title: Tiếng Catalunya

text:
Tiếng Catalunya (català,  hay ) là một ngôn ngữ Rôman, ngôn ngữ dân tộc và là ngôn ngữ chính thức của Andorra, và là một ngôn ngữ đồng chính thức ở những cộng đồng tự trị Tây Ban Nha là Catalunya, quần đảo Baleares và cộng đồng Valencia (nơi người ta gọi nó là Valencià ("tiếng València")), cũng như ở thành phố Alghero trên đảo thuộc Ý là Sardegna. Ngôn ngữ này cũng được nói ở cộng đồng tự trị Aragón (ở La Franja) và Murcia (ở Carche) thuộc Tây Ban Nha, và về mặt chính thức cũng được công nhận ở một mức độ nào đó ở vùng lịch sử Roussillon phía nam nước Pháp, gần như tương đương với tỉnh Pyrénées-Orientales (Bắc Catalunya).

Tiếng Catalunya phát triển từ tiếng Latinh bình dân ở cả hai phía ở khu vực phía đông dãy núi Pyrénées (các hạt Rosselló, Empúries, Besalú, Cerdanya, Urgell, Pallars và Ribagorça). Ngôn ngữ này có các đặc điểm chung với các ngôn ngữ Gallo-Romance, Ibero-Romance, và các loại ngôn ngữ nói Gallo-Ý ở miền Bắc Italia.

Do một hệ quả của các cuộc chinh phục của người Aragón và Catalunya vào Al-Andalus (bán đảo Iberia thuộc Hồi giáo ngày xưa) ở phía nam và phía tây, ngôn ngữ này lan rộng đến phần lớn khu vực ngày nay là Catalunya, quần đảo Baleares và phần lớn cộng đồng Valencia.

Trong suốt thế kỷ 15, trong thời kỳ vàng son Valencia, tiếng Catalunya đã đạt đến đỉnh cao văn hóa của nó, một đỉnh cao mà sau này chỉ đến thời La Renaixença ("Phục Hưng"), bốn thế kỷ sau mới lại có được.

Lịch sử

Bài khảo chứng đầu tiên bằng tiếng Catalunya viết có từ thế kỷ 9, dù bài đầu tiên được coi là tài liệu văn chương bằng tiếng Catalunya là Homilies d'Organyà từ thế kỷ 13. Tiếng Catalunya được mở rộng và văn học phát triển với tác giả như Ramon Llull (thế kỷ 13-14), Ausiàs March và Joanot Martorell (thế kỷ 15) đến thế kỷ 16 và 17, lúc sự suy giảm bắt đầu vì sự mở rộng của tiếng Tây Ban Nha.

Sử dụng tiếng Catalunya trong lĩnh vực chính thức bị cấm tại vùng València năm 1707, tại Mallorca và Ibiza năm 1715, còn tại công quốc Catalunya kể từ bản án Nueva Planta (năm 1716). Ở miền Bắc của Catalunya một quyết định tương tự đã tồn tại từ năm 1700 rồi. Đảo Menorca thì thuộc Anh kể từ năm 1713. Luật cấm này sẽ ở lại luôn, ngoại trừ khoảng thời gian ngắn lúc Đệ nhất và Đệ nhị Cộng hoà Tây Ban Nha, đến lúc lặp cộng đồng tự trị giữa năm 1978 và 1983.

Kể từ phần giữa thế kỷ 13 đến cuối thế kỷ 14, có người nói tiếng Catalunya tại vương quốc Murcia, vì có quân đội thuộc Vương quốc Aragón và dân cư Catalunya tại đó. Thứ tiếng này cũng là thứ tiếng thường ở thành phố Cagliari trên đảo Sardegna đến thế kỷ 18. Vào thế kỷ 19 có một vài chỗ có dân cư nói tiếng Catalunya tại Saint Augustine, Hoa Kỳ, và tại Algérie, mà ở đó người ta nói thổ ngữ tên là patuet.

Thế kỷ 19 là thời kỳ phục hưng ("Renaixença") của tiếng Catalunya như thứ tiếng của văn hoá, và kể từ lúc ấy có nhiều sự nỗ lực tiêu chuẩn hoá thứ tiếng, với một vài cột mốc như tác phẩm của Pompeu Fabra và viện Institut d'Estudis Catalans ("Viện Nghiên cứu về Catalunya"). Trong thế kỷ 19 nhiều người coi tiếng Catalunya là thổ ngữ thuộc tiếng Occitan mà thời kỳ Reconquista trải ra hướng nam hay lúc người Hồi giáo từ Septimania rút lại. Friedrich Christian Diez là một trong nhà ngữ văn học đầu tiên coi tiếng Catalunya và tiếng Provence là hai ngôn ngữ khác biệt với nhau.

Phân loại và liên hệ với ngôn ngữ nhóm Rôman khác

Theo Pierre Bec, phải phân loại tiếng Catalunya như vậy:
 Rôman
 Ý-Tây
 Rôman phía Tây
 Gallia-Iberia
 Gallia Rôman (cũng có thể phân loại trong nhóm Iberia-Rôman)
 Occitan-Rôman (cũng có thể phân loại trong nhóm Iberia phía đông)
 tiếng Catalunya

Liên hệ với ngôn ngữ nhóm Rôman khác
Tiếng Catalunya có nhiều đặc điểm chung với ngôn ngữ nhóm Rôman lân cận (Ý, Sardegna, Occitan và Tây Ban Nha). Tuy nhiên, dù đa phần của người nói thứ tiếng này có ở bán đảo Iberia, nhưng tiếng Catalunya có một vài sự khác biệt rõ rệt với nhóm ngôn ngữ Iberia-Rôman (tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha) về mặt phát âm, ngữ pháp và từ vựng. Ngôn ngữ gần nhất là tiếng Occitan và nhóm Gallia-Rôman (tiếng Pháp, Arpitan và Gallia-Ý).

Theo Ethnologue, sự giống nhau về từ vựng giữa tiếng Catalunya và ngôn ngữ thuộc nhóm Rôman là: 87% với tiếng Ý, 85% với tiếng Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, 76% với tiếng Ladin, 75% với tiếng Sardegna và 73% với tiếng România.
{|
|+So sánh từ vựng bao gồm 24 từ trong ngôn ngữ Rôman phía Tây:17 đồng nguyên tự với nhóm Gallia-Rôman, 5 đồng ngữ với nhóm Iberia-Rôman, 3 đồng ngữ với tiếng Occitan, và 1 từ độc đáo.
|
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center;"
|-
! Từ!! Catalunya!! Occitan!! Ý!! Pháp!! Tây Ban Nha!! Bồ Đào Nha!! România
|-
|anh/em họ|| cosí || cosin || cugino ||cousin|| primo||primo||văr
|-
|anh/em trai||germà||fraire||fratello||frère||hermano||irmão||frate
|-
|cháu trai||nebot||nebot||nipote||neveu||sobrino||sobrinho||nepot
|-
|mùa hè||estiu||estat||estate||été||verano||verão||vară
|-
|buổi tối||vespre||ser, vèspre||sera||soir||tarde||tarde||seară|-
|buổi sáng||matí||matin||mattino||matin||mañana||manhã||dimineaţă|-
|chảo rán||paella||padena||padella||poêle||sartén||frigideira||tigaie|-
|giường||llit||lièch, lèit||letto||lit||cama||cama||pat|-
|con chim||ocell||aucèl||uccello||oiseau||ave, pájaro||ave, pássaro||pasăre|-
|con chó|| gos||gos, canh|| cane|| chien|| perro||cão|| câine|-
|quả mận|| pruna|| pruna||prugna|| prune|| ciruela||ameixa|| prună|-
|bơ|| mantega|| bodre || burro|| beurre|| mantequilla||manteiga|| unt|}
|

|}

Phần lớn của lịch sử, và nhất là thời kỳ độc tài Franco (1939–1975), tiếng Catalunya hay bị coi là thổ ngữ thuộc tiếng Tây Ban Nha. Quan điểm này tựa và suy nghĩ chính trị và tư tưởng nhưng không có giá trị nào về ngôn ngữ học. Hai thứ tiếng này có sự khác biệt quan trọng về đặc điểm âm vị, từ vựng và ngữ pháp, để tiếng Catalunya gần tiếng Occitan (và Pháp) hơn về một số khía cạnh.

Có sự chứng minh rằng, ít nhất từ thế kỷ 2, từ vựng và âm vị học của tỉnh La Mã Tarraconensis khác biệt với vùng khác của xứ Hispania thuộc La Mã. Sự khác biệt nảy sinh và tiếng Tây Ban Nha, Asturias và tiếng Gallia-Bồ Đào Nha cùng có một vài từ cổ ngoại vi (như "đun sôi": Tây Ban Nha hervir, Asturias/Bồ Đao Nha ferver đối lập với Catalunya bullir, Occitan bolir) và từ địa phương cách tân ("bò thiến": TBN novillo, Ast nuviellu đối lập Cat torell, Oc taurèl).

Ảnh hưởng của ngôn ngữ German cũng khác biệt nếu so sánh tiếng Catalunya và tiếng Tây Ban Nha. Ví dụ, từ tiếng Catalunya fang "bùn" và rostir "nướng" có gốc German, còn tiếng Tây Ban Nha lodo và asar có gốc Latinh. Tiếng Catalunya filosa "guồng quay tơ" và pols "thái dương" có gốc Latinh, còn tiếng Tây Ban Nha rueca và sien có gốc German.

Từ mượn từ tiếng Ả Rập cũng vậy. Từ tiếng Catalunya alfàbia "vại bằng đất nung" và rajola "ngói" có gốc Ả Rập, đối lập với tiếng Tây Ban Nha tinaja và teja có gốc Latinh. Tiếng Catalunya oli "dầu" và oliva "ô liu" có gốc Latinh, khác với tiếng Tây Ban Nha aceite và aceituna. Tiếng Tây Ban Nha có nhiều từ mượn từ tiếng Ả Rập hơn nhiều.

Vì vị trí giữa hai khối ngôn ngữ (Iberia-Rôman và Gallia-Rôman) nên tiếng Catalunya có nhiều từ độc đáo, như enyorar "nhớ", apaivagar "làm yên" và rebutjar "đoạn tuyệt".

Phân phối địa lý

Vùng nói tiếng Catalunya

Các khu vực này đôi khi được gọi là Països Catalans ("các nước của tiếng Catalunya").

Tổng số người nói
Số người biết nói tiếng Catalunya tuỳ vào tài liệu. Một sự khảo sát năm 2004 ước tính tổng số là 9–9,5 triệu người. Số này là tổng số người biết nói; số người nói tiếng Catalunya như ngôn ngữ mẹ đẻ ở vùng Catalunya chỉ là 35,6% tổng dân số. Theo Ethnologue ấn bản thứ 17 thì (vào năm 2010) có 7,2 triệu người nói tiếng Catalunya như ngôn ngữ mẹ đẻ và (vào năm 1994) 5 triệu người nói như ngôn ngữ thứ hai.

Một đặc điểm xã hội của tiếng Catalunya là nơi nào người ta nói tiếng Catalunya cũng có thứ tiếng thứ hai được sử dụng: tiếng Pháp ở Bắc Catalunya ở Pháp, tiếng Ý ở Alghero ở Ý, tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha ở Andorra, tiếng Tây Ban Nha ở vùng nói tiếng Catalunya khác.

1. Số người hiểu tiếng Catalunya gồm có những người mà biết nói.
2. Số này là số người bày tỏ mình biết nói, không chỉ là người bản xứ.

Ngôn ngữ địa phương

Các ngôn ngữ địa phương của tiếng Catalunya khá thống nhất — nhất là nếu so sánh với ngôn ngữ Rôman khác — cả về từ vựng, ngữ nghĩa học, cú pháp, hình thái học và âm vị học. Trình độ người địa phương khác biệt với nhau sẽ hiểu nhau rất là cao, được ước tính là giữa 90% và 95%. Ngoại lệ duy nhất là thổ ngữ đặc tính cô lập là tiếng Alghero.

Tiếng Catalunya bao gồm hai khối địa phương chính: tiếng Catalunya phía đông và tiếng Catalunya phía tây. Sự khác biệt chính là cách phát âm của âm a và e nếu không mang trọng âm: cả hai được pháp âm /ə/ trong thổ ngữ miền đông, nhưng vẫn là /a/ và /e/ trong thổ ngữ miền tây. Cũng có thêm một vài sự khác biệt về cách phát âm, hình thái động từ và từ vựng.

Khối tiếng Catalunya phía tây bao gồm hai ngôn ngữ địa phương là tiếng Catalunya tây bắc và tiếng València. Khối phía đông bao gồm bốn ngôn ngữ địa phương: tiếng Catalunya miền trung, tiếng Baleares, tiếng Catalunya phía bắc (tiếng Roussillon) và tiếng Alghero. Các ngôn ngữ địa phương có thể được chia thành ngôn ngữ địa phương con.

Phát âm
Tiếng Catalunya thừa kế hệ thống tiêu biểu của tiếng Latinh bình dân, bao gồm bảy âm vị nguyên âm có trọng âm: . Tiếng Baleares cũng có âm /ə/ có thể mang trọng âm. Các ngôn ngữ địa phương không đồng nhất về quý trình rút gọn nguyên âm, và sự phân phối của cặp đôi /ɛ e/.

Trong tiếng Catalunya phía đông (ngoại trừ Mallorca), nguyên âm không mang trọng âm bị rút gọn làm ba cái: [ə i u]. Tiếng Mallorca rút gọn nguyên âm làm bốn cái: [ə i o u]. Tiếng Catalunya phía tây thì có năm nguyên âm không trọng âm: [a e i o u]. Tiếng Ý và Bồ Đào Nha cũng có cách rút gọn nguyên âm tương tự, thừa kế từ tiếng Rôman nguyên thủy.

Tiếng Catalunya miền trung, tây và Baleares cũng phân phố hai âm /e/ và /ɛ/ mang trọng âm một cách khác biệt với nhau. Nói chung, từ nào có /ɛ/ ở miền trung sẽ có /ə/ trong tiếng Baleares và /e/ trong tiếng Catalunya phía tây.

Hình thái
Trong động từ, hậu từ của ngôi thứ nhất thì hiện tại trình bày có thể là -o, -i hay không gì, tuỳ vào địa phương và lớp chia động từ.

Từ vựng
Dù khá thống nhất về từ vựng, nhưng hai khối đông và tây vẫn có một vài sự khác biệt. Bình thường tiếng Catalunya miền trung là thổ ngữ có từ vựng cách tân.

Chuẩn

Tiếng Catalunya chuẩn dựa vào tiếng Catalunya miền đông, là loại tiếng Catalunya phổ biết nhất. Tuy nhiên, các ngôn ngữ chuẩn của València và quần đảo Baleares chấp nhận dạng từ khác mà ở miền đông của Catalunya người ta không dùng.

Sự khác biệt đáng kể nhất giữa các ngôn ngữ chuẩn là dấu trên một và chữ cái  mang trọng âm, như francès, anglès (Catalunya) – francés, anglés (València) (nghĩa là "thuộc Pháp, thuộc Anh"). Tuy nhiên, ngôn ngữ chuẩn của València của viện AVL giữ dấu huyền  với phát âm  trong một vài từ như què ("cái gì") hay València. Sự khác biệt khác là sử dụng  (tại València) tại vì  trong một vài từ như ametla/ametlla ("quả hạnh"), espatla/espatlla ("lưng"), sử dụng từ chỉ định lướt (este "này", eixe "ấy") thay vì từ chỉ định gia cường (aquest, aqueix) và sử dụng dạng động từ phổ biến ở València và miền tây Catalunya như sử dụng hậu tố -e thay vì -o trong ngôi thứ nhất hiện tại trình bày của động từ lớp -ar: jo compre thay vì jo compro ("tôi mua").

Trong quần đảo Baleares, ngôn ngữ chuẩn của Catalunya được chấp nhận, nhưng do bộ phân Ngữ văn của Đại học Quần đảo Baleares sửa đổi cho hợp với ngôn ngữ địa phương Baleares. Ví dụ, viện IEC của Catalunya báo rằng có thể viết cantem ("(chúng tôi/ta) hát") thành cantam, còn trong quần đảo Baleares luôn phải viết cantam. Một đặc điểm khác của ngôn ngữ chuẩn Baleares là hậu tố không trong ngôi thứ nhất hiện tại trình bày: jo compr ("tôi mua"), jo tem ("toi sợ"), jo dorm ("tôi ngủ").

Đối với Alghero thì viện sửa ngôn ngữ chuẩn cho hợp với tiếng Alghero hơn. Trong chuẩn này có mạo từ hạn định lo thay vì el, đại từ và từ chỉ định sở hữu đặc biệt như lo tou/ta tua ("cái của bạn"), luôn sử dụng -v-  trong thì quá khứ chưa hoàn thành (cantava, creixiva, llegiva, "đã hát, lớn lên, đọc"), sử dụng nhiều từ cổ xưa (manco thày vì menys "ít hơn", calqui u thay vì algú "ai đó") và đại từ yếu khác biệt.

Địa vị của tiếng València

Các nhà ngôn ngữ học, bao gồm nhà ngôn ngữ học València, coi tiếng Catalunya và València là một thứ tiếng, và người nói tiếng Catalunya miền trung và tiếng València sẽ hiểu 90% đến 95% của ngôn ngữ địa phương của nhau. Viện Acadèmia Valenciana de la Llengua (AVL) tuyên bố rằng tiếng València và Catalunya là một.

Tuy nhiên, cuộc thăm dò được tổ chức giữa năm 2001 và 2004 chỉ ra rằng đa phần của người València coi tiếng València khác biệt với tiếng Catalunya. Sự không đồng nhất này gây nhiều tranh luận. Ví dụ, lúc hiến pháp của Liên minh châu Âu được phác thảo, chính phủ Tây Ban Nho cho Liên minh châu Âu ban dịch của bài sang tiếng Basque, Galicia, Catalunya và València, nhưng bài bằng tiếng Catalunya và València giống hệt nhau.

Âm vị
Hệ thống âm vị của tiếng Catalunya tuỳ vào địa phương. Một vài đặc điểm là:
 Một sự đối chiếu rõ giữa cặp nguyên âm /ɛ e/ và /ɔ o/, như trong những ngôn ngữ thuộc nhánh phía tây nhóm Rôman khác, ngoại trừ tiếng Tây Ban Nha.
 Không có nguyên âm mũi hoá, khác biệt với tiếng Bồ Đào Nha hoặc Pháp.
 Không âm đôi hoá nguyên âm ngắn ĕ, ŏ của tiếng Latinh, như tiếng Galicia và Bồ Đào Nha, và khác với tiếng Pháp, Tây Ban Nha và Ý.
 Nhiều nguyên âm đôi chứa /w/, như tiếng Galicia và Bồ Đào Nha.

Khác với những ngôn ngữ nhóm Rôman khác, tiếng Catalunya có nhiều từ đơn âm tiết, và nhiều loại phụ âm và cụm phụ âm có thể có mặt ở cuối từ. Thêm hơn nữa, tiếng Catalunya có hiện tượng vô thanh hoá phụ âm cản cuối, nên có nhiều đôi cặp như amic "bạn nam" đối với amiga "bạn nữ".

Tiếng Catalunya miền trung được coi là cách phát âm chuẩn, nên sự mô tả bên dưới nói chung mô tả giọng này.

Nguyên âm

Tiếng Catalunya thừa kế hệ thống nguyên âm tiêu biểu của tiếng Latinh bình dân bao gồm bảy âm vị nguyên âm trong âm tiết có trọng âm: . Hệ tống này phổ biến trong ngôn ngữ Rôman Tây ngoại trừ tiếng Tây Ban Nha. Giọng của đảo Baleares cũng cho phép có âm /ə/ trong âm tiết có trọng âm. Các giọng khác biệt không đồng nhất về mức độ giảm nguyên âm và về sự phân phối hai nguyên am /ɛ e/.

Trong tiếng Catalunya miền Trung nguyên âm nào không có trọng âm sẽ bị giảm để chỉ còn có ba nguyên âm nữa: ; ;  vẫn riêng. Những giọng khác có trình độ giảm nguyên âm khác biệt.

Phụ âm

Hệ phụ âm của tiếng Catalunya hơi bảo thủ, và giống hệ của đa phần ngôn ngữ Rôman phía Tây hiện đại.
  có tha âm vị vòm mềm hoá ở vị trí đuôi vần trong đa phần các giọng. Tuy nhiên,  được vòm mềm hoá ở mọi vị trí trong giọng phía đông như tiếng Mallorca và tiếng Catalunya phía đông chuẩn.
  có mặt trong tiếng Baleares, Alghero, València chuẩn và một vài vùng ở miền nam Catalunya. Nó bị sáp nhập vào  ở vùng khác.
 Phụ âm cản bị vô thanh hoá ở vị trí cuối âm tiết: .
 Phụ âm tắc bị nhược hoá thành âm tiếp cận ở vị trí thanh mẫu sau âm liên tục: . Ngoại lệ bao gồm vị trí sau âm cạnh, và  ngay sau . Ở vị trí đuôi vần âm này là âm tắc, ngoại trừ một vài giọng València mà cũng nhược hoá âm này ở vị trí đuôi vần.
 Có chút sự lộn xộn trong tài liệu về đặc trưng chính xác của . Một vài tài liệu mô tả chúng là âm "chân răng sau". Tài liệu khác báo chũng là âm "chân răng vòm sau", hạm ý rằng viết  sẽ chính xác hơn.
 Sự phân phối của hai âm R  giống sự phân phối của chúng trong tiếng Tây Ban Nha. Hai âm này đối chiếu giữa hai nguyên âm, nhưng ở vị trí khác chúng có sự phân phối bổ sung. Ở thanh mẫu luôn có  ngoại trừ nếu có phụ âm trước. Các thổ ngữ không đồng nhất về âm R ở đuôi vần, mà giọng phía tây bình thường có  và giọng miền trung có  rung một chút ngoại trừ ngay trước từ bắt đầu bằng nguyên âm, mà trong trường hợp này sẽ có .
 Khi nói kỹ thì những âm  có thể sắp thành đôi. Âm  đôi cũng có thể có mặt. Một vài tài liệu phân tích  giữa hai nguyên âm là một vị âm R đôi, theo một cách phân tích âm R của tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha phổ biến.

Ngữ pháp
Ngữ pháp của tiếng Catalunya giống ngữ pháp của những ngôn ngữ Rôman khác. Một vài đặc điểm là:
 Sử dụng mạo từ hạn định và bất định.
 Danh từ, tính từ, đại từ và mạo từ chia theo giống (cái hay đực) và số (ít hay nhiều). Các từ không chia theo cách, ngoài trừ đại từ.
 Động từ chia theo ngôi và số của chủ ngữ, thì, thức, và trạng.

Chia theo giống và số

Về chia theo giống thì một điểm đặc trưng (nếu so sánh với tiếng Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha hay Ý) là sự biến mất của hậu tố giống đực -o tiêu biểu. Vậy nên sự xen kẽ hậu tố -o/-a bị hai hậu tố ø/-a thay thế. Một vài sự xen kẽ hình thái có thể xảy ra, như:
 Tắc sát hoá: boig/boja ("điên") nhưng lleig/lletja ("xấu")
 Mất n: pla/plana ("bằng phẳng") nhưng segon/segona ("thứ nhị")
 Vô thanh hoá phụ âm cản cuối: sentit/sentida ("cảm thấy", phân từ quá khứ) nhưng dit/dita ("nói", phân từ quá khứ)

Từ hạn định

Chia từ hạn định thì phức tạp, nhất là vì có nhiều dạng lược, như trong những ngôn ngữ xung quanh. Tiếng Catalunya có nhiều dạng giới từ + mạo tự bị rút gọn hơn tiếng Tây Ban Nha, như dels ("của" + mạo từ giống đực số nhiều), nhưng không nhiều bằng tiếng Ý (mà cũng có sul, col, nel...).

Đại từ nhân xưng

Hình thái của đại từ tiếng Catalunya phức tạp, nhất là về dạng không mang trọng âm, mà có nhiều dạng như vậy (13 dạng riêng biệt, so sánh với 11 dạng trong tiếng Tây Ban Nha hay 9 dạng trong tiếng Ý). Đặc điểm là từ ho không giống, và tự do lớn khi kết hợp đại từ không trọng âm khác biệt với nhau (65 dạng kết hợp).

Đại từ nhân xưng của tiếng Catalunya có phân biệt hai cách xưng hô, như mọi ngôn ngữ Rôman khác (và nhiều ngôn ngữ châu Âu khác). Thêm hơn nữa, tiếng Catalunya miền trung gần như không dùng đại từ sở hữu không trọng âm (mon v.v.) nữa, và thay chúng bằng kết cấu mạo từ + dạng đại từ sở hữu có trọng âm (el meu v.v.), như trong tiếng Ý.

Động từ

Như trong mọi ngôn ngữ Rôman, cách chia động từ của tiếng Catalunya phức tạp hơn cách chia danh từ. Có rất nhiều hậu tố, còn sự xen kẽ hình thái thì có ít. Có sự xen kẽ nguyên âm, và cũng có trung tố và sự bổ thể, nhưng chỉ trong một vài động từ bất quy tắc (khác với tiếng Tây Ban Nha).

Hệ thống động từ của tiếng Catalunya rất giống hệ thống của mọi ngôn ngữ Rôman tây khác. Sự khác biệt đáng chú ý nhất là sự thay thế thì quá khứ trình bày phân tích (bằng hậu tố) bằng kết cấu dạng của ir ("đi") + dạng vô định.

Cú pháp
Cú pháp của tiếng Catalunya theo gương của ngôn ngữ Rôman tây khác. Thứ tự từ chính là chủ ngữ–động từ–bổ ngữ.

Từ vựng
Dù khá thống nhất về từ vựng, nhưng hai khối địa phương của tiếng Catalunya (đông và tây) có một vài sự khác biệt về từ. Trong văn chương thì có thể dùng từ của các ngôn ngữ địa phương khác biệt, mặc dù có một vài từ rất ít phổ biến. Tuy nhiên, kể từ thế kỷ 19 người ta dùng từ của ngôn ngữ địa phương miền bắc hơn.

Từ uyên bác từ tiếng Latinh và Hy Lạp
Giống như nhiều ngôn ngữ châu Âu khác, tiếng Catalunya mượn nhiều từ uyên bác từ tiếng Hy Lạp và Latinh. Quá trình này bắt đầu rất sớm, và có nhiều ví dụ trong tác phẩm của Ramon Llull. Trong thế kỷ 14 và 15, tiếng Catalunya có số từ uyên bác từ tiếng Latinh và Hy Lạp cao hơn những ngôn ngữ Rôman khác nhiều, như có thể xem trong tác phẩm của Roís de Corella.

Cấu tạo từ
Quá trình cấu tạo từ trong tiếng Catalunya theo cùng nguyên lý với ngôn ngữ Rôman khác, mà có nhiều sự chắp dính. Nhiều khi, một vài phụ tố được chấp vào từ vị nào đó, và có một vài sự xen kẽ âm có thể xảy ra, như elèctric [ə'lɛktrik] ("thuộc điện") đối với electricitat [ələktrisi'tat] ("điện"). Động từ có thể có tiền tố, như preveure ("dự kiến trước").

Quá trình cấu tạo từ phức có quy tắc, và có nhiều từ phức lắm.

Chữ viết

Tiếng Catalunya dùng chữ cái Latinh với thêm một vài ký hiệu và chữ ghép (hai chữ cái làm một âm). Chính tả của tiếng Catalunya nói chung có hệ thống và tựa vào âm vị.

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn tham khảo

Liên kết ngoài

Thể chế
 Consorci per a la Normalització Lingüística
 Institut d'Estudis Catalans
 Acadèmia Valenciana de la Llengua
 Secretaria de Política Lingüística de la Generalitat de Catalunya

Về tiếng Catalunya
 Gramàtica de la Llengua Catalana  (ngữ pháp)
 verbs.cat (chia động từ)

Từ điển tiếng Catalunya
 Diccionari de la Llengua Catalana, của viện Institut d'Estudis Catalans Gran Diccionari de la Llengua Catalana , thuộc Enciclopèdia Catalana Diccionari Català-Valencià-Balear d'Alcover i Moll
 Diccionari Valencià online
 Diccionari de la Llengua Catalana Multilingüe thuộc Enciclopèdia Catalana'' (Catalunya ↔ Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha)

Ngôn ngữ tại Tây Ban Nha
Ngôn ngữ chủ-động-tân


title: Benamejí

text:
Benamejí là một thành phố tại tỉnh Córdoba, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), thành phố này có dân số là 5072 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Benamejí - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
fotobenameji - Website about Benamejí

Đô thị ở Córdoba


title: Heliocheilus flavitincta

text:
Heliocheilus flavitincta là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài đặc hữu của Bắc Úc và Tây Úc.

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Chú thích

Heliocheilus


title: Lasioglossum mutilum

text:
Lasioglossum mutilum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1903


title: Soues, Hautes-Pyrénées

text:
Soues là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 345 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Africo

text:
Africo () là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria, trong vùng Calabria của Italia. Africo giáp các đô thị Bianco, Bova, Bruzzano Zeffirio, Cosoleto, Roghudi, Samo, Sant'Agata del Bianco, Staiti. Arico có diện tích 51 km2, dân số 3463 người.

Các đô thị giáp ranh:
Bianco, Bruzzano Zeffirio, Cosoleto, Roghudi, Samo, Sant'Agata del Bianco, Staiti

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
Africo, Reggio Calabria, Calabria,Italy

Đô thị tỉnh Reggio Calabria
Đô thị Thành phố trung tâm Reggio Calabria


title: Sammeron

text:
Sammeron là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Sammeron được gọi là Sammeronais.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
Map of Sammeron on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Houilles (tổng)

text:
Tổng Houilles là một tổng của Pháp, tọa lạc tại tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France của Pháp.

Phân chia hành chính

Tổng Houilles bao gồm deux xã:
Houilles: 31 000 dân en 2008 (thủ phủ),
Carrières-sur-Seine: 14 000 dân vào năm 2008.

Tham khảo

Houilles


title: Lịch sử địa chất học

text:
Lịch sử địa chất học ghi chép quá trình phát triển của địa chất học. Địa chất học là khoa học nghiên cứu về nguồn gốc, lịch sử và cấu trúc của Trái Đất. Trong quá trình phát triển, địa chất học cung cấp các học thuyết và dữ liệu chủ yếu để xã hội nhận thức về Trái Đất như thế nào.

Cổ đại
Một vài suy nghĩ địa chất lần đầu tiên về nguồn gốc Trái Đất bằng sự thiếu hiểu biết và thiếu khoa học, các nhà triết học cổ đại sáng tạo ra các câu truyện thần thoại và đưa ra các giả thuyết để giải thích Trái Đất là như thế nào. Người Hy Lạp cổ đại đưa ra một số quan niệm sơ khai về địa chất liên quan đến nguồn gốc Trái Đất. Thêm vào đó, vào thế kỷ thứ IV Công nguyên, Aristotle thực hiện các quan sát về tốc độ biến đổi địa chất chậm chạm. Ông quan sát thành phần của đất và đưa ra một giả thuyết rằng Trái Đất biến đổi với tốc độ chậm và các biến đổi này không thể quan sát trong khoảng thời gian của một đời người. Aristotle đưa ra một trong những khái niệm mang tính cơ sở đầu tiên liên hệ đến lĩnh vực địa chất học là tốc độ biến đổi vật lý của Trái Đất.

Tuy nhiên, người kế thừa quan điểm của Aristotle ở Lyceum là nhà triết học Theophrastus, ông đã tạo một bước chuyển biến lớn trong công trình của ông là "trên các hòn đá" ("On Stones"). Ông mô tả một số khoáng vật và quặng từ các mỏ ở địa phương như Laurium gần Athens, và ở xa hơn. Ông cũng thảo luận một cách khá tự nhiên về các loại đá hoa và các loại vật liệu xây dựng như đá vôi, và cố gắng phân loại thô sơ các tính chất của các khoáng vật dựa trên các đặc điểm của chúng như độ cứng.

Sau đó khá lâu vào thời La Mã cổ đại, Pliny the Elder đưa ra một loại các thảo luận khái quát về một số khoáng vật và kim loại mà sau đó được sử dụng rộng rãi làm mẫu thực thành. Ông là một trong những người đầu tiên xác định chính xác nguồn gốc của hổ phách là một loại nhựa cây bị hóa thạch khi quan sát các côn trùng bị chứa trong các mẫu. Ông cũng đặt nền móng cho tinh thể học khi phát biện ra dạng tinh thể bát diện của kim cương.

Thời Trung cổ
Một số học giả hiện đại, như Fielding H. Garrison, là những người đã đưa ra các ý tưởng cho địa chất học hiện đại phát triển từ thế giới Đạo hồi trung cổ. Geber (Jabir ibn Hayyan, 721-815 CN) được công nhận là đã phát hiện ra sự kết tinh như là một quá trình tinh chế, là một cống hiến quan trọng cho tinh thể học. Abu al-Rayhan al-Biruni (973-1048 CN) là một trong những nhà địa chất Hồi giáo sớm nhất thực hiện các công trình viết về địa chất Ấn Độ, đưa ra giả thuyết rằng tiểu lục địa Ấn Độ đã từng là biển:

Ibn Sina (Avicenna, 981-1037), một học giả người Ba Tư, đã có nhiều đóng góp có ý nghĩa cho địa chất học và các khoa học tự nhiên (ông được gọi là Attabieyat) cùng với các nhà triết học tự nhiên khác như Ikhwan AI-Safa và những người khác. Ibn Sina viết một bách khoa toàn thư với tựa đề "Kitab al-Shifa" (Sách về cách chữa bệnh cho những người không chuyên môn), trong phần 2 mục 5 có các bài luận về khoáng vật học và khí tượng học được viết trong 6 chương gồm: Sự hình thành các dãy núi, ảnh hưởng của các dãy núi đến việc hình thành các đám mây; Nguồn nước; Nguồn gốc của động đất; Sự hình thành khoáng vật; Sự đa dạng của địa hình Trái Đất. Các nguyên tắc này sau đó được gọi trong thời Phục Hưng của châu Âu là quy luật xếp chồng của địa tầng, một khái niệm của thuyết tai biến, và học thuyết hiện tại luận. Các quan điểm này cũng được thể hiện trong Thuyết về Trái Đất của James Hutton vào thế kỷ XVIII. Các viện sĩ như Toulmin và Goodfield (1965), đã bình luện những đóng góp của Avicenna: "Khoảng 1000 CN, Avicenna đã đưa ra giả thuyết về nguồn gốc của các dải núi, trong thế giới Công giáo, vẫn được đề cập khá căn bản sau 800 năm". Đặc biệt, một trong những nguyên tắc dùng xác định niên đại địa chất là nguyên tắc xếp chồng của địa tầng do Ibn Sina đề xuất đầu tiên. Trong khi thảo luận về nguồn gốc của các dãy núi trong The Book of Healing năm 1027, ông đã liệt kê các nguyên tắc như sau:

Phương pháp khoa học của Ibn Sina về quan sát thực tế cũng là nền tảng trong các khoa học Trái Đất, và vài phần trong đó vẫn được sử dụng trong khảo sát địa chất ngày nay. Học thuyết của ông về chất lưu hóa đá (succus lapidificatus) được chi tiết hóa bởi Albert of Saxony vào thế kỷ XIV và là sự giải thích tốt hơn hết về hóa thạch vào thế kỷ XVI.

Vào thời trung cổ Trung Quốc, một trong những nhà tự nhiên học hấp dẫn nhất là Shen Kuo (1031-1095), một học giả đã học đòi nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực trong thời ông ta. Trong địa chất học, Shen Kuo là một trong những nhà tự nhiên học đã đưa ra học thuyết về địa mạo học. Nó được đưa ra dựa trên những quan sát của ông về sự nâng lên của trầm tích, xói mòn đất, tích tụ bột, và các hóa thạch biển được tìm thấy ở dãy núi Taihang, nằm cách Thái Bình Dương hàng trăm dặm. Ông cũng đưa ra lý thuết về biến đổi khí hậu một cách từ từ, sau quan sát của ông về tre hóa đá cổ được tìm thấy ở trạng thái được bảo tồn dưới đất tại Duyện Châu (nay là Duyên An), trong môi trường khí hậu khô miền bắc tỉnh Thiểm Tây. Ông đã đưa ra giả thuyết về quá trình hình thành đất liền: dựa trên các quan sát về vỏ sò hóa thạch trong địa tầng của dãy núi cách biển hàng trăm dặm, ông cho rằng đất liền được hình thành do sự xói mòn của các dãy núi và sự lắng đọng của bột.

Cách mạng công nghiệp
Trong suốt thế kỷ XVII, sự tranh luận nóng bỏng giữa tính ngưỡng và khoa học về nguồn gốc Trái Đất đã thúc đẩy những nghiên cứu sâu hơn về Trái Đất và dẫn đến các kỹ thuật xác định địa tầng của Trái Đất một cách hệ thống hơn. Địa tầng Trái Đất có thể được xác định là các lớp đá nằm ngang, các lớp này có cùng thành phần cấu tạo một cách tương đối trong suốt chiều dày của lớp.

Ngành công nghiệp khai khoáng là ngành phổ biến trong suốt thế kỷ XVIII làm tăng sự chú ý của xã hội và hướng các nhà khoa học đi vào các nghiên cứu chi tiết và hệ thống hơn về thành phần địa tầng của Trái Đất. Từ sự chú ý của xã hội về địa chất gia tăng, năm 1741 nó trở thành một chuyên ngành nghiên cứu đặc biệt được giảng dạy ở Bảo tàng lịch sử tự nhiên quốc gia ở Pháp. Chủ đề tranh luận về nguồn gốc Trái Đất lại tiếp tục diễn ra giữa tôn giáo và khoa học. Hai giả thuyết đối nghịch nhau nhằm giải thích nguồn gốc Trái Đất là: học thuyết thủy thành và học thuyết hỏa thành. Những người theo học thuyết thủy thành thì cho rằng có trận Đại hồng thủy như trong Kinh thánh và những người theo học thuyết hỏa thành thì tin rằng Trái Đất được tạo thành một cách từ từ trong suốt một thời gian dài không tính được.

Cuộc đối thoại về sự tạo thành Trái Đất trong cộng đồng khoa học và đấu hiệu chưa được vén màn bí mật trong các công trình kỹ thuật xây dựng trong suốt thế kỷ XIX đã đưa tới sự phát triển của địa tầng học; một số quan niệm dẫn tới phát minh này có thể được cho là đóng góp của William Smith, Georges Cuvier và Alexander Broignart. Cũng trong giai đoạn này, chủ nghĩa đế quốc thúc đẩy các quốc gia tài trợ cho các cuộc thám hiểm các vùng đất xa xôi bằng đường biển. Charles Darwin đã thực hiện các quan sát về địa chất trong cuộc tuần hành của mình, các quan sát này cung cấp các dấu vết chứng minh cho học thuyết tiến hóa của ông. Một lần nữa tranh luận về tôn giáo lại xảy ra ngay sau đó; có hai nhóm xung đột nhau, những người theo học thuyết hiện tại luận và học thuyết biến cố trong quá khứ, tranh cãi nhau về tuổi của Trái Đất. Charles Lyell, một người theo thuyết hiện tại luận có uy thế, xuất bản quyển sách của ông vào năm 1830 với tên gọi "Các nguyên lý địa chất" (Principles of Geology), ông cho rằng Trái Đất biến đổi một cách rất chậm chạp và không thể tính được tuổi của nó.

Học thuyết trôi dạt lục địa được Alfred Wegener đưa ra năm 1912. Ý tưởng này, không được chấp nhận vào thời điểm đó, đề xuất một phương thức về chuyển động của các lục địa đã diễn ra trong lịch sử. Các dấu hiện chứng minh cho học thuyết này như tách giãn đáy đại dương và cổ từ, và nó được thay thế bởi học thuyết kiến tạo mảng vào cuối thập niên 1960. Vào nửa cuối thế kỷ XX, thành tựu nghiên cứu về địa chất đã chuyển đổi sang đánh giá Trái Đất ở tầm rộng hơn. Cùng với các viễn cảnh này, các vệ tinh lần đầu tiên được sử dụng vào thập niên 1970 và cho đến ngày nay bởi chương trình Landsat để chụp các hình ảnh về Trái Đất, một phần trong đó được dùng để nghiên cứu về địa chất.

Thế kỷ XVII

Mãi cho đến thế kỷ XVII, địa chất học mới có sự đột phá quan trọng trong lịch sử phát triển của nó. Vào thời gian này, địa chất trở thành một ngành tồn tại hiển nhiên trong khoa học tự nhiên. Nó được phát hiện bởi thế giới Công giáo mà cách dịch khác nhau của kinh thánh cũng chứa các phiên bản khác nhau về lời trong kinh thánh. Một vấn đề tồn tại xuyên suốt các giải đoán là trận đại hồng thủy đã tạo trang địa chất thế giới và địa lý. Để chứng minh cho tính xác thật của Kinh thánh, các nhân riêng lẻ cảm nhận rằng phải cần thiết để minh họa bằng các bằng chứng khoa học rằng trận Đại hồng thủy đã thực sự diễn ra. Với mong muốn tìm các dữ liệu này cùng với sự tăng cường quan sát thành phần cấu tạo của Trái Đất đã dẫn đến những phát hiện về hóa thạch. Mặc dù các giả thuyết tạo ra từ sự quan tâm về cấu tạo Trái Đất tăng cao thường được vận động để ủng hộ cho quan điểm có trận đại hồng thủy. Do sức mạnh về sự tin tưởng vào Công giáo trong suốt thế kỷ XVII, học thuyết nguồn gốc Trái Đất đã được chấp nhận một cách rộng rãi như là học thuyết mới về Trái Đất được xuất bản năm 1696, bởi William Whiston. Whiston sử dụng các lý do của Công giáo để "chứng minh" rằng Đại hồng thủy đã xảy ra và nó đã tạo ra các địa tầng trên Trái Đất.

Thế kỷ XVIII
Từ sự quan tâm về các vấn đề tự nhiên cũng như nguồn gốc Trái Đất, tạo nên sự hấp dẫn về khoáng vật và các thành phần khác trong vỏ Trái Đất. Hơn thế, tầm quan trọng của khai thác mỏ thương mại tăng cao ở châu Âu trong suốt nửa cuối thế kỷ XVIII đã phát triển những hiểu biết về quặng và phân bố tài nguyên thiên nhiên của họ. Các học giả bắt đầu nghiên cứu bản chất Trái Đất một cách hệ thống, cùng với các so sánh và miêu tả không chỉ về mặt đất mà còn về các kim loại bán quý có giá trị cao. Ví dụ, năm 1774 Abraham Gottlob Werner xuất bản quyển sách "Von den äusserlichen Kennzeichen der Fossilien" (On the External Characters of Minerals - đặc điểm bên ngoài của khoáng vật), đã làm ông nổi tiếng bởi vì công trình này miêu tả một hệ thống chi tiết để xác định các đặc tính của khoáng vật dựa trên các đặc điểm bên ngoài của chúng. Càng có nhiều đất sản xuất dùng trong khai thác mỏ được tìm thấy và các kim loại bán quý được xác định thì càng có thể kiếm được nhiều tiền. Điều này dẫn đến những thành công về kinh tế liên quan đến nhiên liệu được nhiều người biết đến và các dự án công cộng dễ dàng được thuyết phục. Với sự gia tăng số lượng người nghiên cứu về vấn đề này dẫn đến những quan sát rất chi tiết và đưa ra nhiều thông tin về Trái Đất.

Trong suốt thế kỷ XVIII, cây chuyện về lịch sử Trái Đất; theo quan điểm tôn giáo ngược với các bằng chứng thực tế một lần nữa trở thành các vấn đề được bàn luận phổ biến trong xã hội. Năm 1749 các nhà tự nhiên học người Pháp, Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon xuất bản công trình "Lịch sử tự nhiên" (Histoire Naturelle), trong công trình này ông chỉ trích các quan điểm Cơ Đốc giáo phổ biến của Whiston và những thuyết gia Cơ Đốc giáo khác về chủ đề lịch sử Trái Đất. Từ thực nghiêm về sự nguội đi của địa cầu, ông thấy rằng tuổi Trái Đất không phải là 6.000 năm như ghi trong Kinh Thánh, nhưng phải lớn hơn 75.000 năm. Một cá nhân có cống hiến đặc biệt khác đối với lịch sử Trái Đất mà không phải là Chúa hay Kinh Thánh đó là triết gia Immanuel Kant, ông đã đề xuất quan điểm này vào năm 1755 trong công trình "Allgemeine Naturgeschichte und Theories des Himmels." Từ các công trình trên đã có nhiều ảnh hưởng đến nhân loại và nó được chấp nhân vào giữa thế kỷ XVIII để đặt vấn đề về tuổi Trái Đất. Câu hỏi này được xem là điểm ngoặci trong nghiên cứu về Trái Đất. Tại thời điểm đó việc nghiên cứu lịch sử Trái Đất từ các nhà khoa học có nhiều triển vọng hơn là các nhà tôn giáo.

Khoa học như một động lực đằng sau các nghiên cứu về lịch sử Trái Đất, việc nghiên cứu về địa chất bây giờ trở thành một nhánh của khoa học. Đầu tiên, về thuật ngữ và định nghĩa địa chất học nghiên cứu gì, quan tâm đến vấn đề già phải được xác định rõ. Thuật ngữ địa chất học được sử dụng chính thức đầu tiên trong các ấn phẩm của hai nhà tự nhiên học Genevian là Jean-Andre Deluc và Horace-Benedict de Saussure. Thuật ngữ địa chất học không phải dễ dàng được chấp nhận cho đến khi nó được sử dụng trong bách khoa toàn thư một cách phổ biến, "Encyclopedie," được Denis Diderot xuất bản năm 1751. Khi thuật ngữ được đặt ra trong việc nghiên cứu về Trái Đất và lịch sử của nó, địa chất học (geology) trở nên thịnh hành hơn một cách chậm chạp và được giảng dạy như là một nhánh nghiên cứu tại các viện giáo dục. Năm 1741 hầu hết các viện nổi tiếng trong lĩnh vực lịch sử tự nhiên, Bảo tàng Quốc gia về lịch sử tự nhiên ở Pháp thiết kế chương trình giảng dạy đầu tiên đặc biệt về địa chất học. Đây là một bước quan trọng trong sự phát triển của địa chất học như là một ngành khoa học và người ta nhận ra tầm quan trọng từ những đóng góp tích cực của ngành khoa học này cho đời sống xã hội.

Sau khi chương trình về địa chất học trở thành một nhánh nghiên cứu đặc biệt tại một viện nghiên cứu, môn học này phát triển rộng trong giáo dục xã hội. Vào thập niên 1770 hai học thuyết "không đội trời chung" được phát triển từ những người theo đuổi nó được xuất bản. Hai học thuyết này đối ngược hoàn toàn dùng để giải thích về các lớp đá trên bề mặt Trái Đất được hình thành như thế nào. Nhà địa chất học người Đức, Abraham Werner đưa ra học thuyết rằng các lớp đá bao gồm cả bazan và granit được hình thành từ sự lắng đọng trong đại dương bao phủ trên toàn Trái Đất từ trận Đại Hồng Thủy. Các lý giải của Werner đã có ảnh hưởng vào thời đó và được gọi là học thuyết thủy thành. Nhà tự nhiên học người Scottish, James Hutton, phản bác quan điểm theo học thuyết thủy thành và ông cho rằng Trái Đất được hình thành từ sự hóa rắn từ từ của vật liệu nóng chảy với tốc độ chậm giống với quá trình xảy ra trong suốt chiều dài lịch sử và tiếp tục cho đến hiện tại. Từ đó ông kết luận rằng tuổi Trái Đất là rất khó có thể xác định được cũng như không trùng với mốc thời gian ghi trong Kinh Thánh là 6.000 năm, học thuyết này được gọi là học thuyết hỏa thành. Những người theo học thuyết hỏa thành thì cho rằng các hoạt động núi lửa là tác nhân chính tạo thành các đá chứ không phải được tạo thành từ Đại Hồng Thủy.

Thế kỷ XIX

Những người theo học thuyết thủy thành và hỏa thành đưa ra những dữ liệu cần thiết để hoàn chỉnh cột địa tầng vào đầu thế kỷ XIX. Cột địa tầng có thể được xác định khi "sự liên tục của các tầng đá được sắp xếp dựa trên thứ tự thành tạo của chúng theo thời gian." William Smith, Georges Cuvier và Alexander Broignart đã nhận ra những nguyên tắc trong thế kỷ này và sau đó là nguyên tắc địa tầng học dựa trên hóa thạch. William Smith khi quan sát khoáng vật thì thấy rằng các hóa thạch có ảnh hưởng rất lớn đến việc phân biệt các tầng giống nhau trong một khu vực. Cùng thời gian đó, At about the same time, Georges Cuvier, người Pháp, nhận ra rằng tuổi tương đối của các hóa thạch có thể được xác định trên quan điểm địa chất; theo cách mà các lớp đá chứa hóa thạch và khoảng cách từ các lớp đá này đến bề mặt Trái Đất. Nhà khoáng vật học Cuvier cùng đồng sự là Alexandre Brogniart đã bổ sung thêm các thử nghiệm của Cuvier. Từ việc tổng hợp các phát hiện trên, Brogniart và Cuvier nhận thấy rằng địa tầng khác nhau có thể được xác định bởi thành phần hóa thạch và khi đó mỗi một địa tầng có thể được phân chia thành một vị trí trong một chuỗi các lớp đá. Sau đó Cuvier và Broignart xuất bản quyển "Description Geologiques des Environs de Paris" năm 1811, quyển sách này liệt kê các quan điểm về địa tầng học, được sự quan tâm rất lớn vào thời đó như là một phương pháp mới. Địa tầng học trở nên phổ biến trong giới nghiên cứu về địa chất; một số họ hi vọng rằng quan điểm này có thể được áp dụng cho tất cả các đá trên Trái Đất. Trong suốt thế kỷ này có rất nhiều nhà địa chất đã tạo ra cột địa tầng hoàn chỉnh. Ví dụ như vào năm 1833 trong khi Adam Sedgwick lập bản đồ đá ông đã đưa ra kỷ Cambrian, Charles Lyell đưa ra đề xuất về phân đại đệ Tam; trong khi Roderick Murchison lập bản đố xứ Wales theo một hướng khác, ông đã phân chia phần trên của Sedgewick có tuổi Cambrian vào phần dưới của Silurian. Cột địa tầng có ý nghĩa quan trọng vì nó cung cấp một phương pháp để phân chia tuổi tương đối của các đá bằng cách xếp chúng vào những vị trí khác nhau trong chuỗi địa tầng của chúng. Điều này tạo ra những dấu hiệu tiến đến việc định tuổi Trái Đất và cho phép xác định mối tương quan giữa các tầng tương tự trong vỏ Trái Đất ở các quốc gia khác nhau.

Vào đầu thế kỷ XIX ở Anh, thuyết tai biến được sử dụng với mục đích dung hòa khoa học địa chất với các quan điểm về Đại hồng thủy trong Kinh Thánh của những người theo tôn giá truyền thống. Vào đầu thập niên 1820 các nhà địa chất Anh như William Bucklandvà Adam Sedgwick đã giải đoán các trầm tích "diluvial" khi chúng tích tụ lại sau trận lũ Noah, nhưng vào cuối thập kỷ này họ đã sửa đổi nhận định về nguồn gốc lũ địa phương của chúng. Charles Lyell không chấp nhận thuyết tai biến trong ấn phẩm đầu tiên của ông xuất bản năm 1830 Principles of Geology, quyển sách này trình bày các dấu hiệu địa chất khác nhau từ England, Pháp, Ý và Tây Ban Nha để chứng minh các quan điểm của Hutton về sử biến đổi từ từ là đúng đắn. Ông đã tranh luận rằng hầu hết các biến đổi về mặt địa chất diễn ra một cách rất chậm chạp so với lịch sử nhân loại. Lyell đưa ra các dấu hiệu về thuyết hiện tại luận; theo đó các quá trình địa chất đã diễn ra trong hiện tại cũng giống như chúng đã diễn ra trong quá khứ. Các công trình của Lyell lúc đó trở nên phổ biến và được nhiều người chấp nhận, khái niệm về Hiện tại luận đã giữ vai trò quan trọng trong ngành địa chất.

Trong cùng thời gian hoàn tất cột địa tầng, chủ nghĩa đế quốc tấn công một số nước vào đầu - giữa thế kỷ XIX để mở rộng lãnh thổ đến các vùng đất xa xôi. Đều này tạo điều kiện cho các nhà tự nhiên học thu thập dữ liệu trong các chuyến hành trình của họ. Năm 1831 thuyền trưởng Robert FitzRoy, được giao nhiệm vụ thám hiểm vùng bờ biển HMS Beagle và đưa ra các dấu hiệu địa chất. Đều này đã thu hút Charles Darwin, ông vừa hoàn thành bằng thạch sỹ và đã cùng với Sedgwick trong chuyến hành trình lập bản bồ xứ Welsh trong 2 tuần sau khi tham gia khóa huấn luyện địa chất mùa xuân của ông. Fitzroy đưa cho Darwin các nguyên tắc địa chất của Lyell, và Darwin trở thành học trò đầu tiên của Lyell, học thuyết hóa một cách sáng tạo dựa trên các nguyên tắc của thuyết hiện tại luận về các quá trình địa chất mà ông quan sát được, và ông chấp nhận một số quan điểm của Lyell. Ông suy đóa về Trái Đất giãn nở để giải thích về quá trình nâng lên, sau đó dựa trên ý nghĩ cơ bản rằng các vùng của đại dương chìm xuống và đất liền được hình thành (nâng lên), và lý luận rằng rạn san hô vòng đã phát triển từ việc tạo thành các riềm rạn san hô xung quanh các đảo núi lửa đang bị nhấn chìm. Ý tưởng này được xác nhận khi Beagle khảo sát quần đảo Cocos (Keeling). Việc phát hiện các hóa thạch khổng lồ củaa Darwin giúp ông trở nên nổi tiếng trong vai trò nhà địa chất học, và giải thích của ông về sự tồn tại các hóa thạch này đã sinh ra học thuyết tiến hóa bởi sự chọn lọc tự nhiên xuất bản trong quyển nguồn gốc các loài năm 1859.

Các động lực phát triển kinh tế từ các ứng dụng của dữ liệu địa chất đã làm cho chính phủ các nước đầu tư vào nghiên cứu địa chất. Trong suốt thế kỷ XIX, chính phủ của các quốc gia như Canada, Australia, Great Britain và Hoa Kỳ cung cấp chi phí cho việc khảo sát địa chất để thành lập các bản đồ địa chất trên phần lớn các vùng của quốc gia họ. Các cuộc khảo sát địa chất cung cấp những vị trí có triển vọng khai thác khoáng sản và các thông tin này đã đem lại lợi nhuận cho ngành công nghiệp khai khoáng của đất nước. Bên cạnh sự đầu tư của chính phủ vào nghiên cứu địa chất, còn có nhiều tổ chức khác cũng nghiên cứu về địa chất với công nghệ và kỹ thuật tốt hơn làm cho ngành địa chất được mở rộng đáng kể.

Trong thế kỷ XIX, chủ nghĩa khoa học hiện thực chứng minh tuổi Trái Đất vào khoảng vài triệu năm. Vào đầu thế kỷ XX, người ta xác định tuổi Trái Đất vào khoảng 2 tỉ năm. Định tuổi phóng xạ xác định tuổi của đá và khoáng vật đã cung cấp thêm những dữ liệu cần thiết giúp định tuổi Trái Đất. Với những khám phá mới này dựa trên những dữ liệu khoa học có thể xác định được và tuổi có thể của Trái Đất kéo hài ra hơn hàng triệu năm, các thời kỳ trong thang thời gian địa chất trở nên rõ ràng. Các học thuyết không cung cấp dấu hiệu khoa học xuất bản trước đây không còn được chấp nhận nữa.

Thế kỷ XX

Trái Đất được định tuổi vào khoảng 2 tỷ năm đã mở ra cánh cửa cho các học thuyết về chuyển động lục địa trong hoảng thời gian dài này. Năm 1912 Alfred Wegener đề xuất học thuyết trôi dạt lục địa. Học thuyết này cho rằng các lục địa đã từng nối liền với nhau trong quá khứ và tạo thành một siêu lục địa gọi là Pangaea; sau đó chúng trôi dạt ở dạng các mảng trên đáy đại dương, và đạt đến các vị trí như hiện nay. Hình dạng các lục địa và sự khớp nhau của các đường bờ biển giữa các lục địa cho thấy chúng đã từng là một khối lớn trước kia là Pangea. Thêm vào đó, học thuyết trôi dạt lục địa đã đưa ra các giải thích về sự hình thành các dãy núi. Từ đây, các học thuyết khác nhau đã phát triển để giải thích các dãy núi được thành tạo như thế nào. Chẳng mai, các ý tưởng của Wegner không được chấp nhận khi ông còn sống và học thuyết của ông về trôi dạt lục địa cũng không được chấp nhận cho mãi đến thập niên 1960.

Trong thập niên 1960 các dấu hiệu mới được phát hiện đã hỗ trợ cho học thuyết trôi đạt lục địa. Thuật ngữ trôi dạt lục địa đã không còn được sử dụng và thay vào đó là quan điểm kiến tạo mảng, là một quan điểm được hầu hết các nhà địa chất học ủng hộ và chấp nhận vào cuối thập kỷ này. Các dấu hiệu địa vật lý cho thấy rằng sự chuyển động của các lục địa theo phương ngang và vỏ đại dương thì trẻ hơn vỏ lục địa. Các dấu hiệu địa vật lý này cũng được khuyến khích giả thuyết tách giãn đáy biển và cổ từ học. Giả thuyết tách giãn đáy biển được Robert S. Dietz và Harry H. Hess đề xuất thì cho rằng vỏ đại dương hình thành khi đáy đại dương tách xa nhau dọc theo các sống núi giữa đại dương. Cổ từ học là sự ghi nhận hướng từ trường Trái Đất được lưu giữ trong các khoáng vật có từ tính. Nhà địa chất người Anh S. Runcorm cho rằng khái niệm cổ từ học từ xuất phát từ phát hiện của ông ta, rằng các lục địa đã chuyển động tương đối với các cực địa từ.

Địa chất học hiện đại

Bằng việc ứng dụng các nguyên lý địa tầng hợp lý khi nghiên cứu các hố thiên thạch trên Mặt Trăng, Gene Shoemaker đã tiến hành nghiên cứu Mặt Trăng từ các nhà thiên văn học nghiên cứu về Mặt Trăng và giao những kết quả đó cho các nhà địa chất nghiên cứu về vệ tinh này.

Trong những năm gần đây, địa chất học tiếp tục được nghiên cứu về đặc điểm và nguồn gốc Trái Đất, đặc điểm bề mặt và cấu trúc bên trong của nó. Những gì đã thay đổi vào cuối thế kỷ XX là một bước tiến quan trọng trong nghiên cứu về địa chất học. Địa chất học ngày nay vẫn được nghiêu cứu sử dụng các cách tiếp cận thống nhất hơn, đề cập đến Trái Đất trong mối quan hệ với khí quyển, sinh quyển và thủy quyển. Các vệ tinh nhân tạo được phóng lên không gian đã chụp nhiều hình ảnh về Trái Đất cung cấp cái nhìn tổng thể hơn. Năm 1972, Chương trình Landsat, một loạt các vệ tinh được điều khiển bởi NASA và USGS đã bắt đầu cung cấp các ảnh vệ tinh dùng để phân tích các yếu tố địa chất. Các ảnh này có thể được sử dụng để lập bản đồ các thành tạo địa chất chính, phát hiện và liên kết các loại đá trên các khu vực rộng lớn và quan sát chuyển động kiến tạo mảng. Một vài ứng dụng của dữ liệu này như khả năng tạo ra các bản đồ địa chất chi tiết, xác định vị trí các nguồn năng lượng tự nhiên và dự báo khả năng xuất hiện các thảm họa tự nhiên gây ta bởi chuyển động mảng.

Xem thêm
 Kinh tế địa chất
 Địa chất lũ
 Địa chất học
 Trắc địa
 Địa lý học
 Địa chất lịch sử
 Lịch sử địa chất Trái Đất
 Lịch sử Cổ sinh học
 Lịch sử khoa học
 Humboldtian science
 Lịch sử tự nhiên
 Triết học tự nhiên
 Nicolas Steno

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://geology.com
http://landsat.gsfc.nasa.gov

Địa chất
Địa chất học
Nhà địa chất học


title: Haplochromis nyanzae

text:
Haplochromis nyanzae là một loài cá đã tuyệt chủng thuộc họ Cichlidae. Nó từng được tìm thấy ở Kenya, Tanzania, và Uganda.

Nguồn
 Kaufman, L. 1996. Haplochromis nyanzae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Haplochromis


title: Thường Chiếu (định hướng)

text:
Thường Chiếu có thể là:
Thiền sư Thường Chiếu (? – 1203), là một thiền sư thuộc thế hệ thứ 12 của thiền phái Vô Ngôn Thông tại Việt Nam.
Tu viện Thường Chiếu, là một ngôi thiền viện lớn ở tại xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai. Người có công tạo lập ra trung tâm tu học này là Hòa thượng Thích Thanh Từ.


title: Liên đoàn bay

text:
Liên đoàn bay (tiếng Anh: group) là thuật từ được nhiều không lực khác nhau sử dụng để chỉ một thành phần trong tổ chức quân sự. Lực lượng của một liên đoàn bay giữa các quốc gia khác nhau thì khá khác nhau. Thuật từ liên đoàn (group) và không đoàn (wing) được sử dụng khác nhau trong các không lực khác nhau trên thế giới và có khi chúng tạo ra sự nhầm lẫn.

Trong Không quân Hoàng gia Anh (RAF) và đa số các không lực khác thuộc Khối thịnh vượng chung Anh, một liên đoàn thường là một đội hình gồm hai hay nhiều không đoàn và mỗi không đoàn có từ hai đến nhiều phi đoàn (squadron). Hiện tại, các liên đoàn bay kiểm soát các trạm không quân (station) mặc dù các liên đoàn không lực viễn chinh kiểm soát trực tiếp các không đoàn viễn chinh. Liên đoàn bay trực thuộc một bộ tư lệnh (hay trong lịch sử, chúng trực thuộc một không lực chiến thuật).

Ngược lại trong Không quân Pháp, một liên đoàn có thể chỉ có một phi đoàn (escadron).

Tương tự Pháp, trong Không quân Hoa Kỳ và Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ, một liên đoàn bay là một đội hình gồm có ít nhất 2 phi đoàn. Hai hay nhiều liên đoàn hình thành nên một không đoàn.

Tóm lại một liên đoàn bay của Anh tương đương một không đoàn của Hoa Kỳ và nó tương đương một trung đoàn hay lữ đoàn lục quân. Ngược lại một không đoàn bay của Anh tương đương một liên đoàn bay của Hoa Kỳ (hay một tiểu đoàn lục quân).

Tham khảo

Không quân
Đơn vị quân sự theo quy mô


title: Mỹ Phước (định hướng)

text:
Mỹ Phước có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Phường Mỹ Phước, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang
 Phường Mỹ Phước, thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương
 Thị trấn Mỹ Phước, huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang
 Xã Mỹ Phước, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang
 Xã Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng
 Xã Mỹ Phước, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long
 Xã Mỹ Phước Tây, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang
 Xã cũ Mỹ Phước thuộc huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang; nay là một phần thị trấn Mỹ Phước.

Xem thêm
 Đình Mỹ Phước


title: Thái Thanh (ca sĩ)

text:
Thái Thanh (5 tháng 8 năm 1934 – 17 tháng 3 năm 2020) tên khai sinh Phạm Thị Băng Thanh – là một nữ ca sĩ người Việt Nam, được xem như một trong những giọng ca tiêu biểu của tân nhạc Việt Nam. Bà đi hát và thành danh từ năm 14 tuổi trong vùng kháng chiến, nổi tiếng cùng ban hợp ca Thăng Long của gia đình, trước khi chính thức lấy nghệ danh Thái Thanh từ thập niên 1950. Bà thường được coi như là "Đệ Nhất danh ca" của dòng nhạc tiền chiến cũng như nhạc tình miền Nam giai đoạn 1954 – 1975, và tên tuổi của bà gắn liền với các nhạc phẩm của nhạc sĩ Phạm Duy.

Mặc dù không theo học một lớp nhạc chuyên nghiệp nào, chỉ tự luyện giọng từ nhỏ theo các lối dân ca của đồng bằng Bắc Bộ và các sách nhạc tiếng Pháp, Thái Thanh đã tạo ra một trường phái riêng hòa trộn giữa tính chất opera Tây Phương với dân nhạc Việt Nam, ảnh hưởng tới nhiều nữ ca sĩ của thế hệ sau như Mai Hương, Quỳnh Giao, Ánh Tuyết...

Sau 1975, bà ở lại Việt Nam cho đến năm 1985 thì chuyển sang định cư ở Hoa Kỳ. Tại đây bà tiếp tục trình diễn và thâu thanh cho đến khi giải nghệ vào năm 2002. Bà mất vào ngày 17 tháng 3 năm 2020 tại Quận Cam, California, Hoa Kỳ.

Tiểu sử
Phạm Thị Băng Thanh sinh năm 1934 tại làng Bạch Mai, Hà Nội trong một gia đình có truyền thống văn nghệ. Cha của bà là Phạm Đình Phụng, có 2 vợ, vợ trước sinh ra Phạm Đình Sỹ và Phạm Đình Viêm, vợ sau sinh ra Phạm Thị Quang Thái (Thái Hằng), Phạm Đình Chương và con út là Phạm Thị Băng Thanh.

Năm 1946, Băng Thanh tản cư cùng gia đình vào Chợ Đại, Thanh Hóa vùng kháng chiến nơi bà bắt đầu hát lúc 14 tuổi. Cũng năm này Thái Hằng cưới nhạc sĩ Phạm Duy. Năm 1951 thì gia đình Phạm Duy về Hà Nội rồi chuyển vào Sài Gòn sống, Thái Thanh cũng đi theo.

Năm 1956, Thái Thanh kết hôn với tài tử Lê Quỳnh tại Sài Gòn. Bà sống ở khu vực gần chợ Thái Bình.

Năm 1965 bà ly dị Lê Quỳnh sau khi đã có chung với nhau ba con gái và hai con trai. Bà ở lại Việt Nam cho đến năm 1985 thì sang Hoa Kỳ định cư.

Ca sĩ Thái Thanh đã qua đời vào lúc 11h50 ngày 17/03/2020 tại Orange, Nam California, Hoa Kỳ, hưởng thọ 86 tuổi. Gia đình bà đã quyết định không tổ chức tang lễ để tránh tụ tập đông người do dịch COVID 19.

Gia đình
Gia đình Thái Thanh có nhiều người thành danh trong lĩnh vực âm nhạc, ngoài Thái Thanh ra, thì chị Phạm Thị Quang Thái cũng là ca sĩ nổi tiếng với nghệ danh Thái Hằng. Phạm Đình Chương, anh bà cũng là một nhạc sĩ lớn của tân nhạc Việt Nam và cũng là một ca sĩ với nghệ danh Hoài Bắc. Người anh cùng cha khác mẹ Phạm Đình Viêm được biết đến nhiều với nghệ danh Hoài Trung. Thái Thanh, Thái Hằng, Hoài Bắc, Hoài Trung đều hát trong ban hợp ca Thăng Long nổi tiếng thời bấy giờ.

Thái Thanh trở thành em vợ của nhạc sĩ Phạm Duy sau khi ông lấy Thái Hằng làm vợ, nên cũng là dì của các ca sĩ Duy Quang, Thái Hiền, Thái Thảo sau này. Ngoài ra bà còn là cô ruột của ca sĩ Mai Hương, con gái Phạm Đình Sỹ và kịch sĩ Kiều Hạnh.

Thái Thanh có với tài tử Lê Quỳnh 5 người con: con cả là Lê Thị Ý Lan sinh năm 1958, Lê Xuân Việt sinh năm 1959, Lê Thị Quỳnh Dao (nghệ danh Quỳnh Hương) sinh năm 1960, Lê Thị Thanh Loan sinh năm 1962 và Lê Đại sinh năm 1964. Trong số đó, Lê Thị Ý Lan sau này trở thành ca sĩ nổi tiếng Ý Lan, còn Lê Thị Quỳnh Dao cũng đi hát với nghệ danh Quỳnh Hương. Các cháu ngoại của bà cũng có nhiều người đi theo con đường ca hát như Mai Linh, Ý Thi, Thanh Hương, Quỳnh Trang.

Sự nghiệp

Phạm Thị Băng Thanh bắt đầu sự nghiệp ca hát từ năm 14 tuổi với các nghệ danh Băng Thanh, Thái Thanh. Bà sở hữu một giọng hát cũng như lối hát đặc biệt, mang tính chất opera nhưng chịu nhiều ảnh hưởng của Chầu văn, quan họ, chèo là những bộ môn nghệ thuật được bà tự rèn luyện, học tập từ thuở nhỏ tại quê hương miền Bắc. Do lúc đó Việt Nam chưa có trường âm nhạc, bà tự học nhạc bằng cách đặt mua các sách luyện thanh bằng tiếng Pháp từ Pháp. Giọng hát của bà có âm vực rộng, nằm giữa nữ trung và nữ cao, nên thể loại nhạc bà hát cũng rất đa dạng, phong phú.

Thời kỳ đầu, bà thường hát chung với ca sĩ Thái Hằng ở các chiến khu Việt Minh và nổi tiếng với các bài tân nhạc thời kỳ đầu, hay các bài dân ca mới của Phạm Duy. Tuy rằng ở vùng kháng chiến, nhưng tiếng hát của bà và Thái Hằng vẫn được phát sóng ở đô thị như trường hợp bài Quê em miền trung du của Nguyễn Đức Toàn, trên đài Pháp Á, và được đông đảo người yêu thích. Đến năm 1951, khi chuyển về Nam sinh sống, bà chính thức lấy nghệ danh Thái Thanh cho giống người chị Thái Hằng.

Năm 1951, bà theo gia đình Phạm Duy vào Sài Gòn lập nghiệp trong gánh hát Thăng Long. Lúc ấy bà 16 tuổi, được Phạm Duy huấn luyện, chỉ bảo tận tình về nhạc lý và kỹ thuật, đồng thời cũng tự luyện tập, trau dồi kỹ năng xướng âm của mình. Tại đây bà tiếp tục đi hát với các chủ đề về quê hương và tình cảm đôi lứa. Giọng hát của bà tỏ ra rất thích hợp với các loại nhạc đa dạng của nhạc sĩ Phạm Duy, từ những bài nhạc kháng chiến, nhạc quê hương, nhạc tình, nhạc xã hội, cho tới các bản trường ca đều được bà để lại một dấu ấn lớn. Bên cạnh đó, bà cũng là ca sĩ hát thành công rất nhiều ca khúc tiền chiến xưa, hay nhạc tình đương thời của các nhạc sĩ trẻ hơn.

Bà thật sự nổi tiếng trong thập niên 1950, được rất nhiều giới yêu thích từ giới trí thức cho tới bình dân. Bà được coi như một diva tầm cỡ nhất của Việt Nam thời đó. Tiếng hát của bà ngự trị trên khắp các chương trình ca nhạc truyền thanh, truyền hình của Việt Nam Cộng Hòa. Trong giai đoạn đầu thập niên 1970, bà cùng với ban hợp ca Thăng Long thường xuyên biểu diễn tại vũ trường ăn khách Đêm màu hồng..

Sau ngày Giải phóng miền Nam 30 tháng 4 năm 1975, Thái Thanh ở lại Việt Nam. Ban đầu, bà được chính quyền mời biểu diễn các ca khúc cách mạng, Thái Thanh không chấp nhận. Bà phát biểu: "Sau khi họ mời tôi không được thì tôi "được" họ cấm hát, thế thì tốt quá. Họ nói tiếng hát Thái Thanh là của "Ngụy" chứ không phải của họ..."

Năm 1985, Thái Thanh sang Hoa Kỳ định cư cùng với gia đình. Tại đây bà tiếp tục đi diễn, thâu âm, tham gia những đêm nhạc lớn cho mình. Bà là khách mời danh dự của nhiều đêm nhạc hội lớn của Paris By Night. Bà cũng được mời thu thanh trên nhiều CD của trung tâm Diễm xưa. Tại quận Cam, bà cùng với nhạc sĩ Nghiêm Phú Phi từng mở ra một lớp dạy hát, đào tạo ra một số ca sĩ trẻ.

Năm 2000 Thái Thanh bị tai biến mạch máu não phải vào bệnh viện. Sau tuy hồi phục nhưng năm 2002, bà chính thức tuyên bố giải nghệ sau một đêm diễn cùng với các con cháu. Tuy nhiên khoảng thời gian sau đó, thỉnh thoảng bà vẫn tham gia giọng hát của mình vào các đêm diễn với vai trò đặc biệt.

Năm 2005, một đêm nhạc thính phòng nhằm mang tên "Vinh danh Thái Thanh, tiếng hát vượt thời gian" được tổ chức tại Montreal, Canada, với sự tham gia của Thái Thanh cùng nhiều ca sĩ nổi tiếng của thế hệ sau như Tuấn Ngọc, Ý Lan, Trần Thu Hà,... Trong đêm nhạc này màn trình diễn của bà được đánh giá là xuất sắc, dù trước đó đã có nhiều nghi ngờ về tuổi tác, cũng như sức khỏe của bà.. Năm 2006, bà trở lại là nhân vật chính trong đêm nhạc "Thái Thanh và ba thế hệ".

Năm 2007, bà làm Ban Giám khảo cho Talent Show 2007 Giải Chung Kết do trung tâm Thúy Nga tổ chức. Đó là cuốn Paris By Night 87. Cùng với các giám khảo là: nhạc sĩ Nhật Ngân, ca nhạc sĩ Đức Huy, giám đốc sản xuất Huỳnh Thi và Shanda Sawyer.

Đánh giá

Giọng ca Thái Thanh được giới nghiên cứu đánh giá cao, và cũng là đề tài ca ngợi của giới văn nghệ sĩ tại miền Nam trước 1975 và tại hải ngoại sau 1975. Nhạc sĩ Phạm Duy, người song hành với Thái Thanh trong phần lớn các ca khúc của mình, từng cho rằng không ai có thể thay thế được Thái Thanh trong sự diễn tả những sáng tác của ông.

Nhà văn Nguyễn Đình Toàn là tác giả của nhiều bài viết về Thái Thanh, phần lớn là những bài phát biểu cảm tưởng. Theo ông, trường hợp của Thái Thanh là một "trường hợp hãn hữu", và "Máu lửa, chiến tranh, bom đạn, chia cắt, người sống, người chết, nước mắt, mồ hôi, thấm nhập vào âm nhạc của chúng ta như thế nào, đều được phản ánh qua tiếng hát Thái Thanh."

Bên cạnh đó, nhiều nhà phê bình, văn nghệ sĩ cũng có những bài nhận định về Thái Thanh, những bài này thường mang tính ca ngợi, như Thái Thanh - tiếng hát trên trời của Thụy Khuê, Thái Thanh - tiếng mẹ sinh từ lúc nằm nôi của Đỗ Việt Anh, Nụ tầm thanh của Hoàng Hải Thủy... Giọng hát Thái Thanh được nhà văn Mai Thảo tặng cho một biệt danh mà sau này thường được người ta nhắc đến, một cách trân trọng, bên nghệ danh của bà: Tiếng hát vượt thời gian.

Một số trích dẫn

Băng đĩa đã thu âm

Trước 1975
Từ khoảng cuối thập niên 1950 đến 1975, Thái Thanh thu âm rất nhiều trên đĩa than 78 vòng, đĩa nhựa 45 vòng, băng reel của các hãng đĩa Việt Nam, Tân Thanh, Sóng Nhạc, Sơn Ca, Shotguns, Thanh Thúy, Phạm Mạnh Cương, Trường Sơn, Cỏ May, Continental, Premier, Diễm Ca, Song Ngọc, Nhật Trường, Trường Hải, Nghệ thuật – Tâm Anh, Nhã Ca, Thương Ca, Trần Ngọc Đức, Bảo Thu, Thùy Dương, Hoàng Trọng, Siêu Âm, Mây Hồng.

01. Mây Hồng 6: Ngợi Ca Tình Yêu (28-03-1970) nhạc Phạm Đình Chương, trình bày Ban hợp ca Thăng Long
02. Mười bài Đạo Ca (05-05-1971) Phạm Duy thực hiện
Pháp Thân
 Đại Nguyện
 Chàng Dũng Sĩ và Con Ngựa Vàng
 Một Cành Mai
 Lời ru Bú mớm Nâng niu
 Qua Suối Mây Hồng
 Giọt Chuông Cam Lộ
 Chấp Tay Hoa
 Tâm Xuân
03. Băng nhạc Selection: Tiếng Hát Thái Thanh (31-07-1971)
04. Jo Marcel đặc biệt: Thái Thanh - Julie (31-07-1971)
05. Tơ Vàng 4: Thái Thanh - Tiếng Hát Vượt Thời Gian (08-1971)
06. Shotguns 20: Tứ Quý (09-10-1971)
07. Thanh Thúy 7: Tiếng hát Thái Thanh (17-06-1972)
08. Sơn Ca 10: Tiếng hát Thái Thanh và Ban hợp ca Thăng Long (02-1975) Nguyễn Văn Đông thực hiện

Phát hành sau 1975
09. Tứ Quý (1978) Trung tâm Khánh Ly phát hành
10. Shotguns 10: Tiếng hát Thái Thanh (1980)
CDs sưu tập lại các bản ghi âm cũ của các Băng nhạc sản xuất trước 1975 bởi Trung tâm Hương Xưa

Sau 1975
Thu âm từ 1985 đến 2003:
11. Ngày xưa Hoàng Thị (1986)
12. Quê hương và kỷ niệm (1987)
13. Đêm màu hồng (1988). Thái Thanh, Ý Lan, Thanh Loan, Quỳnh Hương, Lê Đại
14. Chiều về trên sông (1988)
15. Đêm nhớ trăng Sài Gòn (1990)
16. Hội trùng dương (1993)
17. Dòng thời gian – Thái Thanh và 3 thế hệ (2004)

Xem thêm
 Thái Hằng
 Phạm Duy
 Hoài Bắc
 Ý Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Georges Etienne Gauthier, Nghĩ Về Nghệ thuật Của Thái Thanh , 1972
 Thái Thanh tại Phố Xưa

T
Ca sĩ hải ngoại
Ca sĩ nhạc Phạm Duy
Người Hà Nội
Nghệ sĩ người Mỹ gốc Việt
Nhạc sĩ người Mỹ gốc Việt
Người Mỹ gốc Việt
Nữ ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ Việt nổi tiếng trước 1975
Nữ ca sĩ Việt Nam Cộng hòa
Phật tử Việt Nam
Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ
Người Việt di cư tới Mỹ
Ca sĩ pop Việt Nam


title: Kattuputhur

text:
Kattuputhur là một thị xã panchayat của quận Tiruchirappalli thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kattuputhur có dân số 11.115 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Kattuputhur có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Kattuputhur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Balnot-sur-Laignes

text:
Balnot-sur-Laignes  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Balnotsurlaignes


title: 22489 Yanaka

text:
22489 Yanaka (1997 GR24) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 4 năm 1997 bởi A. Nakamura ở Kuma Kogen.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 22489 Yanaka

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh Eunomia
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Bourg-l'Évêque

text:
Bourg-l'Évêque là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 111 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Bourgleveque


title: Bononia (bướm đêm)

text:
Bononia  là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Noctuidae
Acronictinae


title: (14943) 1995 VD19

text:
{{DISPLAYTITLE:(14943) 1995 VD19}}

(14943) 1995 VD19 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 15 tháng 11 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: (27733) 1990 RM7

text:
{{DISPLAYTITLE:(27733) 1990 RM7}}

(27733) 1990 RM7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 13 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 27001–28000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Andrena crecca

text:
Andrena crecca là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1965


title: Bretnig-Hauswalde

text:
Bretnig-Hauswalde là một đô thị ở huyện Bautzen, bang Sachsen, Đức. Đô thị Bretnig-Hauswalde có diện tích 14,4 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3189 người.

Tham khảo


title: Marnerdeich

text:
Marnerdeich là một đô thị thuộc huyện Dithmarschen, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Marnerdeich có diện tích 1,31 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 357 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Dithmarschen


title: Veauville-lès-Quelles

text:
Veauville-lès-Quelles là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Veauville-lès-Quelles on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Thalidomide

text:
Thalidomide, được bán dưới tên thương hiệu Contergan và Thalomid, là một loại thuốc được sử dụng để điều trị một số bệnh ung thư (bao gồm cả bệnh đa u tủy ), bệnh thải ghép đối với vật chủ và một số tình trạng da bao gồm các biến chứng của bệnh phong. Mặc dù nó đã được sử dụng trong một số bệnh liên quan đến HIV, việc sử dụng như vậy có liên quan đến việc gia tăng mức độ vi rút. Nó được dùng bằng đường uống qua miệng.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm buồn ngủ, phát ban và chóng mặt. Các tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm hội chứng ly giải khối u, cục máu đông và bệnh thần kinh ngoại vi. Sử dụng trong thai kỳ có thể gây hại cho thai nhi, bao gồm cả việc dẫn đến dị tật các chi. Đối với nam giới đang dùng thuốc, biện pháp tránh thai là cần thiết nếu bạn tình của anh ta có thể mang thai.  Nó là một loại thuốc điều hòa miễn dịch và hoạt động theo một số cơ chế, bao gồm kích thích tế bào T và giảm sản xuất TNF-α.

Thalidomide lần đầu tiên được bán trên thị trường vào năm 1957 tại Tây Đức, nơi nó được bán không cần kê đơn.  Khi lần đầu tiên được phát hành, thalidomide được quảng cáo đặc trị chứng lo lắng, khó ngủ, "căng thẳng" và ốm nghén. Mặc dù ban đầu nó được cho là an toàn trong thai kỳ, những lo ngại về dị tật bẩm sinh đã xuất hiện vào năm 1961 và loại thuốc này đã bị loại bỏ khỏi thị trường ở châu Âu vào năm đó.   Tổng số phôi thai bị ảnh hưởng do sử dụng trong thời kỳ mang thai ước tính khoảng 10.000, trong đó khoảng 40% đã chết trong khoảng thời gian ngay trước hoặc sau sinh. Những trẻ em sống sót có các vấn đề về chân tay, mắt, đường tiết niệu và tim.  Sự xâm nhập ban đầu của thuốc này vào thị trường Hoa Kỳ đã bị Frances Kelsey tại FDA ngăn cản.  Các dị tật bẩm sinh do thalidomide gây ra đã dẫn đến việc phát triển các quy định và giám sát thuốc tốt hơn ở nhiều quốc gia.

Thalidomide đã được phê duyệt để sử dụng chữa bệnh ung thư ở Hoa Kỳ vào năm 1998.  Nó nằm trong Danh sách Thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới và có sẵn như một loại thuốc gốc.

Công dụng
Thalidomide ban đầu là một thuốc an thần sử dụng tương đối rộng rãi tại châu Âu thập kỷ 60 của thế kỷ 20. Thalidomide có thể dùng trong điều trị đa u tủy (multiple myeloma) và ban đỏ nốt do bệnh phong (erythema nodosum leprosum).

Tác hại đến thai nhi
Sử dụng Thalidomide trong khi mang thai có thể gây khiếm khuyết cho cơ thể thai nhi, nhất là làm cụt hai tay, hai chân. Thập kỷ 60 thế kỷ 20 có rất nhiều trường hợp dị tật thai nhi ở châu Âu do thalidomide. Trong lịch sử ngành dược gọi đó là "thảm họa thalidomide". Sau đó việc thử lâm sàng đối với các thuốc mới rất được chú trọng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://suckhoedoisong.vn/20090611091540883p0c14/thalidomide-trong-dieu-tri-benh-da-u-tuy-xuong.htm

Thuốc
Bất thường bẩm sinh
Phát minh của Đức
Thảm họa y tế
Phong cùi


title: (21216) 1994 UZ1

text:
{{DISPLAYTITLE:(21216) 1994 UZ1}}

(21216) 1994 UZ1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 31 tháng 10 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Rhyacophila norbu

text:
Rhyacophila norbu là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Parochetus

text:
Parochetus là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu.

Các loài
 Parochetus africanus
 Parochetus communis Buch.-Ham. ex D. Don, Shamrock pea

Hình ảnh

Chú thích

Parochetus
Thực vật Indomalesia
Chi thực vật đơn loài
Thực vật châu Phi
Thực vật Trung Quốc


title: Vương Tinh

text:
Vương Tinh (; tiếng Anh: Wong Jing; sinh ngày 3 tháng 5 năm 1955), tên khai sinh là Vương Nhật Tường (tiếng Trung: 王日祥, tiếng Anh: Wong Yat-cheong), là một nam diễn viên, đạo diễn, nhà sản xuất điện ảnh kiêm nhà biên kịch phim người Hồng Kông. Là một nhà làm phim tài năng với bản năng làm hài lòng công chúng, ông được xem là một trong những nhân vật thành công nhất của dòng phim thương mại Hồng Kông và đóng một vai trò rất quan trọng trong nền điện ảnh Hồng Kông từ thập niên 90.

Những bộ phim của Vương Tinh thường bị giới phê bình chỉ trích về chất lượng nghệ thuật cũng như hiếm khi xuất hiện trong danh sách đề cử của Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông, tuy vậy rất nhiều trong số chúng lại là những tác phẩm ăn khách. Các bộ phim ăn khách của Vương Tinh có thể kể tới loạt phim Thần bài, Thánh bài, Trùm Hương Cảng hay Người trong giang hồ. Ông cũng chính là đạo diễn đã phát hiện và đưa Châu Tinh Trì lên vị trí ông vua phim hài của điện ảnh Hồng Kông.

Tiểu sử
Vương Tinh sinh năm 1955 trong một gia đình có truyền thống về điện ảnh, cha của ông là Vương Thiên Lâm, nhà làm phim thuộc thế hệ đầu tiên của điện ảnh Hồng Kông hiện đại. Sau khi tốt nghiệp khoa Văn học Trung Quốc của Đại học Trung văn Hồng Kông, Vương Tinh bắt đầu tham gia ngành giải trí bằng công việc viết kịch bản cho các bộ phim truyền hình của hãng TVB từ năm 1975. Tiếp đó Vương Tinh chuyển sang làm biên kịch cho hãng Thiệu Thị, ông là đồng tác giả kịch bản bộ phim mang tính đột phá của dòng phim võ thuật hài Lâm Thế Vinh (林世榮, 1979) và được giao đạo diễn bộ phim đầu tiên Dũng giả vô cụ (勇者無懼) vào năm 1981.

Tiếp nối đề tài phim cờ bạc của Dũng giả vô cụ, năm 1989 Vương Tinh viết kịch bản và đạo diễn phim Thần bài (賭神), một bộ phim giải trí xuất sắc với hai ngôi sao Châu Nhuận Phát và Lưu Đức Hoa. Tác phẩm này đã lập tức phá kỷ lục về doanh thu ở Hồng Kông và tạo nên một cơn sốt về phim cờ bạc ở cả điện ảnh và truyền hình tại hòn đảo này. Một năm sau, Vương Tinh đảm nhiệm vị trí sản xuất cho bộ phim Thánh bài (賭聖), một tác phẩm hài nhại lại của Thần bài nhưng cũng thành công không kém và là bệ phóng để đưa diễn viên chính của bộ phim là Châu Tinh Trì lên vị trí ông vua phim hài Hồng Kông. Loạt phim cờ bạc còn tiếp tục được Vương Tinh kéo dài với Thần bài 2 (賭俠, 1991) và Thần bài 3: Trở về Thượng Hải (賭俠2之上海灘賭聖, 1991). Sau Thánh bài, Vương Tinh còn đảm nhận vai trò đạo diễn cho một số bộ phim thành công khác do Châu Tinh Trì thủ vai chính như Chuyên gia xảo quyệt (整蠱專家, 1991), Lộc Đỉnh ký (鹿鼎記, 1992) hay Đại quan Bao Long Tinh (九品芝麻官, 1994). Vương Tinh cũng là nhà sản xuất cho nhiều bộ phim khác của Châu như Trường học Uy Long (逃学威龙, 1991) hay Đại nội mật thám (大內密探零零發, 1996).

Là chuyên gia của dòng phim giải trí, Vương Tinh đã tham gia sản xuất nhiều bộ phim thành công thuộc đủ mọi đề tài, từ phim xã hội đen với Người trong giang hồ (古惑仔之人在江湖, 1996), phim cấp 3 với Xích khỏa cao dương (赤裸羔羊, 1992), Hương Cảng kỳ án: Chi cường gian (香港奇案之強姦, 1993) tới phim kinh dị với Đại dịch Ebola (伊波拉病毒, 1996). Tuy phim do Vương đạo diễn hoặc sản xuất thường xuyên bị giới phê bình chê bai về chất lượng nghệ thuật nhưng thực tế trong giai đoạn đầu thập niên 1990 Vương lại luôn là người đi đầu trong việc khai thác những đề tài mới mang tính giải trí cao cùng những cách thực hiện và quảng bá mới lạ để lôi kéo khán giả. Đáp lại những lời chỉ trích từ giới phê bình, Vương Tinh cho rằng ông làm phim là để thỏa mãn nhu cầu của khán giả vì vậy những nhận xét tiêu cực của giới phê bình đối với ông hoàn toàn không có giá trị.

Kể từ cuối thập niên 1990, cùng với sự thay đổi thị hiếu nhanh chóng của khán giả Hồng Kông và quá trình đi xuống của ngành công nghiệp điện ảnh ở đây, Vương Tinh dần không còn giữ được vị trí hàng đầu của dòng phim giải trí, ông chỉ có một số tác phẩm đáng chú ý như Hắc bạch sâm lâm (黑白森林, 2003) hay Sấu thân (瘦身, 2005).

Tham khảo

 Bordwell, David. Planet Hong Kong: Popular Cinema and the Art of Entertainment. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2000. ISBN 0-674-00214-8
 Dannen, Fredric, and Barry Long. Hong Kong Babylon: The Insider's Guide to the Hollywood of the East. New York: Miramax, 1997. ISBN 0-7868-6267-X
 Teo, Stephen. Hong Kong Cinema: The Extra Dimensions. London: British Film Institute, 1997. ISBN 0-85170-514-6
 Yang, Jeff. Once Upon a Time in China: A Guide to Hong Kong, Taiwanese, and Mainland Chinese Cinema. New York: Atria, 2003. ISBN 0-7434-4817-0

Liên kết ngoài

 Vương Tinh tại Hong Kong Movie DataBase
 Vương Tinh tại Hong Kong Cinemagic

Đạo diễn phim Hồng Kông
Biên kịch phim Hồng Kông
Nhà sản xuất phim Hồng Kông
Nam diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Nam diễn viên Hồng Kông thế kỉ 20
Nam diễn viên Hồng Kông thế kỉ 21


title: Nobuta wo Produce

text:
Nobuta wo Produce (tiếng Nhật: 野ブタ。をプロデュース|Nobuta. O Purodyūsu) là bộ phim truyền hình Nhật Bản, được sản xuất và phát sóng năm 2005 trên kênh truyền hình NTV. Phim được chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của tác giả Shiraiwa Gen. Với bối cảnh xảy ra trong ngôi trường trung học, câu chuyện xoay quanh việc hai cậu học sinh Shuji và Akira với ý định "produce" - lăng xê cô bạn cùng lớp nhút nhát Nobuko trở thành người nổi tiếng nhất trường.
Tại Việt Nam, phim từng được TVM Corp. mua bản quyền và phát sóng trên kênh HTV3.

Nội dung

Giới thiệu
Kiritani Shuji (Kamenashi Kazuya) là một học sinh trung học rất nổi tiếng trong trường, có bạn gái là Uehara Mariko(Toda Erika), cũng là cô gái nổi tiếng nhất trường. Akira Kusano (Yamashita Tomohisa), bạn học của cậu, không có nổi một người bạn - có điều gì đó khiến cậu không thể hòa nhập chung với mọi người.
Một ngày nọ, một cô gái vô cùng nhút nhát, Kotani (Horikita Maki) chuyển đến ngôi trường ấy và gần như ngay lập tức, cô bị lũ con gái cùng lớp tẩy chay vì quá nhút nhát. Với lòng nhiệt tình của tuổi trẻ, Shuji và Akira lập thành nhóm với quyết tâm "produce" Nobuko, giúp cô trở nên nổi tiếng. Họ đặt biệt danh cho cô là "Nobuta".

Giúp Nobuta nổi tiếng - "produce"
Mỗi tập phim đều thể hiện những nỗ lực để Nobuta có thể nổi tiếng. Nhưng song song đó, tồn tại một nhân vật bí ẩn luôn phá hoại những cố gắng của Shuji và Akira. Bộ ba ấy, rất may mắn, luôn khéo léo tìm cách xoay chuyển được tình hình.

Nhân vật chính

Bộ phim xoay quanh ba nhân vật trung tâm: Shuji, Akira và Nobuko.

Kiritani Shuji
Shuji (桐谷修二) xem cuộc sống như một trò chơi, sống với những lời nói dối vô thưởng vô phạt. Cậu tin rằng, nếu luôn giữ vẻ "phong độ", cậu sẽ đạt được mục đích mà không bị tổn thương. Bằng cách lựa chọn luôn che giấu cảm xúc thật của bản thân, sâu thẳm trong tâm hồn Shuji là nỗi cô đơn thật sự. Mặc dù không thích mối quan hệ với Mariko, cậu vẫn cùng ăn trưa hàng ngày với cô chỉ vì muốn người khác nghĩ rằng mình có một người bạn gái tuyệt vời. Cậu chỉ mở lòng mình với Akira và Nobuko, xem họ là những người bạn thân thiết nhất. Luôn để tâm đến cảm nhận của người khác, Shuji không thể nói "Không" với bất kỳ ai. Cậu luôn che đậy cảm xúc và không bao giờ phàn nàn chuyện gì.

Kusano Akira
Trái ngược với Shuji, Akira (草野彰) hoàn toàn không nổi tiếng. Ban đầu sự vô tư và những hành động có phần ngốc nghếch của cậu khiến Shuji khó chịu và luôn tìm cách tránh né cậu. Ngược lại, Akira luôn bám lấy Shuji và tự coi mình là bạn thân nhất của Shuji. Tình bạn của họ chỉ thật sự bắt đầu khi cả hai quyết định hợp tác lăng xê Nobuta. Vì khả năng tài chính dồi dào của gia đình, Akira đầu tư hầu hết các kế hoạch của họ. Không quan tâm đến việc thừa kế công ty mà bố của cậu là chủ tịch, Akira, với một tinh thần thích bay nhảy, thích một cuộc sống tự do tùy tiện và tận hưởng tuổi trẻ của mình. Trong phim, Akira tỏ ra có tình cảm đặc biệt với Nobuta, nhưng cậu không muốn theo đuổi thứ tình cảm ấy vì cho rằng mình không đủ khả năng mang lại hạnh phúc cho cô. Với bản tính vị tha, cậu sẵn sàng chia sẻ và tha thứ mọi chuyện nếu như điều ấy bảo vệ được tình bạn của cậu với Shuji và Nobuta.

Kotani Nobuko
Nobuko (小谷信子) luôn đau buồn và nhút nhát vì bị người cha dượng xua đuổi từ khi còn bé. Chuyện đó tiếp diễn trong quãng đời học sinh khi cô gặp khó khăn trong việc kết bạn và bị các học sinh khác trêu chọc, tẩy chay. Bởi những kinh nghiệm xót xa ấy, cô trở nên hoài nghi với thế giới. Cô tin rằng dù đang ở đâu, dù bản thân có cố gắng cách mấy, mọi người vẫn không chấp nhận cô. Với sự động viên và giúp đỡ của Shuji và Akira, cô dần hé mở tâm hồn mình. Đối với Nobuko, Shuji và Akira là hai người quan trọng nhất thế gian. Ở đoạn kết của phim, cuối cùng cô cũng có thể vững tin mỉm cười và gia nhập với xã hội, dù không còn Shuji và Akira bên cạnh.

Sản xuất

Diễn viên

 Kamenashi Kazuya -
 Yamashita Tomohisa -
 Horikita Maki -  (biệt danh: Nobuta)
 Toda Erika -
 Takashi Ukaji -
 Yuto Nakajima -
 Yoshinori Okada -
 Tomoya Ishii -
 Katsumi Takahashi -
 Mari Natsuki -
 Fumiko Mizuta -
 Shunsuke Daito - Taniguchi
 Honami Tajima -
 Akiko -
 Tomu Suetaka -

Đội ngũ làm phim
Hitoshi Iwamoto và Norika Sakuma - đạo diễn
Hidehiro Kawano - nhà sản xuất
Izumi Kizara - biên kịch

Các tập phim

Giải thưởng
Giải thưởng hàn lâm của truyền hình Nhật Bản lần thứ 47
 Phim xuất sắc nhất
 Diễn viên nam chính xuất sắc nhất: Kazuya Kamenashi
 Diễn viên nữ phụ xuất sắc nhất: Maki Horikita
 Đạo diễn xuất sắc nhất
 Kịch bản hay nhất
 Âm nhạc hay nhất

Giải thưởng phim ảnh Nikkan Sports lần thứ 10 (năm 2006)
 Diễn viên nam chính xuất sắc nhất: Tomohisa Yamashita

Âm nhạc
Nhạc nền của phim là tác phẩm Seishun Amigo được trình bày bởi Shūji to Akira, một nhóm nhạc đặc biệt gồm hai thành viên Kazuya Kamenashi và Tomohisa Yamashita, được đặt tên dựa theo nhân vật của họ trong phim. Bài hát đứng đầu bảng xếp hạng Oricon năm 2005, bán được 1 triệu bản và được biết đến như là single thành công nhất của năm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Nobuta wo Produce - at DramaWiki

Phim của hãng NTV
Phim truyền hình Nhật Bản
Phim tâm lý
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Telenovela
Phim năm 2005


title: 13688 Oklahoma

text:
13688 Oklahoma (1997 RJ7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1997 bởi T. Stafford ở Zeno Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13688 Oklahoma

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Ecnomina ramosa

text:
Ecnomina ramosa là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomina


title: Le Bourgneuf-la-Forêt

text:
Le Bourgneuf-la-Forêt là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 158 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Bourgneuflaforet


title: Danh sách phim và giải thưởng của Jack Nicholson

text:
Dưới đây là danh sách phim và giải thưởng của diễn viên Jack Nicholson.

Phim

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

 Danh sách đề cử và giải thưởng trên Yahoo! Movies

Jack Nicholson
Nicholson, Jack


title: Villabon

text:
Villabon là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Villabon on the Quid website

Ghi chú

Xã của Cher


title: Dactylispa gracilis

text:
Dactylispa gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Péringuey miêu tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Horistonotus basilaris

text:
Horistonotus basilaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Horistonotus


title: Micropholis suborbicularis

text:
Micropholis suborbicularis là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Micropholis suborbicularis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Venezuela
suborbicularis


title: Silesis granarius

text:
Silesis granarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Silesis


title: Raphitoma erronea

text:
Raphitoma erronea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Raphitoma
Động vật được mô tả năm 1884


title: Banta linnei

text:
Banta linnei là một loài bướm thuộc họ Hesperiidae. Loài này có ở Papua on New Guinea.

Chiều dài cánh trước là ca. 18,5 mm.

Chú thích

Tham khảo

 Notes on some skippers of the Taractrocera-group (Lepidoptera: Hesperiidae: Hesperiinae) from New Guinea

Banta


title: Courcelles-Epayelles

text:
Courcelles-Epayelles là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 90 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Courcellesepayelles


title: Giải Suzanne Bianchetti

text:
Giải Suzanne Bianchetti là một giải thưởng điện ảnh của Pháp, được trao hàng năm cho các nữ diễn viên trẻ nhiều triển vọng nhất.

Giải này được nam iễn viên René Jeanne (1887-1969), giám đốc L'Etablissement Cinématographique des Armées thiết lập để tưởng niệm người vợ của ông là nữ diễn viên Suzanne Bianchetti qua đời năm 1936 ở tuổi 47.

Giải gồm một huy chương lớn khắc hình Suzanne Bianchetti, được trao lần đầu vào năm 1937 cho nữ diễn viên Junie Astor (1912-1967) cho vai diễn của bà trong phim "Club de femmes".

Các người đoạt giải

Tham khảo

Giải thưởng điện ảnh Pháp
Điện ảnh Pháp


title: 21516 Mariagodinez

text:
21516 Mariagodinez (1998 KS51) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 5 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21516 Mariagodinez

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Dicladispa pilosula

text:
Dicladispa pilosula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Dicladispa


title: Agapetus nivodacus

text:
Agapetus nivodacus là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Agapetus


title: Aliceia

text:
Aliceia là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Aliceia bao gồm:

 Aliceia aenigmatica Dautzenberg & Fischer H., 1897
 Aliceia okutanii Sasaki & Warén, 2007
 Aliceia simplicissima (Thiele, 1925)

Chú thích

Tham khảo

Drilliidae


title: Sông Talas

text:
Sông Talas là một con sông bắt nguồn từ dãy núi Thiên Sơn ở tỉnh Talas của Kyrgyzstan và chảy về phía tây vào Kazakhstan. Nó được hình thành từ hợp lưu của các sông Karakol và Uch-Koshoy. Nó chạy qua thành phố Taraz tại tỉnh Zhambyl của Kazakhstan và biến mất trước khi đến hồ Aydyn.

Trong trận chiến Talas (đặt theo tên dòng sông) vào năm 751, các lực lượng Ả Rập, Turk phối hợp đã đánh bại quân xâm lược nhà Đường ngăn chặn sự mở rộng về phía tây của nhà Đường.

Tham khảo

Talas
Talas


title: Laccophilus chinensis

text:
Laccophilus chinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus
Động vật được mô tả năm 1858


title: Jugon-les-Lacs

text:
Jugon-les-Lacs (, Gallo: Jugon) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Jugon-les-Lacs được gọi làJugonnais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Jugon-les-Lacs

Jugonleslacs


title: Atopsyche talamanca

text:
Atopsyche talamanca là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Đặng Thúc Hứa

text:
Đặng Thúc Hứa (1870-1931), hiệu Ngọ Sinh; là chiến sĩ cách mạng cận đại của Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh ở Lương Điền, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Sau khi thi đỗ tú tài Hán học, ông còn được gọi là Tú Ngọ Sinh, hay Tú Hứa.

Thân phụ là Đặng Thai Hài, đỗ cử nhân năm Tự Đức thứ 31(1887) được bổ làm huấn đạo tỉnh Quảng Trị. Sau đó ông được bổ làm tri huyện Thanh Hoá. Khi thực dân Pháp chiếm Thanh Hoá, ông xin từ quan và về dạy học tại quê nhà đồng thời tham gia phong trào yêu nước.

Thân mẫu là Đinh Thị Hoa, con gái của tiến sĩ Đinh Nho Điền (quê ở huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh). Bà là một phụ nữ thông minh, đảm đang và có tinh thần yêu nước.

Đặng Thúc Hứa có anh trai là Đặng Nguyên Cẩn và em trai là Đặng Quý Hối đều tham gia vào hoạt động cách mạng. Một nhà anh em đều nhiệt thành yêu nước, cả các cháu của ông như Đặng Thị Hợp, Đặng Quỳnh Anh cũng đều tích cực hoạt động cách mạng.

Năm Ất Tỵ (1905), ông xuất dương sang Nhật, sau được Phan Bội Châu phái về hoạt động ở Thái Lan. Quân Pháp từng sai người sang mua chuộc ông, đều bị ông phản đối.

Lớn lên Đặng Thúc Hứa theo học chữ Hán, đỗ tú tài trong kỳ thi Hương năm 1900. Tuy vậy ông không làm quan mà tham gia vào hội Duy Tân năm 1904. Đặng Thúc Hứa cùng với em trai mở Trại Cày ở Đá Bia, xây dựng Hưng nghiệp hội xã ở chợ Đàng, chăm lo kinh phí cho đồng sự xuất dương và quyên góp tiền bạc mua sắm vũ khí chống thực dân Pháp.

Năm 1908, Đặng Thúc Hứa sang Nhật, sau khi con đường Đông Du không thành công, Phan Bội Châu phải về Xiêm thực hiện kế hoạch xây dựng cơ sở để từ đó các nhà yêu nước sang Trung Hoa tìm đường cứu nước, cũng như giúp đỡ phong trào cách mạng trong nước một cách lâu dài.

Tại Xiêm, Đặng Thúc Hứa cùng với đồng sự khảo sát, nghiên cứu tập hợp lực lượng xây dựng cơ sở ở Bản Đông huyện Phi chịt, tỉnh Phitsanulok.

Những thanh viên được Đặng Thúc Hứa huấn luyện tại Xiêm, khi sang Quảng Châu(Trung Quốc) trở thành lực lượng nòng cốt của Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập như: Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn, Lê Hồng Phong, Phùng Chí Kiên, Lê Thiết Hùng, Trương Văn Lĩnh...

Ngày 26/8/1926, Đặng Thúc Hứa thành lập Hội Việt kiều toàn Xiêm. Từ đây, việc liên kết đồng bào Việt kiều càng được đẩy mạnh và được tổ chức chặt chẽ hơn.

Năm 1927, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sang Xiêm. Tuy thời gian gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc không nhiều nhưng Đặng Thúc Hứa đã có bước chuyển biến rất quan trọng trong tư duy. Từ đây Đặng Thúc Hứa quyết đi theo "Đường cách mạng do Nguyễn Ái Quốc vạch ra".

Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (3/2/1930), đến giữa năm 1930, tại Bản Đông, huyện Phi chịt, tỉnh Phitsanulok (Xiêm), chi bộ Đảng cộng sản Việt Nam đầu tiên của Việt kiều được thành lập, đồng chí Đặng Thúc Hứa là người đảng viên cộng sản đầu tiên ở tuổi 60. Mặc dù tuổi đã cao nhưng vớí tinh thần của một đảng viên cộng sản, với cương vị phụ trách, Đặng Thúc Hứa vượt qua khó khăn gian khổ, tích cực hoạt động và cùng với Việt kiều ở Xiêm hướng về Tổ quốc, đi theo con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

Hoạt động của Đặng Thúc Hứa và Kiều bào ở Xiêm đã góp phần quan trọng cho cách mạng nước ta.

Tại Thái Lan, ông làm chủ nhiệm tờ Đồng Thanh xuất bản ở Ban Đọng (thuộc tỉnh Phi Chịt) từ 1927 đến 1930.

Đến năm Tân Mùi (1931), ông từ trần ở Oudonne thuộc khu đông bắc Thái Lan, thọ 61 tuổi.

Sinh thời ông có thay mặt các Việt kiều ở Thái Lan làm bài văn truy điệu các nghĩa dân, liệt sĩ, đã bỏ mình trong hai cuộc Khởi nghĩa Yên Bái và Xô viết Nghệ Tĩnh lời lẽ rất thống thiết được truyền tụng.

,,

Tham khảo

Sách tham khảo
 Nguyễn Q. Thắng- Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.

Người Nghệ An
Nhà cách mạng Việt Nam
Nhà Nho Việt Nam
Phong trào Đông Du


title: Amplypterus sumbawanensis

text:
Amplypterus sumbawanensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Sumba.

Chú thích

Tham khảo

Amplypterus


title: Thương mại Đại Việt thời Lý

text:
Thương mại Đại Việt thời Lý phản ánh chính sách phát triển thương mại và hoạt động thương mại thời nhà Lý trong lịch sử Việt Nam.

Đối tác
Thương cảng quan trọng nhất của Đại Việt là cảng Vân Đồn. Các đối tác chủ yếu của Đại Việt là Trung Quốc, Chiêm Thành, Trảo Oa tức đảo Java, Lộ Lạc tức vương quốc Lavo, Xiêm La - quốc gia vùng Mê Nam và Tam Phật Tề tức Srivijaya ở đảo Sumatra.

Năm 1012, khi Lý Thái Tổ đề nghị Tống Chân Tông cho thuyền Đại Cồ Việt đến buôn bán tại đất Tống, Chân Tông chỉ cho giới hạn tại trại Như Hồng (Khâm châu) như thời Tiền Lê trước đây. Các điểm buôn bán gọi là bạc dịch trường tại trại Hoành Sơn và Vĩnh Bình. Tại vùng biên giới, những người dân tộc thiểu số cũng qua lại buôn bán với nhau.

Thương cảng và hàng hóa
Cảng Vân Đồn có vị trí rất quan trọng cho hoạt động ngoại thương, nằm trên trục hàng hải từ Trung Quốc xuống các nước Đông Nam Á. Ngoài ra, nơi này còn thuận lợi cho việc đỗ tàu thuyền. Ngoài Vân Đồn, vùng biển Diễn châu cũng là nơi có hoạt động ngoại thương phát triển.

Hàng hóa xuất khẩu của Đại Việt chủ yếu là thổ sản; hàng nhập khẩu bao gồm giấy, bút, tơ, vải, gấm. Các thương nhân Đại Việt thường mua trầm hương của Chiêm Thành để bán lại cho thương nhân người Tống.

Chính sách và tiền tệ
Hoạt động buôn bán trong nước được tạo điều kiện khá thuận lợi. Tuy nhiên, đối với ngoại thương, để bảo vệ an ninh quốc gia, nhà Lý chỉ cho phép thương nhân nước ngoài buôn bán ở một số điểm nhất định, chịu sự kiểm soát của triều đình – chính sách này tương tự như chính sách của nhà Tống.

Thương mại phát triển bước đầu, nhu cầu trao đổi hàng hóa trong nước ngày càng tăng. Tiền do triều đình nhà Lý đúc ra không đáp ứng đủ nhu cầu lưu thông hàng hóa. Nhiều đồng tiền nhà Tống và thậm chí thời Đường vẫn được lưu hành trong nước.

Xem thêm
 Nhà Lý
 Tiền tệ Đại Việt thời Lý

Tham khảo
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Kinh tế Việt Nam thời Lý
Lịch sử kinh tế Việt Nam


title: Silly-en-Saulnois

text:
Silly-en-Saulnois là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Verny. Tọa độ địa lý của xã là 48° 59' vĩ độ bắc, 06° 16' kinh độ đông. Silly-en-Saulnois có điểm thấp nhất là 250 mét và điểm cao nhất là 303 mét. Xã có diện tích 2,35 km², dân số vào thời điểm 1999 là 36 người; mật độ dân số là 15 người/km². Xã nằm về phía đông nam của Metz.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Trichophaga mormopis

text:
Trichophaga mormopis là một loài bướm đêm thuộc họ Tineidae. It is widely distributed from Africa to Ấn Độ, Sri Lanka, Malaya, Đài Loan và Fiji. Nó được ghi chép lần đầu từ Hawaii năm 1944.

Sải cánh dài 6–8 mm.
Ấu trùng ăn nhiều loài chết, bao gồm da, lông, đồ bông vải và đồ da.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Trichophaga
Động vật Seychelles
Động vật Gambia


title: Họ Cám

text:
Họ Cám (danh pháp khoa học: Chrysobalanaceae, đồng nghĩa: Licaniaceae Martynov, Hirtellaceae Horaninow) là một họ bao gồm các loài cây gỗ hay cây bụi có thân mảnh dẻ, được chia ra thành khoảng 17-18 chi và 460-525 loài, sinh sống rộng khắp trong khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, đặc biệt tại châu Mỹ. Một số loài chứa silica trong cơ thể chúng để có độ cứng vì thế thịt lá thường có các dị bào cương cứng. Lá mọc so le hay vòng, có cuống, phiến lá nguyên, gân lá hình lông chim, có lá kèm. Các loài trong họ này hoặc có hoa lưỡng tính hoặc đơn tính khác gốc đực hay đơn tính khác gốc cái. Quả dạng quả hạch (vỏ quả trong cứng, thường có lông tơ bên trong), chứa 1 hạt. Hạt không nội nhũ. Phát tán chủ yếu nhờ động vật.

Phân loại và phát sinh chủng loài
Hoa của một số loài trong họ Chrysobalanaceae trông khá giống như hoa của các loài mận mơ (chi Prunus), và vì thế họ Chrysobalanaceae cùng họ Rosaceae thường được coi là gần nhau (như trong các phân loại của Cronquist năm 1981; Takhtadjan năm 1997), hoặc như là các họ tách biệt nằm cận kề nhau gần hay ít trong trình tự sắp xếp, hoặc thậm chí họ Chrysobalanaceae có thể được coi như là một phân họ trong họ Rosaceae. Tuy nhiên, có rất nhiều điểm khác biệt giữa chúng.

Nghiên cứu phân tử gần đây của Yakandawala và ctv. (2010) đưa ra sự dung giải không rõ ràng về các mối quan hệ, nhưng gợi ý rằng các kiểu gộp nhóm xuất hiện trong các nghiên cứu phân loại theo ngoại hình dựa vào hình thái học trước đây  cần phải xem xét lại, cụ thể là kiểu gộp nhóm theo tông là cận ngành. Có một số hỗ trợ cho thấy chi Atuna có quan hệ chị-em với phần còn lại của họ.

Các chi
Acioa (bao gồm cả Dactyladenia, Griffonia)
Afrolicania
Atuna (bao gồm cả Cyclandrophora)
Bafodeya
Chrysobalanus: I ca cô, cocoa. Tại Việt Nam có 1 loài
Couepia: Khoảng 70 loài.
Dactyladenia
Exellodendron
Grangeria
Hirtella (bao gồm cả Brya, Causea, Salmasia, Sphenista, Tachibota, Thelyra, Zamzela): Khoảng 105 loài
Hunga
Kostermanthus
Licania (bao gồm cả Angelesia, Coccomelia, Dahuronia, Diemenia, Geobalanus, Hedycrea, Moquilea, Trichocarya): Khoảng 170 loài.
Magnistipula
Maranthes (bao gồm cả Exitelia)
Neocarya
Parastemon
Parinari (bao gồm cả Balantium, Dugortia, Lepidocarpa, Parinarium, Petrocarya): Khoảng 45 loài cám. Tại Việt Nam có 1 loài.

Hình ảnh

Ghi chú


title: Petitmont

text:
Petitmont  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 268 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Montigné

text:
Montigné là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 140 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Plagiodera

text:
Plagiodera là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1837 bởi Chevrolat.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Plagiodera aenea Linnaeus, 1758
 Plagiodera atmanama Daccordi, 1982
 Plagiodera finisafricae Biondi & Daccordi, 1998
 Plagiodera ornorei Daccordi, 1986
 Plagiodera recchiai Daccordi, 1986
 Plagiodera rileyi Daccordi, 1986
 Plagiodera seenoi Balsbaugh & Daccordi, 1987
 Plagiodera sorbinii Daccordi, 1986
 Plagiodera versicolora Laicharting, 1781

Chú thích

Tham khảo

Chrysomelini


title: Acylita dukinfieldi

text:
Acylita dukinfieldi  là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Brasil. Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Tham khảo

Acylita


title: Desmopachria mutchleri

text:
Desmopachria mutchleri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Blatchley miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Saint-Martin-d'Ablois

text:
Saint-Martin-d'Ablois  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 147 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmartindablois


title: Ectoedemia andrella

text:
Ectoedemia andrella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Wilkinson năm 1981. Nó được tìm thấy ở Maine.

Sải cánh dài khoảng 6 mm.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Cheiradenia

text:
Cheiradenia là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
 Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
 Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Liên kết ngoài

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Lâm Chí Dĩnh

text:
Lâm Chí Dĩnh (sinh ngày 11 tháng 11 năm 1974) là nam ca sĩ, diễn viên, tay đua xe công thức 1 chuyên nghiệp Đài Loan.

Sự nghiệp

Lĩnh vực giải trí
Năm 1991, khi mới 17 tuổi. Lâm Chí Dĩnh tham gia vào lĩnh vực giải trí. Một năm sau, anh đã trở nên nổi tiếng khi album ca nhạc đầu tiên được tung ra, Not Every Long Song Have Sweet Memories. Tên tuổi của Lâm Chí Dĩnh bắt đầu được biết đến rộng rãi. Với biệt danh "Little Whirlwind - Cơn Lốc Nhỏ", anh còn được mệnh danh là một trong 4 "Tiểu Thiên Vương" ở Đài Loan.

Sau đó, anh tiếp tục phát hành 13 albums riêng, chung, với nhiều bản đặc biệt. Cùng với những hoạt động trong âm nhạc, Lâm Chí Dĩnh còn tham gia đóng nhiều phim điện ảnh và truyền hình, người đại diện cho nhiều thương hiệu lớn. Trong khoảng thời gian ca hát, anh đã đoạt được nhiều giải thưởng lớn, nhỏ khác nhau.

Năm 1994, khi đang ở trên đỉnh cao của sự nghiệp. Lâm Chí Dĩnh nhận được yêu cầu phải nhập ngũ. Tháng 10 cùng năm, anh nhập ngũ cùng với nhiều thanh niên khác cùng tuổi.

Năm 1996, sau 2 năm vắng bóng, Lâm Chí Dĩnh trở lại làng giải trí. Một thời gian sau, anh đã mở 1 công ty riêng cho mình lấy tên: "Jimmy Creative", đã phát hành 5 albums của anh với nhãn hiệu "Forward." Album đáng chú ý nhất là Scarecrow - 1999. Sau album "Going For A Walk - 2000), Lâm Chí Dĩnh tập trung vào lĩnh vực truyền hình. Từ năm 2000 trở đi, anh không tiếp tục phát hành album mới nhưng vẫn thường xuyên góp mặt trong nhiều hoạt động âm nhạc. Tại Olympic bắc Kinh 2008, Lâm Chí Dĩnh là một trong những nghệ sĩ tham gia tại Third "Beijing 2008".

Tay đua chuyên nghiệp
Năm 1997, Lâm Chí Dĩnh quyết định tiến hành ước mơ của anh, trở thành 1 tay đua xe. Trong 1 cuộc đua năm đó, anh đã gặp tai nạn và suýt mất mạng. Vài giây sau khi Lâm Chí Dĩnh ra được khỏi xe thì chiếc xe đã bốc nổ. Đến hôm nay, anh đã là một trong 10 tay đua đứng đầu Trung Quốc. Năm 2005, Lâm Chí Dĩnh ký hợp đồng với hãng Hong He, hãng đua xe đứng đầu Trung Quốc. Anh đang được huấn luyện bởi huấn luyện viên hàng đầu: Ma Jun Kun. Lâm Chí Dĩnh hy vọng một ngày nào đó anh sẽ trở thành tay đua xe công thức 1chuyên nghiệp. Và anh đã làm được.

Hoạt động khác
Ngoài việc tham gia lĩnh vực giải trí và đua xe, Lâm Chí Dĩnh còn tham gia kinh doanh với nhãn hiệu thời trang "JR" (Jimmy Racing) - kinh doanh những sản phẩm từ kính mát tới đồ tắm. Anh còn làm người đại sứ đại diện cho nhiều thanh thiếu niên và các cuộc vận động của chính phủ, ở Đài Loan và nhiều nơi khác. Ngày 17 tháng 10 năm 2003, Lâm Chí Dĩnh được chính quyền bang San Francisco trao tặng giải "International Outstanding Youth Award" (Người trẻ tuổi xuất sắc nhất thế giới). Anh là người Hoa đầu tiên trong lịch sử đã nhận được giải thưởng này. Anh còn tham gia hàng loạt các buổi từ thiện cho trường học, làm đại sứ giao thông, tham gia nhiều chương trình từ thiện công cộng.

Đời tư
Ngày 22 tháng 7 năm 2022, Lâm Chí Dĩnh và con trai gặp tai nạn giao thông ở Đài Loan.  Vụ tai nạn giao thông xảy ra vào khoảng 11 giờ trưa (giờ Trung Quốc). Chiếc xe đắt tiền của Lâm Chí Dĩnh lập tức bốc cháy sau khi va chạm vào trụ điện. Người dân qua đường nhanh chóng ứng cứu, đưa hai cha con Lâm Chí Dĩnh ra ngoài. Trên xe vào thời điểm xảy ra tai nạn có Lâm Chí Dĩnh và con trai. Theo thông tin từ bác sĩ điều trị cho Lâm Chí Dĩnh, nam diễn viên bị chấn thương sọ não, vỡ xương vùng vai và mặt sau cú va chạm.

Album ca nhạc
 Flying (2012-Bài hát chủ đề trong phim Flying With You)
 You Are the One
 Color
 Celebrate Youth (2010-Thế vận hội trẻ châu Á lần thứ 16)
 kaname madoka (2010)
 Black (2010)
 My Lucky Star (2007)
 Jimmy F1ght (2006)
 Best of Jimmy Lin (2004)
 Go for a walk (2000)
 Scarecrow (1999)
 Before dawn breaks (1998)
 I am still myself (1997)
 Men are easily deceived (1997)
 Expect (1996)
 Dream is ahead ā1995)
 Saying goodbye to yesterday (1994)
 Goodbye my friend (1994)
 Fiery Heart (1994)
 Thinking of You (1993)
 Why am i always hurt (1992)
 Summer Of '92 (1992)
 Not every love song has fond memories (1992)

Phim

Chú thích

Liên kết ngoài
 Jimmy Lin's Official Weibo
 Jimmy Lin's Official Facebook
 Jimmy Lin's Vietnam Fan Club

 Jimmy Lin 's Vietnamese Fanclub
 Jimmy Lin 's Vietnamese Fanclub
 Lâm Chí Dĩnh - Jimmy Lin

Sinh năm 1974
Họ Lâm
Người Đài Bắc
Người Đài Loan
Diễn viên Đài Loan
Nam diễn viên Đài Loan
Ca sĩ Đài Loan
Nam ca sĩ Đài Loan
Nam ca sĩ thế kỷ 20
Nam diễn viên điện ảnh Đài Loan
Người họ Lâm tại Đài Loan


title: Anthidium modestum

text:
Anthidium modestum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Bingham mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 1903


title: Trigonostoma pygmaea

text:
Trigonostoma pygmaea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trigonostoma


title: 863

text:
Năm 863 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

 Vương Ngạn Chương, danh tướng nhà Hậu Lương thời Ngũ đại Thập quốc.

Mất

 Thái Tập, tướng nhà Đường, tham gia cuộc chiến chống Nam Chiếu tại An Nam đô hộ phủ.
Lý Tư, hoàng tử của Đường Tuyên Tông.

Tham khảo

Năm 863


title: Synoestropsis stictonota

text:
Synoestropsis stictonota là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Synoestropsis


title: Cancellopollia ustulata

text:
Cancellopollia ustulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cancellopollia