title: Trương Hiến Trung

text:
Trương Hiến Trung (chữ Hán: 张献忠, 01 tháng 1, 1600 – 02 tháng 1, 1647), tên tự là Bỉnh Trung, hiệu là Kính Hiên, người bảo Giản, huyện Liễu Thụ, vệ Duyên An, là lãnh tụ khởi nghĩa nông dân cuối đời nhà Minh, từng kiến lập chính quyền Đại Tây (Đại Tây Cao Đế); đồng thời với Lý Tự Thành, người kiến lập chính quyền Đại Thuận.

Tham gia khởi nghĩa
Trương Hiến Trung lúc nhỏ gia cảnh nghèo khó, đã được học chữ, lớn lên tham gia quân đội, từng làm bộ khoái Lính Gác Cửa Nha Môn của phủ Duyên An, về sau bị cách chức, nên tòng quân ở trấn Duyên Tùy. Vì phạm pháp nên bị xử chém, chủ tướng Trần Hồng Phạm (陳洪範) thấy tướng mạo của ông lạ lùng, "sau này không làm Vua thì cũng là quý ngôi Vương Hầu", bèn xin quan Tổng binh Vương Uy, thay bằng phạt đòn, đánh ông 100 côn. Từ đó Trương Hiến Trung quanh quẩn ở trong làng.

Cuối những năm Thiên Khải (1620 – 1627), tỉnh Thiểm Tây đã chịu nhiều tai ương. Do hạn hán kéo dài, mất mùa liên tiếp, người Phủ Cốc là Vương Gia Dận chiếm cứ núi Hoàng Long, hiệu triệu dân đói ở Thiểm Bắc khởi nghĩa; tiếp theo là Vương Tả Quải ở Nghi Xuyên, Cao Nghênh Tường ở An Trại, Trương Tồn Mạnh ở Lạc Xuyên, Vương Tự Dụng ở Duyên Xuyên, Vương Đại Lương ở Hán Nam… nối nhau hưởng ứng.

Năm Sùng Trinh thứ 3 (1630), Trương Hiến Trung tại quê nhà tụ tập 18 trại nông dân, tổ chức thành đội ngũ, hưởng ứng cuộc khởi nghĩa của Vương Gia Dận, tự đặt hiệu là "Bát Đại vương". Vì ông người cao gầy mà mặt vàng nhỏ, râu dài 1 thước 6 tấc, tráng kiện, mạnh mẽ, quả cảm, hào hiệp, trong quân gọi ông là "Hoàng hổ". Ban đầu ông chỉ huy 1 đội, sau trở thành chỉ huy của 1 cánh quân. Bộ chúng của ông trở thành doanh binh mạnh nhất trong 36 doanh mà Vương Tự Dụng làm minh chủ. Trương Hiến Trung theo nghĩa quân chiến đấu ở Thiểm Tây, Sơn Tây, Hà Nam, An Huy, Hồ Bắc, Tứ Xuyên…, liên tiếp lập chiến công.

Phá hủy Hoàng Lăng
Mùa đông năm Sùng Trinh thứ 6 (1633), đại bộ phận nghĩa quân vượt sông Hoàng Hà, quân bản bộ của Trương Hiến Trung trở thành một trong 13 cánh quân mà Cao Nghênh Tường làm Minh Chúa.

Năm Sùng Trinh thứ 7 (1634), Trương Hiến Trung vào Xuyên, phá được Quỳ Châu, tiến vây Thái Bình, Trùng Khánh. Nữ tổng binh Tần Lương Ngọc đưa quân đón đánh, ông khiếp sợ uy danh của đội quân "Bạch can binh" dưới tay Tần Lương Ngọc, vội vàng bỏ chạy. Tần Lương Ngọc đưa quân đuổi theo, đúng lúc con trai bà là Mã Tường Lân đưa quân về Xuyên, trước sau giáp kích, đánh bại Trương Hiến Trung, buộc ông chạy về Hồ Quảng.

Năm Sùng Trinh thứ 8 (1635), các lộ nghĩa quân bị quan quân vây khốn ở Hà Nam. 13 thủ lĩnh nghĩa quân mở hội nghị quân sự tại Huỳnh Dương, Hà Nam, thương thảo biện pháp xông ra khỏi vòng vây. Sau hội nghị, Trương Hiến Trung và Lý Tự Thành dưới sự chỉ huy của Sấm vương Cao Nghênh Tường tiến về phía Đông. Lúc này, chủ lực của đông lộ quân là bộ đội của Trương Hiến Trung. Họ tác chiến dũng mãnh, liên tiếp phá được các châu huyện như Cố Thủy, Hà Nam và Hoắc Khâu, An Huy… thẳng tiến đến trung đô Phượng Dương của nhà Minh.

Vào một buổi sáng đầy sương mù, nghĩa quân do bộ đội của Trương Hiến Trung làm tiên quân bao vây thành Phượng Dương. Không đến nửa ngày, họ đã tiêu diệt 2 vạn quân, giết chết Tướng giữ thành Chu Quốc Chánh; bắt sống Phượng Dương Tri phủ Nhan Dung Huyên, trước mặt trăm họ liệt kê tội trạng của ông ta, rồi xử tử hình. Trương Hiến Trung đem chiến lợi phẩm và lương thực trong kho chia cho nông dân nghèo khổ, rồi kêu gọi trăm họ khắp nơi chặt hết mấy chục vạn gốc tùng bách của Hoàng Lăng, hủy đi quần thể kiến trúc của chùa Long Hưng (còn gọi là Hoàng Giác), nơi Chu Nguyên Chương xuất gia; sau đó phóng hỏa thiêu rụi mộ tổ của Hoàng đế.

Việc làm này khiến cho triều đình nhà Minh chấn động dữ dội, vua Sùng Trinh lập tức khoác tang phục, chạy đến Thái miếu, khóc to thành tiếng trước bài vị của tổ tông; rồi hạ lệnh cho quan viên trong triều ăn mặc đơn giản để biểu hiện sự đau xót. Giết chết Tuần phủ và Ngự sử Tuần án của Phượng Dương; cách chức và đưa về kinh chờ định tội Đốc sư của 5 tỉnh mà nghĩa quân đang hoạt động.

Tạm nhận chiêu an
Trương Hiến Trung đưa quân Nam hạ, liên tiếp hạ được Lư Châu, An Khánh, Hòa Châu, Trừ Châu, rồi men theo Trường Giang đánh đến Giang Tô, không ai địch nổi. Sau đó lại đưa quân về phía tây, vượt Anh Sơn, Hoắc Sơn, cùng bộ đội của Mã Thủ Ứng hội sư ở Ma Thành, Hồ Bắc. Tiếp theo, từ Hồ Bắc tiến vào Hà Nam, lại tiến vào Thiểm Tây, từ Thương Lạc đánh ngược về Quan Trung.

Trương Hiến Trung di chuyển hàng ngàn dặm, chợt đông chợt tây, nhắm vào sự liên kết yếu kém của quan quân các nơi, phá vỡ kế hoạch vây hãm và tiêu diệt nghĩa quân ở Trung Nguyên. Trương Hiến Trung quay lại Quan Trung, cùng Cao Nghênh Tường hội họp ở Phượng Tường. Lại cùng quan quân do Binh bộ Thượng thư Hồng Thừa Trù thống soái tiến hành mấy lần giao chiến ở Thiểm Tây; đại tướng thủ hạ của Hồng là Ngải Vạn Niên, Tào Văn Chiếu đều bị nghĩa quân chém chết, quân triều đình tổn thất nặng nề. Nghĩa quân sau đó nhắm thẳng vào Hà Nam.

Đầu năm Sùng Trinh thứ 9 (1636), lực lượng nghĩa quân phát triển lớn mạnh đến mấy chục vạn người. Khi hội quân ở Hà Nam, thường đóng trại liên tiếp đến trăm dặm, riêng bộ đội của Trương Hiến Trung có đến hơn chục. Tháng 9, Cao Nghênh Tường không may bị phục kích, bị bắt và bị giết. Phần lớn nghĩa quân theo Lý Tự Thành chuyển đến đánh khu vực phía tây Đồng Quan, Trương Hiến Trung đưa bộ hạ tiếp tục vây đánh khu vực phía đông Đồng Quan, giao chiến ở Ngạc, Dự, Hoàn, nhiều lần đánh bại quan quân. Ông tập kích Hứa Châu, giết anh trai của Tả Lương Ngọc, giành được một lượng lớn vật tư. Tháng 3 năm Sùng Trinh thứ 10 (1637), giết chết tướng lĩnh nhà Minh là Phan Khả Đại trong một quán trọ ở An Khánh.

Tháng 10, Binh bộ Thượng thư, Nội các Đại học sĩ Dương Tự Xương bày ra những kế hoạch tiễu trừ nghĩa quân như "tứ chánh" (4 đích), "lục ngung" (6 cạnh), "thập diện trương võng" (10 mặt giăng lưới), do các cánh nghĩa quân không được thống nhất chỉ huy, đến mùa xuân năm năm Sùng Trinh thứ 11 (1638), họ lần lượt bị bẻ gãy. Lý Tự Thành gặp nhiều thất bại ở Thiểm Tây, nhóm Lưu Quốc Năng quy thuận triều đình ở Hà Nam, Trương Hiến Trung cũng rơi vào hoàn cảnh hết sức khó khăn.

Vào lúc Trương Hiến Trung tập kích Nam Dương, bị Tả Lương Ngọc đánh bại, bản thân cũng bị thương, may được bộ hạ là Tôn Khả Vọng ra sức cứu thoát, đưa quân chạy về Cốc Thành. Nhằm bảo tồn thực lực trước thế công dữ dội của quan quân, Trương Hiến Trung ở Cốc Thành, La Nhữ Tài ở Vân Dương đã tiếp nhận sự "chiêu an" của Binh bộ Thượng thư Hùng Văn Xán. Dù vậy ông cự tuyệt việc sắp xếp phân tán nghĩa quân của triều đình, không nhận quan hàm, giữ vững quyền độc lập của mình.

Trương Hiến Trung đến đóng quân ở Vương Gia Hà, đổi tên thành trấn Thái Bình, chia 4 vạn bộ hạ làm 4 doanh, cho 4 viên đại tướng thống lĩnh. Trong thời gian này, ông không ngừng tích cỏ trữ lương, chế tạo quân khí, chiêu binh mãi mã, huấn luyện sĩ tốt. Trương Hiến Trung còn thường xuyên giảng dạy "Tôn tử binh pháp" cho mọi người kết hợp với thực tế chiến trường, chờ thời cơ quật khởi.

Dựng lại cờ nghĩa
Tháng 5 năm Sùng Trinh thứ 12 (1639), Trương Hiến Trung ở Cốc Thành dựng lại cờ khởi nghĩa, nghĩa quân nhanh chóng đánh tan quân Minh ở Cốc Thành, giết chết Huyện lệnh Nguyễn Chi Điền và Tuần án Ngự sử Lâm Minh Cầu, bức hàng Giám quân đạo Trương Đại Kinh và Mã Đình Bảo, Từ Khởi Tộ; phá hủy tường thành, cướp kho phá ngục. Trước khi rời khỏi Cốc Thành, Trương Hiến Trung đem danh sách quan viên trên dưới lớn nhỏ đòi ông phải đút lót, rành rành về số tiền và thời gian, chép lên tường vách trong ngoài thành, để trăm họ thấy được sự hủ bại của triều đình.

Trương Hiến Trung lại nổi dậy, La Nhữ Tài, Mã Thủ Ứng cũng nổi lên hưởng ứng, đến Cốc Thành hội họp với ông. Lý Tự Thành đang ẩn náu trong núi Thương Lạc cũng dựng cờ gióng trống, vượt huyện Vân, Hồ Bắc, tiến vào Hà Nam.

Hùng Văn Xán nghe tin nghĩa quân lại nổi dậy, lập tức điều Tả Lương Ngọc đưa đại binh đến tiễu trừ. Đại quân của Trương Hiến Trung mai phục ở núi La Hầu, phía Tây huyện Phòng, phái một đội quân ra đánh, giả vờ thua chạy, dẫn dụ quan quân vào núi. Phục binh vây đánh, hơn 1 vạn quan quân tan rã, La Đại bị bắt sống, Tả Lương Ngọc vứt bỏ mũ giáp mà chạy trốn, quân phù ấn tín đều thất lạc. Vua Sùng Trinh nổi giận, cách chức rồi giết chết Hùng Văn Xán, giáng Tả Lương Ngọc 3 cấp, cho theo quân chuộc tội. Tiếp theo, Sùng Trinh phái Đại học sĩ, Binh bộ Thượng thư Dương Tự Xương làm Đốc sư, Tổng đốc nắm quyền chỉ huy việc tiễu trừ nghĩa quân.

Dương Tự Xương đến Tương Dương, lại dùng đến các kế sách "4 đích", "6 cạnh", "10 mặt giăng lưới", tập hợp 10 vạn quân, tăng tiền lương lên 280 vạn, truyền hịch cho tướng lĩnh trấn thủ các phủ Hà Nam, Tứ Xuyên, Thiểm Tây, Vân Dương, ngăn giữ các nơi hiểm yếu, nhiệm vụ chủ yếu là tiễu trừ Trương Hiến Trung và Lý Tự Thành. Ban đầu, Trương Hiến Trung không nắm nắm được tình huống, liên tiếp gặp thất lợi, vô cùng bị động. Về sau thông qua tình báo, ông biết rõ tình hình của quan quân, bèn thuyết phục La Nhữ Tài, kết hợp 2 cánh quân, tăng cường lực lượng của nghĩa quân. Họ "dĩ tẩu chế địch", "tị thật kích hư", dùng chiến thuật thoát ẩn thoắt hiện đối phó với quan quân. Đồng thời, Trương Hiến Trung cũng tăng cường công tác tình báo, phái nhiều binh sĩ lanh lợi cải trang làm những người buôn bán nhỏ, thám thính tin tức khắp nơi. Trăm họ cũng thường báo cho nghĩa quân những động hướng của quan quân, còn dẫn đường cho họ. Nhờ nắm bắt địch tình, nghĩa quân hành động nhanh chóng, khiến quan quân trở tay không kịp. Nhưng rốt cục nghĩa quân vẫn nằm trong vòng vây của quan quân, nguy cơ bị tiêu diệt vẫn còn đó. Trương Hiến Trung biết rằng muốn phá tan kế sách của Dương Tự Xương, cần phải thoát ra ngoài.

Vào Xuyên chiến đấu
Tháng giêng nhuận năm Sùng Trinh thứ 13 (1640), Trương Hiến Trung bị Tả Lương Ngọc đánh bại, đưa quân vào Xuyên. Trên đường đi nghĩa quân lại bị Trịnh Sùng Kiệm và Tả Lương Ngọc giáp kích tại núi Mã Não, huyện Thái Bình, tổn thất nặng nề. Tiếp theo lại bị quân đội các nơi Hồ Quảng, Tứ Xuyên và Thiểm Tây đuổi theo chặn đánh, nghĩa quân liên tiếp thất bại, chạy đến núi Quy Châu, huyện Hưng An thì bị Tả Lương Ngọc ngăn lại vây đánh. Trương Hiến Trung lợi dụng mâu thuẫn giữa Tả và Dương Tự Xương, nhân lúc Tả buông lỏng, chạy khỏi Hưng An, hội họp với La Nhữ Tài. Ông lợi dụng mẫu thuẫn giữa Tứ Xuyên Tuần phủ Thiệu Tiệp Xuân và Dương Tự Xương, tập trung binh lực, tấn công dữ dội vào căn cứ phòng thủ của Thiệu ở Tân Ninh . Thiệu Tiệp Xuân không đề phòng, quan quân lập tức tan rã. Sau khi đột phá Tân Ninh, nghĩa quân có thể vào Xuyên, phá tan kế sách vây hãm rồi tiêu diệt nghĩa quân ở khu vực giao giới 3 tỉnh Ngạc, Xuyên, Thiểm của Dương Tự Xương.

Tháng 12, Dương Tự Xương hết cách, lại dùng đến biện pháp "chiêu an". Ông ta tuyên bố xá miễn cho La Nhữ Tài, chỉ không tha cho Trương Hiến Trung, ai bắt được Trương sẽ được thưởng muôn lạng vàng, phong làm Hầu tước. Ngày hôm sau, trên bức tường nơi Dương Tự Xương đóng quân xuất hiện bố cáo: "Người nào chém được đầu của Đốc sư, được thưởng 3 đồng bạc".

Tháng giêng năm Sùng Trinh thứ 14 (1641), Trương Hiến Trung bị Tả Lương Ngọc đuổi kịp ở thành Hoàng Lăng, huyện Khai; Tả bộ Tham tướng Lưu Sĩ Kiệt, Du kích Quách Khai Lực của quan quân lập tức ra đánh. Nghĩa quân lấy sức nhàn chống sức mỏi, Trương Hiến Trung kéo một đội tinh binh quấn lấy phía sau của quan quân mà đánh. Tả Lương Ngọc bỏ chạy, Lưu, Quách bị giết, quan quân tử thương quá nửa, nghĩa quân thu được toàn thắng.

Nhắm đến Ngạc Trung
Tiếp theo, Trương Hiến Trung đưa quân rời Xuyên, hành quân suốt 1 ngày đêm, thẳng đến Ngạc Trung. Khi nghĩa quân đến Đương Dương, quan quân ở đây không hề hay biết, Trương Hiến Trung làm một bài ca dao chế giễu quan quân: "Trước có Thiệu Tuần phủ (Thiệu Tiệp Xuân), thường đến múa góp vui; sau có Liêu Tham quân (Liêu Đại Hanh), không đánh theo ý ta. Hay như Dương các bộ (Dương Tự Xương), cách ta 3000 dặm."

Tháng 2, Trương Hiến Trung chiếm được Tương Dương, thu được một lượng lớn quân nhu tiền lương. Ông đem 10 vạn lạng bạc ra chẩn tế dân đói, xử tử Tương vương Chu Dực Minh và Quý Dương vương Chu Thường Pháp. Nghĩa quân được trăm họ ủng hộ, hoan vô vang trời. Dương Tự Xương nghe tin Trương Hiến Trung rời Xuyên, vội vã trở về Nghi Xương. Tại Sa Thị nghe tin Lý Tự Thành công phá Lạc Dương, giết chết Phúc vương, ông ta biết tội chết khó tránh, lo sợ mà qua đời. Tả Lương Ngọc bị tước chức, lĩnh binh chuộc tội.

Nghĩa quân lại vượt Trường Giang hạ được Phàn Thành, hợp binh với La Nhữ Tài tiến lên phía Bắc. Tháng 4, họ không hạ được Ứng Sơn, chuyển sang đánh Tùy Châu, chiếm được. Tháng 6, Trương Hiến Trung đưa quân đánh Nam Dương, tính lấy Tín Dương ở phía Đông. Tháng 7, Trương Hiến Trung lại phá được Vân Tây, đến Tín Dương. Tháng 8, Tả Lương Ngọc đưa quân đuổi kịp Trương Hiến Trung ở Tín Dương, nghĩa quân đại bại; Trương Hiến Trung ôm vết thương ra khỏi Thương Thành, chạy theo hướng Anh Sơn, lại bị Vương Doãn Thành đánh bại, bộ hạ tan rã, chỉ còn vài chục kỵ binh đi theo. Trước đó, La Nhữ Tài và Trương Hiến Trung bất đồng ý kiến, đã chạy đến đầu hàng Lý Tự Thành. Sau trận thua ở Tín Dương, ông cũng đến đầu hàng Lý. Nhưng Lý Tự Thành thấy ông không có ý định khuất phục nên muốn giết đi, nhờ La Nhữ Tài ngăn cản. La tặng riêng cho ông 500 kỵ binh, Trương Hiến Trung từ Hà Nam qua An Huy tiến xuống phía đông. Lúc này Lý Tự Thành tấn công Khai Phong, người thay thế Dương Tự Xương là Thiểm Tây Tổng đốc kiêm Đốc sư Đinh Khải Duệ và Tả Lương Ngọc vội vàng đưa quân lên phía Bắc cứu viện Khai Phong. Cuối năm, Trương Hiến Trung thừa cơ phá Bạc Châu, tiến vào khu vực Anh Sơn, Hoắc Sơn, gặp gỡ Cách, Tả ngũ doanh , thanh thế của nghĩa quân lại được chấn hưng.

Tiến công Hồ Quảng
Tháng 2 năm Sùng Trinh thứ 15 (1642), Trương Hiến Trung soái nghĩa quân mới tập hợp tấn công phá được Thư Thành, Lục An, tiến chiếm Lư Châu, giết Tri phủ Trịnh Lý Tường. Lại liên tiếp hạ Vô Vi, Lư Giang, rồi tại Sào Hồ huấn luyện thủy quân. Tiếp theo lại đánh bại quan quân của Tổng binh quan Hoàng Đắc Công, Lưu Lương Tá. Thắng lợi của nghĩa quân Trương Hiến Trung khiến cho Giang Nam chấn động, Phượng Dương Tổng đốc Cao Đấu Quang, An Khánh Tuần phủ Trịnh Nhị Dương bị đổi đi, Mã Sĩ Anh lại được dùng. Tháng 10, Trương Hiến Trung bị Lưu Lương Tá đánh bại, chạy về Đan Thủy ở phía Tây. Cách, Tả ngũ doanh lên phía Bắc đầu hàng Lý Tự Thành. Tả Lương Ngọc vì tránh Lý, rút hết quân Hồ Quảng tiến xuống phía Đông, Trương Hiến Trung thừa cơ đánh chiếm Hoàng Mai.

Tháng giêng năm Sùng Trinh thứ 16 (1643), Trương Hiến Trung nhân đêm tối đánh hạ Đan Châu. Tháng 3, liên tiếp hạ được Đan Thủy, Hoàng Châu, Ma Thành. Tại Ma Thành, ông chiêu mộ được mấy vạn người. Tháng 5, nghĩa quân giành được Hán Dương ở phía Tây, từ cù lao Áp Đản (ấp trứng) vượt qua Trường Giang, nhanh chóng đánh chiếm phủ thành Vũ Xương. Quan lại giữ thành nghe tin đã bỏ trốn. Binh sĩ mà Sở vương Chu Hoa Khuê chiêu mộ làm nội ứng, mở rộng cửa thành đón nghĩa quân. Trương Hiến Trung sau khi giết chết Sở vương, lấy được hàng trăm vạn lạng vàng bạc, dùng mấy trăm cỗ xe chở không hết. Nghĩa quân phân phát hơn 600 vạn lạng bạc nhằm chẩn tế dân đói ở các nơi Vũ Xương, Hán Dương, Lục An,…

Xưng Đại Tây vương
Tại Vũ Xương, Trương Hiến Trung tự xưng "Đại Tây vương", kiến lập chính quyền nông dân Đại Tây. Ông thiết lập 6 bộ và 5 quân Đô đốc phủ, ủy nhiệm quan lại địa phương. Đổi Vũ Xương gọi là phủ Thiên Thụ, Giang Hạ gọi là huyện Thượng Giang, rồi mở khoa thi chọn lấy nhân tài, cả thảy 30 tiến sĩ, 48 thiện sanh, đều ban cho quan chức ở châu huyện. Bấy giờ, Lý Tự Thành cũng đã xưng Vương, đối với việc Trương Hiến Trung chiếm cứ Vũ Xương vô cùng bất mãn, sai người đến chúc mừng: "Lão hồi hồi  đã hàng, Tào Cách Tả  đều chết; sắp đến ngươi rồi!" Lúc này, Tả Lương Ngọc đưa quân lên phía tây, rất nhiều quan lại Đại Tây bị bắt giết, Trương Hiến Trung sợ hãi, tính đến việc không xưng Vương nữa. Tháng 8, Trương Hiến Trung tiến xuống Hồ Nam ở phía Nam, lấy 20 vạn trọng binh đánh chiếm Nhạc Châu. Sau đó tiến đánh Trường Sa, Tổng binh Doãn Tiên Dân, Hà Nhất Đức của nhà Minh đầu hàng.

Trương Hiến Trung sau khi chiếm được Trường Sa, tuyên bố miễn 3 năm thuế lương thực. Tiếp đó, lại đánh lấy Hành Châu và các châu huyện sở thuộc, đến những nơi này, nghĩa quân kỷ luật nghiêm minh. Người đời Thanh Lưu Hiến Đình chép rằng: "Tôi nghe Trương Hiến Trung đến Hành Châu, không giết người nào, còn hỏi về Lâu thánh công , quả nhiên như vậy."

Đồng thời với nghĩa quân đánh chiếm Vũ Lăng, Trương Hiến Trung lĩnh binh hướng về Bình Hương, Giang Tây tiến công, phá Vạn Tái, chia quân 2 lộ đánh hạ Viên Châu. Sau đó Tả Lương Ngọc đưa quan quân phản công, giành lại Viên Châu, nhưng vì bộ hạ của ông ta bạo ngược, triều đình đành phải cho ông ta rút về, chiêu mộ binh sĩ đại phương trấn thủ. Trương Hiến Trung tận dụng thời quan quân được điều động, liên tiếp chiếm được các huyện Cát Thủy, Vĩnh Tân, An Phúc, Thái Hòa, rồi cắt đặt quan lại địa phương, an ủi trăm họ, một lần nữa giành lại Viên Châu. Tháng 12, Giang Tây Tổng đốc Lữ Đại Khí đưa quân phản công, các huyện Cát An… trước sau lại mất đi. Trương Hiến Trung bị cản trở ở Giang Tây, đành đưa quân về Nhạc Châu. Triều đình vội phái Tả Lương Ngọc dời đến giữ Vũ Xương, chia quân 2 lộ, một đánh Nhạc Châu, một đánh Viên Châu, Giang Tây, 2 nơi này đều bị quan quân giành lại. Trương Hiến Trung quyết định lên phái bắc, tại Gia Ngư , men theo một dải bờ sông mai phục bộ đội, đánh bại quân đội tinh nhuệ của Tả Lương Ngọc, khiến Tả không thể chấn hưng trở lại. Trương Hiến Trung thu hàng quan quân ở dọc đường, biên chế làm "Tân Phụ quân", thế lực càng thịnh vượng hơn cả lúc trước. Bấy giờ, Trương Hiến Trung khống chế 1 khu vực rộng lớn bao gồm: toàn bộ Hồ Nam, nam bộ Hồ Bắc, Quảng Đông, bắc bộ Quảng Tây. Vì muốn phát triển trong tương lại, ông quyết định tiến đánh Tứ Xuyên.

Lại đánh Tứ Xuyên
Tháng giêng năm Sùng Trinh thứ 17 (1644), Trương Hiến Trung đưa quân lên đường hướng về Tứ Xuyên. Nghĩa quân phá được Quỳ Châu, đến huyện Vạn, nước dâng cao nên đóng quân ở lại 3 tháng. Tiếp đó, liên tiếp phá Lương Sơn, Trung Châu và Phù Châu, đánh bại Tổng binh Tào Anh, phá Phật Đồ quan. Tứ Xuyên Tổng binh Tần Lương Ngọc đưa quân đến đánh cũng bị nghĩa quân đánh bại. Sau khi nghĩa quân phá Lư Châu, ngày 21/06 chiếm được trọng trấn của Xuyên Bắc là Trùng Khánh. Một loạt Tông thất và quan lại nhà Minh như Thụy vương Chu Thường Hạo, Tuần phủ Trần Sĩ Kì, Binh bộ Phó sứ Trần Huân, Tri phủ Vương Hành Kiệm… từ Hán Trung đến, đều bị nghĩa quân bắt được đem ra xử tử. Ngày 04/07, Trương Hiến Trung mệnh cho Lưu Đình Cử giữ Trùng Khánh, tự mình đưa quân đi đánh thủ phủ của Tứ Xuyên là Thành Đô. Dọc đường đi các châu huyện nghe tin đều tan vỡ, lửa cháy hàng trăm dặm không dứt, Thành Đô chấn động. Tứ Xuyên Tuần phủ Long Văn Quang từ Thuận Khánh đến chi viện Thành Đô, lại điều Tổng binh Lưu Trấn Phiên đưa thổ binh vùng phụ cận đến giữ thành. Vào lúc quân Minh tập trung về Thành Đô, Trương Hiến Trung sai bộ hạ giả làm viện binh, chạy bừa vào thành, Long Văn Quang không thể phân biệt được. Ngày 07/08, nghĩa quân 4 mặt đánh thành, trong ứng ngoài hợp, trong 3 ngày thành bị phá.

Ngày 09/08, nghĩa quân hạ được Thành Đô. Thành Đô vương Chu Chí Chú, Thái Bình vương Chu Chí Lục tự sát, các quan viên chủ yếu của nhà Minh ở Tứ Xuyên là Tuần phủ Long Văn Quang, Tuần án Ngự sử Lưu Chi Bột, Án sát Phó sứ Trương Kế Mạnh… vì chống cự không đầu hàng, đều bị nghĩa quân xử tử. Ban đầu, Lý Tự Thành sai Mã Kha vào Xuyên, đánh chiếm Thuận Khánh. Tự Thành mệnh cho Mã Kha đóng giữ Miên Châu, Trương Hiến Trung phái Ngải Năng Kì đến đánh không được, tự mình đến chỉ huy, Mã Kha thua chạy về Hán Trung. Tháng 10, Lý Định Quốc đánh chiếm Bảo Ninh; Tôn Khả Vọng hạ Long An, sai Vương Vận Hành giữ lấy, lại đưa quân đánh Mậu Châu, phá được. Tiếp đó, Ngải Năng Kì lại đánh chiếm Nhã Châu. Đến đây, phần lớn Tứ Xuyên đã bị quân khởi nghĩa Trương Hiến Trung khống chế.

Kiến lập chính quyền Đại Tây
Ngày 16/11, Trương Hiến Trung tại Thành Đô xưng Đế, đặt quốc hiệu là Đại Tây, đổi niên hiệu là Đại Thuận, lấy Thành Đô làm Tây kinh. Sau khi kiến lập chính quyền Đại Tây, sắp đặt Tả Hữu Thừa tướng, 6 bộ Thượng thư và quan viên văn võ. Mệnh cho Uông Triệu Lân làm Tả Thừa tướng, Nghiêm Tích Mệnh làm Hữu Thừa tướng. Lấy Vương Quốc Lân, Giang Đỉnh Trấn, Cung Hoàn Kính làm Thượng thư. Chính quyền Đại Tây ban hành "Thông Thiên lịch", đặt cục đúc tiền làm ra "Đại Tây thông bảo" để lưu hành. Mở khoa thi, tuyển lấy 30 tiến sĩ, cho nhậm chức ở châu huyện. Chính quyền Đại Tây tuyên bố miễn tô thuê 3 năm đối với trăm họ các dân tộc Tây Nam. Hiệu lệnh của Trương Hiến Trung nghiêm ngặt, không cho phép tự ý chiêu binh, không cho phép nhận bất cứ thứ gì của dân, không cho phép lấy con gái bản địa làm vợ… Ông phong 4 người con nuôi làm Vương, Tôn Khả Vọng làm Bình Đông vương, Lưu Văn Tú làm Phủ Nam vương, Lý Định Quốc làm An Tây vương, Ngải Năng Kì làm Định Bắc vương.

Về quân sự, chính quyền Đại Tây đặt ra Ngũ quân Đô đốc phủ, Trung quân Vương Thượng Lễ, Tiền quân Vương Định Quốc, Hậu quân Phùng Song Lễ, Tả quân Mã Nguyên Lợi, Hữu quân Trương Hóa Long. Chia quân làm 120 doanh, lấy Hổ Uy, Báo Thao, Long Thao, Ưng Dương làm Túc vệ, đặt chức Đô đốc để lĩnh các doanh ấy. Ngoài thành đặt 10 doanh lớn, 12 doanh nhỏ, ở giữ đặt Lão doanh, còn gọi là Ngự doanh, là nơi ở của Trương Hiến Trung. Lại mệnh Tôn Khả Vọng làm Bình Đông Tướng quân, coi 19 doanh; Lý Định Quốc làm An Tây Tướng quân, coi 16 doanh; Lưu Văn Tú làm Phủ Nam Tướng quân, coi 15 doanh; Ngải Năng Kì làm Định Bắc Tướng quân, coi 20 doanh.

Không lâu sau, tướng lĩnh nhà Minh là Tằng Anh, Lý Chiêm Xuân, Vu Đại Hải, Vương Tường, Dương Triển, Tào Huân… các nơi nối nhau tụ tập binh mã, tập kích quân đội Đại Tây, giết chết quan viên Đại Tây ở địa phương, gây ra sự uy hiếp rất lớn lên chính quyền Đại Tây. Đối với việc này, Trương Hiến Trung tiến hành trấn áp quyết liệt.

Trương Hiến Trung mệnh cho Tôn Khả Vọng đi lấy Hán Trung, bị bộ tướng của Lý Tự Thành là Hạ Trân kích bại. Trương Hiến Trung tự mình làm cứu viện, đi ngang qua núi Thất Khúc, Tử Đồng, ngước lên trông thấy miếu thần, ghi là họ Trương, liền nói: "Đây là tổ tiên của tôi", rồi truy tặng tôn hiệu, gọi Thủy tổ Cao Hoàng đế. Mệnh cho sửa sang tòa miếu và khắc đá ghi lại việc này.

Bộ tướng Lưu Tiến Trung vào ở Bảo Ninh phủ, bộ tướng Mã Nguyên Lợi phá được Thuận Khánh rồi giữ ở đấy. Sau tết Nguyên Đán năm Ất Dậu (1645), mồng 3 tết Trương Hiến Trung nói với bộ hạ rằng: "Tam Quốc về sau, Trung Nguyên của nhà Hán cũng nối liền với Tứ Xuyên, nay ta định đô ở Xuyên, không lấy Hán Trung, sao tránh được người ta được Lũng lại muốn Thục!? Nghe nói Sấm vương sai Mã Hoảng giữ Hán Trung, Hoảng tài năng tầm thường, chẳng giữ được bao lâu, ngày sau ông ta thay người có năng lực đến, thì khó mà lấy được." Nhằm đảm bảo cho sự an toàn của Tứ Xuyên, ông phái Bình Đông, Hổ Uy 2 tướng đi về phái bắc bình định khu vực Hán Nam. Lại mệnh cho Đô đốc Trương Quảng Tài sớm diệt Tằng Anh, để mở ra con đường tiến xuống phía đông. Ngày 16, 2 cánh quân trên cùng xuất phát, không biết Lý Tự Thành đã thay Mã Hoảng bằng Hạ Trân. Kết quả 3 vạn binh mã Đại Tây bị Hạ Trân đánh bại.

Đấu tranh kháng Thanh
Mùa hạ năm Đại Thuận thứ 2, tức là Thuận Trị thứ 2 nhà Thanh (1645), chính quyền Phúc vương (Hoằng Quang Đế) nhà Nam Minh diệt vong. Nhà Thanh một mặt phái Hà Lạc Hội làm Định Tây Tướng quân, tiến đánh Tứ Xuyên, một mặt hạ chiếu thư dụ hàng Trương Hiến Trung. Chiếu thư nói rằng: "Trương Hiến Trung gây ra nhiễu loạn, đều là việc ở triều Minh… Trương Hiến Trung nếu như hiểu thiên thời, đưa quân về hàng, đương nhiên được thăng quan phát tài, con cháu đời đời, mãi hưởng phú quý… Nếu chần chừ ngó nghiêng, không sớm đầu hàng, đại quân kéo đến, hối hận không kịp." Trương Hiến Trung lại càng quyết tâm kháng Thanh. Lúc này, Hà Lạc Hội bị nghĩa quân Thiểm Tây ngăn trở, vẫn chưa thể tiến vào Tứ Xuyên.

Chính quyền Đại Tây và quân đội nông dân của Trương Hiến Trung khi đó không những phải chống lại tàn dư quân đội nhà Minh, mà còn phải tranh đấu với địa chủ vũ trang ở Tứ Xuyên. Nguyên Xuyên Thiểm Tổng đốc vẫn nhậm nguyên chức, chính quyền Nam Minh còn phái nguyên Đại học sĩ Vương Ứng Hùng làm Binh bộ Thượng thư, Tổng đốc Xuyên, Hồ, Vân, Quý quân vụ, được ban Thượng Phương bảo kiếm tiện bề làm việc, đóng quân ở Tuân Nghĩa, chủ trì việc chống lại Trương Hiến Trung. Tháng 3 năm ấy, Tứ Xuyên Tuần phủ Mã Càn phái Phó tướng Tằng Anh mang quân phá được Trùng Khánh. Tiếp theo, các cánh quân đến hội binh với Vương Ứng Hùng ở Tuân Nghĩa, là các Phó tướng Dương Triển, Đồ Long, Mạc Tông Văn, Giả Đăng Liên… xin khôi phục Xuyên Nam. Ban đầu lấy Cam Lương Thần làm Tổng thống, phó là Hầu Thiên Tích, Đồ Long, hợp với Tham tướng Dương Triển, du kích Mã Ứng Thí, Dư Triêu Tông đều mang quân đến, được 3 vạn người. Vào tháng 3 phá được Tự Châu, quân Đại Tây tổn thất hơn ngàn người. Khi Phó tướng Tào Anh, Tham chánh Lưu Lân Trường cùng nhóm bộ tướng Vu Đại Hải, Lý Chiêm Xuân, Trương Thiên Tương,… đều chịu sự chỉ huy của Phàn Nhất Hành, có hơn 10 vạn quân. Họ đều không ngừng tấn công quân đội nông dân, hòng thu hồi đất đai đã mất.

Khi Trương Hiến Trung đóng quân ở phố Kim Sơn, muốn răn đe những binh sĩ trong đơn vị Tân Phụ không chịu gắng sức chiến đấu, Lưu Tiến Trung can rằng: "Sinh linh không thể giết bừa." Trương Hiến Trung không nghe, ngược lại điều Lưu trở về Kim Sơn gặp mặt, Lưu nghi ngờ, bèn chạy lên phía bắc đầu hàng nhà Thanh.

Đầu năm Đại Thuận thứ 3 (1646), nhà Thanh phái Túc Thân vương Hào Cách làm Tĩnh Viễn Đại tướng quân và Ngô Tam Quế thống soái đại quân Mãn Hán, toàn lực tiến đánh quân đội nông dân Đại Tây. Lúc này Tham tướng Dương Triển nhà Minh đã giành lại các châu huyện ở Xuyên Nam, đưa quân Bắc tiến, cùng quân đội của Trương Hiến Trung giao chiến ở trấn Giang Khẩu, huyện Bành Sơn. Trương Hiến Trung đại bại, lui về Thành Đô. Dương Triển dần áp sát mặt nam của Thành Đô, Vương Ứng Hùng lại phái Tằng Anh làm Tổng binh, Vương Tường làm Tham tướng, liên quân tấn công, ngăn cản quân đội Đại Tây tiến xuống phía đông. Họ tấn công ráo riết quân đội nông dân, uy hiếp nặng nề chính quyền Đại Tây. Đối với việc này, Trương Hiến Trung lấy cứng chọi cứng, kiên quyết đánh trả. Tháng 5, Hào Cách soái quân Thanh chiếm được Hán Trung.

Tháng 7, vì muốn lên Thiểm Tây ở phía Bắc nhằm chống lại quân Thanh, Trương Hiến Trung quyết định rời bỏ Thành Đô. Ông giết hết thê thiếp, con trai của ông còn nhỏ tuổi, cũng bị đánh chết. Ông nói với Tôn Khả Vọng: "Ta cũng là một anh hùng, không thể để con nhỏ lại cho người ta cầm tù, ngươi cuối cùng chính là thế tử của ta vậy. Nhà Minh đã 300 năm ở ngôi chính thống, chưa hẳn đã dứt, cũng là ý trời. Con trai của ta, nếu ngươi muốn về với nhà Minh, cũng không phải là hành vi bất nghĩa." Tiếp đó, Trương Hiến Trung chia quân của mình làm 4, rồi mệnh cho "4 vị tướng quân" (Tôn Khả Vọng, Lý Định Quốc, Lưu Văn Tú, Ngải Năng Kì), đều đưa hơn 10 vạn quân tiến đến Thiểm Tây. Giữa tháng 9, Trương Hiến Trung đưa quân rời khỏi Thành Đô, lên phía Bắc chống lại quân Thanh. Tháng 11, Trương Hiến Trung đóng quân ở núi Phượng Hoàng, Tây Sung.

Cái chết
Quân Thanh dùng phản tướng Lưu Tiến Trung của quân Đại Tây làm hướng đạo tiến vào Xuyên Bắc. Ngày 26/11 năm Thuận Trị thứ 3 (1646), Hào Cách phái tướng lĩnh là Hộ quân Thống lĩnh Ngao Bái, trang bị gọn nhẹ để tiến quân, hòng bất ngờ tập kích nghĩa quân. Rạng sáng ngày 27, quân Thanh cùng quân đội của Trương Hiến Trung cách khe Thái Dương đối mặt, lập tức phát động tấn công. Trương Hiến Trung lập tức ứng chiến, chỉ huy quân đội nông dân chia ra mã bộ 2 hướng đánh trả quân Thanh. Bấy giờ, đại quân của Hào Cách vừa đến, sai Tham lĩnh Cách Bố Khố đánh vào cánh phải, Đô thống Chuẩn Tháp tấn công cánh trái của nghĩa quân. Chiến đấu vô cùng kịch liệt, tướng lĩnh Thanh là Cách Bố Khố bị giết chết, quân nông dân cũng tổn thất nặng nề.

Trương Hiến Trung không kịp chuẩn bị, nghe tin binh đến, chỉ khoác trên mình một chiếc áo chẽn dài chừng nửa cánh tay, hông giắt 3 mũi tên; dẫn nha tướng đến bờ sông quan sát hình thế. Lưu Tiến Trung chỉ cho tướng Thanh biết: "Đấy là Bát Đại vương!", tướng Thanh bắn tên ngầm, Trương Hiến Trung không may trúng tên, khi mất chưa tròn 40 tuổi.

Sau khi ông mất, bộ hạ đem xác bọc gấm, chôn ở nơi vắng vẻ, rồi trốn đi.

Bộ tướng của Trương Hiến Trung là Tôn Khả Vọng giết chết tướng nhà Minh là Tằng Anh đang giữ Trùng Khánh, dẹp bỏ trở ngại, tiến về Quý Châu ở phía Nam. Về sau, họ liên kết với chính quyền Nam Minh tiếp tục kháng Thanh, đến gần 20 năm sau, những năm đầu thời Khang Hi mới chấm dứt.

Các nghi vấn về Trương Hiến Trung

1000 thuyền chở bạc bị chìm
Truyền thuyết kể rằng: Hơn 300 năm trước, Trương Hiến Trung mang theo 1000 con thuyền chở các thứ vàng bạc châu báu mà cả đời ông đánh cướp được, đến bến Lão Hổ, trấn Giang Khẩu, huyện Bành Sơn thì bị tướng nhà Minh Dương Triển bất ngờ tập kích, phần lớn đội thuyền đều chìm xuống sông.

Ngày 20 tháng 4 năm 2005, một đội thi công cho công trình thủy lợi của huyện Bành Sơn ở bến Lão Hổ, sông Dân, trong khi dùng máy xúc đã đào lên 10 đĩnh lớn bạc trong một xác tàu hàng bị đắm. Qua sơ bộ giám định, cán bộ huyện Bành Sơn cho rằng đây là quan ngân của nhà Minh. Vào 10 giờ 30 phút buổi trưa ngày hôm đó, theo báo "Hoa Tây đô thị": tại khu vực phụ cận cầu sông Dân, khi máy xúc đào sâu 3m dưới lòng sông của bến Lão Hổ, đã đưa lên một cái cây đã mục ruỗng, bên trong ruột có chứa bạc. Nhưng người ta không tìm thấy gì khác nữa trong khu vực.

Cho đến nay, sự thật về những con thuyền chở bạc của Trương Hiến Trung vẫn là một bí ẩn.

Tranh luận về vấn đề "Trương Hiến Trung đồ Thục"
Theo "Minh hội yếu", quyển 50, dân số Tứ Xuyên vào năm Vạn Lịch thứ 6 (1578) là 310 vạn 2730. Theo "Tứ Xuyên đạo chí", quyền 17, vào năm Khang Hi thứ 14 (1685) là 270 vạn 8090. Hơn 30 vạn người mất đi, có phải là do Trương Hiến Trung khi còn ở Tứ Xuyên, đã nhiều lần tiến hành đồ sát, như nhà Thanh và giới nhà văn đương thời tố cáo?

Những buộc tội đối với Trương Hiến Trung
Trong tác phẩm "Trương Hiến Trung đồ Thục ký" do nhà Thanh biên soạn và tu đính sử liệu, chép rằng: năm Thuận Trị thứ 3 (1646), Trương Hiến Trung phải rời bỏ Thành Đô, trong lúc tuyệt vọng, đã tiến hành tàn sát, đốt phá Tứ Xuyên, gây ra thảm cảnh "trông ngóng ngàn dặm, không một bóng người"; là nguyên nhân gây ra sự thiếu hụt hơn 30 vạn người nêu trên. Ngoài ra, hơn 700 quan viên Đại Tây theo Trương Hiến Trung rời khỏi Thành Đô, đến khi ông tử trận ở núi Phượng Hoàng, chỉ còn 25 người, đều là bị ông giết hại.

Hơn 100 năm sau, Bành Tuân Tứ  trong 4 quyển "Thục bích" đã mô tả một cách sống động những cuộc đồ sát cực kỳ tàn nhẫn của Trương Hiến Trung ở Tứ Xuyên. Nhà văn Lỗ Tấn trong "Ký thuật", dựa vào tư liệu của "Thục bích", bày tỏ sự căm phẫn đối với Trương Hiến Trung và quân đội nông dân của ông.

Bành Tôn Di trong "Bình khấu chí" chép rằng: Vào năm Sùng Trinh thứ 8, Trương Hiến Trung phá hủy Phượng Dương, sĩ dân bị giết đến mấy vạn, mổ bụng đàn bà chửa, nướng trẻ con trên ngọn giáo, đốt trụi nhà cửa công tư hơn 2650 gian. Năm ấy Trương Hiến Trung chiếm Hòa Châu, ra tay vô cùng độc ác: trói người chồng rồi cưỡng dâm người vợ; buộc người cha phải cưỡng dâm con gái; trói đàn bà chửa vào cột, đoán xem trong bụng là nam hay nữ, rồi mổ ra xem; ném trẻ con vào chảo đang nóng, xem chúng nhảy nhót làm vui; … bắt đi hàng vạn trai gái, trên đường đi không thể mang theo nên giết sạch. Về sau, trong "Thanh giáo nhập Xuyên ký", các giáo sĩ truyền giáo người phương Tây cũng chép tương tự.

Con trai của Hoa Dương Huyện lệnh Thẩm Vân Tộ (bị quân Đại Tây giết chết) là Thẩm Tuân Úy trong "Thục nạn tự lược" chép rằng: Trương Hiến Trung phá hủy Thành Đô, mấy tòa điện của Vương phủ không thể đốt, thì rưới dầu từ trên cao xuống, rồi mới châm lửa. 2 trụ đá Bàn Long, là vật rất lớn, thì đem quấn lụa mấy chục lớp, tẩm dầu ba ngày, châm lửa thì trụ gãy. Quân đội của Trương Hiến Trung đến Tây Sung, không còn trăm họ để giết, thì giết sĩ tốt của mình, một ngày giết 1, 2 vạn người.

Những biện hộ cho Trương Hiến Trung
Tháng 11 năm 2009, học giả Trịnh Quang Lộ sau nhiều năm nghiên cứu, dựa trên nhiều sử liệu, đã xuất bản "Trung Quốc 300 niên lai lịch sử đại huyền án – ‘Trương Hiến Trung tiễu Tứ Xuyên’", là tác phẩm trọng điểm trong năm của Nhà xuất bản Dân tộc Tứ Xuyên.

Tác phẩm phản ánh quá trình thành lập và tiêu vong của chính quyền nông dân Đại Tây, ảnh hưởng của nó đối với lịch sử Trung Quốc, đánh giá một cách trung thực về hình tượng lịch sử của Trương Hiến Trung. Tác phẩm cũng nêu rõ:
 Năm 1646, Trương Hiến Trung mất, nhà Thanh tuyên bố đã dẹp được hơn 130 doanh, bình xong Tứ Xuyên. Nhưng thật ra, mãi đến năm 1659, nhà Thanh mới chiếm được Trùng Khánh. Phải trải qua 13 năm chiến loạn, nhà Thanh không thể đổ hết trách nhiệm của việc tỉnh Tứ Xuyên thiếu hụt dân số lên đầu Trương Hiến Trung được.
 Một tờ thiếp của quân Thanh vào năm 1649 công cáo: "dân – giặc lẫn lộn, hoặc giết cả thành, hoặc giết con trai giữ lại con gái."
 Thêm nữa, nếu Tứ Xuyên "trông ngóng ngàn dặm, không một bóng người" thì lấy ai để phản kháng nhà Thanh suốt 13 năm!?

Bia "Thất sát" và bia "Thánh dụ"
Sau khi Trương Hiến Trung tử trận, nhà Thanh tuyên bố tìm được trong quan thự của ông một tấm bia, vì văn bia có 7 chữ "sát" nên gọi là bia "Thất sát". Văn bia như sau: "thiên sanh vạn vật dĩ dưỡng nhân; nhân vô nhất thiện dĩ báo thiên; sát, sát, sát, sát, sát, sát, sát".

Bia "Thất sát" để lại một ấn tượng sâu sắc trong văn hóa Trung Quốc. Trong một thời gian dài, người ta xem Trương Hiến Trung như một ác nhân cực kỳ ghê sợ, một Ma vương giết người không gớm tay,…

Năm 1934, một nhà truyền giáo người Anh tìm được trong một ngôi mộ tập thể ở Quảng Hán một tấm bia, được xác định là của Trương Hiến Trung, gọi là 1 bia "Thánh dụ", văn bia như sau: "thiên sanh vạn vật dữ nhân; nhân vô nhất vật dữ thiên; quỷ thần minh minh, tự tư tự lượng" Lời văn không có chút sát khí nào, hoàn toàn khác hẳn với bia "Thất sát". Bia "Thánh dụ" ngày nay đã được chuyển về công viên Quảng Hán.

Xem thêm
 Lý Tự Thành
 Lý Định Quốc
 Nhà Minh
 Minh Tư Tông
 Dương Tự Xương
 Tả Lương Ngọc
 Tần Lương Ngọc

Tham khảo
 Minh sử
 Nam Minh sử – Cố Thành
 Minh mạt nông dân chiến tranh sử – Cố Thành
 Tuy khấu kỷ lược – Ngô Vỹ Nghiệp
 Thanh sử cảo
 Lý Tự Thành, Trương Hiến Trung khởi nghĩa – Hồ Doãn Cung

Chú thích

Người Thiểm Tây
Khởi nghĩa cuối đời Minh
Quân nổi dậy Trung Quốc
Người nhà Minh
Vua Trung Quốc
Mất năm 1647
Sinh năm 1606
Người nhà Thanh


title: Oides collaris

text:
Oides collaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Conan

text:
Conan  có thể đề cập đến:

Conan Gray, nam ca sĩ kiêm sáng tác nhạc người Mĩ
Arthur Conan Doyle (1859-1930), tiểu thuyết gia người Anh
Conan the Barbarian, bộ phim Mỹ phát hành năm 1982
Future Boy Conan, bộ truyện tranh và hoạt hình Nhật Bản
Thám tử lừng danh Conan, bộ truyện tranh và hoạt hình Nhật Bản
Edogawa Conan, tên khác của Kudo Shinichi, nhân vật chính của bộ truyện


title: Zygaena

text:
Zygaena là một chi bướm đêm thuộc họ Zygaenidae.

Các loài

 Zygaena afghana
 Zygaena algira
 Zygaena alluaudi
 Zygaena angelicae Ochsenheimer, 1808
 Zygaena anthyllidis Boisduval, 1828
 Zygaena aurata Blachier, 1905
 Zygaena beatrix
 Zygaena brizae (Esper, 1800)
 Zygaena cambysea
 Zygaena carniolica (Scopoli, 1763)
 Zygaena centaureae Fischer v. Waldheim, 1832
 Zygaena chirazica Reiss, 1938
 Zygaena christa Reiss & Schulte, 1967
 Zygaena cocandica
 Zygaena contaminei Boisduval, 1834
 Zygaena corsica Boisduval, 1828
 Zygaena cuvieri Boisduval, [1828]
 Zygaena cynarae (Esper, 1789)
 Zygaena dorycnii Ochsenheimer, 1808
 Zygaena ecki
 Zygaena ephialtes (Linnaeus, 1767)
 Zygaena erythrus (Hübner, 1806)
 Zygaena escalerai
 Zygaena excelsa
 Zygaena exulans – Mountain Burnet (Hohenwarth, 1792)
 Zygaena fausta (Linnaeus, 1767)
 Zygaena favonia
 Zygaena felix
 Zygaena filipendulae – Six-spotted Burnet (Linnaeus, 1758)
 Zygaena formosa
 Zygaena fraxini Ménétriés, 1832
 Zygaena graslini Lederer, 1855
 Zygaena haberhaueri
 Zygaena haematina
 Zygaena hilaris Ochsenheimer, 1808
 Zygaena hindukushi Koch, 1937
 Zygaena ignifera Korb, 1897
 Zygaena johannae Le Cerf, 1923
 Zygaena laeta (Hübner, 1790)
 Zygaena lavandulae (Esper, 1783)
 Zygaena lonicerae – Narrow-Bordered Five-Spot Burnet (Scheven, 1777)
 Zygaena loti (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Zygaena loyselis
 Zygaena lydia Staudinger, 1887
 Zygaena magiana
 Zygaena manlia
 Zygaena marcuna
 Zygaena maroccana Rothschild, 1917
 Zygaena minos (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Zygaena nevadensis Rambur, 1858
 Zygaena niphona
 Zygaena occitanica (Villers, 1789)
 Zygaena olivieri
 Zygaena orana Duponchel, 1835
 Zygaena osterodensis Reiss, 1921
 Zygaena oxytropis Boisduval, 1828
 Zygaena persephone
 Zygaena punctum Ochsenheimer, 1808
 Zygaena purpuralis (Brünnich, 1763)
 Zygaena rhadamanthus (Esper, 1789)
 Zygaena romeo Duponchel, 1835
 Zygaena rosinae
 Zygaena rubicundus (Hübner, 1817)
 Zygaena rubricollis
 Zygaena sarpedon (Hübner, 1790)
 Zygaena scovitzii Ménetriés, 1832
 Zygaena sedi Fabricius, 1787
 Zygaena seitzi Reiss, 1938
 Zygaena separata
 Zygaena sogdiana Erschoff, 1874
 Zygaena speciosa Reiss, 1937
 Zygaena storaiae
 Zygaena tamara
 Zygaena theryi
 Zygaena transalpina (Esper, 1780)
 Zygaena transpamirica
 Zygaena tremewani Hofmann & G. Reiss, 1983
 Zygaena trifolii (Esper, 1783)
 Zygaena truchmena
 Zygaena viciae – New Forest Burnet (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Zygaena wyatti Reiss & Schulte, 1961
 Zygaena youngi Rothschild, 1926
 Zygaena zuleima

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 List of Zygaena Types
 Zygaena at funet.fi

Zygaeninae


title: Campofranco

text:
Campofranco (Campufrancu trong tiếng Sicilia là một đô thị ở tỉnh Caltanissetta ở vùng Sicilia, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Palermo và khoảng 35 km về phía tây của Caltanissetta. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.491 người và diện tích là 36 km².

Campofranco giáp các đô thị: Aragona, Casteltermini, Grotte, Milena, Sutera.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.campofranco.cl.it/

Đô thị tỉnh Caltanissetta


title: Lễ hội Kin Pang Then

text:
Lễ hội Kin Pang Then hoặc Then Kin Pang là một lễ hội của đồng bào dân tộc người Thái trắng, mang tính cộng đồng cao có hình thức diễn xướng dân gian độc đáo. Hàng năm, cứ vào dịp đầu năm, thầy mo tổ chức lễ cúng và gặp mặt các con nuôi (đó là những người đã được thầy mo chữa cho khỏi bệnh). Chữ "Then" là một người thầy mo cao tay hơn các thầy mo khác. Ngoài ra còn có những phong tục như  trình diễn trang phục, đêm hội xòe cùng các nghi thức gội đầu, té nước...

Thời gian tổ chức
Lễ hội thường diễn ra vào ngày 10 tháng Ba âm lịch hàng năm, có các hoạt động dâng hương, lễ vật mời các vị then (thần linh) xuống trần gian hưởng thụ và cùng chung vui với mọi người trong ngày hội. Thời gian cúng có thể kéo dài từ 3 đến 4 ngày, tùy thuộc và số lượng con nuôi đến với "Then" nhiều hay ít.

Phần lễ
Mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, không có yếu tố mê tín dị đoan, mang tính cộng đồng cao, vun đắp tình đoàn kết. Với lối hát Then truyền thống, người hát chính trong lễ Then là các cụ già có uy tín trong các bản. Qua lời hát, ông Then cầu cúng cho dân làng trong bản, trong mường sang một năm mới có nhiều điều tốt đẹp, cho con người luôn khỏe mạnh, no ấm, cầu cho mưa thuận gió hòa, cho mùa màng tươi tốt và cùng với đó là lễ tạ ơn của con cái đối với cha mẹ. Cầu phúc lộc cho gia đình và con cháu, là dịp để con cháu tạ ơn thầy trong dịp đầu năm mới.

Phần hội
Với những trò chơi và lời ca hát Then, điệu múa:
Trò mưa đá (là trò chơi ông Then xin trời cho mưa xuống để cho mùa màng tươi tốt)
Đánh cầu lông gà
Trò cày bừa
Hái nấm
Kéo co
Đẩy gậy
Ném Té Má Lẹ
Ném còn
Múa khăn
Múa tăng bu tăng bẳng
Múa vòng xòe
 Gội đầu
 Té nước

Theo hầu là các nàng sao (Báo sao) có trách nhiệm múa hát, chào hỏi, chúc rượu các thần linh, thổ địa trên đường lên trời. Các nàng sao phải là những thiếu nữ Thái xinh đẹp, múa hay, hát giỏi. Tạo ra không khí vui tươi phấn khởi, cuốn hút dân làng đến tham gia. Bên cạnh đó, lễ hội còn là dịp để trai gái trong bản, trong mường gặp gỡ và thể hiện mình qua những câu hát, điệu múa. Và sau lễ hội, nhiều đôi đã nên vợ, nên chồng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lễ hội "Kin Pang Then" của dân tộc Thái trắng
Chùm ảnh Lung linh sắc màu Then Kin Pang

Lễ hội của người Thái


title: Clavicornaltica tamdao

text:
Clavicornaltica tamdao là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Konstantinov & Duckett miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Clavicornaltica


title: Saint-Laurent-des-Bois, Loir-et-Cher

text:
Saint-Laurent-des-Bois là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlaurentdesbois


title: Pseudopanurgus eurycephalus

text:
Pseudopanurgus eurycephalus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1975


title: Geiselberg

text:
Geiselberg là một đô thị thuộc huyện Südwestpfalz, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 6,33 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 885 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Südwestpfalz


title: Prunum albertoi

text:
Prunum albertoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prunum


title: Eureiandra

text:
Eureiandra là một chi thực vật thuộc họ Cucurbitaceae.

Danh sách loài
 Eureiandra balfourii, Cogn.
 Eureiandra cogniauxii
 Eureiandra eburnea
 Eureiandra fasciculata
 Eureiandra formosa
 Eureiandra lasiandra
 Eureiandra leucantha
 Eureiandra somalensis

Chú thích

Tham khảo

Chi thực vật
Eureiandra
Euryandra


title: 6169 Sashakrot

text:
6169 Sashakrot (1981 EX4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6169 Sashakrot

006169
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh được đặt tên
006169
19810302


title: Disphragis

text:
Disphragis là một chi bướm đêm thuộc họ Notodontidae.

Các loài
Disphragis captiosa Draudt, 1932
Disphragis cubana  (Grote, 1865)
Disphragis delira  (Schaus, 1905)
Disphragis tharis  (Stoll, 1780)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Disphragis at funet

Notodontidae


title: Flueggea neowawraea

text:
Mēhamehame (Flueggea neowawraea) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Bignay, Phyllanthaceae, là loài đặc hữu của Hawaii. Loài này có ở rừng ẩm thấp cố định khô, ẩm thấp ven biển ở độ cao . Các loài thực vật liên quan gồm có kukui (Aleurites moluccana), hame (Antidesma pulvinatum), ahakea (Bobea sp.), alahee (Psydrax odorata), olopua (Nestegis sandwicensis), hao (Rauvolfia sandwicensis), và aiai (Streblus pendulinus). Mēhamehame was one of the largest trees in Hawaii, ở độ cao  and trunk diameter of . Native Hawaiians used the extremely hard wood of this tree to make weaponry.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

neowawraea
Thực vật mô tả năm 1987
Cây Hawaii
Thực vật đặc hữu Hawaii
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Gibberula nilsi

text:
Gibberula nilsi là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gibberula


title: Blu-express

text:
Blu-express (mã IATA = BV, mã ICAO = BPA) là hãng hàng không giá rẻ của Ý, trụ sở ở Roma. Blu-express là hãng phụ của Blue Panorama Airlines và có các tuyến dường quốc nội cũng như quốc tế. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế Leonardo da Vinci.

Các nơi đến

Ý
 Bari
 Catania
 Milano
 Pantelleria (từ 29.9.2008).
 Roma
 Torino
Áo
 Viên
Đức
 München
Pháp
 Grenoble
 Lyon
 Nice (mỗi ngày 1 chuyến)

Đội máy bay
(Tháng 8/2007):

2 Boeing 737-300 (EI-DXB & EI-DVY)

Blu Express cũng sử dụng 3 máy bay Boeing 737-400 (EI-CUA, EI-CUD, EI-CUN) của Blue Panorama Airlines, và ngược lại.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Blu-express
 Đội máy bay của Blu-express

Hãng hàng không Ý
Hãng hàng không giá rẻ

it:Blue Panorama Airlines


title: Aeoloderma arambourgi

text:
Aeoloderma arambourgi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Aeoloderma


title: Leporicypraea

text:
Leporicypraea là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ. Các loài trong chi này thường thấy ở hải vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Các loài

Các loài thuộc chi Leporicypraea bao gồm:

 Leporicypraea mappa (Linnaeus, 1758)
 Leporicypraea valentia (Perry, 1811)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Họ Ốc sứ


title: La Seu d'Urgell

text:
La Seu d'Urgell là thủ phủ của comarca (hạt) Alt Urgell, thuộc tỉnh Lleida, ở Catalonia, Tây Ban Nha.

Các khu vực của la Seu d'Urgell

Castellciutat (town)
Sant Antoni
Sant Pere
Santa Magdalena
Serrat de la Capella
Valls del Poblesec
town center historic district

Biến động dân số

Các điểm cao
 Pic de Salòria 2.789 m.
 Monturull 2.761 m.
 Torreta de Cadí 2.562 m.
 Cap del Verd in Alt Urgell và Solsonès 2.282 m.
 El Coscollet 1.610 m.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website
Information - Generalitat de Catalunya
Statistical information - Institut d'Estadística de Catalunya
Information - Consell comarcal

Seu d'Urgell
Seu d'Urgell


title: Chi Na

text:
Chi Na (danh pháp khoa học: Annona) là một chi điển hình của họ Na (Annonaceae). Chi này có khoảng 100-170 loài chủ yếu là các cây hoặc cây bụi tân nhiệt đới có lá đơn, mọc so le và quả ăn được. Trong họ Na, chỉ có chi Guatteria có nhiều loài hơn chi Na. Một số loài na chỉ có ở châu Phi mà không có ở châu Á. Phương ngữ Nam Bộ gọi na là mãng cầu hay mẳng cầu.

Danh sách loài
Dưới đây là một số loài quan trọng. Một số loài đặc biệt có giá trị trong nông nghiệp, y dược.
 Annona ambotay
 Annona bullata
 Annona cacans
 Annona calophylla
 Annona campestris
 Annona cherimola
 Annona coriacea
 Annona cornifolia
 Annona crassiflora
 Annona crotonifolia
 Annona dioica
 Annona dolabripetala
 Annona echinata
 Annona excellens
 Annona glabra (bình bát)
 Annona glaucophylla
 Annona haematantha
 Annona hayesii

 Annona hypoglauca
 Annona hystricoides
 Annona jahnii
 Annona longiflora
 Annona macrocalyx
 Annona malmeana
 Annona montana (mãng cầu núi)
 Annona monticola
 Annona mucosa
 Annona muricata (mãng cầu xiêm)
 Annona nutans
 Annona paludosa
 Annona paraguayensis
 Annona purpurea
 Annona reticulata (lục bát/ nê/ na rừng)
 Annona salzmannii
 Annona scleroderma
 Annona senegalensis (mãng cầu hoang)
 Annona sericea
 Annona spinescens
 Annona spraguei
 Annona squamosa (na, mãng cầu ta, mãng cầu dai)
 Annona sylvatica

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Type Collections of Neotropical Annonaceae - Annona — has pictures and details on these and other Annona species

Trái cây nhiệt đới


title: Borbo

text:
Borbo là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.
Chúng thuộc tông Gegenini, và thuộc các loài bướm nâu thường được gọi là "én".
Các loài (và phụ loài) bao gồm:
 Borbo binga (Evans, 1937)
 Borbo borbonica Boisduval, 1833 – Zeller's Skipper
 Borbo chagwa (Evans, 1937)
 Borbo cinnara – Rice Swift, Formosan Swift
 Borbo detecta (Trimen, 1893)
 Borbo fallax (Gaede, 1916)
 Borbo fanta (Evans, 1937)
 Borbo fatuellus (Hopffer, 1855)
 Borbo ferruginea (Aurivillius, 1925)
 Borbo gemella (Mabille, 1884)
 Borbo havei (Boisduval, 1833)
 Borbo holtzii (Plötz, 1883)
 Borbo impar (Mabille, 1883)
 Borbo impar impar
 Borbo impar lavinia (Waterhouse, 1932)
 Borbo impar tetragaphus (Mabille, 1891)
 Borbo kaka (Evans, 1938)
 Borbo liana (Evans, 1937)
 Borbo lugens (Hopffer, 1855)
 Borbo micans (Holland, 1896)
 Borbo perobscura (Druce, 1912)
? Borbo philippina
 Borbo ratek (Boisduval, 1833)
 Borbo sirena (Evans, 1937)
? Borbo toshieae Maruyama, 1991
 Borbo Wayman (Tara's mom)

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài
Borbo at funet

Baorini


title: Tân Trúc (huyện)

text:
Tân Trúc là một huyện ở tây bắc của tỉnh Đài Loan. Dân số chủ yếu là người Khách Gia. Ở đây cũng có người bản xứ Đài Loan sinh sống.

Phân chia hành chính
Huyện Tân Trúc có 1 huyện hạt thị (縣轄市), 3 trấn (鎮) và 9 hương (鄉).

Xem thêm: Phân cấp hành chính Đài Loan

Xem thêm

Tỉnh Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc)
Tỉnh Đài Loan (Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa)
Phân cấp hành chính Trung Hoa Dân Quốc
Lịch sử Trung Hoa Dân Quốc
Vị thế chính trị của Đài Loan
Đài Loan độc lập
Trung Hoa Đài Bắc
Quốc Dân Đảng Trung Quốc

Liên kết ngoài
Website huyện Tân Trúc
Giới thiệu

Huyện Đài Loan


title: Argenvilliers

text:
Argenvilliers  là một xã của tỉnh Eure-et-Loir, thuộc vùng Centre-Val de Loire, miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Article on the French Wikipedia

Xem thêm
 Xã của tỉnh Eure-et-Loir

Xã của Eure-et-Loir


title: Murtas

text:
Murtas là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 741 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: 10666 Feldberg

text:
10666 Feldberg (4171 T-3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Its name commemorates The Feldberg, the highest mountain in Germany's Black Forest.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Claude Debussy

text:
Achille Claude Debussy (; 22 tháng 8 năm 1862 –25 tháng 3 năm 1918) là một nhà soạn nhạc người Pháp nổi tiếng. Cùng với Maurice Ravel, ông được coi như nhà sáng tác nổi bật nhất trong trường phái âm nhạc ấn tượng (mặc dù bản thân ông không thích thuật ngữ này được dùng để miêu tả những sáng tác của mình)  Ông là tên tuổi lớn trong nền âm nhạc châu Âu vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Ông đã để lại nhiều tác phẩm kinh điển cho âm nhạc Pháp thời kỳ này, chủ yếu là các bản giao hưởng, nhạc thính phòng và các bản solo piano.

Tiểu sử
Gia đình Debussy có gốc lâu đời, là nhánh của dòng họ Burgundy, đã là nông dân từ những năm 1600.
Thời thơ ấu của nhạc sĩ Claude Debussy ít được biết đến. Khi Claude sinh ra thì gia đình đang sở hữu một cửa hàng đồ sứ nhỏ và cậu được người cô Clémentine dạy dỗ. Người cô này có mối quan hệ với nhà sưu tập nghệ thuật Achille-Antoine Arosa, và ông trở thành cha đỡ đầu của Claude.

Hoạt động âm nhạc
Lần đầu tiên Claude đến với âm nhạc là từ chuyến đi Riviera, ở đó cậu được học piano từ Giovanni Cerutti, một giáo viên người Ý. Được trao học bổng nhà nước, cậu vào học ở nhạc viện Paris, ở đây, thầy giáo piano Marmontel đã nhanh chóng nhận ra tài năng âm nhạc đặc biệt của cậu. Cậu còn học hòa âm với Emile Durand và học sơ qua về organ với César Franck. Để kiếm thêm, Claude còn đi gia sư piano và đệm đàn cho những người nghiệp dư giàu có. Quá trình làm việc trong các gia đình giàu có đã thường xuyên đưa cậu đi xa, các chuyến đi Italy và Nga đã có một ảnh hưởng đặc biệt sâu sắc đến trí tuệ và cảm xúc của cậu. Công việc là nghệ sĩ piano cho đại gia đình Marguérite Wilson–Perlouze đã đem lại cho cậu cơ hội được ở một thời gian trong một trường văn hóa nghệ thuật rất thú vị, đó là lâu đài đẹp đẽ ở Chenonceaux, cậu đã ở cùng với nhiều nghệ sĩ khác, trong đó có cả nhà văn George Sand.

Năm 1880, ở tuổi 18, Debussy bắt đầu làm việc cho Nadia von Meck, người bảo trợ nổi tiếng của Tchaikovsky, và đã cùng với bà đi vòng quanh châu Âu (ở Vienna, cậu còn được xem cả vở Tristan và Isolde của Wagner). Quá sốt ruột với những hòa âm truyền thống đang học ở nhạc viện, cậu đã bắt đầu mày mò đưa các chủ đề của De Musset vào âm nhạc và viết nên bản Trio Piano Son trưởng, đây là tác phẩm mới được tìm lại.

Debussy cũng dành ba mùa hè (1880 - 1882) để làm việc cho Nadia von Meck, chơi piano cho gia đình và dạy nhạc cho nhiều đứa con của bà, chúng nhớ đến Debussy "như một người Pháp tế nhị nhưng vui vẻ, người không bao giờ ở yên một chỗ và luôn mang lại một sức sống cần thiết cho bầu không khí ngột ngạt của gia đình". Tuy nhiên, chính một chuyến đi Nga đã quyết định đến sự phát triển tài năng nghệ thuật của Debussy, bởi vì anh đã khám phá ra âm nhạc của Mussorgsky, người đã vừa qua đời trong bệnh viện quân y ở St. Petersburg. Những cấu trúc bất hình dạng tuyệt vời và những hình ảnh chất phác một cách tự nhiên của Mussorgsky đã gây nên một ảnh hưởng sâu sắc đến sự nghiệp là một nhà soạn nhạc của Debussy. Anh cũng có rất nhiều ấn tượng khi được nghe âm nhạc dân gian và gypsy ở đây. Cuộc đời nghệ thuật thực sự của Debussy ở Paris bắt đầu vào cuối năm 1881 khi anh gặp gỡ gia đình kiến trúc sư Vasnier, một trí thức cực kỳ rộng rãi phóng khoáng, có người vợ là một ca sĩ xinh đẹp, người đã lần đầu tiên hát nhiều bài hát đầu tay của Debussy.

Lập trường âm nhạc và nhận thức của Debussy mang màu sắc của hai khuynh hướng nghệ thuật chủ đạo trong thời đại của ông, chủ nghĩa Tượng trưng trong văn học và chủ nghĩa Ấn tượng trọng hội họa, những chủ nghĩa này đã từ bỏ tất cả các hình thức chính thống, tính hàn lâm học thuật hoặc chỉ đơn thuần là tính thụ động. Và cũng không ngạc nhiên gì khi khi những chủ nghĩa đó phải chịu những phản ứng coi thường của giới nghệ thuật được coi là chính thống thời bấy giờ. Từ năm 1885 đến 1887, Debussy sống tại biệt thự Medici ở Roma sau khi được trao Giải thưởng Roma với bản cantata L’enfant prodigue (Đứa trẻ lang bạt, 1884). Debussy ngày càng trở nên nổi bật với sự cách tân nghệ thuật trong thời đại của ông. Ở Roma, ông đã sáng tác hai tác phẩm cho dàn nhạc, Zuleima và Le printemps (Mùa xuân) lấy cảm hứng từ bức họa nổi tiếng của Botticelli, cả hai tác phẩm này đều bị hội đồng thẩm định Viện hàn lâm phê bình gay gắt vì chủ nghĩa phản quy tắc (anti-conformism) của chúng. Điều này đã đẩy sáng tác thứ ba của ông vào một sự ép buộc đối với một người được nhận Giải thưởng Roma, La demoiselle élue (Thánh nữ, 1886 - 1887), dựa trên phần lời của Dante Gabriel Rossetti.

Debussy trở nên gần gũi với âm nhạc của Wagner trong sáu năm, từ 1887 đến 1893, và mặc dù, trước công chúng ông tỏ ra không đồng tình với Wagner, nhưng nhiều nhà phê bình đã nhận thấy rằng đây chỉ là một điệu bộ để che giấu sự ngưỡng mộ và kính nể của ông đối với âm nhạc của nhà soạn nhạc người Đức này. Tuy Debussy đã từng coi Wagner là "một lão già chuyên đầu độc tinh thần", nhưng sự ảnh hưởng của Wagner đến âm nhạc của ông là rất rõ ràng trong các tác phẩm La demoiselle (Thiếu nữ), Pelléas et Mélisande và Sự hy sinh của St Sebastian.

Trở về Paris năm 1888, Debussy đã cắt đứt mối quan hệ lâu dài với Gaby Dupont để cưới Lily Texier, và tiếp tục giao thiệp với những nghệ sĩ theo chủ nghĩa Tượng trưng, tất cả những người này đều là những người ủng hộ Wagner rất mạnh mẽ. Khi Debussy đến buổi dạ hội âm nhạc Ngày Thứ Ba tại nhà riêng của nhà thơ Stéphane Mallarmé, ông đã cảm hứng từ một bài thơ của nhà thơ này để viết nên một tuyệt tác đầu tiên, Prélude à l’après-midi d’une faune (Khúc dạo đầu Giấc nghỉ trưa của thần Điền dã, 1894). Bài thơ của Mallarmé là hình ảnh về những người phụ nữ trong một buổi trưa mùa hè nóng như thiêu như đốt, và âm nhạc của Debussy là một sự diễn dịch tài tình bầu không khí đầy ảo giác và mang tính gợi tả của bài thơ. Đối với khán giả, nó đã thành công ngay trong lần trình diễn đầu tiên, nhưng đối với các nhà phê bình, nó lại bị gây khó dễ. Tuy nhiên, Mallarmé lại rất thích thú, ông viết cho Debussy: "Ngài đã dịch ngôn từ của tôi thành những hòa âm hoàn hảo, ngoại trừ một điều là tác phẩm của ngài còn đi xa hơn thế, nó đã xuyên sâu vào tận cùng của sự luyến tiếc quá khứ, nó chứa đựng sự cảm nhận phong phú và sâu sắc về những thứ ánh sáng mơ hồ". Prélude à l’après-midi d’une faune là tác phẩm điển hình cho phong cách âm nhạc gợi tả tinh tế của Debussy: một sự cảm nhận nửa vời và hoàn toàn lơ đãng, với một nhóm nhỏ các chủ đề mà dường như không bao giờ được phát triển một cách trọn vẹn.

Tiếp tục với những sáng tác như Trois chansons de Bilitis (1897) (Ba bài hát của Bilitis) cho giọng hát và piano, và ba Nocturne (1897 - 1898) cho hợp xướng nữ và dàn nhạc, Debussy đã tập trung vào âm nhạc cho piano để viết nên Tổ khúc Bergamasque (1895 - 1899) nổi tiếng. Vở opera duy nhất của ông, Pelléas et Mélisande, dựa trên vở kịch của Maurice Maeterlinck mà ông đã xem ở Paris năm 1893, cũng bắt đầu được viết trong thời kỳ này. Mười năm sau, nó được trình diễn lần đầu tiên tại Opéra Comique ở Paris vào ngày 30/4/1902, nó đã tạo ra một sự phản ứng hỗn hợp giữa sự phản cảm gay gắt và sự phấn khích cuồng nhiệt, chính nó đã làm kết thúc mối quan hệ bạn bè của Debussy với Maeterlinck, người đã công khai chỉ trích việc Debussy đã từ chối, không cho một ca sĩ vốn là bạn của Maeterlinck, được hát trong vở opera. Hình như là Maeterlinck đã không nghe vở opera mãi cho đến tận 1920, khi Debussy đã qua đời. Ngay sau buổi biểu diễn, ông đã viết cho Mary Garden: "Tôi đã tự thề với mình là tôi sẽ không bao giờ đi xem Pelléas et Mélisande, nhưng hôm qua tôi đã tự phá lời thề, và tôi thấy vui. Nhờ có bạn, lần đầu tiên tôi đã hiểu được tác phẩm của chính mình". Trong Pelléas et Mélisande, Debussy đã tạo ra một sự diễn đạt hư ảo mới, trong đó giai điệu được dựa trên các nhạc tố của hợp âm ba nốt. Theo một nhà phê bình (Lockspeiser) "thành tựu lớn nhất trong những năm tháng trưởng thành của Debussy là sự chuyển đổi của opera vào thi ca".

Ngay sau Pelléas là một tiểu phẩm cho piano, Les estampes (Những bức tranh khắc) và vào năm 1903, Debussy bắt đầu viết tuyệt tác lớn nhất của ông, La mer (Biển), gồm ba phác họa giao hưởng cho dàn nhạc. Debussy đã viết cho nhà soạn nhạc André Messager vào năm 1903: "Có lẽ ngài không biết rằng, tôi luôn luôn hướng đến cuộc sống thú vị của một thủy thủ, và rằng, chỉ vì những thăng trầm của cuộc đời đã ngăn cản tôi theo đuổi cái thiên hướng nghề nghiệp thực sự của mình". Chủ đề về nước, một trong những biểu tượng yêu thích của Debussy, được tìm thấy trong rất nhiều tác phẩm của ông, bao gồm cả Pelléas, trong tác phẩm này, nó trở thành một Chủ đềâm nhạc và hội thoại trọng yếu. Toàn bộ vở opera được choán đầy bởi tập hợp những hình ảnh: suối nước, biển bão, giếng nước, vẻ tráng lệ của những mặt nước đáng đóng băng, và những vật thể mờ đục khác. Debussy đã bị ám ảnh bởi cái bản chất biến đổi của nước, bởi những vòng xoáy, cuộn lại hay tan ra, trong suốt hay mờ đục – nhìn vào những chiều sâu của nó, với sự hiện hữu đầy sức mạnh và thậm chí là đau đớn của những cảm nhận và tư duy vô thức.

Sau La mer, Debussy bắt đầu làm việc với tuyển tập thứ hai về Các hình ảnh cho piano, xuất bản Tổ khúc Bergamasque vàIberia năm 1905, và hoàn thành một tổ khúc nhỏ cho piano, Góc trẻ thơ, tặng cho Chouchou, con gái của ông, có trong cuộc hôn nhân lần thứ hai với Emma Moyse Bardac, một phụ nữ có địa vị xã hội cao. Trong năm sau, Debussy nhận ra rằng ông bị ung thư nặng và bắt đầu phải dùng morphine để vượt qua những cơn đau dễ dàng hơn, nhưng ông vẫn tiếp tục làm việc và sáng tác, ngay cả khi yếu đến mức không thể rời khỏi giường. Những khúc dạo đầu cho piano tập 1 được hoàn thành năm 1910, và trong thời gian đó, Debussy đã có thể gặp được những nhà soạn nhạc châu Âu quan trọng nhất trong thời đại của ông. Ông đã gặp Richard Strauss, nhà soạn nhạc đương đại hàng đầu của Đức, ở Paris năm 1906 và ngay sau đó viết một bài báo về ông (sau này được xuất bản ở Monsieur Croche antidilettante, một tuyển tập về phê bình âm nhạc của Debussy) và năm 1910, ông gặp Gustav Mahler, âm nhạc của Mahler bấy giờ bị chế nhạo ở Paris (nó bị coi là quá theo phong cách Schubert và Slave).

Có rất nhiều mâu thuẫn xung quanh sự khác nhau của âm nhạc Đức và âm nhạc Pháp trong suốt thời kỳ này, và sự tranh luận về khuynh hướng dân tộc và bản chất âm nhạc thuần túy đã dự báo trước cho một cuộc xung đột bao trùm khắp châu Âu sau đó một thời gian ngắn. Có những năm mà châu Âu hình thành Đồng minh Ba nước giữa Đức, Áo-Hung, Italy, và Hiệp ước Ba bên giữa Pháp, Nga, Anh, tất cả các phe này đều đang lao vào chuẩn bị cho chiến tranh. Trong bầu không khí ngột ngạt và căng thăng của các mối quan hệ quốc tế, cả Debussy và Fauré đều từ chối không tham gia vào Festival Pháp ở Munich.

Debussy gặp Igor Stravinsky năm 1910. Họ nói chung là mang những quan điểm âm nhạc khác xa nhau, và mối quan hệ bạn bè của họ cũng không phải thực sự là êm đẹp, tuy nhiên, trên thực tế thì họ đã hết sức ngưỡng mộ các tác phẩm của nhau.

Vào tháng 2 năm 1911, Debussy bắt đầu viết nhạc sân khấu cho Le martyre de Saint Sebastien (Sự hy sinh của St Sebastien), vở kịch tôn giáo năm màn của Gabriele d’Annunzio, được biểu diễn ngày 25/5/1911 tại nhà hát Châtelet ở Paris với biên đạo múa do Fokine và trang phục do Bakst. Mặc dù có phần âm nhạc gợi tả thú vị của Debussy, nhưng tác phẩm đã không thành công. Giữa những năm 1910 và 1915, Debussy hoàn thành các Prelude và Etude của ông, chúng đã được coi là những tuyệt tác của âm nhạc piano thế kỷ 20, tiếp đó, năm 1912, là vở ballet Jeux (Những trò chơi), được sáng tác cho đoàn Ballet Russe của Diaghilev, theo ý tưởng của Nijinsky, một diễn viên kiêm biên đạo múa. Một vở ballet khác cho thiếu nhi, La boite à joujou (Hộp đồ chơi), ra đời năm 1913. Tác phẩm cuối cùng của ông, Sonata cho violin, viết năm 1917. Debussy mất ở Paris ngày 25 tháng 3 năm 1918 vì bị bệnh ung thư.

Mặc dù Debussy sáng tác thất thường và không liên tục, nhưng ông đã cực kỳ thành công trong việc phác họa lại những hình ảnh phù du, thoáng hiện lên trong nhận thức của con người về âm nhạc. Debussy đã không lập nên bất cứ trường phái nào và cũng không đưa ra bất cứ một quy tắc định dạng lý thuyết nào đối với sự diễn đạt của ông dựa trên sự thực chứng với các âm sắc, hòa âm và sự thể hiện âm nhạc trong nhận thức của chúng ta về tự nhiên.

Media

{{multi-listen item|filename=Debussy- Preludes, Book 2- VI. 'General Lavine' - Excentric.oga|title=Debussy: Préludes, Book 2: VI. 'General Lavine'—Excentric |description=Performed by Giorgi Latso|format=Ogg}}

Chú thích

Tham khảo
 Thompson, Oscar, Debussy: Man and Artist, Tudor Publishing Company, 1940.

 Lücke, Hendrik (2005): Mallarmé, Debussy: Eine vergleichende Studie zur Kunstanschauung am Beispiel von „L'Après-midi d'un Faune". Schriftenreihe Studien zur Musikwissenschaft 4. Hamburg: Dr. Kovac. ISBN 3-8300-1685-9.
 Nichols, R. (1998) The Life of Debussy (Cambridge, 1998).
 Parks, R. S. (1989). The Music of Claude Debussy (New Haven).

 Ross, James. 1998. "Pelléas et Mélisande: The 'Nouveau Prophete'? Crisis and Transformation: French Opera, Politics and the Press" D.Phil. Thesis, Oxford University. pp. 164–208.
 Smith, R. L. (ed.) (1997). Debussy Studies'' (Cambridge).

Liên kết ngoài
 The Best of Debussy
 Tác phẩm Clair de Lune của Claude Debussy

Sinh năm 1862
Mất năm 1918
Nhà soạn nhạc Pháp
Nhà soạn nhạc opera
Nhà phê bình âm nhạc Pháp
Chết vì ung thư đại trực tràng
Nam nhạc sĩ thế kỷ 20


title: Lasioglossum ugandicum

text:
Lasioglossum ugandicum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1937


title: Phyllonorycter matsudai

text:
Phyllonorycter matsudai là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Hokkaidō và Honshū) và vùng Viễn Đông Nga.

Ấu trùng ăn Quercus crispula và Quercus mongolica. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Charierges

text:
Charierges là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Lockhartia lunifera

text:
Lockhartia lunifera là một loài phong lan đặc hữu của Brasil.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

lunifera


title: Heliscus tropicus

text:
Heliscus tropicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Heliscus


title: Hyphydrus silvanus

text:
Hyphydrus silvanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Bilardo miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Tráng A Pao

text:
Tráng A Pao (1/12/1945 - 24/12/2015), tại xã Tả Van Chư, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Ông là một nhà chính trị gia người đồng bào dân tộc H'Mông

Ông từng là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam các khóa VI,VII, VIII, IX; Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai, Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai (1991-2000); Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng dân tộc của Quốc hội khóa IX.

Tiểu sử
Từ tháng 6/1960 - 3/1964: Cán bộ Ty Giáo dục Lào Cai;

Từ tháng 4/1964 - 6/1969: Cán bộ Phòng giáo dục Bắc Hà; Huyện ủy viên, Ủy viên Ủy ban nhân dân huyện, Trưởng phòng Giáo dục Huyện Bắc Hà, tỉnh Hoàng Liên Sơn;

Từ tháng 7/1969 - 6/1972: Ủy viên ban thường vụ Huyện ủy, Phó chủ tịch Ủy ban hành chính huyện Bắc Hà tỉnh Hoàng Liên Sơn;

Từ tháng 7/1972 - 2/1979: Phó bí thư Huyện ủy, Chủ tịch Ủy ban hành chính huyện Bắc Hà, tỉnh Hoàng Liên Sơn;

Từ tháng 3/1979 - 3/1982: Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Phó chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Liên Sơn;

Từ tháng 4/1982 - 5/1984: Ủy viên dự khuyết Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa V, Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Huyện ủy Bắc Hà;

Từ tháng 6/1984 - 3/1986: Ủy viên Trung ương Đảng Khóa VI, Bí thư Huyện ủy Bảo Thắng, tỉnh Hoàng Liên Sơn;

Từ tháng 4/1986 - 12/1989: Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Phó chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Hoàng Liên Sơn;

Từ tháng 01/1990 - 10/1991: Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân tỉnh Hoàng Liên Sơn;

Từ 11/1991 - 7/2000: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa VII, Khóa VIII, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Lào Cai; Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai;

Từ 8/2000 - 7/2002: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa IX, Phó trưởng Ban Dân vận Trung ương;

Từ tháng 8/2002 - 7/2007: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa IX, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Khóa XI. Kết thúc nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XI, Tráng A Pao được Đảng và Nhà nước cho nghỉ để hưởng chế độ hưu trí theo quy định.

Sau khi nghỉ hưu ông tham gia công tác tại Hội Sinh Vật Cảnh Việt Nam và là Phó chủ tịch Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

Ngày 24/12/2015 ông qua đời tại tại Bệnh viện Nhiệt đới.

Khen thưởng
Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng; Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Lao động hạng Nhất, Huân chương chống Mỹ cứu nước hạng Ba; Huân chương Chiến công hạng Ba, Kỷ niệm chương vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Để tri ân những cống hiến xuất sắc của ông đối với quê hương đất nước:

- Thành Phố Lào Cai đã đặt một tuyến phố trên địa bàn Phường Kim Tân mang tên Tráng A Pao.

- Ngày 08/12/2021, Tỉnh Lào Cai quyết định đặt một tuyến phố trên địa bàn thị trấn Si Ma Cai, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai mang tên Tráng A Pao.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Ông Tráng A Pao nhập hộ khẩu như thế đó!
Tráng A Pao

Người H'Mông
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X
Người Lào Cai
Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai


title: Tránh thai

text:
Tránh thai hay ngừa thai là phương pháp dùng hành động, dụng cụ hoặc thuốc men nhằm ngăn chặn việc mang thai. Có nhiều cách để ngừa thai, tuy nhiên có thể phân thành hai loại lớn: một là ngăn chặn việc tinh trùng kết hợp với trứng dẫn đến thụ tinh (contraception), hai là ngăn chặn hình thành những tế bào đầu tiên sau khi thụ tinh (contragestion). Ngừa thai là một phương pháp dùng trong kế hoạch hóa gia đình.

Lịch sử của việc ngừa thai bắt đầu khi người ta phát hiện ra sự liên quan giữa việc giao cấu và việc mang thai. Những phương pháp lâu đời nhất là xuất tinh ngoài âm đạo, chặn âm đạo và uống thảo dược.

Các phương pháp ngừa thai khác nhau có những đặc điểm khác nhau trong đó dùng bao cao su là phương pháp duy nhất tránh các bệnh lây truyền đường tình dục. Các quan điểm về phương diện văn hóa hoặc tôn giáo về ngừa thai rất khác nhau.

Phương pháp

Phương pháp vật lý
Có nhiều phương pháp vật lý, trong số đó có: chặn tinh trùng xâm nhập vào cơ quan sinh sản nữ, dùng hoocmon ngặn chặn rụng trứng, diệt tinh trùng trong âm đạo, phẫu thuật thắt ống dẫn tinh hoặc ống dẫn trứng. Độ đơn giản, tiện lợi và hiệu quả tùy thuộc từng phương pháp.

Phương pháp chặn

Dùng một dụng cụ để chặn không cho tinh trùng đi vào bên trong cơ quan sinh sản nữ.
Phương pháp phổ biến nhất là dùng bao cao su. Có 2 loại bao cao su: bao cao su cho nữ và bao cao su cho nam.
Miếng xốp ngừa thai (contraceptive sponge) được đặt vào cổ tử cung.
Chất diệt tinh trùng được đặt vào âm đạo trước khi giao hợp. Có thể kết hợp với một phương pháp vật lý khác.
Màng ngăn âm đạo: Màng ngăn âm đạo là một dụng cụ tránh thai được đặt trong âm đạo. Thông thường, trước khi đặt màng ngăn, bác sĩ sẽ tiến hành đo âm đạo của người phụ nữ để chọn ra kích cỡ phù hợp nhất vì màng ngăn chỉ phát huy hiệu quả ngừa thai khi được đặt vùa khít với cổ tử cung.
Đặt vòng tránh thai: Với biện pháp này, bác sĩ sẽ đặt vòng vào bên trong tử cung của người phụ nữ. Như vậy, trứng sẽ không thể làm tổ ở niêm mạc tử cung, cản trở quá trình thụ tinh.

Phương pháp tránh thai tự nhiên
Lịch theo dõi thời kì rụng trứng.
Kiểm soát sự xuất tinh.
Dụng cụ kiểm tra khả năng thụ thai.
Khi cho con bú và mất kinh.
Theo dõi biểu đồ nhiệt độ.
Theo dõi nhiệt độ cơ thể.
Theo dõi nước nhầy ở cổ tử cung.

Phương pháp sử dụng thuốc - nội tiết tố.

Thuốc tránh thai Estro-progestogen tổng hợp, hay còn gọi là COCs (Combined Oral Contraceptive)
 Được trình bày dưới dạng thuốc viên 21 ngày hoặc 28 ngày (7 ngày giả dược)
 Cơ chế tránh thai được phối hợp bởi khả năng ức chế phát triển nang của Estrogen, khả năng ức chế rụng trứng và làm tổ của Progesterone nên phương pháp này hiệu quả rất cao.

Thuốc tránh thai chứa Progestogen đơn thuần (POPs)
 Khả năng tránh thai nhờ tác dụng làm đặc chất nhầy cổ tử cung và ức chế rụng trứng của Progesterone. Được trình bày dưới dạng thuốc viên 28 ngày, yêu cầu thời gian sử dụng có nghiêm ngặt hơn COCs.

Thuốc tránh thai khẩn cấp (ECP).
 Có nhiều loại, có thể đơn thuần Progesterone, Phối hợp với Estrogen hay là chất tác động lên thụ thể Progesterone (SPRM), cơ chế nhờ vào nồng độ nội tiết tố rất cao để ngăn chặn khả năng thụ tinh cũng như làm tổ của hợp tử, hiệu quả phụ thuộc vào thời gian sử dụng sau giao hợp và không được muộn hơn 72 giờ.

Các sản phẩm phóng thích steroid kéo dài (LASDS)
 Hai sản phẩm nổi trội là que cấy và dụng cụ tử cung phóng thích progesterone, hiệu quả của phương pháp này được đánh giá là cao nhất.

Dụng cụ tử cung
Phương pháp được sử dụng nhiều nhất tại Việt Nam do dung hòa giữa tính hiệu quả, kinh tế và tiện lợi của nó, có hai loại dụng cụ nổi bật hiện tại là dụng cụ tử cung chứa đồng (Cu-IUD), hiệu quả kéo dài khoảng 11 năm và dụng cụ phóng thích Progesterone (LNG-IUD), có hiệu quả rất cao trong 5 năm.

Thắt ống dẫn tinh ở Nam giới
Theo Bộ Y tế Việt Nam, thắt ống dẫn tinh là một phương pháp tiểu phẫu đơn giản. Khi thực hiện thắt ống dẫn tinh, các bác sĩ sẽ cắt bỏ một phần ống dẫn tinh, sau đó dùng phương pháp laser hoặc đốt điện để bít 2 đầu ống dẫn lại. Như vậy, khi quan hệ, tinh trùng sẽ không thể đi ra ngoài và ngăn chặn tình trạng có thai ngoài ý muốn.

Việt Nam
Theo Ông Nguyễn Doãn Tú, Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình - Bộ Y tế, trong số các biện pháp tránh thai, đặt vòng phổ biến nhất (45,5%), tiếp đến là uống thuốc tránh thai (20,1%), bao cao su (15,6%), cấy/dán/tiêm (6%).....

Xem thêm
Tình dục an toàn
Phá thai
Sảy thai

Tham khảo
Thỉnh thoảng nên thay phương tiện tránh thai
14 biện pháp tránh thai an toàn nhất được áp dụng cho cả nam và nữ

Chú thích

Y học
Tình dục

en:Contraception
fr:Contraception


title: Arcastes ismaili

text:
Arcastes ismaili là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Arcastes


title: Euphorbia martinae

text:
Euphorbia martinae là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Haevermans, T. 2004. Euphorbia martinae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
M
Thực vật dễ tổn thương


title: (16850) 1997 YS1

text:
{{DISPLAYTITLE:(16850) 1997 YS1}}

(16850) 1997 YS1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 20 tháng 12 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Athous brachati

text:
Athous brachati là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Zeising & Brunne miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Cuntis

text:
Cuntis là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Pontevedra


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Bénin

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Bénin () là đội tuyển cấp quốc gia của Bénin do Liên đoàn bóng đá Bénin quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Bénin là trận gặp đội tuyển Nigeria vào năm 1959. Đội đã 4 lần tham dự cúp bóng đá châu Phi vào các năm 2004, 2008, 2010, 2019, trong đó thành tích cao nhất là lọt vào tứ kết (2019).

Danh hiệu
 Vô địch WAFU Cup: 0
 Hạng ba: 2013

Thành tích tại các giải đấu

Giải vô địch thế giới
Bénin chưa lọt vào một vòng chung kết Giải bóng đá vô địch thế giới nào.

Cúp bóng đá châu Phi
Bénin từng 4 lần tham dự vòng chung kết Cúp bóng đá châu Phi, trong đó thành tích tốt nhất là lọt vào tứ kết (2019).

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Dưới đây là danh sách các cầu thủ được tuyển chọn cho vòng loại World Cup 2022 gặp  và  vào tháng 11 năm 2021.
Số trận và bàn thắng thống kê vào ngày 8 tháng 6 năm 2021, sau trận gặp .

Triệu tập gần đây

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Bénin  trên trang chủ của FIFA

Bénin


title: Anthodioctes salti

text:
Anthodioctes salti là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Anthodioctes
Động vật được mô tả năm 1933


title: Vault-de-Lugny

text:
Vault-de-Lugny là một xã trong tỉnh Yonne, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 328 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Yonne


title: Naves, Allier

text:
Naves là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Allier


title: Binh chủng Tăng – Thiết giáp, Quân đội nhân dân Việt Nam

text:
Binh chủng Tăng - Thiết giáp Quân đội nhân dân Việt Nam là một binh chủng trong tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam, chịu trách nhiệm tác chiến đột kích trên bộ và đổ bộ (hải quân), được trang bị các loại xe tăng, xe bọc thép, với hỏa lực mạnh, sức cơ động cao. Ngày truyền thống: 5 tháng 10
 Trụ sở Bộ Tư lệnh: Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội

Lịch sử hình thành
Từ giữa năm 1955, Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam đã tuyển chọn nhiều cán bộ chiến sĩ tập trung để đưa đi học bổ túc văn hóa tại Trường Văn hóa Quân đội, với mục đích tạo nguồn để đào tạo cán bộ sĩ quan cả về chỉ huy, tham mưu và các quân binh chủng kỹ thuật, trong đó có binh chủng thiết giáp.

Tháng 8 năm 1956, 2 đoàn cán bộ, chiến sĩ được tuyển chọn cử đi Trung Quốc để đào tạo về tăng - thiết giáp. Đoàn thứ nhất gồm 55 người, do ông Đào Huy Vũ làm đoàn trưởng, học về chỉ huy kỹ thuật và xe tăng-thiết giáp. Đoàn thứ hai có 147 người, học kỹ thuật vận hành và đảm bảo kỹ thuật xe. Từ cuối tháng 7 năm 1959, các đoàn học viên lần lượt tập trung tại một doanh trại quân đội ở thành phố Quế Lâm (Quảng Tây, Trung Quốc). Tháng 8 năm 1959, gần 100 xe tăng T-34 đầu tiên được chuyển thuộc cho đoàn học viên xe tăng Việt Nam, đánh số từ 100 trở đi.

Cũng trong tháng 8 năm 1959, Bộ Quốc phòng quyết định xây dựng một căn cứ huấn luyện xe tăng, lấy mật danh là Công trường 92, tại khu vực núi Đanh thuộc xã Kim Long, huyện tam đảo, tỉnh Vĩnh phú (nay thuộc huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc). Ngày 2 tháng 9 năm 1959, Thiếu tướng Trần Văn Quang, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam sang Trung Quốc thăm đoàn học viên và thay mặt Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng ra Nghị định số 449/NĐ, quyết định thành lập trung đoàn xe tăng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam mang phiên hiệu 202. Tuy nhiên, mãi 3 ngày sau, ngày 5 tháng 10 năm 1959, Bộ Quốc phòng mới ký quyết định thành lập một đơn vị thiết giáp cấp trung đoàn trực thuộc Bộ Tổng Tư lệnh, lấy phiên hiệu là Trung đoàn 202, mang mật danh H02, do Thiếu tá Đào Huy Vũ làm Trung đoàn trưởng, Thiếu tá Đặng Quang Long làm Chính ủy. Ngày 5 tháng 10 về sau trở thành ngày truyền thống của Binh chủng Tăng - Thiết giáp Quân đội nhân dân Việt Nam.

Sau khi thành lập, Đoàn H02 lần lượt được đưa về nước, làm nòng cốt để tiếp tục huấn luyện theo thực tế trong nước. Ngày 13 tháng 7 năm 1960, những chiếc xe tăng T-34 và pháo tự hành SU-76 và một số xe chuyên dụng đã được chuyên chở bằng tàu hỏa từ Trung Quốc về tới Việt Nam. Đúng 17 giờ, những chiếc xe tăng T-34 do Liên Xô viện trợ đã được chuyển bằng xe lửa về tới ga Vĩnh Yên. 18 giờ 33 phút, chiếc xe tăng mang số hiệu 114 do trung sĩ Đào Văn Bàn điều khiển đã in vết xích đầu tiên trên mảnh đất Việt Nam.

Cũng trong năm 1960, một số đoàn học viên khác cũng được gửi đi Liên Xô để được đào tạo nâng cao và học về loại T-54 hiện đại hơn. Tuy nhiên, do những bất đồng chính trị, từ cuối năm 1964, Việt Nam không gửi các đoàn học viên sang học nữa.

Ngày 1 tháng 3 năm 1961, đại đội huấn luyện, mật danh C12, được thành lập để huấn luyện đào tạo cho Sư đoàn 308 một tiểu đoàn xe tăng với quân số 172 người, đào tạo cho Bộ 10 cán bộ, 150 thợ sửa chữa xe tăng, thiết giáp và 2 đại đội xe bọc thép với quân số 164 người.

Cuối tháng 3 năm 1961, Việt Nam tiếp nhận giúp Lào 44 xe tăng lội nước PT-76. Một lớp tập huấn gồm 26 cán bộ, chiến sĩ được các chuyên gia Liên Xô hướng dẫn sử dụng và bảo dưỡng, để sau đó bàn giao và huấn luyện lại cho quân đội Pathet Lào.

Ngày 29 tháng 2 năm 1962, Việt Nam tiếp nhận thêm một số trang bị mới bao gồm 19 xe PT-76, 11 xe T-54, 1 xe T-10, 4 xe dắt T-34 do Liên Xô viện trợ. Cuối năm 1963, Việt Nam tiếp nhận thêm 72 xe T-34, 11 xe T-54, 31 xe PT-76. Lúc này, tổng số xe tăng thiết giáp và các xe hỗ trợ của Việt Nam đã có là 164 chiếc các loại.

Ngày 22 tháng 6 năm 1965, trung đoàn xe tăng thứ hai được thành lập trên cơ sở các học viên từ Liên Xô về cùng với những chiếc T-54 được viện trợ, mang phiên hiệu 203. Bộ Tư lệnh Thiết giáp cũng được thành lập. Trung tá Đào Huy Vũ, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 202 được cử là Phó Tư lệnh, đảm nhận quyền Tư lệnh. Trung tá Lê Ngọc Quang được cử làm Chính ủy.

Quá trình chiến đấu
Cuối tháng 1 năm 1968, lực lượng tăng thiết giáp Quân đội nhân dân Việt Nam tham chiến lần đầu tiên tại Trận Tà Mây (chiến dịch đường 9 - Khe Sanh). 20 giờ ngày 23-1-1968, bộ đội xe tăng với trang bị là xe tăng hạng nhẹ PT-76 đã chở bộ binh đánh thẳng vào bên trong cứ điểm Tà Mây, dùng hỏa lực đánh sập lô cốt, ụ súng, khiến quân địch tháo chạy. Ngày 7/2/1968, tại Trận Làng Vây, bộ đội tăng - thiết giáp với 14 xe PT-76 đã chi viện cho bộ binh tiêu diệt cứ điểm Làng Vây. Ngày 7/2 trở thành ngày kỷ niệm đánh thắng trận đầu của bộ đội Tăng thiết giáp.

Từ năm 1971 trở đi, các đơn vị xe tăng - thiết giáp dần phát triển, hình thành các đơn vị trực thuộc binh chủng và trực thuộc các quân khu, quân đoàn.

Trong Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971, bộ đội Tăng thiết giáp với trang bị 88 xe tăng đã cùng các đơn vị bạn đập tan cuộc tấn công của địch, góp phần bảo vệ con đường vận chuyển chiến lược Đường mòn Hồ Chí Minh.

Trong cuộc tiến công chiến lược năm 1972, với lực lượng khoảng 10 tiểu đoàn, trang bị 322 xe tăng, xe thiết giáp các loại, lực lượng tăng thiết giáp Việt Nam đã tham gia nhiều chiến dịch, đánh 82 trận, vận dụng nhiều hình thức chiến thuật, phương pháp tác chiến và giành nhiều thành tích, tiêu diệt được hàng trăm xe tăng - xe thiết giáp và hàng nghìn bộ binh của địch.

Từ năm 1973 đến năm 1974, trên chiến trường Nam Bộ, bộ đội tăng thiết giáp đã tham gia 26 trận chiến đấu, bảo vệ vùng giải phóng và tuyến đường vận tải chiến lược 559 (Đường Hồ Chí Minh).

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, Bộ Tổng tư lệnh đã huy động 398 xe tăng, thiết giáp (gồm cả vài chục xe chiến lợi phẩm vừa tịch thu được) tiến vào chiến đấu, dẫn đầu đội hình năm cánh quân giải phóng Sài Gòn - Gia Định. Đại đội trưởng đại đội xe tăng 4 Bùi Quang Thận đã cắm lá cờ chiến thắng trên nóc Dinh Độc Lập. Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203 Bùi Văn Tùng là người thay mặt Quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam tiếp nhận sự đầu hàng của Tổng thống chế độ Sài Gòn Dương Văn Minh ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Tính chung từ năm 1968 cho đến hết năm 1975, bộ đội tăng thiết giáp đã tham gia chiến đấu trong 14 chiến dịch, 211 trận đánh. Thành tích được ghi nhận là đã diệt 2 vạn bộ binh, phá hủy gần 2.000 xe tăng - xe thiết giáp và 870 xe quân sự các loại; đánh sập 3.500 lô cốt, ụ súng và trận địa pháo; bắn chìm hoặc bắn cháy 18 tàu, xuồng chiến đấu; bắn rơi 35 máy bay các loại, hỗ trợ các đơn vị bạn thu giữ 1.672 xe tăng - xe thiết giáp, 250 súng cối và nhiều trang thiết bị quân sự của địch.

Ngày 20 tháng 10 năm 1976, Binh chủng Tăng Thiết giáp được Quốc hội và Chính phủ Việt Nam tuyên dương danh hiệu Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tính đến năm 2014, đã có 38 tập thể và 14 cá nhân thuộc Binh chủng được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Binh chủng Tăng thiết giáp còn được tặng thưởng 1 Huân chương Hồ Chí Minh, 1 Huân chương Sao vàng, 1 Huân chương độc lập hạng Nhất, 5 Huân chương Quân công hạng Nhất, Nhì, Ba và hàng nghìn lượt tập thể, cá nhân được tặng thưởng Huân, Huy chương các loại.

Lãnh đạo Binh chủng Tăng Thiết Giáp
 Tư lệnh: Thiếu tướng Đỗ Đình Thanh
 Chính ủy: Thiếu tướng Nguyễn Đức Dinh
 Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng: Đại tá Hồ Viết Trương
 Phó Tư lệnh: Đại tá Phan Hải Long
 Phó Chính ủy: Đại tá Hoàng Văn Lợi

Cơ quan trực thuộc
 Văn phòng
 Thanh tra
 Phòng Tài chính
 Phòng Khoa học Quân sự
 Ban Tổng kết
 Phòng Điều tra hình sự
 Cơ quan Ủy ban kiểm tra
 Ban Kinh tế
Bộ Tham mưu
Cục Chính trị
Cục Hậu cần
Cục Kỹ thuật

Đơn vị cơ sở trực thuộc
 Trường Sĩ quan Tăng - Thiết giáp: Tam Đảo, Vĩnh Phúc. Ngày truyền thống: 22 tháng 6 năm 1965
 Trường Hạ sĩ quan Xe tăng 1: Long Thành, Đồng Nai. Ngày truyền thống: 01 tháng 9 năm 1972
 Trường Trung cấp Kỹ thuật Tăng -Thiết giáp: Bình Xuyên, Vĩnh Phúc. Ngày truyền thống 01 tháng 5 năm 1976.
 Trường Trung cấp Kỹ thuật Tăng -Thiết giáp (Khu B): Nho Quan, Ninh Bình.
 Lữ đoàn Xe tăng 201 - Thị trấn Xuân Mai, thành lập ngày 18 tháng 11 năm 1971.
 Lữ đoàn Xe tăng 215 - thành lập ngày 10 tháng 4 năm 1973.
 Lữ đoàn Tăng - Thiết giáp 202 - nhận bàn giao và sáp nhập nguyên trạng từ Quân đoàn 1 từ ngày 31/7/2023.

Chỉ huy, lãnh đạo binh chủng qua các thời kỳ

Tư lệnh Binh chủng

Chính ủy Binh chủng

Tham mưu trưởng Binh chủng

Trang thiết bị

Chú thích

Liên kết ngoài
 Âm vang vết xích... H02

Bộ Quốc phòng Việt Nam
Binh chủng Tăng - Thiết giáp, Quân đội nhân dân Việt Nam


title: Quảng Khê (định hướng)

text:
Quảng Khê có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:

 Xã Quảng Khê, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
 Xã Quảng Khê, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông
 Xã Quảng Khê, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa.


title: Abaciscus intractabilis

text:
Abaciscus intractabilis là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được Walker miêu tả năm 1864. Loài này có ở Borneo, bán đảo Mã Lai và Sumatra.

Chú thích

Tham khảo

Abaciscus


title: Glyphocassis spilota

text:
Glyphocassis spilota là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gorham miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Glyphocassis


title: Anchastus minimus

text:
Anchastus minimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Ký hiệu Pearson

text:
Ký hiệu Pearson được sử dụng trong tinh thể học để miêu tả cấu trúc tinh thể và do W.B Pearson đề xuất Ký hiệu gồm 2 ký tự và một con số theo sau đó, ví dụ:
 Cấu trúc kim cương, cF8
 Cấu trúc rutile, tP6

Hai ký tự đầu tiên chỉ ô mạng Bravais, ký tự đầu tiên viết thường chỉ lớp tinh thể, và ký tự thứ 2 viết hoa chỉ loại ô mạng. Số sau cùng chỉ số nguyên tử trong một ô mạng cơ sở. IUPAC (2005) đề xuất rằng ký hiệu này có thể được sử dụng cho các cấu trúc của chất rắn vô cơ khi không có sự rõ ràng và nên viết nghiêng.

14 ô mạng Bravais được biểu diễn với hai ký tự đầu như sau:

Ký hiệu Pearson và nhóm không gian
Ký hiệu Pearson không đặc trưng cho một nhóm không gian của cấu trúc tinh thể cụ thể, ví dụ cả hai cấu trúc của NaCl, (nhóm không gian Fmm) và kim cương (nhóm không gian Fdm) đều có cùng ký hiệu Pearson là cF8.

Tham khảo

Tinh thể học


title: Nova Granada

text:
Nova Granada là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 20º32'02" độ vĩ nam và kinh độ 49º18'51" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 542 m. Dân số năm 2004 ước tính là 18.110 người.
Đô thị này có diện tích 531,9 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 17.020
Dân số thành thị: 15.039
Dân số nông thôn: 1.981
 Nam giới: 8.545
 Nữ giới: 8.475
Mật độ dân số (người/km²): 32,00

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 10,06

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 74,67

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,45

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 89,20%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,790
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,696
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,828
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,847
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi

 Rio Preto
 Sông da Cachoeirinha

Các xa lộ

 SP-423
 BR-153

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Civitavecchia

text:
Civitavecchia là một đô thị trong tỉnh Roma, vùng Lazio, Ý. Đô thị này có diện tích 71  km², dân số thời điểm 31/12/2010 là 52.294 người, mật độ dân số là 737 người/ km². Civitavecchia có cự ly km về phía so với thủ đô Roma. Thánh bảo trợ là Santa Fermina.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma
Thành phố của Ý


title: Bidens populifolia

text:
Bidens populifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Asteraceae. Loài này thuộc chi Bidens. Nó chỉ được tìm thấy ở Koolau Range trên Oahu.

Chú thích

Tham khảo

Bidens
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Hawaii


title: Dipropus latus

text:
Dipropus latus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Leioproctus ventralis

text:
Leioproctus ventralis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1924


title: Sân vận động Free State

text:
Sân vận động Free State (; ), hiện được gọi là Sân vận động Toyota vì lý do tài trợ và trước đây được gọi là Vodacom Park, là một sân vận động ở Bloemfontein, Cộng hòa Nam Phi. Sân được sử dụng chủ yếu cho các trận đấu bóng bầu dục liên hiệp cũng như thỉnh thoảng được sử dụng cho các trận đấu bóng đá. Sân ban đầu được xây dựng cho Giải vô địch bóng bầu dục thế giới 1995. Đây là một trong những địa điểm tổ chức các trận đấu tại Giải vô địch bóng đá thế giới 2010.

Các đội thuê chính của sân là:

 Cheetahs, một đội bóng bầu dục liên hiệp đại diện cho các tỉnh Free State và Bắc Cape trong giải đấu quốc tế Pro14.
 Free State Cheetahs, một đội bóng bầu dục liên hiệp đang thi đấu tại Currie Cup, giải đấu bóng bầu dục liên hiệp quốc nội của Cộng hòa Nam Phi.
 Bloemfontein Celtic, một đội bóng đá đang thi đấu tại Giải bóng đá Ngoại hạng Nam Phi.

Các trận đấu đáng chú ý

Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Trước 2010 FIFA World Cup, một khán đài thứ hai đã được bổ sung vào khán đài chính ở bên trái sân, nâng sức chứa sân từ 36.538 người lên 40.911 người. Ngời ra sân còn được bố trí bổ sung đèn chiều sáng, bảng điện tử, hệ thống truyền thông.
Bloemfontein đã nhận R221 triệu để nâng cấp sân . Công việc nâng cấp bắt đầu vào tháng 7 năm 2007.

Xem thêm
 Danh sách sân vận động tại Cộng hòa Nam Phi
 Danh sách sân vận động châu Phi theo sức chứa

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bloemfontein: Official municipality website
 360 View

Địa điểm bóng đá Nam Phi
Sân vận động rugby union Nam Phi
Sân vận động Giải vô địch bóng bầu dục thế giới
Các sân vận động giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Các sân vận động Cúp Liên đoàn các châu lục 2009
Công trình xây dựng Bloemfontein
Địa điểm thể thao Free State (tỉnh)
Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1995


title: 12291 Gohnaumann

text:
12291 Gohnaumann (1991 LJ2) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 6 năm 1991 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12291 Gohnaumann

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Megachile beutenmulleri

text:
Megachile beutenmulleri là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1907


title: Pteropurpura modesta

text:
Pteropurpura modesta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pteropurpura


title: Neobruchidius lovie

text:
Neobruchidius lovie là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson & Romero miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Neobruchidius


title: Monsols

text:
Monsols là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 535 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Castelnau-de-Médoc

text:
Castelnau-de-Médoc  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

 INSEE commune file

Castelnaudemedoc


title: Cầu sông Kwai (phim)

text:
Cầu sông Kwai (tiếng Anh: The Bridge on the River Kwai) là một bộ phim về Chiến tranh thế giới thứ hai chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết cùng tên (tiếng Pháp: Le Pont de la Rivière Kwai) của nhà văn Pháp Pierre Boulle. Phim này đoạt giải Oscar năm 1957. Phim nói về cảnh tù binh Đồng Minh bị quân đội Đế quốc Nhật Bản buộc phải xây tuyến đường sắt Miến Điện 1942-1943. Phim do David Lean đạo diễn với sự tham gia diễn xuất của Alec Guinness, Sessue Hayakawa, Jack Hawkins và William Holden.

Năm 1997, do những ý nghĩa to lớn của phim, Cầu sông Kwai đã được chọn để bảo quản tại Viện lưu trữ phim quốc gia Mỹ của Thư viện Quốc hội Mỹ.

Phân vai
 Sessue Hayakawa vai Đại tá Saito
 Alec Guinness vai Trung tá Nicholson
 William Holden vai Trung tá Hải quân Shears
 Jack Hawkins vai Thiếu tá Warden
 James Donald vai Thiếu tá Clipton
 Geoffrey Horne vai Trung uý Joyce
 André Morell vai Đại tá Green
 Peter Williams vai Đại uý Reeves
 John Boxer vai Thiếu tá Hughes
 Percy Herbert vai Binh nhì Grogan
 Harold Goodwin vai Binh nhì Baker

Giải thưởng

Giải Oscar
The Bridge on the River Kwai giành được 7 giải Oscar
 Phim hay nhất - Sam Spiegel
 Đạo diễn - David Lean
 Nam chính - Alec Guinness
 Kịch bản chuyển thể hay nhất - Michael Wilson, Carl Foreman, Pierre Boulle
 Nhạc phim - Malcolm Arnold
 Biên tập - Peter Taylor
 Quay phim xuất sắc nhất - Jack Hildyard
Phim được đề cử
 Nam phụ - Sessue Hayakawa

Giải BAFTA
Phim giành được 3 giải BAFTA
 Phim Anh hay nhất — David Lean, Sam Spiegel
 Phim hay nhất — David Lean, Sam Spiegel
 Nam chính — Alec Guinness

Giải Quả cầu vàng
Phim dành dược 3 Giải Quả cầu vàng
 Phim chính kịch hay nhất — David Lean, Sam Spiegel
 Đạo diễn xuất sắc nhất — David Lean
 Nam chính phim chính kịch — Alec Guinness
1 đề cử
 Nam phụ — Sessue Hayakawa

Giải thưởng khác
 Giải NYFCC cho phim hay nhất
 Giải NYFCC cho đạo diễn xuất sắc nhất (David Lean)
 Giải NYFCC cho nam diễn viên xuất sắc nhất (Alec Guinness)

Vinh dự
Bộ phim được chọn bảo tồn trong Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ.

 Năm 2005, Kênh truyền hình Anh - kênh 4 tổ chức bầu chọn 100 phim chiến tranh hay nhất. The Bridge on the River Kwai xếp ở vị trí #10, sau Black Hawk Down và trước The Dam Busters.
 Viện phim Anh xếp The Bridge on the River Kwai thứ 11 trong 100 phim Anh hay nhất mọi thời đại.
 Danh sách của Viện phim Mỹ
 1998 - 100 phim hay nhất - #13
 2001 - 100 phim rùng rợn và ly kỳ - #58
 2006 - 100 phim truyền cảm hứng - #14
 2007 - 100 phim hay nhất (đính chính) - #36

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Account of bombing crew

Phim do David Lean đạo diễn
Phim hãng Columbia Pictures
Phim Mỹ
Phim Vương quốc Liên hiệp Anh
Phim giành giải Oscar cho phim hay nhất
Phim của Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ
Phim về Thế chiến II
Phim chiến tranh
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim năm 1957
Phim chiến tranh Mỹ
Phim chính kịch Vương quốc Liên hiệp Anh
Phim chính kịch Mỹ
Phim giành giải Oscar cho nhạc phim hay nhất
Phim giành giải Quả cầu vàng cho phim chính kịch hay nhất
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1940
Phim sử thi của Mỹ
Phim Columbia Pictures
Phim có diễn xuất giành giải Oscar cho Nam diễn viên xuất sắc nhất
Phim có nhà quay phim giành giải Oscar cho quay phim xuất sắc nhất
Phim có đạo diễn giành giải Oscar cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Phim có đạo diễn giành giải Quả cầu vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Phim có nhà biên tập giành giải Oscar cho dựng phim xuất sắc nhất
Phim được lưu trữ tại Cơ quan lưu trữ phim Quốc gia Hoa Kỳ
Phim có biên kịch giành giải Oscar cho kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất
Phim giành giải BAFTA cho phim hay nhất
Phim có diễn xuất giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất


title: Schönteichen

text:
Schönteichen là một đô thị ở huyện of Bautzen, in Sachsen, Đức. Đô thị Schönteichen có diện tích 44,96 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2358 người.

Tham khảo


title: Mazeyrat-d'Allier

text:
Mazeyrat-d'Allier là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 630 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 1228
người.

Tham khảo

Mazeyratdallier


title: Nam Hoa Kỳ

text:
Miền Nam Hoa Kỳ (tiếng Anh: Southern United States) còn được biết phổ biến như American South, Dixie, Down South hay đơn giản là the South—bao gồm một vùng lớn rõ rệt nằm trong đông nam và trung-nam Hoa Kỳ. Vì di sản lịch sử và văn hoá độc đáo của vùng gồm có người bản thổ Mỹ; các khu định cư châu Âu xưa kia có vết tích di sản Tây Ban Nha, Anh Quốc, Pháp; tầm quan trọng của hàng ngàn người nô lệ châu Phi; sự gia tăng tỉ lệ dân số lớn người Mỹ gốc châu Phi, sự lệ thuộc vào sức lao động nô lệ, và di sản của Liên minh miền Nam sau Nội chiến Hoa Kỳ nên miền Nam Hoa Kỳ đã hình thành nên phong tục, thể loại âm nhạc, văn chương, và ẩm thực riêng biệt cho mình.

Trong vài thập niên vừa qua, miền Nam đã trở nên công nghiệp hoá và đô thị hoá hơn, hấp dẫn di dân quốc tế và nội địa. Khi nhiều phần của miền Nam nằm trong số các khu vực phát triển nhanh nhất tại Hoa Kỳ thì chúng cũng phát triển nền văn hoá mới.

Địa lý
Như định nghĩa của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, vùng Nam Hoa Kỳ gồm có 16 tiểu bang và Đặc khu Columbia. Dân số tổng cộng cho vùng được ước tính là 109.083.752 người vào năm 2006. Ba mươi sáu phần trăm dân số Hoa Kỳ sống trong vùng Nam Hoa Kỳ. Vùng đông dân nhất của quốc gia. Cục điều tra dân số phân chia vùng này thành ba đơn vị nhỏ hơn hay còn gọi là phân vùng:

Các tiểu bang Nam Đại Tây Dương: Florida, Georgia, Bắc Carolina, Nam Carolina, Virginia, Tây Virginia, Maryland, Washington, D.C., và Delaware
Các tiểu bang Trung Đông Nam: Alabama, Kentucky, Mississippi và Tennessee
Các tiểu bang Trung Tây Nam:  Arkansas, Louisiana, Oklahoma và Texas

Các thuật từ khác có liên quan đến miền Nam gồm có:
Old South: thường là các thuộc địa ban đầu ở miền nam: Virginia, Delaware, Maryland, Georgia, Bắc Carolina, và Nam Carolina.
New South: thường bao gồm các tiểu bang Nam Đại Tây Dương.
Solid South: vùng do Đảng Dân chủ kiểm soát từ năm 1877 đến năm 1964. Bao gồm ít nhất tất cả 11 cựu tiểu bang trong Liên minh miền Nam.
Nam Appalachia: Cao nguyên Cumberland của Kentucky và Tennessee, Nam Ohio, Tây Bắc Carolina, Tây Maryland, Tây Virginia, Thung lũng Shenandoah và Dãy núi Blue Ridge của Virginia, và đông bắc Georgia.
Đông Nam Hoa Kỳ: thường bao gồm Bắc Carolina, Nam Carolina, Virginia, Tennessee, Kentucky, Tây Virginia, Georgia, Alabama, Mississippi, và Florida
Deep South: có nhiều định nghĩa khác nhau, thường bao gồm Louisiana, Alabama, Mississippi, Georgia, và Nam Carolina. Đôi khi những phần đất của các tiểu bang kề cận được tính vào (một phần Đông Texas, các khu vực châu thổ Arkansas và Tennessee, và các phần đất của Florida như vùng cán chảo và trung bắc của tiểu bang).
Gulf South: có nhiều định nghĩa, thường bao gồm các vùng duyên hải Vịnh Mexico của Florida, Louisiana, Mississippi, Texas và Alabama.
Upper South: Kentucky, Virginia, Tây Virginia, Tennessee, và Bắc Carolina.
Dixie: có nhiều định nghĩa, nhưng thông thường nhất có liên hệ với 11 tiểu bang thuộc Cựu Liên minh miền Nam.
Trung Nam: cũng còn được biết là Trung Nam Hoa Kỳ.
Border South: Missouri, Kentucky, Maryland, và Delaware là các tiểu bang không ly khai khỏi Hoa Kỳ để gia nhập Liên minh miền Nam. Tây Virginia được thành lập bởi những người ở phía tây Virginia chống đối việc ly khai khỏi Liên bang.

Định nghĩa phổ biến nhất về thuật từ "Miền Nam" thì không chính thức lắm và thường có liên quan với việc các tiểu bang ly khai trong Nội chiến Hoa Kỳ để thành lập Liên minh miền Nam. Các tiểu bang này chia sẻ chung lịch sử và văn hóa mà vẫn còn hiện hữu cho đến ngày nay.

Về mặt tự nhiên, miền Nam là một vùng đa dạng và rộng lớn có nhiều vùng khí hậu gồm có khí hậu ôn hòa, cận nhiệt đới, nhiệt đới và khô cằn – mặc dù miền Nam thường được xem là nóng và ẩm ướt có mùa hè dài và mùa đông ôn hòa ngắn, nhưng nó khá ấm áp hơn các vùng phía bắc của nó (và thường thường có các chỉ số nóng cao nhất quốc gia). Nhiều thứ cây trồng phát triển dễ dàng trên đất và có thể phát triển mà không sợ giá rét ít nhất là sáu tháng trong năm. Một số khu vực trong miền Nam, đặc biệt là Đông nam, có quang cảnh thiên nhiên phong phú với sự hiện diện của nhiều loại cây cỏ như cây sồi, mộc lan. Môi trường phổ biến khác của Nam Hoa Kỳ là bayou và đầm lầy của Duyên hải Vịnh Mexico, đặc biệt tại Louisiana và Texas. Miền Nam là nạn nhân của loài cây leo kudzu, phát triển rất nhanh bao phủ phần lớn đất và giết chết các loài thảo mộc khác. Kudzu là vấn nạn lớn đặc biệt là tại những vùng dưới chân đồi của Mississippi, Alabama, và Georgia.

Các thành phố lớn Nam Hoa Kỳ

Các vùng đô thị chính tại Nam Hoa Kỳ

Ghi chú

Tham khảo
Cash, Wilbur J. The Mind of the South (1941),

Flynt, J. Wayne Dixie's Forgotten People: The South's Poor Whites (1979). deals with 20th century.

Grady McWhiney. In Cracker Culture: Celtic Ways in the Old South (1988)
Mary Odem "Global Lives, Local Struggles: Latin American Immigrants in Atlanta'"  Southern Spaces 2006

George Sanchez "Latinos, the American South, and the Future of U.S. Race Relations " Southern Spaces 2007

Winders, Jamie. "Latino Migration and Nashville, Tennessee, " Southern Spaces 2004.

Liên kết ngoài
DocSouth: Documenting the American South - numerous online text, image, and audio collections
Center for the Study of the American South  - an academic center devoted to the study of "southern history, literature, and culture as well as ongoing social, political, and economic issues"
Dixie's dead, long live the South
 Southern Arts Federation
Southern Spaces—an open-access peer-reviewed scholarly journal examining the spaces and places of the American South.

Vùng của Hoa Kỳ
Nam Hoa Kỳ
Vùng văn hóa


title: Dicranomyia affabilis

text:
Dicranomyia affabilis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Montaldo Torinese

text:
Montaldo Torinese là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 12 km về phía đông của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 642 người và diện tích là 4,7 km².

Montaldo Torinese giáp các đô thị: Gassino Torinese, Sciolze, Marentino, Pavarolo, Chieri, và Andezeno.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte