title: Heraclius

text:
Flavius Heraclius Augustus (tiếng Hy Lạp: Φλάβιος ȳράκλειος) khoảng 575 – 11 tháng 2 năm 641) hay còn được biết đến là Heraclius hay Herakleios, là Hoàng đế của Đế quốc Đông La Mã từ ngày 5 tháng 10 năm 610 đến ngày 11 tháng 2 năm 641.

Ông chịu trách nhiệm đưa Ngôn ngữ Hy Lạp trở thành ngôn ngữ chính thức của Đông La Mã. Sự vươn tới quyền lực của ông bắt đầu năm 608, khi ông và cha của mình, Heraclius Già, quan trấn phủ tỉnh Africa, lãnh đạo thành công cuộc khởi nghĩa chống lại Phocas - một ông vua cướp ngôi mất lòng dân.

Triều đại Heraclius cho thấy nhiều cuộc chiến diễn ra. Năm ông đăng quang ngôi Hoàng đế, biên giới đế quốc bị đe dọa các nước lân bang. Ngay lập tức, ông quyết định nhúng tay vào cuộc chiến tranh đang diễn ra chống lại Đế quốc Sassanid. Trận đánh đầu tiên của chiến dịch kết thúc với thất bại của người La Mã; quân Ba Tư tiếp tục đánh phá sâu vào lãnh thổ Đông La Mã và hành quân cho tới tận Eo biển Bosphorus; tuy nhiên, thành Constantinopolis được bảo vệ bởi những bức tường không thể công phá và được hỗ trợ bởi một lực lượng hải quân hùng mạnh nên Heraclius đã tránh được một thất bại toàn diện. Ngay sau đó, ông bắt đầu cải cách và củng cố lại quân đội. Heraclius bắt đầu đánh vào lãnh thổ Ba Tư từ khu vực Tiểu Á, và tiếp tục tiến sâu vào lãnh thổ địch và giành được chiến thắng quyết định trước chiến thắng quyết định trước nhà Sassanid trong trận Nineveh năm 627. Vua Ba Tư, Khosrau II bị ám sát ngay sau khi hiệp ước hòa bình giữa hai kẻ thù truyền kiếp của nhau được ký kết.

Tuy nhiên, sau khi chiến thắng trước người Ba Tư qua đi chưa lâu, ông đã phải đối mặt với một mối đe dọa mới, các cuộc xâm lược của người Hồi giáo. Nổi lên từ bán đảo Ả Rập, những người Hồi giáo nhanh chóng chinh phục toàn đế chế Ba Tư. Năm 634, người Hồi giáo phát động cuộc xâm lược tỉnh Syria của La Mã, tại đây họ đánh bại em trai của Heraclius là Theodorus. Chỉ trong vòng một thời gian ngắn, người Ả Rập đã chinh phục toàn bộ Lưỡng Hà, Armenia và Ai Cập.

Về vấn đề tôn giáo, Heraclius được biết đến như là người đã ủng hộ việc di cư nhiều tộc người đến bán đảo Balkan. Ông đã thỉnh cầu Giáo hoàng Gioan IV (640-642) gửi các thầy giảng đạo Cơ Đốc đến Dalmatia, tức Tỉnh Croatia, cấm quyền bởi Porga, một người theo đạo đa thần Slavic, và gia tộc của ông ta.

Thân thế

Nguồn gốc
Heraclius là con trai cả của Heraclius Già và Epiphania, một gia đình người Armenia đến từ Cappadocia  Ngoài ra, có ít thông tin cụ thể về tổ tiên của ông. Cha ông là một vị tướng quan trọng trong cuộc chiến tranh của hoàng đế Maurice với Bahram Chobin, kẻ cướp ngôi của đế chế Sassanid, trong năm 590  Sau khi kết thúc chiến tranh, Maurice bổ nhiệm Heraclius Già vào chức vụ thống đốc của Africa.

Khởi nghĩa chống Phocas và lên ngôi

Năm 608, Heraclius Già từ bỏ lòng trung thành với Hoàng đế Phocas, người đã lật đổ Maurice sáu năm trước đó. Quân nổi dậy đã phát hành tiền xu mà trên đó cả hai Heraclii ăn mặc như chấp chính quan, mặc dù đó không phải là một tuyên bố tước hiệu hoàng đế một cách rõ ràng của họ tại thời điểm này  Người anh em họ của Heraclius trẻ đã phát động một cuộc xâm lược bằng đường bộ vào Ai Cập, năm 609, ông đã đánh bại tướng Bonosus của Phocas và chiếm lấy tỉnh này. Trong khi đó, Heraclius trẻ đi thuyền về phía đông với một lực lượng xuyên qua Sicilia và Cộng hòa Síp.

Khi ông tiến tới gần Constantinopolis, ông đã liên lạc với các chỉ huy quan trọng và lên kế hoạch tiến hành một cuộc tấn công lật đổ các nhà quý tộc trong thành phố, và sớm sắp xếp một buổi lễ nơi ông được trao vương miện và được tôn lên làm Hoàng đế. Khi ông đến kinh đô, lực lượng Excubitor, một đơn vị cận vệ hoàng đế tinh nhuệ được chỉ huy bởi Priscus, con rể của Phocas, đào ngũ tới chỗ Heraclius, và ông đã tiến vào thành phố mà không có sự kháng cự nghiêm trọng nào. Khi Heraclius bắt được Phocas, ông hỏi: "Đây là cách trị vì của ngươi phải không, tên khốn kiếp?" Phocas đáp lời, "Và chắc gì ngươi sẽ cai trị tốt hơn?" Cùng với đó, Heraclius đã trở nên tức giận và ông ra lệnh chặt đầu Phocas tại chỗ. Sau đó, thi hài của Phocas cũng bị Heraclius thiến bởi vì Phocas đã hãm hiếp vợ của Photius, một chính trị gia quyền lực trong thành phố.

Ngày 5 Tháng Mười, năm 610, Heraclius đã đăng quang lần thứ hai, lần này trong nhà nguyện Thánh Stephen bên trong Đại Điện, và vào cùng một thời gian đó, ông kết hôn với Fabia, người đã lấy tên là Eudokia. Sau khi bà qua đời năm 612, ông kết hôn với Martina cháu gái của ông trong năm 613 và cuộc hôn nhân thứ hai này được coi là loạn luân và rất không được lòng dân

Chiến tranh với Ba Tư

Đến bên bờ vực thất bại

Trong chiến dịch Balkan của mình, Hoàng đế Maurice và gia đình của ông đã bị sát hại bởi Phocas vào tháng 11 năm 602 sau một cuộc nổi loạn Vua Khosrau II (Chosroes) của đế quốc Sassanid vốn trước đó được Maurice khôi phục ngai vàng và vẫn là đồng minh của Maurice.  Nhân cơ hội này, vua Ba Tư đã phát động tấn công đế chế Byzantine, và chiếm lại lãnh các tỉnh của Byzantine ở Mesopotamia, Khosrau cũng tuyên bố rằng, ở trong triều đình của ông có một người con trai của Maurice, tên là Theodosius; và Khosrau yêu cầu rằng Byzantine phải chấp nhận Theodosius này là hoàng đế.

Vào thời gian này, người Ba Tư đã chinh phục vùng Lưỡng Hà và Kavkaz, và năm 611, họ chiếm đóng Syria và tiến vào khu vực Anatolia. Một cuộc phản công lớn được chỉ huy bởi Heraclius hai năm sau đó đã hoàn toàn bị đánh bại bên ngoài Antioch bởi Shahrbaraz và Shahin, và vị thế của người La Mã đã sụp đổ, người Ba Tư tàn phá các vùng của Tiểu Á, và chiếm Chalcedon đối diện với thành Constantinopolis ở phía bên kia Bosporus Trong hơn một thập kỷ tiếp theo, người Ba Tư đã có thể chinh phục Palestine và Ai Cập (vào giữa năm 621, toàn bộ các tỉnh nằm trong tay của họ ) và tàn phá Anatolia, trong khi người Avar và người Slav đã lợi dụng tình hình để tràn vào khu vực Balkan, đưa đế chế tới bờ vực diệt vong. Năm 613, quân đội Ba Tư đã chiếm Damascus với sự giúp đỡ của người Do Thái, tiếp đó chiếm đóng Jerusalem vào năm 614.

Với việc người Ba Tư đang ở ngay trước các cánh cổng của thành Constantinopolis, Heraclius đã nghĩ tới việc từ bỏ thành phố và dời kinh đô đến Carthage, nhưng Thượng phụ Sergius đã thuyết phục ông ở lại. An toàn sau các bức tường của Constantinopolis, Heraclius đã có thể cầu hòa và đổi lại hàng năm ông phải cống nạp một ngàn talent vàng, một ngàn talent bạc, một ngàn chiếc áo choàng lụa, một ngàn con ngựa, và một ngàn trinh nữ cho vua Ba Tư Hiệp ước hòa bình này cho phép ông xây dựng lại quân đội của đế quốc bằng cách cắt giảm chi tiêu phi quân sự, phá giá đồng tiền và nấu chảy chúng, với sự ủng hộ của Thượng Phụ Sergius, các kho tàng của Giáo hội đóng góp kinh phí cần thiết để tiếp tục cuộc chiến.

Đế quốc Byzantine đánh trả
Vào ngày 05 tháng 4, năm 622, Heraclius rời Constantinopolis và giao phó thành phố cho Sergius và viên tướng Bonus giữ vai trò là nhiếp chính cho con trai ông. Ông tập hợp quân đội của mình ở Tiểu Á, có thể là ở Bithynia, và sau khi ông khôi phục lại tinh thần bạc nhược của binh lính, ông mới tiến hành một cuộc phản công mà mang tính chất của một cuộc thánh chiến, với một hình ảnh acheiropoietos của Chúa Kitô được mang theo như một cờ hiệu quân đội

Quân đội La Mã tiến quân tới Armenia và đánh tan một đội quân được chỉ huy bởi một tù trưởng Ả Rập, đồng minh của người Ba Tư, và sau đó giành được một chiến thắng trước người Ba Tư dưới quyền Shahrbaraz. Heraclius sẽ tiếp tục tham gia chiến dịch trong nhiều năm nữa. Vào ngày 25, tháng 3 năm 624 một lần nữa ông lại rời Constantinopolis với vợ, Martina, và hai người con của mình, sau khi cử hành Lễ Phục Sinh ở Nicomedia vào ngày 15 tháng 4, ông tiến hành chiến dịch ở vùng Caucasus, và giành một loạt chiến thắng ở Armenia trước Khosrau và các vị tướng của ông ta như Shahrbaraz, Shahin, và Shahraplakan. Trong năm 626, người Avar và người Xla-vơ bao vây Constantinopolis với sự hỗ trợ bởi một đội quân Ba Tư chỉ huy bởi Shahrbaraz, nhưng cuộc bao vây kết thúc trong thất bại, trong khi một đội quân Ba Tư thứ hai dưới quyền Shahin phải chịu một thất bại tan nát dưới bàn tay của Theodore, em trai của Heraclius.

Với những nỗ lực chiến tranh của người Ba Tư bị nghiền nát, Heraclius đã có thể khiến cho Khả Hãn Tây Đột Quyết, Ziebel, xâm chiếm vùng Transcaucasia của người Ba Tư. Heraclius cũng khai thác sự chia rẽ trong Đế quốc Ba Tư, khiến cho viên tướng Ba Tư Shahrbaraz giữ thái độ trung lập bằng cách thuyết phục ông ta rằng Khosrau đã dần trở nên ghen tị với ông ta và đã ra lệnh hành quyết ông ta. Cuối năm 627, ông đã phát động một cuộc tấn công mùa đông vào Lưỡng Hà, và ở đây bất chấp sự đào ngũ của đồng minh người Thổ, ông đánh bại người Ba Tư dưới quyền Rhahzadh trong trận Nineveh Tiếp tục tiến quân về phía nam dọc sông Tigris, ông cướp phá đại cung điện của Khosrau tại Dastagird và chỉ nhờ vào việc phá hủy những cây cầu trên kênh Nahrawan, thành Ctesiphon mới thoát khỏi một cuộc tấn công của ông. Do sự nhục nhã mà hàng loạt các thất bại này đem lại, Khosrau bị lật đổ và sát hại trong một cuộc đảo chính do con trai của ông, Kavadh II. tiến hành, ông ta cùng lúc đó cũng cầu hòa và đồng ý rút khỏi tất cả các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng. Vào năm 629, Hercalius đưa cây Thánh Giá Thiêng trở về Jerusalem trong một buổi lễ oai nghiêm.

Heraclius đã sử dụng danh hiệu Ba Tư cổ đại là "Vua của các vị vua" cho bản thân ông sau chiến thắng trước Ba Tư. Sau đó, bắt đầu từ năm 629, ông tự xưng mình là Basileus, từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "quốc vương", và danh hiệu này đã được sử dụng bởi các hoàng đế La Mã trong 800 năm tới. Lý do để cho Heraclius lựa chọn tước hiệu này thay vì những thuật ngữ La Mã trước đó như Augustus đã được một số học giả quy cho là có liên quan đến nguồn gốc Armenia của ông.

Chiến thắng của Heraclius trước người Ba Tư đã kết thúc một cuộc chiến tranh đã diễn ra liên tục trong gần 400 năm và rời đã khiến cho Đế quốc Ba Tư rơi vào tình trạng hỗn loạn, từ đó nó không bao giờ hồi phục lại nữa. Trong năm 633, nhà nước Hồi giáo mới từ từ nuốt chửng người Ba Tư cho đến tận những cuộc chinh phục Ba Tư của người Hồi giáo và dẫn đến sự kết thúc của đế quốc Sassanid trong năm 644, và triều đại Sassanid trong năm 651.

Chiến tranh chống người Arab

Vào năm 629, nhà tiên tri Môhammet đã thống nhất toàn bộ các bộ lạc du mục trên bán đảo Ả Rập. Những bộ lạc này trước đây quá chia rẽ, không đủ sức để gây ra sức ép quân sự nghiêm trong đến Đông La Mã hay nước láng giềng Ba Tư. Tuy nhiên, lúc bấy giờ, họ đã thống nhất và dần dần trở thành quốc gia hùng mạnh nhất cát cứ trong khu vực sau khi cải sang đạo Hồi. Trận Mu'tah vào tháng 9 năm 629 là cuộc xung đột đầu tiên diễn ra giữa người Ả Rập và Đông La Mã. Một toán quân người Hồi giáo nhỏ đã tấn công tỉnh Arabia của Đông La Mã nhưng bị đẩy lùi do số quân giữa hai bên quá chênh lệch. Bởi vì cuộc xung đột này kết thúc với chiến thắng của người Đông La Mã nên, nên họ đã chủ quan và không có lý do gì để phải thay đổi hay cải cách lại quân đội đang đồn trú trong khu vực. Do vậy, một khi họ đã nhận ra được mức độ đe dọa nghiêm trọng của Hồi giáo thì người La Mã lại không có chút kinh nghiệm đối đầu nào với người Ả Rập, thậm chí còn yếu kém hơn người lính kém cỏi nhất trong đoàn quân được liên minh bởi một nhà tiên tri. Ngay cả bộ Strategikon, một tập binh pháp, hướng dẫn cách đánh trận cũng như ca ngợi về các trận đánh với kẻ địch cũng không có đoạn nào đề cập đến xung đột với người Ả Rập.

Năm sau những người Hồi giáo đã phát động một cuộc tấn công vào đồng bằng phía nam hồ Tiberias, chiếm đánh Al Karak. Các cuộc tấn công nhằm thâm nhập khu vực sa mạc Negev tiến xa tới tận Gaza. Các tác phẩm của Hồi giáo ghi lại rằng Heraclius đã nằm mơ về cuộc xâm lược của Ả Rập sắp diễn ra. Sử gia Al-Tabari đã viết rằng Heraclius đã nằm mơ thấy một vương quốc mới của "người đàn ông cắt bao quy đầu" mà sẽ chiến thắng tất cả kẻ thù của nó  Sau khi kể về giấc mơ của mình trong buổi thiết chiều, các quý tộc của ông vốn không biết về sự trỗi dậy của Hồi giáo ở Arabia, đã "khuyên ngài ra lệnh hàng chém đầu bất cứ người Do Thái trong vương quốc của mình."

Chỉ khi lời nói của một thương nhân người Bedouin về người đã thống nhất tất cả các bộ lạc trên bán đảo Ả Rập dưới ngọn cờ của một tôn giáo mới tới tai Hoàng đế Heraclius thì chính bản thân ông cùng triều thần của mình nhận ra rằng vương quốc của "người đàn ông cắt bao quy đầu" không phải là người Do Thái như họ nghĩ mà là một đế chế Hồi giáo mới. Khi người Ả Rập Hồi giáo tấn công Syria và Palestina vào năm 634, ông đã không thể tự mình dẫn dắt ba quân chống lại kẻ thù. Mặc dù ông vẫn phụ trách mảng chiến lược, nhưng các tướng lĩnh của ông đã thất bại trong trận đánh. Trận Yarmouk năm 636, với kết quả là một thất bại nặng nề cho quân đội Đông La Mã đông đảo hơn, trong vòng ba năm, khu vực Cận Đông đã bị mất một lần nữa. Vào thời điểm Heraclius bằng hà ở Constantinopolis vào ngày 11 tháng 2 năm 641, hầu hết Ai Cập đều đã bị mất vào tay quân Ả Rập.

Cái nhìn của người Hồi giáo về Hoàng đế
Trong các bộ sử của người Ả Rập hay Hồi Giáo thì Heraclius là vị Hoàng đế La Mã duy nhất được ghi chép. Do vai trò của ông là vị Hoàng đế trong lúc mà người Hồi giáo đang trỗi dậy cho nên ông được ghi chép rất nhiều trong thi ca Ả Rập, cũng như các tác phẩm hadith và sira Hồi giáo. Theo các nguồn ngoài Hồi giáo thì không có bằng chứng cho thấy rằng Heraclius từng nghe người ta nói về Hồi giáo, và có thể là ông và triều thần của ông thực sự coi rằng người Hồi giáo cũng chỉ giống như một giáo phái đặc biệt của người Do Thái mà thôi.

Trong chương 30 của kinh Qur’an, có đoạn ghi chép về cuộc chiến tranh La Mã-Ba Tư:

30:2 Chắc chắn, người La Mã đã thất bại. 3 Ở vùng đất gần nhất, sau khi thất bại, họ lại vùng lên và lại giành chiến thắng 4 Trong vòng một vài năm. Với lời phán của Chúa Trời, nằm trong lời tiên tri đầu tiên lẫn thứ hai. Vào ngày đó, các tín đồ sẽ vui mừng 5 trong chiến thắng của mình, Thượng đế đã trao chiến thắng cho bất kỳ người nào Ngài muốn. Ngài là Đấng Toàn Năng, từ bi nhất.

Tác phẩm Utendi wa Tambuka bằng tiếng Swahili là một thiên sử thi được sáng tác vào năm 1728 trên đảo Pate (ngày nay thuộc Kenya), mô tả về cuộc chiến giữa người Hồi giáo và Byzantine từ quan điểm cũ, nó còn được gọi là Kyuo kya Hereḳali ("Cuốn sách của Heraclius"). Trong tác phẩm đó, Heraclius được miêu tả như là người đã từ chối lời đề nghị của nhà Tiên tri rằng ông phải từ bỏ niềm tin sai lạc vào Kitô giáo, do đó ông đã bị người Hồi giáo đánh bại. Điều này phản ánh về những ấn tượng đáng kể về vị hoàng đế này được thực hiện bằng chính kẻ thù Hồi giáo của ông. Con người ông vẫn có tác động đáng kể đến người Hồi giáo hơn tận hơn một thiên niên kỷ sau khi ông chết bất chấp khoảng cách địa lý và văn hóa.

Trong văn hóa truyền thống của người Hồi giáo, Heraclius được xem như là một nhà cai trị chứa đầy đạo đức, người mà đã từng va chạm trực tiếp với quân đội Hồi giáo. Học giả thế kỷ 14, Ibn Kathir (mất 1373) thậm chí còn nói rõ thêm rằng "Heraclius là một trong những người khôn ngoan nhất và một trong những người cương quyết, thông minh, sâu sắc và độc đoán nhất. Ông cai trị người La Mã với tài lãnh đạo tuyệt vời và lộng lẫy." Các sử gia như Nadia Maria El-Cheikh và Lawrence Conrad thậm chí còn đi xa hơn khi tuyên bố rằng, Heraclius đã từng công nhận Môhammet là nhà tiên tri và tuyên bố ông là sứ giả của Thượng đế.

Các sử gia Hồi giáo thường trích dẫn một lá thư mà họ coi là Heraclius đã viết cho Môhammet, đại khái như sau: "Ta đã nhận được thư của ông từ tay sư giả của ông và ta làm chứng rằng ông chính là sứ giả của Thượng đế, người đã xuất hiện trong Tân Ước của chúng tôi. Giêsu, con trai của Maria, kính gửi." Theo các nguồn tin Hồi giáo như bản báo cáo của El-Cheikh, Heraclius đã từng cố gắng để thay đổi giai cấp thống trị trong đế quốc, nhưng ông đã bị triều thần phản đối mạnh mẽ khi cho rằng ông đang đi ngược lại với hướng đi của mình và cho rằng ông chỉ thử theo Đạo Cơ đốc chứ không phải là một tín đồ thực sự. El-Cheikh còn lưu ý rằng, bức thư của Heraclius nằm trong "một trong những điều chúng ta còn chưa biết" về hoàng đế, hay đúng hơn, đây là một phần quan trọng trong "Kerygma Hồi giáo", với mục đích hợp pháp hóa việc Môhammet là một nhà tiên tri thực sự.

Trị quốc
Trong nước, Heraclius đã gặp phải nhiều khó khăn khi đối mặt với những vấn đề về nhóm Monosphysis, và ông đã không thành công trong việc nối lại tình đoàn kết giữa các Giáo hội: những vấn đề của câu hỏi trọng tâm về việc Chúa Giêsu chỉ có một hay hai nhân vật được pha trộn lại với nhau, đã phải đối phó với nghi lễ Ekthesis vốn được quan niệm, theo Chúa Giêsu trong mọi trường hợp chỉ có một ý chí. Tuy nhiên, thất bại ngay cả giải pháp thỏa hiệp này, vì đa số trên cả hai bên vẫn kiên quyết từ chối và thiết kế này. Nói cách khác, vấn đề đoàn kết tôn giáo sau đó đã bị giải thể từ bên ngoài khi người Ả Rập chinh phục các tỉnh không có tín đồ theo đạo Chính thống.

Di sản

Nhìn nhận lại triều đại của Heraclius, các học giả đã ghi nhận nhiều thành tựu của ông. Ông đã mở rộng đế quốc và tổ chức lại chính quyền cùng quân đội với những thành công tuyệt vời. Những nỗ lực nhằm hòa hợp tôn giáo của ông đã thất bại, nhưng ông đã thành công trong việc đem cây Thập giá Đích thực trở về Jerusalem, một trong những thánh tích thiêng liêng nhất của Kitô giáo.

Thành tựu
Mặc dù những vùng đất giành được nhờ vào chiến thắng của ông trước người Ba Tư đã bị mất theo đà tiến quân của những người Hồi giáo, Heraclius vẫn được coi là một trong những hoàng đế La Mã vĩ đại nhất. Những cải cách cho bộ máy chính quyền của ông đã làm giảm tình trạng tham nhũng vốn đã lan tràn khắp triều đại của Phocas, ông còn tái tổ chức lại quân đội với thành công lớn. Cuối cùng, quân đội cải cách của đế quốc cũng đã ngăn chặn được người Hồi giáo ở Tiểu Á và giữ được thành Carthage thêm 60 năm nữa, bảo vệ được khu vực trung tâm của đế quốc mà từ đó sức mạnh của đế quốc có thể được xây dựng lại.

Sự khôi phục lại những vùng đất ở phía đông của Đế quốc La Mã từ tay người Ba Tư một lần nữa đã gây nên những vấn đề về sự thống nhất tôn giáo xoay quanh quan niệm về bản chất thật sự của Jesus. Hầu hết cư dân của những tỉnh này là người theo thuyết đơn thần vốn không chấp thuận Công Đồng Chalcedon

Một trong những di sản quan trọng nhất của Heraclius đó là việc thay đổi ngôn ngữ chính thức của đế quốc từ tiếng La tinh sang tiếng Hy Lạp vào năm 620. Những người Croatia và người Serb ở tỉnh Dalmatia của Đông La Mã cũng bắt đầu quan hệ ngoại giao và phụ thuộc với Heraclius. Những người Serb trước đó đã sinh sống một thời gian ngắn ở Macedonia, đã trở thành foederati và đã được cải đạo theo yêu cầu của Heraclius (trước năm 626)  Theo yêu cầu của ông, Giáo hoàng Gioan IV (năm 640-642) đã phái những nhà giảng đạo Kitô và các nhà truyền giáo cho ông tước Porga và người Croatia của ông ta, vốn đang theo đa thần giáo Xla-vơ Ông cũng tạo ra chức quan sakellarios, một người quản lý ngân khố.

Xem thêm
 Aslim Taslam
 Non-Muslims Interactants with Muslims During Muhammad's Era
 Hadith of the prediction in Sura al-Rum
 Các cuộc nổi dậy thời Heraclius

Chú thích
Ghi chú

Trích dẫn

Tham khảo

 - Total pages: 579

 - Total pages: 216

 - Total pages: 263
 - Total pages: 319
 - Total pages: 342
 - Total pages: 1384
 - Total pages: 636

 - Total pages: 271

 - Total pages: 1089

 - Total pages: 639
 - Total pages: 359

 - Total pages: 240
 - Total pages: 168
 - Total pages: 421
 - Total pages: 469
 - Total pages: 247
 - Total pages: 209
 - Total pages: 287

 - Total pages: 448
 - Total pages: 848
 - Total pages: 364
 - Total pages: 1019

Liên kết ngoài

De Imperatoribus Romanis -online encyclopedia of Roman Emperors

Sinh năm 571
Mất năm 641
Dịch giả Qur'an
Hoàng đế Byzantine
Nhà Heraclia
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Sinh năm 575


title: Parasbecesta ituriensis

text:
Parasbecesta ituriensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Parasbecesta


title: SEG Plaza

text:
SEG Plaza (tiếng Trung: 赛格广场 - Tái Cách Quảng Trường) là một nhà chọc trời nằm ở khu vực Hoa Cường Bắc của thành phố Thâm Quyến thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Hoàn thành năm 2000 với chiều cao 292 m và 70 tầng. Đây là cao thứ 21 ở Trung Quốc và cao thứ 72 trên thế giới. Đây là nơi đặt trụ sở của Tập đoàn điện tử Thâm Quyến (Shenzhen Electronics Group - SEG).

Sự cố
Tòa tháp chọc trời bắt đầu rung chuyển vào khoảng 13h50' ngày 18 tháng 5 2021, dù không xảy ra động đất, khiến hàng trăm người hoảng loạn tháo chạy trên phố.

Tham khảo

Nhà chọc trời Thâm Quyến


title: (69584) 1998 DZ10

text:
{{DISPLAYTITLE:(69584) 1998 DZ10}}

(69584) 1998 DZ10 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 17 tháng 2 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 69001–70000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Canaro

text:
Canaro là một đô thị ở tỉnh Rovigo ở vùng Veneto của Ý, có khoảng cách khoảng 80 km về phía tây nam của Venezia và khoảng 15 km về phía tây nam của Rovigo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.885 người và diện tích là 32,7 km².

Đô thị Canaro có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Baruchella, Boccalara, C. Benvenuto Tisi, C.Mella, C.Ruggieri, Ca' Matta, Croce del Sud, Crociara, Garofolo, Giaretta, La Frattina, Mezzavia, Paviole, Tenasi, Valiera, Vallone, và Viezze.

Canaro giáp các đô thị: Ferrara, Fiesso Umbertiano, Frassinelle Polesine, Occhiobello, Polesella, Ro.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.canaro.ro.it/

Đô thị tỉnh Rovigo
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Tipula erebus

text:
Tipula erebus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 5778 Jurafrance

text:
5778 Jurafrance (1989 YF5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 12 năm 1989 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Haute-Provence.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5778 Jurafrance

Thiên thể phát hiện năm 1989
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Teucholabis pleuralis

text:
Teucholabis pleuralis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Strongylognathus arnoldii

text:
Strongylognathus arnoldii là một loài côn trùng thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Nga.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Strongylognathus arnoldii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Động vật Nga
Strongylognathus
Động vật đặc hữu Nga


title: Proteuxoa sarcomorpha

text:
Proteuxoa sarcomorpha là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở New South Wales, Victoria và Tây Úc.

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Chú thích

Proteuxoa
Bướm Úc


title: Trentepohlia venustipennis

text:
Trentepohlia venustipennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Raúl González

text:
Raúl González Blanco  (sinh ngày 27 tháng 6 năm 1977 tại Madrid, Tây Ban Nha), thường được gọi đơn giản là Raúl, là một cựu cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha chơi ở vị trí tiền đạo.

Phần lớn sự nghiệp thi đấu của Raul là tại câu lạc bộ Tây Ban Nha Real Madrid cho đến năm 2010 và là cầu thủ ghi bàn xuất sắc nhất mọi thời đại của câu lạc bộ. Raúl đã ba lần giành chức vô địch UEFA Champions League. Anh rời Real Madrid vào ngày 25 tháng 7 năm 2010, với thành tích 228 bàn thắng trong 550 lần được ra sân thi đấu.

Đời tư
Raúl có một kiểu ăn mừng bàn thắng riêng biệt. Sau mỗi bàn thắng anh đều hôn lên chiếc nhẫn cưới, với ý dành tặng bàn thắng cho vợ anh, Mamen Sanz. Họ có với nhau bốn con trai: Jorge (đặt tên theo Jorge Valdano), Hugo (đặt tên theo thần tượng thời thơ ấu của Raúl - Hugo Sánchez) và cặp sinh đôi Héctor và Mateo. Anh có sở thích đọc sách, đặc biệt là sách của Arturo Pérez Reverte, nghe các thể loại nhạc Tây Ban Nha, đi săn và xem đấu bò.

Thống kê sự nghiệp
.

1Played in Copa del Rey With Real Madrid and DFB-Pokal With Schalke 04 and Qatari Stars Cup, Sheikh Jassem Cup With Al Sadd and Lamar Hunt U.S. Open Cup with New York Cosmos.
2Played in UEFA Champions League và UEFA Cup/UEFA Europa League With Real Madrid and Schalke 04 and AFC Champions League With Al Sadd.
3Includes other competitive competitions, including the Supercopa de España, UEFA Super Cup, Intercontinental Cup, FIFA Club World Cup With Real Madrid and DFL-Supercup With Schalke 04.

Bàn thắng ở đội tuyển quốc gia

Thống kê huấn luyện

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Real Madrid

 La Liga: 1994–95, 1996–97, 2000–01, 2002–03, 2006–07, 2007–08
 Supercopa de España: 1997, 2001, 2003, 2008
 UEFA Champions League: 1997–98, 1999–2000, 2001–02
 UEFA Super Cup: 2002
 Intercontinental Cup: 1998, 2002

Schalke 04

 DFB-Pokal: 2010–11
 DFL-Supercup: 2011
 UEFA Champions League 2010-11 : Bán kết

Al Sadd

 Qatar Stars League: 2012–13
 Emir of Qatar Cup: 2014

New York Cosmos

 North American Soccer League: Spring Season 2015
 North American Supporters' Trophy: 2015
 Soccer Bowl: 2015

Cá nhân

 Cầu thủ trẻ hay nhất La Liga: 1994–95
 Vua phá lưới nội La Liga: 1995–96, 1998–99, 2000–01, 2002–03
 Cầu thủ Tây Ban Nha hay nhất La Liga: 1996–97, 1998–99, 1999–2000, 2000–01, 2001–02 (kỷ lục)
 Đội hình tiêu biểu của ESM: 1996–97, 1998–99, 1999–2000
 Vua phá lưới La Liga: 1998–99, 2000–01
 Vua phá lưới UEFA Champions League: 1999–2000, 2000–01
 Tiền đạo xuất sắc nhất cấp CLB của UEFA: 1999–2000, 2000–01, 2001–02
 Vua kiến tạo UEFA Champions League: 2002–03
 FIFA 100
 Qatar Stars League Fair Play Award: 2013

Kỷ lục

 Ra sân nhiều nhất cho Real Madrid: 741 trận
 Ra sân nhiều nhất cho Real Madrid tại La Liga: 550 trận

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Raúl González Blanco tại Real Madrid

 Raúl González tại BDFutbol

 Raúl González Blanco – Goals in International Matches tại Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
 Raúl González Blanco – Goals in European Cups tại Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
 New York Cosmos

Cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
FIFA 100
Nhân vật còn sống
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá FC Schalke 04
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 1996
FIFA Century Club
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1998
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ bóng đá nước ngoài tại Hoa Kỳ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Qatar
Cầu thủ bóng đá nam Tây Ban Nha ở nước ngoài
Huấn luyện viên bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Tây Ban Nha


title: Đông Thái (làng)

text:
Làng Đông Thái là một làng cổ thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, nổi tiếng về khoa bảng và danh nhân nhiều đời. Làng nằm dọc theo sông La từ bến Tam Soa, làng Linh Cảm (nơi giao của hai công sông Ngàn Sâu và Ngàn Phố tạo thành sông La) đến thị trấn Đức Thọ.

Di tích lịch sử - văn hóa và thắng cảnh
 Nhà thờ Phan Đình Phùng: Di tích LSVH quốc gia (2007).
 Khu lưu niệm Trần Phú: Khu lưu niệm danh nhân lịch sử cách mạng.
 Nhà thờ và mộ Lê Bôi ở xã Tùng Ảnh: Danh nhân lịch sử thế kỷ 15
 Nhà thờ Bùi Dương Lịch: Danh nhân lịch sử - văn hóa thế kỷ 18
 Đền Đinh Lễ:{Quyết định số: 03/2006/QĐ-BVHTT}.
 Cụm thắng cảnh: bến Tam Soa, núi Tùng Lĩnh, sông La.

Con người
Làng Đông Thái là quê hương của nhiều danh nhân, anh hùng dân tộc và các nhà khoa bảng. Thời phong kiến có 24 người đỗ đại khoa Tiến sĩ trong tổng số 44 Tiến sĩ của huyện Đức Thọ. Người danh nhân thời xưa gồm có: Hoàng giáp Bùi Dương Lịch, hoàng giáp Bùi Thức Kiên, Thượng thư Phan Bá Đạt, Đình nguyên Tiến sĩ Phan Đình Phùng, Tiến sĩ Phan Tam Tĩnh (nguyên Bố chính Hải dương), Tiến sĩ Phan Trọng Mưu (đốc học Quảng Ngãi), Tiến sĩ Phan Huy Nhuận, Khâm sai đại thần Hoàng Cao Khải, Tổng bí thư Trần Phú, nhà văn Hoàng Ngọc Phách, Tổng đốc Hoàng Trọng Phu, Luật sư Phan Anh, Luật sư Phan Mỹ, Phan Văn Định (nguyên Bí thư tỉnh ủy Quảng Nam),...

Ngày nay cũng có rất nhiều người thành đạt như: nữ Luật sư Ngô Bá Thành; Bộ trưởng Võ Hồng Phúc; Giáo sư Hoàng Ngọc Hiến; Giáo sư Mai Trọng Nhuận (Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội); Giáo sư Phạm Đức Dương(nhà văn hóa học, Đông Nam Á học); Nhà giáo nhân dân, Anh hùng lao động, Giáo sư, Tiến sĩ âm nhạc Trần Bạch Thu Hà (nguyên Giám đốc Nhạc viện Hà Nội), Giáo sư Phan Trọng Luận...

Tham khảo

Làng cổ Hà Tĩnh
Làng khoa bảng Việt Nam
Đức Thọ


title: Valentino Rossi

text:
Valentino Rossi (sinh ngày 16 tháng 2 năm 1979 tại Urbino, Italy), là tay đua xe môtô chuyên nghiệp người Italy, có biệt danh là "The Doctor". Rossi từng vô địch đua xe ở nhiều phân khúc xe khác nhau. Tổng cộng anh đã có 9 lần vô địch thế giới, bao gồm 7 chức vô địch thể thức 500cc/MotoGP, 1 chức vô địch thể thức 250cc và 1 chức vô địch thể thức 125cc.

Rossi chỉ đeo số 46 trong suốt sự nghiệp, anh được công nhận là một trong những tay đua motor vĩ đại nhất mọi thời đại  và đã được trao tặng danh hiệu Huyền thoại MotoGP.

Sự nghiệp

Những năm đầu tiên

Valentino Rossi là con trai của cựu đua xe môtô chuyên nghiệp Graziano Rossi, vì vậy anh làm quen với những chiếc xe mô tô mini từ khi còn rất nhỏ (2 tuổi). Nhưng do mẹ anh lo lắng về sự an toàn nên ông bố Graziano đã phải mua chiếc xe kart để cho anh 'chơi'. Vì thế có thể nói tình yêu đua xe đầu tiên của Rossi là từ môn đua xe kart.

Lớn hơn một chút thì Valentino Rossi bắt đầu tham gia các giải karting và đã vô địch một giải đua xe Kart địa phương vào năm 1990. Đây cũng là thời điểm mà anh bắt đầu làm quen trở lại với những chiếc xe mô tô mini và cũng giành được một số chiến thắng.

Rossi tiếp tục đua ở giải kart và xếp thứ năm ở một giải đấu ở Parma. Lúc này thì cả Valentino và Graziano đều muốn tham gia giải đua xe kart 100cc ở cấp độ quốc gia Italy và các giải ở cấp độ châu Âu, với định hướng sẽ trở thành một tay đua Công thức 1. Tuy nhiên do chi phí tham gia các giải đua kart quá cao nên gia đình Rossi quyết định để anh theo nghiệp đua mô tô. Sau đó hoạt động đua xe của Rossi bị gián đoạn khoảng một năm (giai đoạn 1992-1993) do anh bận lịch học văn hóa.

Vào năm 1993, Rossi bắt đầu tham gia giải đua cấp độ quốc gia mang tên 125cc Italian Sport Production Championship bằng chiếc xe Cagiva Mito. Ở cuộc đua 125cc đầu tiên, Rossi bị ngã xe ở góc cua đầu tiên cách cổng pit-lane khoảng 100m, song anh vẫn kịp về đích ở vị trí thứ 9. Còn ở chặng đua cuối cùng ở Misano, Rossi đã giành pole và đã lên podium.

Sang mùa giải thứ hai, Rossi được cung cấp cho chiếc xe xưởng Mito và đã giành được chức vô địch.

Năm 1994, Rossi còn thi đấu một giải đua khác là  Italian 125CC Championship bằng xe Sandroni sử dụng động cơ Rotax. Năm 1995, Rossi chuyển sang sử dụng xe Aprilia, anh đoạt chức vô địch Italian 125CC Championship và hạng ba European Championship.

Aprilia (125cc và 250cc)
Năm 1996 là mùa giải chuyên nghiệp đầu tiên của Rossi. Ở hai chặng đua liên tiếp là GP Áo và GP Cộng hòa Séc thì anh đã lần lượt giành podium đầu tiên và chiến thắng đầu tiên, giúp cho anh kết thúc mùa giải ở vị trí thứ 9. Rossi có sự tiến bộ vượt bậc ở mùa giải 1997, đã giành được 11 chiến thắng trong tổng số 15 chặng đua để giành chức vô địch đầu tiên trong sự nghiệp.

Năm 1998, Rossi chuyển lên thi đấu thể thức 250cc, anh vẫn sử dụng xe Aprilia. Mặc dù giành được 4 chiến thắng liên tục ở cuối mùa giải nhưng Rossi cũng chỉ có thể giành ngôi Á quân, bởi ở đầu mùa giải anh phải bỏ cuộc khá nhiều. Sang năm 1999, Rossi đã cải thiện phong độ, giành được 9 chiến thắng để đoạt chức vô địch lần thứ hai.

Honda (2000-2003)
Từ năm 2000, Rossi chuyển lên thi đấu ở hạng đấu cao nhất, anh được đội đua Nastro Azzurro cung cấp cho một chiếc xe Honda NSR500. Rossi khởi đầu không quá tốt khi đã phải bỏ cuộc ở hai chặng đua đầu tiên của mình (ở Nam Phi và Malaysia). Nhưng anh nhanh chóng vượt qua những nỗi thất vọng ban đầu và thi đấu ngày càng chững chạc hơn ở các chặng đua kế tiếp. Tổng cộng Rossi có 10 lần bước lên bục podium, trong đó có 2 chiến thắng ở Silverstone và Rio de Janeiro, qua đó giành ngôi Á quân.

Thời kỳ thống trị kéo dài trong 5 năm của Rossi bắt đầu từ năm 2001, với 11 chiến thắng, số 46 đã mang về cho mình chức vô địch thứ ba trong sự nghiệp. Đây cũng là mùa giải cuối cùng mang tên gọi là giải vô địch 500cc vì từ năm 2002, giải đấu được đổi tên thành giải vô địch MotoGP (do động cơ được nâng cấp từ 500cc lên 990cc).

Năm 2002, Rossi chuyển sang đội Repsol Honda. Cả mùa giải thì anh chỉ bỏ cuộc một lần ở GP Séc, còn lại toàn về nhất (11 lần) hoặc về nhì (4 lần). Phong độ khủng khiếp của Rossi được duy trì ở mùa giải 2003, anh đã lên podium ở mọi chặng đua (9 chiến thắng).

Yamaha (2004-2010)
Năm 2004 Rossi bất ngờ chuyển sang đội đua Yamaha, kình địch của Honda. Anh không gặp một chút khó khăn nào trong lần chuyển đội này, đã đoạt thêm 2 chức vô địch nữa vào các năm 2004 và 2005.

Năm 2006, Rossi vẫn là tay đua giành được nhiều chiến thắng nhất mùa giải nhưng lại không có được độ ổn định cần thiết (bỏ cuộc 3 lần, 2 lần khác không vào top-10),  vì thế đã  để mất chức vô địch vào tay Nicky Hayden (người luôn vào top-10 và chỉ bỏ cuộc 1 lần) ở chặng đua cuối cùng GP Valencia. Tình trạng phong độ phập phù của Rossi không được cải thiện ở mùa giải 2007, cùng với sự vươn lên của hai ngôi sao trẻ là Casey Stoner và Dani Pedrosa đã đẩy Rossi xuống vị trí thứ ba chung cuộc.

Năm 2008, Rossi có người đồng đội mới là Jorge Lorenzo. Còn ở trên đường đua, Rossi lấy lại được sự ổn định, anh không bỏ cuộc một chặng đua nào, chỉ có hai lần không lên podium và giành tới 9 chiến thắng, gần như không gặp sự kháng cự nào trên con đường vô địch lần thứ tám.

Sau một mùa giải 'làm quen' thì Lorenzo chính thức trở thành đối trọng của Rossi từ năm 2009, tuy nhiên tay đua người Tây Ban Nha lại bỏ cuộc khá nhiều (4 lần) trong khi Rossi chỉ có 2 lần không ghi điểm (ở Le Mans và Indianapolis). Cộng thêm việc Rossi giành được nhiều chiến thắng hơn Lorenzo, cho nên số 46 đã bảo vệ thành công danh hiệu vô địch. Đây là danh hiệu vô địch thứ 9, cũng là chức vô địch cuối cùng trong sự nghiệp của Rossi.

Năm 2010, mặc dù Rossi đã chiến thắng chặng đua mở màn ở Qatar, nhưng tham vọng bảo vệ danh hiệu vô địch của anh sớm bị dập tắt bởi chấn thương nghiêm trọng ở chặng đua thứ tư trên sân nhà GP Italia, vì nó nên anh phải nghỉ thi đấu tới 4 chặng đua. Sau khi trở lại thi đấu thì Rossi có thêm một chiến thắng ở GP Malaysia. Chung cuộc Rossi đứng thứ ba.

Không thành công ở Ducati (2011-2012)

Năm 2011 Rossi quyết định chuyển sang đầu quân cho Ducati với mục tiêu tay đua người Ý chiến thắng bằng một chiếc xe Ý. Đáng tiếc là anh đã không thể đạt được mục tiêu này. Trong suốt hai mùa giải, Rossi chỉ có ba lần bước lên bục podium. Điều tích cực ra Rossi luôn hơn điểm người đồng đội Nicky Hayden.

Trở về Yamaha (2013-2020)
Năm 2013, Rossi tái hợp Yamaha, anh không mất quá nhiều thời gian để làm quen trở lại với chiếc xe Yamaha M1. Anh đã lên podium ngay ở chặng đua mở màn-GP Qatar và đã có được chiến thắng đầu tiên sau hơn hai năm ở Assen. Tuy nhiên nếu so sánh với đồng đội Jorge Lorenzo thì Rossi vẫn kém tốc độ hơn nên đã ghi ít hơn gần 100 điểm trên bảng xếp hạng tổng (Rossi xếp thứ tư với 237 điểm, còn Lorenzo xếp thứ hai với 330 điểm).

Năm 2014, Rossi hoàn toàn hòa nhập với Yamaha và cạnh tranh sòng phẳng với Lorenzo. Cuối mùa thì Rossi (Á quân) hơn Lorenzo (hạng ba) 32 điểm. Mùa giải này anh có hai chiến thắng ở GP San Marino và GP Úc.

Năm 2015 là mùa giải mà Rossi thực sự hồi xuân. Anh có chuỗi 12 chặng đua lên podium liên tiếp kể từ đầu mùa giải, trong đó có 4 chiến thắng (nếu tính từ cuối mùa giải trước thì chuỗi podium liên tục của Rossi là 16 chặng). Với phong độ tuyệt vời đó mà sau nhiều năm, Rossi lại có cơ hội cạnh tranh danh hiệu vô địch. Do nhà đương kim vô địch ở thời điểm đó là Marc Marquez bị ngã rất nhiều nên đối thủ chính của Rossi là đồng đội Lorenzo.

Trước khi chặng đua áp chót (GP Malaysia) diễn ra, Rossi cáo buộc Marquez muốn hỗ trợ Lorenzo để ngăn anh lên ngôi vô địch. Và ở trong cuộc đua này, vì nghĩ rằng Marquez cố tính giỡn mặt với mình nên Rossi đã đạp ngã Marquez. Cho nên dù đã về đích ở vị trí thứ ba và giữ được ngôi đầu trên bảng xếp hạng tổng nhưng Rossi phải trả giá bởi án phạt phải xuất phát từ vị trí cuối cùng ở chặng đua cuối cùng-GP Valencia, nơi anh cố gắng lắm cũng chỉ cán đích ở vị trí thứ 4, chấp nhận mất chức vô địch vào tay Lorenzo.

Năm 2016, Rossi một lần nữa giành ngôi Á quân, nhưng so với mùa giải 2015 thì anh không thực sự gây được sức ép đáng kể cho tay đua đoạt chức vô địch (lần này là Marc Marquez). Lý do là bởi Marquez thi đấu quá ổn định trong khi Rossi phải bỏ cuộc tới 4 lần, hai trong số đó là ở các chặng đua mà anh đã giành pole (GP Italia và GP Nhật Bản). Dù sao thì Rossi cũng có được hai chiến thắng ở GP Tây Ban Nha và GP Catalunya.

Năm 2017, Rossi có khởi đầu vô cùng mạnh mẽ với ba podium liên tiếp ở ba chặng đua đầu tiên. Kết quả ấn tượng này giúp cho anh vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng tay đua sau ba chặng đua đầu tiên. Anh bị mất vị trí này do bị ngã xe bỏ cuộc ở chặng 5-GP Pháp khi đang cố truy đuổi người đồng đội mới Maverick Vinales. Từ thời điểm đó trở đi thì Rossi thi đấu không quá ổn định, anh chỉ có thêm một chiến thắng ở Assen và hai lần podium. Cộng thêm việc phải nghỉ thi đấu chặng đua GP San Marino do chấn thương nên chung cuộc Rossi chỉ có vị trí thứ 5.

Năm 2018 là mùa giải mà Rossi dù không có được chiến thắng nhưng thi đấu khá ổn định, luôn hoàn thành mọi cuộc đua. kết quả là anh có được vị trí thứ ba chung cuộc. Rossi có năm lần bước lên bục podium, tất cả đều diễn ra ở nửa đầu mùa giải. Có hai chặng đua mà anh không ghi điểm là ở GP Argentina (do bị Marc Marquez phạm lỗi) và GP Malaysia. Rossi cũng có lần pole cuối cùng trong sự nghiệp ngay trên sân nhà GP Italia (đua chính về ba).

Năm 2019, Rossi một lần nữa có kết quả khá tốt ở những chặng đua đầu tiên. Anh đã có hai lần về nhì liên tiếp ở các chặng đua GP Argentina (chặng 2) và GP Americas (chặng 3). Thậm chí là ở GP Americas, Rossi từng có thời điểm dẫn đầu cuộc đua sau khi Marc Marquez bị ngã xe, tiếc rằng sau đó anh lại để Alex Rins vượt. Ở giữa mùa giải, Rossi bị ngã xe ba lần liên tiếp ở GP Italia, GP Pháp và TT Assen, trong đó cú ngã ở Assen đã gây chấn thương cho Takaaki Nakagami nên Rossi phải xin lỗi tay đua người Nhật Bản.

Năm 2020, Rossi bị hư động cơ phải bỏ cuộc ở chặng đua mở màn. Sau đó anh lên podium ở chặng đua thứ hai của mùa giải-GP Andalucia. Đó là podium thể thức MotoGP/500cc thứ 199 của Rossi cũng là podium cuối cùng trong sự nghiệp của anh. Phong độ của anh đi xuống rõ rệt sau chuỗi 3 chặng bỏ cuộc liên tiếp ở GP Emilia Romagna, GP Catalunya và GP Pháp. Hai chặng đua sau đó ở trường đua Aragon là GP Aragon và GP Teruel thì Rossi không thể tham gia do bị mắc COVID-19.

Năm cuối sự nghiệp ở đội Sepang (2021) và giải nghệ
Năm 2021, Valentino Rossi chấp nhận chuyển xuống đội đua vệ tinh của Yamaha là SRT. Mùa giải này anh thi đấu thật sự chật vật. Và điều gì đến cũng đã đến, ngay sau kỳ nghỉ hè, Rossi thông báo quyết định giải nghệ. Ngày 14 tháng 11 năm 2021, Rossi tham gia chặng đua cuối cùng trong sự nghiệp (GP Valencia), anh cán đích ở vị trí thứ 10.

Những dấu ấn trong sự nghiệp đua xe
Thương hiệu cá nhân

Valentino Rossi là một trong những tay đua đầu tiên quan tâm đến việc xây dựng thương hiệu cá nhân. Anh chỉ sử dụng số xe 46, lấy biệt danh là The Doctor, chọn màu sắc may mắn là màu vàng chanh. Rossi sử dụng nón bảo hiểm AGV và thường thay đổi hoa văn của nón ở mỗi chặng đua có ý nghĩa đặc biệt đối với anh. Chiếc nón bảo hiểm AGV Soleluna của Rossi là một trong những chiếc nón bảo hiểm nổi tiếng nhất thế giới.

Các môn đua xe khác

Dù đã tham gia giải đua xe hai bánh hạng cao nhất (MotoGP/500cc) nhưng Rossi vẫn thường tham gia các giải đua khác.

Năm 2000 và 2001, Rossi cùng với Colin Edwards tham gia giải đua Suzuka 8 Hours. Họ đã chiến thắng ở năm 2001.

Ngoài ra thì Rossi cũng rất hứng thú với các thể lại đua ô tô. Anh từng 3 lần tham gia chặng đua của giải World Rally hồi năm 2002, 2006 và 2008. Những năm sau đó Rossi thường xuyên tham gia giải đua biểu diễn Monza Rally Show.

Trong những năm cuối sự nghiệp, Rossi từng cùng em trai Luca Marini và người bạn thân Alessio Salucci tham gia một vài chặng đua của thể loại đua xe GT3. Họ đã lên podium chặng đua Bahrain Gulf 12 Hours hồi đầu năm 2021.

Rossi cũng từng có 3 lần được chạy thử xe Công thức 1, trong đó có 2 lần bằng xe Ferrari và 1 lần bằng xe Mercedes.

Tự thành lập đội đua riêng

Từ năm 2014, Rossi đã thành lập học viện đua xe VR46 (VR46 Academy) và đội đua VR46. Từ năm 2022, đội đua VR46 sẽ tham gia thể thức MotoGP.

Cuộc sống cá nhân
Valentino Rossi sinh ngày 16 tháng 2 năm 1979 ở Urbino, nhưng khi còn nhỏ gia đình anh đã chuyển đến sống tại Tavullia. Anh là con trai của cựu đua xe môtô chuyên nghiệp Graziano Rossi. Rossi có một người em trai cùng mẹ khác cha tên Luca Marini, cũng là một tay đua MotoGP. Hai anh em là đối thủ của nhau ở mùa giải MotoGP 2021.

Rossi chưa lập gia đình. Anh đang cặp kè với người mẫu Francesca Sofia Novello.

Từ nhỏ, Rossi đã lấy tên theo thần tượng của anh - Norifumi Abe - là "Rossifumi".

Ở giải đua 250cc, anh đã lấy biệt danh là "Valentinik", giống như tên của chú vịt Donald bằng tiếng Ý là Paperinik.

Đến giải đua 500cc, anh lấy biệt danh là THE DOCTOR, vì nghề bác sĩ là một nghề rất được kính trọng ở Italy. Anh cũng nói thêm rằng "Từ lúc anh chạy xe 500cc, anh đã đằm tính hơn và không còn hay gây gổ với các đồng đội khác như khi anh còn đua ở giải 125cc và 250cc".

Ngoài đua xe, Rossi là cổ động viên của câu lạc bộ Inter Milan.

Thống kê

Theo mùa giải

Kết quả chi tiết

Chú thích

Liên kết ngoài

Tay đua Ý
Sinh năm 1979
Nhân vật còn sống
Tay đua MotoGP


title: Palaeorhiza micheneri

text:
Palaeorhiza micheneri là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1989


title: Boffles

text:
Boffles là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC graves.
 Boffles on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Beddomeia averni

text:
Beddomeia averni là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ có mang và nắp, là động vật thân mềm chân bụng có vảy sống dưới nước trong họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Ponder, W.F. 1996. Beddomeia averni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Beddomeia
Động vật sắp nguy cấp Úc
Động vật đặc hữu Úc


title: Cryptocephalus strigosus

text:
Cryptocephalus strigosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1824.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Kumamoto (thành phố)

text:
nhỏ|200x200px|Bản đồ hiển thị Khu vực Việc làm Thủ đô Kumamoto
Thành phố Kumamoto (熊本市, Kumamoto-shi, Hùng Bản thị) là thành phố trung tâm hành chính của tỉnh Kumamoto, đồng thời là một thành phố trung tâm vùng phía Nam Kyūshū, Nhật Bản. , thành phố có dân số khoảng 738,907 người và mật độ dân số 1,893 người trên một km². Tổng diện tích cả vùng là 390.32 km².

 có dân số 1.461.000 người, theo điều tra dân số năm 2000. , Khu vực việc làm đô thị Kumamoto có GDP là 39,8 tỷ USD. Đây không được coi là một phần của khu vực đô thị Fukuoka-Kitakyushu, mặc dù có chung biên giới. Thành phố được chỉ định vào ngày 1 tháng 4 năm 2012, theosắc lệnh của chính phủ.

Lịch sử

Đầu thời kỳ cận đại

Thời kỳ Shokuhō
Katō Kiyomasa, người cùng thời với Toyotomi Hideyoshi, được phong làm daimyō của một nửa khu vực hành chính (cũ) của Higo vào năm 1588. Sau đó, Kiyomasa đã xây dựng Thành Kumamoto. Do có nhiều thiết kế phòng thủ sáng tạo, thành Kumamoto được coi là bất khả xâm phạm và Kiyomasa nổi tiếng là một trong những người xây dựng thành trì giỏi nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Thời kỳ Edo
Sau khi Kiyomasa qua đời vào năm 1611, con trai của ông là Tadahiro kế vị ông. Năm 1632, Tadahiro bị Tokugawa Iemitsu loại bỏ và thay thế bằng Gia tộc Hosokawa. Hosokawa Tadatoshi, lãnh chúa thứ ba của Kumamoto, là người bảo trợ cho họa sĩ  và kiếm khách Miyamoto Musashi

Hậu cận đại

Thời kỳ Minh Trị
Cơ quan hành chính hiện tại của Thành phố Kumamoto được thành lập vào ngày 1 tháng 4 năm 1889.

Thời kỳ Showa
Vào ngày 1 tháng 7 năm 1945, gần kết thúc Thế chiến II, Kumamoto bị ném bom trong Không kích Đồng minh, phá hủy một dặm vuông, tức 20% diện tích của thành phố.

Lịch sử đương đại

Sau Thế chiến II
Sau chiến tranh, nhà sư Phật giáo Nhật Bản Nichidatsu Fujii đã quyết định xây dựng Chùa Hòa bình trên đỉnh núi Hanaoka trong thành phố để tưởng nhớ tất cả những người đã mất trong chiến tranh và thúc đẩy hòa bình. khánh thành vào năm 1954, đây là ngôi chùa đầu tiên trong số hơn 80 ngôi chùa Hòa bình do bởi Fujii và những người theo ông trên khắp thế giới xây dựng.

Thời kỳ Heisei
Ngày 1 tháng 2 năm 1991, các thị trấn Akita, Kawachi, Tenmei, và Hokubu (tất cả từ Quận Hōtaku) được sáp nhập vào Kumamoto. Ngày 6 tháng 10 năm 2008, thị trấn  Tomiai (từ Quận Shimomashiki ) được sáp nhập vào Kumamoto. Ngày 23 tháng 3 năm 2010, thị trấn Jōnan (cũng thuộc Quận Shimomashiki) và thị trấn Ueki (thuộcQuận Kamoto) sáp nhập vào Kumamoto.

Hàng loạt các trận động đất đã xảy ra khu vực này bắt đầu từ ngày 14 tháng 4 năm 2016, bao gồm một cơn chấn động có cường độ 7,1 vào sáng sớm ngày 16 tháng 4 năm 2016.

Chính phủ
Kazufumi Ōnishi là thị trưởng thành phố từ tháng 12 năm 2014.

Sự cố mẹ đi làm
Vào tháng 11 năm 2017, chính trị gia Kumamoto là Yuka Ogata đã bị buộc phải rời khỏi hội đồng thành phố Kumamoto vì cô ấy đã mang theo con khi đi làm. Vụ việc đã được báo chí quốc tế đưa tin như một ví dụ về những thách thức mà phụ nữ ở Nhật Bản phải đối mặt.

Khí hậu
Kumamoto có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (phân loại khí hậu Köppen Cfa) với mùa hè nóng và mùa đông lạnh. Lượng mưa có ý nghĩa trong suốt cả năm, nhưng nặng hơn nhiều vào mùa hè, đặc biệt là các tháng 6 và 7.

Phường
Kể từ ngày 1 tháng 4 năm 2012, Kumamoto có năm phường (ku):

Cột mốc

Thành Kumamoto
Địa danh nổi tiếng nhất của thành phố là Thành Kumamoto, một thành trì Nhật Bản lớn và cực kỳ kiên cố. Thành đã bị tấn công trong Cuộc nổi dậy Satsuma, bị cướp phá và đốt cháy sau cuộc bao vây dài 53 ngày. Chính trong thời gian này đã ra đời truyền thống ăn basashi (thịt ngựa sống). Basashi vẫn phổ biến ở Kumamoto và có mức độ thấp hơn so với những nơi khác ở Nhật Bản, mặc dù ngày nay nó thường được coi là một món ăn ngon.

Trong các bức tường bên ngoài của thành Kumamoto gọi là Hosokawa Gyobu-tei, nơi ở trước đây của daimyō Higo. Ngôi biệt thự bằng gỗ truyền thống này có một khu vườn Nhật Bản đẹp nằm trong khuôn viên của nó.

Địa điểm tôn giáo
Ngôi chùa đầu tiên trong số nhiều chùa hòa bình trên khắp thế giới được xây dựng bởi nhà sư Phật giáo Nhật Bản Nichidatsu Fujii trên đỉnh Núi Hanaoka vào đầu năm 1947.

Kumamoto cũng là địa điểm của Đền Takahashi Inari và Fujisaki Hachimangū.

Khu vực Suizenji
Kumamoto là quê hương của Suizen-ji Jōju-en, một khu vườn trang trọng lân cận với đền Suizenji, cách thành Kumamoto khoảng 3 km về phía đông nam. Công viên Suizenji cũng là nơi có Sân vận động thành phố Suizenji, đội bóng đá Roasso Kumamoto thường thi đấu ở đây. Đội hiện sử dụng Sân vận động KKWing lớn hơn ở Phường Higashi.

Các trang web đáng chú ý khác
Miyamoto Musashi đã sống phần đời cuối cùng của mình ở Kumamoto. Lăng mộ và hang động nơi ông cư trú trong những năm cuối đời (được gọi là Reigandō, hay "hang đá thần") là nơi ông đã viết nên cuốn sách nổi tiếng Go Rin no Sho (Sách của năm chiếc nhẫn)

Khu vực trung tâm thành phố có một khu trung tâm thương mại nằm trên hai cung đường mua sắm, Shimotori và Kamitori, kéo dài ra một số khu phố. Các cửa hàng bách hóa chính nằm ở đây cùng với một số lượng lớn các nhà bán lẻ nhỏ hơn, nhà hàng và quán bar. Nhiều lễ hội địa phương được tổ chức trong hoặc gần các mái vòm.

Các địa điểm văn hóa bao gồm Bảo tàng Nghệ thuật Tỉnh Kumamoto và Nhà hát Tỉnh Kumamoto.

Hạ tầng giao thông
nhỏ|200x200px|Sân bay Kumamoto
nhỏ|200x200px|Ga Kumamoto
nhỏ|200x200px|Cục giao thông vận tải thành phố Kumamoto
nhỏ|200x200px|Xe điện thành phố Kumamoto
Phương tiện giao thông công cộng địa phương được cung cấp bởi Cục Giao thông Thành phố Kumamoto.

Hàng không

Sân bay
Sân bay Kumamoto nằm ở Mashiki gần đó.

Đường sắt

Đường sắt cao tốc
Vào ngày 12 tháng 3 năm 2011, hoàn thành tuyếnshinkansen (tàu cao tốc cao tốc), thiết lập một liên kết đường sắt cao tốc trực tiếp đến Fukuoka Tokyo qua ga Hakata.

 Công ty đường sắt Kyushu (JR Kyushu)

 Kyushu Shinkansen: - 'Ga Kumamoto'  -

Xe điện
Xe điện chạy đến một vài vùng ngoại ô gần khu vực trung tâm thành phố.

 Cục giao thông vận tải thành phố Kumamoto

Xe buýt
Một trạm xe buýt lớn gọi làTrung tâm Kotsu, cung cấp kết nối đến cả các điểm đến địa phương và liên tỉnh.

Taxi
Một số công ty taxi địa phương phục vụ khu vực đô thị Kumamoto và là phương tiện giao thông công cộng 24 giờ duy nhất trong thành phố.

Đối ngoại

Thị trấn anh em/thành phố kết nghĩa
Thành phố Kumamoto được kết nghĩa với các thành phố sau.

Quốc tế

  Billings, Montana, Hoa Kỳ
  Bristol, Vương quốc Anh
  Quế Lâm, Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
  Heidelberg, Baden-Württemberg, Đức (từ năm 1992)
  Helena, Montana, Hoa Kỳ
  San Antonio, Texas, Hoa Kỳ (từ năm 1987)
  Ulsan, Hàn Quốc (từ năm 2010)
  Cao Hùng, Đài Loan (từ năm 2017)

Những nhân vật đáng chú ý

 Aimer, ca sĩ, nhạc sĩ nhạc pop.
 Chisato Moritaka, ca sĩ, nhạc sĩ nhạc pop.
 Eiichiro Oda, họa sĩ truyện tranh, tác giả của One Piece.
 Go Shiozaki, đô vật chuyên nghiệp, hiện đã ký hợp đồng thăng hạng Pro Wrestling Noah, hiện làGHC Heavyweight Champion và Chủ tịch của Hiệp hội Đô vật Noah.
 Higonoumi Naoya, đô vật sumo.
 Inoue Kowashi, chính khách.
 Isao Yukisada, đạo diễn phim.
 Kaji Yajima, nhà giáo dục, người theo chủ nghĩa hòa bình, chủ tịch của WCTU tại Nhật Bản.
 Masahiko Kimura, vận động viên judo.
 Momoko Ueda, vận động viên chơi gôn chuyên nghiệp.
 Noriko Kubo, nữ kiếm sĩ Nhật Bản.
 Rie Kugimiya, nữ diễn viên lồng tiếng.
 Sayuri Ishikawa,  ca sĩ enka
 Seiki Yoshioka, Đô vật chuyên nghiệp Nhật Bản
 Shōdai Naoya, đô vật sumo.
 Tochihikari Masayuki, đô vật sumo.
 Yōko Shimada, nữ diễn viên.
 Yokoi Shōnan, học giả và nhà cải cách chính trị.
 Yuri Masuda, giọng ca của nhóm m.o.v.e.
 Yuta Iwasada, cầu thủ bóng chày Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức của Kumamoto 熊本市
Trang chủ tiếng Anh của Kumamoto

Thành phố tỉnh Kumamoto
Khu định cư cảng Nhật Bản
Thành phố ven biển ở Nhật Bản


title: Khối núi Ngọc Linh

text:
Khối núi Ngọc Linh hay Ngọc Linh liên sơn là khối núi cao nhất miền Trung, Việt Nam nằm trên dải Trường Sơn, là một phần của Trường Sơn Nam. Khối núi này nằm trên phần cao nguyên phía Bắc của khu vực Nam Trung Bộ và khu vực Tây Nguyên - Miền Trung của Việt Nam, trong địa phận các tỉnh Kon Tum, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Gia Lai và phần đỉnh núi cao nhất của khối núi này thuộc địa phận tỉnh Quảng Nam. Dãy Ngọc Linh có độ cao khoảng 800 - 2.800 m.

Dãy Ngọc Linh, chạy viền theo ranh giới phía Đông của huyện Đăk Glei, Tu Mơ Rông của tỉnh Kon Tum với các huyện Phước Sơn và Bắc Trà My, Nam Trà My của tỉnh Quảng Nam, tiếp đến là trên ranh giới giữa huyện Kon Plông tỉnh Kon Tum với các huyện Sơn Tây, Sơn Hà, Ba Tơ của tỉnh Quảng Ngãi, các huyện Kbang, Đak Đoa của tỉnh Gia Lai. Dãy núi này chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam bắt đầu với ngọn núi Ngọk Lum Heo, núi Mường Hoong, Ngọc Linh, Ngọc Krinh, Ngọk Tem, Ngọk Roo. Dãy Ngọc Linh là đường phân thủy của hai hệ thống sông: một chảy sang phía Tây có sông Sê San, góp nước cho sông Mê Kông; một hệ thống chảy sang phía Đông, đổ trực tiếp ra Biển Đông là các con sông Cái (đầu nguồn sông Vu Gia), sông Thu Bồn ở Quảng Nam, sông Trà Khúc ở Quảng Ngãi, sông Ba chảy qua tỉnh Phú Yên.

Các đỉnh núi cao
Ngok Lum Heo, cao 2116 m;
Mường Hoong, cao 2400 m;
Ngok Linh (núi Ngọc Linh), được xem là cao nhất Nam Trường Sơn (từ dãy Bạch Mã đến hết cao nguyên Nam Trung Bộ) và nửa phía Nam Việt Nam (tức Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, các vùng phía Nam đèo Hải Vân) với độ cao tuyệt đối là 2.605m.
Ngọc Phan 2.251 m;
Ngọc Krinh nằm ở trên ranh giới hai huyện Đăk Hà và Kon Plông, cao 2.066 m;
Ngọk Tem, thuộc xã Ngọk Tem huyện Kon Plông, cao 1362 m;
Ngọc Bôn Sơn 1.939 m;
Kon Bo Ria 1.500 m;
Ngọk Roo, nằm trên ranh giới hai huyện Kon Plông và Kbang, đầu nguồn sông Ba, cao 1509 m;
Kon Krông 1.330 m.

Đặc sản
Trong dãy Ngọc Linh có loài nhân sâm nổi tiếng Việt Nam mang tên sâm Ngọc Linh, hay sâm Việt Nam, sâm trúc, sâm Khu Năm (Panax vietnamensis thuộc Họ Cuồng cuồng Araliaceae) mọc tập trung ở các huyện miền núi Ngọc Linh thuộc Kon Tum và Quảng Nam ở độ cao 1.500 đến 2.100m. Theo TS Nguyễn Bá Hoạt cán bộ Viện Dược liệu Việt Nam, về mặt hoá học, thân rễ và rễ củ sâm Ngọc Linh đã phân lập được 52 saponin, trong đó, 26 sanopin thường thấy ở sâm Triều Tiên, sâm Mỹ, sâm Nhật. Trong lá và cọng đã phân lập được 19 saponin dammaran, trong đó có 8 saponin có cấu trúc mới. Ngoài thành phần chính là saponin, trong sâm Ngọc Linh còn xác định 17 amino acid, 20 chất khoáng vi lượng và hàm lượng tinh dầu là 0,1%.

Giao thông
Gần đầu phía Bắc của dãy núi (dưới chân ngọn Ngọc Lum Heo) có đường Hồ Chí Minh chạy theo hướng Bắc - Nam, tới thị trấn Đắk Glei. Phía Nam dãy có đường quốc lộ 24 chạy theo hướng Tây Nam - Đông Bắc, từ TP. Kon Tum qua thị trấn Kon Plông sang tỉnh Quảng Ngãi. Ngoài ra, còn có đường nhỏ (đường 672), chạy vào núi theo hướng Đăk Tô - Tu Mơ Rông.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ngọc Linh
Ngọc Linh
Quảng Nam
Kon Tum
Núi tại Quảng Nam
Núi tại Kon Tum


title: Basilepta miyatakei

text:
Basilepta miyatakei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto & Gressitt miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Basilepta


title: Brumetz

text:
Brumetz là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Saint-Vaast-d'Équiqueville

text:
Saint-Vaast-d’Équiqueville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Saint-Vaast-d’Équiqueville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Chimarra matura

text:
Chimarra matura là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Majhara Pipar Ehatmali

text:
Majhara Pipar Ehatmali là một thị trấn thống kê (census town) của quận Unnao thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Majhara Pipar Ehatmali có dân số 16.808 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Majhara Pipar Ehatmali có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 67%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Majhara Pipar Ehatmali, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Andrena nubecula

text:
Andrena nubecula là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1853


title: Calatayud

text:
{{subst:Infobox ciudad España

Calatayud là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là người. Diện tích đô thị này là ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Weingarten, Ravensburg

text:
Weingarten là một xã ở huyện Ravensburg ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 12,17 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 25.158 người.

Tham khảo


title: 11254 Konkohekisui

text:
11254 Konkohekisui (1977 DL2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 2 năm 1977 bởi H. Kosai và K. Hurukawa ở Trạm Kiso thuộc Đài thiên văn Tokyo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 11254 Konkohekisui

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Fimbriella

text:
Fimbriella là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Reygade

text:
Reygade  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Vườn quốc gia Lizard Island

text:
Vườn quốc gia Lizard Island là một vườn quốc gia ở Queensland, Úc.

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland
IUCN Loại II


title: Dichromodes

text:
Dichromodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Dichromodes aesia Turner, 1930
 Dichromodes ainaria Guenée, 1857
 Dichromodes anelictis Meyrick, 1890
 Dichromodes angasi (R. Felder & Rogenhofer, 1875)
 Dichromodes aristadelpha Lower, 1903
 Dichromodes atrosignata (Walker, 1861)
 Dichromodes berthoudi Prout, 1910
 Dichromodes capnoporphyra Turner, 1939
 Dichromodes cirrhoplaca Lower, 1915
 Dichromodes compsotis Meyrick, 1890
 Dichromodes confluaria (Guenée, 1857)
 Dichromodes consignata (Walker, 1861)
 Dichromodes denticulata Turner, 1930
 Dichromodes diffusaria (Guenée, 1857)
 Dichromodes disputata (Walker, 1861)
 Dichromodes emplecta Turner, 1930
 Dichromodes estigmaria (Walker, 1861)
 Dichromodes euprepes Prout, 1910
 Dichromodes euscia Meyrick, 1890
 Dichromodes explanata (Walker, 1861)
 Dichromodes exsignata (Walker, 1861)
 Dichromodes fulvida Lower, 1915
 Dichromodes galactica Turner, 1930
 Dichromodes haematopa Turner, 1906
 Dichromodes icelodes Turner, 1930
 Dichromodes indicataria (Walker, 1866)
 Dichromodes ioneura Meyrick, 1890
 Dichromodes ischnota Meyrick, 1890
 Dichromodes lechria Turner, 1943
 Dichromodes leptogramma Turner, 1930
 Dichromodes leptozona Turner, 1930
 Dichromodes limosa Turner, 1930
 Dichromodes lissophrica Turner, 1930
 Dichromodes longidens Prout, 1910
 Dichromodes loxotropha Turner, 1943
 Dichromodes lygrodes Turner, 1930
 Dichromodes mesodonta Turner, 1930
 Dichromodes mesogonia Prout, 1910
 Dichromodes mesoporphyra Turner, 1939
 Dichromodes mesotoma Turner, 1943
 Dichromodes mesozona L.B. Prout, 1910
 Dichromodes molybdaria (Guenée, 1857)
 Dichromodes obtusata (Walker, 1861)
 Dichromodes orectis Meyrick, 1890
 Dichromodes oriphoetes Turner, 1930
 Dichromodes ornata (Walker, 1861)
 Dichromodes orthotis Meyrick, 1890
 Dichromodes orthozona Lower, 1903
 Dichromodes paratacta Meyrick, 1890
 Dichromodes partitaria (Walker, 1866)
 Dichromodes personalis (R. Felder & Rogenhofer, 1874)
 Dichromodes phaeoxesta Turner, 1939
 Dichromodes poecilotis Meyrick, 1890
 Dichromodes raynori Prout, 1920
 Dichromodes rimosa Prout, 1910
 Dichromodes rostrata Turner, 1930
 Dichromodes rufilinea Turner, 1939
 Dichromodes rufula Prout, 1910
 Dichromodes scothima Prout, 1910
 Dichromodes semicanescens Prout, 1913
 Dichromodes sigmata (Walker, 1861)
 Dichromodes stilbiata (Guenée, 1857)
 Dichromodes subrufa Turner, 1939
 Dichromodes triparata (Walker, 1861)
 Dichromodes typhistis Turner, 1939
 Dichromodes uniformis Bastelberger, 1907
 Dichromodes usurpatrix Prout, 1910

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Dichromodes at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Oenochrominae


title: Limoges-Isle (tổng)

text:
Tổng Limoges-Isle là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Haute-Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine của Pháp.

Hành chính

Phân chia đơn vị hành chính

|-
| Isle || align="right" | 7 691 || align="right" | 87170 || align="right" | 87075
|-
| Limoges || align="right" | 133 968 (1) || align="right" | 87280 || align="right" | 87085
|}
(1) một phần của xã.

Xem thêm
 Haute-Vienne
 Quận của Haute-Vienne
 Tổng của Haute-Vienne
 Xã của Haute-Vienne
 Danh sách các tổng ủy viên của Haute-Vienne

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limoges-Isle


title: Thelocactus hastifer

text:
Thelocactus hastifer là một loài thực vật thuộc họ Cactaceae. Đây là loài đặc hữu của México. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sa mạc nóng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Anderson, E.F., Fitz Maurice, W.A. & Fitz Maurice, B. 2002. Thelocactus hastifer. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật México
H
Thực vật dễ tổn thương


title: Merten

text:
Merten là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Boulay-Moselle, tổng Bouzonville. Tọa độ địa lý của xã là 49° 14' vĩ độ bắc, 06° 40' kinh độ đông. Merten nằm trên độ cao trung bình là 200 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 196 mét và điểm cao nhất là 305 mét. Xã có diện tích 5,23 km², dân số vào thời điểm 1999 là 1594 người; mật độ dân số là 304 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Chaunus atacamensis

text:
Chaunus atacamensis là một loài cóc trong họ Bufonidae. Chúng là loài đặc hữu của Chile.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông, đầm nước ngọt có nước theo mùa, suối nước ngọt, sa mạc ôn đới, và ao.

Tham khảo

 Veloso, A. & Núñez, H. 2004. Bufo atacamensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Chaunus
Động vật lưỡng cư Chile
Động vật đặc hữu Chile
Động vật được mô tả năm 1962


title: Người Bố Y

text:
Người Bố Y (; ; Tiếng Bố Y: ; Tiếng Tráng: ), còn gọi là Chủng Chá, Trọng Gia, Tu Dí, Tu Dìn hay Pu Nà, là một dân tộc cư trú ở vùng nam Trung Quốc và vùng bắc Việt Nam.

Người Bố Y nói tiếng Bố Y, một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Thái trong ngữ hệ Tai-Kadai.

Dân tộc Bố Y có dân số khoảng 2.971.460 người, chủ yếu sống tại Trung Quốc (các tỉnh Quý Châu, Vân Nam, Tứ Xuyên), và 3.232 người sinh sống tại Việt Nam theo điều tra dân số năm 2019  ở các huyện biên giới ở các tỉnh Lào Cai, Hà Giang. Họ được công nhận là một trong 54 dân tộc Việt Nam.

Mặc dù tại cả Trung Quốc lẫn Việt Nam họ được nhà nước công nhận như là một nhóm sắc tộc riêng rẽ, nhưng chính họ lại tự coi mình là người Tráng.

Địa bàn cư trú
Tại Việt Nam theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Bố Y có dân số 2.273 người, cư trú tại 14 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Bố Y cư trú tập trung tại các tỉnh:
Lào Cai (1.398 người, chiếm 61,5% tổng số người Bố Y tại Việt Nam),
Hà Giang (808 người, chiếm 35,5% tổng số người Bố Y tại Việt Nam),
Yên Bái (19 người),
Tuyên Quang (18 người).

Ngôn ngữ
Người Bố Y nói tiếng Bố Y, một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai-Kadai. Tiếng Bố Y rất gần gũi với tiếng Tráng. Có một sự liên tục phương ngôn giữa hai thứ tiếng này. Tiếng Bố Y có dạng chữ viết riêng của mình, được các nhà ngôn ngữ tạo ra trong thập niên 1950 dựa trên bảng chữ cái La tinh và với các quy tắc phát âm tương tự như hệ thống bính âm được đặt ra cho tiếng Trung La tinh hóa.

Lịch sử

Người Bố Y trước kia từng là người Tráng (hay còn gọi là người Choang) của vùng bình nguyên Quý Châu. Họ là một trong số các dân tộc cổ đại nhất tại Trung Quốc, sinh sống trong khu vực này đã trên 2.000 năm. Cho tới khi thành lập nhà Đường, người Bố Y và người Tráng có liên hệ chặt chẽ với nhau; nhưng các khác biệt giữa hai nhóm sắc tộc ngày càng trở lên nhiều hơn và từ khoảng năm 900 trở đi thì họ đã thực sự là 2 dân tộc khác biệt.

Nhà Thanh hủy bỏ hệ thống các thủ lĩnh địa phương và giao nhiệm vụ cai trị cho các quan chức triều đình tại địa phương kiêm quản cả quân đội. Việc này đã tạo ra sự thay đổi trong kinh tế khu vực; và từ đó trở đi, đất đai nằm trong tay của một số ít chủ đất và điều đó đã gây ra sự nổi dậy của dân chúng. Trong cuộc khởi nghĩa Nam Lãng năm 1797, người Bố Y bị đàn áp nặng nề và nhiều người phải di cư sang Việt Nam.

Tại Trung Quốc
Tại Trung Quốc người Bố Y sinh sống chủ yếu tại hai châu Kiềm Nam, Kiềm Tây Nam và ba huyện Tử Vân, Quan Lĩnh và Trấn Ninh thuộc thị An Thuận phía Nam tỉnh Quý Châu.

Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, người Bố Y hình thành hai nhóm: Bố Y Mường Khương (Tu Dí) tỉnh Lào Cai chiếm hơn 60% tổng số người Bố Y tại Việt Nam và nhóm Bố Y Quản Bạ tại Hà Giang chiếm hơn 35%. Tại huyện Mường Khương, người Bố Y tập trung ở các xã Thanh Bình, Nậm Chảy, Tung Chung Phố và Thị trấn Mường Khương. Tại Quản Bạ, dân tộc Bố Y tập trung tại các xã Quyết Tiến, xã Tùng Vài và thị trấn Tam Sơn.

Đặc điểm kinh tế
Người Bố Y sống chủ yếu bằng nghề làm nương rẫy. Họ nuôi nhiều gia súc, gia cầm, đặc biệt họ có nhiều kinh nghiệm nuôi cá. Hàng năm, khi mùa mưa đến, họ ra sông tìm vớt trứng cá và cá lớn để thả vào ao và ruộng nước.

Trước đây, người Bố Y thường làm mộc, rèn, gốm, đục đá và chạm bạc. Phụ nữ biết trồng bông, kéo sợi, dệt vải, may thêu quần áo, túi khăn.

Tổ chức cộng đồng
Mỗi dòng họ có một hệ thống tên đệm khoảng 5 đến 9 chữ. Mỗi chữ đệm dành cho một thế hệ và chỉ rõ vai vế của người mang dòng chữ đó trong quan hệ họ hàng.

Hôn nhân gia đình
Lễ cưới của người Bố Y khá phức tạp và tốn kém.

Trong lễ đón dâu, thường nhà trai chỉ có khoảng 8 đến 10 người, trong đó phải có 1 đến 2 đôi còn son trẻ, 2 đôi đã có vợ có chồng. Nét độc đáo của người Bố Y là chàng rể không đi đón dâu, cô em gái của chàng rể dắt con ngựa hồng đẹp mã để chị dâu cưỡi lúc về nhà chồng. Nhà gái cũng cử ra một đoàn, thành phần như nhà trai. Khi về nhà chồng, cô dâu mang theo một chiếc kéo và một con gà mái nhỏ, đi đến giữa đường thì thả gà vào rừng.

Xưa kia người phụ nữ Bố Y có tục đẻ ngồi, nhau của đứa trẻ chôn dưới gầm giường của mẹ. Khi bố mẹ chết, con cái phải kiêng kỵ, nghiêm ngặt trong 90 ngày đối với tang mẹ, 120 ngày đối với tang cha.

Văn hóa
Vốn văn nghệ dân gian như truyện cổ, tục ngữ, dân ca khá phong phú.

Nhà cửa
Tuy người Bố Y cư trú trên vùng cao, có lượng mưa nhiều, độ ẩm lớn, hầu như quanh năm sương mù bao phủ. Nhưng họ vẫn ở nhà nền, loại nhà phổ biến có đặc điểm: cấu trúc ba gian, hai mái vuông, xung quanh trình tường, phía trước là một hàng hiên. Bộ khung được sử dụng bằng các vật liệu vững chắc như gỗ hoặc tre. Mái bằng cỏ gianh, song cũng có nhà lợp ngói. Bộ khung cấu tạo cân đối bởi hai kèo đơn và năm hàng cột, trong đó, có đôi cột trốn là đôi cột giữa.

Cũng đã xuất hiện một số nhà có hiên bốn mặt. Đối với loại này thì cột trốn lại là đôi cột ngoài. Nhà thường thấy một cửa chính đi vào giang giữa, một cửa phụ nơi đầu hồi để qua bếp đun và hai cửa sổ trông ra hàng hiên. Tuy là nhà nền, nhưng nhà nào cũng có một sàn gác trên lưng quá giang. Đó là nơi để ngũ cốc và làm chỗ ngủ của những người con trai chưa lập gia đình.

Nhà của người Bố Y thường quần tụ bên bờ suối, trên sườn đồi hay trong thung lũng nhưng nền đã được tôn cao,

Trang phục
Có phong cách tạo dáng, chủng loại và phong cách mỹ thuật riêng.

 Trang phục nam
Nam giới thường mặc áo cổ viền, loại áo cánh ngắn, tứ thân; quần lá tọa màu chàm bằng vải tự dệt.

 Trang phục nữ
Những năm đầu thế kỷ, phụ nữ Bố Y để tóc dài, tết quấn quanh đầu, hoặc đội khăn có trang trí hoa văn đội thành hình chữ nhân cao mái trên đầu, hoặc khăn chàm bình thường quấn ngang trên đầu.

Họ mặc áo ngắn năm thân xẻ nách phải, cổ, ống tay áo, chỗ cài cúc được trang trí và viền vải khác màu hoa văn sặc sỡ. Ngày xưa, họ mặc váy xòe giống phụ nữ H'mông Hoa, khi mặc áo lồng vào phía trong cạp váy. Đồng bộ với áo là chiếc xiêm khác màu (thường là màu đen trên nền vải xanh), trước ngực được trang trí hoa văn ngũ sắc, ngắn tới thắt lưng. Áo có chiếc xiêm khâu chiết phía trên, có dải thắt lưng rồi buông thõng sau lưng. Phụ nữ ưa mang nhiều đồ trang sức như dây chuyền, vòng cổ, vòng tay.

Trong lễ, tết họ mặc áo dài liền váy kiểu chui đầu. Cổ áo ny rộng xuống tới bụng có thuê hoa văn hình hoa lá đối xứng, ống tay viền vải khác màu ở cửa tay. Bên trong mặc váy nhiều nếp gấp kiểu Hmông Hoa. Đầu đội khăn chàm đen.

Phong cách trang phục riêng của Bố Y không phải là loại áo xẻ nách của phụ nữ, mà là lối mặc và trang trí đi kèm với Xiêm, và phong cách áo dài có nét riêng biệt, mặc dù trong quá trình lịch sử người Bố Y có giao thoa văn hóa với nhiều dân tộc khác.

Tham khảo

 Dụ Thúy Dung (喻翠容): 布依语简志 (Đại cương tiếng Bố Y); Bắc Kinh, nhà xuất bản Dân tộc (民族出版社), 1980.
 Ngô Khải Lộc (吴启禄): 布依汉词典 (Từ điển Bố Y-Hán); Bắc Kinh, nhà xuất bản Dân tộc (民族出版社), 2002, ISBN 7-105-04965-0.

Liên kết ngoài

 Người Bố Y trên trang web của chính quyền Trung Quốc (tiếng Anh)
 Buxqyaix Qyusmail - 布依在线 (Bố Y trực tuyến, tiếng Bố Y và tiếng Trung)
 僚人全民概况  (Tổng quan về người Liêu [Rao, Lao, Tai])
 Trang về tiếng Bố Y (từ website của Ethnologue)
 布依族网论坛 (Diễn đàn về người Bố Y, tiếng Bố Y và tiếng Trung, website lớn nhất về người Bố Y tại Trung Quốc)

Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận
Các dân tộc Việt Nam
Các sắc tộc Thái


title: Glochidion bourdillonii

text:
Glochidion bourdillonii là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Glochidion bourdillonii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ấn Độ
B
Thực vật dễ tổn thương


title: Cassida veselyi

text:
Cassida veselyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Günther miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Cassida


title: Gai, Leoben

text:
Gai là một đô thị thuộc huyện Leoben bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 62,22 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 1791 người.

Tham khảo


title: Triệu Nguyên, Đại Khánh

text:
Triệu Nguyên (chữ Hán giản thể: 肇源县, âm Hán Việt: Triệu Nguyên huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Đại Khánh, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Triệu Nguyên có diện tích 4198 km², dân số 450.000 người. Mã số bưu chính của huyện Triệu Nguyên là 166500. Chính quyền nhân dân huyện Triệu Nguyên đóng tại trấn Triệu Nguyên. Huyện này được chia thành 7 trấn, 6 hương, 3 hương dân tộc.
Trấn: Triệu Nguyên, Tân Trạm, Mâu Hưng, Nhị Trạm, Tam Trạm, Đầu Đài, Cổ Long.
Hương: Dân Ý, Cổ Kháp, Đại Hưng, Phúc Hưng, Hòa Bình, Bác Hà Đài.
Các hương dân tộc Mông Cổ: Hao Đức, Nghĩa Thuận, Siêu Đẳng.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang
Đại Khánh


title: Bộ Bạch hoa

text:
Bộ Bạch hoa, bộ Cáp hay bộ Màn màn (danh pháp khoa học: Capparales) là một bộ thực vật có hoa. Nó được sử dụng trong hệ thống Cronquist cho một bộ trong phân lớp Sổ (Dilleniidae) cũng như trong hệ thống Kubitzki. Trong phiên bản năm 1981 của hệ thống Cronquist nó bao gồm:

 Bộ Capparales
 Họ Tovariaceae
 Họ Capparaceae
 Họ Brassicaceae
 Họ Moringaceae
 Họ Resedaceae

Hệ thống APG II năm 2003 gộp tất cả các họ thực vật kể trên vào trong bộ Cải (Brassicales) mở rộng. Tuy nhiên, đối với các tên gọi cao hơn cấp họ thì nguyên lý ưu tiên không mang tính bắt buộc trong APG, vì thế có khác biệt trong hai tên gọi này.

Ghi chú

Bạch hoa
Bạch hoa
Danh pháp thực vật học
Nhánh hoa Hồng


title: Euryglossa millstreamensis

text:
Euryglossa millstreamensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1976.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Euryglossa
Động vật được mô tả năm 1976


title: Saint-Vénérand

text:
Saint-Vénérand là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1020 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 52 người.

Tham khảo

Xã của Haute-Loire


title: Aluaca

text:
Aluaca là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Monocosmoecus minor

text:
Monocosmoecus minor là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Monocosmoecus


title: Genouilly, Cher

text:
Genouilly là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Official town website
Genouilly on the Quid website

Ghi chú
This article is based on the equivalent article from the French Wikipedia, consulted 20 tháng 4 năm 2009.

Xã của Cher


title: Plectranthus cataractarum

text:
Plectranthus cataractarum là một loài thực vật có hoa thuộc họ Lamiaceae.
Loài này có ở Cameroon và Guinea Xích Đạo.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pollard, B.J. & Paton, A.J. 2003. Plectranthus cataractarum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

cataractarum
Thực vật Cameroon
Thực vật Guinea Xích Đạo
Thực vật dễ tổn thương


title: Osmi

text:
Osmi (từ tiếng Hy Lạp cổ đại  () 'mùi') là một nguyên tố hóa học có ký hiệu Os và số nguyên tử 76. Nó là một kim loại chuyển tiếp cứng, giòn, màu trắng xanh trong nhóm bạch kim, được tìm thấy như một nguyên tố vi lượng trong hợp kim, chủ yếu trong quặng bạch kim. Osmi là nguyên tố xuất hiện trong tự nhiên có mật độ lớn nhất. Khi được đo bằng thực nghiệm bằng phương pháp tinh thể học tia X, nó có mật độ 22,59 g/cm3. Các nhà sản xuất sử dụng hợp kim của nó với bạch kim, iridi và các kim loại thuộc nhóm bạch kim khác để làm đầu bút máy , các điểm tiếp xúc điện và trong các ứng dụng khác đòi hỏi độ bền và độ cứng cực cao.

Osmi là một trong những nguyên tố hiếm nhất trong vỏ Trái Đất, chỉ chiếm 50 phần nghìn tỷ (ppt). Nó được ước tính là khoảng 0,6 phần tỷ trong vũ trụ và do đó là kim loại quý hiếm nhất.

Tính chất

Tính chất vật lý
Osmi có màu bạc xám xanh và là nguyên tố ổn định đậm đặc nhất; nó đặc gấp đôi chì và đặc hơn iridi một chút. Tính toán mật độ từ dữ liệu nhiễu xạ tia X có thể tạo ra dữ liệu đáng tin cậy nhất cho các nguyên tố này, cho giá trị là 22,587 ± 0,009 g/cm3 đối với osmi, đậm đặc hơn một chút so với 22,562 ± 0,009 g/cm3 của iridi; cả hai kim loại đều đậm đặc gần 23 lần so với nước và đậm đặc gấp  lần so với vàng.

Hệ số phản xạ của các tinh thể osmi đơn lẻ rất phức tạp và phụ thuộc nhiều vào hướng, với ánh sáng ở bước sóng đỏ và cận hồng ngoại bị hấp thụ mạnh hơn khi phân cực song song với trục tinh thể c so với khi phân cực vuông góc với trục c; sự phân cực song song c cũng được phản ánh nhiều hơn một chút trong dải tử ngoại giữa. Hệ số phản xạ đạt mức tối thiểu rõ rệt ở khoảng 1,5 eV (cận hồng ngoại) đối với phân cực song song c và ở mức 2,0 eV (màu cam) đối với phân cực vuông góc c và các cực đại cho cả hai trong phổ nhìn thấy ở khoảng 3,0 eV (xanh lam–tím).

Osmi là một kim loại cứng nhưng giòn, vẫn bóng ngay cả ở nhiệt độ cao. Nó có độ nén rất thấp. Tương ứng, mô đun khối của nó cực kỳ cao, được báo cáo giữa 395 và 462 GPa, sánh ngang với kim cương (443 GPa ). Độ cứng của osmi cao vừa phải ở 4 GPa. Do độ cứng, giòn, áp suất hơi thấp (thấp nhất trong số các kim loại nhóm bạch kim) và điểm nóng chảy rất cao (cao thứ tư trong tất cả các nguyên tố, sau carbon, vonfram và rheni), osmi rắn rất khó gia công, tạo hình hoặc gia công.

Hóa học

Osmi tạo thành các hợp chất có trạng thái oxy hóa nằm trong khoảng từ −4 đến +8. Các trạng thái oxy hóa phổ biến nhất là +2, +3, +4 và +8. Trạng thái oxy hóa +8 đáng chú ý là mức cao nhất đạt được bởi bất kỳ nguyên tố hóa học nào ngoài +9 của iridi và chỉ gặp trong xenon, rutheni, hassi, iridi, và plutoni. Các trạng thái oxy hóa −1 và −2 được biểu diễn bằng hai hợp chất phản ứng  và  được sử dụng trong quá trình tổng hợp các hợp chất cụm osmi.

Hợp chất phổ biến nhất thể hiện trạng thái oxy hóa +8 là osmi tetroxide . Hợp chất độc hại này được hình thành khi osmi dạng bột tiếp xúc với không khí. Nó là một chất rắn kết tinh màu vàng nhạt, rất dễ bay hơi, hòa tan trong nước, có mùi mạnh. Bột osmi có mùi đặc trưng của osmi tetroxide. Osmi tetroxide tạo thành các osmate màu đỏ  khi phản ứng với bazơ. Với amonia, nó tạo thành nitrido-osmate . Osmi(VIII) oxide sôi ở 130 °C và là chất oxy hóa mạnh. Ngược lại, osmi(IV) oxide (OsO2) có màu đen, không bay hơi, ít phản ứng và ít độc hại hơn nhiều.

Chỉ có hai hợp chất osmi có ứng dụng chính: osmi tetroxide để nhuộm mô trong kính hiển vi điện tử và để oxy hóa alken trong tổng hợp hữu cơ, và các osmate không bay hơi cho các phản ứng oxy hóa hữu cơ.

Osmi pentafluoride () đã được biết, nhưng osmi trifluoride () chưa được tổng hợp. Các trạng thái oxy hóa thấp hơn được ổn định bởi các halogen lớn hơn, do đó trichloride, tribromide, triiodide và thậm chí diiodide đã được biết đến. Trạng thái oxy hóa +1 chỉ được biết đến với osmi monoiodide (OsI), trong khi một số phức hợp carbonyl của osmi, chẳng hạn như triosmi dodecacarbonyl (), đại diện cho trạng thái oxy hóa 0.

Nói chung, các trạng thái oxy hóa thấp hơn của osmi được ổn định bởi các phối tử là chất cho σ tốt (chẳng hạn như amin) và chất nhận π (hợp chất dị vòng chứa nitơ). Các trạng thái oxy hóa cao hơn được ổn định bởi các chất cho σ- và π mạnh, chẳng hạn như  và .

Mặc dù có nhiều loại hợp chất ở nhiều trạng thái oxy hóa, osmi ở dạng khối ở nhiệt độ và áp suất thông thường ổn định trong không khí, chống lại sự "tấn công" của tất cả các acid, bao gồm cả nước cường toan, nhưng bị "tấn công" bởi kiềm nóng chảy, acid nitric nóng, và nước cường toan nóng.

Đồng vị

Osmi có bảy đồng vị xuất hiện tự nhiên, năm trong số đó ổn định: , , , , và  (phổ biến nhất).  trải qua quá trình phân rã alpha với chu kỳ bán rã dài  năm, xấp xỉ 140.000 lần tuổi của vũ trụ, mà đối với các mục đích thực tế, nó có thể được coi là ổn định.  cũng được biết là trải qua quá trình phân rã alpha với chu kỳ bán rã là  năm. Sự phân rã alpha được dự đoán cho tất cả các đồng vị xuất hiện tự nhiên khác, nhưng điều này chưa bao giờ được quan sát thấy, có lẽ là do chu kỳ bán rã rất dài. Người ta dự đoán rằng  và  có thể trải qua quá trình phân rã beta kép, nhưng hiện tượng phóng xạ này vẫn chưa được quan sát thấy.

 là sản phẩm phân rã của  (chu kỳ bán rã ) và được sử dụng rộng rãi trong việc xác định niên đại trên mặt đất cũng như đá thiên thạch (xem Rhenium–osmium dating). Nó cũng đã được sử dụng để đo cường độ phong hóa lục địa theo thời gian địa chất và để ấn định độ tuổi tối thiểu để ổn định rễ lớp phủ của các nền cổ lục địa. Sự phân rã này là lý do tại sao các khoáng chất giàu rheni lại giàu . một cách bất thường. Tuy nhiên, ứng dụng đáng chú ý nhất của đồng vị osmi trong địa chất là kết hợp với sự phong phú của iridi, để mô tả lớp thạch anh bị sốc dọc theo ranh giới Creta–Paleogen đánh dấu sự tuyệt chủng của loài khủng long không phải chim 65 triệu năm trước.

Lịch sử
Osmi được phát hiện vào năm 1803 bởi Smithson Tennant và William Hyde Wollaston ở London, Anh. Việc phát hiện ra osmi gắn liền với việc phát hiện ra bạch kim và các kim loại khác thuộc nhóm bạch kim . Bạch kim đến châu Âu dưới dạng platina ("bạc nhỏ"), lần đầu tiên được bắt gặp vào cuối thế kỷ 17 tại các mỏ bạc xung quanh Sở Chocó , ở Colombia. Việc phát hiện ra rằng kim loại này không phải là một hợp kim, mà là một nguyên tố mới khác biệt, được công bố vào năm 1748. Các nhà hóa học nghiên cứu bạch kim đã hòa tan nó trong nước cường toan (một hỗn hợp của acid clohydric và acid nitric ) để tạo muối hòa tan. Họ luôn quan sát thấy một lượng nhỏ cặn tối màu, không hòa tan. Joseph Louis Proust nghĩ rằng cặn là than chì. Victor Collet-Descotils, Antoine François, comte de Fourcroy, và Louis Nicolas Vauquelin cũng đã quan sát thấy iridi trong cặn bạch kim đen vào năm 1803, nhưng không thu được đủ vật liệu cho các thí nghiệm tiếp theo. Sau đó, hai nhà hóa học người Pháp Fourcroy và Vauquelin đã xác định được một kim loại trong cặn bạch kim mà họ gọi là ptène.

Năm 1803, Smithson Tennant đã phân tích cặn không hòa tan và kết luận rằng nó phải chứa một kim loại mới. Vauquelin đã xử lý bột xen kẽ với kiềm và acid và thu được một oxide mới dễ bay hơi, mà ông tin rằng đó là của kim loại mới này—mà ông đặt tên là ptene, từ tiếng Hy Lạp  (ptènos) có nghĩa là có cánh. Tuy nhiên, Tennant, người có lợi thế về lượng cặn lớn hơn nhiều, tiếp tục nghiên cứu của mình và xác định được hai nguyên tố chưa được khám phá trước đó trong cặn đen, iridi và osmi. Ông thu được dung dịch màu vàng (có thể là của cis–[Os(OH)2O4]2−) bằng phản ứng với natri hydroxide ở nhiệt độ đỏ. Sau khi acid hóa, ông đã có thể chưng cất OsO4 đã tạo thành. Ông đặt tên nó là osmi theo tiếng Hy Lạp osmḗ có nghĩa là "mùi", vì mùi khói và tro của osmi tetroxide dễ bay hơi. Khám phá về các nguyên tố mới được ghi lại trong một bức thư gửi cho Hội Hoàng gia Luân Đôn vào ngày 21 tháng 6 năm 1804.

Urani và osmi là chất xúc tác ban đầu của trong phương pháp Haber, phản ứng cố định đạm của nitơ và hydro để tạo ra amonia, tạo ra đủ năng suất để làm cho quy trình thành công về mặt kinh tế. Vào thời điểm đó, một nhóm tại BASF do Carl Bosch lãnh đạo đã mua hầu hết nguồn cung osmi trên thế giới để sử dụng làm chất xúc tác. Ngay sau đó, vào năm 1908, các chất xúc tác rẻ hơn dựa trên sắt và oxide sắt đã được giới thiệu bởi cùng một nhóm cho các nhà máy thí điểm đầu tiên, loại bỏ nhu cầu về osmi hiếm và đắt tiền.

Ngày nay osmi thu được chủ yếu từ quá trình xử lý quặng bạch kim và nickel.

Sự phổ biến

Osmi là nguyên tố ổn định ít phong phú nhất trong lớp vỏ Trái Đất, với tỷ lệ khối lượng trung bình là 50 phần nghìn tỷ trong lớp vỏ lục địa.

Osmi được tìm thấy trong tự nhiên dưới dạng nguyên tố không kết hợp hoặc trong hợp kim tự nhiên; đặc biệt là các hợp kim iridi–osmi, osmiridi (giàu iridi) và iridosmi (giàu osmi). Trong các mỏ niken và đồng , các kim loại nhóm bạch kim xuất hiện dưới dạng sulfide ( ví dụ:  ), teluride (ví dụ:  ), antimonide (ví dụ: PdSb ) và arsenide (ví dụ: ); trong tất cả các hợp chất này, bạch kim được trao đổi bởi một lượng nhỏ iridi và osmi. Như với tất cả các kim loại nhóm bạch kim, osmi có thể được tìm thấy tự nhiên trong các hợp kim với nickel hoặc đồng.

Trong lớp vỏ Trái Đất, osmi, giống như iridi, được tìm thấy ở nồng độ cao nhất trong ba loại cấu trúc địa chất: trầm tích đá lửa (sự xâm nhập của lớp vỏ từ bên dưới), hố va chạm và trầm tích được làm lại từ một trong những cấu trúc cũ. Trữ lượng sơ cấp lớn nhất được biết đến là ở Khu phức hợp đá lửa Bushveld ở Nam Phi, mặc dù các mỏ đồng–niken lớn gần Norilsk ở Nga và Lưu vực Sudbury ở Canada cũng là những nguồn osmi đáng kể. Dự trữ nhỏ hơn có thể được tìm thấy ở Hoa Kỳ. Các trầm tích phù sa được sử dụng bởi người tiền Colombo, những người ở Chocó Department, Colombia, vẫn là nguồn cung cấp các kim loại nhóm bạch kim. Lớp trầm tích phù sa lớn thứ hai được tìm thấy ở dãy núi Ural, Nga, hiện vẫn đang được khai thác.

Sản xuất

Osmi thu được trên thị trường dưới dạng sản phẩm phụ từ quá trình khai thác và chế biến nickel và đồng. Trong quá trình tinh chế đồng và niken bằng điện, các kim loại quý như bạc, vàng và các kim loại nhóm bạch kim, cùng với các nguyên tố phi kim loại như seleni và teluri, lắng xuống đáy tế bào dưới dạng bùn cực dương , tạo thành nguyên liệu ban đầu cho khai thác của họ. Để tách các kim loại, trước tiên chúng phải được đưa vào dung dịch. Một số phương pháp có thể đạt được điều này, tùy thuộc vào quá trình tách và thành phần của hỗn hợp. Hai phương pháp đại diện là phản ứng tổng hợp với natri peroxide tiếp theo là hòa tan trong nước cường toan, và hòa tan trong hỗn hợp chlor với acid clohydric. Osmi, rutheni, rhodi, và iridi có thể được tách ra khỏi bạch kim, vàng, và các kim loại cơ bản nhờ tính không hòa tan của chúng trong nước cường toan, để lại cặn rắn. Rhodi có thể được tách ra khỏi cặn bằng cách xử lý với natri bisulfat nóng chảy. Phần cặn không hòa tan, chứa rutheni, osmi và iridi, được xử lý bằng natri oxide, trong đó Ir không tan, tạo ra muối rutheni và osmi tan trong nước. Sau khi oxy hóa thành các oxide dễ bay hơi,  được tách ra khỏi bằng cách kết tủa (NH4)3RuCl6 với amoni clorua.

Sau khi được hòa tan, osmi được tách ra khỏi các kim loại nhóm bạch kim khác bằng cách chưng cất hoặc chiết xuất bằng dung môi hữu cơ của osmi tetroxide dễ bay hơi. Phương pháp đầu tiên tương tự như thủ tục được sử dụng bởi Tennant và Wollaston. Cả hai phương pháp đều phù hợp cho sản xuất quy mô công nghiệp. Trong cả hai trường hợp, sản phẩm được khử bằng hydro, thu được kim loại ở dạng bột hoặc bọt biển có thể được xử lý bằng kỹ thuật luyện kim bột.

Cả nhà sản xuất và Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đều không công bố bất kỳ số lượng sản xuất nào đối với osmi. Năm 1971, ước tính sản lượng osmi của Hoa Kỳ như một sản phẩm phụ của tinh chế đồng là 2000  troy ounce (62 kg). Từ năm 2010 đến 2019, lượng osmi nhập khẩu hàng năm của Hoa Kỳ dao động từ dưới 0,5 kg đến 856 kg, trung bình 157 kg/năm.

Một phương pháp để sản xuất osmi là từ rheni. , xảy ra 62,6% trong tự nhiên, có thể hấp thụ neutron để trở thành . Đồng vị này có chu kỳ bán rã ngắn, khoảng 17 giờ; phân rã thành , chiếm 13,24% trong tự nhiên.

Ứng dụng
Do tính dễ bay hơi và cực độc của oxide của nó, osmi hiếm khi được sử dụng ở trạng thái nguyên chất mà thay vào đó thường được hợp kim với các kim loại khác cho các ứng dụng chịu mài mòn cao. Các hợp kim osmi chẳng hạn như osmiridi rất cứng và cùng với các kim loại nhóm bạch kim khác, được sử dụng làm đầu bút máy, trục của dụng cụ và các điểm tiếp xúc điện vì chúng có thể chống mài mòn do hoạt động thường xuyên. Chúng cũng được sử dụng cho đầu kim của máy quay đĩa trong thời kỳ cuối 78 vòng/phút và đầu kỷ nguyên "LP" và "45", khoảng năm 1945 đến 1955. Đầu kim bằng hợp kim osmi bền hơn đáng kể so với đầu kim bằng thép và crom, nhưng bị mòn nhanh hơn nhiều so với cạnh tranh, và tốn kém hơn,đầu bằng sapphire và kim cương, vì vậy chúng đã bị ngừng sản xuất.

Osmi tetroxide đã được sử dụng trong phát hiện dấu vân tay và nhuộm mô mỡ cho kính hiển vi quang học và điện tử. Là một chất oxy hóa mạnh, nó liên kết chéo các lipid chủ yếu bằng cách phản ứng với các liên kết carbon–carbon không bão hòa và do đó vừa cố định màng sinh học tại chỗ trong các mẫu mô vừa đồng thời nhuộm màu chúng. Do các nguyên tử osmi cực kỳ dày đặc điện tử, nhuộm osmi giúp tăng đáng kể độ tương phản của hình ảnh trong các nghiên cứu về vật liệu sinh học bằng kính hiển vi điện tử truyền qua (TEM). Mặt khác, những vật liệu carbon đó có độ tương phản TEM rất yếu. Một hợp chất osmi khác, osmi ferricyanide (OsFeCN), thể hiện tác dụng cố định và nhuộm màu tương tự.

Tetroxide và dẫn xuất kali osmate của nó là những chất oxy hóa quan trọng trong tổng hợp hữu cơ. Đối với quá trình dihydroxyl hóa không đối xứng Sharpless, sử dụng osmate để chuyển đổi liên kết đôi thành diol phụ, Karl Barry Sharpless đã được trao giải Nobel Hóa học năm 2001. OsO4 rất tốn kém cho việc sử dụng này, vì vậy KMnO4 thường được sử dụng thay thế, mặc dù sản lượng thuốc thử hóa học rẻ hơn này ít hơn.

Năm 1898, nhà hóa học người Áo Auer von Welsbach đã phát triển Oslamp với dây tóc làm bằng osmi, mà ông đã giới thiệu thương mại vào năm 1902. Chỉ sau một vài năm, osmi đã được thay thế bằng wolfram, chất này phổ biến trong tự nhiên hơn (và do đó rẻ hơn) và ổn định hơn . Volfram có điểm nóng chảy cao nhất trong số tất cả các kim loại, và việc sử dụng nó trong bóng đèn làm tăng hiệu quả phát sáng và tuổi thọ của đèn sợi đốt.

Nhà sản xuất bóng đèn Osram (được thành lập năm 1906, khi ba công ty của Đức, Auer-Gesellschaft, AEG và Siemens & Halske, kết hợp các cơ sở sản xuất đèn của họ) lấy tên ghép từ tên của osmi và wolfram.

Giống như paladi, osmi dạng bột hấp thụ hiệu quả các nguyên tử hydro. Điều này có thể làm cho osmi trở thành ứng cử viên tiềm năng cho điện cực pin hydride kim loại. Tuy nhiên, osmi đắt tiền và sẽ phản ứng với kali hydroxide, chất điện phân pin phổ biến nhất.

Osmi có hệ số phản xạ cao trong dải cực tím của phổ điện từ; ví dụ, ở 600 Å osmi có hệ số phản xạ gấp đôi so với vàng. Hệ số phản xạ cao này là mong muốn trong các máy quang phổ UV đặt trong không gian, vốn đã giảm kích thước gương do hạn chế về không gian. Những chiếc gương phủ osmi đã được bay trong một số sứ mệnh không gian trên Tàu con thoi, nhưng rõ ràng là các gốc oxy trong quỹ đạo Trái Đất tầm thấp đủ dồi dào để làm suy giảm đáng kể lớp osmi.

Độc tính
Số lượng lớn osmi kim loại là vô hại và không phản ứng mạnh. Thay vào đó, mối quan tâm an toàn quan trọng nhất là khả năng hình thành osmi tetroxide (OsO4), vừa dễ bay hơi vừa rất độc. Phản ứng này thuận lợi về mặt nhiệt động ở nhiệt độ phòng, nhưng tốc độ phụ thuộc vào diện tích bề mặt của kim loại. Do đó, vật liệu khối ít nguy hiểm hơn so với bột, phản ứng đủ nhanh để các mẫu đôi khi có thể có mùi giống như OsO4 nếu chúng được xử lý trong không khí.

Giá
Giữa năm 1990 và 2010, giá danh nghĩa của kim loại osmi gần như không đổi, trong khi lạm phát làm giảm giá trị thực từ ~950 USD/ounce xuống còn ~600 USD/ounce. Bởi vì osmi có ít ứng dụng thương mại nên nó không được giao dịch nhiều và giá cả hiếm khi được báo cáo.

Tham khảo

Nguyên tố hóa học
Kim loại chuyển tiếp
Osmi
Kim loại quý
Khoáng vật tự sinh


title: Ceylalictus dapitanellus

text:
Ceylalictus dapitanellus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

Ceylalictus
Động vật được mô tả năm 1915


title: Lobopalta

text:
Lobopalta là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Coprinellus amphithallus

text:
Coprinellus amphithallus là một loài nấm trong họ Psathyrellaceae. Loài này được nhà nấm học SM. Lange và Alexander H. Smith miêu tả đầu tiên vào năm 1953 trước khi được xếp vào chi Coprinellus năm 2001.

Xem thêm

 List of Coprinellus species

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Uljé's Coprinus site

amphithallus
Nấm châu Âu
Nấm Bắc Mỹ


title: Perchtoldsdorf

text:
Perchtoldsdorf là một thị xã thuộc huyện Mödling trong bang Niederösterreich, located about 16 km southwest of Viên.

Twin towns
  Treuchtlingen (Đức)

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: 26247 Doleonardi

text:
26247 Doleonardi (tên chỉ định: 1998 QW47) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 17 tháng 8 năm 1998. Nó được đặt theo tên Donna Leonardi, an American educator ở Hackensack, New Jersey.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 26001–27000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Alandi

text:
Alandi là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Pune thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Alandi có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 577 mét (1893 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Alandi có dân số 17.561 người. Phái nam chiếm 56% tổng số dân và phái nữ chiếm 44%. Alandi có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Alandi, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Perdita algodones

text:
Perdita algodones là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1980


title: Longueville, Calvados

text:
Longueville là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Longueville sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Chapelle-Spinasse

text:
Chapelle-Spinasse  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Chapellespinasse


title: Exosoma opaculum

text:
Exosoma opaculum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Exosoma


title: Pascula ozenneana

text:
Pascula ozenneana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pascula


title: Oediopalpa pertyi

text:
Oediopalpa pertyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Guérin-Méneville miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Oediopalpa


title: Tortyra orphnophanes

text:
Tortyra orphnophanes là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Nó được tìm thấy ở Peru.

Chú thích

Tham khảo

Tortyra


title: Saint-Fargeau-Ponthierry

text:
Saint-Fargeau-Ponthierry là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Saint-Fargeau-Ponthierry được gọi là Thierrypontains or' Ferréopontains''.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Saint-Fargeau-Ponthierry
Map of Saint-Fargeau-Ponthierry on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Parantica dannatti

text:
Parantica dannatti (tên tiếng Anh Dannatt's Tiger) là một loài bướm giáp thuộc phân họ Danainae. Đây là loài đặc hữu của Philippines.

Chú thích

Tham khảo
 Lepidoptera Specialist Group 1996. Parantica dannatti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Parantica
Bướm Philippines


title: Alaba incerta

text:
Alaba incerta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Litiopidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 10 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 0 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 40 m.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Alaba


title: Ortognathosia

text:
Ortognathosia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Ortognathosia santamariana Razowski, 1988

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Euliini


title: Marville-Moutiers-Brûlé

text:
Marville-Moutiers-Brûlé  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 136 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Marvillemoutiersbrule


title: Hồ Quảng (nhà Minh)

text:
Hồ Quảng (tiếng Trung: 胡廣, 1369-1418), tự Quang Đại, thụy Văn Mục, người Cát Thủy (nay là huyện Cát Thủy, địa cấp thị Cát An, tỉnh Giang Tây). Năm Kiến Văn thứ hai (1400) thời Minh Huệ Đế, ông đỗ trạng nguyên khoa Canh Thìn. Đúng ra danh hiệu này thuộc về Vương Cấn, nhưng do Vương Cấn thấp bé nên danh hiệu này thuộc về Hồ Quảng và Vương Cấn chỉ được ban danh hiệu bảng nhãn. Người đỗ thám hoa là Lý Quán và cả ba người này đều cùng quê. Minh Huệ Đế ban cho Quảng tên mới là Tĩnh, thụ chức hàn lâm viện tu soạn.

Sau Tĩnh Nan chi dịch, Hồ Quảng lại lấy tên cũ là Quảng. Ông hai lần cùng Dương Vinh, Kim Ấu Tư theo Minh Thành Tổ đem quân chinh phạt phương bắc, được Thành Tổ rất sủng ái. Năm 1414, trong lần thứ hai bắc chinh, ông cùng Dương Vinh, Kim Ấu Tư đi theo để giảng kinh sử cho trưởng hoàng tôn Chu Chiêm Cơ (tức Minh Tuyên Tông sau này).

Làm quan tới Văn Uyên các đại học sĩ (phong năm 1416) , kiêm tả xuân phường đại học sĩ (phong 1407) . Ông là nội các thủ phụ từ tháng hai âm lịch năm 1407, sau khi Giải Tấn bị biếm chức, cho tới khi chết. Ông mất tháng 5 âm lịch năm Vĩnh Lạc thứ 16 (1418) , được truy tặng Lễ bộ thượng thư, thụy Văn Mục. Thời Minh Nhân Tông được truy tặng thiếu sư. Văn thần thời Minh được tặng thụy hiệu bắt đầu từ Hồ Quảng trở đi.

Sáng tác có Hồ Văn Mục tạp trứ.

Xem thêm
 Giải Tấn
 Vương Cấn

Ghi chú

Trạng nguyên nhà Minh
Sinh năm 1369
Mất năm 1418
Nhân vật quân sự nhà Minh
Người họ Hồ tại Trung Quốc


title: Massa Fermana

text:
Massa Fermana là một đô thị ở tỉnh Ascoli Piceno ở vùng Marche, cách khoảng 50 km về phía nam của Ancona và khoảng 35 km về phía tây bắc của Ascoli Piceno. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 970 người và diện tích là 7,7 km².

Massa Fermana giáp các đô thị: Fermo, Loro Piceno, Mogliano, Montappone, Montegiorgio.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Ascoli Piceno


title: Montemiletto

text:
Montemiletto là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avellino trong vùng Campania của Ý. Montemiletto có diện tích 21 km2, dân số là 5440 người (thời điểm ngày 1/5/2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Avellino
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Libnotes trunculata

text:
Libnotes trunculata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Afrotropic