title: Coutances

text:
Coutances là một xã trong tỉnh Manche, thuộc vùng hành chính Normandie của nước Pháp, có dân số là 9.546 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Các thành phố kết nghĩa
  Ilkley, Vương quốc Anh
  Ochsenfurt, Đức
  La Pocatière Canada

Những người con của thành phố
 Rémy de Gourmont (1858 - 1915), nhà văn

Tham khảo

Xã của Manche


title: Tipula forcipula

text:
Tipula forcipula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Danh sách đĩa nhạc của Mariah Carey

text:
Danh sách đĩa nhạc của Mariah Carey bao gồm:
Danh sách các album phát hành từ khi cô khởi nghiệp năm 1990 tới nay.
Danh sách các đĩa đơn phát hành từ các album mẹ.

Mariah Carey
M

de:Mariah Carey#Diskografie
en:Mariah Carey discography
ru:Дискография Мэрайи Кэри


title: Leptopelis jordani

text:
Leptopelis jordani là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Angola.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A. 2004. Leptopelis jordani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Leptopelis
Động vật đặc hữu Angola


title: 1258 Sicilia

text:
1258 Sicilia (1932 PG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 8 năm 1932 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg. Nó được đặt theo tên the Latin name of the island thuộc Sicilia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 1258 Sicilia

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1932
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nomada schulthessi

text:
Nomada schulthessi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1999


title: Neobrotica hondurensis

text:
Neobrotica hondurensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: Zelandomyia tantula

text:
Zelandomyia tantula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

<references>

Zelandomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Symplocos trichoclada

text:
Symplocos trichoclada là một loài thực vật thuộc họ Symplocaceae. Đây là loài đặc hữu của Đài Loan.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 Lu, S.Y. & Pan, F.J. 1998. Symplocos trichoclada. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Đài Loan
T
Thực vật dễ tổn thương


title: Stenoluperus nipponensis

text:
Stenoluperus nipponensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Stenoluperus


title: Koszalin

text:
Koszalin là một thành phố Ba Lan. Thành phố này thuộc tỉnh. Thành phố có diện tích 98,33 km2, dân số 107.146 người.

Khí hậu

Tham khảo

Huyện thành phố của Ba Lan
Khởi đầu năm 1266


title: Thiếu nữ bên hoa huệ

text:
Thiếu nữ bên hoa huệ là một tác phẩm tranh sơn dầu do họa sĩ Tô Ngọc Vân sáng tác năm 1943. Bức tranh mô tả chân dung một thiếu nữ mặc áo dài trắng bên cạnh lọ hoa huệ trắng. Tác phẩm này được coi là bức tranh tiêu biểu nhất trong sự nghiệp sáng tác của họa sĩ Tô Ngọc Vân cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất cho mỹ thuật Việt Nam đầu thế kỷ 20....

Mô tả
Thiếu nữ bên hoa huệ mô tả chân dung của một người thiếu nữ mặc áo dài trắng đang nghiêng đầu một cách tự nhiên về phía lọ hoa huệ tây trắng. Hình dáng cô gái cùng những chi tiết và màu sắc xung quanh tạo thành một hình khối giản dị, toát lên một nét buồn vương vấn, nhẹ nhàng. Hoa huệ cắm trong lọ bên cạnh cô gái không phải là loại hoa huệ bông nhỏ thường dùng trong các ngày rằm mà là hoa huệ tây hay tên phổ biến là hoa loa kèn.

Lịch sử
Theo học khóa sơn dầu 1926-1931 của trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, họa sĩ Tô Ngọc Vân được coi là một trong những nghệ sĩ xuất sắc của hội họa Việt Nam trước 1945 với câu so sánh "Nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn". Bắt đầu có nhiều tác phẩm đáng chú ý từ thập niên 1930, Tô Ngọc Vân sáng tác bức tranh nổi tiếng nhất của ông, Thiếu nữ bên hoa huệ, vào năm 1943. Người mẫu của bức tranh là cô Sáu, một người mẫu tranh sáng giá thời bấy giờ ở Hà Nội. Cô còn là người mẫu cho nhiều tác phẩm khác của họa sĩ Tô Ngọc Vân trong đó có bức Thiếu nữ với hoa sen. Bên cạnh Tô Ngọc Vân, cô Sáu còn là người mẫu tranh cho nhiều họa sĩ nổi tiếng đương thời như Trần Văn Cẩn, Nguyễn Gia Trí, Lương Xuân Nhị. Sau này khi di cư vào miền Nam cô tiếp tục làm người mẫu cho họa sĩ Nguyễn Gia Trí.

Sau khi quân đội Pháp quay lại chiếm Hà Nội, Thiếu nữ bên hoa huệ được bán cho nhà sưu tập tranh nổi tiếng Đức Minh (tên thật là Bùi Đình Thản). Sau khi ông Đức Minh qua đời, tác phẩm này được các con của ông bán cho một người sưu tầm tên là Hà Thúc Cần với giá 15.000 USD. Theo lời họa sĩ Tô Ngọc Thành, con trai của họa sĩ Tô Ngọc Vân, thì sau khi mua được Thiếu nữ bên hoa huệ, ông Cần đã bán lại tác phẩm nổi tiếng ra nước ngoài, bấp chấp quy định cấm của Việt Nam. Một phiên bản chép lại của bức tranh từng được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam nhưng từ sau năm 1990 phiên bản này đã được gỡ bỏ trong nỗ lực chỉ treo tranh bản chính của Bảo tàng.

Đánh giá
Bức tranh Thiếu nữ bên hoa huệ được coi là tác phẩm nổi tiếng nhất của họa sĩ Tô Ngọc Vân cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất của hội họa Việt Nam đầu thế kỷ 20.

Bên cạnh những giá trị nghệ thuật, Thiếu nữ bên hoa huệ còn thể hiện cho một thú chơi tao nhã của người Hà Nội, thú chơi hoa loa kèn trắng, loài hoa nở rộ vào cuối tháng 3, đầu tháng 4 hàng năm ở đây.

Tham khảo

Tranh Việt Nam
Văn hóa Hà Nội
Tranh vẽ thế kỷ 20
Tranh vẽ người
Tranh vẽ hoa
Tranh sơn dầu


title: Scopula optivata

text:
Scopula optivata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở Úc, bao gồm Tasmania.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

O


title: Osmia brevipes

text:
Osmia brevipes là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được van der Zanden mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1994


title: Andrena evoluta

text:
Andrena evoluta là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Linsley & MacSwain mô tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1961


title: Nephrotoma jinxiuensis

text:
Nephrotoma jinxiuensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Thakurdwara

text:
Thakurdwara là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Moradabad thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Thakurdwara có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 211 mét (692 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Thakurdwara có dân số 35.279 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Thakurdwara có tỷ lệ 50% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 58%, và tỷ lệ cho phái nữ là 41%. Tại Thakurdwara, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Montferrat, Isère

text:
Montferrat là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 557 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số là 1430 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Người Rừng

text:
Người Rừng là một sinh vật bí ẩn được cho là sống ở Việt Nam, có hình dạng giống loài Bigfoot hoặc Yeti. Sinh vật này đi bằng hai chân, thẳng đứng và đã có người tự nhận là đã thấy nó cô độc hay di chuyển trong thị tộc nhỏ. Động vật này thường được thấy nhiều nhất trong khi đang tìm thức ăn từ trái quả, đến lá cây, và thậm chí là cáo bay.

Thuyết đầu tiên giải thích về sinh vật hình người bí ẩn này cho rằng Người Rừng là phần còn sót lại của nhóm người vượn đứng thẳng hay Neanderthal, theo nhà động vật bí ẩn học Loren Coleman.

Miêu tả
Người Rừng được miêu tả là cao khoảng 1m4 đến 1m8 (đôi khi cao đến 1m9) và được che phủ hoàn toàn bởi lông ngoại trừ phần đầu gối, bàn chân, bàn tay, và mặt. Bộ lông rậm rạp, có màu xám, nâu hoặc đen, đôi khi có màu đỏ. Dáng đi như người. Khuôn mặt được cho là giống một người đàn ông, mũi hếch; có cánh tay dài đến đầu gối; vai rộng; thân hình đầy cơ bắp.

Trong dân gian
Trong dân gian Việt Nam, người xưa thường gọi Người Rừng với cái tên "Đười Ươi". Theo quan niệm xưa, Người Rừng có đôi cánh tay rất khỏe, nó thường dùng tay để kiếm ăn. Người Rừng là một loài thú dữ, nó có thể bắt và ăn thịt người, nếu không đề phòng cẩn thận. Khi bắt được người đi rừng, Người Rừng thường nắm chặt tay của nạn nhân, sung sướng ngửa mặt lên trời, há mồm cười hả hê tít cả mắt suốt hàng giờ và chờ cho đến khi mặt trời lặn, nó sẽ ăn thịt nạn nhân.

Nắm được điểm yếu đó, người đi rừng thường đem theo mấy cặp Tre lồ ô, loại tre rỗng ruột, khi thấy Người Rừng thì luồn hai tay vào ống tre. Người Rừng cầm ống tre và cười, người thì cứ việc nhẹ nhàng rút tay ra khỏi ống tre mà trốn đi và tất nhiên khi mặt trời lặn thì Người Rừng chả ăn được gì, giận dữ mà bóp nát hai ống tre, đấm ngực ầm ầm, gào hú giữa rừng rất rùng rợn.

Những ghi chép trong lịch sử Việt Nam
Trong sách Tang thương ngẫu lục của hai tác giả Phạm Đình Hổ và Nguyễn Án, nội dung của sách là kể lại các câu chuyện có thật vào cuối đời Lê, được hoàn thành những năm đầu đời vua Gia Long, có kể như sau:

"Các động, các trại ở Tuyên Quang, phần nhiều ở xen vào tận hang núi, dân bản thổ thường làm nhà sàn để tránh thú dữ. Hồi quan Đốc đồng Nguyễn Đình Thạc ở trấn, có một Người khổng lồ vào nhà trong xóm bắt người mà ăn.

Nhà có mười người, ăn mất chín. Một người chạy trốn được lên báo quan; quan cho xe súng lớn đến bắn bừa vào. Người ấy ngồi chết trên nhà sàn, chân thõng xuống tận đất. Lôi ra thì thấy thân thể trần truồng, dài ước hơn hai trượng, tóc ngắn đến vai".

Theo sách cổ, một trượng vào thời Lê tương đương 1,7m, tức là Người khổng lồ đó cao khoảng 3,4m.

Sách Tang thương ngẫu lục viết tiếp, sau khi bắn hạ Người khổng lồ, ông Nguyễn Đình Thạc lấy làm lạ, về thuật chuyện với quan Bình chương Phan Trọng Phiên. Ông Phan Trọng Phiên nói:

"Đó là giống người ở biên cảnh Tây Nam. Năm Giáp Ngọ (1774), tôi đi đánh phương nam, có thấy trong kho vũ khố của họ Nguyễn một bộ da người, cũng suýt soát như thế, chứa đầy trấu. Hỏi người coi giữ, họ nói bắt được trong rừng. Chính người này thuộc về giống ấy".

Huyền thoại "Người Rừng không đuôi" ở Kon Tum
Đến Sa Thầy, khu vực Chư Mom Ray, “Người Rừng không đuôi” là một trong những câu chuyện được lưu truyền nhiều nhất. Theo lời truyền miệng của đồng bào Rơ Măm ở làng Le, xã Mô Rai, huyện Sa Thầy, thì Người Rừng từng vào làng bắt người ăn thịt, là nỗi ám ảnh của phụ nữ, trẻ em trong làng.

Ông A Pho, năm nay 60 tuổi, ở làng Le, kể:

“Tôi chưa thấy bao giờ, nhưng cha tôi lúc còn sống, mỗi lần làng có lễ hội, ngồi uống rượu là cha tôi lại kể chuyện gặp Người Rừng. Cha nói Người Rừng có thân hình giống loài vượn, không mặc quần áo, vì lông nhiều, màu xám đen như da con trâu, tiếng hú dài hơn con vượn”.

Theo câu chuyện ông A Pho thuật lại từ cha mình, vào một ngày cách đây đã rất lâu, khi con gà vừa cất tiếng te te gọi sáng nơi bìa rừng, ông A Mua (cha ông A Pho) khi đó còn là một chàng trai trẻ, đã thức dậy, chuẩn bị cùng nhóm thanh niên trong làng vào rừng đi săn.

Khi đến điểm săn, cách nhà hơn nửa ngày đường rừng, họ dừng chân bên dòng suối uống nước. Khi vừa vục tay xuống dòng nước mát lạnh, định uống thì A Mua và các chàng trai bất ngờ nghe tiếng hú vang cả núi rừng. Mọi người thất thần nhìn nhau.

Riêng A Mua, sinh ra, lớn lên ở vùng rừng núi này, tiếng cọp gầm, vượn hú, voi rống… đều đã nghe. Nhưng chưa bao giờ nghe tiếng hú lạ, rợn óc như vậy. Sau 1 phút trấn tĩnh, A Mua và các chàng trai quyết định tìm hiểu xem tiếng hú chưa từng nghe đó từ đâu ra, của loài thú nào.

Họ ai nấy lăm lăm dao đi rừng, rựa phát rẫy trong tay, dò dẫm đến gần nơi phát ra tiếng hú. Chẳng bao lâu sau, thì thấy cách đó không xa, một nhóm động vật lạ, hình dáng giống loài vượn, nhưng không có đuôi, toàn thân phủ một lớp lông màu xám, cao bằng đứa trẻ 7 - 8 tuổi.

Họ đứng bằng 2 chân như người, đang túm lại, dùng tay chẻ những cây mây lấy đọt bên trong ăn. Khi tiến lại gần hơn thì nhóm vật lạ phát hiện có người, chúng tụm lại, mắt hướng về phía nhóm thợ săn, sau đó nhe răng, đồng loạt hú lên những tràng dài lộng óc trước khi luồn nhanh vào rừng. Nhóm thợ săn hoảng sợ, bỏ chạy tán loạn.

Nói về truyền thuyết Người Rừng, ông HRach Lao, Chủ tịch ủy ban nhân dân xã Mô Rai cho biết:

“Chuyện Người Rừng đã từng tồn tại trong tâm trí người Rơ Măm từ mấy chục năm nay. Đến giờ, họ vẫn tin, sâu thẳm trong những cánh rừng già trên đỉnh Chư Mom Ray kia, Người Rừng vẫn đang tồn tại. Nhiều người cao niên trong làng Le từng khẳng định họ đã nhìn thấy Người Rừng… Và sự thật là nhiều năm trước cho đến hiện nay, các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu, nghiên cứu. Còn chuyện Người Rừng vào làng bắt người ăn thịt thì chỉ là suy đoán, không có cơ sở. 2 người đàn ông trong làng mất tích có thể do lúc đi rừng bị thú dữ, rắn độc tấn công. Hoặc do bệnh, không ra khỏi rừng kịp. Vì rừng quá rậm rạp nên không tìm thấy. Dù gì thì những câu chuyện liên quan đến Người Rừng cũng đã xảy ra lâu rồi. Nhưng trong tâm trí người Rơ Măm, Người Rừng vẫn luôn ám ảnh họ. Bây giờ, mỗi dịp lễ hội, người dân tụ lại uống rượu, mang chuyện xưa, trong đó có chuyện Người Rừng, ra kể cho con cháu nghe suốt đêm”.

Ngưng một lát, ông khẳng định: “Nhưng tôi chắc một điều, đồng bào không nói dối bao giờ…”.

Câu chuyện ở Bắc Sa Thầy
Một nhân chứng từng là nhân viên kiểm lâm ở lâm trường Bắc Sa Thầy kể lại:

Năm 1980, anh đã tận mắt nhìn thấy Người Rừng từ vị trí rất gần.

Thoạt đầu, những người kiểm lâm tưởng đó là gấu, nhưng tiến lại gần thì thấy một con vật to lớn, người đầy lông lá, đứng thẳng bằng hai chân, tóc xõa ngang lưng, đang rung một thân cây để nhặt trứng chim rơi xuống.  Người Rừng đó cao khoảng 1m8 và rất khỏe, thân cây lớn có đường kính khoảng 20cm mà bị rung lên bần bật khi bị Người Rừng lắc.

Các báo cáo của thực dân Pháp
Những ghi chép đầu tiên về một giống người vượn tại Việt Nam đã được thực dân Pháp thực hiện vào đầu năm 1947 trong một báo cáo ngắn có tên là "Người hoang dã ở Kon Tum".

Theo đó, đêm ngày 23, rạng sáng ngày 24/8/1947, trong lúc cùng những người thiểu số Jarai, Xơ Đăng, Bahnar đi bộ băng qua một khu rừng gần làng Kongmaha, một sĩ quan Pháp tên là Hules Harrois đã bắt gặp một người đàn ông hoang dã, có dáng đi thẳng đứng, người đầy lông lá và rất cao lớn. Theo những người thiểu số đi cùng nói:

"Đó không phải là một con người nhưng cũng không phải một con vật. Anh ta ăn trái cây, côn trùng và bất cứ thứ gì có thể bắt được. Và chắc chắn anh ta không thuộc bất kì bộ tộc nào. Dường như, người hoang dã này sống đơn độc, người ta có thể nghe thấy tiếng anh ta hú gọi bạn tình vào ban đêm".

Những cuộc chạm trán trong cuộc nội chiến Việt Nam
Một người lính Mỹ tên là Gary Linderer khi đang đi tuần tra với sáu người thuộc Đội trinh sát không quân 101 kể lại rằng anh đã nhìn thấy một sinh vật có đôi mắt sâu với hai hàng lông mày rậm rạp, cao khoảng 1,5m với cánh tay dài và đầy cơ bắp. Sinh vật đó đi thẳng với vai rộng và thân hình nặng nề. Các đồng đội nói rằng anh đã nhìn thấy một con vượn nhưng Linderer bác bỏ điều này bởi vì anh đã từng nhìn thấy vượn trước đây.

Vào năm 1971, có người thông báo rằng người dân tộc đã bắt được hai Người Rừng gần tỉnh Đắk Lắk.

Ở khu vực tỉnh Kon Tum còn lưu truyền câu chuyện lính Mỹ đã bắn chết một Người Rừng. Lúc ở sân bay trực thăng dã chiến, lính Mỹ đã đặt xác “Người Rừng” trong chiếc võng. Họ thấy đây thực sự là một Người Rừng khổng lồ, cao gần 2 mét.

Năm 1974, Thượng tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam Hoàng Minh Thảo, đề nghị thực hiện một chuyến thám hiểm nhằm tìm bằng chứng về loài vật này, nhưng đã thất bại.

Bí ẩn về Vượn đá
Cựu chiến binh Mỹ Thomas M. Jenkins, cựu lính trinh sát ở Việt Nam năm 1969 kể rằng ông đã từng thấy một đàn vượn lớn trông giống người ném đá vào trung đội của mình. Đó là lý do tại sao những người lính Mỹ gọi những sinh vật này là Rock Ape (Vượn đá).

Jenkins mô tả, so với các loài vượn thông thường, Vượn đá to lớn, cơ bắp hơn và cách hành xử giống người hơn. Chúng thường la hét và lắc nắm đấm để dọa dẫm kẻ thù của mình.

Đáng tiếc rằng trong điều kiện chiến tranh, không có tấm ảnh nào được ghi lại.

Bằng chứng
Phó giáo sư tiến sĩ Trần Hồng Việt, cựu giám đốc trung tâm nghiên cứu động vật ẩn sinh và động vật quý hiếm thuộc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội là một người cực kì tâm huyết với đề tài này. Ông đã bắt đầu thu thập thông tin từ năm 1977.

Một ngày mưa năm 1982, tại đỉnh núi Ngọc Linh, thuộc Gia Lai Kon Tum, ông Việt và các đồng nghiệp đã có cơ hội chứng kiến một dấu chân kì lạ. Đó là một dấu chân lớn vừa in xuống đất, dài 28cm và rộng 12cm. Bàn chân tiêu bản rất rõ nét với các ngón chân rất dài, giữa lòng bàn chất có một vùng lõm rất sâu. Với một bàn chân như vậy, chủ nhân của nó có thể cao đến 1m8 và có thể dễ dàng leo lên những vùng núi dốc và các mỏm đá.

Nhưng ngay sau đó chiếc xe của ông đột ngột bị gãy nhíp, trời bắt đầu mưa lớn và tiếng hú của những loài thú dữ đã khiến cả đoàn phải mau chóng tìm cách rời đi. Ông Việt mất đi một cơ hội hiếm hoi vén bức màn bí mật lớn trong lịch sử loài người.

May mắn Phó giáo sư Việt đã kịp chụp ảnh và đổ thạch cao tiêu bản mẫu dấu chân này.

Ông Việt cho rằng đây chính là một bằng chứng vững chắc cho thấy, vào những năm 80, Người Rừng vẫn còn sống trong những cánh rừng đại ngàn ở Tây Nguyên.

Được đại tướng Võ Nguyên Giáp ký giấy bảo vệ
Ngày 7/4/1982, theo đề nghị của nhóm nghiên cứu khoa học thuộc Chương trình 5.202, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Nguyên Giáp ký quyết định số 65-HĐBT về việc khoanh vùng núi Chư Mom Ray - Ngọc Vin thuộc huyện Sa Thầy, tỉnh Gia Lai - Kon Tum thành khu rừng cấm. Trong đó, tại Điều 1 điểm b, Quyết định nêu rõ: "Cấm săn bắt các loại chim, muông, thú rừng; đặc biệt là cấm săn bắn loài đười ươi có thân hình cao lớn (nghi là "Người Rừng") có thể tồn tại trong rừng".

Xem thêm
Xà niên
Bigfoot
Yeti
Yeren

Chú thích

Tham khảo

Người vượn đứng thẳng
Sinh vật bí ẩn
Gia Lai
Kon Tum


title: Cá phổi

text:
Cá phổi là các loài cá thuộc về phân thứ lớp có danh pháp khoa học Dipnoi. Cá phổi được biết đến nhờ các đặc trưng nguyên thủy còn giữ lại được trong Liên lớp Cá xương (Osteichthyes), bao gồm khả năng hít thở không khí và các cấu trúc nguyên thủy trong lớp Cá vây thùy (Sarcopterygii), bao gồm sự hiện diện của các vây thùy với bộ xương nội tại khá phát triển. Ngày nay, các loài cá phổi chỉ còn sống tại một số khu vực ở châu Phi, Nam Mỹ và Australia. Trong khi hình thành loài địa lý có thể cho thấy điều đó là thể hiện của sự phân bổ cổ đại bị giới hạn trong siêu lục địa Gondwana của đại Trung Sinh thì các mẫu hóa thạch lại gợi ý rằng các loài cá phổi đã tiến hóa có sự phân bổ rộng khắp trong các khu vực nước ngọt và sự phân bổ ngày nay của các loài cá phổi hiện đại phản ánh sự tuyệt chủng của nhiều dòng dõi trực hệ diễn ra sau khi có sự tách rời của cả Pangea cũng như của các lục địa sau đó là Gondwana và Laurasia.
Ghi chép hóa thạch cho thấy cá phổi rất phong phú kể từ kỷ kỷ Tam điệp.

Giải phẫu và hình thái
Tất cả các loài cá phổi đều có biểu hiện với các dây sống bằng chất sụn liên tục và bộ răng tại vòm miệng phát triển mạnh. Các nhóm cá phổi cơ bản có thể còn giữ được các răng ở biên và hộp sọ xương hóa, nhưng các loài cá phổi khác, bao gồm cả các loài ngày nay, lại cho thấy có sự suy giảm đáng kể các xương biên và hộp sọ sụn hóa. Các xương của vỏ hộp sọ ở cá phổi nguyên thủy được bao phủ bằng các mô khoáng hóa, gọi là cosmine, nhưng ở các loài cá phổi hậu Devon thì vỏ hộp sọ là dưới da và lớp phủ cosmine đã biến mất. Tất cả các loài cá phổi ngày nay lại có sự suy giảm và hợp nhất đáng kể của các xương của vỏ hộp sọ, và các xương cụ thể của vỏ hộp sọ lại không có tính tương đồng với các xương vỏ hộp sọ của các loài cá vây tia (Actinopterygii) hay của động vật bốn chân (Tetrapoda).
Thông qua sự tiến hóa hội tụ, cá phổi đã tiến hóa lỗ mũi bên trong tương tự như choana của các loài bốn chân, và một bộ não có những điểm tương đồng nhất định với bộ não lissamphibia (ngoại trừ cá phổi Queensland, chúng phân nhánh theo hướng riêng của nó cách đây khoảng 277 triệu năm và có bộ não giống với Latimeria).
Bộ răng của cá phổi khác biệt một cách rõ nét với bộ răng của các nhóm động vật có xương sống khác. Các răng da trên vòm miệng và các hàm dưới phát triển thành một chuỗi để tạo ra bề mặt bị bít lại hình quạt. Các răng da này sau đó bị mòn đi để tạo ra một bề mặt nghiền đều nhau. Ở một vài nhóm, bao gồm cả bộ Lepidosireniformes, các răng này đã được biến đổi để tạo ra các phiến bị bít lại.

Các loài cá phổi ngày nay có một số các đặc trưng của dạng phôi thai. Chúng cũng có bộ gen lớn nhất trong số các động vật có xương sống.

Tất cả các loài cá phổi ngày nay đều có thân thuôn dài với các cặp vây ức và vây khung chậu nhiều thịt cùng một vây đuôi thay thế cho các vây lưng, đuôi và vây hậu môn ở các loài cá khác.
Cá phổi có hệ hô hấp chuyên biệt hóa. Chúng có một đặc điểm khác biệt là phổi của chúng được nối với thanh quản và hầu mà không có khí quản. Trong khi các loài cá khác có thể hít thở không khí bằng cách sử dụng bọng khí đã biến đổi, có mạch, những bọng khí này này thường là những túi đơn giản, không có cấu trúc bên trong phức tạp. Ngược lại, phổi của cá phổi được chia nhỏ thành nhiều túi khí nhỏ hơn, tối đa hóa diện tích bề mặt có sẵn để trao đổi khí.

Hầu hết các loài cá phổi còn tồn tại đều có hai lá phổi, ngoại trừ cá phổi Úc chỉ có một lá. Phổi của cá phổi là tương đồng với phổi của động vật bốn chân. Giống như ở loài tứ mao và bichir, phổi kéo dài từ bề mặt bụng của thực quản và ruột.

Lịch sử sự sống và sinh thái

Hành vi
Các loài cá phổi châu Phi và Nam Mỹ có khả năng sống sót qua thời kỳ khô hạn theo mùa của môi trường sinh sống bằng cách giấu mình trong bùn và ngủ hè trong cả mùa khô hạn. Các thay đổi trong các chức năng sinh lý cho phép các có phổi làm chậm lại quá trình trao đổi chất của nó tới mức chỉ còn không tới 1/60 của mức trao đổi chất thông thường và các chất thải gốc protein được chuyển hóa từ amonia thành dạng ít độc hại hơn là urê (thông thường, cá phổi bài tiết chất thải gốc nitơ dưới dạng amonia trực tiếp vào trong nước). Việc giấu mình trong bùn được ghi nhận lại ở ít nhất là một nhóm cá phổi đã hóa thạch, là họ Gnathorhizidae. Người ta cho rằng việc giấu mình trong bùn là dạng gần (plesiomorphy) đối với cá phổi cũng như Gnathorhizidae là tổ tiên trực tiếp của bộ Lepidosireniformes ngày nay, nhưng vẫn có khả năng là sự tương tự như vậy chỉ đơn giản là do tiến hóa hội tụ hay tiến hóa song song.
Cá phổi là loài ăn tạp, chúng ăn cá, côn trùng, giáp xác, giun, nhuyễn thể, lưỡng cư và chất thực vật. Chúng có van xoắn ruột chứ không phải là dạ dày thực sự.

Cá phổi có thể sống rất lâu. Một cá thể cá phổi Queensland tại bể cá cảnh Shedd ở Chicago là một phần của bộ sưu tập cá sống lâu từ năm 1933 đến năm 2017, khi nó bị chết do sức khỏe suy giảm theo tuổi già.

Lịch sử phân loại
Việc phân loại các loài cá phổi có thể xem xét theo các góc độ của vị trí phân loại chúng trong số các loài cá xương (Osteichthyes) và các quan hệ phân loại trong phạm vi của chính chúng.

Vấn đề đầu đã được giải quyết khá tốt. Trong biểu đồ phân nhánh tiến hóa của các loài cá xương, nhánh cá phổi gần gũi nhất với Powichthyes, và như vậy là với bộ Porolepiformes. Cùng với bộ nói trên, các đơn vị phận loại này hợp thành cận lớp Dipnomorpha (dạng cá phổi). Nhóm Dipnomorpha là nhóm có quan hệ chị em với nhóm Tetrapodomorpha (dạng động vật bốn chân). Hai nhóm này hợp thành nhóm Rhipidistia, và nhóm này là nhóm chị-em với phân lớp Coelacanthimorpha.

Vấn đề thứ hai là khó giải quyết hơn một cách đáng kể. Trong khi cá phổi kỷ Devon giữ được sự hóa xương của hộp sọ đủ nhiều để xác định các mối quan hệ thì các loài cá phổi hậu-Devon (nhóm tuyệt chủng) lại chỉ được đại diện bằng vỏ hộp sọ và răng, do phần còn lại của hộp sọ lại là dạng sụn. Ngoài ra, nhiều đơn vị phân loại đã được xác định lại có thể là không đơn ngành. Các nghiên cứu phát sinh loài hiện tại ủng hộ cho mối quan hệ như dưới đây cho các đơn vị phân loại chính trong cá phổi:

 Lớp Sarcopterygii
 Nhánh Dipnomorpha
 Bộ Dipnoi
,--†Họ Diabolichthyidae
 |,--†Họ Uranolophidae
 | | __,--†Họ Speonesydrionidae
 '-|-| '--†Họ Dipnorhynchidae
 |,--†Họ Stomiahykidae
 '---| ___,--†Họ Chirodipteridae
 | '-|--†Họ Holodontidae
 |------†Họ Dipteridae
 | __,--†Họ Fleurantiidae
 '-| '--†Họ Rhynchodipteridae
 '--†Họ Phaneropleuridae
 |,--†Họ Ctenodontidae
 '-|,--†Họ Sagenodontidae
 '-|--†Họ Gnathorhizidae
 '—Bộ Ceratodontiformes
 |--†Họ Asiatoceratodontidae
 |--†Họ Ptychoceratodontidae
 |--Họ Ceratodontidae
 | '--†Chi Ceratodus
 | '--†Chi Metaceratodus
 '—Họ Neoceratodontidae
 | '--†Chi Mioceratodus
 | '--Chi Neoceratodus - Cá phổi Queensland
 '--Bộ Lepidosireniformes
 '—Họ Lepidosirenidae - Cá phổi Nam Mỹ
 '--Họ Protopteridae - Cá phổi châu Phi

Chú thích

Tham khảo

 Ahlberg P.E, Smith M.M và Johanson Z, (2006). Developmental plasticity and disparity in early dipnoan (lungfish) dentitions. Evolution and Development 8(4):331-349.
 Schultze H.P và Chorn J., (1997). The Permo-Herbivorus genus Sagenodus and the beginning of modern lungfish. Contributions to Zoology 61(7):9-70.

Liên kết ngoài

 Cá phổi tại Palaeos.com
 Cá phổi tại Viện bảo tàng cổ sinh vật học Đại học California

Hóa thạch sống


title: Mangelia pontica

text:
Mangelia pontica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

pontica
Động vật được mô tả năm 1908


title: Tibiao, Antique

text:
Tibiao là một đô thị cấp bốn ở tỉnh Antique, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 26.748 người trong.

Các đơn vị hành chính
Tibiao, về mặt hành chính, được chia thành 21 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tibiao Quick Info
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Antique


title: Jais

text:
Jais là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Rae Bareli thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Jais có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 101 mét (331 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jais có dân số 24.366 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Jais có tỷ lệ 42% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 50%, và tỷ lệ cho phái nữ là 33%. Tại Jais, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Utrecht (tỉnh)

text:
Utrecht () là tỉnh nhỏ nhất của Hà Lan, tọa lạc ở miền trung quốc gia này. Tỉnh Utrecht giáp Eemmeer về phía bắc, Gelderland về phía đông, sông Rhine về phía nam, Zuid-Holland về phía tây và Noord-Holland về phía tây bắc. Utrecht có các thành phố gồm Utrecht), Amersfoort và Zeist.

Trong thời Trung cổ, phần lớn khu vực của tỉnh ngày nay do giáo khu Utrecht cai trị. Giáo khu này được lập năm 722 bởi Willibrord. Có nhiều cuộc chiến tranh giữa Utrecht và các hạ và các lãnh địa xung quanh như Holland, Guelders và Brabant. Các thị xã Oudewater, Woerden và Vianen đã được lần lượt chuyển từ tỉnh Zuid-Holland sang Utrecht năm 1970, 1989 và 2002.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website tỉnh

Tỉnh của Hà Lan
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu


title: Kimchaek

text:
Kimch'aek, trước đây là Sŏngjin (성진), âm Hán Việt là Kim Sách, là một thành phố ở tỉnh Bắc Hamgyong, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Dân số thành phố này là 196.000. Thành phố có tên như hiện này vào thời kỳ chiến tranh Triều Tiên vào năm 1951, để vinh danh tướng Quân đội Nhân dân Triều Tiên vừa qua đời, Kim Chaek. Đây là một thành phố cảng quan trọng bên bờ Biển Nhật Bản (Biển Đông Triều Tiên).

Tham khảo

Thành phố của Bắc Triều Tiên
Hamgyong Bắc
Thành phố cảng ở Bắc Triều Tiên


title: Guarulhos

text:
Guarulhos là thành phố lớn thứ hai của bang São Paulo và là ngoại vi của thành phố São Paulo, Brasil. Trong những năm qua, thành phố này đã vượt qua Campinas. Dân số năm 2006 là 1.283.253, mật độ dân số là 4.035,26 người/km² và diện tích là 318 km². Đây là thành phố hợp nhất lớn thư 12 ở Brasil.

Thành phố này xếp thứ 8 về GDP trong các thành phố Brasil, thứ 2 ở bang São Paulo.

Tên gọi từ tiếng Tupi.

Sân bay quốc tế São Paulo-Guarulhos (GRU), một trong những sân bay chính của Brasil, nằm ở đây.

Mamonas Assassinas, là một ban nhạc xuất thân từ Guarulhos.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Guarulhos - Yellow Pages .
  City Hall of Guarulhos .
  Guia de Guarulhos.

Đô thị bang São Paulo


title: Paraphotistus impressoides

text:
Paraphotistus impressoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Paraphotistus


title: Megachile lobitarsis

text:
Megachile lobitarsis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1879


title: Chevilly, Loiret

text:
Chevilly là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 117-138 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Papias (bướm)

text:
Papias là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Moncini


title: Lê Duy Mật

text:
Lê Duy Mật (黎維樒, ? – 1770) là thủ lĩnh một cuộc khởi nghĩa lớn chống lại chúa Trịnh vào giữa thế kỷ 18. Cuộc khởi nghĩa được hình thành và phát triển cùng với các cuộc khởi nghĩa khác trong phong trào khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài và được gộp chung vào phong trào này.

Ông là hoàng thân nhà Hậu Lê, con thứ vua Lê Dụ Tông (1705 – 1729)

Chính biến bất thành
Thời Lê trung hưng, họ Trịnh nắm hết quyền bính, vua Lê chỉ có hư vị. Một số vị vua có ý định chống lại đều bị chúa Trịnh sát hại. Thời vua cha của Duy Mật là Lê Dụ Tông ở ngôi, tuy chúa An Đô vương Trịnh Cương khá mềm mỏng nhưng vẫn giữ quyền sắp đặt và quyết định mọi sự.

Năm 1728, theo ý của Trịnh Cương, Dụ Tông lên làm thái thượng hoàng, nhường ngôi cho con thứ là Duy Phường. Năm sau, Trịnh Cương đột ngột qua đời, Trịnh Giang lên thay, tức là Uy Nam vương. Trịnh Giang muốn tỏ rõ uy quyền nên sau khi thượng hoàng Dụ Tông mất (1731), Giang phế truất và giết Duy Phường (1732), lập người anh lớn nhất của Duy Mật, tức là con cả của Dụ Tông là Duy Tường lên ngôi, tức là Lê Thuần Tông. Được 4 năm, Thuần Tông mất sớm, Giang lập em Thuần Tông là Duy Thận nối ngôi, tức là Lê Ý Tông.

Sau khi làm việc phế lập, Trịnh Giang không quan tâm tới triều chính, ăn chơi sa đọa. Giang bỏ và sát hại nhiều công thần đời Trịnh Cương như Nguyễn Công Hãng, Lê Anh Tuấn. Xã hội rối ren, chính trị mất ổn định. Trong triều đình nhiều người bất bình với hành động của Giang.

Trước sự tàn bạo của Trịnh Giang, Lê Duy Mật bàn với chú là Lê Duy Chúc  và em là Lê Duy Quý làm binh biến ở Thăng Long để lật đổ họ Trịnh. Tháng 12 năm 1738, Duy Mật cùng Duy Chúc, Duy Quý định đốt kinh thành để khởi sự, nhưng chưa kịp thi hành thì mưu kế đã bị tiết lộ, ba người lập tức bỏ trốn.

Lê Duy Mật và chú Duy Chúc chạy đến Nghi Dương (Kinh Môn, Hải Dương), Duy Quý chạy đến Cẩm Thủy (Quảng Hóa, Thanh Hóa). Ít lâu sau, cả Duy Chúc và Duy Quý đều lâm bệnh nặng và qua đời.

Khởi nghĩa ở Thanh Hóa
Sau khi chú và em mất, Lê Duy Mật được sự giúp đỡ của viên thổ hào ở Nghi Dương là Ngô Hưng Tạo. Ông mang gia quyến và tùy tùng chạy vào Thanh Hóa. Nhờ danh nghĩa hoàng thân nhà Lê, ông được sự ủng hộ của dân chúng địa phương và bắt đầu xây dựng lực lượng chống họ Trịnh.

Đầu tiên, ông xây dựng căn cứ ở huyện Thạch Thành, dựng lũy ở Ngọc Lâu (nay tại xã Thành Minh), và tự xưng là Thiên Nam Đế Tử.

Sau khi Duy Mật nổi dậy, ngày càng nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân khác bùng phát, cùng mang danh nghĩa "Phù Lê diệt Trịnh". Họ Trịnh buộc phải tìm cách phế Trịnh Giang, lập em Giang là Trịnh Doanh lên thay.

Bắc tiến lần thứ nhất
Tháng 1 năm 1740, Lê Duy Mật xuất phát từ Ngọc Lâu tấn công vào Phúc Lộc và Tiên Phong (Hà Tây). Chúa Trịnh vội sai Trần Đình Miên đến đánh trả, sau đó lại điều Nguyễn Bá Lân tới hợp sức tiến công. Do quân Trịnh đông hơn, Lê Duy Mật không chống nổi phải rút lui về Thanh Hóa.

Tháng 5 năm 1740, Trịnh Doanh ép vua Ý Tông nhường ngôi cho cháu là Duy Diêu – cũng là cháu của Duy Mật - lên ngôi, tức là Lê Hiển Tông. Theo các nhà nghiên cứu, đây là dụng ý chính trị rất lớn của Trịnh Doanh. Trước đây, khi Thuần Tông mất, lẽ ra Duy Diêu là con cả của vua cũng đã lớn phải được lập, nhưng Trịnh Giang cố tự làm theo ý mình nên lập chú Duy Diêu là Ý Tông khiến nhiều người không đồng tình. Lúc đó Trịnh Doanh lập Duy Diêu là trả lại ngôi cho ngành trưởng  khiến dẹp đi sự bất bình của thiên hạ, làm cho việc chống Trịnh của Lê Duy Mật không còn nhiều ý nghĩa chính trị như trước và duy trì ngôi vị làm chúa của họ Trịnh.

Bắc tiến lần thứ 2
Tháng 9 năm 1741, Lê Duy Mật tấn công ra Hưng Hóa và Sơn Tây. Trịnh Doanh điều Đặng Đình Mật. Đình Mật nhân đêm tối đánh úp khiến quân Duy Mật bị rối loạn. Sau đó, ông tổ chức lại đội ngũ và mai phục đánh thắng quân Trịnh một trận. Tuy nhiên sau đó Duy Mật không đánh lại được Đình Mật nên rút về Văn Lãng (Thái Nguyên) và sau đó trở về Ngọc Lâu.

Trong lần ra bắc thứ hai, ông được sự hậu thuẫn của thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân là Tương. Khi Duy Mật trở về Ngọc Lâu, Tương cùng đi theo về.

Dựng căn cứ mới
Sau khi Duy Mật rút lui, Trịnh Doanh sai Lê Hữu Kiều làm chức Lưu thủ, cùng với Thượng thư Bộ hình là Hà Tông Huân làm Tham tụng về Thanh Hóa để phủ dụ dân chúng. Do tài năng của Hữu Kiều và Tông Huân lấy danh nghĩa vua Hiển Tông làm danh nghĩa để phủ dụ, một bộ phận dân chúng ngả theo triều đình.

Do tình hình bất lợi, Lê Duy Mật để lại một bộ phận ở lại giữ Ngọc Lâu, còn ông mang quân vào Nghệ An, đánh chiếm Cổ Nam (Quỳ Châu, Nghệ An) và bắt đầu xây dựng căn cứ mới ở đây.

Giữa năm 1742, Lê Duy Mật trở về Thanh Hóa đánh bại quân Trịnh ở Bái Thượng (Thanh Hóa). Tháng 10 năm đó, Trịnh Doanh phải điều các tướng tài như Đặng Đình Mật, Nguyễn Nghiễm và Hà Tông Huân cùng phối hợp đánh vào nơi ông đóng quân ở Lôi Dương. Quân Trịnh quyết tâm tiêu diệt Lê Duy Mật ở Thịnh Mỹ. Tuy nhiên, khi quân Trịnh tiến vào Thịnh Mỹ thì Duy Mật đã rút lui về Lang Chánh.

Trong khi Trịnh Doanh phải đối phó với những cuộc khởi nghĩa mạnh mẽ của Nguyễn Hữu Cầu, Hoàng Công Chất thì Lê Duy Mật tranh thủ phát triển lực lượng ở Lang Chánh. Ông xây dựng Lang Chánh trở thành căn cứ vững chắc trong 7 năm (1742 – 1749). Từ lúc đó, quân Lê Duy Mật có 3 căn cứ là Ngọc Lâu, Cổ Nam và Lang Chánh.

Bắc tiến lần thứ 3
Tháng 3 năm 1749, Lê Duy Mật đánh ra Kinh Lão (Hà Tây) gần Thăng Long. Trịnh Doanh lo lắng sai Văn Đình Ức và Mai Thế Chuẩn đi đánh mặt trước, lại sai Lân Trung hầu đi đánh vào căn cứ Ngọc Lâu của ông để chặn đường về.

Nghe tin Ngọc Lâu bị uy hiếp, Duy Mật buộc phải bỏ chiến trận dở dang ở Hà Tây để trở về bảo vệ căn cứ.

Trấn giữ Trấn Ninh
Các cuộc khởi nghĩa lớn của Nguyễn Hữu Cầu, Nguyễn Danh Phương bị dẹp, thủ lĩnh Tương theo Duy Mật cũng bị tử trận, tới năm 1763 chỉ còn ông và Hoàng Công Chất ở Mường Thanh chống lại họ Trịnh.

Dẹp xong các cuộc khởi nghĩa kia, Trịnh Doanh rảnh tay đối phó với Lê Duy Mật. Trước sức tấn công mạnh mẽ của quân Trịnh, Duy Mật nhiều lần phải rút lui.

Tháng 5 năm 1763, ông cho quân tiến vào Trấn Ninh và Cao Châu, nhanh chóng kiểm soát hai vùng này rồi sau đó tiếp tục đánh Quỳ Châu và Trà Lân. Ông xây dựng căn cứ mới ở núi Trình Quang (Trấn Ninh). Theo Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, căn cứ gồm có 16 đồn lũy, thành cao hào sâu, có đài quan sát điếm canh từ xa để bảo vệ. Theo Lịch triều hiến chương loại chí, quân chiến ước 3000 người, voi chiến hơn 100 con, ngựa hơn 300 con, súng lớn nhỏ có đến hàng nghìn khẩu, diêm tiêu lưu hoàng thuốc đạn không kể xiết được. Khi giới binh giáp rất là tinh nhuệ, đạn lửa, tên lửa quả ném bằng lửa, mồi lửa, những thứ cần dùng để đánh thành, không thứ gì là không có. Bên ngoài phủ chung quanh có 16 đồn gác trên núi, liên lạc với nhau, dựa nhau để phòng giữ. Đồn gác nào cũng: lần thứ nhất, đắp lũy đất, trên mặt lũy cứ cách 1 trượng dựng 1 lầu để bắn, phía ngoài lũy trồng tre, cách chỗ tre 1 trượng thì xẻ hào sâu hơn 13 trượng, chiều rộng cũng như thế.
Ở chỗ quan hệ khẩn thiết cần phải canh phong, đều căm chông sắt. Ngoài ra đều cắm chông bằng tre liền như lông nhím. Cách hào 1 trượng lại làm thêm lần lũy nữa, ngoài lũy ấy đặt chông tre dày kín như lông mọc; trên lũy đặt nỏ gỗ, treo chuông có quả lắc, hễ động vào luỹ, thì tiếng chuông vang lên. Phòng bị chỗ nào cũng chu đáo.
Về phạm vi uy hiếp thì có phía tây từ Hô Mường đến các Lào, cho đến cả ở các động ở biên giới Hưng Hoá, phía đông đến Lạc Hoàn, phía bắc đến 7 tổng ở phủ Trà, phủ Quỳ. Thường đem háng hóa buôn bán thông với Trung Quốc, thế lực có phần mở rộng thêm

Từ Trấn Ninh, ông thường tổ chức tấn công xuống đồng bằng Thanh Hóa và Nghệ An. Trịnh Doanh bèn sai Bùi Thế Đạt vào Nghệ An làm Đốc suất, được tùy ý quyết định mọi việc. Tháng 7 năm 1764, Trịnh Doanh cử thêm Đàm Xuân Vực vào hỗ trợ cho Thế Đạt, kiêm quản cả Thanh Hóa và Nghệ An.

Trước sự uy hiếp của quân Trịnh, Lê Duy Mật viết thư, sai người vào Thuận Hóa đưa cho chúa Nguyễn là Nguyễn Phúc Khoát đề nghị hỗ trợ "diệt Trịnh phù Lê" nhưng Khoát không muốn gây hấn với họ Trịnh nên không ra quân giúp.

Năm 1767, Trịnh Doanh chết, con là Sâm lên thay. Lê Duy Mật nhân lúc chúa Trịnh mới lên ngôi bèn tiến quân đánh chiếm Thanh Chương (Nghệ An) và Hương Sơn (Hà Tĩnh) vào tháng 4 năm đó. Trịnh Sâm vội sai Nguyễn Nghiễm mang quân vào Nghệ An tiếp viện cho Bùi Thế Đạt, đẩy lui quân khởi nghĩa về phía tây Nghệ An.

Tháng 8 năm 1769, Trịnh Sâm sai Tham nghị Nghệ An là Nguyễn Mậu Dinh dụ hàng ông nhưng không kết quả. Trịnh Sâm bèn huy động lực lượng lớn gồm 3 đạo quân Thanh Hóa, Hưng Hóa, Nghệ An do Bùi Thế Đạt, Nguyễn Phan và Hoàng Đình Thể chỉ huy vào đánh Duy Mật.

Lê Duy Mật chủ động điều quân ra phủ Ngoại đối phó với quân Trịnh. Tháng 1 năm 1770, quân Trịnh tiến đến phủ Ngoại. Lê Duy Mật giữ vững đồn lũy phòng thủ không đánh. Các tướng Trịnh cũng không dám tiến quân. Trịnh Sâm thấy chiến sự không thuận lợi phải điều danh tướng Hoàng Ngũ Phúc đến tây Nghệ An tăng viện.

Hoàng Ngũ Phúc dày dạn trận mạc, biết đồn lũy Trấn Ninh vững vàng không đánh được, bèn dùng kế khác. Ngũ Phúc cho bắt mẹ của một thủ hạ, đồng thời là con rể của Lê Duy Mật là Lại Thế Thiều. Do sự tác động của Hoàng Ngũ Phúc, mẹ Thế Thiều viết thư dụ con.

Lại Thế Thiều nhận thư, vì thương mẹ nên quyết định phản Lê Duy Mật. Thiều sai thủ hạ là Lê Văn Bản mở cửa thành cho quân Trịnh tiến vào. Thấy tình hình nguy biến, Lê Duy Mật biết không thể thoát được bèn tụ tập hết vợ con lại rồi đốt lửa tự thiêu mà chết.

Chiêu Thống nguyên niên (1787), ông được vua Chiêu Thống truy tặng tước Hoài Nghĩa Trung Trinh đại vương.

Chú thích

Xem thêm
Khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài
Chúa Trịnh

Tham khảo
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục
Việt Nam sử lược
Danh nhân quân sự Việt Nam, Nhiều tác giả, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 2006
Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Viện Sử học, Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội, 1987

Khởi nghĩa nông dân thời Lê trung hưng
Hoàng tử Việt Nam
Mất năm 1770
Người Hà Nội
Người Thanh Hóa
Người tự sát ở Việt Nam
Hoàng tộc nhà Hậu Lê


title: Stenospermation interruptum

text:
Stenospermation interruptum là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Stenospermation interruptum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Stenospermation
Thực vật loài thiếu dữ liệu


title: Fleury-les-Aubrais

text:
Fleury-les-Aubrais là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung binh 125 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website

Fleurylesaubrais


title: Sami Hyypiä

text:
Sami Toumas Hyypiä (sinh ngày 7 tháng 10 năm 1973) là một cựu cầu thủ bóng đá người Phần Lan hiện là trợ lý huấn luyện viên tại FC Haka tại Veikkausliiga. Anh gia nhập Leverkusen vào mùa hè 2009, kết thúc 10 năm cùng Liverpool ở giải Ngoại hạng Anh.

Hyypiä  bắt đầu sự nghiệp cùng Ykkonen và sau đó chuyển tới chơi cho MyPa. Anh có 4 năm chơi cho đội bóng, giúp họ vô địch cúp quốc gia Phần Lan vào năm 1992 và 1995. Anh chuyển sang Willen II Tilburg vào năm 1995 và có tiếp 4 năm chơi cho đội bóng. Anh trở thành đội trưởng và được bầu chọn là cầu thủ của năm khi giúp đội bóng được tham gia vòng sơ loại cúp C1.

Hyypiä chuyển tới Liverpool, đội bóng anh hâm mộ từ khi còn nhỏ, với mức giá 2,6 triệu bảng. Anh nhanh chóng chứng tỏ được bản thân trong đội một, chơi cặp cùng Stéphane Henchoz ở hàng thủ. Vào năm 2001, anh trở thành đội trưởng đội bóng và năm đó Liverpool đoạt cú ăn năm gồm Cúp liên đoàn, cúp FA và cúp UEFA cùng FA Community Shield. Anh đội trưởng số 1 vào mùa giải 2001-02 và là thành viên vô địch cúp Liên đoàn năm 2003. Steven Gerrard thay thế anh trở thành đội trưởng vào năm 2003 nhưng Sami vẫn được trao băng đội trưởng khi Gerrard vắng mặt. Hyypiä có danh hiệu cao quý nhất trong sự nghiệp là UEFA Champions League có được vào mùa giải 2004-05 cùng Liverpool.

Hyypiä trở thành thành viên quen thuộc trong đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan. Anh có trận ra mắt vào năm 1992 và kể từ đó đã làm đội trưởng đội bóng trong nhiều giải đấu. Anh là cầu thủ ra sân nhiều thứ hai cho đội tuyển sau Jari Litmanen.

Thi đấu cho Liverpool
Hyypiä được Liverpool F.C. mua về vào tháng 5 năm 1999, Câu lạc bộ mà anh hâm mộ từ khi còn là cậu bé, với giá 2,6 triệu bảng. Với việc tới đây, Hyypiä ngay lập tức chiếm được vị trí chính thức cùng Stephan Henchoz. Vào mùa giải 2001, Hyypiä chia sẻ chiếc băng đội trưởng cùng Robbie Fowler và Jamie Redknapp, đội trưởng chính của Liverpool, phải nghỉ dài do chấn thương. Trong suốt mùa giải đó, Hyypiä và Fowler đưa Liverpool đến với các danh hiệu: Worthington Cup, FA Cup và UEFA Cup. Vào mùa giải 2002, Hyypiä trở thành đội trưởng chính thức của Liverpool sau khi Redknapp phải nghỉ dài do chán thương và Fowler rời câu lạc bộ (CLB). Dù sao sau đó một kỉ nguyên mới được mở ra với Liverpool và vào năm 2003, Hyypiä chia sẻ chiếc băng đội trưởng cùng Steven Gerrard.

Vào năm 2003, Hyypiä dính thẻ đỏ trong trận tiếp Manchester United, chiếc thẻ đỏ duy nhất trong sự nghiệp của anh đến bây giờ: "Ruud van Nistelrooy vượt qua tôi và tôi hơi kéo anh ta một chút. Trọng tài cũng nghĩ vậy. Tôi bị một thẻ đỏ trực tiếp. Họ được Penalty. Đó là một sự đau đớn khi phải xem trận đấu trong phòng thay đồ. Chiếc thẻ đỏ duy nhất trong sự nghiệp của tôi. Tôi sẽ không bao giờ quên nó."

Vào năm 2004, huấn luyện viên (HLV) mới Rafa Benitez đẩy Carragher vào đá cặp trung vệ cùng Hyypiä. Điều này có vẻ hiệu quả và đội bóng đã có được thành công vào cuối mùa, chiếc cúp C1, với sự chắc chắn của hàng thủ. Vào ngày 10 tháng 8 năm 2005, Hyypia đã chấp nhận ký thêm bản hợp đồng 3 năm giữ anh lại CLB tới năm 2008.

Trong suốt mùa giải 2005/2006, anh là sự lựa chọn thứ ba cho chiếc băng đội trưởng sau Gerrard và Carragher. Trong suốt mùa giải anh leo lên vị trí thứ 25 trong bảng những cầu thủ thi đấu nhiều nhất cho CLB sau khi ra sân trong trận tiếp Arsenal.

Mặc dù được một số CLB quan tâm đến như Newcastle Untied, Wigan Athletic, Fulham, Reading nhưng Hyypia vẫn khẳng định anh sẽ gắn bó vơi CLB cho đến khi hết hợp đồng. Vào 25 tháng 8 năm 2007, Hyypia bị vỡ mũi trong trận tiếp Sunderland. Nhưng sau đó anh đã nhanh chóng trở lại trong trận tiếp Toulouse ở vòng loại C1, trận đấu mà anh đã ghi bàn thứ hai khi mang trên tay chiếc băng đội trưởng.

Vào tháng 4 năm 2008, Hyypia ký hợp đồng tới năm 2009 với việc Benitez đánh giá anh sẽ là hình mẫu cho những trung vệ trẻ của CLB như Martin Škrtel và Daniel Agger. Mùa giải 2008/2009 đánh dấu năm thứ 10 anh đá cho CLB.

Vào ngày 2 tháng 3 năm 2008, với việc ra sân trong trận tiếp Bolton, anh đã leo lên vị trí thứ 20 trong các cầu thủ ra sân nhiều nhất cho CLB.

Vào ngày 8 tháng 4 năm 2008, anh đã ghi bàn trong trận tiếp Arsenal ở C1. Liverpool ghi được nhiều hơn 3 bàn trong tổng số. Trận này Liverpool thắng 4-2, qua đó đi tiếp vào bán kết.

Vào ngày 20 tháng 4 năm 2008, anh phạm lỗi với Michael Ballack trong vòng cấm giúp Chelsea có được quả Penalty ở hiệp phụ ở lượt về vòng bán kết C1. Frank Lampard thực hiện thành công quả đá.

Vào ngày 22 tháng 8 năm 2008, tân binh Stoke City mời Hyypia đến với mức giá 2,5 triệu bảng nhưng Liverpool từ chối.

Hyypia đứng thứ 19 trong số 50 cầu thủ nước ngoài thi đấu thành công nhất ở Premier League, thứ 45 trong tổng số 100 cầu thủ nước ngoài thành công nhát ở Anh, và thứ 38 trong 100 cầu thủ làm nên lịch sử CLB.

Sami Hyypia chính thức rời Liverpool khi mùa giải 2008-2009 kết thúc và đến thi đấu cho Bayer Leverkusen. Anh có trận ra mắt vào ngày 8 tháng 8 năm 2009 gặp Mainz 05. Vào ngày 24 tháng 1 năm 2010, anh ghi bàn đầu tiên trong trận gặp TSG Hoffenheim.

Vào tháng 11 năm 2009, website chính thức của Bundesliga đánh giá Hyypia là hậu vệ xuất sắc nhất giải trong giai đoạn lượt đi. Vào thời điểm đó, Leverkusen của anh đứng ở đầu bảng và có số bàn thua ít nhất.

Danh hiệu

MyPa
 Cúp quốc gia Phần Lan
1992, 1995

Liverpool
 FA Cup
2001, 2006
 Football League Cup
2001, 2003
 FA Community Shield
2001, 2006
 UEFA Cup
2001
 UEFA Champions League
2005,
 Siêu cúp châu Âu
2001, 2005

Cá nhân
Vận động viên thể thao xuất sắc nhất năm của Phần Lan' Cầu thủ bóng đá của năm theo bình chọn của các nhà báo: 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2009
Cầu thủ bóng đá Phần Lan xuất sắc nhất năm: 1999, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2008, 2009
Vận động viên thể thao Phần Lan của năm: 2001
Đội hình tiêu biểu của UEFA": 2001
Cầu thủ xuất sắc nhất tháng của Premier League: November 1999
 Trung vệ xuất sắc nhất những năm 2000 theo bình chọn của Goal.com: December 2009
 Đội hình tiêu biểu của thập kỉ do Goal.com bình chọn: December 2009

Tham khảo

Xem thêm

Profile  at ESPNsoccernet
FIFA.com Profile
UEFA.com Profile
LFCHistory.net Profile

Sinh năm 1973
Cầu thủ bóng đá Phần Lan
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan
Cầu thủ bóng đá Liverpool F.C.
Trung vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Bayer Leverkusen
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
FIFA Century Club
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Phần Lan


title: Setodes argentivarius

text:
Setodes argentivarius là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Flavigny-le-Grand-et-Beaurain

text:
Flavigny-le-Grand-et-Beaurain  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Flavignylegrandetbeaurain


title: Wynarka sylvestre

text:
Wynarka sylvestre là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Calder miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Tipula tephrocephala

text:
Tipula tephrocephala là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Acanthoscelides laicus

text:
Acanthoscelides laicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

L


title: Cirphis

text:
Cirphis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Pseudopanurgus rugosus

text:
Pseudopanurgus rugosus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1895


title: Hành chính Đại Việt thời Trần

text:
Hành chính Việt Nam thời Trần hoàn thiện hơn so với thời Lý. Sau khi giành được chính quyền, nhà Trần đã phân chia lại Đại Việt thành 12 lộ thay vì 24 lộ như ở thời Lý. Bộ máy hành chính được củng cố theo hướng tăng tính tập quyền quan liêu. Các quan được cấp lương bổng theo ngạch, bậc; cứ 10 năm thăng tước một cấp, 15 thăng tước một bậc.

Trung ương

Trung khu

Nền hành chính của Đại Việt thời Trần ở cấp trung ương có bộ phận trung khu đứng đầu. Chức cao nhất ở trung khu là các chức quan hàng tướng quốc và tam thái: thái sư, thái phó, thái bảo. Phần lớn suốt thời gian nhà Trần cầm quyền, các chức quan cao hàng tam thái do các thân vương nắm giữ.

Tiếp đến là các chức quan hàng tam thiếu: thiếu sư, thiếu phó, thiếu bảo. Sau đó đến tam tư: tư đồ, tư mã, tư không. Trần Thủ Độ, Trần Quang Khải là những người được các vua Trần bổ nhiệm là thái sư. Trần Nguyên Trác được bổ nhiệm làm tả tướng quốc. Trần Văn Bích được bổ nhiệm làm thái bảo (phụ quốc thái bảo).

Giúp việc cho các quan đứng đầu trung khu là các ban hành khiển và khu mật viện. Hành khiển lại chia làm tả hành khiển đóng ở Thăng Long và hữu hành khiển đóng ở hành cung Tức Mặc (quê của họ Trần, thuộc thành phố Nam Định ngày nay). Ban hành khiển sau được đổi tên thành môn hạ sảnh. Đứng đầu ban hành khiển là chức Nhập nội hành khiển đồng trung thư môn hạ sảnh bình chương sự. Ban đầu, người của hành khiển chỉ gồm hoạn quan. Sang thế kỷ 14, nhà Trần bắt đầu tuyển dùng các nhà nho như Nguyễn Trung Ngạn, Lê Cư Nhân.

Việc chia trung khu gồm Tể tướng, quan chức ở Khu mật viện, Hành khiển môn hạ sảnh tách khỏi và đứng trên cơ quan chức năng. Đây là bước phát triển trong kết cấu và cơ chế bộ máy nhà nước thời Trần.

Các bộ, ngành
Thời Trần, có 6 thượng thư sảnh tương đương với lục bộ, quản lý các công việc hành chính, tổ chức, ngoại giao, tín ngưỡng, tài chính ngân sách, quân sự, ty pháp. Đứng đầu thượng thư sảnh là chức thượng thư hành khiển và thương thư hữu bật. Dưới các chức này là chức thị lang, lang trung. Các thượng thư sảnh luôn được củng cố, càng về sau càng dùng nhiều nhân sỹ nho giáo.

Bên cạnh 6 thượng thư sảnh là hàn lâm viện phụ trách các công việc văn phòng của triều đình. Người của hàn lâm viện gọi là học sĩ với nhiều cấp (chức) khác nhau.

Các ban, ngành khác là Ngự sử đài, Đăng văn kiểm sát viện là các cơ quan thanh tra, giám sát. Có Quốc sử viện phụ trách công việc biên soạn quốc sử mà người đầu tiên phụ trách Quốc sử viện là Lê Văn Hưu. Có Quốc tử viện là nơi giáo dục các vương tử nhà Trần. Có Thái y viện chăm sóc sức khỏe cho hoàng tộc.

Địa phương

Các đơn vị hành chính
Lộ và phủ là cấp hành chính địa phương cao nhất của nước Đại Việt. Đầu thời nhà Trần đổi 24 lộ thời Lý thành 12 lộ:
 Thiên Trường (Nam Định ngày nay)
 Long Hưng (một phần Thái Bình)
 Quốc Oai (Hà Tây cũ)
 Bắc Giang (Bắc Giang; Bắc Ninh)
 Hải Đông (Quảng Ninh và một phần Hải Dương)
 Trường Yên (Ninh Bình)
 Kiến Xương (Đông Thái Bình)
 Hồng (một phần Hải Phòng)
 Khoái (một phần Hưng Yên)
 Thanh Hóa (Thanh Hóa)
 Hoàng giang (một phần Hà Nam)
 Diễn Châu (Bắc Nghệ An).

Sang thế kỷ 14, có sự mở rộng đất đai về phía nam (Chiêm Thành), đã hình thành và có sự điều chỉnh các đơn vị hành chính. Kinh đô ban đầu kế tục nhà Lý, đóng tại Thăng Long. Từ năm 1397, quyền thần Hồ Quý Ly ép vua Trần Thuận Tông dời đô vào trấn Thanh Đô. Di tích hai kinh thành thời Trần là Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) và Thành nhà Hồ (Thanh Hóa) đều được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

Cuối thời Trần, cả nước có 24 đơn vị hành chính như sau:

Lộ Đông Đô
Tức vùng Hà Nội, Hà Nam và một phần Vĩnh Phúc, Bắc Ninh hiện nay, gồm có:
 Phủ Đông Đô: trực tiếp quản lý huyện Từ Liêm và một huyện không rõ tên, sang thời thuộc Minh gọi là huyện Đông Quan.
 Châu Quốc Oai: gồm 4 huyện Sơn Minh (Ứng Hòa hiện nay), Thanh Oai (Thanh Oai hiện nay), Ứng Thiên (Chương Mỹ và một phần Ứng Hòa hiện nay), Đại Đường (Mỹ Đức hiện nay)
 Châu Thượng Phúc: gồm 3 huyện Thượng Phúc (Thường Tín hiện nay), Phù Lưu (Phú Xuyên hiện nay), Long Đàm (Thanh Trì hiện nay)
 Châu Tam Đái gồm 6 huyện Phù Long (gần huyện Vĩnh Tường hiện nay), Yên Lãng (Mê Linh hiện nay), Phù Ninh (Phù Ninh hiện nay), Yên Lạc (Yên Lạc hiện nay), Lập Thạch (Lập Thạch hiện nay), Nguyên Lang (một phần Phù Ninh hiện nay)
 Châu Từ Liêm (phía tây Hà Nội, phần hữu ngạn sông Hồng) gồm 2 huyện Đan Phượng (Đan Phượng hiện nay), Thạch Thất (Thạch Thất hiện nay)
 Châu Lý Nhân gồm 6 huyện: Thanh Liêm (Thanh Liêm hiện nay), Bình Lục (Bình Lục hiện nay), Cổ Bảng (Kim Bảng hiện nay), Cổ Lễ (một phần Lý Nhân), Lý Nhân (Lý Nhân hiện nay), Cổ Giả (một phần Lý Nhân hiện nay)

Lộ Bắc Giang
Tương đương Bắc Ninh và một phần Hà Nội, Bắc Giang ngày nay, gồm có 3 châu, lộ trực tiếp quản lý 2 huyện Siêu Loại và Gia Lâm. 3 châu gồm:
 Châu Gia Lâm gồm 3 huyện: An Định (Gia Bình hiện nay), Tế Giang (Văn Giang hiện nay), Thiện Tài (Lương Tài hiện nay).
 Châu Vũ Ninh gồm 5 huyện: Tiên Du (Tiên Du hiện nay), Vũ Ninh (Võ Giàng hiện nay), Đông Ngàn (Từ Sơn và một phần Sóc Sơn thuộc Hà Nội hiện nay), Từ Sơn (Quế Võ hiện nay), Yên Phong (Yên Phong hiện nay)
 Châu Bắc Giang gồm 3 huyện Tân Phúc (Đa Phúc cũ, một phần Sóc Sơn hiện nay), Phật Thệ (Hiệp Hòa thuộc Bắc Giang hiện nay), Yên Việt (Việt Yên hiện nay)

Lộ Lạng Giang
Tương đương một phần tỉnh Bắc Giang, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng và Lạng Sơn ngày nay, gồm 3 châu. Lộ trực tiếp quản lý 5 huyện: Long Nhãn (một phần Lạng Giang hiện nay), Cổ Dõng (Yên Dũng hiện nay), Phượng Sơn (một phần Lạng Giang hiện nay), Na Ngạn (Lục Ngạn hiện nay), Lục Na (một phần Lục Ngạn hiện nay). Ba châu gồm:
 Châu Lạng Giang gồm 4 huyện: Yên Thế (Yên Thế hiện nay), Yên Ninh (một phần Lạng Giang hiện nay), Cổ Lũng (Hữu Lũng thuộc Lạng Sơn hiện nay), Bảo Lộc (Lạng Giang hiện nay)
 Châu Nam Sách gồm 3 huyện: Thanh Lâm (Nam Sách hiện nay), Chí Linh (Chí Linh hiện nay), Bình Hà (Kiến Thụy và Tiên Lãng thuộc Hải Phòng hiện nay)
 Châu Thượng Hồng gồm 3 huyện: Đường Hào (Mỹ Hào hiện nay), Đường An (Bình Giang hiện nay), Đa Cẩm (Cẩm Giàng hiện nay)

Phủ Tam Giang
Tương đương tỉnh Phú Thọ, một phần Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, Hà Nội ngày nay, gồm 3 châu là:
 Châu Thao Giang gồm 4 huyện: Sơn Vi (Lâm Thao hiện nay), Ma Khê (Cẩm Khê), Thanh Ba (Thanh Ba hiện nay), Hạ Hòa (Hạ Hòa hiện nay)
 Châu Tuyên Giang gồm 3 huyện: Đông Lan (Đoan Hùng hiện nay), Tây Lan (một phần Đoan Hùng hiện nay), Hồ Nham (Yên Sơn thuộc Tuyên Quang hiện nay)
 Châu Đà Giang gồm 2 huyện: Lũng Bản (Ba Vì thuộc Hà Nội hiện nay), Cổ Nông (Tam Nông hiện nay)

Phủ Thiên Trường
Tương đương tỉnh Nam Định và một phần Thái Bình hiện nay, gồm có 4 huyện: Mỹ Lộc (Mỹ Lộc hiện nay), Giao Thủy (Giao Thủy hiện nay), Tây Chân (Nam Trực hiện nay), Thuận Vi (Vũ Thư thuộc Thái Bình hiện nay)

Phủ Long Hưng
Tương đương một phần Thái Bình ngày nay, gồm 3 huyện: Ngự Thiên (Hưng Hà hiện nay), Đông Quan (một phần Đông Hưng hiện nay), Thần Khê (một phần Đông Hưng hiện nay).

Lộ Khoái Châu
Tương đương một phần Hưng Yên hiện nay, gồm 5 huyện Tiên Lữ (Tiên Lữ hiện nay), Thiên Thi (Ân Thi hiện nay), Đông Kết (Khoái Châu hiện nay), Phù Dung (Phù Cừ hiện nay), Vĩnh Động (Kim Động hiện nay)

Phủ Kiến Xương
Tương đương một phần Thái Bình hiện nay, gồm 4 huyện: Bồng Điền (Vũ Thư hiện nay), Kiến Xương (một phần Vũ Thư hiện nay), Bố (một phần Vũ Thư hiện nay), Chân Lợi (Kiến Xương hiện nay).

Lộ Hoàng Giang
Tương đương một phần Hà Nam và Nam Định hiện nay, gồm 5 huyện: Ý Yên (Ý Yên hiện nay), Thiên Bản (Vụ Bản hiện nay), Độc Lập (một phần Vụ Bản hiện nay), Đại Loan (Nghĩa Hưng hiện nay), Vọng Doanh (một phần Ý Yên hiện nay).

Lộ Trường Yên
Tương đương một phần Ninh Bình hiện nay, gồm 4 huyện: Uy Viễn (Gia Viễn hiện nay), Yên Mô (Yên Mô hiện nay), Yên Ninh (Yên Khánh hiện nay), Lê Gia (Gia Viễn hiện nay)

Trấn Thiên Quan
Tương đương một phần Ninh Bình và Hòa Bình hiện nay, gồm 3 huyện: Xích Thổ (lưu vực sông Bôi, giữa Lạc Thủy và Gia Viễn hiện nay), Đông Lai (Lạc Sơn thuộc Hòa Bình hiện nay), Khôi (Nho Quan hiện nay)

Phủ lộ Tân Hưng
Tương đương một phần Quảng Ninh, Thái Bình, Hải Phòng và Hải Dương hiện nay, gồm có 2 châu, bản phủ trực tiếp quản lý 5 huyện: Giáp Sơn (Kinh Môn hiện nay), Thái Bình (Thái Thụy hiện nay), Đa Dực (Quỳnh Phụ hiện nay), A Côi (một phần Quỳnh Côi hiện nay), Tây Quan (Thái Thụy hiện nay). Ba châu gồm:
 Châu Đông Triều gồm 4 huyện: Đông Triều (Đông Triều hiện nay), An Lão (An Lão và Kiến Thụy hiện nay), Cổ Phí (Kim Thành và An Dương hiện nay), Thủy Đường (Thủy Nguyên)
 Châu Hạ Hồng gồm 4 huyện: Trường Tân (Gia Lộc hiện nay), Tứ Kỳ (Tứ Kỳ hiện nay), Đồng Lợi (Ninh Giang và một phần Vĩnh Bảo hiện nay), Thanh Miện (Thanh Miện hiện nay)

Lộ Hải Đông
Tương đương một phần Quảng Ninh hiện nay, gồm châu Yên Bang có 8 huyện: An Bang (Hoành Bồ hiện nay), An Lập (một phần Yên Hưng hiện nay), An Hưng (một phần Yên Hưng hiện nay), Tân An (nửa tây tỉnh Hải Ninh cũ, tức khu vực Móng Cái, Tiên Yên hiện nay), Chi Phong, Đại Độc (đảo Cái Bầu hiện nay), Vạn Ninh (phần đông tỉnh Hải Ninh cũ, tức phía đông Móng Cái và Tiên Yên với một phần Quảng Đông, Trung Quốc hiện nay), Vân Đồn (Vân Đồn hiện nay)

Trấn Quảng Oai
Tương đương với một phần tỉnh Hà Tây cũ, gồm hai huyện Mỹ Lung (thị xã Sơn Tây hiện nay), và Mỹ Lương (Mỹ Đức và Lương Sơn hiện nay)

Trấn Thiên Hưng
Tương đương một phần tỉnh Sơn La, Lào Cai và Phú Thọ hiện nay, gồm có 2 châu:
 Châu Gia Hưng gồm 3 huyện: Lung (Thanh Sơn thuộc Phú Thọ hiện nay), Mông (một phần Mộc Châu hiện nay) và Tứ Mang (một phần Mộc Châu hiện nay)
 Châu Quy Hóa gồm 4 huyện Yên Lập (Yên Lập hiện nay), Văn Bàn (Văn Bản thuộc Lào Cai hiện nay), Văn Chấn (Văn Chấn hiện nay), Thủy Vĩ (thành phố Lào Cai hiện nay)

Trấn Thái Nguyên
Tương đương Bắc Kạn, Thái Nguyên hiện nay, gồm 11 huyện Phú Lương (Phú Lương hiện nay), Tư Nông (Phú Bình hiện nay), Vũ Lễ (Võ Nhai hiện nay), Đồng Hỷ (Đồng Hỷ hiện nay), Vĩnh Thông (Bạch Thông, Chợ Đồn và Chợ Mới hiện nay), Tuyên Hóa (Định Hóa hiện nay), Lộng Thạch (chưa xác định được ở đâu), Đại Từ (Đại Từ hiện nay), Yên Định (Định Hóa hiện nay), Cảm Hóa (Ngân Sơn và Na Rì hiện nay) và châu Thái Nguyên (huyện Thạch Lâm hiện nay)

Trấn Lạng Sơn
Tương đương tỉnh Lạng Sơn, một phần Quảng Ninh hiện nay. Trấn có 7 châu, trực tiếp quản lý 7 huyện: Tân An (Lộc Bình hiện nay), Như Ngao (một phần Lộc Bình hiện nay), Đan Ba (khoảng khu vực giữa Lộc Bình thuộc Lạng Sơn và Tiên Yên thuộc Quảng Ninh hiện nay), Khâu Ôn (Chi Lăng hiện nay), Kê Lăng (Hữu Lũng hiện nay), Uyên (Văn Lãng hiện nay), Đổng (nam Hữu Lũng hiện nay). Bảy châu gồm:
 Thất Nguyên (Tràng Định hiện nay), gồm 6 huyện: Thùy Lãng, Cầm, Thoát, Dung, Pha, Bình
 Thượng Văn (Văn Quang hiện nay) gồm 3 huyện: Bôi Lan, Khánh Viễn, Khố
 Hạ Văn (Văn Lãng hiện nay)
 Vạn Nhai (Văn Quan và một phần Võ Nhai hiện nay)
 Quảng Nguyên (Quảng Uyên, Quảng Hòa, Thạch An thuộc Cao Bằng hiện nay)
 Thượng Tư Lang (một phần Cao Bằng hiện nay)

Trấn Tuyên Quang
Tương đương tỉnh Tuyên Quang, một phần Yên Bái và Vĩnh Phúc hiện nay. Gồm có 9 huyện: Khoáng, Đương Đạo, Văn Uyên, Bình Nguyên (4 huyện này tương đương khu vực Hàm Yên và Vị Xuyên hiện nay), Đáy Giang (Sơn Dương hiện nay), Thu Vật (Yên Bình thuộc Yên Bái hiện nay), Đại Man (Chiêm Hóa hiện nay), Dương (Tam Dương thuộc Vĩnh Phúc hiện nay), Ất (Sơn Dương hiện nay).

Trấn Thanh Đô
Tương đương tỉnh Thanh Hóa hiện nay. Gồm 3 châu, trấn trực tiếp quản lý 7 huyện: Cổ Đằng (Hoằng Hóa hiện nay), Cổ Hoằng (một phần Hoằng Hóa hiện nay), Đông Sơn (Đông Sơn hiện nay), Cổ Lôi (Thọ Xuân và một phần Thường Xuân hiện nay), Vĩnh Ninh (Vĩnh Lộc hiện nay), Yên Định (Yên Định hiện nay), Lương Giang (Thiệu Hóa hiện nay). Ba châu gồm có:
 Châu Thanh Hóa gồm 4 huyện: Nga Lạc (Ngọc Lặc và một phần Thọ Xuân hiện nay), Tế Giang (Thạch Thành hiện nay), An Lạc (một phần Thạch Thành hiện nay), Lỗi Giang (Cẩm Thủy hiện nay).
 châu Ái gồm 4 huyện: Hà Trung (Hà Trung hiện nay), Thống Binh (Hậu Lộc hiện nay), Tống Giang (Hà Trung hiện nay), Chi Nga (Nga Sơn hiện nay).
 Châu Cửu Chân gồm 4 huyện: Cổ Bình (Ngọc Sơn hiện nay), Kết Duyệt (hay Kết Thuế, tương đương Tĩnh Gia hiện nay), Duyên Giác (một phần Quảng Xương hiện nay), Nông Cống (Nông Cống và Như Xuân hiện nay).

Trấn Vọng Giang
Tương đương vùng Bắc Nghệ An hiện nay, cuối thời Trần gọi là Diễn Châu, gồm có 4 huyện: Thiên Đông (Yên Thành hiện nay), Phù Dung (Quỳnh Lưu hiện nay), Phù Lưu (một phần Quỳnh Lưu hiện nay), Quỳnh Lâm (một phần Quỳnh Lưu hiện nay)

Phủ lộ Nghệ An
Tương đương một phần tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh hiện nay, gồm 4 châu, phủ lộ trực tiếp quản lý 8 huyện: Nha Nghi (Nghi Xuân hiện nay), Phi Lộc (Can Lộc hiện nay), Đỗ Gia (Hương Sơn hiện nay), Chi La (Đức Thọ hiện nay), Tân Phúc (giữa Diễn Châu và Nghi Xuân hiện nay), Thổ Du (Thanh Chương hiện nay), Kệ Giang (một phần Thanh Chương hiện nay), Thổ Hoàng (Hương Khê hiện nay). Bốn châu gồm:
 Châu Nhật Nam gồm 4 huyện: Hà Hoàng (một phần Thạch Hà hiện nay), Bàn Thạch (một phần Thạch Hà hiện nay), Hà Hoa (Kỳ Anh hiện nay), Kỳ La (một phần Kỳ Anh hiện nay)
 Châu Hoan gồm 4 huyện: Thạch Đường (một phần Nam Đàn hiện nay), Đông Ngàn (Đông Thành hiện nay), Lộ Bình (Hưng Nguyên hiện nay), Sa Nam (một phần Nam Đàn hiện nay)
 Châu Trà Lân (phía tây Nghệ An hiện nay)
 Châu Ngọc Ma (thuộc Lào hiện nay)

Trấn Tây Bình
Tương đương tỉnh Quảng Bình và một phần Quảng Trị hiện nay. Gồm có 2 châu, trấn trực tiếp quản lý 3 huyện: Phúc Khang (Quảng Ninh thuộc Quảng Bình hiện nay), Nha Nghi (Lệ Thủy hiện nay), Tri Kiển (vùng tây Quảng Ninh và Lệ Thủy hiện nay). Hai châu gồm:
 Châu Bố Chính gồm 3 huyện: Chính Hòa (Quảng Trạch hiện nay), Đặng Gia (Bố Trạch hiện nay), Tòng Chất (một phần Quảng Trạch hiện nay)
 Châu Minh Linh gồm 3 huyện: Đan Duệ (Vĩnh Linh hiện nay), Tả Bình (một phần Gio Linh hiện nay), Dạ Độ (một phần Gio Linh hiện nay).

Trấn Thuận Hóa
Tương đương vùng Quảng Trị ngày ngay. Gồm có 2 châu:
 Châu Thuận gồm 4 huyện: Ba Lăng (một phần Cam Lộ hiện nay), Lợi Điều (một phần Cam Lộ hiện nay), An Nhân (Hải Lăng hiện nay), Thạch Lan (tây Hải Lăng hiện nay).
 Châu Hóa gồm 7 huyện: Lợi Bồng (Hương Thủy hiện nay), Thế Vang (Phú Vang hiện nay), Sa Lệnh (Hương Trà hiện nay), Trà Kệ (Quảng Điền hiện nay), Tư Dung (Phú Lộc hiện nay), Bồ Đài (Phong Điền hiện nay), Bồ Lãng (thượng lưu sông Hương phía tây Thừa Thiên Huế hiện nay).

Bộ máy chính quyền địa phương
Đứng đầu chính quyền lộ, phủ là các chức an phủ chánh sứ và phó sứ, thông phán, trấn phủ, tri phủ. Bộ máy chính quyền của lộ, phủ lại chia ra làm các bộ phận hà đê (như trông coi đê điều), thủy lộ đề hình (trông coi giao thông đường thủy), liêm phóng (thanh tra, giám sát), khuyến nông.

Các phủ, lộ luôn được nhà Trần chú ý. Những phủ, lộ quan trọng đều do thân vương nắm giữ.

Dưới phủ lộ là cấp huyện (nếu ở đồng bằng), châu (nếu ở miền núi). Đứng đầu các châu là các chức chuyển vận sứ, thông phán. Đứng đầu huyện là các chức tri huyện, lệnh úy, chủ bạ.

Dưới châu, huyện là cấp giáp, từ thời Trần Nhân Tông thì đổi gọi là hương. Quan lại quản lý cấp hương là đại toát hoặc tiểu toát có hàm ngũ phẩm trở lên. Tại kinh đô Thăng Long thì chia làm 61 phường. Các sử gia cho rằng hương thời Trần khá lớn, tương đương với tổng thời Nguyễn sau này.

Dưới hương còn có cấp xã, do các xã chính, xã sử, xã giám gọi chung là xã quan đứng đầu. Từ ngũ phẩm trở lên là đại tư xã, từ lục phẩm trở xuống là tiểu tư xã. Quan cấp xã trở lên là ngạch chức danh do triều đình bổ nhiệm, có người làm xã quan kiêm cả hai, 3, 4 xã. Các xã quan làm nhiệm vụ quản lý địa phương, điều tra, kiểm soát nhân đinh hộ tịch…

Dưới xã còn có các thôn, làng nhưng không phải đơn vị hành chính cơ sở do triều đình trực tiếp quản lý mà được giao cho các xã quan.

Xem thêm
Hành chính Đại Việt thời Lý
Nhà Trần
Hành chính Đại Việt thời Lê sơ

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Nguyễn Danh Phiệt (1990), Nhà Đinh dẹp loạn và dựng nước, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Lê Văn Siêu (2006), Việt Nam văn minh sử, Nhà xuất bản Văn học

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Trần
Hành chính Việt Nam thời Trần


title: Cheumatopsyche lateralis

text:
Cheumatopsyche lateralis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Cheumatopsyche


title: Telmatobius philippii

text:
Telmatobius philippii là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Chile.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo
 Veloso, A. & Formas, R. 2004. Telmatobius philippii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Telmatobius
Động vật lưỡng cư Chile
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật đặc hữu Chile


title: Goniohelia

text:
Goniohelia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Nomada confusa

text:
Nomada confusa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz & Gusenleitner mô tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 2004


title: 21425 Cordwell

text:
21425 Cordwell (1998 FR90) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 3 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21425 Cordwell

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Monopetalanthus heitzii

text:
Monopetalanthus heitzii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này có ở Gabon và có thể cả Cameroon.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Monopetalanthus heitzii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Monopetalanthus
Thực vật Gabon


title: Mainling

text:
Mainling (; , Hán Việt: Mễ Lâm thị) là một thành phố cấp huyện của địa khu Nyingchi (Lâm Tri), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. Mainling nằm ở trung lưu của sông Yarlung, và nằm giữa dãy núi Nyainqentanglha và dãy núi Himalaya. Độ cao trung bình của huyện là 3.700 mét trên mực nước biển. Thành phố có nhiều tài nguyên khoáng sản như thạch cao, đá vôi, crôm.

Trấn
 Mễ Lâm (米林镇)
 Ngọa Long (卧龙镇)
 Phái (派镇)

Hương
 Đan Nương (丹娘乡)
 Khương Nạp (羌纳乡)
 Lý Long (里龙乡)
 Trát Tây Nhiễu Đăng (扎西绕登乡)

Hương dân tộc
 Hương dân tộc Lhoba - Nam Y (南伊珞巴民族乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đơn vị cấp huyện Tây Tạng
Nyingchi


title: Srivaikuntam

text:
Srivaikuntam là một thị xã panchayat của quận Toothukudi thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Địa lý
Srivaikuntam có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 17 mét (55 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Srivaikuntam có dân số 16.214 người. Phái nam chiếm 48% tổng số dân và phái nữ chiếm 52%. Srivaikuntam có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Srivaikuntam, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Polymera albiditarsis

text:
Polymera albiditarsis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Polymera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Nanseia erabuensis

text:
Nanseia erabuensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Nanseia


title: Leptodactylus griseigularis

text:
Leptodactylus griseigularis là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Loài này có ở Bolivia và Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Angulo, A., Köhler, J., Reichle, S. & Arizabal, W. 2004. Leptodactylus griseigularis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Leptodactylus
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật lưỡng cư Peru


title: Từ

text:
Từ là đơn vị sẵn có trong ngôn ngữ. Từ là đơn vị nhỏ nhất, cấu tạo ổn định, mang nghĩa hoàn chỉnh, được dùng để cấu thành nên câu. Từ có thể làm tên gọi của sự vật (danh từ), chỉ các hoạt động (động từ), trạng thái, tính chất (tính từ)... Từ là công cụ biểu thị khái niệm của con người đối với hiện thực.

Trong ngôn ngữ học, từ là đối tượng nghiên cứu của nhiều cấp độ khác nhau, như cấu tạo từ, hình thái hoc, ngữ âm học, phong cách học, cú pháp học.

Đơn vị cấu tạo
Đơn vị cơ sở để cấu tạo từ tiếng Việt là các tiếng, cái mà ngữ âm học vẫn gọi là các âm tiết " Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ.
Từ chỉ gồm 1 tiếng là từ đơn, từ gồm nhiều tiếng hoặc 2 tiếng là từ phức.

Mặc dù nguyên tắc phổ biến là các từ được cấu tạo từ các hình vị, nhưng hình vị trong các ngôn ngữ khác nhau có thể không như nhau.Tiếng của tiếng Việt có giá trị tương đương như hình vị trong các ngôn ngữ khác, và người ta cũng gọi chúng là các hình tiết (morphemesyllable) – âm tiết có giá trị hình thái học.

Xét về ý nghĩa, về giá trị ngữ pháp, về năng lực tham gia cấu tạo từ... không phải tiếng (hình tiết) nào cũng như nhau.

Trước hết có thể thấy ở bình diện nội dung:

Sự tranh luận về giá trị và ý nghĩa của tiếng, thực sự chỉ tập trung ở những tiếng thuộc loại b. và c., nhất là loại c. Tuy nhiên, tư cách và giá trị tương đương với hình vị trong tiếng Việt vẫn có thể chứng minh được (mặc dù chưa thực sự có sức thuyết phục tuyệt đối cho tất cả mọi trường hợp) qua các hiện tượng tách rời, lặp, chen thành tố, rút gọn... Ví dụ:

Mặt khác, cũng cần thấy rằng các tiếng thuộc loại c. này không chiếm số lượng nhiều trong tiếng Việt; và đa số trong số đó lại thuộc nguồn gốc ngoại lai. Chúng thuộc phạm vi ở vùng biên chứ không phải ở vùng tâm của tiếng Việt. Hơn nữa, mặc dù chưa có những chứng cứ đầy đủ về mặt tâm lý ngôn ngữ học, nhưng chúng ta cũng phải lưu ý đến một điều là: trong ứng xử ngôn ngữ, dường như người Việt luôn luôn có tâm lý chờ đợi ở mỗi tiếng (bất kể tiếng đó như thế nào) một phần nghĩa nào đấy; hoặc sẵn sàng cấp cho nó một nghĩa nào đấy. Nếu không vậy thì làm sao người ta có thể chấp nhận được những tiếng, những câu như sau: "Trời đất khen sao khéo khéo phòm" của Hồ Xuân Hương?

Nói tóm lại, trong Việt ngữ học hiện nay, nếu lấy tiêu chí "có chỉ ra, có quy chiếu vào đối tượng nào, khái niệm nào hay không" thì người ta vẫn quen phân loại và gọi các tiếng thuộc loại a. kể trên là loại tiếng có nghĩa; còn các tiếng thuộc loại b. và c. là tiếng vô nghĩa.

Về năng lực hoạt động ngữ pháp, có thể căn cứ vào tiêu chí: "có khả năng hoạt động tự do hay không" để chia các tiếng thành hai loại:

Tuy nhiên, ranh giới của các loại tiếng không phải là hoàn toàn tuyệt đối. Cần phải lưu ý đến những trường hợp trung gian giữa loại này với loại kia, phạm vi này với phạm vi kia.

 Phương thức cấu tạo
Từ tiếng Việt được cấu tạo hoặc là bằng các dùng một tiếng, hoặc là tổ hợp các tiếng lại theo lối nào đó.

Phương thức dùng một tiếng làm một từ sẽ cho ta các từ đơn (còn gọi là từ đơn tiết). Vậy từ đơn ở đây được hiểu là những từ cấu tạo bằng một tiếng.

Phương thức tổ hợp (ghép) các tiếng lại, mà giữa các tiếng (thành tố cấu tạo) đó có quan hệ về nghĩa với nhau, sẽ cho ta những từ gọi là từ ghép. Dựa vào tính chất của mối quan hệ về nghĩa giữa các thành tố cấu tạo, có thể phân loại từ ghép tiếng Việt như sau:Từ ghép đẳng lập. Đây là những từ mà các thành tố cấu tạo có quan hệ bình đẳng với nhau về nghĩa. Ở đây, có thể lưu ý tới hai khả năng.Từ ghép chính phụ. Những từ ghép mà có thành tố cấu tạo này phụ thuộc vào thành tố cấu tạo kia, đều được gọi là từ ghép chính phụ. Thành tố phụ có vai trò phân loại, chuyên biệt hoá và sắc thái hoá cho thành tố chính. Ví dụ: tàu hoả, đường sắt, sân bay, hàng không, nông sản, cà chua, máy cái, dưa hấu, cỏ gà... xấu bụng, tốt mã, lão hoá... xanh lè, đỏ rực, ngay đơ, thằng tắp, sưng vù...

Phương thức tổ hợp các tiếng trên cơ sở hoà phối ngữ âm cho ta các từ láy (còn gọi là từ lấp láy, từ láy âm).

Từ láy tiếng Việt có độ dài tối thiểu là hai tiếng, tối đa là bốn tiếng và còn có loại ba tiếng. Tuy nhiên, loại đầu tiên là loại tiêu biểu nhất cho từ láy và phương thức láy của tiếng Việt.

Một từ sẽ được coi là từ láy khi các yếu tố cấu tạo nên chúng có thành phần ngữ âm được lặp lại; nhưng vừa có lặp (còn gọi là điệp) vừa có biến đổi (còn gọi là đối). Ví dụ: đỏ đắn: điệp ở âm đầu, đối ở phần vần. Vì thế, nếu chỉ có điệp mà không có đối (chẳng hạn như: người người, nhà nhà, ngành ngành... thì ta có dạng láy của từ chứ không phải là từ láy. Kết hợp tiêu chí về số lượng tiếng với cách láy, có thể phân loại từ láy như sau:Từ láy gồm hai tiếng (cũng gọi là từ láy đôi) có các dạng cấu tạo sau:Láy hoàn toàn. Gọi là láy hoàn toàn nhưng thực ra bộ mặt ngữ âm của hai thành tố (hai tiếng) không hoàn toàn trùng khít nhau, chỉ có điều là phần đối của chúng rất nhỏ khiến người ta vẫn nhận ra được hình dạng của yếu tố gốc trong yếu tố được gọi là yếu tố láy. Có thể chia các từ láy hoàn toàn thành ba lớp nhỏ hơn:Láy bộ phận. Những từ láy nào chỉ có điệp ở phần âm đầu, hoặc điệp ở phần vần thì được gọi là láy bộ phận. Căn cứ vào đó, có thể chia từ láy bộ phận thành hai lớp.Từ láy ba và bốn tiếng được cấu tạo thông qua cơ chế cấu tạo từ láy hai tiếng. Tuy vậy, từ láy ba tiếng dựa trên cơ chế láy hoàn toàn, còn từ láy bốn lại dựa trên cơ chế láy bộ phận là chủ yếu. Ví dụ: khít khìn khịt, sát sàn sạt, dửng dừng dưng, trơ trờ trờ... đủng đà đủng đỉnh, lếch tha lếch thếch, linh tinh lang tang, vội vội vàng vàng...

Trên thực tế, số lượng từ láy 3 tiếng và 4 tiếng không nhiều. Mặt khác, có thể coi chúng chỉ là hệ quả, là bước "tiếp theo" trên cơ chế láy của từ láy hai tiếng mà thôi. Từ láy ba là láy toàn bộ kèm theo sự biến thanh và biến vần (ví dụ: nhũn – nhũn nhùn nhùn; xốp – xốp xồm xộp...). Nhiều khi ta gặp những "cặp bài trùng" giữa từ láy hai tiếng và ba tiếng như: sát sạt – sát sàn sạt; trụi lủi – trụi thui lủi; nhũn nhùn – nhũn nhùn nhùn; khét lẹt – khét lèn lẹt... Từ láy bốn tiếng thì tình hình cấu tạo có đa tạp hơn. Có thể là:

Ngoài ra, còn có một số từ khác không cấu tạo theo các cách nêu trên; hoặc từ một từ gốc có thể cấu tạo hai từ láy bốn tiếng chứ không phải chỉ có một. Chẳng hạn: bù lu bù loa; bông lông ba la... hoặc bắng nhắng – bắng nha bắng nhắng; bắng nhắng bặng bặng nhặng...

Sự biểu đạt ý nghĩa của từ láy rất phức tạp và rất thú vị, nhất là ở nhiều nhóm từ cùng có khuôn cấu tạo lại có thể có những điểm giống nhau nào đó về nghĩa. Điều này cần được khảo sát riêng tỉ mỉ hơn.

Từ các kiểu từ đã trình bày trên đây, tiếng Việt còn có một lớp từ mà người bản ngữ hiện nay không thấy giữa các thành tố cấu tạo (các tiếng) của chúng có quan hệ gì về ngữ âm hoặc ngữ nghĩa. Vì vậy, từ góc độ phân loại, cần tách chúng ra và gọi là cáctừ ngẫu hợp với ngụ ý: các tiếng tổ hợp với nhau ở đây một cách ngẫu nhiên. Lớp từ này có thể bao gồm:

Bộ phận từ này trong những năm gần đây có xu hướng gia tăng do các mối quan hệ quốc tế mở rộng, tạo điều kiện cho sự tiếp xúc, vay mượn và du nhập từ ngữ, nhất là trong lĩnh vực thông tin, khoa học và kĩ thuật.

 Biến thể của từ
Trong hoạt động của mình, một số từ tiếng Việt có thể có biến động về cấu trúc. Tuy nhiên, cần nói rằng đó không phải là những biến dạng theo nguyên tắc hình thái học như các dạng thức khác nhau của từ trong ngôn ngữ biến hình. Ở đây chúng thường chỉ được coi là dạng lâm thời biến động hoặc dạng "lời nói"'' của từ. Có nghĩa rằng, những biến động ấy không đều đặn, không thường xuyên ở tất cả mọi từ. Chúng chỉ lâm thời xảy ra ở một số từ trong một số trường hợp sử dụng mà thôi. Đại thể có những dạng biến động như sau:

Biến một từ có cấu trúc lớn, phức tạp hơn sang cấu trúc nhỏ, đơn giản hơn. Thực chất đây là sự rút gọn một từ dài thành từ ngắn hơn. Ví dụ:

Xu hướng biến đổi này không có tính bắt buộc, không đều đặn ở mọi từ, và nhiều khi chỉ vì lý do tiết kiệm trong ngôn ngữ. Không phải ngày nay tiếng Việt mới có hiện tượng rút gọn như vậy, mà những cặp từ song song tồn tại giữa một bên là từ đa tiết với một bên là từ đơn tiết chứng tỏ rằng hiện tượng này đã có từ lâu. Chẳng hạn:

Rất nhiều tên gọi các tổ chức chính trị, xã hội, tôn giáo, các danh nhân, địa danh... trong tiếng Việt ngày nay đã được rút gọn lại như vậy

Xu hướng biến đổi một từ đơn giản thành một từ có cấu trúc phức tạp hơn, trong tiếng Việt hiện nay không thấy có. Rất có thể vì nó trái với nguyên tắc tiết kiệm mà người sử dụng ngôn ngữ thường xuyên phải tính đến.

Lâm thời phá vỡ cấu trúc của từ, phân bố lại yếu tố tạo từ với những yếu tố khác ngoài từ chen vào. Ví dụ:

Sự biến đổi theo kiểu này rất đa dạng, nhằm nhiều mục đích. Cũng có khi người nói, với dụng ý ít nhiều mang tính chơi chữ, đã phá vỡ cấu trúc từ để dùng yếu tố tạo từ với tư cách như một từ. Ví dụ:

(1) Đồng không con đóm lập loè (Tản Đà)

Tham khảo

Bài cơ bản sơ khai

Ngữ dụng học


title: Calthalotia

text:
Calthalotia là một chi ốc biển ở Úc trong họ Trochidae.

Các loài

 Calthalotia arruensis (Watson, 1880)
 Calthalotia baudini (Fischer, 1878)
 Calthalotia fragum (Philippi, 1848)
 Calthalotia modesta (Thiele, 1930)
 Calthalotia mundula (Adams & Angas, 1864)
 Calthalotia strigata (Adams, 1853)

 Đồng nghĩa
 Calthalotia comtessi (Iredale, 1931): synonym of  Calthalotia fragum (Philippi, 1848)
 Calthalotia indistincta (Wood, 1828): synonym of  Calthalotia comtessi (Iredale, 193)1 - C. indistincta has priority over C. comtessi, according to Jansen (1993).
 Calthalotia marginata (Tenison-Woods, J.E., 1880): synonym of Calthalotia arruensis (Watson, 1880)
 Calthalotia nitidissima Ludbrook, N.H. 1941: synonym of Calthalotia arruensis (Watson, 1880)
 Calthalotia porteri Iredale, 1940: synonym of Prothalotia porteri (Iredale, 1940)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Wilson, B., 1993. Australian Marine Shells. Prosobranch Gastropods Pt I. Odyssey Publishing, Leederville, W.A

Trochidae


title: Phiên tử quyền

text:
Phiên tử quyền (chữ Hán: , đọc bính âm: Fānziquán, dịch nghĩa tiếng Anh Tumbling Fist) là một bộ môn quyền thuật miền Bắc Trung Hoa chú trọng kỹ pháp tấn công và phòng thủ chỉ bằng các chiêu thức thủ pháp (đòn tay) và có nguồn gốc từ Ưng Trảo Quyền của Bắc Thiếu Lâm.

Trong Phiên tử quyền còn có một lưu phái thuộc nhánh khác tên gọi Bát Thiểm Phiên (chữ Hán: , đọc bính âm: Bāshǎnfān, dịch nghĩa tiếng Anh 8 Flash Tumbles hay 8 Evasive Tumbles) cũng đều có chung một gốc từ Thiếu Lâm mà ra.

Nguồn gốc và danh xưng
Còn gọi tắt là Phiên tử (lật ngược) hay Phiên quyền (chữ phiên này khác chữ phiên trên, phiên này có nghĩa là lượt, hồi, thứ).

Nguyên tên là Thiểm Phiên (né lật), tục gọi là Phiên tử quyền là loại quyền thuộc dòng đánh gần, giáp lá cà.

Thích Kế Quang danh tướng đời Minh trong "Kỷ hiệu tân thư - Quyền Kinh tiệp yếu biên" nói: "...Bát Thiểm Phiên có 12 đoản nghĩa là 12 giá tử (quyền thức) 8 phép lật tay (Phiên tử) trong thủ pháp. Loại này cũng là hay trong hay vậy".

Tương truyền rằng vào thời nhà Nam Tống có hai bộ môn quyền thuật là Bát Thiểm Phiên (Bāshǎnfān) và Trốc Cước là hai môn được danh tướng Nhạc Phi () rất ưa thích và ông đã kết hợp với Ưng Trảo Quyền để sáng tác thành bộ môn quyền thuật nổi tiếng được đời sau gọi là Hình Ý quyền (Xing Yi quan) mà lẽ ra nên gọi là Hình Ý Linh Thú quyền thì đúng hơn vì có các động tác mô phỏng từ các loài mãnh thú.

Trong 32 thế hấp thu chiêu thế của Phiên Tử quyền có đương đầu pháo, nữu loan trửu (chặt khủy loan), kỳ cổ thế (thế cờ trống) v.v...

Trước kia Phiên tử quyền chủ yếu lưu truyền ở Hà Bắc (huyện Cao Dương), đến cuối đời nhà Thanh truyền lên Đông Bắc, mấy chục năm lại đây chủ yếu lưu truyền ở Hà Bắc, Liêu Ninh, Cam Túc, Thiểm Tây v.v... khá thịnh hành.

Thời Thái Bình Thiên Quốc khoảng giữa cuối thế kỷ thứ 19, tướng quân của Thái Bình là Triệu Xán ích (Zhao Canyi) rất giỏi trốc cước và Phiên Tử quyền. Sau khi quân Thái Bình đánh Thiên Tân thất bại, Triêu Xán ích về ở ẩn tại Nhiêu Dương tỉnh Hà Bắc đã đem trốc cước và Phiên Tử quyền truyền dạy dân chúng vùng đó. Triệu Xán Ích dạy Phiên tử quyền cho gia tộc họ Vương và dạy Trốc cước cho gia tộc họ Doãn, sau đó hai dòng họ này đã trao đổi kỹ pháp cho nhau và phổ biến ra khắp một vùng Hà Bắc.

Gần đây Phiên tử quyền lưu truyền tương đối mạn ở Tây Bắc, Đông Bắc, cả hai nơi này thuộc cùng một mạch nhưng về kình lực và vẻ ngoài lại hơi khác nhau.

Quyền lưu truyền ở Tây Bắc từng kinh qua "Thông bị kình" đã được giản dị hóa, chú ý phần nhiều hông phát lực, hùng hậu một khí.

Quyền lưu truyền ở Đông Bắc phần lớn lại chú ý một khí dứt khoát nhanh.

Về bài bản của Phiên tử quyền có: trạm trang phiên (đứng tấn lật), Tụy thủ phiên (tập trung tay), Kinh thủ phiên (nhẹ tay), Lôc tủ phiên (cướp tay), Kiện trung phiên (lật khỏe).

Một dải Hà Bắc lưu truyền Lục Thủ phiên, Yến Thanh phiên.

Vùng Tây Bắc như Cam Túc v.v... lưu truyền Mã gia phiên (quyền nhà họ Mã), Ưng trảo phiên (vuốt Ưng) v.v...

Vùng Đông Bắc thì lưu truyền Long hình phiên (hình rồng), Ngư dược phiên (cá vọt) v.v...

Về khí giới thì có bát bộ liên hoàn tiến thủ đao (đao tiến thế liên hoàn tám bước), miên chiến đao (đánh liên miên) v.v....

Đặc trưng kỹ pháp
Đây là một môn quyền thuật tuy có nguồn từ miền Bắc Trung Hoa nhưng lại không dùng đòn chân nhiều như các bộ môn quyền thuật miền Bắc mà chỉ dùng tay. Do vậy câu nói truyền tụng trong dân gian về các môn võ hai miền Nam Bắc Trung Hoa rằng: Nam quyền, bắc cước (hay Nam quyền, bắc thoái) là không hề có cơ sở rõ ràng.

Thủ pháp (đòn tay) của Phiên tử quyền thường có câu truyền tụng rằng: hai tay xuất thủ thật nhanh liên tiếp nhau như mưa rào và phát ra như hai ngọn roi da quất lên nghe vùn vụt.

Các bài quyền của Phiên tử quyền thường rất ngắn và nhanh. Trong Phiên tử quyền không có các bài binh khí như các bộ môn quyền thuật khác.

Đặc điểm là: thế thức động tác ngắn nhỏ tinh vi, phát kình nhanh mạnh, quyền pháp dày đặc, giá thế cúi phục né tránh động, động tác chỉ một khí (một lần hít thở) là thành vì thế quyền ngạn mới bảo: "Phiên tử nhất quải tiên" (lật mình một lần cất roi).

Về phương pháp công phòng yêu cầu liên miên, mềm, lỏng, gọn, ẩn ở trong (nội tàng) v.v...

Cước pháp thì phần lớn dành trung, hạ bàn, coi trọng hông, vai, háng, chân... trong việc huấn luyện công phu (công phu chân) sao cho linh hoạt đa biến cũng như tay, vận dụng thoải mái dễ dàng.

Xem thêm
Võ thuật
Võ Thiếu Lâm
Võ Đang Phái
Nga Mi Võ Phái
Tượng Hình Quyền
Trường Quyền
Nam Quyền
Hồng Gia Quyền
Bạch Mi Quyền
Vịnh Xuân Quyền
Ngũ Mai
Phương Thế Ngọc
Ưng Trảo Quyền

Tham khảo

Võ thuật Trung Hoa


title: Germignonville

text:
Germignonville  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 141 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Germignonville


title: Diabrotica clarkellita

text:
Diabrotica clarkellita là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bowditch miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Warscaea

text:
Warscaea là một chi phong lan trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Coelaenomenodera signifera

text:
Coelaenomenodera signifera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Coelaenomenodera


title: Hylomantis buckleyi

text:
Hylomantis buckleyi là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Colombia và Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và đầm nước ngọt.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Castro, F., Rueda, J.V., Bolívar, W., Estupinan, R.A., Coloma, L.A., Ron, S. & Almandáriz, A. 2004. Hylomantis buckleyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Hylomantis
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Ecuador
Scaturiginichthys


title: Kết nối các hệ thống mở

text:
Xem thêm các nghĩa khác tại OSI
Kết nối các hệ thống mở (tiếng Anh: Open Systems Interconnection, viết tắt là OSI) là một nỗ lực tiêu chuẩn hóa mạng máy tính do Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế (ISO), cùng với Bộ phận Tiêu chuẩn Hoá Viễn thông của ITU (ITU-T) tiến hành từ năm 1982.

Trước khi OSI ra đời, việc thiết kế mạng lưới truyền thông là hoàn toàn do những nhà kinh doanh tự phát triển và ở dưới sự khống chế của bản quyền về kỹ thuật, chẳng hạn như những tiêu chuẩn về giao thức truyền thông trong "Kiến trúc hệ thống mạng truyền thông" (System network architecture) của IBM, appletalk của Apple, netware của Novell Inc. và DECnet của Digital Equipment Corporation. OSI là một cố gắng của các tổ chức trong công nghiệp hòng giải quyết mâu thuẫn giữa các nhà kinh doanh, để tất cả có thể cùng đồng tình với một tiêu chuẩn về kỹ thuật mạng truyền thông, đồng thời tạo điều kiện cho các sản phẩm của những nhà kinh doanh khả năng liên tác (phối hợp và làm việc) với nhau (interoperability). Tại thời điểm đó, các mạng truyền thông lớn hỗ trợ nhiều bộ giao thức truyền thông (network protocol suites) khác nhau là một hiện tượng bình thường, đồng thời vấn đề nhiều thiết bị mạng không giao lưu được với nhau, vì thiếu một giao thức chung, cũng không hiếm.

Mô hình tham chiếu OSI (thuộc về thời kỳ trước khi giao thức OSI ra đời, vào năm 1977) là một tiến bộ quan trọng trong việc giảng dạy về lý thuyết mạng lưới truyền thông. Nó khuyến khích ý tưởng về một mô hình chung của giao thức tầng cấp, định nghĩa sự liên tác giữa các thiết bị và phần mềm dành cho việc kết nối mạng lưới truyền thông.

Song có ý kiến cho rằng chồng giao thức (protocol stack) của OSI đề ra quá phức tạp và bất khả thực thi. Với chủ trương sử dụng kỹ thuật "nâng cấp đồng bộ" (forklift upgrade) trong công nghệ mạng lưới truyền thông, mô hình này đòi hỏi một cách cụ thể việc huỷ bỏ toàn bộ những giao thức hiện đang sử dụng, thay thế chúng với mô hình mới, áp đặt việc thay đổi trên toàn bộ các tầng cấp của chồng giao thức. Sự đòi hỏi này gây khó khăn rất lớn cho việc thực hiện và nó bị nhiều nhà kinh doanh và người sử dụng phản kháng, là những người đã đầu tư khá nhiều trong kỹ thuật mạng lưới truyền thông. Thêm vào đó, các giao thức của OSI lại do nhiều hội đồng đóng góp, thành ra trong đó có rất nhiều yêu cầu về chức năng đối lập với nhau, tạo nên một số lượng lớn những đặc trưng phụ, không cần thiết. Vì số lượng các đặc trưng phụ quá cao, nhiều sự thực thi của các nhà kinh doanh trở nên vô dụng vì chúng không thể liên tác với nhau, biến toàn bộ năng lực cống hiến vào việc gây dựng mô hình trở nên vô dụng. Ngay cả việc chính phủ Mỹ đòi hỏi sự đồng bộ hóa tất cả các đơn đặt hàng theo tiêu chuẩn của OSI cũng không cứu vãn nổi tình thế.

Phương cách của OSI cuối cùng bị bộ giao thức TCP/IP của Internet che khuất. Tính thực dụng của TCP/IP trong liên kết mạng lưới truyền thông, cùng với hai công trình thực thi của những giao thức đã được đơn giản hóa, biến TCP/IP thành tiêu chuẩn khả thi. Chẳng hạn, dự kiến về thư điện tử (e-mail) trong tiêu chuẩn X.400 của OSI dày bằng mấy quyển sách, trong khi dự kiến về thư điện tử của Internet trong giao thức thư điện tử SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) chỉ chiếm mấy chục trang trong RFC 2821. Dầu sao, chúng ta cũng nên để ý rằng, sau một khoảng thời gian, rất nhiều các bản dự thảo RFC, mở rộng dự kiến của giao thức SMTP trước đây, đã được thêm vào, làm cho số lượng tài liệu hoàn chỉnh của nó cũng dày lên, chiếm một độ dày bằng mấy quyển sách, tương tự.

Rất nhiều các giao thức và bản thiết kế kỹ thuật trong giao thức tầng cấp của OSI đã bị hủy bỏ, và được thay thế bằng những cái mới, trong đó có thiết bị token-bus, truyền tải gói dữ liệu CLNP, truyền tải hồ sơ FTAM, và giao thức thư điện tử X.400. Một số trong đó còn sót lại, và thường ở dưới thể dạng hết sức đơn giản. Cấu trúc thư mục (directory structure) X.500 vẫn còn được dùng khá nhiều, đại đa phần vì giao thức nguyên bản cồng kềnh của nó đã bị lột bỏ rất nhiều và hầu như được thay thế bằng LDAP (Lightweight Directory Access Protocol). Giao thức IS-IS vẫn còn tiếp tục được nhiều công ty viễn thông dùng là một giao thức định tuyến truyền tải, và nó đã được ứng dụng vào giao thức Internet. Nhiều hệ thống SONET cũ vẫn còn dùng giao thức TARP (TID Address Resolution Protocol - sử dụng CLNP và IS-IS) để phiên dịch địa chỉ (Target Identifier) của  một nút SONET nào đó. Người ta vẫn thường thấy các giao thức và thiết kế kỹ thuật của tầng cấp ISO được dùng trong các hệ thống cũ, trừ phi những hệ thống này được nâng cấp, thay thế, hoặc hủy bỏ.

Sự xụp đổ của dự án OSI năm 1996 gây những tổn thất trầm trọng đến danh tiếng và tính hợp pháp của các tổ chức tham gia, đặc biệt là ISO. Điều đáng tiếc nhất là việc những cơ quan ủng hộ OSI quá trì trệ trong việc nhận biết và thích ứng với tính ưu việt của bộ giao thức TCP/IP.

Đọc thêm
 Marshall T. Rose, The Open Book (Prentice-Hall, Englewood Cliffs, 1990)
 David M. Piscitello, A. Lyman Chapin, Open Systems Networking (Addison-Wesley, Reading, 1993)

Xem thêm
 CMIS, Common Management Information Services

Tham chiếu
 ISO 7498:1984 Open Systems Interconnection - Basic Reference Model

Tham khảo

Khuyến nghị ITU-T