title: Em Thúy

text:
Em Thúy là một bức tranh sơn dầu do họa sĩ Trần Văn Cẩn sáng tác năm 1943. Mô tả hình ảnh người cháu gái 8 tuổi của họa sĩ, bức tranh được coi là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Trần Văn Cẩn cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu của tranh chân dung Việt Nam thế kỷ 20. Bức tranh đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Mô tả
Em Thúy là chân dung chính diện một em bé gái 8 tuổi  ngồi trên ghế mây, hai tay đặt trên đùi và mặc quần áo ở nhà đơn giản màu trắng. Em bé có mái tóc ngắn, hai con mắt mở to trong sáng cùng nét mặt thơ ngây.. Nhân vật chính trong tác phẩm là bà Nguyễn Minh Thúy sinh năm 1935, cháu ruột gọi bằng bác của họa sĩ Trần Văn Cẩn

Lịch sử
Họa sĩ Trần Văn Cẩn là một trong những đại diện hàng đầu của Hội họa Việt Nam đầu thế kỷ 20, ông tốt nghiệp thủ khoa Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương năm 1937. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, ngoài thời gian đi sáng tác, họa sĩ thường sống với gia đình người họ hàng tại phố Hàng Cót, Hà Nội. Trong gia đình, ông quý nhất người cháu gái tên là Minh Thúy, vì vậy họa sĩ đã vẽ tặng người cháu một bức chân dung vào năm 1943 với tựa đề đơn giản, Em Thúy, khi đó Minh Thúy lên 8 tuổi.

Sau khi quân Pháp quay lại chiếm Hà Nội, gia đình em Thúy đi tản cư mà không mang theo bức tranh. Tới khi họ quay về thì bức tranh đã bị lấy trộm và gia đình phải bỏ tiền ra chuộc lại bức tranh từ một người buôn tranh, ông này trước đó tìm thấy Em Thúy tại nhà một người thợ cạo. Cuối cùng Em Thúy được họa sĩ Trần Văn Cẩn tặng lại cho Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Ngoài bức chân dung vẽ Minh Thúy năm 8 tuổi, họa sĩ Trần Văn Cẩn còn có một bức tranh khác vẽ Thúy lúc cô 24 tuổi.

Trải qua hơn 60 năm, bức tranh bắt đầu rơi vào tình trạng xuống cấp, năm 2003 Em Thúy được đề nghị đưa ra nước ngoài để bảo quản phục chế nhưng Bộ Văn hóa không đồng ý. Một năm sau đó bức tranh được giao cho chuyên gia phục chế người Úc Caroline Fry tiến hành phục chế tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Theo đánh giá của Fry thì sau khi phục chế bức tranh có thể duy trì tình trạng tốt trong khoảng 20 năm. Bức tranh được chính thức bàn giao cho Bảo tàng Mỹ thuật ngày 28 tháng 6 năm 2004.

Đánh giá
Em Thúy được coi là một trong những tác phẩm tranh chân dung thành công nhất của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20. Theo nhà phê bình Thái Bá Vân, hình tượng cô bé trong Em Thúy phản ánh thế giới nội tâm của Trần Văn Cẩn vào những năm 1940 khi họa sĩ mang nhiều nỗi niềm trước công cuộc Âu hóa ở Việt Nam. Theo người phục chế bức tranh là Caroline Fry thì Em Thúy thể hiện một gương mặt giản dị nhưng đáng yêu, hiện thân của tuổi trẻ, với đôi mắt đầy tin tưởng như muốn giao tiếp với mọi người, bức tranh cũng thể hiện ảnh hưởng từ phong cách dùng bố cục không đối xứng của họa sĩ người Pháp Henri Matisse.

Lấy cảm hứng từ Em Thúy, một người Anh là Paul Zetter đã sáng tác bản nhạc Khúc minuet dành cho Em Thúy (Little Thúy Minuet), cũng chính ông là người đã giúp mời Caroline Fry bảo quản phục chế lại Em Thúy.

Tham khảo

Tranh của Trần Văn Cẩn
Tác phẩm năm 1943
Hiện vật Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
Tranh Việt Nam
Trần Văn Cẩn
Bảo vật quốc gia của Việt Nam


title: Alexandre Dumas

text:
Alexandre Dumas (24 tháng 7 năm 1802 – 5 tháng 12 năm 1870) hay Alexandre Dumas cha để phân biệt với con trai ông, là một đại văn hào nổi tiếng người Pháp gốc Phi. Những tác phẩm tiểu thuyết nổi tiếng của ông như là Ba chàng lính ngự lâm, Bá tước Monte Cristo giành được sự hâm mộ của độc giả khắp thế giới từ hơn một thế kỷ nay.

Tiểu sử

Dumas Davy de la Pailleterie (sau này là Alexandre Dumas) sinh năm 1802 tại Villers-Cotterêts trong khu Aisne, ở Picardy, Pháp. Ông có hai chị gái là Marie-Alexandrine (sinh năm 1794) và Louise-Alexandrine (sinh 1796, mất 1797). Cha mẹ ông là bà Marie-Louise Élisabeth Labouret, con gái của một chủ nhà trọ và ông Thomas-Alexandre Dumas.

Cha của Dumas, ông Thomas được sinh ra tại thuộc địa Saint-Domingue của Pháp (nay là Haiti) là con lai ngoài giá thú của hầu tước Alexandre Antoine Davy de la Pailleterie, một quý tộc Pháp, Cao ủy Trưởng về pháo binh trong khu thuộc địa và nữ nô lệ da đen Marie-Cessette Dumas, gốc từ Afro-Caribbean. Không ai biết rõ bà được sinh ra tại Saint-Domingue hay ở châu Phi (dù thực tế bà đã có một tên họ bằng tiếng Pháp nên có lẽ bà là người thiểu số Creole) và cũng không biết rằng cội nguồn của bà là ở đâu.

Ông Thomas được người cha đưa về Pháp và đã sống tự do một cách hợp pháp tại đây. Sau đó theo học một trường quân đội và gia nhập quân ngũ khi còn thiếu niên. Khi trưởng thành, Thomas-Alexandre lấy tên của mẹ là Dumas làm họ sau khi cắt đứt quan hệ với cha. Dumas được thăng cấp tướng năm 31 tuổi, người lính đầu tiên có gốc gác Afro-Antilles đạt được cấp bậc này trong hàng ngũ quân đội Pháp. Ông đã tham gia trong Chiến tranh Cách mạng Pháp . Ông trở thành Tổng chỉ huy trưởng trong Quân đội Pyrenees, người đàn ông da màu đầu tiên đạt được cấp bậc đó. Dù là một vị tướng dưới trướng của Napoleon Bonaparte trong các chiến dịch ở Ý và Ai Cập nhưng Thomas Dumas không còn được tín nhiệm vào năm 1800 nên đã yêu cầu nghỉ phép để quay về Pháp. Trên đường về, tàu của ông phải dừng lại ở Taranto thuộc Vương quốc Napoli, tại đây ông và những người khác bị giữ làm tù binh. Trong hai năm bị giam giữ, sức khỏe ông đã bị yếu đi. Tại thời điểm Alexandre Dumas được sinh ra, cha ông bị suy kiệt nặng nề.

Ông Thomas qua đời vì ung thu năm 1806 khi Alexandre lên 4. Người mẹ góa phụ Marie-Louise không đủ sức lo cho việc học hành của con trai nhưng Dumas tập đọc mọi thứ trong khả năng và còn tự học tiếng Tây Ban Nha. Những câu truyện kể của mẹ về lòng dũng cảm của người cha trong các trận đánh đã truyền cảm hứng cho trí tưởng tượng sinh động của cậu bé. Mặc dù trở nên nghèo túng, gia đình vẫn có danh tiếng lỗi lạc của người cha để lại và thứ hạng quý tộc để trợ giúp con cái thăng quan tiến chức. Năm 1822, sau khi triều Bourbon phục hoàng, Alexandre Dumas 20 tuổi chuyển đến Paris. Ông đã có được một vị trí trong văn phòng thuộc Cung điện Hoàng gia của Louis-Philippe, Duke of Orléans.

Sự nghiệp
Ông lớn lên với sự chăm sóc và giáo dục của mẹ Dumas học hành chểnh mảng, khi học xong ông làm thư ký cho một phòng công chứng, và bắt đầu viết những vở kịch đầu tiên cùng với một người bạn, Tử tước Adolphe Ribbing de Leuven. Nhưng những tác phẩm đầu tay đó thất bại.

Năm 1823, nhờ viết chữ đẹp, ông được tới làm việc cho Công tước Orléans với công việc giao gửi hàng ở Paris. Dumas tiếp tục viết kịch và cuối cùng cũng tìm được thành công với vở diễn Henri III và triều đình tại nhà hát Comédie-Française, công diễn lần đầu ngày 10 tháng 2 năm 1829. Sự nghiệp văn chương của ông tiếp tục thành công, đặc biệt trong hai thể loại ông ưa thích: kịch và tiểu thuyết lịch sử.

Alexandre Dumas là một nhà văn có sức sáng tác mạnh mẽ. Ông để lại khoảng 250 tác phẩm, gồm 100 là tiểu thuyết, số còn lại là 91 vở kịch, rồi bút ký, phóng sự, hồi ký. Dumas có cả một đội ngũ cộng sự, đặc biệt là Auguste Maquet, người góp phần vào nhiều thành công của Dumas. Trong những tiểu thuyết của ông, nổi tiếng hơn cả là Ba chàng lính ngự lâm, còn được dịch Ba chàng ngự lâm pháo thủ (Trois Mousquetaires) và Bá tước Monte Cristo (Le Comte de Monte-Cristo) năm 1844.

Đương thời, Dumas bị chê trách là người ham ăn, ham chơi. Ông thường xuyên thết đãi thịnh soạn bạn bè, người thân, công chúng hâm mộ, với những bữa tiệc sang trọng khiến ngay cả Paris cũng loá mắt, trầm trồ. Ông còn để lại một công trình đặc biệt, cuốn Đại từ điển ăn uống, mà ông muốn được hậu thế coi là đỉnh cao sự nghiệp văn chương của mình. Trong đời mình Dumas kiếm được 18 triệu franc vàng, song ông luôn luôn nợ nần, nhiều lần trốn nợ, thậm chí ra nước ngoài, những năm cuối đời, phải đến tá túc ở nhà con.

Dumas nức tiếng là người thay nhân tình như thay áo. Quả thật, ông cưới vợ chỉ một lần, gia đình này tan vỡ rất nhanh. Ông dan díu với 25 người đàn bà, có nhiều con hoang, mỗi con của một mẹ. Chỉ ba con được công khai, trong đó con trai, cũng tên Alexandre Dumas, thường được gọi Alexandre Dumas con, trở nên một nhà văn lừng danh. Con gái thứ hai thì cuộc đời lỡ làng, con gái út – mà mẹ cô trẻ hơn Dumas đến gần 40 tuổi – thì chết cô đơn năm 1936 ở một làng quê trong nghèo khổ và không được ai biết đến là con gái cưng của một trong những vĩ nhân của nước Pháp. Mãi gần đây, người ta mới vỡ lẽ rằng Dumas đến với nhiều phụ nữ là do thương họ. Ông đồng thời chu cấp tiền nong đầy đủ cho vài người.

Dumas là người hết sức quý trọng tình bạn. Trừ Balzac và Musset, các nhà văn cùng thời đều chơi với ông, thân nhất là Victor Hugo, người đã đánh giá chính xác vai trò của ông ngay khi ông qua đời. Hugo viết: "Trong thế kỷ này, không ai được dân chúng yêu mến sâu rộng và thắm thiết bằng Alexandre Dumas. Các thành công của ông đều tầm cỡ hơn thành công nói chung nhiều. Đó là những đại thắng lợi. Đó là những ngọn đèn pha". Ông cũng là người đại lượng, năm 1831, do ghen tức với thành công của vở Antony của ông, Hugo cho người viết báo chê bai. Hai người giận nhau. Song năm 1834, ông chủ động giảng hoà.

Để hoàn toàn chủ động trong hoạt động sân khấu, ông bỏ ra một món tiền lớn để xây dựng Nhà hát kịch lịch sử của riêng ông. Khán giả rất nồng nhiệt, song không bù đắp nổi chi phí bỏ ra, nên cuối cùng nhà hát đóng cửa. Từ năm 1848, ông đã ra tờ báo đầu tiên. Sau đó, ông còn ra nhiều tờ báo nữa. Nhưng do quản lý kém, bị kiểm duyệt gây khó dễ, các tờ báo ấy tồn tại không bền, và ngốn của ông rất nhiều công sức và tiền bạc.

Ông cũng hai lần ứng cử vào Nghị viện đều thất bại, ứng cử vào Hội quốc ước thì chỉ được 261 phiếu, trong khi các đối thủ được 220.000, rồi phải sang Bỉ lưu vong năm 1851, sau cuộc đảo chính của Napoléon III.

Ông mất năm 1870 ở Puys, vùng Dieppe. Thi hài của ông được chuyển về Điện Panthéon năm 2002, bất chấp ý nguyện cuối đời của ông: "trở về bóng đêm của tương lai cùng nơi tôi ra đời" (rentrer dans la nuit de l'avenir au même endroit que je suis sorti de la vie du passé), "nơi một nghĩa địa đẹp (Villers-Cotterêts)
trong mùi hoa của rào quanh..." (dans ce charmant cimetière qui a bien plus l'air d'un enclos de fleurs où faire jouer les enfants que d'un champ funèbre à faire coucher les cadavres)

Tác phẩm

Kịch
 La chasse et l’amour, 1825
 La noce et l’enterrement, 1826
 Henri III et sa cour, (Henri III và triều đình) 1829
 Christine, ou Stockholm, Fontainebleau et Rome, 1830
 Napoléon Bonaparte, ou trente ans de l’histoire de France, 1831
 Antony, 1831
 Charles VII chez ses grands vassaux, 1831
 Teresa, 1831
 La Tour de Nesle, 1832
 Kean, 1836
 Caligula, 1837
 Mademoiselle de Belle-Isle, 1837
 Des Demoiselles de Saint-Cyr, 1843
 La jeunesse de louis XIV, 1854

Tiểu thuyết
 Souvenirs d’Anthony, 1835
 Chroniques de France Isabel de Bavière, 1835
 La salle d’armes, 1838
 Le capitaine Paul, 1838
 Le capitaine Pamphile, 1839
 Những tội ác trứ danh, 1839-1841
 Napoléon, 1840
 Othon L’archer, 1840
 Les Stuarts, 1840
  Maître Adam Le calabrais, 1840
 Les aventures de John Davys, 1840
 Người thầy dạy đánh kiếm, 1840-1841
 Praxède, 1841
 Nouvelles Impressions de Voyage (Midi de la France), 1841
 Excursions sur les bords du Rhin, 1841
 Souvenirs de voyage - Une année à Florence , 1841
 Jehanne la pucelle 1429-1431, 1842
 Le speronare, 1842
 Le capitaine arena, 1842
 Le Chevalier d'Harmental, 1842. Tiểu thuyết thành công đầu tiên.
 Le Corricolo, 1843
 Filles, lorettes et courtisanes, 1843
 Georges, 1843
 Sylvandire, 1844
 Fernande, 1844
 Ba người lính ngự lâm, 1844
 Lâu đài cổ d’Eppstein, 1844
 Cécile, 1844
 Gabriel Lambert, 1844
 Louis XIV et son siècle, 1844
 Hai mươi năm sau, 1845
 Những quận chúa nổi loạn, 1845
 Bá tước Monte Cristo, 1845 – 1846
 Une fille du régent, 1845
 Hoàng hậu Margot, 1845
 Les Médicis, 1845
 Les frères corses, 1845
 Hiệp sĩ nhà đỏ, 1845-1846
 Nữ bá tước de Monsoreau, 1846
 Đứa con hoang de Mauléon, 1846
 Joseph Balsamo, 1846, inspiré de la vie de Giuseppe Balsamo
 Hai nàng Diane, 1846
 Impressions de voyage, De Paris à Cadix, 1847
 Les Quarante-cinq, 1847
 Mười năm sau nữa, gồm 3 phần: Tử tước de Bragelonne, Louise de la Vallière và Người đàn ông mang mặt nạ sắt, 1848
 Les mille et un fantômes, 1849
 Le Collier de la reine, inspiré de l'affaire du collier de la reine 1849
 La femme au collier de velours, 1850
 Hoa tulip đen (Bông uất kim hương đen), 1850
 Le trou de l’enfer, 1850
 La colombe, 1850
 Le Drame de Quatre Vingt Treize, 1851
 Impression de voyage (en Suisse), 1851
 Ange Pitou, 1851
 Olympe de Clèves, 1851
 La comtesse de Charny, 1853
 Le pasteur d’Ashbourne, 1853
 Isaac Laquedem, 1853
 Les drames de la mer, 1853
 Ingénue, 1853
 La jeunesse de Pierrot, 1854
 El salteador, 1855
 Une vie d’artiste, 1854
 Catherine Blum, 1854
 Saphir, 1854
 Vie et Aventures de la princesse de Monaco, 1854
 Les Mohicans de Paris, 1854-1855
 Souvenirs de 1830 à 1842, 1854
 La dernière année de Marie Dorval, 1855
 Marie Giovanni, journal d’une parisienne, 1855
 Le page du duc de Savoir, 1855
 Les grands hommes en robe de chambre, César, Henri IV, Richelieu, 1855 –1856
 Madame du Deffand, 1856
 Les compagnons de Jéhu, 1856
 L’homme aux contes, 1857
 Charles le Téméraire, 1857
 Ma sói, 1857
 La dame de volupté, 1857
 Les louves de Machecoul, 1858
 De Paris à Astrakan, 1859
 Jane, 1859
 Histoire d’un cabanon et d’un chalet, 1859
 La maison de glace, 1860
 La route de Varennes, 1860
 Mémoires de Garibaldi, 1860
 Une aventure d’amour, 1860
 Le père Gigogne, contes pour les enfants, 1860
 La marquise d’Escoman, 1860
 Une nuit à Florence sous Alexandre de Médicis, 1861
 Les morts vont vite, 1861
 Bric à Brac, 1861
 La princesse Flora, 1863
 La San-Felice, 1863
 La boule de neige, 1863
 Người bí ẩn khoác Hồng y, 1865-1866
 Les Blancs et les Bleus1867
 Les hommes de fer, 1867
 La terreur prussienne, souvenirs dramatiques, 1868

Xuất bản sau khi ông qua đời
 Le grand dictionnaire de cuisine, 1871
 Création et rédemption, 1863
 La fille du marquis, 1863
 Le prince des Voleurs, 1863
 Robin Hood le proscrit, 1863
 L’île de feu, 1863
 Hiệp sĩ Sainte-Hermine. Tiểu thuyết cuối cùng của ông, xuất bản ban đầu dưới dạng bản thảo vào năm 1869, mới được tìm lại ở Thư viện Quốc gia Pháp và xuất bản lần đầu tiên dưới dạng tác phẩm hoàn chỉnh năm 2005.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Tác phẩm Alexandre Dumas
  Tác phẩm Alexandre Dumas

Nhà viết kịch Pháp
Sinh năm 1802
Mất năm 1870
Nhà văn Pháp ngữ


title: Vô gian đạo

text:
Vô gian đạo (chữ Hán phồn thể: 無間道, chữ Hán giản thể: 无间道, bính âm: Wú Jiān Dào, tựa tiếng Anh: Infernal Affairs) là một bộ phim hình sự, trinh thám của điện ảnh Hồng Kông sản xuất năm 2002, được đánh giá là một trong những bộ phim hành động Hoa ngữ hay nhất. Thành công cả về mặt nghệ thuật và thương mại, bộ phim đã đạt doanh thu cao đặc biệt ở Hồng Kông và được xem là bộ phim đem lại sức sống mới cho cả nền điện ảnh Hồng Kông khi đó đang lâm vào tình trạng khủng hoảng về ý tưởng sáng tạo.

Bộ phim đã thắng lớn tại lễ trao giải uy tín của châu Á là Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông, đánh bại bộ phim Anh hùng nổi tiếng cùng năm của đạo diễn Trương Nghệ Mưu để giành giải ở hầu hết các hạng mục chính như Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất (Lương Triều Vĩ). Vô gian đạo cũng giành 6 giải thưởng tại LHP Kim Mã Đài Loan lần thứ 40 bao gồm: Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Kịch bản xuất sắc nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất (Lương Triều Vĩ), Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất (Huỳnh Thu Sinh), Âm thanh tốt nhất và giải bình chọn của khán giả.

Bộ phim được tạp chí Time xếp thứ 6 trong Top 10 phim xuất sắc nhất năm 2004. Năm 2005, vô gian đạo xếp thứ 32 trong 100 phim vĩ đại nhất của điện ảnh Hoa ngữ trong 100 năm, xếp thứ 30 trong danh sách "100 phim điện ảnh xuất sắc nhất thế giới" của tạp chí Empire (Anh) năm 2010. Tác phẩm cũng đứng thứ 10 trong 18 phim điện ảnh xuất sắc nhất châu Á do tạp chí Time của Mỹ bình chọn, và là bộ phim Hồng Kông có thứ hạng cao nhất trong top 250 movies list của Internet Movie Database.

Vô gian đạo còn ảnh hưởng tới cả Hollywood. Năm 2006, đạo diễn Martin Scorsese đã làm lại bộ phim này với cái tên The Departed. Phim đã đem về 2 giải Oscar quan trọng là Phim xuất sắc nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất.

Tên phim tiếng Hoa 無間道 phiên âm là vô gian đạo dùng để chỉ tầng địa ngục thứ 8 (Avici, A Tì địa ngục) nơi chúng sinh tạo nghiệp cực ác phải chịu thống khổ liên tục không được nghỉ ngơi. Tựa tiếng Anh của bộ phim Infernal Affairs là một cách chơi chữ: ghép infernal (tính từ; thuộc về, liên quan đến Địa Ngục) với "internal affairs" (Cơ quan nội vụ). Ở Việt Nam, bộ phim thường được biết với tên Vô gian đạo do chữ "間" còn được phiên âm là "gian".

Nội dung

Câu chuyện của vô gian đạo là cuộc đấu trí căng thẳng giữa viên cảnh sát Trần Vĩnh Nhân (Lương Triều Vĩ) hoạt động bí mật trong một băng xã hội đen Tam Hoàng và gã tội phạm Lưu Kiến Minh (Lưu Đức Hoa) do chính băng xã hội đen này cài vào lực lượng cảnh sát. Để hoàn thành nhiệm vụ gián điệp của mình, hai người càng ngày càng phải tham gia sâu hơn vào tổ chức đối nghịch và phải đương đầu với nhiều khó khăn hơn.

Bộ phim bắt đầu với cảnh Vĩnh Nhân và Kiến Minh nói chuyện tại cửa hàng loa nơi Nhân làm việc mà không hề biết họ là đối thủ của nhau. Sau đó trong một vụ thương lượng giữa tay trùm của băng xã hội đen là Hàn Sâm (Tăng Chí Vĩ) và một tay buôn cocaine người Thái, Nhân đã dùng mã Morse để báo tin cho thanh tra cảnh sát Huỳnh Chí Thành (Huỳnh Thu Sinh) và đội điều tra của ông phá vụ mua bán này. Tuy nhiên Minh đã kịp báo động cho Sâm để hắn ra lệnh cho đàn em vứt cocaine xuống biển trước khi cảnh sát kịp thu giữ tang chứng. Đến lúc này thì cả thanh tra Huỳnh và tay trùm Sâm đều nhận ra rằng có gián điệp trong nội bộ tổ chức của mình và bắt đầu cuộc đua với thời gian để loại bỏ gián điệp của nhau.

Cùng lúc đó thì cả Nhân và Minh đều gặp khó khăn với cuộc sống hai mặt của mình. Sau 10 năm nằm vùng trong tổ chức tội phạm, Nhân bắt đầu mất niềm tin rằng mình vẫn còn là một cảnh sát thực sự, trong khi đó thì Minh cũng ngày càng thăng tiến và trở thành một thanh tra nội bộ, anh dần muốn xóa bỏ đi nguồn gốc tội phạm của mình.

Sau đó Minh được giao nhiệm vụ tìm kiếm tay nội gián trong lực lượng cảnh sát. Minh cho theo dõi thanh tra Huỳnh với danh nghĩa điều tra nội bộ, nhưng thực chất là giúp Sâm tìm kiếm tay cảnh sát chìm mà thanh tra Huỳnh vẫn thường liên lạc. Mâu thuẫn câu chuyện lên đến đỉnh điểm khi nhờ tin mật báo của Minh, Sâm biết được địa điểm thanh tra Huỳnh đang liên lạc với người cảnh sát chìm, hắn cử đàn em đến giải quyết. May mắn đã giúp Nhân biết được và đi ngay trước khi người của Sâm đến. Tuy nhiên thanh tra Huỳnh bị đàn em của Sâm giết hại bằng cách ném từ trên tầng 24 xuống. Trước khi chạy thoát, Nhân đã thấy tận mắt cái chết của ông. Ngay trong ngày hôm đó, Minh có được điện thoại của thanh tra Huỳnh và liên lạc được với Nhân. Nhờ thông tin của Nhân, cảnh sát đã tóm gọn vụ buôn ma túy của Sâm và chính tay Minh giết chết Sâm. Mọi việc có vẻ diễn ra theo đúng kế hoạch khi Nhân cuối cùng cũng lấy lại được danh tính cảnh sát của mình còn Minh lại xóa bỏ được mối liên hệ với băng xã hội đen. Tuy nhiên khi quay trở lại sở cảnh sát, Nhân khám phá ra rằng Minh chính là tay nội gián mà mình đang tìm và bỏ đi. Minh cũng nhận ra mình đã bị phát hiện và xóa hồ sơ cảnh sát của Nhân khỏi máy tính.

Cuối cùng, hai người gặp nhau trên sân thượng để nói chuyện cho rõ trắng đen. Nhân đã khống chế được Minh, nhưng khi đi vào thang máy của tòa nhà, bất ngờ anh bị viên cảnh sát thứ ba tên Đại B (Lâm Gia Đống) bắn vào đầu và chết ngay tại chỗ. Đại B sau đó tiết lộ với Minh rằng chính anh ta cũng là một nội gián và đề nghị Minh cộng tác. Nhưng trong thang máy, Minh đã bắn chết Đại B để giữ bí mật cho quá khứ của mình.

Cảnh kết phim gốc là Minh trong trang phục cảnh sát đang đứng trước mộ của Nhân, mộ của anh nằm bên cạnh mộ thanh tra Huỳnh. Những hồi tưởng của Minh cho thấy anh đã từng mong ước rằng mình nên chọn một con đường khác cho cuộc đời.

Khi phát hành ở Trung Quốc đại lục, cảnh kết phim được thay bằng cảnh Minh đi ra khỏi thang máy và được thông báo rằng cảnh sát đã có bằng chứng anh là gián điệp của băng xã hội đen. Minh trả lại phù hiệu cảnh sát và không hề chống cự khi bị giải đi. Cái kết này có lẽ để đáp ứng việc kiểm duyệt của chính quyền đại lục rằng tội ác sẽ phải trả giá.

Diễn viên
 Lương Triều Vĩ vai Trần Vĩnh Nhân (陳永仁)
 Lưu Đức Hoa vai Lưu Kiến Minh (劉健明)
 Huỳnh Thu Sinh vai thanh tra Huỳnh Chí Thành (黃志誠)
 Tăng Chí Vĩ vai trùm xã hội đen Hàn Sâm (韓琛)
 Trần Tuệ Lâm vai bác sĩ tâm lý Lý Tâm Nhi (李心兒)
 Trịnh Tú Văn vai Mary
 Tiêu Á Hiên vai May
 Đỗ Vấn Trạch vai Sọa Cường (傻強)
 Lâm Gia Đống vai thanh tra Đại B (大Ｂ)
 Khu Hiên Vĩ vai thanh tra Đại Tượng
 Trần Quán Hy vai Lưu Kiến Minh lúc thiếu niên
 Dư Văn Lạc vai Trần Vĩnh Nhân lúc thiếu niên

Đánh giá
Ngay từ khi sản xuất, vô gian đạo đã thu hút được sự quan tâm của công chúng và giới báo chí nhờ một dàn diễn viên toàn sao với Lương Triều Vĩ, Lưu Đức Hoa, Huỳnh Thu Sinh, Tăng Chí Vĩ, Trần Tuệ Lâm và Trịnh Tú Văn. Vai diễn của Lương Triều Vĩ trong phim được giới phê bình đánh giá rất cao, anh đã giành giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất ở hầu hết các lễ trao giải lớn trong đó có những giải thưởng uy tín là Kim Tượng, Kim Mã và Kim Tử Kinh. Sau khi phát hành nội dung phim với những điệp viên nằm vùng của cả hai phía, diễn biến dồn dập và bố cục chặt chẽ cũng nhận được rất nhiều lời khen từ giới chuyên môn.

Bộ phim đã đạt doanh thu cao đặc biệt ở Hồng Kông và được xem là bộ phim đem lại sức sống mới cho cả nền điện ảnh Hồng Kông khi đó đang lâm vào tình trạng khủng hoảng về ý tưởng sáng tạo. Do thành công cả về mặt nghệ thuật và thương mại, các nhà sản xuất đã làm tiếp hai bộ phim khác là vô gian đạo 2 (Infernal Affairs II - với những sự kiện trước khi truyện phim vô gian đạo xảy ra) và vô gian đạo 3 (Infernal Affairs III - mô tả những sự kiện sau đó), cả hai phim này đều được phát hành năm 2003.

Tại lễ bầu chọn 100 phim xuất sắc nhất của điện ảnh Hoa ngữ trong 100 năm tổ chức ngày 27 tháng 3 năm 2005, vô gian đạo xếp thứ 32. Bộ phim cũng xếp thứ 233 trên bảng xếp hạng phim hay nhất của trang dữ liệu điện ảnh IMDB.

Năm 2003, hãng phim Plan B Entertainment của diễn viên Brad Pitt đã mua bản quyền làm lại vô gian đạo. Phiên bản Hollywood này có tên Điệp vụ Boston (The Departed) cũng có một đội ngũ sản xuất hùng hậu với đạo diễn nổi tiếng Martin Scorsese và các ngôi sao điện ảnh Matt Damon, Leonardo DiCaprio và Jack Nicholson. Điệp vụ Boston được phát hành ngày 6 tháng 10 năm 2006 và sau đó đã giành tới 4 giải Oscar của Viện hàn lâm điện ảnh Hoa Kỳ kể cả Giải Oscar Phim hay nhất, Giải Oscar Đạo diễn xuất sắc nhất (cho Martin Scorsese) và Giải Oscar Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất.

Giải thưởng
vô gian đạo đã thắng lớn tại lễ trao giải Giải thưởng điện ảnh Hồng Kông năm 2002, đánh bại bộ phim Anh hùng của đạo diễn Trương Nghệ Mưu để giành giải Phim hay nhất. Ngoài ra bộ phim này cũng đạt được rất nhiều giải thưởng khác:

Giải thưởng điện ảnh Hồng Kông lần thứ 22
 Phim hay nhất
 Đạo diễn xuất sắc nhất - Lưu Vĩ Cường và Mạch Triệu Huy
 Kịch bản xuất sắc nhất - Mạch Triệu Huy và Trang Văn Cường
 Vai nam chính xuất sắc nhất - Lương Triều Vĩ
 Vai nam phụ xuất sắc nhất - Huỳnh Thu Sinh
 Dựng phim xuất sắc nhất - Bành Phát và Bành Chính Hi
 Ca khúc trong phim xuất sắc nhất - "vô gian đạo" do Lưu Đức Hoa và Lương Triều Vĩ trình diễn

Giải thưởng điện ảnh Kim Mã lần thứ 40 (Đài Loan)
 Phim hay nhất
 Đạo diễn xuất sắc nhất - Lưu Vĩ Cường và Mạch Triệu Huy
 Vai nam chính xuất sắc nhất - Lương Triều Vĩ
 Vai nam phụ xuất sắc nhất - Huỳnh Thu Sinh
 Hiệu ứng âm thanh - Tăng Cảnh Tường
 Giải bình chọn của khán giả

Giải Kim Tử Kinh lần thứ 8
 Phim hay nhất
 Đạo diễn xuất sắc nhất - Lưu Vĩ Cường và Mạch Triệu Huy
 Kịch bản xuất sắc nhất - Mạch Triệu Huy và Trang Văn Cường
 Vai nam chính xuất sắc nhất - Lương Triều Vĩ
 Vai nam phụ xuất sắc nhất - Huỳnh Thu Sinh

Giải thưởng điện ảnh của Hội phê bình điện ảnh Hồng Kông lần thứ 9
 Vai nam phụ xuất sắc nhất - Huỳnh Thu Sinh

46th Blue Ribbon Awards: Phim nước ngoài xuất sắc nhất

Udine Far East Film Festival: Phim hay nhất do khán giả bình chọn

Chuyện ngoài lề
 Lương Triều Vĩ giành giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất ở cả ba lễ trao giải Kim Tượng, Kim Mã và Kim Tử Kinh. Trước đó, anh đã từng đóng một vai cảnh sát nằm vùng trong tổ chức xã hội đen tương tự như vai cảnh sát Nhân, đó là vai Alan trong bộ phim Lạt thủ thần thám (辣手神探, Hard Boiled) của đạo diễn Ngô Vũ Sâm năm 1992. Bộ phim này cũng có sự tham gia của Huỳnh Thu Sinh (vai thanh tra Huỳnh trong vô gian đạo) nhưng lần này trong vai một tay trùm xã hội đen.
 Trong bộ phim Ngọa hổ (臥虎, Operation Undercover) sản xuất năm 2006, Tăng Chí Vĩ cũng vào vai một tay trùm xã hội đen đi tìm điệp viên của cảnh sát trong tổ chức của mình. Ở cuối phim nhân vật của Tăng Chí Vĩ cũng bị giết, và diễn viên đóng vai tên giết người lại chính là Dư Văn Lạc (vai cảnh sát Nhân thời thiếu niên). Có thể thấy thành công của bộ phim vô gian đạo đã ảnh hưởng đến các bộ phim khác của điện ảnh Hồng Kông thế nào.
 Tại lễ trao giải Oscar lần thứ 79, vô gian đạo đã bị nhầm thành một bộ phim Nhật Bản. Đạo diễn Martin Scorsese sau đó đã phải đính chính lại đây là một bộ phim Hồng Kông khi lên nhận giải thưởng Oscar cho đạo diễn.

Chuyển thể
Năm 2016, Vô gian đạo được hãng TVB làm lại từ tác phẩm điện ảnh trên. Phim Vô Gian Đạo TVB do đạo diễn Lương Gia Thụ làm giám chế. Cùng với đó là sự tham gia của dàn diễn viên quen thuộc như: Vương Dương, La Trọng Khiêm, Tô Lệ San, La Gia Lương, Liêu Bích Nhi, Lưu Tùng Nhân, Nhậm Hiền Tề…

Xem thêm
 Vô gian đạo 5

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của phim.
vô gian đạo tại Internet Movie Database
vô gian đạo tại Allmovie
vô gian đạo tại Rotten Tomatoes
vô gian đạo tại Metacritic
vô gian đạo tại Hong Kong Movie DataBase
vô gian đạo tại Hong Kong Cinemagic
vô gian đạo trên Lovehkfilm.com
Danh sách súng trong phim.
Trailer phim.

Phim năm 2002
Phim Hồng Kông
Phim tiếng Quảng Đông
Phim hình sự Hồng Kông
Phim tâm lý Hồng Kông
Phim trinh thám cảnh sát
Phim xã hội đen
Phim về tội phạm
Phim lấy bối cảnh ở Hồng Kông
Phim quay tại Hồng Kông
Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông Phim hay nhất
Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông Đạo diễn xuất sắc nhất
Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông Vai nam chính
Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông Vai nam phụ
Phim chính kịch thập niên 2000
Phim tội phạm giật gân thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2000
Phim gián điệp thập niên 2000


title: Quasimus anhuiensis

text:
Quasimus anhuiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Li miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: Beauprea crassifolia

text:
Beauprea crassifolia là một loài thực vật thuộc họ Proteaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.

Chú thích

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Beauprea crassifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nouvelle-Calédonie
Beauprea
Thực vật dễ tổn thương


title: Pseudanostirus densatus

text:
Pseudanostirus densatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanostirus


title: Melecta aegyptiaca

text:
Melecta aegyptiaca là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Melecta
Động vật được mô tả năm 1876


title: Ngũ vị hương

text:
Bài này nói về năm loại gia vị được phối hợp với nhau, sử dụng trong ẩm thực Trung Hoa hay Việt Nam, đối với năm loại gia vị của người Bengal, xem bài Panch phoron.

Ngũ vị hương (trong tiếng Trung gọi là 五香粉-ngũ hương phấn) là một loại gia vị tiện lợi dùng trong ẩm thực của người Trung Hoa và Việt Nam, đặc biệt dùng trong ẩm thực của người Quảng Đông. Nó bao gồm năm loại vị cơ bản trong ẩm thực là: mặn, ngọt, chua, cay, đắng.

Thành phần của ngũ vị hương không giống nhau. Nó có thể bao gồm bột của các loại thực vật sau:
 sơn tiêu (hay hoa tiêu hoặc xuyên tiêu, thuộc chi Zanthoxylum), (peppercorns)
 nhục quế (Cinnamomum aromaticum), hoặc quế,
đại hồi (Illicium verum), (star anises)
đinh hương (Syzygium aromaticum), (cloves)
 tiểu hồi hương (Pimpinella anisum). (fennel seed)

Tuy nhiên, người ta cũng có thể dùng một công thức pha chế khác bao gồm nhục quế, hồ tiêu (Piper nigrum), đinh hương, tiểu hồi hương và đại hồi. Nó được sử dụng trong các món ăn (vịt, bò) quay hay hầm hay các món cà ri.

Bột ngũ vị hương bán trên thị trường có thể có thêm bột ớt hay gừng. Ngũ vị hương đóng gói sẵn ở Việt Nam thường có: đại hồi, đinh hương, nhục quế, ngọc khấu, hồ tiêu, trần bì (tức vỏ quýt (Citrus reticulata) phơi khô tán thành bột), hạt ngò, thảo quả (Amomum hongtsaoko), hạt điều để tạo màu đỏ. Ngoài ra, còn có vài công thức ngũ vị hương khác như: hạt ngò, tiểu hồi, bạch đậu khấu (Amomum kwangsiense hay A.kravanh/compactum), hồ tiêu.

Công thức chế biến ngũ vị hương dựa trên nền tảng triết học Trung Hoa cổ về sự cân bằng âm-dương trong thực phẩm.

Mặc dầu gia vị này được sử dụng nhiều trong các món ăn chế biến tại nhà hàng, nhưng nhiều người nội trợ thông thường không dùng nó trong nấu ăn hàng ngày. Tại Hawaii, một số khách sạn có các lọ đựng ngũ vị hương ngay trên bàn ăn.

Xem thêm
Húng lìu

Tham khảo

Ẩm thực Quảng Đông
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Sài Gòn
Gia vị Việt Nam
Gia vị


title: Công Tôn Độ

text:
Công Tôn Độ (chữ Hán: 公孫度; ?-204), tên tự là Thăng Tế (升濟), là tướng nhà Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông cát cứ ở Liêu Đông khi cuộc chiến quân phiệt nổ ra.

Thân thế
Họ Công Tôn là đại tộc ở U châu. Công Tôn Độ là con của Công Tôn Diên – người được sử sách mô tả là vong mạng, rời bỏ quê hương là huyện Tương Bình quận Liêu Đông tới quận Huyền Thố. Công Tôn Độ được cha sinh ra tại quận Huyền Thố.

Thăng tiến
Lớn lên, Công Tôn Độ được nhận chức nha môn Thái thú dưới quyền thái thú Công Tôn Vực, được Công Tôn Vực quý mến, vì Vực có một người con là Công Tôn Báo mất sớm. Công Tôn Vực quan tâm tới Công Tôn Độ, đưa ông đi học hành ở chỗ một thầy có tiếng và cưới vợ cho ông. Sau đó, Công Tôn Độ được Công Tôn Vực tiến cử làm "Hữu đạo" của bản quận Huyền Thố và đưa tới Lạc Dương làm quan.

Công Tôn Độ tới Lạc Dương được nhận chức Thượng thư lang, sau đó được thăng làm quan ở Ký châu.

Năm 189, Đổng Trác lên cầm quyền trong triều. Do quan hệ tốt với bộ tướng của Đổng Trác là Từ Vinh và nhờ Từ Vinh tiến cử, Công Tôn Độ được thăng làm Thái thú Liêu Đông.

Trấn thủ Liêu Đông
Con Công Tôn Độ là Công Tôn Khang đang làm chức Ngũ trưởng, bị đô úy nước Liêu Đông là Công Tôn Chiêu điều động đến phục dịch. Công Tôn Độ nổi giận bèn bắt giết Công Tôn Chiêu.

Để thị uy với các nhà vọng tộc Liêu Đông, Công Tôn Độ giết những người nổi tiếng có danh vọng trong quận không cần lý do, khiến mọi người trong quận rất sợ hãi.

Sau đó Công Tôn Độ mang quân đánh về hai phía đông tây, đánh nước Cao Câu Ly và bộ tộc Ô Hoàn, đều thắng lợi. Nhân lúc các chư hầu ở trung nguyên đánh lẫn nhau, Công Tôn Độ tự mình cát cứ Liêu Đông không theo triều đình, nhà Hán lúc đó đã sang Trường An cũng không thể hỏi tới. Công Tôn Độ công khai bày tỏ ý định tranh bá đồ vương.

Bước đầu, Công Tôn Độ chia quận Liêu Đông làm ba: Liêu Đông, Liêu Tây và Trung Liêu, bổ nhiệm người của mình làm Thái thú 3 quận đó, còn ông tự xưng là Châu mục Bình châu, Liêu Đông hầu. Sau đó Công Tôn Độ mang thủy quân qua eo biển Bột Hải đánh chiếm các huyện Bồng Lai ở Thanh châu.

Tào Tháo và họ Viên đối địch nhau, tranh thủ sự ủng hộ của ông, bèn phong làm Vũ uy tướng quân, tước Vĩnh Ninh hương hầu. Công Tôn Độ không bằng lòng với tước phong đó của Tào Tháo vì ông đã xưng là người đứng đầu Liêu Đông chứ không chỉ có huyện Vĩnh Ninh.

Năm 204, Công Tôn Độ qua đời. Ông cầm quyền ở Liêu Đông 15 năm. Con ông là Công Tôn Khang lên nối chức Liêu Đông hầu, Châu mục Bình châu.

Xem thêm
 Từ Vinh
 Công Tôn Khang

Tham khảo
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Lê Đông Phương, (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích

Năm sinh thiếu
Mất năm 204
Nhân vật quân sự Đông Hán
Quân phiệt cuối đời Hán
Năm sinh không rõ
Sinh thế kỷ 2
Nhân vật quân sự Tào Ngụy


title: 3627 Sayers

text:
3627 Sayers (1973 DS) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 2 năm 1973 bởi L. Kohoutek ở Bergedorf.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3627 Sayers

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Ichy

text:
Ichy là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Ichiliens.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 171.

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
Map of Ichy on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Conoderus terraereginae

text:
Conoderus terraereginae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Đồng Văn (định hướng)

text:
Đồng Văn có thể là:

Việt Nam
 Huyện Đồng Văn thuộc tỉnh Hà Giang
 Phường Đồng Văn, thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
 Thị trấn Đồng Văn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang
 Xã Đồng Văn, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An.
 Xã Đồng Văn, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An.
 Xã Đồng Văn, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.
 Xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh.
 Xã Đồng Văn, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc.

Hong Kong
 Nhai đạo Đồng Văn, Hồng Kông

Trung Quốc
 Tên một trường học ở Bắc Kinh thành lập cuối thời nhà Thanh: Đồng Văn quán (同文館).

Xem thêm
 Xã Đông Văn, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa.


title: Bướm phượng đảo Corse

text:
Bướm phượng đảo Corse, tên khoa học Papilio hospiton, là một loài bướm thuộc họ Papilionidae. Loài này được mô tả năm 1839 bởi Guénée.

Loài này chỉ được tìm thấy ở Corse và Sardegna.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Gimenez Dixon, M. 1996. Papilio hospiton. 2006 IUCN Red List of endangered species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.
European Butterflies and Moths

H
Động vật Sardegna
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1839


title: 4729 Mikhailmilʹ

text:
4729 Mikhailmilʹ (1980 RO2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 9 năm 1980 bởi L. V. Zhuravleva ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4729 Mikhailmilʹ

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Zhuravlyova
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Olvera

text:
Olvera là một đô thị trong tỉnh Cádiz, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 đô thị này có dân số là 8.585 người.

Dân số

Source: INE (Spain)

Liên kết ngoài
 Olvera  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Tham khảo

Đô thị ở Cádiz


title: Đền thờ họ Mạc

text:
Đền thờ họ Mạc có các tên chữ là Trung Nghĩa từ, Mạc Công từ hay Mạc Công miếu; còn dân gian thì quen gọi là miếu Ông Lịnh (vì Mạc Thiên Tứ được tôn xưng là Mạc Lịnh Công). Công trình này và khu mộ của dòng Mạc trên triền núi Bình San, là một thắng cảnh và là một di tích lịch sử của trấn Hà Tiên xưa; nay thuộc thành phố Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang, Việt Nam.

Lịch sử
Từ chợ Hà Tiên đến hai ao sen "bảo ngọc liên trì" khoảng một cây số là đến chân núi Bình San, nơi có Đền thờ họ Mạc.

Trước năm 1846, ngôi đền nằm bên trái chùa Tam Bảo, nay thuộc ấp Ao Sen, đường Phương Thành, thị xã Hà Tiên. Buổi đầu, đền chỉ bằng gỗ lợp lá, do Mạc Công Du, cháu bốn đời của Mạc Cửu, thừa lệnh vua Gia Long lập khoảng các năm 1816-1818, khi ông giữ chức Hiệp trấn (1816) và Trấn thủ Hà Tiên (1818)

Gia Định thành thông chí được biên soạn khoảng năm 1820, ghi nhận là "Tam Bảo tự, tự tả Mạc Công từ" (Chùa Tam Bảo, bên tả chùa có đền Mạc Công)

Năm 1833, Mạc Công Du theo Lê Văn Khôi chống lại vua Minh Mạng. Khi cuộc nổi dậy thất bại, Mạc Công Du, Mạc Công Tài, Mạc Hầu Hy, Mạc Hầu Diệu đều bị tội, thì ngôi đền cũng dần bị đổ nát.

Về sau (1836), Đại học sĩ Trương Đăng Quế đi kinh lý, tổ chức lại việc cai trị ở các tỉnh vừa trải qua tai họa chiến tranh, khi về có tâu trình lên vua Thiệu Trị: "Việc mở mang đất Hà Tiên lúc ban đầu do công lao của Mạc Thiên Tứ rất lớn, nên lưu dụng lại con cháu họ Mạc." Nhưng mãi đến đời Thiệu Trị thứ 5 (1845), nhân tấu trình của quan Tổng đốc An-Hà là Doãn Uẩn, vua Thiệu Trị mới có lệnh "tìm lại con cháu họ Mạc, người nào có tài có thể dùng thì tâu lên" và thuận cho xây dựng lại đền thờ mới.
Năm Thiệu Trị thứ 6 (1846), nhà vua cho lập lại đền kiên cố hơn, đẹp đẽ hơn, mái lợp ngói, hoàn thành năm 1847, nhưng ở một vị trí khác, đó là phía tây chân núi Bình San, tức vị trí bây giờ, và có tên là Trung Nghĩa Từ.

Năm Tự Đức thứ nhất (1848), phong cho cháu cố là Mạc Văn Phong làm Đội trưởng để lo việc thờ cúng.

Năm Thành Thái thứ 9 (1897), chí sĩ Nguyễn Thần Hiến vận động nhân dân đóng góp tiền công, trùng tu lại đền và hoàn thành vào mùa đông năm Canh Tý (1900). Và từ đó cho đến nay, đền còn được tu bổ nhỏ nhiều lần.

Kiến trúc

Phía trước đền thờ là hai ao sen, tương truyền do Mạc Thiên Tứ sai đào để chứa nước ngọt, cho nhân dân dùng, cho đến hôm nay, nó vẫn còn phát huy tác dụng. Ngôi đền, ngoài giá trị lịch sử, nó còn là một công trình có giá trị nghệ thuật cao, bởi cách bố trí hài hòa và lối chạm trổ tinh vi, sắc sảo. Cả đền thờ được bảo vệ bằng một tường rào dày bằng đá, rêu phong. Ngay cổng đền thờ họ Mạc, có đề tên Mạc Công miếu (莫公廟), hai bên có cặp liễn đối bằng chữ Hán ca ngợi họ Mạc:
一門忠義家聲重
七葉藩翰国寵榮

Phiên âm:
Nhất môn trung nghĩa gia thanh trọng
Thất diệp phiên hàn quốc lũng vinh.

Tạm dịch:
Một nhà trung nghĩa danh thơm cả họ,
Bảy lá giậu che, cả nước mến yêu

Qua khỏi cổng là một con đường ngắn, hai bên trồng cây xanh, dẫn đến một tiểu đình rộng.
Qua thêm một cổng nữa, mà hai bên có đôi sư tử đá uy nghi, là điện thờ chính và tả vu, hữu vu.
Ngoài những hoành phi, liễn đối và tranh vẽ; tại điện thờ chính còn có một biển thờ đề bốn chữ "Khai Trấn Trụ Quốc" và bức hoành "Nghị Võ Công", đấy là lời tuyên dương của nhà Nguyễn trước sự nghiệp mở mang bờ cõi của dòng họ Mạc.

Trong đền hiện còn lưu giữ bài văn tế "Mạc Lệnh Công Thánh đãn tế văn" do Tri phủ An Biên Nguyễn Hữu Lập soạn năm 1847, bản nhật lịnh của Long Hổ tướng quân Trần Hầu. Đặc biệt, trên vách và cột điện thờ, hiện còn bài văn kêu gọi quyên tiền cất miếu cùng hai bài thi ca ngợi công đức Mạc Thiên Tứ của chí sĩ Nguyễn Thần Hiến, và bốn bài thơ luật Nôm trích trong "Hà Tiên thập vịnh" của Mạc Thiên Tứ...

Thờ cúng

Căn cứ Hoàn vũ kỷ văn - Thiên Nam dư địa khảo của Nguyễn Thu đời Thiệu Trị gọi là "đền thờ Mạc Thiên Tứ" và "Lời dẫn việc quyên tiền cất miễu" của Nguyễn Thần Hiến năm Đinh Dậu (1897), có câu: "Trung Nghĩa từ thờ đức Mạc Lịnh Công", thì rất có thể từ lúc Mạc Công Du tạo lập cho đến lần trùng tu lớn do Nguyễn Thần Hiến chủ xướng (hoàn thành năm Canh Tý, 1900), đối tượng được thờ chính ở đền là Mạc Thiên Tứ.

Vào năm nào việc thờ cúng được sắp xếp lại thì chưa rõ, nhưng hiện nay có ba người được thờ chính, đó là Mạc Cửu (ở giữa), Mạc Thiên Tứ (bên tả) và Mạc Tử Sanh (bên hữu) nơi gian thờ chính.

Ngoài ra, ở các gian khác còn phối tự thờ thêm các bài vị của phu nhân Thái Thái (mẹ Mạc Cửu), phu nhân Nguyễn Hiếu Túc (vợ Mạc Thiên Tứ), tiểu thư Mạc Mi Cô (con gái của Mạc Thiên Tứ), các học sĩ, thuộc tướng và các con cháu của dòng họ Mạc. Vì thế, ngôi thờ này hiện nay có tên là Đền thờ họ Mạc.

Từ đền, qua cổng phụ phía bên phải (tính từ cổng chính nhìn vào), là một con đường lát gạch tàu dẫn lên khu an táng hơn 40 ngôi mộ của dòng họ Mạc. Trong số ấy, có một số mộ xưa như của Mạc Cửu, Mạc Thiên Tứ, Nguyễn Hiếu Túc...được xây dựng theo lối Trung Quốc. Đặc biệt hơn cả là phần mộ Mạc Cửu. Đây là ngôi mộ lớn nhất, kiên cố nhất, có hình bán nguyệt khoét sâu vào núi, chỗ chôn hài cốt được đúc bằng đá vôi, cát, đường và nhựa ô dước như hình một con trâu nằm (thế tọa ngưu); tả có thanh long, hữu có bạch hổ và trước hai bên mộ có hai tượng tướng cầm gươm đứng hầu bằng đá xanh. Ngoài ra, trước mộ là khoảng sân rộng với các bậc thềm cẩn đá xanh, có tảng dài đến ba mét, do các nhà buôn Trung Hoa thời bấy giờ chở từ Quảng Tây sang tặng.

Một chút hoài niệm

Giới thiệu bài thơ này, nữ sĩ Mộng Tuyết viết: Bài thơ ngũ ngôn mà anh Đông Hồ đã cảm tác về họ Mạc ở Hà Tiên...xin nhắc lại gọi là một chút hoài niệm cổ nhân.

Nghĩ vịnh Mạc Cửu và Mạc Thiên Tích
 Trích:

Chẳng đội trời Thanh MãnLần qua đất Việt bang
Triều đình riêng một gócTrung hiếu vẹn đôi đường
Trúc thành xây vũ lượcAnh Các cao văn chương
Tuy chưa là cô quảMà cũng đã bá vương
Bắc phương khi vỡ lởNam hải lúc kinh hoàng
Giang hồ giữa lang miếuHàn mạc trong chiến trường
Đất trời đương gió bụiSự nghiệp đã tang thương...

Ảnh

Xem thêm
Mạc Cửu
Mạc Thiên Tứ
Tao đàn Chiêu Anh Các
Mạc Tử Dung
Mạc Tử Sanh
Kho tàng họ Mạc

Nguồn tham khảo
Đông Hồ, Văn học Hà Tiên (tái bản). Nhà xuất bản Văn nghệ TP. HCM, 1999.
Mộng Tuyết, Nàng ái cơ trong chậu úp. Nhà xuất bản Văn hóa, 1966.
Nhiều tác giả, Huỳnh Ngọc Trảng chủ biên, Sổ tay đất phương Nam. Nhà xuất bản Tp. HCM, 2002.
Trương Minh Đạt, Nghiên cứu Hà Tiên, Nhà xuất bản Trẻ và tạp chí Xưa & nay ấn hành, 2008.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Một trường hợp lộng giả thành chân trong nghiên cứu sử của Trương Minh Đạt.
Lăng miếu Hà Tiên.

Di tích tại Kiên Giang
Du lịch Kiên Giang
Hà Tiên


title: Chrysolina koktumensis

text:
Chrysolina koktumensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin & Kulenova miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Chrysolina


title: Bignac

text:
Bignac là một xã của tỉnh Charente, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm

Xã của tỉnh Charente

Tham khảo

Xã của Charente


title: Sông Buy

text:
Sông Buy (tiếng Nga: Буй река) là một con sông thuộc phần châu Âu của Nga, chi lưu tả ngạn sông Kama. Sông Buy bắt đầu ở phía nam Perm krai, trong huyện Kueda, sau đó chảy theo tây bắc cộng hòa Bashkortostan và đổ vào sông Kama trên lãnh thổ huyện Kambarka thuộc cộng hòa Udmurtia.

Chiều dài của sông Buy là 228 km, diện tích lưu vực 6.530 km², độ cao thu nước trung bình là 153 m. Độ dốc trung bình 0,4 m/km.

Các chi lưu chính:
 tả ngạn: sông Arey, sông Amzya;
 hữu ngạn: sông Oshya, sông Pyz.

Ghi chú

Buy
Lưu vực sông Volga


title: Xylocopa preussi

text:
Xylocopa preussi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Enderlein mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1903


title: Eberfing

text:
Eberfing là một đô thị ở huyện Weilheim-Schongau, bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Lê Chất

text:
Lê Chất (chữ Hán: 黎質, 1774 - 1826), còn có tên khác là Lê Tông Chất (黎宗質), Lê Văn Chất (黎文質), Lê Công Chất (黎公質) dân gian thường gọi Hậu quân Chất, là tướng lĩnh, khai quốc công thần nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Dưới trướng nhà Tây Sơn

Lê Chất là người huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Ban đầu ông đầu quân cho nhà Tây Sơn, làm Đô đốc dưới quyền của Đại Tư lệ là Lê Trung, lập được nhiều chiến công và được Lê Trung đem con gái là Lê Thị Sa gả cho. Sử nhà Nguyễn ghi nhận rằng Lê Chất ở trong đám giặc rất là thiện chiến, chư tướng của ta đánh với Chất thường bị thua.

Từ sau khi vua Quang Trung mất (1792), nội bộ triều Tây Sơn rơi vào lục đục do những tranh chấp quyền hành, chúa Nguyễn Ánh ở Nam Hà thừa cơ mưu việc khôi phục. Năm Đinh Tị (1797), chúa Nguyễn chiếm được thành Diên Khánh, cử tiên phong doanh là Nguyễn Văn Tính chống giữ ở đó, để tính việc tiến lên các tỉnh còn lại. Lê Chất biết rằng triều Cảnh Thịnh chẳng sớm thì chày cũng sẽ bại vong, nhiều lần khuyên với Lê Trung đầu hàng chúa Nguyễn, nhưng Trung vẫn chần chừ không quyết. Lê Chất bèn gửi thư riêng cho Nguyễn Văn Tính, xin được làm nội ứng, dự định trong ngoài phối hợp, bắt hiếp Lê Trung phải đầu hàng. Tính đem thư đó dâng lên Nguyễn vương, Vương bảo với các tướng rằng
Chất là người giảo hoạt, lời khuyên ấy chưa chắc đã thực.

Sau đó Trung biết được mưu của Chất, chỉ mặt mà mắng hỏi. Chất sợ việc đó tiết lộ ra, bèn thôi không làm nội ứng nữa.

Đào thoát theo chúa Nguyễn

Năm Mậu Ngọ (1798), Lê Văn Trung đóng quân giữ ở Trà Khúc thì gặp lúc trong triều có biến, Tiểu triều Nguyễn Bảo là con của Nguyễn Nhạc căm giận vua Cảnh Thịnh chiếm thành Quy Nhơn để cho Nhạc uất ức mà chết, định bỏ về hàng chúa Nguyễn. Cảnh Thịnh sai bắt Nguyễn Bảo dìm xuống sông cho chết, lại nghe lời gièm pha nói rằng Lê Trung có dự vào trong việc ấy, mới triệu Trung về Phú Xuân, sai võ sĩ điệu ra pháp trường chém đi, rồi lại sai người đến lùng bắt Lê Chất. Chất bèn đem một người có khuôn mặt giống mình, cho uống thuốc độc chết, việc kín đáo đến nỗi bà mẹ của Chất là Đào thị vẫn tưởng là thật, khóc thương hết lời, mà lính Tây Sơn cũng tin là Chất đã chết. Mấy hôm sau, Chất trốn về đem mẹ và vợ con vào trong núi ở Trà Bồng lẩn tránh. Có người bạn của Chất quen biết với tướng Tây Sơn là Lê Văn Thanh, bảo với Thanh rằng Chất có tài làm tướng sao không dùng để giúp một tay, Thanh đáp rằng Chất đã chết rồi. Người bạn mới bảo rằng
Dùng Chất thì Chất sống, không dùng Chất thì Chất mới chết.

Rồi đem sự thật kể lại cho Thanh biết, sau dẫn Chất vào gặp Thanh. Thanh đùa bảo rằng Chất hay ma đấy, mày chết lâu rồi, ai đắp thịt vào xương mày làm lại xác mày mà đến đây, nói thế rồi dắt tay lên ngồi cùng uống rượu lưu cho ở dưới trướng, cho làm Quản binh.

Năm Kỷ Mùi (1799), quân nhà Nguyễn tiến đánh thành Quy Nhơn, Chất bèn đem 200 tên thủ hạ đến cửa quân của Võ Tánh xin hàng, xin được vì triều đình mà tận lực.

Tháng 8, ông theo hầu Nguyễn Vương ra tuần thú Bắc Thành. Khi đến Thanh Hoa thì nghe tin Quảng Yên có giặc biển. Bắc Thành Tổng trấn Nguyễn Văn Thành đem việc tâu lên, Vương sai Chất cùng Nguyễn Văn Trương đi trước đánh giặc, Chất nói với Trương rằng địa phương có giặc là phận sự của quan địa phương, mà nay Nguyễn Văn Thành đem giặc đưa cho ta, tướng quân sao không nói rõ (với Vương thượng), Trương nói rằng tạm đợi việc xong, nói cũng chưa muộn gì. Khi Trương đến Quảng Yên, thì giặc đã trốn trước, bèn cùng uống rượu với Thành, đem lời Chất nói ra, vì thế Thành đem lòng giận Chất.

Năm 1804, nhân việc ban giao với phương Bắc đã ổn định, Nguyễn vương ban yến cho quần thần, triệu Chất đến hỏi việc năm trước, và đứng ra hòa giải cho ba người. Cùng năm ấy, Chất cùng Vương trở về Huế, xây dựng cung điện, xây đắp hoàng thành, tu lý các lăng, Chất cùng các đại thần chia nhau đốc suất làm các việc ấy. Chất cùng Duyệt vốn tốt với nhau, thường đi lại bàn bạc, có Nguyễn Văn Tài làm tướng dưới quyền Duyệt, mật tâu Duyệt cùng Chất âm mưu làm phản, triều đình xét thấy là vu cáo, và Nguyễn Văn Tài bị xử chết.

Năm 1806, Vương lên ngôi Hoàng đế, tức là Thế Tổ Cao hoàng đế. Năm 1810, Tổng trấn Bắc Thành là Nguyễn Văn Thành xin nghỉ chịu tang mẹ, vua cho Nguyễn Huỳnh Đức lên thay, để Lê Chất làm Hiệp Tổng trấn, Phạm Như Đăng làm Tham hiệp tổng trấn. Lại dụ bảo rằng
Trong trấn cõi Bắc, đều ủy cho các ngươi, các ngươi nên gia tâm vỗ yên, dẹp giặc, yên dân cho xứng ý trẫm. Tự phó tướng trở xuống ai trái luật đều được tiện nghi làm việc rồi sau tâu lên.

Năm 1811, ở Bắc Thành có bọn giặc là Đặng Trần Siêu, Vũ Đình Lục họp đảng hơn 1000 người thường đi cướp bóc, Lê Chất phát quân đi đánh, sai Cai cơ Ngô Văn Tiến làm quân tiền du, quân đến xã Yên Vỹ gặp quân phục, Tiến bỏ chạy trước, Chất đem chém Tiến để răn quân sĩ, lại sai Trấn thủ Sơn Nam hạ là Nguyễn Văn Xuân tiến quân đến xã Thức Cốc đánh phá tan được quân giặc. Năm sau, bọn Siêu lại hội họp ở Sơn Âm, cướp bóc các huyện Tống Sơn, Phụng Hóa, Chất đi kinh lược Thanh Bình (sau là Ninh Bình), đi đến dâu bọn giặc vỡ tan. Chất đóng quân ở xã Mai Vy chiêu tập thổ mục, tuyên thị uy đức triều đình, sai chư quân đóng chỗ yếu hại đặt đồn phòng bị, lại đặt thêm đồn Chi Nê để chẹn đường giặc đi, từ đó quân cướp tan vỡ.

Năm 1813, triều đình lập ra cục Bảo tuyển, Chất được kiêm lĩnh Giám đốc. Trong năm đó, Đặng Trần Thường bị nghị tội, Lê Chất vì hiềm khích lúc trước, mới bới những việc sai phạm của Thường như khi ra coi tàu binh ở Bắc Thành, có giấu thuế đầm ao và dinh điền, những việc lợi nên làm, việc hại nên trừ, đều dược tuỳ nghi điều độ, lại cho chuyển sức viên biền, mộ tập lính cơ. Khi Chất đến nơi, tâu xin đắp các thành phủ huyện là Tĩnh Gia, Diễn Châu, Thạch Hà, và dời đặt phủ lỵ Hà Trung, đều thuê dân làm. Lại tha các tù phạm, chiêu dụ trộm cướp và những lính các cơ Thanh Thuận, An Thuận đi thú Gia Định trốn về, và mộ dân ngoại tịch lập làm Thanh Thuận nhất, nhị 2 cơ, An Thuận nhất, nhị 2 cơ. Lại sai Quản phủ Diễn Châu Chu Văn Quế, Tri huyện Hương Sơn Phan Nhật Thạch lập Thuận An tứ, Thuận An ngũ 2 cơ, xin đều cấp lương tháng chia phái đi đóng đồn giữ và cho theo sai phái. Vua nói rằng trong đám tù phạm cũng có đứa quen thói cố phạm, cũng có đứa bị hiếp theo, bị vu khác nhau, cũng nên phân biệt nặng nhẹ để tỏ pháp điển. Nhưng nay đã bổ sung vào binh ngũ rồi, tạm cho theo lời xin ấy.

Chất lại xin dồn bớt tổng xã thuộc huyện 2 phủ Diễn Châu, Trương Dương, đổi làm sổ đinh, cất đặt quan lại. Vua lo làm như thế nhiễu dân không cho làm, rồi cho Lê Chất về Bắc Thành. Khi về Bắc Thành, Chất dâng biểu tâu rằng
Lính mới mộ được hơn 20.000 người, dồn thành hơn 300 đội, xin đặt làm Tĩnh Bắc, Định Bắc, An Bắc hơn 30 cơ, lưu thành sai phái. Lại điều bổ vào số lính thiếu của ngũ quân ngũ kịch và phân phái trú phòng các ngoại trấn.

Trong thời gian ở Bắc Thành, ông có biên soạn bộ Bắc Thành dư địa chí (gồm 12 quyển viết bằng chữ Hán) với sự tham gia của các nho sĩ Bắc Hà.

Qua đời

Năm 1825, Lê Chất lại dâng biểu xin cho con là Phò mã Lê Hậu về quê lo việc xây cất mộ phần cho song thân, vua nghe theo và còn thưởng 500 quan tiền. Mùa đông năm ấy mẹ của Chất là Đào thị ốm chết ở quê nhà. Chất xin chọn người thay làm việc để về sửa việc tang mẹ, vua không nỡ cướp tình bèn cho Nguyễn Hữu Thận làm Hiệp Tổng trấn Bắc Thành đi thay Chất, mà Chất vẫn đeo hàm Chưởng Hậu quân về quê để tang mẹ. Lại ban tiền gấm vải lụa đưa đến tận nhà. Hoàng Thái hậu ở trong cung cũng ban cho 3 cây gấm Tống và 50 lạng bạc.

Tuy nhiên khi chưa khởi hành về quê thì Lê Chất lại dâng sớ bảo Bắc Thành có trộm cướp nổi lên, xin lưu lại để lo việc. Vua dụ rằng
Ngươi nhận trọng khẩn đã lâu, cố cho ta khỏi lo về phương Bắc. Mùa đông năm ngoái vì có tang mẹ xin nghỉ việc, trẫm không nỡ cướp tình đã chọn người thay. Nay Bắc Thành giặc cướp nhiều, trẫm còn phải dậy sớm ăn muộn, người há khiết nhiên đi được à? Tưởng nên vì triều đình xuất lực cùng viên mới là Nguyễn Hữu Thận, Trương Phước Đặng bàn bạc xếp đặt việc xong rồi về tang mẹ thì công nghĩa tư tình đều được tốt cả nếu cấp về gia đình, cũng nên tâu cho ta biết.

Chất lúc đó đã có bệnh, lại xin lưu lại Bắc Thành khoảng một tháng để xếp đặt công việc. Vua xuống dụ bảo Chất lập tức phải về quê. Khi ông về đến kinh, vua sai người đến nhà riêng hỏi thăm yên ủi, cho đem liêu thuộc 500 người về quê trị tang mẹ. Lại cho chiếu phần phát lương cho. Khi về đến Bình Định, bệnh cũ lại phát, mùa thu năm 1826, Lê Chất chết ở quê nhà, hưởng thọ 53 tuổi.

Vua nghe tin Chất chết, nghỉ chầu 3 ngày, lại ban gấm sa vũ đoạn đều 6 tấm và 3.000 quan tiền, tặng hàm Thiếu phó, thuỵ là Trung Nghị
Sách Chu Lễ, có 8 điều nghị để rộng tha người có tội, sách Tả truyện có câu tha tội đến 10 đời để đãi người có công đều là đạo trung hậu thường thiện lâu dài mà bạc ác thì ngắn vậy. Nhà nước ta lúc trung hưng các thần giúp nước huân liệt rất rõ, đều được tập tước lâu đời, bày thờ các đền miếu, còn các người có công lao một tấc điều thiện nhỏ cũng đều sống đeo vinh danh, chết mang biểu hiệu, điển lệ báo công rất là hậu hĩ. Trong ấy có lũ Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Duyệt, Lê Chất, đều là gặp hội gió mây theo đòi tên đạn, thân làm Đại tướng, tước đến Quận công, khoảng năm Gia Long, Thành vì không biết dạy con tức giận tự tử, về sau con cháu lại nhận giặc hàm, phải án theo ngụy rồi bị giết cả. Duyệt và Chất đều sau khi chết phát ra trọng án đã truy thu quan tước, xử án phải tội lây. Chấp án đã thành, thì tội không chối được. Xét nguyên nhân phải tội thì tình cũng đáng thương, bởi vì đương lúc rậm rối, lũ ấy đều cầm dao đeo mộc dậy tự hàng binh, chỉ biết chiến đấu cho khỏe, để cầu công thước tấc, không biết học đạo khiêm cung để làm kế báo thân. Đến lúc công cao thì cậy công, thân quý thì kiêu, thẳng tình làm ngay, không tránh hình tích, cho nên bị dèm mang lỗi, đều bởi bất học mà lầm lỗi, những quan võ đời xưa, bị mắc bệnh ấy thường thường đều thế. Tôi xem sử đời trước công thần đời Đường Thái Tông như lũ Trưởng Tôn Vô Kỵ, Lý Thế Tích, công thần đời Lê Thái Tổ như lũ Trần Nguyên Hãn, Lê Sát, Lê Ngân, hoặc nhân con cháu bất tiếu hoặc mình bị trọng án, trước dẫu phải tội gần đến mất giống sau cũng lần lượt hoặc được phục lại quan tước hoặc bổ dùng con cháu. Lúc trước làm tội là để nghiêm phép nước, lúc sau bổ dùng là để tỏ đặc ân, cộng qua bù nhau, ân pháp đều có, hai điều ấy chưa từng trái nhau, nay công và tội lũ Thành so với lũ Lý Thế Tích, Trần Nguyên Hãn cũng là giống nhau. Nếu vì có tội không xét đến công thì những người trăm trận gian nan, nên hồn linh lạc làm đom đóm ma trơi, đều là ma không ai thờ cúng như họ Mạc Ngao những tình hình ấy tưởng lòng thánh cũng bất nhẫn. Vả lại những khoản lũ ấy bị can thành án còn đấy đã đăng lên quốc sử làm tin, nếu được ơn mở sách ra xem thì thủy chung tâm tích hành trạng một đời của lũ ấy rõ ràng minh bạch, tôi cũng không dám biện bạch nhiều. Cúi mong đặc cách gia ơn sức xuống tra hỏi những dòng dõi ấy hiện còn, đứa nào có thể thu khiển được thì cho chức hàm nho nhỏ cho được nhờ chút lộc nước, nếu đứa nào không tài năng gì cũng cho miễn binh đao chung thân để chủ việc thờ cúng, để tỏ đạo trung hậu.

Tự Đức bèn cho cháu của Chất là Lê Luận làm chức Cai đội. Năm sau (1849), lại có Tạ Quang Cự xin rửa sạch tội cho Lê Chất. Vua Dực Tông có dụ rằng
Lê Chất trước theo Tây Sơn làm nguỵ chức, đến lúc thế cùng mới quy phục thì tâm tích không hỏi cũng biết, sau này dẫu có chiến công cũng chả ngoài chức trách tỳ tướng, coi ngang với Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Duyệt trước sau theo vua không thể cùng ngày nói được. Con cháu nó đã dự thu dùng cũng đủ yên lòng người có công, không nên cùng Thành, Duyệt lạm dự ân điển, để răn kẻ làm tôi hai chúa. Duy cái bia đá ở mả, cho con cháu tự sửa, không câu nệ làm gì.

Cho nên, Lê Chất không được xá tội như 2 người kia, chỉ cho phép con cháu đem tấm biển Gian thần Lê Chất phục pháp xứ ra chỗ khác, và sửa sang lại phần mộ. Mãi đến năm 1868, ông mới được truy phong làm Tả đồn đô thống chế.

Đánh giá
Mặc dù có thực tài, lập được nhiều công lao, nhưng mỗi lần Lê Chất được trọng thưởng là mỗi lần ông bị kèn cựa, xoi mói. "Đại Nam chính biên liệt truyện" có chép chuyện ông bị phe phái của tướng Đặng Trần Thường buông lời gièm pha, đến nỗi vua Gia Long đem vụ việc ra cho triều thần bàn nghị là một ví dụ.

Nhưng đại họa - vụ án do Minh Mạng thi hành đối với ông - chỉ xảy đến sau khi ông mất đã 10 năm.

Và có lời bình:
Quan quân bình xong giặc Lê Văn Khôi rồi vua Thánh Tổ sai phá thành Phiên An đi, xây lại chỗ khác và ngài xuống chiếu định truy tội Lê Văn Duyệt và tội Lê Chất. Cứ bình tĩnh mà xét, thì chẳng qua là vua Thánh Tổ vốn có ý không ưa hai ông ấy, rồi đình thần lại nhân đó mà bới việc ra để chiều ý ngài, cho nên thành ra hai cái án thật là không đáng.

Sau này, nhà văn Phan Khôi khi đến viếng mộ Lê Chất, có làm một bài thơ cảm hoài sau:

Viếng mộ ông Lê Chất
Bình Tây trấn Bắc sử nghìn thu,
Ấy cỏ mờ rêu đất một u.
Ấy dũng ấy trung là thế thế!
Mà ân mà nghĩa ở mô mô?
Chim gào hờn sót xuân ầm ỹ;
Hùm thét oai lưa gió vụt vù,
Cái chuyện anh hùng ai nhắc nữa,
Hồ Tây văng vẳng tiếng chuông bu!
(báo Thực Nghiệp, 1921)

Sử gia Phạm Văn Sơn có lời đánh giá về vụ án Lê Chất (cũng như Lê Văn Duyệt):
Một điều đáng làm cho người ta tức cười ngày nay về hai bản án trên đây là khi Lê Văn Duyệt và Lê Chất còn sống, từ vua đến quan không ai dám hé răng nửa lời để kể tội. Các tội đều đáng chém, đáng chặt cổ bêu đầu hay xẻo thịt làm trăm mảnh. Nay kẻ phạm tội chết cả rồi, vua tội mới họp nhau mà kết án ầm ĩ. Làm tội một nắm xương tàn, xiềng xích mồ mả, tạc bia sỉ nhục, những hành động này chỉ là một trò cười đối với hậu thế. Sự thực Lê Văn Duyệt cũng như Lê Chất chỉ là những kẻ ỷ mình lập được nhiều công trạng nên đã có một vài cử chỉ quá trớn. Không dối dân, không hại nước, không phản vua mà họ bị buộc những tội tày trời như trên thì thực là một sự cố ý về đám vua quan bất minh, hẹp lượng và bạc bẽo. Bao nhiêu vụ loạn xảy ra từ Nam đến Bắc cũng do Minh Mạng và đám đình thần có quá nhiều sở đoản.

Thông tin liên quan

Lúc còn sống, Lê Chất là quan đồng triều, là bạn thân của Lê Văn Duyệt, và cùng chịu án oan như nhau. Có lẽ đó là lý do chính, khiến Hội Thượng Công Quý Tế lập bàn thờ ông tại Lăng Ông Bà Chiểu.

Năm 1910, khi sở công chính Hà Nội đào quãng đường từ đền Quán Thánh đến phủ Toàn quyền Đông Dương để đặt trụ điện, đã cho bốc mộ Lê Chất; và người ta đã tìm thấy cân đai, áo mũ hãy còn nguyên vẹn. Hài cốt của ông sau đó được cải táng ở bên vườn Bách thú Hà Nội. Ông còn chính quyền thời Pháp thuộc đặt tên đường với tên Hậu Quân Chất. Sau Cách mạng Tháng 8, chính quyền Việt Minh đổi tên thành đường Mai Xuân Thưởng.

Xem thêm
 Bắc Thành dư địa chí
 Lê Văn Duyệt
 Minh Mạng
 Lê Trung
 Lê Thị Sa
 Vũ Xuân Cẩn

Sách tham khảo
 Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục chính biên tập 7, Nhà Xuất bản Giáo dục, bản điện tử.
 Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều chính biên toát yếu (Cao Xuân Dục chủ biên, 1908), bản điện tử.
 Viện Sử học Việt Nam (2006), Đại Nam liệt truyện, tập 2 Sơ tập, Nhà Xuất bản Thuận Hóa, Huế
 Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nhà Xuất bản Thuận Hóa.
 Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược, Trung tâm Học liệu Xuất bản thuộc Bộ Giáo dục
 Ngô Giáp Đậu, Hoàng Việt hưng long chí. Nhà xuất bản Văn học, 1993.
 Viện sử học (2009), Quốc sử di biên, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin (Phan Thúc Trực chủ biên)
 Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
 Nguyễn Khắc Thuần, Việt sử giai thoại (tập 8). Nhà xuất bản Giáo dục, 1988.
 Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quỳnh (2005), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Phạm Văn Sơn (1962), Việt sử tân biên, quyển 4, Tác giả giữ bản quyền

Chú thích

Liên kết ngoài
 Lê Chất

Võ tướng nhà Tây Sơn
Võ tướng nhà Nguyễn
Người Bình Định


title: Bồng Lai, Yên Đài

text:
Bồng Lai (tiếng Trung:蓬莱区, Hán Việt: Bồng Lai khu) là một quận của địa cấp thị Yên Đài, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, được thành lập ngày 22 tháng 6 năm 2020 trên cơ sở sáp nhập thành phố cấp huyện Bồng Lai và huyện Trường Đảo cũ. Quận này có 374.400 nông dân và 75.600 làm việc trong những lĩnh vực khác. Quận Bồng Lai nằm bên vịnh Bột Hải và có hải cảng, là hải cảng đầu tiên ở bán đảo Sơn Đông mở cửa cho ngoại quốc trong thập niên 1800.
Một biểu tượng của Bồng Lai.

Kiến trúc
Một kiến trúc lại Bồng Lai.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Yên Đài
Thành phố tỉnh Sơn Đông


title: Treuenbrietzen

text:
Treuenbrietzen là một đô thị thuộc huyện Potsdam-Mittelmark, bang Brandenburg, Đức.

Ghi chú

Links

 Treuenbrietzen Homepage
 Treuenbrietzen Heritage Society

Soviet World War II crimes


title: Pseudolimnophila nycteris

text:
Pseudolimnophila nycteris là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Tetrigus lifuanus

text:
Tetrigus lifuanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Montrouzier miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Tetrigus


title: Núi Langbiang

text:
Núi Langbiang là một cụm núi cao nằm cách thành phố Đà Lạt 12 km thuộc địa phận huyện Lạc Dương. Hai núi cao nhất tại đây là núi Bà cao 2.167 m và núi Ông cao 2.124 m so với mặt nước biển. Ngoài ra trong khu du lịch còn có ngọn đồi Ra-đa cao 1.929 m, ngọn đồi này cũng là một địa điểm quen thuộc đối với du khách. Nhìn từ trung tâm thành phố Đà Lạt có thể thấy núi Bà nằm bên trái, núi Ông nằm bên phải. Langbiang được ví như "nóc nhà" của Đà Lạt và là điểm tham quan du lịch hấp dẫn, nổi tiếng ở thành phố này.

Huyền thoại
Langbiang – là hai tên ghép từ câu chuyện của chàng K’lang và nàng H'biang theo truyền thuyết của dân tộc K’Ho.

Câu chuyện tình của chàng K’lang (người Lát, một nhánh của dân tộc K’Ho) và người con gái tên H'biang (người Chil, một nhánh khác của dân tộc K’Ho) đã làm xúc động bao du khách khi đặt chân đến đây. Nhà K’lang và H'biang đều ở dưới chân núi, họ tình cờ gặp nhau trong một lần lên rừng hái quả. H'biang gặp nạn và chàng K’lang đã dũng cảm cứu nàng thoát khỏi đàn sói hung dữ. Một lần gặp gỡ nhưng cả hai đã cảm mến, rồi họ đem lòng yêu nhau. Nhưng do lời nguyền giữa 2 tộc người mà H'biang không thể lấy K’lang làm chồng. Vượt qua tục lệ khắt khe và lễ giáo, hai người vẫn quyết tâm đến với nhau. Họ trở thành chồng vợ rồi bỏ đến một nơi trên đỉnh núi để sinh sống. Khi H'biang bị bệnh, K’lang tìm mọi cách chữa trị nhưng không khỏi. Chàng đành quay về báo cho buôn làng để tìm cách cứu nàng. Kết thúc câu chuyện, H'biang bị chết do nàng đỡ mũi tên có tẩm thuốc độc của buôn làng nhắm bắn K’lang. Đau buồn khôn xiết, K’lang đã khóc rất nhiều, nước mắt chàng tuôn thành suối lớn, ngày nay gọi là Đạ Nhim (suối khóc). Sau cái chết của hai người, cha Biang rất hối hận, đứng ra thống nhất các bộ tộc thành một dân tộc có tên là K’Ho. Từ đó các đôi nam nữ trong làng dễ dàng đến với nhau. Ngọn núi cao ở làng La Ngư Thượng, nơi chàng K’lang và nàng H'biang chết được đặt lên là Lang Biang - tên ghép của đôi trai gái, để tưởng nhớ hai người và tình yêu của họ.

Huyền thoại Langbiang (trên bia đá tại đỉnh núi):
Ngày xưa tại vùng núi này, có người con trai tên Lang, tù trưởng bộ tộc Lát, thương người con gái tên Biang, con gái tù trưởng bộ tộc Chil. Do khác bộ tộc nên nàng Biang không cưới được chàng Lang, vì vậy hai người đành lấy cái chết để giữ trọn tình và phản đối luật tục khắt khe.
Khi Lang và Biang mất, cha của Biang hối hận đã thống nhất các bộ tộc người Lát, Chil, Sré...thành chung một dân tộc K'Ho. Từ đó thanh niên nam nữ các bộ tộc dễ dàng yêu nhau, cưới nhau. Mộ hai người dần trở thành hai ngọn núi cao nằm cạnh nhau và dân làng đặt tên cho ngọn núi này là núi LangBiang.

Miêu tả
Do nằm ở độ cao được xem là một trong những đỉnh núi cao nhất Lạc Dương, núi Langbiang được xem là khu du lịch đặc thù với loại hình du lịch dã ngoại, khám phá thiên nhiên, tìm hiểu nét văn hoá của người dân nơi đây. Lang Biang còn là điểm thu hút du khách có thú phiêu lưu mạo hiểm với chương trình leo núi, chinh phục đỉnh cao.
Từ dưới chân núi, Langbiang có đầy đủ các dịch vụ du lịch: như nhà hàng, quán ăn, hang lưu niệm. Đặc biệt, tại đây có dịch vụ xe Jeep đưa khách lên đỉnh khá thú vị. Ngay dưới chân núi, có một thung lũng khá lớn, nơi tổ chức thành công lễ hội 100 năm Đà Lạt hình thành và phát triển. Do đó, nó được gọi là Thung lũng trăm năm, được thiết kế như một khu du lịch sinh thái, giải trí.

Tại đây, du khách có thể thưởng thức chương trình giao lưu, đốt lửa trại, uống rượu cần với người dân tộc, nghe họ kể những câu chuyện và văn hoá của dân tộc.
Lang Biang còn là điểm thu hút du khách có thú phiêu lưu mạo hiểm với chương trình leo núi, chinh phục đỉnh cao. Nếu du khách không thích đi bằng xe Jeep lên đỉnh đồi Ra-đa, du khách có thể chinh phục đỉnh núi bằng cách đi bộ theo con đường nhựa xuyên qua những cánh rừng thông và những nhà ở của dân tộc nơi đây.

Tại đỉnh đồi Ra-đa, có các dịch vụ như nhà hàng, quán cà phê và các dịch vụ khác như: ống nhòm nhìn thành phố Đà Lạt từ trên cao, cưỡi ngựa chụp hình. Đặc biệt, trên đỉnh đồi còn có vườn hoa, tượng chàng K’lang và nàng Hơbiang, khu bán hàng lưu niệm,...

Từ trên đỉnh đồi Ra-đa, du khách có thể nhìn thấy Suối Vàng và Suối Bạc và toàn cảnh Đà Lạt trên cao với những màn sương mù bay phất phơ trước mặt làm bạn cứ ngỡ như là đang ở trên mây.

Thông tin về tuyến đường chinh phục đỉnh Langbiang

Từ trung tâm thành phố Đà Lạt, du khách có thể di chuyển bằng xe máy hoặc xe buýt quãng đường 12 Km đến chân núi. Nếu chọn xe buýt thì tên tuyến xe buýt là Đà Lạt - Lạc Dương. Trạm xe buýt tại khu Hòa Bình gần chợ Đà Lạt.

Du khách có hai lựa chọn chính cho chuyến leo núi.

Chinh phục đồi Ra đa (độ cao 1929 m)
Tuyến đường được rải nhựa, dài 6 km. Có thể đi bộ hoặc thuê xe Jeep lên đỉnh đồi

Dịch vụ xe Jeep: 360.000 đồng/1 xe(mỗi xe 6 người, không tính vé cho trẻ em dưới 6 tuổi, vé khứ hồi)

Vé cổng khu du lịch Langbiang: 40.000 đồng [3](năm 2018)

Thời gian trung bình để lên tới đỉnh đồi: nếu đi bộ 1,5 - 2h, nếu đi xe Jeep 15ph

Chinh phục đỉnh Núi Bà - Langbiang (độ cao 2167m)
Con đường này khó đi nhưng cảnh đẹp và địa hình đa dạng hơn.

Thời gian trung bình đi từ chân núi lên tới đỉnh núi 3h. Thời gian đi từ đỉnh núi xuống chân núi 2h.

Có thể chia tuyến đường này làm 2 phần.

Từ cổng khu du lịch lên đến trạm kiểm soát vườn quốc gia Bidoup Núi Bà
Có hai con đường để đến trạm kiểm soát:

- Đi theo đường nhựa mà xe Jeep dùng để vận chuyển hành khách đến đồi Ra đa, đi khoảng 3–4 km đến ngã 3 có trạm kiểm soát của vườn quốc gia thì rẻ phải vào con đường mòn.

- Không vào cổng của khu du lịch mà men theo con đường mòn bên phải cổng, bên đường có thể nhìn thấy một vài ngôi nhà và đất canh tác của đồng bào bản địa. Sau đó đi vào rừng thông, theo con đường mòn hướng đến trạm kiềm soát (lưu ý: đường dốc, có nhiều đoạn bị mất dấu - có thể bị lạc).

Từ trạm kiểm soát đến đỉnh Núi Bà - Langbiang
Đi theo con đường mòn. Đường mòn khá rõ ràng. Trên đường đi có thể thấy được sự phân bố của thực vật thay đổi theo độ cao. Du khách sẽ đi ngang qua rừng thông, rừng già, cây đại thụ, v.v.

Tuyến đường này là đường mòn không thể đi xe được.

Ngoài ra ban quản lý vườn quốc gia Bidoup Núi Bà (gần Zoo Doo) còn cung cấp dịch vụ hướng dẫn viên để dẫn đường và thuyết minh về sự đa dạng sinh học của vườn quốc gia (có thu phí, nếu muốn có hướng dẫn viên bạn có thể gọi điện thoại đăng ký trước).

Chú thích

Tham khảo
Bửu Ngôn - Du lịch ba miền - Nhà xuất bản Trẻ năm 2008

Liên kết ngoài
 Website vườn quốc gia Bidoup Núi Bà

L


title: (21218) 1994 VP7

text:
{{DISPLAYTITLE:(21218) 1994 VP7}}

(21218) 1994 VP7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 7 tháng 11 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Alvania grancanariensis

text:
Alvania grancanariensis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Danh sách tiểu hành tinh: 13601–13700

text:
|-
| 13601 - ||  || 12 tháng 8 năm 1994 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13602 - ||  || 10 tháng 8 năm 1994 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13603 - ||  || 10 tháng 8 năm 1994 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13604 - ||  || 10 tháng 8 năm 1994 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13605 Nakamuraminoru || 1994 RV || 1 tháng 9 năm 1994 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 13606 Bean ||  || 11 tháng 9 năm 1994 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13607 Vicars ||  || 29 tháng 9 năm 1994 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13608 Andosatoru ||  || 2 tháng 10 năm 1994 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 13609 Lewicki ||  || 10 tháng 10 năm 1994 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13610 Lilienthal ||  || 5 tháng 10 năm 1994 || Đài quan sát Tautenburg || F. Börngen
|-
| 13611 - ||  || 25 tháng 10 năm 1994 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 13612 - ||  || 25 tháng 10 năm 1994 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 13613 - ||  || 16 tháng 10 năm 1994 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 13614 - ||  || 8 tháng 11 năm 1994 || Kiyosato || S. Otomo
|-
| 13615 Manulis ||  || 28 tháng 11 năm 1994 || Palomar || C. S. Shoemaker, D. H. Levy
|-
| 13616 - ||  || 7 tháng 12 năm 1994 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13617 - ||  || 29 tháng 12 năm 1994 || Trạm Catalina || T. B. Spahr
|-
| 13618 - ||  || 30 tháng 1 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13619 - ||  || 22 tháng 2 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13620 Moynahan ||  || 23 tháng 3 năm 1995 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13621 - ||  || 1 tháng 4 năm 1995 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 13622 McArthur ||  || 26 tháng 4 năm 1995 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13623 - || 1995 TD || 3 tháng 10 năm 1995 || Sudbury || D. di Cicco
|-
| 13624 Abeosamu ||  || 17 tháng 10 năm 1995 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 13625 - ||  || 20 tháng 10 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13626 - ||  || 20 tháng 10 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13627 Yukitamayo ||  || 15 tháng 11 năm 1995 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 13628 - || 1995 WE || 16 tháng 11 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13629 - ||  || 18 tháng 11 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13630 - ||  || 21 tháng 11 năm 1995 || Farra d'Isonzo || Farra d'Isonzo
|-
| 13631 - ||  || 24 tháng 11 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13632 - ||  || 18 tháng 11 năm 1995 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 13633 Ivens ||  || 17 tháng 11 năm 1995 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13634 - ||  || 16 tháng 11 năm 1995 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 13635 - ||  || 22 tháng 11 năm 1995 || Harvard || Oak Ridge Observatory
|-
| 13636 - ||  || 22 tháng 12 năm 1995 || Oohira || T. Urata
|-
| 13637 - ||  || 27 tháng 12 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13638 Fiorenza ||  || 14 tháng 2 năm 1996 || Cima Ekar || M. Tombelli, U. Munari
|-
| 13639 - ||  || 10 tháng 3 năm 1996 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 13640 Ohtateruaki ||  || 12 tháng 4 năm 1996 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 13641 de Lesseps ||  || 15 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13642 Ricci || 1996 HX || 19 tháng 4 năm 1996 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 13643 Takushi ||  || 21 tháng 4 năm 1996 || Yatsuka || H. Abe
|-
| 13644 - ||  || 17 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13645 - ||  || 17 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13646 - ||  || 17 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13647 Rey ||  || 20 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13648 - ||  || 15 tháng 5 năm 1996 || Haleakala || NEAT
|-
| 13649 - ||  || 12 tháng 8 năm 1996 || Haleakala || NEAT
|-
| 13650 Perimedes ||  || 4 tháng 10 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13651 - || 1997 BR || 20 tháng 1 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 13652 Elowitz ||  || 31 tháng 1 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13653 Priscus ||  || 9 tháng 2 năm 1997 || Colleverde || V. S. Casulli
|-
| 13654 Masuda ||  || 9 tháng 2 năm 1997 || Chichibu || N. Sato
|-
| 13655 - ||  || 4 tháng 3 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 13656 - ||  || 15 tháng 3 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 13657 Badinter ||  || 8 tháng 3 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13658 Sylvester || 1997 FB || 18 tháng 3 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 13659 - ||  || 31 tháng 3 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13660 - ||  || 2 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13661 - ||  || 2 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13662 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13663 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13664 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13665 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13666 - ||  || 6 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13667 Samthurman ||  || 5 tháng 4 năm 1997 || Haleakala || NEAT
|-
| 13668 Tanner ||  || 28 tháng 4 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13669 - ||  || 3 tháng 5 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13670 - ||  || 3 tháng 5 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13671 - ||  || 3 tháng 5 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 13672 Tarski || 1997 KH || 30 tháng 5 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 13673 Urysohn || 1997 LC || 1 tháng 6 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 13674 Bourge ||  || 30 tháng 6 năm 1997 || Caussols || ODAS
|-
| 13675 - ||  || 28 tháng 6 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13676 - ||  || 28 tháng 6 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 13677 Alvin ||  || 2 tháng 7 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13678 Shimada ||  || 6 tháng 7 năm 1997 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 13679 Shinanogawa ||  || 29 tháng 7 năm 1997 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 13680 - || 1997 PY || 4 tháng 8 năm 1997 || Caussols || ODAS
|-
| 13681 Monty Python ||  || 7 tháng 8 năm 1997 || Kleť || M. Tichý, Z. Moravec
|-
| 13682 Pressberger ||  || 10 tháng 8 năm 1997 || Linz || E. Meyer, H. Raab
|-
| 13683 - ||  || 8 tháng 8 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 13684 Borbona ||  || 27 tháng 8 năm 1997 || Colleverde || V. S. Casulli
|-
| 13685 - ||  || 27 tháng 8 năm 1997 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 13686 Kongozan ||  || 30 tháng 8 năm 1997 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 13687 - ||  || 7 tháng 9 năm 1997 || Church Stretton || S. P. Laurie
|-
| 13688 Oklahoma ||  || 9 tháng 9 năm 1997 || Zeno || T. Stafford
|-
| 13689 Succi ||  || 9 tháng 9 năm 1997 || Sormano || V. Giuliani
|-
| 13690 Lesleymartin ||  || 8 tháng 9 năm 1997 || Uccle || T. Pauwels
|-
| 13691 Akie ||  || 30 tháng 9 năm 1997 || Hadano || A. Asami
|-
| 13692 - ||  || 27 tháng 9 năm 1997 || Črni Vrh || H. Mikuž
|-
| 13693 Bondar ||  || 4 tháng 10 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 13694 - ||  || 23 tháng 11 năm 1997 || Chichibu || N. Sato
|-
| 13695 - ||  || 20 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 13696 - ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 13697 - ||  || 19 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 13698 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 13699 Nickthomas ||  || 18 tháng 6 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 13700 Connors ||  || 26 tháng 6 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-


title: Cải bắp dại

text:
Cải bắp dại (danh pháp hai phần: Brassica oleracea), là một loài thuộc chi Cải (Brassica) có nguồn gốc ở vùng bờ biển phía nam và tây châu Âu, tại đây nó chịu đựng được muối và đá vôi nhưng không chịu được sự cạnh tranh từ các loài thực vật khác và thông thường chỉ hạn chế trong khu vực xuất hiện tự nhiên của nó tại các vách núi đá vôi ven biển.

B. olearacea dại là một loài cây thân cao, sống hai năm, tạo ra một chiếc nơ mập gồm nhiều lá to trong năm đầu tiên, các lá này dày và nhiều thịt hơn lá của các loài khác trong chi Brassica, thích hợp với việc lưu trữ nước và chất dinh dưỡng trong điều kiện môi trường sống khó khăn của nó. Trong năm thứ hai, các chất dinh dưỡng đã lưu trữ được dùng để sinh ra một cành hoa cao 1–2 m mang nhiều hoa màu vàng.

Trồng và sử dụng
Mặc dù B. oleracea được cho là đã được con người trồng từ vài ngàn năm trước, nhưng lịch sử của nó trong vai trò của một dạng cây trồng vẫn chưa rõ ràng trước thời của người Hy Lạp và người La Mã cổ đại, khi mà người ta biết rằng nó là loại cây trồng đã được thiết lập vị trí khá vững chắc trong các mảnh vườn. Theophrastus đề cập tới ba loại cây của loài này: loại lá quăn, loại lá trơn và loại hoang dại. Nó dã được nhân giống để tạo ra nhiều loại cây trồng, bao gồm cải bắp, cải bông xanh, súp lơ, su hào và nhiều loại khác nữa, một vài dạng trong số đó khó mà được nhận ra là thành viên của cùng một loài. Các loại cây trồng này nằm trong số những loại cây trồng cung cấp rau xanh quan trọng nhất cho loài người. Theo lý thuyết tam giác U, B. oleracea có quan hệ họ hàng rất gần với 5 loài khác trong chi Brassica.

Các dạng cây trồng của nó được sử dụng vì chúng là các kho dự trữ chất dinh dưỡng lớn, được lưu trữ trong lá của chúng qua mùa đông. Chúng rất giàu các chất dinh dưỡng cơ bản như vitamin C.

Các dạng cây trồng của B. oleracea được nhóm lại theo hình thái phát triển thành 7 nhóm cây trồng chính, trong đó nhóm Acephala là nhóm gần giống nhất với cải bắp dại trong tự nhiên về bề ngoài:
Brassica oleracea nhóm Acephala - cải xoăn
Brassica oleracea nhóm Alboglabra - cải làn (cải rổ)
Brassica oleracea nhóm Botrytis - súp lơ (hoa lơ, cải bông trắng, cải hoa)
Brassica oleracea nhóm Capitata - cải bắp (bắp cải)
Brassica oleracea nhóm Gemmifera - cải Brussels
Brassica oleracea nhóm Gongylodes - su hào
Brassica oleracea nhóm Italica - bông cải xanh

Ích lợi sức khỏe

Ung thư
Đáng chú ý là cải Brussels và bông cải xanh chứa nhiều sinigrin, được coi là trợ giúp cho việc ngăn cản ung thư đường ruột.

Ghi chú

O
O
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Brazuelo

text:
Brazuelo là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 340 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Promecotheca bicolor

text:
Promecotheca bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Promecotheca


title: Kharsia

text:
Kharsia là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Raigarh thuộc bang Chhattisgarh, Ấn Độ.

Địa lý
Kharsia có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 245 mét (803 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kharsia có dân số 17.387 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Kharsia có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Kharsia, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Chhattisgarh


title: Tincques

text:
Tincques là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Tincques tọa lạc  phía tây Arras, tại giao lộ của các tuyến đường N39 và D77.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Hilaire, thế kỷ 17.
 Lâu đài thế kỷ 17.

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Official Tincques website
 Tincques on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Bombus alpinus

text:
Bombus alpinus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1758.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật cánh màng châu Âu


title: Thoiré-sous-Contensor

text:
Thoiré-sous-Contensor là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 85-133 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Lasioglossum hirtulinum

text:
Lasioglossum hirtulinum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1939


title: L'Albi

text:
L'Albi là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị L'Albi có diện tích là 32,61 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 847 người với mật độ 25,97 người/km². Đô thị L'Albi có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Andrena melanochroa

text:
Andrena melanochroa là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1898.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1898


title: Colletes albomaculatus

text:
Colletes albomaculatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Lucas mô tả khoa học năm 1849.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1849


Trường Cao đẳng Công thương Thành phố Hồ Chí Minh là một trường Cao đẳng công lập trực thuộc Bộ Công Thương.

Trường được thành lập năm 1976 với tên gọi Trường Kỹ thuật nghiệp vụ công nghiệp nhẹ, trực thuộc Bộ Công nghiệp Nhẹ, tính đến thời điểm hiện tại trường đã mang bốn cái tên khác nhau.

Lịch sử hình thành và phát triển

Giai đoạn 1 (Từ 1976 đến 1991)
Ngày 20 tháng 10 năm 1976, trường được thành lập với tên Trường mang tên Trường kỹ thuật nghiệp vụ công nghiệp nhẹ trực thuộc Bộ Công nghiệp Nhẹ, có nhiệm vụ đào tạo các bậc:

 Trung cấp chuyên nghiệp
 Kỹ thuật viên
 Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ quản lý làm việc trong ngành công nghiệp nhẹ ở khu vực Miền Nam, với các chức danh từ tổ trưởng sản xuất, chuyền trưởng đến quản đốc, giám đốc xí nghiệp, thuộc Bộ Công nghiệp Nhẹ

Giai đoạn 2 (Từ 1991 đến 2000)
Trường được nâng cấp, phát triển thành Trường Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp Nhẹ Thủ Đức trực thuộc Bộ Công nghiệp, được giao thêm các nhiệm vụ sau:

 Đào tạo đa ngành đối với trình độ TCCN và THN và Công nhân kỹ thuật
 Đào tạo bậc cao đẳng chính quy (liên kết).

Giai đoạn 3 (Từ 2000 đến 2009)
Trường được nâng cấp thành trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp II trực thuộc Bộ Công nghiệp, được giao thêm các nhiệm vụ sau:

 Đào tạo trình độ cao đẳng, hệ chính quy và tại chức
 Đào tạo trung cấp nghề.
 Đào tạo liên thông thí điểm đối với 3 ngành kế toán, công nghệ dệt, công nghệ kỹ thuật cơ khí.
 Liên kết với các trường Đại học đào tạo liên thông từ cao đẳng lên đại học.

Giai đoạn 4 (Từ 2009 đến nay)
Trường được đổi tên thành Trường Cao đẳng Công thương thành phố Hồ Chí Minh, trực thuộc Bộ Công Thương. Đây là thời điểm đầu của giai đoạn phát triển thứ tư của nhà trường với định hướng phấn đấu nâng cấp thành trường Đại học Công thương thành phố Hồ Chí Minh.

Đội ngũ cán bộ
Trường Cao đẳng Công thương Thành phố Hồ Chí Minh có trên 300 cán bộ CNV, giảng viên; Trong đó có trên 15 Tiến sĩ, trên 150 thạc sĩ và một số giảng viên đang làm NCS; Đội ngũ giảng viên được đào từ nước ngoài.

Cơ sở vật chất

 2 tòa nhà 7 tầng (khu A, D), 1 tòa nhà 5 tầng (khu C), 1 tòa nhà 4 tầng và 3 tầng (khu B) và khu giảng đường A
 100 giảng đường, phòng học lý thuyết hiện đại trang bị Projector
 60 xưởng, phòng thí nghiệm, phòng thực hành.
 Thư viện: 1000m2, Internet không dây.
 Ký túc xá: 2000 chỗ ở, sân bóng, khu thể thao và giải trí.

Tham khảo

C
C
Trường cao đẳng tại Việt Nam


title: 21696 Ermalmquist

text:
21696 Ermalmquist (1999 RC52) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21696 Ermalmquist

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Saint-Sulpice-de-Pommeray

text:
Saint-Sulpice-de-Pommeray là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintsulpicedepommeray


title: Saint-Maurice-sur-Mortagne

text:
Saint-Maurice-sur-Mortagne là một xã thuộc tỉnh Vosges trong vùng Grand Est miền đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Vosges

Tham khảo
INSEE

Xã của Vosges


title: Viridifusus buxeus

text:
Viridifusus buxeus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1847