title: Ánh sáng

text:
Ánh sáng hay ánh sáng khả kiến là các bức xạ điện từ có bước sóng nằm trong vùng quang phổ nhìn thấy được bằng mắt thường của con người (tức là từ khoảng 380 nm đến 760 nm), còn gọi là vùng khả kiến. Giống như mọi bức xạ điện từ, ánh sáng có thể được mô tả như những đợt sóng hạt chuyển động gọi là photon. Ánh sáng có tốc độ rất nhanh, điều này dễ hiểu khi trời mưa, ta thấy ánh chớp xong rồi một lúc mới nghe thấy tiếng sấm.

{| class=wikitable
|+ Bảng phân chia các bức xạ sóng điện từ/ánh sáng! Tên || Bước sóng || Tần số (Hz) || Năng lượng photon (eV)
|-
| Tia gamma || ≤ 0,01 nm || ≥ 30 EHz || 124 keV - 300+ GeV
|-
| Tia X || 0,01 nm - 10 nm || 30 EHz - 30 PHz || 124 eV - 124 keV
|-
| Tia tử ngoại || 10 nm - 380 nm || 30 PHz - 790 THz || 3.3 eV - 124 eV
|- style="background:#cfffcf"
| Ánh sáng nhìn thấy' || 380 nm - 760 nm || 790 THz - 430 THz || 1.7 eV - 3.3 eV
|-
| Tia hồng ngoại || 760 nm - 1mm || 430 THz - 300 GHz || 1.24 meV - 1.7 eV
|-
| Vi ba || 1 mm - 1 m || 300 GHz - 300 MHz || 1.7 eV - 1.24 meV
|-
| Radio || 1 mm - 100000 km || 300 GHz - 3 Hz || 12.4 feV - 1.24 meV
|}

Nguồn sáng chính trên Trái Đất là từ Mặt Trời. Ánh sáng mặt trời cung cấp năng lượng mà thực vật xanh sử dụng để tạo ra đường chủ yếu dưới dạng tinh bột, quá trình này được gọi là quang hợp. Trong lịch sử, một nguồn ánh sáng quan trọng khác đối với con người là lửa, từ lửa trại cổ xưa đến đèn dầu hỏa hiện đại. Với sự phát triển của đèn điện và hệ thống điện, ánh sáng điện đã thay thế ánh sáng nhiệt. Một số loài động vật tạo ra ánh sáng của riêng chúng, một quá trình gọi là phát quang sinh học. Ví dụ, đom đóm sử dụng ánh sáng để xác định vị trí bạn tình và mực quỷ sử dụng ánh sáng để ẩn mình khỏi con mồi.

Các tính chất cơ bản của ánh sáng nhìn thấy được như cường độ, hướng lan truyền, tần số hoặc bước sóng quang phổ và phân cực.  tốc độ của nó trong chân không, 299.792.458 mét mỗi giây, là một trong những hằng số nền tảng của thiên nhiên. Ánh sáng nhìn thấy được, như với tất cả các loại bức xạ điện từ (EMR), được tìm thấy bằng thực nghiệm luôn luôn di chuyển ở tốc độ này trong chân không.

Trong vật lý, thuật ngữ ánh sáng đôi khi dùng để chỉ bức xạ điện từ ở bất kỳ bước sóng nào, dù nhìn thấy hay không. Theo nghĩa này, tia gamma, tia X, sóng vi ba và sóng vô tuyến cũng là ánh sáng. Giống như tất cả các loại bức xạ EM, ánh sáng nhìn thấy lan truyền dưới dạng sóng. Tuy nhiên, năng lượng được truyền bởi sóng được hấp thụ tại các vị trí đơn lẻ theo cách các hạt được hấp thụ. Năng lượng hấp thụ của sóng EM được gọi là photon và đại diện cho lượng tử ánh sáng. Khi một sóng ánh sáng được biến đổi và hấp thụ dưới dạng photon, năng lượng của sóng ngay lập tức sụp đổ xuống một vị trí và vị trí này là nơi photon "đến". Đây là những gì được gọi là sự sụp đổ chức năng sóng. Bản chất ánh sáng giống như hạt và giống như sóng kép này được gọi là lưỡng tính sóng hạt. Nghiên cứu về ánh sáng, được gọi là quang học, là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong vật lý hiện đại.

 Quang phổ điện từ và ánh sáng khả kiến

Nói chung, bức xạ EM (ký hiệu "bức xạ" không bao gồm điện tĩnh, từ trường và trường gần), hoặc EMR, được phân loại theo bước sóng thành sóng vô tuyến, vi sóng, hồng ngoại, phổ khả kiến mà chúng ta cảm nhận được như ánh sáng, tia cực tím, tia X., và tia gamma.

Hành vi của EMR phụ thuộc vào bước sóng của nó. Tần số cao hơn có bước sóng ngắn hơn, và tần số thấp hơn có bước sóng dài hơn. Khi EMR tương tác với các nguyên tử và phân tử đơn lẻ, hành vi của nó phụ thuộc vào lượng năng lượng trên mỗi lượng tử mà nó mang theo.

EMR trong vùng ánh sáng khả kiến bao gồm các lượng tử (gọi là photon) nằm ở đầu dưới của năng lượng có khả năng gây ra kích thích điện tử trong phân tử, dẫn đến những thay đổi trong liên kết hoặc hóa học của phân tử. Ở phần cuối thấp hơn của phổ ánh sáng nhìn thấy, EMR trở nên vô hình đối với con người (tia hồng ngoại) vì các photon của nó không còn đủ năng lượng riêng lẻ để gây ra sự thay đổi phân tử lâu dài (sự thay đổi về cấu trúc) trong phân tử thị giác võng mạc của con người, mà thay đổi kích hoạt cảm giác thị giác.

Có những loài động vật nhạy cảm với nhiều loại tia hồng ngoại khác nhau, nhưng không phải bằng phương pháp hấp thụ lượng tử. Cảm biến tia hồng ngoại ở rắn phụ thuộc vào một loại hình ảnh nhiệt tự nhiên, trong đó các gói nhỏ nước tế bào được tăng nhiệt độ bởi bức xạ hồng ngoại. EMR trong phạm vi này gây ra rung động phân tử và hiệu ứng sưởi ấm, đó là cách những động vật này phát hiện ra nó.

Trên phạm vi của ánh sáng nhìn thấy, ánh sáng cực tím trở nên vô hình đối với con người, chủ yếu là do nó được hấp thụ bởi giác mạc dưới 360 nm và thấu kính bên trong dưới 400   nm. Hơn nữa, các tế bào hình que và tế bào hình nón nằm trong võng mạc của mắt người không thể phát hiện ra khoảng cách rất ngắn (dưới 360 nm) bước sóng tia cực tím và thực tế là bị tia cực tím làm hỏng. Nhiều động vật có mắt không cần thấu kính (chẳng hạn như côn trùng và tôm) có thể phát hiện tia cực tím, bằng cơ chế hấp thụ photon lượng tử, giống như cách thức hóa học mà con người phát hiện ánh sáng nhìn thấy.

Các nguồn khác nhau xác định ánh sáng nhìn thấy trong phạm vi hẹp 420–680 nm  rộng tới 380–800 nm. Trong điều kiện phòng thí nghiệm lý tưởng, mọi người có thể nhìn thấy tia hồng ngoại lên đến ít nhất 1050 nm; trẻ em và thanh niên có thể cảm nhận bước sóng cực tím xuống khoảng 310–313 nm.

Sự phát triển của thực vật cũng bị ảnh hưởng bởi quang phổ màu của ánh sáng, một quá trình được gọi là quá trình photomorphogenesis.

 Tốc độ ánh sáng
Tốc độ ánh sáng trong chân không được xác định chính xác là 299.792.458m/s (xấp xỉ 186.282 dặm mỗi giây). Giá trị cố định của tốc độ ánh sáng tính bằng đơn vị SI là kết quả của thực tế rằng mét hiện được định nghĩa theo tốc độ ánh sáng. Tất cả các dạng bức xạ điện từ đều chuyển động với tốc độ chính xác như nhau trong chân không.

Các nhà vật lý khác nhau đã cố gắng đo tốc độ ánh sáng trong suốt lịch sử. Galileo đã cố gắng đo tốc độ ánh sáng vào thế kỷ XVII. Một thí nghiệm ban đầu để đo tốc độ ánh sáng được tiến hành bởi Ole Rømer, một nhà vật lý người Đan Mạch, vào năm 1676. Sử dụng kính thiên văn, Rømer quan sát chuyển động của Sao Mộc và một trong những mặt trăng của nó, Io. Nhận thấy sự khác biệt trong chu kỳ biểu kiến của quỹ đạo Io, ông tính toán rằng ánh sáng mất khoảng 22 phút để đi qua đường kính của quỹ đạo Trái Đất. Tuy nhiên, kích thước của nó vẫn chưa được biết đến vào thời điểm đó. Nếu Rømer biết đường kính của quỹ đạo Trái Đất, Rømer sẽ tính được tốc độ ánh sáng là 227.000.000 m/s.

Một phép đo khác chính xác hơn về tốc độ ánh sáng đã được Hippolyte Fizeau thực hiện ở châu Âu vào năm 1849. Fizeau hướng một chùm ánh sáng vào một tấm gương cách đó vài km. Một bánh răng quay được đặt trên đường truyền của chùm sáng khi nó đi từ nguồn, đến gương rồi quay trở lại điểm gốc. Fizeau nhận thấy rằng tại một tốc độ quay nhất định, chùm tia sẽ đi qua một khe hở trên bánh xe trên đường đi và khe hở tiếp theo trên đường quay trở lại. Biết khoảng cách đến gương, số răng trên bánh xe và tốc độ quay, Fizeau có thể tính được tốc độ ánh sáng là 313.000.000 m/s.

Léon Foucault đã thực hiện một thí nghiệm sử dụng gương quay để thu được giá trị 298.000.000 m/s vào năm 1862. Albert A. Michelson đã tiến hành các thí nghiệm về tốc độ ánh sáng từ năm 1877 cho đến khi ông qua đời năm 1931. Ông đã cải tiến các phương pháp của Foucault vào năm 1926 bằng cách sử dụng gương xoay cải tiến để đo thời gian cần ánh sáng để thực hiện một chuyến đi vòng từ Núi Wilson đến Núi San Antonio ở California. Các phép đo chính xác mang lại tốc độ 299.796.000 m/s.

Vận tốc hiệu quả của ánh sáng trong các chất trong suốt khác nhau chứa vật chất thông thường, là chậm hơn trong chân không. Ví dụ, tốc độ ánh sáng trong nước bằng 3/4 tốc độ trong chân không.

Hai nhóm các nhà vật lý độc lập được cho là đã đưa ánh sáng đến tốc độ "hoàn toàn bế tắc" bằng cách truyền nó qua chất ngưng tụ Bose – Einstein của nguyên tố rubidium, một nhóm tại Đại học Harvard và Viện Khoa học Rowland ở Cambridge, Massachusetts, và nhóm kia tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard – Smithsonian, cũng ở Cambridge. Tuy nhiên, mô tả phổ biến về việc ánh sáng bị "dừng lại" trong các thí nghiệm này chỉ đề cập đến việc ánh sáng được lưu giữ trong trạng thái kích thích của nguyên tử, sau đó được phát ra lại vào một thời điểm tùy ý sau đó, như được kích thích bởi xung laser thứ hai. Trong thời gian nó đã "dừng lại" nó đã không còn là ánh sáng nữa.

 Quang học
Nghiên cứu về ánh sáng và sự tương tác của ánh sáng và vật chất được gọi là quang học. Việc quan sát và nghiên cứu các hiện tượng quang học như cầu vồng và cực quang cung cấp nhiều manh mối về bản chất của ánh sáng.

 Khúc xạ

Khúc xạ là sự bẻ cong của các tia sáng khi đi qua một bề mặt giữa vật liệu trong suốt này và vật liệu khác. Nó được mô tả bởi Định luật Snell:

trong đó θ1 là góc giữa tia và bề mặt pháp tuyến trong môi trường thứ nhất, θ2 là góc giữa tia và bề mặt pháp tuyến trong môi trường thứ hai, và n1 và n2 là chiết suất, n = 1 trong chân không và n > 1 trong chất trong suốt.

Khi một chùm ánh sáng đi qua ranh giới giữa chân không và môi trường khác, hoặc giữa hai môi trường khác nhau, thì bước sóng của ánh sáng thay đổi, nhưng tần số không đổi. Nếu chùm ánh sáng không trực giao (hoặc đúng hơn là pháp tuyến) với biên, thì sự thay đổi bước sóng dẫn đến thay đổi hướng của chùm. Sự thay đổi hướng này được gọi là sự khúc xạ.

Chất lượng khúc xạ của thấu kính thường được sử dụng để điều khiển ánh sáng nhằm thay đổi kích thước biểu kiến của hình ảnh. Kính lúp, kính cận, kính áp tròng, kính hiển vi và kính thiên văn khúc xạ đều là những ví dụ về thao tác này.

 Nguồn sáng
Có nhiều loại nguồn sáng. Một vật thể ở nhiệt độ nhất định phát ra một quang phổ đặc trưng của bức xạ  vật đen. Một nguồn nhiệt đơn giản là ánh sáng mặt trời, bức xạ do sắc quyển của Mặt trời phát ra ở khoảng  đạt cực đại trong vùng nhìn thấy của quang phổ điện từ khi được vẽ bằng đơn vị bước sóng  và khoảng 44% năng lượng ánh sáng mặt trời chiếu tới mặt đất có thể nhìn thấy được. Một ví dụ khác là bóng đèn sợi đốt, chỉ phát ra khoảng 10% năng lượng dưới dạng ánh sáng nhìn thấy và phần còn lại là tia hồng ngoại. Nguồn ánh sáng nhiệt phổ biến trong lịch sử là các hạt rắn phát sáng trong ngọn lửa, nhưng chúng cũng phát ra phần lớn bức xạ của chúng trong tia hồng ngoại, và chỉ một phần nhỏ trong quang phổ nhìn thấy được.

Đỉnh của quang phổ vật đen nằm trong vùng hồng ngoại sâu, ở bước sóng khoảng 10 micromet, đối với các vật thể tương đối mát như con người. Khi nhiệt độ tăng, đỉnh chuyển sang các bước sóng ngắn hơn, đầu tiên tạo ra ánh sáng màu đỏ, sau đó là màu trắng, và cuối cùng là màu trắng xanh khi cực điểm di chuyển ra khỏi phần nhìn thấy của quang phổ và đi vào vùng tử ngoại. Những màu này có thể được nhìn thấy khi kim loại được nung nóng đến "nóng đỏ" hoặc "nóng trắng". Sự phát xạ nhiệt màu trắng xanh không thường được nhìn thấy, ngoại trừ ở các ngôi sao (màu xanh lam tinh khiết thường thấy trong ngọn lửa khí hoặc ngọn đuốc của thợ hàn trên thực tế là do phát xạ phân tử, đặc biệt là bởi các gốc CH (phát ra dải bước sóng khoảng 425 nm, và không được nhìn thấy trong các ngôi sao hoặc bức xạ nhiệt thuần túy).

Nguyên tử phát ra và hấp thụ ánh sáng với năng lượng đặc trưng. Điều này tạo ra " vạch phát xạ " trong quang phổ của mỗi nguyên tử. Sự phát xạ có thể là tự phát, như trong điốt phát sáng, đèn phóng điện (như đèn neon và bảng hiệu đèn neon, đèn hơi thủy ngân, v.v.) và ngọn lửa (ánh sáng từ chính khí nóng — vì vậy, ví dụ, natri trong ngọn lửa khí phát ra ánh sáng vàng đặc trưng). Sự phát xạ cũng có thể được kích thích, như trong tia laser hoặc máy nghiền vi sóng.

Sự giảm tốc của một hạt mang điện tự do, chẳng hạn như một electron, có thể tạo ra bức xạ nhìn thấy được: bức xạ cyclotron, bức xạ synchrotron và bức xạ bremsstrahlung đều là những ví dụ về điều này. Các hạt di chuyển trong môi trường nhanh hơn vận tốc pha của ánh sáng trong môi trường đó có thể tạo ra bức xạ Cherenkov nhìn thấy được. Một số hóa chất tạo ra bức xạ có thể nhìn thấy bằng phát quang hóa học. Ở các sinh vật, quá trình này được gọi là quá trình phát quang sinh học. Ví dụ, đom đóm tạo ra ánh sáng bằng phương tiện này, và thuyền di chuyển trong nước có thể làm nhiễu động sinh vật phù du tạo ra ánh sáng hắt lên.

Một số chất nhất định tạo ra ánh sáng khi chúng được chiếu sáng bởi bức xạ có năng lượng cao hơn, một quá trình được gọi là huỳnh quang. Một số chất phát ra ánh sáng chậm sau khi bị kích thích bởi bức xạ có năng lượng lớn hơn. Đây được gọi là hiện tượng lân quang. Các vật liệu lân quang cũng có thể bị kích thích bằng cách bắn phá chúng bằng các hạt hạ nguyên tử. Cathodoluminescence là một ví dụ. Cơ chế này được sử dụng trong máy thu hình ống tia âm cực và màn hình máy tính.

Một số cơ chế khác có thể tạo ra ánh sáng:

 Phát Quang sinh học
 Bức xạ Cherenkov
 Điện phát Quang
 Khoa học viễn tưởng
 Sonoluminescence
 Triboluminescence

Khi khái niệm ánh sáng được dự định bao gồm các photon năng lượng rất cao (tia gamma), các cơ chế tạo ra bổ sung bao gồm:

 Sự hủy diệt hạt - phản hạt
 Phân rã phóng xạ

 Đơn vị và phép đo
Ánh sáng được đo bằng hai bộ đơn vị thay thế chính: đo bức xạ bao gồm các phép đo công suất ánh sáng ở tất cả các bước sóng, trong khi trắc quang đo ánh sáng có bước sóng có trọng số đối với mô hình chuẩn hóa về nhận thức độ sáng của con người. Phép đo quang rất hữu ích, ví dụ, để định lượng Độ chiếu sáng (chiếu sáng) dành cho con người. Các đơn vị SI của cả hai hệ thống được tóm tắt trong bảng sau.

Các đơn vị đo quang khác với hầu hết các hệ thống đơn vị vật lý ở chỗ chúng tính đến cách mắt người phản ứng với ánh sáng. Các tế bào hình nón trong mắt người có ba loại phản ứng khác nhau trên phổ khả kiến và phản ứng tích lũy đạt cực đại ở bước sóng khoảng 555   nm. Do đó, hai nguồn sáng tạo ra cùng cường độ (W/m²) ánh sáng nhìn thấy không nhất thiết phải xuất hiện sáng như nhau. Các đơn vị đo quang được thiết kế để tính đến điều này, và do đó, là sự thể hiện tốt hơn mức độ "sáng" của một ánh sáng so với cường độ thô. Chúng liên quan đến nguồn điện thô bằng một đại lượng gọi là hiệu suất phát sáng và được sử dụng cho các mục đích như xác định cách tốt nhất để đạt được đủ ánh sáng cho các nhiệm vụ khác nhau ở các cài đặt trong nhà và ngoài trời. Độ chiếu sáng được đo bằng cảm biến tế bào quang học không nhất thiết phải tương ứng với những gì mắt người cảm nhận được và không có bộ lọc có thể tốn kém, tế bào quang điện và thiết bị tích điện (CCD) có xu hướng phản ứng với một số tia hồng ngoại, tia cực tím hoặc cả hai.

 Áp lực ánh sáng
Ánh sáng gây áp lực vật lý lên các vật thể trên đường đi của nó, một hiện tượng có thể được suy ra bằng phương trình Maxwell, nhưng có thể dễ dàng giải thích hơn bằng bản chất hạt của ánh sáng: các photon va chạm và truyền động lượng của chúng. Áp suất ánh sáng bằng công suất của chùm sáng chia cho c, tốc độ ánh sáng. Do độ lớn của c nên tác dụng của áp suất ánh sáng đối với các vật hàng ngày là không đáng kể. Ví dụ, một con trỏ laser một miliwatt tác động một lực khoảng 3,3 piconewton lên vật thể được chiếu sáng; do đó, người ta có thể nâng một đồng xu bằng con trỏ laser, nhưng làm như vậy sẽ cần khoảng 30 tỷ con trỏ laser 1 mW.  Tuy nhiên, trong các ứng dụng quy mô nanomet như hệ thống cơ điện tử nano (NEMS), ảnh hưởng của áp suất ánh sáng là đáng kể hơn, và việc khai thác áp suất ánh sáng để điều khiển các cơ chế NEMS và lật công tắc vật lý quy mô nanomet trong các mạch tích hợp là một lĩnh vực nghiên cứu tích cực. Ở quy mô lớn hơn, áp suất ánh sáng có thể khiến các tiểu hành tinh quay nhanh hơn, tác động lên các hình dạng bất thường của chúng như trên các cánh của cối xay gió. Khả năng tạo ra những cánh buồm mặt trời có thể tăng tốc tàu vũ trụ trong không gian cũng đang được điều tra.

Mặc dù chuyển động của máy đo bức xạ Crookes ban đầu được cho là do áp suất ánh sáng, cách giải thích này không chính xác; sự quay Crookes đặc trưng là kết quả của chân không một phần. Điều này không nên nhầm lẫn với các máy đo bức xạ Nichols, trong đó (nhẹ) chuyển động gây ra bởi mô-men xoắn (mặc dù không đủ để xoay đầy đủ chống lại ma sát) được trực tiếp gây ra bởi áp lực ánh sáng. Do hệ quả của áp suất ánh sáng, Einstein  vào năm 1909 đã tiên đoán về sự tồn tại của "ma sát bức xạ" sẽ chống lại sự chuyển động của vật chất. Ông viết, "bức xạ sẽ gây áp lực lên cả hai mặt của tấm. Lực tác dụng lên hai mặt bằng nhau nếu tấm ở trạng thái nghỉ. Tuy nhiên, nếu nó đang chuyển động, nhiều bức xạ sẽ được phản xạ trên bề mặt phía trước trong quá trình chuyển động (bề mặt phía trước) hơn bề mặt phía sau. Do đó, lực tác dụng ngược của áp suất tác dụng lên bề mặt phía trước lớn hơn lực tác động lên mặt sau. Do đó, là kết quả của hai lực, vẫn còn một lực chống lại chuyển động của tấm và lực đó tăng lên theo vận tốc của tấm. Chúng ta sẽ gọi ngắn gọn kết quả này là 'ma sát bức xạ'. "

Thông thường động lượng ánh sáng phù hợp với hướng chuyển động của nó. Tuy nhiên, ví dụ trong sóng phát ra xung lượng là phương ngang với hướng truyền.

 Các lý thuyết lịch sử về ánh sáng, theo trình tự thời gian
Trong lịch sử khám phá, đã có nhiều lý thuyết để giải thích các hiện tượng tự nhiên liên quan đến ánh sáng. Dưới đây trình bày các lý thuyết quan trọng, theo trình tự lịch sử.

 Hy Lạp cổ đại và Hellenism
Vào thế kỷ thứ năm trước Công nguyên, Empedocles đã mặc định rằng mọi thứ đều được cấu tạo từ bốn yếu tố; lửa, không khí, đất và nước. Ông tin rằng Aphrodite đã tạo ra mắt người từ bốn yếu tố và cô ấy đã thắp sáng ngọn lửa trong mắt mà ánh sáng đó sẽ tỏa ra từ mắt giúp cho thị giác có thể nhìn thấy được. Nếu điều này là đúng, thì người ta có thể nhìn thấy vào ban đêm cũng như ban ngày, vì vậy Empedocles đã giả định sự tương tác giữa các tia từ mắt và các tia từ một nguồn như mặt trời.

Vào khoảng 300 năm trước Công nguyên, Euclid đã viết Optica, trong đó ông nghiên cứu các đặc tính của ánh sáng. Euclid giả định rằng ánh sáng truyền theo đường thẳng và ông mô tả các định luật phản xạ và nghiên cứu chúng bằng toán học. Anh ta đặt câu hỏi rằng thị giác là kết quả của một chùm tia từ mắt, vì anh ta hỏi làm thế nào người ta nhìn thấy các ngôi sao ngay lập tức, nếu một người nhắm mắt, rồi mở chúng ra vào ban đêm. Nếu chùm tia từ mắt truyền đi nhanh vô hạn thì đây không phải là vấn đề.

Vào năm 55 trước Công nguyên, Lucretius, một người La Mã tiếp nối ý tưởng của các nhà nguyên tử Hy Lạp trước đó, đã viết rằng "Ánh sáng và sức nóng của mặt trời; chúng bao gồm các nguyên tử nhỏ, khi chúng bị đẩy ra, không mất thời gian bắn qua khoảng không khí theo hướng được truyền qua bởi xô đẩy. " (từ Về bản chất của Vũ trụ). Mặc dù tương tự với các lý thuyết hạt sau này, quan điểm của Lucretius thường không được chấp nhận. Ptolemy (khoảng thế kỷ thứ 2) đã viết về sự khúc xạ ánh sáng trong cuốn sách Quang học của mình.

 Ấn Độ cổ đại
Ở Ấn Độ cổ đại, các trường phái Hindu Samkhya và Vaishedhika, từ khoảng những thế kỷ đầu sau Công nguyên đã phát triển các lý thuyết về ánh sáng. Theo trường phái Samkhya, ánh sáng là một trong năm yếu tố cơ bản "vi tế" (tanmatra) trong đó nổi lên các yếu tố thô. Tính nguyên tử của những nguyên tố này không được đề cập cụ thể và có vẻ như chúng thực sự được coi là liên tục. Mặt khác, trường phái Vaishedhika đưa ra lý thuyết nguyên tử về thế giới vật chất trên mặt đất phi nguyên tử của ête, không gian và thời gian. (Xem thuyết nguyên tử của Ấn Độ.) Các nguyên tử cơ bản là của đất (prthivi), nước (pani), lửa (agni) và không khí (vayu) Các tia sáng được coi là một dòng nguyên tử tejas (lửa) vận tốc cao. Các hạt ánh sáng có thể thể hiện các đặc điểm khác nhau tùy thuộc vào tốc độ và sự sắp xếp của các nguyên tử tejas.    Vishnu Purana gọi ánh sáng mặt trời là "bảy tia sáng của mặt trời".

Các Phật tử Ấn Độ, chẳng hạn như Dignāga vào thế kỷ thứ 5 và Dharmakirti vào thế kỷ thứ 7, đã phát triển một loại thuyết nguyên tử là một triết lý về thực tại bao gồm các thực thể nguyên tử là những tia sáng hoặc năng lượng chớp nhoáng nhất thời. Họ coi ánh sáng là một thực thể nguyên tử tương đương với năng lượng.

 Descartes
René Descartes (1596–1650) cho rằng ánh sáng là đặc tính cơ học của vật thể phát sáng, bác bỏ "dạng" của Ibn al-Haytham và Witelo cũng như "loài" của Bacon, Grosseteste và Kepler. Năm 1637, ông công bố lý thuyết về sự khúc xạ ánh sáng, giả định rằng ánh sáng truyền đi nhanh hơn trong môi trường đặc hơn so với trong môi trường ít đặc hơn. Descartes đưa ra kết luận này bằng cách tương tự với hành vi của sóng âm thanh.   Mặc dù Descartes không chính xác về tốc độ tương đối, nhưng ông đã đúng khi cho rằng ánh sáng hoạt động giống như sóng và kết luận rằng khúc xạ có thể được giải thích bằng tốc độ ánh sáng trong các phương tiện khác nhau.

Descartes không phải là người đầu tiên sử dụng phép loại suy cơ học nhưng vì ông khẳng định rõ ràng rằng ánh sáng chỉ là đặc tính cơ học của vật thể phát sáng và môi trường truyền dẫn, lý thuyết về ánh sáng của Descartes được coi là khởi đầu của quang học vật lý hiện đại.

 Lý thuyết hạt ánh sáng

Pierre Gassendi (1592–1655), một nhà nguyên tử học, đã đề xuất một lý thuyết về hạt của ánh sáng được công bố sau những năm 1660. Isaac Newton đã nghiên cứu công trình của Gassendi ngay từ khi còn nhỏ, và thích quan điểm của ông hơn lý thuyết của Descartes về plenum. Ông tuyên bố trong Giả thuyết về ánh sáng năm 1675 của mình rằng ánh sáng bao gồm các tiểu thể (các hạt vật chất) được phát ra theo mọi hướng từ một nguồn. Một trong những lập luận của Newton chống lại bản chất sóng của ánh sáng là sóng được biết là có thể uốn cong quanh các chướng ngại vật, trong khi ánh sáng chỉ truyền theo đường thẳng. Tuy nhiên, ông đã giải thích được hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng (đã được Francesco Grimaldi quan sát thấy) bằng cách cho phép một hạt ánh sáng có thể tạo ra một làn sóng cục bộ trong aether.

Lý thuyết của Newton có thể được sử dụng để dự đoán sự phản xạ của ánh sáng, nhưng chỉ có thể giải thích sự khúc xạ bằng cách giả định không chính xác rằng ánh sáng được gia tốc khi đi vào một môi trường đặc hơn vì lực hấp dẫn lớn hơn. Newton đã xuất bản phiên bản cuối cùng của lý thuyết của mình trong tác phẩm Opticks năm 1704. Danh tiếng của ông đã giúp lý thuyết hạt ánh sáng tiếp tục giữ uy tín trong thế kỷ 18. Lý thuyết hạt của ánh sáng khiến Laplace lập luận rằng một vật thể có khối lượng lớn đến mức ánh sáng không thể thoát ra khỏi nó. Nói cách khác, nó sẽ trở thành cái mà bây giờ được gọi là lỗ đen. Laplace đã rút lại đề xuất của mình sau đó, sau khi lý thuyết sóng của ánh sáng đã được thiết lập vững chắc như là mô hình cho ánh sáng (như đã được giải thích, cả lý thuyết hạt hay sóng đều không hoàn toàn đúng). Bản dịch bài luận của Newton về ánh sáng xuất hiện trong Cấu trúc quy mô lớn của không-thời gian, của Stephen Hawking và George F. R. Ellis.

Thực tế là ánh sáng có thể bị phân cực lần đầu tiên được Newton giải thích một cách định tính bằng lý thuyết hạt. Étienne-Louis Malus năm 1810 đã tạo ra một lý thuyết hạt toán học về sự phân cực. Jean-Baptiste Biot năm 1812 đã chỉ ra rằng lý thuyết này giải thích tất cả các hiện tượng phân cực ánh sáng đã biết. Lúc đó sự phân cực được coi là bằng chứng của lý thuyết hạt.

 Lý thuyết sóng ánh sáng

Để giải thích nguồn gốc của màu sắc, Robert Hooke (1635–1703) đã phát triển một "lý thuyết xung" và so sánh sự lan truyền của ánh sáng với sự lan truyền của sóng trong nước trong tác phẩm năm 1665 của ông là Micrographia ("Quan sát IX"). Năm 1672, Hooke cho rằng dao động của ánh sáng có thể vuông góc với hướng truyền. Christiaan Huygens (1629–1695) đã đưa ra lý thuyết sóng toán học của ánh sáng vào năm 1678, và xuất bản nó trong cuốn luận thuyết về ánh sáng vào năm 1690. Ông đề xuất rằng ánh sáng được phát ra theo mọi hướng dưới dạng một chuỗi sóng trong một môi trường được gọi là Luminiferous ether. Vì sóng không bị ảnh hưởng bởi lực hấp dẫn, nên người ta cho rằng chúng chậm lại khi đi vào một môi trường dày đặc hơn.

Lý thuyết sóng dự đoán rằng sóng ánh sáng có thể giao thoa với nhau giống như sóng âm thanh (như được ghi nhận vào khoảng năm 1800 bởi Thomas Young). Young đã chỉ ra bằng một thí nghiệm nhiễu xạ rằng ánh sáng hoạt động như sóng. Ông cũng đề xuất rằng các màu sắc khác nhau là do các bước sóng ánh sáng khác nhau tạo ra và giải thích khả năng nhìn màu về các thụ thể ba màu trong mắt. Một người ủng hộ lý thuyết sóng là Leonhard Euler. Ông lập luận trong Nova theoria lucis et colorum (1746) rằng nhiễu xạ có thể dễ dàng giải thích hơn bằng lý thuyết sóng. Năm 1816, André-Marie Ampère đã đưa ra ý tưởng cho Augustin-Jean Fresnel rằng sự phân cực của ánh sáng có thể được giải thích bằng lý thuyết sóng nếu ánh sáng là sóng ngang.

Sau đó, Fresnel đã độc lập nghiên cứu lý thuyết sóng ánh sáng của riêng mình, và trình bày nó cho Académie des Sciences năm 1817. Siméon Denis Poisson đã bổ sung vào công trình toán học của Fresnel để đưa ra một lập luận thuyết phục ủng hộ lý thuyết sóng, giúp lật ngược lý thuyết phân tử của Newton. Đến năm 1821, Fresnel đã có thể chỉ ra bằng các phương pháp toán học rằng sự phân cực có thể được giải thích bằng lý thuyết sóng của ánh sáng nếu và chỉ khi ánh sáng hoàn toàn là phương ngang, không có dao động dọc nào.

Điểm yếu của lý thuyết sóng là sóng ánh sáng, giống như sóng âm thanh, sẽ cần một môi trường để truyền. Sự tồn tại của chất giả thuyết aether phát sáng do Huygens đề xuất năm 1678 đã bị nghi ngờ mạnh mẽ vào cuối thế kỷ XIX bởi thí nghiệm Michelson – Morley.

Lý thuyết phân tử của Newton ngụ ý rằng ánh sáng sẽ truyền đi nhanh hơn trong môi trường dày đặc hơn, trong khi lý thuyết sóng của Huygens và những người khác ngụ ý ngược lại. Vào thời điểm đó, tốc độ ánh sáng không thể được đo đủ chính xác để quyết định lý thuyết nào là đúng. Người đầu tiên thực hiện một phép đo đủ chính xác là Léon Foucault, vào năm 1850. Kết quả của ông đã ủng hộ lý thuyết sóng, và lý thuyết hạt cổ điển cuối cùng đã bị loại bỏ, chỉ một phần xuất hiện trở lại vào thế kỷ 20.

 Lý thuyết điện từ

Năm 1845, Michael Faraday phát hiện ra rằng mặt phẳng phân cực của ánh sáng phân cực tuyến tính quay khi các tia sáng truyền dọc theo hướng từ trường với sự có mặt của chất điện môi trong suốt, một hiệu ứng ngày nay được gọi là quay Faraday. Đây là bằng chứng đầu tiên cho thấy ánh sáng có liên quan đến điện từ. Năm 1846, ông suy đoán rằng ánh sáng có thể là một dạng nhiễu loạn nào đó lan truyền dọc theo các đường sức từ. Năm 1847, Faraday đề xuất rằng ánh sáng là một dao động điện từ tần số cao, có thể lan truyền ngay cả khi không có môi trường như ête.

Công việc của Faraday đã truyền cảm hứng cho James Clerk Maxwell nghiên cứu bức xạ điện từ và ánh sáng. Maxwell phát hiện ra rằng sóng điện từ tự lan truyền sẽ truyền trong không gian với một tốc độ không đổi, tương đương với tốc độ ánh sáng đã đo được trước đó. Từ đó, Maxwell kết luận rằng ánh sáng là một dạng bức xạ điện từ: lần đầu tiên ông phát biểu kết quả này vào năm 1862 trên tạp chí On Physical Lines of Force. Năm 1873, ông xuất bản một luận thuyết về điện và từ, trong đó có một mô tả toán học đầy đủ về hoạt động của điện trường và từ trường, vẫn được gọi là phương trình Maxwell. Ngay sau đó, Heinrich Hertz đã xác nhận lý thuyết của Maxwell bằng thực nghiệm bằng cách tạo và phát hiện các sóng vô tuyến trong phòng thí nghiệm, và chứng minh rằng những sóng này hoạt động chính xác như ánh sáng nhìn thấy, thể hiện các đặc tính như phản xạ, khúc xạ, nhiễu xạ và giao thoa. Lý thuyết của Maxwell và các thí nghiệm của Hertz đã trực tiếp dẫn đến sự phát triển của vô tuyến, radar, truyền hình, hình ảnh điện từ và truyền thông không dây hiện đại.

Trong lý thuyết lượng tử, các photon được xem như các gói sóng của các sóng được mô tả trong lý thuyết cổ điển của Maxwell. Lý thuyết lượng tử cần thiết để giải thích các hiệu ứng ngay cả với ánh sáng thị giác mà lý thuyết cổ điển của Maxwell không thể giải thích được (chẳng hạn như các vạch quang phổ).

 Lý thuyết lượng tử ánh sáng

Năm 1900, Max Planck, cố gắng giải thích bức xạ vật đen, cho rằng mặc dù ánh sáng là một sóng, nhưng những sóng này chỉ có thể thu được hoặc mất năng lượng với một lượng hữu hạn liên quan đến tần số của chúng. Planck gọi những "cục" năng lượng ánh sáng này là " lượng tử " (từ một từ tiếng Latinh có nghĩa là "bao nhiêu"). Năm 1905, Albert Einstein sử dụng ý tưởng về lượng tử ánh sáng để giải thích hiệu ứng quang điện, và cho rằng những lượng tử ánh sáng này có sự tồn tại "thực". Năm 1923, Arthur Holly Compton đã chỉ ra rằng sự dịch chuyển bước sóng khi tia X cường độ thấp tán xạ từ các electron (gọi là tán xạ Compton) có thể được giải thích bằng lý thuyết hạt của tia X, nhưng không phải là lý thuyết sóng. Năm 1926, Gilbert N. Lewis đặt tên cho các hạt lượng tử ánh sáng này là photon.

Cuối cùng lý thuyết hiện đại của cơ học lượng tử đã hình dung ánh sáng (theo một nghĩa nào đó) vừa có tính chất của hạt vừa có tính chất của sóng hay còn gọi là lưỡng tính sóng-hạt, và (theo một nghĩa khác), như một hiện tượng không phải'' là hạt cũng không phải là sóng (thực chất là các hiện tượng vĩ mô, chẳng hạn như bóng chày hoặc sóng biển). Thay vào đó, vật lý hiện đại coi ánh sáng là thứ có thể được mô tả đôi khi bằng toán học thích hợp với một kiểu ẩn dụ vĩ mô (hạt), và đôi khi là một phép ẩn dụ vĩ mô khác (sóng nước), nhưng thực sự là một thứ không thể hình dung hết được. Như trong trường hợp đối với sóng vô tuyến và tia X liên quan đến tán xạ Compton, các nhà vật lý đã lưu ý rằng bức xạ điện từ có xu hướng hoạt động giống như sóng cổ điển ở tần số thấp hơn, nhưng giống hạt cổ điển hơn ở tần số cao hơn, nhưng không bao giờ mất đi hoàn toàn. phẩm chất của cái này hay cái khác. Ánh sáng nhìn thấy, chiếm tần số trung bình, có thể dễ dàng hiển thị trong các thí nghiệm để mô tả được bằng cách sử dụng mô hình sóng hoặc hạt, hoặc đôi khi cả hai.

Vào tháng 2 năm 2018, các nhà khoa học thông báo, lần đầu tiên, việc phát hiện ra một hình thức mới của ánh sáng, có thể liên quan đến polariton, đó có thể hữu ích trong việc phát triển các máy tính lượng tử.

Các hiện tượng quang học
 Phản xạ
 Khúc xạ
 Tán xạ
 Nhiễu xạ
 Giao thoa
 Thấu kính hấp dẫn
 Hiệu ứng quang điện

Tham khảo

Jean Chevalier, Alain Gheerbrant. Dictionnaire des symboles. Édition revue et augmentée. Robert Laffont, Paris 1992.

Xem thêm
 Vận tốc ánh sáng

Liên kết ngoài

Ánh sáng
Quang học
Thuật ngữ thiên văn học
Bài cơ bản dài trung bình
Phim trắng đen


title: Andrena toralis

text:
Andrena toralis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge & Ribble mô tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1972


Ủy hội Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hợp Quốc (tiếng Anh: Economic and Social Commission for Asia and the Pacific, viết tắt: UNESCAP hay ESCAP) là một tổ chức khu vực của Ban thư ký khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Liên Hợp Quốc. Ủy hội được thành lập năm 1947 lúc bấy giờ có tên là  Ủy Hội Kinh tế Á châu và Viễn Đông (tiếng Anh: UN Economic Commission for Asia and the Far East ECAFE) để khuyến khích hợp tác kinh tế giữa các quốc gia thành viên. Tên của Ủy hội đổi từ ECAFE thành ESCAP vào năm 1974. Đây là một ủy hội khu vực dưới sự chỉ đạo hành chính của trụ sở Liên Hợp Quốc.

ESCAP có 52 quốc gia thành viên và 9 thành viên phụ, ủy hội báo cáo cho Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc (ECOSOC). Ngoài các quốc gia tại châu Á và Thái Bình Dương ra, ủy hội còn có Pháp, Hà Lan, Anh quốc và Hoa Kỳ.

ESCAP đặt trụ sở tại Bangkok, Thái Lan. Thư ký điều hành ESCAP nhiệm kỳ 2007-2014 là bà Noeleen Heyzer từ Singapore. Bà Heyzer là người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo ESCAP vốn là một ủy hội lớn nhất trong 5 ủy hội khu vực của Liên Hợp Quốc cả về mặt dân số lẫn diện tích bao quát. Kể từ 2014 ghế chủ ủy là bà Shamshad Akhtar từ Pakistan.

Tiêu điểm khu vực của ESCAP là điều phối sự toàn cầu hóa thông qua các chương trình về phát triển bền vững với môi trường, thương mại và nhân quyền.

ESCAP và Việt Nam
Việt Nam gia nhập ECAFE, tiền thân của  ESCAP năm 1954 dưới chính thể Quốc gia Việt Nam. Năm 1955 Việt Nam Cộng hòa kế thừa và đến năm 1976 thì chuyển cho CHXHCN Việt Nam.

Các quốc gia thành viên

 1.
 2.
 3.
 4.
 5.
 6.
 7.
 8.
 9.
 10. Trung Quốc
 11.
 12.
 13.
 14.
 15.
 16.
 17.
 18.
 19.
 20.
 21.
 22.
 23.
 24.
 25.
 26.
 27.
 28.
 29.
 30.
 31.
 32.
 33.
 34.
 35.
 36.
 37.
 38.
 39.
 40.
 41.
 42.
 43.
 44.
 45.
 46.
 47.
 48.
 49.
 50.
 51.
 52.
 53.

Các thành viên liên kết

 , Trung Quốc
 , Trung Quốc

Địa điểm
 Trung tâm Hội nghị Liên Hợp Quốc, Bangkok, Thái Lan (trụ sở)

Xem thêm
 Hệ thống Liên Hợp Quốc
 Ủy ban Kinh tế Xã hội Tây Á Liên Hợp Quốc
 Hiệp định Mạng lưới đường sắt xuyên Á

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của Ủy ban Kinh tế Xã hội Liên Hợp Quốc

Liên Hợp Quốc
Ban Thư ký Liên Hợp Quốc
Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc


title: Endelave

text:
Endelave là 1 đảo nhỏ của Đan Mạch, nằm trong vùng nước Kattegat, phía bắc đảo Fyn, phía tây đảo Samsø. Đảo có diện tích 13,2 km² với 177 cư dân.

Về hành chính, đảo trực thuộc thị xã Horsens và Vùng Midtjylland.

Về giao thông, có tuyến tàu phà từ Snaptun (đông bán đảo Jutland) tới đảo và ngược lại (chừng 55 phút).

Tham khảo & Nguồn

 Tageo.com, "VESTSJAELLAND DENMARK Geography Population" (coordinates), 2007, webpage: Tageo-index.
 Denmark Postal codes, webpage: Postnumre-DK.
 Tele.dk Denmark detailed road map, webpage: Tele-DK-Danmark .

Liên kết ngoài
 Hình ảnh về Endelave

Đảo Đan Mạch


title: Lập Sơn

text:
Lập Sơn (chữ Hán giản thể: 立山区, âm Hán Việt: Lập Sơn khu) là một quận của địa cấp thị An Sơn, tỉnh Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Lập Sơn có diện tích 55 km², dân số 420.000 người. Mã số bưu chính của Lập An là 114031. Chính quyền nhân dân quận đóng ở số 340, đường Bắc Thắng Lợi. Về mặt hành chính, quận Lập Sơn được chia ra thành 8 nhai đạo biện sự xứ, 1 trấn. Các đơn vị này lại được chia ra thành 11 ủy ban thôn.
Nhai đạo biện sự xứ: Lập Sơn, Hữu Hảo, Song San, Thự Quang, Linh Sơn, Thâm Bắc, Thâm Nam, Sa Hà.
Trấn Sa Hà.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Liêu Ninh
An Sơn


title: (21063) 1991 JC2

text:
{{DISPLAYTITLE:(21063) 1991 JC2}}

(21063) 1991 JC2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 8 tháng 5 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nantua

text:
Nantua là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Town council website (bằng tiếng Pháp)
 Tourism office website (bằng tiếng Pháp)

Xã của Ain
Quận lỵ của Pháp


title: Cryptolabis phallostena

text:
Cryptolabis phallostena là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Cryptolabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Sắt điện

text:
Sắt điện (tiếng Anh: Ferroelectricity) là hiện tượng xảy ra ở một số chất điện môi có độ phân cực điện tự phát ngay cả không có điện trường ngoài, và do đó trở nên hưởng ứng mạnh dưới tác dụng của điện trường ngoài ,. Khái niệm về sắt điện trong các vật liệu mang các tính chất điện, tương ứng với khái niệm sắt từ trong nhóm các vật liệu có tính chất từ. Nếu như tính chất sắt từ được phát hiện, nghiên cứu và sử dụng từ rất sớm, thì tính sắt điện lại được phát hiện khá muộn trong lịch sử vào năm 1920 ở muối Rochelle bởi Valasek . Tiếp đầu ngữ sắt được sử dụng do sự tương ứng tính chất này mặc dù trong hầu hết các vật liệu sắt điện không hề có chứa sắt.

Độ phân cực tự phát

Cũng tương ứng với từ độ trong các chất sắt từ, trong các vật liệu sắt điện, có tồn tại mômen lưỡng cực điện của các nguyên tử, và độ phân cực được xác định là mật độ của mômen lưỡng cực điện trong một đơn vị thể tích :

Mômen lưỡng cực điện trong chất sắt điện có độ lớn cao, đồng thời có tương tác với nhau (tương tự như tương tác trao đổi trong các chất sắt từ) nên tạo ra sự khác biệt so với các chất điện khác:
 Độ phân cực tồn tại ngay cả khi không có điện trường ngoài, nhưng trên toàn vật, mômen lưỡng cực điện tổng cộng bị trung bình hóa bằng 0 do sự định hướng hỗn loạn của các các độ phân cực ở các hướng khác nhau;
 Ở 0 độ tuyệt đối, các mômen lưỡng cực điện song song với nhau, tạo nên độ phân cực tự phát,
 Độ phân cực của chất sắt điện không thay đổi một cách tuyến tính dưới điện trường ngoài, mà biến đổi theo một hàm phức tạp.

Đômen sắt điện và đường trễ sắt điện
Khi đặt vào điện trường ngoài, chất sắt điện sẽ hưởng ứng khác với các chất khác do sự tồn tại của độ phân cực tự phát. Sự hưởng ứng này tạo ra đường trễ sắt điện, có thể được mô tả như sau:
 Độ phân cực tăng theo giá trị của điện trường ngoài theo một hàm phi tuyến tính, phụ thuộc vào điện trường ngoài, hằng số điện môi:

với , và  là hằng số điện môi của chân không và của vật liệu. Ở các chất sắt điện, hằng số điện môi có giá trị rất lớn, và phụ thuộc vào giá trị của điện trường. Khi điện trường tăng đến giá trị đủ lớn, tất cả các mômen lưỡng cực điện trong mẫu song song, tạo nên sự bão hòa, khi đó, độ phân cực mang giá trị không đổi (độ phân cực bão hòa).
 Từ giá trị bão hòa, nếu đổi chiều điện trường theo chiều ngược, đường cong D(E) sẽ không đi theo đường cũ, mà quay bị trễ đi, và khi giá trị E = 0, còn tồn tại giá trị độ phân cực gọi là độ phân cực dư. Độ phân cực chỉ bị triệt tiêu khi đặt vào một điện trường ngược gọi là trường kháng điện. Khi điện trường theo chiều ngược đủ lớn, lại có sự bão hòa theo chiều ngược, và nếu quay ngược điện trường sẽ có đường trễ tương tự, tạo nên một đường cong kín có diện tích, gọi là chu trình điện trễ (hay đường trễ sắt điện).

Cũng tương tự như các vật liệu sắt từ, các chất sắt điện cũng có một đặc trưng riêng là sự phân chia thành các đômen sắt điện. Và ngăn cách giữa các đômen sắt điện cũng là các vách đômen. Trong mỗi đômen sắt điện, các mômen lưỡng cực sắp xếp hoàn toàn song song với nhau. Trên toàn vật, độ phân cực trong nhiều đômen có thể định hướng hỗn loạn nhau. Dưới tác dụng của điện trường ngoài, có thể xảy ra hai hiệu ứng tạo nên sự phụ thuộc phi tuyến của độ phân cực vào điện trường ngoài:
 Các đômen thuận theo chiều điện trường sẽ phát triển tạo nên sự dịch chuyển các vách đômen sắt điện;
 Sự quay của các mômen lưỡng cực điện theo chiều điện trường;
Tùy vào cấu trúc hay cách phân chia đômen sắt điện mà cách cách hưởng ứng sẽ khác nhau ở mỗi vật liệu. Khi đặt vào điện trường ngược, cũng dẫn đến những hiệu ứng tương tự, tạo nên quá trình trễ. Như vậy, sự phân chia thành các đômen sắt điện là một tính chất vi mô rất quan trọng của chất sắt điện.

Nhiệt độ Curie
Nhiệt độ Curie cũng là một đặc trưng quan trọng của chất sắt điện. Tính chất sắt điện chỉ có thể xảy ra ở dưới nhiệt độ này, khi đó năng lượng định hướng các mômen lưỡng cực thắng thế so với năng lượng nhiệt (định hướng hỗn loạn). Ở trên nhiệt độ Curie, sự định hướng bị phá hủy bởi năng lượng nhiệt và chất sẽ trở thành một chất thuận điện, tức là hưởng ứng thuận theo điện trường ngoài, nhưng tuyến tính và yếu hơn nhiều so với chất sắt điện.

Vật liệu và ứng dụng

Các loại vật liệu sắt điện
Tiếp đầu ngữ sắt trong các chất sắt điện là để chỉ tính chất hưởng ứng mạnh dưới điện trường ngoài (tương ứng với sắt trong các chất sắt từ), nhưng kỳ thực hầu hết các vật liệu sắt điện đều không chứa sắt. Phần lớn các vật liệu sắt điện là các vật liệu gốm, mà điển hình là các nhóm:
 Perovskite: Là các vật liệu gốm dựa trên cấu trúc perovskite (BaTiO3), một vật liệu sắt điện điển hình mang cấu trúc này là Pb(ZrxTi1-x)O3 được gọi là PZT.
 Nhóm hợp chất KxWO3 (Tungsten Bronze type Compounds) với K là một kim loại hóa trị 2.
 Nhóm hợp chất gốm có cấu trúc lớp nền Bismuth (Bismuth Oxide Layer Structured Ferroelectrics) là nhóm vật liệu gốm có chứa cấu trúc thành các lớp của (Bi2O2)2+.
 Nhóm hợp chất Lithium Niobate và Tantalate (LiNbO3, LiTaO3)
 Các hợp chất hữu cơ...

Ứng dụng của vật liệu sắt điện
Ứng dụng phổ biến nhất của các chất sắt điện là làm phần tử cách điện trong các tụ điện, hay các bộ nhớ sắt điện, các ống dẫn sóng, các phần tử áp điện... Gần đây, hướng nghiên cứu đang phát triển mạnh với nền tảng là các chất sắt điện là phát triển các vật liệu multiferroics tức là có nhiều tính chất sắt trong cùng một vật liệu có khả năng đem lại nhiều ứng dụng to lớn .

Tham khảo

Xem thêm
 Sắt từ
 Nhiệt độ Curie
 Áp điện

Liên kết ngoài
 Ferroelectric Ceramics: Processing, Properties & Applications
 A useful starter on ferroelectrics
 A ferroelectrics research group at Stony Brook University

Vật lý chất rắn
Khoa học vật liệu
Từ học
Vật lý vật chất ngưng tụ
Hiện tượng điện
Điện trường và từ trường trong vật chất


title: 12658 Peiraios

text:
12658 Peiraios (1973 SL) là một Trojan của Sao Mộc.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12658 Peiraios

Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Arthrotus pumilus

text:
Arthrotus pumilus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Arthrotus


title: Saint-Pierre-du-Bû

text:
Saint-Pierre-du-Bû là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Pierre-du-Bû sur le site de l'Institut géographique national

Saint-Pierre-du-Bu


title: Đèo Ngoạn Mục

text:
Đèo Ngoạn Mục hay đèo Sông Pha là một ngọn đèo nằm trên Quốc lộ 27 giữa ranh giới huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận và huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Đèo Ngoạn Mục là một trong các đèo núi đẹp nhất Việt Nam, men theo những sườn núi dựng nối thung lũng Ninh Sơn với cao nguyên Lang Biang. Đây là tuyến giao thông huyết mạch, cửa ngõ giữa các tỉnh Tây Nguyên và Duyên hải Miền Trung.

Lịch sử
Sau khi Yersin phát hiện ra Đà Lạt năm 1893, năm 1897 trong kế hoạch xây dựng thành phố này viên toàn quyền Doumer đã phái một nhóm nghiên cứu thực địa nhằm lập bản đồ mở tuyến đường từ Phan Rang lên Đà Lạt. Dưới sự chỉ huy của đại uý Thouars, nhóm người này đã vẽ được lộ trình dài 122 km từ Phan Rang băng qua xóm Gòn (tên gọi của thung lũng Ninh Sơn lúc bấy giờ) để lên Dran (Đơn Dương), thung lũng Đa Nhim, Klong, Prenn rồi đến Đà Lạt. Lộ trình ấy làm phác thảo một hướng đường bộ qua đèo Bellevue, tức Ngoạn Mục ngày nay và một hướng đường sắt răng cưa được xây dựng đến năm 1917. Ngoạn Mục được coi là con đường được hình thành trong vất vả, giữa lam sơn chướng khí và sự rình rập của thú dữ cùng những toán lục lâm thảo khấu.

Gần một thế kỷ trôi qua, con đường đèo được mở rộng hơn qua 2 lần sửa chữa lớn của Pháp và Nhật về sau này và quá trình tu sửa liên tục của nhà nước Việt Nam trong thời gian gần đây. Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đèo Ngoạn Mục được công nhận theo Quyết định số 194/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, ký ngày 09 tháng 8 năm 1986.

Đặc điểm
Đèo Ngoạn Mục dài khoảng 18 km, có độ dốc trung bình trên 9 độ, là đèo có độ dốc lớn nhất ở các tỉnh phía Nam. Nằm trên quốc lộ từ thành phố Phan Rang - Tháp Chàm đi Đà Lạt, đèo có độ cao trong khoảng 200m ở điểm thấp nhất và lên tới 980 m ở đỉnh đèo. Trên đèo Ngoạn Mục có 4 đoạn cua khuỷu tay rất gấp, con đường uốn lượn mềm mại qua những đồi núi, sườn đồi lớn nhỏ khác nhau tạo hình vòng sóng, tạo nên những tầng đường mà nếu có dịp dừng chân trên đỉnh nhìn xuống, dễ thấy vẻ quyến rũ lãng mạn lẫn hùng vĩ của nó. Từ trên đèo nhìn xuống thấy bờ vực dốc đứng, sâu thẳm, lấp ló qua những rặng thông là con đường ngoằn ngoèo khúc khuỷu với những chiếc ô tô ví như món đồ chơi chậm chạp đang bò lên hay xuống. Xa hơn là đồng bằng Phan Rang với dòng sông Cái uốn lượn. Hai dải núi cao ôm bọc lấy thung lũng Phan Rang chạy ra tận biển. Những ngày đẹp trời, từ trên đèo có thể thấy đường bờ cát trắng và nhấp nhô những con sóng lăn tăn.

Bên đèo Ngoạn Mục là những suối thác cắt ngang vách núi, những dãy núi đồi với hệ thực vật khá phong phú đa dạng, đặc trưng. Hệ thực vật rừng nguyên sinh đèo Ngoạn Mục bao gồm các loài cây ôn đới như thông lá dẹt, thông lá tròn xuất hiện ngày một nhiều theo hướng dốc núi cao dần. Rừng khộp tái sinh với những ưu thế là khá nhiều cây dầu rái, dầu trà ben, tiếp đến là rừng thường với các loài cây xanh vùng nhiệt đới núi thấp. Ở phía đông có các loài dẻ, re, chạy dần sang phía tây là những đồi thông, loài thực vật đặc trưng của vùng khí hậu ôn đới. Tuy vậy, rừng ở đây đã bị tác động nặng nề do hậu quả mà các hoạt động của con người mang lại như việc đặt ống dẫn nước cho thủy điện Đa Nhim, du lịch, khai thác lâm sản, giao thông v.v.

Khí hậu
Nằm trong khu vực chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng ven biển nam Trung Bộ và cao nguyên Đà Lạt, Đèo Ngoạn Mục mang trong mình nhiều trạng thái cảnh quan và khí hậu khác nhau. Nếu đi từ dưới lên, sẽ dễ dàng nhận ra sự giảm dần nhiệt độ qua những thay đổi về hệ sinh thái. Sự xuất hiện dần của thông, hoa dã quỳ hai bên đường tạo nên một ấn tượng về một tiểu vùng khí hậu lạnh hơn và một vùng phong thổ khác. Phân định tại Eo Gió với một khúc cua ngoặt khuỷu tay, khí hậu đột ngột thay đổi từ cái nắng gắt gỏng của Ninh Sơn chuyển sang những đợt gió cao nguyên lạnh buốt.

Du lịch
Đèo Ngoạn Mục hấp dẫn du khách với cảnh sắc thay đổi liên tục theo thời gian và không gian. Lên Ngoạn Mục vào buổi sáng bằng xe gắn máy, du khách dễ bị choáng ngợp bởi những cụm mây mịt mù. Lên Ngoạn Mục những chiều đông, có thể đứng ở vực cao ngắm ra khoảng rừng những vách đồi trước mặt, thấy những mảng rừng đổi màu lá xanh, lá đỏ. Lên đèo Ngoạn Mục vào những đêm trăng sáng, dễ nhận ra một không gian ảo huyền giữa bao la núi rừng.

Với địa thế khá hiểm trở, Đèo Ngoạn Mục trở thành đoạn đường thú vị cho một tour bằng xe đạp, xe gắn máy trên đường từ phố núi Đà Lạt xuôi về duyên hải Phan Rang.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giao thông Ninh Thuận
Giao thông Lâm Đồng


title: Caloptilia crinotibialis

text:
Caloptilia crinotibialis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Honshū, Kyūshū).

Sải cánh dài 16.2-16.8 mm.

Ấu trùng ăn Persea japonica. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Xạ khuẩn

text:
Xạ khuẩn (danh pháp khoa học: Actinobacteria; tiếng Anh: Actinomycetes) là một nhóm vi khuẩn nhân sơ

(Eubacteria) phân bố rất rộng rãi trong tự nhiên. Trước kia được xếp vào Tản thực vật (tức nấm), nhưng ngày nay chúng được xếp vào vi khuẩn (Schizomycetes)

Xạ khuẩn có nhiều nét khác với nấm nhưng giống vi khuẩn:

Có giai đoạn đơn bào và có giai đoạn đa bào
Kích thước rất nhỏ
Nhân giống với vi khuẩn, không có màng nhân và tiểu hạch
Vách tế bào không chứa celluloz hoặc kitin, giống với vi khuẩn
Phân chia tế bào giống với vi khuẩn (kiểu Amitoz)
Xạ khuẩn không có giới tính (không có tế bào đực cái)
Hoại sinh và ký sinh

Xạ khuẩn sống trong đất, tham dự vào quá trình chuyển hóa tự nhiên của nhiều hợp chất trong đất.

Phân loài
Ngành Xạ khuẩn Actinobacteria
Lớp Xạ khuẩn Actinobacteria
 Phân lớp Acidimicrobidae
 Bộ Acidimicrobiales
 Phân lớp Actinobacteridae
 Bộ Actinomycetales
 Bộ Bifidobacteriales
 Phân lớp Coriobacteridae
 Bộ Coriobacteriales
 Phân lớp Rubrobacteridae
 Bộ Rubrobacterales
 Phân lớp Sphaerobacteridae
 Bộ Sphaerobacterales

Ứng dụng
Đặc tính của xạ khuẩn là khả năng tiết kháng sinh (antibiotic), dùng làm thuốc điều trị bệnh cho người, gia súc và cây trồng. Xạ khuẩn còn có khả năng sinh ra các vitamin thuộc nhóm B, một số amino acid và các acid hữu cơ. Xạ khuẩn còn có khả năng tiết ra các enzym (proteas, amylaz...) và trong tương lai có thể dùng xạ khuẩn để chế biến thực phẩm thay cho nấm và vi khuẩn vì nấm có thể sinh ra aflatonxin độc cho người và gia súc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vi khuẩn Gram dương


title: Valgioie

text:
Valgioie là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 30 km về phía tây của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 811 người và diện tích là 9,1 km².

Valgioie giáp các đô thị: Sant'Ambrogio di Torino, Chiusa di San Michele, Avigliana, Coazze, và Giaveno.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Lagny-sur-Marne

text:
Lagny-sur-Marne là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Seine-et-Marne, quận Torcy, tổng Lagny-sur-Marne. Tọa độ địa lý của xã là 48° 52' vĩ độ bắc, 02° 42' kinh độ đông. Lagny-sur-Marne nằm trên độ cao trung bình là 44 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 37 mét và điểm cao nhất là 112 mét. Xã có diện tích 5,72 km², dân số vào thời điểm 1999 là 19.368 người; mật độ dân số là 3386 người/km².

Các thành phố kết nghĩa
 , Alnwick, Anh
  Haslach, Đức
  Sainte-Agathe-des-Monts, Canada
  Mira, Bồ Đào Nha

Nhân vật nổi tiếng
 Léo Gausson, họa sĩ, sinh ngày 14 tháng 2 năm 1860 tại Lagny.
 Francis Llacer, vận động viên bóng đá.
 Tanguy Rambaud, CEO tại công ty Sutunam

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Notre-Dame-des-Ardents
 Nhà thờ Saint-Fursy
 Musée Gatien-Bonnet

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Latignaciens or Laniaques.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official site
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Lagny-sur-Marne
Map of Lagny-sur-Marne on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Anchastus bilineatus

text:
Anchastus bilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: 273 Atropos

text:
Atropos  (định danh hành tinh vi hình: 273 Atropos) là một tiểu hành tinh điển hình ở vành đai chính. Ngày 8 tháng 3 năm 1888, nhà thiên văn học người Áo Johann Palisa phát hiện tiểu hành tinh Atropos khi ông thực hiện quan sát ở Viên và đặt tên nó theo tên Atropos, một nữ thần trong thần thoại Hy Lạp.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Solar System Dynamics
 Lightcurve plot of 273 Atropos, Palmer Divide Observatory, B. D. Warner (2007)
 Asteroid Lightcurve Database (LCDB), query form (info )
 Dictionary of Minor Planet Names, Google books
 Asteroids and comets rotation curves, CdR – Observatoire de Genève, Raoul Behrend
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000) – Minor Planet Center

Atropos
18880308
Atropos
Tiểu hành tinh kiểu SCTU (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Gonomyia octospinosa

text:
Gonomyia octospinosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Anthophila (bướm đêm)

text:
Anthophila là một chi bướm đêm thuộc họ Choreutidae.

Các loài
Anthophila abhasica Danilevsky, 1969
Anthophila alpinella (Busck, 1904)
Anthophila armata Danilevsky, 1969
Anthophila bidzilyai Budashkin, 1997
Anthophila brachymorpha (Meyrick, 1915)
Anthophila colchica Danilevsky, 1969
Anthophila decolorana Danilevsky, 1969
Anthophila dischides Diakonoff, 1978
Anthophila fabriciana (Linnaus, 1767)
Anthophila filipjevi Danilevsky, 1969
Anthophila massaicae Agassiz, 2008
Anthophila oreina Diakonoff, 1979
Anthophila threnodes (Walsingham, 1910)

Tham khảo

Liên kết ngoài
choreutidae.lifedesks.org

Choreutidae


title: Oxylepus cuneipennis

text:
Oxylepus cuneipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Oxylepus


title: Viano

text:
Viano là một đô thị ở tỉnh Reggio Emilia, vùng Emilia-Romagna miền trung nước Ý. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 275 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Reggio Emilia


title: 10749 Musäus

text:
10749 Musäus là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1362.0438042 ngày (3.73 năm).

Nó được phát hiện ngày 6 tháng 4 năm 1989.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: 2685 Masursky

text:
2685 Masursky là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Edward (Ted) Bowell in 1981. Nó được đặt theo tên Harold Masursky (1923–1990), một nhà địa chất học hành tinh Hoa Kỳ.

Tham khảo

 G. A. Krasinsky et al. Hidden Mass in the Asteroid Belt, Icarus, Vol. 158, p. 98 (2002).

Tiểu hành tinh kiểu S
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Cryptocephalus cyanipes

text:
Cryptocephalus cyanipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Suffrian miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Cronia avenacea

text:
Cronia avenacea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cronia


title: Afranthidium karooense

text:
Afranthidium karooense là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Brauns mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Afranthidium
Động vật được mô tả năm 1905


title: Oberwallmenach

text:
Oberwallmenach là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Conchyloctenia

text:
Conchyloctenia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1902.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Conchyloctenia aspidiformis Borowiec, 1994
 Conchyloctenia capensis Swietojanska & Borowiec, 2002
 Conchyloctenia hybrida (Boheman, 1854)

Chú thích

Tham khảo

Aspidimorphini


title: Mura, Brescia

text:
Mura (Müra trong tiếng Brescia) là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 12 km², dân số năm 2001 là 780 người.

Biến động dân số

Đô thị này giáp với các đô thị sau: Casto, Pertica Alta, Vestone

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Trường Đại học Vinh

text:
Trường Đại học Vinh () là một đại học đa ngành, đa lĩnh vực, cấp vùng Bắc Trung Bộ, trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo , là một trường đại học lớn có vị thế trụ cột trong hệ thống giáo dục bậc cao của Việt Nam. Hiện nay, Trường Đại học Vinh được xếp vào danh sách trường đại học trọng điểm quốc gia Việt Nam, đang được đầu tư phát triển thành Đại học, gồm nhiều Trường Đại học thành viên. Trường Đại học Vinh được Bộ GD&ĐT chọn là 1 trong 8 cơ sở giáo dục đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục của cả nước; tham gia Chương trình phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP)... khẳng định vị thế của Trường trong công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên cho khu vực Bắc Trung Bộ và cả nước . Đại học Vinh còn là một Trung tâm nghiên cứu khoa học và tư vấn chính sách công cho tỉnh Nghệ An và các tỉnh Bắc miền Trung Việt Nam. Vị Hiệu trưởng đầu tiên của trường là Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư Nguyễn Thúc Hào.

Sứ mệnh, Tầm nhìn, Mục tiêu

Sứ mệnh
Trường Đại học Vinh là cơ sở giáo dục đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, dẫn dắt sự phát triển giáo dục và đào tạo của khu vực Bắc Trung Bộ; là trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy sự phát triển của quốc gia và quốc tế. (Quyết nghị của Hội đồng Khoa học và Đào tạo Nhà trường ngày 01/12/2021)

Tầm nhìn
 Trường Đại học Vinh trở thành đại học thông minh, xếp hạng tốp 500 đại học hàng đầu châu Á vào năm 2030, xếp hạng tốp 1.000 đại học hàng đầu thế giới vào năm 2045. (Quyết nghị của Hội đồng Khoa học và Đào tạo Nhà trường ngày 01/12/2021);

Mục tiêu tổng quát
- Tạo dựng môi trường học thuật tốt để hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực cá nhân, hướng tới sự thành công.

- Tạo dựng môi trường học thuật tốt để hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực cá nhân, hướng tới sự thành công, vươn tầm ra khu vực và quốc tế, được xếp hạng trong top 500 trường đại học hàng đầu châu Á.

Giá trị cốt lõi
 Trung thực (Honesty)
 Trách nhiệm (Accountability)
 Say mê (Passion)
 Sáng tạo (Creativity)
 Hợp tác (Collaboration)

Triết lý giáo dục
Khoa học - Hợp tác - Sáng tạo

Hội nhập và Quan hệ Quốc tế
 Năm học 2017-2018, Trường Đại học Vinh đã được công nhận chính thức là thành viên của Hiệp hội CDIO quốc tế, thành viên liên kết của Mạng lưới Đảm bảo chất lượng các trường đại học ASEAN (AUN-QA).
 Năm học 2020-2021, Trường Đại học Vinh đạt chứng nhận Kiểm định chất lượng theo Bộ tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng chung của Mạng lưới Đảm bảo chất lượng của hệ thống các trường đại học ASEAN (ASEAN University Network - Quality Assurance, AUN-QA) đối với 2 chương trình đào tạo Công nghệ thông tin và Sư phạm Toán học.

Đào tạo
Bậc Đại học

 Các ngành đào tạo cấp bằng cử nhân sư phạm: giáo viên Trung học phổ thông có trình độ đại học (Toán, Lí, Hoá, Tin học, Sinh, Sử, Văn, Chính trị, Anh văn, Pháp văn, Địa lí, Thể dục, Giáo viên kiêm nhiệm GDQP); Giáo viên Trung học cơ sở có trình độ đại học và cao đẳng (Văn - Sử, Toán - Lí, Thể dục, Sinh Hoá, Anh văn); Giáo viên Tiểu học; giáo viên Mầm non; giáo viên dạy 2 môn (Thể dục – Quân sự) có trình độ đại học,...
 Các ngành cấp bằng cử nhân khoa học: Khoa học dữ liệu và thống kê; Toán học; Tin học; Vật lý; Hoá học; Sinh học; Ngôn ngữ; Văn học; Lịch sử; Ngôn ngữ và văn hóa Anh; Quốc tế học; Chính trị học; Quản lý nhà nước; Báo chí; Công tác xã hội; Du lịch; Tâm lý học giáo dục; Quản trị kinh doanh; Kế toán, Tài chính-Ngân hàng; Kinh tế Nông nghiệp; Kinh tế xây dựng; Quản lý đất đai; Quản lý Tài nguyên và Môi trường; Điều dưỡng,...
 Các ngành cấp bằng kĩ sư:  Khoa học máy tính; Kỹ thuật phần mềm; Công nghệ Thông tin; Điện tử viễn thông; Điện tử và Tin học; Điều khiển và tự động hóa; Điện-Điện tử; Nông học; Chăn nuôi; Khuyến nông; Khoa học cây trồng; Nuôi trồng Thủy sản; Xây dựng dân dụng và công nghiệp; Xây dựng công trình thủy; Xây dựng Cầu đường; Công nghệ ô tô; Công nghệ kỹ thuật nhiệt-lạnh; Công nghệ hóa học; Công nghệ sinh học; Công nghệ thực phẩm; công nghệ môi trường;...
 Các ngành cấp bằng kiến trúc sư: kiến trúc, quy hoạch,...
 Các ngành cấp bằng bác sĩ: Thú y, ...
 Liên kết đào tạo với các trường đại học đào tạo và cấp bằng kĩ sư, cử nhân: Hoá dầu; Ngôn ngữ; Báo chí; Toán - Tin ứng dụng; Văn thư - Lưu trữ; Du lịch; Quản lí Văn hoá - Giáo dục;…
 Liên kết với các Trường đại học ở nước ngoài (Trung Quốc, Thái Lan,…) đào tạo đại học với hình thức du học bán phần.

Bậc Thạc sĩ
 Tự đào tạo: Toán giải tích, Đại số và Lí thuyết số, Hình học và Tôpô, Lí luận và PPDH môn Toán, Lí thuyết xác suất và Thống kê toán học, Quang học, Lí luận và PPDH môn Vật lí, Hóa hữu cơ, Hóa phân tích, Lí luận và PPDH môn Hóa học, Hóa vô cơ, Động vật học, Sinh học thực nghiệm, Lí luận và PPDH môn Sinh học, Thực vật học, Lịch sử Thế giới, Lịch sử Việt Nam, Lí luận và PPDH môn, Ngôn ngữ học Lịch sử, Lí luận văn học, Văn học Việt Nam, Lí luận và PPDH môn Ngữ văn, Quản lý giáo dục,. Giáo dục học (bậc tiểu học), Lí luận và PPDH môn Chính trị, Địa lí học, Nuôi trồng thủy sản, Trồng trọt, Lí luận và PPDH môn tiếng Anh, Chính trị học, Kinh tế chính trị, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật xây dựng, Giáo dục thể chất...
 Liên kết đào tạo: Kinh tế, Triết học, Xây dựng cầu đường bộ, Điện tử Viễn thông, …

Bậc Tiến sĩ
 Quản lí Kinh tế, Chính trị học, Toán giải tích, Đại số và lí thuyết số, Hình học và tôpô, Lí luận và Phương pháp dạy học Toán, Xác suất thống kê Toán, Quang học, Lí luận và Phương pháp dạy học Vật lí, Hoá hữu cơ, Thực vật, Lí luận ngôn ngữ, Lịch sử Việt Nam, Lịch sử thế giới, Quản lí giáo dục, Văn học Việt Nam

Tiềm lực

Đội ngũ cán bộ, nhà khoa học, giảng viên, nhân viên
 Hiện nay Trường có 1.046 cán bộ, viên chức (trong đó có 731 cán bộ giảng dạy), 56 giảng viên cao cấp, 4 giáo sư, 59 phó giáo sư, 256 tiến sĩ, 504 thạc sĩ. Chất lượng đội ngũ cán bộ hiện nay của Nhà trường đáp ứng và vượt mức bình quân chung của cả nước.:

Cơ sở vật chất kỹ thuật
 Trường Đại học Vinh có Cơ sở chính tại số 182, đường Lê Duẩn, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Trong những năm qua, với sự quan tâm đầu tư của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và sự giúp đỡ của tỉnh Nghệ An, tỉnh Hà Tĩnh, Nhà trường đã có hệ thống cơ sở vật chất hiện đại, cơ bản đáp ứng được yêu cầu của Nhà trường trong thời kỳ hội nhập. Quy hoạch đất để xây dựng Trường đã được phê duyệt là 130 ha, trong đó diện tích đã được xây dựng và đưa vào sử dụng là 44,12 ha.
 Hiện nay, Trường có 5 cơ sở:
 Cơ sở 1 tại số 182 đường Lê Duẩn, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An; diện tích gần 14 ha. Đây là nơi tập trung hệ thống quản lý nhà trường, văn phòng làm việc của các đơn vị trong trường, hệ thống phòng học, các phòng thí nghiệm - thực hành, thư viện, ký túc xá, trạm y tế, sân vận động, nhà tập đa năng...
 Cơ sở 2: Hiện tại là nơi đào tạo của Viện Nông nghiệp và Tài nguyên, Khoa Giáo dục Thể chất, Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh Trường Đại học Vinh, Làng sinh viên tại xã Nghi Ân, thành phố Vinh và xã Nghi Phong, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An với diện tích đã đưa vào sử dụng là 19,2 ha.
 Cơ sở 3: Trung tâm Thực hành nuôi trồng Thủy sản mặn - lợ tại xã Đan Trường, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh; diện tích 9,3 ha.
 Cơ sở 4: Trung tâm Thực hành nuôi trồng Thủy sản nước ngọt tại thị trấn Hưng Nguyên, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An; diện tích 1,4 ha.
 Cơ sở 5: Khu Ký túc xá sinh viên tại phường Hưng Bình, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An; diện tích 0,6 ha.
 Trường Đại học Vinh được đánh giá là cơ sở giáo dục đại học có cơ sở vật chất vào tốp đầu của cả nước. Trường có: 10 hội trường, phòng học lớn trên 200 chỗ; 36 phòng học từ 100 đến 200 chỗ; 85 phòng học từ 50 đến 100 chỗ; 155 phòng học dưới 50 chỗ; 16 phòng học đa phương tiện; 78 phòng làm việc của các đơn vị chức năng; 14 phòng làm việc của GS, PGS, giảng viên cơ hữu; 2 thư viện, trung tâm học liệu; 3 trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, thực nghiệm, cơ sở thực hành, thực tập, luyện tập. Hệ thống phòng học được trang bị đầy đủ tiện nghi cho giảng dạy và học tập.

Tổ chức
Đại học Vinh hiện có 03 Trường đào tạo, 04 Viện trực thuộc, 03 Khoa đào tạo, 12 Phòng ban, 11 Trung tâm, 2 văn phòng đại diện với 62 ngành đào tạo đại học; 37 chuyên ngành đào tạo thạc sĩ và 17 chuyên ngành đào tạo tiến sĩ với trên 40.000 sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh.

Lãnh đạo
 Đảng ủy
 Bí thư: TS Nguyễn Ngọc Hiền
 Hội đồng Trường
 Chủ tịch: TS. Nguyễn Ngọc Hiền
 Phó Chủ tịch: PGS.TS. Nguyễn Hoa Du
 Ban Giám hiệu
 Hiệu trưởng: Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Bằng
 Phó Hiệu trưởng: 1. PGS, TS Trần Bá Tiến; 2. PGS, TS Nguyễn Thị Thu Cúc

Trường đào tạo
Trường đào tạo là các cơ sở giáo dục có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng phụ trách nhiệm vụ đào tạo các ngành đào tạo; bồi dưỡng, phát triển các ngành học bao gồm:
 Trường Sư phạm (sẽ nâng cấp thành Trường Đại học Sư phạm - Đại học Vinh) (7/2021 - nay) gồm 12 khoa: Sư phạm Toán học, Sư phạm Vật lý, Sư phạm Hoá học, Sư phạm Sinh học, Sư phạm Ngữ văn, Sư phạm Lịch sử, Sư phạm Địa lý, Sư phạm Giáo dục Chính trị, Tâm lý - Giáo dục, Sư phạm Tin học, Giáo dục Tiểu học, Giáo dục Mầm non và Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm trên cơ sở sáp nhập Viện Sư phạm Tự nhiên, Viện Sư phạm Xã hội, Khoa Giáo dục và Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm.
 Hiệu trưởng: PGS.TS. Lưu Tiến Hưng
 Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn (sẽ nâng cấp thành Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Vinh) (7/2021 - nay) gồm 4 khoa: Luật học, Luật kinh tế, Chính trị - Báo chí, Du lịch - Công tác xã hội trên cơ sở sáp nhập Viện Khoa học Xã hội - Nhân văn và Khoa Luật .
 Hiệu trưởng: TS. Đinh Ngọc Thắng
 Trường Kinh tế (Sẽ nâng cấp thành Trường Đại học Kinh tế - Đại học Vinh) (7/2021 - nay) trên cơ sở nâng cấp từ Khoa Kinh tế gồm 4 khoa: Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh, Kế toán .
 Hiệu trưởng: PGS. TS. Thái Thị Kim Oanh

Viện trực thuộc
Viện đào tạo

Viện đào tạo là các cơ sở giáo dục có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, bao gồm:
 Viện Công nghệ Hóa, Sinh và Môi trường (sẽ nâng cấp thành Trường Đại học Khoa học và Công nghệ - Đại học Vinh) (4/2017 - nay) (trên cơ sở sáp nhập các ngành cử nhân khoa học, kỹ sư (trừ sư phạm) thuộc các Khoa Sư phạm Hoá học, Sư phạm Sinh học cũ) . Đào tạo kỹ sư: công nghệ hóa học, công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, công nghệ môi trường; và cử nhân điều dưỡng.
 Viện Kỹ thuật và Công nghệ (sẽ nâng cấp thành Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông hoặc Trường Đại học Công nghệ- Đại học Vinh) (4/2017 - nay) (Trên cơ sở sáp nhập các ngành cử nhân khoa học, kỹ sư (trừ sư phạm) thuộc các khoa Sư phạm Vật lý - Công nghệ, Sư phạm Tin học, Khoa Điện tử - Viễn thông cũ) . Đào tạo kỹ sư, cử nhân, thạc sĩ: Khoa học máy tính; Công nghệ thông tin; Điện tử truyền thông; Điện-Điện tử; Điều khiển và Tự động hóa; Ô-tô; Kỹ thuật nhiệt-lạnh, ...
 Viện Nông nghiệp và Tài nguyên (sẽ nâng cấp thành Trường Đại học Nông nghiệp và Tài nguyên - Đại học Vinh) (7/2018 - nay) (Trên cơ sở sáp nhập Khoa Nông lâm ngư và 2 ngành Quản lý đất đai, Quản lý Tài nguyên môi trường của khoa Địa lý - Quản lý tài nguyên cũ) . Đào tạo kỹ sư: khoa học cây trồng; chăn nuôi; nuôi trồng thủy sản; thú y; quản lý tài nguyên và môi trường; Quản lý đất đai, Quản lý phát triển Đô thị & Bất động sản; ...
 Viện Nghiên cứu và Đào tạo trực tuyến (9/2021-nay). Trong bối cảnh thế giới đang đứng trước cơ hội cũng như thách thức to lớn của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và làn sóng Chuyển đổi số (Digital transformation) mạnh mẽ. Đặc biệt, kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát, tất cả doanh nghiệp và tổ chức trên khắp toàn cầu đều nhận ra chuyển đổi số chính là chiếc “chìa khóa vàng” giúp tồn tại, thích ứng, thậm chí bứt tốc và tăng trưởng vượt bậc; trường Đại học Vinh đã nhận ra nhu cầu to lớn và vô cùng cấp bách về chuyển đổi số và kịp thời nắm bắt xu hướng này. Vì thế, vào tháng 9 năm 2021, Trường Đại học Vinh đã quyết định thành lập Viện Nghiên cứu và Đào tạo trực tuyến.
 Viện có 04 đơn vị trực thuộc gồm:
 Khoa Đào tạo trực tuyến
 Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ giáo dục số
 Trung tâm Công nghệ thông tin
 Trung tâm Quản lý và Phát triển học liệu số.
Viện có 01 Studio được trang bị hiện đại, tiện nghi phục vụ cho việc sản xuất học liệu, bài giảng e-Learning và các sản phẩm số khác.

Khoa đào tạo
 Khoa Sư phạm Ngoại ngữ (sẽ mở rộng và nâng cấp thành Trường Ngoại ngữ và Nghiên cứu Quốc tế, Đại học Vinh)(1994 - nay) .
 Khoa Xây dựng (sẽ mở rộng và nâng cấp thành Trường Xây dựng, Kiến trúc và Quy hoạch, Đại học Vinh)(2002 - nay) . Đào tạo kiến trúc sư về kiến trúc, quy hoạch và kỹ sư các chuyên ngành: Xây dựng dân dụng và công nghiệp; Xây dựng công trình thủy; Xây dựng Cầu đường; ...
 Khoa Giáo dục thể chất

Trường phổ thông
 Trường Trung học Phổ thông Chuyên Đại học Vinh (2011 - nay) trên cơ sở nâng cấp từ Khối Phổ thông chuyên Toán -Tin (1966-2011);
 Trường Phổ thông Thực hành Sư phạm (2015 & 9/2022 - nay). Trong giai đoạn 6/2015 - 8/2022 trường Phổ thông Thực hành Sư phạm sáp nhập cùng trường Mầm non Thực hành thành trường Thực hành Sư phạm. Từ khai giảng năm học 2022-2023 (5/9/2022) trường Thực hành Sư phạm chia tách thành 2 đơn vị độc lập: Trường Phổ thông Thực hành Sư phạm và Trường Mầm non Thực hành. (Sẽ tiếp tục phân tách thành Trường Tiểu học THSP, Trung học cơ sở THSP và Trung học phổ thông THSP).
 Trường Mầm non Thực hành (2009 - 6/2015 & 9/2022 - nay). Trong giai đoạn 6/2015 - 8/2022 trường Phổ thông Thực hành Sư phạm sáp nhập cùng trường Mầm non Thực hành thành trường Thực hành Sư phạm. Từ khai giảng năm học 2022-2023 (5/9/2022) trường Thực hành Sư phạm chia tách thành 2 đơn vị độc lập: Trường Phổ thông Thực hành Sư phạm và Trường Mầm non Thực hành.

Các trung tâm
 Trung tâm Giáo dục Quốc phòng - An ninh (2003 - nay)
 Trung tâm Giáo dục thường xuyên
 Trung tâm Đảm bảo chất lượng
 Trung tâm Dịch vụ - Hỗ trợ sinh viên và Quan hệ doanh nghiệp
 Trung tâm Nội trú
 Trung tâm Thông tin - Thư viện Nguyễn Thúc Hào
 Trung tâm Thực hành - Thí nghiệm
 Trung tâm Nghiên cứu - Khởi nghiệp sáng tạo
 Trung tâm Kiểm định Chất lượng giáo dục
 Trạm y tế

Các phòng, ban chức năng
 Phòng Đào tạo sau đại học
 Văn phòng Đảng - Đoàn thể
 Ban Quản lý cơ sở 2
 Phòng Công tác chính trị và học sinh, sinh viên
 Phòng Đào tạo
 Phòng Hành chính tổng hợp
 Phòng Kế hoạch - Tài chính
 Phòng Khoa học - Hợp tác quốc tế
 Phòng Quản trị - Đầu tư
 Phòng Thanh tra - Pháp chế
 Phòng Tổ chức cán bộ
 Nhà xuất bản Đại học Vinh

Văn phòng đại diện
 Văn phòng đại diện tại Tp. Hồ Chí Minh
 Văn phòng đại diện tại Thanh Hoá

Các hội đồng, ban tư vấn
 Hội đồng Khoa học - Đào tạo
 Hội đồng Thi đua khen thưởng
 Hội đồng Chức danh Giáo sư cơ sở
 Ban Chế độ chính sách
 Nhóm tư vấn chương trình CDIO

Các tổ chức đoàn thể
 Công đoàn;
 Đoàn Thanh niên;
 Hội Sinh viên;
 Hội Cựu chiến binh.

Lịch sử
 Ngày 16 tháng 7 năm 1959, Bộ trưởng Bộ Giáo dục ký Nghị định số 375/NĐ thành lập Phân hiệu Đại học Sư phạm Vinh. Cơ sở đầu tiên của Nhà trường được đóng tại khu vực Nhà dòng (do Giáo hội Công giáo quản lý nhưng sau đó bị nhà nước trưng thu) thuộc thị xã Vinh lúc bấy giờ. Phân hiệu Đại học Sư phạm Vinh đổi tên thành Trường Đại học Sư phạm Vinh theo Quyết định số 637/QĐ ngày 28 tháng 8 năm 1962 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Ngày 25 tháng 4 năm 2001, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 62/2001/QĐ-TTg đổi tên Trường Đại học Sư phạm Vinh thành Trường Đại học Vinh. Vị Hiệu trưởng đầu tiên của nhà trường là Giáo sư Nguyễn Thúc Hào. Đây cũng là người đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành và phát triển của Đại học Vinh về sau này.
 Trường Đại học Vinh là đơn vị hành chính sự nghiệp, trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, có tư cách pháp nhân, có tài khoản, có con dấu và biểu tượng riêng. Quyết định số 62/2001/QĐ-TTg  ngày 25/4/2001 của Thủ tướng Chính phủ đã quy định nhiệm vụ của Trường Đại học Vinh là đào tạo giáo viên có trình độ đại học và từng bước mở thêm các ngành đào tạo khác phù hợp với khả năng của Trường và nhu cầu nhân lực của xã hội, nghiên cứu khoa học phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
 Trường Đại học Vinh là cơ sở đào tạo đại học đa ngành, đa cấp ở khu vực Bắc Trung Bộ, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao và thích ứng nhanh với thế giới việc làm; là trung tâm nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và cả nước; là trường đại học trọng điểm quốc gia, một số ngành đạt tiêu chuẩn quốc tế.
 Với phương châm: "Nuôi dưỡng say mê - Khuyến khích sáng tạo - Tôn trọng khác biệt - Thúc đẩy hợp tác", trải qua 60 năm xây dựng và phát triển, từ 17 cán bộ giảng dạy và một số cán bộ hành chính đầu tiên, đến nay Trường có 1.046 cán bộ, viên chức (trong đó có 731 cán bộ giảng dạy), 56 giảng viên cao cấp, 04 giáo sư, 59 phó giáo sư, 256 tiến sĩ, 504 thạc sĩ. Chất lượng đội ngũ cán bộ hiện nay của Nhà trường đáp ứng và vượt mức bình quân chung của cả nước.
 Về cơ sở vật chất, với sự quan tâm đầu tư của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và sự giúp đỡ của tỉnh Nghệ An, tỉnh Hà Tĩnh, Trường Đại học Vinh hiện nay có hệ thống cơ sở vật chất hiện đại, cơ bản đáp ứng được yêu cầu của Nhà trường trong thời kỳ hội nhập.
 Với những kết quả toàn diện trong hơn 60 năm xây dựng và phát triển, tập thể Nhà trường, các đơn vị và cá nhân trong Trường đã được tặng nhiều phần thưởng cao quý: Danh hiệu Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới (năm 2004), Huân chương Độc lập hạng Nhất (năm 2009, năm 2014), Huân chương Lao động hạng Nhất (năm 1992, năm 2019), Huân chương Lao động hạng Ba của Nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào (năm 2019), Huân chương Hữu nghị của Nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào (năm 2009, năm 2011 và năm 2017) và nhiều phần thưởng, danh hiệu cao quý khác.
 Với bề dày truyền thống 60 năm, Nhà trường luôn lấy chất lượng đào tạo giáo viên, chất lượng của một trường sư phạm mẫu mực làm động lực cho sự phát triển. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Trường lần thứ XXXI đã xác định phương hướng phát triển của Nhà trường trong nhiệm kỳ 2015 - 2020 là: "Tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; chủ động hội nhập quốc tế; xây dựng đội ngũ cán bộ đủ về số lượng, đảm bảo chất lượng, đồng bộ về cơ cấu; xây dựng Trường Đại học Vinh thành trường đại học trọng điểm, có một số ngành đạt tiêu chuẩn quốc tế, là thành viên của Mạng lưới các trường đại học ASEAN".
 Hiện nay, Nhà trường đang đổi mới căn bản công tác tổ chức và quản lý Nhà trường; đẩy mạnh tái cấu trúc, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong các hoạt động; triển khai xây dựng Chiến lược phát triển trường giai đoạn 2018 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030; triển khai thực hiện Chiến lược phát triển Khoa học và Công nghệ Trường Đại học Vinh giai đoạn 2018 - 2025; tiếp tục tổ chức tốt các hoạt động đào tạo; tổ chức triển khai xây dựng và phát triển chương trình đào tạo đại học chính quy tiếp cận CDIO; phối hợp để các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, các nhà tuyển dụng tham gia vào quá trình đào tạo; nâng cao chất lượng công tác thực hành, thí nghiệm, thực tập nghề nghiệp cho sinh viên, học viên; thực hiện phong trào thi đua "Đổi mới, sáng tạo trong dạy và học"; hướng tới tự chủ đại học.
 Từ khi thành lập đến nay, Nhà trường đã đào tạo và cung cấp cho khu vực Bắc Trung Bộ và cả nước trên 180.000 cử nhân sư phạm, cử nhân khoa học, kỹ sư; 13.366 thạc sĩ và 244 tiến sĩ.

Tên gọi qua các thời kỳ
 1959 - 1962: Phân hiệu Trường Đại học Sư phạm Vinh
 1962 - 2001: Trường Đại học Sư phạm Vinh
 2001 đến nay: Trường Đại học Vinh

Các trường, khoa, viện cũ
Hiện các trường, khoa, viện dưới đây đã nâng cấp hoặc sáp nhập thành pháp nhân mới, trở thành các phòng, trung tâm hoặc viện, trường đào tạo trực thuộc:
 Khoa Đào tạo sau đại học (1995-5/2012) (nay là Phòng Đào tạo sau đại học)
 Khoa Giáo dục Chính trị (1986-6/2018) (nhiệm vụ đào tào sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Chính trị học, Chính sách công, Quản lý nhà nước) được sáp nhập thành Trường Khoa học xã hội - Nhân văn)
 Khoa Giáo dục Quốc phòng - An ninh (1983-2003) (nay là Trung tâm Giáo dục Quốc phòng - An ninh)
 Khoa Sư phạm Toán học (1959-4/2017) (tất cả các nhiệm vụ đào tạo được sáp nhập thành Trường Sư phạm).
 Khoa Vật lý - Công nghệ (1961-4/2017) (nhiệm vụ đào tạo sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Công nghệ kỹ thuật điện - điện tử, Công nghệ kỹ thuật tự động hoá, Công nghệ kỹ thuật nhiệt) được sáp nhập thành Viện Kỹ thuật và Công nghệ).
 Khoa Sư phạm Hoá học (1961-4/2017) (nhiệm vụ đào tạo sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Công nghệ thực phẩm, Điều dưỡng, Hoá dược) được sáp nhập thành Viện Công nghệ Hóa, Sinh và Môi trường).
 Khoa Sư phạm Sinh học (1961-4/2017) (nhiệm vụ đào tạo sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Công nghệ sinh học, Khoa học môi trường) được sáp nhập thành Viện Công nghệ Hóa, Sinh và Môi trường).
 Khoa Sư phạm Ngữ văn (1959-6/2018) (nhiệm vụ đào tạo sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Báo chí) được sáp nhập thành Trường Khoa học xã hội - Nhân văn).
 Khoa Điện tử - Viễn thông (11/2010-4/2017) (được sáp nhập thành Viện Kỹ thuật và Công nghệ).
 Khoa Kinh tế (2003-7/2021) (được nâng cấp thành Trường Kinh tế).
 Khoa Sư phạm Lịch sử (1968-6/2018) (nhiệm vụ đào tạo sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Quản lý văn hoá, Du lịch, Công tác xã hội) được sáp nhập thành Trường Khoa học xã hội - Nhân văn).
 Khoa Địa lý - Quản lý tài nguyên (2003-6/2018) (nhiệm vụ đào tạo sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Quản lý đất đai, Quản lý tài nguyên môi trường) được sáp nhập thành Viện Nông nghiệp và Tài nguyên).
 Khoa Sư phạm Tin học (1998-4/2017) (nhiệm vụ đào tạo sư phạm được sáp nhập thành Trường Sư phạm, các nhiệm vụ đào tạo khác (Công nghệ thông tin, Khoa học máy tính, Kỹ thuật phần mềm) được sáp nhập thành Viện Kỹ thuật và Công nghệ).
 Khoa Giáo dục (1995-7/2021) (được sáp nhập thành Trường Sư phạm).
 Khoa Luật (2009-7/2021) (được sáp nhập thành Trường Khoa học Xã hội - Nhân văn).
 Khoa Nông - Lâm - Ngư (2002-6/2018) (được sáp nhập thành Viện Nông nghiệp và Tài nguyên).
 Khối THPT Chuyên Toán - Tin (1966-2011) (nâng cấp thành Trường THPT Chuyên Đại học Vinh)
 Trường Thực hành Sư phạm (6/2015 - 9/2022) trên cơ sở tách trường thành 2 đơn vị độc lập mới như trước 6/2015: Trường Mầm non Thực hành và Trường Phổ thông Thực hành Sư phạm.
 Viện Sư phạm Tự nhiên (4/2017-7/2021 trên cơ sở sáp nhập các ngành sư phạm của các khoa Sư phạm Toán học, Sư phạm Tin học, Vật lý - Công nghệ, Sư phạm Hoá học, Sư phạm Sinh học (nay được sáp nhập thành Trường Sư phạm).
 Viện Sư phạm Xã hội (7/2018-7/2021) trên cơ sở sáp nhập các ngành sư phạm của các khoa Giáo dục Chính trị, Sư phạm Ngữ văn, Địa lý - Quản lý tài nguyên, Sư phạm Lịch sử (nay được sáp nhập thành Trường Sư phạm).
 Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn (7/2018-7/2021) trên cơ sở sáp nhập các ngành cử nhân khoa học (trừ sư phạm) của các khoa Giáo dục Chính trị, Sư phạm Ngữ văn, Sư phạm Lịch sử (nay được sáp nhập thành Trường Khoa học Xã hội - Nhân văn).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ

Ghi chú

Vinh
Vinh
Đại học nghiên cứu
Đại học nghiên cứu và ứng dụng
Đại học và cao đẳng công lập tại Việt Nam


title: Olivella klappenbachi

text:
Olivella klappenbachi là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Olivellidae, họ ốc ôliu nhỏ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Olivella


title: Cénevières

text:
là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: 4306 Dunaevskij

text:
4306 Dunaevskij (1976 SZ5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1976 bởi N. S. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4306 Dunaevskij

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Loan

text:
Loan có thể chỉ:

 Huyện Loan thuộc địa cấp thị Đường Sơn, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Họ Loan của người Á Đông
 Một con sông tại Trung Quốc: Loan Hà
 Từ cổ, nghĩa là một loài chim phượng, chỉ vợ chồng như trong thành ngữ "loan phượng"
 Tên người: Thân Loan, Hữu Loan, Châu Loan, Nguyễn Ngọc Loan...


title: Trina (bướm)

text:
Trina là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Pyrgini


title: Soulatgé

text:
Soulatgé là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Soulatgeois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Graphique d'évolution de la population 1794-1999

Nhân vật nổi bật
 Bernard de Montfaucon, sinh ngày 16 tháng 1 năm 1655

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Soulatgé trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Soulatgé trên trang mạng của Insee
 Soulatgé trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Soulatgé trên bản đồ Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Soulatgé sur Mapquest

Soulatge


title: Thuốc súng

text:
nhỏ|250x250px|Thuốc phóng không khói

Thuốc súng, còn được gọi là thuốc nổ đen hoặc loại thuốc phóng không khói để phân biệt với bột không khói hiện đại, là chất nổ hóa học được biết đến sớm nhất. Nó bao gồm hỗn hợp lưu huỳnh (S), than củi (C) và kali nitrat (saltpeter, KNO3). Lưu huỳnh và than hoạt động như nhiên liệu trong khi kali nitrat  là chất oxy hóa. Do tính chất gây cháy nổ và lượng nhiệt và khí mà nó tạo ra, thuốc súng đã được sử dụng rộng rãi làm chất đẩy trong súng, pháo, tên lửa, và pháo hoa, và như một loại bột nổ trong khai thác, khai thác và xây dựng đường bộ.

Thuốc súng được phát minh ở Trung Quốc thế kỷ 9 và lan rộng ra hầu hết các vùng của đại lục Á-Âu vào cuối thế kỷ 13. Ban đầu được phát triển bởi các đạo sĩ cho mục đích y học, thuốc súng lần đầu tiên được sử dụng cho mục đích chiến tranh khoảng năm 1000.

Thuốc súng được phân loại là chất nổ thấp vì tốc độ phân hủy tương đối chậm và do đó độ bầm thấp. Chất nổ thấp làm xì hơi (tức là cháy) ở tốc độ cận âm, trong khi chất nổ cao phát nổ, tạo ra sóng siêu âm.

Đánh lửa thuốc súng được đóng gói phía sau một viên đạn tạo ra áp lực đủ lớn để buộc phát bắn từ mõm ở tốc độ cao, nhưng thường không đủ lực để làm vỡ nòng súng. Do đó, thuốc súng tạo ra một loại nhiên liệu tốt, nhưng ít phù hợp hơn để phá vỡ đá hoặc công sự với sức nổ chất lượng thấp. Tuy nhiên, bằng cách chuyển đủ năng lượng (từ thuốc súng đang cháy sang khối đạn đại bác, rồi từ đạn đại bác sang pháo đài đối phương bằng cách sử dụng đạn dược tác động) cuối cùng, một kẻ ném bom có thể bào mòn hàng phòng thủ kiên cố của đối phương.

Thuốc súng được sử dụng rộng rãi để lấp đầy đạn pháo hợp nhất (và được sử dụng trong các dự án khai thác mỏ và kỹ thuật dân dụng) cho đến nửa sau của thế kỷ 19, khi chất nổ cao đầu tiên được đưa vào sử dụng. Thuốc súng không còn được sử dụng trong vũ khí hiện đại và cũng không được sử dụng cho mục đích công nghiệp do chi phí tương đối cao, kém hiệu quả so với các lựa chọn thay thế mới hơn như thuốc nổ và ammoni nitrat / dầu nhiên liệu. Ngày nay, súng ống thuốc súng được giới hạn chủ yếu là săn bắn, bắn mục tiêu và tái hiện lịch sử không đạn.

Lịch sử

Thuốc súng là một trong 4 phát minh vĩ đại của nước Trung Hoa cổ. Thuốc súng chữ Hán có nghĩa là "hoả dược". Thuốc súng đen gồm ba thành phần cơ bản: lưu huỳnh, kali nitrat và than củi. Hỗn hợp ba loại này cháy rất mạnh. Chính vì vậy người ta mới gọi hỗn hợp trên là "hoả dược" (thuốc bốc lửa).

Trong cuốn "Vị nam tử" thời Tây Hán có ghi: các thuật sĩ sau rất nhiều lần thử nghiệm luyện đan đã phát hiện lưu huỳnh (sulphua) không những có thể hoá hợp các vật lạ như: vàng, bạc, đồng, sắt mà còn chế ngự được thủy ngân một cách thần kỳ. Ngoài ra, hỗn hợp lưu huỳnh, phosphor và mật ong cháy rất mạnh và bắt lửa nhanh tới mức có thể gây bỏng tay người châm lửa. Thậm chí có thể bùng lên thiêu trụi nhà cửa. Sau nhiều lần thử nghiệm, cuối cùng người ta đã tìm ra công thức pha chế thuốc súng theo tỷ lệ: kali nitrat 75%, lưu huỳnh 10% và than củi 15%.

Khi phát minh ra thuốc súng đen, người ta đã đem áp dụng vào chiến tranh để gây khói lửa, làm hỏa tiễn (mũi tên có lửa) và súng.

Thời Đường (năm 900) đã xuất hiện hai loại đồ chơi hỏa tiễn và tên mang thuốc nổ. Sách cổ có ghi chép lại "cung xạ hỏa thạch lựu tiễn" (cung bắn ra mũi tên mang quả thạch lựu có lửa). Đó chính là "hoả tiễn" (gắn trên mũi tên có mang thuốc nổ).

Khi thuốc nổ được dùng trong quân sự, người ta lại chế tiếp một loại "hoả pháo". Đó là một gói thuốc nổ được đặt vào máy bắn đá, châm ngòi, rồi "quăng" (gọi khác là bắn) sang trận địa đối phương.

Vào thời Tống (khoảng năm 1000), một người tên là Đường Phúc chế tạo chiếc hoả tiễn dùng thuốc nổ đầu tiên. Hoả tiễn được dùng trong quân sự. Về sau, ông chế tạo thêm "hỏa cầu", "hỏa tật lê", hai loại này có cả thuốc nổ bên trong và thuốc nổ bên ngoài. Sau này, quân đội còn trang bị "thiết tật lê" (quả lê sắt), khi bắn đi, ngoài việc đốt cháy còn sát thương kẻ địch.

Thời nhà Tống, quân Liêu và Tây Hạ ở phương bắc không ngừng xâm lược xuống phía nam. Sau này lại bị quân Kim và Mông Cổ (Nguyên) xâm lược. Do vậy, việc chế tạo vũ khí có thuốc nổ phát triển một cách nhanh chóng.

Đến năm 1132, một người tên là Trần Quy đã phát minh ra loại súng hình ống. Năm 1259 lại có người phát minh ra loại súng đột hoả. Loại súng hỏa mai trước đây chỉ có giá trị đốt cháy còn loại đột hỏa mai sau này có thể bắn ra "tử khoa" (tổ chết) để sát hại người. Đây là phát minh quan trọng trên con đường chế tạo vũ khí thuốc nổ.

Người Kim diệt Bắc Tống. Người Nguyên lại diệt Kim và Nam Tống. Cuối cùng họ cũng học được kỹ thuật chế tạo vũ khí nổ. Tất nhiên, cả người Kim và người Nguyên đều chú trọng đến chế tạo vũ khí nổ.

Trong đợt tiến công Kỳ Châu (nay là Kỳ Xuân, Hồ Bắc, Trung Quốc) của quân Kim năm 1221 súng bắn đá và bắn "thiết hỏa pháo" được sử dụng khá nhiều. Năm 1232, quân Kim bao vây Khai Phong Phủ. Quân Tống bắn ra những bình sắt chứa đầy thuốc nổ (thiết quan trang hoả dược) gọi là "chân thiên lôi " (sấm đông) phá vây, đẩy lùi quân Kim.

Vào thời Nguyên, súng hỏa mai đã thay thế súng ống trúc. Loại lớn nhất là súng thần công, ban đầu loại súng hình ống được đúc bằng đồng. Ít lâu sau người ta dùng gang để đúc súng thần công. Loại vũ khí này bắn được xa và có sức mạnh hơn hẳn. Và kỹ thuật đúc vũ khí lại tiến thêm một bước dài. Trong viện bảo tàng lịch sử Trung Quốc hiện còn lưu trữ khẩu thần công bằng đồng, đúc năm 1332 và khẩu thần công này được coi là lớn nhất thế giới.

Một loại vũ khí mới mang tên "chấn thiên lôi pháo" đã xuất hiện vào thời Minh. Loại vũ khí này có cánh. Khi tấn công thành trì địch, chỉ cần châm ngòi "chấn thiên lôi" thuận theo chiều gió bay thẳng vào thành và bùng nổ.

Năm 1377 đã xuất hiện loại hoả tiễn liên thức (kiểu liên hoàn) nguyên thủy mang tên "thần hỏa phi nha" (thần lửa quạ bay). Đây là những giỏ tre hình con quạ, bên trong chứa đầy thuốc nổ. Dưới cánh quạ được gắn "hỏa tiễn" (tên lửa đẩy). Sau khi phát xạ "thần lửa quạ" bay xa khoảng 300 mét mới "hạ cánh".

Trong cuốn binh thư "Võ bị chí" (1621) có ghi chép: loại hỏa tiễn liên khúc nhiều cấp có tên gọi là "hoả long xuất thủy" là tên lửa đẩy hai cấp sớm nhất. Để làm nó, người ta dùng một đoạn ống tre lớn dài khoảng 5 thước ta (khoảng 2,5 m) để chế tạo "rồng". Trên thân rồng phía trước và phía sau đều có gắn mấy chiếc tên lửa đẩy - tên lửa cấp 1 làm nhiệm vụ đẩy rồng bay đi. Bên trong bụng rồng, người ta đặt mấy quả tên lửa nhỏ - tên lửa cấp hai. Khi phóng, người ta châm lửa tên lửa cấp 1 trên thân rồng, đẩy thân rồng bay lên cách mặt nước chừng 3 đến 4 thước (khoảng 1,5 - 2m). Rồng có thể bay xa tới 243m. Lúc này tên lửa cấp 2 trong bụng rồng được phát hoả. Chúng bay thẳng ra khỏi miệng rồng, tiêu diệt kẻ thù.

Trung Quốc cũng đã sớm phát minh loại tên lửa đồng thời bốc hoả nhiều chiếc cùng một lúc. Loại "tổ ong" đồng thời phát hoả 32 chiếc hỏa tiễn. Người ta nhét mấy chục chiếc hỏa tiễn nhỏ vào trong ống bương lớn. Ngòi nổ dùng dây cháy chậm nối liền nhau. Khi châm ngòi dây dẫn chính, mấy chục chiếc hoả tiễn cùng phát hoả. Loại vũ khí này thanh thế rất mạnh.

Vào năm 1500 một nhà khoa học tên là Vạn Hô của Trung Quốc nuôi một giấc mộng có thể bay được. Ông liều mạng gắn 47 quả "tên lửa" vào sau chiếc ghế của mình, hai tay giữ hai cánh diều lớn rồi nhờ người châm lửa phát hỏa để "hoả tiễn" đẩy ông bay lên không. Tuy nhiên, cuộc "phi hành" này thất bại nhưng ý tưởng và nguyên lý thiết kế của ông rất giống loại tên lửa đẩy của người hiện đại. Để kỷ niệm và tưởng nhớ nhà du hành đầu tiên, hội thiên văn quốc tế đã lấy tên ông đặt tên cho dãy núi hình vòng cung trên mặt trăng: Vạn Hô.

Thành phần và đặc điểm
Thuật ngữ bột đen được dùng vào cuối thế kỷ 19, chủ yếu ở Hoa Kỳ, để phân biệt các công thức thuốc súng trước đây với các loại bột không khói mới và bột bán không khói. Bột bán không khói có đặc tính khối lượng lớn xấp xỉ bột đen, nhưng đã giảm đáng kể lượng khói và các sản phẩm đốt. Bột không khói có đặc tính cháy khác nhau (áp suất theo thời gian) và có thể tạo ra áp suất cao hơn và công việc trên mỗi gam. Điều này có thể phá vỡ các vũ khí cũ chỉ được thiết kế cho bột đen. Bột không khói có màu từ nâu nâu đến vàng và đến trắng. Hầu hết các loại bột bán không khói số lượng lớn đã ngừng sản xuất vào thập niên 1920.

Bột đen là hỗn hợp dạng hạt của

 Nitrat, điển hình là kali nitrat (KNO3), cung cấp oxy cho phản ứng;
 Than củi, cung cấp cacbon và nhiên liệu khác cho phản ứng, được đơn giản hóa là cacbon (C);
 Lưu huỳnh (S), trong khi cũng đóng vai trò là nhiên liệu, làm giảm nhiệt độ cần thiết để đốt cháy hỗn hợp, do đó làm tăng tốc độ đốt cháy.

Kali nitrat là thành phần quan trọng nhất về cả số lượng lớn và chức năng vì quá trình đốt cháy giải phóng oxy từ kali nitrat, thúc đẩy quá trình đốt cháy nhanh chóng các thành phần khác. Để giảm khả năng đánh lửa ngẫu nhiên do tĩnh điện, các hạt bột màu đen hiện đại thường được phủ bằng than chì, ngăn ngừa sự tích tụ của tĩnh điện.

Than không bao gồm cacbon tinh khiết; thay vào đó, nó bao gồm cellulose bị nhiệt phân một phần, trong đó gỗ không bị phân hủy hoàn toàn. Cacbon khác với than thông thường. Trong khi nhiệt độ tự bốc cháy của than tương đối thấp thì của cacbon lớn hơn nhiều. Do đó, một chế phẩm bột màu đen có chứa cacbon tinh khiết sẽ đốt cháy tương tự như đầu que diêm.

Thành phần tiêu chuẩn hiện tại cho các loại bột đen được sản xuất bởi các kỹ thuật viên pháo hoa đã được áp dụng từ năm 1780. Tỷ lệ theo trọng lượng là 75% kali nitrat (được gọi là diêm tiêu, saltpeter hoặc saltpetre), than gỗ mềm 15% và lưu huỳnh 10%. Các tỷ lệ này đã thay đổi qua nhiều thế kỷ và theo quốc gia, và có thể được thay đổi phần nào tùy thuộc vào mục đích của bột. Ví dụ, các loại năng lượng của bột đen, không phù hợp để sử dụng trong vũ khí nhưng đủ để nổ đá trong các hoạt động khai thác đá, được gọi là bột nổ thay vì thuốc súng với tỷ lệ tiêu chuẩn 70% nitrat, than 14% và lưu huỳnh 16%; bột nổ có thể được thực hiện với natri nitrat rẻ hơn thay thế cho kali nitrat và tỷ lệ có thể thấp đến 40% nitrat, 30% than củi và 30% lưu huỳnh. Năm 1857, Lammot du Pont đã giải quyết vấn đề chính là sử dụng các công thức natri nitrat rẻ hơn khi ông cấp bằng sáng chế bột nổ DuPont "B". Sau khi sản xuất ngũ cốc từ bánh ép theo cách thông thường, quy trình của ông đã làm giảm bột với bụi than chì trong 12 giờ. Điều này hình thành một lớp phủ than chì trên mỗi hạt làm giảm khả năng hấp thụ độ ẩm.

Cả việc sử dụng than chì và natri nitrat đều không mới. Ngô thuốc súng bóng với than chì đã là một kỹ thuật được chấp nhận vào năm 1839, và bột nổ dựa trên natri nitrat đã được sản xuất ở Peru trong nhiều năm bằng cách sử dụng natri nitrat khai thác tại Tarapacá (nay thuộc Chile). Ngoài ra, vào năm 1846, hai nhà máy đã được xây dựng ở phía tây nam nước Anh để tạo ra bột nổ bằng cách sử dụng natri nitrat này. Ý tưởng có thể đã được đưa ra từ Peru bởi những người khai thác từ Cornwall trở về nhà sau khi hoàn thành hợp đồng của họ. Một đề xuất khác là đó là William Lobb, một nhà thực vật học, người đã nhận ra khả năng của natri nitrat trong chuyến đi của mình tới Nam Mỹ. Lammot du Pont hẳn đã biết về việc sử dụng than chì và có lẽ cũng biết về các nhà máy ở phía tây nam nước Anh. Trong bằng sáng chế của mình, ông thận trọng tuyên bố rằng yêu cầu của mình là kết hợp than chì với bột dựa trên natri nitrat, chứ không phải cho một trong hai công nghệ riêng lẻ.

Bột chiến tranh của Pháp năm 1879 đã sử dụng tỷ lệ 75% diêm tiêu, 12,5% than, 12,5% lưu huỳnh. Bột chiến tranh của Anh năm 1879 đã sử dụng tỷ lệ 75% diêm tiêu, 15% than, 10% lưu huỳnh. Các tên lửa Congreve của Anh đã sử dụng 62,4% diêm tiêu, 23,2% than và 14,4% lưu huỳnh, nhưng thuốc súng Mark VII của Anh đã được đổi thành 65% diêm tiêu, 20% than và 15% lưu huỳnh. Giải thích cho sự đa dạng trong công thức liên quan đến việc sử dụng. Bột được sử dụng cho tên lửa có thể sử dụng tốc độ đốt chậm hơn vì nó tăng tốc đạn trong thời gian dài hơn rất nhiều trong khi bột cho các vũ khí như đá lửa, khóa nắp hoặc mai mối cần tốc độ đốt cao hơn để tăng tốc đạn trong khoảng cách ngắn hơn nhiều. Đại bác thường sử dụng bột có tốc độ cháy thấp hơn, bởi vì hầu hết sẽ nổ với bột có tốc độ cháy cao hơn.

Đặc điểm và việc sử dụng
Thuốc súng được phân loại là thuốc nổ yếu. Do đặc tính của nó, thuốc súng được dùng một cách hữu hiệu như là một loại thuốc phóng có tác dụng tạo ra lực đẩy trong nòng súng để đẩy viên đạn (loại đạn bộ binh cỡ nhỏ) đến mục tiêu.

Nhược điểm chính của thuốc đen là mật độ năng lượng (hay khả năng sinh công) của nó thấp (so sánh với các loại thuốc phóng không khói hiện đại) và tạo thành rất nhiều muội khói. Trong quá trình cháy, không đầy một nửa lượng thuốc đen được chuyển thành khí. Kết quả của việc bắn súng là sự tạo thành lớp muội bên trong nòng súng và một đám khói đậm đặc. Do đó nòng súng dễ bị oxy hóa gây gỉ và hỏng.

Tham khảo

Xem thêm
Thuốc nổ
Chất nổ
Súng bộ binh
Thuốc phóng
Pháo
Pháo cối

Liên kết ngoài

Gun and Gunpowder
The Origins of Gunpowder
Cannons and Gunpowder
History of Science and Technology in Islam
Ulrich Bretschler's Gunpowder Chemistry page

Oare Gunpowder Works, Kent, UK
Royal Gunpowder Mills
Chinese Siege Warfare: Mechanical Artillery and Siege Weapons of Antiquity - An Illustrated History

Thuốc nổ
Bài cơ bản dài trung bình
Phát minh của Trung Quốc


title: Gonomyia terraereginae

text:
Gonomyia terraereginae là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Samtens

text:
Samtens là một đô thị thuộc huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Rügen), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Dampierre-sur-Linotte

text:
Dampierre-sur-Linotte là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Turbo bruneus

text:
Ốc mặt trăng nâu (Turbo bruneus) là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ốc xà cừ, còn gọi là họ Ốc dạ quang hay Ốc mắt (Turbinidae).

Loài này có ở vùng biển Việt Nam.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Turbo


title: Tallud-Sainte-Gemme

text:
Tallud-Sainte-Gemme là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 18,57 km², dân số năm 2006 là 415 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tallud-Sainte-Gemme trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 Tallud-Sainte-Gemme trên trang mạng của INSEE
 Tallud-Sainte-Gemme trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Tallud-Sainte-Gemme trên bản đồ nước Pháp
 Plan de Tallud-Sainte-Gemme sur Mapquest
 Le Tallud Sainte Gemme sur le site de la Cộng đồng các xã

Tallud-Sainte-Gemme


title: Yamaguchi Tamon

text:
(17 tháng 8 1892 - 4 tháng 6 1942) là một Phó đô đốc Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Ông tham gia chỉ huy lực lượng nhỏ hàng không mẫu hạm dưới quyền đô đốc Nagumo Chūichi tham gia Trận tấn công Trân Châu cảng và Trận Midway. Ông đã chọn chết theo hàng không mẫu hạm Hiryū do ông chỉ huy khi nó bị máy bay Mỹ đánh chìm trong trận Midway theo đúng truyền thống hải quân Nhật.

Tiểu sử
Yamaguchi sinh tại tỉnh Shimane, tốt nghiệp học viện Hải quân hoàng gia Nhật năm 1912. Ông lần lượt phục vụ trên Soya và thiết giáp hạm Settsu với cấp hàm Chuẩn úy, tuần dương hạm Chikuma và thiết giáp hạm Aki với cấp hàm Trung úy.

Từ năm 1915 đến 1916, Yamaguchi tham gia học về hải pháo và ngư lôi. Sau đó, ông được đưa đến làm việc tại khu trục hạm Kashi. Đến năm 1918, Yamaguchi được phong hàm Đại úy và ông được đưa đến một đơn vị hải quân có nhiệm vụ hộ tống một số tàu ngầm của Hải quân Hoàng gia Đức được chuyển đến Nhật như một phần tiền bồi thường chiến phí của Đức trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Từ năm 1921 đến 1923, ông là sinh viên trường đại học Princeton của Mỹ. Trở về Nhật Bản, ông làm việc trên thiết giáp hạm Nagato 6 tháng trước khi tốt nghiệp Học viện Hải quân Hoàng gia với thành tích cao. Cũng trong năm này, ông được phong quân hàm Thiếu tá.

Yamaguchi trở thành thành viên của bộ tổng tham mưu Hải quân hoàng gia Nhật vào năm 1927 và được phong quân hàm Trung tá một năm sau đó. Ông cũng có mặt trong đoàn đại biểu Nhật tham gia Hội nghị Hải quân London 1929-1930. Năm 1932, ông được phong hàm Đại tá. Từ 1934 đến 1937, ông là tùy viên về hải quân cho Washington DC. Khi trở về Nhật Bản, ông lần lượt trở thành hạm trưởng của Isuzu (1936-1937) và thiết giáp hạm Ise (1937-1938).

Ngày 15 tháng 11 năm 1938, ông được phong hàm Chuẩn Đô đốc, trở thành tham mưu trưởng Đệ ngũ Hạm đội từ 1938-1940 trước khi nắm quyền chỉ huy Hạm đội hàng không mẫu hạm số 2 gồm hai hàng không mẫu hạm Sōryū và Hiryū.

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, lực lượng của Yamaguchi đã tham gia vào Trận tấn công Trân Châu cảng và Cuộc oanh tạc Ấn Độ Dương, thu được nhiều thành quả đáng kể. Ngày 4 tháng 6 năm 1942, Yamaguchi lại tiếp tục tham gia vào Trận Midway, trận đánh có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong cục diện của Chiến tranh Thái Bình Dương. Trong trận này, ông tiếp tục chỉ huy hai hàng không mẫu hạm Sōryū và Hiryū dưới quyền chỉ huy trực tiếp của Phó Đô đốc Nagumo Chūichi.

Khi Yamaguchi sử dụng các máy bay trinh sát phát hiện ra hàng không mẫu hạm Yorktown của Hải quân Hoa Kỳ đã đánh tín hiệu cho Nagumo nên tấn công ngay lập tức. Nagumo từ chối vì ông đang bận đổi ngư lôi thay vì sử dụng bom như trước. Ý định của Nagumo là chờ lực lượng tấn công ban đầu của mình hạ cánh mới cho tấn công đợt hai. Tuy nhiên không lâu sau đó các máy bay Mỹ xuất hiện đã nhanh chóng đánh chìm ba hàng không mẫu hạm Sōryū, Akagi và Kaga của Nhật. Là hàng không mẫu hạm duy nhất của Nhật còn sót lại, chiếc Hiryū do Yamaguchi chỉ huy đã nhanh chóng mở hai cuộc tấn công vào chiếc Yorktown của Mỹ và gây hư hại nặng cho nó. Tuy nhiên đến chiều ngày hôm đó, Hiryū đã bị tấn công và đánh chìm bởi máy bay từ hàng không mẫu hạm USS Enterprise. Yamaguchi đã quyết định cùng thuyền trưởng Tomeo Kaku chết theo tàu theo truyền thống hải quân Nhật. Ngày 5 tháng 6 năm 1942, ông được hải quân Nhật truy tặng quân hàm Phó Đô đốc.

Các chức vụ
Chuẩn úy - 17 tháng 7 năm 1912
Thiếu úy - 1 tháng 12 năm 1913
Trung úy - 13 tháng 12 năm 1915
Đại úy - 1 tháng 12, 1918
Thiếu tá - 1 tháng 12, 1924
Trung tá - 10 tháng 12 năm 1928
Đại tá - 1 tháng 12, 1932
Chuẩn đô đốc - 15 tháng 11 năm 1938
Phó đô đốc - 5 tháng 6 năm 1942 (Truy phong)

Tham khảo

Sách
Fuchida, Mitsuo (with C.H. Kawakami and Roger Pineau), Midway - The Battle that Doomed Japan: The Japanese Navy's Story, Annapolis, 1955.

Liên kết ngoài

Chú thích

Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Phó đô đốc Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Trận Midway
Người Tokyo
Cựu sinh viên Đại học Princeton