title: Số

text:
Số là một đối tượng toán học được sử dụng để đếm, đo lường và đặt danh nghĩa. Các ví dụ ban đầu là các số tự nhiên 1, 2, 3, 4, v.v.. Một biểu tượng đại diện cho một số được gọi là một chữ số.  Ngoài việc sử dụng để đếm và đo, các chữ số thường được sử dụng cho việc đánh nhãn (như với số điện thoại), để đặt hàng (như với số sê-ri) và cho việc mã hóa (như với số ISBN).  Trong cách sử dụng phổ biến, số có thể đề cập đến một biểu tượng, một từ hoặc một trừu tượng toán học.

Trong toán học, khái niệm về số đã được mở rộng qua nhiều thế kỷ để bao gồm 0, số âm, số hữu tỉ như  và , các số thực  như  và , và các số phức, là việc mở rộng các số thực với căn bậc hai của  (và các kết hợp của nó với các số thực bằng cách cộng và nhân).  Tính toán với những con số được thực hiện với các phép tính số học, các phép tính quen thuộc nhất là cộng, trừ, nhân, chia và lũy thừa.  Việc nghiên cứu hoặc sử dụng của chúng được gọi là số học. Thuật ngữ tương tự cũng có thể đề cập đến lý thuyết số, môn nghiên cứu các tính chất của số.

Bên cạnh những ứng dụng thực tế của chúng, những con số có ý nghĩa văn hóa trên toàn thế giới.  Ví dụ, trong xã hội phương Tây, số 13 được coi là không may mắn và "một triệu" có thể biểu thị "rất nhiều".  Mặc dù bây giờ nó được coi là giả khoa học, khoa nghiên cứu số, với niềm tin vào một ý nghĩa huyền bí của các con số, đã thấm nhuần vào các tư tưởng cổ đại và trung cổ.  Số học ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của toán học Hy Lạp, kích thích việc tìm tòi giải quyết nhiều vấn đề trong lý thuyết số mà vẫn còn được quan tâm cho đến ngày nay.

Trong thế kỷ 19, các nhà toán học bắt đầu phát triển nhiều khái niệm trừu tượng khác nhau có chung các tính chất nhất định của các con số và có thể được coi là mở rộng khái niệm này.  Trong số đầu tiên là các số siêu phức, bao gồm các phần mở rộng hoặc sửa đổi khác nhau của hệ thống số phức.  Ngày nay, các hệ thống số được coi là ví dụ đặc biệt quan trọng của các loại tổng quát hơn nhiều như vòng và trường, và việc áp dụng thuật ngữ "số" là một vấn đề quy ước, không có ý nghĩa cơ bản.

Lịch sử

Di tích đầu tiên của việc sử dụng số
Xương và các hiện vật khác đã được phát hiện với những vết cắt trên chúng mà nhiều người tin rằng đó là các dấu tích cho việc sử dụng số. Những dấu tích này có thể đã được sử dụng để đếm thời gian trôi qua, như số ngày, chu kỳ mặt trăng hoặc ghi chép số lượng, như số lượng động vật.

Hệ thống đếm này không có khái niệm về giá trị vị trí (như trong ký hiệu thập phân hiện đại), điều này hạn chế khả năng biểu diễn các số lớn của nó. Tuy nhiên, nó được xem là loại hệ thống số trừu tượng đầu tiên.

Hệ thống đầu tiên được biết đến với giá trị vị trí đó là hệ đếm cơ số 60 của vùng Lưỡng Hà (3400 TCN) và hệ đếm cơ số 10 cổ xưa nhất từng được biết đến là vào năm 3100 trước Công Nguyên tại Ai Cập.

Chữ số
Số nên được phân biệt với chữ số, là các ký hiệu được sử dụng để đại diện cho số.  Người Ai Cập đã phát minh ra hệ thống chữ số được mã hóa đầu tiên, và người Hy Lạp theo sau bằng cách ánh xạ các số đếm của họ lên bảng chữ cái Ionia và Doric.  Chữ số La Mã, một hệ thống sử dụng kết hợp các chữ cái trong bảng chữ cái La Mã, vẫn chiếm ưu thế ở châu Âu cho đến khi hệ thống chữ số Ả Rập vượt trội vào khoảng cuối thế kỷ 14, và hệ thống chữ số Ả Rập - Hindu vẫn là hệ thống phổ biến nhất để biểu thị các số trên thế giới ngày nay. Điểm mấu chốt cho tính hiệu quả của hệ thống đó là biểu tượng cho số không, được các nhà toán học Ấn Độ cổ đại phát triển vào khoảng năm 500 sau Công nguyên.

Số không
Tài liệu đầu tiên được biết đến đã sử dụng số 0 là tác phẩm Brāhmasphuṭasiddhānta năm 628, tác phẩm chính của nhà toán học Ấn Độ Brahmagupta.  Ông coi 0 là một số và thảo luận các phép tính liên quan đến nó, bao gồm cả phép chia.  Vào thời điểm này này (thế kỷ 7) khái niệm này rõ ràng đã đến Campuchia dưới dạng chữ số Khmer và tài liệu cho thấy ý tưởng này sau đó lan sang Trung Quốc và thế giới Hồi giáo.

Tác phẩm Brahmasphuṭasiddhanta là cuốn sách đầu tiên đề cập đến số 0 dưới dạng số, do đó Brahmagupta thường được coi là tác giả đầu tiên hình thành khái niệm về số 0.  Ông đã đưa ra các quy tắc sử dụng số 0 với số âm và số dương, chẳng hạn như 'Số 0 cộng với số dương là số dương và số âm cộng với số 0 là số âm'.  Brahmasphutasiddhanta là văn bản được biết đến sớm nhất đã coi số 0 là số theo đúng nghĩa của nó, thay vì chỉ đơn giản là một chữ số giữ chỗ để biểu thị một số khác như được người Babylon đã quan niệm hoặc như một biểu tượng cho việc thiếu số lượng như Ptolemy và người La Mã đã làm.

Việc sử dụng số 0 như một số nên được phân biệt với việc sử dụng số này dưới dạng số giữ chỗ trong các hệ thống giá trị theo vị trí.  Nhiều văn bản cổ được sử dụng 0.  Các văn bản Babylon và Ai Cập đã sử dụng nó.  Người Ai Cập đã dùng từ nfr để biểu thị số dư là không trong kế toán kép.  Các văn bản Ấn Độ đã sử dụng một từ tiếng Phạn   hoặc   để chỉ khái niệm về khoảng trống. Trong các văn bản toán học, từ này thường đề cập đến số không.  Trong một kiểu tương tự, Pāṇini (thế kỷ thứ 5 TCN) đã sử dụng toán tử null (zero) trong Ashtadhyayi, một ví dụ ban đầu về ngữ pháp đại số cho ngôn ngữ tiếng Phạn (cũng xem thêm êngala).

Có những cách sử dụng khác của số 0 trước Brahmagupta, mặc dù các tài liệu này không đầy đủ như trong Brahmasphutasiddhanta.

Hồ sơ cho thấy người Hy Lạp cổ đại dường như không chắc chắn về tình trạng của 0 như một con số: họ tự hỏi "làm thế nào 'không có gì' có thể là một cái gì đó?" dẫn đến một câu hỏi triết học thú vị, vào thời Trung cổ, đã có các lập luận tôn giáo về bản chất và sự tồn tại của số 0 và chân không.  Những nghịch lý của Zeno of Elea phụ thuộc một phần vào sự giải thích không chắc chắn của  số 0.  (Người Hy Lạp cổ đại thậm chí đặt câu hỏi liệu  có phải là một số.)

Người Olmec ở miền trung nam México bắt đầu sử dụng biểu tượng cho số 0, khắc trên vỏ sò, ở Thế giới mới, có thể vào thế kỷ 4 TCN nhưng chắc chắn hơn là vào năm 40 TCN, đã trở thành một phần không thể thiếu của chữ số Maya và lịch Maya.  Số học Maya sử dụng cơ số 4 và cơ số 5 viết theo cơ số 20.  Sanchez năm 1961 báo cáo một bàn tính theo cơ số 4 và cơ số 5 dạng ngón tay.

Vào năm 130 sau Công nguyên, Ptolemy, chịu ảnh hưởng của Hipparchus và người Babylon, đã sử dụng một biểu tượng cho số  0 (một vòng tròn nhỏ có thanh ngang dài) trong một hệ thống số cơ số 60 bằng cách sử dụng các chữ cái Hy Lạp thay cho chữ số.  Bởi vì nó được sử dụng một mình, không chỉ là một vị trí giữ chỗ, số 0 Hy Lạp này là tài liệu đầu tiên sử dụng số 0 thực sự trong Thế giới cũ.  Trong các bản thảo Byzantine sau này của Syntaxis Mathematica (Almagest), số 0 Hy Lạp đã biến thành chữ Hy Lạp Omicron (nghĩa là 70).

Một số 0 có thực khác được sử dụng trong các bảng cùng với số La Mã vào năm 525 (được Dionysius Exiguus sử dụng lần đầu tiên), nhưng như một từ,   có nghĩa là không có gì, không phải là một biểu tượng.  Khi phép chia có số dư  0, tác giả sử dụng chữ , cũng có nghĩa là không có gì.  Những số không thời trung cổ đã được sử dụng bởi tất cả các người tính toán của thời trung cổ trong tương lai (máy tính ngày Phục Sinh).  Một cách sử dụng riêng biệt của số 0 bằng cách lấy chữ cái đầu, N, đã được Bede hoặc một đồng nghiệp sử dụng trong một bảng các chữ số La Mã vào khoảng năm 725, và đây là một biểu tượng số 0 thực sự.

Số âm
Khái niệm trừu tượng về số âm được công nhận sớm nhất là 100-50 TCN tại Trung Quốc.  Cửu chương toán thuật chứa các phương pháp để tìm diện tích của các hình; que màu đỏ đã được sử dụng để biểu thị hệ số dương, que màu đen cho các hệ số âm.  Tài liệu tham khảo đầu tiên trong một tác phẩm phương Tây là trong thế kỷ 3 sau công nguyên ở Hy Lạp. Diophantus đã đề cập đến phương trình tương đương với  (nghiệm là số âm) trong Arithmetica, nói rằng phương trình đã cho kết quả vô lý.

Trong những năm 600, số âm được sử dụng ở Ấn Độ để thể hiện các khoản nợ.  Tài liệu tham khảo trước đây của Diophantus đã được thảo luận rõ ràng hơn bởi nhà toán học Ấn Độ Brahmagupta trong tác phẩm Brāhmasphuṭasiddhānta năm 628, người đã sử dụng các số âm để tạo ra công thức phương trình bậc hai tổng quát mà vẫn còn được sử dụng cho đến ngày nay.  Tuy nhiên, vào thế kỷ 12 ở Ấn Độ, Bhaskara đưa ra các hệ số là số âm cho các phương trình bậc hai nhưng nói rằng giá trị âm "trong trường hợp này không được thực hiện, vì nó không đầy đủ; mọi người không tán thành các hệ số là số âm."

Các nhà toán học châu Âu, phần lớn, đã chống lại khái niệm số âm cho đến thế kỷ 17, mặc dù Fibonacci cho phép các nghiệm là số âm trong các bài toán tài chính, nơi chúng có thể được hiểu là các khoản nợ (chương 13 của Liber Abaci, 1202) và sau đó như là thua lỗ (theo ).  Đồng thời, người Trung Quốc đã chỉ ra các số âm bằng cách vẽ một nét chéo qua chữ số tận cùng bên phải nhất của chữ số dương tương ứng.  Việc sử dụng đầu tiên của số âm trong một tác phẩm châu Âu là của Nicolas Chuquet trong thế kỷ 15.  Ông đã sử dụng chúng như số mũ, nhưng gọi chúng là "số vô lý".

Gần hơn, vào thế kỷ 18, người ta thường bỏ qua mọi kết quả số âm được trả về bởi các phương trình với giả định rằng chúng là vô nghĩa, giống như René Descartes đã làm với các nghiệm số là số âm trong hệ tọa độ Descartes.

Sự phân cấp chủ yếu của các loại số
Các số có thể được phân loại vào các tập hợp, gọi là tập hợp số hoặc hệ thống số, ví dụ như các số tự nhiên và các số thực. Các hệ thống số chính là như sau:

Mỗi hệ thống số này là một tập con của hệ thống tiếp theo. Vì vậy, ví dụ, một số hữu tỷ cũng là một số thực, và mỗi số thực cũng là một số phức. Điều này có thể được biểu diễn bằng ký hiệu như sau: .

Các số có thể phân chia thành các tập hợp số theo các hệ thống số khác nhau.
 Số tự nhiên
 Số dương
 Số âm
 Số nguyên tố
 Số hữu tỉ
 Số vô tỉ
 Số thực
 Số phức
 Hợp số
 Số chính phương

Số dương

Số dương là số có giá trị lớn hơn 0. Số dương có thể đặt một dấu "+" ở trước nó. Chúng thuộc tập hợp số thực R.

Số âm

Số âm là số có giá trị nhỏ hơn 0. Trong toán học, số âm thường được biểu diễn bằng một dấu trừ – trước giá trị dương tương ứng. Giống như số dương

Số tự nhiên

Loại số quen thuộc nhất với hầu như tất cả mọi người là số tự nhiên, trước kia nó được hiểu như số nguyên dương (không kể số 0), nhưng ngày nay đa số các tài liệu toán học thống nhất nó bao gồm cả số không (số nguyên không âm). Các số nguyên dương được xem như là các số để đếm.

Trong hệ thập phân được dùng rộng rãi, các ký hiệu dùng để viết số tự nhiên là các chữ số từ 0 đến 9. Trong hệ này, mỗi vị trí tương ứng với một lũy thừa của 10, các số lớn hơn 9 được biểu diễn bởi hai hoặc nhiều hơn các chữ số. Còn có thể ghi theo các hệ cơ số khác như hệ nhị phân, hệ bát phân, hệ thập lục phân,...Tập các số tự nhiên thường được ký hiệu là .

Số nguyên

Số nguyên bao gồm các số tự nhiên và các số đối của các số tự nhiên dương. Số đối của một số tự nhiên dương n là một số khi cộng với n cho kết quả bằng không, nó thường được viết bằng cách thêm dấu "trừ" đằng trước số n. Về ý nghĩa, nếu một số dương là một khoản tiền gửi ngân hàng thì số âm là số biểu thị khoản tiền rút ra. Tập các số nguyên thường được ký hiệu là  (viết tắt của từ Zahl trong tiếng Đức).

Số nguyên tố và hợp số

Số nguyên tố là số chỉ có 2 ước là 1 và chính nó. VD: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19,...

Hợp số là số có nhiều hơn 2 ước. VD: 4, 6, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 18,...

Số 0 và số 1 không phải là số nguyên tố và cũng không phải là hợp số.

Số hữu tỉ

Một số hữu tỉ là một số có thể biểu diễn như một thương (hay phân số) của phép chia một số nguyên cho một số tự nhiên khác 0. Thường m/n là diễn tả việc chia một khối lượng nào đó thành n phần bằng nhau và chọn lấy phần m. Hai phân số khác nhau có thể biểu diễn cho cùng một số, chẳng hạn ½ và 2/4 là như nhau. Nếu giá trị tuyệt đối của m lớn hơn n thì giá trị tuyệt đối của phân số lớn hơn một. Phân số có thể dương âm hoặc bằng 0. Một số hữu tỉ có thể viết dưới dạng một số thập phân hữu hạn hoặc một số thập phân vô hạn tuần hoàn.

Ví dụ:

 Số thập phân hữu hạn: (số thập phân có số lượng chữ số thập phân hữu hạn)
 Số thập phân vô hạn tuần hoàn: (số thập phân vô hạn có chu kỳ lặp đi lặp lại)

Tập hợp các số hữu tỉ được ký hiệu là .

Số vô tỉ

Số vô tỉ là số không thể biểu diễn được thành tỉ số với tử số và mẫu số nguyên hay còn gọi là số thập phân vô hạn không tuần hoàn.

Ví dụ:
 Số thập phân vô hạn không tuần hoàn: (số thập phân vô hạn có chu kỳ thay đổi)
 Số(căn bậc hai của 2)
 Số (số Pi)
 Số lôgarít tự nhiên (xem Số e)

Tập hợp các số vô tỉ được ký hiệu là .

Số thực

Các số hữu tỉ (các phân số  trong đó , ) không đủ dùng để biểu diện các độ đo trong hình học, chẳng hạn độ dài đường chéo của một hình vuông có cạnh là 1 là . Có thể chứng minh rằng, không có số hữu tỉ nào bình phương bằng 2.

Tổng quát hơn, người ta mở rộng tập hợp số hữu tỷ thành tập hợp số trong đó mọi dãy Cauchy đều có giới hạn, tập hợp đó được gọi là tập hợp số thực.

(Dãy {xn}n  được gọi là dãy Cauchy nếu với mọi số r > 0 tồn tại số nguyên dương N sao cho với mọi m,n > N luôn có | xm − xn | < r.)

Tập hợp các số thực được ký hiệu là

Như vậy  và .

Tập các số thực còn được phân chia thành tập hợp các số đại số và tập hợp các số siêu việt.

Số phức

Tập các số phức là mở rộng đại số của tập các số thực với việc bổ sung một số mới là căn bậc hai của -1, số này được gọi là đơn vị ảo và ký hiệu là i. Khi đó tập các số phức là tập các số dạng z=a+b×i. Kí hiệu là C.

Trong tập các số phức, mọi phương trình đại số bậc n có đúng n nghiệm.

Tập các số phức được ký hiệu là , như vậy quan hệ bao hàm giữa các tập hợp số đã biết là:
.

Số siêu phức

Khái niệm mở rộng của số phức từ dạng tổ hợp tuyến tính 2 chiều z = a + b.i với các hệ số thực a, b của hai đơn vị cơ sở 1 và i sang không gian vectơ n chiều với n hệ số thực x0, x1, x2,..., xn-&, của n dơn vị cơ sở 1, e1, e2, e3,..., en-1:
z = x0.1 + x1.e1 + x2.e2 +... + xn-1.en-1

Số đại số

Số đại số là số có thể thỏa mãn (nghiệm) một phương trình đại số. Số đại số có thể là số thực hoặc số phức.

Số siêu việt

Số siêu việt là số vô tỉ (thực hoặc phức) không là nghiệm của bất kì một phương trình đại số nào. Nói theo ngôn ngữ toán tập hợp, trường số siêu việt là phần bù của trường số đại số.

Biểu diễn số
Các số thực có thể được biểu diễn dưới dạng số thập phân hữu hạn, vô hạn tuần hoàn và không tuần hoàn. Còn các số phức có thể biểu diễn dưới dạng tổng có số hạng thứ nhất là một số thực và số hạng thứ hai là tích của một số thực với i.

Các tập hợp số

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Số học
Bài cơ bản dài trung bình
Lý thuyết nhóm
Đối tượng toán học


title: 25518 Paulcitrin

text:
25518 Paulcitrin (tên chỉ định: 1999 XO101) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico ngày 7 tháng 12 năm 1999. Nó được đặt theo tên Paul Citrin, giám khảo vòng chung kết ở Cuộc thi tìm kiếm Tài năng Khoa học trẻ Intel năm 2009.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Dolerosomus sericarius

text:
Dolerosomus sericarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1866.

Chú thích

Tham khảo

Dolerosomus


title: 2051 Chang

text:
2051 Chang (1976 UC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 10 năm 1976 bởi Harvard College ở trạm Agassiz.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2051 Chang

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Coleophora afrohispana

text:
Coleophora afrohispana là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở bán đảo Iberia and in Morrocco.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora


title: Orthopsyche rashala

text:
Orthopsyche rashala là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Orthopsyche


title: Cobitis meridionalis

text:
Cobitis meridionalis là một loài cá vây tia thuộc họ Cobitidae. Loài này có ở Albania, Hy Lạp, và Cộng hòa Macedonia.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Nguồn
 Crivelli, A.J. 2005. Cobitis meridionalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Cobitis
Cá châu Âu
Cá nước ngọt châu Âu


title: Adelphomyia biacus

text:
Adelphomyia biacus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tham khảo

Adelphomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: La Losilla

text:
La Losilla là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 17 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Trận Panium

text:
Trận Panium là một trận đánh nổ ra vào năm 198 TCN giữa Vương quốc Seleukos và Vương quốc Ptolemaios. Đây là một trận chiến mang tính chất quyết định trong Chiến tranh Syria lần thứ năm. Trong trận Panium, vua Antiochos III Đại đế đích thân chỉ huy quân đội Seleukos, trong khi đó tướcng Scopas xứ Aetolia chỉ huy quân đội Ptolemaios. Diễn biến trận chiến nói chung là không được rõ ràng, các tài liệu hiện có chỉ cho biết rằng quân Seleukos chiến thắng nhờ vào việc sử dụng hợp lý các kỵ binh cataphract: các cataphract ban đầu tấn công kỵ binh Ai Cập ở hai cánh và nhanh chóng đánh bại họ, khiến cho hông và sau lưng của quân Ai Cập bị hở không có gì che chắn. Sau đó các Cataphract liền đột kích vào sau lưng quân Ai Cập, khiến cho quân Ai Cập tan rã bỏ chạy và trận đánh kết thúc sau đó. Các trang bị của quân cataphract Seleukos trong trận này đến nay vẫn chưa rõ.

Trận Panium diễn ra ở một địa phương gần Paneas, (Caesarea Philippi). Chiến thắng của quân đội Seleukos ở đây đã quyết định kết cục của cuộc chiến tranh Syria lần thứ năm và đánh dấu chấm hết cho sự thống trị của Vương quốc Ptolemaios ở Judea.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bản dịch  ghi nhận của Zeno về Trận Panium

Năm 198 TCN
Chiến tranh thế kỷ 2
Panium 198 TCN
Trận đánh liên quan tới Ai Cập thuộc Ptolemaios


title: Brachyhesma nigricornis

text:
Brachyhesma nigricornis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Brachyhesma
Động vật được mô tả năm 1975


title: Bernburg

text:
Bernburg là một đô thị thuộc huyện Salzland, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Thành phố kết nghĩa
  Anderson, Indiana, Hoa Kỳ
  Fourmies, Pháp
  Rheine, North Rhine-Westphalia
  Tarnowskie Góry, Ba Lan
  Chomutov, Cộng hòa Séc
  Trakai, Litva

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ của đô thị
 Vườn thú Bernburg
 Lâu đài Bernburg


title: Cardiophorus tenggerensis

text:
Cardiophorus tenggerensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Aphanius chantrei

text:
Aphanius chantrei là một loài cá thuộc họ Cyprinodontidae. Nó là loài đặc hữu của Thổ Nhĩ Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1996. Aphanius chantrei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Thổ Nhĩ Kỳ
Động vật đặc hữu Thổ Nhĩ Kỳ
C


title: Nampty

text:
Nampty là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D8, hai bên bờ sông Selle, khoảng 10 dặm Anh về phía nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Nampty trên trang mạng của INSEE
 Nampty trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Stigmella hakekeae

text:
Stigmella hakekeae là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở New Zealand.

Chiều dài cánh trước khoảng 3 mm. Con trưởng thành bay vào every month except tháng 3 và tháng 4. There are four or five generations per year.

Ấu trùng ăn Olearia species, such as Olearia arborescens, Olearia ilicifolia, Olearia macrodonta, Olearia nummularifolia và Olearia paniculata. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna of New Zealand - Number 16: Nepticulidae (Insecta: Lepidoptera)

H


title: Sương Nguyệt Anh

text:
Nguyễn Ngọc Khuê (1 tháng 2 năm 1864 - 20 tháng 1 năm 1921), thường được biết đến với bút danh Sương Nguyệt Anh (chữ Hán: 孀月英), là một nhà thơ và là chủ bút nữ đầu tiên của Việt Nam. Tờ báo Nữ giới chung (女界鐘) do bà phụ trách là tờ báo đầu tiên của phụ nữ được xuất bản tại Sài Gòn.

Tên
Sương Nguyệt Anh tên thật là Nguyễn Thị Ngọc Khuê (theo "Nguyễn chi thế phổ"), tuy nhiên tên ghi trên bia mộ lại là Nguyễn Ngọc Khuê, tự là Nguyệt Anh.

Bút hiệu Sương Nguyệt Anh của bà có nghĩa là "Góa phụ Nguyệt Anh". Ngoài bút hiệu Sương Nguyệt Anh, bà còn ký nhiều bút hiệu khác như: Xuân Khuê, Nguyệt Nga, Nguyệt Anh.

Tiểu sử

Sương Nguyệt Anh sinh tại làng An Bình Đông (nay là xã An Đức), huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Bà là con gái thứ tư (cho nên trong gia tộc thường gọi bà là Năm Hạnh) của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, mẹ là bà Lê Thị Điền, người làng Thanh Ba, huyện Cần Giuộc.

Thuở nhỏ, bà cùng người chị tên là Nguyễn Thị Xuyến, được cha (Đồ Chiểu) truyền dạy nên giỏi cả chữ Hán lẫn chữ Nôm. Khi cả hai khôn lớn, nổi tiếng tài sắc, được người quanh vùng ca tụng gọi là Nhị Kiều.

Năm 1888, Sương Nguyệt Anh được 24 tuổi thì cha mất. Tri phủ Ba Tường đến hỏi bà làm vợ không được, nên mang lòng oán hận, tìm cách hãm hại. Để tránh tai hoạ, bà cùng gia đình người anh (Nguyễn Đình Chúc) chuyển sang Cái Nứa (Mỹ Tho) rồi dời về Rạch Miễu ở nhờ nhà ông nghè Trương Văn Mân. Ở đây, bà kết duyên với một phó tổng sở tại, góa vợ tên Nguyễn Công Tính, sinh được một bé gái tên là Nguyễn Thị Vinh. Năm con gái được 2 tuổi thì chồng mất. Từ đó bà thủ tiết nuôi con, thờ chồng và mở trường dạy chữ Nho cho học trò trong vùng để sinh sống. Và cũng từ đó, bà thêm trước bút hiệu Nguyệt Anh một chữ "Sương" (孀), thành "Sương Nguyệt Anh", có nghĩa là "Góa phụ Nguyệt Anh".

Những năm 1906-1908, hưởng ứng phong trào Đông Du của Phan Bội Châu, bà bán một phần điền sản và vận động quyên góp để giúp học sinh xuất dương sang Nhật du học.

Năm 1917, Sương Nguyệt Anh được một nhóm chí sĩ ái quốc mời làm chủ bút tờ Nữ giới chung (nghĩa là "tiếng chuông của nữ giới"). Tờ báo ra số đầu tiên ngày 1 tháng 2 năm 1918, với chủ trương nâng cao dân trí, khuyến khích công nông thương và nhất là đề cao vai trò phụ nữ trong xã hội. Tờ báo phát hành định kỳ hàng tuần với các chuyên mục: xã thuyết, văn nghệ, gia chánh, học nghề, cùng các trang lời hay ý đẹp và mẹ con nói chuyện. Có thể nói, "Nữ giới chung" là tờ báo đầu tiên ở Việt Nam thời đó chú trọng đến việc dạy nữ công, đức hạnh phụ nữ và phê phán những luật lệ khắt khe đối với nữ giới.

Nhưng dù ngòi bút của Sương Nguyệt Anh có khéo léo đến đâu, tầm ảnh hưởng của tờ báo này khiến mật thám Pháp e ngại. Tháng 7 năm 1918, tờ Nữ giới chung bị đình bản. Cũng ngay lúc này, người con gái độc nhất của bà (Nguyễn Thị Vinh) vừa sinh nở xong, ngã bệnh qua đời.

Sau đó mắt bà bị bệnh, thường xuyên đau nhức và sức khoẻ cũng dần suy kiệt. Nghe lời thầy thuốc, Sương Nguyệt Anh dẫn cháu ngoại trở về Mỹ Chánh Hoà (Ba Tri), nương náu nơi nhà người em út tên là Nguyễn Đình Chiêm để chạy chữa, nhưng chỉ một thời gian ngắn sau, đôi mắt bà bị mù loà hẳn.

Từ đó, sớm chiều bà lại tiếp tục dò dẫm bốc thuốc, dạy học và sáng tác thơ văn. Sáng sớm ngày 12 tháng Chạp năm Tân Dậu (tức 9 tháng 1 năm 1922), Sương Nguyệt Anh trút hơi thở cuối cùng, lúc 58 tuổi.

Lúc đầu, mộ Sương Nguyệt Anh ở Mỹ Nhơn, về sau (năm 1959) được đồng bào cải táng dời về nằm cạnh mộ phần của song thân bà, tức nằm trong khu đền thờ và mộ Nguyễn Đình Chiểu tại xã An Đức, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre ngày nay.

Tác phẩm
Sương Nguyệt Anh sáng tác nhiều, nhưng không gom thành tập. Nay chỉ còn tản mác một số bài thơ, như: Đoan Ngọ nhật điếu Khuất Nguyên, Tức sự, Chinh Phụ thi, Thưởng bạch Mai, Vịnh ni cô, Vua Thành Thái vào Nam, Cảm tác khi lính Việt đi Âu chiến... và vài bài vè, như: Vè tiểu yêu, Vè Thầy Hỷ, Vè đánh đề...

Thơ
Ngoài bản dịch bộ Yên Sơn ngoại sử của Trung Quốc ra thơ lục bát, một số ít bài thơ chữ Hán, thể vè lục bát; thơ của Sương Nguyệt Anh phần lớn là thơ Nôm, theo thể Đường luật.

Để bộc lộ cuộc nợ duyên dang dở của mình, bà viết:
Năm canh thức nhấp... năm canh những
Nửa gối so le, nửa gối chờVườn én rủ ren trên lối cũ,
Canh gà xao xác giục tình xưa...

Nhưng phần nhiều, thơ của bà là để đối đáp lại những người đã trêu ghẹo, đã tỏ tình với mình, nhằm nêu lên đức kiên trinh của người phụ nữ Nam Bộ, như Tiễn ông Kinh Hối nhậm chức kinh lịch ở Sa Đéc, Hoạ thơ Bảy Nguyện, Hoạ thơ Phủ Ngọc, Hoạ thơ Bái Liêu, Thưởng Bạch Mai, Vịnh ni cô,....

Trong số bài thơ khác, Sương Nguyệt Anh đã kín đáo gửi gắm tấm lòng yêu nước, thương dân, quan tâm đến thời cuộc, trích:Vui lòng thánh đế nơi xe ngựa,
Xót dạ thần dân chốn lửa thanNước mắt có cùng trời đất biết,
Biển dâu một cuộc thấy mà thương.
(Vua Thành Thái vào Nam)

Năm 1915, ông Việt Sĩ sau khi đã khen ngợi Sương Nguyệt Anh rằng: Cuộc đời bà đã trải qua biết bao đau khổ, nhưng biết bao nỗi khổ đó hình như để thử thách người thiếu phụ kiên trinh, ông còn nhận định như sau: Nhắc đến Sương Nguyệt Anh, người ta còn thấy lại nơi bà một tấm gương hoạt động cho phái nữ lưu; người ta không quên một cây bút rắn rỏi đã từng nêu trên tờ Nữ giới chung nhiều vấn đề lý thú về phận sự đàn bà đối với gia đình và xã hội. Trong buổi giao thời, phụ nữ nước nhà vừa ra khỏi khuê môn để tiếp xúc với văn hóa Âu Tây, bà Sương Nguyệt Anh rất xứng đáng là nữ sĩ tiền phong trên đất Việt.

 Vinh danh
Bút hiệu Sương Nguyệt Anh của bà được đặt cho tên đường tại nhiều nơi ở Việt Nam như Đà Lạt, Thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu...

Nhầm lẫn
Nhầm bút hiệu
Bút hiệu của bà trước đây bị nhầm thành "Sương Nguyệt Ánh". Theo bài "Sương Nguyệt Anh hay Sương Nguyệt Ánh? Hay Nguyệt Anh thị?" trong tác phẩm "Úc Viên thi thoại" của tác giả Đông Hồ (xuất bản năm 1969), thì việc nhầm lẫn này có thể xuất phát từ sự hiểu nhầm một câu trong bài thơ "Vịnh hoa mai trên núi Điện Bà Tây Ninh" của bà:Tuyết đượm nhành tiên in sắc trắng
''Sương pha bóng nguyệt ánh màu ngân

Vì sự nhầm lẫn này mà các con đường được đặt theo bút hiệu của bà cũng bị ghi sai tên thành đường Sương Nguyệt Ánh. Việc sai tên này đã được khắc phục, song nhiều bảng hiệu trên đường vẫn dùng tên sai.

Nhầm ảnh chân dung
Google Doodle ngày 1 tháng 2 năm 2023 tôn vinh bà với danh hiệu là nữ tổng biên tập đầu tiên của tờ báo phụ nữ đầu tiên ở Việt Nam. Tuy nhiên, ảnh vẽ chân dung của bà trên Google Doodle lại là của nhà giáo Đặng Kim Chi, hiệu trưởng đầu tiên của Trường nữ trung học tổng hợp Sương Nguyệt Anh thành lập năm 1971 tại Sài Gòn (nay là Trường THCS - THPT Sương Nguyệt Anh tại Phường 3, Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh). Chỉ một ngày sau khi đăng Google Doodle này, đại diện Google tại Việt Nam và họa sĩ vẽ ảnh Google Doodle về bà đã xin lỗi vì sai sót này. Bức ảnh Google Doodle vẽ sai chân dung bà Sương Nguyệt Anh sau đó đã bị xóa khỏi website của Google Doodle.

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

Sương Nguyệt Anh  trên trang web của hội Phụ nữ VN
Sương Nguyệt Anh  trên trang web của tỉnh Bến Tre

Người Ba Tri
Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc
Người khiếm thị
Nữ giới thời Nguyễn
Nguyễn Đình Chiểu
 Người chủ bút


title: Hạt Sigma

text:
Hạt sigma thuộc gia đình Hadron, nhóm baryon. Hạt được cấu tạo từ ba quark.

Danh sách các hạt Sigma
Các ký hiệu được dùng trong bảng: I (isospin), J (total angular momentum), P (parity), u (up quark), d (down quark), s (strange quark), c (charm quark), b (quark đáy), Q (Điện tích), B (baryon number), S (strangeness), C (charmness), B′ (bottomness), T (topness).

Jp=+ Sigma

JP=+ Sigma

Tham khảo

Hạt sơ cấp
Hạt tổ hợp
Hadron
Baryon
Hyperon


title: Chalandry-Elaire

text:
Chalandry-Elaire  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Chalandryelaire


title: Landshut (huyện)

text:
Landshut là một huyện ở bang Bayern, Đức. Huyện này giáp các huyện (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Kelheim, Straubing-Bogen, Dingolfing-Landau, Rottal-Inn, Mühldorf, Erding và Freising. Thành phố Landshut nằm trong huyện này nhưng không thuộc huyện này. Tuy nhiên, thành phố này lại là thủ phủ hành chính.

Thành phố Landshut đã được lập năm 1204 bởi dòng họ Wittelsbach của Bayern. Kể từ đó, khu vực này luôn thuộc Bayern.

Huyện hiện nay đã được lập năm 1972 thông qua việc sáp nhập các huyện cũ Landshut, Rottenburg và Vilsbiburg cùng các đô thị xung quanh huyện

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức (tiếng Đức)

Huyện của bang Bayern

Hạ Bayern


title: Boreotrophon pacificus

text:
Boreotrophon pacificus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Boreotrophon


title: Chiêm Thành

text:
Chiêm Thành () là tên gọi của vương quốc Chăm Pa (tiếng Phạn: Campanagara) trong sử sách Việt Nam từ 877 đến 1693. Trước 859 Việt Nam gọi vương quốc này là Hoàn Vương. Đầu thế kỷ thứ 11, Chiêm Thành bao gồm 4 vùng đất (nhiều nguồn gọi là tiểu quốc) là: Amaravati (vùng Quảng Nam, Đà Nẵng ngày nay, và vùng Bình - Trị - Thiên nhưng sau này bị sáp nhập vào Đại Việt), Vijaya (vùng Quảng Ngãi, Bình Định ngày nay), Kauthara (vùng Phú Yên, Khánh Hòa ngày nay) và Panduranga (vùng Ninh Thuận và Bình Thuận ngày nay).

Các vương triều Chiêm Thành
(Các vương triều trước xin xem bài nhà nước Lâm Ấp và nhà nước Hoàn Vương)

Từ năm 875, sử Việt Nam gọi Chăm pa là Chiêm Thành Quốc. Riêng, vùng Phan Rang (Panduranga) ngày nay được gọi là Tân Đồng Long.

Vương triều thứ sáu (875-982/1000)
Sống mãi trong xa hoa, vương triều Panduranga trở nên yếu đuối. Sau hơn 20 năm chinh chiến với Angkor quyền hành trong nước lọt dần vào tay các dòng vương tôn miền Bắc, chính họ đã chống trả lại các đợt xâm lăng của đế quốc Angkor.

Năm 859, một vương tôn mang nhiều chiến công, tên Laksmindra Bhumisvara Gramasvamin, được triều thần đưa lên ngôi, hiệu Indravarman II.

Trong những năm 861, 862 và 865, quân Chiêm Thành tổ chức nhiều cuộc tấn công vào phủ An Nam, mang về rất nhiều lương thực và của cải.  Năm 889 vua Angkor là Yasovarman hai lần tiến quân vào Chiêm Thành nhưng đều bị đánh bại và chết trong rừng sâu (năm 890), một phần đất trên Đồng Nai thượng và lãnh thổ đông-bắc Angkor (cao nguyên Rattanakiri và Mondolkiri) đặt dưới quyền kiểm soát  của Chiêm.
 Jaya Indravarman II Kinh đô chính là Đồng Dương - Quảng Nam ngày nay. Thời gian của triều đại này là từ 875 - 889.
Jaya Sinhavarman I. Thời gian của triều đại này là từ 898 - 903. Ông là cháu gọi Indravarman II là cậu.
Jaya Caktivarman.
Bhadravarman II (vào khoảng những năm 908 đến năm 910).
Indravarman III. Vào năm 918, Indravarman III cho đúc tượng nữ thần Bhagavati bằng vàng dựng tại Tháp Bà. Năm 945 vua Khmer là Rajendravarman II cùng binh sĩ băng rừng từ Angkor vào Kauthara, cướp tượng nữ thần Bhagavati bằng vàng - vị thần bảo vệ xứ sở và là biểu tượng uy quyền của Chiêm Thành - trong tháp Yan Po Nagara mang về nước. Năm 965, Jaya Indravarman I cho dựng lại tượng nữ thần Bhagavati bằng đá ở Kauthara. Lúc này đạo Bà La Môn trở thành quốc giáo. Cũng trong giai đoạn này, đạo Hồi được truyền bá thông qua một quý tộc từ Java đến tị nạn là Rahdar Ahmed Abu Kamil (Naqid Amr Ali).
Paramesvaravarman I (Ba Mỹ Thuế hay Tốt Lợi Đà Bàn Ấn Đồ hoặc Ba Mĩ Thế Hạt Ấn Bồ). Năm 979, trước hoặc sau cái chết của Đinh Tiên Hoàng, ông đã tiếp đón Ngô Nhật Khánh (con Ngô Quyên, theo gia phả là cháu nội Ngô Quyền) lưu vong sang Chăm Pa, hỗ trợ binh lính cho Ngô Nhật Khánh để can thiệp vào việc kế thừa ngôi vua ở Đại Cố Việt và bị vua Lê Đại hành đánh tử trận (982?).
Lưu Kế Tông (983), kẻ đoạt ngôi. Năm 983, một quản giáp (trưởng làng) người Việt (?) sinh sống trên lãnh thổ Chăm Pa nổi lên, đoạt ngôi nhưng bị vua Lê Đại Hành đánh tự trận (983?). Trong thời gian Lưu Kế Tông trị vì, có một người Chăm gốc Hoa (?) tên Poulo Ngo (?) dẫn theo khoảng 150 người đổ bộ lên đảo Hải Nam và vùng duyên hải nam Quảng Châu tị nạn.
Indravarman IV (Ấn Đà Bàn Ngô Nhật Hoan), Đại Việt Sử Ký gọi là Băng Vương La, lên ngôi năm 983 sau khi Lưu Kế Tông chết, Ông dời đô từ Cửu Chau (Ô Lý) sang Tân Châu (Phật Thành) vào năm 982, 988 hoặc 1000 SCN.

Vương triều thứ bảy (982/1000-1044)
Indravarman IV (Ấn Đà Bàn Ngô Nhật Hoan), Đại Việt Sử Ký gọi là Băng Vương La, lên ngôi năm 983 sau khi Lưu Kế Tông chết, Ông dời đô từ Cửu Châu (Ô Lý) sang Tân Châu (Phật Thành) vào năm 982, 988 hoặc 1000 SCN.
Yan Pu Ku Vijaya (Dương Phô Củ). Cho dời đô về Vijaya(Đồ Bàn, Bình Định). Trị vì đến năm 1007.
Sri. Bi Trà (Xà Lời) lên ngôi.
Harivarman III
Paramecvaravarman II (phiên âm là Thi Nặc Bài Ma Diệp) tồn tại khoảng trước và sau năm 1021.
Vikrantvarman IV.
Jaya Sinhavarman II (phiên âm chữ Hán là Hình Bốc Tộc Li Trị Tinh Ba Phật) hay Sạ Đẫu. Trị vì từ 1041 đến năm 1044. Vua Lý Thái Tông đã đánh thành Phật Thệ, chém được Sạ Đẫu, bắt các vợ và cung nữ của Sạ Đẩu, trong đó có nàng Mỵ Ê.

Vương triều thứ tám (1044-1074)
Jaya Paramesvaravavarman I. Ứng Ni lên ngôi vào năm 1044, kết thúc trị vì năm 1060. Ông đàn áp sự chống đối của dân Panduragan.
Bhadravarman IV, làm vua khoảng 2 năm 1060 đến 1061.
Rudravarman III. Chế Củ (Dương Bộc Thi Lợi Luật Đà Bàn Ma Đề Bà) lên ngôi vào năm 1061. Năm 1069, vua Lý Thánh Tông đánh Chiêm Thành. Chế Củ dâng ba châu Bố Chính, Địa Lý (Quảng Bình), Ma Linh (Quảng Trị). Năm 1074 đưa vợ con và 3000 lính sang cư trú ở Đại Việt.

Vương triều thứ chín (1074-1139)
Harivarman IV. Nhà vua bắt đầu trị vì vào năm 1074, đánh phá biên giới Đại Việt, đánh Chân Lạp đến Cambhupura, đốt phá nhiều đền điện của Chân Lạp. Năm 1075, Lý Thường Kiệt đi đánh Chiêm Thành nhưng không thu được kết quả. Harivarman IV dựng lại kinh đô Indrapura (Quảng Nam) đã bị bỏ từ lâu và cho xây nhiều đền tại Mỹ Sơn.
Jaya Indravarman II (lần thứ nhất) từ năm 1080 đến 1081. Ông bị chú là Paramabhodistava truất quyền.
Paramabhodistava. Bắt đầu vào năm 1081, bị giết năm 1086 nên Jaya Indravarman II lên ngôi lần 2.
Jaya Indravarman II(lần thứ 2). Chế Ma Na bắt đầu trị vì năm 1086. Năm 1104, Chế Ma Na đánh ba châu Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính, nhưng bị Lý Thường Kiệt đánh bại.
Harivarman V (1114-1129)là cháu gọi Jaya Indravarman II là chú.

Vương triều thứ mười (1139-1145)
Jaya Indravarman III (1139-1145). Năm 1145, vua Chân Lạp là Suryavarman II đánh chiếm Vijaya, Jaya Indravarman III mất tích và triều đại này kết thúc.

Vương triều thứ mười một (1145-1318)
Rudravarman IV. Kinh đô chính là Panduranga. Kết thúc vào năm 1145.
Jaya Harivarman I (Chế Bì La Bút). Ông là hoàng tử Civanandana,con vua Rudravarman IV
Jaya Harivarman II. Ông là con vua Jaya Harivarman I. Làm vua khoảng 4 năm thì bị cướp ngôi.
Jaya Indravarman IV (1167-1190). Ông đã tấn công nước Angkor bằng một trận thủy chiến ngược dòng sông Mêkong. Có giả thuyết ông bị vua Cao Miên bắt trong một cuộc hành quân vào Chiêm Thành.

Sau đó vào năm 1190, Chiêm Thành chia thành hai tiểu vương quốc riêng: Vương quốc Vijaya và Vương quốc Panduranga. Vào năm 1192 thì lại hợp nhất lại.
Jaya Paramecvaravarman II lên ngôi năm 1226, từ đây người Chân Lạp tự ý rút khỏi Chiêm Thành. Ông là con cả vua Jaya Harivarman II.
Jaya Indravarman VI. Jaya Indravarman VI là vị vua có mối quan hệ giao hảo với Đại Việt. Ông bị ám sát và cướp ngôi năm 1257.
Indravarman V (1265-1285). Indravarman V có tên thật là Cri Harideva, người cháu đã ám sát vua Jaya Indravarman VI, và đến năm 1266 thì làm lễ đăng quang. Nhường ngôi cho thái tử Harifit tức vua Jaya Sinhavarman III
Jaya Sinhavarman III (Chế Mân). Năm 1305 - 1306, Chế Mân đem vàng bạc và Ô Lý (Ulik) làm lễ cưới công chúa Huyền Trân. Năm 1307, Chế Mân chết, nhà Trần dùng kế đưa Huyền Trân trở về.
Jaya Sinhavarman IV (Chế Chí) (1307-1312). Vua Trần Anh Tông sai quân đi đánh Chiêm Thành, bắt được Chế Chí đem về hành cung ở Gia Lâm, phong Chế Chí làm Hiệu Trung Vương, sau đó đổi thành Hiệu Thuận Vương. Chế Chí mất năm 1313. Tác Chí lên ngôi sau Chế Chí. Vào năm 1312 thì Chế Năng (Chế Đà A Bà Niêm) lên ngôi, trị vì cho đến năm 1318. Năm 1318, Chế Năng đánh chiếm hai châu Ô, Lý, nhưng bị thua và phải chạy sang Java.

Vương triều thứ mười hai (1318-1390)
Chế A Nan lên ngôi, trị vì từ năm 1318 đến năm 1342. Năm 1342, vua Trần Minh Tông sai Huệ Túc Vương Đại Niên đem quân đi đánh Chiêm Thành nhưng không được.
Trà Hoa Bồ Đề, con rể của Chế A Nan và là hậu duệ của Chế Mân, trị vì từ năm 1342 đến năm 1360. Khi lên ngôi bị con của Chế A Nan là Chế Mỗ phản đối dẫn đến cuộc chiến suốt 10 năm để tranh giành quyền lực. Năm 1360, Trà Hoa Bồ Đề chết.
Chế Bồng Nga (A Đáp A Giả). Em của Chế A Nan, trị vì từ năm 1360 đến năm 1390. Chế Bồng Nga đem quân đi đánh châu Hoá vào các năm 1361, 1362, 1366, 1368. Ông chết trận vào ngày 23 tháng 1 năm 1390.

Vương triều thứ mười ba (1390-1458)
La Khải (Các Thắng, 1390-1400). Ông là tướng của Chế Bồng Nga và Minh Sử gọi ông là Các Thắng. Minh Sử cho rằng Các Thắng đã phản bội và làm chết A Đáp A Giả (Chế Bồng Nga) rồi đoạt ngôi nên không công nhận là Vua Chăm Pa chính thức. Năm 1394, nhà Trần đánh La Khải và thu lại đất Hoá Châu. Năm 1400, La Khải chết và Ba Đích Lại lên ngôi.
Ba Đích Lại (Ngaok Glaong Wijaya, 1400-1441). Sau nhà Hồ bị nhà Minh tiêu diệt, một thời gian dài (1407-1428), Ba Đích Lại kiểm soát toàn bộ lãnh thổ Chăm Pa xưa từ Bắc Trung Bộ đến Cực Nam Trung Bộ dưới sự phù hộ của nhà Minh. Theo Minh Sử, ông đã tiếp đãi Đề đốc Trịnh Hòa thăm Chăm Pa rất nhiệt tình (1407). Ông có 4 văn bia bằng tiếng Chăm, và tự hào chiến thắng đối với các nước như Nagar Yuen (Đại Việt), Nagar Kur (Campuchia), Nagar Brah Kanda (một tiểu quốc bên cạnh Chăm Pa, hay la Bal Anguei?). Biên niên sử Mã Lai có ghi chép về vua Cempa (Chăm Pa) tên Po Geleng (=Po Glaong?).
Theo Biên niên sử Hoàng gia (Sakkahray Dakrai Putao), năm con trâu (1397), quân đội Jek đánh Bal Anguei, Vua Anguei tên Po Parican chết, dân tỵ nạn Bal Anguei đổ vào Bal Pangdarang (Pa-nrang, Pāṇḍuraṅga, vùng Phan Rang ngày nay).
Năm 1428, sau khi quân đội nhà Minh rút về, Ba Đích Lại đối mặt với Lê Lợi ở phía Bắc (Thăng Long) và Po Kasit, con của Po Parican ở phía Nam (Pāṇḍuraṅga). Năm 1434 và 1435, cuộc chiến tranh giành Hoá Châu giữa nhà Lê và Ba Đích Lại bắt đầu.
Ma Ha Bi Cai (Ca, 1441-1446). Năm 1446 bị quân nhà Lê bắt về Thăng Long.
Ma Ha Quý Lai (1446-1449). Ông là cháu của Ma Ha Bi Cai, bị em là Ma Ha Quý Do bắt giam và giành lấy ngôi vua.
Ma Ha Quý Do (1449-1458). Bị Bàn La Trà Nguyệt giết chết vào cuối năm 1457 đầu năm 1458

Vương triều thứ mười bốn (1458-1471)
Ban La Trà Nguyệt
Ban La Trà Toàn.

Năm 1470, vua Chiêm là Trà Toàn cầu viện nhà Minh, năm 1469, 1470 Trà Toàn sai quân đi đánh Hoá Châu. Năm 1471, vua Lê Thánh Tông (1460 1497) thân chinh đi đánh Chiêm Thành (Vương quốc Vijaya Chăm Pa), hạ thành Đồ Bàn, giết 60.000 người, bắt Trà Toàn và hơn 30.000 tù nhân, kết thúc triều đại thứ mười bốn của Chiêm Thành. Tướng Chiêm là Bô Trì Trì sai sứ vào cống xin xưng thần.

1471 - 1694
Năm 1472: Bô Trì Trì ở Phan Lũng (Pāṇḍuraṅga) tự xưng vương, giữ được 1/5 đất cũ Chiêm Thành. Lúc đó Chiêm Thành còn lại chia thành ba nước là Hoa Anh, Nam Bàn và Chiêm Thành (Đại Chiêm). Vùng đất từ đèo Cù Mông đến núi Thạch Bi các chúa Chăm Pa vẫn duy trì cho đến đời chúa Nguyễn Hoàng). Vua ở Biuh Bal Bat-si-nang, Pa-nrang (dòng dõi của vua Po Parican ở Bal Anguei, thất thủ vào năm 1397) vào năm 1471-1472 là Po Ku Brah (trị vì 1460-1494), con trai của Po Kasit, cháu ngoại của Po Parican.
Năm 1611, chúa Nguyễn Hoàng đem quân vào đánh Chiêm Thành, lấy phần đất từ đèo Cù Mông đến núi Thạch Bi, đặt làm Phủ Phú Yên.
Năm 1627 đến năm 1651. Pô Rome xưng vương. Dã sử ghi vợ của Pô Rome là con gái Chúa Nguyễn, tức công chúa Ngọc Hoa (Ngọc Khoa). Tuy nhiên, tất cả các sử sách chính thức như Đại Nam Thực Lục Tiền Biên, Gia phả Nguyễn Phúc Tộc, Biên niên sử Hoàng gia - Sakkahray Dakrai Putao và các văn bản Chăm khác đều không có ghi chép về sự kiện này, Truyện này nằm trong sưu tập của Aymonier và được Dohamide & Dorohiem giới thiệu với tên công chúa Bia Ut - hoàng hậu xứ Bắc. Cốt truyền này khớp với truyền thuyết về Po Phindisak trong cộng đồng Chăm Campuchia, vầ không khớp với mối quan hệ giữa Po Rome và Nguyễn Phúc Nguyên trong lịch sử.
Năm 1653. Bà Tấm đem quân đánh Phú Yên, bị quân chúa Nguyễn Phúc Tần đánh đuổi đến sông Phan Rang. Chiêm Thành đã mất phần đất Bắc Phan Lũng, giới hạn từ phía Tây sông Phan Rang (Sông Dinh) trở vào (Nam Phan Lũng).
Năm 1692. Bà Tranh đem quân đi cướp phá. Đến năm 1693, bị quân chúa Nguyễn Phúc Chu đánh bại. Bà Tranh bị bắt, giam tại Hòn Chén đến năm 1694 thì mất. Đổi Chiêm Thành Quốc thành Thuận Thành Trấn, rồi thành Bình Thuận Phủ.
Năm 1694. Quý tộc người Chăm Ốc Nha Đát và tướng người La Vũ (Đại Nam Thực Lục Tiền Biên ghi là người Thanh) A Ban phản công, đánh bại quân đội chúa Nguyễn. Theo Đại Nam Thực Lục Tiền Biên (1848) và Hoa Di Biến Thái (1694), hơn 1.000 lính và 13 tướng Nguyễn bị giết chết.
Năm 1695. Chúa Nguyễn Phúc Chu cầu hòa với quân đội Chăm, cho phép lập lại Thuận Thành Trấn vương, phong Kế Bá Tử làm Trấn Vương, cai trị Thuận Thành Dân (người Chăm và các dân tộc miền núi Cực Nam Trung Bộ - Nam Tây Nguyên – Đông Nam Bộ).

Tham khảo

 Nguyễn Văn Huy. Tìm hiểu cộng đồng người Chăm tại Việt. Nam

Lịch sử Chăm Pa


title: 7669 Malše

text:
7669 Malše là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1692.4560137 ngày (4.63 năm).

Nó được phát hiện ngày 4 tháng 8 năm 1995.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Paratrigona permixta

text:
Paratrigona permixta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Camargo & Moure mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Paratrigona
Động vật được mô tả năm 1994


title: Sympistis dunbari

text:
Sympistis dunbari là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở wet coastal forests phía tây của dãy núi Cascade, as far phía bắc as British Columbia, phía nam đến Utah, California và Arizona.

Oncocnemis definita trước đây được xem là đồng âm của Oncocnemis dunbari, nhưng nay được xem là một loài riêng biệt, Sympistis definita.

Sải cánh dài khoảng 34 mm.

Ấu trùng ăn the foliage của Holodiscus discolor.

If disturbed, the caterpillar of this species will leap two hoặc three inches upwards.

Liên kết ngoài
Image at mothphotographersgroup
Macromoths of Northwest Forests và Woodlands
Information about larval stage

Chú thích

Sympistis


title: Phúc Hưng, Chương Hóa

text:
Phúc Hưng () là một hương (xã) của huyện Chương Hóa, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương nằm ở ven biển và có khu đất ngập nước Phúc Bảo. Tổng diện tích của Phúc Hưng là 49,8928 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 48.726 người thuộc 12.179 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 976,6 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Chương Hóa


Các địa điểm thời tiền sử và hang động nghệ thuật của thung lũng Vézère là một Di sản thế giới được UNESCO công nhận tại Pháp từ năm 1979. Nó liệt kê gồm 15 địa điểm thời tiền sử ở thung lũng Vézère thuộc tỉnh Dordogne, chủ yếu là nằm xung quanh xã Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil, nơi được mệnh danh là "Thủ đô thời tiền sử". Thung lũng này đặc biệt phong phú các địa điểm khảo cổ thời tiền sử, với hơn 150 địa điểm được biết đến, bao gồm 25 hang động nghệ thuật trang trí, và đã đóng vai trò thiết yếu trong nghiên cứu về nghệ thuật thời đại đồ đá cũ.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Pháp


title: Phước Ninh (định hướng)

text:
Phước Ninh có thể là một trong số các địa danh sau:

 Phường Phước Ninh, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng.
 Xã Phước Ninh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận.
 Xã Phước Ninh, huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam.
 Xã Phước Ninh, huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh.


title: Bò sát răng thú

text:
Theriodontia (nghĩa là "răng thú", ý muốn nói tới răng giống như răng thú nhiều hơn), là nhóm chính thứ ba của bộ Therapsida. Chúng có thể được định nghĩa theo các thuật ngữ truyền thống của phân loại Linnaeus, trong trường hợp đó chúng là một phân bộ của bò sát giống như thú đã sinh sống từ Trung Permi tới Trung Creta, hoặc theo các thuật ngữ của miêu tả theo nhánh học, trong trường hợp đó chúng bao gồm không chỉ các bò sát răng thú truyền thống mà còn bao gồm cả các hậu duệ còn sinh tồn là động vật có vú (theo cùng một cách, khi nói theo kiểu của miêu tả theo nhánh, như khủng long hông thú (Theropoda) bao gồm cả chim như là một phân nhánh của nó).

Bò sát răng thú đã xuất hiện cùng như đồng thời với Anomodontia (bò sát răng lạ), khoảng 265 triệu năm trước, trong kỷ nguyên thuộc Permi giữa. Ngay cả những con bò sát răng thú thời kỳ đầu này cũng giống như động vật có vú nhiều hơn so với những người anh em đương thời của chúng thuộc các phân bộ Anomodontia và Dinocephalia (bò sát đầu khủng long).

Bò sát răng thú được chia ra thành ba nhóm hay ba phân bộ chính là: Gorgonopsia (bò sát mặt Gorgon), Therocephalia (bò sát đầu thú) và Cynodontia (bò sát răng chó). Các loài bò sát răng thú đầu tiên có thể là động vật máu nóng. Các dạng ban đầu là động vật ăn thịt, nhưng một vài nhóm xuất hiện muộn hơn đã trở thành động vật ăn cỏ trong kỷ Trias.

Quai hàm của động vật răng thú trông giống như của thú nhiều hơn khi so với các loài Therapsida khác, vì hàm dưới của chúng đã lớn hơn, tạo cho chúng khả năng nhai hiệu quả hơn. Ngoài ra, một vài xương khác từng nằm ở hàm dưới (thấy có ở bò sát), đã di chuyển vào các tai, cho phép bò sát răng thú nghe tốt hơn và miệng há ra rộng hơn. Điều này làm cho bò sát răng thú trở thành nhóm thành công nhất trong số các loài Synapsida.

Eutheriodontia là tên khoa học để chỉ tất cả các dạng bò sát răng thú nào không thuộc về phân bộ Gorgonopsia (nhóm bò sát răng thú cổ và nguyên thủy nhất). Nó bao gồm hai phân bộ là Therocephalia và Cynodontia cùng các hậu duệ của phân bộ này là động vật có vú. Tên gọi khoa học này có nghĩa là "bò sát răng thú thật sự". Eutheriodontia có hộp sọ lớn hơn, phù hợp với não lớn hơn và các cơ quai hàm đã được hoàn thiện.

Theriodontia (Eutheriodontia) là một trong hai nhóm Synapsida còn sống sót sau sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi–kỷ Trias, nhóm kia là cận bộ Dicynodontia (bò sát hai răng chó) của phân bộ bò sát răng lạ. Phân bộ Therocephalia bao gồm cả các dạng ăn thịt và ăn cỏ; và cả hai nhóm này đều bị tiêu diệt sau Trias sớm. Nhóm bò sát răng thú còn lại là bò sát răng chó (Cynodontia), cũng bao gồm các dạng ăn thịt (như Cynognathus), và các dạng ăn cỏ mới tiến hóa (như thú răng ngang (Traversodontidae)). Trong khi Traversodontidae trong phần lớn thời gian tồn tại có kích thước từ trung bình tới lớn hợp lý (chiều dài của các loài to lớn nhất đạt tới 2 m), thì các dạng ăn thịt đã trở thành nhỏ hơn rất nhiều khi kỷ Trias diễn ra. Vào cuối kỷ Trias các loài bò sát răng chó nhỏ, bao gồm thú răng ba mấu (Tritylodontiadae), có lẽ có họ hàng hay là hậu duệ từ Travsersodontidae, giống như động vật gặm nhấm, và thú răng ba góc (Trithelodontidae) nhỏ bé giống như chuột chù, đã tiến hóa thành những động vật có vú đầu tiên. Các loài thú răng ba góc đã bị tiêu diệt trong kỷ Jura, và các loài thú răng ba mấu còn sinh tồn trong kỷ Creta, nhưng động vật có vú vẫn tiếp tục tiến hóa. Nhiều nhóm động vật có vú đã xoay xở để tồn tại qua sự kiện tuyệt chủng kỷ Creta–phân đại đệ Tam, là sự kiện tuyệt chủng đã loại bỏ các dạng khủng long không phải chim, cho phép động vật có vú đa dạng hóa và thống lĩnh Trái Đất cho tới nay.

Phát sinh loài
Phát sinh loài của Theriodontia (Động vật có vú và các họ hàng đã tuyệt chủng):

THERAPSIDA
 Biarmosuchia † (Eotitanosuchia, Phthinosuchia)
 Dinocephalia †
 Anomodontia †
 Dicynodontia †
 Theriodontia
 Gorgonopsia †
 Gorgonopsidae †
 Eutheriodontia
 Therocephalia †
 Lycosuchidae †
 Scylacosauria †
 Scylacosauridae †
 Eutherocephalia †
 Akidnognathidae † (=Annatherapsididae, Euchambersiidae, Moschorhinidae)
 Hofmeyriidae †
 Whaitsiidae †
 Baurioidea †
 Ictidosuchidae †
 Ictidosuchopsidae †
 Regisauridae †
 Lycideopsidae †
 Ericiolacertidae †
 Bauriidae †
 Cynodontia
 Charassognathus †
 Dviniidae †
 Procynosuchidae †
 Epicynodontia
 Galesauridae †
 Thrinaxodontidae †
 Eucynodontia
 Cynognathia †
 Cynognathidae †
 Diademodontidae †
 Trirachodontidae †
 Traversodontidae †
 Tritylodontidae †
 Probainognathia
 Lumkuia †
 Ecteninion †
 Chiniquodontidae †
 Probainognathidae †
 Ictidosauria †
 Trithelodontidae †
 Mammaliaformes

Xem thêm
 Tiến hóa của động vật có vú
 Anomodontia
 Niên biểu tiến hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Theriodontia  - tại Paleos

Therapsida


title: Lasiopogon (Asteraceae)

text:
Lasiopogon là một chi thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.

Danh sách loài
Chi này có các loài sau:

 Lasiopogon brachypterus O.Hoffm. ex Zahlbr.
 Lasiopogon debilis (Thunb.) Hilliard
 Lasiopogon glomeratus Hilliard
 Lasiopogon glomerulatus (Harv.) Hilliard
 Lasiopogon lanatum
 Lasiopogon micropoides DC.
 Lasiopogon minutus (B.Nord.) Hilliard & B.L.Burtt
 Lasiopogon molluginoides
 Lasiopogon muscoides (Desf.) DC.
 Lasiopogon ponticulus Hilliard
 Lasiopogon volkii (B.Nord.) Hilliard

Chú thích

Tham khảo
 Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.


title: Mecodina

text:
Mecodina là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Mecodina bisignata Walker, 1865
 Mecodina lanceola Guenée, 1852
 Mecodina praecipua Walker, 1865

Chú thích

Tham khảo

 Mecodina at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Mecodina
Catocalini


title: Thera variata

text:
Thera variata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở khắp châu Âu, North châu Á và Nhật Bản. The Common name Spruce Carpet is also used when referring to Thera britannica.

Chiều dài cánh trước là 13–17 mm. Con trưởng thành bay làm hai đợt from giữa tháng 4 đến giữa tháng 10 .

Ấu trùng ăn spruce và other Pinophyta.

Hình ảnh

Ghi chú
Mùa bướm bay ở đây là ở Bỉ và Hà Lan. Ở các khu vực phân bố khác có thể khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vlindernet
waarneming.nl
Lepidoptera of Belgium

Thera
Côn trùng châu Âu


title: Bellecombe

text:
Bellecombe là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Saint-Claude, tổng Les Bouchoux. Tọa độ địa lý của xã là 46° 18' vĩ độ bắc, 05° 54' kinh độ đông. Bellecombe nằm trên độ cao trung bình là 1.200 mét trên mặt nước biển, có điểm thấp nhất là 1.150 mét và điểm cao nhất là 1.380 mét. Xã có diện tích 12.17 km², dân số vào thời điểm 2005 là 91 người; mật độ dân số là 7 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Echinolittorina omanensis

text:
Echinolittorina omanensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Echinolittorina


title: Oliva irisans

text:
Oliva irisans là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oliva


title: Phụ Ninh

text:
Phụ Ninh (chữ Hán phồn thể:阜寧縣, chữ Hán giản thể: 阜宁县) là một huyện thuộc địa cấp thị Diêm Thành, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1439 ki-lô-mét vuông, dân số 1,06 người. Mã số bưu chính 224400. Chính quyền huyện đóng ở trấn Phụ Thành. Về mặt hành chính, huyện này được chia ra các đơn vị gồm 20 trấn: Phụ Thành, Câu Đôn, Ngô Than, Hợp Lợi, Trần Lương, Thi Trang, Tam Táo, Quách Thự, Tân Câu, Trần Tập, Dương Trại, Lô Bồ, Thạc Tập, Bản Hồ, Đông Câu, Ích Lâm, Công Hưng, Dương Tập, Cổ Hà, La Kiều.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Diêm Thành


title: Chongjin

text:
Ch'ŏngjin (; ; Hán Việt: Thanh Tân) là thủ phủ của tỉnh Hamgyong Bắc và là thành phố lớn thứ ba tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Nó đôi khi còn được gọi là "thành phố sắt". Từ năm 1960 đến 1967 và từ năm 1977 đến 1985, Ch'ŏngjin được tách khỏi tỉnh Hamgyŏng Bắc và trở thành một thành phố trực thuộc trung ương (Chikhalsi). Trước năm 1960, từ năm 1967 đến 1977, và từ năm 1985 đến nay, thành phố sáp nhập trở lại vào tỉnh Hamgyŏng Bắc.

Lịch sử
Chongjin từng là một làng chài nhỏ trước khi Nhật Bản chiếm đóng Triều Tiên; ngày thành lập của nó là không rõ. Các ký tự Trung Quốc cho tên của nó có nghĩa là 'lòng sông trong vắt'.
Trong Chiến tranh Nga-Nhật năm 1904-1905, các lực lượng đế quốc Nhật Bản đã đổ bộ vào Chongjin và thành lập một căn cứ tiếp tế do nằm gần chiến tuyến trong vùng Mãn Châu. Người Nhật vẫn ở lại đây sau khi kết thúc chiến tranh, và vào năm 1908, họ tuyên bố thành phố là một cảng giao dịch mở cho cả việc vận chuyển tài nguyên của Triều Tiên và là điểm dừng chân của các tài nguyên từ Trung Quốc. Thành phố này được biết đến trong thời kỳ này với tên gọi là Seishin, theo cách phát âm tiếng Nhật của các ký tự Trung Quốc cho tên của nó. Sư đoàn 19 của Quân đội Hoàng gia Nhật Bản có trụ sở tại Ranam từ năm 1918, nơi Nhật Bản xây dựng một thành phố theo kế hoạch mới dựa trên một mạng lưới đường phố hình chữ nhật. Năm 1930, tập đoàn Nhật Nippon Steel đã xây dựng một nhà máy thép lớn, công trường thép Seishin, trong thành phố. Ranam bị sáp nhập vào Chongjin năm 1940, được nâng cấp lên thành thành phố. Thành phố đã bị tàn phá sau một cuộc kháng chiến ngắn ngủi của Liên Xô vào ngày 13 tháng 8 năm 1945, chỉ hai ngày trước khi kết thúc Thế chiến thứ II.

Dưới sự quản lý của Bắc Triều Tiên, Chongjin vẫn là một trung tâm quân sự và công nghiệp quan trọng. Nó được quản lý trực tiếp bởi chính phủ trung ương từ năm 1960-1967 và từ 1977-1988.

Trong nạn đói Bắc Triều Tiên những năm 1990, Chongjin là một trong những địa điểm bị ảnh hưởng nặng nề nhất ở nước này; tỷ lệ tử vong của người dân tại đây có thể lên tới 20 %. Điều kiện thành phố vẫn còn kém về khả năng cung cấp thực phẩm. Vấn đề này đã gây ra một số trường hợp bất ổn dân sự ở Chongjin, một điều hiếm thấy ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Ngày 4 tháng 3 năm 2008, một đám đông thương nhân nữ đã phản đối việc kiểm soát chặt chẽ thị trường của chính quyền. Giá ngũ cốc tăng và các nỗ lực của chính phủ nhằm cấm "bán hàng rong trên thị trường" đã được trích dẫn là nguyên nhân của các cuộc biểu tình. Do các cuộc biểu tình, chính quyền địa phương Chongjin "đã đăng một tuyên bố cho phép bán hàng rong trên các chợ." Vào ngày 24 tháng 8 năm 2008, một cuộc đụng độ đã xảy ra giữa các nhân viên tuần tra và các thương nhân nữ, đã leo thang thành một "cuộc biểu tình lớn". Được biết, chính quyền địa phương Chongjin đã ban hành các hướng dẫn bằng lời nói làm giảm bớt các hoạt động thực thi của các nhân viên tuần tra cho đến thời điểm khẩu phần ngũ cốc tiếp theo.

Năm 2003, chính quyền Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên đã cho thành lập một thương cảng cho vùng đông bắc Triều Tiên tại đây. Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Nga cũng mở các lãnh sự quán của mình tại Chongjin và là thành phố duy nhất tại Triều Tiên có lãnh sự quán.

Hành chính
Từ năm 1948 đến 1960, 1967 đến 1977, và 1987 đến nay, Ch'ŏngjin là một phần của tỉnh Hamgyong Bắc. Từ năm 1960 cho đến 1967, và từ 1977 đến 1987, Chongjin được quản lý như một thành phố trực thuộc trung ương.

Ch'ŏngjin được chia thành 7 phường ("Kuyŏk").

 Ch'ŏngam-guyŏk (청암구역; 青岩區域)
 P'ohang-guyŏk (포항구역; 浦港區域)
 Puyun-guyŏk (부윤구역; 富潤區域)
 Ranam-guyŏk (라남구역; 羅南區域)
 Sinam-guyŏk (신암구역; 新岩區域)
 Songp'yŏng-guyŏk (송평구역; 松坪區域)
 Sunam-guyŏk (수남구역; 水南區域)

Chongjin được chia thành 7 khu vực: Khu vực Thương mại Trung tâm phát triển về phía nam, và khu vực bờ biển gần với cửa sông Sosongchon. Thành phố cách biên giới Trung Quốc 80 km, và ví trí gần gũi đó cho phép thành phố có một thị trường phát triển với các hàng hóa Trung Quốc được bán trên đường phố. Ngoài thủ đô Bình Nhưỡng, Chongjin là một trong những nơi tiêu thụ hàng hóa lớn nhất tại CHDCND Triều Tiên.

Địa lý
Chongjin nằm ở đông bắc của Triều Tiên, thuộc tỉnh Hamgyong Bắc, gần Vịnh Đông Triều Tiên (vịnh Kyŏngsŏng) thuộc Biển Nhật Bản. Sông Sosong chạy qua thành phố; trong thành phố còn có suối Sonam và núi Komal.

Khí hậu
Chongjin có khí hậu lục địa ẩm ướt (phân loại khí hậu Köppen:  Dwb ) với mùa đông lạnh, khô và mùa hè ấm áp, mưa nhiều.

Kinh tế
Chongjin là một trong những trung tâm công nghiệp thép và sợi quan trọng của CHDCND Triều Tiên. Thành phố có một nhà máy đóng tàu, đầu máy, và một nhà máy cao su. Gần cảng là công ty thép Chongjin, công ty sợi hóa chất, nhà máy sản xuất mỏ than 10 tháng 5, và nhà máy sắt và thép Kimchaek (được gọi là Nippon Steel trong thời kỳ chiếm đóng của Nhật Bản); tuy nhiên các hoạt động công nghiệp trong thành phố đã bị trì trệ nghiêm trọng do thiếu nguồn lực. Mặc dù vậy, Chongjin được ước tính đóng góp 24% vào ngoại thương của Triều Tiên và nơi đặt một lãnh sự Trung Quốc thường trú phục vụ các thương nhân và doanh nhân Trung Quốc hoạt động ở phía đông bắc của đất nước này. Chongjin cũng có chợ Sunam, một ví dụ về mầm mống kinh tế thị trường ở CHDCND Triều Tiên.

Do tập trung nhiều ngành công nghiệp trong khu vực, Chongjin cũng là điểm đen về ô nhiễm không khí của Triều Tiên. Với sự sụp đổ của Liên Xô và sự thiếu hụt dầu sau đó để tạo ra điện, nhiều các nhà máy đã bị đóng cửa. Một trong những quan chức cấp cao đầu tiên của Liên Hợp Quốc được phép đến thăm khu vực này, Tun Myat, đã quan sát vào năm 1997 khi cuộc khủng hoảng kinh tế ở Triều Tiên lên đến đỉnh điểm: "Chongjin giống như một khu rừng kim loại phế liệu, với những nhà máy khổng lồ dường như biến mất trên hàng dặm và dặm đã được biến thành xô gỉ. Tôi đã đi khắp nơi trên thế giới, và tôi chưa bao giờ thấy bất cứ điều gì tương tự như thế này."

Các ngành công nghiệp khác
 Xưởng may Chosun – sản xuất vải Vinylon
 Công ty phát thanh truyền hình tỉnh Hangyong Bắc
 Công ty hươu Majon – làm thuốc từ gạc hươu
 Công ty xây dựng kim loại thứ hai
 Suối nước nóng Onpho – suối nước nóng được dành cho các quan chức của đảng và được bảo vệ bởi quân đội
 Hầm mỏ Soenggiryong – mỏ cao lanh

Khu vực này có ít đất canh tác, vì vậy nạn đói trong những năm 1990 đã khiến cư dân Chongjin đặc biệt khó khăn. Vào cuối những năm 1990, cư dân thành phố đã trải qua một tỷ lệ tử vong cao nhất từ nạn đói, có thể lên tới 20% dân số. Đến năm 1995, số lượng ếch địa phương bị tuyệt chủng do săn bắt quá mức.

Nhà tù
 Trong nhà tù Chongjin (trại tù chính trị Kwan-li-so số 25), một nhà tù lớn ở Susong-dong (phía bắc của Chongjin), hơn 3.000 tù nhân buộc phải sản xuất xe đạp và các sản phẩm tiêu dùng khác.
 Nhà tù Chongori (trại tù cải tạo Kyo-hwa-so 12) nằm ở giữa Chongjin và Hoeryong.
 Trại giam Nongpo, được xây dựng trong thời kỳ chiếm đóng của Nhật Bản, vẫn đang được sử dụng nhưng dưới sự quản lý mới.

Hàng hải
Cảng Chongjin đã trở thành một thành phần quan trọng trong vận tải thương mại quốc tế bận rộn với các khu vực lân cận của Đông Á và Đông Nam Á. Trong số tám cảng vận chuyển quốc tế của Triều Tiên, Chongjin được cho là quan trọng nhất về kinh tế (sau cảng Nampho ở bờ tây) và phục vụ như một cơ sở thương mại cho Nga và Nhật Bản. Chongjin cũng tự hào có một câu lạc bộ thủy thủ phục vụ cho các thuyền viên nước ngoài cũng như một cơ sở gặp gỡ cho người Triều Tiên và người nước ngoài tham gia vào vận tải thương mại.

Trung Quốc và Nga đã thành lập lãnh sự quán của họ ở Chongjin. Đây là thành phố duy nhất của Triều Tiên ngoài Bình Nhưỡng có một lãnh sự quán nước ngoài. Chongjin là trung tâm hành chính của tỉnh Hamgyong Bắc.

Giao thông

Hàng không
Sân bay Chongjin ở huyện Orang cách trung tâm thành phố 40 km. Sân bay có một đường băng  phục vụ cho cả mục địch quân sự và dân sự (CHO). Triều Tiên đã lên kế hoạch nâng cấp một sân bay cũ gần Hamhung vào cuối năm 2003, để nó có đường băng  và sẽ hoạt động như một sân bay quốc tế thứ hai của quốc gia bên cạnh sân bay quốc tế Sunan. Tuy nhiên, dự án này vẫn chưa được hoàn thành.

Đường sắt
Đường sắt Wonson-Rason và Đường sắt Chongjin-Rason (tuyến Pyongra) được vận hành bởi Korean State Railway kết nối Rason và thủ đô Bình Nhưỡng.

Giao thông đô thị
Chongjin là thành phố duy nhất ở Triều Tiên ngoài Bình Nhưỡng vận hành hệ thống xe điện. Những chuyến tàu này đều đã qua sử dụng từ Bình Nhưỡng. Ban đầu, nó được lên kế hoạch là một hệ thống , nhưng chỉ có giai đoạn 1, , và giai đoạn 2, , là đã hoàn thành. Giai đoạn 3, , đã không được hoàn thành do thiếu vốn. Ngoài ra, do thiếu điện, xe điện chạy không thường xuyên. Bên cạnh xe điện, xe điện bánh hơi đẩy cũng hoạt động, nhưng chúng chỉ hoạt động hai giờ một ngày. Taxi tư nhân không tồn tại.

Đường chính và duy nhất, được gọi là Đường số 1, là đường cao tốc có sáu làn, giao cắt với thành phố.

Giáo dục

Các trường đại học và cao đẳng
Có một số cơ sở giáo dục đại học do nhà nước đặt tại đây, chẳng hạn như:

 Đại học Công nghệ Chongjin
 Đại học mỏ Chongjin
 Đại học Sư phạm Chongjin 1 (Đại học Oh Jungheup)
 Đại học Sư phạm 2
 Đại học Hambuk
 Đại học Y Chongjin
 Đại học Công nghiệp nhẹ Chongjin
 Cao đẳng Kỹ thuật Kim loại Chongjin
 Cao đẳng Kỹ thuật Tự động hóa Chongjin

Trường Đại học Sư phạm Kim Jong-suk, được đặt theo tên mẹ của Kim Jong-il, Kim Jong-suk, tọa lạc ở Chongjin.

Trường học
Các trường dành cho học sinh tài năng và năng khiếu bao gồm:
 Trường trung học cơ sở số 1 Chongjin
 Học viện Ngoại ngữ Chongjin
 Viện nghệ thuật Chongjin

Văn hóa
Chongjin có một trung tâm nghiên cứu thủy sản. Thành phố cũng có các danh lam thắng cảnh nổi tiếng bao gồm suối nước nóng và núi Chilbo. Nơi đây có một vườn thú nhưng không có động vật trong đó. Đặc sản nổi tiếng nhất của Chongjin là thịt mực.

Thành phố này là quê hương của đội bóng đá Ch'ŏngjin Chandongcha.

Tờ báo địa phương của thành phố là Hambuk Daily.

Chongjin được giới thiệu trong cuốn sách Không có gì để ghen tị: Cuộc sống bình thường ở Triều Tiên của Barbara Demick.

Địa điểm văn hóa khác
 Nhà hát tỉnh Hamgyong Bắc
 Khách sạn Chonmasan cho du khách nước ngoài lưu trú, được xây dựng để truyền đạt sức mạnh của chính phủ đối với cá nhân; vào năm 1997, một nhân viên cứu trợ người Pháp từ tổ chức Action contre la Faim đã được phép ở lại đó nhưng không được ra khỏi khách sạn để quan sát tình trạng nạn đói.
 Quảng trường Pohanng có tượng đồng cao 25 feet và Bảo tàng Lịch sử Cách mạng
 Inmin Daehakseup Dang (Nhà học tập của mọi người)

Thành phố kết nghĩa
Chongjin có hai thành phố kết nghĩa:
 Trường Xuân, Trung Quốc
 Thành phố Cát Lâm, Trung Quốc

Hình ảnh

Tham khảo

Hamgyong Bắc
Thành phố cảng ở Bắc Triều Tiên


title: Preah Vihear (tỉnh)

text:
Tỉnh Preah Vihear, phiên âm tiếng Việt: Prết Vi-hia, là một tỉnh phía bắc của Campuchia. Phía bắc giáp tỉnh Champasak của Lào và các tỉnh Ubon Ratchathani, Sisaket của Thái Lan, phía đông giáp tỉnh Stung Treng, phía nam giáp tỉnh Kampong Thom, phía tây giáp tỉnh ỐtOddar Meancheay và Siem Reap. Tỉnh lỵ tỉnh này là thành phố Preah Vihear. Tên của tỉnh được đặt theo ngôi đền Prasat Preah Vihear.

Đơn vị hành chính
Tỉnh này bao gồm 8 huyện, thị:
 1301 Chey Saen
 1302 Chhaeb
 1303 Choam Khsant
 1304 Kuleaen
 1305 Rovieng
 1306 Sangkom Thmei
 1307 Tbaeng Mean chey
1308 Preah Vihear

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Preah Vihear province in pictures

Tỉnh của Campuchia


title: Vicchio

text:
Vicchio là một đô thị ở tỉnh Firenze trong vùng Toscana, tọa lạc khoảng 25 km về phía đông bắc của Florence. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.736 người và diện tích là 139 km².

Vicchio giáp các đô thị sau: Borgo San Lorenzo, Dicomano, Marradi, Pontassieve.

Biến động dân số

Thành phố kết nghĩa
 Tolmin, Slovenia, từ năm 1981

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị tỉnh Firenze


title: Vườn quốc gia Cape Arid

text:
Vườn quốc gia Cape Arid là một vườn quốc gia ở Tây Úc, Úc.

Tham khảo

Vườn quốc gia Tây Úc
IUCN Loại II


title: Syrnolopsis gracilis

text:
Syrnolopsis gracilis là một loài động vật chân bụng trong họ Thiaridae. Nó được tìm thấy ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, và Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

Syrnolopsis
Động vật được mô tả năm 1927


title: Exilia cortezi

text:
Exilia cortezi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ptychatractidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Exilia (Ptychatractidae)


title: Mật nghị Hồng y

text:
Mật nghị hồng y (hay còn gọi Cơ mật viện bầu Giáo hoàng) là một cuộc họp kín của Hồng y đoàn để bầu ra vị Giám mục của giáo phận Rôma, người sẽ trở thành giáo hoàng của Giáo hội Công giáo thay cho vị giáo hoàng trước đó vừa qua đời hoặc từ chức. Giáo hội Công giáo xem giáo hoàng là người kế vị thánh Phêrô để đứng đầu Giáo hội Công giáo tại trần gian. Mật nghị này là phương thức để chọn giáo hoàng trong suốt gần nửa thời gian tồn tại của giáo hội, giờ đây trở thành phương thức cổ xưa nhất còn đang được thi hành để chọn người đứng đầu một tổ chức.

Tên gọi
Trong tiếng Việt, cơ chế này thường được gọi là Mật nghị Hồng y hoặc Cơ mật viện bầu giáo hoàng. Chữ "mật" đã thể hiện bản chất của nó là nội bộ, kín đáo, và không thể có tác động từ bên ngoài. Cũng có khi gọi là Mật tuyển viện, nhưng việc sử dụng thuật ngữ "Mật tuyển viện" thì không chính xác. Vì theo quan điểm và đức tin Công giáo, "tuyển" (hay "tuyển chọn") người làm giáo hoàng không phải là việc của các hồng y, mà là việc của Thiên Chúa (chữ "tuyển" hay "tuyển chọn" hàm ý đây là đặc quyền của người cấp trên chọn ra người cấp dưới để làm việc cho mình). Do đó, các hồng y không có quyền "tuyển" giáo hoàng mà họ chỉ có thể bỏ phiếu bầu cho một người nào đó theo ý định cá nhân của họ (việc này hàm ý quyền của những người đồng cấp hoặc thấp hơn bầu ra một người lên làm lãnh đạo cho số đông).

Lịch sử mật nghị
Trong những thế kỷ đầu tiên của Giáo hội Công giáo, vị Giám mục Rome (giống như các giám mục khác) được chọn qua một cuộc họp của giáo sĩ và dân chúng Roma. Thành phần của cử tri được xác định một cách rõ ràng hơn, khi vào năm 1059, Hồng y đoàn được chỉ định là cơ cấu bầu cử duy nhất. Năm 1061, diễn ra cuộc Mật nghị Hồng y đầu tiên trong lịch sử, lúc này Hồng y đoàn đã bầu ra Giáo hoàng Alexanđê II. Từ đó, những chi tiết khác của quá trình bầu cử dần dần được xác lập.

Năm 1179, Giáo hoàng Alessandro III chính thức quyết việc việc loại trừ giáo dân ra khỏi việc bầu chọn giáo hoàng, và ấn định việc này chỉ dành các các hồng y. Tuy vậy, số lượng hồng y trong khoảng thời gian này số lượng rất ít, nằm trong khoảng từ 10 cho đến 20 vị, đến thế kỷ XIII thì nhiều hơn chút ít, nhưng không bao giờ vượt trên số lượng là 30 vị. Chính vì số lượng ít này, mà các hồng y khó có thể thỏa thuận nhằm bầu nên vị tân giáo hoàng, và tình trạng bầu chọn này thì kéo dài, có khi hàng tháng, có trường hợp tính bằng năm.

Giáo dân cho rằng việc kéo dài mật nghị, trống ngôi giáo hoàng là một thiệt hại của giáo hội, nên trong lịch sử đã ghi nhận 4 trường hợp giáo dân gây sức ép, buộc các hồng y chọn giáo hoàng cách nhanh chóng bằng việc khóa các cửa nơi các hồng y hội họp chọn giáo hoàng.

Trường hợp thứ nhất diễn ra năm 1216, dân thành Perugia, miền trung Italia đã thực hiện hoạt động khóa kín dinh thự của thành phố, nơi các hồng y chọn để bầu chọn tân giáo hoàng, gây sức ép buộc họ nhanh chóng đạt được thỏa thuận. Trường hợp thứ hai diễn ra tại Roma, ở đây, dân chúng cũng thực hiện các hành vi như thành Perugia, khi chọn nhốt các hồng y trong một dinh thự trên sườn đồi Palatino, trong cuộc bầu chọn người kế vị Giáo hoàng Gregorio IX, người qua đời năm 1241. Các hoạt động này lại tiếp túc tái diễn năm 1243 tại Anagni, sau khi Tòa Thánh trống ngôi đã 2 năm. Trường hợp cuối, gây được tiếng vang là việc dân thành Viterbo, năm 1268, khóa chặt 18 hồng y nhóm họp trong dinh thự giáo hoàng ở Viterbo. Tuy vậy lần này, các hồng y vẫn chưa thể thỏa thuận chọn ra tân giáo hoàng. Các nhân vật chính trị thế tục cũng muốn xen vào mật nghị này, mà điển hình là vua Pháp và các nhân vật có thế lực khác, nhưng mật nghị vẫn chưa thỏa thuận xong. Dân thành Viterbo, với sự khuyến khích của thánh Bonaventura, Bề trên Tổng quyền dòng Phanxicô, khóa dinh thự giáo hoàng và xây gạch lấp kín tất cả các cửa. Tuy vậy, các hồng y vẫn chưa đạt được thỏa thuận. Thấy sự việc kéo dài bất lợi, một lần nữa, dân thành leo lên nóc dinh thự, tháo gỡ mái che, chỉ cung cấp cho các Hồng y ăn bánh với nước lã. Sau thời gian trống tòa kỉ lục 2 năm, 9 tháng và 2 ngày, đã bầu chọn được Giáo hoàng Grêgôriô X.

Lịch sử nghi thức bầu chọn
Lịch sử của những cuộc can thiệp chính trị vào việc bầu chọn này và hậu quả của những lần thiếu vắng giáo hoàng trong một thời gian dài, nhất là những sự cố trong cuộc Bầu giáo hoàng 1268-1271, đã khiến Công đồng Lyons thứ hai ra quyết định vào năm 1274 rằng các cử tri phải giữ ở một nơi tách biệt, và không được phép rời khỏi nơi đó cho đến khi một vị Giám mục Roma mới được bầu ra. Mật nghị giờ đây được tổ chức tại nhà nguyện Sistina trong Lâu đài Vatican.

Giáo hoàng Grêgôriô X đã công bố tông hiến "Ubi pericolo", thiết lập "mật nghị hồng y" (Conclave). Từ này theo nghĩa La tinh là Cumclave, nghĩa là "với chìa khóa". Qua đó muốn nhấn mạnh đến việc giữ bí mật về tất cả những diễn tiến xảy ra kể từ khi các hồng y được thông báo về cái chết hoặc thoái vị của giáo hoàng, cho tới khi bầu chọn được giáo hoàng mới. Thuật ngữ này được sử dụng chính thức đầu tiên vào năm 1216, trong hoàn cảnh các hồng y đã chọn lựa tân giáo hoàng, lấy danh hiệu là Hônôriô III. Những quy định được đặt ra vô cùng tỉ mỉ lẫn nghiêm ngặt: 10 ngày sau khi giáo hoàng qua đời, các hồng y phải nhóm họp trong cùng dinh Tông Tòa nơi giáo hoàng qua đời, hoặc tại một thành phố khác, tùy theo hoàn cảnh, trong một phòng duy nhất, không có tường cũng chẳng có màn phân chia. Các hồng y buộc phải sống chung, không thể ra ngoài, cũng không được tiếp xúc với bên ngoài, không được nói bí mật với hồng y nào khác. Những chìa khóa nơi mật nghị phải được vị hồng y nhiếp chính giữ ở bên trong, và những chìa khóa bên ngoài do vị tư lệnh đội binh giữ. Thực phẩm được chuyển vào bên trong mật nghị qua một cửa sổ quay được canh giữ và kiểm soát cẩn mật để không một sứ điệp nào được chuyển qua cửa này. Nếu sau 3 ngày mà các hồng y không bầu được giáo hoàng mới, thì trong 5 ngày kế tiếp, các hồng y chỉ được một đĩa thực phẩm trong bữa ăn trưa và một đĩa trong bữa ăn tối; sau 5 ngày ấy, các hồng y chỉ được bánh, nước lã hoặc rượu mà thôi.

Các vị cử tri không thích quy định này, cho nên Giáo hoàng Ađrianô V đã tạm đình chỉ nó vào năm 1276 và Giáo hoàng Gioan XXI chính thức bãi bỏ vào cùng năm. Từ đó tình trạng bầu cử chậm chạp một lần nữa xuất hiện. Thánh Giáo hoàng Cêlestinô V, đã liên tiếp cho công bố 3 sắc chỉ (Quia in futurum, 28.9.1294; Pridem 27.10.1294; Constitutionem 10.12.1294) tái lập các quy luật về mật nghị bầu giáo hoàng. Từ đó đến nay, các quy luật về mật nghị luôn luôn được tuân giữ tuy có một số thay đổi để thích nghi với thời đại đan xen với kinh nghiệm của các hồng y.

Trong thế kỷ XX, nhiều giáo hoàng đã sửa chữa luật bầu cử với những quy định ngày càng chính xác và tỉ mỉ:

Với Tông Hiến "Vacante Sede Apostolica", Tông tòa khuyết vị, ngày 25 tháng 12 năm 1904, Thánh Giáo hoàng Piô X đã tập hợp các quy luật từ trước đó vào một văn kiện duy nhất. Lần đầu tiên trong lịch sử, giáo hoàng này ra tuyên bố nghiêm cấm bất kỳ sự can thiệp nào của chính quyền dân sự vào mật nghị chọn giáo hoàng.

Năm 1975, Giáo hoàng Phaolô VI ban hành Tông Hiến "Romano Pontifici eligendo", Bầu chọn giáo hoàng. Văn kiện này được bổ sung và sửa đổi bởi Tông hiến "Mục tử của toàn thể đoàn chiên Chúa" do Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II ban hành năm 1996.

Gần đây nhất là trường hợp Giáo hoàng Biển Đức XVI ban hành 2 tự sắc vào năm 2007 và ngày 22 tháng 2 năm 2013 thay đổi vài điểm trong Tông hiến của vị tiền nhiệm.

Nơi bầu chọn
Nhà nguyện Sistine là nơi diễn ra một trong những sự kiện đặc biệt và linh thiêng nhất của Giáo hội Công giáo. Đây là địa điểm các hồng y tổ chức bầu giáo hoàng mới sau khi một giáo hoàng qua đời hoặc thoái vị (như trường hợp tháng 2/2013 của Giáo hoàng Benedict XVI). Các hồng y phải cách ly hoàn toàn với thế giới và họ dùng một bếp lò sắt có ống khói nhỏ để thông báo ra bên ngoài tình hình bầu chọn.

Quy định mật nghị hiện nay

Quy tắc chung
Theo quy định hiện hành, cách thức duy nhất bầu chọn giáo hoàng là mở cuộc bỏ phiếu kín, và ứng viên đắc cử phải có ít nhất 2/3 số phiếu của các cử tri có mặt tại thời điểm bầu cử.

Theo truyền thống lâu đời, hai tính chất quan trọng của một Mật nghị Hồng y là tính cô lập và tính bí mật. Hiện nay, với Tông hiến mới nhất quy định về mật nghị, không có yêu cầu bắt buộc phải khóa kín các cửa ra vào và cửa sổ, chặn hành lang và thang máy. Đặc biệt, tính chất bí mật được kiểm tra cách nghiệm ngặt trước những phương tiện thu hình thu âm ngày nay. Theo quy định từ Tông hiến, trong thời gian mật nghị, các hồng y cử tri [dưới 80 tuổi] không được phép tiếp xúc với bên ngoài, không được đọc các báo chí, đài Radio, TV, điện thoại,... nói chung là bất kì phương tiện liên lạc nào để liên lạc với bất kì người nào ngoài mật nghị. Nhiệm vụ của Hồng y Nhiếp chính là yêu cầu các kỹ thuật viên đáng tin kiểm soát mọi ngóc ngách nơi diễn ra mật nghị, phát hiện, tháo gỡ các thiết bị thu âm, thu thanh và thu hình có thể được gắn vào nơi đây. Ngoài các việc trên, tránh bị lợi dụng từ thế giới bên ngoài, luật cấm mọi sự can thiệp từ bên ngoài đối với việc bầu chọn giáo hoàng. Hồng y nào nhận nhiệm vụ từ các chính phủ dân sự, đến mật nghị với yêu cầu phủ quyết bất kì ứng viên giáo hoàng nào, lập tức mang vạ tuyệt thông. Ngoài ra, để đảm bảo tính bí mật đối với các nhân viên phục vụ tại Mật nghị, Giáo hội Công giáo thiết lập vạ tuyệt thông tiền kết, chỉ được hóa giải bởi Tòa Thánh.

Ngoài ra, trong Tông hiến, giáo hoàng cũng có đôi lời nhắc nhở: "Tôi cũng ra lệnh cho các hồng y cử tri, với tất cả trách nhiệm nặng nề trong lương tâm, phải giữ mọi bí mật về cuộc bầu giáo hoàng, kể cả sau khi đã bầu vị giáo hoàng mới và không được vi phạm điều đó bằng bất cứ cách nào, trừ khi được phép đặc biệt và rõ ràng của chính đức giáo hoàng. Để các hồng y cử tri có thể tránh được sự tò mò của người khác và các bẫy họ giăng ra làm thương tổn phán đoán độc lập và tự do quyết định của các vị, tôi tuyệt đối cấm, không được du nhập với bất kỳ lý do gì những máy móc để thu hoặc phát lại âm thanh, hình ảnh hoặc chữ viết vào nơi diễn ra cuộc bầu cử, và nếu các máy đó hiện diện tại nơi ấy, thì không được sử dụng".

Quy tắc nhóm họp và bầu chọn
Mật nghị Hồng y khởi đầu bằng việc cử hành một thánh lễ cầu nguyện cho việc lựa chọn tân giáo hoàng. Các hồng y cử tri sau đó bắt đầu cuộc Mật nghị bằng một đoàn rước vào Nhà nguyện Sistina. Sau khi ổn định trong phòng bầu chọn, niên trưởng Hồng y đoàn đọc mẫu tuyên thệ, và mỗi hồng y, xếp hàng, tiến đến đặt tay trên Phúc âm, và tuyên thệ: ‘Tôi xin hứa quyết, bảo đảm và thề nguyền’. Ngoài tính bí mật được tuyên hứa được giữ gìn, các hồng y còn tuyên hứa giữ quy định Tông hiến Mục tử toàn thể đoàn chiên Chúa ‘Universi Dominici gregis’ và các nghi thức tuyên thệ khác, ví dụ như: ‘bất cứ ai trong chúng tôi, theo quan phòng thần linh, được tuyển chọn làm giáo hoàng sẽ dấn thân trung thành thi hành vai trò là người kế vị Thánh Phêrô làm mục tử của Giáo hội hoàn vũ’. Trong lịch sử, không có bất cứ mật nghị nào không có nghi thức tuyên thệ này. Sau khi các nghi thức tuyên thệ chấm dứt, vị trưởng ban lễ nghi tuyên bố cách rõ ràng và dõng dạc ‘extra omnes’, từ lúc đó, các cá nhân không có quyền tham dự mật nghị, phải rời Nhà nguyện Sistine.

Theo quy định, mỗi ngày các hồng y phải nhóm họp hai lần, sáng và chiều, tại Nhà nguyện Sistina, để bầu chọn tân giáo hoàng. Mỗi buổi tụ họp như vậy, nếu điều kiện cho phép, có thể tổ chức hai vòng bỏ phiếu. Một yêu cầu tỉ mỉ hơn đối với việc lựa chọn giáo hoàng, hồng y cử tri khi bỏ phiếu, giơ cao lá phiếu và đọc lời tuyên thệ: "Tôi xin Chúa Kitô, Đấng sẽ xét xử tôi, làm chứng rằng tôi bỏ phiếu cho người mà, theo Chúa, tôi thấy là phải bầu". Ngoài ra, để đảm bảo mọi hồng y dù dã đến dự họp nhưng vì tuổi cao sức yếu, bệnh liệt giường, thì nằm tại Nhà trọ thánh Martha, khi đó có 3 hồng y đem thùng phiếu chọn đến tận phòng của vị ấy.

Các hồng y sẽ viết sự tên ứng viên mình lựa chọn lên phiếu bầu và gấp lại làm đôi. Sau khi hoàn thành công việc chọn ứng viên, các hồng y xếp hàng đến nơi bỏ phiếu. Khi phiếu đã được bỏ xong, các hồng y kiểm phiếu thực hiện độc tác lắc mạnh thùng phiếu nhiều lần, nhằm mục đích hòa lẫn các phiếu, sau đó tiến hành kiểm đếm. Trong trường hợp phát hiện có số phiếu không tương ứng với số cử tri, thì tất cả phiếu này bị đốt đi, và các hồng y tiến hành bỏ phiếu lại.

Nếu số lượng phiếu bầu tương đương số lượng hồng y cử tri, sẽ tiến hành xác định kết quả bầu chọn. Một trong 3 hồng y kiểm phiếu sẽ có trách nhiệm dùng kim khâu các lá phiếu đã kiểm tra kết quả.

Nếu sau nhiều vòng bầu chọn đầu tiên, cụ thể là ba ngày đầu tiên bỏ phiếu mà các hồng y không thể chọn ra tân giáo hoàng, các hồng y cử tri phải dành một ngày, tập trung cầu nguyện, trao đổi ý kiến và nghe huấn dụ của Hồng y trưởng đẳng Phó tế, sau đó, tiếp tục thực hiện quy trình bầu cử khép kín. Trường hợp tiếp tục sau 7 lần bỏ phiếu nữa mà vẫn không có kết quả, thì nhóm hồng y cử tri tiếp tục tạm dừng việc bầu cử, chú tâm cầu nguyện và trao đổi với nhau. Lại nếu sau 7 lần bỏ phiếu, mà vẫn chưa có kết quả chọn tân giáo hoàng, thì tiếp tục tạm ngưng và diễn ra các hoạt động như cũ.

Cuộc bầu chọn trở nên phức tạp nếu đến lần bỏ phiếu thứ 33 hoặc 34 mà không kết quả 2/3 số phiếu thì các Hồng y được phát biểu ý kiến của mình về cách thức bầu cử mới, nếu cách đó đạt được đa số tuyệt đối các cử tri. Các hồng y cử tri cũng có thể tách riêng 2 vị đạt được số phiếu cao nhất, mời hồng y cử tri lựa chọn trừ chính hai vị ấy, vị nào đạt quá bán phiếu bầu chọn thì đắc cử được mời gọi phát biểu ý kiến về cách bầu cử và sau đó sẽ tiến hành việc bầu theo sự quyết định của đa số tuyệt đối các cử tri.

Sau mỗi vòng bầu chọn, các lá phiếu bầu chọn sẽ bị đốt trong một bếp lò đặt tại góc tường nhà nguyện. Theo truyền thống, khói đen bốc lên từ ống khói từ việc đốt cháy các lá phiếu, bay lên trên nóc nhà nguyện biểu thị một vòng bỏ phiếu chưa thu được kết quả. Khói trắng bốc lên, và bắt đầu từ năm 2005 có kèm theo chuông reo từ Thánh đường Thánh Phêrô, là dấu hiệu cho thấy các hồng y đã chọn được giáo hoàng. Theo cách truyền thống rơm ẩm được cho thêm vào để tạo khói đen, tuy nhiên khói này có thể bị hiểu lầm, như vào ngày 26 tháng 10 năm 1958, khói trắng pha đen thành màu xám bay ra. Do đó kể từ năm 1963, hóa chất đã được thêm vào quá trình đốt cháy. Trong mật nghị năm 2013, Vatican đã tiết lộ các hóa chất được sử dụng để tạo màu cho khói:
 Khói đen: kali perchlorat, anthracen, lưu huỳnh
 Khói trắng: kali clorat, lactose, nhựa thông

Sau khi bầu chọn thành công, các hồng y tiến đến chúc mừng tân giáo hoàng, đồng thời có hành động bày tỏ sự vâng phục tuyệt đối vị tân giáo hoàng. Mọi nghi thức kết thúc, vị Hồng y trưởng đẳng Phó tế loan báo cho dân chúng tụ tập quanh Tòa Thành danh hiệu mà tân giáo hoàng đã chọn, bằng lời chào Habemus Papam. Tân giáo hoàng sẽ tiến ra ban công Đền thờ Thánh Phêrô ban phép lành cho Roma và toàn thế giới Urbi et Orbi.

Ngoài ra để ngăn sự thoái thác của người đắc cử, Giáo hoàng Gioan Phaolô II có đôi lời nhắn nhủ:"Tôi xin vị đắc cử đừng vì sợ gánh nặng của chức vụ mà tránh né trách vụ đã được kêu gọi lãnh nhận, trái lại hãy khiêm tốn tuân phục ý định của Chúa. Vì Thiên Chúa, Đấng trao trách vụ ấy, cũng sẽ nâng đỡ để người đắc cử có thể vác nổi gánh nặng đó".

Số lượng hồng y cử tri
Năm 1179, hồng y đoàn là tổ chức cao nhất trong giáo hội được thành lập để bầu chọn giáo hoàng. Lúc đầu hồng y đoàn được giới hạn con số là 24 vị. Sau đó Giáo hoàng Phaolô IV nâng số hồng y lên 70 vị.

Năm 1958, Giáo hoàng Gioan XXIII tăng số hồng y lên 75 vị.

Năm 1970, Giáo hoàng Phaolô VI giới hạn số cử tri trong số các hồng y dưới 80 tuổi. Giáo hoàng có thể thay đổi tiến trình bầu cử để lựa chọn người thay thế mình; và quy trình hiện nay (cho đến năm 2006) được xác định bởi Giáo hoàng Gioan Phaolô II trong tông huấn Universi Dominici Gregis.

Năm 1973, Giáo hoàng Phaolô VI đã nâng số hồng y lên 120 vị.

Ngày 01 tháng 10 năm 1975, Giáo hoàng Phaolô VI đã ban sắc lệnh về bầu cử giáo hoàng "Romano Pontifici Eligendo".

Ngày 22 tháng 2 năm 1996, Giáo hoàng Gioan Phaolô II cho phép con số hồng y có thể lên tới 180 vị, nhưng chỉ các hồng y dưới 80 tuổi mới được tham gia Mật nghị Hồng y để bầu giáo hoàng và số hồng y này sẽ không vượt quá 120 vị.

Ngày 11 tháng 6 năm 2007, tông huấn Universi Dominici Gregis được bổ sung bởi motu proprio của Giáo hoàng Benedict XVI rằng cần phải có một đa số chấp thuận hai-phần-ba để bầu một vị giáo hoàng mới.

Mật nghị và cá cược
Từ năm 1503, đặt cược vào sự bầu chọn giáo hoàng đã được xem là một "hoạt động truyền thống". Giáo hoàng Gregory XIV không hài lòng về tình trạng này nên năm 1591, ông đe dọa sẽ khai trừ khỏi giáo hội những kẻ tham gia cá cược.

Tham khảo
 Apostolic Constitution (1996). Universi Dominici Gregis.
 Apostolic Constitution, Vacante Sede Apostolica, (ngày 25 tháng 12 năm 1904): Pii X Pontificis Maximi Acta, III (1908) 239-288.
 Apostolic Constitution, Vacantis Apostolicae Sedis, (ngày 8 tháng 12 năm 1945): Acta Apostolica Sedis 38 (ngày 4 tháng 2 năm 1946), 65-99.
Baumgartner, Frederic J. 2003. Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections. Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-29463-8.
 Errata Baumgartner, Frederic J. 2003. Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections
 Benedict XVI (2007). Motu Proprio De aliquibus mutationibus in normis de electione Romani Pontificis.
 Burkle-Young, Francis A. (1999). Passing the Keys: Modern Cardinals, Conclaves, and the Election of the Next Pope. Madison Books: Lanham, Maryland.
 Colomer, Josep M. and Iain McLean (1998). Electing Popes. Approval Balloting with Qualified-Majority Rule, Journal of Interdisciplinary History, 29,ngày 1 tháng 1 năm 1998: 1- 22. Also in: Robert Rotberg ed. Politics and Political Change. Boston: MIT Press, 2001: 47- 68.
 "Conclave". (1911). Encyclopædia Britannica, 11th ed. London: Cambridge University Press.
 "Electing the Pope: The Conclave."  Catholic Almanac (2002).
 National Geographic. (2004). "Inside the Vatican."
 Reese, T. J. (1996). "Revolution in Papal Elections."  America. (Volume 174, issue 12, p. 4)
 ReligionFacts.com: How the Pope is Elected.
 Scottish Catholic Media Office: Election of a Pope.
 Von Pastor, Ludwig. History of the Papacy, Conclaves in the 16th century; Reforms of Pope Gregory XV, papal bulls: Aeterni Patris (1621) and Decet Romanum Pontificem (1622).
 Wintle, W. J. (1903). "How the Pope is Elected." The London Magazine, June, 1903.
 Classic Encyclopedia on line, from 1911 edition of Encyclopædia Britannica
Creating the Rules of the Modern Papal Election Frederic J Baumgartner, Professor of History, Virginia Polytechnic Institute and State University; Election Law Journal, Volume 5, Number 1, 2006, pages 57–73, copyright: Mary Ann Liebert, Inc.

Xem thêm
 Trống tòa
 Mật nghị Hồng y 2013
 Mật nghị Hồng y tháng 8 năm 1978

Chú thích

Liên kết ngoài
 Papal elections and conclaves by century (details of each conclave from 1061 to 2005)
 Details of conclaves, by Prof. J.P. Adams (extensive references)
 Conclave Bibliography: list of books and articles in various languages (Prof. J.P. Adams)
Italian documentary on YouTube (English subtitled)
 The Conclave in history - Part 1 of 3
 The Conclave in history - Part 2 of 3
 The Conclave in history - Part 3 of 3

Giáo hội Công giáo|*
Giáo luật Công giáo
Tòa Thánh
Mật nghị Hồng y


title: Casafranca

text:
Casafranca là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 52 kilômét so với thành phố Salamanca với dân số năm 2008 là 81 người. Đô thị Casafranca có diện tích 29,61 km².

Đô thị này nằm trên khu vực có độ cao 929 mét trên mực nước biển.

Mã số bưu chính là 37767.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Mombello di Torino

text:
Mombello di Torino là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 15 km về phía đông của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 378 người và diện tích là 4,1 km².

Mombello di Torino giáp các đô thị: Moncucco Torinese, Arignano, Moriondo Torinese, và Riva presso Chieri.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Mâu

text:
Mâu là tên một loại vũ khí lạnh, phát triển từ thương mà ra. Mâu có cán dài, mũi nhọn bằng kim loại. Khác với thương, mũi mâu thường có hình thù kỳ dị. Phía sau mũi có thể có một số gút nút hoặc uốn lượn dích dắc để tăng hiệu quả sát thương. Trong các loại mâu, biết đến nhiều nhất là xà mâu, có mũi mâu uốn éo giống hình con rắn. Phép dùng mâu chủ yếu là đập, đâm, chọc ngoài ra còn có nhiều kỹ năng khác tùy theo hình dạng của mũi mâu.

Xem thêm
Giáo

Tham khảo

Vũ khí lạnh
Vũ khí đâm
Vũ khí Nội chiến Anh
Vũ khí nội chiến Anh


title: Vatica perakensis

text:
Vatica perakensis là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở có thể cả Indonesia và Malaysia.

Tham khảo

 Ashton, P. 1998. Vatica perakensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Chi Táu
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia


title: Malegoude

text:
Malegoude  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Rhabdomastix leptodoma

text:
Rhabdomastix leptodoma là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Chú thích

Tham khảo

Rhabdomastix
Động vật khu vực sinh thái Tân nhiệt đới


title: Possesse

text:
Possesse  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 127-193 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Zanclorhacos

text:
Zanclorhacos là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: 18932 Robinhood

text:
18932 Robinhood (2000 QH35) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 8 năm 2000 bởi J. Broughton ở Reedy Creek Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18932 Robinhood

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Fahrenwalde

text:
Fahrenwalde là một đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald (trước thuộc huyện Uecker-Randow), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 26,1 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 380 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: 5330 Senrikyu

text:
5330 Senrikyu (1990 BQ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 1 năm 1990 bởi A. Sugie ở Dynic.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5330 Senrikyu

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Lasioglossum caliginosum

text:
Lasioglossum caliginosum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Murao, Ebmer & Tadauchi mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 2006


title: Hypnoidus nocturnus

text:
Hypnoidus nocturnus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Eschscholtz miêu tả khoa học năm 1829.

Chú thích

Tham khảo

Hypnoidus


title: Cồn Thoi

text:
Cồn Thoi là một xã thuộc vùng quai đê lấn biển phía nam huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình,
Việt Nam.

Địa lý
Xã Cồn Thoi nằm ở phía nam huyện Kim Sơn, có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp các xã Kim Tân, Kim Mỹ
Phía đông giáp sông Đáy
Phía nam giáp thị trấn Bình Minh.

Xã Cồn Thoi có diện tích 8,31 km², dân số năm 2019 là 9.047 người, mật độ dân số đạt 1.089 người/km².

Nhà thờ Giáo xứ Hợp Thành và Nhà thờ Giáo xứ Cồn Thoi thuộc giáo phận Phát Diệm nằm trên địa bàn xã Cồn Thoi, Kim Sơn, Ninh Bình.

Lịch sử
Xã này được thành lập theo quyết định số 199/QD-NV ngày 22/7/1964 trên cơ sở xã Tô Hiệu. Trụ sở xã nằm cách trung tâm thành phố Ninh Bình 45 km. Xã này có quốc lộ 12B (tỉnh lộ 481 cũ) nối từ Quốc lộ 10 tại cầu Tuy Lộc qua Yên Lộc – Định Hóa – Văn Hải – Cồn Thoi – Bình Minh – Kim Đông tới Đê Bình Minh 2. Theo quy hoạch, đường ven biển Việt Nam đoạn qua Ninh Bình sẽ đi qua xã này và xã Kim Mỹ.

Kinh tế
Cồn Thoi là xã vùng trũng có diện tích tự nhiên 742,5 ha, xã có tới 87% dân số theo đạo Công Giáo. Xã có bến xe Cồn Thoi là điểm nút giao thông quan trọng phía Nam của huyện Kim Sơn. Hiện nay Cồn Thoi phát triển rất nhanh, những con đường lớn đã được dải nhựa, tất cả các đường dong đều được đổ bê tông. Năm 2004, Cồn Thoi đã đầu tư hàng tỷ đồng để xây dựng nhà văn hóa cùng với sân bóng đá.

Hiện Ninh Bình đang có dự kiến thành lập khu kinh tế biển đảo Kim Sơn tại vùng biển bãi ngang - cồn nổi và 7 xã ven biển Kim Sơn, trong đó có Cồn Thoi. Xã Cồn Thoi còn có bến cá cửa Đáy được xây dựng là đầu mối vận chuyển cá biển vào đất liền.

Chợ Cồn Thoi - Xóm 5 - Xã Cồn Thoi là một trong 11 chợ trên địa bàn Kim Sơn trong danh sách các chợ loại 1, 2, 3 ở Ninh Bình.

Xã này thuộc vùng chuyển tiếp của khu dự trữ sinh quyển thế giới châu thổ sông Hồng.

Cảng tổng hợp Kim Sơn
Theo Quyết định Số: 2179/ QĐ-UBND của tỉnh Ninh Bình ngày 17 tháng 9 năm 2007 V/v phê duyệt Quy hoạch giao thông đường thủy nội địa tỉnh Ninh Bình đến năm 2015 và định hướng phát triển đến năm 2020 thì Cảng Kim Sơn là cảng tổng hợp, có diện tích 106 ha được xây dựng bên hữu sông Đáy, tại khu neo đậu tránh, trú bão (từ Kim Đông đến Kim Tân) huyện Kim Sơn, quy mô 500 tàu thuyền. Nguồn vốn của Trung ương (theo chương trình của Bộ Thủy sản).

Chức năng của cảng:
Phục vụ nhu cầu đánh bắt hải sản;
Tàu thuyền neo đậu, tránh trú bão,
Bốc xếp các loại hàng hoá khác.

Chú thích

Tham khảo


title: Microcrambus

text:
Microcrambus là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Crambini


title: Leporella

text:
Leporella là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
 Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Diurideae


title: Pentacalia riotintis

text:
Pentacalia riotintis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Pentacalia riotintis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Pentacalia
Thực vật Ecuador


title: Rhagastis

text:
Rhagastis là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Rhagastis acuta - (Walker 1856)
Rhagastis albomarginatus - (Rothschild 1894)
Rhagastis binoculata - Matsumura 1909
Rhagastis castor - (Walker 1856)
Rhagastis confusa - Rothschild & Jordan 1903
Rhagastis diehli - Haxaire & Melichar, 2010
Rhagastis gloriosa - (Butler 1875)
Rhagastis hayesi - Diehl 1982
Rhagastis lambertoni - (Clark 1923)
Rhagastis lunata - (Rothschild 1900)
Rhagastis meridionalis - Gehlen, 1928
Rhagastis mongoliana - (Butler 1876)
Rhagastis olivacea - (Moore 1872)
Rhagastis rubetra - Rothschild & Jordan 1907
Rhagastis trilineata - Matsumura 1921
Rhagastis velata - (Walker 1866)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Rhagastis
Macroglossini