title: Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất

text:
Cuộc chiến tranh Nagorno-Karabakh là cuộc xung đột vũ trang diễn ra từ tháng 2 năm 1988 đến tháng 5 năm 1994, tại vùng Nagorno-Karabakh nằm trong vùng lãnh thổ phía tây nam của Azerbaijan, giữa dân cư Nagorno-Karabakh tuyệt đại đa số là người Armenia, được hỗ trợ bởi Cộng hòa Armenia, chống lại Cộng hòa Azerbaijan. (Các cuộc xung đột vũ trang quy mô nhỏ tiếp tục tiếp diễn cho tới tháng 8 năm 2008). Cùng với sự gia tăng chiến sự, Armenia và Azerbaijan, đều là các nước Cộng hòa thuộc Liên bang Xô Viết cũ, bị cuốn vào cuộc chiến tranh sơn cước ở Karabakh vì Azerbaijan muốn dập tắt phong trào ly khai tại Nagorno-Karabakh. Chính quyền vùng đất này bỏ phiếu ủng hộ sáp nhập vào Armenia, với đa số dân cư Karabakh ủng hộ độc lập trong cuộc trưng cầu dân ý. Yêu cầu sáp nhập với Armenia, ra đời cuối những năm 1980, diễn ra một cách hòa bình; nhưng trong những tháng tiếp theo, khi Liên bang Xô Viết tan rã, đã biến thành một cuộc xung đột bạo lực giữa hai nhóm sắc tộc, dẫn đến những tố cáo về các hành vi thanh lọc sắc tộc từ cả hai phía.

Các cuộc xung đột nổ ra không bao lâu sau khi Quốc hội Nagorno-Karabakh, một tỉnh tự trị thuộc Azerbaijan, bỏ phiếu ủng hộ việc gia nhập Armenia ngày 20 tháng 2 năm 1988. Tuyên bố ly khai khỏi Azerbaijan là kết quả của sự "bất bình kéo dài từ phía cộng đồng người Armenia ở Nagorno Karabakh do sự cấm đoán tự do tôn giáo và văn hóa bởi chính quyền trung ương Xô Viết và nhà cầm quyền Azerbaijan", nhưng quan trọng hơn, là cuộc xung đột lãnh thổ.

Cùng với các phong trào ly khai tại các nước Cộng hòa Baltic gồm Estonia, Latvia và Litva, phong trào ly khai tại vùng Kavkaz góp phần quan trọng và cũng là đặc trưng của sự sụp đổ Liên bang Xô Viết. Khi Azerbaijan tuyên bố độc lập và cách chức chính quyền Karabakh, cộng đồng Armenia chiếm đa số bỏ phiếu tuyên bố ly khai khỏi Azerbaijan và tuyên bố thành lập nhà nước Cộng hòa Nagorno-Karabakh.

Giao tranh trên quy mô lớn nổ ra vào cuối mùa đông năm 1992. Các nỗ lực thương thảo từ nhiều tổ chức quốc tế, bao gồm cả OSCE thất bại trong việc tìm ra một giải pháp được cả hai bên chấp nhận. Mùa xuân năm 1993, các lực lượng Armenia chiếm được các khu vực nằm phía ngoài Karabahk, khiến cho cuộc xung đột có nguy cơ lan rộng với sự can thiệp của những quốc gia khác trong khu vực. Tới cuối cuộc chiến, người Armenia giành được quyền kiểm soát phần lớn vùng lãnh thổ, ngoài ra còn chiếm được thêm chừng 9% lãnh thổ Azerbaijan. Chừng 230.000 người Armenia từ Azerbaijan và 800.000 người Azeris từ Armenia và Karabakh phải chạy tị nạn do cuộc xung đột. Một cuộc ngưng bắn do Nga làm trung gian được ký kết tháng 5 năm 1994 và đàm phán hòa bình, trung gian bởi OSCE vẫn tiếp diễn kể từ đó.

Nguồn gốc tranh chấp

Chủ quyền lãnh thổ Nagorno-Karabakh cho tới ngày nay vẫn là một vấn đề bị tranh cãi quyết liệt giữa Armenia và Azerbaijan. Người Armenia gọi nó là Artsakh, với lịch sử kéo dài nhiều thế kỷ, và đã trải qua nhiều ách thống trị của nhiều đế quốc trong vùng. Cuộc tranh cãi tuy nhiên tập trung chính vào thời kỳ sau cuộc Đại chiến thế giới lần thứ nhất. Sau khi Đế quốc Ottoman đầu hàng, Đế quốc Nga cũng sụp đổ tháng 10 năm 1917, và rơi vào vòng kiểm soát của những người Bolshevik. Ba quốc gia ở miền Kavkaz, là Armenia, Azerbaijan và Gruzia, trước đó nằm dưới ách thống trị của Sa Hoàng, tuyên bố độc lập và thành lập Liên bang Ngoại Caucasus, nhưng liên bang này nhanh chóng giải tán chỉ sau ba tháng tồn tại.

Chiến tranh Armenia-Azerbaijan 1918-1920
Xung đột nhanh chóng bùng lên giữa Cộng hòa Armenia và Cộng hòa Azerbaijan tại ba vùng Nakhichevan, Zangezur (nay là tỉnh Syunik thuộc Armenian) và vùng Karabakh. Armenia và Azerbaijan cãi nhau về việc phân định đường biên giới của các tỉnh trên. Người Armenia tại Karabakh muốn tuyên bố độc lập, nhưng không thành công trong việc thiết lập liên lạc với Cộng hòa Armenia. Sau khi Đế chế Ottoman bị đánh bại, quân Anh chiếm đóng miền Nam Caucasus năm 1919. Chính quyền Anh tạm thời xác nhận với Khosrov bey Sultanov (người được bổ nhiệm bởi chính phủ Azerbaijan) làm tổng trấn Karabakh và Zangezur, trong khi chờ quyết định cuối cùng từ Hội nghị Paris năm 1919.

Chia cắt dưới thời Liên Xô
Hai tháng sau, quân đoàn 11 Liên Xô giải phóng vùng Caucasus và chỉ trong vòng 3 năm, toàn bộ các Cộng hòa Caucasus đã gia nhập vào Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Caucasus thuộc Liên Xô. Những người Bolshevik tiếp đó thành lập một Ủy ban gồm 7 thành viên, Hội đồng Caucasus (gọi tắt là Kavburo), dưới sự giám sát của lãnh tụ Liên Xô sau này là Joseph Stalin, chính ủy nhân dân về vấn đề các dân tộc thiểu số, với nhiệm vụ giải quyết các vấn đề ở đây. Mặc dù Ủy ban bỏ phiếu 4-3 chấp thuận đặt Karabakh vào Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia mới được thành lập, sự phản đối từ phía các lãnh tụ Azerbaijan, bao gồm cả chủ tịch Đảng Cộng sản Azerbaijan Nariman Narimanov và một cuộc nổi dậy chống chính quyền Xô viết tại thủ đô Armenia là Yerevan năm 1921 làm xấu đi quan hệ giữa Armenia và Nga. Những nhân tố đó dẫn đến việc Ủy ban đảo ngược quyết định ban đầu, và trao Karabakh cho Azerbaijan năm 1921, sau đó sáp nhập lãnh thổ Tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh (NKAO) vào Azerbaijan năm 1923, mặc dù 94% dân cư là người Armenia. Thủ phủ được chuyển từ Shusha về Khankendi, sau đổi thành Stepanakert.

Các học giả Armenia và Azeri đoán rằng quyết định của phía Nga thực chất là làm theo nguyên tắc "chia để trị". Một ví dụ, như việc lãnh thổ Nakhichevan, với vị trí địa lý lạ lùng, bị ngăn cách bởi Armenia, nhưng lại thuộc Azerbaijan. Những người khác thì đoán là đây là cách bày tỏ thiện chí của chính quyền Xô viết để giữ quan hệ tốt với chính quyền Atatürk của Thổ Nhĩ Kỳ. Người Armenia liên tục từ chối chấp nhận quyết định này, và liên tục phản đối tính hợp lệ của nó trong những thập kỷ tiếp đó dưới chính quyền Xô viết.

Tháng 2 năm 1988, vấn đề Karabakh nóng bỏng trở lại
Với tư cách Tổng thư ký Liên Xô, Mikhail Gorbachev nắm quyền năm 1985 và bắt đầu kế hoạch cải tổ của mình. Các kế hoạch đó có thể tóm gọn trong hai chương trình: perestroika và glasnost. Perestroika hướng về cải cách kinh tế, còn glasnost trao các quyền tự do ngôn luận có giới hạn, khiến người dân có thể khiếu nại về hệ thống Sô viết và các nhà lãnh đạo. Trên cơ sở đó, ban lãnh đạo Cộng hòa sô viết Karabakh quyết định bỏ phiếu thống nhất lãnh thổ tự trị này với Armenia ngày 20 tháng 2 năm 1988. Các nhà lãnh đạo người Armenia ở Karabakh phàn nàn là tại đây không có sách giáo khoa cũng như đài phát thanh dùng tiếng Armenia, và rằng các lãnh đạo Đảng Cộng sản Azerbaijan, Tổng bí thư Heydar Aliyev tiến hành các hoạt động rộng khắp nhằm "Azeri hóa" lãnh thổ này, tăng cường ảnh hưởng cũng như dân số người Azeris sinh sống tại Nagorno-Karabakh, trong khi thu giảm số dân người Armenian(năm 1987, Aliev từ chức Tổng bí thư Bộ chính trị Azerbaijan). Tới năm 1988, người Armenia tại Karabakh đã giảm xuống còn ba phần tư tổng số dân cư tại đây.

Dẫn đầu phong trào là các nhân sỹ người Armenia và cả các trí thức Nga, như nhà hoạt động đối lập, từng được giải Nobel, Andrei Sakharov. Trước khi tuyên bố (bỏ phiếu trưng cầu thống nhất với Armenia), người Armenia tổ chức biểu tình phản đối và tiến hành bãi công tại Yerevan, đòi thống nhất với lãnh thổ này. Người Azeri cũng ngay lập tức biểu tình đáp lại tại Baku. Phản ứng trước các cuộc biểu tình, Gorbachev tuyên bố biên giới giữa các nước Cộng hòa không thể xê dịch, theo tinh thần Điều 78 của Hiến pháp Liên Xô năm 1977. Gorbachev cũng tuyên bố là, nhiều vùng khác thuộc Liên Xô cũng có mong muốn thay đổi lãnh thổ, nên việc vẽ lại biên giới tại Karabakh sẽ tạo nên một tiền lệ nguy hiểm. Người Armenia nhìn nhận quyết định Kavburo năm 1921 (tách Karabakh khỏi Armenia) với thái độ khinh thị, cho rằng bằng quyết tâm của mình, họ có thể sửa chữa một sai lầm có tính chất lịch sử, theo nguyên tắc tự quyết, là một quyền được đảm bảo trong hiến pháp Người Azeri thì coi đòi hỏi từ bỏ lãnh thổ bởi người Armenia là không thể hiểu nổi, và ủng hộ lập trường của Gorbachev.

Quá trình vũ trang
Sau khi Liên Xô tan rã mùa thu năm 1991, cả hai phe tìm kiếm vũ khí từ các kho quân sự nằm rải rác ở Karabakh. Thoạt đầu phe Azerbaijan có ưu thế hơn: Trong cuộc chiến tranh lạnh, học thuyết quân sự của phía Xô Viết về việc phòng thủ vùng Caucasus vạch ra chiến lược đặt Armenia vào vùng chiến sự, trong trường hợp thành viên NATO là Thổ Nhĩ Kỳ xâm lược từ hướng tây. Vì vậy, Cộng hòa Xô viết Armenian chỉ có 3 sư đoàn bộ binh và không có sân bay nào, trong khi Cộng hòa Xô viết Azerbaijan có tới 5 sư đoàn và 5 sân bay. Hơn thế nữa, phía Armenia chỉ có khoảng 500 toa xe lửa đạn dược, trong khi phía Azerbaijan có đến mười ngàn toa xe đạn dược.

Khi lực lượng của Bộ nội vụ Nga bắt đầu rút khỏi khu vực, họ bỏ lại cho người Armenia và Azerbaijan một kho khổng lồ đạn dược và xe quân sự. Quân chính quy được chính quyền Gorbachev gửi đến từ 3 năm trước nguyên là từ các nước Cộng hòa khác thuộc Liên Xô, và phần đông trong số họ không muốn ở lại đây lâu hơn nữa. Phần lớn binh lính đều là lính quân dịch trẻ và nghèo, nên nhiều người trong số họ bán lại vũ khí lấy tiền cho bất kỳ phe nào, hay chỉ đơn giản là đổi lấy vodka uống, một số thậm chí còn muốn bán xe tăng và xe bọc thép chở quân (APC). Các kho vũ khí không được kiểm soát là nguyên do khiến cả hai phe buộc tội và chế nhạo chính sách của Gorbachev là nguyên nhân chính dẫn đến cuộc chiến. Phía người Azeris mua một số lớn các xe quân sự đó, như bộ Ngoại giao Azeri cho biết tháng 11 năm1993, rằng họ đã mua được 286 xe tăng, 842 xe bọc thép và 386 pháo. Một số chợ đen cũng bắt đầu hoạt động, bán cả vũ khí xuất xứ từ phương Tây.

Nhiều bằng chứng khác cũng cho thấy phía Azerbaija nhận được nhiều viện trợ quân sự từ phía Israel, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều quốc gia Ả Rập]]. Phần lớn trong số đó là các vũ khí do Nga sản xuất, hoặc đến từ các nước đông Âu, tuy nhiên, cả hai phía tham chiến đều tỏ ra rất sáng tạo. Cộng đồng Armenia hải ngoại quyên góp một số lớn tiền bạc gửi về cho Armenia, và thậm chí vận động Quốc hội Mỹ ra luật "Section 907 of the Freedom Support Ac" để phản đối việc Azerbaijan tiến hành phong tỏa Armenia; hạn chế việc hỗ trợ quân sự của Hoa Kỳ cho Azerbaijan năm 1992. Trong khi phía Azerbaijan buộc tội người Nga hỗ trợ cho phía Armenia, thì thực tế là "binh lính Azeri trong khu vực được vũ trang tốt hơn rất nhiều bằng vũ khí thời Sô viết, so với đối thủ của họ."

Khi Gorbachev từ chức Tổng bí thư ngày 26 tháng 12 năm 1991, các Cộng hòa còn lại là Ukraina, Belarus và Nga tuyên bố độc lập, và Liên Xô ngừng tồn tại ngày 31 tháng 12 năm 1991. Việc giải tán Liên bang Xô viết dỡ bỏ những rào cản cuối cùng ngăn cản hai phía Armenia và Azerbaijan tiến hành một cuộc chiến tổng lực. Một tháng trước đó, Quốc hội Azerbaijan bãi bỏ hiện trạng của Karabakh là một tỉnh tự trị, đổi tên thủ phủ của nó thành "Xankandi". Đối lại, ngày 10 tháng 12, một cuộc trưng cầu dân ý diễn ra ở Karabakh bởi thành viên nghị viện (cộng đồng Azeri tẩy chay cuộc trưng cầu), với người Armenia bỏ phiếu áp đảo ủng hộ độc lập. Ngày 6 tháng 1 năm 1992, vùng này tuyên bố độc lập từ Azerbaijan.

Việc quân bộ nội vụ Liên Xô rút khỏi vùng Nagorno-Karabakh chỉ mang tính tạm thời. Tới tháng 2 năm 1992, các nước thuộc Liên Xô cũ thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG). Trong khi Azerbaijan không tham gia, thì Armenia lo ngại việc Thổ Nhĩ Kỳ có thể can thiệp quân sự vào cuộc xung đột, gia nhập SNG vì nó sẽ đóng vai trò "lá chắn quân sự bảo vệ". Tháng 1 năm 1992, lực lượng SNG tiến vào, đóng đại bản doanh tại Stepanakert, bắt đầu đóng vai trò tích cực hơn trong việc gìn giữ hòa bình, sáp nhập thêm vào các đơn vị cũ ở đó, trong đó có Trung đoàn Bộ binh cơ giới 366 và Quân đoàn 4 Sô viết cũ.

Tăng cường lực lượng

Các cuộc xung đột lẻ tẻ giữa người Armenia và Azeris trở nên quyết liệt hơn sau "chiến dịch Ring", thu hút hàng ngàn quân tình nguyện gia nhập các lực lượng cả hai phía Armenia và Azerbaijan. Tại Armenia, một đề tài được lặp đi lặp lại khi đó so sánh và thần tượng hóa các chiến binh ly khai với các nhóm du kích quân Armenia trong lịch sử, cũng như các anh hùng được ngưỡng mộ như Andranik Ozanian và Garegin Njdeh, những người chiến đấu chống lại Đế quốc Ottoman trong khoảng cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Thêm vào việc chính phủ ban bố lệnh tòng quân cho đàn ông độ tuổi 18-45, rất nhiều người Armenia tình nguyện chiến đấu và thành lập các phân đội tchokats, chừng 40 người, cùng với vài đơn vị tương tự thành một toán quân dưới quyền của một thiếu tá. Ban đầu, nhiều người trong số họ chọn thời gian và địa điểm họ muốn tham chiến, thường là chẳng suy tính kỹ gì, khi tham gia tấn công hay phòng thủ một khu vực. Việc bất tuân lệnh xảy ra như cơm bữa, nhiều người không ra trình diện, hay lột đồ của những người tử trận, hay lấy cắp dầu xe bọc thép và đem bán trên chợ đen.

Nhiều phụ nữ cũng phục vụ trong quân Armenia; tuy nhiên, họ thường đóng vai trò hỗ trợ, như sơ cứu, tải thương... hơn là trực tiếp tham chiến. Tình hình quân Azerbaijan cũng tương tự, tuy nhiên họ được tổ chức tốt hơn trong những năm đầu cuộc chiến. Chính phủ Azeri cũng ra lệnh nhập ngũ, và nhiều người Azeris hăng phái tòng quân để chiến đấu, trong những tháng đầu tiên của cuộc xung đột, sau khi Liên Xô sụp đổ. Quân đội quốc gia Azerbaijan gồm khoảng 30 ngàn quân, cộng với khoảng 10 ngàn quân đặc nhiệm OMON bán vũ trang, vài ngàn quân tình nguyện thuộc Mặt trận Bình dân. Suret Huseynov, một người Azeri giàu có, cũng thành lập lữ đoàn dân quân của riêng mình, lữ đoàn 709 của quân đội Azerbaijan, và mua nhiều súng đạn và xe cộ từ kho vũ khí của Sư đoàn 23 bộ binh cơ giới Nga. Lữ đoàn bozkurt hay sói xám của İsgandar Hamidov cũng được huy động để tham chiến. Chính phủ Azerbaijan bỏ ra một khoản tiền lớn để tuyển mộ lính đánh thuê, từ nguồn lợi dầu mỏ quanh Biển Caspi.

Các binh sĩ thuộc Liên Xô cũ cũng phục vụ trong cả hai phe. Ví dụ tiêu biểu là tướng Anatoly Zinevich, ở lại Nagorno-Karabakh trong 5 năm (1992 – 1997) và tham gia lên kế hoạch và tiến hành nhiều chiến dịch của quân Armenia. Tới cuối cuộc chiến, ông nắm vai trò Tham mưu trưởng của lực lượng vũ trang NKR. Ước tính lực lượng khí tài các bên xung đột trong khoảng thời gian 1993–1994:

Để so sánh, tổng số đàn ông trong độ tuổi quân dịch ở Armenia, từ 17–32, là 550.000 người, trong khi ở Azerbaijan là 1.3 triệu. Phần lớn đàn ông ở cả hai phía đề đã phục vụ trong Quân đội Liên Xô, và có ít nhiều kinh nghiệm quân sự trước khi chiến cuộc nổ ra. Trong số những người Armenia ở Karabakh, khoảng 60% đã phục vụ trong quân đội Liên Xô. Phần lớn người Azeris, tuy nhiên, thường bị phân biệt đối xử trong thời kỳ tại ngũ trong quân đội Xô Viết, và thường phải phục vụ trong các đơn vị xây dựng, hơn là trong các đơn vị chiến đấu. Mặc dù hai học viện quân sự, trong đó có một trường hải quân đã được thành lập ở Azerbaijan, việc thiếu hụt kinh nghiệm quân sự là một trong những nhân tố khiến phía Azerbaijan tỏ ra thiếu chuẩn bị cho cuộc chiến

Mùa xuân 1992, các chiến thắng ban đầu của người Armenia

Khojaly
Cộng hòa Armenia bác bỏ việc họ cung cấp vũ khí, xăng dầu, lương thực và hậu cần cho lực lượng nổi dậy ở Nagorno-Karabakh. Tuy nhiên, về sau Ter-Petrossian thừa nhận là đã cung cấp hậu cần, cũng như trả lương cho quân nổi dậy, nhưng không thừa nhận việc gửi quân sang trực tiếp tham chiến. Armenia phải đối mặt với một cuộc phong tỏa nặng nề từ phía Azerbaijan cũng như chịu sức ép từ phía Thổ Nhĩ Kỳ, vốn cùng nguồn gốc dân tộc và có mối liên hệ lịch sử với Azerbaijan. Con đường bộ duy nhất nối liền Armenia với Karabakh phải xuyên qua vùng núi hành lang Lachin. Sân bay duy nhất ở vùng này nằm ở thị trấn nhỏ Khojaly, chừng 7 km về phía bắc Stepanakert với dân cư từ 6 đến 10 ngàn người. Thêm vào đó, Khojaly còn đóng vai trò căn cứ pháo binh kể từ ngày 23 tháng 2, bắn phá các đơn vị Armenia và Nga tại thủ phủ Stepanakert. Tới cuối tháng 2, Khojaly hầu như đã bị phong tỏa hoàn toàn. Ngày 26 tháng 2, các lực lượng Armenia, được xe bọc thép của trung đoàn 366 của Nga hỗ trợ, mở cuộc tấn công đánh chiếm Khojaly.

Theo phía Azerbaijan và một số tổ chức khác, và tiểu sử của một chỉ huy cao cấp Armenia, Monte Melkonian, do anh trai của ông ghi lại và xuất bản,, sau khi các lực lượng Armenia chiếm được Khojaly, họ tiến hành thảm sát hàng trăm dân thường chạy di tản khỏi thị trấn. Phía Armenia trước đó đã tuyên bố họ sẽ tấn công thị trấn, nhưng bỏ ngỏ một hành lang cho dân thường chạy tị nạn. Tuy nhiên, khi cuộc tấn công diễn ra, quân Armenia dễ dàng đè bẹp quân phòng thủ. Quân Azerbaijan cùng dân chúng bỏ chạy về thành phố Agdam ở phía bắc, vẫn còn do người Azeri kiểm soát. Đường băng của sân bay bị cố tình phá hủy, không thể sử dụng được. Lực lượng tiến công tiếp đó truy kích những người bỏ chạy và bắn vào họ, khiến cho hàng chục dân thường bị thiệt mạng. Đối mặt với cáo buộc thảm sát dân thường, chính quyền Armenia bác bỏ việc thảm sát xảy ra, và xác nhận chiến dịch tấn công nhằm khóa họng pháo binh từ Khojaly. Không có con số chính xác về số người thiệt mạng, nhưng ước tính tối thiểu có 485 người chết. Theo phía Azerbaijan, trong thời gian từ 25–26 tháng hai, có 613 thường dân, trong đó có 106 phụ nữ và 83 trẻ em, bị thiệt mạng.

Theo báo cáo của tổ chức quyền con người Helsinki Watch, cho biết, quân đặc nhiệm Azerbaijan OMON và "dân quân, mặc quân phục và mang theo vũ khí, chạy lẫn vào dân thường", có lẽ là nguyên nhân khiến lực lượng Armenia nổ súng vào họ.

Đánh chiếm Shusha

Sau sự kiện Khojaly, tổng thống Azerbaijan, Ayaz Mutalibov buộc phải từ chức vào ngày 6 tháng 3, năm 1992, dưới sức ép dư luận do thất bại trong việc bảo vệ và di tản dân cư ở Khojaly. Trong các tháng tiếp theo, các chỉ huy người Azeri, bám trụ ở thành lũy cuối cùng Shusha trong vùng, tiến hành một cuộc bắn phá quy mô lớn vào thủ phủ Stepanakert sử dụng các dàn hỏa tiễn nhiều nòng Grad. Tới tháng 4, các cuộc bắn phá khiến cho 50.000 người sống tại Stepanakert phải trú ẩn trong các công sự và tầng hầm. Đối mặt với các cuộc xâm nhập bằng bộ binh vào các vị trí ngoại vi thành phố, các chỉ huy quân sự Nagorno-Karabakh tổ chức một chiến dịch đánh chiếm thị trấn này.

Ngày 8 tháng 5, một lực lượng gồm hàng trăm quân Armenia, hỗ trợ bởi xe tăng và máy bay trực thăng, tiến công pháo đài Shusha. Giao tranh quyết liệt diễn ra trên đường phố thị trấn, khiến cho hàng trăm người thuộc cả hai phía thiệt mạng. Không chống lại nổi lực lượng áp đảo, chỉ huy Azeri tại Shusha hạ lệnh tháo lui, giao tranh chấm dứt ngày 9 tháng 5.

Việc Shusha thất thủ làm rung động Thổ Nhĩ Kỳ. Quan hệ giữa quốc gia này và Armenia vốn đã trở nên tốt hơn sau khi Armenia giành được độc lập, nhưng dần xấu đi từ khi Armenia chiếm được ưu thế tại Nagorno-Karabakh. Người Armenia vẫn thù oán người Thổ, kể từ cuộc diệt chủng Armenia do Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành từ trước khi Liên Bang Xô Viết hình thành.. Nhiều người Armenia vẫn gọi chung người Azeris là "Thổ", vì họ có chung nguồn gốc dân tộc. Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ, Suleyman Demirel, cho biết ông chịu sức ép nặng nề phải can thiệp và hỗ trợ Azerbaijan. Tuy nhiên Demirel phản đối chính sách can thiệp, cho rằng việc Thổ Nhĩ Kỳ can thiệp sẽ làm bùng nổ cuộc xung đột Hồi giáo - Thiên chúa giáo (người Thổ đa phần theo Hồi giáo).

Thổ Nhĩ Kỳ tuy không gửi quân tham chiến, nhưng viện trợ một số lớn trang thiết bị quân sự và cố vấn cho Azerbaijan. Tháng 5 năm 1992, chỉ huy các lực lượng SNG, Nguyên soái Yevgeny Shaposhnikov, ra một thông cáo, cảnh cáo các quốc gia phương tây, đặc biệt là Hoa Kỳ, không nên can thiệp vào cuộc xung đột tại Caucasus; vì sẽ đẩy "chúng tôi [SNG-Cộng đồng các quốc gia độc lập] tới bờ đại chiến thế giới lần thứ ba, và việc đó là không thể chấp nhận được."

Một cánh quân Chechnya, chỉ huy bởi Shamil Basayev, cũng tham chiến, theo đại tá người Azeri Azer Rustamov, năm 1992, "hàng trăm quân tình nguyện Chechen do Shamil Basayev và Salman Raduev chỉ huy, dành cho chúng tôi sự giúp đỡ to lớn trong các trận đánh". Basayev được cho là một trong số các chiến binh cuối cùng rút khỏi Shusha. Basayev về sau kể lại là trong đời binh nghiệp của mình, ông ta và tiểu đoàn của mình chỉ thất trận một lần duy nhất, và đó là trận chiến ở Karabakh đánh lại tiểu đoàn "Dashnak". Ông ta cho biết ông rút cánh quân mujahideen của mình khỏi cuộc xung đột, khi chiến sự trở nên mang tính dân tộc chủ nghĩa, hơn là thánh chiến. Cũng tại đây Basayev lần đầu biết đến Amir Ibn Khattab Bộ quốc phòng Azerbaijan bác bỏ việc Khatab tham chiến ở đây.

Phong tỏa Lachin
Việc Shusha thất thủ khiến quốc hội Azeri buộc Mamedov phải chịu trách nhiệm, rồi phế truất ông ta, đồng thời dỡ bỏ mọi trách nhiệm Mutalibov phải chịu trong việc Khojaly thất thủ, rồi bổ nhiệm ông lên làm Tổng thống ngày 15 tháng 5 năm 1992. Nhiều người Azeris xem động thái này là một cuộc đảo chính, cùng với việc bãi bỏ cuộc bầu cử quốc hội theo dự định sẽ tiến hành vào tháng 6 năm đó. Quốc hội Azeri khi đó bao gồm chủ yếu là các lãnh đạo Cộng sản cũ, việc mất Khojaly và Shusha chỉ làm tăng thêm mong muốn của dân chúng tiến hành bầu cử tự do...

Thêm vào tình hình vốn đã rối bời, người Armenia mở cuộc tấn công ngày 18 tháng 5 để đánh chiếm thị trấn Lachin trên hành lang hẹp chiến lược ngăn cách Armenia và Nagorno-Karabakh. Thị trấn này chỉ được phòng ngự rất sơ sài, nên chỉ trong ngày hôm sau, người Armenia đã chiếm được thị trấn và càn quét tàn quân Azeris để mở con đường tiếp nối với Armenia, cho phép các đoàn xe tiếp viện có thể băng qua con đường đèo Lachin tiến vào Karabakh.

Việc Lachin thất thủ là đòn cuối cùng giáng vào chế độ Mutalibov. Các cuộc biểu tình diễn ra bất chấp lệnh cấm, rồi cuộc đảo chính của những người theo Mặt trận bình dân nổ ra. Giao tranh giữa quân chính phủ và người của Mặt trận bình dân ngày càng ác liệt, phe đối lập chiếm được nhà quốc hội ở Baku và sân bay cùng với phủ tổng thống. Ngày 16 tháng 6 năm 1992, Abulfaz Elchibey được bầu làm lãnh đạo Azerbaijan, nhiều thủ lĩnh của Đảng Mặt trận bình dân cũng được bầu vào nghị viện. Những người chủ xướng cuộc nổi dậy cáo buộc Mutalibov là không hết mình và yếu kém trong cuộc chiến ở Karabakh. Elchibey nhất quyết phản đối việc nhờ Nga hỗ trợ, thay vào đó tìm kiếm liên kết chặt chẽ với Thổ Nhĩ Kỳ.

Xung đột leo thang

Chiến dịch Goranboy

Ngày 12 tháng 6 năm 1992, quân đội Azeri, cùng với lữ đoàn của Huseynov, sử dụng một số lớn xe tăng, xe bọc thép chở quân và máy bay trực thăng chiến đấu, mở chiến dịch Goranboy, một chiến dịch lớn kéo dài ba ngày ở khu vực Shahumyan hầu như không được phòng thủ, nằm ở phía bắc Nagorno-Karabakh, và đánh chiếm được hàng chục làng mạc ở khu vực Shahumyan, vốn nằm trong tay lực lượng Armenia. Một lý do khác giải thích việc mặt trận này tan vỡ dễ dàng là vì nó được phòng ngự bởi các phân đội quân tình nguyện từ Armenia, nhưng họ đã trở về nhà sau chiến thắng Lachin. Chiến dịch này khiến chính quyền Armenian phải ra mặt đe dọa Azerbaijan rằng họ sẽ công khai hỗ trợ lực lượng nổi dậy ở Karabakh.

Cuộc tấn công buộc lực lượng Armenian phải rút lui theo phía nam về Stepanakert, nơi các chỉ huy Karabakh đã phải tính đến việc phá hủy đập thủy điện Martakert trọng yếu trong vùng, nếu như họ không chặn lại được chiến dịch này. Chừng 30.000 người Armenian buộc phải dời bỏ nhà cửa chạy tị nạn, vì lực lượng tấn công đã chiếm được gần nửa lãnh thổ Nagorno-Karabakh. Tuy nhiên, mũi đột kích của quân Azeris bị chặn lại bởi trực thăng chiến đấu. Người ta cho là rất nhiều tổ lính lái xe tăng của quân Azeri là lính Nga thuộc Sư đoàn 104 Dù cận vệ, đóng tại Ganja, và nghịch lý là, cũng chính những đơn vị thuộc sư đoàn đó chặn đứng họ. Theo một quan chức chính phủ Armenia, họ đã thuyết phục được các đơn vị quân Nga bắn phá, và chặn đứng lại được cuộc công kích trong mấy ngày, tạo điều kiện cho chính quyền Armenia phục hồi tổn thất, và mở cuộc phản công để tái lập tuyến mặt trận trước khi nổ ra chiến dịch.

Nỗ lực trung gian hòa giải
Mùa hè 1992, tổ chức CSCE (sau này là OSCE), thành lập nhóm Minsk ở Helsinki, bao gồm 7 quốc gia, đồng chủ tịch gồm Pháp, Nga và Hoa Kỳ, nhằm mục tiêu trung gian đàm phán hòa bình giữa Armenia và Azerbaijan. Tuy nhiên, trong cuộc họp thượng đỉnh thường niên năm 1992, tổ chức này không thành công trong việc đề cập đến và giải quyết nhiều vấn đề nảy sinh kể từ khi Liên Xô tan rã, chứ chưa kể đến cuộc xung độ Karabakh. Cuộc chiến ở Nam Tư, chiến tranh ở Moldova với Cộng hòa ly khai Transnistria, yêu sách đòi độc lập khỏi Nga của người Chechnya và việc Gruzia mâu thuẫn với Nga trong vấn đề Abkhazia và Nam Ossetia đều là các vấn đề nghị sự quan trọng hàng đầu, liên quan đến nhiều nhóm sắc tộc xung đột lẫn nhau.

Tổ chức CSCE đề xuất sử dụng lực lượng gìn giữ hòa bình NATO và SNG để kiểm soát lệnh ngưng bắn, bảo vệ các chuyến hàng nhân đạo gửi đến cho người tị nạn. Một vài lệnh ngưng bắn được đưa vào hiệu lực sau chiến dịch tháng 6, nhưng việc đưa lực lượng gìn giữ hòa bình của châu Âu, được Armenia chấp thuận, không trở thành hiện thực. Ý tưởng đưa 100 quan sát viên quốc tế đến Karabakh được đặt ra, nhưng đàm phán giữa các lãnh đạo Armenia và Azeri đổ vỡ hoàn toàn vào tháng 7. Nước Nga kiên quyết phản đối sự có mặt của bất kỳ lực lượng đa quốc gia nào ở vùng núi Caucasus, coi đó là hành vi xâm lấn vào "sân sau" của mình.

Giao tranh tái diễn

Cuối tháng 6, một chiến dịch tấn công nhỏ của quân Azeri diễn ra, nhằm vào thị trấn Martuni ở nửa đông nam của Karabakh. Lực lượng tấn công gồm hàng chục xe tăng và xe bọc thép, hỗ trợ bởi vài đại đội bộ binh, dàn quân dọc theo mặt trận Majgalashen và Jardar gần Martuni và Krasnyi Bazar. Chỉ huy trung đoàn Martuni, Monte Melkonian, được binh sĩ của mình mệnh danh là "Avo", dù không có xe bọc thép hạng nặng, cũng tìm cách đẩy lùi được mấy đợt tấn công của quân Azeri

Cuối tháng 8 năm 1992, chính quyền Nagorno-Karabakh rơi vào tình hình hỗn loạn, các thành viên chính phủ từ nhiệm ngày 17 tháng 8. Quyền lực được trao vào tay một hội đồng gọi là Ủy ban Quốc phòng, chủ tịch là Robert Kocharyan, tuyên bố họ sẽ tạm thời nắm quyền cho tới khi cuộc xung đột chấm dứt. Cùng thời gian, Azerbaijan mở nhiều cuộc tấn công bằng phi cơ, ném bom vào các vị trí dân cư. Kocharyan lên án cái ông gọi là sự cố ý giết chóc dân thường của phía Azeris, và sự thờ ơ, bàng quan của phía Nga trong việc để cho các kho vũ khí của mình bị mang ra bán hay chuyển giao cho Azerbaijan. Tuyên bố của Kocharyan được xác nhận bởi các phi công Nga và Ukraina, được thuê để lái máy bay cho không lực Azerbaijan, sau khi bị bắn rơi gần Stepanakert. Các phi công cho biết các chỉ huy Azerbaijani vạch kế hoạch bắn phá các khu dân cư thay vì các mục tiêu quân sự, nhằm tạo ra sự hoảng loạn trong dân cư sống ở thủ phủ

Mùa đông 1992
Mùa đông năm 1992 đến gần, cả hai phía đều tránh tung ra các chiến dịch lớn để bảo tồn nguồn cung ứng như điện và dầu cho nhu cầu dân sự. Mặc dù đã mở được một con đường nối với các khu dân cư ở Karabakh, cả Armenia lẫn vùng lãnh thổ này đều phải trải qua một thời kỳ khó khăn, do cuộc phong tỏa mà Azerbaijan tiến hành. Dù không hoàn toàn bị cắt đứt với thế giới bên ngoài, nhưng hàng viện trợ gửi qua đường Thổ Nhĩ Kỳ chỉ đến nhỏ giọt

Do thiếu lương thực và điện trầm trọng, sau khi nhà máy điện hạt nhân Metsamor phải đóng cửa, tình hình kinh tế Armenia rất ảm đạm: ở Gruzia, một cuộc xung đột với các vùng lãnh thổ ly khai Abkhazia và Nam Ossetia bùng lên, quân ly khai liên tục đột kích các chuyến xe và tuyến đường dẫn dầu từ Nga đến Armenia. Cũng giống như mùa đông 1991–1992, mùa đông 1992–1993 hết sức khắc nghiệt, rất nhiều gia đình trên toàn Armenia và Karabakh phải chịu cảnh không có nước nóng và lò sưởi.

Các nhu yếu phẩm khác, như ngũ cốc, còn khó kiếm được hơn. Cộng đồng Armenia hải ngoại quyên góp tiền bạc và gửi đồ tiếp tế về cho Armenia. Trong tháng 12, hai chuyến tàu chở 33.000 tấn ngũ cốc và 150 tấn bột cho trẻ em được chuyển về từ Hoa Kỳ theo đường Biển Đen cập cảng Batumi của Gruzia. tháng 2 năm 1993, Cộng đồng châu Âu cũng gửi 4.5 triệu Ecu cho Armenia. Láng giềng phía nam của Armenia là Iran, cũng hỗ trợ kinh tế cho Armenia bằng cách cung cấp năng lượng và điện cho Armenia. Lập trường chống Iran của Elchibey cũng như những tuyên bố muốn thống nhất với các vùng dân cư người Azeri thiểu số ở Iran làm quan hệ giữa hai phía trở nên căng thẳng.

Những người Azeris mất nhà cửa buộc phải sống trong các khu trại tạm bợ do chính quyền Azerbaijan và Iran dựng. Hội chữ thập đỏ cũng phân phát chăn màn cho người dân Azeris, và cho biết tới tháng 12, đã có đủ lương thực dành cho người tị nạn. Azerbaijan cũng phải vật lộn để khôi phục lại nền công nghiệp khai thác dầu của mình, nguồn xuất khẩu chính của họ. Các nhà máy lọc dầu của họ không được chạy hết công suất, và sản lượng khai thác thấp hơn nhiều so với ước tính. Năm 1965, các giếng dầu ở Baku sản xuất được 21.5 triệu tấn dầu hàng năm; tới 1988, con số đó chỉ còn gần 3.3 triệu tấn. Trang thiết bị lạc hậu từ thời Sô Viết, và việc các công ty dầu mỏ phương tây e ngại không muốn đầu tư vào một vùng đất có chiến tranh, nơi đường ống dẫn dầu liên tục bị phá hoại, khiến cho Azerbaijan không thể nào phát huy hết được nguồn tài nguyên giàu có của mình.

Mùa hè 1993, chiến tranh lan rộng

Xung đột nội bộ
Mặc dù phải hứng chịu một mùa đông kiệt quệ, cả hai phe hồ hởi chào đón năm mới. Tổng thống Azerbaijan tỏ ra lạc quan trong khả năng mang lại một giải pháp chấp nhận được cho cuộc xung đột, với Tổng thống Armenia Ter-Petrossian. Nhưng những tia hy vọng mong manh nhanh chóng bị dập tắt vào tháng 1 năm 1993, dù cho những lời kêu gọi ngưng bắn từ phía Tổng thống Boris Yeltsin và George H. W. Bush, khi chiến sự trong khu vực âm ỉ trở lại. Lực lượng Armenia bắt đầu một đợt công kích mới, đánh chiếm các làng ở phía bắc Karabakh vốn nằm trong tay quân Azeris từ mùa thu năm trước.

Sự thất vọng với các thất bại quân sự dẫn đến những hậu quả tai hại trong nội bộ Azerbaijan. Quân đội Azerbaijan ngày càng trở nên tuyệt vọng, bộ trưởng bộ quốc phòng Gaziev và lữ đoàn Huseynov quay sang cầu cứu Nga, một bước đi ngược lại với chính sách của Elchibey và bị xem là bất phục tùng. Các cuộc ẩu đả chính trị và tranh cãi về việc dịch chuyển vị trí các đơn vị quân đội giữa Bộ trưởng bộ nội vụ İsgandar Hamidov và Gaziev dẫn đến việc ông này từ chức vào ngày 20 tháng 2. Một cuộc cải tổ nội các cũng diễn ra ở Armenia, Ter-Petrossian bãi nhiệm thủ tướng Khosrov Arutyunyan và nội các vì không thực thi được một kế hoạch kinh tế khả dĩ. Các cuộc biểu tình phản đối của người Armenians chống lại Ter-Petrossian bị đàn áp và dập tắt.

Trận Kelbajar
Nằm ở ngoài lãnh thổ phía bắc Karabakh, là tỉnh Kelbajar của Azerbaijan, cũng nằm trên biên giới với Armenia. Với dân số chừng 45.000, dân cư của mấy chục làng ở đây bao gồm chủ yếu người Azeris và người Kurds. Tháng 3 năm 1993, các khu vực do người Armenia kiểm soát gần đập chứa nước Sarsang ở Mardakert bị quân Azeris tấn công. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ bảo vệ Martuni, các chiến binh của Melkonian được giao nhiệm vụ đánh chiếm Kelbajar, xuất phát điểm của các đợt xâm nhập bộ binh và bắn phá bằng pháo binh. Hầu như không gặp mấy kháng cự từ phía quân Azeris, các chiến binh của Melkonian nhanh chóng chiếm được một bàn đạp trong khu vực và chiếm được một số xe bọc thép và xe tăng bị quân Azeris bỏ lại. Tới 2:45 chiều ngày 2 tháng 4, các lực lượng Armenia từ hai cánh tiến về Kelbajar trong một cuộc tấn công chớp nhoáng vào các binh lính và xe bọc thép của quân Azeris trong các chiến hào gần ngã tư Ganje-Kelbjar. Quân Azeri không chặn được bước tiến của các đơn vị xe bọc thép của Armenia, và tử trận gần hết. Cuộc tấn công thứ hai về hướng Kelbajar cũng nhanh chóng đánh bại lực lượng phòng thủ. Ngày 3 tháng 4, quân Armenia đã chiếm được Kelbajar.

Cuộc tấn công khiến cho cộng đồng quốc tế tức giận chính quyền Armenia, và nó cũng đánh dấu việc lần đầu tiên, lực lượng Armenia vượt qua đường biên giới lãnh thổ Karabakh và tiến đánh Azerbaijan. Ngày 30 tháng 4, the Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 822, đồng bảo trợ bởi Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, xác nhận Nagorno-Karabakh là một phần không thể tách rời của Azerbaijan và yêu cầu lực lượng Armenia rút khỏi Kelbajar.

Hệ quả chính trị cũng diễn ra ở Azerbaijan, với Huseynov bắt tay vào tiến hành cuộc "hành quân về Baku" từ Ganje. Thất vọng với cái mà ông ta cho là sự yếu kém của Elchibey trong việc giải quyết cuộc xung đột, và vì bị cắt chức đại tá, lữ đoàn của ông tiến về Baku để lật đổ tổng thống vào ngày 18 tháng 6, rồi quyền lực được chuyển cho thành viên nghị viện Heidar Aliev. Ngày 11 tháng 6, Huseynov được bổ nhiệm làm thủ tướng Azerbaijan.

Agdam, Fizuli, Jebrail và Zangelan thất thủ
Trong khi người Azerbaijan vẫn còn tìm cách thích ứng với sự thay đổi bộ mặt chính trị trong nước, thì người Armenia đau buồn vì cái chết của Melkonian, hy sinh trong một cuộc chạm trán gần thị trấn Merzuli, lễ quốc tang diễn ra tại Yerevan. Lực lượng Armenia nắm lấy cơ hội khủng hoảng chính trị ở Baku, khiến cho mặt trận Karabakh gần như bỏ ngỏ. Trong 4 tháng sau cuộc rối loạn chính trị ở Azerbaijan, họ giành thêm được quyền kiểm soát 5 tỉnh lân cận, cũng như phần phía bắc của Nagorno Karabakh. Quân Azerbaijani không có khả năng kháng cự lại bước tiến của người Armenia, phải bỏ hầu hết các vị trí của mình mà không kháng cự lại. Tới cuối tháng 6, họ đã bị đẩy bật khỏi Martakert, mất đi bàn đạp cuối cùng ở vùng lãnh thổ này. Tới tháng 7, lực lượng Armenia chuẩn bị để đánh chiếm khu vực Agdam, một tỉnh lân cận và nằm cuốn vào Nagorno-Karabakh, tuyên bố họ muốn củng cố một vùng đệm an ninh để buộc pháo binh Azeri phải nằm ngoài tầm tác xạ.

Ngày 4 tháng 7, một cuộc pháo kích từ phía Armenia vào thủ phủ của Agdam phá hủy nhiều nơi trong thị trấn. Binh lính và thường dân bắt đầu sơ tán khỏi Agdam. Đối mặt với tình hình quân đội suy sụp, Aliev tìm cách đàm phán với chính phủ Karabakh và các quan chức của nhóm Minsk. Tới giữa tháng 8, người Armenia tập trung quân quanh các vị trí của người Azeri ở Fizuli và Jebrail, bên ngoài lãnh thổ Nagorno-Karabakh.

Trước đà chiến thắng của người Armenia, thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Tansu Çiller, cảnh cáo chính quyền Armenia không được phép tấn công Nakhichevan, và đòi người Armenia phải rút khỏi lãnh thổ Azerbaijan. Hàng ngàn binh lính Thổ Nhĩ Kỳ được gửi tới biên giới giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Armenia cuối tháng 9. Lực lượng Liên bang Nga đồn trú tại Armenia phản ứng lại bằng cách cũng tăng cường lực lượng ở phía bên kia biên giới, ngăn ngừa khả năng quân Thổ can thiệp quân sự vào cuộc xung đột.

Tới đầu tháng 9, quân Azeri đã hoàn toàn bị rối loạn. Chỉ trong một thời gian ngắn, họ đã bị thua và mất tới 5 tỉnh. Phần lớn vũ khí hạng nặng mà họ mua hoặc nhận được từ phía Nga hoặc bị phá hủy hoặc bị bỏ lại chiến trường. Kể từ chiến dịch tháng 6 năm 1992, phía người Armenia chiếm được hàng chục xe tăng, xe bọc thép hạng nhẹ và pháo từ phía quân Azeris. Nhiều dấu hiệu chứng tỏ sự tuyệt vọng của phía Azerbaijan được thể hiện như việc Aliev tuyển mộ chừng 1.000–1500 chiến binh mujahadeen Afghan và Arab từ Afghanistan. Mặc dầu chính quyền Azerbaijan bác bỏ, nhưng thư từ và ảnh mà phía Armenia bắt được chứng thực cho việc đó. Phía Azerbaijan cũng tìm cách tuyển mộ người thiểu số Lezgin và Talysh, nhưng gặp sự phản kháng kịch liệt. Những sự hỗ trợ từ nước ngoài phải kể đến Pakistan và Chechnya, trong đó có cả chiến binh nổi tiếng Shamil Basayev. Công ty dầu của Hoa Kỳ, MEGA OIL, cũng phải thuê một số chuyên gia huấn luyện quân sự, như điều kiện tiên quyết cho việc họ được phép khoan dầu ở các bãi dầu của Azerbaijan.

Các cuộc xung đột 1993–1994

Tới tháng 10 năm 1993, Aliev chính thức được bầu làm Tổng thống, hứa hẹn mang lại trật tự trong xã hội, cũng như tái chiếm lại các vùng bị mất. Tháng 10, Azerbaijan gia nhập Cộng đồng các quốc gia độc lập SNG. Mùa đông năm đó cũng giống như năm trước, với hai phía thu nhặt củi đốt và thực phẩm dự trữ. Hai nghị quyết của UNSC được thông qua, (874 và 884), trong các tháng 10 và 11, và mặc dù trong đó nhấn mạnh các điểm trong hai nghị quyết trước đó, công nhận Nagorno-Karabakh như một bên tham chiến.

Đầu tháng 1, lực lượng Azerbaijan và quân du kích Afghan tái chiếm một phần quận Fizuli, bao gồm cả đầu mối đường sắt Horadiz trên biên giới với Iran, nhưng không chiếm được thị trấn Fizuli. Ngày 10 tháng 1 năm 1994, quân Azerbaijan mở chiến dịch tiến công nhằm vào khu vực Mardakert để tái chiếm phần phía bắc Karabakh, họ thành công trong việc tiến chiếm một số vùng ở phía bắc và nam Karabakh nhưng rồi bị chặn lại. Cộng hòa Armenia bắt đầu chuyển tân binh cùng với quân chính quy và quân của Bộ Nội vụ để chặn bước tiến của quân Azerbaijan ở Karabakh. Để tăng cường lực lượng chiến đấu, chính quyền Armenia ra sắc lệnh động viên trong vòng 3 tháng tất cả đàn ông dưới 45 tuổi, và thậm chí tiến hành cả việc truy quét bắt thanh niên để đưa vào quân đội. Quân Azerbaijan bắt được làm tù binh cả một số quân chính quy Armenia đang tại ngũ.

Chiến dịch tấn công của Azerbaijan trở nên ngày càng khốc liệt, với việc họ tuyển mộ cả thiếu niên chỉ 16 tuổi, không được huấn luyện, hay chỉ được huấn luyện rất sơ sài để tung vào các cuộc tấn công biển người vô hiệu quả, chiến thuật này từng được quân Iran sử dụng thành công trong cuộc Chiến tranh Iran-Iraq. Trong hai chiến dịch mùa đông, quân Azerbaijan mất tới 5000 binh lính, trong khi Armenia chỉ mất chừng vài trăm người. Chiến dịch chính của phía Azeri nhằm tái chiếm quận Khelbajar, đe dọa trực tiếp hành lang Lachin. Cuộc tiến công lúc đầu chỉ gặp sự kháng cự yếu ớt, và quân Azeri chiếm được đèo Omar. Tuy nhiên, khi quân Armenian phản kích, các trận giao tranh đẫm máu diễn ra và quân Azeri bị đánh bại nặng nề. Mấy lữ đoàn quân Azeri bị cô lập khi quân Armenians tái chiếm lại được đèo Omar, và cuối cùng bị bao vây và tiêu diệt hoàn toàn.

Trong khi tình hình chính trị tại Azerbaijan tiếp tục bất ổn, phần lớn binh sĩ Armenia tại Karabakh cho biết các binh lính Azeris mất tinh thần, không có mục tiêu và động cơ chiến đấu. Giáo sư Nga Georgiy I. Mirsky cũng đồng tình với nhận định đó, ông nói "Karabakh không có giá trị với người Azerbaijan như với người Armenia. Có lẽ đó là lý do, mà những thanh niên tình nguyện từ tận nội địa Armenia cũng hăng hái xung phong chiến đấu và hy sinh cho mảnh đất Karabakh hơn là người Azerbaijan." Thực tế này được phản ánh bởi một phóng viên, ghi lại là "Tại Stepanakert, không tài nào có thể tìm được một người đàn ông nào - dù là quân tình nguyện hay người địa phương, mà không mặc quân phục. [Ngược lại] ở Azerbaijan, thanh niên trong độ tuổi quân dịch thì lại la cà trong các quán cà phê." Trước khi mất năm 1989, Andrei Sakharov cũng đồng tình với nhận xét này, và ông có câu nói nổi tiếng: "Với Azerbaijan, vấn đề Karabakh chỉ là lòng tham, còn với người Armenia ở Karabakh, đó là vấn đề sinh tử."

Lệnh ngưng bắn 1994
Sau sáu năm chiến tranh ác liệt, cả hai phía đều đã sẵn sàng ký lệnh ngưng bắn. Azerbaijan, sau khi đã cạn kiệt nguồn nhân lực, phải nhờ vào Nga hoặc CSCE đưa ra giải pháp ngưng bắn, vì các chỉ huy Armenia tuyên bố họ không có bất kỳ trở ngại nào trên đường thẳng tiến về Baku. Đường biên giới mới tuy vậy, chỉ hạn chế tại Karabakh và các tỉnh giáp gianh. Các kênh liên lạc ngoại giao giữa Armenia và Azerbaijan được tăng cường trong tháng 5. Các trận đánh cuối cùng của trận chiến diễn ra gần Shahumyan trong một loạt các cuộc chạm trán giữa quân Armenia và Azeri tại Gulistan.

Ngày 15 tháng 5, lãnh đạo của Armenia, Azerbaijan, Nagorno-Karabakh và Nga gặp mặt tại Moscow để ký hiệp định ngưng bắn. Tại Azerbaijan, nhiều người hoan hỉ đón mừng lệnh ngưng bắn, trong khi nhiều người khác muốn lực lượng gìn giữ hòa bình đóng tại khu vực đó không phải là quân Nga. Các cuộc giao tranh lẻ tẻ tiếp tục tại một số nơi, nhưng tất cả các phe đều xác nhận họ quyết tâm tôn trọng lệnh ngưng chiến.

Vai trò của Nga trong cuộc xung đột

Nga, nước Cộng hòa lớn nhất trong số các quốc gia thuộc Liên bang Xô Viết cũ, đóng vai trò khá rối rắm trong cuộc chiến. Các thành viên thuộc phe cứng rắn của chính quyền Xô viết ban đầu ủng hộ Azerbaijan trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, vì "cho tới khi Liên Xô sụp đổ...Azerbaijan là thành lũy cuối cùng của chủ nghĩa Cộng sản chân chính ở Caucasus." Một đạo quân gồm 23 ngàn người đóng tại căn cứ quân sự số 102 của Nga, gần Gyumri, trong suốt cuộc chiến. Tại Azerbaijan, quân Nga đẩy nhanh việc rút quân sau cuộc đột kích vào Khojaly và hoàn thành việc rút quân năm 1993, một năm sớm hơn dự kiến. Về mặt chính thức, Nga đứng trung lập trong cuộc chiến, nhưng cả hai phe tham chiến đều cáo buộc Nga thiên vị phe kia.

Trong khi phía Azerbaijan tố cáo việc các đơn vị quân Nga đóng tại Armenia tham gia các chiến dịch của phía Armenian tấn công các vị trí quân Azerbaijan, phía Armenia tuyên bố chiến sĩ Nga trong hàng ngũ họ là quân tình nguyện. Ngày 11 tháng 9 năm 1992, quân Azerbaijan bắt được 6 lính đặc nhiệm Nga (spetznaz) thuộc Quân đoàn 7 Nga đóng tại Armenia gần làng Merjimek ở Kelbajar. Những người này cho biết được trả lương bằng đồng rúp Nga bởi Bộ Quốc phòng Armenia để hoạt động ở Srkhavend, Nagorno-Karabakh, tháng 6 năm 1992. Các binh lính người gốc Armenia phục vụ trong Sư đoàn 127 của Nga đóng tại Armenia cũng bị bắt giữ ở tỉnh Kelbajar, Azerbaijan vào tháng 1 năm 1994. Tuy nhiên, Markar Melkonian, em trai của Monte Melkonian, cho biết người Nga hoan nghênh các chiến thắng của người Armenian, bao gồm cả ở Kelbajar:

Mặc dù người ta đều biết rằng người Nga, cùng với các nhóm dân thiểu số thuộc Liên Bang Xô Viết cũ, chiến đấu ở cả hai phía với tư cách lính đánh thuê, sự ủng hộ quân sự của Nga về mặt chính thức chỉ được các nhân chứng kể lại. Các đơn vị quân Nga được cho là đã hợp tác với các đơn vị Armenia đánh chiếm Khojaly, và tương tự như vậy, hợp tác với quân Azerbaijan trong chiến dịch mùa hè 1992. Nhưng thậm chí sau khi trung đoàn 366 được chính thức rút khỏi Karabakh, rất nhiều lính đánh thuê người Nga tiếp tục chiến đấu trong hàng ngũ quân Armenian, vì họ không thấy có tương lai cho việc trở về nước Nga. Phóng viên tờ Boston Globe chứng kiến là rải rác đây đó có kha khá binh lính không phải người Armenia ở trong và xung quanh Stepanakert. Trong số đó phải kể đến thiếu tá Yury Nikolayevich, chỉ huy phó trung đoàn 366 cơ giới, đã bỏ sang hàng ngũ quân Armenia cùng với một số lớn khí tài của trung đoàn mình.

Các hoạt động quân sự sau lệnh ngưng bắn và nỗ lực đàm phán

Cho tới nay, cuộc xung đột Nagorno-Karabakh vẫn là một trong các cuộc xung đột âm ỉ ở các nước Cộng hòa thuộc Liên Xô cũ, cùng với các cuộc xung đột ở Abkhazia và Nam Ossetia cũng như ở khu vực Transnistria thuộc Moldova. Karabakh tiếp tục nằm dưới sự quản lý của chính phủ Cộng hòa Nagorno-Karabakh và duy trì quân đội riêng - NKRD. Ngược với những gì giới truyền thông đưa tin về khía cạnh tôn giáo của người Armenia và Azeris, tôn giáo chưa bao giờ đóng vai trò quan trọng như một nguyên nhân gây ra chiến tranh, và nguyên nhân chính vẫn là vấn đề lãnh thổ và quyền con người của người Armenia tại Karabakh.
Kể từ năm 1995, đồng chủ tịch của nhóm Minsk tiếp tục đàm phám với chính phủ Armeni và Azerbaija để tìm ra giải pháp cho cuộc xung đột. Nhiều đề nghị được đưa ra, chủ yếu tập trung vào việc thuyết phục mỗi bên nhân nhượng trong một số điểm. Một đề nghị được đưa ra là binh lính Armenia rút khỏi 7 khu vực xung quanh Karabakh, Azerbaijan sẽ chia sẻ nguồn lợi kinh tế, bao gồm cả lợi nhuận từ đường ống dẫn dầu từ Baku, trung chuyển qua Armenia để đến Thổ Nhĩ Kỳ. Các đề xuất khác bao gồm Azerbaijan sẽ trao quyền tự trị rộng rãi cho vùng này, gần như được độc lập. Armenia cũng phải chịu nhiều sức ép do bị ngoại trừ khỏi các thành tựu phát triển kinh tế diễn ra trong khu vực, bao gồm tuyến đườn ống dẫn dầu Baku-Tbilisi-Ceyhan và tuyến đường sắt Kars-Tbilisi-Baku.

Phần lớn đề xuất tự trị đều bị phía Armenia bác bỏ, do họ coi đó là vấn đề không thể đặt lên bàn đàm phán. Cũng như vậy, phía Azerbaijan cũng từ chối bỏ qua vấn đề này, và thường xuyên đe dọa sẽ sử dụng vũ lực trở lại. Ngày 30 tháng 3 năm 1998, Robert Kocharyan được bầu làm Tổng thống Armenia, và tiếp tục bác bỏ kêu gọi nhân nhượng để giải quyết cuộc xung đột. Năm 2001, Kocharyan và Aliev gặp mặt tại Key West, Florida để thảo luận vấn đề này, trong khi một số nhà ngoại giao phương Tây tỏ ý lạc quan, thì sự phản đối ở cả hai quốc gia ngày càng gia tăng, chống lại bất kỳ sự thỏa hiệp nào, phá vỡ hy vọng cho một giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột.

Chú thích
 Tên gọi vùng đất này mang hàm nghĩa giống nhau trong tất cả các ngôn ngữ địa phương. Với người Armenia và Azerbaijan, tên gọi này mang nghĩa "núi Karabakh [khu vườn đen]". Người Armenia thường gọi nó là Artsakh, tượng trưng cho tỉnh thứ mười của vương quốc cổ Armenia; trong các sách vở hiện đại, thường được gọi đơn giản là Karabakh. Các sách Nga và Pháp gọi vùng này là Nagorny Karabakh và Haut-Karabakh (Thượng Karabakh).

Đọc thêm
Historiography and Overviews
 Chorbajian, Levon, Patrick Donabedian and Claude Mutafian (1994). The Caucasian Knot: The History and Geopolitics of Nagorno-Karabagh. Zed Books: London
 Chorbajian, Levon (2001). The Making of Nagorno-Karabagh: From Secession to Republic. New York: Palgrave MacMillan
 Cox, Caroline and John Eibner (1993). Ethnic cleansing in progress: War in Nagorno Karabakh. Zürich; Washington: Institute for Religious Minorities in the Islamic World
 Croissant, Michael P (1998). Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications. London: Praeger
 Curtis, Glenn E. Armenia, Azerbaijan and Georgia Country Studies. Federal Research Division Library of Congress
 de Waal, Thomas (2003). Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York: New York University Press
 Freire, Maria Raquel (2003). Conflict and Security in the Former Soviet Union: The Role of the OSCE. Burlington, VT: Ashgate
 Griffin, Nicholas (2004). Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam. Chicago: University of Chicago Press
 Karny, Yo'av (2000). Highlanders: A Journey to the Caucasus in Quest of Memory. New York: Douglas & McIntyre
 Human Rights Watch/Helsinki (1995). Azerbaijan: Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh. New York: Human Rights Watch

Specific issues and time periods
 Chrysanthopolous, Leonidas T (2002). Caucasus Chronicles: Nation-building and Diplomacy in Armenia, 1993–1994. Princeton: Gomidas Institute
 Goltz, Thomas (1998). Azerbaijan Diary: A Rogue Reporter's Adventures in an Oil-Rich, War-Torn, Post-Soviet Republic. New York: M.E. Sharpe
 Kaufman, Stuart (2001). Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War. New York: Cornell Studies in Security Affairs
 Libaridian, Gerard (1988). The Karabagh file: Documents and facts on the region of Mountainous Karabagh, 1918–1988. Zoryan Institute for Contemporary Armenian Research & Documentation; 1st ed edition
 Malkasian, Mark (1996). Gha-Ra-Bagh!: The Emergence of the National Democratic Movement in Armenia. Wayne State University Press
 Rost, Yuri (1990). The Armenian Tragedy: An Eye-Witness Account of Human Conflict and Natural Disaster in Armenia and Azerbaijan. New York: St. Martin's Press
 Shamuratian, Samvel ed (1990). The Sumgait Tragedy: Pogroms Against Armenians in Soviet Azerbaijan. New York: Zoryan Institute

Biographies
 Melkonian, Markar (2005). My Brother's Road, An American's Fateful Journey to Armenia. New York: I.B. Tauris

Liên kết ngoài
 Military Analysis of the Nagorno-Karabakh conflict by GlobalSecurity.org
 A 2005 report on the status of undetonated land mines in Nagorno-Karabakh compiled by the International Campaign to Ban Landmines
 A chronology of the events of Nagorno-Karabakh from 1988 to Present by Radio Free Europe/Radio Liberty
 The conflict over the Nagorno-Karabakh region as dealt with by the OSCE Minsk Conference
 Undeclared War: The Nagorno-Karabakh Conflict Reconsidered by Svante Cornell
 The official website of the Republic of Nagorno-Karabakh
 Regions and territories: Nagorno-Karabakh Overview of the region by the BBC
 Dark Forest in the Mountains  - a documentary film by Roger Kupelian featuring live war footage from Armenian positions.
 A Story of People in War and Peace: Preview - a documentary film by Armenia's Vardan Hovhannisyan, who won the prize for best new documentary filmmaker at the 2007 Tribeca Film Festival in New York, about the conflict in Nagorno Karabakh.

Xung đột Nagorno-Karabakh
Quan hệ Azerbaijan-Thổ Nhĩ Kỳ
Xung đột năm 1988
Xung đột năm 1989
Xung đột năm 1990
Xung đột năm 1991
Xung đột năm 1992
Xung đột năm 1993
Xung đột năm 1994
Xung đột hậu Xô viết
Chủ nghĩa ly khai Azerbaijan
Lịch sử Stepanakert
Chiến tranh liên quan tới Armenia
Chiến tranh liên quan tới Azerbaijan
Armenia thế kỷ 20
Liên Xô năm 1988
Quan hệ Armenia-Azerbaijan
Chủ nghĩa bài Armenia
Tâm lý bài Azerbaijan
Cộng hòa Nagorno-Karabakh năm 1988
Cộng hòa Nagorno-Karabakh năm 1989
Cộng hòa Nagorno-Karabakh năm 1990
Cộng hòa Nagorno-Karabakh năm 1991
Cộng hòa Nagorno-Karabakh năm 1992
Cộng hòa Nagorno-Karabakh năm 1993
Cộng hòa Nagorno-Karabakh năm 1994
Sói Xám (tổ chức)


title: Polyplectropus matadapaya

text:
Polyplectropus matadapaya là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Haguenau

text:
Haguenau là một xã trong tỉnh Bas-Rhin, thuộc vùng Grand Est của nước Pháp, có dân số là 32.242 người (thời điểm 1999). Xã nằm tròn 25 km về phía bắc của Strasbourg và khoảng 75 km về phía đông nam của thành phố Đức Saarbrücken. Haguenau thành phố lớn thứ nhì trong tỉnh Bas-Rhin sau Strasbourg.

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Landau in der Pfalz, Đức

Nhân vật nổi tiếng
 Sébastien Loeb, tay đua rallye

Tham khảo

Xã của Bas-Rhin


title: Caponago

text:
Caponago là một đô thị ở tỉnh Monza và Brianza thuộc vùng Lombardia của Italia, khoảng 20 km về phía đông bắc củathành phố tỉnh lỵ Milano. Đến thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, dân số đô thị này là 4.917 người, diện tích là 5,0 km².

Caponago giáp các đô thị: Agrate Brianza, Cambiago, Pessano con Bornago, Carugate.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài

 www.comune.caponago.mb.it/


title: Thierschneck

text:
Thierschneck là một đô thị thuộc huyện Saale-Holzland, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Thierschneck có diện tích 2,74 km².

Tham khảo


title: Terragnolo

text:
Terragnolo là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, tọa lạc cách 20 km về phía nam của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 784 người và diện tích là 39,4 km².

Terragnolo giáp các đô thị: Folgaria, Rovereto, Trambileno, Laghi và Posina.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang nhà đô thị này

Đô thị Trentino


title: Kelita argentina

text:
Kelita argentina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rozen mô tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Kelita
Động vật được mô tả năm 1997


title: Hylaeus dubiosus

text:
Hylaeus dubiosus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1869


title: Neuilly-en-Donjon

text:
Neuilly-en-Donjon  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Neuillyendonjon


title: .ye

text:
.ye là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Yemen.

Dường như tên miền .ye chỉ chấp nhận đăng ký tên miền cấp 3 dưới tên cấp 2.com.ye và .net.ye.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 IANA.ye whois information
 domain registration website

Y e
Ye

sv:Toppdomän#Y


title: Buraq Air

text:
Buraq Air (El-Buraq Air Transport Inc, mã IATA = UZ, mã ICAO = BRQ) là hãng hàng không, trụ sở ở Tripoli, Libya. Hãng có căn cứ ở Sân bay quốc tế Tripoli.

Tên của hãng lấy theo tên buraq, một sinh vật huyền thoại, đã chở tiên tri Muhammad từ Mecca tới Media trong chuyến du hành ban đêm.

Lịch sử

Buraq Air được thành lập ngày 15.11.2001 và là hãng hàng không tư đầu tiên ở Libya. Hãng có các tuyến đường quốc nội, quốc tế cũng như các chuyến bay thuê bao cùng các chuyến bay hỗ trợ công nghiệp dầu khí, liên doanh với hãng trực thăng CHC của Canada.

Các nơi đến

Ai Cập
Alexandria
Cairo
Libya
Benghazi
Misurata
Sebha
Tripoli
Maroc
Rabat
Syria
Aleppo
Tunisia
Tunis
Thổ Nhĩ Kỳ
Istanbul

Đội máy bay
(Ngày 5.7.2008):

Tham khảo
AeroTransport Data Bank

Liên kết ngoài
Buraq Air
Đội máy bay của Buraq Air

Hãng hàng không Libya


title: Uroplata daguerrei

text:
Uroplata daguerrei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Uroplata


title: Longitarsus ochroleucus

text:
Longitarsus ochroleucus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Marsham miêu tả khoa học năm 1802.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1802
Longitarsus
Bọ cánh cứng châu Á
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Saint-Jacques-des-Guérets

text:
Saint-Jacques-des-Guérets là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Trôo
 Bas-Vendômois
 Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjacquesdesguerets


title: Metopoedema longicorne

text:
Metopoedema longicorne là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Metopoedema


title: Hyphydrus mbandouensis

text:
Hyphydrus mbandouensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Bilardo & Rocchi miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Pseudosiccia

text:
Pseudosiccia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Ngộ độc arsenic

text:
Ngộ độc arsenic là các bệnh kinh niên do sử dụng nước uống có chứa arsenic ở nồng độ cao trong một khoảng thời gian dài. Các hiệu ứng bao gồm sự thay đổi màu da, sự hình thành của các vết cứng trên da, ung thư da, ung thư phổi, ung thư thận và bàng quang cũng như có thể dẫn tới hoại tử. Tổ chức y tế thế giới (WHO) đề nghị mức giới hạn của arsenic là 0,01 mg/L trong nước uống; việc hấp thụ một lượng lớn arsenic trong một thời gian dài có thể dẫn tới ngộ độc arsenic. Nồng độ arsenic cao trong nước uống có thể tìm thấy ở một số khu vực sử dụng các nguồn nước tự tạo, chẳng hạn như trong nước của các giếng khoan không qua tinh chế và thẩm định chất lượng bởi các cơ quan y tế có thẩm quyền.

Tham khảo

Bằng tiếng Anh:
Các bệnh liên quan tới nước uống tại trang của WHO
Y tế công cộng
 Đánh giá khả năng gây ung thư của arsenic và các hợp chất của nó  của IARC.

Độc tính học
Arsenic
Bài viết cần cập nhật danh pháp hóa học theo tiêu chuẩn mới


title: Jonquières, Oise

text:
Jonquières là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 90 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Tortyra auriferalis

text:
Tortyra auriferalis là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Loài này có ở Tây Indies.

Chú thích

Tham khảo

Tortyra


title: Chamaeangis

text:
Chamaeangis là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Sân bay Cañal Bajo Carlos Hott Siebert

text:
Sân bay Cañal Bajo Carlos Hott Siebert  là một sân bay cách trung tâm thành phố Osorno 7 km, Chile. Sân bay này có 1 đường băng dài 1700 m rải asphalt.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau hoạt động tại sân bay Cañal Bajo Carlos Hott Siebert:
LAN Airlines (to Valdivia and Santiago)
Sky Airline (to Puerto Montt, Valdivia, Temuco, Concepción and Santiago)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Chile
Vùng Los Lagos


title: Ceropectus messi

text:
Ceropectus messi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Ceropectus


title: Hydropsyche mostarensis

text:
Hydropsyche mostarensis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Catocala seiohbo

text:
Catocala seiohbo là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc (Tứ Xuyên, Quảng Tây, Quảng Đông, Hồ Nam)

Sải cánh dài khoảng 67 mm.

Liên kết ngoài
Catocala of Asia

Chú thích

Catocala


title: Gibberula langostera

text:
Gibberula langostera là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gibberula


title: Logonna-Daoulas

text:
Logonna-Daoulas () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Logonna-Daoulas được gọi là Logonnais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Logonna-Daoulas

Xã của Finistère


title: Augochlora townsendi

text:
Augochlora townsendi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1897


title: Mhowgaon

text:
Mhowgaon là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Indore thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mhowgaon có dân số 20.521 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Mhowgaon có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Mhowgaon, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: PMTair

text:
PMTair (Progress MulTi Air) là một hãng hàng không của Campuchia. Trụ sở chính của hãng được đặt tại Sân bay quốc tế Phnôm Pênh.

Lịch sử
PMTair được thành lập bởi Progress Multitrade Co., Ltd.,vào ngày 14.02.2003 và hãng chính thức đi vào hoạt động vào 14.10.2003.

Tuyến bay

Quốc tế
Hà Nội - Siem Reap
Busan - Siem Reap
Incheon - Siem Reap

Điểm đến trước đây

Pattaya- Siem Reap
Bangkok- Phnom Penh
Phnom Penh- Ratanakiri - Siem Reap
Ratanakiri - Phnom Penh
Siem Reap - Phnom Penh
Siem Reap - Sihanoukville

Máy bay
Máy bay của hãng tính đến 19.07.08

2 Antonov An-12 (cargo)
1 Antonov An-24
2 Boeing 737-200
2 McDonnell Douglas MD-83 (1 chiếc của Wind Rose Aviation)

Xem thêm
Danh sách hãng hàng không Campuchia
Danh sách hãng hàng không Campuchia ngừng hoạt động

Tham khảo

Liên kết ngoài
PMTair
PMTair Fleet

Hãng hàng không Campuchia
Hãng hàng không thành lập năm 2003


title: Thiệu Nguyên

text:
Thiệu Nguyên là một xã thuộc huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Xã Thiệu Nguyên nằm ở phía bắc của huyện Thiệu Hóa, thuộc tả ngạn sông Chu.
Phía đông giáp xã Tân Châu, huyện Thiệu Hóa (ranh giới tự nhiên là sông Chu).
Phía nam giáp các xã Tân Châu và thị trấn Thiệu Hóa, huyện Thiệu Hóa (ranh giới tự nhiên là sông Chu).
Phía tây giáp thị trấn Thiệu Hóa, huyện Thiệu Hóa.
Phía bắc giáp thị trấn Thiệu Hóa và xã Thiệu Duy, huyện Thiệu Hóa.

Lịch sử hành chính
Vùng đất thuộc xã Thiệu Nguyên ngày nay, vào đầu thế kỉ 19 là làng Phùng Nguyên thuộc huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Thiên.

Cuối năm 1945, huyện Thụy Nguyên đổi thành huyện Thiệu Hóa.

Sau năm 1945, các thôn làng nêu trên thuộc xã Duy Tân, huyện Thiệu Hóa. Năm 1953, xã Duy Tân chia thành các xã Thiệu Nguyên, Thiệu Duy và một phần xã Thiệu Hợp.

Năm 1977, xã Thiệu Nguyên cùng với các xã phía bắc sông Chu của huyện Thiệu Hóa sáp nhập với huyện Yên Định thành huyện Thiệu Yên.

Năm 1996, xã Thiệu Nguyên thuộc huyện Thiệu Hóa mới tái lập .

Từ 1990, xã Thiệu Nguyên gồm có các thôn: Nguyên Thắng, Nguyên Lý, Nguyên Thành, Nguyên Trung, Nguyên Sơn, Nguyên Thịnh, Nguyên Hưng, Nguyên Tân, Nguyên Tiến

cả cái làng Nguyên Thắng có anh Tuyên con ông trưởng thôn là đệp trai nhất

Nguyên Thịnh lại có ông Hoan hay nói luyên thuyên

Chú thích


title: 1682 Karel

text:
1682 Karel (1949 PH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 8 năm 1949 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1682 Karel

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1949


title: Command & Conquer: Red Alert

text:
Command & Conquer: Red Alert là một game chiến thuật thời gian thực trên PC, sản xuất bởi Westwood Studios và phát hành bởi Virgin Interactive vào năm 1996. Red Alert là phiên bản phần trước của Command & Conquer  và lấy bối cảnh trong một vũ trụ thay thế của Command & Conquer khi quân Liên Xô giao chiến với Đồng Minh để kiểm soát lục địa châu Âu.

Phiên bản ban đầu có sẵn cho máy tính (phiên bản MS-DOS và Windows 95), và sau đó được chuyển đến PlayStation. Phiên bản PlayStation cũng được tái phát hành như là một bản tải về trên mạng PlayStation Network cho PSP và PS3 . Vào ngày 31 tháng 8 năm 2008, Electronic Arts là người mua lại Westwood Studios vào năm 2003 chính thức cung cấp Command & Conquer: Red Alert như là phần mềm miễn phí
.

Cách chơi
Red Alert đã được khen ngợi cho giao diện người dùng của nó, mà Westwood Studios tuyên bố là phát triển hơn so với các trò chơi cạnh tranh cùng thời. Người chơi có thể đưa mệnh lệnh, tạo ra cho các nhóm đơn vị được lựa chọn bởi một phím số, và kiểm soát nhiều đơn vị cùng một lúc. Trò chơi này được biết đến là dễ kiểm soát, đơn giản để tìm hiểu và đáp ứng với lệnh của người dùng. Nó cũng có hai phe phái khác nhau với phong cách chơi khác biệt. Red Alert cũng được coi là một trong những trò chơi đầu tiên có tính năng chơi trực tuyến. Các chiến dịch chơi đơn cũng nhận được lời khen cao cho những chi tiết trong câu chuyện và nhiệm vụ của nó, mà thường thì yêu cầu người chơi đánh bại đối phương với các nhiệm vụ khác nhau trước khi tiếp tục. Các chiến dịch chơi đơn cũng đã được bổ sung bởi các đoạn phim cắt cảnh mang tính điện ảnh tương tự như tất cả các phiên bản khác của Command & Conquer, ngoại trừ Command & Conquer: Generals khi EA mua Westwood (tác giả gốc của dòng game Command & Conquer) và thất bại trong việc duy trì truyền thống này.

Tính cân bằng của trò chơi
Trò chơi cân bằng sức mạnh giữa các lực lượng của Đồng Minh và quân đội Xô Viết nên rất khác với các trò chơi khác cùng thời. Giống như hệ thống cân bằng của các game ngày nay, Red Alert yêu cầu mỗi người chơi sử dụng điểm mạnh của họ để bù đắp cho những điểm yếu. Điều này đứng đối lập với các trò chơi cùng thể loại như Total Annihilation và Warcraft II: Tides of Darkness, trong đó hai bên có các đơn vị với khả năng tương tự thay vào đó là dựa trên vượt quân số hoặc sở hữu một lực lượng cân bằng tốt hơn so với đối thủ của họ.
.
Người chơi có được một lượng tiền để mua các cấu trúc và trang thiết bị bằng cách khai thác quặng và khoáng sản (rất có giá trị khi mà Tiberium trong loạt C&C thông thường vẫn chưa được phát hiện trong dòng thời gian này. Đá quý tạo ra thêm tiền và được khai khác nhanh hơn quặng nhưng lại không thể tái sinh trong bản đồ. Người chơi có thể đạt được các khoản tiền lớn hơn và tăng sức mua của họ bằng cách xây dựng thêm các nhà máy và xe tải thu thập quặng.

Các loại phương tiện của Xô Viết có xu hướng bền và mạnh mẽ hơn của Đồng Minh, nhưng thường là di chuyển chậm hơn và đắt tiền hơn. Xô Viết cũng có khả năng phòng thủ chống lại các cuộc tấn công mặt đất tốt hơn cả (Tesla Coil) và các cuộc tấn công trên không (Surface to Air Missiles gọi tắt là SAM), nhưng lại bất lợi trên biển. Đơn vị hải quân tấn công duy nhất mà Xô Viết có là tàu ngầm vốn là không thể tấn công các mục tiêu trên đất liền hoặc máy bay, vì vậy nó là vô dụng trừ khi đối thủ xây dựng đơn vị hải quân, và thường thì chúng vô hình trừ khi nổi lên bề mặt để tấn công, nó có thể bị phát hiện bởi tàu khu trục và pháo hạm và khi bị hư hại nặng, không thể tấn công. Vũ khí bí mật của Xô Viết là Iron Curain, một thiết bị khiến một đơn vị cơ giới được lựa chọn bất khả xâm phạm trong một khoảng thời gian ngắn. Khi chơi đấu mạng và Skirmish với máy tính, họ có quyền truy cập vào hai đơn vị bộ binh của phía Đồng Minh: Rocket Soldier và Tanya Adam, một đặc công có khả năng dễ dàng giết bộ binh và phá hủy các công trình. Họ cũng có nhiều đơn vị không quân (MiG-27, Yak-7 và Mi-24 Hind) và khả năng mở bản đồ thông qua các máy bay gián điệp, và có thể triển khai bộ binh bằng đường hàng không thông qua lính dù, hoặc bằng máy bay trực thăng vận tải Chinook. Chiến thuật "tank rush" là một chiến lược phổ biến khi chơi đấu mạng, liên quan đến việc đào tạo nhiều xe tăng hạng nặng và áp đảo đối thủ với con số đông đảo.

Lực lượng Đồng Minh có các đơn vị quân rẻ,nhanh hơn và có tốc độ xây dựng nhanh hơn phe Xô Viết. Xe đặt mìn của họ có thể tiêu diệt các đơn vị cơ giới của kẻ thù và bộ binh của họ có thể sống sót lâu hơn bằng việc sử dụng các đơn vị Medic để phục hồi vết thương. Đồng Minh gặp bất lợi khi tham chiến trên mặt đất, như đơn vị cơ giới mạnh nhất của Đồng minh là Medium Tank vẫn yếu hơn xe tăng ban đầu của Liên Xô (Heavy Tank) và có tốc độ như nhau. Đồng Minh chỉ có một đơn vị không quân là (AH-64D Apache Longbow) so với ba đơn vị không quân của Xô Viết và việc phòng thủ chống lại các cuộc tấn công mặt đất là yếu hơn rất nhiều so với Xô Viết. Trên biển, Đồng Minh có lợi thế trong sức mạnh hải quân nhờ có chiến hạm Aegis Cruiser, có tầm bắn đối không xa và mạnh nhất các đơn vị chiến đấu trong game (một chiếc Aegis Cruiser dễ dàng đối đầu 1 đấu 1 với Tàu bay ném bom Kirov mà không gặp phải khó khăn nào và bắn hạ máy bay Harrier chỉ với 1 phát bắn), tuy nhiên khi gặp phải đơn vị mặt đất hoặc trên biển thì lại hoàn toàn vô dụng và tàu khu trục Destroyer, có khả năng tấn công rất mạnh các loại đơn vị trong game từ mặt đất đến trên biển (kể cả tàu ngầm nhờ mang theo máy bay siêu thanh có khả năng phát hiện dưới tầm radar). Vũ khí bí mật của Đồng Minh là Chronosphere, có khả năng dịch chuyển tạm thời một đơn vị cơ giới vào bất kì địa điểm nào của bản đồ. Họ cũng có một số khả năng khác, chẳng hạn như ăn cắp tài nguyên của đối phương, ẩn các đơn vị và cấu trúc của họ, hoặc nhìn thấy toàn bộ bản đồ với công nghệ vệ tinh. Khi chơi đấu mạng và Skirmish với máy tính, các lực lượng Đồng Minh có quyền truy cập vào các bệ phóng tên lửa hạt nhân (Missile Silo) của Xô Viết.

Cuối cùng, Xô Viết là phe phái sử dụng chiến thuật chủ yếu của họ là liên quan đến việc đơn giản tiến vào trong khi Đồng Minh đòi hỏi một chiến lược ít hơn. Tuy nhiên một người chơi Đồng Minh giỏi có thể dễ dàng áp đảo phe Xô Viết bởi vì các đơn vị của phe này rẻ hơn và nhanh hơn và nếu sử dụng tốt chiến thuật đánh và chạy chiến thuật và sức mạnh hỗ trợ.

Thiết lập và cốt truyện
Command & Conquer: Red Alert diễn ra trong một khoảng thời gian không xác định trong những năm 1950 của một vũ trụ song song, được vô tình tạo ra bởi Albert Einstein trong cố gắng ngăn chặn Chiến tranh thế giới thứ hai

Bắt đầu vào năm 1946, tại bãi thử Trinity của New Mexico, đoạn mở đầu của Red Alert cho thấy Albert Einstein dường như đang chuẩn bị đi du hành vượt không gian và thời gian. Sau khi thiết bị thử nghiệm của ông là "Chronosphere" được kích hoạt, ông đã thấy mình ở Landsberg, Đức, vào năm 1924, nơi ông gặp Adolf Hitler ngay sau khi Hitler vừa được thả tự do khỏi nhà tù Landsberg sau khi bị bắt vì gây ra vụ Đảo chính Nhà hàng Bia. Sau một cuộc trò chuyện ngắn giữa hai bên, Einstein bắt tay của Hitler và bằng cách nào đó Einstein loại bỏ sự tồn tại Hitler và Einstein quay trở về năm 1946.

Với sự đe dọa của Đức Quốc xã đã bị loại bỏ khỏi lịch sử, thì Liên Xô bắt đầu phát triển ngày càng mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo của Joseph Stalin. Liên Xô bắt đầu mở rộng ảnh hưởng với Trung Quốc và sau đó bắt đầu bắt đầu tiến quân vào Đông Âu, để hoàn thành được tầm nhìn của Joseph Stalin là Liên bang Xô Viết trải dài trên khắp 2 lục địa Á-Âu. Để đối phó, các quốc gia châu Âu kết thành liên minh, và bắt đầu một cuộc chiến tranh du kích nghiệt ngã chống lại quân đội Liên Xô. Trong suốt câu chuyện của trò chơi, Đồng Minh và Xô Viết chiến đấu trong một cuộc xung đột tàn khốc để kiểm soát lục địa châu Âu thay thế cho Chiến tranh thế giới thứ hai.

Kết thúc của phe Đồng Minh
Sau khi phá hủy thành lũy cuối cùng của Xô Viết, một nhóm lính Đồng Minh phát hiện ra Stalin bị chôn sống trong đống đổ nát. Trước khi họ định tháo dỡ các mảnh vỡ đang đè Stalin, Tướng Nikos Stavros bắt họ dừng lại. Ông đã thuyết phục họ rằng họ không thấy gì trước khi họ rời khỏi. Stavros sau đó dùng một khăn tay bịt miệng của Stalin trước khi đè lên đầu Stalin bằng một tảng đá lớn và bỏ đi. Kết quả này buộc Kane-người đã sử dụng Liên Xô để có được quyền lực và Brotherhood của ông phải lui vào hoạt động bí mật, dẫn đến các sự kiện của Command & Conquer đầu tiên. Ngoài ra, kết thúc này mở đường cho phần tiếp theo là Red Alert 2.

Kết thúc của phe Xô Viết
Khi Xô Viết ăn mừng chiến thắng của họ ở Cung điện Buckingham mới chiếm được, Stalin chúc mừng Tư lệnh (người chơi) vì đã làm tốt công việc nhưng sau đó lại nói rằng "Anh sẽ được chăm sóc tốt" (ám chỉ việc ông sẽ loại bỏ khỏi chức Tư lệnh) trong khi ông uống một tách trà, chỉ để đột nhiên nhận ra rằng trà đã bị đầu độc bởi Nadia. Nadia dùng súng bắn chết Stalin khi độc tố trong trà bắt đầu có tác dụng. Sau cái chết của Stalin, Nadia nói cho Tư lệnh biết rằng Liên Xô bây giờ là nằm dưới sự cai trị của Brotherhood of Nod, vốn có kế hoạch lui vào trong bóng tối một lần nữa và sẽ xuất hiện trở lại trong những năm 1990 và để Tư lệnh làm lãnh đạo bù nhìn của USSR để chuẩn bị cho Nod "trong tương lai gần". Cô ngay sau đó bị phản bội và bắn chết bởi Kane, người đã lộ rõ ông mới là kẻ chủ mưu thật sự.

Nhân vật
 Đồng Minh
 Đại thống chế Gunter von Esling, sĩ quan Đức, Tổng tư lệnh các lực lượng ở châu Âu, và rõ ràng là nhà lãnh đạo lực lượng quân sự của châu Âu. Do Arthur Roberts thủ vai.
 Nikos Stavros, sĩ quan Hy Lạp, Chỉ huy thứ hai sau Günther Von Esling. Do Barry Kramer thủ vai.
 Tanya Adams, đặc vụ bí mật. Do Lynne Litteer thủ vai.
 Giáo sư Albert Einstein, nhà vật lý người Đức. Do John Milford thủ vai.
 Ben Carville, sĩ quan Mĩ. Sĩ quan chỉ huy của người chơi trong bản mở rộng Retaliation. Do Barry Corbin thủ vai.

 Xô Viết
 Joseph Stalin, Tổng bí thư của Liên bang Xô viết. Do Eugene Dynarski thủ vai.
 Nadia, thủ lĩnh của NKVD. Do Andrea C. Robinson thủ vai.
 Nguyên soái Gradenko, chỉ huy quân đội Liên Xô. Do Alan Terry thủ vai.
 Tướng Georgi Kukov, chỉ huy của Hồng quân. Do Craig Cavanah thủ vai.
 Tướng Topolov, sĩ quan quân sự cấp cao và là cố vấn cho người chơi trong Retaliation. Do Alan Charof thủ vai.
 Kane, cố vấn bí mật của Joseph Stalin. Do Joseph D. Kucan thủ vai.

Mối liên kết với các trò chơi thuộc phân nhánh Tiberian
Westwood Studios thiết kế Command & Conquer: Red Alert là để giải thích cho Command & Conquer: Tiberian Dawn  và phân nhánh Tiberian.

Trong diễn biến chiến dịch của Xô Viết, Kane được cho thấy là xuất hiện một cách không thường xuyên như là một cố vấn bí mật của Joseph Stalin, và cốt truyện ngụ ý rằng Kane trong thực tế là người gây ra cuộc chiến tranh thế giới giữa Liên Xô và các quốc gia Đồng Minh để tiếp tục các mục tiêu lâu dài của Brotherhood of Nod . Thực vậy, Nadia, người đứng đầu của NKVD, người tình của Stalin và rõ ràng là một thành viên bí mật của Brotherhood vào những năm 1950, chỉ thị người chơi "giữ hòa bình" cho đến khi Nod làm "tê liệt Liên Xô trong thập niên 1990" ngay sau khi kết thúc chiến dịch của Xô Viết trong Red Alert . Tuy nhiên Kane bắn chết Nadia và tuyên bố với người chơi rằng "ta là tương lai" . Hơn nữa, trong đoạn phim thứ năm của chiến dịch Đồng Minh, theo tin tức báo cáo về việc Đồng minh để mất Hy Lạp là họ đột nhiên nghe nói rằng Liên Hợp Quốc đang trong quá trình thành lập một lực lượng đặc biệt nhằm ngăn chặn xung đột toàn cầu trong tương lai . Lực lượng đặc nhiệm này được biết với tên gọi "Special Operations Group Echo: Black Ops 9"-chính là tiền thân của Global Defense Initiative là tổ chức cùng với Brotherhood of Nod là một trong hai phe phái chính của phân nhánh Tiberian.

Một giả thuyết gây tranh cãi nhằm giải quyết các lỗi thời gian tồn tại giữa Command & Conquer: Tiberian Dawn và Command & Conquer: Red Alert 2 là xem xét Red Alert là nguồn gốc của hai cốt truyện song song. Nếu chiến dịch của Xô Viết được hoàn thành trong Red Alert, Liên Xô sẽ nổi lên như là thế lực chi phối Á-Âu và Kane cùng Brotherhood of Nod sau đó sẽ kiểm soát đế chế mới này. Ngược lại, nếu chiến dịch Đồng Minh được hoàn thành, Đồng Minh sẽ chiến thắng và sẽ dẫn đến những sự kiện của Red Alert 2 (mặc dù Red Alert 2 đã hoàn toàn bỏ qua bất cứ điều gì có thể kết nối nó với phân nhánh Tiberian). Theo nhà cựu thiết kế của C&C là Adam Isgreen,Tiberian Dawn trong thực tế là diễn ra sau kết thúc của chiến dịch Đồng Minh trong Red Alert , trong khi Red Alert 2 và Yuri's Revenge diễn ra trong một vũ trụ song song thứ hai, được tạo ra bởi một nỗ lực mới để làm thay đổi lịch sử trong "Tiberian Incursion"  vốn là một phiên bản của Command & Conquer 3 do Westwood Studios đã bị ngưng phát triển . Isgreen cũng ngụ ý rằng Nikola Tesla có thể đã vô tình có trách nhiệm trong việc thu hút sự chú ý của Scrin qua cuộc thí nghiệm của ông, và vì thế đã dẫn đến sự xuất hiện của Tiberium trên Trái Đất .

[[Tập tin:Kane rawin95 quote.png|nhỏ|230px|trái|Hình ảnh nhìn thấy vào lúc kết thúc của việc cài đặt Red Alert''' trên Windows 95. Lời lấy từ cuốn tiểu thuyết Nineteen Eighty-Four của George Orwell (Dòng chữ ở trên là "người kiểm soát quá khứ, chỉ huy tương lai. Người chỉ huy tương lai, chinh phục quá khứ")]]
Khi Command & Conquer: The First Decade được phát hành vào tháng 2 năm 2006, Electronic Arts đã thông qua chính sách xem xét thương hiệu C&C bao gồm ba vũ trụ khác biệt, với quyết định này đã rõ ràng vi phạm các kết nối cốt truyện giữa Red Alert và Tiberian Dawn của Westwood Studios. Với việc Command & Conquer 3: Tiberium Wars phát hành vào tháng 3 năm 2007, Electronic Arts công bố một tài liệu trong đó một tham chiếu rõ ràng về sự xuất hiện của Kane trong Red Alert, tiết lộ rằng bộ phận tình báo của GDI là "InOps" sở hữu của các hình ảnh của Kane mà được chụp bởi đặc vụ của CIA trong thời kỳ năm 1950 của Red Alert .

 Vấn đề tương thích Command & Conquer: Red Alert có thể được cài đặt trên trực tiếp trên Windows XP và Windows Vista. Tuy nhiên, khi cài đặt lần đầu tiên thì chương trình cài đặt thông báo rằng "Red Alert chỉ có thể được cài đặt trên Windows 95" nếu cài đặt trên một trong các hệ điều hành. Có thể cài đặt trò chơi với sự giúp đỡ của Red Alert Manager, một chương trình quản lý cài đặt, cập nhật chương trình và khả năng tương thích với Vista.

The Red Alert Terrain Editor cũng có những vấn đề tương thích trên hệ điều hành mới hơn. Để chạy thành công chương trình này dưới Windows Vista hoặc Windows XP thì tập tin thực thi của chương trình cần phải được cấu hình để chạy trong Windows 95 hoặc Windows 98. Điều này sẽ cho phép các chương trình hoạt động trơn tru dưới sự điều hành Windows Vista.

Tuy nhiên, cũng vẫn có thể tự cài đặt trò chơi và các gói mở rộng của nó, bằng cách chạy tập tin thực hành Red Alert trong chế độ tương thích của Windows 95, và bằng cách thay thế tập tin "Thipx32.dll" mà trò chơi cài đặt trong thư mục chính của mình với một chương trình cập nhật phiên bản  . Mặt khác, EA Games đã phát hành Command & Conquer: The First Decade trên hai đĩa DVD hai lớp gồm tất cả các trò chơi C&C, bao gồm cả Command & Conquer: Generals và bản mở rộng của nó. Quá trình biên dịch của tất cả các trò chơi C&C là cách dễ nhất để cài đặt ngay cả những bản gốc Command & Conquer khi Windows 95 vẫn còn được phổ biến. Tuy nhiên nó có thể cài đặt các phiên bản hệ điều hành DOS của trò chơi bằng cách đặt các thiết lập trong Windows 95 và sau đó chạy nó trong MS-DOS.

Tất cả các phiên bản của Red Alert, cũng như demo, được đánh giá cao trong chương trình Wine và được đánh dấu là "hỗ trợ" trong DOSBox.

 Chơi trên Internet Command & Conquer: Red Alert được công nhận là 'trò chơi chiến thuật thời gian thực đầu tiên hỗ trợ nhiều người chơi. Westwood Chat được hỗ trợ tối đa cho đến năm 1996, khi Mplayer.com là nền tảng chơi game qua mạng phổ biến. Mplayer lưu trữ hàng trăm ngàn người chơi trực tuyến cho đến năm 2001 khi Gamespy mua nó từ các game thủ.

Hệ thống chơi trực tuyến của Red Alert đã được hỗ trợ bởi nhiều nền tảng khác nhau như Kali, Westwood, GameSpy, Ten, and Heat. Hiện nay trò chơi được chơi trên Kali và được lưu trữ bởi Kali.net, Westwood Chat, mà hiện nay là được tổ chức bởi Strike-team.net   và CGA, hoặc bởi CGA.com.cn và Trung Quốc.

Có khoảng 100 hoạt động chơi trực tuyến với Red Alert. Hầu hết mọi người chơi trên Kali.net đều miễn phí thông qua hệ thống mã thử nghiệm.

 Nhạc nền

Ban đầu các bài hát của trò chơi đã được soạn bởi Frank Klepacki và được bầu là nhạc nền trò chơi điện tử hay nhất năm 1996 của PC Gamer và tạp chí Gameslice .

 Phát hành như là phần mềm miễn phí
Để đánh dấu việc kỷ niệm sinh nhật lần thứ 13 của Command and Conquer, EA đã phát hành Command & Conquer: Red Alert như là phần mềm miễn phí. Trò chơi có thể được tải với dung lượng 2 x 500 MB. iso image từ web của EA

 Bản mở rộng
 Counterstrike and The Aftermath (1997)

Năm 1997, hai bản mở rộng cho Red Alert đã được phát hành cho PC, Command & Conquer: Red Alert: Counterstrike và Command & Conquer: Red Alert: The Aftermath. Các bản mở rộng này được thiết kế bởi Westwood Studios với sự giúp đỡ của Intelligent Games; một nhà phát triển trò chơi ở London, Anh. Hầu hết sự phát triển các bản đồ của chế độ chơi mạng được thực hiện bởi các game thủ từ Compuserve Red Alert. Các đơn vị, nhiệm vụ, bản đồ và âm nhạc mới được bổ sung các bản mở rộng này.

Điểm lưu ý đặc biệt với Counterstrike là sự bổ sung của nhiệm vụ đặc biệt Ant Missions có tiêu đề "It Came from Red Alert", trong đó game thủ tham gia trận chiến chống lại loài kiến khổng lồ màu đỏ bằng việc điều khiển quân Đồng Minh đơn vị của Xô Viết. Nhiệm vụ Ant Missions có thể được truy cập bằng cách giữ phím Shift, sau đó bấm chuột trái vào góc trên bên phải của menu chính. Loài kiến khổng lồ này là một đối thủ khó, vì chúng không chỉ xuất hiện vào con số áp đảo, mà thậm chí các đơn vị nhẹ nhất của chúng có thể dễ dàng tạo ra sức sát thương lớn. Loài kiến khổng lồ có thể truy cập kiến trinh sát (Scout Ant), một đơn vị chống bộ binh đánh cận chiến; các kiến lính (Warrior Ant) chính là những kiến trinh sát giỏi hơn; các kiến lửa (Fire Ant), có thể bắn ra ra các quả cầu lửa từ miệng của nó, những kiến phóng điện (Tesla Ant) có thể tạo và bắn ra luồng điện cực mạnh, và kiến nữ hoàng (The Queen), đơn vị được coi như là một cấu trúc của trò chơi, tuy nhiên có thể bắn ra luồng điện mạnh hơn các kiến phóng điện.The Aftermath cũng bổ sung thêm nhiều đơn vị mới có sẵn trong chế độ đơn và chơi mạng. Các đơn vị mới của Đồng Minh bao gồm Field Mechanic và Tank Chrono. Các đơn vị mới của Xô Viết bao gồm Missile Sub, Trooper Shock, M.A.D Tank và Tesla Tank. Ngoài ra, cả hai phe đều được bổ sung thêm đơn vị Demolition Truck. Bản mở rộng này cũng bao gồm hàng trăm các bản đồ mới với các kích thước lớn hơn.

Một khó khăn với các tiện ích là Counterstrike và The Aftermath là một danh sách duy nhất trong menu trò chơi, với nhiệm vụ Counterstrike bị loại bỏ, trừ khi đĩa của nó đang được sử dụng trước khi mở menu. Vấn đề này đã cố định với một khó khăn trích dẫn với các tiện ích là Counterstrike và The Aftermath chia sẻ một danh sách duy nhất trong menu trò chơi, với nhiệm vụ Counterstrike bị loại trừ, trừ khi đĩa của nó đang được sử dụng trước khi mở trình đơn. Vấn đề này cũng xảy ra với bản vá Red Alert v3.03(beta), với việc phân tách danh sách các "New Missions" thành hai danh sách, mỗi một cái cho các bản mở rộng.

 Retaliation (1998)

Vào ngày 28 tháng 8 năm 1998, Westwood Studios phát hành Red Alert Retaliation cho PlayStation, một chương trình biên dịch của hai gói mở rộng PC, bao gồm nhiệm vụ Ant Missions. Nó là gần như giống hệt bản gốc Red Alert, ngoại trừ việc giới thiệu một số đơn vị mới như Tesla Tank, Shock Trooper, Chrono Tank và Mechanic, và bao gồm 105 bản đồ cho chế độ chơi đơn Skirmish. Gameplay cũng bao gồm một đoạn mã bên trong trò chơi được gọi là Soylent Green Mode. Trong chế độ này tất cả các mỏ quặng biến thành người/dân thường, và xe tải quặng thu hoạch chúng với hiệu ứng âm thanh rùng rợn.

Nó cũng bao gồm 19 clip FMV (full-motion video) không thuộc một trong các gói mở rộng trên máy tính và tất cả chúng được hiển thị khi người chơi của cả hai phe bắt đầu chơi thông qua các hoạt động diễn xuất ban đầu hoặc khi tất cả các nhiệm vụ được thực hiện; trong trường hợp khác, văn bản cuộc họp sẽ được hiển thị. Các FMVs có các vị tướng (cho cả hai phe) chỉ dẫn cho người chơi các nhiệm vụ. Tướng Đồng minh chính là Carville, người sau này sẽ xuất hiện trong Red Alert 2; Tướng Xô Viết, Topolov, sẽ không tiếp tục xuất hiện trong loạt Red Alert.

Các video Retaliation có sẵn cho các máy tính trong chương trình sửa đổi Red Alert  Chương trình sửa đổi này bổ sung thêm các video Retaliation cho Counterstrike và The Aftermath. Nó đòi hỏi bản vá Red Alert v3.03 Red Alert patch v3.03 hoặc Red Alert v3.03 TFD (dành cho phiên bản Red Alert của C&C The First Decade) Red Alert patch v3.03 TFD .Red Alert Retaliation'' được phát hành như là bản tải về cho PSP và PS3 từ mạng PlayStation Network tại châu Âu vào ngày 4 tháng 12 năm 2008 và ở Bắc Mỹ vào ngày 3 tháng 12 cùng năm .

Chú thích

Liên kết ngoài

 Command and Conquer Wiki - A Guide To The Command & Conquer Universe

Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử năm 1996
Trò chơi điện tử có lịch sử thay thế
Trò chơi trên Sega Mega Drive bị hủy bỏ
Trò chơi DOS
Trò chơi của Electronic Arts
Trò chơi là phần mềm miễn phí
Trò chơi PlayStation
Trò chơi PlayStation Network
Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi điện tử có bản mở rộng
Trò chơi chiến tranh lấy bối cảnh ở châu Âu
Command & Conquer
Video game có nội dung du hành thời gian
Trò chơi điện tử Chiến tranh Lạnh
Trò chơi điện tử Thế chiến thứ hai


title: Andrena rupshuensis

text:
Andrena rupshuensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1911


title: Navares de Enmedio

text:
Navares de Enmedio là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 136 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Erythrochiton giganteus

text:
Erythrochiton giganteus là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Rojas, W. & Pitman, N. 2004. Erythrochiton giganteus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Erythrochiton (Rutaceae)
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Pseudopanurgus semilevis

text:
Pseudopanurgus semilevis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1973


title: Morscheid

text:
Morscheid là một đô thị thuộc trong huyện Trier-Saarburg thuộc bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,48 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 922 người.

das schönste dorf der welt

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Trier-Saarburg


title: Vườn quốc gia New England

text:
Vườn quốc gia New England là vườn quốc gia tọa lạc trên Vườn quốc gia nằm trên Northern Tablelands ở vùng New England của New South Wales, Australia, 560 km về phía bắc của Sydney. Vườn có cự ly khoảng 10 km về phía nam thác Way, chỉ 85 km về phía đông Armidale và 65 km về phía tây Dorrigo. Ebor, cách 20 km là làng gần nhất với vườn quốc gia New England.

Tham khảo

Vườn quốc gia New South Wales
IUCN Loại Ib


title: 3303 Merta

text:
3303 Merta (1967 UN) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 10 năm 1967 bởi L. Kohoutek ở Bergedorf.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3303 Merta

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1967


title: Metalimnophila penicillata

text:
Metalimnophila penicillata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Metalimnophila
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Spermophagus calystegiae

text:
Spermophagus calystegiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Lukjanovitsch & Ter-Minassian miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Spermophagus


title: Saphir

text:
Sa-Phia (hay Lam ngọc, sapphire trong tiếng Anh, saphir trong tiếng Pháp) là dạng tinh thể đơn của nhôm oxide (Al2O3) (corundum). Xa-phia tồn tại ngoài tự nhiên dưới dạng đá quý hoặc được chế tạo dành cho nhiều ứng dụng.

sa-phia bao gồm tất cả các dạng đá quý thuộc nhóm khoáng chất corundum ngoại trừ hồng ngọc.
Nhóm corundum bao gồm các dạng oxide nhôm tinh khiết. Áp suất và nhiệt độ lòng đất làm cho oxide nhôm kết tinh thành những viên đá quý đẹp màu trắng. Hàm lượng các tạp chất khác nhau trong xa-phia như sắt và crôm làm cho nó các sắc xanh, đỏ, vàng, hồng, tím, da cam hoặc lục nhạt.

Hồng ngọc cũng thuộc nhóm corundum. Trong nhiều năm, các chuyên gia đã tranh luận về chuyện những loại đá gì được gọi là xa-phia cho đến khi thống nhất được rằng corundum đỏ sẽ được gọi là hồng ngọc (ruby) còn corundum với tất cả các màu khác sẽ được gọi là "sa-phia".

Xem thêm
 Ngọc berin
 Kim cương
 Ngọc lam
 Ngọc
 Ngọc lục bảo
 Hồng ngọc
 Danh sách khoáng vật

Tham khảo

Liên kết ngoài

Webmineral.com, Webmineral Corundum Page, Webmineral with extensive crystallographic and mineralogical information on Corundum
Farlang Sapphire References dozens of (historical) full text books and (CIBJO) gem information
Mindat.org, Mindat Sapphire page Mindat with extensive locality information
Sciencemag.org, Macroscopic 10-Terabit–per–Square-Inch Arrays from Block Copolymers with Lateral Order Science magazine article about perspective usage of sapphire in digital storage media technology

Khoáng vật oxide
Đá quý
Nhôm oxide
Vật liệu quang học
Chất điện môi
Khoáng vật hệ ba phương
Loạt phim truyền hình có nội dung du hành thời gian
Vật liệu trong suốt
Điện môi


title: Cobitis paludica

text:
Cobitis paludica là một loài cá vây tia thuộc họ Cobitidae.
Loài này có ở Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi và sông có nước theo mùa. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Nguồn
 Crivelli, A.J. 2005. Cobitis paludica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cobitis
Cá châu Âu


title: Glycosmis tomentella

text:
Glycosmis tomentella là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Chua, L.S.L. 1998. Glycosmis tomentella. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
t


title: Bulbophyllum napellii

text:
Bulbophyllum napellii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Liên kết ngoài

napellii]]

N


title: Phyllobrotica viridipennis

text:
Phyllobrotica viridipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Leconte miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Phyllobrotica


title: Liên minh thần thánh (1571)

text:
Liên minh thần thánh năm 1571 là một liên minh quân sự do giáo hoàng Pius V tổ chức và gồm hầu như mọi nước Công giáo có lãnh hải ở vùng Địa Trung Hải, nhằm phá vỡ việc Đế quốc Ottoman kiểm soát vùng phía đông Địa Trung Hải. Liên minh được chính thức ký kết ngày 25.5.1571.

Các thành viên của Liên minh này là Lãnh địa giáo hoàng, các nước thuộc nhà Habsburg như Tây Ban Nha, Napoli và Sicilia, nước Cộng hòa Venezia, nước Cộng hòa Genova, Đại công quốc Toscana, các Công quốc Savoie, Công quốc Parma và Công quốc Urbino cùng Hiệp sĩ Cứu tế.

Các nước này có một lực lượng gồm 200 chiến thuyền galley, 100 tàu khác, 50.000 bộ binh, 4.500 kỵ binh cùng số đại bác tương xứng sẵn sàng sử dụng từ ngày 1 tháng 4 hàng năm. Don Juan de Austria - người em hoang cùng cha khác mẹ với vua Felipe II của Tây Ban Nha - được chỉ định làm tư lệnh tối cao.

Liên minh cũng muốn thu nạp Đế quốc La Mã Thần thánh, Pháp và Bồ Đào Nha, nhưng các nước này không tham gia. Hoàng đế La Mã Thần thánh muốn giữ cuộc đình chiến với Istanbul, Pháp thì không ưa Tây Ban Nha, còn Bồ Đào Nha thì đang dấn thân vào chiến dịch của mình ở Maroc và phải đối đầu với Đế quốc Ottoman trên Biển Đỏ và Ấn Độ Dương nên không còn lực lượng để tham gia Liên minh này.

Ban đầu, Liên minh tập hợp một hạm đội để giúp Cộng hòa Venezia bảo vệ đảo Síp đã bị lực lượng của Đế quốc Ottoman dưới quyền chỉ huy của tướng Lala Mustafa xâm lấn vào tháng 7 năm 1570, nhưng sau này cũng ngăn ngừa không để cho đảo này bị Đế quốc Ottoman thôn tính.

Ngày 7.10.1571, Liên minh đã thắng một trận hải chiến quyết định là Trận Lepanto (1571) ở ngoài bờ phía tây của Hy Lạp, đánh tan hạm đội của Đế quốc Ottoman.

Sau khi ký Hòa ước năm 1573, Liên minh đã giải thể.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Holy Leagues Of The 16th Century  about.com

Khởi đầu năm 1571
Chấm dứt năm 1573
Thần thánh
Ý năm 1571
Chiến tranh Ottoman-Venezia
Giáo hoàng Piô V


title: Chimarra neboissi

text:
Chimarra neboissi là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Chimarra


title: Wolf V. Vishniac

text:
Wolf V. Vishniac (22 tháng 4 năm 1922 – 10 tháng 12 năm 1973) là một nhà vi sinh học người Hoa Kỳ, con trai của Roman Vishniac. Ông là giáo sư môn sinh học của trường Đại học Rochester. Ông mất trong một chuyến nghiên cứu ở Nam cực khi đang cố gắng lấy lại dụng cụ bị rơi trong một vết nứt trên băng. Hố thiên thạch Vishniac trên Sao Hỏa được đặt tên để vinh danh ông. Wolf có ba người con trai, David Obadiah ("Obie"), Ethan và Ephraim, người con trai đầu mất khi được 10 tuổi, Ethan và Ephraim sau đó trở thành một nhà vật lý học thiên thể và một kỹ sư phần mềm. Vợ ông là bà Helen Vishniac, con gái của George Gaylord Simpson, và sau trở thành giáo sư vi sinh học tại Đại học bang Oklahoma.

Wolf Vishniac đóng góp rất lớn trong việc nghiên cứu sự sống trên Sao Hỏa bằng cách phát triển một phòng thí nghiệm thu nhỏ để có thể phóng lên hành tinh này. Công trình này được tài trợ bởi cơ quan NASA, và được bắt đầu vào năm 1959 đánh dấu sự kiện nghiên cứu đầu tiên về vấn đề này trong môn "khoa học sinh học". Sau đó con tàu Viking 1 được phóng lên Sao Hỏa cùng với những thiết bị tương tự như trên nhưng không tìm thấy bất cứ sự hiện diện nào của sự sống tại đây.

Ông cũng là bạn của nhà khoa học Carl Sagan. Trong loạt phim khoa học Cosmos: A Personal Voyage, đoạn phim mang tựa đề "Blues for a Red Planet," Sagan nói về cái chết của Vishniac và về công trình máy cảm biến sinh học của ông, mang tên lóng là "Wolf Trap," đã được đề nghị để trên con tàu Viking, nhưng không được thực hiện vì vấn đề chi phí.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vài nét về tiểu sử
NASA History of Instrumentation for Mars missions
Tập ảnh về cuộc sống và gia đình ông
Every Vishniac

Nhà vi sinh học Mỹ
Nhà sinh học Mỹ
Nhà khoa học người Mỹ gốc Do Thái
Sinh năm 1922
Mất năm 1973
Nhà sinh học Hoa Kỳ


title: Ancy

text:
Ancy là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 460 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Neorupilia flava

text:
Neorupilia flava là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Neorupilia


title: Hệ tiêu hóa người

text:
Hệ tiêu hóa ở người bao gồm đường tiêu hóa cộng với cơ quan phụ trợ tiêu hóa (lưỡi, tuyến nước bọt, tụy, gan và túi mật). Trong hệ thống này, quá trình tiêu hóa có nhiều giai đoạn, là hệ đầu tiên bắt đầu ở miệng (khoang miệng). Tiêu hóa liên quan đến sự phân hủy thức ăn thành các thành phần nhỏ hơn mà có thể hấp thụ và đồng hóa vào cơ thể. Tiết nước bọt giúp thức ăn có thể nuốt được để vượt qua thực quản và tiến vào dạ dày.

Thức ăn được vào đường tiêu hóa và trải qua sự tiêu hoá, là quá trình phân hủy những phân tử lớn thức ăn thành những phân tử nhỏ hơn. Tuy nhiên những phân tử dinh dưỡng nhỏ phải rời khỏi hệ tiêu hóa và đi vào cơ thể ngay trước khi chúng có thể được sử dụng. Điều này được hoàn thành bằng quá trình thứ hai được gọi là sự hấp thu, khi các phân tử thức ăn đi qua các màng huyết tương của ruột non vào máu.

Quá trình tiêu hóa xảy ra trong đường tiêu hóa hoặc ống tiêu hoá, trải dài từ miệng đến hậu môn.

Hệ tiêu hóa được chia thành từng phần, với mỗi phần thích nghi với từng chức năng riêng. Ống tiêu hóa: miệng, hầu, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, trực tràng, ống hậu môn và hậu môn. Những cấu trúc phối hợp: răng, môi, má, lưỡi, tuyến nước bọt, tuỵ, gan và túi mật.

Những phần của đường tiêu hóa có các chức năng chuyên biệt, nhưng tất cả đều được tạo bằng cùng những lớp mô cơ bản giống nhau. Thành của ống từ trong ra ngoài: niêm mạc, dưới niêm mạc, lớp cơ và lớp thanh mạc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hệ tiêu hóa

Hệ tiêu hóa
Ổ bụng
Hệ nội tiết


title: Crateranthus talbotii

text:
Crateranthus talbotii là một loài thực vật linhin thuộc họ Lecythidaceae.
Loài này có ở Cameroon và Nigeria.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừngs ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đầm lầy nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

 Darbyshire, I. & Cheek, M. 2004. Crateranthus talbotii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 18 tháng 7 năm 2007.

T
Thực vật Cameroon
Thực vật Nigeria
Thực vật dễ tổn thương


title: 254

text:
Năm 254 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 254


title: Rehden

text:
Rehden là một đô thị thuộc the huyện Diepholz, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 33,38 km². Rehden có cự ly khoảng 8 km về phía đông của Diepholz.

Rehden là thủ phủ của Samtgemeinde ("đô thị tập thể") Rehden.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Diepholz


title: Epiphragma petulantia

text:
Epiphragma petulantia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Saint-Ouen-sur-Maire

text:
Saint-Ouen-sur-Maire là một xã ở tỉnh Orne Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã Saint-Ouen-sur-Maire nằm ở khu vực có độ cao trung bình 171 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintouensurmaire


title: Sphecodes reticulatus

text:
De Sphecodes reticulatus (tên tiếng Anh: rimpelkruinbloedbij) là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Thomson mô tả khoa học năm 1870.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1870


title: Chysis laevis

text:
Chysis laevis là một loài lan.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

laevis
Thực vật biểu sinh
Thực vật được mô tả năm 1840


title: Amegilla comorensis

text:
Amegilla comorensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brooks & Pauly mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 2001


title: Wikipedia tiếng Macedonia

text:
Wikipedia tiếng Macedonia (tiếng Macedonia: Википедија) là phiên bản tiếng Macedonia của Wikipedia, một bách khoa toàn thư mở.

Đây là phiên bản khởi động vào tháng 9 năm 2003 và có trên 22.554 bài viết và 7.457 thành viên vào ngày 25 tháng 12 năm 2008. Nó đạt 10.000 bài viết vào năm 2007.  Wikipedia tiếng Macedonia được nói đến trên một vài tờ báo Macedonia như Nova Makedonija.

Chú thích

Xem thêm
 Wikipedia
 Wikipedia tiếng Anh
 Wikipedia tiếng Việt

Liên kết ngoài

 Wikipedia tiếng Macedonia

Mac
Wikipedia


title: Tipula pensilis

text:
Tipula pensilis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Australia.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Trần Danh Lâm

text:
Trần Danh Lâm (1704-1776) là đại thần nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Thân thế
Trần Danh Lâm người làng Bảo Triện huyện Gia Định, nay là thôn Phương Triện xã Đại Lai huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Cha ông là Trần Phụ Dực đỗ đồng tiến sĩ năm 1683 và làm tới chức Tham chính Lạng Sơn.

Trong 10 người con của Trần Phụ Dực, Trần Danh Lâm là con thứ 9 và là em cùng mẹ của Trần Danh Ninh.

Sự nghiệp
Năm 1723 đời Lê Dụ Tông, Trần Danh Lâm của anh là Trần Danh Ninh đi thi Hương và cùng đỗ. Năm 1731 đời Lê Duy Phường, ông lại cùng Trần Danh Ninh đỗ cùng một khoa, trong nhà rất vinh hiển vì khoa cử.

Đời Lê Hiển Tông, ông làm Đốc đồng Cao Bằng, có công dẹp dư đảng họ Mạc nên được thăng làm Hiệu lý tán Viện hàn lâm, tước Thục Nhạc bá. Ít lâu sau ông được thăng làm Đốc trấn.

Năm 1745, ông mang quân thu phục lại thành Lạng Sơn được ghi công thăng làm Thiêm đô ngự sử, lên tước hầu.

Năm 1746 Trần Danh Lâm được gọi về kinh thăng làm Hữu thị lang bộ Công, quản lý 2 đạo, rồi lên làm Thị lang bộ Hình.

Năm 1747, ông làm Đốc thị ở Nghệ An, sang năm sau có quân công nên được thăng làm Thị lang bộ Binh. Ông trấn thủ các địa phương trong 13 năm rất được triều đình tin cậy.

Năm 1759, ông được gọi về kinh làm việc ở Bộ Lại rồi vào phủ chúa làm Bồi tụng, kiêm phó đô ngự sử.

Năm 1767, Trần Danh Lâm làm Tả thị lang bộ Công và Tả thị lang bộ Hộ, kiêm Đô ngự sử ở Đài ngự sử.

Năm 1769 vì tuổi cao ông viết đơn xin về hưu, được thăng làm Thượng thư bộ Công, rồi gia thăng thêm chức Thượng thư Bộ Hình.

Trần Danh Lâm phục vụ triều đình tất cả 39 năm, coi giữ nhiều địa phương, có 6 lần được xét công lao, làm Bồi tụng (Phó Tể tướng) trong 6 năm.

Tới năm 1776, ông lại được chúa Trịnh Sâm đặc cách gọi ra làm việc ở Bộ Lại. Nhưng được ít lâu sau ông qua đời, thọ 73 tuổi. Triều đình truy tặng ông làm Thiếu bảo, thụy là Trung Lượng.

Con Trần Danh Lâm là Trần Danh Án đỗ Hoàng giáp năm 1787 thời Lê Chiêu Thống. Sau khi nhà Hậu Lê mất, Danh Án không ra làm quan với nhà Tây Sơn mà ở ẩn tới khi mất.

Nhận định
Sử gia Phan Huy Chú nhận định về ông như sau:
Ông tính thanh liêm, khoan hòa, dễ dãi, không tranh giành với ai, đến đâu dân cũng nhớ ơn… Ai ai cũng suy tôn là người giữ lòng công chính.

Xem thêm
 Trần Danh Ninh
 Trần Danh Án

Tham khảo
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Quan lại nhà Lê trung hưng
Người Bắc Ninh
Sinh năm 1704
Mất năm 1776
Tiến sĩ nhà Hậu Lê


title: Chavanne

text:
Chavanne là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Thế vận hội Mùa đông 1932

text:
Thế vận hội Mùa đông 1932, tên chính thức là Thế vận hội Mùa đông thứ III, là một sự kiện thể thao mùa đông tổ chức từ 4-15 tháng 2 năm 1932 tại Lake Placid, New York, Hoa Kỳ. Đây là Thế vận hội Mùa đông đầu tiên tổ chức tại Mỹ.

Các quốc gia tham dự

17 quốc gia tham dự sự kiện, giảm so với con số 25 quốc gia năm 1928. Các đoàn Argentina, Estonia, Latvia, Litva, Luxembourg, México, Hà Lan và Nam Tư không tham dự.

Tổng huy chương

Tham khảo

Chú thích

Liên kết

 Lake Placid Visitors Bureau
 Lake Placid Olympic Authority
 The program of the 1932 Lake Placid Winter Olympics
III Olympic Winter Games Lake Placid 1932, 1932  The official report.

1932
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Hoa Kỳ
Thế vận hội ở New York
Thể thao Lake Placid, New York
Thế vận hội ở Hoa Kỳ
Sự kiện thể thao đa môn năm 1932
Thể thao Hoa Kỳ năm 1932
New York 1932


title: 3403 Tammy

text:
3403 Tammy (1981 SW) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 9 năm 1981 bởi L. G. Taff ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3403 Tammy

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981