tác đào tạo trẻ bóng đá Bình Dương.

Tham khảo

Huấn luyện viên bóng đá Việt Nam


title: Schematizella

text:
Schematizella là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1888 bởi Jacoby.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Schematizella brevicornis Laboissiere, 1940
 Schematizella burgeoni Laboissiere, 1922
 Schematizella cameruna (Laboissiere, 1927)
 Schematizella castanea (Laboissiere, 1940)
 Schematizella erythrocephala (Laboissiere, 1920)
 Schematizella flava (Clark, 1865)
 Schematizella ghesquierei Laboissiere, 1940
 Schematizella marlieri Laboissiere, 1940
 Schematizella pulchella Laboissiere, 1940
 Schematizella puncticollis Laboissiere, 1940
 Schematizella smaragdina (Laboissiere, 1929)
 Schematizella tropica (Baly, 1879)

Chú thích

Tham khảo

Galerucini


title: Bazinval

text:
Bazinval là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Bazinval on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Battaglia Terme

text:
Battaglia Terme là một thị xã ở vùng Veneto của Italia. Thị xã này thuộc tỉnh Padova.

Battaglia nằm ở rìa cực đông đồi Euganeas, và có các suối nước nóng.

Các đô thị kết nghĩa
Tuttlingen, Đức
Bischofszell, Thụy Sĩ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto
Lâu đài Ý


title: Kabardino-Balkaria

text:
Cộng hòa Kabardino-Balkar (, Kabardino-Balkarskaya Respublika; tiếng Kabardia: Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ, Qăbărdei-Baĺqăr Respublică; tiếng Karachay-Balkar: Къабарты-Малкъар Республика, Qabartı-Malqar Respublika), hay Kabardino-Balkaria (, Kabardino-Balkariya), là một chủ thể liên bang của Nga (một nước cộng hòa) tọa lạc tại Bắc Kavkaz, giáp biên giới với các vùng Shida Kartli, Racha-Lechkhumi và Kvemo Svaneti và Samegrelo-Zemo Svaneti của Gruzia. Theo thống kê 2010, dân số nước này là 859.939. Thủ đô là Nalchik.

Hành chính

Nalchik
Baksansky
Chegemsky
Chereksky
Elbrussky
Leskensky
Maysky
Prokhladnensky
Tersky
Urvansky
Zolsky

Tham khảo

Bắc Kavkaz
Vùng liên bang Bắc Kavkaz
Người Circassia
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga


title: Nàng Mau

text:
Nàng Mau là thị trấn huyện lỵ của huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Nàng Mau có vị trí địa lý:
Phía Đông giáp xã Vị Thắng
Phía Tây giáp các xã Vị Trung, Vị Thủy
Phía nam và phía bắc giáp các xã Vị Thắng, Vị Trung.

Thị trấn Nàng Mau có diện tích 5,23 km² và dân số năm 2019 là 6.449 người, mật độ dân số đạt 1.233 người/km².

Lịch sử
Ngày 1 tháng 7 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 45/1999/NĐ-CP về việc thành lập thị xã Vị Thanh và đổi tên huyện Vị Thanh thành huyện Vị Thủy. Theo đó, thành lập thị trấn Nàng Mau thuộc huyện Vị Thủy trên cơ sở 420 ha diện tích tự nhiên và 3.803 nhân khẩu của xã Vị Thủy; 204 ha diện tích tự nhiên và 1.819 nhân khẩu của xã Vị Thắng.

Hành chính
Thị trấn Nàng Mau được chia thành 5 ấp: 1, 2, 3, 4, 5.

Hình ảnh

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

Vị Thủy
Huyện lỵ Việt Nam


title: 219

text:
Năm 219 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 Bàng Đức, tướng nhà Ngụy, trước đó từng phục vụ dưới trướng của Mã Siêu

Tham khảo

Năm 219


title: Linda bei Neustadt an der Orla

text:
Linda bei Neustadt an der Orla là một đô thị ở huyện Saale-Orla, bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 16,6 km2, dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 412 người.

Tham khảo


title: Cossidae

text:
Cossidae là một họ lớn bao gồm các loài bướm đêm thuộc bộ Lepidoptera. Họ này gồm hơn 110 chi với gần 700 loài đã được biết đến, và còn nhiều loài đang chờ miêu tả. Bướm Carpenter được tìm thấy khắp toàn cầu, trừ phân họ Ratardinae hoạt động vào ban ngày phân bố ở Đông Nam Á.

Phân loại
Một vài họ khác như Dudgeoneidae, Metarbelidae và Ratardidae đã từng được xếp vào họ này một hoặc vài lần. Hiện tại Dudgeoneidae được xem là một họ riêng biệt Cossoidea, hai họ còn lại thường được xem là các phân họ trong họ Cossidae.

Hiện tại, Cossidae được chia thành 6 phân họ, nhưng còn nhiều chi vẫn chưa được xếp. Các phân họ và chi đặc trưng được liệt kê bên dưới:

Phân họ Cossinae

Phân họ Cossulinae
 Biocellata Davis, Gentili-Poole & Mitter, 2008
 Cossula Bailey, 1882
 Magulacra Davis, Gentili-Poole & Mitter, 2008
 Simplicivalva Davis, Gentili-Poole & Mitter, 2008
 Spinulata Davis, Gentili-Poole & Mitter, 2008

Phân họ Hypoptinae
 Acousmaticus Butler, 1882
 Givira Walker, 1856
 Hypopta Hübner, 1820
 Inguromorpha H.Edwards, 1888 (tentatively placed here)
 Langsdorfia Hübner, [1821]

Phân họ Metarbelinae
 Aethiopina Gaede, 1929
 Arbelodes Karsch, 1896
 Encaumaptera Hampson, 1893
 Indarbela Fletcher, 1922
 Lebedodes Holland, 1893
 Marshalliana Aurivillius, 1901
 Melisomimas Jordan, 1907
 Metarbela Holland, 1893
 Metarbelodes Strand, 1909
 Paralebedella Strand, 1923
 Saalmulleria Mabille, 1891
 Salagena Walker, 1865
 Squamicapilla Schultze, 1908
 Squamura Heylaerts, 1890
 Stenagra Hampson, 1920
 Subarchaeopacha Dufrane, 1945
 Teragra Walker, 1855

Phân họ Ratardinae

Phân họ Zeuzerinae
 Azygophleps Hampson, [1893]
 Endoxyla Herrich-Schäffer, 1854
 Endoxyla leucomochla
 Eulophonotus Felder, 1874
 Hamilcara Barnes & McDunnough, 1910 (tentatively placed here)
 Morpheis Hübner, 1820 (tentatively placed here)
 Phragmacossia Schawerda, 1924 (tentatively placed here)
 Phragmataecia
 Psychonoctua Grote, 1865 (tentatively placed here)
 Trismelasmos Schoorl, 1990 (tentatively placed here)
 Xyleutes Hübner, 1820
 Zeuzera Latreille, 1804

Incertae sedis
 Achthina
 Acritocera
 Acyttara
 Adelopsyche
 Allocryptobia
 Allostylus
 Anastomophleps
 Arctiocossus
 Austrocossus
 Brevicyttara
 Breyeriana
 Callocossus
 Carohamilia
 Catoxophylla
 Charmoses
 Coryphodema
 Cossodes
 Costria
 Degia
 Dimorphoctena Clench, 1957
 Dolecta

 Eremocossus
 Eugivira
 Givarbela Clench, 1957
 Gurnetia
 Hemilipia
 Holcocerus
 Isocossus
 Lentagena
 Macrocossus
 Meharia
 Mekla
 Neostygia
 Nomima
 Oreocossus
 Paracossus
 Pecticossus
 Philanglaus
 Philiodoron Clench, 1958
 Phragmatoecioides
 Pseudurgis
 Psychidarbela

 Psychidocossus
 Psychogena
 Ptilomacra
 Puseyia
 Ravigia
 Rethona
 Rhizocossus Clench, 1958
 Schausiania
 Sinicossus Clench, 1959
 Stygioides
 Sympycnodes
 Synaptophleps
 Theatrista
 Trigonocyttara
 Westia
 Xyleutites
 Zeuzeropecten
 Zeuzerops
 Zyganisus

Chú thích

Tham khảo
  (2004): Butterflies và Moths of the World, Generic Names và their Type-species – Cossidae. Version of 2004-NOV-05. Truy cập 2009-FEB-28.
  (2006): Markku Savela's Lepidoptera và some other life forms – Cossidae. Version of 2006-DEC-28. Truy cập 2009-FEB-28.

Liên kết ngoài

Flickr Cossidae


title: Thơ mới

text:
Thơ mới là cách gọi trào lưu sáng tác thơ phi cổ điển, chịu ảnh hưởng các phép tắc tu từ, thanh vần của thơ hiện đại phương Tây. Trở thành một hiện tượng trong khu vực các nước đồng văn châu Á, thơ mới ra đời, phát triển dựa trên yêu cầu cấp thiết hiện đại hóa thi ca truyền thống.

Một vài đặc điểm chính
 Giải phóng triệt để khỏi các phép tắc tu từ, thanh vần chặt chẽ của các thể loại thơ truyền thống, thậm chí có sự xuất hiện và phát triển mạnh của thể loại thơ tự do, thơ không vần, thơ cấu trúc theo bậc thang,...
 Số lượng câu thường không bị giới hạn như các bài thơ truyền thống.
 Ngôn ngữ bình thường trong đời sống hàng ngày được nâng lên thành ngôn từ nghệ thuật trong thơ, không còn câu trúc bởi việc sử dụng điển cố văn học.
 Nội dung đa diện, phức tạp, không bị gò ép trong những đề tài phong hoa tuyết nguyệt kinh điển.
 Chịu ảnh hưởng của các trào lưu, khung hướng hiện đại trong thơ ca phương Tây như chủ nghĩa tượng trưng, chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa duy mỹ, chủ nghĩa ấn tượng, duy hiện đại,...

Phong trào Thơ mới
Thơ mới tại các quốc gia thường bắt đầu bằng việc trên thi đàn xuất hiện những bài thơ có thể tài nghệ thuật, thanh vận, phức điệu,.... khác biệt với thơ truyền thống. Được sự ủng hộ của những cây bút trẻ, sự xuất hiện của các bài thơ phi cổ điển ngày càng nhiều và lý luận về thơ mới cũng phát triển trong sự đối đầu với các khuynh hướng sáng tác theo thể tài và loại thể thơ truyền thống. Khi sự thắng thế giữa thơ mới với thơ cũ đã hoàn tất, khi thơ mới đã được thừa nhận, tiến trình hiện đại hóa thi ca đã đến giai đoạn cuối với sự biến mất của khái niệm thơ mới trên thi đàn.

Từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, tại Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam, Đài Loan, Thái Lan, Malaysia,... thơ mới đã trở thành hiện tượng chung của khu vực. Nhật Bản có lẽ là quốc gia châu Á đi đầu trong phong trào thơ mới, với sự xuất hiện của thể loại shintaishi (tân thể thi) vào năm 1882, khi Toyama Seiichi (1848-1900), Yatabe Ryokichi (1851-1899) và Inoue Tetsujiro (1855-1944), ba giáo sư Đại học Tokyo, trong khi dịch thơ Tây phương, đã thử sáng tác một số bài thơ theo phong cách châu Âu đương thời và cho in thành tập mang tên Shintaishi-sho (tân thể thi sao), và đạt mốc lớn tiếp theo vào cuối thời Meiji với sự ra đời của thơ tự do, hay còn gọi là thơ sử dụng văn nói.

Xem thêm
 Phong trào thơ mới (Việt Nam)

Tham khảo

 Nhiều tác giả, Mục từ "Phong trào thơ mới (Việt Nam)", Từ điển Văn học (bộ mới), Nhà xuất bản Thế giới, H. 2005.
 Khương Việt Hà, Đường đến hiện đại của thi ca Nhật Bản, kỷ yếu hội thảo khoa học, Viện Văn học, tháng 1 năm 2008.

Thơ


title: Psilotreta pyonga

text:
Psilotreta pyonga là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Psilotreta


title: Douglas XFD

text:
Douglas XFD là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh trang bị cho tàu sân bay, đây là máy bay tiêm kích đầu tiên do Douglas Aircraft Company chế tạo.

Phát triển
XFD được thiết kế theo Chỉ tiêu kỹ thuật số 311 do Cục hàng không ban hành, yêu cầu về một máy bay tiêm kích hai tầng cánh hai chỗ trang bị cho tàu sân bay. Ngày 30/1/1932, Hải quân đã đặt mua XFD, Vought XF3U, và Curtiss XF12C để thử nghiệm. XFD được làm từ kim loại trừ vải bao ngoài. Trang bị động cơ Pratt & Whitney Wasp, bay lần đầu tháng 1/1933. Hải quân đánh giá thử nghiệm XFD từ ngày 18/6/1933 đến ngày 14/8/1934. Hiệu năng của XFD tốt, nhưng hải quân ngừng sử dụng máy bay tiêm kích hai chỗ nên nó không được đặt hàng.

Tính năng kỹ chiến thuật
Dữ liệu lấy từ Angelucci, 1987. các trang 182–183

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 2
Chiều dài: 25 ft 4 in (7,72 m)
Sải cánh: 31 ft 6 in (9,60 m)
Chiều cao: 11 ft 1 in (3,37 m)
Diện tích cánh: 295 ft2 (27,40 m2)
Trọng lượng rỗng: 3.227 lb (1.464 kg)
Trọng lượng có tải: 4.672 lb (2.119 kg)
Động cơ: 1 động cơ piston Pratt & Whitney R-1535-64, công suất 700 hp

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 208 mph (335 km/h)
Vận tốc hành trình: 170 mph (274 km/h)
Tầm bay: 576 dặm (927 km)
Trần bay: 23.700 ft (7.224 m)
Vận tốc lên cao: 1.670 ft/phút (8,48 m/s)

Vũ khí
3 súng máy 7,63 mm
Bom 500 lb (230 kg)

Xem thêm

Máy bay có tính năng tương đương
Vought XF3U

Tham khảo

Tài liệu

F1D
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: 7460 Julienicoles

text:
7460 Julienicoles (tên chỉ định: 1984 JN) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi James B. Gibson ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 9 tháng 5 năm 1984.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1984
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bombus caliginosus

text:
Bombus caliginosus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Frison mô tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1927
Động vật Tây Hoa Kỳ
Côn trùng Bắc Mỹ


title: Mỹ Hương, Mỹ Tú

text:
Mỹ Hương là một xã thuộc huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Mỹ Hương nằm ở phía đông huyện Mỹ Tú, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía bắc giáp huyện Châu Thành
Phía tây giáp thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa và các xã Long Hưng, Thuận Hưng
Phía nam giáp xã Thuận Hưng.

Xã có diện tích 26,62 km², dân số năm 1999 là 9.857 người, mật độ dân số đạt 370 người/km².

Lịch sử
Ngày 23 tháng 12 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 192-HĐBT. Theo đó, thành lập xã Thiện Mỹ trên cơ sở tách một phần diện tích, dân số của các xã Long Hưng, An Ninh, Hồ Đắc Kiện và Mỹ Hương.

Xã hội

Chú thích

Tham khảo


title: Lý Thừa Vãn

text:
Lý Thừa Vãn (tiếng Anh: Syngman Rhee, 26 tháng 3 năm 1875 – 19 tháng 7 năm 1965) là tổng thống đầu tiên của chính phủ lâm thời Đại Hàn Dân Quốc cũng như sau này là tổng thống đầu tiên của nhà nước Đại Hàn Dân Quốc. Thời gian 3 nhiệm kỳ liên tiếp làm tổng thống của ông (từ 15 tháng 8 năm 1948 đến 26 tháng 4 năm 1960) chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên trong bối cảnh chiến tranh Lạnh đang diễn ra trên toàn thế giới. Ông được xem là một người đã tạo ra một Nhà nước hiện đại đầu tiên trên bán đảo Triều Tiên vốn đã tồn tại tới ngày hôm nay nhờ thắng lợi trong cuộc chiến tranh Triều Tiên, đối đầu với kẻ thù chính là Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên theo chủ nghĩa cộng sản và thân Liên Xô.

Lý Thừa Vãn là một nhân vật theo chủ nghĩa chống cộng hàng đầu ở bán đảo Triều Tiên và là người đã dẫn dắt đất nước Hàn Quốc trải qua cuộc chiến tranh Triều Tiên tàn khốc. Sau chiến tranh, ông đã cố gắng tái thiết lại đất nước Hàn Quốc bằng nhiều chính sách phát triển kinh tế, ngoại giao cùng các chính sách khác. Lý Thừa Vãn giữ chức vụ Tổng thống cho đến năm 1960 thì về hưu. Sau khi từ chức, ông sống lưu vong và qua đời tại Honolulu, Hawaii, Hoa Kỳ, hưởng thọ 90 tuổi, thi hài ông được đem về Hàn Quốc và chôn cất tại nghĩa trang Quốc gia Hán thành, Seoul.

Lý Thừa Vãn sinh ngày 26 tháng 3 năm 1875. Ông sinh ra tại Hoàng Hải Đạo (Hwanghae-do; 황해도; 黃海道) và là con trưởng trong một gia đình trung lưu với 2 em trai và 2 em gái. Một người em trai và một người em gái của ông mất khi còn nhỏ. Lý Thừa Vãn là hậu duệ đời thứ 16 của Nhượng Ninh Đại Quân (양녕대군; 讓寧大君) (1394–1462). Năm 1877, gia đình ông chuyển lên Seoul sinh sống.

Tại Seoul, ông giảng dạy Nho giáo truyền thống ở các thư đường Lạc Động (Nakdong; 낙동; 駱洞) và Đào Động (Dodong; 도동; 桃洞). Người ta miêu tả rằng ông là người rất có triển vọng tham gia khoa cử. Năm lên 9 tuổi, ông bị mắc căn bệnh đậu mùa và suýt thì bị mù, tuy nhiên, nhờ một bác sĩ người Mỹ tên là Horace Newton Allen trực thuộc phái đoàn y tế tình nguyện đến chữa trị, ông mới may mắn được chữa khỏi căn bệnh này.

Tham khảo

Đọc thêm

 Lew, Yong Ick. The Making of the First Korean President: Syngman Rhee's Quest for Independence (University of Hawai'i Press; 2013); scholarly biography; 576 pages;

Xem thêm
 Yun Chi-Ho
 Cho Man Sik
 Kim Gu
 Kim Nhật Thành
 Park Chung Hee
 Kim Kyu Sik
 Chang Myon

Liên kết ngoài

 Syngman Rhee

Sinh năm 1875
Mất năm 1965
Tổng thống Hàn Quốc
Người bị ám sát
Người chống cộng Hàn Quốc
Nhà cách mạng Triều Tiên
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Cựu sinh viên Đại học Princeton
Tín hữu Kitô giáo Triều Tiên
Nhà dân tộc chủ nghĩa Triều Tiên
Người từ Haeju
Tín hữu Tin Lành Hàn Quốc
Tử vong do đột quỵ


title: Nimbhore Budruk

text:
Nimbhore Budruk là một thị trấn thống kê (census town) của quận Jalgaon thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nimbhore Budruk có dân số 8449 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Nimbhore Budruk có tỷ lệ 83% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 87%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Nimbhore Budruk, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Bidessonotus peregrinus

text:
Bidessonotus peregrinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được J.Balfour-Browne miêu tả khoa học năm 1947.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Bidessonotus


title: Polynoncus

text:
Polynoncus là một chi bọ cánh cứng trong họ Trogidae.

Các loài
Polynoncus aeger (Guerin-Meneville, 1844) (South America)
Polynoncus aricensis (Gutierrez, 1950) (South America)
Polynoncus bifurcatus (Vaurie, 1962) (South America)
Polynoncus brasiliensis (Vaurie, 1962) (South America)
Polynoncus brevicollis (Eschscholtz, 1822) (South America)
Polynoncus bullatus (Curtis, 1845) (Chile, Argentina)
Polynoncus burmeisteri Pittino, 1987 (Argentina)
Polynoncus chilensis (Harold, 1872) (Chile, Argentina)
Polynoncus diffluens (Vaurie, 1962) (Chile)
Polynoncus ecuadorensis Vaurie, 1962 (Ecuador)
Polynoncus erugatus Scholtz, 1990 (Argentina)
Polynoncus galapagoensis (Van Dyke, 1953) (quần đảo Galapagos)
Polynoncus gemmifer (Blanchard, 1846) (South America)
Polynoncus gemmingeri (Harold, 1872) (Panama to Argentina)
Polynoncus gibberosus Scholtz, 1990 (Chile)
Polynoncus gordoni (Steiner, 1981) (Peru)
Polynoncus guttifer (Harold, 1868) (South America)
Polynoncus haafi Vaurie, 1962 (Argentina)
Polynoncus hemisphaericus (Burmeister, 1876) (Argentina, Chile)
Polynoncus juglans (Ratcliffe, 1978) (Brazil, Guyana)
Polynoncus longitarsis (Harold, 1872) (Argentina, Chile)
Polynoncus mirabilis Pittino, 1987 (Chile, Argentina)
Polynoncus neuquen (Vaurie, 1962) (Chile, Argentina)
Polynoncus parafurcatus (Pittino, 1987) (Argentina, Brazil)
Polynoncus patagonicus (Blanchard, 1846) (Argentina)
Polynoncus patriciae Pittino, 1987 (Argentina, Uruguay)
Polynoncus pedestris (Harold, 1872) (Argentina)
Polynoncus peruanus (Erichson, 1847) (South America)
Polynoncus pilularius (Germar, 1824) (South America)
Polynoncus sallei (Harold, 1872) (Madagascar?, Ecuador, Peru)
Polynoncus seymourensis (Mutchler, 1925) (quần đảo Galapagos)
Polynoncus tenebrosus (Harold, 1872) (Ecuador)

Chú thích

Tham khảo

Trogidae


title: Melanoxanthus remota

text:
Melanoxanthus remota là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Quân đoàn bộ binh Bắc Kỳ

text:
Quân đoàn bộ binh Bắc Kỳ (tirailleurs tonkinois) là một Quân đoàn bộ binh nhẹ Bắc Kỳ, được thành lập năm 1884 để hỗ trợ cho các hoạt động của Quân đoàn viễn chinh Bắc Kỳ. Họ được chỉ huy bởi sĩ quan Pháp, và tham chiến trong một số trận giao chiến với quân Trung Hoa trong cuộc Chiến tranh Pháp-Thanh, và cũng tham gia tiễu phạt các cuộc nổi dậy của người Việt chống lại Pháp trong Cuộc bình định Bắc Kỳ.

Nguồn gốc
Trong cuộc biến cố Bắc kỳ 1873, Francis Garnier cho tuyển mộ các đơn vị dân quân Bắc Kỳ, phần nhiều là các tín đồ Công giáo, là những người không có thiện cảm và thiếu trung thành với triều đình Tự Đức, vốn vẫn đối xử không nương tay với họ. Các toán quân này chỉ tồn tại trong vài tuần, và bị giải tán khi người Pháp rút khỏi Bắc Kỳ vào mùa xuân năm 1874. Tuy nhiên, thí nghiệm này cũng chứng tỏ cho người Pháp thấy tiềm năng của việc tuyển mộ binh lính phụ trợ ngay tại Bắc kỳ.

Việc triển khai các đơn vị quân hỗ trợ người Việt được tiến hành trước hết tại Nam Kỳ, với việc người Pháp thành lập một trung đoàn bộ binh An Nam năm 1879 (thường được gọi là lính tập An Nam, lính tập Sài Gòn hay là lính tập Nam Kỳ - hay lính khố đỏ).

Trong khoảng những năm 1883 và 1885, quân Pháp hết sức bận rộn đánh dẹp quân cờ đen tại Bắc Kỳ, cũng như chống lại các lực lượng quân Việt và Trung Hoa. Các chỉ huy Quân đoàn viễn chinh Bắc Kỳ nối tiếp nhau sử dụng các lực lượng hỗ trợ Bắc Kỳ bằng cách này hay cách khác. Việc thiết lập các trung đoàn chính quy lính tập Bắc kỳ (hay lính khố đỏ Bắc kỳ) năm 1884 đã có tiền lệ là việc thí nghiệm lập ra các đội lính tập do tướng Bouët và Đô đốc Courbet tiến hành từ nửa cuối năm 1883. Quân Pháp sử dụng vài trăm quân cờ vàng như một toán quân hỗ trợ, trong các cuộc giao tranh chống lại quân cờ đen trong các trận đánh xảy ra vào tháng 8 năm 1883. Quân cờ vàng, dưới sự chỉ huy của một viên chỉ huy người Hy Lạp, là một tay phiêu lưu mạo hiểm, tên là Georges Vlavianos, vốn từng tham gia trong cuộc viễn chinh do Garnier tiến hành đánh Bắc kỳ năm 1873, đánh khá tốt trong vai trò quân xung kích tiền phương trong Trận Phủ Hoài (15 tháng 8 năm 1883) và Trận Palan (1 tháng 9 năm 1883), nhưng bị giải tán nhanh chóng sau cuộc giao tranh, vì chúng rất vô kỷ luật.

Lực lượng viễn chinh Pháp do Đô đốc Amédée Courbet chỉ huy trong trận Sơn Tây bao gồm bốn tiểu đoàn bộ binh lính mộ người An Nam từ Nam kỳ. Lực lượng này cũng có một đơn vị riêng biệt gồm 800 lính mộ Bắc kỳ, gọi là tirailleurs tonkinois, tức lính khố đỏ (hay lính tập) Bắc kỳ, dưới quyền chỉ huy của chỉ huy tiểu đoàn Bertaux-Levillain. Rất nhiều người trong số lính mộ Bắc kỳ đó là những kẻ đã phục vụ dưới trướng Vlavianos trong các trận giao chiến hồi mùa thu, và tái nhập ngũ phục vụ người Pháp sau khi tiểu đoàn Cờ vàng bị giải tán. Đô đốc Courbet không kiếm được các đại úy Pháp để chỉ huy các đại đội này, và họ chỉ đóng vai trò không đáng kể trong trận chiến tại chiến lũy Phù Sa trong trận Sơn Tây ngày 14 và 16 tháng 12. Số lính khố đỏ Nam kỳ, ngược lại, chiến đấu dưới sự chỉ huy của sĩ quan Pháp, giành được nhiều chiến công trong trận chiếm chiến lũy Phù Sa.

Tướng Charles-Théodore Millot, người lên thay Đô đốc Courbet làm chỉ huy lực lượng viễn chinh Bắc kỳ tháng 2 năm 1884, rất tin tưởng vào hiệu quả việc sử dụng các lực lượng phụ trợ người bản xứ. Millot cho rằng nếu các đội quân người bản xứ được chỉ huy bởi sĩ quan và hạ sĩ quan Pháp, họ sẽ chiến đấu hiệu quả hơn nhiều, và còn không có vấn đề kỷ luật, như quân Cờ vàng. Để kiểm nghiệm lý thuyết của mình, ông ta tổ chức các toán quân phụ trợ Bắc kỳ dưới quyền Bertaux-Levillain thành các đại đội quân chính quy, mỗi đại đội được đặt dưới quyền chỉ huy của một đại úy thủy quân đánh bộ. Một số đại đội này tham gia trận Bắc Ninh (tháng 3 năm 1884) và trận Hưng Hóa (tháng 4 năm 1884). Tới tháng 5 năm 1884, trong thành phần lực lượng viễn chinh Pháp đã có đến 1.500 quân phụ trợ người bản xứ Bắc kỳ

Thiết lập và tổ chức

Hài lòng trước những chiến tích thu được của đội lính mộ Bắc kỳ trong các trận giao tranh hồi tháng 3 và 4 năm 1884, tướng Millot quyết định chính thức hóa các đơn vị này bằng cách thành lập hai trung đoàn lính mộ Bắc kỳ tirailleurs (tức bộ binh, hay còn gọi là lính khố đỏ, mỗi trung đoàn gồm 3.000 quân, tổ chức thành ba tiểu đoàn, mỗi tiểu đoàn gồm 4 đại đội, mỗi đại đội có 250 lính, chỉ huy bởi các sĩ quan hải quân đánh bộ giàu kinh nghiệm. Mô hình này được sử dụng mấy năm trước tại Nam kỳ, nay được áp dụng cho các trung đoàn lính mộ Bắc kỳ. Theo sắc lệnh ngày 12 tháng 5 năm 1884, tướng Millot thành lập các trung đoàn bộ binh Bắc kỳ số 1 và 2. Các trung đoàn này được chỉ huy bởi Trung tá de Maussion và Trung tá Berger, là hai sĩ quan kỳ cựu, có nhiều chiến công trong các chiến dịch mà các tướng Bouët và Courbet chỉ huy. Các tiểu đoàn trưởng dưới quyền họ là Tonnot, Jorna de Lacale, Lafont, Merlaud, Pelletier và Pizon.

Do không có đủ sĩ quan hải quân đánh bộ chỉ huy, hai trung đoàn này ban đầu không được thành lập với đầy đủ quân số. Trong vài tháng, các đơn vị này chỉ gồm 9 đại đội, chia làm hai tiểu đoàn. Tuy nhiên, việc tuyển quân vẫn tiếp tục trong suốt mùa hè năm 1884 và tới 30 tháng 10 cả hai trung đoàn này đã đạt đủ quân số 3.000 người.

Một phương thức được tướng Millot thực hiện để đẩy nhanh việc tuyển quân là sử dụng lính đào ngũ từ quân cờ đen. Có khoảng vài trăm quân cờ đen đầu hàng Pháp tháng 7 năm 1884, sau khi quân Pháp hạ thành Hưng Hóa và Tuyên Quang, và xin được phục vụ quân Pháp. Tướng Millot cho phép họ nhập vào các trung đoàn lính mộ Bắc kỳ như một đại đội độc lập, và họ được phái đến một đồn lẻ của Pháp trên sông Đáy dưới quyền chỉ huy của một sĩ quan Pháp có thiện cảm với họ, Thiếu úy Bohin. Nhiều sĩ quan Pháp khác tỏ ra hoảng sợ trước việc tướng Millot sẵn lòng tin tưởng quân cờ đen, và Bohin được mệnh danh là le condamné à mort - tức coi như đã chết. Trên thực tế, quân cờ đen đáp lại sự tử tế của thiếu úy, và trong vòng vài tháng, phục vụ tốt dưới trướng ông này, tham gia một số cuộc càn quét quân nổi dậy người Việt và giặc cướp. Tuy nhiên, trong đêm ngày 25 tháng 12 năm 1884, họ đào ngũ hàng loạt, mang theo vũ khí, quân trang quân dụng và bỏ chạy về phía sông Đà. Họ cũng giết một trung sỹ người Bắc kỳ khi người này định báo động, nhưng không đụng đến thiếu úy Bohin đang ngủ say. Có lẽ là họ bị chấn động trước ưu thế của quân Thanh trên chiến trường Bắc kỳ, và mất lòng tin vào khả năng chiến thắng của quân Pháp, nên quyết định gia nhập trở lại vào hàng ngũ quân Cờ đen, rồi tham gia trong trận Tuyên Quang. Thí nghiệm thất bại của tướng Millot không được người kế nhiệm ông là tướng Brière de l'Isle lặp lại, và người Pháp từ đó về sau không tìm cách sáp nhập quân Cờ đen vào thành phần các trung đoàn bộ binh Bắc kỳ nữa.

Trung đoàn bộ binh Bắc kỳ thứ ba được Tướng de Courcy thành lập bởi sắc lệnh ra ngày 28 tháng 7 năm 1885. Trung đoàn thứ tư được Tướng Warnet thành lập với sắc lệnh ngày 19 tháng 2 năm 1886.

Hoạt động trong Chiến tranh Pháp-Thanh
Đại đội 8, trung đoàn số 1 Bắc kỳ (Đại úy Dia, trung úy Goullet) là một bộ phận trong đoàn quân Pháp đánh hạ thành Tuyên Quang ngày 2 tháng 6 năm 1884. Đại đội này cũng tham gia trong cuộc hành binh dưới quyền tướng Duchesne để giải vây cho thành Tuyên Quang tháng 11 năm 1884, tham chiến trong trận Yu Oc. Tiếp đó, với tư cách là một bộ phận của lực lượng đồn trú Tuyên Quang, đơn vị này chiến đấu rất anh dũng cùng hai đại đội Lê Dương Pháp trong trận vây hãm Tuyên Quang (tháng 11 năm 1884 tới tháng 3 năm 1885).

Đại đội 12, trung đoàn 1 Bắc kỳ (Đại úy Bouchet, trung úy Delmotte và Bataille) tham chiến trong trận Bắc Lệ (23-24 tháng 6 năm 1884) và trận Lam (6 tháng 10 năm 1884) trong chiến dịch Kép. Trung úy Bataille bị thương nặng trong cuộc giao chiến tại Lam và binh lính của ông do không có chỉ huy, tháo lui trước quân Thanh. Việc họ tháo lui đã tạo ra một lỗ hổng nguy hiểm tại trung tâm đội hình quân Pháp, và chỉ nhờ sự có mặt tình cờ của một tiểu đoàn bộ binh mà lỗ hổng này được bịt lại. Về cuối trận đánh, quân Pháp phản công, và quân bộ binh Bắc kỳ của Bataille giao chiến trong cuộc tấn công cuối cùng.

Đại đội 1, trung đoàn 1 Bắc kỳ (Đại tá de Beauquesne) tham chiến trong trận Núi Bóp (4 tháng 1 năm 1885).

Tiểu đoàn 1, trung đoàn 1 Bắc kỳ (chỉ huy tiểu đoàn Jorna de Lacale) và tiểu đoàn 1, trung đoàn 2 (chỉ huy tiểu đoàn Tonnot) tham gia trong trận Lạng Sơn (tháng 2 năm 1885). Tiểu đoàn của Tonnot cũng tham chiến kịch liệt trong trận Bắc Vie (Bắc Vi?) (12 tháng 2 năm 1885).

Đại đội 1, trung đoàn 2 Bắc kỳ (Đại úy Geil) giao chiến trong trận Đồng Đăng (23 tháng 2 năm 1885).

Đại đội 7, trung đoàn 1 Bắc kỳ (Đại úy Granier, trung úy Donnat) trinh sát chiến lũy của quân Thanh trước khi trận Hóa Mộc (2 tháng 3 năm 1885) và bị tổn thất nặng trong loạt súng đầu tiên từ phía quân Thanh. Trung úy Donnat cũng bị thương trong cuộc giao tranh này.

Trung đội của trung úy Fayn thuộc đại đội 1 của đại úy Dufoulon, trung đoàn 1 Bắc kỳ, gồm 50 binh sĩ, đánh đuổi một cánh quân Thanh, Việt và Mường tại Thai That (Thạch Thất) gần Sơn Tây trong ngày 18 tháng 4 năm 1885. Cuộc chạm trán diễn ra chỉ 4 ngày sau khi cuộc ngưng bắn giữa quân Pháp và quân Thanh tại Bắc kỳ có hiệu lực. Sự hùng dũng của quân bộ binh Bắc kỳ trong trận chiến này được tuyên dương rộng rãi bởi các chỉ huy Pháp, và được ghi nhớ trong bản nhật lệnh của Tướng Brière de l'Isle ra ngày 26 tháng 4.

Chú thích

Xem thêm
 Lính khố đỏ
 Lính tập

Tham khảo
Tiếng Pháp
 Huard, L., La guerre du Tonkin (Paris, 1887)
 Lecomte, J., Lang-Son: combats, retraite et négociations (Paris, 1895)
 Lecomte, J., La vie militaire au Tonkin (Paris, 1893)
 Lecomte, J., Le guet-apens de Bac-Lé (Paris, 1890)
 Mounier-Kuhn, A., Les services de santé militaires français pendant la conquête du Tonkin et de l’Annam (1882–1896) (Paris, 2005)
 Nicolas, V., Livre d'or de l'infanterie de la marine (Paris, 1891)
 Thomazi, A., Histoire militaire de l’Indochine française (Hanoi, 1931)
 Thomazi, A., La conquête de l'Indochine (Paris, 1934)
Tiếng Anh

Chiến dịch Bắc Kỳ
Việt Nam năm 1884
Việt Nam năm 1885
Pháp năm 1884
Pháp năm 1885
Chiến tranh Pháp-Thanh
Xung đột 1884
Xung đột 1885
Xung đột năm 1884
Xung đột năm 1885


title: Giang Biên (xã)

text:
Giang Biên là một xã thuộc huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Giang Biên nằm ở phía bắc huyện Vĩnh Bảo, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Tiên Lãng
Phía tây giáp xã Dũng Tiến
Phía nam giáp xã Vĩnh An
Phía bắc giáp huyện Tiên Lãng và tỉnh Hải Dương.

Giang Biên là xã nằm ở khu phía bắc huyện Vĩnh Bảo. Giáp Ranh với xã Nguyên Giáp huyện Tứ Kỳ - Tỉnh Hải Dương, xã Tiên Cường, huyện Tiên Lãng. Xã có tuyến đường quốc lộ 10 chạy qua, được kết nối với cầu Quý Cao, có hệ thống sông Luộc, sông Thái Bình và hệ thống đê quốc gia bao bọc dài 5km là xã có địa hình phức tạp dân cư rải rác toàn xã có 7 thôn dân cư, số hộ 2185, số khẩu 7856. Xã có vị trí thuận tiện trong giao thương với các vùng khác, người dân có truyền thống cần cù chịu khó và không ngừng phấn đấu vươn lên trong cuộc sống. Xã có những điều kiện thuận lợi về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội, để xây dựng Nông thôn mới.

Xã Giang Biên do phù sa hai con sông lớn là sông Thái Bình và sông Hóa bồi đắp thành.

Lịch sử
Dưới thời Bắc thuộc, Giang Biên thuộc Châu Hồng. Đến thời nhà Lý, nhà Trần (thế kỷ 11 - 14), Giang Biên thuộc huyện Tứ Kỳ và Đồng Lại. Đời Lê Thánh Tông (1460 - 1497), Giang Biên thuộc huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương. Năm Minh Mạng thứ 19 (1838), Giang Biên mới thuộc huyện Vĩnh Bảo, tỉnh Kiến An

Cùng với những làng xã thuộc Vĩnh Bảo, Giang Biên thờ nhiều vị thần làm thành hoàng vì có công chống giặc ngoại xâm trong các cuộc bình Chiêm, chinh Man, cự Nam Hán, phá Tống, diệt Nguyên - Mông. Đình.

Kinh tế
Giang Biên nổi tiếng với nghề dệt chiếu cói. Tuy nhiên, nghề này hiện đã mai một dần do sự xuất hiện của các loại chiếu sản xuất công nghiệp như chiếu ni-lông, chiếu tre, chiếu gỗ.

Trước kia, đặc sản nổi tiếng nhất của Giang Biên là thuốc lào. Cây thuốc lào ở đây được đánh giá rất cao về chất lượng, mùi thơm cũng như hương vị, được coi là một trong những vùng đất sản xuất thuốc lào tốt nhất Việt Nam. Còn hiện nay, đặc sản nổi tiếng nhất của Giang Biên là con rươi (Họ Rươi), diện tích rươi hiện tại là phần lớn chuyển đổi từ ruộng trồng cây thuốc lào và trồng lúa sang. Diện tích ruộng rươi của Giang Biên vào khoảng 80ha, với sản lượng bình quân khoảng 8 tạ/ 1ha. Thu nhập từ rươi làm kinh tế nhiều gia đình trở lên khá giả. Không những vậy, làm rươi còn giúp cho môi trường thêm trong sạch.

Hợp tác xã SX KD DV Nông Nghiệp Gia Đình đang đi đầu trong việc đưa sản phẩm từ con rươi ra thị trường.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Đất Trạng "Nở hoa Trạng nguyên"
 Làng Giang Biên - Hải Phòng
 Giang Biên - mảnh đất giàu nguyên khí


title: Euryphura

text:
Euryphura là một chi bướm trong phân họ Limenitidinae.

Các loài
Các loài xếp theo thứ tự bảng chữ cái.
Nhóm loài prophyrion
Euryphura porphyrion (Ward, 1871)
Euryphura togoensis Suffert, 1904
Nhóm loài aclys
Euryphura achlys (Hopffer, 1855)
Euryphura albimargo Joicey & Talbot, 1921
Euryphura chalcis (C. & R. Felder, 1860)
Euryphura isuka Stoneham, 1935
Euryphura plautilla (Hewitson, 1865)
Nhóm loài không rõ
Euryphura athymoides Berger, 1981
Euryphura aurantiaca Aurivillius, 1898
Euryphura concordia (Hopffer, 1855)
Euryphura ducarmei Hecq, 1990
Euryphura euthalioides Schultze, 1915
Euryphura nobilis Staudinger, 1891
Euryphura ochracea Bartel, 1905
Euryphura oliva Suffert, 1904
Euryphura vansomereni Jackson, 1956

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Aetheomorpha ocularis

text:
Aetheomorpha ocularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Aetheomorpha


title: Chalamera

text:
Chalamera là một đô thị trong tỉnh Huesca, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 153 người.

Tham khảo

Đô thị ở Huesca


title: Doãn Tuế

text:
Doãn Tuế (1917-1995), hay là Nguyễn Trung, là một sĩ quan cấp cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Trung tướng, nguyên Tư lệnh Binh chủng Pháo binh,(1968-1971), Phó Tổng Tham mưu trưởng (1978-1988).

Tiểu sử
Ông quê làng An Lãng xã Văn Tự huyện Thường Tín thành phố Hà Nội

Ông tham gia Quân đội nhân dân Việt Nam năm 1945.

Sau đó, ông tham gia chiến đấu tại mặt trận Hà Nội năm 1946, ngay từ khi bắt đầu hình thành lực lượng pháo binh của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Năm 1947, ông tham gia chỉ huy các trận đánh của pháo binh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chống lại lực lượng thủy quân của quân đội viễn chinh Pháp, dọc theo bờ sông Lô. Trong trận này ông là nguồn tư liệu cho nhạc sĩ Văn Cao sáng tác bài Trường ca Sông Lô. Trong thời gian này, Doãn Tuế trải qua các chức vụ chỉ huy: đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn pháo binh.

Tháng 4 năm 1949, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Các năm 1952 - 1954, Doãn Tuế là trung đoàn trưởng, rồi tham mưu trưởng Sư đoàn pháo binh 351, Đảng uỷ viên Sư đoàn, tham gia chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 (lúc này ông mang cấp bậc thượng tá).

Tháng 3 năm 1955, ông giữ chức Phó sư đoàn trưởng Sư đoàn 675 Pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam.

Sau đó, các năm 1955-1957, ông làm Phó tham mưu Bộ Tư lệnh Pháo binh quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Năm 1958, Doãn Tuế đi học ở Học viện Pháo binh Trung Quốc.

Sau khi về nước, các năm 1963-1964, ông là Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Pháo binh quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Ủy viên Thường vụ Đảng ủy Bộ tư lệnh Pháo binh.

Tháng 9 năm 1964, Doãn Tuế được bổ nhiệm Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Pháo binh.

Năm 1967, ông vào chiến trường B5 (miền Nam Việt Nam) làm Tư lệnh Pháo binh Miền.

Từ tháng 9 năm 1968 đến năm 1977, Doãn Tuế là Tư lệnh Binh chủng Pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam.

Năm 1971, ông là Phó Tư lệnh Mặt trận đường 9 Nam Lào.

Năm 1973, ông tham gia các trận đánh ở Quảng Trị, nhằm không cho Quân lực Việt Nam Cộng hòa lấn chiếm đất, trước khi Hiệp định Paris có hiệu lực.

Năm 1974, ông được phong quân hàm thiếu tướng.

Năm 1975, ông tham gia chỉ huy pháo binh trong chiến dịch Hồ Chí Minh.

Thời kỳ 1978-1988, Doãn Tuế được thăng chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Năm 1984, ông được phong quân hàm trung tướng.

Ông mất ngày 13 tháng 1 năm 1995, tại Hà Nội.

Tham khảo

Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Người Hà Nội
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1980
Tư lệnh Binh chủng Pháo binh, Quân đội nhân dân Việt Nam
Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam


title: Bộ Mao lương

text:
Bộ Mao lương (danh pháp khoa học: Ranunculales) là một bộ thực vật có hoa. Để có bộ này ít nhất nó phải chứa họ Ranunculaceae, họ của các loài mao lương.

Bộ Mao lương chiếm khoảng 1,6% sự đa dạng của thực vật hai lá mầm thật sự. Theo APG, bộ này chứa 7 họ với khoảng 200 chi và 4.400-4.500 loài. Magallön và ctv. (1999) cho rằng bộ này có niên đại khoảng 70 triệu năm trước (Ma), dựa trên các hóa thạch sớm nhất được coi là của bộ này. Tuy nhiên, nó là của thành viên trong họ Menispermaceae không cơ bản để quyết định. Anderson và ctv. (2005) xác định niên đại của nhánh phần thân cho bộ này là khoảng 122-120 Ma, sự rẽ nhánh trong nó bắt đầu vào khoảng 121-114 Ma. Tất cả các họ đã rẽ ra trước 105 Ma, ngoại trừ Ranunculaceae/Berberidaceae (khoảng 104-90 Ma). Một số báo cáo cho thấy sự hình thành quả bị làm chậm lại (tới 2 tháng sau khi thụ phấn), bao gồm Circeasteraceae, Eupteleaceae, Lardizabalaceae và Ranunculaceae (Sogo & Tobe 2006).

Các mối quan hệ trong bộ này được nghiên cứu và hiểu khá rõ. Hoot và Crane (1995), Kadereit và ctv. (1995), Oxelman và Lideacuten (1995), hay Hoot và ctv. (1999), Soltis và ctv. (2003), Kim và ctv. 2004), Worberg và ctv. 2006, 2007), tất cả đều cho rằng Eupteleaceae có thể là nhóm chị em với toàn bộ các họ còn lại trong bộ, mặc dù sự hỗ trợ cho vị trí đó trong một số nghiên cứu chỉ ở mức độ trung bình. Lưu ý rằng một số nghiên cứu trước đây cho rằng Ranunculaceae là nhóm chị em với các họ khác (Soltis và ctv. 2000). APG II cũng cho phép một tùy chọn về khả năng tách ra hay nhập vào của các họ Papaveraceae (nghĩa hẹp), Fumariaceae và Pteridophyllaceae trong họ Papaveraceae (nghĩa rộng). Bộ Anh túc (Papaverales) trước đây nói chung được coi là một bộ tách rời cận kề với bộ Mao lương (Cronquist 1981; Dahlgren 1989), nhưng rõ ràng là không có vị trí để thừa nhận điều này (xem hình), đặc biệt là khi sự hỗ trợ cho giả thuyết về vị trí của Eupteleaceae như là nhóm chị em với toàn thể nhánh này càng được củng cố thêm.

Cả hệ thống APG (1998) và hệ thống APG II (2003) đều công nhận bộ này và đặt nó trong nhóm các thực vật hai lá mầm thực thụ cơ bản (basal eudicots) và không quy tiếp thành các nhóm lớn hơn nữa. Các hệ thống này sử dụng định nghĩa sau:

 Bộ Ranunculales
 Họ Berberidaceae: Họ Hoàng mộc
 Họ Circaeasteraceae: Họ Tinh diệp thảo
 [+ Họ Kingdoniaceae ]: Độc diệp thảo
 Họ Eupteleaceae: Họ Lĩnh xuân
 Họ Lardizabalaceae: Họ Mộc thông
 Họ Menispermaceae: Họ Biển bức cát, tiết dê
 Họ Papaveraceae: Họ Anh túc
 [+ Họ Fumariaceae = Fumarioideae]: (Phân) họ Tử cận
 [+ Họ Pteridophyllaceae = Pteridophylloideae]
 Họ Ranunculaceae: Họ Mao lương
Ghi chú: "[+...]" = Các họ tách ra tùy chọn, có thể tách hoặc không tách từ họ trước đó.

Theo định nghĩa này, các thành viên được biết nhiều của bộ Ranunculales bao gồm các loài mao lương, ông lão, lâu đẩu, phi yến và anh túc.

Hệ thống Cronquist (1981) cũng công nhận bộ này, nhưng đặt nó trong phân lớp Magnoliidae, thuộc lớp Magnoliopsida [= thực vật hai lá mầm]. Nó sử dụng định nghĩa sau:
 Bộ Ranunculales
 Họ Berberidaceae
 Họ Circaeasteraceae
 Họ Coriariaceae
 Họ Lardizabalaceae
 Họ Menispermaceae
 Họ Ranunculaceae
 Họ Sabiaceae
 Họ Sargentodoxaceae
Trong hệ thống Cronquist thì các họ Papaveraceae và Fumariaceae (bao gồm cả các loài thực vật trong họ tùy chọn Pteridophyllaceae) được coi như là một bộ riêng gọi là Papaverales, được đặt trong cùng phân lớp Magnoliidae.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 NCBI Taxonomy Browser


title: Phyllonorycter lucidicostella

text:
The Lesser Maple Leaf Blotch Miner (Phyllonorycter lucidicostella) là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Canada (Ontario và Québec) và Hoa Kỳ (bao gồm Alabama, Connecticut, Illinois, Kentucky, Pennsylvania, Maine, Michigan, New York, Vermont và North Carolina).

Sải cánh dài khoảng 6.5 mm.

Ấu trùng ăn Acer species, bao gồm Acer floridanum và Acer saccharinum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bug Guide
Phyllonorycter at microleps.org

Phyllonorycter


title: Bostrycapulus odites

text:
Bostrycapulus odites là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Calyptraeidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 30 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 0 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 46 m.

Chú thích

Tham khảo

Bostrycapulus


title: Montrevel, Jura

text:
Montrevel là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Theo điều tra dân số 1999, xã có dân số là 107.Dân số ước tính vào năm 2006 là 92 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Ceraclea hypermestra

text:
Ceraclea hypermestra là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Ceraclea


title: Montgesoye

text:
Montgesoye là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Montgesoye on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Bulbophyllum polyblepharon

text:
Bulbophyllum polyblepharon là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

polyblepharon]]

P


title: 21229 Sušil

text:
21229 Sušil là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1562.1349594 ngày (4.28 năm).

Nó được phát hiện ngày 22 tháng 9 năm 1995.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Iznájar

text:
Iznájar là một đô thị trong tỉnh Córdoba, Andalucia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
La villa de Iznájar
Iznájar - Andalucian government's statistical information website

Iznajar


title: Gynoplistia galbraithae

text:
Gynoplistia galbraithae là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Pseudoclita

text:
Pseudoclita là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae trong họ Tortricidae.

Các loài
Pseudoclita prosantes Bradley, 1957

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Eucosmini


title: 2679 Kittisvaara

text:
2679 Kittisvaara (1939 TG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 10 năm 1939 bởi Yrjö Väisälä ở Turku.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2679 Kittisvaara

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1939


title: Saint-Laurent-de-la-Barrière

text:
Saint-Laurent-de-la-Barrière là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Saint-Laurent-de-la-Barrière nằm ở khu vực có độ cao trung bình 22 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 Saint-Laurent-de-la-Barrière trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Saint-Laurent-de-la-Barrière trên bản đồ nước Pháp

Xã của Charente-Maritime


title: Notosacantha sulawesica

text:
Notosacantha sulawesica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Notosacantha


title: Charybdis

text:
Trong thần thoại Hy Lạp, Charybdis và Scylla là hai con thủy quái sống ở eo biển Messina, 1 eo biển siêu hẹp nằm giữa nước Ý và đảo Sicily. Charybdis có dạng một xoáy nước khổng lồ. Trong tác phẩm Sử thi Odyssey của Homer, trên đường trở về quê nhà sau cuộc chiến thành Troy, Odysseus buộc phải vượt qua eo biển Messina và chạm trán hai con thủy quái. Bất cứ tàu bè nào đi qua eo biển này, nếu không phải rơi vào xoáy nước của Charybdis thì cũng là mồi ngon của quái vật 6 đầu Scylla.

Charybdis được miêu tả là con thủy quái náu mình giữa những tảng đá ngầm và tạo ra xoáy nước dữ dội, hút hết mọi tàu bè vào cái "bàng quang" khổng lồ của nó rồi phun ngược những xác tàu vỡ vụn lên mặt nước.

Theo thần thoại Hy Lạp, Charybdis là con gái của thần biển Poseidon và mẹ đất Gaia. Poseidon vốn có thù hằn với người em trai là thần Zeus (vua của các vị thần). Giúp cha rửa mối hận thù, Charybdis đã nhấn chìm nhiều đảo và đất đai của thần Zeus. Chúa tể của các vị thần nổi trận lôi đình trước hành động to gan lớn mật của Charybdis, lập tức bắt nàng và trói nàng xuống đáy biển.

Chưa nguôi cơn giận, Zeus còn nguyền rủa Charybdis biến thành bàng quang kinh tởm của loài thủy quái, còn chân tay trông như những cái mái chèo. Cứ 3 lần một ngày, Charybdis sẽ hút nước biển để giải tỏa cơn khát dữ dội rồi phun trào ra thành những xoáy nước tử thần.

Các con tàu khi vượt qua eo Messina, nếu tránh được xoáy nước Charydbis ở bờ bên này thì bắt buộc phải đối mặt với thủy quái 6 đầu Scylla, vì hai thủy quái nằm đối diện nhau trên 1 eo biển rộng chỉ vài km. Thành ngữ tiếng Anh "Between Charydbis and Scylla" mang nghĩa tương đương với "tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa" trong tiếng việt.

Theo Thomas Bulfinch, dựa trên các tác phẩm của Homer, Charybdis là kẻ lấy trộm con bò cái của Geryon từ thần Hermes, và bị trừng phạt biến đổi thành một con quái vật biển.

Các nhà khoa học đặt tên Charybdis cho một chi của Bộ cua.

Trong sử thi Odyssey của Homer
Trên đường trở về quê hương là đảo Ithaca từ cuộc chiến thành Troy, Odysseus gặp vô vàn gian khổ và thử thách. Sau khi vượt qua đảo Mỹ Nhân Ngư, anh buộc phải đi qua eo biển của hai thủy quái Scylla và Charybdis. Nếu lái tàu về phía Scylla để tránh xoáy nước, anh chỉ cần hy sinh 6 viên thủy thủ cho sáu cái đầu yêu quái, còn nếu tránh Scylla, cả đoàn thuyền có thể bị xoáy nước Charybdis nuốt chừng tất cả. Odysseus đã quyết định lựa chọn ít thiệt hại hơn. Có người nói, chính phù thủy Circe đã mách Odysseus cách này khi anh còn trên đảo với cô.

Đúng như tính toán của Odysseus, sáu cái đầu của Scylla đã ngoạm lấy 6 viên thủy thủ, Odysseus đã vượt qua được thử thách này.

Tuy nhiên nhóm thủy thủ của Odysseus lại tiếp tục phạm sai lầm. Lời tiên tri đã nói với Odysseus nhất định không được ăn thịt gia súc của các vị thần tại hòn đảo tiếp theo mà họ dừng chân. Đám thủy thủ đã phớt lờ lời cảnh báo nghiêm ngặt của Odysseus và làm thịt một số gia súc quý hiếm của Hyperion, một trong 12 vị thần Titan.

Để trừng phạt đám người này, Zeus đã tạo ra một cơn bão khủng khiếp làm vỡ nát con thuyền khiến cả đoàn thủy thủ bị hất văng xuống biển. Thuyền chìm, thủy thủ chết đuối, chỉ còn mình Odysseus sống sót vì anh không ăn thịt gia súc.

Nhưng thử thách dành cho Odysseus chưa dừng lại ở đó. Cơn giận của các vị thần vẫn chưa nguôi. Một trận bão khác cuốn phăng Odysseus vào xoáy nước Charybdis. Sau một hồi vật lộn, Odysseus tóm được một cành cây nhô ra và thoát khỏi xoáy nước hung dữ. 9 ngày sau, vị anh hùng trôi dạt lên hòn đào Ogygia, nơi chàng được nữ thần Calypso cứu mạng. Calypso giữ chàng ở lại đảo 9 năm.

Cuối cùng Odysseus cự tuyệt lời mời sống bất tử cùng Calypso mà nhất quyết trở về quê hương Ithaca, giành lại vợ và ngôi vua Ithaca. Tính ra, Odysseus đã mất gần 10 năm ròng mới về được nhà.

Tham khảo

Thần thoại Hy Lạp


title: Abraxas illuminata

text:
Abraxas illuminata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được Warren miêu tả năm 1894. Nó được tìm thấy ở Sikkim và Darjeeling ở Ấn Độ, cũng như Trung Quốc và Đài Loan.

Sải cánh dài khoảng 47 mm.

Ấu trùng ăn Celastrus hindsii.

Chú thích

Tham khảo

Abraxas
Động vật được mô tả năm 1894


title: Cyrnellus bifidus

text:
Cyrnellus bifidus là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Cyrnellus


title: Schönwald im Schwarzwald

text:
Schönwald im Schwarzwald là một đô thị trong rừng Đen thuộc nước Đức. Năm 1737, đồng hồ cúc cu đã được phát minh bởi Franz Ketterer ở Schönwald.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Webcam ở Schoenwald
  Information about Schönwald


title: Neocrepidodera obirensis

text:
Neocrepidodera obirensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Ganglbauer miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Neocrepidodera
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Stachys debilis

text:
Stachys debilis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Lamiaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Stachys debilis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Stachys
Thực vật Ecuador


title: 25024 Calebmcgraw

text:
25024 Calebmcgraw (tên chỉ định: 1998 QL19) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico ngày 17 tháng 8 năm 1998. Nó được đặt theo tên Caleb John McGraw.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Chrysolina seenoi

text:
Chrysolina seenoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Chrysolina


title: Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam

text:
{{Hộp thông tin tổ chức
| name = Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam
| abbreviation = VAA
| image = vaa logo.jpg
| image_border =
| size = 150px
| alt =
| caption =
| map =
| msize =
| malt =
| mcaption =
| motto =
| formation = 1994
| extinction =
| type = Hội nghề nghiệp
| status =
| purpose =
| headquarters = Số 192 đường Giải Phóng, phường Phương Liệt, quận Thanh Xuân
| location = Hà Nội, Việt Nam
| region_served =
| membership =
| language = Tiếng Việt
| leader_title = Chủ tịch
| leader_name =
| main_organ =
| parent_organization = Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam
| affiliations =
| num_staff =
| num_volunteers =
| budget =
| website = hoiketoankiemtoan.vn
| remarks =
}}Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (tên giao dịch tiếng Anh là Vietnam Association of Accountants and Auditors, viết tắt là VAA''') ra đời năm 1996 với nhiệm vụ là tổ chức nghề nghiệp của các tổ chức và cá nhân làm nghề kế toán và kiểm toán ở Việt Nam.

VAA đã trở thành thành viên của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) cũng như là thành viên của Liên đoàn Kế toán các nước ASEAN (AFA). Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam còn được sự bảo trợ chính thức của Bộ Tài chính.

Tính đến ngày 31/12/2006, ở Việt Nam đã có 120 công ty kiểm toán độc lập.

Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam được thành lập năm 1994, số hội viên lên tới gần 10.000 người.

Hội có trụ sở tại 192- Đường Giải Phóng- Phường Phương Liệt- Quận Thanh Xuân- Thành phố Hà Nội.

Khái quát
Hội có hệ thống tổ chức thành viên, bao gồm: 10 hội kế toán tỉnh, thành phố; 2 hội kế toán chuyên ngành (Hội Kế toán Kho bạc Nhà nước, Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam- VACPA); 6 phân hội kế toán chuyên ngành (tại các bộ, ngành); 6 chi hội kế toán trực thuộc và 3 hội viên tổ chức.
Hội có bốn tổ chức trực thuộc:
- Câu lạc bộ Kế toán trưởng toàn quốc (CAC), tập hợp các kế toán trưởng doanh nghiệp, cơ quan hành chính sự nghiệp, giám đốc tài chính, chuyên gia kế toán, kiểm toán. Hội viên được tham gia các sinh hoạt chuyên môn của Câu lạc bộ một năm hai lần, được cập nhật kiến thức, thảo luận các vấn đề liên quan đến nghề nghiệp kế toán, kiểm toán, được tặng ấn phẩm thông tin và lý luận của Hội và tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa khác...
- Trung tâm Nghiên cứu và tư vấn khoa học kế toán, cung cấp nhiều loại hình đào tạo: Bồi dưỡng kế toán trưởng; cập nhật kiến thức; bồi dưỡng thi cấp chứng chỉ kế toán viên hành nghề; đào tạo kế toán viên...; Thực hiện tư vấn nghiệp vụ cho các đối tượng có nhu cầu
- Ban Quản lý hành nghề kế toán, thực hiện việc quản lý hành nghề kế toán của Hội theo quy định của Bộ Tài chính: tiếp nhận hồ sơ đăng ký và công khai danh sách doanh nghiệp, cá nhân đủ điều kiện cung cấp dịch vụ kế toán; kiếm tra, kiểm soát chất lượng dịch vụ kế toán và đạo đức của người hành nghề kế toán; cập nhật kiến thức cho kế toán viên hành nghề...
- Tạp chí Kế toán, cơ quan thông tin lý luận của Hội, là diễn đàn của hội viên và những người làm nghề kế toán, kiểm toán trong cả nước...

Tôn chỉ, mục đích
Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (dưới đây gọi tắt là Hội) là tổ chức xã hội nghề nghiệp của các tổ chức và cá nhân làm nghề kế toán và kiểm toán ở Việt Nam.
Mục đích của Hội tập hợp, đoàn kết các tổ chức và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán ở Việt Nam vì sự nghiệp duy trì và phát triển nghề nghiệp; nâng cao chất lượng nghiệp vụ chuyên môn; giữ gìn phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp nhằm phục vụ ngày càng tốt hơn yêu cầu quản lý kinh tế tài chính của đất nước, hội nhập với các tổ chức nghề nghiệp kế toán và kiểm toán các nước trong khu vực và thế giới.

Vị trí
Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam hoạt động theo pháp luật của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và theo Điều lệ của Hội. Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam chịu sự quản lý nhà nước của Bộ Tài chính trong hoạt động nghề nghiệp kế toán, kiểm toán.

Hội là thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), là thành viên chính thức của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) và Hiệp hội Kế toán Đông Nam Á (AFA).

Phạm vi hoạt động
Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam hoạt động trong phạm vi cả nước, có trụ sở chính tại Hà Nội, có tư cách pháp nhân, tự trang trải và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về những hoạt động của mình.
Cơ quan ngôn luận Trung ương Hội là Tạp chí Kế toán và Kiểm toán.
Hội có biểu tượng, con dấu, tài sản, tài chính và tài khoản riêng (tiền Việt Nam và ngoại tệ) tại Ngân hàng, Kho bạc Nhà nước.

Nguyên tắc hoạt động

Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung, dân chủ, tự nguyện, tự quản, tự trang trải về tài chính và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của Hội Kế toán Việt Nam
 Trang web của IFAC (Liên đoàn Kế toán Quốc tế)

Kế toán
Kiểm toán
Tài chính


title: Mantidactylus charlotteae

text:
Mantidactylus charlotteae là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Glaw, F. & Vences, M. 2004. Mantidactylus charlotteae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Mantidactylus
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar