title: Minh Thần Tông

text:
{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Minh Thần Tông
|tên gốc = 明神宗
| tước vị = Hoàng đế Trung Hoa
| thêm = china
| hình = MingShenzong1.jpg
| cỡ hình = 250px
| ghi chú hình = Chân dung Đại Minh Thần Tông Hiển Hoàng đế
| chức vị = Hoàng đế Đại Minh
| sinh =
| mất =
| thụy hiệu = Phạm Thiên Hợp Đạo Triết Túc Đôn Giản Quang Văn Chương Vũ An Nhân Chí Hiếu Hiển Hoàng đế(範天合道哲肅敦簡光文章武安仁止孝顯皇帝)
| tại vị = 19 tháng 7 năm 1572 – 18 tháng 8 năm 1620()<ref>Ghi chú chung: Ngày trước năm 1582 là ngày trong lịch Julius, không phải trong lịch Gregory đón trước. Ngày sau năm 1582 là ngày trong lịch Gregory, không phải trong lịch Julius vẫn được dùng ở Anh cho đến năm 1752.</ref>

| kiểu tại vị = Trị vì
| tiền nhiệm = Minh Mục Tông
| kế nhiệm = Minh Quang Tông
| nhiếp chính = Cao Củng, Cao Nghi (1572)Trương Cư Chính (1572 - 1582)
| hoàng tộc = Nhà Minh
| kiểu hoàng tộc = Triều đại
| tên đầy đủ = Chu Dực Quân (朱翊鈞)
| kiểu tên đầy đủ = Tên húy
| miếu hiệu = Thần Tông (神宗)
| niên hiệu = Vạn Lịch (萬曆)
| thời gian của niên hiệu =
| cha = Minh Mục Tông
| mẹ = Hiếu Định hoàng hậu
| phối ngẫu = Hiếu Đoan Hiển Hoàng hậuHiếu Tĩnh Hoàng hậuHiếu Kính Hoàng hậuHiếu Ninh Hoàng hậu
|nơi mất = Tử Cấm Thành, Bắc Kinh
|nơi an táng = Định Lăng (定陵), Thập Tam Lăng
}}

Minh Thần Tông (chữ Hán: 明神宗, bính âm: Ming Shenzong, 4 tháng 9, 1563 – 18 tháng 8 năm 1620) hay Vạn Lịch Đế (萬曆帝), là vị hoàng đế thứ 14 của nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì trong 48 năm, lâu dài nhất trong các vị Hoàng đế nhà Minh và triều đại của ông cũng chứng kiến sự suy tàn dần dần của nhà Minh.

Thuở nhỏ khi mới lên ngôi, ông được Hiếu Định thái hậu và Thái sư Trương Cư Chính nhiếp chính, tuy nhiên trong thời gian này ông luôn lo sợ bị mẹ phế bỏ để đưa người em trai lên thay mỗi khi phạm lỗi. Sau cái chết của Trương Cư Chính, Vạn Lịch Đế bắt đầu tự mình chấp chính, sức mạnh của đế quốc vẫn tiếp tục phát triển, thời kỳ này gọi là Vạn Lịch trung hưng (萬曆中興). Nhưng sau 18 năm ông bắt đầu chán nản và lao vào cuộc sống trụy lạc xa hoa, hoang dâm vô độ trong 20 năm cuối đời, thậm chí từ chối lên triều để điều hành công việc của đất nước, sử sách gọi là Vạn Lịch đãi chính (萬曆怠政).

Lối sống này giống như của ông nội ông, Minh Thế Tông Gia Tĩnh hoàng đế, người đã từ bỏ trách nhiệm với đất nước để đi luyện đan dược trường sinh. Chính lối sống đó đã hủy hoại hệ thống cai trị của nhà Minh và đặt gánh nặng lên quốc khố và đời sống kinh tế của người dân, khi các cuộc nổi loạn của nông dân bắt đầu diễn ra và dẫn đến sự suy vong của nhà Minh.

 Tiểu sử

Thần Tông hoàng đế tên thật là Chu Dực Quân (朱翊鈞), sinh vào ngày 4 tháng 9, năm 1563 tại Tử Cấm Thành. Ông là con trai thứ ba của Minh Mục Tông Chu Tái Hậu, mẹ ông là Hiếu Định hoàng hậu Lý thị, người Thông Châu, vào hầu Mục Tông khi còn là Dụ vương với thân phận thị nữ của Hiếu An hoàng hậu.

Năm 1568, 2 năm sau khi Minh Mục Tông lên ngôi, Chu Dực Quân được phong làm Hoàng thái tử.

Năm 1572, ngày 5 tháng 7, Minh Mục Tông chết. Thái tử Chu Dực Quân mới chưa đầy 10 tuổi được lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Vạn Lịch (萬曆), Hoàng thái hậu Lý thị dạy bảo và phụ chính.

Thủ phụ nội các Cao Củng thấy vậy đã than rằng: "Hoàng đế mười tuổi trị thiên hạ thế nào đây". Cao Củng nói vậy là vì quá lo lắng cho xã tắc triều Minh và sợ một công việc khó khăn sẽ đè nặng hết lên đầu của một vị thái tử còn nhỏ như Chu Dực Quân chứ không có ý gì khác. Nhưng thái giám Phùng Bảo đã đem chuyện này nói lại với thái hậu Lý thị và tân hoàng đế Vạn Lịch, gièm pha thành:"Tại sao lại đưa một thằng nhóc 10 tuổi lên trị vì thiên hạ ?", khiến cho mẹ con Vạn Lịch nghĩ rằng Cao Củng muốn chống đối bọn họ. Cao Củng vốn là một trung thần hết lòng phò tá hoàng đế, ông ta cũng ghét những hoạn quan chuyên quyền mà lúc này Phùng Bảo lại đang nằm giữ nhiều quyền lực. Cao Củng từng nhiều lần đả kích Phùng Bảo, năm lần bảy lượt sắp xếp cho thân tín dâng sớ vạch tội Phùng Bảo, bản thân ông ta cũng dâng sớ yêu cầu thu lại đại quyền của Phùng Bảo, trả về cho Nội các. Nhưng Phùng Bảo sớm đã liên kết với Trương Cư Chính vốn là đối thủ chính trị với Cao Củng và lúc đó đang là thứ phụ, đứng thứ hai trong Nội các. Hai người một trong một ngoài lại có thêm sự ủng hộ của mẹ con Vạn Lịch đã nhanh chóng hạ bệ được Cao Củng. Vài ngày sau đó, Phùng Bảo truyền đạt dụ chỉ của Vạn Lịch, khép cho Cao Củng tội "chuyên quyền, có ý chiếm đoạt ngôi vua". Cao Củng đã bị tước sạch chức vị, đuổi khỏi kinh thành, bị quản thúc nghiêm ngặt tại quê nhà.

Sau khi Cao Củng đi rồi, Vạn Lịch cũng chẳng được yên thân khi Trương Cư Chính được bổ nhiệm làm Nội các thủ phụ, được Lý thái hậu tin tưởng giao cho quản lý triều chính và dạy dỗ Vạn Lịch. Trương Cư Chính là người thầy rất nghiêm khắc khiến Vạn Lịch phải nể sợ, xưng hô rất lễ phép với ông ta và tạm thời kiềm chế tật xấu của mình.

Khi Vạn Lịch phạm lỗi, Phùng Bảo sẽ đem đi mách với Lý thái hậu, còn Trương Cư Chính sẽ nhân danh Thái hậu bắt Hoàng đế phải quỳ mấy canh giờ trước bài vị tổ tông Đại Minh. Bản thân Trương Cư Chính không cho người khác ăn hối lộ, nhưng chính ông ta lại làm việc đó. Khi phụ thân Trương Cư Chính mất, ông ta ngồi kiệu 32 người khiêng về quê, trên đường lại ăn uống xa xỉ tiêu tốn cả ngàn lượng bạc. Khi Trương Cư Chính sửa sang lại phủ đệ, Vạn Lịch còn ít tuổi nên tưởng Trương Cư Chính là quan thanh liêm đã đem tặng cho 1000 lượng bạc, nhưng sau đó Hoàng đế được biết phủ đệ của Trương Các lão (cách gọi người đứng đầu nội các) tiêu tốn mấy vạn lượng bạc. Vị hoàng đế nhỏ tuổi cảm thấy mình bị lừa dối khi những hành động của Trương Cư Chính hoàn toàn khác những gì ông ta đã dạy mình. Điều này đã khiến Vạn Lịch nảy sinh ác cảm với Trương Cư Chính.

Tuy nhiên Trương Cư Chính vẫn được Hiếu Định Lý Thái hậu tín nhiệm, có vây cánh vững chắc trong triều. Với tài năng chính trị của mình Trương Cư Chính đã tiến hành cải cách khiến triều Minh trở nên hưng thịnh, mở ra thời kỳ Vạn Lịch trung hưng (萬曆中興).

Thực tế trong thời gian này, người đứng đầu đất nước thật sự là Trương Cư Chính, chứ không phải tiểu hoàng đế Vạn Lịch.

 Vạn Lịch trung hưng
Từ năm 1572 đến năm 1582 là thời kì hưng thịnh của triều đại Vạn Lịch. Kho lương tích trữ đủ dùng trong hơn 10 năm, quốc khố có hơn 400 vạn lượng vàng. Năm 1573, Thái sư Trương Cư Chính một mặt giảm bớt quan lại vô dụng, mặt khác bắt đầu kiểm soát chi phí hoàng thất, bởi vậy đã mang lại nhiều hiệu quả nhất định.

Năm 1577, Trương Cư Chính đề xuất tiến hành đo đạc đất đai trong cả nước, tăng cường sản xuất. Tới năm 1581, Trương Cư Chính hoàn tất việc đo đạc đất đai, tổng số đất đo đạc là 900 vạn khoảnh, nhiều hơn 800 vạn khoảnh thời Minh Hiếu Tông Hoằng Trị. Đồng thời Trương Cư Chính còn trọng dụng hiền tài như Thích Kế Quang, Lý Thành Lương và Vương Sùng Cổ và tìm nhiều chính sách để vỗ về với nhà Bắc Nguyên ở Mông Cổ. Vạn Lịch khen Trương Cư Chính biết dùng người thỏa đáng.

Thời gian 10 năm đầu thời Vạn Lịch, nhà Minh được chứng kiến sự phát triển về quân sự và thịnh vượng về kinh tế trong hơn cả trăm năm từ thời Vĩnh Lạc của Minh Thành Tổ và thời Nhân Tuyên chi trị của Minh Nhân Tông và Minh Tuyên Tông.

Năm 1582, Trương Cư Chính lâm bệnh mà qua đời, quyền lực được trả về cho hoàng đế. Vạn Lịch ban đầu tỏ ra đau xót, cho để tang nhiều ngày trong triều và tổ chức nghi lễ chôn cất rất long trọng. Nhưng mọi việc lại hoàn toàn thay đổi ngay sau đó. Hàng loạt quan lại đối thủ của Trương Cư Chính và Phùng Bảo đã lũ lượt dâng thư tố cáo công kích bọn họ. Phùng Bảo trước đây được xem là tai mắt của Lý thái hậu, nhiều lần bẩm báo với thái hậu về những tật xấu của Vạn Lịch khiến ông thường xuyên chịu phạt. Vạn Lịch vốn không ưa Phùng Bảo và có ác cảm với Trương Cư Chính nên khi xem các tấu sớ xong thì vô cùng tức giận, trước hết tống cổ Phùng Bảo ra khỏi triều đình, cho người kiểm tra tài sản của ông ta thì phát hiện số lượng lên đến 100 vạn kim ngân, châu báu nhiều vô kể. Vua còn điều tra thấy Trương Cư Chính tham ô nhiều tiền của và đất đai. Vạn Lịch đã cho truy đoạt hết chức tước của Trương Cư Chính, tịch thu toàn bộ tài sản, bỏ chết đói người nhà của thầy mình. Ông còn từng bước xóa bỏ hết những cải cách của Trương Cư Chính, tiếp đến là xóa bỏ những ràng buộc đối với hoàng đế và cơ cấu chính trị.

 Vạn Lịch chấp chính

Sau khi Trương Cư Chính mất rồi, Vạn Lịch quyết định nắm trọn quyền hành điều khiển đất nước, trong thời gian đầu tự mình chấp chính, Vạn Lịch chứng tỏ được mình là một hoàng đế có thẩm quyền và siêng năng. Nhìn chung, thời gian này (1582 - 1600) đất nước vẫn phát triển về kinh tế và hùng mạnh về quân sự nhờ việc thừa hưởng những thành quả của cuộc cải cách của Trương Cư Chính. Khác với thời gian 20 năm cuối đời, lúc này Vạn Lịch vẫn tham dự các buổi thiết triều sáng và lắng nghe, thảo luận các vấn đề của đất nước.

Trong thời gian 18 năm tự mình chấp chính, Vạn Lịch hoàng đế đã thực hiện 3 chiến dịch quân sự lớn một cách thành công:
 Phòng thủ trước sự tấn công của Mông Cổ: Ở biên giới phía bắc, một cuộc phản loạn nổ ra và thủ lĩnh phản quân đã kết minh với quân Mông Cổ, đề nghị làm nội ứng cho quân Mông Cổ và yêu cầu quân Mông Cổ tấn công nhà Minh. Vạn Lịch cử Lý Thành Lương và các con đi dẹp, đánh lùi được quân Mông Cổ và diệt được phản loạn.
 Chiến tranh Nhật Bản-Triều Tiên (1592-1598) (hay Chiến tranh Nhâm Thìn): Toyotomi Hideyoshi sau khi thống nhất Nhật Bản, bắt đầu có ý tưởng bành trướng ra ngoài nên quyết định xâm lược Trung Quốc. Ông cho 20 vạn quân tiến tới Triều Tiên và gửi thư tỏ ý muốn mượn đường đánh nhà Minh, tuy nhiên yêu cầu bị bác bỏ, Hideyoshi quyết định tấn công Triều Tiên để làm bàn đạp tiến vào lục địa. Cuộc chiến mở đầu bất lợi cho Triều Tiên, vì Triều Tiên đã lâu không quan tâm tới việc quân sự trong khi Nhật Bản vừa mới thống nhất và có thể sử dụng các chiến binh dũng mãnh nhất châu Á thời bấy giờ. Vua nhà Triều Tiên gửi thư cầu cứu nhà Minh và được Vạn Lịch đáp trả với việc gửi quân tới Triều Tiên. Vạn Lịch cho thực hiện 3 nước đi chiến lược: đầu tiên, nhà vua gửi 3000 quân tiếp viện Triều Tiên; thứ 2, nếu người Triều Tiên tiến vào lãnh thổ nhà Minh, nhà vua sẽ cho họ chỗ trú ẩn; cuối cùng, nhà vua hạ lệnh cho khu vực Liêu Đông chuẩn bị phòng thủ cho các cuộc đổ bộ của quân Nhật. Hai trận đánh đầu tiên của quân Minh là những thất bại khi Lý Như Tùng bị áp đảo khi phải đối phó với 20 vạn quân Nhật. Vạn Lịch sau đó cho gửi 8 vạn quân tiếp viện, lần này đã thành công hơn khi đánh lui quân Nhật. Việc này buộc Hideyoshi phải rút quân và ký hòa ước có lợi cho nhà Minh. Năm 1596, quân Nhật một lần nữa xâm lược Triều Tiên. Tuy nhiên Hideyoshi chết cùng năm làm cho tướng lĩnh Nhật Bản mất ý chí chiến đấu. Cùng với các chiến thắng của đô đốc hải quân Triều Tiên Lý Thuấn Thần và sự sa lầy của lực lượng bộ binh ở lục địa, quân Nhật đồng ý ký hòa ước và rút quân. Cuộc chiến này tuy xác định vị trí bá chủ của nhà Minh ở khu vực Đông Á, nhưng nó đã tiêu hao một phần những thành quả kinh tế đạt được trước đó trong triều Vạn Lịch.
 Cuộc nổi loạn của Dương Ứng Long: Lúc cuộc nổi loạn diễn ra, Vạn Lịch đang tập trung vào chiến tranh ở Triều Tiên nên chỉ cho 3000 quân đi dẹp, tuy nhiên đội quân này đã bị tiêu diệt và tướng cầm quân cũng bị giết. Sau khi kết thúc chiến tranh Triều Tiên, Vạn Lịch chuyển sự tập trung vào cuộc nổi loạn và cho một đội quân đông hơn đi dẹp. Lần này thì Dương Ứng Long thua trận và bị bắt về kinh đô.
Sau khi dẹp được Dương Ứng Long, Vạn Lịch bỏ hẳn việc nghe triều sáng và lui về hậu cung, việc này kéo dài đến hết thời trị vì của Vạn Lịch.

 Vạn Lịch đãi chính
Thời gian 20 năm cuối đời, Vạn Lịch Đế triệt để xa lánh vai trò của mình trong triều đình, hay trên thực tế là bãi công. Hoàng đế luôn viện cớ "long thể bất an" để từ chối các buổi triều kiến, không xử lý tấu chương thậm chí không gặp thần tử. Do vậy các đại thần rất khó để được gặp mặt ông, nên họ đua nhau dâng sớ khuyên can. Nhìn thấy tấu sớ dâng lên ngày một nhiều, Vạn Lịch vô cùng bực bội, từ đó công khai luôn việc bê trễ triều chính của mình. Ông cũng không thèm quan tâm đến việc bổ nhiệm nhân sự, việc này dẫn đến các chức vụ cao cấp của triều đình bị thiếu khuyết nghiêm trọng, ảnh hưởng đến trị lý đất nước. Tuy nhiên, Hoàng đế lại đặt sự tập trung vào việc kiến tạo lăng mộ cho bản thân, một lăng mộ nguy nga hùng tráng mà mất thập kỉ mới hoàn thành.

Năm 1614, sinh mẫu của Vạn Lịch Đế là Hiếu Định thái hậu Lý thị qua đời, không còn ai ngăn cản, Vạn Lịch Đế thả sức ăn chơi. Ông cho khôi phục những chức quan mà Trương Cư Chính đã bãi miễn trước đây. Vạn Lịch Đế tiếp tục cho trọng dụng hoạn quan để ăn chơi trác táng, tự vạch ra chế độ sinh hoạt cho riêng mình để thể hiện uy lực của thiên triều, ai mà can gián đều bị khép tội phải chết. Vạn Lịch mỗi đêm thường uống rượu say khướt đến khuya rồi đánh đập các cung nữ. Hoàng đế còn học hút thuốc lá, chơi hoa và chim.

Vì suốt ngày chỉ lo ăn chơi xa xỉ và háo sắc nên sức khỏe của Vạn Lịch Đế ngày một suy nhược, lại chi tiêu hoang phí, quốc khố ngày càng cạn kiệt. Để có tiền Vạn Lịch đã cho đặt thêm một loại thuế là "Khoáng thuế", gây ra nhiều tệ hại cho dân gian đương thời. Mỗi khi có khởi nghĩa nông dân nổ ra, Vạn Lịch Đế thường cho những lực lượng rất lớn đi đánh dẹp những cuộc khởi nghĩa nhỏ. Như vậy hoàng đế đã tự tiêu hao nhân lực và tiền bạc của mình.

Có vài lý do để giải thích cho việc Vạn Lịch cố tình lãng quên trách nhiệm của mình khi làm Hoàng đế. Một trong số đó là việc bị tấn công về mặt đạo đức dựa trên tư tưởng Nho gia chính thống của quan lại. Một việc nữa là việc tranh chấp quyền thừa kế ngai vàng. Hoàng đế có sủng phi là Hoàng quý phi Trịnh thị, sinh ra được hoàng tử thứ 3 là Chu Thường Tuân (朱常洵). Vạn Lịch Đế rất muốn lập người con này làm Hoàng thái tử, nhưng bị sự phản đối kịch liệt của quan lại, những người mang tư tưởng Nho gia và lấy cớ tổ tông đặt ra quy củ lập trưởng không lập thứ.

Cuộc tranh chấp giữa hoàng đế và quan lại kéo dài 15 năm, cuối cùng vào năm 1601 Vạn Lịch đầu hàng, chấp nhận lập con trưởng Chu Thường Lạc (Minh Quang Tông sau này) làm Hoàng thái tử. Việc Vạn Lịch chán ghét con trưởng nên đối xử hà khắc với con, thậm chí ngay cả cháu nội mình là Chu Do Hiệu (Minh Hy Tông sau này). Vì thế khi lớn lên Chu Do Hiệu cũng không được quan tâm việc học hành, điều này đã ảnh hưởng trực tiếp tới năng lực cai trị của Minh Hy Tông về sau.

Tuy không lập được con thứ làm Hoàng thái tử, nhưng sự sủng ái của Vạn Lịch Đế với Chu Thường Tuân không giảm bớt, ông phong cho con làm Phúc vương, đất phong ở Lạc Dương, Hà Nam. Chu Thường Tuân giống như cha mình, suốt ngày chỉ biết ăn chơi và vơ vét của cải nhân dân, đương thời nói rằng nhà Phúc vương còn giàu hơn cả quốc khố Đại Minh. Vì chỉ biết hưởng thụ nên người Phúc vương béo mập, di chuyển khó khăn. Tương truyền lúc Lý Tự Thành nổi dậy, Phúc vương vì quá to béo nên không chạy trốn nổi, bị quân khởi nghĩa bắt được, quân khởi nghĩa liền đem ông ta giết đi rồi lấy mỡ làm dầu đốt đèn, dùng mãi không hết.
. Dưới thời gian cai trị của mình, Vạn Lịch đế đã chứng kiến các nhà truyền đạo Thiên Chúa giáo đầu tiên ở Bắc Kinh, Matteo Ricci. Ông đã mời Ricci về Bắc Kinh ở, Ricci ở đó tới năm 1610 thì mất.

Chính vào lúc này ở đông bắc nhà Minh đã xuất hiện điều mà sau này gọi là sự trỗi dậy của người Mãn Châu. Năm 1616, nhà Hậu Kim tiêu diệt nhà Bắc Nguyên và sai sứ sang nhà Minh, lúc đó Nỗ Nhĩ Cáp Xích phát hiện nhà Minh đã suy yếu nên kế hoạch tiêu diệt nhà Minh sắp được thực hiện. Nỗ Nhĩ Cáp Xích sau đó tuyên bố "Thất đại hận", trực tiếp cử quân tấn công nhà Minh. Vào lúc này, sau 20 năm triều đình không hoạt động, quân đội nhà Minh đã mất đi sự hùng mạnh và tính kỷ luật, trong khi đó, quân Nữ Chân tuy ít hơn nhưng lại là các chiến binh dũng mãnh và khát máu. Trong trận Sa Nhĩ Hử năm 1619, quân Minh điều 20 vạn quân cùng với quân của các nước chư hầu để chống lại quân xâm lược Nữ Chân chỉ có 6 vạn. Nỗ Nhĩ Cáp Xích đích thân chỉ huy 6 kỳ cùng 45,000 quân ở chính giữa, còn Đại Thiện và Hoàng Thái Cực mỗi người chỉ huy 1 kỳ và 7,500 quân ở 2 cánh. Sau 5 ngày giao chiến, quân Minh thua to, tử thương hơn 10 vạn người, 7 phần 10 lương thảo bị quân Hậu Kim cướp được. Sau trận đánh này, trong ngoài, từ nhà Minh đến các nước như Triều Tiên, Mông Cổ không ai không biết đến đại danh của Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Nhà Minh thì như bị giáng một đòn mạnh, đã chẳng thể phục hồi sau thảm họa này.

Thời Vạn Lịch Đế trị vì, đã xuất hiện mầm móng liên quan tới chủ nghĩa tư bản, kinh tế thị trường bắt đầu đổi mới, khoa học kĩ thuật bắt đầu phát triển nhanh hơn. Chính những nhà tư sản mới nổi này vì muốn giành được địa vị cao hơn trong xã hội nên đã cấu kết với hệ thống quan liêu để nắm vững những đặc quyền về kinh tế, từ đó thâu tóm được quyền lực thực tế. Giao dịch này có thể hiểu là thương nhân được ngầm chấp nhận buôn lậu những mặt hàng cấm như muối, ngựa hay thậm chí là vũ khí, đổi lại những nguồn thuế phải nộp lên triều đình bây giờ trực tiếp chảy vào túi quan lại. Liên minh quan - thương này còn ra tay chiếm đoạt ruộng đất của nông dân, khiến hàng triệu người mất nhà cửa, phải vào cảnh bán vợ bán con và lưu lạc tứ phương. Những việc này xảy ra rất trầm trọng ở những nơi như Thiểm Tây, Giang Nam. Việc này đã khiến nhà Minh vốn chỉ sống bằng thuế nông nghiệp đã nghèo nay lại càng nghèo hơn. Tuy nhiên chủ nghĩa tư bản mới chớm nở ở nhà Minh đã nhanh chóng bị dập tắt bởi vó ngựa Mãn Thanh. Khi quân Thanh vào quan, vì để dễ dàng cai trị lãnh thổ Trung Hoa nên nhà Thanh chấp nhận sử dụng lại các quan viên cũ nhà Minh cũng như sự hủ bại của họ, trên cơ bản nhà Thanh là vương triều chấp nhận quan lại tham nhũng chỉ miễn rằng không tạo phản. Nhưng nhà Thanh cũng nhận thức được sự nguy hiểm của mối liên minh quan - thương nên quyết định tàn sát và cướp bóc những người thuộc giai cấp tư sản mới nổi này vì họ không có địa vị và quyền lực cao trong xã hội. Những quan viên cũ của nhà Minh thấy vậy sợ hãi nên cũng giảm sự nhũng nhiễu, tăng cường làm việc để không phải bị tội. Nhờ vậy mà những năm đầu nhà Thanh duy trì được sự ổn định và có tiền tài để tiếp tục chinh chiến, thống nhất Trung Hoa.

Cuối đời ông, triều đình nhà Minh phải chứng kiến một vụ tai tiếng nữa. Năm 1615, một người đàn ông tên Trương Sái, chỉ có một cây côn gỗ trong tay thế mà đánh đuổi được thái giám canh gác cửa cung, sau đó xông vào Từ Khánh cung, rồi đến Đông cung của Thái tử, chấn động cả hoàng cung. Trương bị bắt vào thiên lao  để điều tra. Những lời khai ban đầu cho rằng Trương là kẻ điên, tuy nhiên sau đó Trương đã thú nhận mình được thuê bởi 2 thái giám phục vụ Trịnh Quý phi. Hai thái giám đã hứa sẽ thưởng cho Trương nếu thành công tấn công Thái tử, tuy nhiên việc lỡ ra nên liên lụy đến Trịnh thị. Được xem những bằng chứng buộc tội và vì tính nghiêm trọng của vụ án, Vạn Lịch vì muốn bảo toàn Trịnh thị nên đã tự mình xét án. Hoàng đế đổ hết trách nhiệm cho 2 thái giám, sau đó lôi họ ra chém cùng với Trương Sái. Tuy nhanh chóng được bưng bít, vụ án vẫn lọt ra ngoài để dân chúng bàn tán và trở thành một trong tam đại án cuối thời nhà Minh. Dưới ảnh hưởng của vụ án này  mà Vạn Lịch buộc phải chấp nhận cho con yêu là Phúc vương Chu Thường Tuân dọn khỏi kinh thành đến đất phong tại Lạc Dương. Điều này có ý nghĩa chính trị rất lớn khi đối thủ nguy hiểm nhất với Thái tử Chu Thường Lạc đã bị đá khỏi kinh thành, Vạn Lịch và Trịnh thị hoàn toàn không còn hi vọng gì về việc đem Chu Thường Tuân lên làm Thái tử.

 Qua đời
Năm 1620, 9 tháng 4, Hiếu Đoan Hiển hoàng hậu Vương Hỉ Thư qua đời vì bạo bệnh. Vạn Lịch Đế vì thế mà sinh phiền muộn, cử hành tang lễ long trọng cho Hoàng hậu. Đến ngày 18 tháng 8, Vạn Lịch Đế cũng chết ở tuổi 58, tại ngôi 48 năm.

Thái tử Chu Thường Lạc lên kế vị ngai vàng, tức Minh Quang Tông Thái Xương hoàng đế. Các con trai của Vạn Lịch Đế, ngoài những người chết non và Minh Quang Tông, những người còn sót lại đều bị quân Lý Tự Thành và quân Thanh giết cùng với người nhà khi Mãn Thanh nhập quan. Dòng dõi Phúc vương có Chu Do Tung chạy ra ngoài, lên ngôi hoàng đế, mở đầu nhà Nam Minh song cuối cùng lại đầu hàng quân Thanh và bị giết chết.

Vạn Lịch Đế được tôn miếu hiệu là Thần Tông (神宗), thụy hiệu là Phạm Thiên Hợp Đạo Triết Túc Đôn Giản Quang Văn Chương Vũ An Nhân Chí Hiếu Hiển hoàng đế (範天合道哲肅敦簡光文章武安仁止孝顯皇帝), gọi tắt là Thần Tông Hiển hoàng đế (神宗顯皇帝). Ông được an táng ở Định Lăng (定陵) trong Thập Tam Lăng.

Ngôi mộ của ông là một trong những ngôi mộ lớn nhất Thập Tam Lăng và là một trong hai ngôi mộ duy nhất mở cửa cho công chúng bên cạnh mộ của Minh Thành Tổ. Ngôi mộ được khai quật vào năm 1956, và vẫn là ngôi mộ duy nhất được khai quật kể từ khi thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào năm 1949. Năm 1966, trong cuộc Đại Cách mạng Văn hóa vô sản, Hồng vệ binh đã xông vào Lăng mộ Định lăng kéo lê phần thi thể còn lại của hoàng đế Vạn Lịch và hai hoàng hậu ra ngoài, sau đó họ tiến hành đấu tố và đốt đi rồi vất ra chỗ khác. Hàng ngàn cổ vật khác trong lăng mộ cũng bị phá hủy.

 Nhận xét
Nhiều sử gia Trung Quốc cho rằng triều đại Vạn Lịch là một trong những nguyên nhân đáng kể dẫn đến sự diệt vong của nhà Minh. Ông không thực hiện trách nhiệm của hoàng đế điều khiển triều đình, thay vào đó là giao đại quyền vào tay hoạn quan, những kẻ tự xây dựng thế lực riêng của mình. Những quan lại bất mãn với hoàng đế trung thành với Chu Hi và chống lại Vương Dương Minh đã thành lập đảng Đông Lâm, một tổ chức chính trị tin vào sự cương trực của các cá nhân và cố gây ảnh hưởng trong triều dựa trên những nguyên tắc khắt khe của đạo Khổng Mạnh. Tuy nhiên chính sự hủ bại và bảo thủ, tham công sợ việc, hay che mắt hoàng đế để tư lợi riêng, báo cáo láo quân công của đảng Đông Lâm là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc nhà Minh bị lật đổ.

Thời Vạn Lịch còn phải đối mặt với các gánh nặng tài chính và áp lực quân sự, nhất là vào những năm cuối khi nhà Hậu Kim của người Mãn Châu bắt đầu trỗi dậy và cướp phá dọc vùng biên giới phía bắc nhà Minh. Nhà Hậu Kim về sau mạnh lên trở thành nhà Thanh và thay nhà Minh cai trị Trung Hoa từ năm 1644. Người ta cho rằng nhà Minh diệt vong không phải chỉ là lỗi của hoàng đế Sùng Trinh mà còn là do sự bỏ bê trách nhiệm khi làm hoàng đế của Vạn Lịch.

Năm 1997, Bộ Công an Trung Quốc đã xuất bản một cuốn sách về lịch sử lạm dụng ma túy. Cuốn sách đã tuyên bố rằng hài cốt của Vạn Lịch đã được kiểm tra vào năm 1958 và được tìm thấy có chứa dư lượng morphine ở mức độ cho thấy rằng ông ta là một người nghiện thuốc phiện nặng và thường xuyên sử dụng chất kích thích này.

Tuy nhiên, theo một cách nhìn tích cực hơn, việc hoàng đế Vạn Lịch đóng góp vào việc bảo vệ Triều Tiên trước quân Nhật đã giúp người dân ở 2 miền đất nước này yêu quý ông. Vào thời nay, người Hàn Quốc vẫn thể hiện sự tôn trọng của mình với Vạn Lịch. Vạn Lịch đã yêu cầu bảo vệ triều đình nhà Joseon khỏi cuộc xâm lược của Nhật Bản vào năm 1592. Vạn Lịch đã gửi khoảng 43.000 binh sĩ với 100.000 bao gạo cho người dân Triều Tiên. Trong cuộc xâm lược của Nhật Bản từ năm 1592 đến 1598, ông cũng đã gửi hơn 100.000 binh sĩ và ông đã chi số tiền khổng lồ cho chiến tranh, vượt quá 5 năm thu thuế. Nhiều nhà sử học cho rằng cuộc chiến này đã phá hủy hoàn toàn nền kinh tế nhà Minh và gây ra sự sụp đổ nhanh chóng của triều đại này chỉ hơn 20 năm sau khi Vạn Lịch qua đời.

Trên nhiều phương diện, hoàng đế Vạn Lịch vẫn giống với một số các hoàng đế khác trong lịch sử Trung Quốc, ban đầu rất thành công nhưng về cuối đời thì triều đại suy thoái, cuối cùng thì bị lật đổ, tiêu biểu là: Hán Vũ đế nhà Hán, Đường Cao Tông và Đường Huyền Tông nhà Đường, Tống Nhân Tông nhà Tống, Thanh Cao Tông Càn Long nhà Thanh, Minh Hiếu Tông và Minh Hiến Tông nhà Minh và ông nội ông: Minh Thế Tông.

 Gia quyến

 Thân phụ: Minh Mục Tông Chu Tái Hậu.
 Đích mẫu: Hiếu An Hoàng hậu Trần thị (孝安皇后陈氏, 1536 - 1596), người Thông Châu, cha là Cẩm y vệ Cố An bá Trần Cảnh Hành (固安伯陳景行). Bà trở thành Kế phi của Mục Tông sau khi Hiếu Ý Trang hoàng hậu qua đời. Dưới thời Vạn Lịch Đế, bà do là dích mẫu Hoàng hậu nên được tôn làm Nhân Thánh hoàng thái hậu (仁圣皇太后), ngự ở Từ Khánh cung. Không có con, bà rất được Vạn Lịch Đế cung phụng, tôn như mẹ ruột.
 Thân mẫu: Hiếu Định Hoàng hậu Lý thị (孝定皇后李氏, 1540 - 1614), người Thông Châu, xuất thân bình dân, là thị nữ hồi môn của Hiếu An hoàng hậu khi bà trở thành Kế phi của Mục Tông từ khi còn là Dụ vương. Sau khi Mục Tông đăng cơ, bà trở thành Quý phi. Vạn Lịch Đế lên ngôi tấn tôn thành Từ Thánh hoàng thái hậu (慈圣皇太后), ngự ở Từ Ninh cung. Thái hậu giáo huấn Vạn Lịch Đế rất nghiêm, mỗi khi Hoàng đế sai phạm đều bắt quỳ rất lâu. Có lúc bà có ý định phế truất Vạn Lịch. Khi Hoàng đế cai trị còn nhỏ tuổi, bà quyết định tham chính.
 Hậu phi:

 Hiếu Đoan Hiển Hoàng hậu Vương thị (孝端顯皇后王氏, 1564 - 1620), tên Hỉ Thư (喜姐), người Chiết Giang, cha là Vĩnh Niên bá Vương Vĩ (永年伯王偉). Bà là vị Hoàng hậu chính vị duy nhất của Thần Tông, ở ngôi vị Hoàng hậu 42 năm, lâu nhất trong lịch sử Trung Quốc. Bà qua đời gần như cùng lúc với Thần Tông, thọ 55 tuổi
 Hiếu Tĩnh Hoàng hậu Vương thị (孝靖皇后王氏, 1565 - 1611), không rõ xuất thân, vốn là cung nhân của Từ Thánh hoàng thái hậu. Năm 1582, sắc phong làm Cung phi (恭妃), sau đó bà sinh ra Minh Quang Tông Chu Thường Lạc. Khi bà qua đời, được truy phong làm Ôn Túc hoàng quý phi (温肃皇贵妃). Sau khi Minh Quang Tông lên kế vị, dâng thụy hiệu Hiếu Tĩnh hoàng thái hậu (孝靖皇太后)
 Hiếu Ninh Hoàng hậu Trịnh thị (恭恪皇贵妃郑氏, 1565 - 1630), người Đại Hưng, Kinh Nam. Sơ phong Thục tần (淑嬪), dần phong lên Hoàng quý phi, qua đời thụy hiệu là Cung Khác Hoàng quý phi (恭恪皇貴妃). Hoàng Quang Đế nhà Nam Minh là cháu ruột của Trịnh Quý phi, tôn thụy cho bà là Hiếu Ninh Ôn Mục Trang Huệ Từ Ý Hiến Thiên Dụ Thánh Thái hoàng thái hậu (孝寧溫穆莊惠慈懿憲天裕聖太皇太后). là sủng phi của Vạn Lịch đế.
 Hiếu Kính Hoàng hậu Lý thị (恭順皇貴妃李氏, ? - 1597), không rõ gốc gác. Sinh hạ Huệ vương Chu Thường Nhuận và Quế Đoan vương Chu Thường Doanh rồi mất, đều được Vương Hoàng hậu nhận nuôi. Được truy phong làm Cung Thuận Hoàng quý phi (恭顺皇贵妃) Sau này, cháu nội của bà lên ngôi nhà Nam Minh, tức Nam Minh Chiêu Tông Chu Do Lang, bà được truy phong làm Hiếu Kính Cung Thuận Vinh Trang Thụy Tĩnh Kiến Thiên Quang Thánh Thái hoàng thái hậu (孝敬恭顺荣庄瑞靖敬天光圣太皇太后).
 Tuyên Ý Chiêu phi Lưu thị (宣懿昭妃刘氏, 1557 - 1642), cha là Lưu Ứng Tiết (刘应节), được Thần Tông sủng ái, trong ngoài đều kính trọng
 Ôn Tĩnh Thuận phi Thường thị (溫靜順妃常氏, 1568 - 1594), người Sơn Đông, cha là Thường Giang (常江), mẹ là Cao thị (高氏), mang thai nhưng chết lưu
 Thanh Huệ Thuận phi Lý thị (清惠順妃李氏, ? - 1623), sinh hạ Vĩnh Tư vương Chu Thường Phổ và Thiên Thai Công chúa, tất cả đều chết khi còn rất nhỏ
 Đoan Tĩnh Vinh phi Vương thị (端靖榮妃王氏, khoảng 1560 - 1591), sơ phong An tần (安嫔), Vạn Lịch thập nhị niên (1584) phong Vinh phi, sinh Tĩnh Nhạc Công chúa chết non
 Trang Tĩnh Đức phi Hứa thị (莊靖德妃許氏, ? - 1602), không rõ gốc gác
 Đoan phi Chu thị (端妃周氏), sơ phong Đoan tần (端嬪), vì sinh Thuỵ vương Chu Thường Hạo nên dược phong làm phi. Cả hai mẹ con đều không được sủng ái, sau khi con trai bị giết, bà quay về quê nhà mà sống, thọ hơn 80 tuổi
 Hiền phi Ngụy thị (賢妃魏氏, 1567 - 1606), người Hàm Đan, cha là Nguỵ Chí (承志), mẹ là Kiều thị (乔氏), sơ phong Thận tần (慎嫔), qua đời truy phong Hiền phi Nghi phi Dương thị (宜妃楊氏, ? - 1581), cha là Dương Thần (杨臣), nhập cung năm 1578, mất sớm
 Hi phi Vương thị (僖妃王氏, ? - 1589), không rõ gốc gác
 Đức tần Lý thị (德嬪李氏, 1567 - 1628), người Khai Phong, Hà Nam, cha là Lý Thời Lương (李时亮), mẹ là Lôi thị (雷氏), sinh hạ 3 công chúa đều yểu mệnh
 Kính tần Thiệu thị (敬嬪邵氏, ? - 1606), người Dương Châu, cha là Thiệu Danh (邵名), mẹ là Tề thị (齐氏), thọ khoảng 40 tuổi
 Vĩ tần Cảnh thị (伟嬪耿氏, 1568 - 1589), cha là Cảnh Thái Hưởng (耿大享), mẹ là Vương thị (王氏), xuất thân là cung nữ
 Vinh tần Lý thị (榮嬪李氏, 1568 - 1626), cha là Lý Sơn (李山), một trong Cửu tần'' của Thần Tông
 Hòa tần Lương thị (和嬪梁氏, 1562 - 1643), cha là Lương Thận (梁慎), mẹ là Phan thị (潘氏)
 Thuận tần Trương thị (顺嫔张氏, ? - 1589), cha là Trương Trân (张榛), mẹ là Vương thị (王氏)

Hậu duệ

Hoàng tử

Hoàng nữ

Xem thêm
 Vạn Lịch tam đại chinh
 Vạn Lịch trung hưng
 Trương Cư Chính
 Nỗ Nhĩ Cáp Xích

Chú thích

Hoàng đế nhà Minh
Sinh năm 1563
Mất năm 1620


title: Dercetina fruhstorferi

text:
Dercetina fruhstorferi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Dercetina


title: Ectolopha

text:
Ectolopha là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Như Nhãn Từ Phong

text:
Thích Từ Phong (1864-1938), hay Hòa thượng Như Nhãn, là một danh tăng Phật giáo Việt Nam. Sư là một trong những người đóng vai trò quan trọng trong hội "Lục hòa Liên hiệp" và phong trào Chấn hưng Phật giáo tại Nam Kỳ, cũng như nhân vật từng giữ vai trò nhất định trong Hội Thánh Cao Đài thời kỳ sơ khai.

Thân thế
Sư thế danh là Nguyễn Văn Tường, sanh ngày 15 tháng 3 năm Giáp Tý (tức 20 tháng 4 năm 1864) tại Sông Tra, thôn Đức Hòa thượng, tổng Dương Hòa thượng, huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định (nay thuộc huyện Đức Hòa, tỉnh Long An. Sư là con của ông Nguyễn Văn Bầu và bà Đoàn Diệu Hoa, là con trai út duy nhất của gia đình gồm ba chị em, sống bằng nghề nông.

Căn duyên với Phật pháp
Năm 16 tuổi, khi cha mẹ bàn bạc việc lo gia thất cho mình, Sư từ chối và xin được xuất gia. Sau khi được gia đình chấp thuận, Sư đến chùa Từ Lâm ở làng Hiệp Ninh, châu thành Tây Ninh, xin quy y thọ giới với Thiền sư Minh Đạt (tục gọi Yết-ma Thích Trí Lượng hay Yết-ma Lượng) là một danh tăng khả kính đương thời. Một thời gian sau, Sư đến chùa Giác Viên ở thôn Bình Thới, tổng Tân Phong Trung, huyện Tân Long, tỉnh Gia Định (nay thuộc phường 9, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh) cầu pháp với Hòa thượng Hoằng Ân - Minh Khiêm, được ban pháp danh Như Nhãn, pháp hiệu Từ Phong, truyền thừa đời thứ 39 dòng Lâm Tế, chi phái Đạo Mẫn. Hòa thượng Hoằng Ân thường vân du hóa đạo, ít trụ tại chùa, nên lập ban trụ trì để chăm lo Phật sự, Sư được cử làm thư ký.

Thụ trì Giác Hải tự
Nhân một tín nữ là bà Trần Thị Liễu cúng dường một ngôi chùa mang hiệu là Giác Sơn Tự tại xóm Chợ Gạo, làng Tân Hòa Đông, tổng Long Trung, tỉnh Chợ Lớn (nay ở số 345/45 đường Hùng Vương, Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh) cho Hòa thượng Hoằng Ân và thỉnh Hòa thượng tới trụ trì để hoằng dương Phật pháp. Hòa thượng Hoằng Ân cử Sư về đó thay thế. Sư đổi tên chùa thành Giác Hải Tự, lấy ý trong câu "Giác giả năng độ mê tân. Mê giả tắc trầm khổ hải". Đây là ngôi chùa mà Sư trụ trì lâu nhất, nên nhiều tín đồ còn gọi sư là Hòa thượng Giác Hải.

Hoằng dương đạo pháp
Năm 29 tuổi (Quý Tỵ 1893), sau mùa an cư kiết hạ, tại chùa Giác Viên có Đại giới đàn, Sư được cử làm Yết-ma A-xà-lê, nổi danh là một Pháp sư tinh thông kinh điển, có tài hùng biện, được tôn làm Hòa thượng Pháp sư, nhiều lần được các chùa thỉnh làm Pháp sư trong các dịp khai trường Hương như:

 Chùa Long Quang (Vĩnh Long), năm Kỷ Dậu (1909).
 Tổ đình Giác Lâm (Sài Gòn), năm Nhâm Tý (1912)
 Chùa Vĩnh Tràng (Mỹ Tho), năm Kỷ Mùi (1919)
 Chùa Bửu Long (Vĩnh Long), năm Canh Thân (1920)

Do đạo đức, học vấn và tài hùng biện của Sư, nhiều tín đồ đã cúng dường cho Sư nhiều cảnh chùa như chùa Từ Lâm (Tây Ninh), chùa An Thạnh, chùa Giác Quang (Vĩnh Long), chùa Linh Phong (Mỹ Tho), chùa Phú Thới (Gò Công)v.v... Tổng số tự viện các nơi cúng cho Sư có đến khoảng 20 ngôi.

Trùng tu Từ Lâm tự
Năm 1925, thấy chùa Từ Lâm của thầy mình là Thiền sư Minh Đạt nằm trong khuôn viên châu thành Tây Ninh quá chật hẹp, Sư dựng một ngôi chùa mới tại Gò Kén, thôn Thái Hiệp Thạnh, gần Châu thành. Ngôi chùa này quy mô đồ sộ, trang trí đẹp, nằm trong khu vực yên tĩnh, rộng rãi, nguyên tên là Thiền Lâm, nhưng cũng mang tên Từ Lâm, ngụ ý Sư muốn tuyên dương công nghiệp của thầy mình. Tuy nhiên, chùa chỉ mới vừa xây dựng xong phần chánh, chưa trang trí, chưa làm đường lớn từ quốc lộ vào chùa, không có Đông lang, Tây lang. Mặc dù vậy, Sư vẫn cho cải táng hài cốt của thầy về chùa mới, xây tháp tôn thờ.

Được phong Thái Chưởng Pháp Cao Đài
Trong số bổn đạo đóng góp tiền mua đất và xây chùa Từ Lâm ở Gò Kén, có các phú hào là ông bà Huyện Nguyễn Ngọc Thơ và bà Lâm Ngọc Thanh có đóng góp tiền bạc vào nhiều hơn hết. Vào giữa năm 1926, ông bà Nguyễn Ngọc Thơ nhập đạo Cao Đài, thuyết phục Sư đến dự đàn cầu cơ tại tư gia ở Tân Định. Theo tài liệu của đạo Cao Đài, cơ bút giáng thâu nạp Sư làm môn đệ và phong cho Sư làm Quảng Pháp Thiền Sư Thích Đạo Chuyển Luật Lịnh Diêu Đạo Sĩ, Chưởng Pháp phái Thái.

Do ân tình lúc xây chùa, Sư cũng đồng ý cho ông bà Nguyễn Ngọc Thơ mượn chùa để tổ chức hành lễ khai đạo Cao Đài. Tuy nhiên, không lâu sau, nhận thấy sự khác biệt trong hành đạo, Sư yêu cầu các chức sắc Cao Đài trả lại chùa và hẹn trong 3 tháng phải dời đi. Do sự việc này, các chức sắc Cao Đài phải dời trị sở về về làng Long Thành, sau hình thành nên Tòa Thánh Tây Ninh, đồng thời tuyên bố Sư bị cơ bút trục xuất khỏi đạo Cao Đài.

Hoạt động chấn hưng Phật giáo
Bấy giờ các tự viện ở Nam Bộ thường liên kết lại thành một hội gọi là Hội Lục Hòa, dựa vào hình thức hội họp luân phiên qua lại mỗi lần tại một chùa để gây tình đoàn kết, phát động phong trào chấn hưng Phật giáo. Sư thường được các nơi thỉnh làm Pháp sư thuyết giảng trong các lần hội họp đó.

Ngày 26 tháng 8 năm 1931, do sự hoạt động tích cực của Sư Khánh Hòa, Sư Thiện Chiếu, các Hòa thượng trong các Sơn môn, Tổ đình và một số Phật tử hữu tâm, Hội Nam Kỳ Nghiên cứu Phật học được thành lập, đặt trụ sở tại chùa Linh Sơn, gần chợ Cầu Muối (Sài Gòn). Lúc này Sư đang trụ trì chùa Giác Hải, được bầu làm Chánh Hội Trưởng. Nhưng sau đó hội không tiến hành được Phật sự như mong muốn, vì một số cư sĩ ngăn trở. Năm 1933, các Hòa thượng Khánh Hòa, Từ Phong, Chánh Tâm, Tâm Quang, Khánh Anh, Huệ Quang lui về miền Tây thành lập Phật học Đường lưu động gọi là Liên Đoàn Phật học Xã để đào tạo Tăng tài. Mỗi chùa luân phiên mở lớp học 3 tháng, thường thỉnh Sư đến giảng dạy. Chẳng bao lâu Liên Đoàn Phật học Xã gặp khó khăn về tài chánh phải tan rã. Hội Lưỡng Xuyên Phật học ra đời ngày 13 tháng 8 năm 1934, khóa đầu tiên do Hòa thượng An Lạc chùa Vĩnh Tràng làm Hội trưởng, Sư làm Chứng minh Đạo sư. Năm 1935, hội xuất bản tạp chí Duy Tâm, mở trường Phật học.

So với các danh tăng thời bấy giờ, Sư tuy học vấn không nổi tiếng uyên bác bằng, nhưng tác phong đạo đức cao, có óc canh tân và nhiệt tâm xiển dương chánh pháp, cố hết sức lo chỉnh lý lại tăng đồ và cải cách sanh hoạt Phật giáo để trừ các tệ đoan trong Phật giáo Việt Nam (nhất là ở Nam Kỳ).

Viên tịch
Sư viên tịch ngày 5 tháng 12 năm Mậu Dần (tức 24 tháng 1 năm 1939), thọ 74 tuổi, trên 50 hạ lạp. Nhục thân của Sư được đưa về tháp thờ tại Chùa Từ Lâm ở Gò Kén. Ngoài ra, tại chùa Giác Hải cũng có một tháp thờ Sư.

Hiện nay, tại chùa Giác Hải còn lại pho tượng thờ của Sư, do nghệ nhân do ông Tám Cốt tạc. Tượng được tạc trực tiếp do Sư làm mẫu nên bức tượng rất giống với người thật đến từng nếp nhăn trên gương mặt.

Tác phẩm
Trong cuộc đời hoằng bá đạo pháp của mình, Sư có để lại một số tác phẩm như:

 Khải cáo phát minh văn (1909)
 Quy nguyên trực chỉ (1912)
 Tông cảnh yếu ngữ lục (1915)

Chú thích

Tham khảo
 Thích Đồng Bổn (Chủ biên), "Tiểu sử danh tăng Việt Nam thế kỷ XX", Tập I, Thành Hội Phật giáo TP. Hồ Chí Minh ấn hành
 Hiền Tài Nguyễn Văn Hồng, "Cao Đài Từ điển"

Người Long An
Tu sĩ Phật giáo Việt Nam


title: Oust (tổng)

text:
Tổng Oust là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Ariège trong vùng Occitanie.
Tổng này được tổ chức xung quanh Oust ở quận Saint-Girons. Độ cao biến thiên từ 463 m (Soueix-Rogalle) đến 2 865 m (Couflens) với độ cao trung bình là 653 m.

Hành chính

Các đơn vị hành chính
Tổng Oust bao gồm 8 xã với dân số 2 752 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Aulus-les-Bains || align="right" | 189 || align="right" | 09140 || align="right" | 09029
|-
| Couflens || align="right" | 63 || align="right" | 09140 || align="right" | 09100
|-
| Ercé || align="right" | 532 || align="right" | 09140 || align="right" | 09113
|-
| Oust || align="right" | 515 || align="right" | 09140 || align="right" | 09223
|-
| Seix || align="right" | 697 || align="right" | 09140 || align="right" | 09285
|-
| Sentenac-d'Oust || align="right" | 96 || align="right" | 09140 || align="right" | 09291
|-
| Soueix-Rogalle || align="right" | 361 || align="right" | 09140 || align="right" | 09299
|-
| Ustou || align="right" | 299 || align="right" | 09140 || align="right" | 09322
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Ariège
 Couserans
 Quận của Ariège
 Tổng của Ariège
 Xã của Ariège
 Danh sách tổng ủy viên hội đồng của Ariège

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Oust trên trang mạng của Insee
 plan du canton d'Oust sur Mapquest
 Vị trí của tổng Oust trên bản đồ Pháp
 Le site officiel du Pays Couserans

Oust


title: Rhinocorynura inflaticeps

text:
Rhinocorynura inflaticeps là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ducke mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Rhinocorynura
Động vật được mô tả năm 1906


title: Saint-Germain-de-Varreville

text:
Saint-Germain-de-Varreville  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 40 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintgermaindevarreville


title: Lamononia

text:
Lamononia là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1928 bởi Van Zwaluwenburg.

Các loài
Chi này có các loài:
 Lamononia monticola Van Zwaluwenburg, 1928

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Athous ruteri

text:
Athous ruteri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Chassain miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Lâm Thanh Tường

text:
Lâm Thanh Tường (chữ Hán: 林清祥, bính âm: Lín Qīngxiáng, phiên âm La tinh: Lim Chin Siong; 28 tháng 2 năm 1933 – 5 tháng 2 năm 1996) là một chính trị gia cánh tả có nhiều ảnh hưởng đối với chính trường và các công đoàn Singapore trong các thập niên 1950 và 1960. Ông là một trong những sáng lập viên và người lãnh đạo của đảng Barisan Sosialis. Ông bị chính quyền chống cộng của Lý Quang Diệu bắt và trục xuất khỏi Singapore vì họ cho rằng ông là một đảng viên cộng sản, điều mà cho đến nay vẫn còn gây tranh cãi.

Thiếu thời
Lâm Thanh Tường sinh ra trong một gia đình sống tại phố Telok Ayer. Đầu tiên, ông theo học ở Johor, sau đó theo học tại trường Trung học Hoa kiều vào năm 1950. Ông bị đuổi học vì tham gia vào một phong trào của những người có tư tưởng chống lại nền thống trị của đế quốc Anh ở Singapore.

Sự nghiệp chính trị
Ảnh hưởng của Lâm Thanh Tường bắt đầu phát sinh từ lúc ông tham gia công tác công đoàn với vị trí là một tổ chức viên của Công đoàn những công nhân xe buýt Singapore và Công đoàn những công nhân nhà máy và cửa hiệu Singapore. Khả năng nói tiếng Trung lưu loát của ông là một nhân tố quan trọng khiến Lâm Thanh Tường chiếm được cảm tình của đông đảo người dân thuộc cộng đồng Hoa kiều chiếm đa số ở Singapore. Tất cả những điều này khiến Lý Quang Diệu tuyển ông vào Đảng Nhân dân Hành động.

Ngôi sao chính trị đang lên
Lâm Thanh Tường gia nhập Đảng Nhân dân Hành động vào năm 1954. Danh tiếng của ông nhanh chóng nổi như cồn và ông trở thành lãnh tụ của giới công nhân Hoa kiều, các nghiệp đoàn và sinh viên Singapore trong thập niên 1950. Lâm được mô tả như một người mảnh khảnh nhưng tràn đầy sức trẻ, giàu đức hi sinh và có khuôn mặt rất điển trai. Những bài diễn thuyết bằng tiếng Trung giọng Phúc Kiến của ông đã trở thành huyền thoại. Trong quyền hồi ký The Singapore Story, Lý Quang Diệu đã rất tán thưởng giọng nói có sức mê hoặc lòng người của Lâm Thanh Tường:

Ngay lúc mới 22 tuổi, Lâm Thanh Tường đã trúng cử đại biểu Hội đồng Lập pháp với tư cách là đại biểu của Bukit Timah năm 1955 và cùng với Lý Quang Diệu là hai đại diện của Đảng Nhân dân Hành động trong buổi thảo luận về nội dung Hiến pháp Singapore tổ chức tại Luân Đôn năm 1956.

Thời kỳ xuống dốc
Năm 1955, Lâm Thanh Tường và người cộng sự thân cận Phương Thủy Song (方水双, Fong Swee Suan）phát động một cuộc đình công của công nhân xe buýt mà về sau phát triển thành một cuộc bạo động của công nhân xe buýt Phúc Lợi. Về sau ông còn tham gia lãnh đạo Cuộc bạo động của sinh viên trung học người Hoa năm 1956 với mức độ còn cao hơn trước. Thủ hiến của Singapore lúc này là Lâm Hữu Phúc đã đàn áp hết sức tàn bạo các cuộc bạo loạn này; Lâm Thanh Tường cùng nhiều thủ lĩnh cánh tả khác đã bị bắt giam. Tuy nhiên sau đó Đảng Nhân dân Hành động đã giúp ông được thả vì họ cần sự giúp đỡ của ông trong kỳ vận động tranh cử. Năm 1959 ông được thả sau khi Đảng Nhân dân Hành động giành thắng lợi trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên.

Tuy nhiên sau đó Lâm Thanh Tường bị nhóm lãnh đạo Đảng Nhân dân Hành động của Lý Quang Diệu trục xuất, và ông cùng những người cùng chí hướng với mình quyết định thành lập một đảng cánh tả riêng mang tên Barisan Sosialis vào ngày 17 tháng 9 năm 1961. Sau cuộc trưng cầu dân ý năm 1961 về việc sáp nhập Singapore vào Malaysia, Lâm Thanh Tường và nhiều bạn chiến đấu của ông bị Internal Security Act do đảng Nhân dân hành động cầm quyền giật dây bắt giam trong cái gọi là chiến dịch Coldstore diễn ra vào ngày 2 tháng 2 năm 1963.

Trong khoảng thời gian Singapore là một bang của Malaysia, đảng Barisan Sosialis đã tham gia cuộc Tổng tuyển cử Singapore năm 1963. Họ là một đối thủ nặng ký của đảng Nhân dân hành động cầm quyền, tuy nhiên cái tai họa Coldstore là một đòn nặng vào Barisan Sosialis. Sau sự kiện này, đảng Barisan Sosialis suy yếu dần và tan rã. Một bộ phận đảng viên gia nhập vào Đảng Công nhân Singapore hiện nay.

Về phía mình, trong lúc bị bắt giam, Lâm Thanh Tường bị suy sụp về tinh thần và từng có ý định tự tử. Ngày 28 tháng 7 năm 1969 Lâm Thanh Tường được phóng thích nhưng ông bị trục xuất sang Luân Đôn và bị cấm tham gia hoạt động chính trị tại Singapore. Năm 1979 ông và gia đình trở về cố quốc. Chín năm sau, cựu đảng của ông, Barisan Sosialis, chính thức gia nhập Đảng Công nhân Singapore.

Lâm Thanh Tưởng qua đời vào ngày 5 tháng 2 năm 1996 do nhồi máu cơ tim.

Nghi vấn về Lâm Thanh Tường
Câu hỏi này cho đến giờ vẫn chưa có lời giải. Lý Quang Diệu khẳng định chắc chắn rằng Lâm Thanh Tường đúng là một đảng viên cộng sản, nhưng Lâm luôn luôn phủ định việc này. Ông cho rằng việc dán cái mác Cộng sản lên người mình là cách nhanh nhất và dễ nhất để chính quyền Lý Quang Diệu triệt hạ ông mà không cần phải mắc công đưa ra tòa án xét xử. Trần Bình, lãnh tụ của Đảng Cộng sản Malaya chưa bao giờ công nhận Lâm là một đảng viên Cộng sản, trong khi đó tổ chức của Đảng tại Miền Nam Thái Lan cũng chưa bao giờ thực thi ảnh hưởng của mình lên các hoạt động của những người cánh tả Singapore.

Thật ra Lý Quang Diệu từng cho rằng Lâm Thanh Tường sẽ là một thủ tướng trong tương lai của Singapore, tuy nhiên sau đó Lý triệt hạ ông vì rõ ràng, Lâm Thanh Tường là một đối thủ chính trị nặng ký đe dọa đến quyền lực của Lý Quang Diệu. Thật vậy, Lâm Thanh Tường lúc ấy là một thần tượng của chủ nghĩa dân tộc trong lòng đông đảo tầng lớp công nhân và sinh viên Singapore.

Một tài liệu mật của Anh quốc gần đây mới được công bố xác nhận rằng Lâm Thanh Tường không phải là một đảng viên Cộng sản như chính quyền Lý Quang Diệu gán cho ông suốt bao nhiêu lâu nay. Trong một bài luận, Giáo sư Greg Poulgrain của Đại học Griffith nói rằng viên Toàn quyền Anh tại Singapore cùng với Tổng thư ký của ông ta báo cáo với Luân Đôn rằng cảnh sát không tìm thấy bất cứ bằng chứng gì cho thấy Lâm Thanh Tường là một người cộng sản. Trong thời kỳ ông tham gia chính trường với tư cách là chính trị gia đối lập, người Anh và Thủ hiến Lâm Hữu Phúc, tức những thế lực chống cộng, đã ngầm kích động những thành viên công đoàn và sinh viên trong phong trào của Lâm thực hiện những hành động quá khích. Lý Quang Diệu đã vin vào những vụ như thế này để dán cái mác Cộng sản cho Lâm Thanh Tường và bắt bỏ tù ông để đối phó lại với việc Lâm cùng phần lớn đảng viên Đảng Nhân dân Hành động rút ra khỏi đảng nhằm thành lập Barisan Sosialis. Thế là từ một đồng sáng lập viên và một lãnh đạo của Đảng Nhân dân Hành động, Lâm bị chính những cựu đồng đảng của mình đàn áp và sau đó bị trục xuất sang Anh. Uy tín cao của Lâm trong quần chúng nhân dân đã khiến Lý Quang Diệu lo sợ rằng Lâm sẽ thay thế vị trí lãnh đạo của ông ta. Thậm chí ngay cả Trần Bình cũng khẳng định rằng Đảng Cộng sản Malaya chưa bao giờ có ý định khống chế Lâm Thanh Tường và Barisan Sosialis như lâu nay chính quyền Lý Quang Diệu vẫn tố cáo.

Chính vì vậy, thật khó mà nói được rằng có bao nhiêu người Singapore đến nay vẫn tin rằng Lâm Thanh Tường là một người cộng sản chỉ vì ông bị chính quyền Lý Quang Diệu gán cái mác Cộng sản bất chấp việc cho đến nay đã có những bằng chứng thuyết phục chứng minh cho điều ngược lại.

Di sản
Di sản mà Lâm Thanh Tường và những người theo ông để lại cho đất nước Singapore chính là, những cống hiến quên mình của họ đã khiến đảng Nhân dân Hành động cầm quyền buộc phải có những chính sách cứng rắn trong việc chống tham nhũng và bảo vệ sự liêm chính cho bộ máy nhà nước nhằm củng cố vị thế của họ.

Lý Quang Diệu đã viết về Lâm Thanh Tường như sau trong tiểu sử của ông:

Ghi chú
 Quotes on Lim Chin Siong
 The Abortion of a Prime Minister: Singapore's Lim Chin Siong
 The History of PAP (Part IV)-Lim Chin Siong

Ghi chú

 Lam, Peng Er and Tan, Kevin (Ed.) (2000). Lee’s Lieutenants. Singapore: Allen & Unwin. ISBN - 1864486392
 Lee, Kuan Yew (1998). The Singapore Story: Memoirs of Lee Kuan Yew. Singapore: Times Editions. ISBN - 4532163633
 Tan Jing Quee, Jomo K.S. (Ed.).(2001). Comet in our sky: Lim Chin Siong in history. ISBN - 9839602144
 C.C. Chin & Hack, Karl (Ed.) (2004) Dialogues with Chin Peng: New light on the MCP. Singapore: Singapore University
 Lim Chin Siong vs Lee Kuan Yew: The true and shocking history

Sinh năm 1933
Mất năm 1996
Chính khác Singapore
Người Singapore gốc Hoa
Người Mân Nam
Cộng sản


title: Neuracanthus

text:
Neuracanthus là một chi thực vật thuộc họ Acanthaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Neuracanthus aculeatus, Balf.f.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neuracanthus
Họ Ô rô


title: Colletes bradleyi

text:
Colletes bradleyi là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1951


title: ACT

text:
ACT (viết tắt của American College Testing), tạm dịch là Bài Kiểm Tra Đại Học Hoa Kỳ, là một kỳ thi chuẩn hóa được sử dụng đánh giá năng lực học tập của học sinh trung học và làm một trong những điều kiện tiên quyết khi xét tuyển vào các trường đại học và cao đẳng tại Hoa Kỳ, do tổ chức phi lợi nhuận cùng tên - ACT. Kỳ thi được tổ chức lần đầu vào Tháng Mười một, 1959 bởi Everett Franklin Lindquist nhằm cạnh tranh với kỳ thi SAT bởi College Board. Kỳ thi ACT ban đầu gồm bốn phần: tiếng Anh, Toán, Xã hội, và Tự nhiên. Năm 1989, phần thi Xã hội được thay đổi thành phần Đọc hiểu (bao gồm tiểu phần Xã hội) và phần Tự nhiên được đổi tên thành Tư duy Tự nhiên, đặt nhiều trọng tâm hơn về kỹ năng giải quyết vấn đề. Tháng Hai 2005, một phần thi Viết luận tự chọn được thêm vào, phỏng theo sự thay đổi của kỳ thi SAT được tổ chức sau đó vào tháng Ba cùng năm. Kỳ thi ACT nay cũng được tổ chức bằng máy tính; tuy nhiên, phương thức làm bài thi trên giấy vẫn sẽ được tiếp tục tổ chức tại những trường vẫn chưa sẵn sàng để chuyển sang phương thức làm bài trên máy tính.

Số thí sinh tham dự kỳ thi ACT ngày càng tăng, và trong năm 2011, ACT lần đầu vượt SAT về số lượng thí sinh; năm đó, 1.666.017 thí sinh tham dự kỳ thi ACT so với 1.664.479 thí sinh dự kỳ thi SAT. Tất cả các trường đại học và cao đẳng hiện nay trên khắp Hoa Kỳ đều chấp nhận ACT, dù các cơ sở giáo dục khác nhau có những yêu cầu và đặt nặng vào tiêu chí này hơn tiêu chí khác ví dụ như xếp hạng lớp, điểm trung bình, và hoạt động ngoại khóa. Bốn phần thi bắt buộc được tính điểm động lập trên thang điểm 1-36, và điểm ACT là điểm trung bình của bốn phần thi được làm tròn đến số nguyên gần nhất.

Mục đích
Tổ chức ACT xác định ACT đánh giá sự phát triển giáo dục tổng hợp và khả năng hoàn thành các khóa học trình độ cao đẳng và đại học của học sinh trung học qua các phần thi trắc nghiệm khách quan, bao gồm bốn lĩnh vực kỹ năng: tiếng Anh, toán học, đọc hiểu, và khoa học. Phần thi Viết luận không bắt buộc đánh giá khả năng dàn luận và soạn viết một bài luận ngắn. Đặc biệt, ACT nhấn mạnh tính chất xác định sự chuẩn bị cho giáo dục bậc cao, và điểm thành phần tương đương với các lớp năm nhất môn tiếng Anh, đại số, xã hội, nhân văn, và sinh học. Một bài nghiên cứu bởi tổ chức ACT vào năm 2003 đã chỉ ra mối quan hệ giữa điểm ACT của sinh viên và khả năng sinh viên đó tốt nghiệp với bằng giáo dục cao đẳng, đại học.

Để xây dựng đề thi, ACT tổng hợp các mục tiêu giảng dạy của các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông khắp Hoa Kỳ, xem xét sách giáo khoa được sử dụng từ lớp 7 đến lớp 12, và khảo sát các nhà giáo dục về kỹ năng và kiến thức nào cần thiết để thành công trong bậc sau trung học. ACT xuất bản một bản hướng dẫn kỹ thuật tóm tắt các nghiên cứu về tính chuẩn xác trong việc dự đoán điểm trung bình của sinh viên năm nhất, cân bằng điểm trung bình giữa các trường trung học, và đo lường thành tích giáo dục.

Các cơ sở giáo dục sau trung học sử dụng ACT và SAT bởi sự khác biệt trong kinh phí đầu tư, chương trình, cách cho điểm, và độ khó giữa các trường trung học tại Hoa Kỳ do đặc tính liên bang, quyền tự chủ của địa phương, sự tồn tại song song của nhiều loại hình giảng dạy như tư thục, từ xa, tại nhà, và sự thiếu sót một kỳ thi tuyển sinh nghiêm ngặt như tại các quốc gia khác. Điểm ACT và SAT được sử dụng làm phụ trợ cho hồ sơ trường trung học và trợ giúp các thành viên hội đồng tuyển sinh đặt các thông số địa phương - như khóa học, điểm, và xếp hạng, ở một phương diện quốc gia.

Các trường đại học và cao đẳng không chỉ định sự thiên vị giữa kỳ thi SAT hay ACT, thay vào đó chấp nhận cả hai và xem xét công bằng bởi hầu hết các thành viên hội đồng tuyển sinh. Tại một số trường, ban tuyển sinh sẽ yêu cầu thí sinh dự thi SAT Subject Tests (SAT Chuyên biệt) bất kể dự thi SAT hay ACT; tuy nhiên, một số chấp nhận ACT thay cho SAT và SAT Chuyên biệt, và một số chấp nhận ACT với phần Việt luận thay thế cho SAT Chuyên biệt.

Hầu hết các trường đại học và cao đẳng sử ACT như một trong những tiêu chí trong quá trình xét tuyển. Một cuộc thăm dò trên nhóm mẫu cho thấy tại bách phân vị 75, điểm ACT tại các trường đại học và cao đẳng bốn năm công lập là 24.1 và tại các cơ sơ tương đương tư nhân là 25.3. Thí sinh được khuyên kiểm tra và xác minh với các trường có nguyện vọng nộp vào để biết về thêm rõ về yêu cầu đầu vào của điểm ACT.

Ngoài mục đích làm tiêu chí để xét tuyển, một số tiểu bang đã bắt đầu sử dụng ACT để đánh giá chất lượng của các trường trung học và yêu cầu tất cả các học sinh phải tham dự, bất kể có nguyện vọng tiếp tục học lên cao hay không. Bang Colorado và Illinois đã tích hợp ACT vào chương trình khảo sát bắt buộc từ năm 2001. Michigan có quy định tương tự vào 2007, và Kentucky và Tennessee yêu cầu tất cả học sinh lớp 11 (junior) dự thi ACT và Wyoming yêu cầu học sinh lớp 11 dự thi ACT hoặc ACT WorkKeys.

Mặc dù tính chất của ACT là giúp đỡ các cơ sở giáo dục bậc cao tại Hoa Kỳ xác định thí sinh nào sẽ được nhận vào trường và được quyết định tùy vào các cơ sở khác nhau, một số trường đại học và cao đẳng tại nước ngoài đã yêu cầu điểm ACT (và SAT) làm điều kiện quyết định cho học sinh có bằng tốt nghiệp trung học Hoa Kỳ để có thể theo học tại các cơ sở đó.

ACT được sử dụng rộng rãi hơn ở các bang phía Nam, Tây Nam và quanh dãy Rocky, trong khi đó, SAT được sử dụng nhiều hơn ở các bang bờ Tây và bờ Đông Hoa Kỳ. Tuy nhiên, gần đây, việc sử dụng ACT đã trở nên thịnh hành ở các bang bờ Đông. Việc sử dụng ACT bởi các trường đại học và cao đẳng tăng lên bởi các chỉ trích về sử hiệu quả và công bằng của SAT.

Cấu trúc
Phần bắt buộc của ACT được chia thành bốn phần thi trắc nghiệm khách quan: tiếng Anh, toán, đọc hiểu, và tư duy khoa học. Mỗi phần có điểm từ 1 đến 36 và đều là số nguyên. Phần tiếng Anh, toán, và đọc hiểu cũng có các tiểu điểm từ 1 đến 18 (điểm của mỗi phần không phải là tổng của các tiểu điểm trong phần đó). Điểm ACT là điểm trung bình cộng của bốn phần. Ngoài ra, nếu thí sinh chọn thi phần Viết luận không bắt buộc, thí sinh còn nhận được một điểm phần này trên thang điểm từ 1 đến 36 (thay đổi từ thang 2 đến 12 trước đó). Phần điểm Viết luận không được tính chung vào điểm ACT. ACT đã loại bỏ điểm tiếng Anh - Viết luận kết hợp, mà thay vào đó điểm ELA (English Language Arts - Nghệ thuật Ngôn ngữ tiếng Anh) là điểm trung bình của phần tiếng Anh, đọc hiểu, và Viết luận, và điểm STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics - Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) là điểm trung bình của phần toán và phần tư duy khoa học. Những thay đổi này đã được áp dụng từ đợt thi tháng 9 năm 2015.

Trong ACT, mỗi câu trả lời đúng sẽ được nhận một điểm thô. Thí sinh sẽ không bị trừ điểm cho phần đáp án sai. Do đó, thí sinh có thể trả lời tất cả các câu hỏi mà không cần lo lắng sẽ mất điểm nếu trả lời sai. Thí sinh có thể nâng điểm ACT của mình cảm thấy không hài lòng bằng cách thi lại: 55% thí sinh tăng điểm khi thi lại, 22% giữ nguyên điểm, trong khi 23% nhận điểm thấp hơn ban đầu.

English (tiếng Anh)
Phần tiếng Anh dài 45 phút là phần đầu tiên thí sinh phải hoàn thành, bao gồm kỹ năng sử dụng ngôn ngữ và tu từ. Phần này gồm 75 câu hỏi, dựa trên 5 đoạn đọc với nhiều đoạn được gạch chân ở một bên trang và lựa chọn đáp án ở bên trang còn lại. Các câu hỏi tập trung về các sử dụng từ, gồm các vấn đề liên quan đến dấu câu (chủ yếu là dấu phẩy và dấu nháy đơn), từ bổ nghĩa (sử dụng không rõ ràng hoặc đặt sai vị trí), dấu chấm phẩy, thiếu chủ vị, và sai liên kết giữa hai vế đầy đủ của câu; và tu từ, gồm phong cách (sự mạch lạc và trôi chảy), sự liên kết và bố trí các câu trong đoạn văn hoặc các đoạn văn trong bài đọc.

Math (toán)
Phần thứ hai là toán dài 60 phút gồm 60 câu hỏi với nội dung gồm 14 câu số học cơ bản, 10 câu số học sơ cấp, 9 câu số học trung cấp, 14 câu hình học phẳng, 9 câu hình tọa độ, và 4 câu lượng giác sơ cấp. Đây là phần duy nhất thí sinh được dùng máy tính. Quy định về loại máy tính của ACT gắt gao hơn so với SAT, trong đó, một số mẫu máy tính CAS (computer algebra systems - hệ thống đại số máy tính) như mẫu TI-89 không được sử dụng; tuy nhiên, ACT cho phép một số loại máy tính có thể in kết quả hay có điều chỉnh kỹ thuật với điều kiện các chức năng trên phải được tắt, mà SAT không cho phép. Các mẫu máy TI-83 và TI-84 được phép sử dụng. Đối với học sinh Việt Nam, các mẫu máy tính hiện hành trên thị trường đều đạt yêu cầu máy tính của ACT; do đó, không cần phải mua thay thế hoặc tìm đúng dòng máy tính tại Hoa Kỳ như ACT yêu cầu. Mặc dù được phép cho sử dụng máy tính, hầu hết các phép tính của phần này tương đối đơn giản và có thể nhanh hơn nếu không sử dụng. Đây cũng là phần duy nhất có năm thay vì bốn phương án trả lời.

Reading (đọc hiểu)
Phần thứ ba là đọc hiểu dài 35 phút, gồm 40 câu hỏi trên 4 bài đọc với bốn chủ đề khác nhau: văn xuôi (trích từ các tác phẩm văn học tiếng Anh), khoa học xã hội (thường liên quan đến tâm lý học, giáo dục, địa lý...), nhân văn (thường liên quan đến mỹ thuật, âm nhạc, lịch sử, triết học...), và khoa học (sinh học, hóa học, vật lý...). Các câu hỏi không được sắp xếp theo trình tự đọc mà thay vào đó thí sinh phải tự sắp xếp và hoàn thành theo khả năng của mình. Các bài đọc trong phần này có độ phức tạp cao hơn so với phần tiếng Anh.

Science Reasoning (khoa học luận)
Phần thứ tư là khoa học dài 35 phút gồm 40 câu hỏi. Ở phần thi này, thí sinh không cần phải có nền kiến thức khoa học chuyên sâu mà chỉ cần có nền tảng khoa học cơ bản và khả năng đọc và phân tích thì có thể làm tốt phần thi này. Theo thay đổi mới nhất của ACT, phần thi này được thay đổi từ 7 đoạn đọc ngắn xuống còn 6 đoạn đọc, theo sau là từ 5 đến 7 câu hỏi. Các đoạn đọc có ba định dạng khác nhau: Dữ liệu Trình bày (yêu cầu thí sinh phải đọc biểu đồ, bảng kết quả...), Nghiên cứu Tóm tắt (yêu cầu thí sinh phải xem xét các thí nghiệm và rút ra kết luận từ thí nghiệm cho sẵn), và Giả thuyết Mâu thuẫn (yêu cầu thí sinh phải phân tích và so sánh hai đến ba giả thuyết khác nhau). Do sự thay đổi số lượng bài đọc từ 7 xuống còn 6, tính đồng nhất của phần thi này không còn (trước đó, sẽ luôn có 3 bài Dữ liệu Trình bày với 5 câu hỏi theo sau, 3 bài Nghiên cứu Tóm tắt với 6 câu hỏi theo sau, và 1 bài Giả thuyết Mâu thuẫn với 7 câu hỏi theo sau), tuy nhiên, luôn sẽ chỉ có 1 bài Giả thuyết Mâu thuẫn. Ngoài ra, trong các đợt thi gần đây, thí sinh cũng đôi khi sẽ gặp phải những câu hỏi các chi tiết không có trong đoạn đọc. Điều này không đáng lo bởi các câu hỏi này sẽ xuất hiện rất ít và thí sinh nếu không biết kiến thức liên quan vẫn có thể tìm được đáp án qua phương pháp loại trừ.

Writing (viết)
Đây là phần không bắt buộc, thí sinh được quyền chọn có thi hay không. Phần này diễn ra sau cùng, sau khi bốn, nó chỉ bổ sung vào báo cáo thêm một điểm số về phần viết. Phần lớn các trường không bắt buộc thí sinh phải thi phần này, trường hợp ngoại lệ là những trường chú trọng về Văn, báo chí...

Chú thích

Liên kết ngoài
 Website chính thức của kỳ thi

Kỳ thi chuẩn hóa của Mỹ


title: Demotispa neivai

text:
Demotispa neivai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bondar miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Demotispa


title: Ollières

text:
Ollières là một xã thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 39,66 km², dân số năm 2006 là 624 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 410 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ollières trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Ollieres


title: Cyclobutan

text:
Cyclobutan, C4H8, là một cycloankan chứa 4 nguyên tử cacbon, trong đó tất cả các nguyên tử cacbon được kết nối với nhau tạo ra vòng.

Cấu trúc phân tử
Nếu góc liên kết giữa các nguyên tử cacbon là 90 độ, các liên kết bị căng một cách đáng kể và vì thế cyclobutan không đồng phẳng mà có hình mái nhà. Góc giữa 2 "mái nhà" khoảng 20-25 độ. Chúng có năng lượng liên kết lớn hơn so với các phân tử butan mạch thẳng hoặc các cycloankan đồng vòng lớn hơn, chẳng hạn như cyclohexan. Vì vậy cyclobutan là không ổn định ở nhiệt độ cao hơn 775 K (khoảng 502 °C).

Tính chất hoá học
Cyclobutan có phản ứng cộng H2 xúc tác Ni, phản ứng thế halogen dưới tác dụng của ánh sáng và phản ứng cháy

Tham khảo

Cycloalkanes


title: Hippotion brennus

text:
Hippotion brennus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chi Hippotion.

Tham khảo

 Pinhey, E (1962): Hawk Moths of Central và Southern Africa. Longmans Southern Africa, Cape Town.

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1782
Hippotion


title: Conus loyaltiensis

text:
Conus loyaltiensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

L
Động vật được mô tả năm 1995


title: Symphitoneuria digitata

text:
Symphitoneuria digitata là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Symphitoneuria


title: Coelioxys magretti

text:
Coelioxys magretti là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1915


title: Luperus ambositrensis

text:
Luperus ambositrensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Luperus


title: Étalans

text:
Étalans là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Ước lượng năm 2004 là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: 4030 Archenhold

text:
4030 Archenhold (1984 EO1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1984 bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn Nam Âu.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4030 Archenhold

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Eurotamandua

text:
Eurotamandua (nghĩa là 'thú ăn kiến châu Âu') là một chi thú đã tuyệt chủng, sinh tồn cách đây khoảng 49 triệu năm trước, khoảng vào Tiền Eocen. Hóa thạch duy nhất đã biết, thu được từ mỏ đá Messel. Nó dài khoảng 90 cm (3 ft). Khi mới được phát hiện, người ta cho rằng nó là một dạng thú ăn kiến, do nó thiếu các vảy dạng lông hợp nhất đặc trưng của các dạng tê tê khác. Vị trí của Eurotamandua trong phạm vi các nhóm tê tê được đưa ra chủ yếu là do nó thiếu các khớp nối kiểu "khớp lạ" tìm thấy ở mọi dạng thú thuộc siêu bộ Khớp lạ (Xenarthra) chẳng hạn như thú ăn kiến của họ Myrmecophagidae. Eurotamandua có thể thuộc nhánh thân cây của Xenarthra, nhưng rất có thể là nó thuộc về một nhóm khác hoàn toàn (hiện thời được coi là chi duy nhất trong họ Eurotamanduidae duy nhất của bộ Afredentata). Trong khi là đơn vị phân loại khác biệt, nhưng cũng có thể là Eomanis krebsi cũng không phải là tê tê và thuộc về cùng nhóm này (Horovitz và ctv. 2005).

Cổ sinh vật học

Eurotamandua mang các đặc trưng tìm thấy ở gần như mọi dạng thú ăn kiến: các vuốt dài, mõm thuôn dài và khỏe và có lẽ cả cái lưỡi dính nhớp có độ dài gần tương tự. Người ta giả định rằng nó cũng ăn kiến và mối. Eurotamandua có tên gọi khoa học như vậy là do nó trông rất giống như các loài thú ăn kiến sống trên cây ngày nay còn sinh tồn của chi Tamandua, đặc biệt là cái đuôi dài có thể cầm nắm của nó.

Thư viện ảnh

Hình ảnh

Tham khảo

 Horovitz Ines và ctv. 2005. Ankle structure in Eocene pholidotan mammal Eomanis krebsi and its taxonomic implications. Acta Palaeontol. Pol. 50 (3): 545–548
 Hunter John P. và Janis Christine M. 2006. Spiny Norman in the Garden of Eden? Dispersal and early biogeography of Placentalia. J Mammal Evol 13:89–123

Liên kết ngoài

 Thảo luận trực tuyến về các mối quan hệ của Eurotamandua
 Ảnh hóa thạch

Tuyệt chủng thế Eocen
Bộ động vật
Họ động vật
Eutheria
Chi động vật có vú


title: Theopea flavipalpis

text:
Theopea flavipalpis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Theopea


title: Lý thuyết mã kép

text:
Lý thuyết mã kép là một lý thuyết về trí nhớ và nhận thức của Allan Paivio. Lý thuyết này có liên quan rất nhiều đến các mô hình trí nhớ nhận thức và được xem là một phần của các nghiên cứu về xử lý thông tin nhận thức – là những mô tả về cách trí óc xử lý thông tin. Lý thuyết này chủ yếu lý giải cách thông tin trực quan được xử lý và lưu trữ trong trí nhớ và cho rằng xử lý thông tin không lời và xử lý thông tin có tầm quan trọng như nhau.

Nội dung cơ bản
Theo lý thuyết này, sự nhận thức của con người gồm có hai hệ thống con. Hai hệ thống này cùng xử lý thông tin được nhận thức. Một hệ thống xử lý các đối tượng không lời như hình ảnh, biểu tượng, hình tượng, … và hệ thống còn lại xử lý các đối tượng thuộc về ngôn ngữ. Hai hệ thống con này có chức năng hoàn toàn khác nhau.

Hệ thống thứ nhất được gọi là Hệ thống Trực quan (Visual System) xử lý và lưu trữ các thông tin hình ảnh, biểu tượng, hình tượng, …

Hệ thống thứ hai được gọi là Hệ thống Từ ngữ (Verbal System) xử lý và lưu trữ các thông tin thuộc ngôn ngữ.

Hai hệ thống này có thể được kích hoạt một cách độc lập với nhau. Sự tương quan và liên hệ của hai hệ thống này chính là sự mã hóa kép thông tin.

Lý thuyết Mã kép có rất nhiều ứng dụng trong nhiều lĩnh vực nhận thức, bao gồm giải quyết vấn đề, học khái niệm, ngôn ngữ, …

Chú thích

Lý thuyết mã
Tâm lý học giáo dục
Ngôn ngữ học
Khoa học nhận thức


title: Kinh tế ngầm

text:
Kinh tế ngầm là một khu vực kinh tế nơi mà tất cả các hoạt động thương mại được tiến hành mà không có sự kiểm soát, thống kê của cơ quan nhà nước (thuế, luật) hoặc các quy định thương mại. Khái niệm "Kinh tế ngầm" ở đây là để đối sánh với nền kinh tế công khai có thể thống kê được. Thuật ngữ này cũng thường được gọi là underdog, Kinh tế phi chính thức, Kinh tế chưa được quan sát, Kinh tế song song hoặc Kinh tế ma, chợ đen.

Kinh tế ngầm gồm 5 nhóm:
 Hoạt động kinh tế bất hợp pháp: như buôn bán hàng cấm (ma tuý, vũ khí, hàng giả...), buôn lậu, buôn người, buôn bán nội tạng người, cờ bạc, hối lộ, tham nhũng, mại dâm...
 Hoạt động kinh tế ngầm: là các hoạt động kinh tế hợp pháp nhưng không được các doanh nghiệp khai báo với nhà nước (để trốn thuế); hoặc không được Nhà nước cho phép công bố (ví dụ như doanh thu, sản lượng của các nhà máy sản xuất vũ khí quốc phòng);
 Hoạt động kinh tế phi chính thức chưa được thống kê: là những hoạt động kinh tế hợp pháp nhưng quy mô nhỏ, không có hóa đơn chứng từ nên không thể thống kê đầy đủ (ví dụ: buôn bán vỉa hè, xe ôm, cắt tóc, bán hàng rong...)
 Hoạt động kinh tế tự sản, tự tiêu của hộ gia đình: là những hoạt động hợp pháp diễn ra trong nội bộ gia đình, ví dụ như nông dân tự trồng trọt, chăn nuôi rồi tiêu thụ nông sản ngay trong gia đình, không bán ra bên ngoài;
 Hoạt động kinh tế bị bỏ sót trong các chương trình thu thập dữ liệu thống kê: là những hoạt động hợp pháp mà cơ quan thống kê bỏ sót.

Đối với nhóm 2 tới nhóm 5, nhà nước thường cố gằng thống kê được chính xác nhất có thể và cộng vào GDP chính thức nhằm truy thu thuế, giúp chính phủ đề ra các chính sách kinh tế hợp lý. Riêng đối với nhóm 1 (Hoạt động kinh tế bất hợp pháp), số liệu về nhóm này thường được coi là tài liệu mật (chỉ có cơ quan cảnh sát được phép tiếp cận), không được công bố cho truyền thông và cũng không được cộng vào GDP (vì như vậy là gián tiếp hợp pháp hóa các hoạt động tội phạm có liên quan, đánh đồng tội phạm với người lao động hợp pháp, gây "nhiễu" thông tin trong việc quản lý xã hội, đồng thời gây ấn tượng xấu cho dư luận trong nước và quốc tế về tình hình an ninh trật tự của đất nước). Ví dụ: trong năm vừa qua, doanh số buôn bán ma túy và mại dâm của một nước được ước tính là 2 tỷ USD, nếu con số này được cộng vào GDP thì về mặt sổ sách, GDP của nước đó sẽ tăng thêm 2 tỷ USD. Trên giấy tờ thì đây là sự tăng trưởng kinh tế, nhiều người sẽ tưởng rằng đất nước đang đi lên, nhưng thực ra 2 tỷ USD này đã gây ra tác hại chứ không hề đem lại lợi ích cho xã hội, trong khi dư luận sẽ đánh giá rằng Chính phủ đã quản lý an ninh trật tự rất yếu kém nên mới để cho các hoạt động bất hợp pháp diễn ra với quy mô lên tới 2 tỷ USD mỗi năm.

Kinh tế ngầm là gì
Kinh tế ngầm (Underground Economy) là một bộ phận không được tính đến của nền kinh tế, bao gồm cả hoạt động hợp pháp và bất hợp pháp.

Những hoạt động hợp pháp nhưng được coi là nằm trong Bộ phận Kinh tế ngầm chính là những giao dịch bằng tiền mặt và không có hoá đơn. Những giao dịch này được thực hiện không có sự kiểm soát của nhà nước và nhằm trốn thuế hoặc tránh bị các cơ quan kiểm tra phát hiện. Ngoài ra cũng có những hoạt động kinh doanh được Chính phủ cho phép miễn thuế. Kinh tế ngầm không đồng nghĩa với Thị trường đen (Chợ đen, là việc tiêu thụ những hàng hóa trộm cắp).

Những hoạt động mua bán bất hợp pháp thì rõ ràng nằm trong Bộ phận Kinh tế ngầm; Ví dụ như buôn bán thuốc phiện, ma túy, mại dâm, hoạt động cờ bạc...

Các hoạt động Kinh tế ngầm diễn ra mạnh ở các nước đang phát triển - nơi mà hệ thống thanh toán qua ngân hàng chưa được áp dụng một cách phổ biến.

Hoạt động Kinh tế ngầm là vấn đề được Cơ quan Thuế, Cảnh sát, Thanh tra rất quan tâm.

Ảnh hưởng của kinh tế ngầm

Ảnh hưởng tiêu cực
 Kinh tế ngầm có nhiều ảnh hưởng không tốt đến nền kinh tế như: không tính thuế (ảnh hưởng đến nguồn thu của Chính phủ), không được tính vào Tổng GDP (ảnh hưởng đến số liệu thống kê), ngoài ra đây là nơi diễn ra các hoạt động bất hợp pháp (như ma túy, mại dâm, buôn người) ảnh hưởng xấu đến kinh tế, văn hóa, xã hội Quốc gia.
 Kinh tế ngầm sẽ không cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác để hoạch định các chính sách vĩ mô hợp lý; hiệu lực của các chính sách, hiệu lực quản lý nhà nước, hiệu lực luật pháp cũng hết sức hạn chế, thậm chí bị chệch hướng, vô hiệu hóa.
 Kinh tế ngầm sẽ làm cho doanh nghiệp và sản phẩm giảm năng lực cạnh tranh cả ở tầm quốc gia, khó có thể hội nhập được với các hoạt động thương mại quốc tế để tận dụng hết được các cơ hội có được nhờ hội nhập, và rất dễ bị ra khỏi dòng vận động của kinh tế quốc tế, trở thành "ngoại vi" của nó. Một nền kinh tế như vậy có nguy cơ đẩy một quốc gia càng tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước khác, kể cả các nước trong khu vực.
 Tạo ra môi trường kinh doanh không bình đẳng, không đáng tin cậy, bất lợi cho người kinh doanh trung thực, bất lợi cho khu vực chính quy.
 Tạo nên những yếu tố bất ổn, không lường hết rủi ro khi quyết định đầu tư.
 Không khuyến khích và thúc đẩy tính sáng tạo, không khuyến khích đầu tư dài hạn, đầu tư quy mô lớn, đầu tư phát triển nguồn nhân lực...
 Hạn chế cơ hội và quy mô kinh doanh do mối quan hệ góp vốn chủ yếu dựa trên quan hệ gia đình, họ hàng, thân quen, không thể phát triển đến quy mô lớn để tận dụng được lợi thế quy mô.
 Tạo ra dư địa lớn cho công chức nhà nước sách nhiễu, đòi hối lộ và lạm dụng quyền lực phục vụ ý đồ, lợi ích cá nhân.
 Người làm việc ở Khu vực kinh tế ngầm không được bảo hiểm y tế hoặc các hình thức an sinh xã hội khác.

Ảnh hưởng tích cực
 Có đến hàng triệu người trên thế giới sống nhờ vào những công việc lặt vặt mà các nhà Kinh tế học vẫn thường xếp vào dạng Kinh tế ngầm, hay còn gọi là phi chính thức. Tại nhiều nước đang phát triển, khu vực ngầm này đang phát triển mạnh.
 Tại Chợ Giời ở Hà Nội hay ở chỗ nào đó, chỉ cần bày ra vài sản phẩm hoặc dịch vụ sửa chữa nào đó là có thể kiếm sống qua ngày. Hình ảnh này rất phổ biến ở nhiều địa phương của Việt Nam. Nếu tính theo tiêu chuẩn chung, những người buôn bán lặt vặt này có thu nhập rất thấp. Nhưng nếu không có nó, họ sẽ chẳng có nguồn thu nhập nào cả.
 Khu vực Kinh tế ngầm sẽ thu nhận nhiều người và giúp họ có nguồn thu nhập.
 Kinh tế ngầm cho phép một Quốc gia tồn tại trong giai đoạn kinh tế suy thoái.

Diện mạo Kinh tế ngầm
 Những hộ kinh doanh nhỏ, thu nhập thấp không phải đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật.
 Các hộ kinh doanh cá thể không đăng ký kinh doanh. Ở Việt Nam, số này chiếm khá lớn, có ước tính đến hơn một nửa số hộ kinh doanh cá thể hiện nay không đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật. Taxi "dù", xe khách "dù", xe "ôm" là trường hợp điển hình của loại này.
 Có đăng ký kinh doanh, nhưng hoạt động kinh doanh không đúng theo quy định của pháp luật. Loại này cũng có nhiều dạng như:
 Kinh doanh các ngành, nghề ngoài ngành, nghề đăng ký kinh doanh;
 Không ghi chép và báo cáo tất cả các hoạt động kinh doanh, giấu doanh thu, lợi tức;
 Có thuê lao động nhưng không hợp đồng lao động, không đăng ký lao động;
 Kinh doanh các ngành, nghề phải có giấy phép mà không xin phép;
 V.v...
 Kinh doanh các ngành, nghề tư nhân không được quyền kinh doanh.
 Các hoạt động bất hợp pháp (ma túy, cờ bạc, mại dâm, buôn người...) do các nhóm tội phạm thực hiện

Nguyên nhân hình thành Kinh tế ngầm
 Các hoạt động bất hợp pháp (ma túy, cờ bạc, mại dâm, buôn người...) luôn phải giao dịch ngầm, không để cảnh sát phát hiện;
 Trình độ phát triển thấp của nền kinh tế, tính tự cung tự cấp và di sản của kế hoạch hóa, tập trung, quan liêu;
 Tâm lý xã hội nhìn chung vẫn chưa thiện cảm với người giàu. Vì vậy thói quen che giấu sự giàu có, che giấu thu nhập còn khá phổ biến;
 Sự giàu lên một cách nhanh chóng đều bị đánh giá chính thức hay không chính thức là phi pháp, hoặc là do chiếm đoạt của công, hoặc do buôn lậu, trốn thuế;
 Ở Việt Nam, vấn đề là tại sao doanh nghiệp vẫn có xu hướng phi chính thức, ngay cả những doanh nghiệp đăng ký kinh doanh, đăng ký mã số thuế và mã số hải quan. Nói cách khác, cả các doanh nghiệp "chính thức" cũng cố giấu một phần không nhỏ doanh thu và lợi nhuận. Các điều tra nghiên cứu gần đây của Ngân hàng Thế giới cho thấy luật lệ quá nhiều, quá phức tạp, không rõ ràng, được lý giải không thống nhất và nhất quán của các cơ quan nhà nước đã là nguyên nhân trước hết của tình trạng ngầm khá phổ biến và ở quy mô lớn trong hoạt động kinh doanh;
 Sự ngầm còn do thuế. Thuế suất các loại ở Việt Nam không cao hơn nhiều so với nhiều nước khác, nhưng mức thuế thực tế phải nộp thì thường rất cao, và người nộp thuế không dự tính được số thuế thực tế phải nộp. Trên thực tế, cơ quan thuế quyết định các khoản chi, mức chi hợp lý, hợp lệ và cả giá tính thuế để khấu trừ mức thu nhập chịu thuế. Trong không ít các trường hợp cơ quan thuế ấn định mức thuế các loại phải nộp ngay từ đầu kỳ và cuối kỳ chỉ làm các thủ tục giấy tờ "hợp thức hóa" số thuế đã nộp mà thôi.

Giá cả và hoàn cảnh
Hàng hóa được mua bất hợp pháp mất một trong hai mức độ tính chất của giá cả:

 Người mua có thể mua với giá rẻ hơn so với giá của thị trường hợp pháp.

Các nhà cung cấp không phải trả chi phí cho việc sản xuất hoặc chi phí cho các loại thuế. Điều này thường là trường hợp của các thị trường ngầm, với hàng hóa là những thứ bị mất cắp. Bọn tội phạm ăn cắp hàng hóa và chúng bán dưới thị trường hợp pháp nhưng không có bảo hành, bảo lãnh, đảm bảo chất lượng...

 Người mua có thể phải mua với giá đắt hơn giá thị trường hợp pháp.

Các sản phẩm là khó khăn để thu mua được hoặc khó khăn để sản xuất ra, gây nguy hiểm cho xử lý hay không hợp pháp để dễ dàng có sẵn, nếu ở tất cả các mặt.

Nếu hàng hóa là bất hợp pháp, chẳng hạn như một số chất ma túy, giá cả của nó có thể được báo là tăng qua các chi phí sản xuất, vận chuyển.

Chợ đen có thể hình thành gần biên giới, lân cận của vùng với phạm vi quyền hạn của chính phủ ít được thể hiện hoặc không có biên giới để kiểm soát nếu có sự chênh lệch về thuế suất, hoặc có hàng hóa là hợp pháp trên bên này của biên giới nhưng không hợp pháp ở phần bên kia của biên giới. Sản phẩm hàng hóa thường được buôn lậu như thế này bao gồm rượu và thuốc lá.

Tiêu dùng
Ngay cả khi thị trường ngầm cung cấp các hàng hóa với giá thấp hơn giá thị trường hợp pháp thì hầu hết người tiêu dùng vẫn thích mua trên thị trường hợp pháp khi có thể, bởi vì:
 Người tiêu dùng thích tính hợp pháp của các nhà cung cấp, họ có thể dễ dàng hơn để liên lạc và có thể được nhà cung cấp chịu trách nhiệm cho các lỗi của sản phẩm, hàng hóa mà người tiêu dùng đã mua.
 Trong một số giới hạn thẩm quyền của mình, khách hàng có thể bị tính tiền với một vi phạm tố tụng hình sự nếu họ bị biết khi có tham gia vào nền kinh tế ngầm, thậm chí là một người tiêu dùng.
 Người tiêu dùng có thể cảm thấy nguy cơ bị tổn hại trong khi thực hiện giao dịch trên thị trường ngầm.
 Người tiêu dùng có thể có một ý thức không thích hàng chợ đen.
 Trong một số thẩm quyền (chẳng hạn như ở Anh và xứ Wales), vật sở hữu của người tiêu dùng bị đánh cắp, hàng hóa của họ sẽ được thực hiện nếu chúng để lại dấu vết, ngay cả khi họ không biết rằng họ đã bị đánh cắp. Mặc dù bản thân họ cam kết không có vi phạm, họ vẫn còn bên trái không có hàng hóa và không có tiền lãi. Điều này có nguy cơ làm cho một số không thích để mua hàng hóa mà họ nghĩ rằng có thể là từ các thị trường ngầm, ngay cả khi trong thực tế, nó là chính đáng (ví dụ, sản phẩm được bán tại một xe bán hàng rong).

Tuy nhiên, thị trường ngầm có một số mặt tích cực của mình, đặc biệt là khi chính phủ quy định cản trở những gì khác xin được một dịch vụ hợp pháp. Ví dụ:
 Không có giấy phép xe taxi. Ở Baltimore, đã được thông báo rằng nhiều người tiêu dùng bất hợp pháp tích cực thích taxi, dẫn chứng rằng họ có nhiều khả dụng, thuận tiện, và các sản phẩm công bằng.
 Một số nhóm người nằm ngoài hoạt động hợp pháp, chẳng hạn như những người nhập cư bất hợp pháp, có thể được loại trừ một cách hiệu quả từ các nền kinh tế và pháp lý như vậy, hầu hết các hoạt động hàng ngày như thực hiện mua hàng và việc làm của họ đều thực hiện trong nền kinh tế ngầm. Nó giúp cho họ duy trì cuộc sống, thị trường ngầm giúp cung cấp cho họ những mặt hàng cần thiết.

Thương mại hàng hóa và dịch vụ
Ở các nước phát triển, một số ví dụ về các hoạt động kinh tế ngầm bao gồm:

Nhà cung cấp dịch vụ giao thông vận tải
Chỗ đậu của xe taxi, xe buýt, và các nhà cung cấp dịch vụ giao thông vận tải được quy định rất chặt chẽ hoặc độc quyền bởi chính phủ, trên thị trường chợ đen thường phát triển để cung cấp dịch vụ vận chuyển nhưng phục vụ dịch vụ kém hơn với giá cả rẻ hơn cho cộng đồng. Ở Hoa Kỳ,một số thành phố hạn chế nhập vào thị trường chỗ đậu xe với một hệ thống medallion; đó là, những xe taxi phải nhận được một giấy phép đặc biệt và hiển thị nó trên một chiếc xe trong hệ thống medallion. Điều này đã dẫn đến một thị trường hoạt động bất hợp pháp cho xe taxi ra đời.

Ma túy bất hợp pháp
Từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nhiều nước đã bắt đầu có hành động cấm việc tàng trữ giữ để bán và sử dụng một số loại thuốc ma túy để giải trí, chẳng hạn như Hoa Kỳ có chiến tranh chống ma túy.Tuy nhiên nhiều người dân tiếp tục sử dụng ma túy bất hợp pháp, và chợ đen tồn tại để cung cấp chúng. Mặc dù có nhiều nỗ lực thi hành luật pháp để ngăn ngừa chúng, nhưng nhu cầu vẫn còn cao, cung cấp được nhiều lợi nhuận cho tổ chức tội phạm để cung cấp ma túy.Liên Hợp Quốc đã thông báo rằng thị trường bán lẻ, giá trị của ma túy bất hợp pháp thu được là $ 321,6 tỷ USD.

Việc thi hành pháp luật của cán bộ chuyên trách chỉ nắm bắt một tỷ lệ nhỏ của ma túy bất hợp pháp, nhu cầu về các loại thuốc ma túy cao và rất ổn định, giá cả trên thị trường đen sẽ tăng lên một cách đơn giản để phản ứng lại sự giảm xuống trong việc cung cấp do có lệnh cấm; khuyến khích các nhà phân phối mới nhảy vào thị trường. Nhiều loại thuốc legalisation hoạt động thu hút song song giữa ma túy bất hợp pháp thương mại và các cấm của rượu ở Hoa Kỳ trong năm 1920.

Trong Vương quốc Anh, nó không phải là bất hợp pháp khi dùng ma túy, nhưng nó là bất hợp pháp để họ có nó. Điều này có thể dẫn đến hậu quả là những người buôn lậu có thể nuốt các chứng cứ chứng minh họ buôn lậu ma túy; nếu có một lần trong cơ thể chúng được cam kết không phải là tội phạm.

Mại dâm
Mại dâm là hình thức bất hợp pháp và pháp luật quy định xử phạt rất cao trong hầu hết các quốc gia trên toàn thế giới. Những điển hình thành một nơi học tập của các nền kinh tế ngầm, bởi vì nhu cầu cao của khách hàng, trả tiền tương đối cao, nhưng sử dụng nhiều lao động tay nghề thấp vào làm việc, trong đó sẽ thu hút được một liên tục cung cấp cho công nhân. Trong khi mại dâm tồn tại trong hầu hết các quốc gia, nghiên cứu cho thấy nó có xu hướng phát triển mạnh hơn trong các quốc gia nghèo và trong các lĩnh vực với số lượng lớn nam giới tham gia, ví dụ như xung quanh căn cứ quân sự.

Gái mại dâm trong các thị trường nói chung, kinh tế ngầm nói riêng đều hoạt động bí mật, đôi khi đàm phán giá cả và các hoạt động thông qua ám hiệu và từ lóng.

Ngay cả ở một số quốc gia như Hà Lan hoặc Đức, nơi mà mại dâm là được coi là hợp pháp, nhưng vẫn tồn tại các hoạt động mại dâm bất hợp pháp ("mại dâm lậu"), bởi "mại dâm lậu" giúp việc mua bán dâm diễn ra với mức giá rẻ hơn (người bán dâm và mua dâm không cần phải đáp ứng các yêu cầu pháp lý hoặc các thủ tục hoạt động như: đóng thuế, kiểm tra sức khỏe, các tiêu chuẩn về chỗ ở, an toàn vệ sinh...). Trong các quốc gia khác như Nicaragua, nơi mại dâm được pháp luật quy định, khách sạn có thể yêu cầu cả hai bên để xác minh, để ngăn ngừa việc tăng trưởng của mại dâm trẻ em. Tuy nhiên, quy định này hiếm khi được chấp hành. Kết quả là phần lớn hoạt động mại dâm vẫn diễn ra một cách bất hợp pháp.

Mua bán vũ khí
Các quy định của nhiều quốc gia cấm hoặc hạn chế các cá nhân có quyền sở hữu các loại vũ khí. Những hạn chế có thể đi từ vũ khí nhỏ như dao đến súng, hoặc chung tất cả hoặc phân loại (ví dụ: súng trường, vũ khí tự động,...), đến chất nổ.

Thị trường chợ đen cung cấp các nhu cầu về vũ khí được cho rằng không thể có được hợp pháp, hoặc chỉ có thể được hợp pháp sau khi nhận được giấy phép của chính phủ liên bang và lệ phí. Điều này có thể có được bằng cách từ những tay buôn lậu từ các quốc gia mà họ đã mua hợp pháp hoặc bị đánh cắp, hoặc trộm cắp từ tay của nhà sản xuất trong nước ra chính nó, bằng cách sử dụng những người trong tổ chức đó. Trong trường hợp các nền kinh tế ngầm không thể buôn lậu súng, họ cũng có thể đáp ứng yêu cầu bởi người làm súng riêng của họ. Những ai có thể mua theo cách này bao gồm tội phạm, những người muốn sử dụng chúng để tự bảo vệ, và thu gom.

Ở Anh và xứ Wales một số loại vũ khí được thiết kế để săn bắn các động vật có thể được lưu giữ tại nhà, nhưng phải được đăng ký với địa phương, lực lượng cảnh sát và giữ trong tủ có khóa, khó tìm kiếm. Một số người mua trên chợ đen nếu họ không đáp ứng các điều kiện để đăng ký, ví dụ như nếu họ đã bị một bản ghi về tiền sử tội phạm vi phạm pháp luật của mình, tuy nhiên số lượng rất nhỏ. Trong một số thẩm quyền giải quyết, trong lần thu gom có thể giữ lại hợp pháp vũ khí cổ xưa.

Đôi khi họ bị tước vũ khí (nếu vũ khí đó có khả năng gây nổ); nhưng đôi khi chúng là không nên không có hiệu quả của hiện đại, đạt tiêu chuẩn mà họ được phép được giữ nguyên vẹn. Thí dụ, một blunderbuss hay cannon là khó có khả năng sẽ được sử dụng cho một lái xe của shooting.

Rượu và thuốc lá
Nó đã thông báo rằng việc buôn lậu thuốc lá của một trong những xe tải chở hàng của chênh lệch từ thuế thấp đến thuế cao giữa các bang của Hoa Kỳ có thể dẫn đến một lợi nhuận lên đến 2 triệu USD. Các tiểu bang thuế thấp nói chung là các tiểu bang có các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá, và đã đi theo những lời chỉ trích rất lớn cho việc miễn cưỡng tăng thuế. Bắc Carolina cuối cùng đã đồng ý để nâng cao các loại thuế từ 5 cent đến 35 cent cho mỗi gói là 20 điếu thuốc lá, mặc dù này vẫn còn xa bên dưới mức trung bình quốc gia. Nhưng Bắc Carolina cho đến nay đã từ chối làm theo và phù hợp với tăng thuế từ bảy cent cho mỗi gói (thấp nhất tại Hoa Kỳ). Một số cán bộ thi hành pháp luật đã bày tỏ mối quan tâm rằng lợi nhuận từ buôn lậu thuốc lá có thể được chỉ dẫn đến tổ chức khủng bố. Điều này đã dẫn đến các cuộc gọi cho các Đại hội Hoa Kỳ để can thiệp bằng cách thiết lập bắt buộc tối thiểu thuốc lá thuế cho tất cả các tiểu bang.

Tại Vương quốc Anh đã được thông báo rằng "27% của thuốc lá và 68% số thuốc lá cuộn của họ là mua trên chợ đen".

Phương tiện truyền thông có bản quyền
Những nhà cung cấp mặt hàng ở trên đường phố ở các quốc gia, nơi hiếm có thi hành luật bản quyền, đặc biệt là ở khu vực Châu Á, thường bán với giá thấp với các bản sao của phim, âm nhạc đĩa CD,các phần mềm máy vi tính chẳng hạn như video game, đôi khi, ngay cả trước khi các tiêu đề chính thức phát hành. Bất cứ ai có một vài trăm đô la có thể làm được các bản sao được kỹ thuật số giống với một bản gốc mà không bị kém về chất lượng; đổi mới trong phong cách tiêu dùng DVD, đĩa CD và phổ biến rộng rãi những thứ có sẵn của phần mềm crack trên Internet đối với hầu hết các hình thức sao chép bảo vệ làm cho công nghệ này rẻ và dễ làm.

Điều này đã minh chứng là rất khó để giữ bản quyền và thông qua các tòa án để chống lại vi phạm thông qua các quy định của pháp luật, bởi vì các hoạt động được phân phối và phổ biến rộng rãi; không có ông chủ lớn. Vấn đề phức tạp là nó phổ biến rộng rãi nên khó thực hiện pháp luật về bản quyền, giữa cả hai là chính phủ các nước và công chúng lại có một tồn tại lớn trong cách nghĩ. Để ăn cắp một chiếc xe được xem như là một tội phạm tại hầu hết trong mắt của người dân, nhưng để có được bản sao trái phép của âm nhạc hay một trò chơi thì không phải là tội phạm.

Tiền tệ
Tiền riêng của chính nó được thực hiện thương mại trên thị trường đen. Điều này có thể xảy ra bởi một hoặc một vài lý do:
 Chính phủ đặt ra những mốc tỷ giá các loại ngoại tệ tại một số địa phương và tự ý cấp các loại tiền tệ khác mà không phản ánh đúng giá thị trường của nó.
 Chính phủ làm cho khó khăn hoặc bất hợp pháp cho công dân của mình để sở hữu nhiều hay bất kỳ loại tiền tệ nước ngoài.
 Thuế của chính phủ về trao đổi các loại tiền tệ trong nước với các loại ngoại tệ, hoặc một hoặc trong cả hai hướng (Ví dụ: người nước ngoài phải đóng thuế để mua tiền tệ địa phương, hoặc là cư dân địa phương phải đóng thuế để mua ngoại tệ)
 Tiền tệ là một loại tiền.
 Các loại tiền tệ đã được thu thập bất hợp pháp và cần phải được rửa tiền trước khi đưa vào sử dụng hợp pháp.

Chính phủ có thể chính thức thiết lập các tỷ lệ trao đổi tiền tệ của nó với các loại ngoại tệ khác; điển hình là đô la Mỹ. Trong khi đó, nó thường được trao đổi tại một tỷ giá thấp là giả tạo; đó là, dưới đây sẽ là những gì có trên thị trường có giá trị nếu nó là một tiền tệ thả nổi. Các bài đã đưa trong quyền sở hữu của các ngoại tệ. Ví dụ như công nhân bị trục xuất khỏi nước, sẽ bán ngoại tệ để mua tiền tệ địa phương tại mức tỷ giá ngoại tệ cao hơn mà họ có thể nhận được chính thức.

Hơn nữa hiếm khi, một chính phủ có thể đặt mốc các loại tiền tệ quá cao.
Điều này có khuynh hướng làm cho một loại tiền tệ nước ngoài trở thành tiền tệ cho đất nước sở tại, từ nó được dễ dàng hơn cho tất cả mọi người có thể làm việc trong các khu buôn bán, trao đổi ngoại tệ hơn là một trong những địa phương. Khách du lịch và thỉnh thoảng du khách có khuynh hướng chỉ duy nhất để đối phó một trong các tiền tệ cứng thay vì tiền tệ địa phương. Toàn bộ đất nước sau đó chủ yếu là kinh doanh trên thị trường đen. Một số quốc gia, như làEcuador, bỏ tiền tệ địa phương của họ và bây giờ sử dụng đô la Mỹ, chủ yếu cho các lý do này, một quá trình được gọi là đô la hóa. Xem cũng là ví dụ về các Ghanaian cedi
từ năm 1970 và 1980.

Các đồng peso Cuba chuyển đổi và đồng đô la quốc tế của Hoa Kỳ cả hai đã có lãi suất thị trường đáng kể khác với giá trị ghi trên mặt.

Nếu ngoại tệ là khó khăn để có hoặc bất hợp pháp cho công dân địa phương để thu được, họ sẽ phải trả tiền bảo hiểm để thu được nó. Thuế thường là ít quan trọng nhưng, nếu nó là đủ cao, vẫn có thể khuyến khích trên thị trường đen chỉ đơn giản để cho trốn thuế, ngay cả khi kinh doanh các loại tiền tệ thường là hợp pháp.

Nhiên liệu
Trong khu vực EU nó không phải là bất hợp pháp cho một cá nhân hoặc doanh nghiệp để mua nhiên liệu tại một trong những nước Châu Âu cho họ sử dụng riêng, nhưng là với các loại hàng hoá mà thuế sẽ được trả cuối cùng với khách hàng tại giá trị nơi thực hiện mua hàng.

Giữa các nước Ireland và Bắc Ai-len có thường xuyên có xuất hiện thị trường đen vềxăng và diesel.

Hướng buôn lậu có thể thay đổi tùy thuộc vào các thay đổi của các loại thuế và các tỷ giá giữa Euro và Pound Sterling; quả thật đôi khi diesel sẽ được buôn lậu tại một trong những hướng khác và xăng dầu.

Trong một số quốc gia nhiên liệu diesel cho nông nghiệp trong nước sử dụng phương tiện là đánh thuế ở một tỷ lệ thấp hơn nhiều, bạn có thể dùng cho các phương tiện khác. Điều này được gọi là diesel đỏ, bởi vì màu đỏ máu sẽ được thêm như vậy nó có thể được phát hiện, nếu được sử dụng trong các xe. Tuy nhiên, việc tiết kiệm là đủ hấp dẫn để tạo ra một thị trường đen diesel đỏ. Trong năm 2007 nó đã được ước tính là £ 350 triệu đã mất đi trong thu nhập theo cách này.

Hình thức
Nếu một nền kinh tế tốt là bất hợp pháp nhưng không nhìn thấy nhiều người trong xã hội, đặc biệt là nguy hại, chẳng hạn như rượu dưới cấm ở Hoa Kỳ, các chợ đen phát triển nhanh. Chợ đen có thể thu được lợi nhuận trong đa dạng các hoạt động hợp pháp hay bất hợp pháp, cũng vượt ra khỏi phạm vi nguồn gốc của lợi nhuận.

Một số, ví dụ như trong tranh luận marijuana-thương mại, tranh luận để loại bỏ thị trường dưới bằng cách làm bất hợp pháp các sản phẩm hợp pháp. Điều này sẽ, trong những lần xem:

 Giảm bất hợp pháp cashflow, như vậy, làm cho hiệu suất của các khác, có khả năng gây hại nhiều hơn, khó hơn các hoạt động tài chính
 Cho phép chất lượng an toàn và kiểm soát về thương mại hàng hoá, do đó làm giảm tác hại đến người tiêu dùng.
 Cho phép hàng hoá được đánh thuế, cung cấp một nguồn thu nhập.
 Miễn phí lên tòa án thời gian và không gian ở tù và tiết kiệm tiền bạc của người đóng thuế.

Ví dụ hiện đại

Chợ đen thời chiến tranh
Thị trường chợ đen ở hầu hết các nước đều tồn tại trong thời gian chiến tranh. Tiểu bang có tham gia vào các cuộc chiến tranh với tổng số lớn hoặc quy mô lớn, mở rộng chiến tranh nhất thiết phải hạn chế lạm dụng về việc sử dụng các nguồn lực cần thiết cho nỗ lực chiến tranh nhưng quan trọng với đất nước mình, chẳng hạn như thức ăn, xăng, cao su, kim loại,..., thông thường là thông qua sự phân chia lương thực. Trong hầu hết trường hợp, trên thị trường đen phát triển để cung cấp hàng hóa tại khẩu phần giá tăng quá chừng. Các khẩu phần và kiểm soát giá cả thi hành tại nhiều quốc gia trong thời gian Chiến tranh Thế giới Thứ II khuyến khích các hoạt động phổ biến rộng rãi trên thị trường đen.

Cấm ở Hoa Kỳ

Rượu

Một ví dụ cổ điển của việc tạo ra một thị trường màu đen là cấm của rượu trong quá trình những năm 1920 ở Hoa Kỳ. Nhiều tổ chức tội phạm cung cấp mất lợi thế của cơ hội trục lợi kết quả trong việc thị trường đen bị cấm sản xuất và bán hàng nước giải khát cồn. Hầu hết mọi người không nghĩ rằng uống rượu là đặc biệt nguy hại của nó cũng không có người mua và người bán cần được đối xử như thường tội phạm. Vì vậy, bất hợp pháp speakeasies đầy khởi sắc, và các tổ chức như: Mafia đã tăng trưởng rất mạnh hơn thông qua các hoạt động phân phối trên thị trường đen về rượu. Điều này kéo dài cho đến khi có xóa cấm.

Mặc dù cấm trong năm 1933 thì kết thúc, cả nước có ngày hôm nay vẫn còn một số tương đồng với tránh khéo của tuổi được uống là trên 21 tại Hoa Kỳ, đó là cao so với các nước công nghiệp và ba năm ở phía trên của đa số tuổi trong gần như tất cả các tiểu bang. Giống như cấm, pháp luật này là rộng rãi (nhưng hơn bao phủ) cũng không tuân theo. Mặc dù xã hội, nguồn cung cấp chiếm thế hơn cho người uống dưới tuổi vị thành niên, một số quầy bar và các cửa hàng sang phục vụ và bán cho những người đang có dưới tuổi vị thành niên, và một số thậm chí có thể thực hiện các đề với cảnh sát địa phương. Nhiều trường cao đẳng thị trấn đặc biệt là có một mạng lưới rộng lớn tình anh em và sorortities (và những người khác) mà chạy những gì có thể được coi là hiện đại ngày speakeasies trong căn nhà của họ, trong đó độ tuổi là không thích hợp. Vì các chất trong câu hỏi, rượu, là luật pháp cho những người trên 21, nó có thể được xem xét chi tiết của một thị trường xám hơn thị trường đen.

Hút thuốc lá
Điều này có hiệu lực được xem tương tự như ngày hôm nay, khi tòa án có lệnh cấm hút thuốc lá ở quán bar và nhà hàng. Trong những tòa án, hút thuốc dễ dàng nảy sinh trong đó cho phép hút thuốc mặc dù pháp luật cấm. Trong một cảm giác không phải là chủ sở hữu một thị trường ngầm là từ khi không nhất thiết phải bán thuốc lá, nhưng anh ta lợi nhuận của việc bán các hàng hoá của mình trên mặt bằng (thường là rượu).

Hiện tượng này là rất đang thịnh hành ở nhiều tòa án ở tiểu bang Hoa Kỳ với cấm hút thuốc lá, bao gồm cả California, Philadelphia, Utah, Seattle, Ohio, và Washington, D.C..

Việt Nam
Với nền kinh tế ngầm chiếm khoảng 15,6% GDP, Việt Nam được xếp hạng với các nước tiến bộ nhất trong khu vực châu Á như Trung Quốc và Singapore (13,1% GDP), Nhật Bản (11,3% GDP). Trong khi đó, khu vực kinh tế ngầm ở khu vực châu Á có quy mô khoảng 26% GDP. Những số liệu ước tính này được các chuyên gia của ngân hàng thế giới đưa ra trong một tài liệu đang soạn thảo về lĩnh vực thuế ở Việt Nam. Nhưng chuyên gia kinh tế cao cấp Lê Đăng Doanh đã hoài nghi số liệu của Ngân hàng thế giới (WB) và cho rằng nền kinh tế ngầm chiếm vào khoảng 30 - 50% GDP, tỷ lệ này phải cao gấp đôi so với con số mà WB đưa ra.

Xem thêm
 Chợ xám
 Buôn lậu

Chú thích

Liên kết ngoài
 Shadoweconomy.eu  Các ấn phẩm và nghiên cứu về nền kinh tế ngầm và các mưu mẹo tránh thuế.
 Công văn tháng 3 năm 2000 nghị viện Pháp báo cáo về việc trở ngại về việc kiểm soát và ngăn ngừa tội phạm tài chính và hoạt động rửa tiền ở Châu Âu của người Pháp MPs Vincent Peillon và Arnaud Montebourg, phần thứ ba "Luxembourg's political dependency toward the financial sector: the Clearstream affair" (trang 83–111 trên PDF version)
 The Underground Economy from National Center for Policy Analysis  (1998)
 Going Underground: America's Shadow Economy by Jim McTague  (2005)
 The Underground Economy: Global Evidence of Its Size and Impact  (1997)
 Các Hiệu ứng của một thị trường đen sử dụng cung và cầu
 Thông tin về các sản phẩm thị trường đen
 	Chiến tranh lạnh thị trường đen bí mật

Tham nhũng
Tội phạm
Tranh cãi đạo đức kinh doanh
Tội phạm tài chính
Kinh tế phi chính thức
Kiểm soát giá cả
Chợ
Trốn lậu thuế
Văn hóa underground
Chủ đề cyberpunk


title: Uesugi Kagenobu

text:
(còn có tên là Nagao Kagenobu, ????-1578) là một samurai và là cháu của Uesugi Kenshin trong thời kỳ Sengoku của Nhật Bản. Ông là một thuộc tướng được Uesugi kính trọng và có mặt trong trận Kawanakajima thứ tư. Sau khi Kenshin mất, ông đã theo phục vụ cho Uesugi Kagetora, nhưng mất ở trận Ôtate no Ran.

Tham khảo

Mất năm 1578
Thời kỳ Sengoku
Chiến binh Nhật Bản
Năm sinh không rõ
Samurai


title: 13853 Jenniferfritz

text:
13853 Jenniferfritz (1999 XR96) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 12 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13853 Jenniferfritz

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Mainwaringia

text:
Mainwaringia là một chi ốc biển or ốc nước ngọt, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Mainwaringia bao gồm:

 Mainwaringia leithii (E.A. Smith, 1876)
 Mainwaringia paludomoidea Nevill
 Mainwaringia rhizophila Reid, 1986

Chú thích

Tham khảo

Littorinidae


title: (86482) 2000 CJ104

text:
{{DISPLAYTITLE:(86482) 2000 CJ104}}

(86482) 2000 CJ104 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 7 tháng 2 năm 2000.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 86001–87000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 2000
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hoplasoma medvedevi

text:
Hoplasoma medvedevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Samoderzhenkov miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Hoplasoma


title: Tipula macquartina

text:
Tipula macquartina là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Công viên Belleville

text:
Công viên Belleville (tiếng Pháp: Parc de Belleville) nằm ở Quận 20, thành phố Paris, có vị trí ở giữa công viên Buttes-Chaumont và nghĩa trang Père-Lachaise. Công viên có diện tích 4,5 hecta, địa chỉ chính thức ở số 47 phố Couronnes (rue des Couronnes) và còn có các lối vào trên phố Piat, Julien-Lacroix và Jouye-Rouve.

Thời Trung Cổ, nhiều dòng tu tới mua đất trên đồi Belleville. Khu vực này được khai hoang và dành cho trồng nho. Một thứ rượu vang được sản xuất từ nho của Belleville có tên Piquette. Mặc dù piquette trong tiếng Pháp ngày nay có nghĩa rượu vang dở, nhưng điều này không đúng với Piquette của Belleville, một thứ rượu vang nhẹ, có bọt. Thế kỷ 14, các quán rượu ngoại ô dần xuất hiện. Thế kỷ 18, khu vực nông nghiệp này còn có thêm các cối xay gió.

Khi công trường khai thác thạch cao được mở ở Belleville, một làn sóng dân cư mới đổ về, chủ yếu là các công nhân đến từ Limousin. Họ làm việc cho dự án cải tạo thành phố của Georges Eugène Haussmann vào mùa đông, đến mùa hè lại tiếp tục tại công trường khai thác thạch cao. Cũng thế kỷ 19, nhưng ngôi nhà được xây dựng khiến Belleville mang dáng vẻ gần như đồi Montmartre. Nhiều trong số những ngôi nhà này thuộc về một người là Julien Lacroix, được đặt tên cho một con phố dọc công viên ngày nay.

Cuối thế kỷ 20, khu vực Belleville được cải tạo lại. Việc thiết kế công viên được giao cho kiến trúc sư François Debulois và họa sĩ phối ảnh Paul Brichet. Hoàn thành năm 1988, công viên nằm trên đồi Belleville, có tầm nhìn xuống toàn bộ quang cảnh Paris. Trên diện tích 45 ngàn m², 1200 cây được trồng, gồm các hòe, cây đoạn, cây đinh tán... Bên cạnh đó cũng còn một số gốc nho để ghi lại dấu ấn của vùng nông nghiệp trước đây.

Xuống thấp theo sườn đồi, bãi cỏ rộng 1.000 m² được trang trí bởi một hệ thống vòi phun nước dài 100 mét. Trong công viên còn có Maison de l’Air, một phong triển lãm mở cửa miễn phí cho công chúng.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Hình ảnh về công viên Belleville  trên tranh của thành phố Paris

Belleville
Quận 20, Paris
Belleville


title: 12709 Bergen op Zoom

text:
12709 Bergen op Zoom (tên chỉ định: 1990 VN4) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eric Walter Elst ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 15 tháng 11 năm 1990. Nó được đặt theo tên thành phố thuộc Bergen op Zoom, Hà Lan.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Tiểu hành tinh vành đai chính