title: Lịch sử Đà Lạt

text:
Thành phố Đà Lạt được ghi nhận hình thành từ năm 1893, thời điểm bác sĩ Alexandre Yersin lần đầu tiên đặt chân đến cao nguyên Lâm Viên. Mặc dù vậy, trước thời kỳ này đã có nhiều nhà thám hiểm khác từng tới Lâm Viên, vùng đất này vốn là nơi cư trú của những cư dân người Lạch. Năm 1897, Toàn quyền Paul Doumer quyết định tìm kiếm một địa điểm để xây dựng trạm nghỉ dưỡng dành cho công chức và binh lính Pháp ở Đông Dương. Nhận được thư riêng của Paul Doumer, Alexandre Yersin đã đề nghị chọn cao nguyên Lâm Viên, nơi có khí hậu tương tự như vùng ôn đới châu Âu. Cuối tháng 3 năm 1899, đích thân Toàn quyền Paul Doumer cùng bác sĩ Yersin đã đến cao nguyên Lâm Viên để khảo sát và quyết định triển khai thực hiện dự định ban đầu.

Dự án xây dựng thành phố bị gián đoạn vào năm 1902 khi Toàn quyền Paul Doumer trở về Pháp, mang theo cả ý tưởng về một thành phố trên cao nguyên. Phải hơn 10 năm sau, khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, nhiều người Pháp không thể trở về châu Âu trong những kỳ nghỉ, Đà Lạt mới lại được nhớ đến. Từ giữa thập niên 1910, công cuộc kiến thiết thành phố thực sự bắt đầu và ranh giới của Đà Lạt cũng được xác định về mặt pháp lý khi Hội đồng nhiếp chính triều đình Huế thông báo Dụ thành lập thị tứ Đà Lạt ngày 20 tháng 4 năm 1916. Trong vòng 30 năm, nhờ những bản quy hoạch của các kiến trúc sư Ernest Hébrard và Jacques Lagisquet, một thành phố xinh đẹp với những biệt thự, công sở, trường học, khách sạn... đã hình thành. Vào năm 1945, Đà Lạt đã là một đô thị hơn 25 ngàn dân, giữ vai trò một trung tâm giáo dục quan trọng và một thành phố du lịch hấp dẫn. Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh Việt Nam, Đà Lạt được chính quyền Đệ Nhất Cộng hòa quy hoạch phát triển tương đối quy mô, nhiều trường học, trung tâm văn hóa và các công trình kiến trúc tiếp tục xuất hiện. Nhưng kể từ năm 1964, khi tình hình chính trị miền Nam Việt Nam không ổn định và cuộc chiến tranh ngày càng khốc liệt, Đà Lạt cũng chịu nhiều biến động và không còn phát triển như giai đoạn trước đó.

Sau năm 1975, giống như nhiều đô thị khác thời kỳ đầu sau chiến tranh, Đà Lạt bước vào một giai đoạn khó khăn. Nhưng từ cuối thập niên 1980, cùng với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam, thành phố Đà Lạt cũng dần hồi sinh, cơ sở hạ tầng đô thị tiếp tục được xây dựng, nâng cấp. Năm 2009, Đà Lạt được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là đô thị loại I, tiếp tục giữ vai trò một thành phố quan trọng của vùng Tây Nguyên.

Thám hiểm cao nguyên Lâm Viên

Những cuộc thám hiểm trước 1893

Từ xa xưa, vùng cao nguyên Lâm Viên là địa bàn sinh sống của người Lạch, người Chil và người Srê thuộc dân tộc Cơ Ho, trong đó người Lạch chiếm số đông nhất. Những người đầu tiên đến tiếp xúc với cư dân bản địa trên đất Lâm Đồng là người Chăm và có thể họ đã đặt chân lên cao nguyên Lâm Viên. Theo một vài ghi chép, người Việt cũng có thể từng biết đến và có mặt ở vùng đất này. Đối với những nhà thám hiểm, trong toàn bộ vùng rừng núi Nam Trung Bộ, cao nguyên Lâm Viên chính là khu vực khó thâm nhập nhất. Nếu từ đồng bằng duyên hải miền Trung, để đến được cao nguyên Lâm Viên, cần vượt qua tầng cao nguyên thứ nhất, nơi có độ cao trung bình từ 900 đến 1.000 mét. Người Việt đầu tiên có ý định thám hiểm vùng đất này là Nguyễn Thông, vị quan nhà Nguyễn nửa cuối thế kỷ XIX. Năm 1877, khi đang giữ chức dinh điền sứ tỉnh Bình Thuận, Nguyễn Thông và Trương Gia Hội, vị quan tuần phủ Thuận Khánh, đã tiến hành thám hiểm vùng đất nằm giữa ba con sông La Ngà, Đồng Nai và Đạ Huoai, trong đó nhóm đi xa nhất của đoàn thám hiểm đã đặt chân đến cực nam của tỉnh Lâm Đồng, thuộc địa bàn huyện Đạ Huoai ngày nay. Toàn bộ hành trình chuyến đi được Nguyễn Thông ghi lại trong bài Sớ xin lập đồn điền khai khẩn vùng Thượng du.

Ngay sau khi chiếm được Nam Kỳ Lục tỉnh vào năm 1867, người Pháp đã sớm quan tâm đến việc thám hiểm miền Đông Nam Bộ và miền Nam Trung Bộ. Bác sĩ Paul Néis, y sĩ hạng nhất của hải quân Pháp, là một trong những người Pháp đầu tiên thám hiểm vào vùng đất của người Thượng ở khu vực này. Chuyến đi đầu tiên của Paul Néis thực hiện từ ngày 1 tháng 11 năm 1880 đến ngày 8 tháng 1 năm 1881 có địa bàn gần trùng với địa bàn thám hiểm của Nguyễn Thông. Tuy có ý định đến núi Lang Biang, vì theo lời người Thượng đó là đầu nguồn của sông Đồng Nai, nhưng Paul Néis buộc phải thay đổi lộ trình đi đến phủ Bình Thuận vì đồng hồ mang theo ngừng chạy, không thể ghi lại nhật trình, và sức khỏe của một số thành viên trong đoàn thám hiểm sa sút. Từ ngày 11 tháng 2 đến giữa tháng 4 năm 1881, nhờ sự giúp đỡ của một tù trưởng người Mạ ở vùng hữu ngạn sông La Ngà, Paul Néis cùng trung úy thủy quân lục chiến phụ trách về trắc địa Albert Septans đã thực hiện chuyến thám hiểm thứ hai tới tận đầu nguồn sông Đồng Nai. Trong chuyến đi này, Paul Néis và Albert Septans đã ghi chép được nhiều số liệu về khí tượng và nhân trắc học của vùng cao nguyên Lâm Viên.

Chuyến đi của Paul Néis và Albert Septans đã mở đường cho nhiều cuộc thám hiểm khác đi vào vùng Đông Nam Bộ và Nam Trung Bộ, như của A. Gautier năm 1882, L. Nouet năm 1882... và đặc biệt là chuyến thám hiểm của thiếu tá Humann năm 1884. Trong cuốn hồi ký Sept mois chez les Mois (Bảy tháng nơi xứ Thượng), Alexandre Yersin nhiều lần nhắc đến Paul Néis và thiếu tá Humann, và cũng đã biết đến bản đồ của Humann. Tuy Paul Néis và Albert Septans tới cao nguyên Lâm Viên trước Alexandre Yersin 12 năm, nhưng chuyến đi của họ chỉ được biết đến trong giới thám hiểm mà không được giới thiệu rộng rãi tới công chúng. Vào thời kỳ đó, những người Pháp vẫn còn bận tâm tới việc chinh phục toàn bộ Đông Dương nên cuộc thám hiểm của bác sĩ Paul Néis đã nhanh chóng bị rơi vào quên lãng.

Chuyến thám hiểm của Yersin

Năm 1890, sau khi đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ y khoa và làm việc tại Viện Pasteur Paris, Alexandre Yersin quyết định rời bỏ phòng thí nghiệm để dấn thân vào những cuộc phiêu lưu. Ông xin vào làm việc cho hãng hàng hải Messageries Maritimes với hy vọng được đến các quốc gia thuộc địa. Từ tháng 10 năm 1890, Yersin phục vụ trên tuyến đường biển Sài Gòn – Manila với chức vụ y sĩ, và đến tháng 4 năm 1891, ông chuyển sang tàu Saigon hoạt động trên tuyến Sài Gòn – Hải Phòng. Ngày 29 tháng 7 năm 1891, trong lúc tàu dừng lại ở Nha Trang, Yersin thực hiện chuyến thám hiểm đầu tiên với ý định đi bằng đường núi từ Nha Trang về Sài Gòn trong vòng 10 ngày. Nhưng chuyến đi không thành công. Sau khi qua Phan Rang, Phan Rí và đến Ta La, vùng phụ cận của Di Linh ngày nay, Yersin được người dân bản địa cho biết phải mất ít nhất 9 đến 10 ngày để tới được Sài Gòn. Ông quyết định trở lại Nha Trang để kịp lên tàu và tiếp tục hành trình ra miền Bắc.

Tháng 10 năm 1892, Alexandre Yersin trở lại Paris và tìm cách vận động để được tiếp tục thám hiểm. Nhờ sự giúp đỡ của một số người quen biết, đặc biệt là Louis Pasteur và Émile Duclaux, Yersin được Bộ giáo dục Pháp cấp kinh phí để thực hiện một nhiệm vụ khảo sát khoa học. Ông quay lại Sài Gòn vào đầu năm 1893, tới gặp Toàn quyền Jean-Marie de Lanessan và nhận nhiệm vụ khảo sát một tuyến đường bộ từ Sài Gòn xuyên sâu vào vùng đất của người Thượng, kết thúc ở một địa điểm thuận lợi trên bờ biển Trung Kỳ. Ngày 24 tháng 2 năm 1893, Yersin cùng năm người khác rời Sài Gòn để thực hiện chặng đường đầu tiên từ Sài Gòn đi Phan Thiết, băng qua vùng Tánh Linh. Ngoài các dụng cụ thám hiểm, Yersin còn mang theo một số thuốc chủng bệnh đậu mùa để chủng ngừa cho người dân những vùng ông sẽ đi qua. Đoàn thám hiểm qua Tà Cú, Tánh Linh, rồi tới Phan Thiết, từ đây Yersin tới Nha Trang bằng đường Cái Quan để gặp công sứ Pháp ở Khánh Hoà Lenormand (1891 - 1895?), sau đó trở lại Phan Rí. Sáng ngày 8 tháng 4 năm 1893, ông rời Phan Rí để thực hiện chặng đường thứ hai Phan Rí – Tánh Linh, băng qua vùng núi. Đoàn lữ hành trên đoạn đường này rất đông đảo, gồm có 80 dân phu, 6 ngựa cưỡi và một con voi. Ở Lao Gouan, ngày nay thuộc huyện Đức Trọng, Yersin gặp Tong Vit Ca, một người Việt nhận khoán việc thu thuế ở các tổng người Thượng trực thuộc Phan Rí. Tong Vit Ca ngỏ ý muốn tháp tùng Yersin đến Ta La. Đoàn thám hiểm tới Ta La ngày 25 tháng 4, ở đây Yersin chia tay Tong Vit Ca tiếp tục hành trình đến làng Droum, qua sông La Ngà trở về Tánh Linh.

Ngày 30 tháng 5 năm 1893, Alexandre Yersin bắt đầu thực hiện chặng đường thứ ba từ Tánh Linh đi Phan Rang bằng một con đường núi khác với chặng trước. Sau khi men theo tả ngạn sông La Ngà để trở lại Droum, đoàn thám hiểm vượt qua sông đến Tia Lao, một địa điểm đã được ghi trên bản đồ của thiếu tá Humann. Ngày 11 tháng 6, Yersin đến Bross, nằm ở đáy một thung lũng sâu có sông Đồng Nai chảy qua, phía Bắc là ngọn núi Tadoung, ngày nay thuộc tỉnh Đắk Nông. Từ Tadoung, Yersin xuống núi để quay trở lại Rioung và để lại hành lý tại đây rồi bốn người phu khuân vác lên đường thám sát vùng núi Lang Biang. Sau hai ngày đường, vào 15 giờ 30 ngày 21 tháng 6 năm 1893, Yersin bước ra khỏi rừng thông và phát hiện ra cao nguyên Lâm Viên. Trong nhật ký hành trình, ông chỉ ghi vắt tắt: "3h30: cao nguyên lớn trơ trụi, nhấp nhô gò đồi". Yersin ngủ lại một đêm ở Dankia rồi trở về Rioung dưới một cơn mưa tầm tã. Sau khi rời Rioung, đoàn thám hiểm men theo thung lũng sông Đa Nhim và đến Phan Rang ngày 26 tháng 6 năm 1893.

Đà Lạt trước 1945

Giai đoạn trước 1900

Năm 1897, Paul Doumer lên giữ chức Toàn quyền Đông Dương, giai đoạn mà Việt Nam và cả Liên bang Đông Dương tương đối yên bình. Sau thất bại của khởi nghĩa Hương Khê, những hoạt động vũ trang kháng Pháp tạm thời lắng xuống. Trong một chuyến công du tới Ấn Độ vào năm 1897, Toàn quyền Paul Doumer có đến thăm các trạm nghỉ dưỡng được xây dựng trên những vùng núi cao, nơi có khí hậu tương tự như ở châu Âu. Paul Doumer bắt đầu quan tâm đến việc thiết lập những trung tâm nghỉ dưỡng tương tự dành cho người châu Âu ở Đông Dương. Ngay từ những ngày đầu chinh phục thuộc địa, sức khỏe của binh lính và công chức Pháp, những người vốn không quen với khí hậu nhiệt đới, luôn là mối lo của các nhà cầm quyền thực dân. Ngày 23 tháng 7 năm 1897, trong thư gửi cho các khâm sứ, thống sứ, Paul Doumer nêu lên bốn điều kiện cần thiết để xây dựng một trạm nghỉ dưỡng: độ cao trên 1.200 mét, nguồn nước dồi dào, đất đai có thể canh tác và khả năng thiết lập đường giao thông dễ dàng. Khi nhận được thư riêng của Paul Doumer, bác sĩ Alexandre Yersin đã đề xuất chọn cao nguyên Lâm Viên, nơi ông được biết đến trong chuyến thám hiểm năm 1893. Trong hồi ký của mình, Alexandre Yersin viết:

Năm 1897, Paul Doumer cử một phái đoàn quân sự dưới sự chỉ huy của đại úy Thouard nghiên cứu một con đường từ Nha Trang lên Lâm Viên. Sau 11 tháng làm việc, đại úy Thouard kết luận không thể xây dựng một tuyến đường nối trực tiếp Nha Trang với Lâm Viên. Thay vào đó, Thouard phác thảo một con đường xuất phát từ Phan Rang qua ngã Fimnom và gợi ý một tuyến đường khác nối thẳng Sài Gòn với Đà Lạt. Khi đoàn Thouard còn chưa kết thúc, các đoàn nghiên cứu khác của Garnier, Odhéra và Bernard tiếp tục được cử đến Lâm Viên cùng khảo sát còn đường nối Phan Thiết – Di Linh – Đà Lạt. Missigbrott, một thành viên trong đoàn Thouard, đã ở lại sau chuyến khảo sát để lập một vườn rau và chăn nuôi gia súc, tạo cơ sở cho trạm nông nghiệp và trạm khí tượng sau này. Cuối tháng 3 năm 1899, đích thân Toàn quyền Paul Doumer cùng bác sĩ Yersin đến cao nguyên Lâm Viên khảo sát thực tế và quyết định triển khai thực hiện dự định ban đầu. Ngày 1 tháng 11 năm 1899, Toàn quyền Paul Doumer ký nghị định thành lập tỉnh Đồng Nai Thượng với thủ phủ Di Linh và hai trạm hành chính ở Tánh Linh và Lâm Viên. Đây là tiền đề pháp lý đầu tiên cho việc hình thành chức năng hành chính của thành phố Đà Lạt sau này.

Giai đoạn 1900–1915

Năm 1901, Paul Champoudry, người được cử đến Đà Lạt với tư cách thị trưởng đầu tiên (1901 - 1908) của vài chục cư dân, đã thiết lập một họa đồ tổng thể phát triển Đà Lạt. Cùng năm đó, Toàn quyền Paul Doumer, sau dự định xây dựng tuyến đường sắt xuyên rừng từ Nha Trang lên Đà Lạt không thành, quyết định thành lập tuyến đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt. Tuy vậy, dự án xây dựng thành phố bị dừng lại khi Paul Doumer trở về Pháp vào năm 1902, các công trình gần như bị bỏ dở bởi thiếu kinh phí và trở ngại về giao thông. Thời kỳ này, Đà Lạt chỉ còn mười căn nhà tranh nghèo nàn, cư dân chủ yếu vẫn là những người Lạch cùng một số nhỏ người châu Âu và người Việt. Mặc dù vậy, trong thời gian ngủ quên kéo dài hơn 10 năm này, nhiều đoàn nghiên cứu vẫn tiếp tục được Toàn quyền Jean Baptiste Paul Beau gửi tới Lâm Viên để khảo sát. Những kết quả của họ đã khẳng định chắc chắn hơn quyết định chọn Đà Lạt làm nơi nghỉ dưỡng, thay vì các địa điểm khác như thung lũng sông Đa Nhim hay cao nguyên Di Linh.

Tháng 5 năm 1903, Tướng Léon de Beylié cùng một phái đoàn tới Đà Lạt và quyết định chọn nơi đây để thiết lập một doanh trại quân đội 3.500 đến 4.000 binh lính người châu Âu đồn trú. Ngày 5 tháng 1 năm 1906, Hội đồng quốc phòng Đông Dương họp tại Đà Lạt và quyết định chọn cao nguyên Lâm Viên làm nơi nghỉ dưỡng, đồng thời xác định vị trí Đà Lạt thay vì khu vực Dankia. Nhưng cho tới nhiệm kỳ của Toàn quyền Antony Klobukowski, 1908 – 1910, mọi hoạt động hầu như chững lại. Thị trưởng Champoudry cùng hội đồng thị xã khi đó "không có một khoản ngân sách đáng kể, không có một sự trợ giúp nào cả". Thời kỳ này chỉ một vài công trình được xây dựng, trong đó có lữ quán cho khách vãng lai về sau trở thành khách sạn Hôtel du Lac, và các trạm nông nghiệp và khí tượng được chuyển từ Dankia về Đà Lạt. Pierre Duclaux, một người Pháp tới cao nguyên Lâm Viên vào năm 1908, đã viết:

Đến nhiệm kỳ của Toàn quyền Albert Sarraut, sự đe dọa của Nhật Bản khiến Chính phủ Pháp nới rộng quyền hạn của Toàn quyền Đông Dương, cho phép cai trị thuộc địa bằng chính những nghị định do Toàn quyền ban hành. Năm 1911, Albert Sarraut quyết định đẩy nhanh tiến độ các công trình giao thông lên Đà Lạt. Năm 1913 và năm 1914, các tuyến đường bộ Phan Thiết – Di Linh và Di Linh – Đà Lạt lần lượt hoàn thành. Đây là con đường lưu thông bằng xe đầu tiên nối Đà Lạt với vùng đồng bằng, trước đó để đến Đà Lạt chỉ có thể đi bộ hoặc đi ngựa. Cùng với giao thông đường bộ, đoạn đường sắt Phan Rang – Krong Pha được đưa vào sử dụng giúp việc giao thương và đi lại giữa Đà Lạt với vùng đồng bằng trở nên thuận tiện. Đến năm 1915, có hai con đường để đi từ Sài Gòn tới Đà Lạt: tuyến Sài Gòn – Ma Lâm – Đà Lạt dài 354 km mất một ngày rưỡi và tuyến Sài Gòn – Phan Rang – Đà Lạt dài 414 km mất hai ngày. Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, nhiều người châu Âu không thể trở về quê hương đã tìm tới Đà Lạt để nghỉ dưỡng. Từ năm 1915, nhiều du khách đã đến đây bằng xe hơi và Hãng vận tải Lang Biang (Société des correspondances Automobiles du Lang Biang) thuộc chi nhánh của Công quản Đường sắt Miền Nam bắt đầu tổ chức đưa du khách đến Đà Lạt nghỉ dưỡng, săn bắn.

Giai đoạn 1916 – 1945

Khoảng thời gian từ năm 1916 đến năm 1945 là một giai đoạn đầy biến động của lịch sử. Hai cuộc thế chiến đã tác động sâu sắc đến tình hình chính trị và xã hội. Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, công cuộc khai thác thuộc địa tại Đông Dương trở nên sôi động, số vốn đầu tư của tư bản Pháp từ 170 triệu franc vào năm 1924 lên đến 585 triệu franc vào năm 1930. Tình trạng lạm phát tại Pháp khiến cho đồng bạc Đông Dương và các nguyên liệu tăng giá, thúc đẩy sự đầu tư của tư bản Pháp trong khoảng thời gian 1924 đến 1930 lên tới 3 tỷ franc. Sự phát triển của kinh tế dẫn đến sự có mặt ngày càng đông những người nước ngoài tại Việt Nam với con số 30 ngàn người Pháp vào năm 1937 và 466 ngàn Hoa kiều vào năm 1943. Hai cuộc thế chiến cũng khiến nhu cầu nghỉ dưỡng tại chỗ của người ngoại quốc tăng, trở thành cơ hội giúp thành phố du lịch Đà Lạt phát triển.

Giai đoạn từ 1916 đến 1926 có thể xem như giai đoạn thể chế hóa Đà Lạt. Ngày 6 tháng 1 năm 1916, Toàn quyền Ernest Nestor Roume ký Nghị định thành lập tỉnh Lâm Viên với địa giới: phía bắc là sông Krông Nô, phía đông nam là sông Krông Pha, phía nam là sông La Giai, phía tây là biên giới với Campuchia. Ngày 20 tháng 4 cùng năm, Hội đồng nhiếp chính của vua Duy Tân thông báo Dụ thành lập thị tứ Đà Lạt. Theo tinh thần của dụ này, toàn bộ quyền hạn đối với Đà Lạt được trao cho Toàn quyền Đông Dương, người Pháp toàn quyền sở hữu đất đai trong khu vực và dưới quyền điều hành trực tiếp của Toàn quyền Đông Dương. Bốn năm sau đó, ngày 31 tháng 10 năm 1920, Toàn quyền Maurice Long ký nghị định thành lập khu tự trị Lâm Viên, phần địa giới còn lại của tỉnh Lâm Viên được mang tên Đồng Nai Thượng với tỉnh lỵ đặt tại Di Linh. Cũng ngày 31 tháng 10 năm 1920, thới viên thị trưởng Garnier (1920 - 1926), một nghị khác của Toàn quyền Đông Dương ấn định khu tự trị trên cao nguyên Lâm Viên trở thành thị xã Đà Lạt và xác định nâng Đà Lạt lên thị xã hạng hai với những quy chế rộng rãi. Năm 1926, một nghị định tiếp theo được ký vào ngày 26 tháng 7 đưa địa vị hành chính của Đà Lạt lên cao hơn: Đà Lạt vừa trở thành đơn vị trực thuộc Toàn quyền, vừa có tính tự trị cao hơn so với những thị xã khác. Năm 1941, khi tỉnh Lâm Viên được tái lập, Thị trưởng Đà Lạt là De Redon (1941 - 1942) đã kiêm luôn chức Tỉnh trưởng tỉnh Lâm Viên.

Cùng với việc xác lập địa vị hành chính, dân số Đà Lạt cũng tăng lên mạnh mẽ và các công trình xây dựng dần mọc lên. Vào năm 1923, nơi đây chỉ có 1.500 dân cư, tới năm 1938, dân số thành phố đã lên đến 9.000 người và năm 1944, Đà Lạt trở thành một đô thị hơn 25 ngàn dân. Năm 1921, kiến trúc sư Ernest Hébrard nhận nhiệm vụ thiết lập đồ án quy hoạch Đà Lạt. Hoàn thành vào tháng 8 năm 1923, đồ án của Ernest Hébrard thể hiện một tầm nhìn và tham vọng rất lớn: xây dựng Đà Lạt trở thành thủ phủ của Liên bang Đông Dương. Năm 1933, kiến trúc sư Louis Georges Pineau đưa ra một đồ án chỉnh trang thành phố với một quan niệm thực tế hơn và hầu hết những nét chủ đạo của đồ án này vẫn được giữ lại trong Chương trình chỉnh trang và phát triển Đà Lạt năm 1943. Giai đoạn từ năm 1916 cho tới Chiến tranh thế giới thứ hai, các công trình cơ sở hạ tầng của Đà Lạt cũng dần hoàn thiện. Năm 1918, nhà máy điện được xây dựng, từ năm 1919 đến 1921, trường học, kho bạc, bưu điện và trạm xá lần lượt xuất hiện. Những năm đầu thế kỷ XX, ở Đà Lạt chỉ có những ngôi nhà gỗ, năm 1908 mới xuất hiện ngôi nhà gạch không tô đầu tiên. Nhưng đến thập niên 1920 và 1930, hàng loạt những công trình kiến trúc quy mô lớn đã được xây dựng, như khách sạn Langbian Palace, trường Trung học Yersin, ga Đà Lạt, dinh Toàn quyền... Giai đoạn này, các cơ sở văn hóa và giáo dục cũng bắt đầu phát triển, một số trường học như Trung học Yersin, Couvent des Oiseaux hay Thiếu sinh quân thu hút học sinh đến từ khắp Việt Nam và cả Đông Dương. Năm 1938, khi nhà ga xe lửa hoàn thành, thời gian đi từ Hà Nội đến Đà Lạt chỉ mất 48 giờ, du khách tìm đến thành phố nghỉ dưỡng ngày một đông. Năm 1944, thời tỉnh trưởng Lâm Viên là Berjoan (1942 - 1945), Đà Lạt gần như là thủ đô của Liên bang Đông Dương khi Toàn quyền và hầu hết các công sở quan trọng đều chuyển về làm việc ở đây. Sau gần 30 năm xây dựng, Đà Lạt vào năm 1945 đã trở thành một thành phố xinh đẹp của vùng Viễn Đông, một trung tâm giáo dục quan trọng và một điểm du lịch hấp dẫn.

Đà Lạt từ 1945 đến 1954

Từ giữa thế kỷ XX, lịch sử Việt Nam bước vào một thời kỳ đầy biến động khiến Đà Lạt cũng chịu nhiều ảnh hưởng. Tháng 3 năm 1945, quân đội Nhật Bản thực hiện cuộc đảo chính lật đổ chính phủ bảo hộ của Pháp tại Đông Dương. Để chuẩn bị đối phó với quân Đồng Minh, quân đội Nhật được đưa đến Đà Lạt và chiếm đóng nhiều nơi, đồng thời đào hầm hào công sự ở những vị trí quan trọng, dự trữ lương thực, thực phẩm. Trong giai đoạn này, có tới 600 viên chức và kiều dân Pháp bị bắt và tập trung ở hai cư xá Decoux và Bellevue. Khi Chính phủ Trần Trọng Kim thành lập, Nguyễn Tiến Lãng, sau đó là Hoàng thân Ưng An được cử tới làm Tỉnh trưởng tỉnh Lâm Viên, chức vụ kiêm nhiệm Thị trưởng Đà Lạt. Cuộc chiến tranh Đông Dương nổ ra cuối năm 1946 đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới Đà Lạt, nhiều cư dân rời thành phố tới lánh nạn ở Đơn Dương, Ninh Thuận, Bình Thuận hoặc trở về quê quán cũ. Năm 1946, dân số Đà Lạt chỉ còn 5.200 người khiến người Pháp gọi nơi đây là "thành phố quạnh hiu". Nhưng bắt đầu từ năm 1947, thành phố dần đông đúc trở lại khi nhiều người dân hồi cư. Cuối năm 1952, dân số Đà Lạt lên đến 25.041 người, gần tương đương thời điểm năm 1944.

Khi người Pháp trở lại nắm giữ Đà Lạt năm 1946, các hoạt động kinh tế xã hội cũng dần trở lại bình thường. Bộ máy chính quyền Đà Lạt được tổ chức lại - với Movillon làm đốc lý (1946 - 1949). Tòa Đốc lý được đổi thành Tòa Thị chính và thị xã do một thị trưởng quản lý với sự tham dự của Hội đồng thị xã. Vào thời kỳ này, Đà Lạt được chia thành 10 khu phố, định danh từ 1 đến 10, với 30 ấp. Năm 1950, Triều đình Huế quyết định tách Tây Nguyên thành một đơn vị hành chính riêng, Bảo Đại ra Dụ số 6 ngày 14 tháng 4 năm 1950 thành lập Hoàng triều Cương thổ với Đà Lạt làm thủ phủ. Ngày 10 tháng 11 cùng năm đó, Bảo Đại tiếp tục ra Dụ số 4 với nội dung sửa đổi địa giới hành chính thị xã Đà Lạt và sáp nhập một phần tỉnh Lâm Viên vào tỉnh Đồng Nai Thượng. Đà Lạt khi đó trở thành địa điểm của rất nhiều các cơ quan liên tỉnh, quốc gia và liên bang. Trong khoảng thời gian 1945 đến 1954, mạng lưới giáo dục của thành phố phát triển rộng khắp với 20 trường học. Đà Lạt thời kỳ này tuy bình yên nhưng ít được xây dựng thêm, đáng chú ý chỉ có tu viện Dòng Chúa Cứu Thế, ngày nay là trụ sở Viện Sinh học Tây Nguyên, và Trường miền núi Lang Biang. Khoảng cuối năm 1953 đầu năm 1954, khi cuộc chiến tranh Đông Dương bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, dân chúng ở các tỉnh lân cận đổ về Đà Lạt để tỵ nạn chiến tranh.

Đà Lạt từ 1954 đến 1975

Giai đoạn 1954 – 1963
Năm 1954, sau thất bại ở trận Điện Biên Phủ, người Pháp rời khỏi Đông Dương. Hiệp định Genève chia Việt Nam thành hai miền với ranh giới là vĩ tuyến 17. Đà Lạt thời kỳ này tiếp tục chịu tác động sâu sắc bởi những biến động của lịch sử. Chỉ trong vòng hơn hai năm từ 1954 đến 1956, dân số Đà Lạt tăng từ trên 25 ngàn lên gần 59 ngàn nhờ dòng người di cư từ miền Bắc cùng làn sóng cư dân từ miền Trung tới lập nghiệp. Dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam, chính quyền Sài Gòn xác lập một nền hành chính mang sắc thái riêng. Ngày 11 tháng 3 năm 1955, Thủ tướng Ngô Đình Diệm ban hành Dụ số 21 giải thể chế độ Hoàng triều Cương thổ, Đà Lạt trực thuộc chính quyền trung ương tại Sài Gòn. Ngày 19 tháng 5 năm 1958, Tổng thống Ngô Đình Diệm ký sắc lệnh 261 – VN thành lập tỉnh Tuyên Đức bao gồm thị xã Đà Lạt và 3 quận Lạc Dương, Đơn Dương, Đức Trọng. Một phần lãnh thổ Đà Lạt bị cắt bớt nên dân số giảm xuống chỉ còn 43 ngàn người.

Sau khi người Pháp rời khỏi Đông Dương, Đà Lạt chỉ còn vai trò một thành phố du lịch, không còn giữ chức năng "thủ đô mùa hè" như giai đoạn trước đó. Được xem như địa bàn chiến lược quan trọng ở Nam Tây Nguyên, Đà Lạt khi đó được chính quyền Sài Gòn thiết lập một hệ thống hành chính khá hoàn chỉnh. Thành phố đặt dưới quyền một thị trưởng với bộ máy giúp việc gồm các ty Nội an và Quân vụ, Hành chính, Tài chính, Kinh tế... và một Hội đồng đô thị. Trần Văn Phước, thị trưởng của Đà Lạt (1955 - 1963) đã  kiêm nhiệm chức vụ tỉnh trưởng tỉnh Tuyên Đức và từ 9 tháng 11 năm 1960, tòa thị chính Đà Lạt được sáp nhập với tòa hành chính tỉnh Tuyên Đức. Năm 1961, hai cơ quan hành chính này được tách riêng, nhưng tới năm 1964 lại được gộp lại thành tòa hành chính Đà Lạt – Tuyên Đức. Về tổ chức hành chính, Đà Lạt được chia thành 10 khu phố, xã Liên Hiệp và ấp Thái Phiên. Mỗi khu phố bao gồm nhiều ấp và mỗi ấp đều có ấp trưởng trực tiếp quản lý mạng lưới liên gia từ 10 đến 30 hộ gia đình đặt dưới sự giám sát của liên gia trưởng về mọi mặt hành chính cũng như an ninh trật tự.

Từ năm 1954 đến năm 1963, chính quyền Tổng thống Ngô Đình Diệm có kế hoạch phát triển Đà Lạt khá quy mô, xây dựng các công trình văn hóa nghệ thuật, cơ sở hạ tầng đô thị được chỉnh trang, nâng cấp. Nền kinh tế thành phố vẫn giữ nguyên định hướng phát triển du lịch và nông nghiệp. Đặc biệt từ năm 1958, sau Đại hội Lâm Viên – Đà Lạt, chính quyền Sài Gòn với Chương trình khai thác Cao nguyên Trung Phần muốn biến Đà Lạt thành một trung tâm du lịch quốc tế, đã mở ra hướng dịch vụ mới về giáo dục và nghiên cứu khoa học. Hàng loạt các trường học, trung tâm văn hóa và cơ sở nghiên cứu ra đời vào thời kỳ này, có thể kể đến Viện Đại học Đà Lạt, Giáo hoàng Học viện, Trung tâm Nghiên cứu Nguyên tử, Thư viện Đà Lạt... Nhiều công trình phục vụ du lịch, các sơ sở tôn giáo cũng tiếp tục được xây dựng và sửa chữa, như chợ Đà Lạt, sân bay Liên Khương, nhà thờ Cam Ly, chùa Linh Phong.

Giai đoạn 1964 – 1975

Dự án phát triển Đà Lạt trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng được tiến hành trong một thời gian ngắn thì gián đoạn khi anh em Tổng thống Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu bị ám sát trong cuộc đảo chính cuối năm 1963. Trong giai đoạn này, tình hình chính trị miền Nam Việt Nam không ổn định khiến Đà Lạt ít nhiều bị tác động. Từ năm 1965, khi Hoa Kỳ trực tiếp đưa quân đội vào tham chiến ở Việt Nam, chính quyền Sài Gòn chỉ định các chức vụ thị trưởng, tỉnh trưởng bằng những sĩ quan cấp tá thay cho những nhà cầm quyền dân sự. Việc phát triển cơ sở hạ tầng đô thị thời kỳ này ít được coi trọng, thay vào đó, rất nhiều các công trình phục vụ cho mục đích quân sự được xây dựng hoặc sửa chữa, như các trung tâm huấn luyện quân sự, trạm radar trên núi Lang Biang và ở Cầu Đất, sân bay Cam Ly, sân bay Liên Khương. Tuy vậy, một số công trình dân sự cũng xuất hiện trong khoảng thời gian này, có thể kể tới Làng cô nhi SOS, Trung tâm trẻ khuyết tật, Trường Kỹ thuật Lasan... và các công trình dịch vụ thương mại, khách sạn, nhà hàng mọc lên ở khu vực trung tâm thành phố.

Đà Lạt tiếp tục giữ một vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục của Việt Nam Cộng hòa với 61 trường học, trong số này đặc biệt phải kể đến Viện Đại học Đà Lạt, Giáo hoàng Học viện Pio X và các cơ sở đào tạo quân sự: Trường Võ bị Quốc gia, Trường Chiến tranh Chính trị và Trường Chỉ huy Tham mưu. Đà Lạt trước năm 1975 cũng đã là một thành phố đa dạng về tôn giáo với hơn 40 ngôi chùa cùng các nhà thờ, tu viện của 29 dòng tu Công giáo. Du lịch thành phố thời kỳ này không còn nhộn nhịp như giai đoạn trước đó do chiến sự, tình hình an ninh không ổn định, các tuyến đường giao thông lên Đà Lạt không còn được an toàn và các thắng cảnh thiếu kinh phí để tổ chức, khai thác. Thành phố trở thành nơi nghỉ mát của giới thượng lưu và sĩ quan, quan chức có thế lực của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, cùng một số người ngoại quốc tới miền Nam Việt Nam công du hay kinh doanh, du lịch. Trong những năm 1960, dân số Đà Lạt gia tăng điều hòa, từ 73 ngàn người năm 1965 lên gần 90 ngàn người năm 1970. Nhưng từ sau 1970, khi chiến tranh Việt Nam ngày càng khốc liệt, dân số Đà Lạt cũng có những biến động đáng kể, đến năm 1975 chỉ còn 85.833 người. Trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến, 31 tháng 3 năm 1975, quân đội miền Nam rút khỏi Đà Lạt và sáng 3 tháng 4, quân đội miền Bắc tiến vào thành phố.

Đà Lạt sau 1975

Giai đoạn 1975 – 1985
Lịch sử Đà Lạt giai đoạn đầu sau 1975 được đánh dấu bởi hàng loạt những thay đổi hành chính. Trong khoảng thời gian ngắn đầu tiên, Đà Lạt vẫn trực thuộc tỉnh Tuyên Đức, nhưng từ 6 tháng 5 năm 1975, thành phố thuộc về khu VI. Ngày 5 tháng 6 năm 1976, khi tỉnh Lâm Đồng được thành lập trên cơ sở hợp nhất hai tỉnh Tuyên Đức và Lâm Đồng cũ, Đà Lạt trở thành tỉnh lỵ của tỉnh mới. Tháng 2 năm 1979, Đà Lạt được bổ sung thêm phần đất của vùng kinh tế mới Tà In, thuộc Đà Loan, huyện Đức Trọng ngày nay. Ngày 14 tháng 3 cùng năm đó, Hội đồng Chính phủ ra quyết định điều chỉnh địa giới hành chính một số huyện thuộc Lâm Đồng và Đà Lạt được xác định gồm 6 phường và 3 xã Xuân Trường, Xuân Thọ và Tà Nung. Trong những ngày đầu sau chiến tranh, dân số thành phố giảm xuống khi nhiều người phục vụ trong quân đội và bộ máy chính quyền cũ trở về quê quán, thêm vào đó, một phần cư dân Đà Lạt tới định cư trên những vùng đất khác của Lâm Đồng theo chính sách kinh tế mới. Tuy nhiên, dân số Đà Lạt sau đó được bổ sung bởi chính sách tăng cường cán bộ từ miền Bắc và miền Trung cùng với việc mở rộng địa giới hành chính. Đến năm 1982, dân số Đà Lạt vượt ngưỡng 100 ngàn người.

Trong những năm từ 1976 đến 1980, nhiều cơ quan văn hóa, giáo dục và nghiên cứu được thành lập, phần lớn dựa trên những cơ sở đã có từ thời Việt Nam Cộng hòa. Năm 1976, Trường Đại học Đà Lạt và Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt ra đời, kế thừa Viện Đại học Đà Lạt và Trường Trung học Yersin. Trước đó, Học viện Quân sự được chuyển từ Hà Nội vào Đà Lạt, tiếp nhận 5 cơ sở của chính quyền cũ. Năm 1978, Bảo tàng Lâm Đồng mở cửa với bộ sưu tập về dân tộc học của Bảo tàng sắc tộc Tây Nguyên trước kia và một số cá nhân. Cũng năm 1978, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học tại Đà Lạt, ngày nay là Viện Sinh học Tây Nguyên, được thành lập với trụ sở vốn là một tu viện Dòng Chúa Cứu Thế. Giống như nhiều địa phương khác vào thời kỳ đầu sau chiến tranh, Đà Lạt phải đối mặt với những khó khăn về lương thực và thực phẩm, khiến việc xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng ít được coi trọng. Do không được cải tạo sửa chữa, các đường giao thông nội thị và hệ thống giao thông đường bộ xuống cấp trầm trọng. Việc mở rộng diện tích canh tác nông nghiệp khiến cho các hồ bị bồi lấp nhanh chóng và khai thác rừng cũng làm cho khí hậu và cảnh quan ngày một xấu đi. Nghiêm trọng hơn, nguồn nước của hai nhà máy thủy điện Đa Nhim và Trị An ngày càng thiếu hụt vào mùa khô. Những năm cuối thập niên 1970, đầu thập niên 1980, khi nền kinh tế Việt Nam gặp nhiều khó khăn, đô thị du lịch Đà Lạt cũng bước vào một thời kỳ trầm lắng. Thành phố khi đó thỉnh thoảng mới có một đoàn khách ghé thăm.

Giai đoạn từ 1986 đến ngày nay

Kể từ cuối thập niên 1980, cùng với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam, lịch sử Đà Lạt cũng bước vào một giai đoạn mới. Ngày 6 tháng 6 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ra quyết định điều chỉnh địa giới hành chính: Đà Lạt gồm 12 phường và 3 xã Xuân Thọ, Xuân Trường và Tà Nung. Năm 1994, Chính phủ phê duyệt Đề án Quy hoạch tổng thể xây dựng thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2010, xác định Đà Lạt là một trung tâm du lịch nghỉ dưỡng của Việt Nam. Ngày 24 tháng 7 năm 1999, thành phố được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là đô thị loại II. Trong thập niên 1990, dân số Đà Lạt tăng lên mạnh mẽ, từ 120 ngàn người năm 1990 lên 160 ngàn người năm 1999. Cũng trong giai đoạn này, làn sóng du khách tìm đến thành phố ngày một đông khiến một hệ thống nhà hàng, khách sạn mới ra đời. Kiến trúc Đà Lạt cũng có thêm những công trình mới, đặc biệt trong số đó có thể kể đến biệt thự Hằng Nga và Thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt, ngày nay đã trở thành hai địa điểm du lịch hấp dẫn.

Trong những năm của thập niên 2000, cơ sở hạ tầng đô thị của Đà Lạt tiếp tục được hoàn thiện. Ngày 7 tháng 5 năm 2002, Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt Đề án Điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2020. Giao thông Đà Lạt cũng có những thay đổi đáng kể trong thời kỳ này. Nhờ tỉnh lộ 723 hoàn thành năm 2007, hành trình giữa hai thành phố du lịch nổi tiếng Đà Lạt và Nha Trang chỉ còn 130 km, so với lộ trình cũ Đà Lạt – Phan Rang – Nha Trang dài 228 km. Năm 2008, sau 4 năm thi công, đoạn đường cao tốc Liên Khương – Prenn được khánh thành giúp giao thông từ Đà Lạt tới sân bay Liên Khương thuận tiện hơn trước. Nhà ga mới của sân bay cũng hoàn thành vào năm 2009 và bắt đầu khai thác các đường bay quốc tế. Trước đó, vào năm 2004, đường bay Hà Nội – Đà Lạt đã được mở lại sau nhiều thập kỷ gián đoạn.

Du lịch Đà Lạt trong những năm 2000 ghi dấu bởi những lễ hội và các Festival Hoa bắt đầu được tổ chức. Lượng du khách tìm đến thành phố tăng từ 710 ngàn lượt khách năm 2000 lên 2,1 triệu lượt khách năm 2009. Thành phố cũng có thêm những bệnh viện và trường học mới, như Đại học Dân lập Yersin Đà Lạt thành lập năm 2004, Bệnh viện đa khoa Hoàn Mỹ Đà Lạt bắt đầu hoạt động năm 2008 và Bệnh viện Nhi Đà Lạt khởi công xây dựng năm 2010. Nhưng sự bùng nổ về dân số và cơn lốc đô thị hóa đã khiến cảnh quan Đà Lạt mất đi nét hoang sơ vốn có. Nhiều di sản kiến trúc của thành phố bị xâm hại và không ít những thắng cảnh trở nên hoang tàn bởi tác động của bàn tay con người. Năm 2008, Đà Lạt trở thành một thành phố hơn 200 ngàn dân. Ngày 6 tháng 3 năm 2009, địa giới hành chính thành phố được điều chỉnh lại: Đà Lạt gồm 12 phường và bốn xã Xuân Thọ, Xuân Trường, Tà Nung và Trạm Hành. Ngày 23 tháng 3 cùng năm 2009, Đà Lạt được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Lâm Đồng.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Xem thêm
 Đà Lạt
 Biên niên sử Đà Lạt
 Kiến trúc Đà Lạt

Liên kết ngoài

 Cổng Thông tin Điện tử Lâm Đồng
 Trang chính thức của thành phố Đà Lạt và tỉnh Lâm Đồng

Lịch sử Lâm Đồng
Bài Việt Nam chọn lọc
Đà Lạt


title: Solariella cingulima

text:
Solariella cingulima là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Solariellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Solariella


title: Nậm Cắn

text:
Nậm Cắn là một xã miền núi của huyện Kỳ Sơn, Nghệ An. Nơi đây có Cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn, tương ứng, bên Lào có cửa khẩu Namkan thuộc địa phận muang (huyện) Nong Het tỉnh Xiêng Khoảng là điểm cuối cùng của Quốc lộ 7 trên đất Việt Nam.

Nậm Cắn giáp với xã Na Loi ở phía Bắc, xã Phà Đánh ở phía Đông, thị trấn Mường Xén ở phía Đông Nam, và xã Tà Cạ ở phía Nam.

Tham khảo

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Lào


title: Anisocentropus torulus

text:
Anisocentropus torulus là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Anisocentropus


title: Xenomela ovczinnikovi

text:
Xenomela ovczinnikovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Xenomela


title: Cryptocephalus atrifrons

text:
Cryptocephalus atrifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Abeille miêu tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

A


title: Le Poët-Laval

text:
Le Poët-Laval là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã Le Poët-Laval nằm ở khu vực có độ cao từ 255-973 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Drôme
Plus Beaux Villages de France


title: Hôn nhân màu tím

text:
Hôn nhân màu tím hay hôn nhân hoa oải hương (tiếng Anh: lavender marriage) là hôn nhân giữa hai người khác giới tính nhưng có thiên hướng tình dục khác nhau để che đậy thiên hướng đồng tính luyến ái hoặc song tính luyến ái của một hoặc cả hai người. Trong tiếng lóng của giới đồng tính, người vợ trong kiểu hôn nhân này, nếu là dị tính luyến ái, được gọi là beard và người chồng, nếu là dị tính, được gọi là merkin.

Mặc dù đã từng có một số cuộc hôn nhân lavender nổi bật trong lịch sử, cụm từ "lavender marriage" trong tiếng Anh được bắt đầu sử dụng từ thập niên 1920 khi trong hợp đồng của các diễn viên Hollywood có những điều khoản bảo vệ thanh danh buộc họ phải kết hôn vì quyền lợi để bảo vệ sự nổi tiếng và nghề nghiệp của họ. Sự nghiệp của nam diễn viên MGM William Haines tiêu tan khi người này từ chối chấm dứt mối quan hệ với người tình nam Jimmy Shields và kết hôn theo quy định của MGM.

Cụm từ không còn được dùng nhiều nữa nhưng vẫn có tin đồn cho rằng một số cặp đôi nổi tiếng kết hôn để che đậy thiên hướng tình dục của một hay cả hai người.

Trong số những cặp đôi và cá nhân kết hôn lavender là:
Nam diễn viên Rock Hudson từng lo lắng rằng tạp chí Confidential sắp công khai anh ta là đồng tính. Người này kết hôn với Phyllis Gates, một phụ nữ trẻ làm việc trong phim trường.
Nhà ngoại giao người Anh Harold Nicolson và vợ Vita Sackville-West, những người từng là song tính luyến ái nhưng sau có hai con trai, họ đã trở lại thiên hướng đồng tính luyến ái và có những mối tình đồng tính.

Bộ phim Hỷ yến năm 1993 của đạo diễn Lý An xoay quanh cuộc hôn nhân lavender giữa hai người Mỹ gốc Hoa.

Chú thích

Hôn nhân
Thiên hướng tình dục
Thiên hướng tình dục và xã hội


title: Lê Xuân Lựu

text:
Lê Xuân Lựu (1925-2016) là một giáo sư triết học, trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên giám đốc Học viện Chính trị Quân sự.

Tiểu sử
 Ông sinh tháng 1 năm 1925 tại xã Sơn Lễ, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.
Năm 1947, 22 tuổi, ông gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ông tham gia kháng chiến chống Pháp, kháng chiến chống Mỹ, tham gia Chiến dịch Bình Giã, Đồng Xoài, Chiến dịch Hồ Chí Minh mặt trận tây nam Sài Gòn.
Ông từng đảm nhiệm các chức vụ: huyện ủy viên, Chính trị viên đại đội, chính trị viên tiểu đoàn, chính ủy, trung đoàn trưởng, tỉnh đội trưởng, chủ nhiệm chính trị sư đoàn, chính ủy sư đoàn, phó chính ủy quân khu, chính ủy sư đoàn 5.
 Ông giảng dạy triết học tại Học viện Quốc phòng, Học viện Chính trị Quân sự.
 Từ năm 1981-1991, ông giữ chức giám đốc Học viện Chính trị Quân sự.
 Năm 1986, ông được phong quân hàm trung tướng.
 Năm 1988, ông được Chính phủ Việt Nam công nhận học hàm giáo sư Triết học.
 ông nghỉ hưu năm 1996.
Vào 16 giờ 25 phút, ngày 24 tháng 3 năm 2016, tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, ông từ trần.

Tác phẩm
 Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp của chúng ta, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, năm 2005.
 Một số vấn đề định hướng xã hội chủ nghĩa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, năm 2003.
 Lịch sử công tác Đảng, công tác chính trị trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Thành tích và khen thưởng
 Huân chương Độc lập hạng Nhì
 Huân chương Chiến công hạng Nhì
Huân chương Quân công hạng nhất, ba
Huân chương Chiến thắng hạng nhì
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng nhì
Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng nhất, nhì, ba
Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng nhất, nhì, ba
Huy chương Quân kỳ Quyết thắng
Huy chương Vì thế hệ trẻ
Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Hà Tĩnh
Giáo sư Việt Nam
Nhà giáo Ưu tú
Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Huân chương Độc lập hạng Nhì
Huân chương Chiến công hạng Nhì
Huân chương Quân công hạng Nhất
Huân chương Chiến thắng hạng Nhì
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì
Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất
Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Nhất
Huy chương Quân kỳ Quyết thắng
Huy chương Vì thế hệ trẻ
Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1980
Người Hương Sơn


title: Thung lũng Orkhon

text:
Cảnh quan văn hóa Thung lũng Orkhon () trải dọc theo bờ sông Orkhon ở miền trung Mông Cổ, cách thủ đô Ulaanbaatar 320 km về phía tây. Nó được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vì đại diện cho sự phát triển của các truyền thống mục vụ du mục kéo dài hơn hai thiên niên kỷ.

Tầm quan trọng
Trong nhiều thế kỷ, thung lũng Orkhon được xem là nơi có sức mạnh đế quốc của thảo nguyên. Bằng chứng đầu tiên là từ một tấm bia đá với dòng chữ khắc, được dựng lên trong thung lũng bởi Bì Già Khả Hãn, một người cai trị của Đế chế Göktürk thế kỷ thứ 8. Khoảng 25 dặm về phía bắc của bia, trong khu vực thiêng liêng tối tăm của núi rừng Ötüken, là Ordu-Baliq, kinh đô đầu tiên của những người du mục Hồi Cốt. Trong thời kỳ những người Khiết Đan thống trị thung lũng, tấm bia được ghi lại bằng ba ngôn ngữ, để ghi lại những việc làm của người Khiết Đan.

Những ngọn núi tại đây được coi là thiêng liêng đối với những người Tengri giáo giống như là "Trung tâm của thế giới" nhưng nó đặc biệt hơn nữa khi họ cho rằng linh hồn của các vị Khả hãn và tổ tiên của họ trú ngụ tại đây. Hơn nữa, một lực lượng được cho là xuất phát từ ngọn núi này, trao cho Khả hãn quyền thiêng liêng cai trị các bộ lạc Turk nên bất cứ ai kiểm soát được thung lũng này đều được coi là lãnh đạo ý trời của người Turk và có thể tập hợp các bộ lạc lại với nhau. Do đó, việc kiểm soát thung lũng Orkhon có tầm quan trọng chiến lược đối với mọi bộ tộc. Trong lịch sử, mọi kinh đô của người Turk đều nằm ở đây vì lý do này.

Di sản thế giới
Các cảnh quan và công trình trong thung lũng Orkon bao gồm:
 Các đài kỷ niệm của người Turk đầu thế kỷ 8 dành cho Bì Già Khả Hãn và Khuyết Đặc Lặc với các ký tự Orkhon, là các đài kỷ niệm được thừa nhận là ấn tượng nhất từ đế quốc Turk du mục của người Đột Quyết (Göktürk hay Kök-Türk). Chúng đã được các nhà khảo cổ học Nga khai quật và giải mã trong giai đoạn 1889-1893.
 Các di tích của Khar Balgas, kinh đô thế kỷ 8 của đế quốc Duy Ngô Nhĩ, trên diện tích 50 km² với nhiều bằng chứng của các cung điện, cửa hàng, đền miếu, chùa chiền...
 Các tàn tích của kinh đô Karakorum của Thành Cát Tư Hãn, có lẽ bao gồm cả cung điện nổi tiếng Thượng Đô.
 Tu viện Erdene Zuu, tu viện Phật giáo đầu tiên tại Mông Cổ. Nó bị chính quyền cộng sản phá hủy một phần vào giai đoạn 1937-1940.
 Tu viện Tuvkhun là một tu viện nổi tiếng khác, nằm trên một ngọn đồi ở độ cao 2.600 mét trên mực nước biển. Nó cũng đã bị những người cộng sản phá hủy gần như hoàn toàn.
 Các di tích của cung điện Mông Cổ thế kỷ 13 và 14 ở đồi Doit, được cho là nơi ở của Đại hãn Oa Khoát Đài.

Tham khảo

Orkhon
Thung lũng Mông Cổ


title: Crèvecœur-en-Auge

text:
Crèvecœur-en-Auge là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados
 La poule Crèvecoeur

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Musée Schlumberger

Crèvecoeur-en-Auge


title: Gynoxys acostae

text:
Gynoxys acostae là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Gynoxys acostae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

acostae
Thực vật Ecuador


title: Chung kết Cúp C1 châu Âu 1989

text:
Trận chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1989 là trận chung kết thứ ba mươi tư của Cúp các đội vô địch bóng đá quốc gia châu Âu, ngày nay là UEFA Champions League. Đây là trận đấu giữa A.C. Milan của Ý và Steaua Bucureşti của România trên Camp Nou, Barcelona, Tây Ban Nha vào ngày 24 tháng 5 năm 1989. Với chiến thắng 4–0, A.C. Milan lần thứ ba giành Cúp C1 châu Âu.

Chi tiết trận đấu

Xem thêm
Cúp C1 châu Âu 1988-89

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mùa giải 1988-89 trên trang chủ của UEFA
Cúp C1 châu Âu trên trang chủ của RSSSF
Lịch sử Cúp C1 châu Âu 1989

Chung kết Cúp C1 châu Âu
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1989
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1989
1989


title: Face to Face (album của Westlife)

text:
Face to Face là album thứ bảy của ban nhạc nam đến từ Ireland Westlife. Album đã được phát hành đầu tiên ở Anh ngày 31 tháng 10 năm 2005. Đây là album thứ năm quán quân thứ năm của Westlife ở Anh, bán được 1,3 triệu bản riêng ở Anh và trên 6 triệu bản trên toàn thế giới và cũng là album bán chạy nhất trong năm của Sony BMG Entertainment năm 2005.

Thông tin về album
Album có chứa nhiều ca khúc pop cùng với một số ca khúc mang âm hưởng nhạc dance. Đĩa đơn đầu tiên được phát hành từ album là một bản cover hit "You Raise Me Up" của Secret Garden. Đĩa đơn thứ hai cũng là một cover, phiên bản cover ca khúc "When You Tell Me That You Love Me" nguyên gốc của huyền thoại Diana Ross và đã được nhóm thu âm lại thành một bản hát đôi với chính ca sĩ này.

Đĩa đơn cuối cùng từ album là "Amazing", một ca khúc nguyên gốc. "That's Where You Find Love" đã được phát hành làm đĩa đơn quảng cáo radio ở Philippines. Trong khi "Hit You With The Real Thing" đã có mặt trên bảng xếp hạng ở iTunes New Zealand. Album cũng có một cover ca khúc "Desperado" của Eagles cùng với một track bonus của Backstreet Boys từ album 2005 Never Gone của họ, "Colour My World" và một bài hát solo của Nick Carter, "Heart Without A Home".

Danh sách track

Chú thích:

A "Maybe Tomorrow" chỉ có mặt ở phiên bản Anh, Ireland và Hàn Quốc của album.
B Các track Acoustic được cung cấp bởi Wayne Oulson và chỉ có mặt trong phiên bản Nhật của album.

Xếp hạng

Face to Face Tour 2006
Đây là chuyến lưu diễn trên toàn thế giới thứ năm của Westlife.

Chú thích

Liên kết ngoài
Westlife - Trang web chính thức

Album năm 2005
Album của Westlife


title: Geranomyia viriditincta

text:
Geranomyia viriditincta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Hypsiboas goianus

text:
Hypsiboas goianus là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan ẩm, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống, mặc dù tình trạng bảo tồn của chúng hiện vẫn là ít quan tâm.

Tham khảo

 Eterovick, P.C., Bastos, R. &, Silvano, D. 2004. Hypsiboas goianus . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

goianus
Động vật đặc hữu Brasil


title: Augustine Chihuri

text:
Augustine Chihuri hiện đang là Ủy viên trưởng của Cảnh sát Cộng hòa Zimbabwe.

Năm 2008, con trai của Chihuri là Sylvester bị trục xuất từ Úc, nơi ông đang học tập, bởi Bộ Ngoại giao Úc như là một phần của các cuộc trừng phạt quốc tế đang tăng cường chống lại Zimbabwe.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Augustine Chihuri
Chihuri đón chào Mbeki

Cảnh sát Zimbabwe
Nhân vật còn sống


title: Euryglossina scapata

text:
Euryglossina scapata là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossina
Động vật được mô tả năm 1980


title: Thelecythara floridana

text:
Thelecythara floridana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Thelecythara


title: Giải Máy quay Vàng

text:
Giải Máy quay Vàng (; ) là giải thưởng của Liên hoan phim Cannes dành cho bộ phim điện ảnh đầu tay xuất sắc nhất được trình chiếu tại một trong các hạng mục lựa chọn của Cannes (Tranh giải chính thức, Directors' Fortnight hoặc Tuần phê bình phim quốc tế). Giải thưởng (do Gilles Jacob lập ra vào năm 1978) được trao trong lễ bế mạc Liên hoan bởi một ban giám khảo độc lập.

Tiêu chí
Luật xác định rằng bộ phim đầu tiên là "phim điện ảnh đầu tiên được trình chiếu tại rạp (bất kể định dạng nào; loại hình hư cấu, phim tài liệu hoặc hoạt hình) có thời lượng từ 60 phút trở lên, của một đạo diễn chưa từng thực hiện một bộ phim nào khác có thời lượng từ 60 phút trở lên và phát hành chiếu rạp." Những đạo diễn trước đây chỉ làm phim luận án sinh viên hoặc phim điện ảnh truyền hình vẫn có thể tranh giải ở hạng mục này. Mục đích đã nêu là một bộ phim "có chất lượng nhấn mạnh nhu cầu phải động viên đạo diễn thực hiện bộ phim thứ hai".

Danh sách tác phẩm đoạt giải

Caméra d'Or — Mention Spéciale
Ở một số năm, một vài phim không đoạt giải đã được trao tặng đặc biệt vì chất lượng xuất sắc dưới dạng phim nhựa đầu tiên tại Cannes. Giải còn được gọi là Caméra d'Or — Mention, Caméra d'Or — Mention d'honneur, Caméra d'Or — Special Distinction.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức của Liên hoan phim Cannes
 Liên hoan phim Cannes tại Internet Movie Database. .

Giải thưởng thành lập năm 1978
Liên hoan phim Cannes
Giải Máy quay Vàng
Danh sách phim theo giải thưởng
Giải thưởng phim đạo diễn đầu tay


title: Irish Son

text:
Irish Son là album phòng thu solo đầu tay của nam ca sĩ Brian McFadden, đã được phát hành ngày 29 tháng 11 năm 2004. Trong album này, anh đã làm việc với Paul Barry, Guy Chambers và nhà sản xuất Mark Taylor.

Danh sách track

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Born in the heart of Dublin  - The Irish Son album fanlisting
SonyBMG  "Ireland's Fave Son, Brian McFadden, Heads For Oz!"

Album năm 2004
Album của Brian McFadden
Album đầu tay năm 2004


title: Spirotropis genilda

text:
Spirotropis genilda là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Spirotropis


title: Gonomyia percomplexa

text:
Gonomyia percomplexa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Thygater ubirajarai

text:
Thygater ubirajarai là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Thygater
Động vật được mô tả năm 1999


title: Mueang Uthai Thani (huyện)

text:
Mueang Uthai Thani () là huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của Uthai Thani Province, miền nam Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) là: Nong Khayang, Thap Than, của tỉnh Uthai Thani, Krok Phra, Phayuha Khiri của tỉnh Nakhon Sawan, Manorom và Wat Sing của tỉnh Chainat.

Hành chính
Huyện này được chia thành 14 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 86 làng (muban). The town (thesaban mueang) Uthai Thani nằm trên toàn bộ tambon Uthai Mai. Có 8 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Mueang Uthai Thani


title: Zelandotipula subcalypso

text:
Zelandotipula subcalypso là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: Milan Baroš

text:
Milan Baroš (; sinh ngày 28 tháng 10 năm 1981) là một cựu cầu thủ bóng đá Séc thi đấu ở vị trí tiền đạo.

Vào năm 2005, anh cùng Liverpool vô địch UEFA Champions League. Sau đó anh vô địch Ligue 1 cùng Lyon năm 2007, vô địch Cúp FA với Portsmouth năm 2008 và vô địch Thổ Nhĩ Kỳ với Galatasaray năm 2012. Anh có nhiều lần thi đấu cho Baník Ostrava và từng đá cho Aston Villa của Anh.

Baroš khoác áo Cộng hòa Séc 93 lần, ghi 41 bàn. Anh giành giải vua phá lưới Giải vô địch bóng đá châu Âu 2004, giải đấu mà Cộng hòa Séc vào tới bán kết. Với 41 bàn cho Cộng hòa Séc, anh là chân sút ghi nhiều bàn thắng thứ hai chỉ sau Jan Koller.

Ngày 3 tháng 7 năm 2020, Milan Baroš chính thức giã từ sự nghiệp thi đấu quốc tế sau 33 năm thi đấu chuyên nghiệp.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Liverpool
Baroš gia nhập Liverpool năm 2002 và mang áo số 5. Mùa giải đầu tiên anh chỉ được ra sân 1 lần duy nhất. Đến mùa giải tiếp theo anh ghi được 12 bàn. Mùa giải 2003/2004, Baros chấn thương mắt cá chân nặng phải nghỉ thi đấu 6 tháng và chỉ ghi được 2 bàn cả mùa giải.

Sau khi giành danh hiệu vua phá lưới Euro 2004, Baros tiếp tục ở lại Liverpool dưới thời Rafael Benitez. Mùa giải 2004/2005, anh ghi được 13 bàn và cùng Liverpool giành danh hiệu vô địch UEFA Champions League khi đánh bại AC Milan trong trận chung kết. Tuy nhiên sau đó Baros phải rời câu lạc bộ khi nhiều tiền đạo khác chuyển đến như Peter Crouch từ Southampton.

Aston Villa
Baroš chuyển đến Aston Villa với phí chuyển nhượng 6,5 triệu bảng Anh vào tháng 8 năm 2005 cùng bản hợp đồng 4 năm.. Tại đây anh mang áo số 10. Anh kết thúc mùa giải với 8 bàn thắng trong 25 trận và 3 bàn ở Cúp F.A., 1 bàn ở Cúp Liên đoàn.

Mùa giải tiếp theo Baroš thi đấu rất tệ. Đầu mùa giải anh được Martin O'Neill cho đá chính thức bên cạnh Juan Pablo Ángel nhưng anh sớm dính chấn thương và mất vị trí chính thức. Bàn thắng cuối cùng của Baros cho Aston Villa là bàn thắng vào lưới Manchester United tại Cúp F.A. trước khi anh chuyển đến Lyon theo bản hợp đồng trao đổi với John Carew.

Tại Aston Villa, Baroš ghi được 14 bàn sau 51 lần ra sân.

Lyon
Ngày 22 tháng 1 2007, Baroš ký hợp đồng với Lyon và tại đây anh gặp lại huấn luyện viên cũ Gérard Houllier.

Đến mùa giải 2007/2008, Gérard Houllier ra đi và Alain Perrin trở thành huấn luyện viên trưởng Lyon. Trong 2 mùa bóng thi đấu cho Lyon (nửa cuối 2006/2007 và nửa đầu 2007/2008), Baros ghi được 7 bàn qua 24 lần ra sân. Trong thời gian thi đấu cho Lyon, anh còn gặp 1 rắc rối về pháp luật khi lái xe hơi quá tốc độ và bị cảnh sát Pháp bắt..

Portsmouth
Ngày 27 tháng 1 2008, Milan hoàn tất hợp đồng cho mượn từ Lyon đến Portsmouth F.C cho đến hết mùa 2007/2008 với điều khoản Portsmouth có thể mua đứt anh với giá 7.000.000 . Baroš có trận đầu tiên với Portsmouth khi gặp Manchester United vào ngày 30 tháng 1 năm 2008.

Trong 16 trận ra sân cho Portsmouth, Baroš không ghi được bàn nào. Trận đấu cuối cùng tại mùa giải 2007/2008 là trận chung kết Cúp F.A. gặp Cardiff City tại sân Wembley khi anh vào sân thay Kanu vào phút 87 và cùng Portsmouth giành FA Cup lần đầu tiên.

Galatasaray
Baroš chính thức chuyển đến thi đấu cho câu lạc bộ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ Galatasaray với hợp đồng 3 năm cùng phí chuyển nhượng 5.5 triệu € từ Lyon vào ngày 26 tháng 8 năm 2008. Anh có trận đầu tiên cho câu lạc bộ mới trong cuộc đối đầu Kayserispor, nhưng anh chỉ thi đấu 15 phút cuối trận.

Baroš có cú đúp đầu tiên tại UEFA Cup trong trận gặp đội bóng Thụy Sĩ Bellinzona ngày 18 tháng 12 năm 2008. 3 ngày sau đó, tại giải trong nước, anh tiếp tục ghi 2 bàn nữa trong cuộc đối đầu Kocaelispor, giúp Galatasaray giành chiến thắng 4-1.

Ngày 21 tháng 12 năm 2008, với 14 bàn thắng, Baroš đã dẫn đầu danh sách vua phá lưới tại Süper Lig trong đó có hat-trick vào lưới Beşiktaş giúp Galatasaray giành chiến thắng 4-2. Anh kết thúc mùa giải 2008-2009 bằng danh hiệu vua phá lưới với 20 bàn thắng.

Baroš bắt đầu mùa giải mới 2009-10 bằng cú đúp trong trận thắng 4-1 trước Kayserispor. Hai bàn thắng kế tiếp của anh đến vào ngày 13 tháng 9 trong trận Galatasaray giành chiến thắng 3-0 trước Beşiktaş.

Antalyaspor
Ngày 11 tháng 6 năm 2013, anh gia nhập câu lạc bộ Thổ Nhĩ Kỳ Antalyaspor, bản hợp đồng có thời hạn 1 năm.

Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
Baroš được gọi vào đội tuyển quốc gia từ năm 2001. Tại Euro 2004, Baros ghi được 5 bàn vào lưới Latvia, Đức, Hà Lan và Đan Mạch để giành giải vua phá lưới Euro và nhận danh hiệu Chiếc giày vàng.

Tại World Cup 2006, chấn thương khiến anh vắng mặt ở 2 trận gặp Mỹ và Ghana. Anh chỉ xuất hiện trong trận cuối gặp Ý và thất bại 0-2 của Cộng hòa Séc khiến họ bị loại ngay vòng bảng.

Đến Euro 2008, Baroš tiếp tục được huấn luyện viên Karel Brückner gọi vào đội tuyển dù anh bị nhiều người chỉ trích vì phong độ của mình. Trận đầu tiên gặp Thụy Sĩ anh không được ra sân. Đến trận gặp Bồ Đào Nha anh được ra sân từ đầu nhưng không ghi được bàn thắng nào. Trong trận gặp Thổ Nhĩ Kỳ, Baroš không được thi đấu phút nào nhưng cũng bị lãnh một thẻ vàng vì lỗi phản ứng với trọng tài. Kết quả Séc thua 3-2 và bị loại khỏi giải ngày sau vòng đấu bảng.

Baroš sau đó đã bị nhận một án kỷ luật từ đội tuyển do một buổi nhậu nhẹt qua đêm cùng năm cầu thủ khác vào ngày 8 tháng 4 năm 2009. Tuy nhiên, tân huấn luyện viên trưởng đội tuyển Cộng hòa Séc Ivan Hašek đã gọi anh trở lại đội tuyển vào ngày 12 tháng 8, 2009. Anh đánh dấu sự trở lại bằng bàn thắng từ chấm phạt đền trong chiến thắng 3-1 trước Bỉ trong một trận giao hữu. Ngày 9 tháng 9, Baroš ghi được 4 bàn trong trận đấu gặp San Marino tại vòng loại World Cup 2010. Chung cuộc CH Séc thắng San Marino 7-0.

Ngay sau khi Cộng hòa Séc để thua 0-1 trước Bồ Đào Nha tại tứ kết Euro 2012, Milan Baroš đã quyết định giã từ sự nghiệp thi đấu quốc tế với 41 bàn thắng sau 93 trận đấu.

Phong cách thi đấu
Baroš có biệt danh "Maradona xứ Ostravan" tại Cộng hòa Séc do có sự tương đồng với huyền thoại bóng đá người Argentina Diego Maradona. Anh được chú ý đặc biệt vì là một cầu thủ nhanh nhẹn với kỹ năng rê bóng tuyệt vời.

Cuộc sống cá nhân
Milan Baroš đã kết hôn với Tereza Franková. Con trai của họ, Patrick, ra đời vào ngày 1 tháng 9 năm 2009.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế
Bàn thắng của CH Séc liệt kê trước.

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Liverpool
 Cúp Liên đoàn bóng đá Anh: 2003
 UEFA Champions League: 2005

Olympique Lyon
 Ligue 1: 2007
 Siêu cúp bóng đá Pháp: 2007

Portsmouth
 Cúp FA: 2008

Galatasaray
 Süper Lig: 2011–12
 Siêu cúp bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ: 2012

Đội tuyển quốc gia
 Giải vô địch bóng đá U-21 châu Âu: 2002

Cá nhân
 Chiếc giày vàng Euro 2004
 Đội hình tiêu biểu Euro 2004
 Vua phá lưới Süper Lig 2008-09: 20 bàn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thông tin tại LFChistory.net

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Người Valašské Meziříčí
Cầu thủ bóng đá Séc
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Cộng hòa Séc
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Cộng hòa Séc
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Cộng hòa Séc
Cầu thủ bóng đá FC Baník Ostrava
Cầu thủ bóng đá Aston Villa F.C.
Cầu thủ bóng đá Liverpool F.C.
Cầu thủ bóng đá Olympique Lyonnais
Cầu thủ bóng đá Portsmouth F.C.
Cầu thủ bóng đá Galatasaray S.K.
Cầu thủ bóng đá Antalyaspor
Cầu thủ bóng đá FK Mladá Boleslav
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Süper Lig
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Cộng hòa Séc
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2000
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2004
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012
Cầu thủ Giải bóng đá hạng nhất Cộng hòa Séc
Cầu thủ bóng đá Ligue 1
Cầu thủ bóng đá Séc ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Vận động viên Séc ở Vương quốc Liên hiệp Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Vận động viên Séc ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ
Vận động viên Séc ở Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá FC Slovan Liberec
Cầu thủ vô địch UEFA Champions League


title: Eatoniella

text:
Eatoniella là một chi ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Eatoniellidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Eatoniella bao gồm:

 Eatoniella alboelata Ponder, 1983
 Eatoniella caliginosa (Smith, 1875)
 Eatoniella cana Ponder, 1983
 Eatoniella contusa Ponder, 1983
 Eatoniella demissa (Smith, 1915)
 Eatoniella glacialis (Smith, 1907)
 Eatoniella kerguelenensis (Smith, 1875)
 Eatoniella strebeli Ponder & Worsfold, 1994
 Eatoniella subgoniostoma Strebel, 1908
 Eatoniella varicifera Ponder, 1983

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Eatoniellidae


title: Sân bay quốc tế Querétaro

text:
Sân bay quốc tế Querétaro  là một sân bay quốc tế ở các đô thị Colon, El Marques, bang Querétaro, México. Đây là sân bay nội địa và quốc tế và có thể sử dụng làm một sân bay dự bị cho Sân bay quốc tế Thành phố México.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm

Các tuyến nội địa
Aeromar (Thành phố México, Monterrey)
ALMA de Mexico (Guadalajara, Monterrey, Cancun)

Các tuyến quốc tế
Continental Airlines
Continental Express cung cấp bởi ExpressJet Airlines (Houston-Intercontinental)
Delta Air Lines
Delta Connection cung cấp bởi Shuttle America (Atlanta) [ngừng ngày 18 tháng 8 năm 2008]

Các hãng vận tải hàng hóa
Regionalcargo
BAX Global

Tham khảo

Q


title: Gonomyia apiculata

text:
Gonomyia apiculata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Conus armadillo

text:
Conus armadillo là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

armadillo


title: Megachile parksi

text:
Megachile parksi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1936


title: Celina cubensis

text:
Celina cubensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1947.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Celina


title: Nulvi

text:
Nulvi là một đô thị ở tỉnh Sassari trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 180 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 20 km về phía đông bắc của Sassari. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.983 người và diện tích là 67,7 km².

Nulvi giáp các đô thị: Chiaramonti, Laerru, Martis, Osilo, Ploaghe, Sedini, Tergu.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sassari


title: Pectinivalva

text:
Pectinivalva là một chi bướm đêm thuộc họ Nepticulidae.

Các loài
Pectinivalva anazona (Meyrick, 1906)
Pectinivalva caenodora (Meyrick, 1906)
Pectinivalva chalcitis (Meyrick, 1906)
Pectinivalva commoni Scoble, 1983
Pectinivalva endocapna (Meyrick, 1906)
Pectinivalva funeralis (Meyrick, 1906)
Pectinivalva gilva (Meyrick, 1906)
Pectinivalva libera (Meyrick, 1906)
Pectinivalva melanotis (Meyrick, 1906)
Pectinivalva planetis (Meyrick, 1906)
Pectinivalva primigena (Meyrick, 1906)
Pectinivalva trepida (Meyrick, 1906)
Pectinivalva warburtonensis (Wilson, 1939)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Nepticulidae


title: Edmílson

text:
Edmílson, tên đầy đủ José Edmílson Gomes de Moraes, (sinh ngày 10 tháng 6 năm 1976 tại Taquaritinga, Brasil) là một cầu thủ bóng đá người Brasil. Anh từng chơi ở các vị trí trung vệ/tiền vệ phòng thủ cho câu lạc bộ São Paulo, Olympique Lyonnais, FC Barcelona và sắp tới là Villarreal CF sau khi hiệp đồng với Barca kết thúc vào mùa hè năm 2008.

Edmílson đã từng đoạt chức vô địch bóng đá quốc gia với các câu lạc bộ São Paulo F.C., Lyon và Barcelona. Sau khi chuyển đến châu Âu, anh đã có chức vô địch trong 6 năm liên tiếp (4 với Lyon và 2 với Barcelona).

Sự nghiệp

Cấp câu lạc bộ
Thời gian chơi cho FC Barcelona, Edmílson bị dính 2 chấn thương nghiêm trọng, nhưng vẫn là cầu thủ đóng vai trò quan trọng cho những thành công của đội ở mùa giải 2005-2006. Anh có một quốc tịch Ý, nó cho phép anh được chơi bóng ở Âu châu như một người Âu. Cuối mùa giải 2007-2008, sau khi Barcelona không có thành tích tốt, câu lạc bộ đã tính đến chuyện thay thế Edmílson bằng 1 cầu thủ khác vào mùa giải tới. Edmilson cho biết anh có ý định chuyển đến Villarreal và Júbilo Iwata, cho đến ngày 23 tháng 5 năm 2008, anh chính thức ký hợp đồng với Villarreal.

Cấp quốc tế
Edmílson được đá trận đầu tiên cho tuyển vàng xanh vào 18 tháng 6 năm 2000. Sau đó anh là một cầu thủ quan trọng của đội tuyển tại giải World Cup 2002 mà họ đã đoạt ngôi vô địch. Anh cũng được gọi tên tới Đức tham dự World Cup 2006 tuy nhiên 1 chấn thương gối trong buổi tập luyện đã khiến anh không thể chơi trận nào.

Bàn thắng quốc tế

Thành tựu
Vô địch thế giới năm 2002 với tuyển Brasil
Campeonato Paulista: 1998 và 2000 với São Paulo F.C.
Copa Conmebol vào 1994 với São Paulo F.C.
Recopa Sudamericana vào 1994 với São Paulo F.C.
Tournament Rio - São Paulo vào 2001 với São Paulo F.C.
French Ligue 1 championship vào 2002, 2003 và 2004 với Olympique Lyonnais.
 " Trophée des Champions " vào 2002 và 2003 với Olympique Lyonnais.
Coupe de la Ligue vào 2001 với Olympique Lyonnais
La Liga vào 2005 và 2006 với FC Barcelona
Supercopa de España (Siêu cúp Tây Ban Nha) vào 2005 với FC Barcelona
UEFA Champions League vào 2006 với FC Barcelona

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang chủ

Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Cầu thủ bóng đá Barcelona
Cầu thủ bóng đá Olympique Lyonnais
Hậu vệ bóng đá
Sinh năm 1976
Tiền vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Real Zaragoza
Cầu thủ bóng đá São Paulo FC
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Brasil
Người São Paulo (bang)
Người Brasil gốc Ý
Cầu thủ bóng đá Campeonato Brasileiro Série A
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2001
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài


title: Chiang Khan (huyện)

text:
Chiang Khan (, ) là một huyện (amphoe) ở phía bắc của tỉnh Loei, đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ) là Pak Chom, Mueang Loei và Tha Li của tỉnh Loei. Về phía tây bắc là các tỉnh Xaignabouli và Viêng Chăn của Lào.

Nguồn nước quan trọng của huyện này là sông Mekong, Hueang và Loei.

Hành chính
Huyện này được chia thành 8 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 78 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) - Chiang Khan và Khao Kaeo mỗi đơn vị nằm trên một tambon cùng tên. Có 7 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com (tiếng Thái)

Chiang Khan


title: Happy Together

text:
Happy Together có thể là:

Bài hát "Happy Together" của nhóm The Turtles
Album Happy Together của nhóm Turtles
Album Happy Together của nhóm Twins
Phim Happy Together với các diễn viên Helen Slater và Patrick Dempsey
Tên tiếng Anh phim Xuân quang xạ tiết (春光乍泄) của đạo diễn Vương Gia Vệ

Xem thêm
Album So Happy Together của nhóm The Grifters
Phim So Happy Together, phim Philippines năm 2004


title: Zarzosa de Río Pisuerga

text:
Zarzosa de Río Pisuerga là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 52 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Đàn ông là đàn ông

text:
Đàn ông là đàn ông (tiếng Nga: Мужчины есть мужчины) là một bộ phim hài dành cho thiếu nhi của đạo diễn Aleksey Moroz, ra mắt lần đầu năm 1985.

Nội dung

Diễn viên

Xem thêm

 Thông tin trên Website Điện ảnh Nga
 Thông tin trên Website NasheKino
 Thông tin trên Website Kino-Teatr

Phim của Dovzhenko Film Studios
Phim Liên Xô
Phim thiếu nhi Liên Xô
Phim hài Liên Xô
Phim năm 1985


title: Lanistes elliptus

text:
Lanistes elliptus là một loài ốc nước ngọt cỡ lớn, là động vật chân bụng sống dưới nước động vật thân mềm có mang và nắp (động vật chân bụng)|nắp ốc trong họ Ampullariidae, the cây táo snails.

Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Dân chủ Congo, Malawi, và Mozambique.

Chú thích

Tham khảo

Lanistes


title: Hope, Arkansas

text:
Hope là một thành phố thủ phủ quận Hempstead trong tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km², dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 10.378 người. Đây là thành phố chính của khu vực thống kê đô thị Hope, bao gồm tất cả quận Hempstead và quận Nevada.
Thành phố là quê hương của Bill Clinton, tổng thống Hoa Kỳ thứ 42. Thành phố chuyển đổi một depot đường sắt thành một viện bảo tàng về cuộc sống Clinton.

Tham khảo

Thành phố của Arkansas
Bill Clinton
Khu dân cư thành lập năm 1875


title: Khu bảo tồn rừng Sinharaja

text:
Khu bảo tồn rừng Sinharaja là một vườn quốc gia, một điểm nóng đa dạng sinh học ở Sri Lanka. Khu bảo tồn này có ý nghĩa quốc tế và đã được công nhận là khu dự trữ sinh quyển và Di sản thế giới của UNESCO.

Theo IUCN thì đây là những cánh rừng mưa nhiệt đới nguyên sinh cuối cùng của Sri Lanka. Hơn 60% thực vật tại đây là đặc hữu và nhiều trong số chúng được coi là hiếm. Khu rừng nhiệt đới còn nguyên vẹn này là một phần của vùng sinh thái rừng mưa đất thấp Sri Lanka đã được bảo tồn tránh khỏi nạn khai thác gỗ thương mại tồi tệ diễn ra ở Sri Lanka nhờ vào việc khó tiếp cận. Nó được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 1978 và một Di sản thế giới từ năm 1988. Tên của nó được dịch là "Vương quốc Sư tử".

Chỉ dài  từ đông sang tây và tối đa  theo chiều bắc nam, nhưng khu bảo tồn này là bộ sưu tập về các loài đặc hữu gồm thực vật, côn trùng, lưỡng cư, bò sát, chim và động vật có vú. Do có thảm thực vật dày đặc lên các loài động vật tại đây không dễ dàng nhìn thấy như ở Vườn quốc gia Yala. Động vật có vú lớn phổ biến nhất là Voọc mặt tía. Đây là nhà của 26 loài chim đặc hữu như Chèo bẻo đuôi cờ chẻ, Khướu mỏ cam, Phướn mặt đỏ, Bìm bịp mỏ xanh, Ác là xanh Sri Lanka

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 https://www.worldheritageoutlook.iucn.org/explore-sites/wdpaid/16791

Di sản thế giới tại Sri Lanka
Khu vực sinh thái Indomalaya
Vùng chim quan trọng Sri Lanka


title: Sainte-Consorce

text:
Sainte-Consorce là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 279 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Gongora quinquenervis

text:
Gongora quinquenervis là một loài lan, và là loài tiêu biểu của chi Gongora. Loài này tạo thành một phức hợp cho nhiều loài xác định không rõ ràng.

Hình ảnh

Tham khảo

[[Thể loại:Gongora|Gongora quinquenervis}}


title: Thiền Tông Vĩnh Gia tập

text:
Thiền Tông Vĩnh Gia tập  (zh. chánzōng yŏngjiā jí 禪宗永嘉集, ja. zenshūyōkashū) là một tác phẩm được Thiền sư Vĩnh Gia Huyền Giác (zh. 永嘉玄覺), đệ tử của Lục tổ Huệ Năng (zh. 慧能) soạn. Tập sách đề cập đến việc tu tập giác ngộ qua 10 chương. Lời tựa do Ngụy Tĩnh (zh. 魏静), một vị quan triều nhà Đường soạn. Sách giải thích vị trí của Thiền tông phương Nam, trong sự phối hợp với giáo lý tông Thiên Thai và tông Hoa Nghiêm. Tập sách này rất thông dụng trong Thiền tông Triều Tiên, đã được Kỉ Hoà (zh. 己和) chú giải. Tập sách này thường được gọi ngắn là Vĩnh Gia tập (永嘉集.)

Mười chương tóm tắt nội dung như sau:

Chương 1: Nghi thức mộ đạo (Mộ đạo chí nghi) - Phàm muốn tu đạo, trước nên lập chí, cùng hầu thầy đúng lễ, làm sáng điều thầy dạy. Do đó, đặt để hàng thứ nhất để làm sáng tỏ Nghi thức mộ đạo.

Chương 2: Giới ý kiêu sa (Giới kiêu xa ý) - Ban đầu tuy lập chí tu đạo, khéo biết nghi thức phép tắc, nếu ba nghiệp kiêu sa, vọng tâm xáo động thì sao được định. Do đó, đặt để hàng thứ hai để nêu rõ giới ý kiêu sa.

Chương 3: Tịnh tu ba nghiệp (Tịnh tu tam nghiệp) - Trước, giới kiêu sa để lược nêu cương yếu. Nay kiểm trách lại kỹ lưỡng, khiến sự lỗi lầm không nảy sanh. Do đó, đặt để hàng thứ ba là làm rõ ba nghiệp tịnh tu, giữ giới thân, khẩu, ý.

Chương 4: Bài tụng Xa-ma-tha (Xa-ma-tha tụng) - Đã kiểm trách thân, miệng, khiến lỗi chẳng nảy sanh. Thứ đến vào cửa tu đạo dần theo thứ tự trước sau năm loại khởi tâm, không ra khỏi định huệ năm loại khởi tâm sáu khoa liệu lường. Do đó, đặt để hàng thứ tư để làm rõ bài tụng Xa-ma-tha.

Chương 5: Bài tụng Tì-bà-xá-na (Tì-bà-xá-na tụng) - Không giới thì chẳng có Thiền, không Thiền thì chẳng có huệ. Trên đã tu định, định lâu thì huệ sáng. Do đó, đặt để hàng thứ năm làm rõ bài tụng Tì-bà-xá-na.

Chương 6: Bài nghĩa tụng Ưu-tất nghĩa (Ưu-tất nghĩa tụng) - Thiên tu về định, định lâu tất chìm sâu. Thiên học về huệ, huệ nhiều tâm động. Do đó, đặt để hàng thứ sáu là nêu rõ các bài tụng Ưu-tất, nghĩa nơi định huệ, khiến chẳng chìm động, làm cho định huệ quân bình, buông bỏ hai bên.

Chương 7: Lần lượt của ba thừa (Tam thừa tiệm thứ) - Định huệ đã quân bình ắt lặng lẽ mà thường soi. Tam quán nhất tâm thì có nghi nào chẳng dứt, có sáng chiếu nào chẳng tròn đầy ? Dù đã tự hiểu rõ ràng nhưng thương kẻ khác chưa ngộ, ngộ có nông sâu. Do đó, đặt để hàng thứ bảy là nói rõ thứ bậc lần lượt của ba thừa.

Chương 8: Sự lý không hai (Sự lý bất nhị) - Ba thừa thấy lý, lý chẳng không cùng. Lý cùng ở tại sự, rõ sự tức lý. Do đó, đặt để hàng thứ tám là làm rõ sự lý không hai, tức sự mà chân, dùng loại trừ kiến chấp.

Chương 9: Sách khuyên bạn hữu (Khuyên hữu nhân thư) - Sự lý đã dung thông, trong tâm tự sáng, lòng lại thương xót người học về sau, phí mất thời gian. Do đó, đặt để hàng thứ chín là tỏ rõ sách khuyên bạn.

Chương 10: Văn phát nguyện (Phát nguyện văn) - Khuyên bạn tuy là thương xót kẻ khác nhưng chỉ chú tâm vào một người, thì tình vẫn chưa cùng khắp. Do đó, đặt để hàng thứ mưới là tỏ rõ văn pháp nguyện, thề nguyện độ tất cả.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Thiền ngữ
Thiền tông


title: Magnolia dealbata

text:
là một loài thực vật thuộc họ Magnoliaceae. Đây là loài đặc hữu của México.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Magnolia cylindrica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

D
Thực vật đặc hữu Mexico
Vườn cây Bắc Mỹ
Cây trang trí


title: Fraimbois

text:
Fraimbois  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 266 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Rauzan

text:
Rauzan  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Zikanapis copo

text:
Zikanapis copo là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Compagnucci mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Zikanapis
Động vật được mô tả năm 2006


title: Caloptilia macropleura

text:
Caloptilia macropleura là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này sinh sống ở Ethiopia và Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia
Côn trùng Ethiopia


title: Epiphragma joculator

text:
Epiphragma joculator là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 19022 Penzel

text:
19022 Penzel (2000 SR44) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 2000 bởi G. Lehmann ở Volkssternwarte Drebach.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19022 Penzel

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Heavy metal

text:
Heavy metal (thường được gọi tắt là metal) là một thể loại nhạc rock phát triển vào cuối những năm 1960 và đầu 1970, chủ yếu ở Anh và Mỹ. Bắt nguồn từ blues-rock và psychedelic rock, các ban nhạc tạo nên cho heavy metal những âm thanh dày, mạnh, đặc trưng bởi âm rè khuếch đại mạnh, những đoạn solo ghita dài, nhịp mạnh, và nói chung là ồn ào. Lời hát và phong cách biểu diễn của heavy metal thường mang đậm chất nam tính và cơ bắp.

Những ban nhạc heavy metal đầu tiên như Led Zeppelin, Black Sabbath và Deep Purple đã thu hút được nhiều khán giả. Tuy nhiên họ thường bị chửi rủa nặng nề, đây là tình trạng chung của dòng nhạc này trong suốt quá trình lịch sử. Giữa thập niên 70, Judas Priest thúc đẩy quá trình biến chuyển của heavy metal với việc loại bỏ sự ảnh hưởng của blue. Motorhead thì đem đến cảm giác của punk rock và một sự đẩy nhanh tốc độ mạnh mẽ. Những ban nhạc trong Làn sóng heavy metal mới của Anh như Iron Maiden cũng đi theo mạch đó. Đến cuối thập kỷ, heavy metal đã thu hút được một lượng người hâm mộ lớn trên toàn thế giới, họ được biết đến với cái tên "metalhead" (đầu kim loại) hay "headbanger" (những kẻ đập đầu).

Trong những năm 1980, glam metal trở thành một thế lực rất mạnh với những nhóm như Motley Crue. Thế giới ngầm sinh ra một phong cách mạnh mẽ, hung hăng hơn: thrash metal, nó trở thành trào lưu với những ban nhạc như Metallica. Trong khi đó những phong cách khác như death metal và black metal vẫn chỉ là những hiện tượng văn hóa nhỏ. Kể từ giữa thập niên 90, những phong cách phổ biến như nu metal, thứ âm nhạc kết hợp những yếu tố của grunge và hip hop; hay metalcore, pha trộn extreme metal với hardcore punk, làm cho định nghĩa của dòng nhạc này rộng hơn.

Đặc điểm

Nguyên gốc của heavy metal được đặc trưng bởi tiếng ghita rè lớn, nhịp điệu mạnh, âm bass và trống đặc, cùng với giọng ca khỏe. Những dòng metal nhánh khác thì biến hóa bằng cách nhấn mạnh thêm, biến đổi, hay bỏ đi một hoặc nhiều đặc điểm trên. Nhà phê bình Jon Pareles của tờ New York Times viết "Nếu đem phân loại các dòng nhạc phổ biến thì heavy metal là một ngành lớn của hard rock, một "loài" với ít chữ hơn, ít chất blue, nhiều thành viên và hung ác hơn." Một ban nhạc thường có một tay trống, một tay ghita bass, một ghita nhịp, một ghita chính, và một ca sĩ có thể chơi hoặc không chơi nhạc cụ. Nhạc cụ phím đôi khi được sử dụng để làm đầy đặn âm thanh hơn.

Cây ghita điện và sức mạnh âm nó truyền qua bộ khuếch đại từng là yếu tố then chốt của heavy metal. Vai trò dẫn dắt của cây ghita trong heavy metal thường có xung đột với vai trò thủ lĩnh hay trưởng nhóm truyền thống của người ca sĩ, tạo ra một sự căng thẳng khi cả hai cùng "đấu tranh để giành quyền thống lĩnh" với tinh thần của một cuộc "ganh đua bác ái". Heavy metal "có nhu cầu hạ thấp tầm quan trọng của giọng ca" đối với toàn bộ ban nhạc. Trái ngược với gốc rễ của metal vào thập kỷ 60, để chứng thực nó cần một "sự biểu hiện cảm xúc rõ rệt" từ phía ca sĩ. Nhà phê bình Simon Frith cho rằng "chất giọng" của ca sĩ quan trọng hơn lời bài hát của metal. Những ca sĩ hát metal có rất nhiều phong cách, từ chất giọng đa cao độ, hàn lâm của Rob Halford ban Judas Priest và Bruce Dickinson ban Iron Maiden, đến phong cách cộc cằn của Lemmy ban Motorhead hay James Hetfield ban Metallica, cho đến những tiếng gầm gừ của rất nhiều ca sĩ hát death metal.

Vai trò nổi bật của bass cũng là một bí quyết của nhạc metal, và sự tương tác của bass và ghita là yếu tố trung tâm. Cây ghita bass tạo ra âm thanh trầm là yếu tố quyết định để làm cho âm nhạc "nặng". Kỹ thuật chơi bass rất phong phú và phức tạp, từ việc giữ một âm nền thấp làm nền tảng cho đến hòa nhịp những đoạn riff phức tạp và lướt theo ghita chính và/hoặc ghita nhịp. Một số ban nhạc đưa ghita bass lên thành nhạc cụ chính, một cách tiếp cận được mở rộng bởi Cliff Burton của Metallica đầu thập kỷ 80.

Bản chất của trống trong metal là tạo ra một nhịp to, đều cho ban nhạc sử dụng "bộ ba tốc độ, sức mạnh, và chính xác". Chơi trống trong metal "cần một độ dẻo dai phi thường", và các tay trống cần phải có "tốc độ, khả năng phối hợp, độ khéo léo … tương đối lớn để chơi những đoạn phức tạp" trong metal. Một kỹ thuật chơi trống tiêu biểu của metal là kẹp chũm chọe (cymbal choke), là kỹ thuật đập vào chũm chọe và ngay lập tức giữ nó lại bằng tay kia (hoặc dùng chính tay đập trong một số trường hợp) tạo ra một âm bật lớn. Dàn trống của metal thường lớn hơn nhiều so với những dàn trống được dùng trong các dòng nhạc rock khác.

Khi biểu diễn nhạc sống, sự ầm ĩ – sự "công kích của âm thanh", theo sự mô tả của nhà xã hội học Deena Weinstein – được coi là yếu tố sống còn.. Trong cuốn sách Metalheads của mình, nhà tâm lý học Jeffery Arnett nhắc tới buổi trình diễn heavy metal như một "cảm quan tương đương của chiến tranh". Tiếp nối sự dẫn dắt của Jimi Hendrix, Cream và The Who, những ban nhạc heavy metal đầu như Blue Cheer đã đặt ra một ngưỡng âm lượng mới. Như Dick Peterson của Blue Cheer đã nói "Tất cả những gì chúng ta biết là chúng ta cần nhiều sức mạnh hơn". Một bài báo năm 1977 về buổi biểu diễn của Motorhead đã viết về cách mà "chỉ riêng âm lượng cực lớn đã thể hiện được tác động của ban nhạc". Weinstein đưa ra so sánh: trong khi giai điệu là yếu tố chính của nhạc pop và nhịp điệu là trọng tâm của nhạc house, thì âm thanh đầy sức mạnh, âm sắc, và âm lượng là yếu tố then chốt của metal. Bà lý luận rằng sự ầm ĩ được thiết kế ra để "quét người nghe vào trong làn âm thanh" và để tạo ra một "liều thuốc của sức trẻ".

Ngôn ngữ âm nhạc

Nhịp điệu và tốc độ

Nhịp điệu trong các ca khúc metal rất rõ ràng, với những chỗ nhấn có tính toán. Weinstein quan sát thấy rằng mảng hiệu ứng âm thanh lớn dành cho các tay trống đã cho phép "khuôn nhịp có thể trở nên ngày một phức tạp với xu hướng và nhu cầu mạnh mẽ của nó." Trong rất nhiều bài heavy metal, mạch chủ đạo được đặc trưng bởi những đoạn nhịp 2 nốt hoặc 3 nốt ngắn – thường được tạo nên bởi nốt 8 hoặc nốt 16. Những đoạn nhịp này thường được biểu diễn bằng một đoạn ngắt âm tạo ra bằng cách sử dụng kỹ thuật tay-câm (palm-muted) trên ghita nhịp.

Ngắn gọn, bất ngờ, và những bước nhịp tách biệt được gom lại tạo thành tiết nhịp với một kết cấu riêng biệt, thường là giật cục. Những tiết nhạc này được dùng để tạo ra xướng nhịp và giai điệu gọi là riff, giúp tạo ra các móc (hook) liên quan. Các bài hát heavy metal cũng sử dụng những đoạn nhịp dài hơn như những hợp âm nốt tròn, hoặc nốt đen trong các bài power ballad chậm. Nhịp độ của heavy metal thời kỳ đầu có chiều hướng "chậm, thậm chí nặng nề". Tuy nhiên, đến cuối thập niên 70 các ban nhạc metal chơi với nhiều nhịp độ khác nhau. Trong những năm 2000, nhịp độ của metal được xếp theo thứ tự từ ballad chậm (nốt đen = 60 phách/phút) đến phách gió siêu nhanh (nốt đen = 350 phách/phút).

Giai điệu

Một trong những dấu hiệu của dòng nhạc này là hợp âm mạnh của ghita. Theo thuật ngữ chuyên môn, hợp âm mạnh khá đơn giản: nó chỉ bao gồm một quãng chính, thường là quãng năm đúng, tuy nhiên quãng tám cũng có thể được thêm vào để làm nền. Mặc dù quãng năm đúng là phổ biến nhất cho hợp âm mạnh, các hợp âm mạnh cũng có thể dựa trên các quãng khác như quãng ba thứ, quãng ba trưởng, quãng tư đúng, quãng năm giảm, hay quãng sáu thứ. Phần lớn hợp âm mạnh được trình tấu với vị trí các ngón tay phù hợp để có thể trượt lên xuống dễ dàng trên cần đàn.

Cấu trúc giai điệu đặc trưng
Heavy metal thường dựa trên những đoạn riff tạo bởi 3 hòa âm chính tiêu biểu: các chuỗi thang âm thức, các chuỗi tam âm và đồng chuyển, và tác dụng của âm thể nền. Heavy metal truyền thống có khuynh hướng sử dụng thang âm thức, cụ thể là các âm thức Aeolian và Phrygian. Theo ngôn ngữ hòa âm, điều này có nghĩa là dòng nhạc này thường kết hợp các chuỗi hợp âm thức như chuỗi Aeolian I-VI-VII, I-VII-(VI), hoặc I-VI-IV-VII với chuỗi Phrygian ẩn chứa mối liên hệ giữa I và ♭II (ví dụ I-♭II-I, I-♭II-III, hoặc I-♭II-VII). Mối liên hệ căng âm đồng chuyển hoặc tam âm được sử dụng nhiều trong các chuỗi hợp âm của metal. Quãng tam âm, một quãng nối ba âm – ví dụ C và F# - là một nghịch âm cấm kị trong giáo hội trung cổ. Điều này khiến các thầy tu gọi nó là diabolus in musica – "con quỷ trong âm nhạc". Chính xuất phát từ biểu tượng này, nó thường được nhắc đến với cái tên "ma quỷ" trong tục lệ văn hóa Tây phương. Heavy metal sử dụng lượng lớn quãng tam âm trong các đoạn solo và riff, ví dụ như trong giai đoạn đầu của "Black Sabbath".

Heavy metal thường sử dụng rất nhiều âm thể nền để làm giai điệu chính. Một âm thể nền là một âm được duy trì, thường là trong phạm vi bass, trong đó có ít nhất một ngoại điệu (ví dụ nghịch âm) được phát ra trong các phần khác.

Mối liên quan với âm nhạc cổ điển

Chủ đề lời hát

Hình ảnh và trang phục

Điệu bộ, cử chỉ

Văn hóa người hâm mộ

Ngữ nguyên

Lịch sử

Tiền đề: giữa thập niên 60

Khởi nguyên: cuối thập niên 60, đầu thập niên 70

Trào lưu chính: cuối thập niên 70, đầu thập niên 80

Các dòng nhạc metal ngầm: những năm 1980, 1990 và 2000
Nhiều thể loại heavy metal đã phát triển bên lề của dòng nhạc chính trong thập kỉ 80.. Nhiều người đã cố gắng phân loại chúng, có thể kể đến một số thành viên của trang nhạc Allmusic và nhà phê bình âm nhạc Garry Sharpe-Young. Từ điển nhạc metal của Garry Sharpe-Young đã chia các dòng nhạc metal này ra thành 5 nhóm chính là thrash metal, death metal, black metal, power metal và các dòng thuộc loại doom và gothic metal.

Thrash metal

Dòng thrash metal bắt đầu xuất hiện vào những năm đầu thập kỉ 80, chịu ảnh hưởng trực tiếp của dòng nhạc hardcore punk và trào lưu nhạc heavy metal mới của nước Anh đặc biệt là các bản nhạc sử dụng phong cách tăng tốc gọi là speed metal. Phong trào thrash metal bắt đầu tại Mĩ, với đầu tàu là các buổi biểu diễn của một số band tại Bay Area, California. Âm nhạc của các nhóm thrash có đặc điểm là mạnh mẽ và dữ dội hơn dòng nhạc metal gốc cũng như dòng glam rock xuất hiện sau nó. Những cú riff ghitar với quãng âm thấp thường làm nền cho guitar lead sử dụng kĩ thuật lướt nhanh (shredding). Lời hát thường thể hiện quan điểm của chủ nghĩa hư vô hoặc đề cập tới các vấn đề xã hội với ngôn từ đẫm máu và đầy nội tâm. Thrash metal được mô tả như một dạng ‘’nhạc tai họa của đô thị’’ hay ‘’một người anh em họ xanh xao của rap’’

Dòng thrash metal được phổ biến rộng rãi tới người nghe bởi 4 nhóm thrash lớn (Big Four): Metallica, Anthrax, Megadeth và Slayer. 3 nhóm thrash đến từ nước Đức Kreator, Sodom, and Destruction đóng góp quan trọng vào sự phát triển của thrash tại châu Âu. Ngoài ra có thể kể đến đóng góp của các nhóm nhạc đến từ các buổi biểu diễn tại Bay Area là Testament và Exodus, nhóm nhạc New Jersey Overkill, và nhóm Sepultura của Brazil. Bắt đầu từ một trào lưu âm nhạc ngầm tồn tại tới gần 1 thập kỉ, thrash đã dần dần tiếp cận được một lớp công chúng đông đảo hơn nhờ vào sự phát triển của một số nhóm như Metallica, Megadeth.. Năm 1986, album Master of Puppets của Metallica lọt vào top 40 bảng xếp hạng album Billboard, 2 năm sau, đến lượt album ...And Justice for All đứng thứ 6 tại bảng xếp hạng này. Megadeth và Anthrax cũng có những bản rock lọt vào top 40.
Mặc dù không thành công trên thị trường bằng các band khác trong nhóm bộ tứ, Slayer đã cho ra đời những bản thrash mang tính định hình cho thể loại nhạc trong album Reign in Blood (1986). Album này đã được mệnh danh là ‘’album nặng nhất mọi thời đại’’ 2 thập kỉ sau, Metal Hammer gọi nó là album tuyệt vời nhất trong 20 năm trở lại đây Trong số khán giả của Slayer có cả những phần tử phát xít mới cực hữu, và người ta vẫn luôn buộc tội Slayer vì việc truyền bá bạo lực và tư tưởng phát xít  Đầu thập niên 90, thrash đã có được những thành công vượt bậc, thách thức và định nghĩa lại dòng metal chính thống  Album cùng tên của Metallica năm 1991 đã chiếm ngôi đầu bảng xếp hạng , album Countdown to Extinction của Megadeth năm 1992 đứng vị trí thứ 2, Anthrax và Slayer lọt vào top 10, và album của những nhóm như Testament và Sepultura cũng lọt vào top 100.

Death metal

Black metal

Power metal

Doom và Gothic metal

Chất liệu mới: Thập niên 90 và đầu thế kỷ 21

Xu hướng hiện tại: giữa và cuối thập niên đầu thế kỷ 21

Xem thêm

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

Nhạc rock
Dòng nhạc rock
Heavy metal
Kiểu nhạc Mỹ
Âm nhạc châu Âu
Thể loại âm nhạc Vương quốc Liên hiệp Anh
Xu hướng thập niên 1990
Xu hướng thập niên 2000
Thể loại âm nhạc Anh
Thể loại nhạc
Nhạc đại chúng


title: Groove metal

text:
Groove metal là một nhánh của heavy metal, nó thường gắn liền với tên tuổi của các ban như Pantera và Exhorder.

Đặc điểm và nguồn gốc

Album Cowboys from Hell năm 1990 của Pantera được xem như là một "bước đột phá" và "định nghĩa sơ bộ" cho thể loại groove metal. Tuy nhiên Tommy Victor, một thành viên của ban Prong, lại cho rằng groove metal là xuất phát từ ban Bad Brains.

Geoffrey Himes của tờ The Washington Post đã miêu tả âm nhạc của năm 1998 là một cuộc hôn phối giữa hard rock với nhạc dance và hip-hop, ông cũng nói rõ về groove metal: "Thể loại này có tiếng guitar to và cứng, kết hợp thêm với những nhịp điệu của nhạc dance, giọng hát theo tiết tấu của nhạc rap và funk". Một số ban groove metal đã kết hợp thrash metal với hardcore punk, và nhạc industrial. Ian Christe thì công nhận album Chaos A.D. của Sepultura và ban Pantera đã tạo ra âm hưởng death metal cho groove metal và ảnh hưởng đến các nhóm groove metal sau này trong suốt thập kỷ 1990.

Danh sách các ban groove metal
Thể loại này đã gắn liền với các ban nhạc như DevilDriver, Chimaira, Spiritual Beggars, Soulfly, Gojira, Throwdown,<ref name=td>{{chú thích web |url= |title= Deathless' review |author=Phil Freeman | publisher=Allmusic |accessdate=ngày 13 tháng 6 năm 2010}}</ref> Trivium, Lamb of God, Machine Head and Byzantine.

Trái lại, một số ban cố hết sức để tránh bị dán nhãn là một ban groove metal. Ban thrash metal kì cựu Annihilator đã rời khỏi hãng Roadrunner Records vào năm 1993 bởi vì hãng này có xu hướng thúc đẩy dòng nhạc groove metal. Sau đó, ban nhạc đến từ Canada này đã không còn chơi ở Bắc Mỹ nữa.

<big>A</big>
  A Life Once Lost
  Arkaea

<big>B</big>
  Black Label Society
  Byzantine
  Bastardolomey
  Bloodsimple

<big>C</big>
  Cavalera Conspiracy
  Chimaira
  Clutch
  Corrosion Of Conformity
  Coldseed

<big>D</big>
  Damageplan
  DevilDriver
  Donkey Crust

<big>E</big>
  Ektomorf
  Exhorder
  Extrema

<big>F</big>
  Face Down
  Fear Factory
  Fireball Ministry
  Five Finger Death Punch

<big>G</big>
  Grip Inc.
  Gojira

<big>H</big>
  Helmet
  Hellyeah
  Hemlock
  High on Fire

<big>L</big>
  Lamb of God
  Living Sacrifice

<big>M</big>
  Machine Head
  Maximum the Hormone

<big>N</big>
 Napalm Death
  Nonpoint

<big>P</big>
  Pantera
  Pissing Razors
  P.O.D.
  Powerman 5000
  Prong

<big>R</big>
  Rage Against the Machine
  Rob Zombie

<big>S</big>
  Sepultura
  Sevendust
  Skinlab
  Soilent Green
  Soulfly
  Static-X
  Spiritual Beggars
  The Sword

<big>T</big>

  Threat Signal
  Throwdown

<big>U</big>
  Unstable

<big>V</big>
  Volbeat

<big>W</big>
  White Zombie

Chú thích

Tham khảo
Christe, Ian (2003). Sound of the Beast: The Complete Headbanging History of Heavy Metal''. HarperCollins. ISBN 0-380-81127-8

Heavy metal
Các phân nhánh phụ của heavy metal

Xu hướng thập niên 1990
Âm nhạc thập niên 1990
Âm nhạc thập niên 2000
Kiểu nhạc Mỹ


title: Scelolyperus morrisoni

text:
Scelolyperus morrisoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Scelolyperus


title: Và anh đến trong cơn mưa

text:
Và anh đến trong cơn mưa (I Come with the Rain) là bộ phim ra mắt năm 2009 của đạo diễn Trần Anh Hùng. Đây là dự án phim kéo dài đến 8 năm, thuộc dòng phim hành động, bạo lực và hầu hết ngoại cảnh được quay tại Davao, Philippines.

Nội dung
Không giống như tên phim lãng mạn, Và anh đến trong cơn mưa là một câu chuyện đầy bạo lực với nhiều pha hành động xoay quanh Kline (Josh Hartnett) - cựu cảnh sát Los Angeles đã từ bỏ nhiệm sở. Trong vai trò thám tử tư, Kline được thuê sang Philippines tìm Shitao (Kimura Takuya), con trai bị mất tích bất ngờ của một tỉ phú đầy quyền lực. Kline lần theo dấu vết tới Hong Kong và gặp lại người đồng nghiệp cũ Meng Zi (Dư Văn Lạc) và cặp đôi giang hồ Su Dongpo (Lee Byung Hun) cùng người tình (Trần Nữ Yên Khê)...

Phân vai

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Và anh đến trong cơn mưa (I Come with the Rain)
 Bộ ảnh về phim
Trailer chính thức
Doanh thu quốc tế  (TF1 International)

Phim của Central Films
Phim của Hãng phim Lumière
Phim của TF1
Phim của Canal+
Phim của Morena Films
Phim của LeBrocquy Fraser Productions
Phim của ARTE
Phim do Trần Anh Hùng đạo diễn
Phim hành động Pháp
Phim hành động Tây Ban Nha
Phim hành động Ireland
Phim hành động Mỹ
Phim hành động Hồng Kông
Phim hành động Anh
Điện ảnh hải ngoại
Phim năm 2009
Phim Pháp
Phim tâm lý kinh dị
Phim tiếng Anh
Phim độc lập
Phim lấy bối cảnh ở California
Phim lấy bối cảnh ở Los Angeles