title: Pyrros của Ipiros

text:
Pyrros, (; 319 – 272 trước Công nguyên) là nhà quân sự, chính trị Hy Lạp cổ đại. Pyrros làm vua xứ Ipiros lần đầu từ năm 306 đến 302 trước Công nguyên, lần hai từ 297 đến 272 TCN. Pyrros cũng từng chiếm ngôi vua Macedonia trong giai đoạn 288–284 và 273–272 TCN.

Pyrros được xem là trong những một kẻ thù mạnh nhất trong thời kỳ đầu của chủ nghĩa đế quốc La Mã. Năm 281 TCN, Pyrros mang quân đến giúp cư dân Nam Ý chặn sự xâm lược của La Mã. Pyrros đã đánh bại quân La Mã trong hai trận lớn, nhưng bị thiệt hại rất nặng nề. Từ đó thuật ngữ "chiến thắng kiểu Pyrros" ra đời để chỉ những thắng lợi với những tổn thất có tính huỷ diệt ở phe chiến thắng. Quân La Mã cũng bị hao tổn, nhưng họ có nguồn nhân lực dồi dào nên dễ dàng bù đắp. Năm 275 TCN, La Mã đánh bại Pyrros và buộc ông ta lui quân về Ipiros.

Sau khi thua trận ở Nam Ý, dù quốc lực điêu đứng nhưng Pyrros vẫn tiến hành nhiều cuộc chiến tranh tại Hy Lạp, nhằm tranh ngôi với vua Macedonia Antigonos và xâm lược Sparta. Theo sử cũ, Pyrros bị một người đàn bà giết khi đang đánh phá thành phố Argos. Pyrros được đánh gia là một trong những lãnh đạo quân sự tài ba của phương Tây cổ đại; song cũng bị phê phán vì thói ham phiêu lưu, không biết xây dựng một sách lược chính trị, quốc phòng lâu dài cho Hy Lạp trước sự bành trướng của La Mã. Ngày nay, giới nghiên cứu chủ yếu biết đến Pyrros thông qua bài viết chi tiết của sử gia La Mã Plutarchus về cuộc đời Pyrros trong bộ "Tiểu sử sóng đôi".

Đầu đời
Pyrros là con của Aeakides, thủ lĩnh người Molossia ở Ipiros, và Phthia. Mẹ Pyrros là em họ của Alexandros Đại đế thông qua bà Olympias - mẹ của Alexandros, nên có thể coi Pyrros có dòng máu Alexandros. Cha của Phthia là người hùng trong cuộc chiến tranh giải phóng Hy Lạp khỏi Vương quốc Macedonia, còn gọi là "chiến tranh Lamia". Còn gia đình bên nội của Pyrros tự nhận mình là hậu duệ của Neoptolemos, con của Achilles trong thần thoại Hy Lạp.

Năm Pyrros ông 2 tuổi (317 TCN), Aeakides bị lật đổ và trục xuất. Sau đó anh khác mẹ của Aeakides được tôn làm thủ lĩnh. Người Molossia cũng giết hầu hết các thân tính của Aeakides, trừ 2 người Androclides và Angelus mang được Pyrros đi lánh nạn. Rời khỏi Ipiros, Androclides, Angelus và Pyrros sống lưu vong trong lãnh thổ của Glaukias, thủ lĩnh bộ tộc Taulanti của người Illyria. Tại đây vợ Glaukias là Beroea, một người có quan hệ huyết thống với Aekides, để nuôi dạy cho Pyrros bởi Beroea.

Năm 306 TCN, Pyrros 12 tuổi được Glaukias đưa về làm vua Ipiros. Pyrros nhanh chóng gặp sự chống đối của người tộc Molossia. Trong lúc Pyrros đi dự một đám cưới ở bộ lạc Taulanti, dân Molossia phế truất Pyrros và Neoptolemos II lên thay. Sử cũ cho biết cuộc nổi dậy này có sự chống lưu của thủ lĩnh Macedonia Kassandros.

Tướng dưới quyền Demetrios

Năm 307 TCN, chiến tranh Diodochi lần thứ tư bùng nổ. Để hợp nhất lại đế quốc của Alexandros trước kia, sứ quân Antigonos Monophthalmos đã gây chiến với thủ lĩnh Macedonia Kassandros, vua Ai Cập Ptolemaios của Ai Cập, và vua Syria Seleukos của Babylonia. Antigonos sai con là Demetrios đánh Hy Lạp và liên kết với Glaukias chống Kassandros. Để thắt chặt liên minh này, Glaukias gả chị Pyrros là Deidamia cho Demetrios; và Pyrros trở thành thuộc tướng của Demetrios.

Năm 301 TCN, Pyrros chiến đấu dưới cờ Antigonos trong trận Ipsus ở tây bộ Thổ Nhĩ Kỳ. Sử sách chép rằng Pyrros chiến đấu dũng cảm, chiến thắng mọi cuộc đấu tay đôi và làm mọi người thán phục. Nhưng kết thúc chung cuộc trận đánh là thất bại thảm hại của Antigonos. Antigonos bị giết, Demetrios lui về cố thủ ở một phần đất Hy Lạp. Demetrios cử Pyrros làm thống đốc một trong những thành phố tại đây. Không lâu sau, Demetrios ký hòa ước với vua Ai Cập Ptolemaios, khiến Pyrros phải làm con tin cho Ptolemaios.

Lên ngôi lần hai
Khoảng năm 300-299 TCN, Pyrros dời đến thủ đô Alexandria của Ai Cập. Tại đây, Pyrros đã lập được nhiều mối quen biết với những người có quyền thế, đặc biệt là vương hậu. Qua những chuyến đi săn và tài năng trên chiến trường, Pyrros đã chiếm được thiện cảm của vua Ai Cập. Ptolemaios gả con gái là Antigone cho Pyrros. Được Ptolemaios giúp đỡ về tài chính và quân sự, Pyrros đã tập trung đủ vốn để lập một đội quân. Năm 297 TCN, Ptolemaios tuyên bố phục ngôi cho Pyrros, và đưa Pyrros cùng đoàn quân đánh thuê về nước.

Về Ipiros, Pyrros bày tỏ ý định cùng trị vì với vua Ipiros bấy giờ là Neoptolemos II của mình. Neoptolemos II chấp nhận. Một thời gian sau, thuộc hạ của Neoptolemos là Gelo thuyết phục Myrtilus, người hầu rượu của Pyrros, đánh thuốc độc chủ của mình. Myrtilus giả vờ nghe theo nhưng sau đó tố cáo âm mưu này với Pyrros. Để có thêm nhân chứng, Pyrros bảo Myrtilus đưa thêm những người bạn của mình tham gia vào âm mưu này. Cả Gelo và Neoptolemus đều bị lừa nên họ huênh hoang khoác lác khắp nơi. Neoptolemus bị một người đàn bà nghe lỏm, bà này nói lại với vợ của Pyrros, hai vị vua tiếp tục giả vờ tử tế với nhau.

Năm 295 TCN, Pyrros thất thời cơ đến, bèn giết Neoptolemos trong một buổi tiệc. Sau đó Pyrros công bố với dân rằng Neoptolemos làm phản nên bị chết. Từ đây Pyrros trở thành vua duy nhất của Ipiros.

Làm vua Macedonia

Can thiệp tình hình Macedonia
Vào năm 298 TCN, Macedonia bị phân chia giữa Antipatros ở miền tây và em là Alexandros V ở miền đông (sông Axios ở ranh giới). Sau một số cuộc giao chiến, Alexandros yếu thế, phải cầu viện Demetrios và Pyrros.

Năm 294 TCN, Pyrros xua quân đánh Macedonia, phục hồi can bằng quyền lực giữa Antipatros và Alexandros. Để hậu tạ, Alexandros tặng Pyrros một phần đất của Molossis- và thành phố Ambrakia (nay là Arta, Hy Lạp). Sau đó, Pyrros lập Ambrakia làm thủ đô vì thấy có đường ra biển.

Chiến tranh với Demetrios
Ít lâu sau, Demetrios giết Alexandros V rồi lên làm vua Macedonia. Sau khi chị Pyrros (tức vợ của Demetrios) chết, Demetrios công khai tấn công Ipiros. Pyrros mang quân đi đánh, nhưng không gặp được Demetrios. Pyrros chỉ chạm mặt với hậu quân mà Demetrios để lại tại Macedonia, do Pantauchos chỉ huy. Trận đánh diễn ra dữ dội và Pantauchos đã thách Pyrros đánh tay đôi. Pyrros chấp nhận và hai đoàn quân ngừng giao chiến để quan sát cuộc tỉ thí. Thoạt tiên, Pyrros và Pantauchos dùng giáo, rồi họ sáp lại gần nhau hơn và rút kiếm ra. Pyrros bị một vết thương nhưng cũng đáp lại đích đáng với hai cú đánh trời giáng lên Pantauchos, một ở vai và một ở cổ. Sau đó Pyrros định giết Pantachos nhưng không được vì thuộc hạ đã ùa ra cứu khi Pantauchos ngã. Được cổ vũ bởi chiến thắng của Pyrros, quân Ipiros nhất tề xông lên đánh tan phương trận Macedonia và bắt 5000 tù binh.

Sau trận đánh đó, Pyrros phát triển tấn công vào Macedonia. Người Ipiros đã hầu như chiếm được toàn bộ vương quốc này. Rất nhiều binh sĩ Macedonia chạy sang hàng ngũ của Pyrros. Pyrros quyết định không mạo hiểm đánh một trận tử chiến mà đề nghị ký kết với Demetrios một hòa ước. Demetrios cũng sẵn sàng hòa hoãn vì không muốn bị suy yếu vì cuộc chiến tranh với Pyrros trong khi có thể chiếm các vương quốc giàu có ở phương Bắc. Sau đó, Demetrios triệu tập 10 vạn quân tinh nhuệ và 500 chiến thuyền chuẩn bị Bắc chinh. Các vua phương Bắc bèn tìm cách gây rối loạn nội bộ của Demetrios. Họ đã gửi thư từ và sứ giả đến gặp Pyrros và thuyết phục Pyrros tận dụng thời cơ Demetrios chinh chiến ở phương Bắc để chiếm hết Macedonia. Pyrros đồng ý, phần nhiều là vị Demetrios đã cướp đi vợ Pyrros cùng với đảo Corcyra. Sau khi Antigone qua đời, Pyrros đã cưới thêm nhiều người vợ khác để mở rộng quyền lực. Lanassa có của hồi môn là hòn đảo Corcyra. Bà ghen tuông khi Pyrros quá chăm chút những bà vợ người ngoại tộc nên bỏ về Corcyra và mời Demetrios đến. Lập tức, Demetrios phái hải quân đến và lấy luôn cả hòn đảo này lẫn Lanassa. Đó là một vùng đất quan trọng trong vương quốc của Pyrros.

Khi Demetrios đang chinh chiến ở phương Bắc, Pyrros đã xâm lược Macedonia từ phương Nam và chiếm Beroea - một thành phố quan trọng ở miền nam Macedonia. Demetrios phải kéo quân về về giao chiến với Pyrros. Nhưng nhiều binh sĩ người Beroea trong quân đội của Demetrios không muốn đánh nhau vì thấy Pyrros khoan hồng với tù binh, khác với Demetrios vốn trịch thượng và tàn ác. Pyrros cũng cài một số gián điệp vào hàng ngũ Macedonia. Những người này đã kêu gọi binh lính đầu quân cho Pyrros vì đây là một vị tướng tốt. Cuối cùng, phần lớn quân chủ lực Macedonia đã đào ngũ theo Pyrros và Demetrios buộc phải cải trang, bỏ trốn để giữ mạng sống.

Bấy giờ Lysimachus đang quấy rối Demetrios ở phương Bắc, và yêu cầu Pyrros phải chia sẻ Macedonia với mình. Vì không tin chắc vào sự trung thành của người Macedonia nên Pyrros đồng ý. Pyrros bèn ký hòa ước với Demetrios, rồi sau đó Demetrios tiến đánh lãnh thổ của Lysimachos ở Tiểu Á. Nhưng khi Demetrios dẫn quân đi, Pyrros liền kích động thần dân người Thessaly của Demetrios nổi loạn. Pyrros cũng vây đánh một số thành phố của Demetrios. Nhưng sau khi Demetrios thua trận ở Syria, Lysimachos bất ngờ tấn công Pyrros, chiếm được nhiều lương thảo và gây tổn thất nặng nề cho quân đội của Pyrros. Sau đó bằng cách hối lộ, tung tin đồn và khơi dậy lòng tự tôn của người Macedonia, Lysimachos thuyết phục được dân Macedonia quay sang chống lại Pyrros. Thấy tình thế không thuận lợi, vào năm 284 trước Công Nguyên, ông lui quân về Ipiros, để cho Lysimachos làm vua Macedonia.

Giúp người Tarentum đánh quân La Mã

Năm 281 TCN, một thành bang Hy Lạp là Tarentum (ở miền nam Ý ngày nay), bị La Mã xâm lược. La Mã bấy giờ tích cực theo đuổi chủ nghĩa đế quốc, bành trướng vào lãnh thổ của dân Hy Lạp ở Đại Hy Lạp (Magna Graecia). Chính quyền Tarentum không cự nổi, phải cầu cứu Pyrros. Người Tarentum cũng hứa sẽ liên kết với các dân Lucania, Messapia và Samnium để lập một lực lượng quân sự mạnh, tổng cộng có 2 vạn kỵ binh và 35 vạn bộ binh. Sau khi lập liên minh với vua Macedonia Ptolemaios Keraunos, Pyrros đến Ý vào năm 280 TCN.

Pyrros sai Cineas đưa quân tiên phong 3000 người sang Ý trước. Sau đó, bản thân Pyrros đem 3000 kị binh, 2000 cung thủ, 500 lính ném đá, 20000 bộ binh và 20 voi chiến đổ bộ vào Ý trên các thuyền của Tarentium. Con Pyrros là Ptolemaios phải thay cha cai quản Ipiros. Trên đường đến Ý, quân Ipiros gặp một trận bão lớn, nhiều thuyền đắm làm chết hơn 2000 lính và 2 voi chiến. Nhưng Pyrros vẫn tiến quân vào Tarentium Để đề phòng người Tarentum không chịu hợp tác chiến đấu, Pyrros sai niêm phong các địa điểm giải trí nào, cấm tuyệt đối cuộc tụ tập, tiệc tùng và nói đây không phải lúc để chơi đùa. Pyrros còn bắt tất cả đàn ông phải lao động, làm nhiều người Tarentium phải bỏ đi nơi khác. Không lâu sau, Pyrros nghe tin tổng tài La Mã Publius Valerius Laevinus dẫn đại quân qua Lucania và cướp bóc xứ này. Quân tiếp viện Lucania, Messapia và Samnium vẫn chưa tới, nhưng Pyrros quyết định không chờ họ nữa. Pyrros chủ động đem quân Ipiros và quân Tarentum đến chặn quân La Mã trên cánh đồng Heraclea.

Theo Plutarch, sau khi nhìn thấy doanh trại La Mã, Pyrros kinh ngạc trước trình độ tổ chức và kỉ luật nghiêm ngặt của họ. Pyrros đổi ý, định đàm phán với đàm phán với người La Mã để câu giờ cho quân liên minh đến giúp. Pyrros thuyết phục Laevinus ngừng tấn công Tarentium nhưng bị cự tuyệt; và Pyrros buộc phải dàn quân chống trả. Nhờ khéo sử dụng kỵ binh và tượng binh, Pyrros đã đánh bại được quân La Mã trong trận Heraclea. Sử cũ có mâu thuẫn trong việc thống kê 2 phe. Hieronymus xứ Cardia chép rằng quân La Mã và quân Pyrros lần lượt hao tổn 7000 và 3000 lính. Nhưng Dionysius đưa ra số thương vong là 15000 quân La Mã và 13000 quân Hy Lạp. Trong số quân Hy Lạp chết trận có nhiều tướng giỏi và thân cận nhất của Pyrros; do vậy ông ta tuyên bố một trận đánh tương tự nữa sẽ buộc ông ta phải trở về Ipiros. Pyrros cũng buộc tù binh La Mã nhập quân ngũ Ipiros, nhưng họ từ chối. Pyrros khen họ có chí và cho về với La Mã.

Sau chiến thắng Heraclea, Pyrros đưa quân đến uy hiếp Roma. Một số bộ lạc bao gồm Lucani, Bruttii, Messapia, và các thành bang Hy Lạp là Croton và Locri thiết lập liên minh với vua Pyrros. Nhưng người La Mã đã nhanh chóng xây dựng một đội quân mới. Pyrros lại không muốn vây đánh Roma vì sợ tổn thất, bèn sai Cineas đi đàm phán với nghị viện La Mã. Sứ mệnh của Cineas thất bại. Pyrros bèn đưa quân đến Anagnia, chiếm Praeneste và cướp bóc bọi vùng đất trên đường tiến. Quân Hy Lạp càng lúc càng trở nên vô kỷ luật. Trong khi đó, người La Mã đã giảng hòa với người Etruscan để rảnh tay mở một chiến dịch mới đánh Pyrros tại Ý. Pyrros phải thu quân về Campania và nghỉ đông.

Sang năm 279 TCN, Pyrros mang quân vào Apulia và giao chiến với các tổng tài La Mã Publius Decius Mus và Publius Sulpicius Saverrio trong trận Asculum. Pyrros lại thắng, diệt được 6000 quân La Mã nhưng cũng tổn thất 3500 quân Hy Lạp. Một lần nữa, Pyrros mất rất nhiều tướng giỏi và binh sĩ tinh nhuệ nhất của mình. Pyrros cũng không thể tuyển mộ quân mới do nội bộ người Molossia bất hòa và dân Gallia xâm lược miền bắc Ipiros. Liên minh của Pyrros ở Ý cũng không thật sự đoàn kết. Trái lại, quân La Mã có khả năng nhanh chóng bù đắp sự mất mát bằng những tân binh. Do vậy, khi có người ca ngợi chiến thắng Asculum, Pyrros đã nói:

Chiến dịch Sicilia
Vào thời điểm khăn này, những viễn cảnh mới lại làm cho Pyrros phân tâm. Người Sicilia ngỏ ý dâng nộp các thành phố Syracuse, Leontini, Agrigentum nếu Pyrros chấp nhận chỉ huy quân đội Sicilia chống quân xâm lược Carthage và lật đổ chế độ cai trị tàn bạo. Cùng lúc đó, Pyrros nhận tin quân Gallia đã đánh bại quân Macedonia, giết cả vua Ptolemaios Keraunos. Đây là cơ hội để Pyrros chiếm lại Macedonia; nhưng cuối cùng, Pyrros quyết định chiếm Sicilia vì vùng này gần Tarentum và sẽ là bàn đạp dẫn đến những vùng đất giàu có ở Bắc Phi. Pyrros hoãn lại chiến dịch Tarentium, chỉ để lại một đội quân đồn trú ở Tarentum do Milo chỉ huy. Người Tarentum đòi Pyrros phải hoặc là chấm dứt chiến tranh với La Mã hoặc là rút binh đoàn này về, nhưng Pyrros bắt dân Tarentium câm miệng và đợi đến khi ông ta quay lại. Sau đó, Pyrros vượt biển sang xâm lược Sicilia. Hầu hết các thành phố Sicilia đều mở cửa cho quân Hy Lạp kéo vào.

Năm 278 TCN, Pyrros đã trục xuất được quân Carthage khỏi phân nửa hòn đảo. Kế đến, Pyrros thúc quân đánh chiếm Eryx, pháo đài kiên cố nhất của quân đội Carthage. Theo sử cũ, quân Carthage đại bại và Pyrros làm chủ hầu hết Sicilia. Trong những dân tộc ở đất Ý khi đó có người Mamertum rất hung hãn và thiện chiến, thậm chí họ còn bắt nhiều người Hy Lạp phải cống nạp cho. Tuy nhiên, Pyrros đã bắt giữ và giết sạch những người thu cống vật, đồng thời đánh phá lãnh thổ người Mamertum và hạ được nhiều thành trì của họ. Sau đó Pyrros tung quân đánh Lilybaeum, thành lớn cuối cùng Carthage ở Sicily. Dân Carthage xin đình chiến như Pyrros cự tuyệt. Quân Carthage đã đẩy lui các cuộc tấn công của Hy Lạp vào Lilybaeum, làm dân Sicilia không còn tin tưởng vào Pyrros.

Sau thất bại ở Lilybaeum, Pyrros bèn tính chuyện bành trướng vào châu Phi. Pyrros bấy giờ đã có nhiều chiến thuyền nhưng thiếu lính thủy. Để chiêu mộ thủy quân, Pyrros dùng những biện pháp tàn nhẫn để bắt người Sicilia làm lính thủy cho mình. Đồng thời Pyrros tuyên bố lập chế độ độc tài quân sự cai quản Sicilia. Người Sicilia hết sức phẫn nộ, họ kích động các thành phố đồng loạt nổi dậy và cầu cứu các cựu thù như Carthage và Mamerthum. Chính phủ Carthage lập tức xua quân tấn công Pyrros, nhưng bị đánh tan. Song chiến thắng này của Pyrros đã không làm dân Sicilia thiện cảm với ông ta hơn. Khi Pyrros nhận được những bức thư khẩn cấp của dân Samnium và Tarentum báo rằng quân La Mã đã đánh bại họ, vua Ipiros quyết định trở lại đất Ý. Lúc xuống thuyền, Pyrros chỉ vào Sicilia và nói với các tướng:

Trên đường rút, Pyrros bị quân Carthage và Mamertum truy đuổi dữ dội. Hạm đội Carthage đã đánh đắm 70 chiến thuyền của Hy Lạp. Khi Pyrros và số quân còn lại lên bờ, quân Mamertum gồm 1 vạn người cũng đã vượt biển sang và chặn đánh quân Hy Lạp. Pyrros đánh trả quyết liệt và buộc người Mamertu, phải rút lui. Trong cuộc chiến này Pyrros bị kiếm chém ở đầu và được đưa về cứu chữa ở hậu phương. Một chiến binh to khỏe nhất và được trang bị tốt nhất của Mamertum xông lên thách đấu với Pyrros. Không để ý đến lời khuyên của thầy thuốc và đám tùy tùng, Pyrros lao qua đám đông chiến binh bảo vệ và bằng một nhát kiếm dũng mãnh, ông đã chém đứt đôi người khổng lồ suốt từ đỉnh đầu đến chân. Khi chứng kiến sức mạnh kinh khủng của nhát chém này, người Mamertum phải bỏ chạy. Từ đây Pyrros rút lui an toàn về Tarentum.

Trận Beneventum
Trong lúc Pyrros đánh Sicilia, La Mã đã chiêu một được một đội quân lớn. Do liên tục bị quân La Mã đánh bại, người Tarentum đã nản chí. Nhiều người còn căm ghét Pyrros vì bỏ rơi họ trong thời gian ở Sicilia. Tuy nhiên, Pyrros vẫn quyết định tấn công quân La Mã. Năm 275 trước Công nguyên, Pyrros chia quân làm 2 cánh: cánh thứ 1 đánh Lucania; cánh thứ 2, vốn thiện chiến hơn và do Pyrros trực tiếp chỉ huy, đánh Beneventum.

Quân La Mã do tổng tài Manius Curius Dentatus chỉu đã xây đồn lũy vững chắc tại Beneventum. Pyrros dự định tiêu diệt quân La mã bằng một cuộc đột kích đêm. Nhưng trên đường hành quân đến Beneventum, quân Hy Lạp phải len nhiều bụi cây rậm rạp và nhiều người đã bị lạc. Đến rạng sáng, quân Hy Lạp mới nhìn thấy doanh trại La Mã. Manius Currius bất ngờ tập kích và đánh bại đội tiên phong của Pyrros. Sau đó, toàn quân La Mã nhất tề xông lên đánh tan quân Hy Lạp. Trận Beneventum kết thúc với thất bại chung cuộc của Pyrros. Ông dẫn tàn quân chạy về thành Tarentum. Sau đó, Pyrros gửi thư cầu viện các vương quốc Macedonia, Ai Cập và Syria. Vua Macedonia Antigonos II Gonatas chối từ, nhưng vua Syria Antiokhos I Soter hứa sẽ đưa quân sang giúp. Sự từ chối của Antigonos đã thuyết phục Pyrros chấm dứt hoàn toàn chiến dịch Tarentium; nhưng tin quân Syria sửa soạn đánh Tarentium đã làm người La Mã không dám tiến công; nhờ đó, Pyrros rút lui an toàn khỏi Nam Ý. Pyrros để lại một đội quân đồn trú ở Tarentum do Milo và Helenus chỉ huy, nhưng bản thân ông không bao giờ quay trở lại đó nữa.

Chinh chiến ở Hy Lạp

Đánh Macedonia
Về Ipiros, Pyrros còn 8000 bộ binh và 500 kỵ binh, nhưng quốc khố đã điêu đứng khiến Pyrros không thể trả lương đều đặn. Để giải quyết vấn đề này, đầu năm 276 TCN, Pyrros liên kết với người Gallia đánh Macedonia. Pyrros rất giận vua Macedonia Antigonos vì không chi viện trong cuộc chiến chống La Mã. Sau một số trận thắng ban đầu, Pyrros triệu hồi con là Helenos về tham gia trận đánh Macedonia, dù Milo vẫn đóng quân ở Tarentium. Trong trận quyết định tại Aoös, gần Antigoneia, Pyrros đánh bại hoàn toàn quân Macedonia. Không còn lựa chọn nào khác, Antigonos II cùng tàn quân trốn khỏi Macedonia và an trí ở Thessalonike.

Sau trận Aoös, Pyrros xưng vương cai trị phần lớn Macedonia và Thessaly, trong khi Antigonos chỉ còn giữ hai thành phố ven biển và một hạm đội hùng hậu. Tuy nhiên, Pyrros sớm bị dân Macedonia ai oán vì đã thả cho quân đánh thuê người Gallia cướp bóc lăng mộ các vua Macedonia ở điện Vergina. Người Macedonia kêu gọi Pyrros trừng trị nhóm lính này nhưng ông từ chối

Cuộc vây hãm Sparta

Năm 272 TCN, một người Sparta là Cleonymos thỉnh cầu Pyrros tấn công Sparta. Cleonymos đã tranh ngôi với vua Sparta Areus I nhưng không thành công. Chưa hết, vợ Cleonymos là Chilonis lại ngoại tình với con Areus là Acrotatus. Nhận lời Cleonymos, Pyrros mang 25000 bộ binh, 2000 kỵ binh và 24 voi chiến đi đánh Sparta. Chiến dịch tấn công Macedonia bị hủy bỏ giữa chừng.

Theo sử sách, động cơ chính của Pyrros không phải để hỗ trợ Cleonymos, mà là để thừa cơ chiếm bán đảo Peloponnesos. Ông đánh bại quân của Areus I ở ngoại vi Sparta, sau đó tiến vào nội đô thành phố. Mặc dù quân chủ lực Sparta đã được Areus I mang đi đánh đảo Crete, quân dân Sparta vẫn xây chiến lũy chống cự Pyrros. Họ đào một đường hào sâu 1,8 mét, rộng 2,7 mét và dài tới 240 mét, ngoài ra còn dựng những chướng ngại lớn để ngăn voi chiến. Dưới sự chỉ huy trực tiếp của Pyrros, quân Ipiros mở nhiều đợt tấn công dữ dội nhưng đều bị chặn lại. Pyrros bèn sai con là Ptolemaios dẫn 2000 quân Hy Lạp và Gallia đánh bọc sườn phòng tuyến địch. Trên đường tiến, quân Ptolemaios gặp những chiến ngại vật được chôn sâu dưới đất và sát nhau đến nỗi họ phải dào chúng lên và đẩy chúng ra. Acrotatus nhìn thấy mối đe dọa này bèn cùng với 300 quân Sparta đi vòng đánh tập hậu Ptolemaios. Đội quân Hy Lạp-Gallia của Ptolemaios tan rã. Đến tối, quên Sparta vẫn giữ vững trận địa và quân Pyrros chịu thiệt hại rất nặng.

Trong đêm đó, Pyrros nằm mộng thấy những đợt sấm sét trút xuống thành phố, làm cho cả Sparta rực sáng. Pyrros đoán đây là điềm lành, nhưng một tướng Ipiros là Lysimachos đã giải thích đó là thông điệp của thần rằng Sparta sẽ không thất thủ và những chỗ sét đánh là những chỗ linh thiêng bất khả xâm phạm. Pyrros phớt lờ ý kiến này. Sang hôm sau, Pyrros tiếp tục công kích thành phố. Sau nhiều đợt tấn công bất thành, Pyrros suýt nữa đã chọc thủng được phòng tuyến; nhưng đúng lúc đó con ngựa của Pyrros bị trúng tên và gục chết. Quân Ipiros bị đẩy lùi với tổn thất lớn. Quân Sparta cũng thương vong nhiều, nhưng thế trận đã thay đổi khi Areus I mang 2000 quân về từ Crete. Một tướng của Antigonos là Phocas cũng đem quân từ Corinth đến đánh Pyrros. Cùng lúc đó, Pyrros nhận tin một cuộc nội chiến đang xảy ra ở thành phố Argos; 1 phe do Aristeas lãnh đạo cầu cứu Pyrros còn phe kia do Aristippus lãnh đạo nhờ đến Antigonos II kẻ thù cũ của Pyrros. Pyrros bèn rút quân khỏi Sparta để đánh Argos.

Trên đường rút, Pyrros liên tục bị quân Sparta phục kích quấy nhiễu. Tướng Sparta là Evalvus đã chém được con Pyrros là Ptolemaios. Đau đớn về mất con, Pyrros bất ngờ quay lại và lăn xả vào chém giết quân Sparta. Evalvus tử trận cùng một bộ phận lớn quân Sparta. Pyrros tiếp tục rút lui

Chết tại Argos
Pyrros và Antigonos đều đưa quân đến Argos. Không muốn rơi vào cảnh rối loạn, dân Argos đề nghị cả hai vua rút quân khỏi thành phố. Antigonos đồng ý và gửi con mình để làm con tin cho người Argos để chứng minh sự thành thật của mình. Pyrros cũng chấp nhận rút quân nhưng từ chối gửi con tin, do đó dân Argos không tin tưởng nơi ông. Quả nhiên là đến đêm, Pyrros tiến quân vào Argos.

Quân tiên phong của Pyrros tiến chiếm khu thương mại Argos, nhưng cổng thành không đủ cao để cho tượng binh kéo vào. Pyrros gỡ các thùng chở quên khỏi lưng voi, để voi tự tiến vào thành, rồi sau đó đặt lại các thùng lên lưng voi. Việc này đã gây tiếng ồn lớn làm lộ ý đồ xâm lược của Pyrros. Dân Argos lui vào các thành lớn và viết cầu cứu Antigonos II. Antigonos sai con là Helenos và các tướng giỏi đến cứu Argos. Areus I cũng mang đại quân Sparta vào Argos. Quân Macedonia, Sparta cùng quân dân địa phương đã đánh bại đội quân tiên phong của Pyrros. Pyrros tự mình dẫn kỵ binh vào thành phố giao chiến. Hệ thống ao hồ, vũng lầy và ống dẫn nước của Argos đã làm chậm bước tiến của quân Pyrros và hai bên hẹn đến sáng mai giao chiến.

Đầu sáng hôm sau, Pyrros tiến vào khu thương mại của Argos. Tại đây Pyrros phát hiện một số bức tranh vẽ bò và sói đánh nhau. Ông trở nên hoang mang vì từng nghe bói rằng ông sẽ chết khi nhìn thấy một hình vẽ như vậuy. Pyrros ra lệnh rút quân, nhưng do các cổng thành quá chật chội, Pyrros sai con là Helenus phá một cổng để đại quân dễ bề triệt thoái. Nhưng Helenos không hiểu lệnh, lại sai một cánh quân i đưa tin cho Helenos do đang hoảng sợ và rối trí nên làm sai lệnh của nhà vua. Do đó, Helenos không hiểu rõ lệnh của vua cha và kéo một cánh quan vào trợ chiến.

Trong lúc đó, liên quân Macedonia, Sparta và Argos phản kích dữ dội vào khu thương mại thành phố. Pyrros cố len qua một con đường chật để ra ngoại thành thì gặp quân Helenos tiến tới. Pyrros cố kêu họ rút đi nhưng họ không nghe, và quân đội của ông trở thành một nhúm hỗn độn Trước tình huống này, Pyrros bỏ chiếc vương miện mà ông đội trên mũ trụ để những binh sĩ đứng xa nhận ra ông. Rồi Pyrros quay sang chặn đánh truy binh địch. Một dân binh Argos đã đâm trúng Pyrros khiến ông bị thương nhẹ. Pyrros quyết định trả thù người này. Theo Plutarchus, mẹ của người dân binh này đang đứng trên mái nhà, đã quan sát thấy Pyrros xông tới con mình. Bà ta dùng 2 tay ném một viên ngói trúng ngay đầu ông. Do chạm phải mũ trụ, viên đá rơi xuống gáy, làm gãy xương gáy của Pyrros. Pyrros ngã ngựa và bị lính của Antigonos chém chết, hưởng dương 46 tuổi.

Theo Plutarchus, khi Alcyoneos dâng thủ cấp Pyrros cho Antigonos II, Antigonos quở trách Alcyoneus là một kẻ phi nhân tính và đuổi Alcyoneus đi. Antigonos II lấy vạt áo lau nước mắt vì xót thương Pyrros. Toàn bộ quân đội của Pyrros bị Antigonos II bắt giữ và tiếp đãi nồng hậu. Helenos được tha về nước. Tại nơi thi hài Pyrros được hỏa thiêu, người ta xây một khu tưởng niệm chứa vũ khí của ông và tranh vẽ con voi chiến. Tuy nhiên, đến nay người ta vẫn không rõ là xác của ông được đưa vào an táng ở dền Demeter tại Argos hay là đem về táng tại Hoàng cung Pyrheum của ông ở Ambracia. Ít lâu sau khi hay tin Pyrros chết, người Tarentum đầu hàng La Mã. La Mã cho phép lực lượng đồn trú Ipiros dưới quyền Milo về nước.

Đánh giá
Pyrros không phải là ông vua giỏi trị nước, nhưng thường được xem là một trong những tướng đánh trận hay của phương Tây cổ đại. Plutarchus chép rằng Hannibal từng khen Pyrros là "vị tướng tài ba nhất từ trước thời nay". Appian mô tả có phần hơi khác, cho rằng Hannibal xem Pyrros là vị tướng giỏi thứ hai thế giới, chỉ sau Alexandros Đại đế.. Bên cạnh đó, Pyrros còn được biết đến vì đã làm tiêu hao rất nhiều sinh mạng binh tướng để đổi lấy những chiến thắng của mình. Câu nói của Pyrros sau trận Asculum đã trở thành nguồn gốc của thành ngữ "chiến thắng kiểu Pyrros" rất thông dụng trong văn hóa phương Tây, chỉ kết quả một trận đánh mà bên thắng chịu thiệt hơn bên thua và có khả năng trở thành người thua chung cuộc.

Pyrros cũng là một nhà lý luận quân sự, đã bày tỏ quan điểm quân sự của mình qua hồi ký và một vài binh pháp. Theo Plutarchus, Pyrros say mê quân sự đến mức ông không bận tâm với một điều gì khác. Khi có người hỏi Pyrros rằng ai là người thổi sao hay nhất trong cung đình của ông, Pyrros trả lời Polyperchon là một tướng giỏi. Những tác phẩm quân sự của Pyrros giờ đây đã mất; tuy nhiên, theo Plutarchus, chúng đã ảnh hưởng lớn đến Hannibal, không những thế, Cicero đã ca ngợi các binh pháp này là những "công trình tuyệt vời". Ành hưởng của các binh pháp này đối với nền quân sự phương Tây cổ đại còn được thể hiện qua việc 200 năm sau khi Pyrros chết, quân đội La Mã vẫn phải nghiên cứu chúng.

Sử cũ Hy Lạp nhận định Pyrros là người không biết xác định và theo đuổi mục tiêu cụ thể. Ông ham thích chinh phạt, nhưng lại không có sách lược quân sự, chính trị lâu dài. Pyrros mở nhiều chiến dịch quân sự ở châu Âu nhưng ông dễ dàng bỏ dỡ chúng nếu bị phân tâm bởi những viễn cảnh mới. Do đó, kẻ thù của Pyrros là Antigonos đã mô tả ông là kẻ chuyên chơi súc sắc, rất giỏi gieo súc sắc nhưng không biết phát huy lợi thế của mình. Sử gia thế kỷ 19 Jacob Abbott kết luận, Pyrros "đã không làm nên điều gì", vì ông "không có kế hoạch, không có đường lối, không có mục tiêu, nhưng dễ cuốn theo những cám dỗ nhất thời...", vầ cuối cùng ông chỉ "thành công... trong việc giết hại vô số người, và chinh phạt nhiều vương quốc dù chỉ tạm thời và không vì hoạch định lâu dài". Ngoài ra, một nhược điểm khác của Pyrros đó là sử dụng quá nhiều lính đánh thuê đắt tiền mà không duy trì một ngân khố dồi dào tại Ipiros.

Tư cách
Theo Plutarchus, Pyrros là người rất rộng rãi với bạn bè và luôn giữ được sự điềm tĩnh, sẵn sàng tha tội cho những kẻ báng bộ ông. Ông luôn cố đền đáp công ơn của người khác. Một lần Pyrros được một người bạn tên là Aeropus giúp đỡ nhưng người này mất khi ông chưa kịp đền đáp. Điều này làm cho Pyrros đau khổ hơn là cái chết của người bạn đó. Một lần khác, khi nhà vua còn ở thành Ambracia, bạn bè Pyrros khuyên ông nên trục xuất một kẻ chẳng biết làm gì ngoài việc nói xấu ông, nhưng Pyrros trả lời: "Tốt hơn hết là nên để hắn ở đây và công khai nói những điều đó hơn là đi gieo rắc những tin nhảm nhí ở những nơi khác."

Trong một bữa tiệc rượu, vua Pyrros có hỏi một số người rằng họ có bình phẩm gì về ông không. Một người trả lời: "Có, chúng tôi có nói về ông, nhưng nếu có thêm rượu chúng tôi còn nói nhiều hơn nữa." Nghe vậy, Pyrros mỉm cười và để họ đi mà không trừng phạt.

Sử cũ của Plutarchus cũng thuật lại sự ân cần của Pyrros đối với một lãnh đạo của La Mã. Cuối năm 280 TCN, cựu tổng tài La Mã Gaius Fabricius từ Roma đến doanh trại Pyrros để thương nghị về việc thả tù binh La Mã. Nghe cố vấn Cineas nói rằng Fabricius là bậc hào kiệt hiếm có, nên Pyrros tỏ ra rất quý trọng Fabricius, cố thuyết phục Fabricius nhận một số vàng, nói đó chỉ là một cử chỉ biểu lộ lòng kính trọng và hiếu khách chứ không có mục đích xấu xa nào nhưng Fabricius lại từ chối mọi quà tặng. Ngưỡng mộ sự thông thái tuyệt vời của Fabricius, Pyrros mời ông sang làm cố vấn của mình để đổi lại nhà vua sẽ thương lượng chấm dứt chiến tranh, nhưng Fabricius trả lời:

Pyrros không hề biểu thị sự tức giận nào khi nghe Fabricius nói vậy mà ngược lại, ông đã tuyên dương trí tuệ của Fabricius cho thuộc hạ nghe. Pyrros cũng cho Fabricius dẫn tất cả tù binh La Mã về Roma trong dịp lễ Saturnalia. Thái độ tử tế của Pyrros đã được Fabricius báo đáp. Khoảng năm 278 TCN, Fabricius nhận thư từ một thầy thuốc của Pyrros gửi cho Fabricius hứa sẽ hạ độc Pyrros, đổi lại Fabricius phải trả công xứng đáng. Nhưng Fabricius đã cùng tổng tài Quintus Aemilius gửi thư báo Pyrros, có đoạn:

Pyrros tin lời Fabricius, lập tức bắt giết người thầy thuốc phản bội. Sau đó, ông sai Cineas sang Roma để trao trả những tù binh La Mã bị bắt sau trận Asculum. Hai bên cũng nhất trí tạm ngưng chiến tranh để Pyrros sang Sicilia đánh Carthage. Theo Plutarchus, trong các bạn bè, thuộc hạ của Pyrros, thầy thuốc nêu trên là người duy nhất làm phản ông.

Pyrros có nhiều vợ, người đầu tiên là công chúa Ai Cập Antigona, sau đó ông cưới thêm con gái vua Paeonia, Bircenna con gái vua Bardilis xứ Illyria, và Lanassa con gái bạo chúa Agathocles xứ Syracuse. Với Antigona Pyrros có một con trai là Ptolemaios (295 - 272 trước Công Nguyên). Lanassa cũng sinh hạ Alexandros II (vua Ipiros kế tục ông), còn Bircenna thì sinh hạ Helenus. Các con Pyrros được huấn luyện quân sự rất khắt khe và chu đáo. Tương truyền khi một người con hỏi Pyrros muốn truyền ngôi cho ai, Pyrros trả lời:

Các con gái của Pyrros là: Nereis (cưới Gelon xứ Syracuse), Olympias (cưới anh là Alexandros II) và Deidameia (còn gọi là Laodameia).

Theo một tương truyền thì cái tên "Shqiptarë" (Những người con của đại bàng) của người Albania xuất phát từ một phát ngôn của Pyrros. Khi ai đó khen ngợi sự thần tốc của quân đội ông, Pyrros tự hào đáp rằng đó là chuyện thường vì các chiến binh của ông là "Những người con của đại bàng" và họ vận động trông như vua của các loài chim tung hoành trên không trung.

Chú thích

Nguồn dẫn

Nguồn sơ cấp
 The Life of Pyrrhus by Plutarch
 Xem thêm bản dịch tiếng Việt: Những anh hùng Hy Lạp cổ đại, tác giả: Plutarch, dịch giả: Cao Việt Dũng, Nguyễn Cảnh Bình, Nguyễn Hoa Cương, Tạ Quang Đông
 Và các bản dịch tiếng Anh:
 Plutarch, André Dacier, John Dryden, Plutarch's Lives, Printed for J. Tonson, 1758.
 Plutarch, Judith Mossman, Lives of the noble Grecians and Romans, Wordsworth Editions, 1998. ISBN 1853267945.
 Plutarch, Arthur Hugh Clough, Plutarch's Lives (Volume 1 of 2), Digireads.com Publishing, 2009. ISBN 1420933515.

Nguồn thứ cấp
 William George Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Oarses-Zygia, J. Walton, 1849.
 Leonard Mann, Green-eyed monsters and good samaritans, McGraw-Hill Professional, 2006.
 Ulrich Wilcken, Alexander the Great, Norton, 1967.
 Pyrrhus by Jacob Abbott
 Pyrrhus of Epirus
 Pyrrhus, King of Epirus by Petros E. Garoufalias ISBN 0-905743-13-X
 The Pyrrhus Portrait by Rolf Winkes, in The Age of Pyrrhus, Proceedings of an International Conference held at Brown University April 8-10, 1988 (Archaeologia Transatlantica XI), Providence 1992, pages 175-188.
 Max Hastings (Biên tập), The Oxford Book of Military Anecdotes, Oxford University Press, 11-12-1986. ISBN 0195205286.
 Norman Davies, Europe: a history, Oxford University Press, 1996. ISBN 0198201710.
 Alexander to Actium: the historical evolution of the Hellenistic age by Peter Green, University of California Press, 1993.
 Jeff Champion, Pyrrhus of Epirus, Pen & Sword Military, 2009. ISBN 1844159396.

Vua Ipiros cổ đại
Vua Macedonia thế kỷ 3 TCN
Vua Macedonia
Người Ipiros cổ đại
Tướng Hy Lạp cổ đại
Người Ipiros cổ đại ở Macedon
Vua thiếu nhi cổ đại
Người cai trị thế kỷ 3 TCN
Người cai trị thế kỷ 4 TCN
Nhà văn quân sự Hy Lạp cổ đại
Macedonia thời kỳ Hy Lạp hóa
Người Hy Lạp thế kỷ 4 TCN
Người Hy Lạp thế kỷ 3 TCN
Sinh thập niên 310 TCN
Mất năm 272 TCN


title: Murex brevispina

text:
Murex brevispina, tiếng Anh thường gọi là Short-spined murex, là một loài ốc biển săn mồi cỡ lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Chú thích

Tham khảo

Murex


title: Alexandre Song

text:
Alexandre Dimitri Song Billong, thường được biết đến với tên Alex Song, (sinh ngày 9 tháng 9 năm 1987) là một cầu thủ bóng đá Cameroon hiện đang chơi cho Arta/Solar7. Anh là cháu của cựu cầu thủ Liverpool Rigobert Song. Anh thường chơi ở vị trí tiền vệ trung tâm, nhưng lại nổi bật trong vị trí hậu vệ trong mùa giải 2007–08.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Bastia
Song tham gia vào đội trẻ Bastia vào năm 2003-2004. Suốt thời gian ở Bastia, anh đã thu hút được sự chú ý của nhiều câu lạc bộ lớn như Inter Milan, Juventus, Manchester United và Arsenal

Arsenal F.C
Khả năng chơi bóng của Alex Song đã làm huấn luyện viên Arsène Wenger thích thú. Sau khi thoả thuận với Bastia, Arsenal đã chắn chắc có sự phục vụ của Song trong mùa giải 2005-06 (dưới dạng cho mượn). Sau đó,ngày 26 tháng 6 Arsenal đồng ý tốn 1 triệu bảng Anh để ký một bảng hợp đồng có thời hạn 4 năm với cầu thủ người Cameroon.

Lần trình diễn đầu tiên của Song tại Premiership là trận Arsenal thắng Everton 2-0 (ngày 19 tháng 9).

Ngày 9 tháng 1 năm 2007, bàn thắng đầu tiên của Song cho Arsenal được ghi trong trận các pháo thủ đại thắng Liverpool 6-3 (mùa giải 2006-07)

Ngày 30-1, Arsenal ký một bảng hợp đồng cho Charlton Athletic mượn Alex Song đến hết mùa giải 2006-07.

Sau khi trở lại với Arsenal, Song lại tiếp tục có 1 pha lập công trong trận thắng Fenerbahce 5-2 ở cúp C1-Champions Leauge. Đây là bàn thắng đầu tiên của Song ở đấu trường châu Âu và cũng là bàn thắng thứ 3 cho pháo thủ trên mợi mặt trận. Sau đó trong trận Arsenal thắng Wigan Athletic 4-1, Song cũng đã ghi bàn

Mùa giải 2009-2010
Song bắt đầu mùa giải rất tốt, anh được các cổ động viên bỏ phiếu bình chọn các cầu thủ hay nhất đội nhiều thứ 3 trên trang web Arsenal.com (sau Cesc Fàbregas và Robin van Persie). Ngày 25 tháng 11 năm 2009, cầu thủ người Camaroon gia hạn hợp đồng đến năm 2014 với Arsenal. Ngày 30-12, Song ghi bàn ấn định chiến thắng 4-1 của Arsenal trước Portsmouth. Trong suốt mùa giải 2009-10, Song đã cho thấy mình là 1 cầu thủ hữu ích trong đội hình chính của Giáo sư

Mùa giải 2010-2011
Ở mùa giải này Song lại luôn có mặt trong đội hình ra quân của Arsenal. Anh trở lại vị trí tiền vệ trung tâm. Anh là người ghi bàn thắng thứ 1000 của các pháo thủ dưới thời Arsène Wenger, bàn thắng đó được ghi trong trận thắng Bolton Wanderers 4-1 vào ngày 11-9. Các bàn thắng của Song lại tiếp tục được ghi trong các trận thắng Shakhtar Donetsk (5-1), Manchester City (3-0) và West Ham United (1-0)

Barcelona
Ngày 20 tháng 8 năm 2012, Song đã ký một hợp đồng 5 năm với Barcelona với mức phí 15 triệu bảng.

West Ham United
Ngày 30 tháng 8 năm 2014, Song gia nhập câu lạc bộ Anh West Ham United theo một bản hợp đồng cho mượn trong một mùa giải. Trong mùa giải tiếp theo, anh tiếp tục được West Ham mượn.

Rubin Kazan
Ngày 21 tháng 7 năm 2016, Rubin Kazan đạt được thỏa thuận chiêu mộ Alex Song từ Barcelona.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

(* FA Cup, League Cup và FA Community Shield)

Quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Barcelona
La Liga: 2012–13
Supercopa de España: 2013

Cá nhân
Đội hình xuất sắc nhất Cúp bóng đá châu Phi: 2008, 2010

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá nam Cameroon
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Cameroon
Cầu thủ bóng đá Arsenal F.C.
Cầu thủ bóng đá Charlton Athletic F.C.
Cầu thủ bóng đá Barcelona
Cầu thủ bóng đá West Ham United F.C.
Cầu thủ bóng đá FC Rubin Kazan
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Hậu vệ bóng đá
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá La Liga
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2008
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Cameroon
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thụy Sĩ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nam Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Nga
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010


title: Manzonia lusitanica

text:
Manzonia lusitanica là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Manzonia


title: Butry-sur-Oise

text:
Butry-sur-Oise là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d'Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Cheumatopsyche unicalcarata

text:
Cheumatopsyche unicalcarata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Cheumatopsyche


title: Lasioglossum zamoranicum

text:
Lasioglossum zamoranicum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1949


title: Coluzea altocanalis

text:
Coluzea altocanalis là một loài ốc biển cỡ lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Coluzea


title: Đào Trọng Lịch

text:
Đào Trọng Lịch (1939–1998) là một tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Trung tướng. Ông nguyên là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII, VIII, Tổng Tham mưu trưởng thứ 8 của Quân đội nhân dân Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Tiểu sử
Đào Trọng Lịch sinh ngày 5 tháng 12 năm 1939, trong một gia đình nông dân tại thôn Hòa Loan, xã Lũng Hoà, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Sự nghiệp quân sự của ông bắt đầu từ việc tham gia đội du kích xã Lũng Hòa và đến tháng 11 năm 1957 thì nhập ngũ. Tháng 10 năm 1960, ông gia nhập Đảng Lao động Việt Nam.

Tháng 11 năm 1961, ông được cử đi học tại Trường Sĩ quan Lục quân.

Từ tháng 5 năm 1964 đến tháng 5 năm 1973, ông lần lượt được phân công giữ các chức vụ Trung đội trưởng, Đại đội trưởng, Tiểu đoàn trưởng và Tham mưu phó Trung đoàn thuộc Sư đoàn 316. Trên các cương vị đấy, ông đã tham gia các chiến dịch của sư đoàn 316 tại Lào như:
 Chiến dịch Thượng Lào (Cánh đồng Chum) 1964-1965
 Chiến dịch Quyết Thắng (Nậm Bạc, Bắc Lào) 1968-1969
 Chiến dịch Toàn Thắng (Cánh đồng Chum) 1969-1970
 Mặt trận 31 (Cánh đồng Chum) 1970-1971
 Chiến dịch 74B (Cánh đồng Chum) 1971-1972

Tháng 5 năm 1973, ông được cử đi học tại Học viện Quân sự. Sau khi học xong, từ tháng 9 năm 1974, ông được phân công giữ chức vụ Trung đoàn trưởng Trung đoàn 174, Sư đoàn 316, tham gia chiến đấu ở Tây Nguyên và chiến dịch Hồ Chí Minh.

Tháng 8 năm 1979, ông lại được cử đi đào tạo tại Học viện Quân sự cấp cao. Từ tháng 7 năm 1981 đến tháng 7 năm 1987, ông lần lượt được phân công giữ các cương vị Phó sư đoàn trưởng, kiêm Tham mưu trưởng Sư đoàn 316 thuộc Quân đoàn 29, rồi Sư đoàn trưởng Sư đoàn 316 thuộc Quân khu 2.

Tháng 8 năm 1987, ông là Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu, Thường vụ Tỉnh ủy Lai Châu.

Từ tháng 9 năm 1991, ông được cử giữ chức Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân khu 2

Tháng 2 năm 1992, là Tư lệnh Quân khu 2, Phó bí thư Đảng ủy Quân khu.

Từ tháng 1 năm 1994, tại Hội nghị Đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII của Đảng và Đại hội Đảng lần thứ VIII, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và được phân công chức vụ Ủy viên Đảng ủy Quân sự Trung ương.

Từ tháng 4 năm 1997, ông được bổ nhiệm giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tháng 11 năm 1997, ông được cử làm Ủy viên Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương.

Tháng 12 năm 1997, bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Ngày 25 tháng 5 năm 1998, trong một chuyến công tác tại Lào, chiếc máy bay trực thăng của Lào chở ông và đoàn công tác, gồm 20 sĩ quan và tướng lĩnh cao cấp của Việt Nam và Lào, bay từ Viêng Chăn về Xiêng Khoảng do sương mù đã bị rơi tại địa phận Xiêng Khoảng làm tử nạn toàn bộ những người đi trên máy bay. Sau khi ông tử nạn, Nhà nước Việt Nam đã truy tặng ông Huân chương Quân công hạng ba.

Ông được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1990, Trung tướng năm 1998.

Phong tặng
Huân chương Quân công hạng Ba;
Huân chương Chiến công hạng Nhất, hạng Ba;
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất;
Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba;
Huy chương Quân kỳ Quyết thắng.

Lịch sử thụ phong quân hàm

Tham khảo

Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam 2004

Liên kết ngoài
Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam
  Bay qua đỉnh Phy Phả Xây - Tuổi trẻ Online, Thứ Hai, 06/06/2005, 00:38 (GMT+7).

Người Vĩnh Phúc
Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam
Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Huân chương Quân công
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1990


title: Yves Saint Laurent (nhà thiết kế)

text:
Yves Henri Donat Mathieu-Saint-Laurent, còn được biết đến với cái tên Yves Saint Laurent () (1 tháng 8 năm 1936 – 1 tháng 6 năm 2008), là một Nhà thiết kế thời trang người Pháp, một trong những tên tuổi vĩ đại của ngành thời trang Pháp thế kỉ 20.

Tuổi trẻ
Yves Saint Laurent được sinh ra ở Oran, Algérie. Ở tuổi 17, ông rời Paris, nơi ông đã trình bày bản vẽ của mình cho Michel de Brunhoff, giám đốc của tạp chí Vogue, người đã xuất bản một số bản vẽ này ngay lập tức. Sau một thời gian ở trường thời trang, Saint Laurent được giới thiệu với Christian Dior bởi de Brunhoff và ông tiếp tục làm việc cho Dior cho đến khi Dior qua đời vào năm 1957.

Sự nghiệp
Sau khi tiếp quản là giám đốc sáng tạo cho Dior, Saint Laurent tung ra bộ sưu tập đầu tiên của mình cho công ty vào năm đó. Bộ sưu tập đạt thành công vang dội trên toàn thế giới và mang về cho ông một giải Neiman Marcus Oscar. Năm 1960, Saint Laurent đã tạo ra cuộc cách mạng "Beat Look" với bộ sưu tập thời trang cao cấp mà ông ưng ý nhất, sử dụng các kỹ thuật trong haute couture để phối hợp phong cách đường phố.

Năm 1962, Saint Laurent thiết lập nhà thời trang riêng của mình với Pierre Berge. Năm 1966, ông giới thiệu bộ sưu tập Le Smoking huyền thoại. Ông được ghi nhận với một loạt các thiết kế cải tiến khác bao gồm reefer jacket (1962), sheer blouse (1966), và jumpsuit (1968), thời trang công sở cũng như sự kết hợp giữa ready-to-wear và haute couture. YSL thiết lập tiêu chuẩn mới cho thời trang thế giới. Ông điều chỉnh các bộ tuxedo nam giới cho nữ giới.

Nàng thơ của Yves Saint Laurent là Loulou de la Falaise. Bà là người đã truyền cảm hứng cho Saint Laurent thiết kế nên bộ sưu tập Le Smoking nổi tiếng năm 1966 và áo blouse xuyên thấu.

Trong suốt sự nghiệp của mình, Saint Laurent được cho là thiết kế vĩ đại nhất của ngành công nghiệp thời trang. Trong những năm qua, ông đã nhận được vô số giải thưởng: năm 1985, ông đã nhận Bắc Đẩu Bội tinh hạng 5 (Chevalier) do Tổng thống François Mitterand trao tặng. Năm 1995, ông được thăng hạng 4 (Officier), cuối cùng được thăng hạng 3 (Commandeur) 6 năm sau đó. Hình tượng của ông như là một biểu tượng quốc gia, ở trận đấu cuối cùng của World Cup 1998, gần Paris, 300 mô hình thời trang trình bày quãng đường sáng tạo của ông, để nhằm kỷ niệm 40 năm của nhà thiết kế thời trang, trước 80.000 người hâm mộ bóng đá và hơn 170 kênh thể thao quốc tế.

Vào tháng 1 năm 2002, nhà thiết kế 65 tuổi này thông báo đã nghỉ hưu. Ông tiết lộ rằng quyết định của ông được dựa trên một sự ghê tởm về một ngành công nghiệp mà đã bị xâm chiếm bởi lợi ích thương mại hơn là nghệ thuật. "Tôi không có gì chung với thế giới mới của thời trang, mà đã bị giảm xuống chỉ còn những bộ quần áo tầm thường.", "Sự thanh lịch và vẻ đẹp đã bị trục xuất." Các tin tức xuất hiện chỉ 16 ngày trước khi ông trình diễn bộ sưu tập thời trang cao cấp cuối cùng của mình.

Ở tuổi 71, ông chết vì bệnh ung thư não vào tháng 6 năm 2008 trên một chuyến đi trở lại quê hương Paris của mình. Tổng thống Sarkozy phát biểu "Yves Saint Laurent đã thuyết phục được rằng cái đẹp là một sang trọng cần thiết cho tất cả mọi người và tất cả phụ nữ."

Chú thích

Liên kết ngoài

Nhà tạo mẫu Pháp
Người LGBT Pháp
Nhà thiết kế thời trang LGBT
Chết vì u não


title: Thanh Xuân (định hướng)

text:
Thanh Xuân có thể là:

Địa danh
 Quận Thanh Xuân, Hà Nội
 Xã Thanh Xuân, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội
 Xã Thanh Xuân, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương
 Xã Thanh Xuân, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An
 Xã Thanh Xuân, huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa
 Xã cũ Thanh Xuân thuộc huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa; nay là một phần xã Phú Xuân cùng huyện.

Tên người
Đoàn Thanh Xuân: Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Đàm Thanh Xuân: vận động viên Wushu người Việt
Hà Thanh Xuân: ca sĩ hải ngoại
Lê Thị Thanh Xuân: đại biểu quốc hội Việt Nam khóa XIV
Nguyễn Thanh Xuân: tên của một số chính khách Việt Nam

Xem thêm
 Các phường Thanh Xuân Bắc, Thanh Xuân Nam và Thanh Xuân Trung thuộc quận Thanh Xuân


title: Neocorynura chapadicola

text:
Neocorynura chapadicola là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Neocorynura
Động vật được mô tả năm 1901


title: Platysemaphora

text:
Platysemaphora là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Platysemaphora rubiginosa Diakonoff, 1960

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: Người cùng khổ

text:
Người cùng khổ (tiếng Pháp: Le Paria) là tờ báo được xuất bản vào năm 1922 tại Paris, nước Pháp, cơ quan chủ quản là "Hội Hợp tác Người cùng khổ", trực thuộc Hội Liên hiệp Thuộc địa, người sáng lập tờ báo là Nguyễn Ái Quốc đồng thời cũng là người có ảnh hưởng rất lớn đến tờ báo này (chủ nhiệm kiêm chủ bút). Báo được in ba thứ tiếng: Pháp, Ả Rập và Trung Quốc. Số đầu tiên ra ngày 1 tháng 4 năm 1922, Người cùng khổ đã đăng lời nói đầu tuyên bố rằng báo này "là vũ khí để chiến đấu, sứ mạng của nó đã rõ ràng: Giải phóng con người". Tờ báo đã tồn tại cho tới năm 1926 và tổng cộng xuất bản được 38 số với nội dung chống chủ nghĩa thực dân, kêu gọi đoàn kết các dân tộc thuộc địa.

Chú thích

Báo chí Việt Nam
Khởi đầu năm 1922 ở Pháp


title: Hydroporus transgrediens

text:
Hydroporus transgrediens là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Gschwendtner miêu tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: 18 tháng 2

text:
Ngày 18 tháng 2 là ngày thứ 49 trong lịch Gregory. Còn 316 ngày trong năm (317 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
1861 – Tại Montgomery, Alabama, Jefferson Davis nhậm chức tổng thống lâm thời của Liên minh miền Nam Hoa Kỳ.
1861 – Với việc Thống nhất nước Ý hầu như hoàn tất, Vittorio Emanuele II của Piemonte, Savoy và Sardegna nhận hiệu là Vua của Ý.
1885 – Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn của Mark Twain được phát hành tại Hoa Kỳ.
1930 – Trong khi nghiên cứu các bức ảnh chụp từ tháng một, nhà thiên văn học người Mỹ Clyde Tombaugh khám phá ra sao Diêm Vương.
1932 – Mãn Châu Quốc tuyên bố độc lập từ Trung Quốc và được Nhật Bản công nhận.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Quân đội Nhật Bản bắt đầu tiến hành tiêu diệt có hệ thống các thành phần được cho là thù địch trong cộng đồng người Hoa tại Singapore.
1947 – Chiến tranh Đông Dương: Quân Pháp chiếm được Hà Nội sau khi Trung đoàn Thủ Đô rút lên chiến khu.
1977 – Tàu con thoi Enterprise thực hiện "chuyến bay" đầu tiên, bằng cách được gắn trên một chiếc Boeing 747, nhằm thử nghiệm các đặc tính.
 2010 – Một nhóm binh sĩ tiến hành đảo chính tại thủ đô Niamey của Niger, thay thế Tổng thống Mamadou Tandja bằng chính quyền quân sự.

Sinh
259 TCN – Tần Thủy Hoàng, hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Hoa (m. 210 B.C.)
1530 – Uesugi Kenshin, daimyo Nhật Bản (m. 1578).
 1745 – Alessandro Volta, nhà vật lý Ý (m. 1827).
 1810 – Frédéric Chopin, nhà soạn nhạc Ba Lan (m. 1849)
 1838 – Ernst Mach, nhà vật lý người Áo, người đã phát hiện ra sóng xung kích,số Mach (m. 1916)
 1895 – Semyon Timoshenko, Nguyên soái Liên Xô (m. 1970).
 1922 – Vũ Cao, nhà thơ Việt Nam (m. 2007).
 1931 – Toni Morrison, nhà văn Mỹ, người giành giải Nobel Văn học năm 1993.
 1933 – Bobby Robson, huấn luyện viên bóng đá Anh.
 1950 – Cybill Shepherd, nữ diễn viên Mỹ
 1954 – John Travolta, nữ diễn viên Mỹ
 1957 – Vanna White, diễn viên Mỹ
 1963 – Sergey Paramonov, nhạc sĩ, ca sĩ Nga.
 1967 – Roberto Baggio, cầu thủ bóng đá Ý.
 1968 – Molly Ringwald, nữ diễn viên Mỹ
 1973 – Claude Makélélé, cầu thủ bóng đá Pháp.
 1975 – Gary Neville, cầu thủ bóng đá Anh.
 1981 – Kim Jaewon, người mẫu, diễn viên Hàn Quốc.
 1984 – Ốc Thanh Vân, diễn viên hài kịch – kịch nói, diễn viên điện ảnh, diễn viên truyền hình, người dẫn chương trình và diễn viên lồng tiếng người Việt Nam.
 1990 – Park Shin-hye, diễn viên, ca sĩ và người mẫu người Hàn Quốc.
 1994 – Jung Hoseok (nghệ danh: J-Hope), rapper, vũ công, nhà sản xuất nhạc người Hàn Quốc, là thành viên nhóm nhạc BTS.

Mất
 1546 – Martin Luther, nhà thần học Đức (s. 1483).
 1851 – Carl Gustav Jakob Jacobi, nhà toán học Đức (s. 1804).
1907 – Nguyễn Phúc Thục Thận, phong hiệu Cảm Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1824)
 1945 – Semyon Konstantinovich Timoshenko, Anh hùng Liên bang Xô viết (s. 1906).
 1962 – Joseph-Armand Bombardier, nhà phát minh Canada (s. 1907).
 1967 – Robert Oppenheimer, nhà vật lý lý thuyết Mỹ (s. 1904).
 2014 – Phạm Quý Ngọ, tướng lĩnh công an người Việt Nam (s. 1954)
2017 –  Omar Abdel-Rahman, chiến binh Hồi giáo cực đoan người Ai Cập
1294 –  Hốt Tất Liệt, cháu của Thành Cát Tư Hãn, người lập nên nhà Nhà Nguyên.

Những ngày lễ và kỷ niệm
 Ngày Quốc khánh (Gambia)

Tham khảo

Tháng hai
Ngày trong năm


title: Pentispa bilimeki

text:
Pentispa bilimeki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Pentispa


title: Aubeterre-sur-Dronne

text:
Aubeterre-sur-Dronne là một xã của tỉnh Charente, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Charente

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official Website from the village
 Pictures of the church
 Article about the church
 Another article about the church  (bằng tiếng Pháp)

Xã của Charente


title: Hapatesus argentatus

text:
Hapatesus argentatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Neboiss miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Hapatesus


title: Saint-Geours-de-Maremne

text:
Saint-Geours-de-Maremne là một xã, non loin de la fontière espagnole, et près des Pyrénées, qui est thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 42,9 km², dân số năm 2006 là 1918 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 24 mét trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Geours-de-Maremne trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Geours-de-Maremne


title: 13192 Quine

text:
13192 Quine (1997 BU5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 1 năm 1997 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13192 Quine

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Gibbula gorgonarum

text:
Callumbonella suturalis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gibbula


title: Coronadoa

text:
Coronadoa là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Trochidae, họ ốc đụn.

Các loài
Các loài trong chi Coronadoa gồm có:

 Coronadoa hasegawai Geiger & Sasaki, 2009

Chú thích

Tham khảo

Trochidae
Scissurellidae


title: Nghi Lan (thành phố)

text:
Thành phố Nghi Lan là huyện lỵ của Huyện Nghi Lan, Đài Loan. Người Hán bắt đầu định cư tại thành phố từ năm 1802. Hiện nay, thành phố là trung tâm thương mại và giao thông của cả huyện.

Thành phố kết nghĩa
 Leawood, Kansas, Hoa Kỳ (1988)
 Madera, California, Hoa Kỳ (1994)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Northeast and Yilan Coast National Scenic Area

Thành phố của Đài Loan


title: Haddadus binotatus

text:
Haddadus binotatus là một loài ếch trong họ Craugastoridae.
Nó là loài đặc hữu của Brasil.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 Van Sluys, M. &da Rocha, C.F. 2004. Haddadus binotatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Haddadus
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil


title: Quinto Vicentino

text:
Quinto Vicentino là một đô thị tại tỉnh Vicenza ở vùng Veneto, Ý.
Đô thị này có diện tích 17 km2, dân số là 5383 người (thời điểm 28/2/2007). Đây là nơi sinh của Urbano Lazzaro, người đã nhận diện và bắt giữ Benito Mussolini năm 1945. Công trình nổi bật chính của thị trấn là Villa Thiene.

Chú thích

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vicenza


title: Ideriin gol

text:
Sông Ideriin gol (, nghĩa là tuổi trẻ) là một con sông chảy trong các aimag (tỉnh) Khovsgol và Zavkhan ở tây bắc Mông Cổ và cùng với sông Delgermoron tạo thành phần thượng nguồn của sông Selenge. Nó bắt nguồn từ dãy núi Khangai, hợp lưu với sông Delgermoron tại sum (huyện) Tomorbulag. Sông Ideriin gol bị đóng băng khoảng 170-180 ngày mỗi năm. Có một cầu gỗ bắc qua sông tại Jargalant và một cầu bê tông tại Galt.

Chi lưu
 Sông Chuluut bên hữu ngạn.

Tọa độ
 Cửa sông:  tại Olon golyn bilchir.

Tham khảo

Sông của Mông Cổ


title: Euxoa lafontainei

text:
Euxoa lafontainei là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở White Sands National Monument, Otero County, New Mexico.

Chiều dài cánh trước là 13–15 mm.

Liên kết ngoài
The Lepidoptera of White Sands National Monument, Otero County, New Mexico, USA 1. Two new species of Noctuidae

Chú thích

Euxoa


title: Brignac-la-Plaine

text:
Brignac-la-Plaine là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Brignaclaplaine


title: Nghi Lâm (định hướng)

text:
Nghi Lâm có thể là:

Xã Nghi Lâm, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.
Nữ nhân vật Nghi Lâm trong tiểu thuyết kiếm hiệp Tiếu ngạo giang hồ.


title: Bétracq

text:
Bétracq là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Paragrypnites

text:
Paragrypnites là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1980 bởi Dolin.

Các loài
Chi này có các loài:
 Paragrypnites jagemanni Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina, 1980

Chú thích

Tham khảo

Protagrypnini


title: 5168 Jenner

text:
5168 Jenner (1986 EJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 3 năm 1986, bởi Carolyn S. Shoemaker ở Đài thiên văn Palomar, San Diego, California, Hoa Kỳ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5168 Jenner

Thiên thể phát hiện năm 1986
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cladura bradleyi

text:
Cladura bradleyi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Cladura
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Sankt Jakob im Walde

text:
Sankt Jakob im Walde là một đô thị thuộc huyện Hartberg thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 30,25 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1110 người.

Tham khảo


title: Kuroshiodaphne phaeacme

text:
Kuroshiodaphne phaeacme là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Kuroshiodaphne


title: Anisodera ferruginea

text:
Anisodera ferruginea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Anisodera


title: Osmia albiventris

text:
Osmia albiventris là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1864


title: 1097

text:
Năm 1097 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1097


title: Quận Lee, Texas

text:
Quận Lee (tiếng Anh: Lee County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố , Texas . Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người .

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Brachyhesma paucivenata

text:
Brachyhesma paucivenata là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Brachyhesma
Động vật được mô tả năm 1977


title: Lalanne-Trie

text:
Lalanne-Trie là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Tipula masai

text:
Tipula masai là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Chambon-Sainte-Croix

text:
Chambon-Sainte-Croix là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chambon-Sainte-Croix on the Quid website

Xã của Creuse


title: Porchères

text:
Porchères  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: America's Next Top Model, Mùa thi 15

text:
Chương trình thực tế nổi tiếng America's Next Top Model đã bước đến mùa thi thứ 15. Chương trình giúp những cô gái trẻ có được cơ hội để chứng tỏ bản thân và đam mê thời trang có thể tiến vào thế giới của người mẫu thực thụ. Khẩu hiệu của mùa thi lần này là: " Sẵn Sàng Tiến Đến Thời Trang Cao cấp ".

Tyra Banks là người đứng đầu ban giám khảo, ngoài Tyra còn có biên tập viên thời trang Tạp chí Vogue André Leon Talley, nhiếp ảnh gia Nigel Barker. Và Jay Manuel, Miss J Alexander như những năm trước vẫn sẽ là người giúp các cô gái thực hiện những thử thách hoặc những bức hình của họ.

Trong suốt quá trình rèn luyện bản thân, họ sẽ được gặp những vị khách mời giám khảo nổi tiếng trong ngành thời trang như: nhà thiết kế Diane Von Furstenberg, nhà thiết kế/stylish Patricia Field, nhiếp ảnh gia Matthew Rolston, siêu mẫu Karolina Kurkova, nhiếp ảnh gia Patrick Demarchelier, nhiếp ảnh gia người Ý Francesco Carrozzini, nhà thiết kế Zac Posen, nhà thiết kế/người mẫu Margherita Missoni, điều hành công ty người mẫu IMG Kyle Hagler, tổng biên tập Vogue Italia Franca Sozzani và nhà thiết kế Roberto Cavalli.

Người chiến thắng sẽ nhận được giải thưởng như sau:
 Một hợp đồng với công ty quản lý người mẫu hàng đầu IMG Models
 Xuật hiện trên trang bìa cho Vogue Italia và Beauty in Vogue và có mặt trên trang web Vogue.it
 Hợp đồng 100,000$ với nhãn hiệu mỹ phẩm nổi tiếng CoverGirl

Người chiến thắng mùa giải thứ 15 này là cô gái 19 tuổi Ann Ward đến từ Dallas, Texas.

Thí sinh
(tính tuổi tại thời điểm ghi hình)

(Thứ tự thí sinh bị loại)

Thứ tự gọi tên
{|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:92%"
|-
!rowspan=2|Thứ tự!! colspan="13" |Tập
|-
!1!!2!!3!!4!!5!!6!!7!!8!!9!!10!!11!!13
|-
!1
| Anamaria||Ann||Ann||Ann||Ann||Ann||Liz||Chris|| Kayla || Kayla ||Ann || style="background:limegreen;"|Ann
|-
!2
| Kendal || Kayla ||Kayla ||Kacey||Chris ||Jane ||Kayla||Jane|| Jane ||Chelsey||Chelsey|| style="background:tomato;"|Chelsey
|-
!3
| Rhianna || Chelsey || Chelsey || Esther ||Chelsey ||Kendal ||Ann ||Chelsey|| Chelsey || Ann || style="background:tomato;" rowspan="2"|JaneKayla || style="background:darkgrey;"|
|-
!4
| Chris || Kendal || Chris || Chris ||Kayla ||Esther ||Chelsey ||Kayla|| Ann || Jane || style="background:darkgrey;"|
|-
!5
| Jane || Lexie || Rhianna || Kendal || Liz ||Chris ||Chris ||Liz|| Chris || style="background:tomato;"|Chris || style="background:darkgrey;" colspan="2"|
|-
!6
| Chelsey || Liz || Liz || Lexie ||Esther ||Chelsey ||Jane ||Ann|| style="background:tomato;"|Liz || style="background:darkgrey;" colspan="3"|
|-
!7
| Liz || Jane || Jane ||Kayla||Kacey||Liz ||Esther || style="background:tomato;"|Esther || style="background:darkgrey;" colspan="4"|
|-
!8
| Sara || Esther || Kacey || Jane ||Kendal ||Kayla|| style="background:tomato;"|Kendal || kendal style="background:darkgrey;" colspan="5"|
|-
!9
| Lexie || Chris || Kendal||Chelsey||Jane|| style="background:tomato;"|Kacey|| style="background:darkgrey;" colspan="6"|
|-
!10
| Esther || Rhianna || Esther ||Liz|| style="background:tomato;"| Lexie|| style="background:darkgrey;" colspan="7"|
|-
!11
| Kacey || Kacey || Lexie || style="background:tomato;"|Rhianna|| style="background:darkgrey;" colspan="8"|
|-
!12
| Kayla || Sara || style="background:tomato;"|Sara || style="background:darkgrey;" colspan="9"|
|-
!13
| Ann || Terra || bgcolor="darkred"| ||style="background:darkgrey;" colspan="10"|
|-
!14
| Terra || style="background:tomato;"|Anamaria || style="background:darkgrey;" colspan="10"|
|}

 Thí sinh bị loại
 Thí sinh bị loại ngoài phòng giám khảo
 Thí sinh chiến thắng chung cuộc

 Trong tập 1, từ 32 cô gái đã giảm xuống còn 14. Thứ tự gọi tên không phản ánh màn trình diễn của họ trong tuần đó.
 Trong tập 3, Terra đã bị loại sau buổi chụp hình trang điểm vì có phản ứng xấu nhất với cách trang điểm của cô và thể hiện tệ nhất trong buổi chụp.
 Trong tập 11, Chelsey, Jane và Kayla được gọi là ba người cuối bảng. Tyra đưa bức ảnh cuối cùng cho Chelsey, loại bỏ hai người kia.
 Tập 12 là tập tóm tắt lại mùa giải.

 Chụp ảnh Tập 1: Thiết kế của Cynthia Rowley theo cặp (casting)Tập 2: Từ bắt nạt trên ngườiTập 3: Thiên thần bay trên trời Tập 4: Ảnh chân dung người cá dưới nướcTập 5: Lucha Va VoomTập 6: Trên đường phố Rodeo DriveTập 7: Hóa thân thành các nhà thiết kế nổi tiếngTập 8: Quảng cáo nước uống H2T trên giày patanhTập 9: Tạo dáng trên GondolaTập 10: Tượng sáp sống với người mẫu namTập 11: Video thời trang: Sự hỗn loạn của người mẫuTập 13:' Quáng cáo và chụp ảnh CoverGirl Lash Blast Fusion; Chụp ảnh bìa cho tạp chí beauty In Vogue''

Chú thích

15
Mùa truyền hình năm 2010


title: Pabstia

text:
Pabstia là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Heliconius nattereri

text:
Heliconius nattereri là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó là loài đặc hữu của the Atlantic forest of Brazil.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1996. Heliconius nattereri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

N
Động vật Brasil
Động vật đặc hữu Brasil


title: La Chevillotte

text:
La Chevillotte là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số
Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 76.Ước lượng năm 2007 là 81.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Sandoz

text:
Sandoz là một công ty thuốc gốc thuộc Novartis, được thành lập vào năm 2003, Sandoz là một công ty dược phẩm đa quốc gia. Công ty này phát triển, sản xuất và kinh doanh thuốc gốc cũng như các thành phần hoạt chất dược phẩm và công nghệ sinh học.

Sandoz có doanh số bán hàng trong năm 2010 đạt mức 8,5 tỷ đô la Mỹ. Hãng sử dụng hơn 23.000 nhân công ở 130 quốc gia. Trụ sở chính của hãng đóng ở Holzkirchen, Đức, gần phía nam của Munich. Các công lớn nhất đóng ở Broomfield, Colorado, Cambé, Kalwe, Kundl, Ljubljana, Gebze, Magdeburg, Stryków, Princeton, New Jersey, và Wilson, Bắc Carolina.

Trước khi sáp nhập năm 1996 với Ciba-Geigy để hình thành Novartis, Công ty Dược phẩm Sandoz là một dược công ty có trụ sở tại Basle, Thụy Sĩ (như Ciba-Geigy), và được biết đến với việc phát triển các loại thuốc như Sandimmune cấy ghép nội tạng, chống loạn thần Clozaril, Mellaril viên nén và Serentil Viên nén để điều trị rối loạn tâm thần, Cafergot viên nén và thuốc đạn Torecan để điều trị chứng đau nửa đầu.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sandoz
Sandoz' history, a virtual tour

Các công ty thành lập năm 2003
Công ty dược phẩm của Thụy Sĩ
Công ty dược phẩm của Đức
Novartis


title: Bullia rhodostoma

text:
Bullia rhodostoma, tên tiếng Anh: smooth plough shell, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Nassariidae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Bullia
Động vật được mô tả năm 1847


title: Danh sách ngôi sao ở Đại lộ Danh vọng Hollywood

text:
Dưới đây là danh sách những ngôi sao được gắn tên trên Đại lộ Danh vọng Hollywood.

B

C

D

E

F

G

H

I

J

{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="90%"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
! Ngôi sao !! Loại hình !! Địa chỉ
|-
| Ben Johnson || Điện ảnh || 7083 Hollywood Blvd.
|-
| Don Johnson || Truyền hình || 7080 Hollywood Blvd.
|-
| Nunnally Johnson || Điện ảnh || 6240 Hollywood Blvd.
|-
| Van Johnson || Điện ảnh || 6600 Hollywood Blvd.
|-
| rowspan="3" | Al Jolson || Điện ảnh || 6622 Hollywood Blvd.
|-
| Truyền thanh || 6750 Hollywood Blvd.
|-
| Thu âm || 1716 Vine Street
|-
| Allan Jones || Thu âm || 6100 Hollywood Blvd.
|-
| Buck Jones || Điện ảnh || 6834 Hollywood Blvd.
|-
| Chuck Jones || Điện ảnh || 7011 Hollywood Blvd.
|-
| Dick Jones || Truyền hình || 7042 Hollywood Blvd.
|-
| Gordon Jones || Truyền hình || 1623 Vine Street
|-
| Jack Jones || Thu âm || 6104 Hollywood Blvd.
|-
| Jennifer Jones || Điện ảnh || 6429 Hollywood Blvd.
|-
| Quincy Jones || Thu âm || 1500 Vine Street
|-
| Shirley Jones || Điện ảnh || 1541 Vine Street
|-
| rowspan="2" | Spike Jones || Truyền thanh || 6290 Hollywood Blvd.
|-
| Thu âm || 1500 Vine Street
|-
| Tom Jones || Thu âm || 6608 Hollywood Blvd.
|-
| Tommy Lee Jones || Điện ảnh || 6925 Hollywood Blvd.
|-
| Victor Jory || Điện ảnh || 6605 Hollywood Blvd.
|-
| José José || Thu âm || 7036 Hollywood Blvd.
|-
| rowspan="2" | Louis Jourdan || Thu âm || 6153 Hollywood Blvd.
|-
| Truyền hình || 6445 Hollywood Blvd.
|-
| Journey || Thu âm || 6750 Hollywood Blvd.
|-
| Leatrice Joy || Điện ảnh || 6517 Hollywood Blvd.
|-
| Judge Judy || colspan="2" | xem Judith Sheindlin
|-
| Katy Jurado || Điện ảnh || 7065 Hollywood Blvd.
|-

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

Y

Z

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Danh sách cụ thể  trên trang chính thức của Đại lộ Danh vọng

Hollywood


title: Navalmoralejo

text:
Navalmoralejo là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 63 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Polycentropus interruptus

text:
Polycentropus interruptus là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Polycentropus


title: Bọ hung

text:
Bọ hung hay bù hung là một nhóm các loài bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeoidea, bộ Bọ cánh cứng.

Hình dáng, cấu tạo
Cũng giống như cái loài côn trùng khác, cơ thể bọ hung chia làm 3 phần: đầu, ngực, bụng. Đầu có cặp râu và tùy theo loài, có loài có sừng, loài không, dùng để tự vệ và phô trương trước bạn khác giới. Ngực gắn sáu cái chân và đôi cánh cứng tựa như chiếc áo chống đạn che kín cả phần trên của ngực và bụng.

Thân hình con bọ hung thô thiển, đầu dạng cái mai, chân trước dạng cái xẻng và đầu nhọn hơi cong. Hình dạng thân hình đó hết sức thích hợp cho công việc của chúng và không phải dùng hết sức lực.

Loài bọ hung có một sức mạnh phi thường, chúng có khả năng nâng được vật nặng gấp 8 lần trọng lượng cơ thể của nó. Nếu chúng có kích thước như con người thì việc nâng một chiếc xe tăng chỉ là việc dễ dàng.

Ở một số nơi loài này còn có tên là Bọ Lan.

Sinh sản
Chúng bay đi bay lại là trên mặt đất để tìm đống phân tươi. Khi phát hiện ra một đống phân, chúng liền hạ xuống, lấy đầu tựa như cái xẻng và chân trước xúc phân ướt và đất ướt gộp lại với nhau rồi ve thành viên bi đẩy về phía trước, viên phân càng lăn càng lớn, khi đẩy, thường thì "ông bố" ở phía trước và lấy chân sau đẩy viên phân về phía sau theo kiểu bò lùi lại; "bà mẹ" bám ở phía bên cục phân, để mặc cho "ông bố" đẩy viên phân.

Sau khi đã chọn được địa điểm thích hợp, chúng mới dừng lại, đào đất chỗ dưới viên phân tạo thành cái lỗ và lấp viên phân lại. Sau đó, "bà mẹ" đào một cái lỗ trên viên phân, đẻ trứng vào đó rồi cẩn thận lấp lớp đất dày sao cho cuối cùng bằng với mặt đất mới thôi. Tiếp đó chúng lại vội vàng làm viên phân thứ hai ở chỗ khác để đẻ trứng. Những viên phân chính là chất dinh dưỡng chuẩn bị cho con non sắp ra đời.

Sinh trưởng
Bọ hung đẻ ra ấu trùng một thời gian sau chuyển hóa thành nhộng rồi biến thành bọ hung.

Công nhân vệ sinh
Hơn 100 triệu năm trước, Châu Úc đã sớm tách rời đại lục cổ xưa. Khi đó, sự tiến hóa của sinh vật trên trái Đất còn ở giai đoạn thấp, thời kì đầu của loài động vật có vú đẳng cấp tương đối thấp (chuột túi, thú mỏ vịt..) Thế kỷ 18, dân Châu Âu di cư đến lục địa này phải kinh ngạc, thấy nơi đây có một thảo nguyên màu mỡ nhưng động vật ăn cỏ rất ít, họ bèn chở gia súc đến. Mấy chục triệu con trâu bò một ngày thải ra mấy chục triệu đống phân. Phân nhiều quá không có cách nào dọn sạch, làm cho môi trường thảo nguyên ô uế, ruồi nhặng sinh sôi nảy nở quá nhiều, ảnh hưởng đến đàn súc vật. Các nhà khoa học đem loài bọ hung từ khắp nơi đến. Số bọ hung này giải quyết được nạn phân tai hại ấy cho nước Úc.

Có người đã tính rằng một đôi bọ hung chỉ cần 30 giờ đã có thể vần đi được 1000 milimet khối phân tươi vùi xuống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Hãy trả lời em tại sao? - Nhà xuất bản Trẻ