title: Động cơ diesel

text:
Động cơ Diesel hay còn gọi là động cơ nén cháy (compression-ignition) hay động cơ CI, được đặt theo tên của Rudolf Diesel. Động cơ Diesel là một loại động cơ đốt trong, trong đó việc đánh lửa nhiên liệu được gây ra bởi nhiệt độ cao của không khí trong xi lanh do nén cơ học (nén đoạn nhiệt). Điều này trái ngược với các động cơ đánh lửa như động cơ xăng hay động cơ ga (sử dụng nhiên liệu khí) sử dụng bộ đánh lửa để đốt cháy hỗn hợp nhiên liệu-không khí.

Động cơ diesel hoạt động bằng cách chỉ nén không khí. Điều này làm tăng nhiệt độ không khí bên trong xi lanh lên cao đến mức nhiên liệu diesel được phun vào buồng đốt tự bốc cháy. Với nhiên liệu được đưa vào không khí ngay trước khi đốt, sự phân tán của nhiên liệu không đồng đều; đây được gọi là hỗn hợp nhiên liệu-không khí không đồng nhất. Mô-men xoắn mà động cơ diesel tạo ra được điều khiển bằng cách điều khiển tỷ lệ nhiên liệu-không khí (λ); thay vì điều tiết khí nạp, động cơ diesel phụ thuộc vào việc thay đổi lượng nhiên liệu được phun và tỷ lệ nhiên liệu-không khí thường cao.

Động cơ diesel có hiệu suất nhiệt cao nhất (hiệu suất động cơ) của bất kỳ động cơ đốt trong hoặc đốt ngoài thực tế nào do hệ số giãn nở rất cao và đốt cháy nghèo vốn có cho phép tản nhiệt bởi không khí dư thừa. Một sự mất mát hiệu suất nhỏ cũng được tránh so với động cơ xăng phun vô hướng hai thì vì nhiên liệu không cháy không có ở chụp xupap và do đó nhiên liệu không đi trực tiếp từ đầu vào ra ống xả. Động cơ diesel tốc độ thấp (như được sử dụng trong tàu và các ứng dụng khác trong đó trọng lượng tổng thể của động cơ tương đối không quan trọng) có thể đạt hiệu suất hiệu quả lên tới 55%.

Động cơ diesel có thể được thiết kế theo chu kỳ hai thì hoặc bốn thì. Chúng ban đầu được sử dụng như là một sự thay thế hiệu quả hơn so với động cơ hơi nước cố định. Từ những năm 1910, chúng đã được sử dụng trong tàu ngầm và tàu thủy. Sau đó, nó còn được sử dụng trong đầu máy, xe tải, máy xây dựng và nhà máy điện. Vào những năm 1930, chúng dần bắt đầu được sử dụng trong một vài chiếc ô tô. Kể từ những năm 1970, việc sử dụng động cơ diesel trong các phương tiện trên đường và xe địa hình lớn hơn ở Mỹ đã tăng lên. Theo Konrad Reif, trung bình ở EU, ô tô diesel chiếm một nửa số ô tô mới đăng ký.

Các động cơ diesel lớn nhất thế giới được đưa vào sử dụng là động cơ diesel thủy phi cơ 14 xi-lanh, hai thì; chúng tạo ra công suất cực đại gần 100 MW mỗi cái.

Lịch sử

Ý tưởng của Diesel

Năm 1878, Rudolf Diesel, một sinh viên tại "Polytechnikum" ở Munich, đã tham dự các bài giảng của Carl von Linde. Linde giải thích rằng các động cơ hơi nước có khả năng chuyển đổi chỉ 6-10% năng lượng nhiệt thành công có ích, nhưng chu trình Carnot cho phép chuyển đổi nhiều năng lượng nhiệt hơn thành công bằng phương pháp thay đổi đẳng nhiệt. Theo Diesel, điều này đã nhen nhóm ý tưởng tạo ra một động cơ hiệu quả cao có thể hoạt động theo chu trình Carnot. Diesel cũng đã được tiếp xúc với một piston lửa, một bộ đánh lửa truyền thống sử dụng các nguyên lý nén đoạn nhiệt nhanh mà Linde đã có được từ Đông Nam Á. Sau nhiều năm thực hiện các ý tưởng của mình, Diesel đã xuất bản chúng vào năm 1893 trong bài tiểu luận Lý thuyết và Xây dựng Động cơ Nhiệt thuần túy.

Diesel đã bị chỉ trích nặng nề vì bài luận của mình, nhưng chỉ một số ít thấy được sai lầm mà ông đã mắc phải; động cơ nhiệt thuần túy của ông được cho là sử dụng chu kỳ nhiệt độ không đổi (với nén đẳng nhiệt) đòi hỏi mức độ nén cao hơn nhiều so với mức cần thiết để nén đánh lửa. Ý tưởng của Diesel là nén không khí chặt đến mức nhiệt độ của không khí sẽ vượt quá nhiệt độ của quá trình đốt cháy. Tuy nhiên, một động cơ như vậy không bao giờ có thể sinh được bất kì công có ích nào. Trong bằng sáng chế năm 1892 của Hoa Kỳ (được cấp vào năm 1895) #542846, Diesel mô tả việc nén cần thiết như thế nào cho chu trình của mình:

 "Không khí sạch trong khí quyển được nén theo đường cong 1 2, ở mức độ mà trước khi đánh lửa hoặc sự cháy xảy ra, áp suất cao nhất của sơ đồ và nhiệt độ cao nhất thu được - nghĩa là nhiệt độ mà tại đó quá trình cháy tiếp theo phải diễn ra, không phải là điểm cháy hoặc điểm bắt lửa. Để làm rõ hơn, giả sử rằng quá trình đốt tiếp theo sẽ diễn ra ở nhiệt độ 700 °. Trong trường hợp đó, áp suất ban đầu phải là sáu mươi tư atm, hoặc ở 800 độ C. áp suất phải là chín mươi atm, v.v. Do đó, không khí sau khi được nén dần dần được đưa vào một lượng nhiên liệu được phân chia thật mịn bên ngoài, sẽ bốc cháy khi đưa vào, vì không khí ở nhiệt độ vượt xa điểm bắt lửa của nhiên liệu. Điểm đặc trưng của chu trình theo sáng chế của tôi là, tăng áp suất và nhiệt độ lên đến mức tối đa, không phải bằng cách đốt, mà trước khi đốt bằng sự nén khí cơ học, và sau đó thực hiện công tiếp theo mà không tăng áp suất và nhiệt độ bằng cách đốt cháy dần dần trong một phần của chu trình được xác định bởi dầu ướt".

Đến tháng 6 năm 1893, Diesel đã nhận ra chu kỳ ban đầu của mình sẽ không hoạt động và ông đã áp dụng chu trình đẳng áp. Diesel mô tả chu kỳ trong ứng dụng bằng sáng chế năm 1895 của mình. Lưu ý rằng không còn đề cập đến nhiệt độ nén vượt quá nhiệt độ cháy. Bây giờ người ta chỉ đơn giản nói rằng việc nén phải đủ để kích hoạt đánh lửa.
 "1. Trong động cơ đốt trong, sự kết hợp giữa xi lanh và piston được chế tạo và bố trí để nén không khí ở một mức độ tạo ra nhiệt độ trên điểm bắt lửa của nhiên liệu, một nguồn cấp khí nén hoặc ga; một nguồn cấp nhiên liệu, một van phân phối nhiên liệu, một đường dẫn từ nguồn cấp khí đến xi lanh liên kết với van phân phối nhiên liệu, cửa vào xi lanh phải liên kết với việc cấp khí và với van nhiên liệu và dầu ướt. " Xem bằng sáng chế Hoa Kỳ # 608845 đã nộp 1895 / được cấp năm 1898

Năm 1892, Diesel đã nhận được bằng sáng chế ở Đức, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ cho "Phương pháp và thiết bị chuyển đổi nhiệt thành công cơ học". Vào năm 1894 và 1895, ông đã nộp bằng sáng chế và phụ lục về động cơ của mình ở nhiều quốc gia; các bằng sáng chế đầu tiên được cấp ở Tây Ban Nha (số 16.654), Pháp (số 243.531) và Bỉ (số 113.139) vào tháng 12 năm 1894 và ở Đức (số 86.633) vào năm 1895 và Hoa Kỳ (số 608.845) vào năm 1898.

Diesel đã bị tấn công và chỉ trích trong một khoảng thời gian vài năm. Các nhà phê bình đã tuyên bố rằng Diesel không bao giờ phát minh ra một động cơ mới và việc phát minh ra động cơ diesel là gian lận. Otto Köhler và Emil Capitaine là hai trong số những nhà phê bình nổi bật nhất thời Diesel. Köhler đã xuất bản một bài luận vào năm 1887, trong đó ông mô tả một động cơ tương tự như động cơ mà Diesel mô tả trong bài tiểu luận năm 1893 của ông. Köhler cho rằng một động cơ như vậy không thể sinh công. Emil Capitaine đã chế tạo một động cơ dầu với đánh lửa ống phát sáng vào đầu những năm 1890;; ông tuyên bố dù thấy làm như vậy là thiếu khôn ngoan, rằng động cơ đánh lửa ống phát sáng của ông hoạt động giống như động cơ của Diesel. Tuyên bố của ông là không có cơ sở và ông đã thua một vụ kiện bằng sáng chế chống lại Diesel. Các động cơ khác, như động cơ Akroyd và động cơ Brayton, cũng sử dụng chu trình vận hành khác với chu trình động cơ diesel. Friedrich Sass nói rằng động cơ diesel là "công trình rất riêng" của Diesel và bất kỳ "chuyện hoang đường Diesel" nào cũng là "làm sai lệch lịch sử".

Động cơ diesel đầu tiên

Diesel đã tìm kiếm các công ty và nhà máy sẽ che tạo động cơ của mình. Với sự giúp đỡ của Moritz Schröter và Max Friedrich Gutermuth, ông đã thành công trong việc thuyết phục cả Krupp ở Essen và Maschinenfabrik Augsburg. Hợp đồng được ký vào tháng 4 năm 1893, và vào đầu mùa hè năm 1893, động cơ nguyên mẫu đầu tiên của Diesel được chế tạo tại Augsburg. Vào ngày 10 tháng 8 năm 1893, lần đánh lửa đầu tiên diễn ra, nhiên liệu được sử dụng là xăng. Vào mùa đông 1893/1894, Diesel đã thiết kế lại động cơ hiện có và đến ngày 18 tháng 1 năm 1894, các chuyên viên cơ khí của ông đã chuyển đổi nó thành nguyên mẫu thứ hai. Vào ngày 17 tháng 2 năm 1894, động cơ được thiết kế lại đã chạy được 88 vòng quay - một phút; với tin tức này, cổ phiếu của Maschinenfabrik Augsburg đã tăng 30%, cho thấy nhu cầu dự đoán rất lớn đối với động cơ hiệu quả hơn. Vào ngày 26 tháng 6 năm 1895, động cơ đạt được hiệu suất hiệu quả 16,6% và có mức tiêu thụ nhiên liệu 519 g·kW−1·h−1. Tuy nhiên, mặc dù đã chứng minh được khái niệm, động cơ đã gây ra sự cố, và Diesel không thể đạt được bất kỳ tiến bộ đáng kể nào. Do đó, Krupp đã cân nhắc việc hủy bỏ hợp đồng mà họ đã thực hiện với Diesel.  Diesel đã buộc phải cải tiến thiết kế động cơ của mình và vội vã chế tạo động cơ nguyên mẫu thứ ba. Từ ngày 8 tháng 11 đến ngày 20 tháng 12 năm 1895, nguyên mẫu thứ hai đã chạy thử nghiệm thành công hơn 111 giờ. Trong báo cáo tháng 1 năm 1896, đây được coi là một thành công.

Vào tháng 2 năm 1896, Diesel đã cân nhắc việc tăng áp cho nguyên mẫu thứ ba.  Imanuel Lauster, người được lệnh vẽ nguyên mẫu thứ ba, đã hoàn thành các bản vẽ vào ngày 30 tháng 4 năm 1896. Vào mùa hè năm đó, động cơ được chế tạo, nó được hoàn thành vào ngày 6 tháng 10 năm 1896. Các thử nghiệm được tiến hành cho đến đầu năm 1897. Các thử nghiệm công khai đầu tiên bắt đầu vào ngày 1 tháng 2 năm 1897. Thử nghiệm của Moritz Schröter vào ngày 17 tháng 2 năm 1897 là thử nghiệm chính của động cơ Diesel. Động cơ đạt công suất 13.1 kW với mức tiêu thụ nhiên liệu cụ thể là 324 g·kW−1·h−1,, hiệu suất có ích là 26,2%. Đến năm 1898, Diesel đã trở thành triệu phú.

Các sự kiện

Thập niên 1890
 1893: Bài tiểu luận của Rudolf Diesel có tiêu đề  Lý thuyết và xây dựng động cơ nhiệt thuần túy  xuất hiện.
 1893: 21 tháng 2, Diesel và Maschinenfabrik Augsburg ký hợp đồng cho phép Diesel chế tạo động cơ nguyên mẫu.
 1893: 23 tháng 2, Diesel có được bằng sáng chế (RP 67207) có tiêu đề "Arbeitsverfahren und Ausführungsart für Verbrennungsmaschinen" (Phương pháp công nghệ sinh công với động cơ đốt trong).
 1893: 10 tháng 4, Diesel và Krupp ký hợp đồng cho phép Diesel chế tạo động cơ nguyên mẫu.
 1893: 24 tháng 4, cả Krupp và Maschinenfabrik Augsburg quyết định hợp tác và xây dựng chỉ một nguyên mẫu duy nhất ở Augsburg.
 1893: Tháng 7, nguyên mẫu đầu tiên được hoàn thành.
 1893: Ngày 10 tháng 8, Diesel phun nhiên liệu (xăng) lần đầu tiên, dẫn đến cháy, phá hủy đồng hồ đo.
 1893: Tháng 11, Diesel xin cấp bằng sáng chế (RP 82168) cho quy trình đốt được sửa đổi.
 1894: Ngày 18 tháng 1, sau khi nguyên mẫu đầu tiên được sửa đổi để trở thành nguyên mẫu thứ hai, thử nghiệm với nguyên mẫu thứ hai bắt đầu.
 1894: 17 tháng 2, Nguyên mẫu thứ hai chạy lần đầu tiên.
 1895: 30 tháng 3, Diesel xin cấp bằng sáng chế (RP 86633) cho quy trình khởi động với khí nén.
 1895: Ngày 26 tháng 6, nguyên mẫu thứ hai lần đầu tiên vượt qua thử nghiệm phanh.
 1895: Diesel áp dụng cho bằng sáng chế thứ hai của Bằng sáng chế Hoa Kỳ # 608845
 1895: 8 tháng 11 - 20 tháng 12, một loạt các thử nghiệm với nguyên mẫu thứ hai được tiến hành. Tổng cộng, 111 giờ hoạt động được ghi lại.
 1896: Ngày 6 tháng 10, động cơ nguyên mẫu thứ ba và cuối cùng được hoàn thành.
 1897: Ngày 1 tháng 2, sau 4 năm, động cơ nguyên mẫu của Diesel đang chạy và cuối cùng đã sẵn sàng để thử nghiệm hiệu quả và sản xuất.
 1897: 9 tháng 10, Adolphus Busch cấp phép cho động cơ diesel cho Hoa Kỳ và Canada.
 1897: 29 tháng 10, Rudolf Diesel có được bằng sáng chế (DRP 95680) về việc tăng áp cho động cơ diesel.
 1898: Ngày 1 tháng 2, Diesel Motoren-Fabrik Actien-Gesellschaft đã được đăng ký.
 1898: Tháng ba, động cơ diesel thương mại đầu tiên có công suất 2×30 PS (2×22 kW) được lắp đặt trong nhà máy Kempten của Vereinigte Zündholzfabriken A.G.
 1898: 17 tháng 9, Allgemeine Gesellschaft für Dieselmotoren A.-G. được thành lập.
 1899: Động cơ diesel hai thì đầu tiên được phát minh bởi Hugo Güldner được chế tạo.

Thập niên 1900

 1901: Imanuel Lauster thiết kế động cơ diesel piston ống đầu tiên (DM 70).
 1901: Đến năm 1901,  MAN đã sản xuất 77 xi lanh động cơ diesel thương mại.
 1903: Hai tàu chạy bằng diesel đầu tiên được hạ thủy để hoạt động trên sông và kênh: tàu chở dầu naphtha   Vandal  và   Sarmat .
 1904: Người Pháp ra mắt tàu ngầm động cơ diesel đầu tiên,  Aigrette.
 1905: 14 tháng 1: Diesel đăng ký bằng sáng chế về phun đơn vị (L20510I / 46a).
 1905: Tuabin tăng áp và bình làm mát trung gian cho động cơ diesel đầu tiên được sản xuất bởi Büchi.
 1906: Diesel Motoren-Fabrik Actien-Gesellschaft bị giải thể.
 1908: Bằng sáng chế của Diesel hết hạn.
 1908: Xe tải có động cơ diesel đầu tiên xuất hiện.
 1909: 14 tháng 3, Prosper L'Orange đăng kí một bằng sáng chế về  phun vào buồng đốt trước.  Sau đó, ông chế tạo động cơ diesel đầu tiên với hệ thống này.

Thập niên 1910
 1910: MAN bắt đầu chế tạo động cơ diesel hai thì.
 1910: 26 tháng 11,  James McKechnie xin cấp bằng sáng chế về bộ phun.  Không giống như Diesel, ông đã xây dựng thành công bộ phun hoạt động được.
 1911: 27 tháng 11, Allgemeine Gesellschaft für Dieselmotoren A.-G. bị giải thể.
 1911: Nhà máy đóng tàu Germania ở Kiel chế tạo động cơ diesel 850 PS (625 kW) cho tàu ngầm Đức. Các động cơ này được lắp đặt vào năm 1914.
 1912: MAN chế tạo động cơ diesel hai thì piston hoạt động kép đầu tiên.
 1912: Đầu máy xe lửa đầu tiên có động cơ diesel được sử dụng trên tuyến đường sắt  Winterthur-Romanshorn, Thụy Sĩ.
 1912:  Selandia  là tàu biển đầu tiên có động cơ diesel.
 1913: Động cơ diesel  NELSECO được lắp đặt trên tàu thương mại và tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ.
 1913: 29 tháng 9, Rudolf Diesel chết một cách bí ẩn khi băng qua Eo biển Manche trên .
 1914: MAN chế tạo động cơ hai thì 900 PS (662 kW) cho tàu ngầm Hà Lan.
 1919: Prosper L'Orange có được bằng sáng chế về mảnh ghép  Buồng đốt trước kết hợp  kim phun. Động cơ diesel đầu tiên từ Cummins.

Thập niên 1920

 1923: Tại triển lãm DLG Königsberg, máy kéo nông nghiệp đầu tiên có động cơ diesel, nguyên mẫu Benz-Sendling S6 được giới thiệu.
 1923: 15 tháng 12, xe tải đầu tiên có động cơ diesel phun trực tiếp được thử nghiệm bởi MAN. Cùng năm đó, Benz chế tạo một chiếc xe tải với động cơ diesel được phun nhiên liệu từ buồng đốt trước.
 1923: Động cơ diesel hai thì đầu tiên có chức năng quét dòng ngược xuất hiện.
 1924: Fairbanks-Morse giới thiệu Y-VA hai thì (sau đổi tên thành Model 32).
 1925: Sendling bắt đầu sản xuất hàng loạt máy kéo nông nghiệp chạy bằng diesel.
 1927:  Bosch giới thiệu bơm cao áp dọc đầu tiên cho động cơ diesel xe cơ giới.
 1929: Chiếc xe khách đầu tiên có động cơ diesel xuất hiện. Động cơ của nó là động cơ Otto được sửa đổi để sử dụng nguyên lý diesel và bơm cao áp của Bosch. Một số nguyên mẫu xe diesel khác ra đời.

Thập niên 1930
 1933:  Junkers Motorenwerke ở Đức bắt đầu sản xuất động cơ diesel hàng không được sản xuất hàng loạt thành công nhất mọi thời đại,  Jumo 205. Trước sự bùng nổ của Thế chiến II, hơn 900 mẫu được tạo ra. Công suất cất cánh định mức của nó là 645 mã lực.
1933: General Motors sử dụng động cơ diesel Winton 201A hai thì mới để cung cấp điện cho triển lãm lắp ráp ô tô của mình tại Hội chợ Thế giới Chicago (A Century of Progress). Động cơ có nhiều phiên bản khác nhau, từ 600-900 mã lực (447-671 kW).
 1934: Công ty Budd chế tạo xe lửa chở khách diesel-điện đầu tiên ở Mỹ,  Pioneer Zephyr 9900 , sử dụng động cơ Winton.
 1935: Citroën Rosalie được trang bị động cơ diesel phun buồng xoáy để thử nghiệm.  Daimler-Benz bắt đầu sản xuất Mercedes-Benz OM 138, động cơ diesel được sản xuất hàng loạt đầu tiên cho xe khách và là một trong số ít động cơ diesel xe khách có thể bán trên thị trường thời bấy giờ. Nó có công suất 45 PS (33 kW).
 1936: 4 tháng 3, khinh khí cầu LZ 129 Hindenburg, chiếc tàu bay lớn nhất từng được chế tạo, cất cánh lần đầu tiên. Nó được trang bị bốn động cơ diesel V16 Daimler-Benz LOF 6, công suất 1200 PS (883 mã lực) mỗi chiếc.
 1936: Bắt đầu sản xuất chiếc xe chở khách sản xuất hàng loạt đầu tiên với động cơ diesel (Mercedes-Benz 260 D).
 1937:  Konstantin Fyodorovich Chelpan phát triển động cơ diesel  V-2, sau này được sử dụng trong xe tăng [T-34] của Liên Xô, được coi là khung gầm xe tăng tốt nhất trong Thế chiến II.
 1938: General Motors thành lập Bộ phận GM Diesel, sau này trở thành Detroit Diesel và giới thiệu động cơ mã lực trung bình tốc độ cao  hai thì Series 71  dọc, phù hợp cho phương tiện giao thông đường bộ và ứng dụng hàng hải.

Thập niên 1940
 1946: Clessie Cummins có bằng sáng chế về  thiết bị phun và nạp nhiên liệu cho động cơ dầu  kết hợp các bộ phận riêng biệt để tạo áp suất phun và phun định thời.
 1946:  Klöckner-Humboldt-Deutz (KHD) giới thiệu một động cơ diesel sản xuất hàng loạt làm mát bằng không khí ra thị trường.

Thập niên 1950

 Những năm 1950:  KHD trở thành công ty dẫn đầu thị trường động cơ diesel làm mát bằng không khí.
 1951: J. Siegfried Meker có bằng sáng chế về  M-System , một thiết kế kết hợp buồng đốt hình cầu trung tâm trong pít-tông (DBP 865683).
 1953: Động cơ diesel xe khách  phun buồng xoáy sản xuất hàng loạt đầu tiên (Borgward/Fiat).
 1954: Daimler-Benz giới thiệu  Mercedes-Benz OM 312 A, động cơ diesel công nghiệp 6 xy-lanh thẳng hàng 4,6 lít với bộ tăng áp kiểu tua bin, công suất 115 PS (85 kW). Nó chứng tỏ là không đáng tin cậy.
 1954: Volvo sản xuất một loạt nhỏ gồm 200 đơn vị động cơ TD 96 có tăng áp kiểu tua bin. Động cơ 9,6 lít này có công suất 136 mã lực.
 1955: Tăng áp cho động cơ diesel hai thì MAN trở thành tiêu chuẩn.
 1959: Peugeot 403 trở thành chiếc mui kín/ xe hòm chở khách được sản xuất hàng loạt đầu tiên được sản xuất bên ngoài Tây Đức được cung cấp với tùy chọn động cơ diesel.

Thập niên 1960

 Mùa hè 1964: Daimler-Benz chuyển từ phun buồng đốt trước sang phun trực tiếp có kiểm soát bằng vít.
 1962-65: Một hệ thống phanh nén diesel được sản xuất bởi  Công ty sản xuất Jacobs và có biệt danh là "Phanh Jake", được phát minh và cấp bằng sáng chế bởi Clessie Cummins.

Thập niên 1970
 1972: KHD giới thiệu Hệ thống AD,  Allstoff-Direkteinspritzung , (phun nhiên liệu trực tiếp bất kỳ loại nhiên liệu nào), cho động cơ diesel của mình. Động cơ AD có thể hoạt động trên hầu hết mọi loại nhiên liệu lỏng, nhưng chúng được trang bị một bugi phụ trợ đánh lửa nếu chất lượng đánh lửa của nhiên liệu quá thấp.
 1976: Việc phát triển phun đường ống chung bắt đầu tại ETH Zürich.
 1976:  Volkswagen Golf trở thành chiếc xe mui kín / xe hòm nhỏ gọn đầu tiên được cung cấp với tùy chọn động cơ diesel.
 1978: Daimler-Benz sản xuất động cơ diesel xe khách đầu tiên với bộ tăng áp tuabin ( Mercedes-Benz OM 617).
 1979: Nguyên mẫu đầu tiên của động cơ con trượt hai thì tốc độ thấp với hệ thống phun đường dẫn chung.

Thập niên 1980

 1981/82: Quét đơn dòng cho động cơ diesel hai thì trở thành tiêu chuẩn.
 1985: Tháng 12, thử nghiệm trên đường đối với hệ thống phun đường dẫn chung đối với các xe tải sử dụng động cơ 6VD 12,5/12 GRF-E đã sửa đổi của IFA W50.
 1986:  BMW E28 524td là chiếc xe chở khách đầu tiên trên thế giới được trang bị  bơm cao áp điện tử (được phát triển bởi  Bosch).
 1987: Daimler-Benz giới thiệu máy bơm cao áp điện tử cho động cơ diesel xe tải.
 1988: Fiat Croma trở thành chiếc xe chở khách được sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới có  động cơ diesel  phun trực tiếp.
 1989: Audi 100 là chiếc xe chở khách đầu tiên trên thế giới có động cơ diesel tăng áp tua bin, phun nhiên liệu trực tiếp và điều khiển điện tử.

Thập niên 1990
 1992: 1 tháng 7, tiêu chuẩn khí thải Euro 1 có hiệu lực.
 1993: Động cơ diesel xe khách đầu tiên với bốn van trên mỗi xi-lanh, Mercedes-Benz OM 604.
 1994: Hệ thống kim phun đơn vị của Bosch cho động cơ diesel xe tải.
 1996: Động cơ diesel đầu tiên được phun trực tiếp và bốn van trên mỗi xi lanh, được sử dụng trong Opel Vectra.
 1996: Bơm cao áp phân phối pít-tông hướng tâm đầu tiên của Bosch.
 1997: Động cơ diesel đường dẫn chung được sản xuất hàng loạt đầu tiên cho xe khách, Fiat 1.9 JTD.
 1998: BMW thắng cuộc đua 24 giờ Nürburgring với BMW E36 đã được sửa đổi. Chiếc xe, được gọi là 320d, được trang bị động cơ diesel 2 lít, bốn động cơ thẳng hàng với phun trực tiếp và bơm phun phân phối điều khiển xoắn (Bosch VP 44), 180 kW. Mức tiêu thụ nhiên liệu là 23 l / 100 km, chỉ bằng một nửa mức tiêu thụ nhiên liệu của một chiếc xe chạy bằng chu trình Otto tương tự.
 1998: Volkswagen giới thiệu  Động cơ VW EA188 Pumpe-Düse (1.9 TDI), với bộ phun đơn vị điện tử do Bosch phát triển.
 1999: Daimler-Chrysler ra mắt động cơ diesel ba xi-lanh đường dẫn chung đầu tiên được sử dụng trong xe khách (Smart City Coupé).

Thập niên 2000

 2000: Peugeot giới thiệu bộ lọc hạt diesel cho xe ô tô chở khách.
 2002: Công nghệ kim phun áp điện của Siemens.
 2003: Công nghệ kim phun áp điện của Bosch,  và Delphi.
 2004: BMW giới thiệu tăng áp hai giai đoạn với động cơ BMW M57.
 2006: Động cơ diesel mạnh nhất thế giới, Wärtsilä RT-flex96C được sản xuất. Nó có công suất 80.080 kW.
 2006: Audi R10 TDI, được trang bị động cơ V12-TDI 5,5 lít, công suất 476 kW, chiến thắng 24 giờ Le Mans 2006.
 2006: Daimler-Chrysler ra mắt động cơ xe khách sản xuất hàng loạt đầu tiên với xử lý khí thải giảm xúc tác chọn lọc,  Mercedes-Benz OM 642. Nó hoàn toàn tuân thủ tiêu chuẩn khí thải Tier2Bin8.
 2008: Volkswagen giới thiệu  xúc tác LNT cho động cơ diesel xe khách với  VW 2.0 TDI.
 2008: Volkswagen bắt đầu sản xuất hàng loạt động cơ diesel xe khách lớn nhất, V12 TDI 6 lít của Audi.
 2008: Subaru giới thiệu động cơ diesel đối theo chiều ngang đầu tiên được trang bị cho xe khách. Nó là động cơ đường dẫn chung 2 lít, công suất 110 mã lực.

Thập niên 2010
 2010:  Mitsubishi đã phát triển và bắt đầu sản xuất hàng loạt  4N13 1.8L DOHC I4, động cơ diesel xe khách đầu tiên trên thế giới có hệ thống định thời van biến thiên .
 2012: BMW giới thiệu tăng áp hai giai đoạn với ba bộ tăng áp cho động cơ BMW N57.
 2015:  Hệ thống đường dẫn chung hoạt động với áp lực 2.500 bar được ra mắt.
 2015: Trong vụ bê bối khí thải của Volkswagen, Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ đã đưa ra thông báo vi phạm  Đạo luật về không khí sạch của Volkswagen Group sau khi phát hiện ra rằng Volkswagen đã cố tình lập trình  động cơ diesel phun trực tiếp tăng áp tua bin (TDI) kích hoạt một số kiểm soát khí thải chính chỉ trong phòng thí nghiệm kiểm tra khí thải.

Nguyên lý hoạt động

Đặc điểm

Các đặc điểm của động cơ diesel là
 Nén đánh lửa: Do nén gần như đoạn nhiệt, nhiên liệu bốc cháy mà không có bất kỳ thiết bị đánh lửa nào như bugi.
 Sự hình thành hỗn hợp bên trong buồng đốt: Không khí và nhiên liệu được trộn trong buồng đốt chứ không phải trong ống dẫn khí vào.
 Điều chỉnh tốc độ động cơ chỉ bằng chất lượng hỗn hợp: Thay vì điều tiết hỗn hợp nhiên liệu-không khí, lượng mô-men xoắn được tạo ra (dẫn đến chênh lệch tốc độ quay của trục khuỷu) chỉ được thiết lập bằng khối lượng nhiên liệu được phun, luôn luôn trộn với càng nhiều không khí càng tốt.
 Hỗn hợp nhiên liệu-không khí không đồng nhất: Sự phân tán không khí và nhiên liệu trong buồng đốt không đồng đều.
  Tỷ lệ không khí cao: Do luôn chạy với không khí nhiều nhất có thể và không phụ thuộc vào hỗn hợp chính xác của không khí và nhiên liệu, động cơ diesel có không khí tỷ lệ nhiên liệu nghèo hơn so với phép đo lường ().
 Ngọn lửa khuếch tán: Khi đốt cháy, trước tiên oxy phải khuếch tán vào ngọn lửa, thay vì phải trộn oxy và nhiên liệu trước khi đốt, điều này sẽ dẫn đến ngọn lửa trộn sẵn.
 Nhiên liệu có hiệu suất đánh lửa cao: Vì động cơ diesel chỉ dựa vào nén đánh lửa, nhiên liệu có hiệu suất đánh lửa cao (chỉ số Cetane) là lý tưởng cho hoạt động của động cơ thích hợp, nhiên liệu có khả năng chống va đập tốt (chỉ số octan) như xăng là tối ưu cho động cơ diesel.

Chu kỳ của động cơ diesel

Kỳ nạp
Piston còn nằm ở ĐCT. Lúc này trong thể tích buồng cháy Vc còn đầy  khí sót của chu trình trước, áp suất khí sót bên trong xilanh cao hơn áp suất khí quyển. Trên đồ thị công, vị trí bắt đầu  kỳ nạp tương ứng với điểm r. Khi trục khuỷu quay, thanh truyền làm chuyển dịch pittông từ ĐCT đến ĐCD, xuppap nạp mở thông xilanh với đường ống nạp.
Cùng với sự tăng tốc của pittông, áp suất môi chất trong xilanh trở nên nhỏ dần hơn so với áp suất trên đường ống nạp pk (pk  0,01- 0,03Mpa). Sự giảm áp suất bên trong xilanh so với áp suất của đường ống nạp tạo nên quá trình nạp (hút) môi chất mới (không khí) từ đường ống nạp vào xilanh. Trên đồ thị công, kỳ nạp được thể hiện qua đường r-a. Áp suất môi chất đối với động cơ ta xét bằng với áp suất khí quyển.(lúc này áp suất trong buồng đốt sẽ lớn hơn áp suất khí quyển, như thê không khí bên ngoài sẽ được nạp nhanh và nhiều hơn vào trong xi lanh).

Kỳ nén
Piston chuyển dịch từ  ĐCD ,đến ĐCT, các xupap hút và xả đều đóng, môi chất bên trong xilanh bi nén lại. Cuối kỳ nạp khi pittông còn ở tại ĐCD, áp suất môi chất bên trong xilanh pa còn nhỏ hơn pk. Đầu kỳ nén, pittông từ ĐCD đến ĐCT khi tới điểm áp suất bên trong xilanh mới đạt tới giá trị pk. Do đó, để hoàn thiện quá trình nạp người ta vẫn để xupap nạp tiếp tục mở (trước điểm a’). Việc đóng xupap nạp là nhằm để lợi dụng sự chênh áp giữa xilanh và đường ống nạp cũng như động năng của dòng khí đang lưu động trên đường ống nạp để nạp thêm môi chất mới vào xilanh.
Sau khi đóng xupap nạp, chuyển động đi lên của pittông sẽ làm áp suất và nhiệt độ của môi chất tiếp tục tăng lên. Giá trị của áp suất cuối quá trình nén pc (tại điểm c) phụ thuộc vào tỷ số nén , độ kín của buồng đốt, mức độ tản nhiệt của thành vách xilanh và áp suất của môi chất ở đầu quá trình nén pa.
Việc tự bốc cháy của hỗn hợp khí phải cần một thời gian nhất định, mặc dù rất ngắn. Muốn sử dụng tốt nhiệt lượng do nhiên liêu cháy sinh ra thì điểm bắt đầu và điểm kết thúc quá trình cháy phía ở lân cận ĐCT. Do đó việc phun nhiên liệu vào xilanh động cơ đều được thực hiện trước khi pittông đến ĐCT. Trên đồ thị công kỳ nén được thể hiện qua đường cong a-c.

Kỳ cháy và giãn nở
Đầu kỳ cháy và giãn nở, hỗn hợp không khí-nhiên liệu được tạo ra ở cuối quá trình nén được bốc cháy nhanh. Do có một nhiệt lượng lớn được toả ra, làm nhiệt độ và áp suất môi chất tăng mạnh, mặc dù thể tích làm việc có tăng lên chút ít (đường c-z trên đồ thị công). Dưới tác dụng đẩy của lực do áp suất môi chất tạo ra, pittông tiếp tục đẩy xuống thực hiện quá trình giãn nở của môi chất trong  xilanh. Trong quá trình giãn nở môi chất đẩy pittông sinh công, do đó kỳ cháy và giãn nở được gọi là hành trình công tác (sinh công). Trên đồ thị kỳ cháy và giãn nở được biểu diễn qua đường c-z-b.

Kỳ thải
Kỳ thải trong kỳ này, động cơ thực hiện quá trình xả sạch khí thải ra khỏi xilanh. Piston chuyển dịch từ ĐCD đến ĐCT đẩy khí thải ra khỏi xilanh qua đường xupap thải đang mở vào đường ống thải, do áp suất bên trong xilanh ở cuối quá trình thải còn khá cao, nên xupap xả bắt đầu mở khi pittông còn cách ĐCD 430 góc quay của truc khuỷu. nhờ vậy, giảm được lực cản đối với pittông trong quá trình thải khí và nhờ sự chênh áp lớn tạo sự thoát khí dễ dàng từ xilanh ra đường ống thải, cải thiện được việc quét sạch khí thải ra khỏi xilanh động cơ. Trên đồ thị công, kỳ thải được thể hiện qua đường b-r.
Kỳ thải kết thúc chu trình công tác, tiếp theo pittông sẽ lặp lại kỳ nạp theo trình tự chu trình công tác động cơ nói trên.
Để thải sạch sản phẩm cháy ra khỏi xilanh, xupap xả không đóng tại vị trí ĐCT mà chậm hơn một chút, sau khi pittông qua khỏi ĐCT 170 góc quay trục khuỷu, nghĩa là khi đã bắt đầu kỳ một.
Để giảm sức cản cho quá trình nạp, nghĩa là cửa nạp phải được mở dần trong khi pittông đi xuống trong kỳ một, xupap nạp cũng được mở sớm một chút trước khi pittông đến điểm chết trên 170 góc quay trục khuỷu. Như vậy vào cuối kỳ thải và đầu kỳ nạp cả hai xupap nạp và xả đều mở.

Hiệu suất
Do tỷ số nén cao, động cơ diesel có hiệu suất cao và việc không có van tiết lưu có nghĩa là tổn thất trao đổi điện tích khá thấp, dẫn đến mức tiêu thụ nhiên liệu cụ thể thấp, đặc biệt là trong các tình huống tải trung bình và thấp. Điều này làm cho động cơ diesel rất kinh tế.  Mặc dù động cơ diesel có hiệu suất lý thuyết là 75%, nhưng  trong thực tế, nó thấp hơn nhiều. Trong bài tiểu luận năm 1893  Lý thuyết và chế tạo động cơ nhiệt thuần túy , Rudolf Diesel mô tả rằng hiệu quả hiệu quả của động cơ diesel sẽ nằm trong khoảng 43,2% đến 50,4%, hoặc thậm chí cao hơn. Động cơ diesel xe khách hiện đại có thể có hiệu suất lên tới 43%, trong khi động cơ trong xe tải diesel lớn và xe buýt có thể đạt hiệu suất cao nhất khoảng 45%.  Tuy nhiên, hiệu suất trung bình trong một chu kỳ dẫn động thấp hơn hiệu suất cao nhất. Ví dụ: có thể là 37% cho một động cơ có hiệu suất cao nhất là 44%.  Hiệu suất động cơ diesel cao nhất lên tới 55% đạt được nhờ động cơ diesel thủy phi cơ hai kỳ lớn.

Ưu điểm chính
Động cơ diesel có một số lợi thế so với động cơ hoạt động trên các nguyên tắc khác:
 Động cơ diesel có hiệu suất cao nhất trong tất cả các động cơ đốt.
 Động cơ diesel phun nhiên liệu trực tiếp vào buồng đốt, không bị hạn chế khí nạp ngoài bộ lọc khí và hệ thống ống khí vào và không có chân không đường ống vào để thêm tải ký sinh và tổn thất bơm do pít-tông bị kéo xuống so với chân không của hệ thống hút. Làm đầy xi lanh với không khí trong khí quyển được hỗ trợ và hiệu suất thể tích được tăng lên vì lý do tương tự.
 Mặc dù hiệu quả nhiên liệu (khối lượng đốt cháy với mỗi đơn vị năng lượng được tạo ra) của động cơ diesel giảm ở mức tải thấp hơn, nhưng nó không giảm nhanh như động cơ xăng hoặc tua bin thông thường.
  Động cơ diesel có thể đốt cháy một số lượng rất lớn loại nhiên liệu, bao gồm một số loại dầu nhiên liệu, có lợi thế hơn nhiên liệu như xăng. Những ưu điểm này bao gồm:
 Chi phí nhiên liệu thấp, vì dầu nhiên liệu tương đối rẻ
 Đặc tính bôi trơn tốt
 Mật độ năng lượng cao
 Nguy cơ bắt lửa thấp, vì chúng không tạo thành hơi dễ cháy
 Diesel sinh học là một loại nhiên liệu không dựa trên dầu mỏ (thông qua transesterification) có thể chạy trực tiếp trong nhiều động cơ diesel, trong khi động cơ xăng cần điều chỉnh để chạy nhiên liệu tổng hợp hoặc sử dụng chúng làm phụ gia cho xăng (ví dụ: ethanol được thêm vào gasohol).
 Động cơ diesel có hành vi thải khí thải rất tốt. Khí thải chứa lượng tối thiểu carbon monoxide và Hiđrôcacbon. Động cơ diesel phun trực tiếp phát ra lượng nitơ oxit như động cơ chu trình Otto. Tuy nhiên, động cơ được bơm vào buồng xoáy và buồng đốt trước, phát ra nitơ oxit ít hơn khoảng 50% so với động cơ chu trình Otto khi chạy đầy tải. So với động cơ chu trình Otto, động cơ diesel phát thải các chất ô nhiễm ít hơn 10 lần và carbon dioxide ít hơn 3 lần.
 Chúng không có hệ thống đánh lửa điện cao áp, dẫn đến độ tin cậy cao và dễ dàng thích nghi với môi trường ẩm ướt. Việc không có cuộn dây, dây bugi, v.v., cũng giúp loại bỏ nguồn  phát xạ tần số vô tuyến có thể gây nhiễu cho các thiết bị dẫn đường và liên lạc, đặc biệt quan trọng trong các ứng dụng hàng hải và máy bay, và để ngăn chặn nhiễu với kính viễn vọng vô tuyến. (Vì lý do này, chỉ các phương tiện chạy bằng diesel mới được phép ở các khu vực của Vùng yên lặng vô tuyến điện quốc gia.)
 Động cơ diesel có thể chấp nhận áp suất tăng áp hoặc tăng áp tua bin mà không có bất kỳ giới hạn tự nhiên nào,  chỉ bị giới hạn bởi thiết kế và giới hạn vận hành của các bộ phận động cơ, chẳng hạn như áp suất, tốc độ và tải. Điều này không giống như động cơ xăng, chắc chắn sẽ phát nổ ở áp suất cao hơn nếu điều chỉnh động cơ và/hoặc điều chỉnh chỉ số octan nhiên liệu không được thực hiện để bù vào.

Phun nhiên liệu

Kiểm soát mô-men xoắn

Các kiểu phun nhiên liệu

Phun thổi gió

Phun gián tiếp

Phun trực tiếp có kiểm soát bằng vít

Phun trực tiếp đơn vị

Phun trực tiếp đường dẫn chung

Các loại động cơ diesel

Theo công suất đầu ra

Theo đường kính xi lanh 1.35

Theo số chu kì

6 piston inline

Theo cách bố trí xi lanh

Theo tốc độ động cơ

Các động cơ tốc độ cao

Các động cơ tốc độ trung bình

Các động cơ tốc độ thấp

Động cơ hai thì

Động cơ diesel nhiên liệu kép

Đặc tính động cơ Diesel

Mô-men xoắn và công suất

Khối lượng

Phát thải

Tiếng ồn

Khởi động trong thời tiết lạnh

Tăng áp thường (Supercharging) và tăng áp bằng tua bin (turbocharging)

Đặc tính nhiên liệu và lưu chất

Các loại nhiên liệu

Tính chất nhiên liệu diesel hiện đại

Sự keo hóa

An toàn

Tính dễ cháy nhiên liệu

Ung thư

Động cơ lồng (tốc độ không kiểm soát được)

Ứng dụng

Xe khách

Xe thương mại và xe tải

Đầu máy xe lửa

Thủy phi cơ

Các yêu cầu cho động cơ diesel hàng hải rất khác nhau tùy thuộc vào ứng dụng. Đối với ứng dụng quân sự và thuyền cỡ trung bình, động cơ diesel bốn thì tốc độ trung bình là phù hợp nhất. Những động cơ này thường có tới 24 xi-lanh và đi kèm với đầu ra công suất trong khu vực Megawatt một chữ số. Thuyền nhỏ có thể sử dụng động cơ diesel xe tải. Các tàu lớn sử dụng động cơ diesel hai thì cực kỳ hiệu quả, tốc độ thấp. Chúng có thể đạt hiệu suất lên tới 55%. Không giống như hầu hết các động cơ diesel thông thường, động cơ thủy phi cơ hai thì sử dụng dầu nặng có độ nhớt cao. Tàu ngầm thường sử dụng động cơ diesel-điện.

Các động cơ diesel đầu tiên dùng cho tàu được chế tạo bởi A. B. Diesels Motorer Stockholm vào năm 1903. Những động cơ này là các đơn vị ba xi-lanh 120 PS (88 kW) và bốn xi-lanh 180 PS (132 kW) và được sử dụng cho tàu Nga. Trong Thế chiến I, đặc biệt là phát triển động cơ diesel tàu ngầm tiến bộ nhanh chóng. Vào cuối Chiến tranh, các động cơ hai thì kiểu piston hoạt động kép với công suất lên tới 12.200 PS (9 MW) đã được chế tạo để sử dụng trên biển.

Hàng không

Chẳng hạn, động cơ diesel đã được sử dụng trong máy bay trước Thế chiến II, trong chiếc khinh khí cầu LZ 129 Hindenburg, được trang bị bốn động cơ diesel Daimler-Benz DB 602, hoặc trong một số máy bay Junkers có động cơ Jumo 205. Cho đến cuối những năm 1970, vẫn chưa có bất kỳ ứng dụng nào của động cơ diesel trong máy bay. Năm 1978, Karl H. Bergey lập luận rằng, "khả năng của một động cơ diesel hàng không nói chung trong tương lai gần khá mơ hồ". Trong những năm gần đây (2016), động cơ diesel đã được sử dụng trong máy bay không người lái (UAV) do có độ tin cậy, độ bền và mức tiêu thụ nhiên liệu thấp. Đầu năm 2019, AOPA đã báo cáo rằng một mô hình động cơ diesel cho máy bay hàng không nói chung đang "tiến tới vạch đích".

Động cơ diesel địa hình

Động cơ diesel địa hình thường được sử dụng cho các thiết bị xây dựng. Hiệu quả nhiên liệu, độ tin cậy và dễ bảo trì là rất quan trọng đối với các động cơ như vậy trong khi công suất cao và hoạt động yên tĩnh là không đáng kể. Do đó, phun nhiên liệu điều khiển cơ học và làm mát không khí vẫn còn rất phổ biến. Công suất chung của động cơ diesel xe địa hình khác nhau rất nhiều, với các đơn vị nhỏ nhất là từ 3 kW và động cơ mạnh nhất là động cơ xe tải hạng nặng.

Động cơ diesel cố định

Động cơ diesel cố định thường được sử dụng để phát điện nhưng cũng để cung cấp năng lượng cho máy nén dàn lạnh hoặc các loại máy nén hoặc máy bơm khác. Thông thường, các động cơ này chạy vĩnh viễn với hầu hết tải một phần hoặc không liên tục với đầy tải. Động cơ diesel cố định cung cấp năng lượng cho máy phát điện tạo ra dòng điện xoay chiều, thường hoạt động với tải xoay chiều, nhưng tần số quay cố định. Điều này là do tần số cố định của nguồn chính là 50 Hz (Châu Âu) hoặc 60 Hz (Hoa Kỳ). Tần số quay trục khuỷu của động cơ được chọn sao cho tần số của nguồn điện là bội số của nó. Để phù hợp với thực tế, tần số quay của trục khuỷu là 25 Hz (1500 mỗi phút) hoặc 30 Hz (1800 mỗi phút).

Động cơ thải nhiệt thấp
Một dòng nguyên mẫu động cơ đốt trong kiểu piston đặc biệt đã được phát triển trong nhiều thập kỷ với mục tiêu cải thiện hiệu quả bằng cách giảm tổn thất nhiệt. Những động cơ này được gọi là động cơ đoạn nhiệt do sự giản nở đoạn nhiệt tốt hơn; động cơ thải nhiệt thấp, hoặc động cơ nhiệt độ cao. Chúng thường là động cơ piston với các bộ phận buồng đốt được lót bằng lớp phủ cách nhiệt bằng gốm. Một số sử dụng piston và các bộ phận khác làm bằng titan có độ dẫn nhiệt và mật độ thấp. Một số thiết kế có thể loại bỏ việc sử dụng hệ thống làm mát và tổn thất ký sinh liên quan. Phát triển chất bôi trơn có thể chịu được nhiệt độ cao hơn có liên quan là một rào cản lớn đối với thương mại hóa.

Sự phát triển trong tương lai
Vào giữa những năm 2010, các mục tiêu phát triển chính cho động cơ diesel trong tương lai được mô tả là cải thiện khí thải, giảm mức tiêu thụ nhiên liệu và tăng tuổi thọ (2014). Người ta nói rằng động cơ diesel, đặc biệt là động cơ diesel cho xe thương mại, sẽ vẫn là động cơ xe quan trọng nhất cho đến giữa những năm 2030. Các biên tập viên cho rằng độ phức tạp của động cơ diesel sẽ tăng hơn nữa (2014). Một số biên tập viên mong đợi sự hội tụ trong tương lai của các nguyên lý hoạt động của động cơ diesel và Otto do các bước phát triển động cơ Otto được thực hiện theo hướng đánh lửa nén nạp đồng nhất (2017).

Xem thêm

 Động cơ diesel máy bay
 Đầu máy diesel
 Đua ô tô Diesel
 Truyền động diesel-điện
 Chu trình Diesel
 DieselHouse
 Máy phát điện Diesel
 Diesel hóa
 Lịch sử của động cơ đốt trong
 Phun gián tiếp
 Đốt cháy trộn sẵn một phần
 Đánh lửa nén có kiểm soát phản ứng
 1001 câu hỏi về động cơ diesel

Tài liệu tham khảo

Liên kết ngoài

Bằng sáng chế
 Method of and Apparatus for Converting Heat into Work. # 542846 filed 1892
 Internal Combustion Engine #608845 filed 1895

Cơ khí
Động cơ
Bộ phận động cơ
Kĩ thuật động cơ
Chi tiết máy
Động cơ đốt trong
Phát minh của Đức


title: Neocorynura peruvicola

text:
Neocorynura peruvicola là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Neocorynura
Động vật được mô tả năm 1911


title: Symplocos octopetala

text:
Symplocos octopetala là một loài thực vật thuộc họ Symplocaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Symplocos octopetala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
O
Thực vật được mô tả năm 1788
Thực vật đặc hữu Jamaica


title: Sikkimia antennata

text:
Sikkimia antennata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Sikkimia


title: Eleutherodactylus inguinalis

text:
Eleutherodactylus inguinalis (tên tiếng Anh: Eleutherodactyle Inguinal) là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Loài này có ở Guyane thuộc Pháp, Guyana, Suriname, và có thể cả Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Reynolds, R., Hoogmoed, M., MacCulloch, R. & Gaucher, P. 2004. Eleutherodactylus inguinalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

I


title: Hòn non bộ

text:
Hòn Non Bộ (Chữ Nôm: 𡉕𡽫部) là nghệ thuật xây dựng, sắp đặt, thu nhỏ, đưa những ngọn núi to lớn ngoài tự nhiên vào trong các vườn cảnh (giả sơn) để phục vụ mục đích thưởng ngoạn trong cuộc sống. Non bộ là một thú chơi của không chỉ của người Việt mà còn là của nhiều dân tộc trên thế giới. Trong nghệ thuật vườn cảnh Á Đông, người Nhật Bản có bonkei, người Trung Hoa có penjing. Cả hai là "bồn cảnh" (chữ Nho: 盆景) tương tự như cách chơi Non bộ ở Việt Nam nhưng riêng người Việt phát triển lối kết hợp chặt chẽ thành phần nước, còn người Nhật và Hoa lại chú trọng đến yếu tố cây xanh.

Tại Việt Nam

Theo Đại Việt sử ký thì tháng 6 năm Ất Dậu (985) vua Lê Đại Hành, nhân lễ sinh nhật vua người ta đắp quả núi giả trên chiếc bè giữa sông để vua quan đi thuyền chung quanh thưởng ngoạn. Sách chữ Nho Phương danh bị khảo thì nhắc đến trong dân gian cũng chơi "bồn trì" và "giả sơn" tức là "bể cạn" và "non bộ". Vậy thì rất có thể cái thú vương giả này đã từ trong cung đình truyền ra tứ dân rồi ngày càng phổ biến.

Hiện tại, Hòn Non Bộ được  xem như là 1 công trình trang trí cho các gia đình có điều kiện hoặc các công trình kiến trúc

Thiết kế
Tại Việt Nam, non bộ là những cụm núi giả đặt giữa một bồn nước nhỏ. Kích thước bồn nước, nhỏ thì chỉ 15–20 cm, lớn thì đến 2–3 m đặt trong các vườn nhà, nhưng cũng có khi xây lớn 8–9 m tại những đền, chùa, cung điện. Bể nhỏ thì không thả cá và có thể để trưng trong nhà nhưng những loại bể lớn xây ngoài vườn thì có thể nuôi cá kiểng, thả bèo. Tầm sâu của bồn nước không mấy quan trọng nhưng khoảng cách mặt nước phẳng lặng là điểm thiết yếu.

Đá dùng đắp non bộ thì những loại đá xốp dễ hút nước từ trong bồn lên để nuôi cây như đá san hô là hợp nhất. Đá cứng như đá vôi thì cần có khe nứt, kẽ gân để làm mạch nước. Dạng đá thì trong khi người Nhật và Hoa thích những loại đá hình thù dị kỳ nhưng tiêu chuẩn của người Việt khi đắp hòn non bộ là đá phải có dạng giống ngọn núi hay hải đảo, có thực tính hơn. Núi đắp thì thường có số lẻ như 1, 3, 5... ngọn chứ không đắp số chẵn 2,4,6... ngọn bao giờ, đó là vì theo quan niệm thì những gì lẻ vẫn tự nhiên hơn . Trong nghệ thuật hòn non bộ, cái trọng tâm là hồn của đá, cây xanh chỉ được sắp xếp tô điểm thêm nét tự nhiên cho núi giả chứ không phải trọng tâm của tiểu cảnh nên thế cây không phải quá nghiêm ngặt như phép chơi bonsai của Nhật; tuy nhiên vẫn phải theo tỉ lệ, cây không thể cao to hơn núi... bởi mục đích của nghệ thuật non bộ là thu hút người xem tổng thể hài hoà: ngọn núi cao, mặt nước lặng; cây xanh và những vật trang trí trên ngọn núi, nét gần xa...

Nghệ thuật xây dựng non bộ tuy có những nguyên tắc, quy luật rất chặt chẽ, khắt khe như chủ, khách, xa gần, chẵn lẻ, cao thấp... nhưng hiện tại cách chơi đã phóng khoáng hơn.

Với kiến trúc

Hòn non bộ có một địa vị quan trọng trong cách bài kế sân vườn và kiến trúc cổ Việt Nam. Nhà dân gian đặt hòn non bộ ở sân trước làm cảnh đón khách. Trong sân chùa, sân đền cũng dùng hòn non bộ như tấm bình phong để chắn yểm tà cùng tô điểm thêm cho cảnh quan cảm giác thoát tục. Chùa Trấn Quốc, Đền Quan Thánh, Đền Ngọc Sơn và Văn miếu ở Hà Nội đều có hòn non bộ ngoài sân. Thái Bình Lâu trong Tử Cấm Thành Huế nơi vua nhà Nguyễn ra đọc sách cũng có hòn non bộ lớn. Riêng sân đình thì không đặt hòn non bộ mà để trống khoáng giống sân chầu Điện Thái Hoà. Đó là vì đình là nơi biểu hiện uy quyền chứ không phải nơi vãn cảnh thưởng ngoạn.

Chú thích

Xem thêm

Bonsai
Cây kiểng
Nghệ thuật tỉa cây (Topiary)

Nghệ thuật Việt Nam
Tiêu khiển
Kiến trúc cảnh quan
Cây
Bonsai
Loại vườn
Vườn cảnh
Vườn ở Việt Nam


title: Phyllolabis lackschewitzi

text:
Phyllolabis lackschewitzi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Phyllolabis
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Archachatina bicarinata

text:
Archachatina bicarinata là một loài air-breathing tropical land snail, a terrestrial pulmonate gastropoda Mollusca thuộc họ Achatinidae.

Phân bố
Nó là loài đặc hữu của São Tomé và Príncipe.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật đặc hữu São Tomé và Príncipe
Động vật được mô tả năm 1792
Achatinidae
Loài nguy cấp theo Sách đỏ IUCN


title: 6820 Buil

text:
6820 Buil (1985 XS) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 12 năm 1985 bởi CERGA ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6820 Buil

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Acrophylax vernalis

text:
Acrophylax vernalis là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Acrophylax


title: 10151 Rubens

text:
10151 Rubens (1994 PF22) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 8 năm 1994 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu. Nó được đặt theo tên the painter Peter Paul Rubens.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10151 Rubens

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Spatulobruchus huggerti

text:
Spatulobruchus huggerti là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

H


title: Austrolimnophila varitarsis

text:
Austrolimnophila varitarsis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Aloeides lutescens

text:
Aloeides lutescens (tên tiếng Anh: Worcester Copper) là một loài bướm thuộc họ Lycaenidae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi, ở đó nó is known from sandy flats along the Breede River in the Worcester area and the Robertson Karoo in the West Cape.

Sải cánh khoảng 25–28 mm đối với con đực và 27–33 mm đối với con cái. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 9 tới tháng 12 and again từ tháng 1 tới tháng 3 in two generations per year.

Ấu trùng ăn các loài Aspalathus.

Chú thích

Tham khảo
 Gimenez Dixon, M. 1996. Aloeides lutescens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Aloeides
Côn trùng Nam Phi
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Mons

text:
Mons là một thành phố, thủ phủ của tỉnh Hainaut, một trong 10 tỉnh của Vương quốc Bỉ. Vào năm 2005, dân số của Mons là 91.083, sống trên một diện tích khoảng 146,56 km².

Mons nổi tiếng bởi lễ hội đánh rồng của Thánh Georges (Ducasse de Mons).

Thị trưởng thành phố là ông Elio Di Rupo (đảng Xã hội - PS).

Mons (đọc [mɔ̃s], tiếng Hà Lan Bergen, tiếng Picard Mont) là một thành phố nói tiếng Pháp, nằm ở vùng Wallonie của nước Bỉ. Cựu thủ đô của các Bá tước, thủ phủ của tỉnh Hainaut, thành phố chính của quận Mons, đây cũng là một trong năm trung tâm tòa thượng thẩm quốc gia.

Cách thủ đô Bruxelles 50 km về hướng tây nam, cách Paris khoảng 200 km về hướng đông bắc, cách Lille 75 km về hướng đông và cách Aachen 150 km về hướng tây, thành phố Mons nằm ở nơi giao thoa của các nhánh đường cao tốc quan trọng: E19 (Paris-Bruxelles-Antwerpen-Amsterdam) và E42 (Lille-Charleroi-Liège-Frankfurt am Main).

Đánh dấu bởi lịch sử và nhờ vào sự phong phú về kho tàng kiến trúc và văn hóa, Mons trở thành thủ đô văn hóa của vùng Wallonie từ 2002 và đang khao khát trở thành thủ đô văn hóa châu Âu vào năm 2015.

Tham khảo

Thành phố Bỉ
Di sản thế giới tại Bỉ
Đô thị của Hainaut


title: 6832 Kawabata

text:
6832 Kawabata (1992 FP) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 3 năm 1992 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 6832 Kawabata

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Krebeck

text:
Krebeck là một đô thị thuộc huyện Göttingen, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 12,27 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Göttingen


title: Bệnh viện Bỏng quốc gia Lê Hữu Trác

text:
Bệnh viện Bỏng quốc gia Lê Hữu Trác là một trong 2 bệnh viện thực hành của Học viện Quân y thuộc Bộ Quốc phòng được thành lập theo quyết định số 142-CT của Hội đồng Bộ trưởng ký ngày 25/4/1991 trên cơ sở Khoa Bỏng (B3), Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang thuộc Viện Quân y 103 - Học viện Quân y.

Lược sử hình thành
 Ngày 01 tháng 12 năm 1964, thành lập Khoa Bỏng trên cơ sở Khoa Ngoại dã chiến - Viện Quân y 103 do Bác sĩ Lê Thế Trung làm Chủ nhiệm khoa. Biên chế lúc đó gồm 18 người, trong đó có 03 bác sĩ, 02 y sĩ, 09 y tá và 04 công vụ. Nhiệm vụ của khoa bỏng: điều trị, huấn luyện và nghiên cứu khoa học về bỏng, đặc biệt là bỏng chiến tranh.
 Ngày 25 tháng 4 năm 1991, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Nguyễn Khánh đã ký Quyết định số 142/CT, thành lập Viện Bỏng Quốc gia mang tên danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, gọi tắt là Viện Bỏng Lê Hữu Trác trên cơ sở phát triển từ khoa Bỏng (BM3), Viện Quân y 103. Viện Bỏng được đặt tại 263 đường Phùng Hưng, phường Phúc La, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội.
 Ngày 26-9-2017, Bộ Tổng tham mưu ban hành Quyết định số 1441/QĐ-TM về biểu tổ chức, biên chế Học viện Quân y, trong đó Viện Bỏng Lê Hữu Trác phát triển thành bệnh viện chuyên khoa đặc biệt và được đổi tên thành Bệnh viện Bỏng quốc gia Lê Hữu Trác.
 Là bệnh viện đầu ngành Bỏng của quân và dân trong cả nước.
 Là một trong hai Bệnh viện thực hành của Học viện Quân y

Nhiệm vụ
 Nghiên cứu các phương pháp phòng và chống bỏng, xử lý bước đầu tại tuyến cơ sở.
 Theo dõi, hướng dẫn về chuyên môn, kỹ thuật chuyên khoa bỏng trong cả nước.
 Khám và điều trị bỏng cho nhân dân và quân đội, cũng như các di chứng bỏng do các bệnh viện tuyến gửi lên.
 Cùng với các Trường đại học y đào tạo, bổ túc cán bộ chuyên khoa bỏng.
 Hợp tác về khoa học thuộc lĩnh vực chuyên khoa bỏng với các bệnh viện, các viện nghiên cứu trong nước, ngoài nước và các tổ chức y tế thế giới theo sự chỉ đạo của Bộ Y tế.

Ban Giám đốc
 Giám đốc: Thiếu tướng GS.TS Nguyễn Như Lâm
 Chính ủy: Đại tá TS Trương Ngọc Dương
 Phó Giám đốc: Đại tá PGS.TS Vũ Quang Vinh
 Phó Giám đốc: Đại tá PGS.TS Chu Anh Tuấn

Cơ quan trực thuộc
 Phòng Kế hoạch Tổng hợp
 Phòng Tham mưu Hành chính Hậu cần
 Phòng Chính trị
 Phòng Điều dưỡng
 Ban Tài chính

Khoa và Bộ môn
 Bộ môn Bỏng và Thảm họa (Học viện Quân y).
 Khoa Cận Lâm sàng - Chẩn đoán Hình ảnh
 Khoa Dược - Trang bị
 Khoa Dinh dưỡng
 Khoa Chống nhiễm khuẩn
 Khoa khám bệnh
 Khoa Hồi sức cấp cứu
 Khoa Bỏng trẻ em
 Khoa Bỏng người lớn
 Khoa Gây mê
 Khoa Vật lý trị liệu - phục hồi chức năng
 Bộ môn Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo (Học viện Quân Y)
 Trung tâm phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ
 Trung tâm Liền vết thương
 Labo nghiên cứu ứng dụng trong điều trị bỏng

Thành tựu
- Điều trị: trong 10 nǎm (1991-2001), Viện đã cấp cứu điều trị trên 18000 lượt bệnh nhân đã điều trị thành công bệnh nhân bỏng chung 85% diện tích cơ thể trong đó 50% diện tích bỏng sâu. Tham gia cấp cứu điều trị các nạn nhân bỏng trong các vụ cháy lớn trong toàn quốc.
- Công tác đào tạo: giảng dạy về bỏng cho 500 bác sĩ cơ sở, 300 bác sĩ dài hạn, 45 bác sĩ chuyên khoa sơ bộ, chuyên khoa I, 8 bác sĩ chuyên khoa II, 22 thạc sĩ, 8 tiến sĩ.
- Nghiên cứu khoa học: Nghiên cứu và đưa vào ứng dụng các loại thuốc chữa bỏng: B76, Maduxin, AT 04, SH 91, Eopolin, Đampomade. Hoàn thành 5 đề tài nhánh cấp nhà nước, nhiều đề tài cấp Bộ, cấp Viện. Triển khai và hợp tác nghiên cứu nuôi cấy tế bào sừng, bǎng dính công nghệ Nano;bǎng sinh học trung bì làm từ da lợn, da ếch.

Khen thưởng
 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân 1989 (Bộ môn Bỏng - Khoa Bỏng, Bệnh viện 103)
 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới năm 2007 (Viện Bỏng Lê Hữu Trác).
 Huân chương Quân công hạng Ba (1995).
 Huân chương Chiến công hạng Nhất (1979, 1996).
 Huân chương Chiến công hạng Nhì (1979, 1981).
 Huân chương Chiến công hạng Ba (2002).
 Huân chương Lao động hạng Nhất (2004), hạng Nhì (2014).
 Cờ thưởng của Thủ tướng Chính phủ (2004).
 Cờ thưởng Chính phủ (2009).
 Bằng khen của Chính phủ về thực hiện ca ghép gan đầu tiên năm 2004.
 Bằng khen của Bộ Quốc phòng: 2003,  2004, 2007.
 Bằng khen của Bộ Y tế: 1992, 1994, 1995, 1997, 2004, 2005.
 Cờ thưởng của Công đoàn Y tế Việt Nam: 2004, 2005, 2006, 2007.
 Bằng khen của Bộ Đại học và THCN năm 1984.
 Bệnh viện Xuất sắc toàn diện: 2006, 2007, 2008; 2009.

Giám đốc qua các thời kỳ
 1991-1995, Lê Thế Trung, Thiếu tướng (1988), sáng lập đầu tiên
 1995-2000, Trần Xuân Vận, Đại tá
 Lê Năm (sinh 1952), Thiếu tướng (2008)
 Nguyễn Gia Tiến, Thiếu tướng (2014)

Chính ủy qua các thời kỳ
 Nguyễn Viết Lượng, Đại tá
 Trương Ngọc Dương, Đại tá

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang chủ của Viện bỏng quốc gia

Học viện Quân y Việt Nam
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Bệnh viện đại học


title: Hệ thống pháp luật Việt Nam

text:
Hệ thống pháp luật Việt Nam là tổng thể các quy phạm pháp luật, các nguyên tắc, định hướng và mục đích của pháp luật có mối liên hệ mật thiết và thống nhất với nhau, được phân định thành các ngành luật, các chế định pháp luật và được thể hiện trong các văn bản do cơ quan nhà nước Việt Nam có thẩm quyền ban hành theo những hình thức, thủ tục nhất định để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trên lãnh thổ Việt Nam.

Tên gọi
Việc gọi tên hệ thống pháp luật có nhiều quan điểm khác nhau, trong đó, có quan điểm cho rằng, hệ thống pháp luật bao gồm hai bộ phận là công pháp và tư pháp, quan điểm khác cho rằng cần phải phân biệt hai khái niệm: Hệ thống pháp luật và hệ thống pháp luật thực định và quan điểm chỉ có một khái niệm hệ thống pháp luật, không thể phân biệt rõ nét hai khái niệm hệ thống pháp luật và hệ thống pháp luật thực định. Theo quan điểm này, hệ thống pháp luật có nội dung rất rộng, bao gồm hệ thống quy phạm pháp luật hiện hành và những nguồn khác nữa của pháp luật tồn tại trên thực tế mà dựa trên cơ sở đó tính hiện thực của pháp luật được bảo đảm và pháp luật phát huy hiệu lực.

Theo quan điểm này hệ thống pháp luật là một khái niệm chung bao gồm hai mặt cụ thể là: Hệ thống cấu trúc của pháp luật và hệ thống văn bản pháp luật (hệ thống nguồn của pháp luật).

Hệ thống văn bản pháp luật
Hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam bao gồm:
 Hiến pháp – Do Quốc hội ban hành, là văn bản pháp luật cao nhất.
 Luật hoặc Bộ luật – Do Quốc hội thông qua và Chủ tịch nước ký quyết định ban hành. Có thể kể một số Bộ luật như: Bộ luật dân sự, Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Bộ luật tố tụng hình sự, Bộ luật lao động, Bộ luật hàng hải
Nghị quyết của Quốc hội
Văn bản dưới luật gồm
Ủy ban thường vụ Quốc hội: Pháp lệnh, Nghị quyết
Chủ tịch nước: Lệnh, Quyết định
Chính phủ: Nghị định.
Thủ tướng Chính phủ: Quyết định
Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Nghị quyết
Chánh án Toà án nhân dân tối cao: Thông tư.
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao: Thông tư.
Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ: Thông tư
Tổng Kiểm toán Nhà nước: Quyết định
 Nghị quyết liên tịch giữa Uỷ ban thường vụ Quốc hội hoặc giữa Chính phủ với cơ quan trung ương của tổ chức chính trị - xã hội.
Thông tư liên tịch giữa Chánh án Toà án nhân dân tối cao với Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; giữa Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ với Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; giữa các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.
 Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân. Bao gồm:
 Hội đồng nhân dân: Nghị quyết.
 Ủy ban nhân dân: Quyết định.

Hệ thống cấu trúc

 Ngành luật hiến pháp
 Ngành luật hành chính
 Ngành luật tài chính
Ngành luật hôn nhân và gia đình
Ngành luật đất đai
Ngành luật dân sự
Ngành luật lao động
Ngành luật hình sự
Ngành luật kinh tế
Ngành luật tố tụng dân sự
Ngành luật tố tụng hình sự
Ngành luật ngân hàng
Hiện nay, Việt Nam có hệ thống pháp luật phức tạp bậc nhất thế giới, hệ thống này được đặc trưng bởi sự đồ sộ, rắc rối do có quá nhiều loại văn bản pháp luật được ban hành, nhưng lại có quá nhiều kẻ hở và lỗ hổng, các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu đồng bộ với nhau, gây cản trở và đè nặng lên người dân, doanh nghiệp. Hệ thống pháp luật bị coi là thiếu tính thực tiễn và tính khả thi, thiếu sự minh bạch và không đi vào cuộc sống do quá trình xây dựng pháp luật thiếu tư duy, tầm nhìn, đầy cục bộ, thiếu công bằng và thể hiện lợi ích nhóm.

Tham khảo
 Giáo trình lý luận Nhà nước và Pháp luật, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, năm 2008
 Giáo trình Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, năm 2003
 Giáo trình lịch sử Nhà nước và pháp luật Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội năm 2003
 Giáo trình Lịch sử Nhà nước và Pháp luật thế giới, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội năm 2003
 Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà Xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, năm 2004
 Giáo trình Luật Hiến pháp nước ngoài, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà Xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, năm 1999
 Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội năm 2004
 Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, năm 2006
 Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, Nguyễn Cửu Việt, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2008

Chú thích

Thuật ngữ pháp lý tại Việt Nam
Luật pháp


title: Foncegrive

text:
Foncegrive  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Xã Foncegrive nằm ở khu vực có độ cao từ 302-472 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: 202 Chryseïs

text:
Chryseïs  (định danh hành tinh vi hình: 202 Chryseïs) là một tiểu hành tinh lớn, kiểu S, ở vành đai chính. Thành phần cấu tạo của nó dường như bằng đá silicate. Ngày 11 tháng 9 năm 1879, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Đức Christian H. F. Peters phát hiện tiểu hành tinh Chryseïs khi ông thực hiện quan sát ở Clinton, New York và đặt tên nó theo Chryseis, người phụ nữ thần thoại của thành Troia.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Asteroid Orbital Elements Database
 Asteroid Lightcurve Parameters
 Asteroid Albedo Compilation

Chryseis
18790911
Chryseis
Tiểu hành tinh kiểu S (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


Giải Quả cầu vàng cho phim ca nhạc hoặc phim hài hay nhất là một trong các giải Quả cầu vàng được Hiệp hội báo chí nước ngoài ở Hollywood trao hàng năm cho phim ca nhạc hoặc phim hài được bầu chọn là hay nhất. Giải này được trao từ năm 1952.

Điều kiện

Chiến thắng và đề cử

1951–1957

1958–1962

1963–1969

Thập niên 1970

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Thập niên 2010

Thập niên 2020

Ghi chú
"†" phim đoạt giải Quả cầu vàng thể loại này cũng đoạt giải Oscar cho phim hay nhất.
"‡" phim đoạt giải Quả cầu vàng thê loại này không được đề cử nhận giải Oscar.
Giữa năm 1989 và 2004, 3 phim hoạt hình đoạt giải Quả cầu vàng và 7 phim hoạt hình khác được đề cử:
1989 The Little Mermaid (đề cử),
1991 Beauty và the Beast (đoạt giải),
1992 Aladdin (đề cử),
1994 The Lion King (đoạt giải),
1995 Toy Story (đề cử),
1999 Toy Story 2 (đoạt giải),
2000 Chicken Run (đề cử),
2001 Shrek (đề cử)
2003 Finding Nemo (đề cử)
2004 The Incredibles (đề cử).
Năm 2007 Hiệp hội báo chí nước ngoài ở Hollywood sửa lại điều lệ, theo đó các phim hoạt hình không còn đủ tư cách để được xét trao thể loại giải này, thay vào đó Hội lập ra một thể loại riêng gọi là Giải Quả cầu vàng cho phim hoạt hình hay nhất.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giải Quả cầu vàng
Phim ca nhạc hoặc phim hài đoạt giải
Giải thưởng cho phim hay nhất
Phim giành Giải Quả cầu vàng cho phim ca nhạc hoặc phim hài hay nhất


title: Serapias cordigera

text:
Serapias cordigera là một loài lan được tìm thấy từ Açores, nam trung bộ châu Âu đến Địa Trung Hải.

Hình ảnh

Tham khảo

cordigera


title: Saint-Laurent-des-Arbres

text:
Saint-Laurent-des-Arbres là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 16,35 km², dân số năm 1999 là 1743 người. Khu vực này có độ cao trung bình 60 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlaurentdesarbres


title: Pipriac

text:
Pipriac (, Gallo: Pisperiac) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

It lies 35 km southwest of Rennes.

Dân số
Người dân ở Pipriac được gọi là Pipriatains.

Twin town
Pipriac kết nghĩa với the village of Whitland in Carmarthenshire, Wales.

Celebrities from Pipriac
 Jan Brito, "the Breton Gutenberg", a humanist and precursor who introduced the printing in Brugge.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pipriac Info Website (bằng tiếng Pháp)
 Cultural Heritage

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Platyptilia tesseradactyla

text:
Platyptilia tesseradactyla là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở miền bắc và miền trung châu Âu, phía đông đến Nga. In Na Uy it is found up to 70° miền bắc latitude. Nó cũng được tìm thấy ở Hoa Kỳ và Canada.

Sải cánh dài 17–20 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 6 và tháng 7.

Ấu trùng ăn the stems của Helichrysum arenarium và Antennaria dioica.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
Image

Platyptilia
Côn trùng châu Âu


title: Pagudpud

text:
Pagudpud là một thị xã du lịch ven biển ở mũi cực bắc Luzon của Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị Pagudpud có dân số 20.385 người trong 3.804 hộ.

Các đơn vị giáp ranh: về phía nam giáp Bangui, về phía đông giáp dãy núi Cordillera, thị xã Adams và tỉnh Cagayan. Phía tây và phía bắc là Biển Đông.

Các đơn vị hành chính

Pagudpud được chia ra 16 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Municipality of Pagudpud
Pagudpud Hotels and Resorts
Pasyalan Ilocos Norte
Lakwatsero - Pagudpud
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Đô thị của Ilocos Norte


title: Animesuki

text:
AnimeSuki (tên được đặt từ những tiếng Nhật:anime và suki. Suki nghĩa là "thích" hay "yêu") là một trang web chủ yếu cung cấp những bản fansub của những anime chưa có bản quyền bằng hệ thống BitTorrent Peer-to-peer;AnimeSuki được sáng lập bởi GHDpro vào ngày 26/12/2002(1). AnimeSuki không phải là một tracker nhưng cung cấp link đến những tracker xuyên suốt trang web, có thể nói AnimeSuki là một trong những nguồn có sự hiểu biết rõ nhất những link của torrent anime chưa được mua bản quyền. Hầu hết những nhóm fansub trên AnimeSuki sử dụng Scarywater cho tracker của họ. Nó không bao gồm danh sách những anime khiêu dâm, và những phần ecchi thường có trong cảnh báo trước.

Tình trạng bản quyền

Trang web này chỉ kết nối đến những anime vẫn chưa được mua bản quyền bởi bất cứ công ty Mỹ nào. Một khi một anime được mua bản quyền, nó sẽ bị gỏ bỏ ngay lập tức khỏi trang web, và được liệt vào danh sách đã bản quyền hóa.

Nguồn Tham khảo

(1)Trang hướng dẫn về AnimeSuki(tiếng Anh)

Một số Link bên ngoài
AnimeSuki.com
AnimeSuki Miros
Kênh IRC
Scarywater Tracker

Tham khảo


title: Twitches

text:
Twitches (tạm dịch "Phù thủy sinh đôi") là một bộ phim của kênh Disney được sản xuất vào năm 2005. Bộ phim kể về hai chị em sinh đôi Alexandra Fielding và Camryn Barnes có những phép thuật kỳ diệu và sử dụng khả năng của mình để chống lại thế lực hắc ám. Trong lần công chiếu lần đầu tiên, bộ phim đã thu hút tới 7 triệu người xem, một trong những thành tích cao nhất được lập bởi các bộ phim đặc sắc của kênh Disney. Hai diễn viên chính của bộ phim cũng là hai chị em sinh đôi Tamera Mowry và Tia Mowry.

Bộ phim được tiếp nối bởi phần hai Twitches Too vào năm 2007.

Nội dung phim
Hai chị em sinh đôi có phép thuật Camryn (Tamera Mowry) và Alex (Tia Mowry) được tách khỏi nhau lúc mới chào đời bởi hai người bảo vệ của họ là Karsh và Illena do lúc đó tại Coventry, những thế lực hắc ám đã tấn công và giết chết cha của hai chị em. Cả hai chị em đã sống sót do được người cha truyền hết sức mạnh để bảo vệ và mỗi người đã được mang một chiếc vòng hộ mệnh với các biểu tượng Mặt Trời và Mặt Trăng.

Hai mươi mốt năm trôi qua kể từ khi hai chị em được nhận nuôi bởi hai gia đình khác nhau. Camryl sinh trưởng trong một gia đình giàu có và hạnh phúc và điều đó khiến cho cô trở nên hơi phù phiếm và kiêu căng. Trong khi đó Alex được nhận nuôi bởi một bà mẹ độc thân và bà vừa mới qua đời cách đây không lâu. Cuộc sống của Alex không dư dả và cô tập trung nhiều cho việc học, gần như một con mọt sách. Vào ngày sinh nhật của cả hai chị em (31 tháng 10), họ tình cờ gặp nhau tại một cửa hàng thời trang và khi Camryl chạm vào Alex, phép thuật của cả hai người được giải phóng. Cả hai chị em sinh đôi tỏ ra thích thú khi nhận ra nhau và vừa tìm hiểu về cuộc sống của nhau, vừa làm thử những phép thuật nghịch ngợm. Sau đó, hai chị em gặp Karsh và Illena, hai người bảo vệ của họ và được biết vế sứ mệnh thiêng liêng của mình là giải phóng mẹ đẻ đang bị giam cầm và đánh bại các thế lực hắc ám tại Coventry.

Khi hai chị em ở nhà của Alex, thế lực bóng tối tấn công hai người nhưng họ may mắn chạy thoát. Camryl quyết định sẽ không dính dáng đến sứ mệnh của mình nữa và quay trở lại bữa tiệc sinh nhật ở nhà. Alex đành di một mình đến Coventry và gặp mẹ đẻ của cô cùng Thantos, người chú vẫn luôn bảo vệ mẹ cô.

Tại bữa tiệc của Camryl, thế lực bóng tối lại một lần nữa tấn công. Camryl nhận ra thế lực bóng tối thực sự là ai và nhanh chóng đến gặp mẹ và chị gái. Thantos chính là kẻ đứng đằng sau mọi chuyện, hắn đã giết anh trai để chiếm đoạt vương quốc và mẹ của hai chị em. Camryl và Alex tập hợp sức mạnh của tình yêu và ánh sáng và cuối cùng tiêu diệt được ác quỷ, giải thoát cho mẹ và những người bảo vệ. Cuối phim, cả hai chị em trở về bữa tiệc sinh nhật của Camryl. Bộ phim kết thúc với câu nói của hai chị em: "Go Twitches, It's Our Birthday!"

Tham khảo

Phim Mỹ
Phim nguyên bản ở Kênh Disney
Phim tiếng Anh
Phim dựa theo sách thiếu nhi
Phim về lễ Halloween


title: (196926) 2003 UG5

text:
{{DISPLAYTITLE:(196926) 2003 UG5}}(196926) 2003 UG5 là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 10 năm 2003 bởi James Whitney Young ở Đài thiên văn Núi bàn gần Wrightwood, California.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 196926 (2003 UG5).

Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cheylard (tổng)

text:
Tổng Cheylard là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Ardèche trong vùng Rhône-Alpes.

Tổng này được tổ chức xung quanh Cheylard ở quận Tournon-sur-Rhône. Độ cao biến thiên từ 315 m (Saint-Julien-Labrousse) đến 1 486 m (Saint-Andéol-de-Fourchades) với độ cao trung bình là 702 m.

Hành chính

Các đơn vị hành chính
Tổng Cheylard bao gồm 14 xã với dân số 6 531 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Accons || align="right" | 419 || align="right" | 07160 || align="right" | 07001
|-
| Le Chambon || align="right" | 74 || align="right" | 07160 || align="right" | 07049
|-
| Le Cheylard || align="right" | 3 514 || align="right" | 07160 || align="right" | 07064
|-
| Dornas || align="right" | 247 || align="right" | 07160 || align="right" | 07082
|-
| Jaunac || align="right" | 107 || align="right" | 07160 || align="right" | 07108
|-
| Mariac || align="right" | 732 || align="right" | 07160 || align="right" | 07150
|-
| Nonières || align="right" | 180 || align="right" | 07160 || align="right" | 07165
|-
| Saint-Andéol-de-Fourchades || align="right" | 89 || align="right" | 07160 || align="right" | 07209
|-
| Saint-Barthélemy-le-Meil || align="right" | 222 || align="right" | 07160 || align="right" | 07215
|-
| Saint-Christol || align="right" | 92 || align="right" | 07160 || align="right" | 07220
|-
| Saint-Cierge-sous-le-Cheylard || align="right" | 211 || align="right" | 07160 || align="right" | 07222
|-
| Saint-Genest-Lachamp || align="right" | 104 || align="right" | 07190 || align="right" | 07239
|-
| Saint-Julien-Labrousse || align="right" | 318 || align="right" | 07160 || align="right" | 07256
|-
| Saint-Michel-d'Aurance || align="right" | 222 || align="right" | 07160 || align="right" | 07276
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Ardèche
Quận của Ardèche
 Tổng của Ardèche
Xã của Ardèche
Danh sách tổng ủy viên hội đồng của Ardèche

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le canton du Cheylard trên trang mạng của Insee
 plan du canton du Cheylard sur Mapquest
 Localisation du canton du Cheylard trên bản đồ Pháp

Cheylard


title: Habropoda tainanicola

text:
Habropoda tainanicola là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Habropoda
Động vật được mô tả năm 1913


title: Gauripur

text:
Gauripur là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực thị xã (town area committee) của quận Dhubri thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Địa lý
Gauripur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 26 mét (85 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Gauripur có dân số 23.477 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Gauripur có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Gauripur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam


title: Anisocentropus brunneus

text:
Anisocentropus brunneus là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Anisocentropus


title: Crioceris duodecimpunctata

text:
Crioceris duodecimpunctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Linnaeus miêu tả khoa học năm 1758.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Crioceris
Bọ cánh cứng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758


title: Monolepta pseudornata

text:
Monolepta pseudornata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Trédion

text:
Trédion () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 25,76 km², dân số năm 1999 là 888 người. Khu vực này có độ cao từ 24-121 mét trên mực nước biển.
Cư dân của Trédion danh xưng trong tiếng Pháp là Trédionais.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Trédion
Bản đồ của Trédion trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Saint-Germain-les-Paroisses

text:
Saint-Germain-les-Paroisses là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Saintgermainlesparoisses


title: Valverde (tỉnh)

text:
Valverde là một tỉnh của Cộng hòa Dominica. Tỉnh này tách từ tỉnh Santiago vào năm 1958.

Các đô thị và các huyện đô thị
Đến thời điểm ngày 20 tháng 10 năm 2006, tỉnh này được chia thành đô thị (municipio) và các huyện đô thị (distrito municipal - D.M.):

 Esperanza
 Boca de Mao (D.M.)
 Jicomé (D.M.)
 Maizal (D.M.)
 Laguna Salada
 Cruce de Guayacanes (D.M.)
 Jaibón (D.M.)
 La Caya (D.M.)
 Mao
 Amina (D.M.)
 Guatapanal (D.M.)
 Jaibón de Pueblo Nuevo (D.M.)

Dưới đây là bảng các đô thị và huyện đô thị.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Oficina Nacional de Estadística, Statistics Portal of the Cộng hòa Dominicana
  [http://www.one.gob.do/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=114  Oficina Nacional de Estadística, Bản đồ với các tỉnh của Cộng hòa Dominicana, có thể tải bằng định dạng PDF

Tỉnh của Cộng hòa Dominica


title: Trường đại học

text:
Trường đại học (tiếng Anh: college; tiếng Latin: collegium) là một cơ sở giáo dục đại học hay một phần của viện đại học hoặc đại học tại Việt Nam. College có nguồn gốc từ tiếng Latin collegium. Ở La Mã thời xa xưa, collegium là một câu lạc bộ hay một hội, một nhóm người sống với nhau, tuân theo một tập hợp những quy tắc chung. Trong tiếng Việt, trường có nghĩa từ nguyên là "đám đất rộng, dùng làm nơi tụ tập đông người", ví dụ: trường học, trường thi.

Trong tiếng Anh, từ college còn có thể được dùng để chỉ một trường trung học, một trường giảng dạy chương trình sau trung học nhưng không thuộc giáo dục đại học, hay một trường huấn nghệ cấp các chứng chỉ nghề. Ở Việt Nam, từ college có khi được dịch sang tiếng Việt là "trường cao đẳng" (xem thêm bài Trường cao đẳng), còn "trường đại học" có khi được dịch sang tiếng Anh là university (xem thêm Viện đại học).

Bài này nói về cơ sở giáo dục đại học theo mô hình trường đại học ở châu Âu thời trung cổ và được các vùng khác trên thế giới đem áp dụng trong thời cận đại. Về các trung tâm học tập bậc cao thời cổ đại, chẳng hạn Học viện Platon do triết gia Platon thành lập khoảng năm 387 trước Tây lịch ở Athens, Hy Lạp, hay các viện đại học Puspagiri, Nalanda, Vikramshila và Taxila ở Ấn Độ cổ đại, xem bài Các cơ sở học tập bậc cao thời cổ đại.

Lịch sử

Ở Viện Đại học Bologna thời Trung cổ, tập thể giảng viên được gọi là collegium, còn tập thể sinh viên được gọi là universitas. Tuy vậy một số sinh viên sống trong các collegium. Ở hầu hết các viện đại học cuối thời Trung cổ, collegium có nghĩa là một cư xá dành cho sinh viên, thường là những sinh viên sắp tốt nghiệp với bằng cử nhân hay các bằng cấp cao hơn. Các trường đại học (college) phát triển mạnh nhất ở các viện đại học Paris, Oxford, và Cambridge. Vào thế kỷ 13, những viện đại học (university) này đều có các trường đại học; đáng chú ý có Sorbonne của Viện Đại học Paris, Merton của Viện Đại học Oxford, và Peterhouse của Viện Đại học Cambridge. Đến năm 1500, có ít sinh viên sống bên ngoài các trường đại học. Các trường đại học có thư viện và dụng cụ nghiên cứu khoa học, và cấp lương bổng định kỳ cho các tiến sĩ và gia sư giúp các sinh viên chuẩn bị thi lấy bằng. Hoạt động giảng dạy của các trường đại học làm lu mờ hoạt động giảng dạy của viện đại học. Thực vậy, những người làm việc cho viện đại học không phải làm gì nhiều ngoài việc tổ chức các kỳ thi cho các sinh viên đã được đào tạo ở nhiều trường đại học khác nhau.

Các trường đại học biến mất khỏi Paris và phần còn lại của châu Âu lục địa trong suốt thời kỳ Cách mạng Pháp và thời kỳ Napoleon. Còn ở Anh, các trường đại học vẫn còn giữ chức năng của mình ở Oxford và Cambridge, mặc dù với xu hướng các trường đại học chia sẻ giảng viên và tài nguyên với nhau và với viện đại học.

Viện Đại học Dublin và trường đại học đầu tiên của mình – Trường Đại học Trinity – đều được thành lập vào năm 1591. Trường Đại học Trinity và Viện Đại học Dublin trở thành một vì không có trường đại học nào khác được thành lập.

Ý tưởng cho rằng trường đại học đào tạo để lấy bằng và viện đại học cấp bằng trở nên rất phổ biến trong hệ thống giáo dục Anh thế kỷ 19. Có hai trường đại học được thành lập ở London vào thập niên 1820, nhưng đến năm 1836 Viện Đại học London mới được thành lập để cấp bằng cho các sinh viên của hai trường này. Nhiều trường đại học khác – hầu hết ở cách xa nhau – liên kết với Viện Đại học London. Viện Đại học Durham được thành lập vào năm 1837 theo mô hình của Viện Đại học Oxford với vài trường đại học để sinh viên sinh sống và học tập. Viện đại học này sau đó liên kết thêm với những trường đại học ở nơi khác - một số ở các thuộc địa của Anh. Các trường đại học liên kết với viện đại học trường thành lập bởi những người Công giáo Roma ở Ireland vào thập niên 1850; sinh viên của các trường đại học này thường thi lấy bằng ở các viện đại học đã được thiết lập trước đó cho đến khi Viện Đại học Quốc gia Ireland được thành lập vào năm 1908. Các viện đại học khác có các trường đại học cũng được thành lập. Nhưng các viện đại học ở Anh thành lập sau năm 1879 không có các trường đại học. Viện Đại học St. Andrews ở Scotland bao gồm hai trường đại học.

Canada có các trường đại học ở các tỉnh New Brunswick, Nova Scotia, Prince Edward Island, và Ontario từ thế cuối thế kỷ 18, nhưng hầu hết các trường đại học ở phần Canada nói tiếng Anh liên kết với các viện đại học. Các trường đại học được thành lập ở Cape Province, Nam Phi, vào cuối thế kỷ 19; hầu hết sau đó trở thành các viện đại học. Ở Úc, các viện đại học không có trường đại học được thành lập vào thế kỷ 19. Nhưng các trường sư phạm và trường giáo dục bậc cao vẫn tồn tại - và cấp bằng cử nhân. Trường đại học duy nhất ở New Zealand không phải trường sư phạm là một cơ sở giáo dục đại học liên kết với một viện đại học. Các nước cựu thuộc địa Anh ở châu Phi trước đây có các trường đại học; sau khi giành được độc lập thì lập ra các viện đại học quốc gia, thường theo mô hình Viện Đại học London.

Ở Hoa Kỳ, trường đại học có thể chỉ một cơ sở giáo dục đại học hệ bốn năm cấp bằng cử nhân, hoặc một trường đại học cộng đồng hay tư thục hệ hai năm cấp bằng associate. [Điều này không có nghĩa là trường đại học chỉ cấp bằng cử nhân hay associate. Một số trường đại học còn có các chương trình đào tạo sau đại học và cấp bằng thạc sĩ và tiến sĩ, ví dụ: Trường Đại học Boston và Trường Đại học Dartmouth.] Trường đại học hệ bốn năm thường nhấn mạnh đến giáo dục trong các ngành khai phóng hay giáo dục tổng quát, thay vì có tính huấn nghệ hoặc nhấn mạnh đến giáo dục kỹ thuật. Đây có thể là một trường đại học khai phóng tư thục độc lập, hoặc là một bộ phận chuyên về giáo dục bậc đại học của một viện đại học công lập hay tư thục. Bộ phận của viện đại học cung cấp giáo dục chuyên nghiệp hay sau đại học thường gọi là trường đại học (college), trường (school), hay trường sau đại học (graduate school) [Nhiều viện đại học Hoa Kỳ hiện nay có một trường sau đại học có chức năng điều phối các chương trình sau đại học trong các trường đại học cấu thành viện đại học, chứ không nhất thiết có các trường riêng cho các bậc đại học và sau đại học]. Từ college cũng được dùng để chỉ các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp có cấp bằng như các trường sư phạm và trường nông nghiệp công lập.

Vào năm 1783, Hoa Kỳ có 9 trường đại học trước đó được phép cấp bằng cử nhân và lúc đó đôi khi được gọi là các viện đại học. Sau khi Hoa Kỳ giành được độc lập, các bang thiết lập các viện đại học tương tự như các trường đại học thời thuộc địa; các trường đại học sư phạm và các trường đại học nông nghiệp cũng được thành lập. Viện Đại học Cornell, ở Ithaca, New York, mở cửa đón sinh viên từ năm 1868 lúc đó là viện đại học Hoa Kỳ đầu tiên được chia thành các trường đại học có các chương trình đào tạo và trao các bằng cấp khác nhau. Khi Viện Đại học Johns Hopkins khai giảng vào năm 1876, về mặt quản trị nó được chia thành một trường đại học dành cho bậc đại học và một trường sau đại học. Nhiều viện đại học công lập sau đó nhanh chóng bắt chước mô hình này; vào thập niên 1890, Yale, Harvard, và những viện đại học tư thục khác cũng làm theo.

Trường đại học ở Việt Nam

Hầu hết các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam dưới các chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam có tên là trường đại học và theo mô hình phân mảnh ngành học và phân mảnh cơ sở giáo dục của Liên Xô, tức là mỗi trường đại học tồn tại độc lập và tập trung vào một chuyên ngành hay một nhóm chuyên ngành riêng; ví dụ: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Xây dựng, Trường Đại học Thủy lợi,... Trong trường đại học thường có các khoa; trong khoa có các bộ môn.

Trường đại học có khi là một đơn vị thành viên trong một đại học. Ví dụ: Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng thuộc Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Văn khoa thuộc Viện Đại học Sài Gòn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội,...

Việt Nam dưới hai chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam còn có mô hình trường đại học tổng hợp và trường đại học bách khoa. Các trường đại học tổng hợp tập trung vào các ngành nhân văn và khoa học cơ bản. Loại này gồm có Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội), Trường Đại học Tổng hợp Huế (nay thuộc Đại học Huế), và Trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh (nay thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh). Các trường đại học bách khoa thì tập trung vào các ngành kỹ thuật và công nghệ. Loại này gồm có Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng (nay thuộc Đại học Đà Nẵng), và Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh (nay thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh).

Trường đại học cộng đồng là cơ sở giáo dục đại học sơ cấp và đa ngành được thành lập ở Việt Nam dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa. Sinh viên học ở đây để chuyển tiếp lên học ở các viện đại học, hoặc mở mang kiến thức, hoặc học nghề để ra làm việc. Các trường đại học cộng đồng được thành lập với sự tham gia đóng góp, xây dựng, và quản trị của địa phương nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển ở địa phương trong các mặt văn hóa, xã hội, và kinh tế. Khởi điểm của mô hình trường đại học cộng đồng ở Việt Nam là một nghiên cứu của ông Đỗ Bá Khê tiến hành vào năm 1969 mà các kết quả sau đó được đưa vào luận án tiến sĩ trình ở Viện Đại học Nam California năm 1970 với tựa đề Community Junior College Concept: A Study of its Relevance to Postwar Reconstruction in Vietnam (Khái niệm trường đại học cộng đồng: Nghiên cứu sự phù hợp của nó vào công cuộc tái thiết hậu chiến ở Việt Nam).

Cơ sở đầu tiên được hình thành là Trường Đại học Cộng đồng Tiền Giang (1971) ở Định Tường, sau khi mô hình giáo dục mới này được mang đi trình bày sâu rộng trong dân chúng. Các trường đại học cộng đồng khác gồm có: Duyên Hải ở Nha Trang, Quảng Đà ở Đà Nẵng (1974) và Long Hồ ở Vĩnh Long. Trường Đại học Cộng đồng Tiền Giang đặt trọng tâm vào nông nghiệp; Trường Đại học Cộng đồng Duyên Hải hướng về ngư nghiệp. Riêng Trường Long Hồ còn đang dang dở chưa hoàn tất thì chính thể Việt Nam Cộng hòa bị giải tán. Ở Sài Gòn thì có Trường Đại học Regina Pacis (khai giảng vào năm 1973) dành riêng cho nữ sinh do Công giáo thành lập, và theo triết lý đại học cộng đồng.

Cách dùng thông dụng

Khi nhắc đến một giai đoạn trong đời người, người Việt nói "Thời tôi học đại học..." chứ ít khi nói "Thời tôi học trường đại học..." Với ý tương tự, trong tiếng Anh người ta nói "When I was in college..." chứ ít khi nói "When I was at university..."

Chú thích

Đọc thêm

  Nguyên tác:

  Nguyên tác:
 Luận án Tiến sĩ.

 Green, Madeleine, F., ed. 1988. Leaders for a New Era: Strategies for Higher Education. New York: Macmillan.
 Hồ Tú Bảo và các cộng sự (2006).  Thời đại mới, số 9, tháng 11/2006.
 Nguyễn Thiện Tống (2013).  Giáo dục Việt Nam, ngày 14/09/2013.

Liên kết ngoài

 The Origin of Universities  (Nguồn gốc các viện đại học). Bản liệt kê của GS. Jerome Bump ở Viện Đại học Texas-Austin.
 Giáo dục các nước . Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục. Có một số chương sách rút từ cuốn Kỷ yếu Đại học Humboldt 200 năm.
 National Liberal Arts College Rankings  (Bảng xếp hạng các trường đại học khai phóng).
 American Association of Community Colleges  (Hiệp hội Trường Đại học Cộng đồng Hoa Kỳ).
 Ethical Principles in University Teaching . Society for Teaching and Learning in Higher Education (Canada). Bản dịch tiếng Việt: Những nguyên tắc đạo đức trong giảng dạy đại học  (Tia Sáng, 01/2009).
 Thông tin giáo dục Pháp , Vương quốc Anh, Đức, và Hoa Kỳ  trên trang mạng của cơ quan ngoại giao và văn hóa các nước này tại Việt Nam.

Giáo dục đại học
Trường đại học
Giáo dục theo giai đoạn
Trường đại học và cao đẳng
Tuổi trẻ


title: Nataly Chilet

text:
Nataly Chilet là một nữ hoàng sắc đẹp đến từ Chile.

Năm 2005, cô đoạt danh hiệu Hoa hậu Trái Đất Chile và đại diện cho nước này tham dự cuộc thi Hoa hậu Trái Đất 2005. Kết quả chung cuộc, cô lọt vào Top 8 người đẹp nhất và giành giải thưởng phụ Hoa hậu Ảnh (Miss Photogenic). Người chiến thắng của cuộc thi năm đó là Alexandra Braun Waldeck, đến từ Venezuela.

Năm 2007, cô tham dự tiếp cuộc thi Hoa hậu Lục địa châu Mỹ (Miss Continente Americano) và lọt vào Top 6 người đẹp nhất. Người chiến thắng của cuộc thi đó là Marianne Cruz, đến từ Cộng hòa Dominican - người sau đó đến Việt Nam tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2008 và đoạt ngôi Á hậu 2.

Năm 2008, Nataly Chilet đăng quang danh hiệu Hoa hậu Thế giới Chile 2008 và đại diện cho nước này tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2008 diễn ra tại Johannesburg, Nam Phi. Cô không có mặt trong Top 15 người đẹp nhất.

Tham khảo

Thí sinh Hoa hậu Thế giới 2008
Người Chile gốc Ukraina
Sinh năm 1985
Nhân vật còn sống
Người Santiago de Chile


title: Traversères

text:
Traversères  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Paterna del Río

text:
Paterna del Río là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 45 km², dân số năm 2005 là 396 người.

Biến động dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Paterna del Río - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
  Paterna del Río  - Diputación Provincial de Almería

Đô thị ở Almería


title: Mortoniella marini

text:
Mortoniella marini là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mortoniella


title: Taringa caudata

text:
Taringa caudata là một loài sên biển mang trần thuộc nhánh Doridacea, là động vật thân mềm chân bụng mang sau không vỏ sống ở biển trong họ Discodorididae.

Chú thích

Tham khảo

Taringa


title: Andrena decipiens

text:
Andrena decipiens là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Schenck mô tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1861


title: Cape Town

text:
Cape Town (tiếng Afrikaans: Kaapstad, tiếng Xhosa: iKapa) là thành phố đông dân thứ nhì Nam Phi và đồng thời là một bộ phận của khu vực đại đô thị thành phố Cape Town. Cape Town là thủ phủ của tỉnh Tây Cape và đóng vai trò là thủ đô lập pháp của Nam Phi. Đây là nơi đặt trụ sở của tòa nhà quốc hội Nam Phi cùng nhiều cơ quan chính phủ quan trọng khác. Thành phố Cape Town nổi tiếng với cảng biển lớn nằm bên bờ Đại Tây Dương, đóng một vai trò huyết mạch trong giao thông đường biển quốc tế và những cảnh quan tự nhiên tươi đẹp như Vương quốc thực vật Cape, núi Cái Bàn (Table Mountain) và mũi đất Cape vươn dài ra biển. Đây là một trong những địa điểm du lịch hấp dẫn nhất tại đất nước Nam Phi.

Đầu tiên, Cape Town được chọn để trở thành một điểm hậu cần cho những con tàu của Công ty Đông Ấn Hà Lan đến Đông Phi, Ấn Độ và Trung Đông. Jan van Riebeeck, một người Hà Lan đã đến Cape Town vào ngày 6 tháng 4 năm 1652 và thành lập điểm dân cư đầu tiên của người châu Âu tại Nam Phi. Thành phố này nhanh chóng phát triển và trở thành một trung tâm kinh tế và văn hóa tại miền nam châu Phi. Mãi cho đến khi những mỏ vàng được phát hiện dẫn đến sự thành lập Johannesburg, Cape Town đã trở thành thành phố đông dân cư nhất của đất nước Nam Phi.

Theo số liệu năm 2018, dân số của thành phố Cape Town là 3,7 triệu người. Do có diện tích lớn hơn các thành phố khác của Nam Phi nên mật độ dân số tại Cape Town tương đối thấp.

Địa lý
Cape Town nằm ở vĩ độ 33,55° N (tương đương vĩ độ của Sydney và Buenos Aires, và cùng vĩ độ ở bắc bán cầu của Casablanca và Los Angeles) và kinh độ 18,25° Đ. Núi Bàn (Table Mountain), là một ngọn núi với vách gần như thẳng đứng, đỉnh bằng có độ cao hơn , và đỉnh Devil's Peak và Lion's Head, cùng tạo thành một dạng địa hình núi bao bọc trung tâm Cape Town. Ở phía nam thành phố là một bán đảo nhô ra Đại Tây Dương dài 40 km và kết thúc tại Mũi Cape. Có hơn 70 đỉnh núi cao hơn  trong ranh giới hành chính của Cape Town. Nhiều vùng ngoại ô của thành phố nằm trên những đồng bằng lớn được gọi là Cape Flats, kéo dài hơn 50 km về phía đông và nối báo đảo với phần đất liền.

Khí hậu

Cape Town có khí hậu Địa Trung Hải (theo Köppen CSa), với mùa đông tương đối ẩm và mát và mùa hè nóng, khô. Mùa đông kéo dài từ đầu tháng 6 đến cuối tháng 8, có thể có các đợt gió lạnh trong khoảng thời gian ngắn từ Đại Tây Dương thường gây mưa và gió tây bắc mạnh. Các tháng mùa đông, nhiệt độ trung bình lớn nhất vào khoảng  và thấp nhất khoảng   Tổng lượng mưa trung bình hàng năm là . Mùa hè từ đầu tháng 9 đến tháng 3 với nhiệt độ trung bình lớn nhất  và thấp nhất . Khu vực này cũng chịu những đợt nóng khí chịu khi gió Berg, nghĩa là "gió múi", thổi từ Karoo trong vòng vài tuần từ tháng 2 đến đầu tháng 3. Cuối thu và đầu hè có thể có gió mạnh thổng từ đông nam, được dân địa phương gọi là Cape Doctor, vì nó thổi không khí ô nhiễm đi xa. Gió này sinh ra bởi hệ thống áp suất cao ở Nam Đại Tây Dương về phía tây của Cape Town, hay còn gọi là áp cao Nam Đại Tây Dương. Số giờ nắng trung bình trong năm của Cape Town vào khoảng 3.100 giờ, tương đương với Los Angeles (3.300 giờ) và cao hơn của Athens và Madrid (2.900 giờ).

Nhiệt độ mặt nước dao động trong khoảng lớn giữa  trên Đại Tây Dương đến  trong vịnh False. Nhiệt độ đại dương trung bình hàng năm trong khoảng  trên Đại Tây Dương và  trong vinh False.

Hệ động thực vật
Nằm trong điểm nóng đa dang sinh học CI và cũng trong là vùng thực vật Cape đồng nhất, Cape Town là một trong những vùng có mức đa dạng sinh học cao nhất trong số những vùng tương tự trên thế giới.

Đây là nơi sống của tổng số 19 kiểu thực vật khác nhau, nhiều loài trong đó là đặc hữu của thành phố và không có mặt ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.
Đây cũng là môi trường sống duy nhất của hàng trăm loài đặc hữu, và hàng trăm loài đang bị đe dọa tuyệt chủng khác

Liên kết ngoài

Du lịch

Hành chính
 Official website of the City of Cape Town
 Cape Gateway, official website of Western Cape Province

Báo
 Independent Online
 Cape Argus
 Cape Times
 Die Burger

Khác
 Official Western Cape and Cape Town tourism guide
 CapeInfo.com - Comprehensive information on Cape Town
 Cape Town Weather Forecast
 Cape Town Travel Guide
 CyberCapeTown.com Cape Town's information guide & tourism portal
 CapeTownMagazine.com - Cape Town's Internet magazine & Newsletter
 AboutCapeTown.com Cape Town information guide
 Tommitravel.com Cape Town tours, sightseeing and activities
 Cape-Town-Helicopter-Tours.com Cape Town Helicopters Charters & Helicopter Huey Tours Cape Town

Tham khảo

Bản đồ

Thành phố của Nam Phi
Bài cơ bản dài trung bình
Thủ đô châu Phi
Thành phố cảng Nam Phi


title: Larroque-Engalin

text:
Larroque-Engalin  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 156 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Larroqueengalin


title: Coelioxys clypeata

text:
Coelioxys clypeata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1879


title: Ischnispa nigra

text:
Ischnispa nigra là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Ischnispa


title: Khí hậu đại dương

text:
Khí hậu đại dương, còn gọi là khí hậu ôn đới hải dương là kiểu khí hậu phổ biến ở các khu vực bờ biển phía tây ở các vĩ độ tầm trung tại một vài châu lục. Đây là kiểu khí hậu có mùa hè ấm nhưng không nóng, mùa đông mát nhưng không lạnh, biên độ nhiệt độ của kiểu khí hậu này thường hẹp. Những khu vực có kiểu khí hậu này thường không có mùa khô, lượng mưa thường dải rắc đều trong cả năm. Đây là kiểu khí hậu phổ biến ở phần lớn châu Âu, các khu vực bờ biển tây bắc Bắc Mỹ, một phần của Nam Mỹ và châu Phi, đông nam Australia, New Zealand, miền duyên hải đông nam Trung Quốc và một vài khu vực cách ly khác

Đặc điểm
Khí hậu đại dương có mùa hè ấm, ngắn nhưng không nóng, mùa đông mát mẻ nhưng không quá lạnh. Những khu vực có kiểu khí hậu này có biên độ nhiệt độ hẹp hơn các khu vực khác thường không có mùa hè khô như kiểu khí hậu Địa Trung Hải. Khí hậu đại dương phổ biến nhất ở châu Âu, nơi có kiểu khí hậu đại dương trải rộng trên lục địa hơn bất cứ châu lục nào khác..Ngoài ra còn trồng lúa, ngô, khoai và sắn

Kiểu khí hậu tương tự cũng được tìm thấy ở những vùng cao nguyên ở khu vực nhiệt đới. Theo phân loại khí hậu Köppen thì những khu vực này rơi vào kiểu khí hậu Cfb hoặc Cwb. Độ cao so với mặt nước biển khiến những nơi này có ít nhất một tháng nhiệt độ xuống dưới 18 °C (64 °F), vì thế những khu vực này không thực sự thuộc kiểu khí hậu nhiệt đới. Biến thể này của khí hậu đại dương thường được gọi là "khí hậu cao nguyên cận nhiệt đới". Khác với tiêu chuẩn của kiểu khí hậu đại dương đúng nghĩa, khí hậu cao nguyên cận nhiệt đới có mùa đông khô, tuy vậy thì tiềm năng nông nghiệp ở của cả khí hậu đại dương và khí hậu cao nguyên cận nhiệt đới là tương tự nhau.

Vị trí
Đảo Anh có kiểu khí hậu đại dương điển hình, với những cơn gió tây nam thổi từ Đại Tây Dương. Nhiệt độ trung bình ở Đảo Anh chỉ vào khoảng 14 °C (25 °F). Mặc dù phần eo biển phía tây của Alaska cũng có kiểu khí hậu đại dương nhưng do không có các luồng khí ấm Đại Tây Dương nên khu vực này thường có mùa đông lạnh hơn, lượng tuyết nhiều hơn. Những khu vực có kiểu khí hậu đại dương điển hình khác bao gồm Hà Lan, Bỉ, phần lớn Pháp, phía tây Đức, phía bắc Tây Ban Nha.

Một vài khu vực khí hậu đại dương có độ ẩm cao hơn. Những khu vực này có ít mưa bao gồm vùng thung lũng Washington và Oregon cho tới dãy Cascade, Patagonia ở phía nam Argentina, sa mạc Atacama ở phía bắc Chile, ven biển đông nam Tây Úc.

Theo Koeppen-Geiger, rất nhiều khu vực có khí hậu đại dương nhưng lại có mùa hè mát, cận nhiệt đới với mùa hè khô (Csb). Những khu vực này thường không được phân loại với kiểu khí hậu Địa Trung Hải điển hình, bao gồm Tây Bắc Thái Bình Dương, miền nam Chile, vài phần ở trung tây Argentina, phần tây bắc bán đảo Iberia. Rất nhiều trong số này vẫn được phân loại kiểu khí hậu đại dương (Cfb) mặc dù có mùa hè khô gần chạm ngưỡng Cs của Koeppen. Những thành phố như Concepción, Chile; Seattle, Washington; Portland, Oregon; Victoria, British Columbia; và Vancouver, British Columbia có thể được phân loại Csb.

Những khu vực có kiểu khí hậu đại dương ở gần biển của châu Phi bao gồm một phần của Nam Phi từ Vịnh Mossel ở bờ biển Tây Cape tới Vịnh Plettenberg, cộng một vài vùng có kiểu khí hậu này ở Đông Cape và bờ biển KwaZulu-Natal. Trong lục địa châu Phi, những khu vực cao độ ở Đông Phi và Mozambique cũng có kiểu khí hậu này. Những vùng này thường ấm áp cả năm và không có một mùa mưa rõ rệt nào, lượng mưa cao hơn một chút trong mùa thu và mùa xuân. Khu vực nổi bật nhất ở châu Á có kiểu khí hậu này nằm ở bờ biển Đen ở phía bắc Thổ Nhĩ Kỳ, với những vùng nhỏ khác ở bờ biển Caspia ở Azerbaijan, và một vài vùng nhỏ khác dọc eo biển Tsugaru ở phía bắc Nhật Bản.

Chú thích

Liên kết
 University of Wisconsin–Stevens Point: Marine (Humid) West Coast Climate
 EPIC Data Collection  On-line ocean observational data collection
 NOAA In-situ Ocean Data Viewer  Plot and download ocean observations
 http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Climate/Older/Maritime_Climate.html

Khí hậu
Khí hậu Bắc Mỹ
Khí hậu châu Âu
Khí hậu Nam Mỹ
Phân loại khí hậu Köppen


title: Cúng Mụ

text:
Cúng Mụ là phong tục cúng tạ ơn và cầu phúc tới các bà Mụ, những Tiên nương theo quan niệm dân gian tương truyền phụ trách việc sinh nở và nặn ra những đứa trẻ.

Lễ cúng Mụ thịnh hành trong một số dân tộc châu Á trong đó có dân tộc Việt, và thường được tổ chức vào những thời điểm khi đứa trẻ mới sinh được: 3 ngày (đầy cữ), 1 tuần, 1 tháng (đầy tháng), 100 ngày (đầy tuổi tôi) và 1 năm (thôi nôi hoặc đầy năm).

Khi trẻ đã đạt đến mốc tuổi nhất định: 3 tuổi, 6 tuổi, 9 tuổi và 12 tuổi thì sẽ làm lễ cúng căn ở mỗi mốc tuổi trên, lễ cúng căn 12 tuổi sẽ là lễ cúng dứt căn và cũng là lễ cúng Mụ cuối cùng cho trẻ.

Nguồn gốc
Trong sách Bắc bộ lục có nói: Tục Lĩnh Nam nhà giàu đẻ con được ba ngày, hoặc đầy tháng, thì tắm cho con, làm một bữa tiệc gọi là "đoàn du phạn" (nghĩa là bữa cơm tròn trặn trơn tru). Vân đài loại ngữ của Lê Quý Đôn viết: Tục nước ta, đẻ con được ba ngày, làm mâm cơm cúng Mụ. Đến hôm đầy tháng, hôm một trăm ngày, hôm đầy tuổi tôi, đều có làm cỗ cúng gia tiên, bầy tiệc ăn mừng. Bà con, người quen thuộc, dùng thơ, câu đối, đồ chơi, đồ quần áo trẻ để mừng nhau. Mà nhất là tiệc một trăm ngày là tiệc đầy tuổi tôi to hơn cả. Học giả Phan Kế Bính còn cho rằng ở thành phố Hà Nội hiện nay thì đẻ con ra đầy cữ, đầy tháng, đầy tuổi tôi, mới làm lễ cúng Mụ.

Theo quan niệm dân gian của cộng đồng người Việt, đứa trẻ được sinh ra là do các vị Đại Tiên (Bà chúa Đầu thai) và Tiên Mụ mà trực tiếp là 12 bộ Tiên Nương (12 bà Mụ) nặn ra ban cho. Vì vậy, khi đứa trẻ đầy cữ (đứa trẻ chào đời được 3 ngày), đầy tháng (đứa trẻ chào đời được một tháng) hay đầy năm thì bố mẹ, ông bà đứa trẻ phải bày tiệc cúng Mụ để tạ ơn các bà Mụ và cầu xin các Mụ ban cho đứa trẻ mọi điều may mắn tốt lành.

Tục thờ cúng 12 bà Mụ là tín ngưỡng người Việt tiếp thu từ Trung Hoa. Theo truyền thuyết, lệ tục này có từ lâu đời và đã từng được giải nghĩa trong tác phẩm Phong thần diễn nghĩa. Theo truyện, Khương Tử Nha phụng chỉ Ngọc Đế phong cho ba vị tiên đảo là Vân Tiêu, Quỳnh Tiêu và Bích Tiêu, môn đồ của Quy Linh Thánh Mẫu, nắm giữ "hỗn nguyên kim đẩu". Đời người trước sau đều chuyển kiếp từ cái "kim đẩu" này. Vân Tiêu, Quỳnh Tiêu, Bích Tiêu gọi chung là "Tam Cô", hay "Chú Sinh Nương Nương". Chú Sinh Nương Nương còn gọi là Thụ Tử Thần (thần ban con), và có 12 bà chị ("thập nhị thư bà" hay "thập nhị bảo mẫu", "thập nhị đình nữ"). Thập nhị thư bà với những tư thế khác nhau, tượng hình người phụ nữ bồng con, cầm tay con dắt, cho con bú v.v..

Theo sách Đài Bắc thị tuế thời ký'', tại Từ Hựu Cung Sơn ở Đài Bắc lại phối tự cung phụng tới 13 bà mẹ sanh, thêm một bà Đỗ Ngọc Nương chuyên đỡ đẻ (tiếp sanh).

Cúng Mụ trong các dân tộc thiểu số
Khi một đứa trẻ dân tộc Bố Y ra đời được 3 ngày, và hiện nay phần lớn là khi đủ tháng, gia đình mới làm lễ cúng Mụ và đặt tên tục cho con. Dân tộc Dao thì làm lễ cúng Mụ khi đứa trẻ được 3 ngày, bằng cách lập đàn cúng gọi là làm lễ "nam han", và thường mổ một lợn, một gà, một vịt để cúng tạ ơn bà Mụ ở động Đào Hoa Lâm Châu đã "cho" họ đứa trẻ và cầu mong ở Mụ sự phù hộ lâu dài. Động Đào Hoa Lâm CHâu theo quan niệm của người Dao là nơi Mụ trú ngụ.

Lễ vật cúng Mụ

Trong nghi thức cúng Mụ, ca phần sửa soạn lễ vật hết sức quan trọng đòi hỏi phải được thực hiện cẩn thận và chu đáo. Lễ cúng Mụ của người Việt thường được thực hiện với các phần lễ vật gồm 12 lễ nhỏ (cúng 12 bà Mụ) và 1 lễ lớn (cúng bà Mụ Chúa). Lễ vật thông thường bao gồm:
Đồ vàng mã: các đôi hài màu xanh, nén vàng màu xanh, váy áo màu xanh.
Trầu cau: trầu têm cánh phượng, 12 miếng trầu với cau bổ tư và 1 miếng to hơn với cau nguyên quả
Đồ chơi trẻ em bằng nhựa hoặc sành sứ: Gồm các bộ đồ chơi giống hệt nhau với bát, đũa, thìa, chén cốc, con giống, xe cộ, nón, mũ v.v.
Động vật: cua, con ốc, tôm để sống hoặc có thể hấp chín. Các động vật này có 12 con kích thước bằng nhau và có một con to hơn. Hoặc nếu không có con to hơn thì thay bằng ba con nhỏ. Các con này để vào bát bày cúng và sau khi cúng xong thì đem thả ra ao, hồ phóng sinh.
Phẩm oản: Cũng chia 12 phần đều nhau và một phần lớn hơn (hoặc nhiều hơn).
Lễ mặn: bao gồm xôi, gà luộc, cơm, canh, món ăn, rượu trắng
Kẹo bánh: Chia thành 12 phần và một phần to hơn (hoặc nhiều hơn).
Hương hoa: hương, lọ hoa nhiều màu, tiền vàng, nước trắng.
Tất cả các lễ vật được bài trí một cách hài hòa, cân đối ở chính giữa phía trên của hương án, trong đó lễ vật dâng các bà mụ chia làm 12 phần nhỏ đều nhau và một phần to hơn. Mâm lễ mặn với hương, hoa, nước trắng để trên cùng và mâm tôm, cua, ốc để phía dưới.

Tại một số vùng miền, địa phương khác lễ vật có thể thay đổi và tùy theo lễ cúng đầy tháng hay lễ thôi nôi. Trong ngày đầy tháng, gia chủ có thể chuẩn bị mâm lễ vật cúng kính 12 Mụ bà gồm 12 chén chè, 3 tô chè, 3 đĩa xôi và một mâm cung kính 3 Đức ông gồm con vịt tréo cánh được luộc chín, 3 chén cháo và 1 tô cháo v.v. Trong khi đó tại lễ thôi nôi, ngoài lễ vật chè, xôi, vịt luộc cúng Mụ bà - Đức ông như trong lễ đầy tháng, còn có lợn quay cúng đất đai điền địa, thổ công, thổ chủ. Mâm bày ngoài sân bên cạnh lợn quay còn có 5 chén cháo, 1 tô cháo, 1 đĩa lòng lợn, rau sống, nhang, đèn, rượu, trà, hoa quả, trên lưng lợn quay gắn một con dao bén. Trong nhà thì bày 3 mâm cúng với lễ vật là những thức ăn chín phù hợp với tập quán từng địa phương. Kế bên bày 12 chén chè, xôi; con vịt luộc chín với 3 chén cháo và 1 tộ cháo cúng 12 Mụ bà và 3 Đức ông.

Lễ cúng
Sau khi bày lễ xong, bố hoặc mẹ cháu bé sẽ thắp 3 nén hương, rồi bế cháu bé ra trước án và khấn theo bài khấn cúng Mụ. Bài khấn cúng Mụ, tùy địa phương, câu chữ có thể có dị bản, nhưng thường bắt đầu bằng việc kính cẩn xưng danh các bà Mụ, thần phật; ngày tháng cúng; tên 2 vợ chồng và tên đứa con là trung tâm của lễ cúng, nơi ở của gia đình; lý do cúng; bày tỏ lòng biết ơn công lao của các bà Mụ và cuối cùng là lời cầu mong các bà độ trì phù hộ.

Khi đã khấn xong, vái 3 vái và sau 3 tuần hương thì lễ tạ. Các lễ vật vàng mã sẽ được đem hóa, đồ ăn thì người nhà thụ lộc; động vật sống thì phóng sinh; và đồ chơi thì giữ lại cho em bé và phân phát cho trẻ em hàng xóm, họ hàng lấy khước.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phong tục dân gian Việt Nam


title: Geranomyia grampianicola

text:
Geranomyia grampianicola là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia