title: 10 tháng 10

text:
Ngày 10 tháng 10 là ngày thứ 283 (284 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 82 ngày trong năm.

Sự kiện
732 – Trận Tours: Charles Martel cùng các chiến binh người Frank đánh bại quân đội al-Andalus gần Tours và Poitiers, ngăn chặn lực lượng Hồi giáo khuếch trương tại Tây Âu.
1010 – Nhà Lý dời đô về Thăng Long.
1846 – Nhà thiên văn học người Anh William Lassell phát hiện vệ tinh lớn nhất của sao Hải Vương là Triton.
1911 – Cách mạng Tân Hợi bắt đầu với Khởi nghĩa Vũ Xương, dẫn đến sự sụp đổ của nhà Thanh.
1919 – Trung Hoa Cách mệnh Đảng được Tôn Trung Sơn cải tổ thành Trung Quốc Quốc dân Đảng tại Thượng Hải
1928 – Tưởng Giới Thạch nhậm chức ủy viên trưởng ủy ban quân sự chính phủ quốc dân, trở thành lãnh đạo trên thực tế của chính phủ Trung Hoa Dân Quốc.
1934 – Hồng quân công nông Trung Quốc tiến hành cuộc vạn lý trường chinh.
 1954 – Quân đội Nhân dân Việt Nam tiến vào tiếp quản Hà Nội từ tay người Pháp sau Chiến tranh Đông Dương.
1964 – Lễ khai mạc Thế vận hội Mùa hè 1964 được cử hành tại Tokyo, Nhật Bản.
1982 – Maximilian Kolbe, linh mục tình nguyện chết thay cho người khác tại Trại tập trung Auschwitz ở Ba Lan, được Giáo hội Công giáo Rôma phong thánh.
2010 – Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội được tổ chức nhằm kỷ niệm 1.000 năm Lý Thái Tổ ban chiếu dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long.
2010 – Quốc gia tự trị Antille thuộc Hà Lan giải thể.
2014 – Chuyển động 24h chính thức phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam.
2022 – Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 505/QĐ-TTg về Ngày Chuyển đổi số quốc gia, lấy ngày 10 tháng 10 hằng năm là Ngày Chuyển đổi số quốc gia.
2022 - Kênh truyền hình VTV Cần Thơ chính thức lên sóng thử nghiệm

Sinh
 1837 – Lưu Vĩnh Phúc, Thủ lĩnh quân Cờ Đen (m. 1917)
 1911 – Lê Đức Thọ, chính khách và nhà ngoại giao người Việt Nam đoạt giải Nobel Hòa bình năm 1973 (nhưng từ chối nhận giải) (m. 1990)
 1917 – Kim Ngọc, nguyên Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Vĩnh Phú, ông được mệnh danh là "cha đẻ của khoán hộ" hay còn gọi là khoán mười, "cha đẻ của đổi mới" trong nông nghiệp ở Việt Nam (m. 1979)
 1957 – Takahashi Rumiko, mangaka người Nhật Bản
 1958 – Tanya Tucker, ca sĩ Mỹ
 1963 – Mai Diễm Phương, ca sĩ, diễn viên người Hồng Kông (m. 2003)
 1967 – Gavin Newsom
 1982 – Yasser Al-Qahtani, cầu thủ bóng đá Ả Rập Saudi
 1984 – Huỳnh Quang Thanh, cầu thủ bóng đá Việt Nam
 1991 — Xherdan Shaqiri, cầu thủ bóng đá người Thụy Sĩ
 1994 – Bae Suzy, ca sĩ và diễn viên người Hàn Quốc

Mất
1427 – Liễu Thăng, tướng nhà Minh bị nghĩa quân Lam Sơn chém đầu tại ải Chi Lăng.
1810 – Lê Ngọc Bình, công chúa con vua Lê Hiển Tông, chánh thất của vua Cảnh Thịnh, sau là thứ phi của vua Gia Long (s. 1785).
1947 – Nguyễn Văn Sâm, nhà báo và chính khách Việt Nam
 1926 – Joan Sutherland, ca sĩ opera người Úc
 2012 – Nhạc sĩ Trần Trịnh
 2019 - Trang Sĩ Tấn, Chuẩn tướng Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa

Lễ và ngày kỷ niệm
 1010 – Đại lễ Thăng Long - Hà Nội
 1911 – Ngày song thập – Ngày Quốc khánh Trung Hoa Dân Quốc
 1945 – Ngày truyền thống Luật sư Việt Nam
 1952 – Ngày truyền thống ngành Xuất bản, In và Phát hành sách Việt Nam
 1954 – Ngày Giải phóng Thủ đô Hà Nội - Việt Nam
 2022 – Ngày Chuyển đổi số quốc gia (Việt Nam), diễn ra hàng năm, bắt đầu từ năm 2022.

Tham khảo

Tháng mười
Ngày trong năm


title: Luciobarbus albanicus

text:
Luciobarbus albanicus là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae. Đây là loài đặc hữu phía tây Hy Lạp. Ở đó nó được đặt vào Luciobarbus theo IUCN, nhưng chi đó có quan hệ rất gần với các loài cá râu điển hình khác và có lẽ tốt hơn nên xem chỉ là một phân chi của Barbus.
Nó hiện diện từ Mornos, các lưu vực sông Thyamis, và hồ Amvrakia, Ioannina và Trichonida, nhưng không hiện diện ở Acheron và nhánh của nó. Ngoài ra, nó cũng được tìm thấy tại lưu vực sông Pineios trên Peloponnese. Mặc dù phạm vi của nó là không lớn, nó là khá phong phú và không được coi là một loài bị đe dọa bởi IUCN.

Cước chú

Chú thích
  (2008): Natural hybridization of Barbus bocagei x Barbus comizo (Cyprinidae) in Tagus River basin, central Spain [English with French abstract]. Cybium 32(2): 99-102. PDF fulltext
  (2007): Evolutionary origin of Lake Tana's (Ethiopia) small Barbus species: indications of rapid ecological divergence and speciation. Anim. Biol. 57(1): 39-48. (HTML abstract)

Luciobarbus
Động vật được mô tả năm 1870
Cá châu Âu


title: Megachile abessinica

text:
Megachile abessinica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1915


title: Mimosestes chrysocosmus

text:
Mimosestes chrysocosmus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Kingsolver miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Mimosestes


title: Bagnatica

text:
Bagnatica là một đô thị ở tỉnh Bergamo trong vùng Lombardia của nước Ý, có vị trí cách khoảng 50 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 10 km về phía đông nam của Bergamo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.901 người và diện tích là 6,2 km².

Bagnatica giáp các đô thị: Albano Sant'Alessandro, Bolgare, Brusaporto, Calcinate, Costa di Mezzate, Montello, Seriate.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunedibagnatica.it

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Bergamo


title: Cossano Belbo

text:
Cossano Belbo là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 60 km về phía đông nam của Torino và khoảng 60 km về phía đông bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.068 người và diện tích 20,8 km².

Cossano Belbo giáp các đô thị: Camo, Cessole, Loazzolo, Mango, Rocchetta Belbo, Santo Stefano Belbo và Vesime.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 11514 Tsunenaga

text:
11514 Tsunenaga (1991 CO1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 2 năm 1991 bởi M. Koishikawa ở Sendai Astronomical Observatory Ayashi station.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11514 Tsunenaga

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Masahiro Koishikawa
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Dactylispa picticornis

text:
Dactylispa picticornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Tam Kỳ Phổ Độ

text:
Tam Kỳ Phổ Độ là quan điểm dung hợp các tôn giáo trong tôn giáo Cao Đài. Theo đó, sự hình thành các tôn giáo trên thế giới ở 2 thời kỳ theo trình tự thời gian cuối cùng cũng sẽ hợp nhất ở thời kỳ thứ 3 với một tôn giáo duy nhất là đạo Cao Đài dưới quyền truyền đạo trực tiếp của Thượng đế. Chính vì vậy, các tín đồ Cao Đài còn gọi tôn giáo của họ là Đại đạo Tam kỳ Phổ độ (Nền đạo lớn phổ độ lần thứ Ba).

Nhất kỳ Phổ độ
Là thời kỳ hình thành nên các tôn giáo trên thế giới. Các tín đồ Cao Đài tin rằng Thượng đế là Đấng sáng lập ra vũ trụ và hình thành nên các tôn giáo để phổ độ chúng sanh. Tùy theo đặc điểm địa phương, Thượng đế đã hình thành các tôn giáo khác nhau để phù hợp với đặc điểm đó và đã mặc khải cho các đệ tử đầu tiên thay mặt Thượng đế để truyền đạo:

Các vị (đệ tử) sáng lập những tôn giáo đó là:
 Cổ Phật Nhiên Đăng, Phật Ca Diếp, Phật Câu Na Hàm, Phật Câu Lưu Tôn mở Phật giáo ở Ấn Độ.
 Trấn Vũ, Đế Thích mở Tiên giáo ở Trung Hoa.
 Ngũ Long, Hữu Sào, Toại Nhân, Phục Hy, Thần Nông mở Nho giáo ở Trung Hoa.
 Brahma, Vishnu, Shiva mở Ấn Độ giáo ở Ấn Độ.
 Moses, Abraham mở Do Thái giáo ở nước Do Thái.

Nhị kỳ Phổ độ
Là thời kỳ chấn hưng các nền tôn giáo trên thế giới. Các tín đồ Cao Đài cho rằng sau một thời gian phổ độ, các giáo lý được Thượng đế truyền dạy theo thời gian đã bị các tín đồ diễn giải sai lạc, không còn mang đúng giáo lý nguyên thủy của Ngài. Vì vậy, Thượng đế một lần nữa đã truyền dạy cho các đệ tử của mình ở các nơi trên thế giới, thực hiện hiện nhiệm vụ chấn hưng nền Đạo:

Các vị (đệ tử) sáng lập những tôn giáo đó là:
 Phật Thích Ca giáng sinh ở Ấn Độ, mở ra Phật giáo để chấn hưng phật giáo.
 Đại Anh Hùng giáng sinh ở Ấn Độ, mở ra Kỳ Na giáo để chấn hưng Ấn Độ giáo.
 Lão Tử giáng sinh ở Trung Hoa, mở ra Lão giáo để chấn hưng Tiên giáo.
 Khổng Tử giáng sinh ở Trung Hoa, mở ra Khổng giáo để chấn hưng Nho giáo.
 Jesus giáng sinh ở Do Thái, mở ra Cơ Đốc giáo để chấn hưng Do Thái Giáo.
 Muhamad giáng sinh ở Ả Rập, mở ra Hồi giáo để chấn hưng Hồi giáo.

Tam kỳ Phổ độ
Với sự phát triển, xu hướng tất cả các tôn giáo đều hợp thành một tôn giáo duy nhất dưới quyền cai quản Thượng đế, được Thượng đế điều hành, truyền giảng trực tiếp cho các tín đồ thông qua hình thức cơ bút. Đó chính là đạo Cao Đài.

Theo quan niệm của các tín đồ Cao Đài, tôn giáo của họ là sự chân truyền duy nhất vì được nhận sự truyền dạy trực tiếp từ Thượng đế chứ không qua trung gian như các tôn giáo khác. Chính vì điều này, nhiều tín đồ để tỏ lòng tôn kính, thường gọi tôn giáo mình là đạo Thầy, hàm ý nền đạo của mình được người Thầy duy nhất là Thượng đế trực tiếp truyền dạy. Thời kỳ ngũ chi hợp nhất tam giáo quy nguyên tức là hợp nhất với thượng đế nhận sự che chở và bảo vệ của ngài. Thời kỳ này ngoài Cao Đài thì còn có Bửu Sơn Kỳ Hương, Đạo Dừa, Đạo Nhỏ, Phật Giáo Hòa Hảo,.... Các đạo giáo thời kỳ này chủ yếu tập trung ở miền nam Việt Nam.

Các vị sáng lập những tôn giáo đó là:

 Phật thầy Tây An giáng sinh mở ra Bửu sơn Kỳ Hương.
 Huỳnh Phú Sổ giáng sinh mở ra Phật giáo Hòa Hảo.
 Phạm Công Tắc giáng sinh mở ra Cao Đài giáo.

Chú thích

Tham khảo

Đạo Cao Đài
Giáo lý Cao Đài


title: Andrena saragamineensis

text:
Andrena saragamineensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1962


title: Nectopsyche texana

text:
Nectopsyche texana là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Nectopsyche


title: Lacanobia suasa

text:
The Dog’s Tooth (Lacanobia suasa) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuoidea. Nó được tìm thấy ở miền Cổ bắc.

Sải cánh dài 32–37 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 10 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn nhiều loại thực vật thân thảo.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
waarneming.nl
Vlindernet
Lepidoptera of Belgium
Dog’s Tooth at UKmoths

Chú thích

Lacanobia
Côn trùng châu Âu


title: Paretroplus polyactis

text:
Paretroplus polyactis là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Loiselle, P. & participants of the CBSG/ANGAP CAMP "Faune de Madagascar" workshop 2004. Paretroplus polyactis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Paretroplus
Động vật được mô tả năm 1878


title: Paracardiophorus occidentalis

text:
Paracardiophorus occidentalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Carter miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Paracardiophorus


title: Notosacantha chandrapurensis

text:
Notosacantha chandrapurensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Swietojanska, Ghate & Marathe miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Notosacantha


title: Tháng 3 năm 2006

text:
Trang này liệt kê những sự kiện quan trọng vào tháng 3 năm 2006.

Thứ năm, ngày 2 tháng 3
 Menzies Campbell được bầu dẫn đầu đảng Dân chủ Tự do ở Vương quốc Anh.
 Một nhóm vũ trang, sau này mới biết là cảnh sát Kenya, tấn công tòa soạn nhật báo chính The Standard và đài TV KTN của họ, sau khi họ xuất bản bản tin nói rằng Tổng thống Mwai Kibaki họp bí mật với người đối lập quan trọng Kalonzo Musyoka. BBC

Thứ sáu, ngày 3 tháng 3

 Chính phủ Hoa Kỳ phát hành cho Associated Press tên của hơn 300 tù binh đang bị giữ tại Vịnh Guantánamo (Cuba), sau bốn năm đòi hỏi. BBC VNN
 Đảng cầm quyền Đại hội Dân tộc Phi (ANC) giành được 66% số phiếu trong cuộc bầu cử địa phương năm 2006 tại Cộng hòa Nam Phi.
 Ca sĩ rock người Anh Gary Glitter bị tuyên án 3 năm vì tội lạm dụng với hai bé gái ở Vũng Tàu. Ông được phép trở về Vương quốc Anh cuối năm nay.

Chủ nhật, ngày 5 tháng 3

 Cuộc họp 10 ngày của Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc và Chính Hiệp khai mạc tại Bắc Kinh. BBC VNN VOA
 Milan Babić, cựu thủ lĩnh của cộng hòa ly khai Krajina Serbi, tự sát trong tù, ông đã bị tuyên án vì tội ác chiến tranh. VOA
 Hàng vạn người biểu tình tại Bangkok, Thái Lan và đòi Thủ tướng Thaksin Shinawatra từ chức. VNN VOA
 Crash đoạt giải phim hay nhất, Lý An đoạt giải đạo diễn xuất sắc nhất cho phim Brokeback Mountain, Reese Witherspoon đoạt giải nữ diễn viên xuất sắc nhất, và Philip Seymour Hoffman đoạt giải diễn viên xuất sắc nhất trong lễ trao Giải Oscar thứ 78. BBC VNN VOA

Thư ba, ngày 7 tháng 3

 Đảng Lao động đạt thêm hơn 500 ghế sau cuộc bầu cử địa phương ở Hà Lan.
 Một loạt bom nổ ở Varanasi, thành phố thiêng liêng của Ấn Độ giáo thuộc Uttar Pradesh (Ấn Độ), 15 người bị thiệt mạng.

Thư năm, ngày 9 tháng 3
 Tổng Thư ký LHQ Kofi Annan khởi đầu Quỹ Cứu trợ Khẩn cấp Trung ương để hỗ trợ các vùng châu Phi đang bị nạn đói.
 Các nhà thiên văn học công bố rằng con tàu thăm dò Cassini đã nhận ra mạch nước phun trên Mặt Trăng Enceladus của Sao Thổ, lần đầu tiên họ tìm thấy nước lỏng ngoài Trái Đất.
 Công ty Dubai Ports World của UAE thử giải quyết cuộc tranh cãi về vụ thu mua một số cảng Mỹ bằng cách hứa hẹn là họ sẽ chuyển giao các cảng cho một công ty Mỹ.
 Quân đội Hoa Kỳ nói rằng có ý định đóng cửa Nhà tù Abu Ghraib tại Iraq.
 Loài chuột núi Lào được nhận ra là một phần của một họ gặm nhấm mà các nhà sinh vật học trước đây tưởng bị biến mất 11 triệu năm trước đây.

Thư sáu, ngày 10 tháng 3

 Phi thuyền Mars Reconnaissance Orbiter của NASA tiến vào quỹ đạo Sao Hỏa.

Thư bảy, ngày 11 tháng 3

 Cựu Tổng thống Nam Tư Slobodan Milošević qua đời trong nhà tù tại Den Haag, Hà Lan.

Chủ nhật, ngày 12 tháng 3

 Venezuela thêm một ngôi sao và đổi quốc huy trên quốc kỳ (cờ mới được minh họa).

Thứ ba, ngày 14 tháng 3
 Lee Hae-chan, Thủ tướng Hàn Quốc từ chức sau khi bị chỉ trích vì chơi golf khi ngành đường sắt đình công trên toàn quốc.

Thứ tư, ngày 15 tháng 3

 Ukraina đổi chính sách thuế quan đối với hàng hóa qua biên giới của cộng hòa ly khai Transnistria, làm quan hệ giữa hai nước này căng thẳng hơn.
 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bỏ phiếu gần nhất trí thành lập một tổ chức nhân quyền mới, tên là Hội đồng Nhân quyền, thay cho Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc hiện nay.
 Thi hài của cựu Tổng thống Nam Tư Slobodan Milošević được bay về Serbia để chôn, sau ông qua đời trong nhà tù tại La Hay, Hà Lan.

Thứ bảy, ngày 18 tháng 3

 Tòa án Hình sự Quốc tế bắt giữ người đầu tiên là Thomas Lubanga, cựu chủ tịch của Liên minh người Congo yêu nước (UPC). Đây là vụ đầu tiên của tòa này.

Thứ tư, ngày 22 tháng 3
 Tổ chức ly khai vũ trang ETA tuyên bố ngừng bắn trong chiến dịch ly khai người Basque từ Tây Ban Nha.

Thứ năm, ngày 23 tháng 3
 Ba người Canada bị bắt làm con tin tại Iraq được giải thoát.

Thứ bảy, ngày 25 tháng 3

 Nigeria đồng ý đưa ra cựu tổng thống Liberia Charles Taylor để ra tòa vì tội ác chiến tranh tại Sierra Leone.

Chủ nhật, ngày 26 tháng 3
 Bầu cử Quốc hội Ukraina
 Đại hội Thể thao Khối Thịnh vượng chung Anh 2006 bế mạc tại Melbourne, Úc. Đoàn chủ nhà xếp thứ nhất với 81 huy chương vàng, bỏ xa đoàn xếp thứ 2 (Anh).

Thứ ba, ngày 28 tháng 3
 Abdul Rahman, một người cải đạo Kitô giáo đang bị xét xử vì tội bội giáo tại Afghanistan, được phóng thích vì lý do tâm thần.
 Người dân Israel bỏ phiếu bầu một quốc hội mới.
 Hàng triệu người dân Pháp xuống đường biểu tình phản đối đạo luật lao động mới.

Thứ tư, ngày 29 tháng 3

 Đảng Kadima của Ehud Olmert thắng cuộc bầu cử quốc hội Israel.
 Cựu tống thống Liberia Charles Taylor bị nhà cầm quyền Nigeria bắt trong lúc tìm cách trốn thoát, đã được đem đến Sierra Leone để ra tòa vì tội ác chiến tranh.

Tham khảo

Tháng ba
Năm 2006


title: Candiru

text:
Candiru (tiếng Anh và tiếng Bồ Đào Nha) hoặc candirú (tiếng Tây Ban Nha), tên khoa học Vandellia cirrhosa, còn được gọi là cañero, là một loài cá da trơn nước ngọt sống ký sinh thuộc họ Trichomycteridae nguồn gốc ở lưu vực sông Amazon, nơi nó được tìm thấy tại các nước Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador và Peru.

Định nghĩa về candiru khác nhau giữa các tác giả. Từ này được sử dụng để chỉ Vandellia cirrhosa, hay toàn bộ chi Vandellia, phân họ Vandelliinae, hoặc thậm chí là hai phân họ Vandelliinae và Stegophilinae.

Mặc dù một số loài cá candiru đã được biết đến có chiều dài tới 40 cm (16 inch), những loài khác thì rất nhỏ. Những loài nhỏ hơn được biết là có xu hướng xâm nhập và ký sinh trong niệu đạo của người, tuy nhiên, mặc cho các báo cáo dân tộc học có niên đại cuối thế kỷ 19, vụ việc candiru ký sinh con người được lập hồ sơ đã không xảy ra cho đến năm 1997, và thậm chí cả sự việc đó vẫn là một vấn đề tranh cãi.

Mô tả
Candiru là cá nhỏ. Con trưởng thành có thể lớn đến khoảng 40 cm (16 inch) với một cái đầu khá nhỏ và bụng có thể phình to, đặc biệt là sau một bữa ăn máu lớn. Cơ thể trong mờ, nên khá khó để phát hiện nó trong vùng nước đục. Nó có các râu cảm quan ngắn xung quanh đầu, cùng với các gai ngắn, hướng về phía sau trên nắp mang.

Vị trí và môi trường sống
Candiru (chi Vandellia) sinh sống ở lưu vực sông Amazon và Orinoco của đồng bằng Amazon. Candiru hút máu và ký sinh trên mang của các loài cá Amazon lớn, đặc biệt là cá da trơn của họ Pimelodidae (Siluriformes).

Các cuộc tấn công trên con người
Mặc dù có những giai thoại khủng khiếp về các cuộc tấn công con người, nhưng rất ít trường hợp đã được xác nhận, và một số câu chuyện được xem là huyền thoại hay mê tín dị đoan.

Tài liệu lịch sử
Báo cáo công bố sớm nhất về candiru tấn công vật chủ là người đến từ nhà sinh vật học Đức C. F. P. von Martius năm 1829, người chưa bao giờ thực sự quan sát nó, mà thay vì thế là được các thổ dân của khu vực kể cho biết, bao gồm cả những người đàn ông có dải dây buộc xung quanh dương vật trong khi đi xuống sông để ngăn ngừa xảy ra các cuộc tấn công. Các nguồn khác cũng cho thấy các bộ tộc khác trong khu vực sử dụng các tấm che chắn bảo vệ bộ phận sinh dục có hình thức khác nhau trong khi tắm, mặc dù nó cũng được cho rằng là để ngăn ngừa vết cắn của cá piranha. Martius cũng suy đoán rằng cá bị thu hút bởi "mùi" nước tiểu. Bằng chứng thực nghiệm sau này cho thấy điều này là sai lầm, do con cá thực sự săn mồi bằng mắt và hoàn toàn không thích thú gì với nước tiểu.

Một báo cáo khác từ nhà tự nhiên học người Pháp Francis de Castelnau vào năm 1855 liên quan tới lời tuyên bố của một ngư dân Araguay, nói rằng rất nguy hiểm khi đi tiểu ở sông do con cá "nhảy vọt lên khỏi mặt nước và chui vào niệu đạo bằng cách bơi theo dòng chất lỏng". Trong khi Castelnau bác bỏ và cho rằng tuyên bố này là "hoàn toàn lố bịch", và điều như vậy không thể xảy ra do nó không tuân theo các quy luật vật lý, nhưng nó vẫn là một trong những huyền thoại về candiru. Có ý kiến cho rằng tuyên bố này suy ra từ quan sát thực tế rằng một loài cá nào đó ở khu vực Amazon có lẽ tụ tập tại bề mặt gần nơi mà dòng nước tiểu chảy vào, đã bị thu hút bởi tiếng ồn và sự lay động của mặt nước.

Năm 1836 Eduard Poeppig cung cấp một tài liệu về tuyên bố của một bác sĩ địa phương tại Pará, được biết đến như Bác sĩ Lacerda, người cung cấp một mô tả tận mắt chứng kiến một vụ việc mà một con candiru đã chui vào lỗ vùng kín của người. Tuy nhiên, nó đã chui vào âm đạo của một người phụ nữ bản địa, chứ không phải là một niệu đạo đàn ông. Trường hơp khác đã được ghi nhận bởi nhà sinh vật học George A. Boulenger từ một bác sĩ người Brazil tên là bác sĩ Bach, là người đã kiểm tra một người đàn ông và một số cậu bé có dương vật đã bị cắt cụt. Bach tin rằng đây là một liệu pháp được thực hiện do sự ký sinh của candiru, nhưng ông chỉ đơn thuần là suy đoán, do ông không nói thứ ngôn ngữ của các bệnh nhân. Nhà sinh vật học Mỹ Eugene Willis Gudger lưu ý rằng các khu vực mà các bệnh nhân từ đó đến không có cá candiru trong các con sông, và đề xuất rằng phẫu thuật cắt bỏ rất có khả năng là kết quả là do bị cá piranha tấn công.

Năm 1891, nhà tự nhiên học Paul Le Cointe cung cấp một tài liệu trực tiếp hiếm hoi về việc một con candiru chui vào cơ thể người, và giống như tài liệu của Lacerda, nó liên quan đến việc con cá chui vào âm đạo, không phải niệu đạo. Le Cointe thật sự tự tay loại bỏ con cá, bằng cách đẩy nó về phía trước để tháo rời các gai, xoay tròn nó và lôi đầu con cá ra trước.

Gudger vào năm 1930 ghi nhận một số trường hợp khác được báo cáo, trong đó cá candiru chui vào âm đạo, nhưng không một trường hợp nào cho thấy candiru chui vào hậu môn. Theo Gudger, điều này chứng minh thêm cho việc không thể có khả năng cá chui vào niệu đạo nam, dựa trên việc lỗ mở tương đối nhỏ nên chỉ các thành viên non nhất của loài này mới có khả năng chui vào.

Từng có thời người ta cho rằng cá candiru bị thu hút bởi nước tiểu, do con mồi chủ yếu của candiru phát ra urê từ mang của nó, nhưng điều này sau đó đã không được chứng minh trong thử nghiệm chính thức. Thật vậy, con cá không hề có bất kỳ phản ứng với bất kỳ hóa chất dùng để hấp dẫn nào, và chủ yếu săn mồi bằng mắt.

Trường hợp hiện đại
Cho đến nay, chỉ có một trường hợp được lập hồ sơ về một con candiru chui vào hệ thống tiết niệu của con người, diễn ra tại Itacoatiara, Brasil vào năm 1997. Trong vụ việc này, nạn nhân (một người đàn ông 23 tuổi được biết đến như "F.B.C") tuyên bố một con candiru "nhảy" từ dưới nước vào niệu đạo của mình khi anh ta đi tiểu trong khi đứng ngập sâu trong một con sông. Sau khi được đưa đến Manaus vào ngày 28 tháng 10 năm 1997, nạn nhân đã trải qua ca phẫu thuật tiết niệu kéo dài hai giờ của Bác sĩ Anoar Samad để loại bỏ con cá ra khỏi cơ thể.

Năm 1999, nhà sinh vật biển Mỹ Stephen Spotte đã đến Brasil để điều tra vụ việc đặc biệt này một cách chi tiết. Ông kể lại các sự kiện của cuộc điều tra của ông trong cuốn sách Candiru: Life and Legend of the Bloodsucking Catfishes (Candiru: Cuộc sống và huyền thoại về những con cá da trơn hút máu). Spotte gặp bác sĩ Samad và phỏng vấn ông tại nơi làm việc và nhà riêng của ông. Samad cho ông bức ảnh, các băng VHS ban đầu của thủ tục nội soi bàng quang, và cơ thể cá thực tế bảo quản trong formalin như đóng góp của mình cho Viện Nghiên cứu Amazon (INPA). Spotte và đồng nghiệp của ông Paulo Petry lấy các tài liệu và kiểm chứng tại INPA, so sánh chúng với giấy chính thức của Samad. Trong khi Spotte không công khai thể hiện bất kỳ kết luận như tính xác thực của vụ việc, ông đã nhận xét về một số quan sát nghi ngờ về những tuyên bố của bệnh nhân và/hoặc Samad.
 Theo Samad, bệnh nhân khẳng định "cá đã lao ra khỏi nước, theo dòng nước tiểu, vào niệu đạo của mình". Trong khi đây là huyền thoại phổ biến nhất được biết đến về candiru, theo Spotte nó đã được biết đến một cách dứt khoát chỉ là huyền thoại trong hơn một thế kỷ, do đơn giản nó là không thể vì các tính chất vật lý chất long.
 Các tài liệu, mẫu vật được cung cấp là một con cá dài 133,5 mm và có một cái đầu có đường kính 11,5 mm. Điều này đòi hỏi phải có một lực bẩy đáng kể để mở lỗ niệu đạo đến mức độ này. Candiru không có phần phụ hoặc các cơ quan khác cần thiết để thực hiện điều này, và nếu nó nhảy ra khỏi nước như bệnh nhân tuyên bố, nó sẽ không có đủ lực bẩy để chui vào bên trong đường niệu đạo.
 Bài viết của Samad tuyên bố cá đã bị thu hút bởi nước tiểu. Niềm tin như vậy xung quanh loài cá này đã kéo dài trong nhiều thế kỷ, nhưng đã bị nghi ngờ vào năm 2001. Trong khi điều này chỉ là sự suy đoán của Samad dựa trên những kiến thức khoa học hiện hành vào thời điểm đó, nó phần nào làm xói mòn câu chuyện của bệnh nhân bằng cách loại bỏ các động lực của con cá để tấn công anh ta.
 Samad tuyên bố cá đã "nhai" xuyên thành bụng niệu đạo vào bìu dái bệnh nhân. Spotte lưu ý rằng candiru không có răng thực sự hay răng đủ mạnh để có được khả năng này.
 Video nội soi bàng quang mô tả việc di chuyển vào một không gian hình ống (được coi là niệu đạo của bệnh nhân) có chứa xác con cá và sau đó kéo nó ra phía sau qua lỗ niệu đạo, điều gần như là không thể với gai của con cá còn nguyên vẹn.

Khi được phỏng vấn sau đó, Spotte nói rằng ngay cả nếu một người đi tiểu trong khi "ngâm mình trong một dòng suối nơi candiru sống", thì xác suất người đó bị tấn công bởi candiru là "khoảng giống như vừa bị sét đánh vừa bị cá mập ăn thịt."

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật ký sinh
Cá Bolivia
Cá Brasil
Cá Colombia
Cá Ecuador
Cá Nam Mỹ
Cá Peru
Động vật nguy hiểm
Động vật được mô tả năm 1846

th:ปลากังจีรู


title: Vicq, Allier

text:
Vicq là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Allier


title: Quận của tỉnh Meuse

text:
3 quận của tỉnh Meuse gồm:
 Quận Bar-le-Duc, (tỉnh lỵ của tỉnh Meuse: Bar-le-Duc) với 9 tổng và 109 xã. Dân số của quận này là 66.880 người năm 1990, 64.400 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 3.71%.
 Quận Commercy, (quận lỵ: Commercy) với 7 tổng và 136 xã. Dân số của quận này là 44.357 người năm 1990, và 43.845 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 1.15%.
 Quận Verdun, (quận lỵ: Verdun) với 15 tổng và 253 xã. Dân số của quận này là 84.986 người năm 1990, và 83.953 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 1.22%.

Tham khảo

Meuse


title: Solenanthus

text:
Solenanthus là một chi thực vật thuộc họ Boraginaceae.

Bao gồm các loài:

 Solenanthus reverchonii, Degen

Tham khảo


title: Léon Foucault

text:
Jean Bernard Léon Foucault (các sách vật lý tiếng Việt thường ghi là Phu-cô) (18 tháng 9 năm 1819 - 11 tháng 2 năm 1868) là nhà vật lý học người Pháp. Ông là người đã phát minh ra con lắc Foucault - thiết bị chứng tỏ Trái Đất đang tự quay quanh trục của nó. Ông cũng thực hiện các đo đạc ban đầu về tốc độ ánh sáng và khám phá ra dòng điện Foucault. Tên tuổi của ông cũng gắn với con quay hồi chuyển mặc dù ông không phải là người phát minh ra thiết bị này.

Thời trẻ
Foucault sinh ra tại Paris, là con trai của một người làm nghề xuất bản. Ông chủ yếu học ở nhà, sau đó có thời gian theo học y khoa nhưng đã bỏ ngang để theo đuổi niềm đam mê vật lý học do ông mắc chứng sợ máu. Lúc đầu, ông hướng sự tập trung vào việc cải thiện quy trình chụp ảnh của Louis Daguerre. Ông làm trợ lý thí nghiệm của Alfred Donné trong các bài giảng về giải phẫu học hiển vi trong vòng ba năm.

Ông cùng A. H. L. Fizeau thực hiện một chuỗi các khám phá về mật độ ánh sáng của Mặt Trời và so sánh nó với mật độ cacbon trong đèn hồ quang điện và mật độ calci oxide trong đèn hàn ôxi-hiđrô, về sự giao thoa tia hồng ngoại và về sự phân cực màu sắc của ánh sáng.

Những năm trung niên
Năm 1850, ông thí nghiệm dùng dụng cụ Fizeau–Foucault để đo tốc độ ánh sáng; về sau thí nghiệm này được gọi là thí nghiệm Fizeau–Foucault. Việc chứng minh rằng tốc độ ánh sáng trong môi trường nước thấp hơn nhiều so với tốc độ ánh sáng trong môi trường không khí đã đặt dấu chấm hết cho thuyết hạt ánh sáng của Isaac Newton.

Năm 1851, ông cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy rằng Trái Đất tự quay quanh trục của mình (xem chuyển động hàng ngày). Từ mái Điện Panthéon ở Paris, ông treo một quả cầu và tác động lực ban đầu khiến nó dao động; đầu kim gắn trên quả cầu vẽ vòng tròn trên cát ẩm ở mặt đất phía dưới, để lại những vệt của đường đi khác nhau sau mỗi chu kỳ chuyển động chậm chạp. Quỹ đạo này đã cho thấy rằng Trái Đất quay tròn xung quanh trục của nó. Thí nghiệm "Con lắc Foucault" gây ấn tượng cho cả giới trí thức và giới bình dân; khắp các thành phố lớn ở châu Âu và châu Mỹ diễn ra các thí nghiệm về con lắc này và thu hút đám đông theo dõi. Năm 1852, ông dùng khái niệm "Con quay hồi chuyển" để gọi bằng chứng thực nghiệm này. Năm 1855, ông nhận Huy chương Copley của Hội Hoàng gia Luân Đôn cho các nghiên cứu thực nghiệm hết sức nổi bật của mình. Trước đó, vào khoảng đầu năm 1855, ông cũng được đài quan sát hoàng gia ở Paris công nhận là physicien (nhà vật lý).

Tháng 9 năm 1855, ông phát hiện ra rằng cần nhiều lực hơn để khiến một đĩa đồng quay quanh trục nếu mép của đĩa này nằm giữa các cực của một nam châm (nằm trong từ trường), đồng thời đĩa bị dòng điện Foucault sinh ra nung nóng.

Năm 1857, Foucault phát minh ra kính phân cực mang tên ông. Những năm sau đó ông sáng chế ra phương pháp thử nghiệm gương trong kính viễn vọng phản xạ để xác định hình dạng của gương đó. "Kiểm định lưỡi dao Foucault" này cho phép người ta xác định xem liệu bề mặt một gương cầu là cầu hoàn hảo hay không. Trước khi Foucault công bố phát minh này thì việc kiểm định bề mặt gương phản xạ trong kính viễn vọng vẫn chỉ là "khi được khi không".

Năm 1862, Foucault dùng thiết bị gương xoay của Charles Wheatstone và xác định được tốc độ ánh sáng là 298.000 km/s, thấp hơn 10.000 km/s so với giá trị đo được trong các thí nghiệm trước đó và chỉ sai lệch 0,6% so với giá trị hiện đại.

Những năm về sau
Sau năm đó, Foucault trở thành thành viên của Cục Kinh độ (Bureau des Longitudes). Năm 1864, ông trở thành hội viên Hội Hoàng gia Luân Đôn và sang năm 1865 thì trở thành thành viên ban cơ khí của hội. Năm 1865, ông cho ra các bài viết về việc sửa đổi máy điều tốc của James Watt. Cũng trong năm đó (Compt. Rend. lxiii.) ông chỉ ra rằng chỉ cần gắn một tấm phim mỏng bằng bạc trong suốt bên ngoài kính viễn vọng thì có thể quan sát Mặt Trời mà không làm hại mắt. Lúc gần cuối đời, ông quay về với tôn giáo cũ là Công giáo La Mã.

Qua đời và vinh danh

Foucault qua đời do chứng đa xơ cứng tiến triển nhanh. vào ngày 11 tháng 2 năm 1868 tại Paris. Ông được chôn cất tại Nghĩa trang Montmartre.

Tiểu hành tinh 5668 Foucault được đặt theo họ của Foucalt. Tên ông cũng nằm trong danh sách 72 nhân vật được ghi tên trên tháp Eiffel.

Tham khảo

Nhà vật lý Pháp
Nhà vật lý thực nghiệm
Sinh năm 1819
Mất năm 1868
Người Paris
Tín hữu Công giáo Pháp
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Rijswijk

text:
là một đô thị ở phía tây Hà Lan, trong tỉnh Zuid-Holland. Đây là một ngoại ô của Den Hag (dân số: 47.693 người trong năm 2004) với diện tích 14,48 km² (trong đó 0,43 km² là mặt nước).

Đô thị Rijswijk Đô thị này gồm các thị xã, thị trấn, làng sau: 't Haantje và Sion.

Dân địa phương nổi tiếng
 Adriaen van der Kabel, họa sĩ (1630-1705)
 Hendrik Tollens, nhà thơ (1780-1856)
 Henri ter Hall, nghệ sĩ và chính trị gia (1866-1944)
 Otto Kriens, họa sĩ (1873-1930)
 Johan Buziau, nghệ sĩ (1877-1958)
 Louis Otten, cầu thủ bóng đá (1883-1946)
 Teddy Scholten, thắng cuộc Eurovision Song Contest 1959 (sinh năm 1926)
 Felix Thijssen, nhà văn (sinh năm 1933)
 Johan van Benthem, logician (sinh năm 1949)
 Peter Slaghuis, DJ và nhạc công (1961-1991)
 Karin de Groot, nhân vật truyền hình (sinh năm 1965)
 Ilja Leonard Pfeijffer, nhà thơ (sinh năm 1968)
 Odette Simons, nữ nhân vật truyền hình (sinh năm 1976)
 Richard Knopper, cầu thủ bóng đá (sinh năm 1977)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức
 http://www.plattegronden.nl/rijswijk/

Đô thị Zuid-Holland
Khu dân cư ở Zuid-Holland


title: Anzy-le-Duc

text:
Anzy-le-Duc là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền trung Pháp.

Sông Arconce chảy qua xã này.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 434.Con số ước tính năm 2005 là 441.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Osmia californica

text:
Osmia californica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1864
Côn trùng thụ phấn


title: Blargies

text:
Blargies  là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 219 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh

text:
Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh (tiếng Latinh: Archidioecesis Hochiminhopolitana) còn phổ biến với tên gọi Tổng giáo phận Sài Gòn, là một tổng giáo phận Công giáo ở Việt Nam, thuộc Giáo tỉnh Sài Gòn, được thiết lập vào năm 1960, bởi Sắc chỉ Venerabilium Nostrorum của Giáo hoàng Gioan XXIII.

Hiện nay, địa giới của nó là phần lớn Thành phố Hồ Chí Minh (trừ huyện Củ Chi). Nhà thờ chính tòa tổng giáo phận là Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, một vương cung thánh đường với tước hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội.

Tổng giáo phận hiện cai quản bởi Tổng giám mục Giuse Nguyễn Năng (từ năm 2019) cùng Giám mục phụ tá Giuse Bùi Công Trác (từ năm 2022).

Năm 2019, Tổng Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 697.244 giáo dân trên 7.844.791 dân cư trên địa bàn (chiếm 8,9%), 988 linh mục, trong đó có 346 linh mục triều và 642 linh mục dòng, khiến cho đây là địa bàn có số lượng người Công giáo đông thứ nhì tại Việt Nam, chỉ sau Giáo phận Xuân Lộc.

Lịch sử

Bối cảnh Công giáo trong vùng lãnh thổ

Lịch sử Công giáo tại Việt Nam ghi nhận rằng, một nhà thừa sai truyền giáo tên là Inêkhu đã đặt chân đến vùng đất Bùi Chu của lãnh thổ Việt Nam vào năm 1533, khi đó là Nhà Lê trung hưng. Tuy nhiên, bên cạnh đó vào năm 1550, cũng có nhà thừa sai thuộc Dòng Đa Minh là linh mục Juan de la Cruz đặt chân đến vùng đất Hà Tiên ngày nay (khi ấy còn thuộc Đế quốc Khmer). Thế kỷ 17 và 18, chúa Nguyễn kiểm soát phần lãnh thổ phía Nam sông Gianh, gọi là Đàng Trong. Từ năm 1641 đến 1645, khi chúa Nguyễn ra chỉ dụ cấm đạo Công giáo thì một số giáo dân từ miền Trung Việt Nam di tản vào miền Nam để lánh nạn và làm ăn sinh sống. Họ hợp thành những cộng đoàn tín hữu Công giáo đầu tiên ở miền Nam, và tập trung quanh khu vực Sài Gòn ngày nay như tại Chợ Quán, Gia Định, Lái Thiêu, Bến Gỗ, và Long Thành. Lưu dân Công giáo từ Huế đã di chuyển vào Sài Gòn từ thập niên 1710. Các linh mục Dòng Phanxicô Tây Ban Nha có mặt trên vùng này từ năm 1723, cụ thể là ở khu vực Chợ Quán, bắt đầu với thừa sai José Garcia.

Hạt Đại diện Tông tòa Đàng Trong
Năm 1624, nhà thừa sai thuộc Dòng Tên là Alexandre de Rhodes (tên Việt là Đắc Lộ) cũng đến Đàng Trong. Sau khi nỗ lực truyền đạo và quan sát được tình hình, vào năm 1659, ông đã vận động Thánh Bộ Truyền giáo của Tòa Thánh xin Giáo hoàng Alexanđê VII thành lập hai Hạt Đại diện Tông Tòa là Đàng Ngoài và Đàng Trong (vùng đất thành phố Hồ Chí Minh ngày nay được coi là hạt nhân của Giáo phận Đàng Trong rộng lớn lúc đó). Đến năm 1698, Sài Gòn chính thức được thành lập như một đơn vị hành chính thuộc quyền Nhà Nguyễn (Việt Nam) thì vùng đất này thu hút thêm nhiều giáo dân Công giáo đến sinh sống. Sang thế kỷ 18, vùng đất Hạ Đàng Trong (Nam Bộ ngày nay) do các thừa sai Dòng Phan Sinh, Hội Thừa sai Paris, và Dòng Tên đảm trách. Vào giữa thế kỷ này, tổng số giáo dân ở đây khoảng 8.000 người.

Hạt Đại diện Tông tòa Tây Đàng Trong
Ngày 2 tháng 3 năm 1844, Giáo hoàng Grêgôriô XVI quyết định phân chia hạt Đại diện Tông tòa Đàng Trong thành hai hạt Đại diện Tông tòa mới là: Hạt Đại diện Tông tòa Đông Đàng Trong (với Quy Nhơn làm trung tâm) và Hạt Đại diện Tông tòa Tây Đàng Trong (bao gồm Nam Kỳ Lục tỉnh với Sài Gòn là trung tâm, sáp nhập thêm cả Campuchia vào đó) với khoảng 23.000 giáo dân.

Năm 1850, lãnh thổ Campuchia tách ra khỏi Hạt Đại diện Tông tòa Tây Đàng Trong để thành lập nên Hạt Đại diện Tông tòa Cao Miên. Năm 1868, hai tỉnh Hà Tiên và Châu Đốc sáp nhập vào Hạt Đại diện Tông tòa Cao Miên, địa giới của Hạt Đại diện Tông tòa Tây Đàng Trong chỉ còn bốn tỉnh: Biên Hòa, Gia Định, Định Tường và Vĩnh Long. 12 giáo hạt trong giáo phận là: Đất Đỏ, Tân Triều, Lái Thiêu, Thủ Đức, Thị Nghè, Chợ Lớn, Thủ Ngữ, Xoài Mít, Cái Nhum, Cái Mơm, Bãi San và Đầm Nước.

Khi đã được ổn định, giám mục cai quản thiết lập các cơ sở Công giáo tại giáo phận như: Dòng Mến Thánh Giá Chợ Quán (1852), mời Dòng Thánh Phaolô thành Chatres đến (1860), mời Dòng Cát Minh nữ đến (1861), xây Chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn ở vị trí hiện nay, thành lập họ đạo Sài Gòn. Các giám mục kế nhiệm cũng đã mời Dòng La San đến mở trường Công giáo và Colombert (tên Việt: Mỹ) xây dựng nhà thờ chính tòa năm 1877.

Năm 1899, Hạt có 63 linh mục người Việt, 55 thừa sai. Chủng viện có 15 phụ phó tế và phó tế, 24 thày bốn chức, 44 đại chủng sinh ở đường Luro (Cường Để), 93 tiểu chủng sinh ở Tân Định. Số giáo dân là 84.425.

Năm 1907, Hạt Đại diện Tông Tòa Tây Đàng Trong tiếp nhận địa bàn tỉnh Bình Thuận, Đồng Nai Thượng (Di Linh) và cao nguyên Lang Biang (Đà Lạt) từ Hạt Đại diện Tông tòa Đông Đàng Trong.

Trong hai thập niên đầu thế kỷ XX, Hạt Tông Tòa Tây Đàng Trong kiến thiết nhiều nhà thờ kiên cố như: Chí Hòa (1900), Chợ Đũi (1905), Nhà thờ thánh Phanxicô Xaviê (1902), quen gọi là Nhà thờ Cha Tam, nhà thờ thánh Jeanne d'Arc (1928), Ngã Sáu, Chợ Lớn. Nhiều nhà thờ xây từ cuối thế kỷ trước như Tân Định được mở rộng (1896), xây tháp chuông (1929); Thị Nghè (1890); nhà thờ Chợ Quán khởi công năm 1887, khánh thành năm 1896.

Hạt Đại diện Tông tòa Sài Gòn
Ngày 3 tháng 12 năm 1924, Hạt Đại diện Tông tòa Tây Đàng Trong được đổi tên thành Hạt Đại diện Tông tòa Sài Gòn.

Ngày 8 tháng 1 năm 1938, Hạt Đại diện Tông Tòa Sài Gòn lại tách một phần đất của mình để thành lập Hạt Đại diện Tông tòa Vĩnh Long (gồm tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh, Sa Đéc) và một phần tỉnh Cần Thơ).

Năm 1954 xảy ra cuộc di cư vào Nam, phần lớn giáo dân Công giáo di cư tìm đến định cư ở Hạt Đại diện Tông tòa Sài Gòn khiến cho số lượng giáo dân của nó tăng vọt. Năm 1957, hai tỉnh Bình Thuận và Bình Tuy được tách ra cùng với hai tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận thuộc Hạt Đại diện Tông tòa Qui Nhơn để thành lập Hạt Đại diện Tông tòa Nha Trang.

Tổng giáo phận Sài Gòn
Ngày 24 tháng 11 năm 1960, Giáo hoàng Gioan XXIII thiết lập Hàng Giáo phẩm Việt Nam với ba giáo tỉnh: Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Hạt Đại diện Tông tòa Sài Gòn vì có vị thế quan trọng về tôn giáo lẫn chính trị ở miền Nam Việt Nam nên được nâng cấp thành Tổng giáo phận Sài Gòn ngay trong dịp này và trở thành trung tâm của Giáo tỉnh Sài Gòn.

Năm 1963, tổng giáo phận Sài Gòn đã có gần 567.455 giáo dân với 583 linh mục triều, 25 linh mục dòng, 503 nam tu, gần 2000 nữ tu với 263 giáo xứ và 284 giáo họ. Năm 1965, Tòa Thánh tách đất từ tổng giáo phận Sài Gòn để thành lập giáo phận Phú Cường và giáo phận Xuân Lộc.

Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh
Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã chính thức đổi tên thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh. Đến ngày 23 tháng 11 cùng năm, Tổng giáo phận Sài Gòn đổi tên thành Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh () theo tên hành chính mới. Tuy nhiên, nhiều người vẫn quen gọi theo tên cũ.

Năm 2003, Toà Tổng Giám mục được đặt làm Toà Hồng y đầu tiên ở miền Nam Việt Nam.

Tên gọi
Từ khi được thành lập vào năm 1844 đến nay, tổng giáo phận này trải qua các tên gọi: Hạt Đại diện Tông tòa Tây Đàng Trong (1844 - 1924) Hạt Đại diện Tông tòa Sài Gòn (1924 - 1960), rồi Tổng giáo phận Sài Gòn (từ 1960).

Hiện nay, tổng giáo phận này mang tên gọi là Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh theo tên hành chính thành phố, trong các thông cáo, Vatican sử dụng tên gọi này. Trong các sự kiện: Bài diễn văn của Giáo hoàng Phaolô VI vào ngày 9 tháng 12 năm 1977 (với Hồng y Giuse Maria Trịnh Như Khuê, Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội và Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh Phaolô Nguyễn Văn Bình, Ad Ecclesiarum Hanoiensis et Hochiminopolitanae, in Vietnamia, sacros Praesules, coram admissos, APOSTOLICAE SEDIS-Niên giám Tòa Thánh 1978, trang 164-166. thông tin về sự qua đời của Tổng giám mục Nguyễn Văn Bình (1995), NECROLOGIO, APOSTOLICAE SEDIS-Niên giám Tòa Thánh 1995, trang 744. bổ nhiệm Tổng giám mục Giuse Nguyễn Năng (2019), Đại hội Thế Giới về Di cư và Tị nạn (2019), bổ nhiệm giám mục Giuse Bùi Công Trác (2022).

Trên thực tế, tên gọi Tổng giáo phận Sài Gòn vẫn được sử dụng trong các văn bản của giáo hội Công giáo tại Việt Nam. Ngoài ra, đôi khi tên gọi được sử dụng là Tổng giáo phận Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh. Phía tổng giáo phận vẫn không thống nhất cách sử dụng tên trong cùng một văn kiện, điển hình là trang giới thiệu về Tổng giáo phận với tiêu đề là TGP Sài Gòn TPHCM do Văn phòng TGM Tổng Giáo phận Sài Gòn-Tp. HCM soạn thảo và công bố trên trang Hội đồng Giám mục Việt Nam, nêu thông tin về việc đổi tên thành Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1976 theo tên hành chính. Các chức danh giám mục quản nhiệm không thống nhất theo tên gọi Tổng giáo phận Sài Gòn hay Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh trong cùng một bài viết này.

Các Thánh địa trong tổng giáo phận

Nhà thờ chính tòa

Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn được xây dựng từ năm 1877 đến năm 1880. Nhà thờ này được Giáo hội Công giáo thăng thành Tiểu Vương cung thánh đường năm 1959. Với việc thiết lập hàng giáo phẩm Việt Nam, với Tông sắc "Venerabilium Nostrorum" nhà thờ Đức Bà Sài Gòn được chọn làm nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Sài Gòn với tên gọi chính thức là Vương Cung Thánh Đường Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Nhà thờ này tọa lạc tại số 1 Công Xã Paris, phường Bến Nghé, quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.

Tòa Tổng giám mục
Tòa Tổng giám mục Sài Gòn tọa lạc tại địa chỉ 180 Nguyễn Đình Chiểu, phường Võ Thị Sáu, quận 3, Tp. HCM. Đây là một kiến trúc được xây dựng từ năm 1900. Ngoài đảm nhiệm vai trò văn phòng Tòa Tổng giám mục và văn khố, Tòa Tổng giám mục còn là nơi hoạt động của 11 phòng ban của Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.

Trung tâm Hành hương Giáo phận
Trung tâm hành hương của Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh là Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Fatima Bình Triệu, tọa lạc tại địa chỉ 58 đường 5, Khu phố 2, phường Hiệp Bình Chánh, thành phố Thủ Đức.

Năm 1962, linh mục Phaolô Võ Văn Bộ mua một khu đất rộng 12,5 mẫu gần vị trí của ga Bình Triệu. Nơi đây, linh mục này mong muốn xây một trung tâm hành hương kính Đức Mẹ Fatima và cũng nhằm mục đích kỷ niệm sự kiện tượng Đức Mẹ Fatima được rước đến Việt Nam.

Ngày 15 tháng 8 năm 1966, Tổng giám mục Tổng giáo phận thời bấy giờ là Phaolô Nguyễn Văn Bình đã cử hành nghi thức làm phép tượng đài và cử hành thánh lễ đầu tiên. Từ năm 1977 trở đi, ngoài là một trung tâm hành hương, địa điểm này cũng chính thức thiết lập một giáo xứ.

Đại Chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn

Đại Chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn (Saint Joseph Seminary of Saigon) thành lập từ năm 1863 bởi linh mục Wibaux đến từ Hội Thừa sai Paris. Nó tọa lạc tại số Tôn Đức Thắng, phường Bến Nghé, quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.

Số đại chủng sinh hiện đang theo học niên khóa 2017 - 2018 tại cơ sở chủng viện này 305 chủng sinh. Nơi đây là Chủng viện chung, đào tạo chủng sinh từ ba giáo phận thuộc Giáo tỉnh Sài Gòn là Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh, Giáo phận Phú Cường và Giáo phận Mỹ Tho.

Giám đốc Chủng viện hiện là giám mục Giuse Bùi Công Trác.

Trung tâm Mục vụ Tổng giáo phận
Trung tâm Mục vụ Tổng giáo phận tọa lạc tại số 6 bis Tôn Đức Thắng, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.

Trước 1975, khu đất xây dựng nên trung tâm mục vụ từng được sử dụng làm Tiểu chủng viện Thánh Giuse. Sau năm 1975, Bộ Tài chánh quyết định mượn cơ sở này làm Trường Cao đẳng Tài chánh – Kế toán. Tháng 9 năm 2004, cơ sở này được trao trả lại và Giáo phận quyết định sử dụng làm Trung tâm Mục Vụ Tổng giáo phận.

Trung tâm Mục vụ là nơi tổ chức các chương trình đào tạo về Thánh kinh, Thần học, Linh đạo,.. Ngoài ra, trung tâm liên kết với các Ban Mục vụ trong giáo phận cũng như phối hợp với các Trung tâm và Học viện Mục vụ trong khu vực châu Á.

Các nhà thờ và tu viện lớn
 Nhà thờ Thánh Jeanne d'Arc, được xây dựng từ 1922 đến 1928
 Đại chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, được xây dựng năm 1863
 Nhà thờ Tân Định, được xây dựng từ 1870 đến 1876
 Nhà thờ Huyện Sỹ, được xây dựng từ 1902 đến 1905
 Nhà thờ Hạnh Thông Tây, được xây dựng từ 1921 đến 1924
 Tu viện Dòng Thánh Phaolô thành Chartres, Sài Gòn
 Nhà thờ Chợ Quán
 Nhà thờ Chí Hòa
 Nhà thờ Cha Tam

Các giáo họ và giáo xứ

Địa giới giáo phận: phía bắc giáp giáo phận Phú Cường, phía nam giáp biển Đông, phía đông giáp giáo phận Xuân Lộc, phía đông nam giáp giáo phận Bà Rịa, phía tây giáp giáo phận Mỹ Tho.

Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh được chia làm 14 giáo hạt với 203 giáo xứ. 14 giáo hạt của Tổng giáo phận gồm:
 Bình An: 13 giáo xứ trên địa bàn Quận 8, nam Bình Chánh và một phần Nhà Bè.
 Chí Hòa: 17 giáo xứ trên địa bàn đông Tân Bình và một phần Quận 3.
 Gia Định: 13 giáo xứ trên địa bàn Bình Thạnh.
 Gò Vấp: 11 giáo xứ trên địa bàn nam Gò Vấp.
 Hóc Môn: 20 giáo xứ trên địa bàn Hóc Môn và Quận 12.
 Phú Nhuận: 9 giáo xứ trên địa bàn Phú Nhuận.
 Phú Thọ: 15 giáo xứ trên địa bàn Quận 10, Quận 11, nam Tân Bình, một phần Tân Phú và một phần Quận 3.
 Sài Gòn - Chợ Quán: 17 giáo xứ trên địa bàn Quận 1, Quận 5, Quận 6, đông nam Quận 3 và một phần Quận 8.
 Tân Định: 11 giáo xứ trên địa bàn Quận 3, một phần Quận 1 và một phần Phú Nhuận.
 Tân Sơn Nhì: 18 giáo xứ giáo xứ trên địa bàn Tân Phú, Bình Tân, Bình Chánh và tây Tân Bình.
 Thủ Đức: 12 giáo xứ trên địa bàn tây bắc thành phố Thủ Đức.
 Thủ Thiêm: 17 giáo xứ trên địa bàn phần lớn thành phố Thủ Đức.
 Xóm Chiếu: 13 giáo xứ trên địa bàn Quận 4, Quận 7, Nhà Bè, và Cần Giờ.
 Xóm Mới: 15 giáo xứ trên địa bàn bắc Gò Vấp.

Các đời giám mục quản nhiệm

Danh sách

Ghi chú:
: Hồng y
: Tổng giám mục (phó)
: Giám mục phụ tá hoặc Đại diện tông tòa
: Giám quản tông tòa

Thống kê
Đến năm 2020, trên toàn tổng giáo phận có 703.166 giáo dân trên dân số tổng cộng 8.531.082, chiếm 8,2%.

|-
| 1949 || 115.000 || 2.500.000 || 4,6 || 138 || 135 || 3 || 833 ||  || 96 || 838 || 16
|-
| 1970 || 507.753 || 2.887.943 || 17,6 || 499 || 344 || 155 || 1.017 ||  || 626 || 1.991 || 128
|-
| 1979 || 389.604 || 3.500.000 || 11,1 || 414 || 370 || 44 || 941 ||  || 364 || 1.477 || 201
|-
| 1999 || 524.281 || 4.989.703 || 10,5 || 442 || 273 || 169 || 1.186 ||  || 974 || 2.674 || 186
|-
| 2000 || 541.302 || 5.063.871 || 10,7 || 453 || 282 || 171 || 1.194 ||  || 1.023 || 2.485 || 188
|-
| 2001 || 558.577 || 5.169.449 || 10,8 || 458 || 284 || 174 || 1.219 ||  || 1.157 || 3.046 || 191
|-
| 2002 || 573.343 || 5.222.100 || 11,0 || 484 || 290 || 194 || 1.184 ||  || 1.214 || 2.762 || 193
|-
| 2003 || 583.209 || 5.087.365 || 11,5 || 486 || 285 || 201 || 1.200 ||  || 1.488 || 3.294 || 194
|-
| 2004 || 602.478 || 5.454.298 || 11,0 || 519 || 289 || 230 || 1.160 ||  || 1.607 || 3.382 || 195
|-
| 2010 || 671.229 || 6.780.217 || 9,9 || 632 || 305 || 327 || 1.062 ||  || 2.129 || 3.306 || 199
|-
| 2014 || 683.988 || 7.395.078 || 9,2 || 724 || 336 || 388 || 944 ||  || 2.155 || 3.768 || 200
|-
| 2017 || 697.244 || 7.844.791 || 8,9 || 961 || 345 || 616 || 725 ||  || 3.109 || 6.003 || 202
|-
| 2020 || 703.166 || 8.531.082 || 8,2 || 886 || 360 || 526 || 793 ||  || 3.474 || 7.572 || 203
|}

Các hoạt động

Giáo phận là nơi tổ chức nhiều sự kiện quốc tế, quốc gia lớn có ý nghĩa quan trọng như:

 Ủy ban Thánh nhạc Hội thảo Thánh nhạc toàn quốc lần thứ 29, 30.
 Đại hội các Giám mục châu Á lần thứ 10 diễn ra vào tuần lễ thứ ba của tháng 10 năm 2012, tại Trung tâm Mục vụ của Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.

Chú thích

Xem thêm
Nhà nguyện Tòa tổng giám mục Thành phố Hồ Chí Minh
Danh sách giáo phận Công giáo Việt Nam
Công giáo tại Việt Nam

Liên kết ngoài
 GCatholic.org

Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ Chí Minh
Tôn giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh


title: Văn Phong, Nho Quan

text:
Văn Phong là một xã miền núi nằm ở huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Văn Phong cách trung tâm thành phố Ninh Bình 27 km, cách thị trấn Nho Quan 2 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Thượng Hòa
Phía nam giáp xã Văn Phương
Phía tây giáp xã Yên Quang
Phía bắc giáp các xã Đồng Phong và Lạng Phong.

Xã Văn Phong có diện tích 7,64 km², dân số năm 2019 là 4.541 người, mật độ dân số đạt 594 người/km².

Xã này nằm trên quốc lộ 12B nối thành phố Tam Điệp với thị trấn Nho Quan đi các tỉnh Hòa Bình, Sơn La.

Lịch sử
Xã được thành lập theo quyết định số 199/QD ngày 22/7/1964 trên cơ sở tách từ xã Yên Phong.

Chú thích

Tham khảo


title: 13234 Natashaowen

text:
13234 Natashaowen (1998 FC74) là một tiểu hành tinh vành đai chính, được đặt theo tên của Natasha Owen, Lãnh sự danh dự Nga ở Honolulu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13234 Natashaowen

013234
013234
Tiểu hành tinh được đặt tên
19980322


title: 9217 Kitagawa

text:
9217 Kitagawa (tên chỉ định: 1995 WN) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Takao Kobayashi ở Ōizumi Observatory ở Ōizumi, Gunma Prefecture, Nhật Bản, ngày 16 tháng 11 năm 1995. Nó được đặt theo tên Ryuji Kitagawa, a professor ở Hiroshima University.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Takao Kobayashi
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Horcajo Medianero

text:
Horcajo Medianero là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 48 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 329 người.

Địa lý
Đô thị này có diện tích 53.37 km².

Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 1008 metres trên mực nước biển.

Mã số bưu chính là 37860.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


Giải vô địch bóng đá các câu lạc bộ ASEAN (tiếng Anh: ASEAN Club Championship) là giải bóng đá giữa các câu lạc bộ bóng đá vô địch tại các quốc gia Đông Nam Á do Liên đoàn bóng đá ASEAN (AFF) tổ chức. Tính đến năm 2023, giải đã được tổ chức từ 1 năm sang 2 năm.

Các liên đoàn bóng đá quốc gia tham dự
Các câu lạc bộ từ 12 liên đoàn bóng đá sau đây tham gia vào giải đấu.

 Brunei
 Campuchia
 Đông Timor
 Indonesia
 Lào
 Malaysia
 Myanmar
 Philippines
 Singapore
 Thái Lan
 Việt Nam

Các quốc gia được mời
 Ấn Độ

Kết quả

Thành tích tại các câu lạc bộ

Thành tích tại các quốc gia

Kỷ lục ghi bàn

Xem thêm
 AFC Champions League
 AFC Cup
 AFC President's Cup

Tham khảo

Liên kết ngoài
Giải vô địch bóng đá các câu lạc bộ Đông Nam Á 2003
Giải vô địch bóng đá các câu lạc bộ Đông Nam Á 2005
AFC (Asia) Official Web Site
AFF (ASEAN) Official Web Site
S-LeagueFootball.Blogspot.Com website

Giải đấu của Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á
Giải đấu bóng đá câu lạc bộ quốc tế châu Á


title: Kolathupalayam

text:
Kolathupalayam là một thị xã panchayat của quận Erode thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kolathupalayam có dân số 17.321 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Kolathupalayam có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Kolathupalayam, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Aspella castor

text:
Aspella castor là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Aspella


title: Hylaeus meridianus

text:
Hylaeus meridianus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Yasumatsu & Hirashima mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1965


title: Promopleus elegans

text:
Promopleus elegans là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laurent miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Promopleus


title: Bologna

text:
Bologna (, , ;  ; ) là một thành phố ở đông bắc Italia, là thủ phủ vùng Emilia-Romagna (plaine du Pô) và thuộc tỉnh Bologna. Bologna
là thành phố đông dân thứ bảy ở Italia với khoảng 390.000 dân và 150 quốc tịch khác nhau. Vùng đô thị Bologna có dân số hơn 1 triệu người.
Đô thị này giáp các đô thị sau: Anzola dell'Emilia, Calderara di Reno, Casalecchio di Reno, Castel Maggiore, Castenaso, Granarolo dell'Emilia, Pianoro, San Lazzaro di Savena, Sasso Marconi, Zola Predosa.
Thành phố nằm giữa sông Po và dãy núi Apennine, cụ thể là giữa sông Reno và sông Savena.
Thành phố có trường đại học cổ nhất thế giới, đại học Bologna được thành lập năm 1088. Bologna là một trong những thành phố cổ nhất Ý, thường được xếp vào nhóm các thành phố hàng đầu về chất lượng cuộc sống ở Ý, xếp hạng 5 năm 2006 và 12 năm 2007 trong số 103 thành phố Ý  Điều này là do truyền thống công nghiệp của mình với một loạt các dịch vụ xã hội phát triển cao, là nơi có các điểm giao cắt của các tuyến đường bộ và đường sắt quan trọng. Thành phố có lịch sử, nghệ thuật, ẩm thực và văn hoá phong phú, được chọn là thủ đô văn hoá châu Âu năm 2000.

Ban đầu thuộc Etrusca, thành phố đã là một trong những trung tâm đô thị quan trọng nhất trong nhiều thế kỷ, đầu tiên là dưới thời Etrusca (Felsina), sau đó là dưới thời người Celt là Bona, sau đó là dưới thời người La Mã (Bonōnia), rồi một lần nữa vào Trung Cổ, với tư cách là một đô thị tự do và signoria, khi nó nằm trong các thành phố lớn nhất Châu Âu theo dân số. Nổi tiếng với những ngọn tháp, nhà thờ và những portico lâu đời, Bologna có một trung tâm lịch sử được bảo tồn tốt, nhờ chính sách bảo tồn và trùng tu cẩn thận bắt đầu vào cuối những năm 1970. Là nơi có của trường đại học lâu đời nhất trên thế giới, Đại học Bologna, được lập vào năm 1088, thành phố có một lượng lớn sinh viên làm cho nó một đặc điểm quốc tế. Năm 2000, nó được tuyên bố là Thủ đô văn hóa châu Âu
và vào năm 2006, "Thành phố của âm nhạc" UNESCO và trở thành một phần của Mạng lưới các thành phố sáng tạo.

Bologna là trung tâm nông nghiệp, công nghiệp, tài chính và giao thông quan trọng, nơi nhiều công ty cơ khí, điện tử và thực phẩm lớn đặt trụ sở chính cũng như là một trong những hội chợ thương mại thường trực lớn nhất ở châu Âu. Theo dữ liệu gần đây nhất được thu thập bởi Chỉ số Tăng trưởng Kinh tế Khu vực Châu Âu (E-REGI) năm 2009, Bologna là thành phố hàng đầu của Ý đầu tiên và là thành phố châu Âu xếp thứ 47 về chỉ tiêu tốc độ tăng trưởng kinh tế. Do đó, Bologna cũng là một trong những thành phố giàu có nhất ở Ý, thường được xếp hạng là một trong những thành phố hàng đầu về chất lượng cuộc sống trong cả nước: năm 2019, nó xếp thứ 14 trên 107 tỉnh của Ý.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Comune di Bologna
 La magie de la ville de Bologne
 Genius Loci Bologna
 Salon international automobile de Bologne

Tham khảo

Bologna
Thập niên 530 TCN
Bologna
Lãnh địa Giáo hoàng
Thập niên 530 TCN ở châu Âu


title: Cheungbeia robusta

text:
Cheungbeia robusta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cheungbeia


title: 2229 Mezzarco

text:
2229 Mezzarco (1977 RO) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1977 bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2229 Mezzarco

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: 715

text:
Năm 715 trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 715


title: Tipula hadrostyla

text:
Tipula hadrostyla là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Matthew Fox

text:
Matthew Chandler Fox (sinh 14 tháng 7 1966) là một diễn viên và cựu người mẫu người Mỹ. Vai diễn lớn đầu tiên của anh là nhân vật Charlie Salinger trong bộ phim truyền hình Party of Five vào thập niên 1990 đóng cùng với Scott Wolf và Neve Campbell. Matthew Fox giành được tiếng vang lớn qua vai diễn Jack Shephard trong bộ phim truyền hình đình đám của đài ABC Mất tích (Lost).

Đời tư
Năm 1992, Matthew kết hôn với Margherita Ronchi, một người mẫu gốc Italy và có hai con, một trai, một gái.  Trong thời gian quay bộ phim Lost, anh đã đưa gia đình đến sống tại Oahu, Hawaii; song anh vẫn có mong muốn được định cự tại Oregon và đã chuẩn bị đầy đủ. Đến năm 2011, anh đã thực hiện được ý định của mình. Từ năm 2015, sau khi bị một số rắc rối về mặt pháp luật, Matthew rút khỏi giới giải trí để chăm lo cho đình. Matthew sở hữu một ngọn đồi rộng 4ha, cùng một căn biệt thự xây từ năm 2009 tại Bend, Oregon; ước tính giá trị khoảng 4 triệu đô la Mỹ. Cuối năm 2021, anh trở lại công việc diễn viên với bộ phim truyền hình "Last Light".

Sự nghiệp
Matthew bắt đầu diễn xuất từ năm 1992, và nhanh chóng có vai chính đầu tiên trong phim truyền hình Party of Five, năm 1996 anh được tạp chí People bình chọn hạng 40 thuộc top 50 người đẹp nhất. Sau thành công của Party of Five anh được đóng vai chính trong phim truyền hình kinh dị Haunted năm 2001, tuy nhiên bộ phim này chỉ được sản xuất một mùa duy nhất.

Năm 2004, anh được tuyển vào vai Jack Shephard sau khi Michael Keaton từ chối vai diễn này, theo kịch bản ban đầu Jack chỉ là nhân vật phụ và phải chết sớm, nhưng với sự diễn xuất tuyệt mà nhân vật này trở thành vai chính, đồng thời đưa tên tuổi của Matthew lên cao. Năm 2008, anh vào vai phản diện chính trong Vantage Point cùng Dennis Quaid. Năm 2012, anh tiếp tục nhận vai phải diện chính trong bộ phim Alex Cross, và vai chính trong Emperor cùng Tommy Lee Jones, năm 2013, anh tham gia bộ phim Worl War Z cùng Brad Pitt.

Năm 2015, anh tham gia bộ phim lịch sử Bone Tomahawk cùng Kurt Russell; trước khi tạm nghỉ, Matthew đóng vai chính trong bộ phim độc lập Extinction, tuy nhiên bộ phim không đạt được thành công.

Năm 2021, anh tái xuất với việc tham gia bộ phim truyền hình Last Light, phim dự kiến phát hành trong năm 2022.

Bê bối

Tháng 8 năm 2011, anh bị một phụ nữ ở Cleveland tố cáo là đã hành hung cô ta, mặc dù không bị kết tội nhưng vụ việc này đã ảnh hưởng đến danh tiếng của anh. Matthew sau đó đã rời bỏ sự nghiệp trong 10 năm tiếp theo.

Năm 2012, anh tiếp tục phải hầu tòa tại Oregon, khi bị bắt vì điều khiển xe khi sử dụng chất cồn và mang theo bằng lái.

Tham khảo

Sinh năm 1966
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Ý
Cựu sinh viên Đại học Columbia

Tham khảo

Sinh năm 1966
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Ý
Cựu sinh viên Đại học Columbia


title: Mangelia sandrii

text:
Mangelia sandrii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

sandrii
Động vật được mô tả năm 1865


title: Zelbio

text:
Zelbio là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 50 km về phía bắc của Milan và khoảng 12 km về phía đông bắc của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 206 người và diện tích là 4,7 km².

Zelbio giáp các đô thị: Bellagio, Lezzeno, Nesso, Sormano, Veleso.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunedizelbio.it/prima.htm

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Pomachilius sexmaculatus

text:
Pomachilius sexmaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Pomachilius


title: Limnophila brunneistigma

text:
Limnophila brunneistigma là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Discobola epiphragmoides

text:
Discobola epiphragmoides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Discobola
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Ecnomus addi

text:
Ecnomus addi là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomus


title: Idiotropa

text:
Idiotropa là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1897 bởi Schwarz.

Các loài
Chi này có các loài:
 Idiotropa henoni (Abeille de Perrin, 1894)

Chú thích

Tham khảo

Physodactylini


title: Cương lĩnh Dân sự

text:
Đảng Cương lĩnh Dân sự (tiếng Ba Lan:Platforma Obywatelska) là một đảng chính trị bảo thủ tự do ở Ba Lan. Đảng này đã tạo lập chính phủ Ba Lan kể từ bầu cử nghị viện Ba Lan 2007, là đảng lớn nhất ở Hạ viện Ba Lan. Đảng Cương lĩnh dân sự là một thành viên của Đảng Nhân dân châu Âu.
Đảng Cương lĩnh dân sự được lập năm 2001 từ các bộ phận tách ra của các đảng hiện hữu thời điểm dó. Các thành viên sáng lập gồm Andrzej Olechowski, Maciej Płażyński, và Donald Tusk đôi khi được giới truyền thông và bình luận Ba Lan gọi là "the Three Tenors". Olechowski và Płażyński đã rời đảng này trong nhiệm kỳ nghị viện 2001-2005, cho nên chỉ còn lại Donald Tusk vẫn ở lại đảng này, là thành viên sáng lập duy nhất, ông hiện là chủ tịch đảng.
Trong cuộc bầu cử nghị viện Ba La năm 2001, đảng này giành được 12,6% phiếu bầu và có 58 ghế trong Hạ viện Ba Lan, là đảng đối lập lớn nhất đối với chính phủ do Đảng Liên minh Cánh tả lãnh đạo. Năm 2010, Bronisław Komorowski của đảng Cương lĩnh Dân sự thắng cử cuộc bầu cử Tổng thống Ba Lan được tổ chức sau cái chết của Tổng thống Lech Kaczyński.

Tham khảo

Đảng phái chính trị Ba Lan


title: Sneferu

text:
Sneferu (cũng còn gọi là Snefru hoặc Snofru), còn được biết đến với tên Soris theo tiếng Hy Lạp (bởi Manetho), là vị vua đã sáng lập nên vương triều thứ 4 thuộc thời kỳ Cổ vương quốc. Hiện nay có nhiều ước tính khác nhau về thời gian trị vì của ông, ví dụ như Lịch sử Oxford về Ai Cập cổ đại đưa ra giả thuyết về một triều đại bắt đầu từ khoảng năm 2613 TCN đến năm 2589 TCN, một triều đại kéo dài 24 năm, trong khi Rolf Krauss đề xuất một triều đại kéo dài 30 năm, và Stadelmann cho rằng triều đại của ông kéo dài 48 năm. Ông đã cho xây dựng ít nhất ba kim tự tháp mà vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay và tạo ra những thay đổi quan trọng trong việc thiết kế và xây dựng kim tự tháp ở Ai Cập cổ đại.

Độ dài triều đại

Ngày nay, con số 24 năm dành cho triều đại của Sneferu theo như cuộn giấy cói Turin ghi lại được cho là chưa chính xác, đó là vì các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một bản khắc tại Kim tự tháp Đỏ ở Dahshur và đề cập đến lần kiểm kê gia súc thứ 24 dưới triều đại của Sneferu tương ứng với ít nhất 24 năm. Ngoài ra, dưới triều đại của Senefru có ít nhất ba lần kiểm kê gia súc mà khoảng cách giữa những lần này với lần diễn ra kế tiếp là ba năm, những năm tiếp theo lần kiểm kê gia súc thứ 10, thứ 13 và thứ 18 đã được chứng thực tại kim tự tháp Meidum. Điều này có nghĩa rằng Sneferu đã cai trị Ai Cập tối thiểu là 27 năm.

Tuy nhiên, ở trên tấm bia đá Palermo, trang thứ 6 nằm ở phần cuối của mảnh vỡ này ghi lại năm diễn ra lần kiểm kê gia súc thứ 7 của Sneferu trong khi trang thứ 7 trên cùng một dòng lại ghi lại năm diễn ra lần kiểm kê thứ 8 của Sneferu. Một điều đáng chú ý đó là có một mục còn gần như nguyên vẹn nằm trong trang thứ 5 và cũng đề cập đến các sự kiện diễn ra dưới triều đại của nhà vua trong một năm cụ thể nhưng lại không đề cập đến năm diễn ra lần kiểm kê (thứ 6) trước đó. Do đó, mục này chắc hẳn đã ghi lại năm tiếp theo sau lần kiểm kê gia súc thứ sáu của Sneferu. Vì vậy, triều đại của Sneferu đã kéo dài tối thiểu là 28 năm. Bởi vì các nhà Ai Cập học vẫn chưa thể xác định được phần lớn niên đại của triều đại Senefru - chỉ có những năm diễn ra lần kiểm kê thứ 2, 7, 8, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 23 và 24 được xác định dưới triều đại của Sneferu và nằm ngay trước một năm chắc chắn khác tiếp sau các lần kiểm kê gia súc của ông- cho nên nhiều khả năng là vị pharaon này đã trị vì trong hơn 30 năm để có thể xây dựng được ba kim tự tháp trong suốt triều đại trị vì của mình, nhưng chắc chắn là không phải tới 48 năm bởi vì các lần kiểm kê gia súc đã không thường xuyên diễn ra theo chu kỳ hai năm một lần dưới triều đại của ông.

Kế vị và gia đình
Sneferu là vị vua đầu tiên thuộc vương triều thứ tư của Ai Cập cổ đại và theo Manetho, ông đã cai trị suốt 24 năm (2613-2589 TCN). Theo như cuộn giấy cói Prisse, một ghi chép có niên đại thuộc về thời Trung vương quốc, vua Huni thực sự là tiên vương của Sneferu. Nó ghi lại rằng "vị vua uy nghiêm của Thượng và Hạ Ai Cập, Huni, đã bước sang thế giới bên kia(nghĩa là qua đời), và vị vua uy nghiêm của Thượng và Hạ Ai Cập, Sneferu, đã được suy tôn làm vị vua nhân từ của toàn bộ vùng đất này... " Bên cạnh sự kế vị của Sneferu, chúng ta còn biết được từ văn bản này rằng các thế hệ sau này xem ông như là một vị vua "nhân từ". Quan niệm này có thể xuất phát từ nguyên mẫu của tên nhà vua. Không rõ liêu rằng vua Huni có phải là cha ruột của Sneferu hay không; Tuy nhiên, theo như tấm bia đá biên niên sử Cairo thì mẹ của ông có thể là một người phụ nữ tên là Meresankh. Hetepheres I là chính thất của Senefru và là mẹ của vua Khufu, vị vua đã cho xây dựng nên Đại Kim tự tháp ở Giza.

Hậu duệ
Những người con trai của Senefru:
Khufu - con trai của Sneferu với Hetepheres I, cũng là người đã kế vị Sneferu.
Ankhhaf - Người con trai của đức vua từ thân thể của ngài, tể tướng của nhà vua (dưới thời người cháu trai của ông là Khafre). Ông ta được chôn cất trong mastaba G 7510. Một bức tượng bán thân nổi tiếng của Ankhhaf hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Boston. Ankhhaf đã kết hôn với một người chị em gái của mình là Hetepheres.
Kanefer - Người con trai cả của đức vua và Người con trai của đức vua từ thân thể của ngài. Ông ta được chôn cất trong ngôi mộ 28 ở Dashur. Tể tướng thứ hai của Sneferu, ông ta sau này tiếp tục phục vụ dưới triều đại của Khufu.
Nefermaat I - người con trai cả của Sneferu và là phu quân của Itet. Những tước vị của ông ta bao gồm: Tư tế của Bastet, Hoàng tử kế vị, Người giám hộ của Nekhen. Tể tướng thứ nhất của Sneferu .
Netjeraperef- được chôn cất tại Dashur.
Rahotep -Người con trai của đức vua từ thân thể của ngài, Đại Tư Tế của Re ở Heliopolis. Ông ta được chôn cất ở Meidum cùng với vợ là Nofret. Bức tượng nổi tiếng của ông ta hiện nay được trưng bày tại Bảo tàng Cairo.
Ranefer - Chôn cất tại Meidum.
Iynefer I - Chôn cất tại Dashur.

Những người con gái của Sneferu:
Hetepheres A, kết hôn với Ankhhaf. Bà được đặt tên theo người mẹ của mình là nữ hoàng Hetepheres.
Nefertkau I - Người con gái của đức vua từ thân thể của ngài, bà là người con gái đầu của Sneferu với người vợ thứ ba của ông. Bà được chôn cất trong mastaba G 7050 tại Giza. Ngôi mộ của bà có niên đại thuộc về triều đại của Khafra. Trong ngôi mộ này, ngoài vua Senefru, người con trai của bà là Nefermaat II cùng người cháu nội của bà là Sneferukhaf cũng được đề cập đến.
Nefertnesu - Người con gái của Vua, Người con gái của Thần. Bà ta có một người con trai tên là Kaemqed.
Meritites I, Quyền trượng vĩ đại và Người vợ của đức Vua, bà đã kết hôn với người anh trai Khufu của mình.
Henutsen - Người con gái của đức vua, bà cũng đã kết hôn với Khufu.

Các dự án xây dựng

Các công trình nổi tiếng nhất thuộc về triều đại của Sneferu đó là ba Kim Tự Tháp mà ông đã cho xây dựng ở vùng Dahshur: Kim tự tháp Đỏ, Kim Tự Tháp Bent và Kim Tự Tháp Meidum. Dưới thời Sneferu, đã có một bước đột phá lớn trong cấu trúc của các kim tự tháp đồ sộ, mà sau đó sẽ dẫn tới Đại kim tự tháp của Khufu, vốn được xem là đỉnh cao của uy quyền và sự huy hoàng dưới thời kỳ Cổ vương quốc và là một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại.

Công trình đầu tiên mà Senefru cho xây dựng là Kim Tự Tháp ở Meidum. Mặc dù vậy hiện vẫn còn một số tranh cãi giữa các học giả về việc liệu Sneferu có thực sự là chủ nhân của kim tự tháp Meidum hay không, và nhiều người cho rằng nguồn gốc ban đầu của nó thuộc về vua Huni. Không những thế, kim tự tháp này còn là một ví dụ nổi bật về sự tiến bộ của kỹ thuật và hệ tư tưởng xung quanh khu vực chôn cất của nhà vua.

Cấu trúc bằng đá khổng lồ cho thấy sự chuyển tiếp về mặt cấu trúc từ dạng Kim Tự Tháp bậc thang biến đổi thành một Kim tự tháp đích thực. Một số nghiên cứu khảo cổ học về kim tự tháp này cho thấy ban đầu nó giống như là một cấu trúc gồm 7 bậc, được xây dựng theo cách thức tương tự với khu phức hợp của Djoser ở Saqqara. Sau đó, người ta sửa đổi bằng cách thêm nền móng, mài nhẵn các mặt của đá vôi để tạo góc cạnh rõ nét. Từ lối vào Kim Tự Tháp ở hướng Bắc với việc nhìn thấy hai buồng ngầm và một hầm mộ, người ta suy đoán buồng hầm mộ Vua (hay "buồng chôn cất") được xây cất trong phần thân chính mặc dù nằm sát mặt đất.

Ở Kim Tự Tháp Bent, còn được gọi là Kim tự tháp Rhomboidal (Kim Tự Tháp "hình thoi" - Kim Tự Tháp Cong), kỹ thuật xây dựng đạt đến bước tiến mới. Những người thợ đã chỉnh góc nghiên từ 55° xuống còn 43° ở các tầng trên của Kim Tự Tháp. Có thể ban đầu Kim Tự Tháp không được thiết kế theo kiểu này, do cấu trúc địa tầng không ổn định nên người ta quyết định xây dựng bằng cách đặt các khối đá nằm ngang, khối này chồng lên khối kia theo kiểu nghiên góc 5-10°, đánh dấu sự từ bỏ khái niệm kim tự tháp bậc thang. Kim Tự Tháp có hai lối vào: một ở phía bắc và một ở phía nam. Các buồng dưới lòng đất lớn hơn nhiều, và phân biệt bởi các bức tường và trần nhà với các hệ thống đường chéo phức tạp bao quanh.

Với Kim Tự Tháp cuối cùng là Kim tự tháp Đỏ. Mặc dù các phòng trong lăng mộ đều có cả, nhưng không có đường đi lên nào được khai quật, cũng không có bằng chứng về lối vào phía tây hoặc đường hẻm chéo. Hầm mộ của Sneferu vẫn còn là ẩn số, khi chưa tìm ra được phòng chôn cất thi hài nhà vua.

Quan hệ ngoại giao
Để cho phép Sneferu thực hiện những dự án xây dựng khổng lồ như vậy, ông cần phải có nguồn vật liệu lớn và một lượng nhân công khổng lồ. Các cuộc chinh phục của Sneferu vào Libya và Nubia đã phục vụ hai mục đích: Mục tiêu đầu tiên là thiết lập một lực lượng lao động rộng lớn, và mục tiêu thứ hai là tiếp cận với các nguyên liệu thô và các sản phẩm đặc biệt có ở các nước này. Trong bia đá Palermo có trích dẫn:

"Sneferu, năm...

Việc xây dựng các tàu thuyền Tuataua mer wood

Của một trăm công suất, và 60 tàu thuyền hoàng gia của mười sáu năng lực.

Raid trong vùng đất của người da đen, và đưa bảy ngàn

Tù nhân, đàn ông và đàn bà, và hai mươi ngàn gia súc, cừu, Dê...

Việc đưa bốn mươi chiếc tàu gỗ tuyết tùng (hoặc có thể là "nặng bằng tuyết tùng Gỗ ")..."

Theo văn bản này, Sneferu đã có thể chiếm được số lượng lớn người từ các quốc gia khác, làm cho họ trở thành tù nhân của mình và sau đó thêm họ vào lực lượng lao động của mình. Trong cuộc đột nhập vào Nubia và Libya, ông cũng đã bắt gia súc để nuôi dưỡng lực lượng lao động khổng lồ của mình. Những cuộc xâm lược như vậy phải thật tàn phá đối với quần thể các quốc gia bị đột nhập, và các đề xuất rằng các chiến dịch vào Nubia có thể góp phần vào việc phổ biến văn hóa Ai Cập vào khu vực đó. Các nỗ lực quân sự của Sneferu ở Libya đã dẫn đến việc bắt giữ 11.000 tù nhân và 13.100 đầu gia súc. Bên cạnh việc nhập khẩu gỗ tuyết tùng rộng rãi (có thể là từ Li-băng) được mô tả ở trên, có bằng chứng về hoạt động trong các mỏ khai thác ngọc lam trên bán đảo Sinai. Cũng có những dự án khai thác mỏ quy mô lớn để cung cấp cho Sneferu đá ông cần cho các kim tự tháp của ông.

Chú thích

Pharaon Vương triều thứ Tư của Ai Cập
Mất năm 2589 TCN
Năm sinh không rõ


title: Inga sarayacuensis

text:
Inga sarayacuensis là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừngs ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Inga sarayacuensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

S
Thực vật Ecuador


title: Glyphonyx parallelus

text:
Glyphonyx parallelus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: Calanhel

text:
Calanhel () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Calanhel được gọi là Calanhelois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Calanhel

Xã của Côtes-d'Armor


title: Aplotarsus angustulus

text:
Aplotarsus angustulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kiesenwetter miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Aplotarsus


title: Oxy hóa bêta

text:
oxy hóa bêta là quá trình phân giải các axít béo (dưới dạng Acyl-CoA) thành Acetyl-CoA, "nhiên liệu" không thể thiếu của chu trình Krebs trong quá trình hô hấp hiếu khí. Việc phân giải các axít béo được thực thi trong các ti thể và thể peroxi.

Quá trình oxy hóa bêta có thể được chia làm 3 giai đoạn chính:

 Hoạt hóa axít béo trong tế bào chất
 Vận chuyển axít béo vào ti thể (thông qua thoi carnitine)
 oxy hóa bêta các axít béo trong chất nền ti thể

Axít béo được oxy hóa tại phần lớn các mô trong cơ thể. Một số trường hợp ngoại lệ thì không thể thực thi quá trình oxy hóa chất béo một cách hiệu quả (não) hoặc hoàn toàn không thể thực thi được (hồng cầu hay phần tủy của tuyến thượng thận).

Hoạt hóa axít béo
Các axít béo có thể thâm nhập qua lớp màng sinh chất vì chúng kém tan trong nước nhưng có thể tan tốt trong chất béo. Khi axít béo đã có mặt trong tế bào chất, việc kích hoạt chúng được xúc tác bởi enzyme acyl CoA béo dài synthetase. Cụ thể, một phân tử axít béo sẽ phản ứng với ATP để hình thành một phân tử acyl adenylat béo và một phân tử pyrophosphat vô cơ. Acyl adenylat béo sẽ phản ứng với các coenzyme A tự do để hình thành este acyl-CoA béo và AMP. Acyl-CoA béo lại phản ứng tiếp với carnitine để hình thành acylcarnitine và được chuyển vận qua lớp màng trong của ti thể bởi Natri glutamat.

oxy hóa axít béo trong ti thể
Một khi đã được chuyển vào trong ti thể, axít béo trải qua nhiều chu trình trình oxy hóa bêta cho đến khi mạch cacbon của axít phân rã hoàn toàn. Mỗi chu trình như vậy giải phóng một acetyl CoA chứa 2 nguyên tử cacbon và trải qua 4 bước như sau:

Chu trình này cứ lặp đi lặp lại cho tới khi toàn bộ mạch C của axít béo bị cắt thành các acetyl CoA. Chu trình oxy hóa cuối cùng sẽ tạo ra 2 phân tử acetyl CoA thay vì 1 acyl CoA và 1 acetyl CoA như trước. Cứ mỗi chu trình thì Acyl CoA lại ngắn đi 2 cacbon và một phân tử FADH2, đồng thời một phân tử NADH và một phân tử acetyl CoA được sản sinh ra.

oxy hóa bêta axít béo không no
Việc oxy hóa bêta của các axít béo không no gặp phải một vấn đề lớn khi vị trí của liên kết cis có thể ngăn cản việc hình thành của một liên kết trans-Δ2. Vấn đề này phải được giải quyết với sự có mặt của 2 enzyme mới.

Ở đây, bất kể cấu trúc của mạch C như thế nào, quá trình oxy hóa bêta chỉ dừng lại cho đến khi acyl CoA (vì sự hiện diện của một liên kết đôi) không còn là cơ chất thích hợp cho các enzyme acyl CoA dehydrogenase và enoyl CoA hydratase nữa. Vì vậy:

 Nếu acyl CoA bao hàm một liên kết cis-Δβ, enzyme cis-Δβ-Enoyl CoA isomerase sẽ chuyển nó thành liên kết trans-Δ2.
 Nếu acyl CoA bao hàm một liên kết đôi cis-Δ4, việc khủ hiđrô nó sẽ tạo thành 2,4-dienoyl và đó không phải là cơ chất thích hợp cho enzyme enoyl CoA hydratase. Tuy nhiên, enzyme 2,4 Dienoyl CoA reductase sẽ đảm nhận việc khử 2,4-dienoyl (với nguồn năng lượng là NADPH) thành trans-Δβ-enoyl CoA và sau đó 3,2-Enoyl CoA isomerase sẽ làm tiếp công việc của mình như mục trên đã trình bày.

Nói ngắn gọn:
 Liên kết đôi vị trí chẵn sẽ được enzyme isomerase chuyển từ dạng cis thành dạng trans.
 Liên kết đôi vị trí lẻ sẽ bị khử để chuyển liên kết sang vị trí chẵn và isomerase tiếp tục công việc của mình.

oxy hóa bêta axít béo mạch C lẻ
Axít béo mạch C lẻ thường được tìm thấy trong thực vật và một số sinh vật biển. Nhiều động vật nhai lại sản sinh ra một lượng lớn các axít propionic có mạch 3 cacbon trong quá trình lên men hydratcacbon trong dạ cỏ.

Các axít mạch lẻ được oxy hóa giống như mạch chẵn, tuy nhiên sản phẩm cuối cùng là propionyl-CoA chứ không phải acetyl-CoA. Propionyl-CoA này sẽ được carboxyl hóa bằng việc đặt một ion bicacbonat vào trong đồng phân lập thể dạng D của methylmalonyl-CoA, phản ứng này sẽ bao hàm sự tham gia của cofactor biotin, ATP, và enzyme propionyl-CoA carboxylase. Ion bicacbonat sẽ được cộng thêm vào cacbon giữa của propionyl-CoA, hình thành nên D-methylmalonyl-CoA. D-methylmalonyl-CoA sẽ được enzyme methylmalonyl-CoA epimerase xúc tác chuyển thành đồng phân dạng L của nó và sau đó enzyme methylmalonyl-CoA mutase sẽ thay đổi cấu trúc của L-methylmalonyl-CoA (yêu cầu sự tham gia của B12 với tư cách là coenzyme) để hình thành succinyl-CoA, một thành viên của chu trình Krebs.

Vì nó không được hoàn toàn chuyển hóa trong chu trình Krebs, vì vậy sản phẩm của nó sẽ được tái chế trong một quá trình gọi là phản ứng bổ sung (cataplerosis) và vì vậy các chất trung gian của chu trình Krebs được phục hồi.

oxy hóa bêta trong thể peroxi
Những axít béo quá dài đến mức ti thể không đảm đương nổi (được cho là các axít có mạch C nhiều hơn 22 cacbon) thì thể peroxi sẽ xử lý chúng. Tuy nhiên thể peroxi chỉ thực thi một phần của quá trình: chúng dừng việc oxy hóa lại cho đến khi hình thành các octanyl CoA - tức Acyl CoA mạch 8 cacbon. Đến đây thì các octanyl CoA được chuyển qua ti thể để xử lý nốt phần còn lại của công việc.

Một khác biệt lớn của quá trình oxy hóa bêta trong thể peroxi là nó không sản sinh ra ATP. Các điện tử mang điện thế cao sản sinh trong quá trình này sẽ được chuyển sang các phân tử O2 và hình thành nên H2O2. Enzyme catalase, enzyme đặc trưng chỉ được tìm thấy trong thể peroxi, sẽ có nhiệm vụ khử cácH2O2 thành nước và ôxi.

Việc oxy hóa bêta các axít béo trong thể peroxi cũng đòi hỏi các enzyme đặc trưng dùng cho việc xắt nhỏ các axít béo ngoại cỡ. Có thể liệt kê ra 3 đặc điểm khác biệt quan trọng giữa các enzyme dùng bởi ti thể và thể peroxi trong quá trình này:
oxy hóa bêta tại thể peroxi yêu cầu sự góp mặt của loại enzyme carnitine acyltransferase của thể peroxi (thay vì carnitine acyltransferase I và II của ti thể) để chuyển axít béo từ tế bào chất vào trong thể peroxi.
Phản ứng đầu tiên của quá trình oxy hóa được xúc tác bởi enzyme acyl CoA oxidase chứ không phải acyl CoA dehydrogenase.
Enzyme β-ketothiolase dùng trong thể peroxi tác động lên các cơ chất khác so với β-ketothiolase của ti thể.

Quá trình oxy hóa bêta diễn ra trong thể peroxi được kích thích bởi các bữa ăn mang hàm lượng chất béo cao, hay bởi các loại thuộc hạ lipid huyết như clofibrate.

Năng lượng thu được trong phản ứng oxy hóa bêta
Tổng cộng năng lượng thu được trong mỗi chu trình oxy hóa là 14 ATP (tính theo tỉ lệ P/O) cụ thể là:

Đối với các axít béo no mạch chẵn (C2n), cần có (n - 1) lần oxy hóa để bẻ gãy hoàn toàn mạch C và sản phẩm cuối cùng là một acetyl CoA cộng thêm. Tuy nhiên, 2 ATP đã tiêu hao đi trong quá trình hoạt hóa axít béo và vì vậy, tổng số ATP có được là (n - 1) * 14 + 10 - 2

Ví dụ, số ATP thu được sau quá trình oxy hóa bêta của axít palmitic (C16, n = 8) là:

(8 - 1) * 14 + 10 - 2 = 106 ATP

Đối với các nguồn nhiên liệu dùng số lượng ATP sản sinh lớn hơn trên, tổng số ATP sẽ là 130 ={(8-1)*17+12-1} đối vởi mỗi phân tử axít palmitic.

Quá trình oxy hóa bêta của các axít béo không no thu được một lương ATP khác hơn vì nó yêu cầu thêm 2 enzyme nữa phục vụ cho quá trình oxy hóa.

Xem thêm
Biến dưỡng axít béo
Chu trình Krebs
oxy hóa ômêga
oxy hóa alpha

Liên kết ngoài
The chemical logic behind fatty acid metabolism  at ufp.pt
 JEREMY M. BERG,JOHN L. TYMOCZKO and LUBERT STRYER Biochemistry, 2002
 Animations  at brookscole.com

Chú thích

Cell biology
Metabolic pathways
Fatty acids
Citric acid cycle
Cellular respiration
Sinh học tế bào
Hô hấp tế bào
Acid béo


title: Synale

text:
Synale là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Calpodini


title: Hyperolius ferreirai

text:
Hyperolius ferreirai là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Angola.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A. 2004. Hyperolius ferreirai. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hyperolius
Động vật đặc hữu Angola


title: Belmont-de-la-Loire

text:
Belmont-de-la-Loire là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm

Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Belmontdelaloire


title: Melipona quadrifasciata

text:
M. quadrifasciata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1836.
Đây là loài bản địa các quốc gia ven biển đông nam của Brazil, nơi chúng thường được biết đến nhiều hơn với tên Mandaçaia, có nghĩa là "người bảo vệ xinh đẹp", do luôn luôn có một con ong ở lối vào hẹp của tổ. M. quadrifasciata xây tổ bùn trong các hốc cây để tạo ra những đoạn mà chỉ cho phép một con ong đi qua tại một thời điểm. Bởi vì chúng là ong không có nọc, M. quadrifasciata thường được sử dụng như các loài thụ phấn trong nhà kính, hiệu năng thụ phấn vượt loài ong mật và dẫn đến năng suất tổng thể lớn hơn mang lại năng suất quả cao hơn và nặng hơn, lớn hơn, và chứa nhiều hạt hơn.

Chú thích

Tham khảo

Melipona
Động vật được mô tả năm 1836


title: Nomada verecunda

text:
Nomada verecunda là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1879


title: Tăng

text:
Tăng có thể chỉ:
Thành viên của Tăng-già
Họ người Á Đông: Tăng (họ)
Tên gọi khác của lều (từ tiếng Pháp tente)
Gọi tắt của xe tăng
Tên người: Phạm Tăng


title: Erebophasma

text:
Erebophasma là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuinae


title: Esquerdes

text:
Esquerdes là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Esquerdes on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Colostethus alacris

text:
Colostethus alacris là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo
 Grant, T. & Castro, F. 2004. Colostethus alacris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Colostethus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Phoperigea

text:
Phoperigea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Cassidispa

text:
Cassidispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Gestro miêu tả khoa học năm 1899.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Cassidispa bipuncticollis (Chen, 1941)
 Cassidispa fermoralis (Chen & Yu, 1976)
 Cassidispa granulosa Weise, 1911
 Cassidispa maderi (Uhmann, 1938)
 Cassidispa mirabilis (Gestro, 1899)
 Cassidispa reducta Uhmann, 1931
 Cassidispa relicta L. Medvedev, 1957
 Cassidispa simplex Uhmann, 1931

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Halvad

text:
Halvad là một thành phố và khu đô thị của quận Surendranagar thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Địa lý
Halvad có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 46 mét (150 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Halvad có dân số 24.323 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Halvad có tỷ lệ 60% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 68%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Halvad, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Polyplectropus pugiunculatus

text:
Polyplectropus pugiunculatus là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polyplectropus


title: Stelis maculata

text:
Stelis maculata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Provancher mô tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1888


title: San Silvestre de Guzmán

text:
San Silvestre de Guzmán là một đô thị ở tỉnh Huelva, Andalucía, Tây Ban Nha. Năm 2007, đô thị này có 308 dân. Diện tích của đô thị này là 97 km² và mật độ dân số là 3,9 người/km². Đô thị này có tọa độ 37º 28' độ vĩ bắc, 7º 28' độ kinh tây. San Silvestre de Guzmán nằm ở độ cao 34 mét và cách tỉnh lỵ Huelva 69 km.

Dân cư

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Página web del Ayuntamiento de San Silvestre de Guzmán
San Silvestre de Guzmán  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Huelva


title: Freya (định hướng)

text:
Freya, Freia, Freja và Freyja có thể chỉ đến:

Thần thoại
 Nữ thần Freyja trong thần thoại Bắc Âu
 Trò chơi Valkyrie Profile và trò chơi Star Ocean có một nhân vật tên Freya dựa vào vị thần này
 Các anime và manga Chobits, The Mythical Detective Loki Ragnarok và Princess Tutu có một nhân vật tên Freya dựa vào vị thần này

Tên, địa danh
 Frøya, Sogn og Fjordane, một đảo thuộc quận Sogn og Fjordane của Na Uy
 Frøya, Sør-Trøndelag, một đảo thuộc quận Sør-Trøndelag của Na Uy
 Nhà sản xuất sô-cô-la Freia tại Na Uy

Giải trí
 Freya (ban nhạc)
 Freya Crescent, một nhân vật trong trò chơi Final Fantasy IX
 Nhân vật Freya trong chương trình TV Andromeda

Khác
 Thiên thạch 76 Freia
 Loài bướm Cheritra freja
 Vệ tinh Freja của Thụy Điển
 Chi nhện Freya thuộc họ Salticidae
 Chi thực vật Freya thuộc họ Cúc
 Radar Freya của Đức trong Thế chiến thứ hai


title: Anthemoctena

text:
Anthemoctena là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Anthemoctena lineata Warren, 1895

Chú thích

Tham khảo

 Anthemoctena at funet.fi

Rhodostrophiini
Sterrhinae


title: Megachile aurifrons

text:
Megachile aurifrons là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1853


title: Lasioglossum conspicuum

text:
Lasioglossum conspicuum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1879


title: Musashi (thiết giáp hạm Nhật)

text:
Musashi (tiếng Nhật: 武蔵, Vũ Tàng), tên được đặt theo tên một tỉnh cũ của Nhật Bản, là một thiết giáp hạm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Thế Chiến II, và là soái hạm của Hạm đội Liên hợp Nhật Bản. Nó là chiếc thứ hai trong lớp Yamato, và nó cùng với chiếc tàu chị em với nó, chiếc Yamato, là những thiết giáp hạm lớn nhất và nặng nhất từng được chế tạo,
 với trọng lượng rẽ nước khi đầy tải lên đến 72.800 tấn và được trang bị chín khẩu pháo 460 mm (18,1 inch).

Được chế tạo từ năm 1938 đến năm 1941 và được chính thức đưa ra hoạt động vào mùa Hè năm 1942, Musashi phục vụ như là soái hạm của các Đô đốc Tư lệnh Hạm đội Liên hợp Yamamoto Isoroku và Mineichi Koga trong năm 1943. Trong suốt năm 1943, Musashi hầu như ở lại các cảng chính tại Truk, Kure và Brunei, di chuyển nhiều lần giữa các căn cứ này đối phó các cuộc không kích của Mỹ. Musashi bị máy bay Mỹ đánh chìm vào ngày 24 tháng 10 năm 1944 trong trận chiến vịnh Leyte.

Thiết kế và chế tạo
Musashi là chiếc thứ hai trong lớp thiết giáp hạm hạng nặng Yamato, được Hải quân Đế quốc Nhật Bản thiết kế vào năm 1937. Musashi và những con tàu chị em với nó được chế tạo với khả năng có thể đối địch cùng một lúc với nhiều tàu chủ lực đối phương, như là một phương thức bù trừ cho sự yếu kém của Nhật Bản về tiềm năng sản xuất công nghiệp không thể so được đối với Hải quân Hoa Kỳ. Với mỗi chiếc tàu chiến lớp Yamato với trọng lượng rẽ nước trên 70.000 tấn, người ta kỳ vọng vào hỏa lực cực mạnh của Musashi cùng các tàu chị em với nó thể vượt qua sức mạnh công nghiệp của Hoa Kỳ.

Lườn của chiếc Musashi được đặt vào ngày 29 tháng 3 năm 1938 tại xưởng tàu của Mitsubishi ở Nagasaki, và được đặt tên là "Thiết giáp hạm Số 2". Trong suốt quá trình chế tạo, những tấm bạt lớn được treo lên và những nhà xưởng được sắp đặt có dụng ý ngăn trở người bên ngoài nhìn thấy được việc chế tạo. Việc ngụy trang này có hiệu quả đến mức Tòa Lãnh sự Mỹ ở phía đối diện bên kia vịnh nơi chiếc Musashi được chế tạo đã không hề biết đến sự hiện diện của nó trong quá trình chế tạo. Vì kích cỡ vĩ đại của con tàu, ụ tàu tại Nagasaki và các thiết bị chế tạo đã phải được cải tiến đáng kể để phù hợp với thân chiếc Musashi. Musashi được hạ thủy vào ngày 1 tháng 11 năm 1940, và Thuyền trưởng (sau này là Phó Đô đốc) Kaoru Arima được chỉ định làm Sĩ quan Trang bị trưởng đầu tiên của con tàu.

Vũ khí trang bị
Dàn pháo chính của chiếc Musashi bao gồm chín khẩu pháo 460 mm (18,1 inch) Kiểu 94, cỡ nòng pháo hải quân lớn nhất từng được trang bị trên một tàu chiến. Mỗi khẩu dài 21,1 m (69 ft 3 in), nặng 147,3 tấn và có khả năng bắn các đầu đạn nổ hoặc xuyên thép đi xa 42 km (26 dặm).

Pháo hạng hai của nó gồm có: 12 pháo 155 mm (6,1 inch) bố trí trên bốn tháp pháo ba nòng (một phía trước, hai ở giữa và một phía sau tàu) và 12 pháo 127 mm (5 inch) bố trí trên sáu tháp súng đôi (ba chiếc mỗi bên ở giữa tàu). Thêm vào đó, Musashi còn trang bị 24 súng phòng không 25 mm (1 inch) chủ yếu được bố trí ở giữa tàu. Khi được cải tạo vào năm 1944, cấu trúc pháo hạng hai của nó được chuyển thành 6 pháo 155 mm (6,1 inch), 24 pháo 127 mm (5 inch) và 130 súng phòng không 25 mm (1 inch) nhằm chuẩn bị cho những trận đọ súng hải chiến tại Nam Thái Bình Dương.

Lịch sử hoạt động

1942: Đưa vào hoạt động – Thử nghiệm
Vào ngày 5 tháng 8 năm 1942, Musashi được đưa vào hoạt động tại Nagasaki, và Arima Kaoru được chỉ định làm Thuyền trưởng; nó gia nhập Đội Thiết giáp hạm 1 cùng những chiếc Yamato, Nagato và Mutsu cùng ngày hôm đó. Từ ngày 3 đến ngày 28 tháng 9 năm 1942, Musashi được trang bị dàn hỏa lực hạng hai, bao gồm 12 pháo 127 mm (5 inch), 36 súng phòng không 25 mm (1 inch) và bốn súng máy hạng nặng 13,2 mm, cùng các thiết bị radar bổ sung.

Trong suốt tháng 10 và tháng 11, Musashi thực hiện các chuyến đi thử và thực tập tác xạ tại vùng biển gần Kure. Vào tháng 12 năm 1942, sau các đợt thực hành máy bay cùng tàu sân bay Zuikaku, Musashi được công bố đi vào hoạt động.

1943: Soái hạm của Hạm đội Liên hợp
Vào ngày 18 tháng 1 năm 1943, Musashi rời Kure hướng đến đảo san hô Truk, và đến nơi bốn ngày sau. Sang ngày 11 tháng 2 năm 1943, Musashi thay thế cho chiếc thiết giáp hạm chị em với nó Yamato để trở thành soái hạm của Hạm đội Liên hợp dưới quyền chỉ huy của Đô đốc Yamamoto Isoroku. Ngày 1 tháng 4 năm 1943, Yamamoto rời khỏi chiếc Musashi và bay đến Rabaul thuộc quần đảo New Britain để đích thân chỉ đạo chiến dịch I-Go, cuộc không kích của quân Nhật tại quần đảo Solomon. Mười lăm ngày sau, do giải mã được các bức điện nhờ hệ thống Ultra, máy bay Mỹ đã tổ chức phục kích và Yamamoto bị giết khi máy bay của ông bị bắn rơi đang khi trên đường từ New Britain đến Ballale thuộc Bougainville. Vào ngày 23 tháng 4 năm 1943, di hài của Yamamoto sau khi hỏa táng được đưa đến Truk và được đặt trong cabin của ông trên chiếc Musashi, nơi các sĩ quan của Hạm đội Liên hợp đến kính viếng lần cuối.

Ngày 17 tháng 5 năm 1943, đáp trả lại việc quân Mỹ chuẩn bị tấn công vào đảo Attu, Musashi cùng với hai tàu sân bay hạng nhẹ, hai tàu tuần dương và chín tàu khu trục, được bố trí đến khu vực Bắc Thái Bình Dương. Khi không gặp được lực lượng đối phương, Musashi di chuyển về Nhật Bản để đưa di hài Đô đốc Yamamoto về Kure vào ngày 23 tháng 5 nhằm chuẩn bị cho việc an táng theo nghi lễ cấp quốc gia Liền ngay sau đó, Musashi gia nhập một lực lượng lớn hơn đáng kể nhằm phản công hạm đội Mỹ ngoài khơi Attu. Tuy nhiên, do Attu thất thủ trước khi lực lượng Hải quân Nhật có thể tập trung đầy đủ, kế hoạch phản công bị hủy bỏ và Musashi quay trở về Nhật Bản.

Ngày 24 tháng 6 năm 1943, trong khi đang được đại tu và sửa chữa tại Yokosuka, Musashi được Nhật Hoàng Hirohito và các tướng lãnh hải quân cao cấp đến viếng thăm. Được chuyển đến Kure ngày 1 tháng 7 năm 1943, Musashi vào ụ tàu cùng ngày hôm đó. Từ ngày 1 đến ngày 8 tháng 7, Musashi được nâng cấp các thiết bị kiểm soát hỏa lực và radar. Sau nhiều lần di chuyển giữa các căn cứ trong vùng biển nhà, Musashi lên đường ngày 31 tháng 7 đi đến Truk, và đến nơi sáu ngày sau.

Ngày 18 tháng 9 năm 1943, Musashi rời Truk cùng ba thiết giáp hạm khác nhằm phản công các đợt không kích của Hải quân Mỹ nhắm vào các đảo Eniwetok và Brown. Bảy ngày sau, hạm đội quay trở về Truk mà không bắt gặp được lực lượng đối phương. Sang tháng 10, do những nghi ngờ về một kế hoạch của Mỹ không kích lên đảo Wake, Musashi dẫn đầu một hạm đội lớn dưới quyền chỉ huy của Đô đốc Mineichi Koga: ba tàu sân bay, sáu thiết giáp hạm và mười một tàu tuần dương nhằm đánh chặn lực lượng Mỹ. Sau khi không bắt gặp được lực lượng đối phương, hạm đội quay trở về Truk ngày 26 tháng 10 năm 1943. Suốt thời gian còn lại của năm 1943, chiếc thiết giáp hạm ở lại vũng biển san hô Truk, nơi mà vị thuyền trưởng đương nhiệm được thăng chức và Thuyền trưởng Asakura Bunji tiếp nhận quyền chỉ huy chiếc Musashi vào ngày 7 tháng 12 năm 1943.

1944: Chiến đấu và bị mất
Musashi ở lại Truk cho đến ngày 10 tháng 2 năm 1944, khi nó quay về Yokosuka cùng ba tàu nhỏ. Ngày 24 tháng 2, Musashi rời Yokosuka cùng hai tiểu đoàn đặc biệt Lục quân Nhật với quân trang để đi đến Palau. Cùng ngày hôm đó, trên đường đi, nhóm chiến đấu của Musashi gặp phải một cơn bão làm cuốn trôi phần lớn hàng tiếp liệu chất trên sàn chiếc thiết giáp hạm. Musashi đi đến Palau ngày 29 tháng 2 năm 1944, và ở lại căn cứ này cho đến hết tháng tiếp theo. Ngày 29 tháng 3 năm 1944, đề phòng cuộc không kích của quân Mỹ xuống hòn đảo này, Musashi rời khỏi Palau dưới sự che khuất của bóng đêm. Ngay sau khi rời khỏi Palau, Musashi và các tàu hộ tống bị tàu ngầm Mỹ Tunny tấn công với sáu quả ngư lôi nhắm vào chiếc thiết giáp hạm. Nhờ các tàu hộ tống phát hiện các đợt sóng ngư lôi, Musashi đã có thể né tránh được năm trong số sáu quả ngư lôi. Một quả đã đánh trúng gần mũi tàu, khiến ngập nước phòng dò âm dưới nước và thiệt mạng 18 người.

Ngày 3 tháng 4, Musashi về đến Kure để sửa chữa. Từ ngày 10 đến ngày 22 tháng 4 năm 1944, Musashi được sửa chữa và nâng cấp, được trang bị radar mới, các đường ray thả mìn sâu và nâng cấp khả năng phòng không. Khi nó rời ụ tàu ngày 22 tháng 4, dàn pháo hạng hai của Musashi bao gồm sáu khẩu 155 mm (6.1 inch), 12 khẩu 127 mm (5 inch), 130 khẩu phòng không 25 mm và bốn súng máy 13 mm.

Tháng 5 năm 1944, Musashi rời Kure đi đến Okinawa, rồi đi đến Tawitawi cùng với Hạm đội 2 Nhật Bản dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Jisaburo Ozawa. Ngày 10 tháng 6 năm 1944, Musashi rời Tawitawi hướng đến Biak với ý định phản công cuộc đổ bộ của lực lượng Mỹ xuống hòn đảo này. Hai ngày sau, khi Ozawa nhận được tin tức về cuộc tấn công của Mỹ xuống Saipan, Hạm đội 2 chuyển hướng từ Biak đến quần đảo Mariana. Trong trận chiến biển Philippine, Musashi hộ tống các tàu sân bay nhanh của Hạm đội 2 Nhật Bản. Tiếp theo sau thất bại tai hại của Nhật trong trận đánh này với hai tàu sân bay và khoảng 450 máy bay bị mất, Hạm đội 2 quay trở về Nhật Bản. Vào ngày 10 tháng 7 năm 1944, Musashi rời Okinawa đi Singapore cùng chiếc tàu chị em với nó Yamato.

Vào ngày 18 tháng 10 năm 1944, Musashi gia nhập lực lượng hạm đội chính Nhật Bản tại Brunei để chuẩn bị cho Chiến dịch Sho-1, một cuộc phản công được hoạch định chống lại cuộc đổ bộ lên đảo Leyte của quân Đồng Minh. Kế hoạch của Nhật Bản dự định sử dụng lực lượng tàu sân bay của Đô đốc Ozawa để nhử lực lượng tàu sân bay Mỹ ở phía Bắc đảo Leyte, khiến cho lực lượng trung tâm của Phó Đô đốc Takeo Kurita có thể tiến vào vịnh Leyte và tiêu diệt lực lượng đổ bộ của Mỹ ở đảo này. Nhằm mục đích này, năm thiết giáp hạm, kể cả chiếc Musashi, và mười tàu tuần dương hạng nặng rời Brunei ngày 20 tháng 10 hướng đến Philippines.

Không lâu sau khi lực lượng rời khỏi Brunei, hai tàu ngầm Mỹ đã phóng ngư lôi và đánh chìm hai tàu tuần dương hạng nặng của Kurita, kể cả soái hạm của Kurita là chiếc Atago; buộc Kurita phải chuyển cờ hiệu của mình sang chiếc Yamato. Sang ngày 24 tháng 10 năm 1944, trong khi đang di chuyển ngang qua biển Sibuyan, lực lượng trung tâm của Kurita chịu đựng một cuộc không kích nặng nề của lực lượng đặc nhiệm tàu sân bay Mỹ gồm năm đợt riêng biệt. Khởi đầu trận chiến, phi công Mỹ từ các tàu sân bay, chủ yếu là từ Essex, Franklin và Intrepid, tập trung xoáy vào điểm yếu của chiếc Musashi là khiếm khuyết ở vỏ giáp gần mũi con tàu, và đã gây hư hỏng nặng cho con tàu trong ba đợt tấn công đầu tiên, khiến tốc độ của con tàu bị giảm xuống còn 18 km/h (10 knot). Khi mọi sự đã trở nên rõ ràng là con tàu không thể chịu đựng thêm hư hỏng, thuyền trưởng chỉ huy tàu là Chuẩn Đô đốc Inoguchi dự định làm mắc cạn con tàu tại một hòn đảo lân cận. Tuy nhiên, Musashi bị chìm vào lúc 19 giờ 36 phút sau khi bị áp đảo với 17 quả bom và 9 quả ngư lôi trúng đích. Có 1.023 người trong tổng số 2.399 thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng, số còn lại được các khu trục hạm Nhật cứu vớt nhiều giờ sau đó. Mười tám máy bay Mỹ đã bị mất trong trận tấn công này.

Xem thêm
 Danh sách các thiết giáp hạm
 Danh sách các tàu chiến trong Thế Chiến II

Tham khảo

 Jackson, Robert (2000). The World's Great Battleships. Brown Books. ISBN 1-897884-60-5

 Johnston, Ian & McAuley, Rob (2000). The Battleships. MBI Publishing Company. ISBN 0-7603-1018-1
 Reynolds, Clark G (1982). The Carrier War. Time-Life Books. ISBN 0-8094-3304-4
 Schom, Alan (2004). The Eagle and the Rising Sun; The Japanese-American War, 1941-1943. Norton & Company. ISBN 2-00201-594-1
 Steinberg, Rafael (1978). Island Hopping. Time-Life Books Inc.
 Steinberg, Rafael (1980). Return to the Philippines. Time-Life Books Inc. ISBN 0-8094-2516-5
 Thompson, Robert S. (2001). Empires on the Pacific: World War II and the struggle for mastery of Asia. New York. Basic Books. ISBN 2001036561
 Wheeler, Keith (1980). War Under the Pacific. Time-Life Books. ISBN 0-8094-3376-1
 Willmott, H.P. (2000). The Second World War in the Far East. Wellington House. ISBN 2004049199.

Liên kết ngoài

 Maritimequest.com: Musashi photo gallery
 IJN Musashi: Tabular Record of Movement
 WW2DB: Musashi
 Wikimedia Commons images

Thiết giáp hạm Thế chiến thứ hai của Nhật Bản
Thiết giáp hạm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Hải chiến vịnh Leyte
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương
Lớp thiết giáp hạm Yamato
Tàu thủy năm 1940