title: Umbriel (vệ tinh)

text:
Umbriel (phát âm là / ʌmbriəl /) là vệ tinh lớn thứ ba của Sao Thiên Vương, được William Lassell phát hiện vào ngày 24 tháng 10 năm 1851. Nó được phát hiện cùng lúc với Ariel và được đặt tên theo một nhân vật trong bài thơ "The Rape of Lock" của Alexander Pope. Umbriel có thành phần chính là một lớp băng phủ trên một lõi đá. Umbriel có bề mặt tối nhất trong số các vệ tinh của Sao Thiên Vương, bề mặt này có vẻ chịu nhiều ảnh hưởng bởi va chạm. Tuy nhiên, sự tồn tại của các hẻm núi trên bề mặt vệ tinh này có thể là hệ quả của các quá trình nội sinh sớm, và vệ tinh này có thể đã trải qua một sự kiện tái tạo bề mặt do nội sinh định hướng sớm khiến bề mặt cũ của nó bị xóa sổ.

Được bao phủ bởi rất nhiều hố thiên thạch đường kính 210 km (130 dặm), Umbriel là vệ tinh thứ hai của sao Thiên Vương có nhiều hố thiên thạch, sau Oberon. Các tính chất bề mặt nổi bật nhất là một vòng vật chất sáng trên sàn miệng núi lửa Wunda. Mặt trăng này, giống như tất cả các mặt trăng của Sao Thiên Vương, có thể hình thành từ một đĩa bồi tụ bao quanh hành tinh ngay sau khi nó hình thành. Hệ thống Uranian chỉ được nghiên cứu gần một lần, do các tàu vũ trụ Voyager 2 thực hiện vào tháng 1 năm 1986. Người ta đã chụp được vài hình ảnh của Umbriel, cho phép lập bản đồ khoảng 40% bề mặt của nó.

Bề mặt tính năng

Bề mặt của Umbriel là tối nhất trong số các vệ tinh của Sao Thiên Vương, và phản xạ ánh sáng ít hơn một nửa của Ariel, một vệ tinh của Sao Thiên Vương có kích thước tương tự. Umbriel có suất phản xạ Bond rất thấp chỉ khoảng 10% so với 23% của Ariel. Sự phản xạ của bề mặt của nó giảm từ 26% ở một góc pha là 0° (suất phản chiếu hình học) đến 19% tại một góc khoảng 1°. Hiện tượng này được gọi là tăng đối lập. Ngược lại với những gì được quan sát được đối với các vệ tinh tối của Sao Thiên Vương là Oberon, bề mặt của Umbriel là hơi có màu xanh nhạt, trong khi những chỗ sáng là ảnh hưởng của các tích tụ (trong Wunda miệng núi lửa, ví dụ) thậm chí xanh hơn. Có thể có sự bất đối xứng bán cầu dẫn đường (bán cầu đầu theo chiều chuyển động của nó) và bán cầu theo sau; bán cầu dẫn đường có thể đỏ hơn so với bán cầu theo sau. Bề mặt đỏ của nó có thể là kết quả của sự phong hóa không gian do bị bắn bắn phá bởi các hạt tích điện và các thiên thạch rất nhỏ trong quá trình hình thành hệ Mặt Trời Tuy nhiên, sự bất đối xứng màu sắc của Umbriel có thể gây ra do tích tụ của các vật liệu màu đỏ đến từ các phần bên ngoài của hệ thống Sao Thiên Vương, có thể, từ các vệ tinh bất thường, mà sẽ xảy ra chủ yếu trên bán cầu dẫn đầu. Bề mặt của Umbriel là tương đối đồng nhất, nó không thể hiện sự biến đổi mạnh mẽ về suất phản chiếu hay màu sắc. Cho đến nàCác nhà khay, các nhà học công nhận chỉ có một kiểu đặc điểm địa chất trên Umbriel là miệng núi lửa. Bề mặt của Umbriel có nhiều núi lửa và kích thước của chúng lớn hơn so với Ariel và Titania và cũng là ít hoạt động địa chất nhất. Trong thực tế chỉ có Oberon có nhiều hố va chạm hơn Umbriel. Kích thước các hố va chạm được quan sát nằm trong khoảng từ vài km ở phần dưới thấp tới 210 km đối với hố lớn nhất được biết đến, Wokolo. Tất cả các hố thiên thạch được công nhận trên Umbriel đều có đỉnh ở trung tâm, nhưng không có hố nào có hệ thống tỏa tia.

Thành phần và cấu trúc bên trong

Umbriel là vệ tinh lớn thứ ba và nặng thứ tư của Sao Thiên Vương. Mật độ của nó là 1,39 g/cm3, tức là thành phần của nó chủ yếu là băng đá, trong khi thành phần đặc không phản băng chiếm khoảng 40% khối lượng của nó. Thành phần này có thể là các vật liệu đá và carbonat bao gồm các hợp chất hữu cơ nặng như tholin. Sự hiện diện của băng nước được hỗ trợ bởi hồng ngoại quang phổ quan sát, đã cho thấy tinh thể nước đá trên bề mặt của mặt trăng.nước đá dải hấp thụ mạnh hơn trên hàng đầu bán cầu của Umbriel hơn so với bán cầu theo sau. Nguyên nhân của tính không đối xứng này là không biết đến, nhưng nó có thể liên quan đến bắn phá bằng các hạt tích điện từ những quyển từ của Sao Thiên Vương, đó là mạnh mẽ hơn trên bán cầu theo sau (do huyết tương đồng của luân-the). [8] Các hạt năng lượng có xu hướng bắn mực lên băng nước, bị phân hủy khí mêtan bị mắc kẹt trong băng là dạng mắt lưới hydrat và tối hữu cơ khác, để lại một tối, carbon giàu có dư lượng phía sau. [8]
Ngoại trừ các nước, chỉ có một hợp chất được xác định trên bề mặt của Umbriel của quang phổ học hồng ngoại là carbon dioxide, được tập trung chủ yếu vào các bán cầu theo sau. [8] Nguồn gốc của khí carbon dioxide không phải là hoàn toàn rõ ràng. Nó có thể được sản xuất tại địa phương từ cacbonat hoặc các vật liệu hữu cơ dưới ảnh hưởng của các hạt năng lượng điện từ các quyển từ của Sao Thiên Vương hoặc năng lượng mặt trời cực tím bức xạ. Giả thuyết này có thể giải thích sự bất đối xứng trong phân phối của nó, như bán cầu theo sau là chịu ảnh hưởng điện từ trường mạnh hơn so với bán cầu hàng đầu. Một nguồn có thể là outgassing của nguyên thủy CO 2 bị mắc kẹt do băng của nước trong nội thất Umbriel. Việc thoát khỏi CO 2 từ bên trong có thể liên quan đến các hoạt động địa chất vừa qua trên mặt trăng này.
Umbriel có thể được phân biệt thành đá lõi băng được bao quanh bởi một lớp phủ. [20] Nếu đây là trường hợp, bán kính của lõi (317 km) là khoảng 54% bán kính của Mặt Trăng, và khối lượng của nó là khoảng 40% Mặt Trăng của hàng loạt các tham số được quyết định bởi thành phần của mặt trăng. Áp lực ở trung tâm của Umbriel là khoảng 0,24 GPa (2,4 kbar). [ Các trạng thái hiện tại của lớp vỏ băng giá là không rõ ràng, mặc dù sự tồn tại của một đại dương bên dưới bề mặt được xem là khó xảy ra.

Thăm dò

Cho đến nay chỉ đóng lên hình ảnh của Umbriel có được từ 2 Voyager thăm dò, mà chụp ảnh mặt trăng của nó trong flyby của Sao Thiên Vương vào tháng 1 năm 1986. Từ khoảng cách gần nhất giữa Voyager 2 và Umbriel là 325.000 km (202.000 dặm), những hình ảnh tốt nhất của mặt trăng này có độ phân giải không gian của khoảng 5,2 km. [22] Những hình ảnh bao gồm khoảng 40% bề mặt, nhưng chỉ 20% đã được chụp ảnh với chất lượng cần thiết để lập bản đồ địa chất. Vào thời điểm các flyby bán cầu nam của Umbriel (như những người của các vệ tinh khác) cũng đã được chỉ về phía Mặt trời, do đó) phía Bắc (tối bán cầu có thể không được nghiên cứu. Không có tàu vũ trụ khác đã từng viếng thăm Sao Thiên Vương (và Umbriel), và sứ mệnh không với Thiên vương tinh và mặt trăng của nó là kế hoạch.

Nguồn gốc và sự tiến hóa
Umbriel được cho là đã hình thành từ một đĩa bồi đắp dần hoặc subnebula; đĩa khí và bụi quanh Sao Thiên Vương, hoặc tồn tại trong một thời gian sau khi hình thành của nó hay được tạo ra bởi các tác động khổng lồ có nhiều khả năng cho Thiên vương tinh lớn của nó nghiêng. Các chính xác thành phần của subnebula không được biết đến, tuy nhiên, mật độ cao của mặt trăng Sao Hải Vương so với các vệ tinh của Sao Thổ cho thấy rằng nó có thể đã bị nước tương đối nghèo. Một lượng đáng kể lượng nitơ và carbon có thể có mặt ở dạng khí carbon monoxide (CO) và phân tử nitơ (N2) thay vì ammonia và metan Các vệ tinh tự nhiên hình thành trong một subnebula như vậy sẽ chứa nước đá ít hơn (với CO và N 2 bị mắc kẹt là dạng mắt lưới) và đá nhiều hơn, giải thích mật độ cao hơn. Sự bồi đắp dần của Umbriel có thể kéo dài vài nghìn năm. Những tác động có kèm bồi tụ gây ra nóng của lớp bên ngoài mặt trăng. [32] Nhiệt độ tối đa khoảng 180 K đã đạt được ở độ sâu khoảng 3 km. Sau khi cuối cùng hình thành, lớp dưới bề mặt làm mát, trong khi nội thất của Umbriel nhiệt do phân rã của các nguyên tố phóng xạ có trong đất đá của nó.Các bề mặt làm mát gần lớp ký hợp đồng, trong khi nội thất được mở rộng. Điều này gây ra mạnh extensional nhấn mạnh trong lớp vỏ của mặt trăng, có thể đã dẫn đến rạn nứt. Quá trình này có thể kéo dài trong khoảng 200 triệu năm, ngụ ý rằng bất kỳ hoạt động nội sinh đã không còn hàng tỷ năm trước đây.
Các ban đầu accretional nóng cùng với sự phân rã liên tục của nguyên tố phóng xạ có thể đã dẫn đến sự tan chảy của băng  nếu một chất chống đông như amonia (ở dạng hydrat amonia), hoặc một số muối đã có mặt. tan chảy này có thể đã dẫn tới việc phân chia các băng từ đá và hình thành một lõi băng đá bao quanh bởi một lớp phủ. Một lớp nước lỏng (biển) giàu amonia hòa tan có thể đã hình thành ở ranh giới lõi-lớp phủ. Các nhiệt độ eutectic của hỗn hợp này là 176 K. Các đại dương, tuy nhiên, có thể có đông lạnh lâu trước đây. Trong số các vệ tinh Uranian Umbriel là ít nhất phải chịu các quá trình tái tạo bề mặt nội sinh, [22] mặc dù nó có thể giống như Uranian vệ tinh khác đã có kinh nghiệm một sớm tái tạo bề mặt rất hợp.

chú thích

Tham khảo

liên kết

 Simulation Showing the location of Uranus' Moons

Vệ tinh của Sao Thiên Vương
Thiên thể phát hiện năm 1851


title: Priopus pulchellus

text:
Priopus pulchellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Mỹ Lan

text:
Mỹ Lan (tiếng Trung: 美兰区, Hán Việt: Mỹ Lan khu) là một quận của địa cấp thị Hải Khẩu, tỉnh Hải Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Mỹ Lan có diện tích 553 km², dân số năm 2003 là 510.000 người.

Các đơn vị hành chính
Quận Mỹ Lan chia ra thành 9 nhai đạo và 4 trấn.
 Nhai đạo: Hải Phủ Lộ, Lam Thiên, Bác Ái, Hải Điện, Nhân dân Lộ, Bạch Long, Hòa Bình Nam, Bạch Sa, Tân Phụ.
 Trấn: Linh Sơn, Diễn Phong, Tam Giang, Đại Trí Pha.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hải Nam
Hải Khẩu
Khu dân cư ở Hải Nam


title: Saint-Sauveur, Vienne

text:
Saint-Sauveur là một xã tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 32,37 km², dân số năm 2006 là 1056 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 144 m trên mực nước biển.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Sauveur Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Saint-Sauveur trên trang mạng của INSEE
 Saint-Sauveur sur le site du Quid
 Localisation de Saint-Sauveur sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Saint-Sauveur sur Mapquest

Saint-Sauveur


title: Rascafría

text:
Rascafría là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Rascafría có diện tích 150,27 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 2004 người. Đô thị Rascafría nằm ở khu vực có độ cao 1163 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Montearagón, Toledo

text:
Montearagón là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 549 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Thiết đinh lá bẹ

text:
Thiết đinh lá bẹ (danh pháp: Markhamia stipulata var. pierrei) là một loài cây lấy gỗ trung bình thuộc họ Bignoniaceae, bộ Lamiales.

Đặc điểm sinh học
Thân: cây gỗ cao từ 7-30 m  hoặc 5-15 m
Cành non, lá và cuống màu vàng nâu, có lông măng mịn, mềm. Lá kép dài 30-55 cm, với 3-9 đôi lá chét (leaflets) hình quả trứng dẹt hoặc elíp dài.

Phân bổ
Cây mọc ở vùng rừng thưa, ẩm ướt trên các vùng núi cao từ 300-1.700 mét thuộc Đông Nam Thái Lan, Trung Quốc, Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam
Trung Quốc: Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam, Vân Nam
Việt Nam: Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Ninh Thuận, Bình Thuận, Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Tây Ninh, Bạc Liêu

Ứng dụng

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

S


title: Leptispa angustior

text:
Leptispa angustior là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

Leptispa


title: Acrocercops pentacycla

text:
Acrocercops pentacycla là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Java, Indonesia. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Tipulamima grandidieri

text:
Tipulamima grandidieri là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

Tipulamima


title: Staphylinochrous elongata

text:
Staphylinochrous elongata là một loài bướm đêm thuộc họ Anomoeotidae. Loài này có ở Cộng hòa Dân chủ Congo.

Chú thích

Tham khảo
Images

Staphylinochrous


title: 12154 Callimachus

text:
12154 Callimachus (tên chỉ định: 3329 T-1) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld, và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 26 tháng 3 năm 1971. Nó được đặt theo tên Callimachus, a Greek poet, critic, và scholar of the 3rd century BC.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1971
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Paa mokokchungensis

text:
Nanorana mokokchungensis là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Ấn Độ.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Tham khảo

 Bordoloi, S., Ohler, A. & Dutta, S. 2004. Paa mokokchungensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Paa
Ếch Ấn Độ
Động vật đặc hữu Ấn Độ


title: Quận Carroll, Virginia

text:
Quận Carroll là một quận thuộc tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Charles Carroll, một người ký tuyên ngôn độc lập Mỹ. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 29.245 người. Quận lỵ đóng ở Hillsville. Quận được lập năm 1842 từ quận Grayson..

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh
 Quận Galax, Virginia - tây
 Quận Grayson, Virginia - tây
 Quận Wythe, Virginia - tây bắc
 Quận Pulaski, Virginia - bắc
 Quận Floyd, Virginia - đông bắc
 Quận Patrick, Virginia - đông nam
 Quận Surry, North Carolina - nam

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 29.245 người, 12.186 hộ gia đình, và 8.786 gia đình sống trong quận này. Mật độ dân số là 61 người trên một dặm vuông (24/km ²). Có 14.680 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của 31 trên một dặm vuông (12/km ²). Cơ cấu điểm chủng tộc của dân cư quận gồm có 97,97% người da trắng, 0,44% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,14% người Mỹ bản xứ, 0,10% ở châu Á, 0,82% từ các chủng tộc khác, và 0,53% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 1,64% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 12.186 hộ, trong đó 27,80% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 59,70% là đôi vợ chồng sống với nhau, 8,60% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 27,90% là các gia đình không. 25,40% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,20% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,36 và cỡ gia đình trung bình là 2,80.

Trong quận, độ tuổi dân số đã được trải ra với 21,10% dưới độ tuổi 18, 7,20% 18-24, 28,00% 25-44, 26,70% từ 45 đến 64, và 17,00% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 41 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 97,20 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 94,10 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 30.597, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 36.755. Phái nam có thu nhập trung bình $ 25.907 so với 19.697 $ cho phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 16.475 $. Có 8,70% của các gia đình và 12,50% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 15,70% những người dưới 18 tuổi và 14,10% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Virginia


title: Vologases III của Parthia

text:
Vologases III của Parthia tuyên bố lên ngôi vua của Đế chế Parthia khoảng năm 105, trong những ngày cuối cùng của vua Pacorus II của Parthia (80-105). Ông cai trị phần phía đông của vương quốc này từ năm 105-147.Đây là thời kì nội chiến của đế chế Parthia,giai đoạn đầu của Triều đại Vologases,ông chống lại những người thừa kế hợp pháp của Pacorus II là Osroes I (105-129) và Mithridates IV (129-140), những người cai trị Lưỡng Hà. Bận tâm của cuộc xung đột với những người La Mã, đặc biệt là cuộc xâm lược của Hoàng đế La mã Trajan (98-117), họ đã không thể trở thành mối bận tâm đối với Vologases III.

Sau cái chết của Osroes I,Vologases đã mở rộng quyền cai trị của mình ra toàn Parthia nhưng đã phải đối đầu với Mithridates IV,và cuộc xâm lược của bộ lạc du mục Alans vào Cappadocia,Armenia,và Media.Cùng với đó là một cuộc nổi dậy ở Iran bởi một người cướp ngôi chưa biết, khoảng năm 140.

Sau khi Vologases III qua đời,Parthia đã được thống nhất bởi Vologases IV của Parthia (147-191),con trai đối thủ của ông Mithridates IV.

Tham khảo

 Cassius Dio, lxix, 15.

Vua Parthia
Vua chư hầu La Mã
Mất năm 147
Năm sinh không rõ


title: Meroctena

text:
Meroctena là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Meroctena dichocrosialis Hampson, 1899
Meroctena staintonii Lederer, 1863
Meroctena tullalis (Walker, 1859)
Meroctena zygialis Druce, 1899

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Margaroniini


title: Prophaecasia

text:
Prophaecasia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Prophaecasia anthion Diakonoff, 1973
Prophaecasia caemelionopa Diakonoff, 1983

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Bù Đăng

text:
Bù Đăng là một huyện thuộc tỉnh Bình Phước, Việt Nam.

Huyện lị là thị trấn Đức Phong. Địa bàn huyện này thuộc Vườn quốc gia Cát Tiên đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Trong huyện Bù Đăng có sóc Bom Bo nổi tiếng của người Xtiêng. Sóc Bom Bo nổi tiếng vì được nhắc tới trong bài hát Tiếng chày trên sóc Bom Bo. Với diện tích 1.501 Km2, Bù Đăng trở thành huyện có diện tích lớn nhất tỉnh Bình Phước, và trong số 705 đơn vị hành chính cấp huyện của Việt Nam thì Bù Đăng xếp thứ 18 về diện tích.

Địa lý
Huyện Bù Đăng là huyện có diện tích lớn nhất tỉnh Bình Phước, nằm ở tọa độ 106085’ đến 107067’ kinh đông, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Đắk R'lấp, tỉnh Đắk Nông và huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng
Phía tây giáp huyện Bù Gia Mập, huyện Phú Riềng, huyện Đồng Phú và thị xã Phước Long
Phía nam giáp huyện Tân Phú và huyện Vĩnh Cửu thuộc tỉnh Đồng Nai
Phía bắc giáp huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông.

Bù Đăng có địa hình trung du miền núi, là huyện có địa hình dốc đất bị chia cắt mạnh mẽ nhất tỉnh Bình Phước và vùng Đông Nam Bộ, phía bắc và đông bắc khu vực tiếp giáp với Tây Nguyên là vùng cao nguyên thấp với độ cao từ 300-400m, về phía nam và tây nam là vùng đồi thấp hơn độ cao dạo động từ 150-300m.

Lịch sử
Huyện Bù Đăng vốn là quận Đức Phong của tỉnh Phước Long, được thành lập năm 1956. Quận Đức Phong có 2 tổng 3 xã, quận lỵ đặt tại xã Bù Đăng, tổng Bù Đăng.

Năm 1976, quận Đức Phong trở thành huyện Bù Đăng thuộc tỉnh Sông Bé.

Năm 1977, huyện Bù Đăng cùng với 2 huyện Phước Bình và Bù Đốp nhập lại thành huyện Phước Long.

Tháng 11 năm 1988, huyện Bù Đăng được tái lập do tách ra từ huyện Phước Long.

Khi tách ra, huyện Bù Đăng gồm 7 xã: Đak Nhau, Đoàn Kết, Đồng Nai, Minh Hưng, Nghĩa Trung, Thọ Sơn và Thống Nhất.

Ngày 5 tháng 12 năm 1991, thành lập xã Đức Liễu trên cơ sở điều chỉnh địa giới hành chính xã Nghĩa Trung.

Ngày 1 tháng 8 năm 1994, Ban tổ chức Chính phủ ban hành Nghị định số 74-CP. Theo đó:
Thành lập thị trấn Đức Phong (thị trấn huyện lỵ huyện Bù Đăng) trên cơ sở điều chỉnh địa giới hành chính xã Đoàn Kết
Thành lập xã Đăng Hà trên cơ sở điều chỉnh địa giới xã Thống Nhất.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, tỉnh Bình Phước được tái lập từ tỉnh Sông Bé, huyện Bù Đăng thuộc tỉnh Bình Phước.

Ngày 26 tháng 12 năm 1997, thành lập xã Bom Bo trên cơ sở 6.280 ha diện tích tự nhiên với 1.358 nhân khẩu của xã Đak Nhau và 6.400 ha diện tích tự nhiên với 2.010 nhân khẩu của xã Minh Hưng.

Ngày 5 tháng 4 năm 2002, thành lập xã Phước Sơn trên cơ sở 5.500 ha diện tích tự nhiên với 1.690 nhân khẩu của xã Đoàn Kết và 4.800 ha diện tích tự nhiên với 3.151 nhân khẩu của xã Thống Nhất.

Ngày 16 tháng 5 năm 2005, thành lập xã Phú Sơn trên cơ sở 12.042 ha diện tích tự nhiên và 4.794 nhân khẩu của xã Thọ Sơn.

Ngày 28 tháng 7 năm 2007, thành lập xã Nghĩa Bình thuộc huyện Bù Đăng trên cơ sở điều chỉnh 4.818 ha diện tích tự nhiên và 5.139 nhân khẩu của xã Nghĩa Trung.

Ngày 11 tháng 3 năm 2008, thành lập xã Bình Minh trên cơ sở điều chỉnh 13.286,34 ha diện tích tự nhiên và 11.201 nhân khẩu của xã Bom Bo.

Ngày 10 tháng 4 năm 2009, thành lập xã Đường 10 trên cơ sở điều chỉnh 8.837 ha diện tích đất tự nhiên và 6.239 người của xã Đắk Nhau.

Huyện Bù Đăng có 1 thị trấn và 15 xã như hiện nay.

Hành chính
Huyện Bù Đăng có 16 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Đức Phong và 15 xã: Bình Minh, Bom Bo, Đak Nhau, Đoàn Kết, Đăng Hà, Đồng Nai, Đức Liễu, Đường 10, Minh Hưng, Nghĩa Bình, Nghĩa Trung, Phú Sơn, Phước Sơn, Thọ Sơn, Thống Nhất.

Hình ảnh

Chú thích


title: (7411) 1990 QQ1

text:
{{DISPLAYTITLE:(7411) 1990 QQ1}}

(7411) 1990 QQ1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 22 tháng 8 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Notonicea bella

text:
Notonicea bella là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Notonicea


title: Chu công Đán

text:
Chu Công (chữ Hán: 周公), tên thật là Cơ Đán (姬旦), còn gọi là Thúc Đán (叔旦), Chu Đán (週旦) hay Chu Văn công (周文公), là công thần khai quốc nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông có công giúp Chu Vũ vương Cơ Phát lập ra nhà Chu, giành quyền thống trị Trung Hoa từ tay nhà Thương.

Sau khi Chu Vũ Vương chết, Cơ Đán đã giúp Tân vương là Chu Thành vương xây dựng và phát triển nhà Chu. Hình ảnh của ông tiêu biểu cho tấm lòng trung quân phò chúa, không sinh dị tâm, thường được hậu thế về sau nhắc đến cùng với Y Doãn nhà Thương. Nhà Chu dưới sự nhiếp chính của ông đã vươn lên thành một nước mạnh mẽ, tạo tiền đề cho công cuộc xây dựng nên nền Văn minh Trung Hoa rực rỡ về sau. Công lao to lớn của Cơ Đán với sự phát triển của Văn minh Trung Hoa khiến người ta gọi ông bằng chức vụ là Chu Công, quên đi cái tên Cơ Đán, khiến cho nhiều người lầm tưởng Chu Công là tên thật của ông.

Thời kì Võ Tắc Thiên, ông được truy thành Bao Đức vương (褒德王), Tống Chân Tông cải truy thành Văn Hiến vương (文憲王). Hậu thế về sau thường gọi ông với cái tên Nguyên Thánh (元聖). Ông cũng là 1 trong 41 vị công thần được thờ tại Đế vương miếu (được nhà Minh, nhà Thanh xây dựng, trong đó có thờ 41 vị công thần được đánh giá là tài năng và tận trung nhất qua các triều đại).

Thân thế
Cơ Đán là con thứ tư của Chu Văn vương Cơ Xương, sau Bá Ấp Khảo, Chu Vũ vương và Quản Thúc Tiên. Ban đầu Cơ Đán làm quan dưới triều của Cơ Xương. Sau khi Cơ Xương mất, Cơ Phát thay chức của cha, do Bá Ấp Khảo bị vua Trụ nhà Thương sát hại, Cơ Đán làm quan giúp anh mình ổn định triều chính, cùng với công thần khác là Khương Tử Nha phát triển quân đội nhà Chu, từng bước tấn công nhà Thương đang suy sụp.

Năm 1123 TCN, khi Khương Tử Nha cùng Cơ Phát chỉ huy quân đội phát động cuộc chiến tranh chống nhà Thương, Cơ Đán cùng ra mặt trận. Tại trận quyết định ở Mục Dã, ông đã giúp Cơ Phát viết Mục thệ, kể lại toàn bộ tội ác của vua Trụ. Quân Chu đại thắng, tiêu diệt nhà Thương. Trong lễ lên ngôi của Cơ Phát, Cơ Đán cầm búa lớn, cùng một người em khác là Thiệu Công cầm búa nhỏ đứng hai bên Cơ Phát làm lễ cáo tế trời đất.

Phụ chính dẹp loạn
Nhà Chu lật đổ nhà Thương làm thiên tử, nhưng để giữ lòng người, vẫn phân phong cho người cũ của nhà Thương làm chư hầu. Vũ Vương cho con của Trụ Vương là Vũ Canh tiếp tục cai trị đất Ân để giữ hương hoả cho nhà Ân. Các vùng xung quanh nhà Ân còn chưa ổn định, nên chia làm ba khu vực: phía bắc Triều Ca đến đất Bội phong cho em trai Vũ Vương là Hoắc Thúc; phía đông Triều Ca là đất Vệ phong cho em vua là Quản Thúc, phía tây Triều Ca là đất Dung ông phong cho người em khác là Sái Thúc. Trên danh nghĩa, ba người em ông có trách nhiệm giúp đỡ Vũ Canh nhưng trên thực tế là để giám sát, vì vậy sử gọi là "Tam giám".

Chu Vũ Vương lên ngôi khi tuổi đã cao, lại lo nghĩ nhiều về việc nước nên được vài năm thì mắc bệnh nặng. Ông sai người lập đàn tế, cầu khấn trước bài vị Thái Vương, Vương Quý và Văn Vương, mong được chết thay cho Chu Vũ Vương. Được vài hôm, bệnh của Vũ vương thuyên giảm.

Tuy nhiên không lâu sau đó, Chu Vũ Vương tái phát bệnh và qua đời (1143 TCN). Thái tử Tụng còn nhỏ lên nối ngôi, tức là Chu Thành Vương. Chu Công Đán được Chu Vũ Vương uỷ thác phụ chính cho cháu. Ông đã hết lòng phù trợ Chu Thành Vương qua giai đoạn khó khăn nhất của nhà Chu khi mới giành chính quyền.

Ba người em khác của Chu Vũ Vương là Quản Thúc Tiên, Hoắc Thúc Xử và Sái Thúc Độ được phong đất làm "Tam giám" để canh chừng Vũ Canh nhưng lại nghe theo lời dụ của Vũ Canh, mưu lật nhà Chu để khôi phục nhà Thương nên cùng khởi loạn. Quản Thúc sai người phao tin rằng:
Chu công có âm mưu cướp ngôi vua

Chu Công bèn đến giãi bày với Khương Tử Nha và Thiệu công Thích rằng:
Tôi không trốn tránh việc, phải ra mặt giúp nhà vua giải quyết việc trị quốc, là vì sợ có người chống lại vương thất nhà Chu.

Chu Công được phong ở nước Lỗ nhưng ông ở lại triều đình làm phụ chính cai quản mọi việc. Ông cho con là Lỗ Bá Cầm thay mình về nước Lỗ thụ phong, trước khi đi ông dặn dò Bá Cầm phải rất khiêm nhường và giữ lễ nghĩa trong việc trị quốc.

Không lâu sau, Quản Thúc Độ, Hoắc Thúc Xử và Sái Thúc Tiên giúp Vũ Canh dấy binh của bộ lạc Hoắc Địa nổi loạn chống nhà Chu. Chu Công và Thiệu công tập trung dàn xếp xong việc nội chính, sau đó ông mang quân đi đông chinh.

Qua 3 năm chiến tranh (1020 TCN), Chu Công đánh bại được quân nổi loạn. Ông giết chết Vũ Canh và Quản Thúc Tiên; bắt Hoắc Thúc Xử và Sái Thúc Độ đi đày. Tuy nhiên Chu Công vẫn không hoàn toàn tận diệt họ nhà Ân. Ông phong cho tông thất nhà Ân là Vi Tử Khải ở nước Tống, phong đất Vệ của Quản Thúc trước đây cho em nhỏ của Vũ Vương là Khang Thúc.

Củng cố chính quyền nhà Chu

Chế độ phân phong chư hầu
Sau khi giành chính quyền từ tay nhà Thương, Cơ Đán đã cùng Chu Vũ Vương xây dựng nhà Chu. Ban đầu là định việc chia đất, phong tước cho những người có công. Định ra năm bậc tước: Công, Hầu, Bá, Tử, Nam. Chủ trương đúng đắn nhất là phong cho nhà quân sự Lã Vọng (Khương Tử Nha) tước Công, làm vua nước Tề ở miền đông, giúp việc phát triển kinh tế và ổn định miền đông nhà Chu.

Sau khi dẹp loạn, tình hình ổn định, Chu công lo việc củng cố chính quyền. Trên cơ sở sự phân phong chư hầu của Chu Vũ Vương, ông định ra chế độ phân phong theo huyết thống: cha truyền cho con trưởng. Ở thời điểm trước đó còn chưa có chế độ truyền tử, như trường hợp nhà Ân từng xảy ra: vua chết thì em vua nối ngôi, sau khi truyền hết cho các em mới đến con trưởng của vua trước. Như vậy có quá nhiều sự lựa chọn cho ngôi vua và dễ gây đấu tranh trong nội bộ hoàng tộc. Chu Công bỏ qua lệ này hy sinh quyền lợi của mình một lòng giúp cháu là Thành vương lên ngôi, giúp Chu Thành Vương đánh bại những người chú khác và đặt ra lệ truyền tử.

Nước Chu ở về phía tây, kém văn minh hơn so với các nước ở phương đông. Chu Công cho học hỏi những tinh hoa của cả nhà Hạ và nhà Thương. Điểm lớn nhất trong sự nghiệp của Chu Công là đặt lại chế độ phân phong, đại khái chế độ đó như sau:

 đất của thiên tử vuông vức 1 vạn dặm
 đất của công vuông vức 1 ngàn dặm
 đất của hầu vuông vức 5 trăm dặm
 đất của bá vuông vức 100 dặm
 đất của tử vuông vức 50 dặm

Mỗi năm một lần thiên tử đi tuần thiên hạ nghe ca dao để biết dân tình. Hàng năm các chư hầu phải đến triều bái và nộp cống. Ngược lại thiên tử phải bảo vệ các chư hầu, nếu chư hầu nào tự tiện gây chiến thiên tử sẽ cùng các chư hầu khác đem quân đánh phạt. Nước nào bị mất mùa thiên tử phải giúp lúa.

Một học giả Pháp cho rằng chế độ phân phong chư hầu của nhà Chu còn hữu hiệu hơn Liên Hợp Quốc ngày nay. Tuy nhiên, thực tế lịch sử sang thời Đông Chu cho thấy tác dụng tích cực của chế độ này chỉ thực hiện được khi nhà Chu còn mạnh.

Trong Luận ngữ còn nhắc đến việc Khổng Tử luôn nằm mộng thấy Chu Công, nếu như lâu mà không thấy mộng thì Khổng Tử cho là mình đã suy rồi.

Quy định đẳng cấp và lễ nghi
Chu Công xác lập đẳng cấp trong xã hội gồm có: thiên tử - chư hầu - khanh, đại phu - sĩ. Chế độ đẳng cấp này được giai cấp thống trị các triều đại sau tiếp nhận và chịu ảnh hưởng sâu sắc.

Ông có nhiều cống hiến trong việc định ra lễ nghi và nhạc trong triều đình. Ông đề ra các thể chế như phong tước, triều kiến, thăm hỏi, tang lễ, cúng tế... Đề ra quy định về trang phục như "ngũ phục" (5 loại quần áo mặc khi có tang), "ngũ lễ", tân, quân, gia, tam tòng tứ đức... làm cho quan hệ đẳng cấp có tôn ti trật tự, bảo đảm ổn định xã hội.

Ông đề ra quy định chặt chẽ về nhạc dùng và điệu múa ở các đẳng cấp khác nhau: hội hè, yến tiệc, hôn thú, ma chay... phải có kiểu riêng. Chế độ lễ nhạc mà Chu Công soạn ra tương đối hoàn chỉnh, giúp cho xã hội ổn định trật tự và phát triển. Lễ nhạc mà ông soạn ra cũng có ảnh hưởng sâu sắc đến các triều đại sau này.

Ngoài ra, ông thực hiện việc xây đông đô ở Lạc Ấp (Lạc Dương) là trung tâm trong thiên hạ theo ý định của Chu Vũ Vương khi còn sống. Nhà Chu truyền tới đời Chu Bình vương đã chính thức thiên đô về đây.

Trao lại quyền hành
Chu Công Đán làm phụ chính trong 7 năm. Khi Chu Thành Vương khôn lớn, đã có thể đảm đương quốc sự, ông trao lại việc triều chính cho vua mới. Có người gièm pha ông với Thành Vương rằng:
Chu Công Đán muốn giành ngôi đã lâu, nếu nhà vua không cảnh giác thì dễ xảy ra nguy biến

Thành Vương tin lời gièm. Để tránh mâu thuẫn, Chu Công lui về ở ẩn tại nước Sở. Sau này Thành Vương xem được sắc thư của ông trong chiếc rương quý mới hiểu rõ lòng trung thành và nhiệt tình của ông, rất hối hận và sai người đi đón ông về.

Sợ Thành Vương đã khôn lớn sẽ buông thả, Chu Công bèn viết "Đa thổ" kể lại bài học mất nước của nhà Thương; sau đó ông lại viết "Vô dật" để khuyên Thành Vương cẩn thận trong điều hành chính sự.

Không rõ Chu Công mất năm nào và bao nhiêu tuổi. Ảnh hưởng của ông với đời sau rất lớn. Ông cùng với Y Doãn nhà Thương được xem là những tấm gương mẫu mực cho đời sau về lòng trung thành, tài năng phò tá vua nhỏ, củng cố những chính quyền mới thành lập trụ vững trong hoàn cảnh khó khăn.

Gia đình
Cha: Chu Văn Vương
Mẹ: Thái Tự
Con cái :
 Lỗ Bá Cầm, vua đầu tiên nước Lỗ

Tác phẩm

Xem thêm
Nhà Chu
Chu Vũ Vương
Vũ Canh
Chu Thành Vương
Phong kiến
Xuân Thu

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên - Những điều chưa biết, Bùi Hạnh Cẩn và Việt Anh dịch (2007), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, thiên:
Chu bản kỷ
Tiêu Lê, Mã Ngọc Chu, Lã Diên Đào (2004), 100 người đàn ông có ảnh hưởng đến lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia
Chu Mục, Trần Thâm chủ biên (2003), 365 truyện cổ sử chọn lọc Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Thanh niên

Chú thích

Nhân vật Phong thần diễn nghĩa
Nhân vật chính trị nhà Chu
Chính khách từ Thiểm Tây
Quý tộc nhà Chu
Nhân vật Tây Chu
Nhiếp chính thời cổ đại
Thần tiên Đạo giáo
Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Công tước nhà Chu


title: Lasioglossum equestre

text:
Lasioglossum equestre là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1876


title: Torano Castello

text:
Torano Castello là một đô thị kiểu thị trấn (comune) ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đô thị San Marco Argentano có diện tích 30,05 ki lô mét vuông, dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2010 là 4789 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza


title: Opisthostoma decrespignyi

text:
Opisthostoma decrespignyi là một loài ốc biển trong họ Diplommatinidae. Nó là loài đặc hữu của Malaysia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Schilthuizen, M. & Vermeulen, J. 2004. Opisthostoma decrespignyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2007.

Opisthostoma
Động vật đặc hữu Malaysia
Động vật được mô tả năm 1865


title: Chouy

text:
Chouy  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Nhà tù Sơn La

text:
Nằm tại trung tâm thành phố Sơn La, cách Lào 45 km về phía Nam, nhà tù Sơn La đã được người Pháp xây dựng trong thời kỳ Pháp thuộc nhằm mục tiêu giam cầm những người làm cách mạng của Việt Nam. Trải qua 3 lần xây dựng và mở rộng, nhà tù Sơn La có tổng diện tích là: 2.170m2. Ngày nay, nơi đây trở thành một trong những điểm tham quan lịch sử rất có ý nghĩa với người dân Việt Nam cũng như du khách quốc tế.

Lịch sử
Giữa lòng thành phố có ngọn đồi mang tên Khau Cả nằm soi mình bên dòng suối Nậm La, nơi đây còn lưu giữ chứng tích lịch sử Nhà tù Sơn La - minh chứng của một thời kỳ lịch sử đấu tranh cách mạng, tinh thần bất khuất của những người cộng sản kiên cường đã bị đầy ải, giam cầm bởi thực dân Pháp.

Nhà tù Sơn La do thực dân Pháp xây dựng năm 1908 với diện tích ban đầu là 500 m2. Nhà tù xây dựng khá kiên cố: tường được xây dựng bằng đá lẫn gạch, mái lợp tôn, không có trần, giường nằm cho tù nhân cũng được xây bằng đá, mặt láng xi măng, mép ngoài được gắn hệ thống cùm chân dọc theo chiều dài của sàn. Trong mỗi phòng giam đều có hố xí nổi được xây cao hơn sàn nằm, không có nắp đậy, không có nước dội, không được vệ sinh thường xuyên. Với lối thiết kế như vậy, mùa hè những đợt gió Lào của vùng Tây Bắc gây nên cái nóng như thiêu như đốt, những đợt sương muối tạo ra cái lạnh giá, rét thấu xương thịt vào mùa đông cộng với môi trường ô nhiễm ở mỗi phòng giam đã làm bệnh tật phát sinh và lây lan rất nhanh chóng trong tù nhân. Năm 1930, Đảng cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo nhân dân vùng lên đấu tranh chống lại chế độ tàn bạo của thực dân phong kiến. Phong trào đấu tranh đã làm kẻ địch bất ngờ, chúng lồng lộn tìm đủ mọi cách đàn áp, bắt bớ những người Việt Nam yêu nước hòng dập tắt phong trào cách mạng. Mặt khác tăng cường xây dựng và mở rộng thêm hệ thống nhà tù trong cả nước trong đó  chúng đặc biệt chú ý đến nhà tù Sơn La. Năm 1940, Nhà tù Sơn La được mở rộng thêm một trại giam lớn để giam thêm tù nhân và đưa một số tù nhân nữ lên Sơn La nhưng âm mưu đó đã không thực hiện được.

Qua 3 lần xây dựng và mở rộng, nhà tù Sơn La có tổng diện tích là: 2.170m2. Thực dân Pháp đã biến nơi đây thành một địa ngục trần gian để giam cầm, đầy ải và thủ tiêu ý chí đấu tranh của những người Cộng sản. Bằng chế độ nhà tù cực kỳ hà khắc và những thủ đoạn tra tấn vô cùng hiểm ác, kẻ thù tưởng sẽ tiêu diệt được tinh thần và thể xác của những chiến sĩ cách mạng nhưng chính tại nơi đây đã trở thành một trường học cách mạng, rèn luyện ý chí và bổ sung cho Đảng, cho cách mạng những chiến sỹ, đảng viên cộng sản trung kiên, nổi bật nhất là vai trò của đồng chí Tô Hiệu và bao đồng chí trung kiên khác.

     Trải qua 2 lần tàn phá bằng bom của giặc, di tích Nhà tù Sơn La không còn nguyên vẹn, những bức tường nhà ngục đổ nát là minh chứng cho tội ác dã man của kẻ thù. Cây đào Tô Hiệu, biểu tượng gắn với tên tuổi người Bí thư Chi bộ kiên trung của nhà tù vẫn đơm hoa kết trái mỗi độ mùa xuân về...

     Sau ngày hòa bình thống nhất cho đến năm 1980, Bảo tàng tỉnh Sơn La bắt đầu tiến hành phục chế lại nhà tù; xây dựng lại một số đoạn tường rào bao quanh, phục chế lại 2 tháp canh, nhà bếp, trại giam lớn, gia cố lại hầm ngầm, xà lim ngầm, xây dựng các bức tường của các phòng giam theo dấu vết của các nền móng cũ ….

     Mỗi năm, tại di tích lịch sử nhà tù Sơn La đã đón tiếp hàng trăm ngàn lượt du khách đến tham quan, nghiên cứu, học tập….Chắc hẳn, một lần nào đó du khách đến với Sơn La, về với núi rừng Tây Bắc để được trải nhiệm, hồi tưởng lại cuộc chiến tranh diễn ra hơn một thế kỷ đã qua; Với sự lãnh đạo tài tình của đảng, tinh thần yêu nước nồng nàn sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc, tình đoàn kết keo sơn giữa các dân tộc…Đã để lại cho hậu thế hôm nay một đất nước thanh bình; Tất cả như nhắc nhở các thế hệ tiếp nối hãy sống, làm việc và học tập sao cho xứng đáng với những gì mà các bậc tiền bối đã dày công gây dựng.

Tham khảo

Nhà tù tại Việt Nam
Di tích tại Sơn La
Công trình kiến trúc Pháp tại Sơn La


title: Nomioides pulcherrimus

text:
Nomioides pulcherrimus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Nomioides
Động vật được mô tả năm 1925


title: Amegilla omissa

text:
Amegilla omissa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Priesner mô tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1957


title: Epitherina

text:
Epitherina là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Epitherina bahmana
 Epitherina ghirshmani
 Epitherina kusnetzovi Viidalepp, 1992
 Epitherina rhodopoleos

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Epitherina at funet

Theriini
Geometridae


title: Cyril Arthur Pearson

text:
Sir Cyril Arthur Pearson, Đệ nhất Nam tước (24 tháng 2 năm 1866 – 9 tháng 12 năm 1921) là một trùm báo chí Vương quốc Anh và nhà xuất bản, đáng ghi nhận nhất là việc sáng lập ra tờ báo Daily Express.

Cuộc đời lúc ban đầu
Pearson được sinh ra trong làng Wookey, Somerset và được giáo dục ở Cao đẳng Winchester danh tiếng tại Hampshire. Việc làm đầu tiên của ông là một nhà báo làm việc cho nhà xuất bản có trụ sở tại London là George Newnes. Trong năm đầu làm việc, Pearson đã làm cho Newnes có đủ ấn tượng để cất nhắc ông lên làm phụ tá chính cho Newnes.

Sự nghiệp
Năm 1890, sau 6 năm làm việc cho Newnes, Pearson bỏ ra lập doanh nghiệp xuất bản riêng và trong 3 tuần đã cho ra đời tạp chí Pearson's Weekly. Lần xuất bản đầu tiên tạp chí này đã bán được 1/4 triệu bản.

Là một người nhân đức, năm 1892 ông thành lập quỹ từ thiện Fresh Air Fund mà vẫn còn hoạt động và được biết đến ngày nay với tên gọi Pearson's Holiday Fund để giúp trẻ em nghèo có thể tham dự vào các hoạt động sinh hoạt vui chơi ngoài trời.

Năm 1898, ông mua tờ báo Morning Herald, và vào năm 1900 nhập nó vào tờ báo do ông mới thành lập, tờ báo giá nữa xu là Daily Express.

Năm 1904 ông mua tờ báo đang gặp khó khăn là tờ The Standard và tờ báo chị em của nó là Evening Standard với giá 700.000 bảng Anh từ gia đình Johnstone. Ông nhập tờ Evening Standard vào tờ St James Gazette của ông và đổi quan điểm bảo thủ của cả hai tờ báo thành một tờ báo theo quan điểm cấp tiến nhưng không thành công và ông đã bán chúng vào năm 1910.

Cuộc đời sau này và lúc bị mù
Mặc dù đã từng giải phẫu mắt vào năm 1908, ông bắt đầu mất thị giác vì bệnh tăng nhãn áp, từng bước Pearson bị buộc từ bỏ đam mê về báo chí của mình kể từ năm 1910 trở về sau; tờ báo Daily Express dần dần sau đó bị chuyển sang dưới quyền điều hành của nhà tài phiệt Canada gốc Anh là Sir Max Aitken vào tháng 11 năm 1916.

Sau khi hoàn toàn bị mù, Pearson làm chủ tịch Viện người Mù Quốc gia vào năm 1913, nâng lợi tức của viện từ 8.000 đến 360.000 bảng Anh trong chỉ 8 năm. Năm 1915, ông thành lập Trại mù Thánh Dunstan cho các chiến sĩ bị mù vì bị tấn công bằng hơi độc hoặc tổn thương trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Mục tiêu của viện được xem là cấp tiến vào thời đó là cung cấp huấn luyện nghề nghiệp hơn là hội từ thiện dành cho các thương binh, và vì thế làm cho các thương binh có thể tiếp tục cuộc sống độc lập và sản xuất.

Liên hệ với Hướng đạo
Pearson là bạn thân của người sáng lập ra Phong trào Hướng đạo là Robert Baden-Powell, và ủng hộ những nỗ lực của Baden-Powell trong việc thành lập và xuất bản tạp chí Hướng đạo (The Scout). Khi kế hoạch của Pearson xuất bản tại Braille bị trục trặc vì thiếu quỹ, vào ngày 2 tháng 5 năm 1914 Baden-Powell đã công khai yêu cầu rằng "tất cả các Hướng đạo sinh thực hiện một lần làm việc thiện dành cho nhà xuất bản tạp chí Hướng đạo là C Arthur Pearson, để gây quỹ cho kế hoạch xuất bản văn hóa phẩm cho người mù tại Braille."

Năm 1919, Pearson viết sách Victory over blindness: how it was won by the men of St. Dunstan's Home (Chiến thắng tâm tối: những người ở Trại mù Thánh Dunstan đã chiến thắng nó như thế nào).

Qua đời
Pearson mất năm 1921 vì bị ngã trong phòng tắm. Năm 1922, Sidney Dark viết sách tiểu sử về ông có tựa đề là The Life of Sir Arthur Pearson.

Đọc thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 St Dunstan's institute for blind servicemen
 Pearson's Holiday Fund

Sinh năm 1866
Mất năm 1921
Người có liên hệ với Hướng đạo
Nhà báo Vương quốc Anh
Nhà xuất bản Vương quốc Anh
Nhà báo Vương quốc Liên hiệp Anh
Tử vong vì chết đuối


title: Mocis disseverans

text:
Mocis disseverans (tên tiếng Anh: Bướm đêm Mocis vàng)  là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở phần phía nam của Hoa Kỳ, bao gồm Mississippi, Florida và Texas. Furthermore, nó được tìm thấy ở Vùng Caribe.

Sải cánh dài khoảng 40 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Images
Bug Guide

Mocis


title: Lupus ban đỏ hệ thống

text:
Lupus ban đỏ hệ thống (tiếng Anh: systemic lupus erythematosus, SLE hay lupus), là một bệnh tự miễn của mô liên kết, có thể ảnh hưởng đến mọi bộ phận cơ thể. Cũng như trong các bệnh tự miễn khác, hệ miễn dịch tấn công các tế bào và mô của cơ thể, gây viêm và hủy hoại mô.

Lupus ban đỏ hệ thống gây nguy hiểm nhiều nhất cho tim, các khớp, da, phổi, các mạch máu, gan, thận, và hệ thần kinh. Quá trình phát triển bệnh rất khó đoán trước, có những giai đoạn bị ốm xen kẽ với những giai đoạn phục hồi. Bệnh này phổ biến ở phụ nữ nhiều hơn gấp 9 lần ở đàn ông, đặc biệt là ở lứa tuổi từ 15 đến 50, và phổ biến hơn ở những người không có nguồn gốc châu Âu.

Lupus ban đỏ hệ thống có thể điều trị được bằng cách điều trị các triệu chứng của bệnh, chủ yếu bằng các corticosteroid và các chất ức chế miễn dịch; nhưng chưa có biện pháp chữa trị triệt để nào. Lupus ban đỏ hệ thống có thể nguy hiểm chết người, nhưng với những tiến bộ trong y học hiện nay, tử vong đang trở nên hiếm hơn. Tỉ lệ sống sót ở những bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống ở Hoa Kỳ, Canada, và châu Âu là khoảng 95% trong 5 năm, 90% trong 10 năm, và 78% ở 20 năm.

Triệu chứng

Lupus ban đỏ hệ thống là một trong những bệnh có các triệu chứng giống và dễ bị nhầm với các bệnh khác (được gọi là "nhóm bệnh bắt chước"). Bệnh này là một ví dụ điển hình trong chẩn đoán phân biệt, bởi vì các triệu chứng của nó rất khác nhau và xuất hiện không lường trước được. Vì thế bệnh rất khó chẩn đoán, nhiều người phải chịu đựng những triệu chứng của bệnh lupus ban đỏ hệ thống mà không rõ nguyên nhân và không được điều trị đúng trong nhiều năm.

Những triệu chứng ban đầu và kéo dài phổ biến bao gồm sốt, khó ở, đau khớp, mỏi cơ, mệt mỏi, và mất khả năng nhận thức tạm thời. Bởi vì các triệu chứng này cũng thường thấy ở những bệnh khác, chúng không phải là những tiêu chí chẩn đoán bệnh lupus ban đỏ hệ thống. Tuy nhiên, khi xảy ra cùng với những triệu chứng khác (xem sau đây), chúng có thể được coi là những gợi ý cho bác sĩ nghĩ đến bệnh này.

Biểu hiện về da liễu
Khoảng 30.5% bệnh nhân có các triệu chứng về da liễu (và 65% có các triệu chứng đó trong một thời điểm nào đó), với khoảng 30% từ 50% bị triệu chứng điển hình của bệnh là phát ban má (hay phát ban hình bướm). Một số có thể bị vảy nến màu đỏ và dày trên da (gọi là lupus dạng đĩa). Rụng tóc; loét miệng, mũi và âm đạo; và các thương tổn trên da cũng là những dấu hiệu có thể xuất hiện.

Biểu hiện về cơ xương
Triệu chứng được khám nhiều nhất là đau khớp, những khớp nhỏ ở tay và cổ tay thường bị ảnh hưởng nhất, mặc dù tất cả các khớp đều có nguy cơ. Tổ chức về Bệnh Lupus ở Hoa Kỳ ước lượng có khoảng 90% bệnh nhân bị đau khớp hoặc cơ trong một thời điểm nào đó trong quá trình phát triển bệnh. Không giống như viêm khớp dạng thấp, viêm khớp trong lupus ít gây tàn tật và thường không gây hủy hoại trầm trọng cho khớp. Ít hơn 10% bệnh nhân viêm khớp lupus bị biến dạng bàn tay và bàn chân. Bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống cũng có nguy cơ bị lao xương khớp.

Cũng có thể có những mối liên quan giữa viêm khớp dạng thấp và lupus ban đỏ hệ thống, và lupus ban đỏ hệ thống có liên quan đến nguy cơ rạn xương ở phụ nữ trẻ tuổi.

Biểu hiện về huyết học
Thiếu máu và thiếu sắt có thể xảy ra ở 50% các ca bệnh. Số lượng tiểu cầu và bạch cầu thấp có thể do bệnh gây ra hoặc do tác dụng phụ của các loại thuốc điều trị gây ra. Bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống cũng có liên quan đến Hội chứng kháng phospholipid -tiếng Anh là Antiphospholipid syndrome (một loại rối loạn huyết khối), trong đó kháng thể chống lại phospholipid có trong huyết thanh người bệnh. Hội chứng kháng thể kháng phospholipid bao gồm việc kéo dài thời gian kích hoạt thromboplastin bán phần - Partial thromboplastin time- (thường chỉ xảy ra trong các bệnh xuất huyết) và xét nghiệm dương tính đối với kháng thể kháng phospholipid; trường hợp có cả hai kết quả đó được gọi là chất chống đông lupus-dương tính (lupus anticoagulant - positive). Một loại kháng thể tự miễn khác trong bệnh này là kháng thể kháng cardiolipin (anticardiolipin antibody), kháng thể này có thể gây dương tính giả khi xét nghiệm bệnh giang mai.

Biểu hiện về tim
Bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống có thể bị viêm các phần khác nhau ở tim, ví dụ như viêm màng ngoài tim (còn gọi là viêm ngoại tâm mạc), viêm cơ tim, và viêm màng trong tim (còn gọi là viêm nội tâm mạc). Viêm màng trong tim ở bệnh này thuộc dạng không viêm nhiễm điển hình (viêm màng trong tim Libman-Sacks) và có thể ở van hai lá hoặc van ba lá. Xơ vữa động mạch cũng biểu hiện nhiều hơn và tiến triển nhanh hơn ở bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống.

Biểu hiện về phổi
Viêm phổi và màng phổi có thể gây ra bệnh viêm màng phổi, tràn dịch màng phổi, viêm phổi lupus, bệnh xơ cứng khe phổi mãn tính (chronic diffuse interstitial lung disease), tăng huyết áp phổi, nghẽn mạch phổi, xuất huyết phổi, và hội chứng co phổi (shrinking lung syndrome).

Biểu hiện về thận
Huyết niệu (có máu trong nước tiểu) hoặc protein niệu (có protein trong nước tiểu) là dấu hiệu về thận duy nhất. Việc hủy hoại thận cấp tính hoặc mãn tính có thể phát triển viêm thận lupus, dẫn tới suy thận cấp tính hoặc giai đoạn cuối. Nếu chẩn đoán ra và điều trị sớm lupus ban đỏ hệ thống thì suy thận giai đoạn cuối chỉ xảy ra ở ít hơn 5% các ca bệnh.

Dấu hiệu xác nhận về mô học của bệnh lupus ban đỏ là viêm cầu thận màng với hình ảnh bất thường có dạng "vòng dây". HÌnh ảnh đó là do ứ đọng các phức hợp miễn dịch dọc theo lớp màng nền cầu thận (glomerular basement membrane), tạo ra hình ảnh hạt điển hình khi xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang.

Biểu hiện về thần kinh-tâm thần
Những hội chứng về thần kinh - tâm thần có thể xuất hiện khi bệnh lupus ban đỏ hệ thống ảnh hưởng tới hệ thần kinh trung ương hoặc hệ thần kinh ngoại biên. Trường Thấp khớp học Hoa Kỳ đã xác định 19 hội chứng thần kinh - tâm thần ở bệnh này. Việc chẩn đoán các hội chứng thần kinh - tâm thần đi kèm với lupus ban đỏ hệ thống là một trong những thách thức khó khăn nhất trong y học, bởi vì nó còn liên quan đến rất nhiều triệu chứng khác, một số có thể bị nhầm với những dấu hiệu của bệnh viêm nhiễm hoặc đột quỵ.

Biểu hiện thần kinh - tâm thần mà bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống mắc phải nhiều nhất là đau đầu, mặc dù vậy, người ta còn đang tranh cãi việc có loại đau đầu lupus đặc hiệu riêng không và có phương pháp tiếp cận tối ưu đối với đau đầu ở lupus ban đỏ hệ thống hay không.
Các biểu hiện thần kinh - tâm thần phổ biến khác là sa sút trí tuệ, rối loạn tính khí, các bệnh về mạch máu não, động kinh, bệnh đa dây thần kinh, rối loạn lo âu, và loạn tâm thần (psychosis). Có thể xuất hiện hội chứng tăng huyết áp trong sọ (intracranial hypertension syndrome) nhưng rất hiếm, với đặc điểm là áp suất trong sọ tăng cao, phù gai thị (papilledema) (sưng đầu dây thần kinh thị giác, và đau đầu và đôi khi bị liệt nhẹ dây thần kinh vận nhãn ngoài, không có những tổn thương chiếm không gian trong sọ hoặc tâm thất nở rộng, và các thành phần huyết học và chất hóa học trong dịch não tủy đều bình thường.

Một biểu hiện hiếm gặp nữa là mê sảng, hội chứng Guillain-Barré, viêm màng não vô trùng (aseptic meningitis), các bệnh thần kinh tự miễn, hội chứng thoái hóa myelin (Demyelinating disease), bệnh một dây thần kinh (mononeuropathy) (có thể biểu hiện ở dạng bệnh một dây thần kinh nhiều chỗ (mononeuritis multiplex)), rối loạn vận động (cụ thể là chứng múa giật - chorea), chứng nhược cơ (myasthenia gravis), bệnh tủy sống, bệnh dây thần kinh sọ và tổn thương đám rối (plexopathy).

Biểu hiện hệ thống
Mệt mỏi ở bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống có nhiều nguyên nhân và liên quan không chỉ đến những diễn biến hay biến chứng bệnh như thiếu máu hay suy giáp mà còn do đau; trầm cảm; ngủ không ngon; thiếu cân đối thể chất và ít nhận được sự hỗ trợ xã hội.

Nguyên nhân
Lupus ban đỏ hệ thống không có nguyên nhân đặc hiệu nào cả. Tuy nhiên có một số yếu tố kích hoạt từ môi trường xung quanh và một số yếu tố gen liên quan.

Yếu tố gen
Cơ chế bệnh đầu tiên có thể phát sinh do gen. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh lupus ban đỏ hệ thống có mối liên quan về mặt di truyền học. Bệnh di truyền theo gia đình, nhưng không có một gen riêng lẻ nào được xác định là nguyên nhân gây bệnh. Nhiều gen có thể có ảnh hưởng đến nguy cơ phát triển bệnh khi có những yếu tố môi trường kích hoạt. Những gen quan trọng nhất nằm ở vùng gen kháng nguyên bạch cầu người (HLA) trên nhiễm sắc thể số 6, những đột biến có thể là ngẫu phát (de novo) hoặc di truyền. Kháng nguyên bạch cầu người nhóm I, nhóm II, và nhóm III có liên quan đến bệnh, nhưng chỉ có nhóm I và nhóm II có góp phần độc lập tới việc tăng nguy cơ bệnh. Những gen khác có thể chứa đựng nguy cơ cho bệnh là IRF5, PTPN22, STAT4, CDKN1A, ITGAM, BLK, TNFSF4 và BANK1., một số gen có thể đặc hiệu cho từng nhóm dân cư.

Yếu tố kích hoạt từ môi trường
Cơ chế bệnh thứ hai có thể do các yếu tố từ môi trường. Những yếu tố này không chỉ làm bệnh nặng thêm mà còn có thể kích hoạt quá trình hình thành bệnh. Chúng bao gồm: các loại thuốc (như một số thuốc chống trầm cảm và kháng sinh), trầm cảm nặng, phơi nắng, hoóc môn, và viêm nhiễm. Tia UV kích hoạt việc hình thành các vùng phát ban lupus và một số bằng chứng cho thấy tia UV cũng có thể thay đổi cấu trúc DNA, dẫn đến việc hình thành các kháng thể tự miễn. Hoóc môn sinh dục (như estrogen) có vai trò quan trọng trong sự hình thành bệnh, và thực tế cho thấy trong thời kỳ sinh sản ở người, tần số bệnh này ở phụ nữ cao gấp 10 lần ở đàn ông.

Các nhà nghiên cứu cũng đang tìm kiếm mối liên hệ với nhiễm khuẩn (virus và vi khuẩn), nhưng chưa có nguồn bệnh nào có liên hệ chặt chẽ với lupus ban đỏ hệ thống. Một số nhà khoa học thấy rằng những phụ nữ bơm ngực bằng silicone tạo ra kháng thể chống lại collagen của chính họ, nhưng không rõ kháng thể này ở những người bình thường có xuất hiện nhiều hay không, và cũng không có dữ liệu nào cho thấy những kháng thể này gây ra các bệnh về mô liên kết như lupus ban đỏ hệ thống. Có một số bằng chứng nhỏ, nhưng đang càng ngày càng nhiều hơn, về mối liên hệ giữa bệnh này và việc sử dụng son môi, nhưng các nhà sản xuất son không tỏ ra quan tâm lắm đến điều này.

Tương tác thuốc
Lupus do thuốc gây ra là tình trạng phản ứng thuốc ở những người đang điều trị các bệnh lâu dài. Lupus do thuốc gây ra cũng giống như Lupus ban đỏ hệ thống. Tuy nhiên, các triệu chứng của lupus do thuốc gây ra thường biến mất khi dừng sử dụng loại thuốc gây ra lupus. Có khoảng 400 loại thuốc có thể gây ra tình trạng này, những loại phổ biến nhất là procainamide, hydralazine, quinidine, và phenytoin.

Các dạng lupus không phải là lupus ban đỏ hệ thống
Lupus ban đỏ dạng đĩa chỉ có các triệu chứng về da và có thể được chẩn đoán bằng cách làm sinh thiết các phát ban trên da mặt, cổ và da đầu.

Sinh lý bệnh học
Một biểu hiện của lupus ban đỏ hệ thống là rối loạn quá trình tự hủy tế bào (apoptosis), một quá trình chết tế bào được lập trình sẵn trong quá trình sinh trưởng và hoạt động bình thường, trong đó các tế bào đã già hoặc bị tổn thương sẽ được thải loại gọn gàng.

Sự lan tỏa bệnh
Hệ miễn dịch của bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống sản sinh ra kháng thể chống lại bản thân cơ thể mình, đặc biệt là chống lại các protein trong nhân tế bào. Bệnh được kích hoạt bởi các yếu tố môi trường chưa rõ ràng.

"Tất cả các thành phần quan trọng trong hệ miễn dịch đều tham gia vào cơ chế bệnh [lupus ban đỏ hệ thống]", theo tác giả Rahman, và bệnh này là bệnh tự miễn nguyên mẫu. Hệ miễn dịch luôn phải có 1 sự cân bằng (cân bằng nội môi) giữa sự nhạy cảm vừa đủ để chống lại sự viêm nhiễm, với sự quá nhạy cảm dẫn đến việc tấn công protein của chính cơ thể mình (tự miễn). Theo quan điểm tiến hóa, của tác giả Crow, cộng đồng người cần phải có sự đa dạng về di truyền để chống lại vô số các nguy cơ lây nhiễm; trong đó một số tổ hợp di truyền dẫn đến hiện tượng tự miễn. Những tác nhân trong môi trường thường kích thích bệnh bao gồm tia cực tím, một số loại thuốc, và một số loại virus. Những kích thích này gây ra quá trình tự hủy tế bào và phơi bày DNA, các protein histone, và các loại protein khác, đặc biệt là các thành phần của nhân tế bào. Vì sự đa dạng di truyền trong các thành phần khác nhau của hệ miễn dịch, ở một số người, hệ miễn dịch tấn công các protein trong nhân tế bào và sản sinh ra kháng thể chống lại chúng. Cuối cùng, những phức hợp kháng thể này phá hủy các mạch máu trong một số vùng trọng yếu trong cơ thể, ví dụ như búi mao mạch tiểu cầu của thận; sự tấn công của kháng thể tạo ra bệnh lupus ban đỏ hệ thống. Các nhà nghiên cứu đang xác định các gen, cùng với các protein tạo ra từ các gen đó, và chức năng của chúng trong hệ miễn dịch. Mỗi protein là một mắt xích trong chuỗi phản ứng tự miễn, và các nhà khoa học cũng đang cố gắng tìm ra các loại thuốc có thể phá vỡ những mắt xích đó.

Bệnh này là một bệnh viêm mãn tính, và được cho là thuộc loại phản ứng quá mẫn loại III (do phức hợp miễn dịch) và có thể liên quan đến cả loại II (phụ thuộc vào kháng thể).

Rối loạn trong quá trình tự hủy tế bào
Quá trình tự hủy tế bào xảy ra nhiều hơn ở các tế bào bạch cầu đơn nhân và keratinocyte
Sự biểu hiện của các gen Fas ở bạch cầu lympho B và lympho T cũng tăng lên.
Có mối tương quan giữa tỉ lệ hủy tế bào lympho và quá trình tiến triển bệnh.

Đại thực bào Tingible body (Tingible body macrophage-TBM) – loại thực bào lớn có ở trung tâm mầm của các hạch bạch huyết thứ cấp – biểu hiện protein CD68 (dấu ấn kháng nguyên đặc trưng trên bề mặt tế bào monocyte/đại thực bào). Những tế bào này thường tiêu hóa các tế bào lympho B bị tự hủy sau khi trải qua siêu đột biến thân (somatic hypermutation). Ở một số bệnh nhân, số lượng TBM giảm đáng kể, và các tế bào này cũng hiếm khi chứa các thành phần của tế bào lympho B bị tự hủy. Đồng thời, phía bên ngoài các tế bào TBM cũng thấy có các nhân bị tự hủy không được tiêu hóa. Những thành phần đó có thể đe dọa sự dung hòa các tế bào lympho B và T. Các tế bào tua trong trung tâm mầm có thể thực bào các thành phần kháng nguyên đó và trình diện nó cho tế bào lympho T và hoạt hóa chúng. Đồng thời, các nhân và chất nhiễm sắc (chromatin) bị tự hủy cũng có thể bám vào bề mặt của các tế bào tua trong nang (follicular dendritic cell) vì thế chúng có thể hoạt hóa một số tế bào lympho B nhạy cảm với protein của chính mình do quá trình siêu đột biến thân ngẫu nhiên tạo ra.

Giảm khả năng thải loại tế bào chết
 Cơ chế chính xác của sự hình thành bệnh lupus ban đỏ hệ thống vẫn chưa rõ ràng, vì có sự đóng góp của rất nhiều yếu tố. Ngoài những nguyên nhân nói trên, khả năng thải loại các tế bào chết bị giảm sút cũng có thể là một nguyên nhân. Sự giảm sút này bao gồm: giảm hoạt động thực bào, thiếu các thành phần huyết thanh và tăng quá trình tự hủy tế bào.

Các tế bào bạch cầu đơn nhân (monocyte) tách chiết từ máu toàn phần của bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống có ít dấu ấn CD44 trên bề mặt (các dấu ấn này liên quan đến việc tiêu hóa các tế bào tự hủy). Đa số các tế bào monocyte và đại thực bào tingible body (TBM) (có trong trung tâm mầm của các hạch bạch huyết) thậm chí còn biểu hiện các dạng hình thái khác thường: chúng nhỏ hơn hoặc hiếm hơn và chết sớm hơn. Các thành phần huyết thanh (như bổ thể, protein phản ứng C - C-reactive protein (CRP), và một số glycoprotein có vai trò trong hoạt động thực bào) cũng thường biến mất, giảm số lượng hoặc hoạt động không hiệu quả.

Việc thải loại các tế bào tự hủy là một chức năng quan trọng đối với những cơ thể đa bào. Nó dẫn đến quá trình tự hủy và cuối cùng là hoại tử thứ cấp tế bào nếu khả năng này bị giảm sút. Những tế bào hoại tử giải phóng các mảnh nhân tế bào. Những mảnh nhân đó có thể là những kháng nguyên tự miễn và là dấu hiệu nguy hiểm trong nội môi, dẫn đến sự trưởng thành của các tế bào tua (DC), vì tế bào đã mất sự toàn vẹn của màng. Sự xuất hiện nhiều tế bào tự hủy cũng gây ra việc thải loại không hiệu quả. Nó làm của tế bào tua trưởng thành và trình diện các kháng nguyên nội bào, thông qua các phân tử MHC.
Sự tự miễn có thể là kết quả của việc trình diện rộng rãi các kháng nguyên tự miễn trong nhân và thành phần nội bào sinh ra từ các tế bào tự hủy chậm hoặc hoại tử thứ phát. Sự dung hòa của tế bào lympho B and T đối với các tế bào tự hủy cũng không còn, tế bào lympho bị hoạt hóa bởi các kháng nguyên tự miễn này; quá trình viêm và việc sản xuất kháng thể tự miễn bới các tế bào plasma được khởi động. Việc giảm khả năng thải loại tế bào tự hủy trên da cũng diễn ra ở những bệnh nhân bị lupus ban đỏ dạng đĩa.

Sự tích tụ tại trung tâm mầm
Ở người bình thường, những tế bào lympho bị tự hủy sẽ được các tế bào thực bào chuyên trách và các đại thực bào tingible body (TBM) tiêu hóa ở trung tâm mầm, vì thế không có sự tự hủy tự do và không tồn tại chất nào có thể trở thành kháng nguyên tự miễn. Ở một số người bị lupus ban đỏ hệ thống, có thể quan sát thấy sự tích tụ các mảnh rác tế bào tự hủy ở trung tâm mầm vì việc thải loại các tế bào tự hủy bị giảm sút. Gần giống với các TBM, các tế bào tua trong nang (FDC) có mặt tại trung tâm mầm gắn các mảnh kháng nguyên lên bề mặt của chúng và (ngược lại với các tế bào tua trưởng thành từ tủy xương) không tiêu hóa mà cũng không trình diện các kháng nguyên đó bằng các phân tử MHC của chúng.

Các tế bào lympho B tự miễn có thể vô tình sinh ra trong quá trình siêu đột biến thân và di chuyển tới vùng sáng của trung tâm mầm. Các tế bào đó nếu ngẫu nhiên trưởng thành thì thường cũng không nhận được tín hiệu sống từ các kháng nguyên trên tế bào tua trong nang, và vì thế bị loại bỏ bởi quá trình tự hủy. Trong trường hợp giảm sút khả năng thải loại, các mảnh nhân tế bào tự hủy tích tụ tại vùng sáng của trung tâm mầm và gắn với các tế bào tua trong nang. Chúng trở thành dấu hiệu sống cho các tế bào lympho B tự miễn trong trung tâm mầm. Sau khi di chuyển đến vùng vỏ trung tâm mầm, các tế bào B tự miễn đòi hỏi phải có thêm các tín hiệu sống từ các tế bào lympho T tự miễn, nếu có tín hiệu đó chúng sẽ kích thích sự trưởng thành của các tế bào plasma và tế bào B nhớ, và từ đó dẫn đến bệnh tự miễn trên hệ thống cơ thể và trở thành mãn tính.

Sự tự miễn chống lại các ribonucleoprotein trong nhân (nRNP)
Kháng thể tự miễn chống lại ribonucleoprotein trong nhân (nRNP) A và C đầu tiên chỉ tấn công các motif giàu proline. Các kháng thể này sau đó bám lan sang các epitope khác. Sự tương đồng và phản ứng chéo giữa các mục tiêu ban đầu của kháng thể tự miễn kháng nRNP và Sm (Sm là viết tắt của Smith - tên một bệnh nhân chết vì bệnh lupus ban đỏ hệ thống, người ta đã tìm ra kháng nguyên Sm ở mô của cô và kháng nguyên đó đã trở thành nguyên lý để xét nghiệm bệnh này) cho thấy cơ chế tương đồng và điểm tập trung của sự lan tỏa epitope giữa các phân tử.

Các cơ chế khác
Sản phẩm của gen HMGB1 biểu hiện nhiều hơn trong huyết thanh của người và chuột bị lupus ban đỏ hệ thống, High Mobility Group Box 1 (HMGB1) là một loại protein trong nhân tế bào tham gia vào cấu trúc của chromatin và điều hòa việc phiên mã. Gần đây có nhiều bằng chứng cho thấy HMGB1 tham gia vào cơ chế của các bệnh viêm mãn tính và bệnh tự miễn vì có chức năng trong việc kích thích miễn dịch và quá trình trước viêm.

Chẩn đoán

Xét nghiệm
Xét nghiệm tìm kháng thể kháng nhân (antinuclear antibody - ANA) và kháng - kháng nguyên nhân tách triết được (anti-extractable nuclear antigen - anti-ENA) là các loại xét nghiệm huyết học chính cho bệnh lupus ban đỏ hệ thống. Có một số phương pháp để phát hiện ANA. Phương pháp được sử dụng nhiều nhất trong lâm sàng là miễn dịch huỳnh quang gián tiếp. Đặc điểm hình ảnh huỳnh quang cho thấy loại kháng thể có trong huyết thanh của bệnh nhân.

Kết quả ANA dương tính có ở nhiều bệnh về mô liên kết và các bệnh tự miễn khác, và có thể có cả ở người bình thường. Các loại kháng thể kháng nhân bao gồm: kháng thể kháng Sm và kháng DNA sợi đôi (dsDNA) (liên quan đến bệnh lupus ban đỏ hệ thống) và kháng thể kháng histone (liên quan đến lupus do các loại thuốc gây ra). Kháng thể kháng DNA sợi đôi đặc hiệu cao đối với bệnh lupus ban đỏ hệ thống; chúng có mặt ở 70% các trường hợp, và chỉ có ở 0.5% người không mắc bệnh này. Hàm lượng kháng thể kháng DNA sợi đôi cũng thể hiện diễn biến bệnh, mặc dù không phải ở tất cả bệnh nhân. Các ANA khác có thể có ở bệnh này là: kháng thể kháng U1 RNP (anti-U1 RNP) (cũng có trong bệnh chai da toàn thân - systemic sclerosis), SS-A (hoặc anti-Ro) và SS-B (hoặc anti-La); cả hai loại đó đều phổ biến ở hội chứng Sjögren). SS-A và SS-B gây nguy cơ ngừng dẫn truyền tim ở bệnh lupus trẻ sơ sinh.

Các xét nghiệm thường xuyên khác cho bệnh này bao gồm: mức độ của hệ thống bổ thể (mức độ thấp chứng tỏ đang được hệ miễn dịch huy động), các chất điện giải và chức năng thận (bị giảm nếu thận bị ảnh hưởng), men gan, và công thức máu.

Trước đây, xét nghiệm tế bào lupus ban đỏ không được sử dụng rộng rãi để chẩn đoán vì các tế bào này chỉ thấy ở khoảng 50–75% các ca lupus ban đỏ hệ thống, và cũng thấy ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp, chai da, và phản ứng với thuốc. Vì thế, xét nghiệm tế bào lupus hiện nay chỉ hiếm khi được thực hiện và chỉ có ý nghĩa lịch sử.

Tiêu chuẩn chẩn đoán
Một số bác sĩ chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn phân loại của Trường Thấp khớp học Hoa Kỳ (ACR). Tuy nhiên các tiêu chuẩn này chủ yếu dùng cho nghiên cứu khoa học bao gồm cả thử nghiệm ngẫu nhiên có kiểm soát đòi hỏi mức độ chắc chắn cao hơn, nên một số bệnh nhân có thể không đạt đủ tiêu chuẩn.

Trường Thấp khớp học Hoa Kỳ đã thiết lập 11 tiêu chuẩn vào năm 1982, và được chỉnh sửa vào năm 1997 để làm công cụ phân loại để áp dụng được định nghĩa bệnh lupus ban đỏ hệ thống trong thử nghiệm lâm sàng. Chúng không thực sự phù hợp để chẩn đoán bệnh nhân. Tiêu chuẩn chẩn đoán Lupus mới theo SLICC 2012  (systemic lupus international collaborating clinics): gồm 17 tiêu chuẩn

1. Tiêu chuẩn lâm sàng: 11 tiêu chuẩn

a. Tổn thương da cấp/ bán cấp tính: hồng ban cánh bướm, nhạy cảm ánh sáng

b. Tổn thương da mạn tính: hồng ban dạng đĩa

c. Loét mũi/miệng: thường không đau

d. Rụng tóc không để lại sẹo: loại trừ các nguyên nhân rụng tóc khác như hói, do thuốc…

e. Viêm khớp

- Viêm màng hoạt dịch khớp do bác sĩ ghi nhận có phù ít nhất 2 khớp hoặc

- Đau khớp kèm cứng khớp buổi sáng

f. Viêm thanh mạc: màng phổi, màng tim

g. Viêm thận:

- Tỉ lệ Protein /creatinine 0.5

- Trụ hồng cầu

h. Tổn thương thần kinh: co giật, rối loạn tâm thần… và loại trừ các nguyên nhân thần kinh khác

i. Thiếu máu tán huyết

j. Giảm bạch cầu< 4000/mm3 ít nhất 1 lần thử hoặc giảm lympho bào <1000/mm3 ít nhất 1 lần thử

k. Giảm tiểu cầu< 100.000/mm3 ít nhất 1 lần thử

2. Tiêu chuẩn miễn dịch: 6 tiêu chuẩn

a. ANA

b. Anti Ds DNA

c. Anti Sm antibody

d. Anti phospholipid antibody

e. Giảm bổ thể: giảm C3, C4, CH50

f. Test coombs trực tiếp (+) khi không có thiếu máu tán huyết

=> LUPUS (+) khi 4/17 tiêu chuẩn(1 tiêu chuẩn lâm sàng+ 1 tiêu chuẩn miễn dịch)

Một số bệnh nhân, đặc biệt là những người có hội chứng kháng phospholipid, có thể bị lupus ban đỏ mà không có đủ 4 tiêu chuẩn, và bệnh cũng có những đặc điểm khác ngoài những tiêu chuẩn kể trên.

Phương pháp thống kê hàm bộ phận (recursive partitioning) đã được sử dụng để xác định tiêu chuẩn gọn hơn. Phương pháp này cho thấy 2 cây phân loại chẩn đoán sau:

 Cây phân loại đơn giản nhất: Bệnh nhân bị lupus ban đỏ hệ thống nếu có một rối loạn miễn dịch (kháng thể kháng DNA, kháng thể anti-Smith, kết quả xét nghiêm giang mai dương tính giả, hoặc có tế bào lupus ban đỏ) hoặc có phát ban má.
 độ nhạy = 92%
 độ đặc hiệu = 92%
 Cây phân loại đầy đủ: Sử dụng 6 tiêu chuẩn.
 độ nhạy = 97%
 độ đặc hiệu = 95%

Ngoài ra còn có một số tiêu chuẩn khác.

Điều trị
Là một bệnh mãn tính chưa có cách chữa khỏi, việc điều trị bệnh lupus ban đỏ hệ thống cũng mang tính hệ thống. Về cơ bản nghĩa là phải phòng chống các đợt bộc phát bệnh và giảm mức độ cũng như thời gian ảnh hưởng của những cơn bệnh đó.

Điều trị có thể bằng các thuốc corticosteroid và thuốc chống sốt rét. Một số loại viêm cầu thận lupus như viêm cầu thận tăng sinh lan tỏa đòi hỏi phải có thuốc gây độc cho tế bào như cyclophosphamide và mycophenolate.

Các loại thuốc
Vì triệu chứng và hệ cơ quan bị ảnh hưởng rất khác nhau, cần đánh giá mức độ trầm trọng của mỗi người để có thể điều trị hiệu quả. Trường hợp nhẹ và giảm dần thì có thể không cần điều trị. Nếu cần có thể dùng các loại thuốc chống viêm không steroid và thuốc chống sốt rét.

Thuốc chống thấp khớp thay đổi được bệnh
Thuốc chống thấp khớp thay đổi được bệnh (Disease-modifying antirheumatic drug - DMARD) được dùng để phòng các đợt bộc phát bệnh, tiến triển bệnh, và giảm nhu cầu sử dụng các loại steroid; bản thân cơn bộc phát bệnh được điều trị bằng corticosteroid. Các loại DMARD phổ biến là các thuốc chống sốt rét như plaquenil và các chất ức chế miễn dịch (như methotrexate và azathioprine). Hydroxychloroquine là thuốc chống sốt rét được FDA công nhận để điều trị các triệu chứng thuộc thể chất, về da liễu hoặc khớp. Hydroxychloroquine có tương đối ít tác dụng phụ, và có khả năng tăng tỉ lệ sống của bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống.
Cyclophosphamide được dùng cho trường hợp bị viêm cầu thận nặng hoặc các biến chứng hủy hoại các cơ quan khác. Axit mycophenolic cũng được dùng để điều trị viêm cầu thận lupus, nhưng chưa được FDA công nhận vì FDA đang kiểm tra các báo cáo nghi ngờ khả năng gây dị tật bẩm sinh nếu phụ nữ mang thai dùng thuốc này.

Các thuốc ức chế miễn dịch
Trong những trường hợp bệnh nặng, cần dùng đến các loại thuốc điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch (chủ yếu là các corticosteroid và các thuốc ức chế miễn dịch) để kiểm soát bệnh và ngăn ngừa các đợt bệnh tái phát (hay các cơn bộc phát bệnh). Tùy vào liều lượng, những bệnh nhân dùng steroid có thể bị hội chứng Cushing và các tác dụng phụ như béo phì, mặt phù, đái tháo đường, thèm ăn, khó ngủ và loãng xương. Các tác dụng phụ đó có thể giảm nếu liều lượng thuốc lớn ban đầu được giảm đi, nhưng nếu dùng lâu dài thì kể cả liều lượng thấp cũng gây tăng huyết áp và cườm thủy tinh thể mắt.

Có rất nhiều loại thuốc ức chế miễn dịch mới đang được thử nghiệm trong điều trị bệnh này. Thay vì ức chế hệ miễn dịch một các không đặc hiệu, như cơ chế của các loại corticosteroid, các loại thuốc mới tập trung đến các đáp ứng của từng loại tế bào miễn dịch. Một số loại thuốc đã được FDA công nhận để điều trị viêm khớp dạng thấp. Xem thêm về thuốc Belimumab và Rituximab.

Thuốc giảm đau
Vì một tỉ lệ lớn bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống phải chịu đau mạn tính, bác sĩ có thể phải kê các loại thuốc giảm đau mạnh hơn nếu những loại thuốc không cần kê đơn (chủ yếu là thuốc chống viêm không steroid - NSAID) không có hiệu quả. Các thuốc NSAID mạnh như indomethacin và diclofenac lại thường chống chỉ định đối với bệnh này vì chúng làm tăng nguy cơ suy thận và suy tim.

Những cơn đau trung bình có thể điều trị bằng các chất gây tê loại nhẹ như dextropropoxyphene và co-codamol. Nhưng cơn đau trung bình đến nặng phải dùng các loại thuốc gây nghiện mạnh hơn như hydrocodone hoặc tác dụng kéo dài hơn như oxycodone, MS Contin, hoặc methadone. Miếng dán trên da Fentanyl chứa duragesic cũng được dùng rộng rãi trong điều trị đau mãn tính vì thời gian tác dụng kéo dài và dễ sử dụng. Khi thuốc gây nghiện được dùng kéo dài thì có thể dẫn tới dung hòa thuốc, phụ thuộc thuốc và nghiện. Việc nghiện thuốc không phải là mối lo lớn vì các triệu chứng bệnh thường không thể khỏi hoàn toàn. Vì thế việc điều trị các triệu chứng đau mãn tính bằng thuốc gây nghiện suốt đời (đi kèm với việc xác định lại hàm lượng thuốc định kỳ cho phù hợp) thường là phổ biến. Việc xác định lại hàm lượng định kỳ cũng là thường xuyên đối với bất kỳ phác đồ điều trị bằng thuốc gây nghiện nào.

Thay đổi lối sống
Thay đổi chính đối với bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống là phải tránh ánh sáng mặt trời, vì ánh sáng mặt trời làm bệnh nặng thêm. Nếu bệnh nhân phải dùng các loại thuốc khác không liên quan đến lupus thì chỉ nên dùng nếu chắc chắn loại thuốc đó không làm bệnh nặng thêm. Phơi nhiễm nghề nghiệp đối với silica, thuốc trừ dịch hại và thủy ngân cũng có thể làm bệnh nặng hơn.

Ghép thận
Ghép thận là phương pháp điều trị phổ biến trong trường hợp bị bệnh thận giai đoạn cuối, là một trong những biến chứng của viêm cầu thận lupus, nhưng sau đó 30% trường hợp vẫn bị tái phát bệnh.

Phòng bệnh
Vì bệnh lupus ban đỏ hệ thống chưa được hiểu rõ nên cũng chưa thể phòng ngừa được, tuy nhiên khi bị bệnh, người ta có thể giảm thiểu tác hại, tăng cường chất lượng cuộc sống bệnh nhân bằng cách ngăn ngừa những đợt phát bệnh. Những dấu hiệu cảnh báo cho một cơn phát bệnh sắp xảy ra có thể là: mệt mỏi, đau, phát ban, sốt, đau bụng, đau đầu, và chóng mặt. Nếu sớm nhận ra các dấu hiệu cảnh báo và thường xuyên liên hệ với bác sĩ, bệnh nhân có thể chủ động hơn, ít đau hơn và giảm số lần đi bệnh viện.

Vì tuổi thọ của bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống đang tăng lên, khả năng xảy ra các biến chứng cũng nhiều hơn đối với: bệnh tim mạch, viêm nhiễm, loãng xương, và ung thư. Cần có các biện pháp phòng ngừa tiêu chuẩn và rà soát các bệnh liên quan vì nguy cơ tăng cao do tác dụng phụ của các loại thuốc. Đặc biệt, bác sĩ và bệnh nhân luôn phải cảnh giác cao đối với các bệnh ung thư có liên quan đến hệ miễn dịch.

Biến chứng trong thai sản
Mặc dù đa số các bà mẹ mắc lupus ban đỏ hệ thống thường sinh con khỏe mạnh, các bà mẹ bị bệnh này khi mang thai nên tiếp tục theo dõi điều trị cho đến lúc sinh. Lupus bẩm sinh rất hiếm, nhưng nếu xác định được những trường hợp mang thai có nguy cơ cao thì có thể có biện pháp điều trị trước và sau khi sinh. Ngoài ra, các cơn phát bệnh có thể xảy ra trong khi mang thai, nếu điều trị đúng có thể duy trì sức khỏe tốt cho bà mẹ lâu dài hơn. Những phụ nữ mang thai có kháng thể anti-Ro (SSA) hoặc anti-La (SSB) thường nên làm siêu âm tim trong khoảng tuần thứ 16 đến 30 để theo dõi tim và hệ thống mạch máu xung quanh.

Các biện pháp kiểm soát sinh sản và tránh thai thường được chỉ định cho phụ nữ mắc bệnh này vì mang thai trong giai đoạn bệnh đang phát có thể nguy hiểm. Viêm cầu thận lupus là biến chứng phổ biến nhất. Tỉ lệ trẻ sống khi sinh là khoảng 72.7%; nguyên nhân phổ biến nhất gây sẩy thai là hư thai và thai chết lưu. Các tác hại trong thai sản nhiều hơn khi bệnh nhân có các cơn phát bệnh trong khi mang thai.

Tiên lượng
Bệnh lupus ban đỏ hệ thống không chữa khỏi được, nhưng có thể điều trị được.

Vào những năm 1950, đa số bệnh nhân sống không quá 5 năm. Những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị đã làm tăng tỉ lệ sống, hiện nay, hơn 90% bệnh nhân có thể sống được trên 10 năm, và nhiều người có thể sống mà không có triệu chứng gì. Tiên lượng ở đàn ông và trẻ em thường xấu hơn ở phụ nữ; tuy nhiên, nếu các triệu chứng xuất hiện sau 60 tuổi thì bệnh thường lành tính hơn. Chết sớm trong vòng 5 năm thường do suy các cơ quan nội tạng hoặc do viêm nhiễm quá nặng. Nhưng 2 nguyên nhân đó đều có thể kiểm soát được nếu chẩn đoán và điều trị sớm. Nguy cơ tử vong thường cao hơn gấp 5 lần so với người bình thường ở giai đoạn cuối, do các bệnh tim mạch gây ra bởi các loại thuốc corticosteroid. Các bệnh tim mạch cũng là nguyên nhân gây tử vong cao nhất ở bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống.

Để giảm thiểu nguy cơ về tim mạch, cần ngăn ngừa và điều trị triệt để tình trạng huyết áp cao và cholesterol cao. Chỉ nên dùng các loại thuốc dạng steroid ở liều lượng thấp nhất trong thời gian ngắn nhất có thể, và nên dùng các loại thuốc khác để giảm triệu chứng nếu có thể. Hàm lượng creatinine trong huyết thanh cao, huyết áp cao, hội chứng hư thận (nephrotic syndrome), thiếu máu và giảm albumin trong máu là những yếu tố tiên lượng không tốt.

Xét nghiệm kháng thể kháng nhân (ANA) là xét nghiệm sàng lọc nhạy nhất để đánh giá, còn xét nghiệm kháng thể anti-Smith là đặc hiệu nhất. Kháng thể kháng sợi đôi DNA cũng tương đối đặc hiệu và thường thay đổi theo tiễn triển bệnh, vì thế nên nồng độ sợi đôi DNA đôi khi được dùng để giảm sát các cơn phát bệnh hoặc đáp ứng điều trị.

Dịch tễ học
Tỉ lệ bệnh lupus ban đỏ hệ thống rất khác nhau giữa các nước, dân tộc, giới tính, và thay đổi theo thời gian. Ở Hoa Kỳ, tỉ lệ hiện hành của bệnh là khoảng 53 trên 100.000 người, nghĩa là khoảng 159.000 trong tổng số 300 triệu dân ở Mỹ đang mắc bệnh. Ở Bắc Âu, tỉ lệ này là khoảng 40 trên 100.000 người. Bệnh có xu hướng nhiều hơn và nặng hơn trong cộng đồng người không phải gốc châu Âu. Tỉ lệ này lên tới 159 trên 100.000 ở cộng đồng người gốc châu Phi ở Caribe.

Lupus ban đỏ hệ thống, cũng như các bệnh tự miễn khác, ảnh hưởng tới phụ nữ nhiều hơn đàn ông, với tỉ lệ khoảng 9:1.

Tỉ lệ mắc mới bệnh này ở Hoa Kỳ tăng từ 1,0 năm 1955 lên đến 7,6 năm 1974. Tuy nhiên, chưa rõ tỉ lệ này tăng là do việc chẩn đoán tốt hơn hay do tần suất bệnh tăng lên.

Lịch sử và văn hóa

Từ gốc

Có một số giải thích về việc dùng cụm từ lupus erythematosus (lupus ban đỏ). Lupus trong tiếng Latinh nghĩa là chó sói,  và "erythro" bắt nguồn từ chữ , trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là "đỏ."  Các cách giải thích đều bắt nguồn từ phát ban má màu đỏ, hình bướm trên mũi và má đặc trưng của bệnh.
 Theo một số ý kiến, bác sĩ nghĩ rằng phát ban giống như đặc điểm lông trên mặt chó sói.
 Một số ý kiến khác cho rằng các phát ban đó (biểu hiện nặng hơn ở những thế kỷ trước), tạo ra các tổn thương giống như vết chó sói cắn hay cào.
 Một số khác lại cho rằng từ "lupus" không phải bắt nguồn trực tiếp từ tiếng Latinh, mà từ một từ có nghĩa là mặt nạ theo kiểu của Pháp mà phụ nữ hay đeo để che đi vết phát ban trên mặt. Mặt nạ gọi là "loup," là tiếng Pháp của từ "chó sói."
 Một cách giải thích phổ biến khác là tiến triển bệnh có liên quan đến những lần phát bệnh lặp đi lặp lại giống như sự tấn công của loại thú ăn thịt phàm ăn, và để lại những vết đỏ.

Lịch sử

Lịch sử của bệnh lupus ban đỏ hệ thống có thể chia làm 3 giai đoạn: cổ điển, tân cổ điển, và hiện đại. Giai đoạn cổ điển bắt đầu khi bệnh được ghi nhận lần đầu tiên vào thời Trung Cổ và có những mô tả về các triệu chứng da liễu của bệnh. Từ lupus được một thầy thuốc tên là Rogerius vào thế kỷ XII đặt ra để mô tả hiện tượng phát ban má điển hình. Giai đoạn tân cổ điển bắt đầu vào năm 1872 khi Móric Kaposi ghi nhận biểu hiện hệ thống của bệnh. Giai đoạn hiện đại bắt đầu vào năm 1948 với sự phát hiện ra tế bào LE -lupus erythematosus (hay tế bào lupus ban đỏ- một cách gọi sai vì tế bào này cũng có ở những bệnh khác) và có nhiều bước tiến trong kiến thức về sinh lý bệnh học và các đặc điểm lâm sàng-cận lâm sàng của bệnh, cũng như những tiến bộ trong điều trị.

Các nhà sử gia về y học đã đưa ra giả thuyết rằng những người bị rối loạn chuyển hóa porphyrin (tiếng Anh là porphyria- một bệnh có nhiều triệu chứng giống lupus ban đỏ hệ thống) đã gây ra những câu chuyện dân gian về ma cà rồng và người sói, do chứng sợ ánh sáng, vảy nến trên da, mọc tóc, và răng bị đỏ nâu do porphyrin khi bị rối loạn chuyển hóa porphyrin nặng (hoặc rối loạn kết hợp, còn gọi là rối loạn chuyển hóa porphyrin kép/ đồng hợp/ hoặc dị hợp kép).

Loại thuốc điều trị hiệu quả đầu tiên được phát hiện vào năm 1894 là quinine. Bốn năm sau, việc sử dụng các salicylate kết hợp với quinine tỏ ra hiệu quả hơn. Đây cũng là liệu pháp tốt nhất cho đến giữa thế kỷ XX, khi Hench khám phá ra công dụng của corticosteroid trong điều trị bệnh này.

Chú thích

Liên kết ngoài

 http://www.dmoz.org/Health/Conditions_and_Diseases/Musculoskeletal_Disorders/Connective_Tissue/Lupus
 Immune system disorder: Systemic lupus erythematosus

Bệnh tự miễn
Bệnh da liễu
Rối loạn mạc


title: El Salvador

text:
El Salvador (tiếng Tây Ban Nha: República de El Salvador, IPA: , Tiếng Việt: Cộng hòa En Xan-va-đo) là một quốc gia tại Trung Mỹ. El Salvador giáp Guatemala về phía tây bắc, giáp với Honduras về phía đông bắc và phía nam giáp với Thái Bình Dương. El Salvador là quốc gia nhỏ nhất cũng như có mật độ dân cư cao nhất trong khu vực Trung Mỹ. Thủ đô và thành phố lớn nhất của El Salvador là San Salvador.

Tên gọi
Tên nguyên thủy tiếng Nahuatl của đất này là "Cuzhcatl", có nghĩa là "Đất của báu vật". Địa danh này được người Tây Ban Nha phiên âm là "Cutzcatlan".

Sau cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha, địa danh được đổi thành Provincia De Nuestro Señor Jesucristo El Salvador Del Mundo tức là "Tỉnh thành của Đức Chúa Giêsu Ki Tô, Đấng Cứu Thế", sau rút ngắn lại là "El Salvador".

Lịch sử

Vào thời kì tiền Colombo, vùng lãnh thổ này chịu ảnh hưởng của nền văn minh Maya, rồi đến nền văn minh của người Indian Pipil với việc thành lập vương quốc Cuscatlán (vùng Đá quý). Năm 1524, Pedro de Alvarado, người Tây Ban Nha, chinh phục El Salvador. Quốc gia này thoát khỏi sự cai trị của Tây Ban Nha năm 1821 và trở thành một phần của đế quốc México. Thành viên của Liên hiệp các Tỉnh Trung Mỹ (1823-1838), El Salvador tuyên bố nền cộng hòa năm 1841.

Cuối thế kỷ XIX, đất nước lại xảy ra các cuộc xung đột liên tục giữa phe tự do và phe bảo thủ. Dưới chế độ độc tài của Tướng Maximiliano Martinez (1931-1944), nông dân nổi dậy chống đối và bị đàn áp dã man (1932). Năm 1950, Đại tá Oscar Osorio lên cầm quyền và thực hiện những cải cách xã hội.

Năm 1972, quân đội áp đặt ứng cử viên của họ để gạt bỏ ứng cứ viên đối lập, José Napoleón Duarte. Từ đó, chiến tranh du kích và khủng bố hoành hành khắp đất nước. Năm 1977, nội chiến bùng nổ. Năm 1979, nhóm đảo chính lên cầm quyền và được Hoa Kỳ ủng hộ. Từ năm 1980, Tổng thống J. N. Duarte tiến hành cải cách ruộng đất.

Năm 1992, các cuộc thương lượng giữa Chính phủ với lực lượng du kích kháng chiến đã dẫn đến việc ký hiệp định hòa bình, chấm dứt 11 năm nội chiến. Năm 1994, Armando Calderón Sol đắc cử Tổng thống. Năm 1997, Mặt trận Giải phóng Dân tộc Farabundo Marti chuyển thành một đảng phái chính trị chiếm được 27 trong tổng số 84 ghế trong cuộc bầu cử lập pháp. Năm 1999, Francisco Flores trở thành Tổng thống mới.

Chính trị

El Salvador theo chế độ Cộng hoà Tổng thống. Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu Chính phủ, được bầu trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm.

Quốc hội: nhất viện gồm 84 nghị sĩ được bầu cho nhiệm kỳ 3 năm và có quyền tái cử.

Toà án tối cao: gồm 14 quan toà do Quốc hội bổ nhiệm, ngoài ra có các toà án các cấp.

Các đảng phái chính trị: El Salvador theo chế độ đa đảng. Các đảng chính là: Đảng Mặt trận Giải phóng Quốc gia Farabundo Martí (FMLN – cầm quyền), Liên minh Cộng hoà Quốc gia (ARENA), Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (PDC), Đảng Hoà giải dân tộc (PCN)…

Hai đảng chính trị, Liên minh Cộng hòa Quốc gia (ARENA) và Mặt trận Giải phóng Quốc gia Farabundo Martí (FMLN) có xu hướng chiếm ưu thế trong các cuộc bầu cử. Các ứng cử viên của ARENA đã giành chiến thắng trong bốn cuộc bầu cử tổng thống liên tiếp cho đến cuộc bầu cử Mauricio Funes của FMLN vào tháng 3 năm 2009. Tuy nhiên, sự thống trị của hai đảng đã bị phá vỡ sau khi Nayib Bukele, một ứng cử viên từ Liên Minh Quốc Gia Thống Nhất (GANA) giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống El Salvador năm 2019.

Địa lý

El Salvador nằm ở eo đất Trung Mỹ bên bờ Thái Bình Dương, giữa Guatemala và Honduras. El Salvador trải dài 270km từ tây sang đông và 142km từ bắc xuống nam với diện tích 21.041km2 .Là quốc gia nhỏ nhất Trung Mỹ, El Salvador có đường biên giới chung với Guatemala và Honduras với tổng chiều dài 590km: 199km giáp Guatemala, 391km giáp Honduras. Quốc gia này có đường bờ biển 307km trên Thái Bình Dương. Đây là quốc gia Trung Mỹ duy nhất không tiếp giáp với vùng biển Caribe.

El Salvador có hơn 300 con sông, quan trọng nhất trong đó là sông Lempa. Bắt nguồn từ miền nam Guatemala, sông Lempa chảy ngang các dãy núi phía bắc, chảy dọc phần lớn cao nguyên trung tâm và cắt qua dãy núi lửa phía nam để đổ vào Thái Bình Dương. Đây là con sông có khả năng điều hướng duy nhất của El Salvador. Các con sông ngắn thường ngắn và chảy qua các vùng đất thấp của Thái Bình Dương.

Địa hình El Salvador gồm đồng bằng ven biển với đặc điểm khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, hai dãy núi lửa (đỉnh Santa Ana. 2.386 m) bao quanh vùng cao nguyên có không khí trong lành, nơi dòng sông Lempa chảy ngang qua và tập trung phần lớn dân cư trong nước. Điểm cao nhất đất nước là Cerro El Pital, ở độ cao 2730m trên biên giới với Honduras. Các dãy núi và cao nguyên trung tâm chiếm 85% diện tích đất đai El Salvador.

Kinh tế

Nền kinh tế El Salvador chủ yếu dựa vào kiều hối từ Mỹ và nông nghiệp với những sản phẩm truyền thống miền nhiệt đới. Từ tháng 1 năm 2001, Chính phủ El Salvador quyết định sử dụng đồng đô la Mỹ thay thế cho đồng colón nội tệ. Nguồn thu nhập ngoại tệ cơ bản của đất nước dựa vào gần 3 tỷ USD kiều hối / năm. Chính phủ El Salvador chủ trương mở thị trường xuất khẩu mới, hỗ trợ đầu tư nước ngoài và hiện đại hoá hệ thống thuế.

Nông nghiệp chủ yếu phát triển các loại cây lương thực: ngô, kê, đậu và lúa, mía và cà phê. Đường, bông vải gỗ, cà phê là các mặt hàng xuất khẩu chính. Một số ngành công nghiệp (hóa dầu, lọc dầu, xi măng, dệt...) phát triển nhờ công trình thủy điện sông Lempa. Cuộc nội chiến (1977-1992) đã làm cho đất nước rơi vào tình trạng kiệt quệ. Mặc dù Chính phủ áp dụng biện pháp khắc khổ và kiểm soát được nạn lạm phát nhưng vẫn không tạo được niềm tin đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Tính đến năm 2023, GDP danh nghĩa của El Salvador ước đạt 33,752 tỷ USD, đứng thứ 105 thế giới và đứng thứ 16 khu vực Mỹ Latinh.

Phân cấp hành chính

El Salvador được chia thành 14 tỉnh (departamentos), các tỉnh này lần lượt được chia thành 262 đô thị (municipios)

Dân cư
Dân số El Salvador bao gồm các chủng người lai cũng như những người có tổ tiên là người bản địa, người châu Âu hoặc người gốc Phi trong số những cộng đồng người di cư nhỏ hơn thuộc các nhóm Trung và Viễn Đông. 86% người El Salvador có nguồn gốc Mestizo. 15% người El Salvador là người Da trắng, chủ yếu là người gốc Tây Ban Nha, trong khi cũng có người El Salvador gốc Pháp, Đức, Thụy Sĩ, Anh, Ireland và Ý. Hầu hết những người nhập cư Trung Âu ở El Salvador đã đến trong Thế chiến thứ hai với tư cách là người tị nạn từ Cộng hòa Séc, Đức, Hungary, Ba Lan và Thụy Sĩ. Ngoài ra còn có các cộng đồng nhỏ của người Do Thái, Kitô hữu Palestine và người Hồi giáo (đặc biệt là người Palestine).

Tôn giáo
Phần lớn dân số El Salvador theo đạo Thiên Chúa. Công giáo Roma (41,9%) và Tin lành (35,9%) là hai nhóm tôn giáo chính của đất nước, với Giáo hội Công giáo là giáo phái lớn nhất. Những người không theo bất kỳ nhóm tôn giáo nào chiếm tới 19,9% dân số. Các nhóm tôn giáo còn lại (2,3%) bao gồm Nhân chứng Jehovah, Ý thức Krishna, Hồi giáo, Do Thái giáo, Phật giáo, Giáo hội Mặc Môn và những người theo tín ngưỡng tôn giáo bản địa. Số người theo đạo Tin Lành trong nước đang gia tăng nhanh chóng.

Thể thao
Bóng đá là môn thể thao phổ biến nhất ở El Salvador. Đội tuyển El Salvador đã từng hai lần lọt vào vòng bảng các kỳ World Cup 1970 và 1982. Sân nhà của El Salvador là sân vận động Cuscatlán ở thủ đô San Salvador với sức chứa 53.400 chỗ ngồi. Đây là sân vận động lớn nhất ở Trung Mỹ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

El Salvador
Cộng hòa
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Quốc gia Trung Mỹ
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc


title: Chi Thụy hương

text:
Chi Thụy hương hay chi Dó (danh pháp khoa học: Daphne) là một chi của khoảng 50-95 loài cây bụi lá sớm rụng hoặc thường xanh trong họ Trầm (Thymelaeaceae), có nguồn gốc châu Á, châu Âu và miền bắc châu Phi. Chúng được biết đến vì có hoa thơm và quả mọng có chứa chất độc. Hoa của các loài thụy hương không có cánh hoa và có 4 (ít khi 5) đài hoa dạng cánh hoa, có màu từ vàng ánh lục (vàng chanh) tới trắng hoặc hồng nhạt. Phần lớn các loài với lá sớm rụng có hoa màu ánh lục, trong khi các loài lá thường xanh lại có hoa màu hồng. Ở nhiều loài, hoa xuất hiện vào cuối mùa đông hoặc đầu mùa xuân.

Một số loài
Daphne acutiloba: thụy hương cánh nhọn
Daphne alpina: thụy hương Alp
Daphne altaica: thụy hương Altai
Daphne altaica longilobata: thụy hương cánh dài
Daphne angustiloba: thụy hương hoa hẹp
Daphne arbuscula: thụy hương Muran
Daphne arisanensis: thụy hương A Lý Sơn, thụy hương Đài Loan
Daphne aurantiaca: thụy hương hoa chanh
Daphne axillaris: thụy hương dịch hoa
Daphne bholua: dó bô lua
Daphne blagayana: thụy hương Blagay
Daphne brevituba: thụy hương mạch ngắn
Daphne caucasica: thụy hương Kavkaz
Daphne championii: thụy hương lá nhỏ
Daphne cneorum: thụy hương hồng
Daphne composita: dó kép
Daphne depauperata: thụy hương ít hoa
Daphne emeiensis: thụy hương Nga Mi
Daphne erosiloba
Daphne esquirolii: thụy hương mạch trắng
Daphne feddei: thụy hương cánh ngắn
Daphne gemmata: thụy hương Tứ Xuyên
Daphne genkwa: nguyên hoa (ngư độc)
Daphne giraldii: thụy hương hoa vàng
Daphne glomerata: thụy hương Trankavkaz
Daphne gnidioides: thụy hương Hy Lạp
Daphne gnidium: thụy hương lá lanh
Daphne gracilis: tiểu oa oa bì
Daphne grueningiana: thụy hương lá noãn ngược
Daphne holosericea: thụy hương lông tơ
Daphne jasminea: thụy hương nhài
Daphne jinyuensis
Daphne kamtschatica thụy hương Kamchatka
Daphne kiusiana: thụy hương Nhật- Triều
Daphne kosaninii
Daphne laciniata: dực bính thụy hương
Daphne laureola: thụy hương nguyệt quế
Daphne leishanensis: thụy hương Lôi Sơn
Daphne limprichtii: thiết ngưu bì
Daphne longituba: thụy hương mạch dài
Daphne macrantha: thụy hương hoa lớn
Daphne malyana
Daphne mezereum: thụy hương Á-Âu
Daphne modesta: thụy hương lá nhỏ
Daphne mucronata: thụy hương Tây Á
Daphne myrtilloides: thụy hương ô phạn
Daphne odora: thụy hương, bồng lai tử, phong lưu thụ
Daphne odora atrocaulis: thụy hương lông
Daphne oleoides: ôliu đại kích
Daphne papyracea: thụy hương hoa trắng
Daphne pedunculata: thụy hương cành dài
Daphne penicillata: thụy hương Mân Giang
Daphne petraea
Daphne pontica: thụy hương Đức
Daphne pseudomezereum: thụy hương Nhật Bản
 Daphne pseudomezereum jezoensis
Daphne purpurascens: thụy hương hoa tím
Daphne retusa: thụy hương lá lõm
Daphne rhynchocarpa: uế quả thụy hương
Daphne rodriguezii: thụy hương Rodriguez, thụy hương Tây Ban Nha
Daphne rosmarinifolia: thụy hương lá hương thảo, hoa thụy hương
Daphne sericea: thụy hương Estonia
Daphne sophia: thụy hương Ukraina
Daphne striata: thụy hương Austria
Daphne sureil: thụy hương Himalaya
Daphne tangutica: thụy hương Cam Túc
Daphne tenuiflora: thụy hương hoa nhỏ
Daphne tripartita: thụy hương Cửu Long
Daphne xichouensis: thụy hương Tây Trù
Daphne yunnanensis: thụy hương Vân Nam

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thực vật Trung Hoa: sơ bộ về chi Daphne
Thực vật châu Âu: Daphne

Thụy hương, chi
Cây độc
Cây thuốc


title: Homalocantha dondani

text:
Homalocantha dondani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Homalocantha


title: 3861 Lorenz

text:
3861 Lorenz (A910 FA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 3 năm 1910 bởi J. Helffrich ở Heidelberg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3861 Lorenz

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1910


title: Melanotus pectinatus

text:
Melanotus pectinatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Cubells

text:
Cubells là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Cubells có diện tích là 39,04 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 401 người với mật độ 10,27 người/km². Đô thị Cubells có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Quận Bartholomew, Indiana

text:
Quận Bartholomew là một quận thuộc tiểu bang Indiana, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng tại thành phố Columbus . Quận được thành lập ngày 8 tháng 1 năm 1821 từ quận Jackson và vùng đất mới mua Delaware. Quận được đặt tên theo Lt. Col. Joseph Bartholomew. Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, dân số theo điều tra năm 2000 là 71.435 người. Quận có diện tích 1054 km².

Tham khảo

Quận của Indiana


title: De Marne

text:
De Marne là một đô thị tại tỉnh Groningen, đông bắc Hà Lan. Đô thị này có diện tích 240 ki-lô-mét vuông, dân số 11.000 người.

Các trung tâm dân cư
Broek, Eenrum, Hornhuizen, Houwerzijl, Kleine Huisjes, Kloosterburen, Kruisweg, Lauwersoog, Leens, Mensingeweer, Molenrij, Niekerk, Pieterburen, Schouwerzijl, Ulrum, Vierhuizen, Warfhuizen, Wehe-den Hoorn, Westernieland, Zoutkamp, Zuurdijk.

Đô thị De Marne nằm ở tây nam của tỉnh Groningen, giáp Biển Wadden. Đô thị này có 21 làng.

De Marne chủ yếu là một vùng nông nghiệp trồng trọt và chăn nuôi. Ngư nghiệp cũng là ngành quan trọng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official Website

Đô thị tỉnh Groningen


title: Tillandsia marnieri-lapostollei

text:
Tillandsia marnieri-lapostollei là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Tillandsia marnieri-lapostollei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
M
Thực vật dễ tổn thương


title: Ecnomus kitabal

text:
Ecnomus kitabal là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomus


title: 1863

text:
1863 (số La Mã: MDCCCLXIII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Năm trong lịch Gregory.

Sự kiện

Sinh

Mất

 10 tháng 2 – Nguyễn Phúc Nhàn Tuệ, phong hiệu Mỹ Thuận Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1835).
 24 tháng 3 – Nguyễn Phúc Nhàn Tĩnh, phong hiệu Thuận Hòa Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1832).
 19 tháng 4 – Nguyễn Phúc Hồng Phi, tước phong Vĩnh Quốc công, hoàng tử con vua Thiệu Trị (s. 1835).
 12 tháng 4 – Đỗ Thị Tâm, phong hiệu Thất giai Quý nhân, thứ phi của vua Minh Mạng (s. 1809).
 27 tháng 4 – Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy, phong hiệu Phú Phong Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1824).
 15 tháng 8 – Nguyễn Phúc Hồng Tiệp, tước phong Mỹ Lộc Quận công, hoàng tử con vua Thiệu Trị (s. 1840).
 16 tháng 8 – Nguyễn Phúc Bính, tước phong Định Viễn Quận vương, hoàng tử con vua Gia Long (s. 1797).
 17 tháng 8 – Nguyễn Phúc Miên Quân, tước phong Hòa Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1828).
 24 tháng 8 – Nguyễn Phúc Miên Lương, tước phong Sơn Tĩnh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1826).
 2 tháng 9 – Nguyễn Phúc Miên Khoan, tước phong Lạc Biên Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1826).
 30 tháng 9 – Nguyễn Phúc Trinh Đức, phong hiệu An Trang Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1818).
 8 tháng 10 – Lê Thị Ái, phong hiệu Lục giai Tiệp dư, thứ phi của vua Minh Mạng (s. 1799).

Xem thêm

Tham khảo

63


title: Nephrotoma lerothodi

text:
Nephrotoma lerothodi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Inga arenicola

text:
Inga arenicola là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Brasil.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Inga arenicola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

A
Thực vật Brasil


title: Notalina flava

text:
Notalina flava là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Notalina


title: Spermophagus palmi

text:
Spermophagus palmi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Spermophagus


title: Helius rectispinus

text:
Helius rectispinus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Tipula adungensis

text:
Tipula adungensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Psaenythia wagneriana

text:
Psaenythia wagneriana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Psaenythia
Động vật được mô tả năm 1921


title: Chất lưu Newton

text:
Chất lưu Newton - là chất lỏng nhớt, tuân theo định luật ma sát trong của Newton, nghĩa là ứng suất tiếp tuyến và gradient vận tốc phụ thuộc tuyến tính với nhau. Hệ số tỉ lệ giữa 2 chúng được gọi là độ nhớt.

Định nghĩa

Phương trình miêu tả lực nhớt trong cơ học chất lỏng Newton được cho bởi phương trình:

trong đó:
  - ứng suất tiếp tuyến [Pa]
  - hệ số nhớt động lực học
  - đạo hàm của vận tốc theo hướng vuông góc với hướng di chuyển của chất lỏng.

 Phương trình này thường được cho dòng chảy theo 1 hướng, khi mà vec-tơ vận tốc có thể coi là cùng phương (song song) tại mọi điểm trong thể tích chất lỏng đang xét.

Công thức tổng quát để xác định lực ma sát trong: vi phân vec-tơ lực ma sát trong bằng ten-xơ của hệ số nhớt, nhân với tích có hướng của vi phân vec-tơ diện tích (của các lớp chất lỏng tiếp xúc) và rot vận tốc.

trong đó  - tenxơ hệ số nhớt. Các thành phần trên đường chéo chính của ten-xơ chính là độ nhớt phân tử của chất lỏng, còn lại là độ nhớt rối.

Từ định nghĩa, nói riêng, suy ra chất lỏng là chất lưu Newton nếu như ngoại lực rất nhỏ. Ví dụ như nước là chất lưu Newton, vì nó có tính chất của chất lỏng, mà trong đó không có sự phụ thuộc vào tốc độ khuấy trộn, ngược lại với chất lưu phi Newton - độ nhớt phụ thuộc vào vận tốc dòng chảy - ví dụ, sự khuấy trộn có thể sinh ra "hố" ở phía sau (xuất hiện trong một thời gian ngắn - tương tự như trong một số chất như huyền phù của tinh bột trong nước lạnh), và khi giảm độ dày của lớp chất lỏng thì sẽ xảy ra biến đổi đột ngột của độ nhớt vì sự thay đổi vận tốc chảy của chất lỏng (có thể quan sát ở một số loại sơn rất dễ, nhưng sau khi sơn thì bề mặt trở nên rất nhớt, thậm chí là không chảy trên bề mặt thẳng đứng).

Đối với chất lưu Newton, theo định nghĩa thì độ nhớt chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ và áp suất (cũng như phụ thuộc vào thành phần hóa học, nếu chất lỏng không thuần khiết) và không phụ thuộc vào lực tác dụng lên nó.

Nếu chất lỏng không bị nén và độ nhớt - hằng số trong toàn bộ thể tích, thì phương trình biểu diễn ứng suất tiếp tuyến trong hệ tọa độ vuông góc như sau:

với  tenxơ ứng suất (cũng hay ký hiệu là )

trong đó, theo như những quy ước về ten-xơ thì:
  - ứng suất tiếp tuyến trên mặt thứ i của phần tử chất lỏng theo hướng thứ j.
  - vận tốc theo hướng thứ i.
  — - tọa độ thứ j của hướng.

Nếu chất lỏng không tuân theo những hệ thức trên thì được gọi là chất lỏng phi Newton, ví dụ như: dung dịch polyme, một số thể huyền phù rắn, và nhiều loại chất lỏng rất nhớt.

Xem thêm: dòng chảy Tailor-Couette

Tham khảo

Cơ học chất lưu
Động lực học chất lưu