title: Giáo hoàng Gioan VIII

text:
Gioan VIII(Latinh: Joannes VIII) là vị giáo hoàng thứ 107 của Giáo hội Công giáo. Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng vào năm 872 và ở ngôi Giáo hoàng trong 10 năm 2 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định đó là từ ngày 13 tháng 12 năm 872 cho tới ngày 16 tháng 12 năm 882.

Giáo hoàng Gioan VIII sinh tại Rôma. Khi đắc cử Giáo hoàng, ông đã là một ông cụ, gần 70 tuổi. Từ ít là 40 năm rồi ông đã phục vụ giáo triều, giữ nhiều chức vụ quan trọng, như cố vấn riêng của Đức Nicôla I. Việc ông được bầu làm Giáo hoàng tạo thành đối tượng của một sự chống đối mạnh mẽ của Formôsô.

Nước Pháp
Sau cái chết của Hoàng Đế Louis II. Vì không luật kế vị cho Đế quốc, vì Carôlô Đầu Sói (Pháp) và Louis người Nhật Nhĩ Man (Đức) đều có thể làm Hoàng Đế, nên cả Tây Phương đều nhất trí cho rằng quyết định thuộc Giáo hoàng. Hơn nữa lễ tấn tôn Louis II trước kia là một tiền lệ, đã ấn định vĩnh viễn truyền thống cho rằng quyền lựa trọn Hoàng Đế thuộc về Đức Giáo hoàng.

Về vấn đề quyền kế nhiệm Louis II, ông đã phong vương cho Charles Hói. Không phải chỉ vì ông này có văn hoá, mộ đạo, Kitô hữu tốt, quen các vấn đề thần học, mà còn vì ông ta can đảm và nghị lực. Điều đã làm phật lòng các quý tộc Rôma những người này ủng hộ một ứng cử viên khác, Louis Người Đức.

Theo lời mời của Đức Giáo hoàng, ông tới Roma, và được tấn tôn Hoàng Đế vào dịp lễ Giáng Sinh năm 875, đúng ¾ thế kỷ sau ông nội là Charles Cả. Ông còn gán cho Charles Hói cả Vương Quốc Pavia nữa.

Nước Pháp của Tân Hoàng Đế Charles Hói gặp rất nhiều khó khăn: Rợ Bắc Phương tiến công, thay vì chiến đấu, Charles dùng vàng để "tự chuộc", đem vàng "triều cống".

Charles qua đời vào năm 877, Gioan VIII đã vượt biển sang Pháp để tìm một ông vua, nhưng 2 trong 4 vua nhà Carôlô đang lâm bệnh, là Carloman, con Lu-y người Nhật Nhĩ Man và Lu-y-Cà-Lăm, con Carôlô Sói Đầu. Còn công tước Bôsônô, thích làm vua xứ Provencia và Bourgoni hơn là làm hoàng đế.

Cuối cùng chỉ còn Caralô-Bự con Lu-y người Nhật Nhĩ Man, tâm thần yếu đuối và kinh phong. Đức Gioan VIII đành tấn tôn Carôlô Bự (881). Các đại lãnh chúa Pháp cũng thích một ông vua Nhật Nhĩ Man xa xôi, hơn là một vua Pháp, cho dù vua đó có là một con nít, ra đời sau khi cha chết.

Khi bệnh hoạn chụp xuống người, Carôlô Bự bỏ hết mọi ý nghĩa cứu nguy nước Ý. Trong hoàn cảnh như vậy Đức Giáo hoàng than rằng: "Ta đi tìm ánh sáng, nhưng chỉ thấy tối tăm. Ta kêu gọi trợ giúp, vì ta không dám ra ngoài thành, vì nơi đó tàn phá rất ghê gớm. Nhưng không ai đến giúp ta cả, không Hoàng Đế, người con tinh thần của ta, không có bất cứ người nào, thuộc bất cứ xứ nào…".

Nhưng ông vẫn nghĩ ra được một giải pháp:ông kêu gọi tới "Khối Kitô giáo" (danh từ "Chrétienté"), đòi hỏi trách nhiệm tập thể của những người đã chịu Phép Rửa Tội.

Nước Ý
Ở Ý các đại lãnh chúa, như quận công Spôlêtô quận công Napôli, Amalfi, chỉ bận tâm làm tiền, buôn bán, cướp bóc, sống theo ý riêng, không biết gì tới vua Pháp.

Quận công xứ Spôlêtô, trên nguyên tắc, là người "bảo vệ" Roma, nhắm thống trị thành này. Giám mục Portô, là Formôsiô, giận vì không được làm thượng phụ người Bulgaria, hoặc làm… Giáo hoàng, đã âm mưu nhiều lần với Đế Hậu Engelberga, goá phụ Lu-y II, các ông hoàng miền Nam rất khoái phản bội, bất chấp mọi án tuyệt thông, không ngừng móc nối với người Hồi Giáo.

Lúc này ở Roma: quận công Spôlêtô với hầu tước Toscane gây kinh hoàng. Đức Gioan VIII bị giam trong đền Thánh Phêrô, bị cắt đứt với thế giới Kitô giáo.

Quan hệ với Constantinopolis
Với biệt danh "Viện trưởng châu Âu", ông biết tránh một cuộc ly khai với Đông phương khi Photius, thượng phụ Constantinôpôli, lại được tha thứ, năm 877, ông đành lòng chỉ đòi hỏi một tuyên bố hối hận.

Giáo hoàng kêu gọi tới Nhà nước Kitô giáo duy nhất, đáng kể lúc đó là Byzancia. Giáo hoàng Gioan VIII đề nghị Đông Tây họp nhau để chống Hồi Giáo. Ông giải vạ cho Photius, nhưng rồi bị buộc phải tuyệt thông Photius một lần nữa vì cách cư xử thiếu thiện chí của ông ấy.

Đức Gioan VIII đe phạt vạ tuyệt thông giáo chủ Ignatius, nếu không trả lại Roma quyền thiêng liêng đối với giáo đoàn Bulgaria. Photius đã thiết lập được quan hệ với Đức Gioan VIII. Basiliô I cần thầy dạy cho các hoàng tử cũng đã chọn Photius vào chức vụ này, vì ông là người rất giỏi. Khi Đức Ignatius qua đời, Photius trở lại Toà Thượng Phụ dễ dàng.

Việc nhường Bulagria cho Roma là một trong những điều kiện chính mà Giáo hoàng Gioan VII đặt ra cho Photius và hoàng đế Basilius I. Một Công Đồng, mệnh danh là "Công Đồng Photius" họp tháng 11-879, công nhận Đức Tân Thượng Phụ, xoá bỏ các bản án cũ và trả Bungari về quyền Roma. Photius cũng nhận những lời khiển trách của vị Giáo hoàng già Gioan VIII một cách rất đạo hạnh.

Tuy nhiên, sau này khi Giáo hoàng Gioan VIII đòi vua Bulgaria là Boris phải nhận các linh mục Latinh, thay thế các linh mục Hy Lạp thì chỉ được ông trả lời một cách cung kính xin đừng thay đổi. Ngày 13/3/880, Giáo hội Đông Phương vừa công bố nguyên tắc về vương quyền của Byzancia trên Roma. Bất chấp điều đó. Đức Gioan VIII coi Byzancia là sức mạnh duy nhất, lúc đó vừa được nhà Macêđônia trung hưng, có khả năng cản bước tiến của Hồi Giáo.

Chống lại Hồi giáo
Ngay khi vừa lên ngôi, ông đã tỏ ra đầy nghị lực: khi quân Hồi Giáo đổ bộ Terracina, cách Roma hơn 40 Km, dù chỉ nhận được sự hỗ trợ của cư dân Roma, ông đã đích thân đến tận nơi, bắt 18 chiếc tàu và 600 tù binh.

Sau khi tấn phong cho Charles, Gioan VIII yêu cầu Charles Charles Hói sang Ý, chống quân Hồi Giáo, từ năm 877 vẫn thường khuấy phá. Carôlô Sói Đầu, vào mùa thu năm 877, vừa vượt dãy Alpes, mắc bệnh chết khốn cùng, trong một túp lều heo hút.

Quân Hồi Giáo lại tiến công. Lần này làm phản là quận công-Giám mục Anastasiô thành Amalfi; thành Gaêta. Carôlô Bự không làm gì cả, không chống ai cả, không chống quận công Spôlêtô, cũng không chống quân Hồi Giáo. Kẻ thù duy nhất mà ông chống, lại là Bôsônô, vua Provencia.

Nhờ tài ngoại giáo của Giáo hoàng, Hải quân Byzancia đã đánh bại Hồi Giáo. Các hầu quốc phản bội ở miền Nam phải thần phục Hoàng Đế Byzancia.

Phụng vụ Slave

Giáo hoàng Gioan VIII cũng là người đã cho phép hai anh em Cyrillo và Methodo được cử hành các nghi thức phụng vụ bằng tiếng Slave. Hai vị này sáng lập mẫu tự Slave theo Hy ngữ, dịch Kinh Thánh và Phụng vụ ra ngôn ngữ địa phương. Các giám mục Bavière phản đối vì cho rằng phụng vụ chỉ được phép cử hành bằng ba ngôn ngữ ghi trên đầu Thánh Giá là Do thái, Hy Lạp và La tinh (Ga 19,20).

Hai anh em liền về Roma và được đức Gioan VIII cho phép. Theo ông thì "chớ gì Lời Kinh Thánh được hoàn tất, chớ gì mọi ngôn ngữ đều chúc tụng Thiên Chúa". Thánh Cyrillo qua đời tại Roma. Thánh Methodo được đặt làm tổng giám mục Moravie. Sau khi ông qua đời, các giám mục German xúi giục đức Stephano V kết án phụng vụ Slave (năm 885).

Qua đời
Vào những ngày cuối năm 883 có âm mưu chống Đức Gioan VIII, do những kẻ Giáo hoàng nhắm thanh trừng. Họ bắt ông uống thuốc độc, nhưng thấy thuốc lâu kết quả, họ liền giết cụ già bằng búa. Thế là kết liễu cuộc đời đau khổ và anh hùng của Giáo hoàng cuối cùng của thế kỷ IX, người đã có ý thức về Tây Phương, vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử đã có ý thức về Khối Kitô giáo.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

G
Mất năm 882
Năm sinh không rõ
Giáo hoàng người Ý


title: Sirmaur

text:
Sirmaur là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Rewa thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Sirmaur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 291 mét (954 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sirmaur có dân số 10.938 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Sirmaur có tỷ lệ 60% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Sirmaur, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Ottati

text:
Ottati là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Ispani có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno


title: I Miss You

text:
I Miss You  có thể đề cập đến:
"I Miss You" (bài hát của Basshunter)
"I Miss You" (bài hát của Miley Cyrus)
"I Miss You" (phim truyền hình Hàn Quốc)


title: Quoyula

text:
Quoyula là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Chi này đã trở thành đồng nghĩa của Coralliophila H. Adams & A. Adams, 1853

Các loài
Các loài thuộc chi Quoyula bao gồm:

 Quoyula madreporarum (Sowerby, 1832): đồng nghĩa của Coralliophila monodonta (Blainville, 1832)
 Quoyula monodonta Quoy & Gaimard: đồng nghĩa của Coralliophila monodonta (Blainville, 1832)

Chú thích

Tham khảo

Muricidae


title: Phyllogomphus

text:
Phyllogomphus là một chi chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Nó gồm các loài:
 Phyllogomphus annulus
 Phyllogomphus selysi

Chú thích

Tham khảo

Gomphini


title: Eoanthidium punjabense

text:
Eoanthidium punjabense là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Gupta & Sharma mô tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Eoanthidium
Động vật được mô tả năm 1993


title: Pseudoides flavicollis

text:
Pseudoides flavicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoides


title: Lommerange

text:
Lommerange là một xã trong vùng hành chính Lothringen, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Ouest, tổng Fontoy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 19' vĩ độ bắc, 05° 58' kinh độ đông. Lommerange nằm trên độ cao trung bình là 281 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 230 mét và điểm cao nhất là 327 mét. Xã có diện tích 8,06 km², dân số vào thời điểm 2005 là 315 người; mật độ dân số là 39,1 người/km². Lommerange nằm về phía tây-bắc của Thionville, thuộc Pháp từ năm 1766.

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Trichoscypha cavalliensis

text:
Trichoscypha cavalliensis là một loài thực vật thuộc họ Anacardiaceae. Loài này có ở Bờ Biển Ngà, Ghana, và Liberia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Hawthorne, W. 1998. Trichoscypha cavalliensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Trichoscypha
Thực vật dễ tổn thương


title: Rhyacophila tolungpa

text:
Rhyacophila tolungpa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Sphenoraia warisan

text:
Sphenoraia warisan là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Sphenoraia


title: Quận Wahkiakum, Washington

text:
Quận Wahkiakum là một quận thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, quận có dân số 3978 người, khiến nó trở thành quận có dân số ít thứ hai ở Washington. Vị trí quận và thị trấn hợp nhất là Cathlamet. Quận được thành lập từ quận Cowlitz vào tháng 4 năm 1854 và được đặt tên theo tù trưởng Wahkiakum ("Gỗ cao") của Chinook, người được chôn cất tại Nghĩa trang Tiền phong ở Cathlamet.

Quận vận hành phà hạt Wahkiakum, kết nối Cathlamet với Westport, Oregon, qua sông Columbia.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của tiểu bang Washington


title: Villarta

text:
Villarta là một đô thị ở tỉnh Cuenca, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 820 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Lá đơn

text:
Lá đơn là một dạng lá cây mà phiến lá gắn liền trực tiếp với thân cành cây. Chỉ có 1 cấp cuống lá, khi thay lá theo sinh lý, toàn bộ phần phiến lá và cuống sẽ rơi rụng cùng một thời điểm. Lá đơn chủ yếu xuất hiện ở lá dạng phiến và lá dạng dải.

Hình dạng, kích thước
Kích thước phiến lá đơn rất đa dạng.

Lá đơn có nhiều hình dạng khác nhau, có lá đơn nguyên phiến và lá đơn xẻ thùy.

Lá đơn nguyên phiến: Là dạng lá đơn mà phiến lá còn nguyên vẹn, không bị xẻ thùy. Mép lá thường là nguyên, gợn sóng hoặc răng cưa. Hình dạng chung của phiến là thường là hình trái xoan, hình trứng, hình trứng ngược, hình mũi giáo, hình tim, hình dải, thuôn dài, hình khiên (lá sen), hình tròn,...
Lá đơn xẻ thùy: Phiến lá có các thùy sâu xẻ vào hướng gân cuống. Tùy vào mức độ xẻ thùy, độ sâu xẻ thùy tỷ lệ với chiều rộng lá mà người ta phân thành: xẻ thùy nông, xẻ thùy sâu, xẻ thùy tận gân. Tùy vào cách xẻ thùy và hướng xẻ thùy và hình dạng lá xẻ thùy mà người ta phân thành: xẻ thùy chân vịt, xẻ thúy lông chim (xẻ thùy xương cá). Lá xẻ thùy cũng có nhiều cấp: xẻ thùy 1 lần, xẻ thùy 2 lần,...

Ý nghĩa
Lá đơn được đánh giá là có mức độ thấp trong quá trình tiến hóa của các dạng lá đơn. Trong lá đơn thì lá đơn xẻ thùy được xem là tiến hóa hơn lá đơn nguyên. Lá đơn xẻ thùy nhằm tận dụng tối đa diện tích được chiếu sáng mà lại tiết kiệm bề mặt, hạn chế quá trình thoát hơi nước.

Xem thêm
Lá kép
Lá kép liền thân

Tham khảo

Lá cây


title: Monolepta castanoptera

text:
Monolepta castanoptera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Soi cổ tử cung

text:
Soi cổ tử cung (SCTC) là một biện pháp được áp dụng để phát hiện sớm ung thư cổ tử cung (UTCTC), và các vấn đề bất thường ở tử cung. Cách soi có thể bằng mắt thường hoặc bằng máy soi có độ phóng đại từ 10-30 lần.

Soi bằng mắt thường

Phương pháp
Cách soi này thường được áp dụng ở những nơi chưa có máy soi, ở vùng xa xôi hẻo lánh. Chính vì soi bằng mắt thường mà độ nhạy cũng như độ đặc hiệu không cao bằng soi bằng máy.

Cách thức soi: chỉ cần bàn khám phụ khoa, một nguồn sáng bình thường (đèn gù, đèn pin....). Bệnh nhân nằm tư thế phụ khoa, kiểm tra sơ bộ về âm đạo, cổ tử cung, chất dịch tiết trong âm đạo, cổ tử cung. Tiến hành bôi lên cổ tử cung dung dịch acid acetic 3%. đợi chờ trong vài mươi giây, và đánh giá kết quả bằng mắt thường xem kết quả dương tính hay là âm tính. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ thì chuyển bệnh nhân đến nơi khám chuyên khoa, còn nếu bình thường thì lại tiếp tục làm kiểm tra lại vào những lần sau (cách nhau ít nhất là một năm)

Ưu điểm
Tiến hành ở bất kỳ nơi nào, nhanh gọn, ít tốn kém. Phương pháp này thường được áp dụng ở những nước nghèo, không có khả năng mua thiết bị đắt tiền.

Khuyết điểm
Độ nhạy và độ đặc hiệu không cao. Không giải quyết được bệnh một cách triệt để.

Soi bằng máy soi cổ tử cung

Phương pháp
Máy có cấu trúc đơn giả là một nguồn ánh sáng lạnh, có khả năng phóng đại hình ảnh, có thể nối với tivi để xem, nối với máy vi tính để lưu hình ảnh và in ra thành bức ảnh để làm bằng chứng cho bệnh nhân thấy hoặc được lưu lại để theo dõi bệnh nhân sau này.

Cách tiến hành phương pháp: cổ tử cung được soi kiểm tra sơ bộ cổ tử cung và âm đạo, sau đó được bôi acid acetics, kiểm tra kết quả. Cuối cùng cổ tử cung được bôi iod (chứng nghiệm schiller) để đánh giá cổ tử cung. Nếu nghi ngờ thì tiến hành bấm sinh thiết để kiểm tra chắc chắn cổ tử cung có bị ung thư hay không. Và nếu có thì sẽ có hướng giải quyết bệnh rõ ràng và cụ thể.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 American Society for Colposcopy and Cervical Pathology
 Colposcopy: What to Expect.
 Details about what colposcopy involves from the UK's leading cervical cancer charity Jo's Trust.

Phụ khoa


title: Tháng 7 năm 2005

text:
Trang này liệt kê những sự kiện quan trọng vào tháng 7 năm 2005.

Thứ tư, ngày 6 tháng 7

Luân Đôn được chọn làm nơi tổ chức Thế vận hội mùa hè 2012.

Thứ năm, ngày 7 tháng 7

Luân Đôn bị tấn công: Lúc 8:50 sáng giờ Luân Đôn, bốn vụ nổ liên tiếp đã xảy ra trên các trục giao thông của thủ đô nước Anh. Ba vụ nổ trong số đó tấn công vào hệ thống xe điện ngầm. Số thiệt hại nhân mạng hiện lên đến 40, hàng trăm người bị thương, số thiệt hại có thể tăng cao hơn. Tổ chức tự nhận tên là Group of al-Qaeda of Jihad Organization in Europe (nhóm tổ chức al-Qaeda của Jihad tại châu Âu) đã lên tiếng nhận trách nhiệm trong vụ này. Thủ tướng Tony Blair đã phải cắt ngắn cuộc hội nghị G8 để trở về Luân Đôn. Một số nước đồng minh chống khủng bố, đặc biệt là Mỹ, Đan Mạch và Ý, đã ra lệnh cho các hệ thống phòng thủ tăng cường đề cao cảnh giác nhất là tại các tuyến đường xe điện. BBC VOA

Thứ bảy, ngày 9 tháng 7

Bão Dennis, cơn bão đầu tiên trong mùa bão Đại Tây Dương năm 2005, xuyên qua Cuba để vào vùng vịnh Hoa Kỳ.
Tổng thống Hamid Karzai của Afghanistan nói ở một cuộc họp báo là ông không tin là Osama bin Laden đang ở nước đó. Porter Goss, chủ tịch của CIA, đã nói trong phỏng vấn gần đây là ông có "ý niệm rõ ràng" về bin Laden ở chỗ nào. Boston Globe, CNN
Những người ở hội nghị G8 lần thứ 31 ở Gleneagles (Scotland) nhất định phân bổ tiền viện trợ tới 50.000 triệu Mỹ kim để chống nghèo đói ở Phi Châu, rồi 3.000 triệu Mỹ kim cho Palestine để xây dựng hạ tầng cơ sổ. Reuters  ReutersAlert

Thứ hai, ngày 11 tháng 7
Chính phủ Indonesia xin những đài TV tắt chương trình từ 1 giờ sáng đến 5 giờ sáng hàng ngày trong sáu tháng cho để tiết kiệm điện, sau khi giá xăng tăng lên gần đây. Những chương trình bóng đá vào nửa đêm được miễn, do rất nhiều người coi nó. BBC
Người giữ quyền tổng thống Kyrgyzstan Kurmanbek Bakiyev đắc cử tổng thống với gần 90% số phiếu ủng hộ.
Ở Trung Quốc, vụ nổ mỏ đã giết 22 công nhân mỏ ở tỉnh Tân Cương. 35 đàn ông được cứu, nhưng khi hơn 30 người vẫn không kiếm được. Xinhua China Daily Reuters

Thứ tư, ngày 13 tháng 7

Việc phóng phi thuyền Discovery của NASA bị đình hoãn. Đây là lần đầu tiên một phi thuyền có người được phóng lên không gian sau khi phi thuyền Columbia bị nổ.

Thứ sáu, ngày 15 tháng 7

Sau nhiều cuộc bố ráp, cảnh sát Anh tuyên bố nghi ngờ của họ rằng cuộc nổ bom ngày 7 tháng 7 tại Luân Đôn là do 4 công dân Anh nổ bom cảm tử, ba người từ Leeds và một người từ Aylesbury. Một chuyên gia hoá chất cũng bị cầm giữ tại Ai Cập vì dính líu đến chuyện này.

Thứ bảy, ngày 16 tháng 7

Sách Harry Potter và hoàng tử lai được phát hành khắp nơi.
Ở Đài Loan (THDQ), kỳ bầu cử cho chủ tịch Quốc Dân Đảng năm 2005, lần bầu cử thẳng đầu tiên trong lịch sử đảng, thị trưởng Mã Anh Cửu (Ma Ying-jeou) của Đài Bắc thắng Chủ tịch Quốc hội Vương Kim Bình (Wang Jin-pyng), có đa số 72% đối với 28%. BBC

Chủ nhật, ngày 17 tháng 7

Phóng viên Matthew Cooper của tạp chí Time bảo ban hội thẩm là ông Karl Rove – một cố vấn chính trị cao cấp của Tổng thống George W. Bush của nước Mỹ – là người đầu tiên lộ ra Valerie Plame là đặc vụ CIA.
Sir Edward Heath KG, Thủ tướng Anh từ 1970 đến 1974, mất ở nhà ông tại Salisbury, thọ 89.
Chính phủ Indonesia và Phong trào Giải phóng Aceh (ASNLF) ký hòa ước để kết thúc xung đột 30 năm ở miền Aceh của đảo Sumatra.

Thứ hai, ngày 18 tháng 7

Cựu Đại tướng William Westmoreland, người chỉ huy quân đội Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam từ 1964 đến 1968, đã qua đời ở nhà ẩn dật tại Nam Carolina, thọ 91 tuổi. BBC Mạng Ý Kiến  Người Việt  Thanh Niên Tuổi Trẻ Việt Báo Vietmedia  VnDaily  VNExpress VTV  VOV
Chính phủ Đài Loan bắt hàng trăm người phải trốn khi bão Hải Đường tới đó. Trận bão này đang trên đường đi tới huyện Okinawa (Nhật Bản).
Sau khi giết ít nhất bảy người và bắt hàng ngàn người phải trốn, bão Emily đã đi qua bán đảo Yucatán và sắp tới đất liền lần thứ hai vào bang Tamaulipas của México.

Thứ ba, ngày 19 tháng 7

Tổng thống George W. Bush của Hoa Kỳ tuyên bố ông sẽ đề cử John G. Roberts, Jr., thẩm phán Tòa Thượng thẩm Hoa Kỳ tại Đặc khu Columbia, vào Tối cao Pháp viện để thay cho bà Sandra Day O'Connor. BBC Việt Báo VNExpress VNN VOA

Thứ tư, ngày 20 tháng 7

Bão Emily đã tới đất liên lần thứ hai vào bang Tamaulipas của México, sau khi qua bán đảo Yucatán. Bão Emily đã giết bảy người và bắt hàng ngàn người phải trốn.
Thẩm phán đầu Beverly McLachlin của Canada ký dự luật C-38 thành luật pháp để công nhận hôn nhân đồng tính tại nước đó.

Thứ năm, ngày 21 tháng 7
Trung Quốc sẽ bỏ chính sách cho 11 năm qua để định giá trị của đơn vị tiền tệ đồng nhân dân tệ theo đồng đôla Mỹ, đó là bước đầu tiên để đổi thành giá hối đoái luân chuyển. BBC Người Việt  Việt Báo
Loạt bom thứ hai nổ tại Luân Đôn (Anh), hai tuần sau vụ nổ bom ngày 7 tháng 7 cùng thành phố, nhưng mà lần này chỉ có một người bị thương. Người Việt  VNN VOA

Thứ sáu, ngày 22 tháng 7
Cảnh sát ở Luân Đôn (Anh) bắn chết một người khả nghi là người khủng bố trong xe điện ngầm tại nhà ga Stockwell. BBC Calitoday  Người Việt  Việt Báo VNN VOA
Microsoft tuyên bố là hệ điều hành trước đây gọi là "Windows Longhorn" hiện nay chính thức gọi là "Windows Vista". Phiên bản beta đầu tiên sẽ được phát hành vào ngày 3 tháng 8.

Thứ bảy, ngày 23 tháng 7
Loạt bom nổ tại khu nghỉ mát Sharm el-Sheikh (Ai Cập), giết ít nhất 83 người. BBC Calitoday  Người Việt Việt Báo VNN VOA VOV
Cảnh sát tại Anh thừa nhận là người bị cảnh sát bắn hôm qua không có liên quan đến những cuộc nổ bom tại Luân Đôn vào tháng này. Sở cảnh sát Scotland Yard gọi vụ bắn này là một "thảm kịch". BBC

Chủ nhật, ngày 24 tháng 7

Lance Armstrong thuộc Đội Xe Đạp Nhà Nghề Đài Discovery thắng Tour de France bảy lần liên tục và dự tính kết thúc sự nghiệp đua xe đạp. BBC RFA  VOA
Cảnh sát trưởng Luân Đôn xin lỗi vì bắn chết ông Jean Charles de Menezes, thợ điện từ Ba Tây không có liên quan đến vụ nổ bom tại Luân Đôn vào thứ năm. Gia đình của ông Menezes còn ngờ lời xin lỗi này, nói là cảnh sát "bất tài". BBC VOA

Thứ ba, ngày 26 tháng 7

Tàu vũ trụ Discovery của NASA phóng lên thành công từ bộ phóng 39B ở Trung tâm Vũ trụ John F. Kennedy tại Florida (Mỹ). Chuyến vũ trụ này có người lái, lần đầu tiên sau vụ tàu Columbia rơi vào tháng 2 năm 2003. NASA đang nghiên cứu về một vài mảnh rớt khi tàu Discovery lên trời. BBC Calitoday  VNN VOA VOA

Thứ năm, ngày 28 tháng 7

Quân đội Cộng hoà Lâm thời Ireland (IRA) tuyên bố kết thúc chiến dịch vũ trang tại Bắc Ireland (Anh) để tìm biện pháp chính trị để thống nhất Ireland. BBC VNN VOA
Phi vụ STS-114: NASA tạm thời ngưng chương trình tàu con thoi cho đến khi vấn đề tại thùng chứa nhiên liệu bên ngoài được giải quyết. BBC VOA

Thứ sáu, ngày 29 tháng 7

Ba vật thể mới trong vòng đai Kuiper được phát hiện, 2003 EL61, 2005 FY9, và 2003 UB313, vật thứ ba được tin rằng lớn hơn Diêm Vương Tinh.
Cả bốn nghi can đều bị bắt giữ trong việc dính líu đến vụ nổ bom ngày 21 tháng 7 tại Luân Đôn. BBC VNN
Một cuộc trưng cầu dân ý tại Uganda hồi phục hệ thống đa đảng sau khi các đảng phái bị cấm trong gần 20 năm qua.

Thứ bảy, ngày 30 tháng 7

Số người bị thiệt mạng do lũ lụt tại bang Maharashtra (Ấn Độ) qua 1.000.

Sự kiện tháng qua

Tham khảo

Tháng 7
Tháng bảy
Năm 2005


title: 588 Achilles

text:
588 Achilles là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu D. Đây là tiểu hành tinh thứ nhất trong các tiểu hành tinh Troia được phát hiện. Nó di chuyển theo quỹ đạo L4 điểm Lagrange của hệ Mặt Trời-Sao Mộc. Sau vài tiểu hành tinh giống như nó được phát hiện, người ta lập ra nguyên tắc là điểm L4 thuộc nhóm Hy Lạp trong các thiên thể Troia của Sao Mộc, còn điểm L5 thuộc nhóm Troia.

Tiểu hành tinh này do Max Wolf phát hiện ngày 22.2.1906 ở Heidelberg và được đặt theo tên Achilles, người anh hùng hư cấu trong truyện Iliad, người đã tham gia chiến tranh thành Troia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu D
Thiên thể phát hiện năm 1906
Được phát hiện bởi Max Wolf
Thiên thể Troia của Sao Mộc (nhóm Hy Lạp)
Tiểu hành tinh được đặt tên
588


title: Boisjean

text:
Boisjean là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Boisjean on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Trịnh Duy Sản

text:
Trịnh Duy Sản (chữ Hán: 鄭惟㦃; ? - 1516), là nhà chính trị, tướng lĩnh quân phiệt Đại Việt cuối thời Lê Sơ. Ông được đánh giá là nghịch thần, truyện về ông được chép trong Nghịch thần truyện vì đã giết chết Lê Tương Dực. Việc phân chia quân phiệt náo loạn cuối đời Lê Sơ cũng là do ông khởi đầu.

Tiểu sử
Trịnh Duy Sản người làng Thủy Chú, xã Xuân Thắng, huyện Thọ Xuân, Thanh Hoá, Việt Nam. Ông là cháu nội Dương Vũ công thần Ngọc quận công Trịnh Khắc Phục, công thần khai quốc nhà Hậu Lê và là ngoại thích của Lê Tương Dực. Ông Trịnh Khắc Phục sinh 8 người con trai là Trịnh Bá Nhai, Trịnh Trọng Ngạn, Trịnh Trọng Phong, Trịnh Thúc Thông, Trịnh Thúc Tùng, Trịnh Đại Hưng, Trịnh Như Sơn và Trịnh Quý Nham. Trong đó ông Trịnh Trọng Ngạn sinh ba con trai là Trịnh Duy Thuân, Trịnh Duy Đại và Trịnh Duy Sản.

Trịnh Trọng Phong là cha của Trịnh Thị Tuyên, chính thất của Kiến vương Lê Tân và là mẹ ruột của Tương Dực Đế, đã bị Lê Uy Mục giết hại vào năm 1509. Xét về vai vế, Trịnh Duy Sản là anh họ của Trịnh phu nhân và là cậu của Tương Dực Đế.

Dẹp loạn Trần Tuân
Trịnh Duy Sản từng đứng về phe Lê Tương Dực trong cuộc chính biến lật đổ Lê Uy Mục vào năm 1509, được phong tước Mỹ Huệ hầu (美惠侯).

Năm 1511, Trần Tuân ở Sơn Tây chiêu tập bọn dân binh, nổi lên làm loạn. Lê Tương Dực sai Mỹ Huệ hầu Trịnh Duy Sản mang quân đi đánh Trần Tuân. Duy Sản đánh bị thua trận, thủ hạ chỉ còn 30 người, lui về đóng ở xứ Đông Ngạc, Nhật Chiêu. Thế quân của Tuân rất mạnh, muốn bức sát kinh thành. Nghĩa quốc công Nguyễn Văn Lang sai quân 6 vệ Điện tiền kéo thuyền Tiểu Thiên Quang xuống sông, định đưa hoàng đế ngự về Thanh Hoá, giữ nơi hiểm yếu rồi gọi hết bọn thợ của các sở ở Công bộ và thợ thường ban, bày kỵ binh ở xứ Đông Hà để giữ. Đến đêm, bọn họ hoảng sợ trốn về cả. Tương Dực sai Minh Luân bá Lê Niệm, Tổng thái giám Lê Văn Huy và 2 người khoa văn học sinh đem lực sĩ của hai ty Hải Thanh và Hà Thanh chèo hai chiếc thuyền nhẹ ra xứ Từ Liêm để dò xét tình hình quân giặc.

Trịnh Duy Sản sau khi bị thua, bèn tập hợp tàn quân, cùng quân sĩ thề cùng nhau đánh giặc, xé áo làm dấu hiệu, rồi nhân lúc chiều tối chia nhau lẻn đến trại của Tuân. Tuân vừa đánh thắng quân triều đình nên chủ quan không phòng bị. Duy Sản cùng 30 người đột kích vào thẳng trong trại, đến nơi Trần Tuân ngồi, đâm chết Trần Tuân. Giết được Tuân rồi, Trịnh Duy Sản sai quân đốt ba tiếng pháo làm hiệu, cánh quân đến tiếp ứng của Nguyễn Văn Lang xông tới đánh giết. Quân Trần Tuân tan vỡ.

Lập được công đầu, Trịnh Duy Sản được phong làm Nguyên quận công (原郡公), giao coi vệ Cẩm y.

Đánh đông dẹp bắc
Năm 1512, Lê Hy, Trịnh Hưng và Lê Minh Triệt tạo phản ở Nghệ An. Tương Dực sai bọn Khang quận công Trần Nghi và Đông các hiệu thư Trần Dực đi đánh. Vào đến địa phận Nghệ An, bọn Nghi đằng trước, đằng sau đều bị giặc đánh. Quan quân vượt xa biển, bị sóng gió đánh vỡ thuyền, toàn quân bị chết đuối. Nghi và Dực cũng chết chìm ngoài biển. Bọn Hy, Hưng tiến sát đến Lôi Dương. Trịnh Duy Sản thống lĩnh quân đội, chém đầu Lê Minh Triệt đưa về Kinh sư bêu ở phường Đông Tân; bắt sống được Hy và Hưng đóng cũi giải về Kinh sư rồi giết.

Năm 1515, Phùng Cương khởi nghĩa ở vùng núi Tam Đảo, Nguyên quận công Trịnh Duy Sản lại nhận lệnh đi đánh và dẹp được.

Các công thần họ Nguyễn và họ Trịnh đều có công lớn với triều đình, sinh ra ganh ghét nhau. Trịnh Duy Sản mâu thuẫn với Nguyễn Văn Lang. Sau khi Văn Lang chết rồi, ông càng tỏ ý kiêu căng, cậy thế trong triều hơn.

Quyền thần thời loạn

Giết Lê Tương Dực
Lê Tương Dực sau nhiều năm cai trị, bắt đầu xa vào tửu sắc, xây dựng Cửu Trùng Đài nguy nga, lại xưng điện Trăm Nóc, quy mô bề thế. Duy Sản nhiều lần can gián trái ý, bị đánh bằng roi, đem lòng căm tức, ngấm ngầm bàn với Thái sư Lê Quảng Độ, Trình Trí Sâm âm mưu tạo phản.

Năm 1516, Trần Cảo khởi binh đánh phá Bắc Giang. Cảo trở thành lực lượng khởi nghĩa mạnh nhất khi đó, xưng làm Hoàng đế. Duy Sản và các tướng nhân đó chuẩn bị thuyền bè khí giới ở bến Thái Cực, nói phao lên là đi đánh Trần Cảo.

Ngày 6 tháng 4, năm đó, lúc canh hai, Duy Sản đem hơn 3000 quân kim ngô hộ vệ vào cửa Bắc thần. Lê Tương Dực nghe tin, ngỡ là quân Trần Cảo đánh tới, bèn ra cửa Bảo Khánh, đến Cầu Dừa rồi vòng về cửa Nam thành. Đi đến hồ Chu Tước, Tương Dực gặp Duy Sản, bèn hỏi: "Giặc ở phía nào?". Duy Sản không đáp, quay đi, cười rộ. Tương Dực Đế nghi ngờ, quay ngựa bỏ chạy về phía tây. Duy Sản sai võ sĩ cầm giáo chặn vua lại, rồi sai võ sĩ là Hạnh đâm Tương Dực ngã xưống đất rồi giết chết. Sau đó ông sai quân mang xác Tương Dực về quán Bắc Sứ, dùng lửa thiêu xác.

Dẹp loạn tử trận
Trịnh Duy Sản giết Tương Dực Đế xong, cùng các đại thần lập Lê Y là chắt Lê Thánh Tông lên ngôi, tức là Lê Chiêu Tông.

Quân khởi nghĩa Trần Cảo đánh chiếm kinh thành Đông Kinh, triều đình nhà Lê bỏ chạy ra ngoài. Duy Sản nhân danh vua Chiêu Tông thống lĩnh quân thủy lẫn quân bộ, hợp sức các tướng tiến đánh kinh thành, vây 4 mặt. Duy Sản đổi hướng đánh từ bến Thái Cực sang bến Đông Hà. Quân Trần Cảo núng thế, nhưng quân Lê vẫn chưa chiếm lại được Đông Kinh, bèn chuyển sang vây phía tây.

Trong khi chiến sự kinh thành chưa ngã ngũ thì một tướng ở Sơn Tây là Hà Công Chân muốn tranh công đánh lấy kinh thành, chống lại quân triều đình. Trịnh Duy Sản tự mình mang quân ra chặn đánh, giết chết Công Chân. Sau đó các đạo quân nhà Lê hợp lại phá tan quân Trần Cảo. Cảo phá vây bỏ chạy. Chiêu Tông trở lại kinh đô, chính thức lên ngôi hoàng đế.

Tháng 8 năm 1516, Trịnh Duy Sản nắm quyền tiết chế các doanh thủy bộ, quản lãnh các huyện ở Hải Dương. Tháng 11 năm đó, Duy Sản cùng An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ (con của Nguyễn Văn Lang) dẫn các tướng đi đánh Trần Cảo ở xã Trâu Sơn, huyện Chí Linh (Hải Dương). Thấy quân sĩ đánh trận mệt mỏi đã lâu mà chưa thắng được địch, ông bèn làm bài hịch văn kích động tinh thần tướng sĩ. Bài văn đó viết bằng chữ Hán, lại được diễn ra văn Nôm để cho mọi người đều hiểu, lời lẽ rất thống thiết.

Tuy nhiên, tình hình ở kinh thành không yên, kỷ luật của tướng sĩ không nghiêm. Các tướng cậy có công làm càn, hoành hành cướp phá ở kinh đô, thả cửa giết người. Duy Sản nghe tin, vội sai con nuôi là Trần Chân, đồng thời là một tướng giỏi, điều bớt quân về kinh để dẹp các tướng làm loạn.

Sau đó quân của Duy Sản đánh nhau giáp lá cà với quân Trần Cảo, tỳ tướng là Hạnh tử trận. Tình hình nguy cấp, quân Trần Cảo tới khiêu chiến, Trịnh Duy Sản muốn ra, các tướng can ngăn nhưng ông không nghe theo, tự mình đi tiên phong đánh vào trại địch. Trần Cảo đặt phục binh, đánh tan quân triều đình. Trịnh Duy Sản cùng Nguyễn Thượng bị Trần Cảo bắt sống mang về hành dinh ở Vạn Kiếp giết chết.

Bình luận
Trịnh Duy Sản bị sách Đại Việt thông sử chép vào Nghịch thần truyện, có thể coi là người khởi đầu cho mối đại loạn thời Lê sơ. Khách quan nhìn nhận bề ngoài, ban đầu Trịnh Duy Sản là công thần nhà Lê, có công dẹp giặc giã. Khi Lê Tương Dực ăn chơi truỵ lạc, làm nhiều việc thất đức, ông đã thẳng thắn can ngăn. Những hành động đó có thể coi là tôi trung.

Trước khi Duy Sản giết Lê Tương Dực, triều đình chỉ phải đối phó với các cuộc khởi nghĩa bên ngoài, việc thí nghịch chỉ diễn ra giữa những người trong hoàng tộc. Sau hành động giết hoàng đế của Duy Sản, từ thời Lê Chiêu Tông, thiên hạ thực sự đại loạn, các đại thần mỗi người một bụng, chia bè cánh đánh giết lẫn nhau và các hoàng đế trở thành những con rối trong tay họ.

Nếu Trịnh Duy Sản không chết về tay Trần Cảo, ông sẽ tiếp tục là người nắm chính trường. Nhưng cái chết của Duy Sản cho thấy ông không phải là người có đủ tài năng bình định thiên hạ như Mạc Đăng Dung sau này. Mạc Đăng Dung nổi lên khi tình hình đã rối ren hơn thời Trịnh Duy Sản cầm quyền. Sau khi ông chết, các thủ hạ dưới tay ông như Trần Chân, Nguyễn Kính đều là danh tướng một thời, khuynh đảo thiên hạ.

Chú thích

Xem thêm
 Nhà Hậu Lê
 Lê Uy Mục
 Lê Tương Dực
 Lê Chiêu Tông
 Trần Chân
 Trần Cảo

Tham khảo
 Đại Việt Sử ký Toàn thư
 Đại Việt thông sử
 Việt Sử toàn thư - Phạm Văn Sơn

Võ tướng nhà Lê sơ
Người Thanh Hóa
Năm sinh thiếu
Mất năm 1516
Công tước nhà Lê sơ


title: Panurgus canescens

text:
Panurgus canescens là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Latreille mô tả khoa học năm 1811.

Chú thích

Tham khảo

Panurgus
Động vật được mô tả năm 1811


title: Nomada pecosensis

text:
Nomada pecosensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1903


title: Alurnus elysianus

text:
Alurnus elysianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Thomson miêu tả khoa học năm 1856.

Chú thích

Tham khảo

Alurnus


title: Pteleon brevicornis

text:
Pteleon brevicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Pteleon


title: Cephaloleia linki

text:
Cephaloleia linki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: Chabeuil

text:
Chabeuil là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Chabeuil nằm ở khu vực có độ cao trung bình 212 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Drôme


title: Nữ hoàng

text:
Nữ hoàng (chữ Hán: 女皇, tiếng Anh: Empress Regnant), cũng được gọi là Nữ đế (女帝) hay Nữ hoàng đế (女皇帝), là một danh từ dùng để chỉ người phụ nữ làm Hoàng đế, cai trị một Đế quốc. Người phụ nữ cai trị một Vương quốc được gọi là Nữ vương.

Việc kế vị của Nữ hoàng trước đây rất hạn chế, vì quan niệm chỉ có đàn ông mới được thừa kế ngai vàng trong hầu hết các thể chế quốc gia quân chủ từ Châu Âu sang Đông Á. Hầu hết những trường hợp xảy ra việc phụ nữ đăng vị đều ở những tình huống chính trị then chốt, cá biệt hoặc do chính biến chứ không thiên về truyền thống. Do đó, hầu như không có quốc gia nào có đạo luật được quy định về chỉ định Nữ hoàng, khác hoàn toàn với trường hợp có tính truyền thống và trình tự như Hoàng đế nam giới.

Hầu hết các Nữ hoàng đế, dù là phụ nữ nhưng vẫn dùng danh xưng tương tự Hoàng đế. Trong ngôn ngữ Hán, [Hoàng đế] là một tước vị thường chỉ dùng cho nam giới, tuy nhiên nữ giới có trở thành Hoàng đế thì vẫn như cũ được gọi là Hoàng đế, do bản thân danh vị này không phân chia giới tính, chỉ khi nào cần cường điệu hóa giới tính của vị nữ quân chủ ấy thì mới cần gọi cụ thể ra là [Nữ hoàng] mà thôi.

Khái quát

Lịch sử cách gọi
Ở các quốc gia cổ đại như Trung Quốc, Ai Cập, Ba Tư, những người phụ nữ dù xuất thân từ vương thất hay hoàng tộc cũng đều không có quyền kế thừa ngai vị. Do vậy, ngôn ngữ tại những nền văn hóa này không có danh từ "nữ hóa" chỉ đến ngai quốc chủ, như Pharaon của Ai Cập, Hoàng đế của Trung Hoa. Dù có cách dùng [Nữ hoàng] đối với trường hợp Hoàng đế, song điều đó chỉ mang tính tương đối.

Rất nhiều vị Nữ quân chủ cổ đại khi được truyền ngôi vị vẫn sử dụng danh xưng vốn dùng cho nam giới. Như Đế quốc Byzantine, có Irene thành Athena khi lên làm Hoàng đế của Đế quốc, bà dùng danh xưng [Basileus; βασιλεύς] theo truyền thống các Hoàng đế giới tính nam, hơn là tự dùng [Basilissa; βασίλισσα] vốn dành cho các Hoàng hậu Byzantine. Đối với trường hợp Quốc vương cũng vậy, Jadwiga của Ba Lan khi được tôn làm Vương, dùng danh hiệu [Rex Poloniae], tức [King of Poland; Quốc vương của Ba Lan]. Về sau, các đạo luật thừa kế tại một số quốc gia như Vương quốc Anh bắt đầu chấp nhận phụ nữ kế thừa ngôi vua, song không ít các quốc gia ở Châu Âu xem việc này là bất hợp pháp.

Trải qua Đông Á, các Nữ quốc chủ Tân La cùng Trưng Nữ Vương là những vị [Nữ vương] hiếm hoi, riêng [Nữ hoàng] càng hiếm hơn nữa. Những trường hợp phụ nữ trở thành Hoàng đế ở các quốc gia Đông Á đều rơi vào những sự kiện độc nhất vô nhị, không có tiền lệ hoặc không có một truyền thống lâu đời của các triều đại ấy. Kể như Nhật Bản, dù trong lịch sử ghi nhận có tới 8 vị Nữ Thiên hoàng, song không ít các nhận định cho rằng những người phụ nữ này thiên về nhiếp chính tạm thời cho triều đình hơn là có quyền lực thực tế của một Thiên hoàng.

Hầu hết các Nữ hoàng đế, dù là phụ nữ nhưng vẫn dùng danh xưng tương tự Hoàng đế. Trong ngôn ngữ Hán, [Hoàng đế] là một tước vị thường chỉ dùng cho nam giới, tuy nhiên nữ giới có trở thành Hoàng đế thì vẫn như cũ được gọi là Hoàng đế, do bản thân danh vị này không phân chia giới tính, chỉ khi nào cần cường điệu hóa giới tính của vị nữ quân chủ ấy thì mới cần gọi là [Nữ hoàng] mà thôi. Ví dụ như vị Nữ hoàng của Trung Quốc là Võ Tắc Thiên, bà lên ngôi và lập ra triều đại Võ Chu như một Thiên tử truyền thống, tôn xưng danh vị là [Thánh Thần hoàng đế; 聖神皇帝], đều như mọi Hoàng đế nam giới khác trong lịch sử. Hoặc như 8 vị Nữ Thiên hoàng trong lịch sử Nhật Bản, khi tôn xưng cũng đều là [Thiên hoàng] như các vị Thiên hoàng nam giới khác, hoàn toàn không phân biệt.

Tình huống cụ thể
Xét lịch sử từ Châu Âu sang Đông Á, xuất hiện [Nữ hoàng] tựu chung có 3 trường hợp chính:
 Quan hệ huyết thống: tức là vị Nữ hoàng vốn là Hoàng nữ của triều đại ấy, thường là con gái của vị Hoàng đế tiền nhiệm.Tình huống này xảy ra thông thường bản thân triều đại ấy có quy định cho con gái kế vị, hoặc một số trường hợp cực kỳ đặc thù nhằm duy trì sự ổn định của chính trị. Như Anna của Nga, Nguyên Chính Nữ hoàng của Nhật Bản và Lý Chiêu Hoàng của Đại Việt.
 Hoàng hậu tiếm vị: tình huống này xảy ra khi Hoàng hậu tự lập lên ngôi, sau khi chồng của bà ta, tức Hoàng đế tiền nhiệm qua đời. Tình huống này xảy ra khi vị Hoàng hậu ấy có thế lực rất lớn đương thời. Điển hình như chính Võ Tắc Thiên của Trung Quốc, hay Yekaterina II của Nga.
 Cả hai trường hợp trên: tức Hoàng hậu của Hoàng đế, vốn là chị em của Hoàng đế. Điều này xảy ra khá thường xuyên đối với hoàng tộc Nhật Bản, nơi hầu như Hoàng đế và Hoàng hậu đều có quan hệ huyết thống. Điển hình có Thôi Cổ Nữ hoàng, Hoàng Cực Nữ hoàng, Trì Thống Nữ hoàng cùng Nguyên Minh Nữ hoàng.

Quyền lực ngang bằng
Dù nói đến "Nữ hoàng" là phải tự xưng chính thức và lên ngôi, như Võ Tắc Thiên, song thực tế trong lịch sử Trung Quốc cũng có vài người tuy chỉ là Hoàng thái hậu nhưng lại có quyền lực như một Nữ hoàng. Những người này được gọi là lâm triều xưng chế.

Trước thời điểm Võ Tắc Thiên là Lã hậu, cũng là người phụ nữ duy nhất của Trung Quốc ngoài Võ Tắc Thiên được ghi nhận chính thức thời gian cai trị của mình. Thông qua Sử ký Tư Mã Thiên và Hán thư, thời gian cai trị của Lữ hậu được viết hẳn thành "Bản kỷ", một loại ghi chép biên niên vốn chỉ dùng cho các Hoàng đế. Điều này khẳng định địa vị lớn của Lữ hậu. Sau thời đại của Võ Tắc Thiên, lại có Từ Hi Hoàng thái hậu trong những năm cuối thời Quang Tự đã thực sự nắm hết quyền hành, giam lỏng Hoàng đế, dân gian Trung Quốc còn gọi bà là 「Vô miện Nữ hoàng; 无冕女皇」.

Mặt khác lại có những trường hợp như Cảm Thiên Hoàng hậu Tiêu Tháp Bất Yên và Thừa Thiên Thái hậu Gia Luật Phổ Tốc Hoàn của nhà Liêu, Töregene Khatun và Oghul Qaimish của Đế quốc Mông Cổ. Vào thời điểm lâm triều xưng chế của các bà đều là khi Hoàng đế còn quá nhỏ, thực tế đem các bà trở thành Nữ hoàng đế thực tế dù các bà chưa từng tự xưng. Điểm khiến các bà đặc biệt chính là tương tự Lữ hậu, thời gian các bà cai trị đều có tự động đổi niên hiệu riêng, hoặc sách sử tự lấy tên các bà tính làm kỷ nguyên riêng.

Phân biệt ngôn ngữ

So với Hoàng hậu
Trong ngôn ngữ Đông Á, [Nữ hoàng] cùng Hoàng hậu có sự phân biệt rất rõ ràng. Tuy nhiên điều này không xảy ra ở Châu Âu, tại những quốc gia nói tiếng Anh hoặc chung một hệ ngôn ngữ từ Hy Lạp và La Mã, họ đều dùng [Empress] để chỉ trường hợp một người phụ nữ trị vì một Đế quốc (Nữ hoàng) và vợ của Hoàng đế (tức Hoàng hậu).

Vào lúc này, để phân biệt rõ hơn, Nữ hoàng sẽ được thêm vào trợ từ [Regnant; ý là "người trị vì"], trở thành [Empress Regnant]. Còn các Hoàng hậu sẽ được thêm trợ từ [Consort; ý là "hôn phối của quốc chủ"], tức [Empress Consort].

So với Nữ vương
Ngôn ngữ báo chí hiện đại ở Việt Nam lẫn Trung Quốc đại lục, tình trạng xem Nữ hoàng đánh đồng với Nữ vương, thậm chí là với cả Hoàng hậu xảy ra khá phổ biến. Vương thất của Vương quốc Liên hiệp Anh là một [Royal family], tức "vương thất", và vị quân chủ hiện tại của họ là Elizabeth II chỉ là [Nữ vương]. Trong lịch sử nước Anh, chỉ có Victoria của Anh từng trở thành Nữ hoàng, nhưng đó lại là trường hợp phức tạp.

Năm 1877, Victoria được tôn xưng danh hiệu [Empress of India; Nữ hoàng Ấn Độ], biến Victoria vừa là Nữ vương của Vương quốc Liên hiệp Anh, lẫn Nữ hoàng của Đế quốc Ấn Độ. Tuy nhiên, trong vòng Vương quốc Liên hiệp Anh, Victoria không tự xưng Nữ hoàng mà chỉ được biết đến là Nữ vương, tức [Queen Victoria]. Vào thời kỳ Hongkong thuộc nước Anh, do từ [Vương; 王] cùng [Hoàng; 皇] có hiện tượng đồng âm, không ít báo đài gọi Elizabeth II là [Anh Nữ hoàng; 英女皇], dù thực tế bà không bao giờ tự xưng làm Nữ hoàng. Tình trạng này kéo theo ở Việt Nam.

Danh sách Nữ hoàng

Đế quốc Byzantine
 Irene thành Athena (797 - 802), bà vốn là vợ của Hoàng đế Leon IV. Trước khi trở thành Nữ hoàng, Irene là Hoàng hậu từ năm 775 đến năm 780, và Hoàng thái hậu từ năm 780 đến năm 797, và lên ngôi Nữ hoàng sau khi phế truất con trai là Hoàng đế Konstantinos VI. Bà là vị Nữ hoàng Byzantine độc tài, tự sử dụng danh xưng [βασιλεύς] vốn chỉ dành cho đàn ông trong thời gian trị vì của mình, điều đó khiến bà chân chính là [Nữ Hoàng đế] duy nhất nếu so với hai người tiếp theo. Vì chống lại sự tự xưng Đế của bà, Giáo hoàng Lêô III đã phong cho Charlemagne làm Hoàng đế La Mã Thần thánh. Triều đại của bà tại vị 5 năm.
 Zoë Porphyrogenita (1042 - 1050), con gái của Hoàng đế Konstantinos VIII, Hoàng hậu của Hoàng đế Romanos III Argyros và Mikhael IV. Trở thành Nữ hoàng của Byzantine sau cái chết của Hoàng đế Mikhael V, liên quan đến một chuỗi các sự kiện tranh chấp chính trị. Bà thoái vị nhường lại cho chồng mình, Hoàng đế Konstantinos IX Monomachos. Tại vị 8 năm.
 Theodora Porphyrogenita (1042 - 1056), con gái của Hoàng đế Konstantinos VIII. Từng đồng trị vì với Zoe Porphyrogenita vào năm 1042, sau đó cùng trị vì với Konstantinos IX Monomachos cho đến khi vị Hoàng đế này qua đời. Theodora chính thức tự trị vì từ năm 1055 đến khi mất vào năm 1056. Bà là vị Nữ hoàng cuối cùng của toàn bộ Đế quốc Byzantine, tại vị 14 năm.

Đế quốc Trapezous
 Theodora Megale Komnene (1284 – 1285), con gái của Hoàng đế Manuel I Megas Komnenos. Với sự giúp đỡ của Quốc vương David VI của Georgia, Theodora kế vị ngai vàng, trước khi bị đánh bại bởi Hoàng đế John II Megas Komnenos. Dù trị vì ngắn ngủi, nhưng Theodora đã kịp in đồng tiền của mình, đồng thời là Nữ hoàng duy nhất của Trapezous có hình trên tiền.
 Irene Palaiologina (1340 – 1341), con gái của Hoàng đế Byzantine là Andronikos III Palaiologos. Bà trở thành Hoàng hậu của Hoàng đế Basil Megas Komnenos, sau đó kế vị khi Hoàng đế Basil qua đời thông qua một chuỗi diễn biến lịch sử.
 Anna Anachoutlou (1341 - 1342), là con gái của Hoàng đế Alexios II Megas Komnenos, em gái của Andronikos III Palaiologos. Bà đánh bại người chị dâu Irene để trở thành Nữ hoàng, sau đó bị thế lực của Hoàng đế John III Megas Komnenos đánh bại và xử tử.

Đế quốc Nga
 Ekaterina I Alekseyevna (1725 - 1727), vợ của Pyotr Đại đế. Sau khi chồng bà qua đời, Ekaterina được di chiếu kế vị, trở thành Nữ hoàng đầu tiên của Đế quốc Nga. Trường hợp hiếm hoi trong lịch sử, không có quan hệ huyết thống với hoàng tộc trị vì, song lại có thể trở thành quân chủ của triều đại ấy. Bà là quân chủ thứ hai của Đế quốc Nga đồng thời là Nữ hoàng đầu tiên, tại vị 2 năm.
 Anna Ioannovna (1730 - 1740), con gái của Hoàng đế Ivan V của Nga. Bà kế vị sau khi cháu trai Pyotr II qua đời mà không có người thừa kế. Bà là quân chủ thứ tư của Đế quốc Nga, tại vị 10 năm.
 Yelizaveta Petrovna (1741 - 1762), là con gái của Pyotr Đại đế và Nữ hoàng Yekaterina I. Bà lên ngôi sau một loạt đấu tranh chính trị, tiến hành chính biến vào năm 1741 để lật đổ người cháu là Hoàng đế Ivan VI. Bà là quân chủ thứ sáu của Đế quốc Nga, tại vị 20 năm.
 Yekaterina II Velikaya (1762 - 1796), xuất thân quý tộc người Phổ, bà là Hoàng hậu của Hoàng đế Pyotr III, sau dùng binh biến để tự lập lên ngôi vị Hoàng đế. Quân chủ thứ 8 của Đế quốc Nga và cũng là Nữ hoàng cuối cùng trong lịch sử của Đế quốc, Ekaterina II được tôn sùng với danh xưng [Đại đế; Velikaya] vì những cống hiến của bà giúp Đế quốc Nga có được vị thế lớn đối với quốc tế. Bà là một trong hai vị [Đại đế] duy nhất trong lịch sử của Đế quốc Nga, bên cạnh vị Hoàng đế khai sáng triều đại là Pyotr I. Bà tại vị 34 năm, một trong hai vị Nữ hoàng tại vị trên 30 năm trong toàn bộ lịch sử thế giới.

Ấn Độ
 Victoria của Anh (1877 – 1901), là Nữ vương của Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland. Từ năm 1877, khi chính phủ Anh thiết lập nên Đế quốc tại Ấn Độ, Victoria được tôn xưng là Nữ hoàng Ấn Độ. Bà là vị quân chủ duy nhất trong lịch sử Anh chính thức nhận tước hiệu cao quý [Nữ hoàng], trong khi còn lại đều chỉ là [Nữ vương]. Đồng thời, bà cũng là phụ nữ duy nhất trong lịch sử Ấn Độ được tôn xưng Nữ hoàng, bà tại vị 24 năm.

Tây Ban Nha
 Urraca I của León và Castilla (1109 – 1126), vốn là Nữ vương của Vương quốc León, Vương quốc Castilla cùng Vương quốc Galicia. Bà tự xưng tôn vị [Empress of All the Spains; nghĩa là "Nữ hoàng của toàn bộ người Tây Ban Nha"] và [Empress of All Galicia; nghĩa là "Nữ hoàng của toàn bộ Galicia"].

Đế quốc Ethiopia
 Zewditu (1916 - 1930), là Nữ hoàng của Đế quốc Ethiopia. Bà là con gái của Hoàng đế Menelik II, kế vị Hoàng đế của Ethiopia sau một loạt diễn biến chính trị, đánh dấu mốc bởi cái chết của Hoàng đế Iyasu V. Danh hiệu của bà theo bản ngữ là [Nigiste Negestatt; ንግሥተ ነገሥታት nígəstä nəgəstât], tức Queen of Kings hay ["Nữ vương của các Vương"], trực tiếp công nhận địa vị của Zewditu vượt lên mức thông thường, ngang hàng với khái niệm Nữ hoàng. Bà là Nữ hoàng đầu tiên trị vì một Đế quốc hiện hữu, được công nhận ở Châu Phi vào thế kỉ 19-20, và cũng là vị Nữ hoàng gần nhất trong lịch sử thế giới hiện đại. Tại vị 14 năm.

Trung Quốc
 Võ Tắc Thiên (690 - 705), là Hoàng hậu của Đường Cao Tông Lý Trị. Võ Tắc Thiên sinh hạ Đường Trung Tông Lý Hiển và Đường Duệ Tông Lý Đán, bà trở thành Hoàng thái hậu, song lần lượt phế truất và ép buộc nhường ngôi đối với hai người con trai để tự lập làm Hoàng đế. Bà lập ra triều đại [Đại Chu], mà lịch sử Trung Quốc thường gọi là Võ Chu. Tại vị 15 năm.

Việt Nam
 Lý Chiêu Hoàng (1224 - 1225), con gái thứ hai của Lý Huệ Tông. Chiêu Hoàng vốn là Công chúa nhà Lý, sau được Huệ Tông thiện nhượng để làm Thái thượng hoàng. Sau khoảng 1 năm trị vì, Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh và trở thành Hoàng hậu nhà Trần.

Nhật Bản
 Thiên hoàng Suiko (592 - 628), con gái Thiên hoàng Kimmei, em gái đồng thời là Hoàng hậu của Thiên hoàng Bidatsu. Bà kế vị sau khi chồng bà là Thiên hoàng Bidatsu qua đời, trở thành vị Thiên hoàng thứ 33 của lịch sử Nhật Bản, và cũng là Nữ Thiên hoàng đầu tiên (có thể khảo chứng được) trong lịch sử của quốc gia này. Thời đại của bà khai sáng nên văn minh cho Nhật Bản, mở đầu thời kỳ Asuka đánh dấu mốc trong lịch sử, lập cháu trai Thánh Đức Thái tử làm Hoàng thái tử quản lý triều chính. Tại vị 36 năm, Thiên hoàng Suiko có số năm trị vì lâu hơn bất kì Nữ hoàng nào khác trong lịch sử thế giới.
 Thiên hoàng Kōgyoku (642 - 645; 655 - 661), Hoàng hậu của Thiên hoàng Jomei, sau trở thành Thiên hoàng thứ 35 và 37 trong lịch sử Nhật Bản. Tại vị tổng cộng 9 năm. Triều đại của bà bị gián đoạn do chính biến cung đình của Thiên hoàng Tenji. Tuy từng bị ép nhượng vị, bà vẫn chưa được tôn làm Thái thượng Thiên hoàng, mà chỉ được xưng gọi [Hoàng tổ Mẫu tôn] trong thời gian này.
 Thiên hoàng Jitō (690 - 697), con gái của Thiên hoàng Tenji, là cháu gái và cũng là Hoàng hậu của Thiên hoàng Tenmu. Năm 686, Thiên hoàng Tenmu qua đời, bà làm nhiếp chính thay cho người kế vị là Hoàng tử Kusakabe, song Hoàng tử cũng qua đời vào năm 689. Thế rồi sang năm sau, bà kế vị, trở thành vị Thiên hoàng thứ 41 của lịch sử Nhật Bản. Tại vị 7 năm rồi nhường ngôi cho Thiên hoàng Monmu, bà trở thành vị Thái thượng Thiên hoàng đầu tiên, và cũng là nữ giới đầu tiên trong lịch sử ở vị trí Thái thượng Thiên hoàng.
 Thiên hoàng Gemmei (707 - 715), con gái của Thiên hoàng Tenji, em gái Thiên hoàng Jitō, vợ của Hoàng tử Kusakabe đồng thời là cô tổ mẫu lẫn mẹ ruột của Thiên hoàng Monmu. Sau khi Thiên hoàng Monmu băng hà mà không có kế tự, bà trở thành Thiên hoàng, là vị Thiên hoàng thứ 43 trong lịch sử Nhật Bản. Tại vị 8 năm, nhường ngôi cho con gái để về làm Thái thượng Thiên hoàng.
 Thiên hoàng Genshō (715 - 724), là con gái của Hoàng tử Kusakabe và Thiên hoàng Gemmei. Vị Thiên hoàng thứ 44 trong lịch sử Nhật Bản, và là vị Nữ Thiên hoàng duy nhất kế vị do được một Nữ Thiên hoàng khác nhường ngôi. Tại vị 9 năm, nhường ngôi cho Thiên hoàng Shōmu để làm Thái thượng Thiên hoàng.
 Thiên hoàng Kōken (749 - 758; 764 - 770), con gái của Thiên hoàng Shōmu, là Thiên hoàng thứ 46 và 48 trong lịch sử Nhật Bản. Năm 749, được phụ hoàng thiện vị, đến năm 758 lại nhượng vị cho biểu đệ là Thiên hoàng Junnin nhưng thực tế bà vẫn nắm đại quyền của một Thái thượng Thiên hoàng. Năm 764, do Fujiwara no Nakamaro khởi loạn mà lại lần nữa đăng vị. Tại vị tổng cộng 15 năm, mở ra thời kỳ Nara toàn thịnh trong lịch sử Nhật Bản.
 Thiên hoàng Meishō (1629 - 1643), con gái của Thiên hoàng Go-Mizunoo và Tokugawa Masako. Vị Thiên hoàng thứ 109 trong lịch sử Nhật Bản, tại vị 14 năm. Nhường ngôi cho Thiên hoàng Go-Kōmyō để trở thành Thái thượng Thiên hoàng.
 Thiên hoàng Go-Sakuramachi (1762 - 1770), con gái Thiên hoàng Sakuramachi và là chị gái của Thiên hoàng Momozono. Vì để chấp chính cho cháu trai là Thiên hoàng Go-Momozono còn nhỏ tuổi, bà nên mới tạm thay triều chính, trở thành vị Thiên hoàng thứ 117 trong lịch sử Nhật Bản, tại vị 8 năm. Sau đó Thiên hoàng Go-Momozono trưởng thành, bà thiện vị trở thành Thái thượng Thiên hoàng, tiếp tục giữ vai trò phụ chính cho đến khi qua đời. Tính đến thời điểm hiện tại, bà là vị Nữ Thiên hoàng cuối cùng trong lịch sử của Nhật Bản.

Những người trên danh nghĩa
Trong lịch sử cũng có những trường hợp, về lý thuyết thì chính là Nữ hoàng, song về nhiều phương diện nào đó thì danh vị của họ không được công nhận. Có thể kể đến những người này đều bị kẹt giữa thời đại chính trị hỗn loạn hoặc mạt vận.

Trung Quốc
 Nguyên thị (528), con gái duy nhất của Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế. Hồ Thái hậu khi ấy là nhiếp chính thời Hiếu Minh Đế, vì Hoàng đế chết mà không có con trai, Thái hậu đã giả mạo Nguyên thị là hoàng tử, và bê lên đăng vị ngai vàng vào ngày 1 tháng 4 năm 528. Sang ngày hôm sau, Thái hậu thay Nguyên thị bằng Nguyên Chiêu. Các sử gia Trung Quốc không công nhận Nguyên thị như một Hoàng đế chính thức.
 Trần Thạc Chân (653), thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân vào đầu thời Đường Cao Tông. Bà cải nam trang, tự xưng [Văn Giai Hoàng đế], khởi nghĩa ở Mục Châu. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng thất bại, bản thân bà trong năm đó cũng bị giết. Dù nhiều thông tin chính thống không công nhận bà là Nữ hoàng đế, song học giả Trung Quốc hiện đại như Jian Bozan đã bắt đầu thừa nhận bà.

Nhật Bản
 Hoàng hậu Jingu, cũng gọi Thiên hoàng Jingu (神功天皇; Thần Công Thiên hoàng), vợ của Thiên hoàng Chūai, mẹ của Thiên hoàng Ōjin. Sau khi Thiên hoàng Chūai qua đời, Hoàng hậu Jingu tiến hành nhiếp chính, tổng 39 năm, là người thống trị trên thực tế của Nhật Bản khi ấy. Trước thời Minh Trị, bà thường được xem là một Thiên hoàng thật sự, nhiều lần được liệt vào danh sách Thiên hoàng và là ["Nữ Thiên hoàng"] đầu tiên thay thế Thiên hoàng Suiko. Nhưng hiện nay bà chỉ được xem là Hoàng hậu nhiếp chính.
 Hoàng nữ Iitoyo, tức Phạn Phong Thanh Hoàng nữ (飯豐青皇女), Cổ sự ký ghi bà là con gái đầu của Thiên hoàng Richū, trong khi Nhật Bản thư kỷ ghi bà là con gái Hoàng tử Ichinobe no Oshiwa. Thời điểm Thiên hoàng Seinei qua đời đến khi Thiên hoàng Kenzō lên ngôi, bà đã lâm triều thính chính trong giai đoạn ngắn. Cả hai sách trên đều không xem bà là Nữ Thiên hoàng, trong khi Fusō Ryakuki lại ghi bà là Thiên hoàng thứ 24, xưng gọi 「Phạn Phong Thiên hoàng; 飯豐天皇」.
 Hoàng nữ Hashihiyo, tức Gian Nhân Hoàng nữ (間人皇女), lại gọi 「Trung hoàng mệnh; 中皇命」, con gái Thiên hoàng Jomei, vợ của Thiên hoàng Kōtoku. Giữa lúc Thiên hoàng Kōgyoku qua đời cho đến khi Thiên hoàng Tenji đăng cơ, bà đã tạm thời lãnh chính, thậm chí từng lên ngôi ngắn ngủi.

Đế quốc Brazil
 Isabel, Thái nữ của Brazil, con gái cả của Hoàng đế Pedro II của Brazil. Sau khi em trai là Hoàng thái tử Afonso qua đời, bà được lập làm Trữ quân của Đế quốc với danh hiệu 「Princess Imperial」, tương đương "Hoàng thái nữ" theo cách dịch Đông Á. Năm 1889, Đế chế Brazil bị lật đổ, 2 năm sau (1891) thì Hoàng đế Pedro qua đời, Isabel trên danh nghĩa chính là Nữ hoàng của Đế chế Brazil cũ.

Triều Tiên
 Lý Hải Viện (李海瑗; 이해원), cháu gái Triều Tiên Cao Tông, con gái thứ của Nghĩa Thân vương Lý Cương (李堈; 이강). Bà là người thứ 3 nhận địa vị Lĩnh chủ của Triều Tiên gia tộc, thường tự xưng 「Văn hóa Đại Hàn Đế quốc Nữ hoàng; 文化大韓帝國女皇; 문화대한제국여제」.

Xem thêm
 Nữ vương
 Thiên hoàng
 Hoàng đế
 Hoàng hậu
 Hoàng thái hậu
 Thiên hoàng
 Thái thượng Thiên hoàng

Tham khảo

 Ngụy thư
 Bắc sử
 Sử ký Tư Mã Thiên
 Cựu Đường thư và Tân Đường thư
 Cổ sự ký
 Nhật Bản thư kỷ
 Đại Việt sử ký toàn thư

Nữ hoàng


title: Botticino

text:
Botticino là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 18 km², dân số 10082 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Brescia, Nave, Nuvolera, Rezzato et Serle

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Cyclopides

text:
Cyclopides là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu. Nó được đề cập trong cuốn sách về Sherlock Holmes, The Hound of the Baskervilles của Sir Arthur Conan Doyle.

Liên kết ngoài
 http://www.sherlockholmes.com/
 Descriptions of one hundred new species of Hesperidae, Parts 1–2, by W. C. Hewitson (1867)

Chú thích

Tham khảo

Họ Bướm nhảy


title: Wikipedia tiếng Bulgaria

text:
Wikipedia tiếng Bulgaria () là phiên bản tiếng Bulgaria của Wikipedia, một dự án bách khoa toàn thư mở trên mạng internet. Đến thời điểm ngày 24 tháng 11 năm 2005, phiên bản Wikipedia ngôn ngữ này đạt 20.000 bài, xếp thứ 21 trong danh sách các phiên bản ngôn ngữ về số lượng bài viết. Đến thời điểm 26 tháng 12 năm 2007, thứ hạng này tụt xuống 30, với 50.000 bài viết. Phiên bản này được viết bằng bảng chữ cái Kirin. Vào thời điểm  , , Wikipedia tiếng Bulgaria có tổng cộng  bài viết, đứng vị trí thứ 33 trong số những phiên bản Wikipedia theo số bài viết.

Thành viên
Vào thời điểm này Wikipedia tiếng Bulgaria có  thành viên đã đăng ký và  thành viên tích cực trong 30 ngày qua. Wikipedia tiếng Bulgaria dùng bảng chữ cái Bulgaria (Kirin) và tên của thành viên Wikipedia có thể bao gồm các chữ cái Kirin, mặc dù tên của thành viên thường được đăng ký bằng các chữ cái Latinh. Userbox cùng tất cả các nội dung cá nhân khác của thành viên đều được viết bằng chữ cái Kirin.

Lịch sử

Wikipedia tiếng Bulgaria được tạo ra ngày 6 tháng 12 năm 2003. Năm 2005 Wikipedia tiếng Bulgaria có 20.000 bài viết và trở thành phiên bản Wikipedia lớn thứ 21 vào thời điểm đó.

24 tháng 5 năm 2010, để đánh dấu bài viết thứ 100.000, biểu trưng "quả cầu ghép chữ" của Wikipedia tiếng Bulgaria được thay đổi bằng cách thêm các chữ số 100.000 vào biểu trưng, phiên bản ngôn ngữ này đã trở thành phiên bản Wikipedia lớn thứ 32 và hiện tại là thứ 33 với hơn 200.000 bài viết.

Mốc thời gian
 3 tháng 10 năm 2004, bài viết thứ 10.000 được tạo.
 26 tháng 12 năm 2007, bài viết thứ 50.000.
 24 tháng 5 năm 2010, bài viết thứ 100.000.
 17 tháng 7 năm 2013, bài viết thứ 150.000 và
 12 tháng 6 năm 2015, có bài viết thứ 200.000.

Đa phương tiện
Vào tháng 3 năm 2010, Wikipedia tiếng Bulgaria chỉ sử dụng hình ảnh và các đa phương tiện từ Wikimedia Commons, việc tải tập tin lên Wikipedia đã dừng lại. Các tập tin hiện có được chuyển dần qua Commons.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Wikipedia tiếng Bulgaria
  Wikipedia tiếng Bulgaria phiên bản dành cho điện thoại

Bulgaria
Tiếng Bulgaria


title: Pentispa distincta

text:
Pentispa distincta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Pentispa


title: Laitila

text:
Laitila (), hay Letala trong tiếng Thụy Điển, là một đô thị của Phần Lan.

Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan thuộc vùng Tây Nam Phần Lan. Đô thị này có dân số 8.569 (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004)và diện tích 545,73 km² trong đó có 14,34 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 16,13 người trên mỗi km².

Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.laitila.fi/ - Trang mạng chính thức (bằng tiếng Phần Lan)

Đô thị của vùng Tây Nam Phần Lan
Thành phố của Phần Lan


title: Chépy

text:
Chépy là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D465 và đường D65, khoảng 10 dặm Anh về phía tây nam của Abbeville.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chépy trên trang mạng của INSEE
 Chépy trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Monteagudo de las Vicarías

text:
Monteagudo de las Vicarías là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 268 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Elephantomyia hokkaidensis

text:
Elephantomyia hokkaidensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Elephantomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Horistomyia occidentalis

text:
Horistomyia occidentalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Horistomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Antimelatoma maoria

text:
Antimelatoma maoria là một loài của ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Tham khảo

Antimelatoma
Động vật được mô tả năm 1995


title: Colletes panamensis

text:
Colletes panamensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1954


title: Sens-Beaujeu

text:
Sens-Beaujeu là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Sens-Beaujeu on the Quid website

Ghi chú

Sensbeaujeu


title: Molophilus compactus

text:
Molophilus compactus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Căn nguyên thủy modulo n

text:
Căn nguyên thủy modulo n là một khái niệm trong số học modulo của lý thuyết số.

Khái niệm
Nếu n ≥ 1 là một số nguyên thì các số nguyên nguyên tố cùng nhau với n tạo thành một nhóm với phép nhân modulo n; nhóm này được ký hiệu là (Z/nZ)× hay Zn*. Nhóm này là nhóm cyclic nếu và chỉ nếu n bằng 1, 2, 4, pk, hoặc 2 pk với một số nguyên tố p ≥ 3 và lũy thừa k ≥ 1. Một phần tử sinh của nhóm cyclic này được gọi là một căn nguyên thủy  modulo n, hay một phần tử nguyên thủy của Zn*.

Nói cách khác, số nguyên dương a gọi là căn nguyên thủy của n khi và chỉ khi a và n nguyên tố cùng nhau, a < n, và <\ord_{n}(a)=

Ví dụ
Ta lấy chẳng hạn  n = 14. Các phần tử của

(Z/14Z)×

là các lớp đồng dư của

1, 3, 5, 9, 11 và 13.
(Mỗi số trên và n = 14 đều có ước chung lớn nhất là 1).

trong đó 3 là một căn nguyên thủy  modulo 14,và ta có 32 ≡ 9, 33 ≡ 13, 34 ≡ 11, 35 ≡ 5 và 36 ≡ 1 (mod 14). Ngoài ra, còn một căn nguyên thủy modulo 14 khác là 5.  m     mk (mod 14) – (chỉ liệt kê khoảng đầu tiên của mỗi chu kỳ)
  1:   1
  3:   3,  9, 13, 11,  5,  1
  5:   5, 11, 13,  9,  3,  1
  9:   9, 11,  1
 11:  11,  9,  1
 13:  13,  1

Số các giá trị tính được bởi modulo của 14 với m = 1 là 1, m = 3 là 6, m = 5 là 6, m = 9 là 3, m = 11 là 3, m = 13 là 2. Ta thấy chỉ có 3 và 5 có số các giá trị tính được = φ(14) = 6 (số các lớp đồng dư). Vì thế 3 và 5 là căn nguyên thủy của 14.

Chỉ các số  m mà có thể nâng lên lũy thừa cho kết quả là 1 (mod 14) là nguyên tố cùng nhau với 14.
Tập hợp các số đó là S = (1, 3, 9, 13, 11, 5).

Từ công thức f(m, k) = mk − 1 ≡ 0 (mod 14) chúng ta hiểu các căn (- nói rõ hơn là các căn của 1 theo modulo 14) là các số m thỏa mãn đồng dư thức trên với lũy thừa k > 0 nào đó.

Tập hợp S = {1, 3, 9, 13, 11, 5} chứa tất cả các căn,  tập hợp R = {3, 5} là tập hợp các  "căn nguyên thủy", mà các lũy thừa (mod 14) trong một chu kỳ phải trải qua tất cả các căn có thể được, hay, nói cách khác, tập R "sinh ra " tập hợp S.
---

Bảng dưới đây là bảng chỉ ra các căn nguyên thủy nhỏ nhất của một số giá trị modulo n. Có thể tìm thấy nhiều hơn trong :

Tìm căn nguyên thủy modulo n
Chưa biết một công thức tổng quát cho các căn nguyên thủy modulo n. Tuy thế có một số phương pháp tìm căn nguyên thủy đã được giới thiệu. Nếu bậc của một số m modulo n bằng φ(n) (bậc của (Z/nZ)×), thì m là một căn nguyên thủy của n. Ngược lại: Nếu m là một căn nguyên thủy modulo n thì bậc (nhân) của m modulo n là φ(n). Chúng ta có thể sử dụng điều này để kiểm tra các căn nguyên thủy.

Trước hết, tính φ(n). Sau đó kiểm tra các ước nguyên tố khác nhau của φ(n) chẳng hạn là  p1,...,pk. Với mỗi m of (Z/nZ)×, tính

bằng cách dùng thuật toán bình phương và nhân. Nếu với một số m nào đó cho k kết quả khác 1 thì nó là căn nguyên thủy.

Số các căn nguyên thủy modulo n, nếu có là

φ(φ(n))

vì, trong tường hợp tổng quát, một nhóm cyclic với r phần tử có  φ(r) phần tử sinh.

Một số người quan tâm đến các căn nguyên thủy nhỏ. Chúng ta có kết quả sau đây:

Với mọi số ε>0 tồn tại hằng số dương C và p0 sao cho, với mọi số nguyên tố p ≥ p0, tồn tại một căn nguyên thủy  modulo p nhỏ hơn

C p1/4+ε.

Nếu giả thiết Riemann là đúng, thì với mọi số nguyên tố p, tồn tại một căn nguyên thủy modulo p nhỏ hơn

70 (ln(p))2.

Sử dụng

Căn nguyên thủy modulo n được sử dụng thường xuyên trong mật mã học, trong hệ mật Diffie-Hellman Key Exchange.

Xem thêm
 Artin's conjecture on primitive roots
 Dirichlet character
 Gauss' generalization of Wilson's theorem

Tham khảo

Số học modulo


title: (12048) 1997 GW29

text:
{{DISPLAYTITLE:(12048) 1997 GW29}}

(12048) 1997 GW29 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 2 tháng 4 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: La Chapelle-Saint-Ursin

text:
La Chapelle-Saint-Ursin là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Chapelle-Saint-Ursin La Chapelle-Saint-Ursin on the Quid website

Ghi chú
This article is based on the equivalent article from the French Wikipedia, consulted 22 tháng 4 năm 2009.

Chapellesaintursin


title: Lovendegem

text:
Lovendegem là một đô thị tọa lạc ở Flanders, một trong ba vùng của Bỉ,  và trong tỉnh Oost-Vlaanderen. Đô thị này bao gồm các thị xã Lovendegem và Vinderhoute. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm  2006 Lovendegem có tổng dân số 9.358 người. Tổng diện tích là 19.48 km² với mật độ dân số là 480 người trên mỗi square kilometer.

Tên của thị xã đầu tiên đã được ghi là Lovendenghiem năm 1150

Dân địa phương nổi tiếng
Maurice De Waele, cu rơ, thắng giải Tour de France

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức  - Chỉ bằng tiếng Hà Lan

Đô thị của Oost-Vlaanderen


title: Phạm Ngọc Đăng

text:
Phạm Ngọc Đăng (1937) là một Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học, nhà giáo Nhân dân Việt Nam. Ông từng là Tổng Thư ký Hội đồng Giáo sư Nhà nước và Chủ tịch Hội đồng Giáo sư liên ngành Xây dựng - Kiến trúc, Uỷ viên Hội đồng Bảo vệ thi hài Bác Hồ, Uỷ viên Hội đồng Phát triển bền vững Quốc gia.

Tiểu sử
Phạm Ngọc Đăng sinh ngày 10-10-1937 tại xã Gia Thắng (huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình). Năm 1960 ông tốt nghiệp khóa 1 - Khoa Xây dựng Dân dụng và công nghiệp trường Đại học Bách Khoa Hà Nội (tiền thân của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) và trở thành một trong số những kỹ sư xây dựng đầu tiên của Việt Nam.

Sự nghiệp
Học vị: Tiến sĩ năm 1973, Tiến sĩ khoa học năm 1978.
Học hàm: Được công nhận chức danh Phó giáo sư năm 1984, Giáo sư năm 1991
Chức vụ cao nhất đảm nhiệm:
Hiệu trưởng trường Đại học Xây dựng Hà Nội (1982 – 1990);
Tổng Thư ký Hội đồng Giáo sư Nhà nước
Chủ tịch Hội đồng Giáo sư liên ngành Xây dựng - Kiến trúc (1990 – 2007)
Uỷ viên Hội đồng Bảo vệ thi hai Bác Hồ (1985 – 2000)
Uỷ viên Hội đồng Phát triển bền vững Quốc gia (2009 – 2010).
Tham gia các Hội khoa học kỹ thuật, nghề nghiệp:
Chủ tịch Hội Môi trường Xây dựng Việt Nam
Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên va Môi trường Việt Nam
Uỷ viên Ban Chấp hanh Tổng Hội Xây dựng Việt Nam.
Những cống hiến chính về chuyên môn:
Xuất bản 16 cuốn Sách về chuyên môn và khoảng 110 Công trình khoa học.
Một số kết quả nghiên cứu đa được đưa vào giáo trình đại học môn Vật lý Xây dựng xuất bản ở Liên Bang Nga, và được đưa vào Tiêu chuẩn Môi trường và Tiêu chuẩn Xây dựng Việt Nam
Được cấp bằng độc quyền tác giả "Lo đốt chất thải công nghiệp nguy hại" va Giấy chứng nhận quyền tác giả "Mái nhà phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới".

Danh hiệu Tôn vinh
Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng Ba
Huân chương Lao động hạng Ba
Giải thưởng Môi trường Việt Nam
Danh hiệu Nhà giáo nhân dân.

Gia đình

Liên kết ngoài
Tóm tắt thông tin của ông Đỗ Quốc Sam

Tham khảo

Người Ninh Bình
Nhà giáo Nhân dân
Huân chương Lao động
Huân chương Kháng chiến
Huân chương Độc lập
Giáo sư Việt Nam
Cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội
Cựu giảng viên Đại học Xây dựng Hà Nội
Hiệu trưởng Đại học Xây dựng Hà Nội


title: Châteaudun

text:
Châteaudun là một xã trong tỉnh Eure-et-Loir, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 14.543 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: 9 tháng 8

text:
Ngày 9 tháng 8 là ngày thứ 221 (222 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 144 ngày trong năm.

Sự kiện
48 TCN – Nội chiến Caesar: Julius Caesar giành chiến thắng quyết định trước Pompey trong trận Pharsalus tại Farsala, Pompey chạy đến Ai Cập.
378 – Trong Trận Hadrianopolis, một đội quân lớn dưới quyền Hoàng đế La Mã Valens chiến bại trước người Visigoth tại khu vực nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ.
1173 – Việc xây dựng một tháp chuông, sau này trở thành tháp nghiêng Pisa, được bắt đầu.
1942 – Nhà lãnh đạo người Ấn Độ Mahatma Gandhi bị quân Anh bắt giữ tại Bombay, khởi đầu phong trào bất phục tùng dân sự "Rời khỏi Ấn Độ".
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Hải quân Nhât Bản bất ngờ tấn công lực lượng Đồng Minh gần đảo Savo trong giai đoạn đầu của Chiến dịch Guadalcanal.
1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Hoa Kỳ ném bom hạt nhân Fat Man xuống thành phố Nagasaki tại Nhật Bản.
1965 – Malaysia trục xuất Singapore khỏi liên bang do xung đột ý thức hệ giữa hai đảng cầm quyền tại bang và liên bang.
1974 – Do hậu quả từ Vụ Watergate, Richard Nixon trở thành Tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên từ nhiệm, thay thế ông là Phó tổng thống Gerald Ford.

Sinh
1794 – Achille Valenciennes, nhà động vật học người Pháp (m. 1865).
1807 – Vũ Duy Thanh, danh sĩ và quan triều Nguyễn chống Pháp trong lịch sử Việt Nam (m. 1859)
1896 – Jean Piaget, nhà tâm lý học Thụy Sĩ (m. 1980)
1931 – Mário Zagallo, cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá Brasil
1933 – Tetsuko Kuroyanagi, diễn viên truyền hình và tác giả viết truyện thiếu nhi người Nhật Bản
1938 – Leonid Kuchma, nhà chính trị Ukraina
1938 – Rod Laver, vận động viên quần vợt Úc
1946 – Phương Dung, nữ danh ca nhạc vàng, miền nam Việt Nam
1957 – Melanie Griffith, diễn viên điện ảnh Mỹ
1963 – Whitney Houston, ca sĩ và diễn viên Mỹ (m. 2012)
1968 – Điểu K'Ré, chính khách Việt Nam dân tộc M'Nông.
1969 – Divine Brown, gái gọi Mỹ, từng quan hệ với Hugh Grant
1973 – Filippo Inzaghi, cầu thủ bóng đá Ý
1977 – Mikael Silvestre, cầu thủ bóng đá Pháp
1981 – Lý Giai Vi, vận động viên bóng bàn Singapore
1981 – Tân Di Ổ, nhà văn nữ thuộc dòng văn học hiên đại người Trung Quốc
1982 – Tyson Gay, vận động viên điền kinh Mỹ
1985 – Anna Kendrick, diễn viên điện ảnh và kịch nghệ người Mỹ
1990 – Bill Skarsgård, diễn viên người Thuỵ Điển

Mất
1932 – John Charles Fields nhà toán học Canada (s. 1863).
1962 – Hermann Hesse, nhà văn Đức, Nobel Văn học (s. 1877)
1969
 Cecil Frank Powell, nhà vật lý Anh, Nobel Vật lý (s. 1903)
 Sharon Tate, diễn viên Mỹ (s. 1943)
1975 – Dmitri Shostakovich, nhà soạn nhạc Nga (s. 1906)
1997 – Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, nhà khoa học quân giới Việt Nam (s. 1913)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Quốc khánh Singapore
Ngày lễ nắm tay

Tham khảo

Tháng tám
Ngày trong năm


title: Hiến Từ Hoàng thái hậu

text:
Hiến Từ Tuyên Thánh Hoàng hậu (chữ Hán: 憲慈宣聖皇后, 1299 - 14 tháng 12, 1369), còn hay gọi là Hiến Từ Hoàng thái hậu (憲慈皇太后), sách Khâm định chép Huệ Từ Thái hậu (惠慈太后), là Hoàng hậu của hoàng đế Trần Minh Tông, mẹ ruột của hoàng đế Trần Dụ Tông, Cung Túc vương Trần Nguyên Dục và Thiên Ninh Công chúa Ngọc Tha.

Trong cung đình nhà Trần, bà nổi tiếng với gia thế hiển hách khi thuộc dòng dõi chính thống cai trị Đại Việt thời đó, cũng như bởi lòng nhân hậu và cách xử thế, được xếp vào hàng Nữ trung Nghiêu Thuấn (女中尧舜).

Cuộc đời

Thân thế
Hiến Từ Hoàng hậu mang họ Trần, có xuất thân cao quý, bà là con gái của Huệ Vũ đại vương Trần Quốc Chẩn (陳國瑱), được thụ phong là Huy Thánh Công chúa (徽聖公主) từ nhỏ. Huệ Vũ vương là con trai thứ của Trần Nhân Tông, bà gọi Nhân Tông hoàng đế là ông nội, Trần Anh Tông là bác, Trần Minh Tông là anh họ.

Bà cùng Hiển Từ Thuận Thiên Hoàng hậu, Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng hậu là các Hoàng hậu có thân thế hiển hách bậc nhất trong các Hoàng hậu nhà Trần, cũng như trong các triều đại về sau khi có họ hàng gần huyết thống với dòng chính thống Hoàng đế nhất.

Năm Hưng Long thứ 9 (1301), Trần Anh Tông đã gả em gái mình là Thiên Trân Công chúa (天珍公主) cho Uy Túc công Trần Văn Bích (陳文碧). Năm thứ 17 (1309), Công chúa mất, Uy Túc công lại lấy Huy Thánh Công chúa về làm phu nhân.

Không rõ quãng thời gian hôn nhân ra sao, có thể là bà ly hôn hoặc bị buộc phải bỏ Uy Túc công mà sau đó, bà lại trở về nhà cha là Huệ Vũ vương, được sắp đặt chọn làm Hoàng hậu cho Minh Tông.

Năm Đại Khánh thứ 10 (1323), Minh Tông hoàng đế lúc này đã 23 tuổi. Tháng 12 năm đó, Huy Thánh Công chúa được Minh Tông lấy làm Hoàng hậu, phong làm Lệ Thánh Hoàng hậu (麗聖皇后).

Cha ruột bị hại
Năm Khai Thái thứ 5 (1328), xảy ra vụ án cha bà là Huệ Vũ vương Quốc Chẩn bị kết tội mưu phản, bị buộc tự sát.

Đương khi đó, Lệ Thánh Hoàng hậu kết hôn với Minh Tông đã lâu mà vẫn chưa sinh hạ Hoàng tử kế thừa đại thống. Sốt ruột khi ngôi vị Trữ quân để trống quá lâu, Trần Minh Tông muốn lập Hoàng tử Trần Vượng (陳旺), con của Anh Tư Phu nhân (英姿夫人) đang đắc sủng làm Thái tử, nhưng cha của Hoàng hậu là Huệ Vũ vương Quốc Chẩn can ngăn.

Từ trước đến nay, các Hoàng đế nhà Trần đều sinh ra từ các Hoàng hậu có dòng máu trong nội tộc. Tuy Minh Tông không phải con ruột của Bảo Từ hoàng thái hậu (保慈皇太后), mẹ sinh là Chiêu Từ Hoàng thái hậu (昭慈皇太后) là con của một người ngoại tộc là Trần Bình Trọng, nhưng mẹ của Chiêu Từ là Thụy Bảo Công chúa, con gái của Trần Thái Tông nên huyết thống vẫn còn.

Anh Tư Phu nhân vốn là con gái quan viên cấp thấp họ Lê, người Giáp Sơn, Thanh Hóa, dòng máu hoàn toàn khác xa hoàng tộc nên không thể lấy con của phu nhân làm Thái tử, dù đó là con trưởng của Minh Tông. Huệ Vũ vương can ngăn quyết liệt, Minh Tông cũng đành để yên chuyện mà thôi ý định nhưng trong lòng đã sớm buồn bực Huệ Vũ vương.

Lợi dụng hoàn cảnh éo le đó, Anh Tư Nguyên Phi đã bàn bác kế sách với Cương Đông Văn Hiến Hầu, là con của Tá thánh Trần Nhật Duật muốn đánh đổ Lệ Thánh Hoàng hậu để lập Thái tử Vượng, mới đem của đút cho gia thần của Huệ Vũ vương là Trần Phẫu 100 lạng vàng bảo Trần Nhạc vu cáo cho Huệ Vũ có âm mưu làm phản. Minh Tông cả tin cho là thật liền ra lệnh bắt giam ngay Huệ Vũ vương vào chùa Tư Phúc ở kinh sư rồi đem việc ấy hỏi Thiếu bảo Trần Khắc Chung. Khắc Chung vốn là người Giáp Sơn, cùng quê với Anh Tư Phu nhân nên sớm có ý thông đồng, xúi giục Minh Tông xử tử Huệ Vũ vương.

Minh Tông truyền bắt Huệ Vũ vương phải tuyệt thực. Lệ Thánh Hoàng hậu lúc đó khi vào thăm cha đã lấy áo nhúng nước mặc vào người rồi vắt ra cho cha uống. Trong khi đó, Anh Tư Phu nhân muốn cho Huệ Vũ vương chết sớm để con mình được lập làm Thái tử, liền cho người mang nước tẩm độc cho Huệ Vũ vương uống, uống xong thì chết.

Cuối năm đó, Minh Tông lập Hoàng tử Trần Vượng làm Thái tử.

Năm Kỷ Tị, Khai Thái năm thứ 6 (1329), ngày 7 tháng 2 âm lịch, Minh Tông lập Trần Vượng làm Đông cung Hoàng thái tử. Sang ngày 15 tháng 2 thì chính thức nhường ngôi, Thái tử Vượng lên ngôi, sử gọi là Trần Hiến Tông. Lệ Thánh Hoàng hậu được tôn là Hiến Từ Thái thượng Hoàng hậu (憲慈太上皇后), có sách chép là Huệ Từ Thái thượng Hoàng hậu.

Con trai được lập
Năm Khai Hựu thứ 13 (1341), mùa hạ, tháng 6, Trần Hiến Tông làm Hoàng đế được 13 năm thì qua đời, không có con cái.

Lúc này, Lệ Thánh Thái thượng Hoàng hậu đã sinh ra Cung Túc vương Trần Nguyên Dục (陳元育), Thiên Ninh Công chúa Trần Ngọc Tha (陳玉他) và Hoàng tử Trần Hạo (陳暭). Cung Túc vương Nguyên Dục theo vai vế dĩ nhiên sẽ trở thành người kế vị, nhưng lấy lý do "là người ngông cuồng", Minh Tông không vừa ý, còn Trần Hạo tuy chỉ mới 6 tuổi nhưng lại thông minh nhanh nhẹn, nên Minh Tông chọn làm Hoàng đế kế vị, tức Trần Dụ Tông. Minh Tông vẫn giữ quyền điều hành đất nước với tư cách là Thái thượng hoàng.

Năm Thiệu Phong thứ 2 (1342), tháng 7, bà được tôn làm Hiến Từ Hoàng thái hậu (憲慈皇太后), có sách chép là Huệ Từ Hoàng thái hậu . Theo Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Huệ Từ là vợ của Minh Tông, bấy giờ Minh Tông vẫn còn đã vội vàng tôn Huệ Từ làm Hoàng thái hậu, như thế thì đạo thờ cha và nghĩa chồng đều lỗi cả,

Năm thứ 17 (1357), Thượng hoàng Minh Tông băng hà. Khi Minh Tông mất, bà muốn đi tu, nhưng nghe theo lời dặn cuối của Minh Tông, không thụ giới nhà Phật .

Ngày 8 tháng 9 năm đó, bà được tôn làm Hiến Từ Thái hoàng thái hậu (憲慈太皇太后) hay Huệ Từ Thái hoàng thái hậu. Bàn về vấn đề này, Ngô Thì Sĩ đã nói "Huệ Từ là mẹ Dụ Tông. Tôn mẹ làm thái hoàng thái hậu, ấy là điển lễ ở đâu? Không biết kê cứu lễ xưa đến thế là cùng! Vậy mà các nho thần ở triều đình bấy giờ không có một ai nói đến, là cớ sao?".

Trong thời gian tại vị, bà đã cố gắng kiềm chế bản tính xa hoa, bộc trực của Dụ Tông. Có người đã xàm tấu với ông rằng Thái úy Cung Tĩnh Đại vương Trần Nguyên Trác (陳元卓) đã yểm bùa hại ông. Dụ Tông chút nữa là sát hại Nguyên Trác, nhưng Thái hậu đã can ngăn.

Cái chết
Năm Đại Trị thứ 12 (1369), mùa hạ, tháng 5, Trần Dụ Tông qua đời, không có con nối dõi. Ngày sắp băng, vì không có con, Dụ Tông xuống chiếu đón Nhật Lễ là con của Cung Túc vương Nguyên Dục vào nối đại thống.

Ngày 15 tháng 6, Tuyên Thánh Thái hậu ra chỉ đón Nhật Lễ vào cung theo di chiếu. Trong triều, hoàng tộc muốn lập người anh khác mẹ của Dụ Tông là Cung Định vương Trần Phủ lên kế thừa nhưng bà nhất định đòi lập người con của Cung Túc vương Trần Nguyên Dục là Trần Nhật Lễ lên ngôi kế thừa. Quần thần bàn rằng:"Cung Định vương Phủ là người rất hiền, nhưng anh không lẽ lại kế tự em". Thái hậu bảo các quan rằng:"Dục là con đích trưởng mà không được ngôi, lại sớm lìa đời. Nhật Lễ chẳng phải là con của Dục ư?".

Sau khi lên nối đại thống, Nhật Lễ tôn bà làm Hiến Từ Tuyên Thánh Thái hoàng thái hậu (憲慈宣聖太皇太后). Do nhận ngôi với tư cách là con của Dụ Tông, Nhật Lễ truy tôn Cung Túc vương làm Hoàng thái bá.

Ngày 14 tháng 12, Tuyên Thánh Thái hoàng thái hậu đột ngột băng hà. Các sử gia suy đoán là do Trần Nhật Lễ giết do Thái hoàng thái hậu biết Nhật Lễ không phải con của cố Cung Túc vương Nguyên Dục. Đại Việt sử ký toàn thư  và Khâm định Việt sử Thông giám cương mục  đều chép rằng: "Nhật Lễ giết Hiến Từ Tuyên Thánh Thái hoàng thái hậu trong cung".

Theo truyền thuyết, mẹ của Nhật Lễ là thiếp của một kép hát tên Dương Khương. Mẹ Nhật Lễ khi đóng trò có tên hiệu là Vương Mẫu (Trò có tích "Vương Mẫu hiến bàn đào", Mẹ Nhật lễ đóng vai Vương Mẫu, nên lấy tên làm hiệu), đương có thai, Cung Túc vương Nguyên Dục thấy nàng xinh đẹp, nên lấy làm vợ. Đến khi đẻ, Dục nhận làm con mình.

Tính cách
Hiến Từ Thái hậu nổi tiếng về sự nhân ái và cách xử thế, thương yêu các con của vua Minh Tông như con ruột không phân biệt, dù là con của vợ thứ hay cung phi sinh ra, và còn thân thiện với các cung tần trong cung, cũng như hay phát tiền bố thí dân nghèo.

Nhiều lần bà bị vu oan hay hiềm khích, nhưng bà đều bỏ qua, không lợi dụng uy tín mình để truy cứu hay trả thù.

Đại Việt Sử ký toàn thư có chép một giai thoại về bà:

Khâm định Việt sử thông giám cương mục nhận xét:

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài
 Ngả mũ trước tài 'đối nhân xử thế' của Bà hoàng triều Trần

Hoàng thái hậu Việt Nam
Công chúa nhà Trần
Mất năm 1370
Hoàng hậu nhà Trần


title: Quận Lawrence, Kentucky

text:
Quận Lawrence là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận đã có dân số có 15.569 người, 5.954 hộ gia đình, và 4.477 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 37 trên một dặm vuông (14 / km2). Có 7.040 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 17 trên một dặm vuông (6,6 / km 2). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận này bao gồm 98,93% người da trắng, 0,10% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,28% người Mỹ bản xứ, 0,07% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,05% từ các chủng tộc khác, và 0,56% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,41% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 5.954 hộ, trong đó 35,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 61,30% là đôi vợ chồng sống với nhau, 10,50% có nữ hộ và không có chồng, và 24,80% là không lập gia đình. 22,40% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 10,00% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,59 và cỡ gia đình trung bình là 3.02.

Trong quận này cơ cấu độ tuổi dân cư được trải ra với 25,30% dưới độ tuổi 18, 8,80% 18-24, 28,70% 25-44, 24,70% từ 45 đến 64, và 12,40% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 36 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 97,30 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 93,00 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 21.610, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 26.113. Phái nam có thu nhập trung bình USD 30.735 so với 19.174 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người của dân cư quận là 12.008 USD. Có 25,30% gia đình và 30,70% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 40,00% những người dưới 18 tuổi và 27,30% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: Serinus ankoberensis

text:
Serinus ankoberensis là một loài chim thuộc họ Fringillidae. Các nghiên cứu gần đây đặt loài này vào chi Carduelis. Đây là loài đặt hữu Ethiopia, Chúng sinh sống ở các sườn núi đá.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Serinus ankoberensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 19 tháng 7 năm 2007.

Chim của Ethiopia
Chi Bạch yến
Động vật đặc hữu Ethiopia


title: Hyposmocoma auropurpurea

text:
Hyposmocoma auropurpurea là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu. Loài địa phương ở núi Waianae.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Cuộc nổi dậy Tạ Văn Phụng

text:
Cuộc nổi dậy Tạ Văn Phụng, hay còn gọi là Cuộc bạo loạn ven biển hoặc Nạn giặc biển; là tên gọi của cuộc nổi dậy do Tạ Văn Phụng lãnh đạo chống lại triều đình nhà Nguyễn ở vùng ven biển Bắc Kỳ từ 1861 cho tới 1865.

Lê Duy Phụng tên thật là Tạ Văn Phụng, trước đã từng tham gia trong lực lượng Pháp tiến đánh Nam Kỳ. Đầu năm 1862, ông mạo xưng là Lê Duy Minh, con cháu nhà Lê để nổi dậy chống lại triều đình, nổi lên cướp phá ở vùng ven biển gây thêm khó khăn cho triều Nguyễn. Theo nhà nghiên cứu Đào Duy Anh thì Lê Duy Phụng hẳn là hành động theo lệnh Pháp vì khi đó Pháp đang xâm chiếm Nam Kỳ. Cuộc nổi dậy đã được các nhóm nổi dậy khác ở khắp Bắc Kỳ như Hải Dương, Bắc Ninh, Sơn Tây, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Thanh Hoá, Nghệ An và hải tặc ngoài biển ủng hộ.

Ông Phụng đã liên kết với một đạo trưởng tên Trường nổi lên ở miền Quảng Yên vào tháng 12 năm Tân Dậu (1861). Tháng 8 năm 1862 quân của Phụng vây đánh tỉnh thành Hải Dương. Triều đình phải sai Binh bộ Thượng thư Trương Quốc Dụng đem quân Kinh và quân Thanh-Nghệ ra công tiễu, giải vây Hải Dương cuối tháng 9.

Để tăng thêm thanh thế, Phụng liên kết với Nguyễn Văn Thịnh, tức Cai tổng Vàng, đánh phủ Lạng Giang, huyện Yên Dũng và Bắc Ninh nhiều phen rất nguy ngập. Đă có lần Lê Duy Phụng cho người vào Nam Kỳ điều đình với Thiếu tướng Bonnard đem quân ra giúp, hứa nếu thành công thì ông sẽ để cho Pháp bảo hộ nhưng không thành vì lúc này Pháp còn lo củng cố xứ Nam Kỳ và đang cần tạm thời có sự hòa hảo với triều đình Huế. Sau quân của Phụng chiếm miền duyên hải để tiện việc tiến thoái.

Tình hình nguy ngập nên tháng 6 năm 1863, triều đình lại phải phái Nguyễn Tri Phương thay Trương Quốc Dụng. Cuối năm 1863, Lê Duy Phụng tập hợp hơn 500 chiến thuyền ở Cát Bà và núi Đồ Sơn để đem quân đi đánh kinh đô Huế nhưng gặp bão bị đắm rất nhiều.

Tháng 7 năm 1864 quân khởi nghĩa Lê Duy Phụng giành được một thắng lợi lớn ở La Khê thuộc Quảng Yên. Hiệp thống Trương Quốc Dụng cùng các thuộc hạ như Tán lý Văn Đức Khuê, Tán tương Trần Huy Sách và Chưởng vệ Hồ Thiện đều bị hạ sát. Tháng 5 năm 1865 quân của Phụng với hơn 300 chiến thuyền lại từ hải đảo vào cướp phá miền duyên hải nhưng bị Nguyễn Tri Phương sai Nguyễn Văn Vỹ hợp cùng hải quân nhà Thanh đón đánh, quân của Phụng thảm bại. Từ đó về sau quân khởi nghĩa liên tiếp bại trận. Tháng 8 năm 1865, Đốc binh Ông Ích Khiêm cùng với quân Thanh ở Khâm Châu tiến công, lấy lại thành Hải Ninh bị chiếm đã lâu, bộ hạ của Phụng bị bắt rất nhiều. Lê Duy Phụng cũng phải bỏ chạy vào Trung Kỳ nhưng bị bắt và bị giải về kinh đô Huế xử tử.

Xem thêm
Tạ Văn Phụng

Chú thích

Tham khảo
 Đào Duy Anh, "Lịch sử VN từ nguồn-Thế kỷ XIX", Nhà xuất bản VHTT
 Nguyễn Thị Thạnh, "The French conquest of Cochin-China, 1858-1862", Ph.D. Thesis, Cornell University 1982. (tiếng Anh)

T


title: Feldkirch (huyện)

text:
Bezirk Feldkirch là một huyện hành chính (Bezirk) ở Vorarlberg, Áo.

Huyện này có diện tích 278.26 km², dân số là 98.717 người (2007), và mật độ dân số 350 người trên mỗi km². Trung tâm hành chính huyện là Feldkirch.

 Nguồn: Statistik Austria

Phân chia hành chính
Huyện này được chia thành 24 đô thị, một trong số đó là thị xã, và 3 trong số đó là phố thị (market town).

Thị xã
 Feldkirch (29.855)

Phố thị
 Frastanz (6.308)
 Götzis (10.454)
 Rankweil (11.616)

Các đô thị
 Altach (6.103)
 Düns (393)
 Dünserberg (142)
 Fraxern (652)
 Göfis (2.981)
 Klaus (3.021)
 Koblach (4.030)
 Laterns (731)
 Mäder (3.318)
 Meiningen (1.891)
 Röns (295)
 Röthis (1.919)
 Satteins (2.516)
 Schlins (2.234)
 Schnifis (729)
 Sulz (2.309)
 Übersaxen (596)
 Viktorsberg (388)
 Weiler (1.874)
 Zwischenwasser (3.153)

(dân số thời điểm ngày 1/1/2006)

Tham khảo

Huyện của Vorarlberg


title: 6176 Horrigan

text:
6176 Horrigan (1985 BH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 1 năm 1985 bởi Z. Vavrova ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 6176 Horrigan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Dactylispa harsha

text:
Dactylispa harsha là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Longpont

text:
Longpont  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Villahermosa del Río

text:
Villahermosa del Río là một đô thị trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị Villahermosa del Río có diện tích km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là người. Đô thị Villahermosa del Río nằm ở khu vực có độ cao mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Castellón


title: Arctostaphylos catalinae

text:
Arctostaphylos catalinae, the Santa Catalina Island manzanita, là một loài Arctostaphylos thuộc họ Ericaceae. Đây là loài đặc hữu của California, ở quần đảo Channel, đặc biệt, đảo Catalina.

Hình ảnh

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Arctostaphylos catalinae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài
Jepson Manual Treatment - Arctostaphylos catalinae
USDA Plants Profile; Arctostaphylos catalinae
Arctostaphylos catalinae - Photo gallery

catalinae
Thực vật đặc hữu California
Thực vật quần đảo Channel of California
Thực vật California chaparral và woodlands
Thực vật California
Vulnerable flora of California


title: 21840 Ghoshchoudhury

text:
21840 Ghoshchoudhury (1999 TT101) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 10 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21840 Ghoshchoudhury

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Coulonges-Cohan

text:
Coulonges-Cohan  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Coulongescohan


title: Vexillum moelleri

text:
Vexillum moelleri là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Deutschfeistritz

text:
Deutschfeistritz là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 39,19 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 3939 người.

Cư dân nổi bật
 Vincenz Liechtenstein, nhà chính trị Áo.

Tham khảo


title: Bergamasco

text:
Bergamasco là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Torino và khoảng 15 km về phía tây nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 747 người và diện tích là 13,3 km².

Bergamasco giáp các đô thị: Bruno, Carentino, Castelnuovo Belbo, Incisa Scapaccino, và Oviglio.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Calliostoma levibasis

text:
Calliostoma levibasis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliostomatidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

L


title: Jipapad

text:
Jipapad là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Đông Samar, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 6.596 người trong 1.206 hộ.

Các đơn vị hành chính

Jipapad được chia ra 13 barangay.

 Agsaman
 Cagmanaba
 Dorillo
 Jewaran
 Mabuhay
 Magsaysay
 Barangay 1
 Barangay 2
 Barangay 3
 Barangay 4
 Recare
 Roxas
 San Roque

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Đông Samar


title: Cosmesus flavidus

text:
Cosmesus flavidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Cosmesus


title: Rhypholophus intermixtus

text:
Rhypholophus intermixtus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Rhypholophus
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Tramolé

text:
Tramolé là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 450 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số là 497 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Osmia palmae

text:
Osmia palmae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Tkalcu mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 2001


title: Traunstein (huyện)

text:
Traunstein là một huyện Kreis ở đông nam bang Bayern, Đức. Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Mühldorf, Altötting, bang của Áo Upper Austria và Salzburg, huyện Berchtesgadener Land, các bang của Áo Salzburg và Tyrol, và huyện Rosenheim.

Huyện này nằm ở chân đồi phía bắc của Alps. Chiemsee nằm ở phía đông huyện.

Năm 1972, huyện này đã được sáp nhập với các khu vực của huyện cũ Laufen, và thành phố Traunstein.

Thành phố và làng xã

Thành phố
 Tittmoning
 Traunreut
 Traunstein
 Trostberg

¹ quản lý trong mộtVerwaltungsgemeinschaft
Verwaltungsgemeinschaften

Làng, Xã (Gemeinde)
 Bergen
 Marquartstein
 Obing
 Waging am See
 Grassau
 Altenmarkt an der Alz
 Bergen
 Chieming
 Engelsberg
 Fridolfing
 Grabenstätt
 Inzell
 Kienberg
 Kirchanschöring
 Marquartstein
 Nußdorf
 Obing
 Palling
 Petting
 Pittenhart
 Reit im Winkl
 Ruhpolding
 Schleching
 Schnaitsee
 Seeon-Seebruck
 Siegsdorf
 Staudach-Egerndach
 Surberg]]
 Tacherting
 Taching am See
 Übersee]]
 Unterwössen
 Vachendorf
 Wonneberg

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức (tiếng Đức)

Huyện của bang Bayern
Thượng Bayern
Traunstein (huyện)


title: Pseudopanurgus perarmatus

text:
Pseudopanurgus perarmatus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1967


title: Longitarsus fowleri

text:
Longitarsus fowleri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allen miêu tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Palaeorhiza misoolensis

text:
Palaeorhiza misoolensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima & Lieftinck mô tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1982


title: Định Đào

text:
Định Đào () là một quận của địa cấp thị Hà Trạch, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Được thành lập tháng 2/2016 trên cơ sở huyện Định Đào.

Trấn

Hương
 Phỏng Sơn (仿山乡)
 Nam Vương Điếm (南王店乡)
 Bán Đê (半堤乡)
 Đỗ Đường (杜堂乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Hà Trạch


title: Hydropsyche smetanini

text:
Hydropsyche smetanini là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Tiếng Hiligaynon

text:
Tiếng Hiligaynon, cũng được gọi là Tiếng Ilonggo là ngôn ngữ của cư dân vùng Tây Visayas của Philippines.

Tiếng Hiligaynon là thành viên của nhóm ngôn ngữ Philippine trong ngữ tộc Malay-Polynesia thuộc Ngữ hệ Nam Đảo. Tiếng Hiligaynon đứng thứ 4 về số người sử dụng như tiếng mẹ đẻ và đứng thứ 3 về tổng số người sử dụng ở đất nước này.

Ngôn ngữ này được gọi là "Ilonggo" ở hai tỉnh xuất xứ của mình là Iloilo và Negros Occidental. Mặc dù có nhiều tranh cãi, nhưng rõ ràng cách dùng này sẽ khiến mọi người liên tưởng đây chỉ là ngôn ngữ bản địa ở tỉnh Iloilo. Chính thức ngôn ngữ này được gọi là Hiligaynon.

Phân bổ
Những người sử dụng ngôn ngữ này tập trung tại tỉnh Iloilo và tỉnh Negros Occidental, như cũng xuất hiện tại các tỉnh khác trên đảo Panay như Capiz hay Antique, Aklan và Guimaras. Ngoài ra, ngôn ngữ này cũng được sử dụng ở nhiều nơi ở Mindanao như thành phố Koronadal, tỉnh Nam Cotabato, Sultan Kudarat và nhiều phần của tỉnh Cotabato. Ngôn ngữ này còn là ngôn ngữ thứ hai của những người nói tiếng Karay-a ở tỉnh Antique, người nói tiếng Aklanon và tiếng Malaynon ở tỉnh Aklan, người nói tiếng Cebuano ở tỉnh Siquijor và người nói tiếng Capiznon ở tỉnh Capiz.

Tiếng Hiligaynon là ngôn ngữ bản địa của khoảng 7 triệu người trong và ngoài Philippines và có khoảng 4 triệu người khác có khả năng sử dụng ở mức độ thành thạo.

Tham khảo

 English-Tagalog Ilongo Dictionary (2007) by Tomas Alvarez Abuyen, National Book Store. ISBN 971-08-6865-9.

Liên kết ngoài

 Hiligaynon to English Dictionary
 English to Hiligaynon Dictionary
 Ethnologue report for Hiligaynon
 Bansa.org Hiligaynon Dictionary
 Omniglot on Hiligaynon Writing
 Kaufmann's 1934 Hiligaynon dictionary on-line
 Ilonggo Community & Discussion Board
 Some information about learning Ilonggo
 Online E-book of Ang panilit sa pagcasal ñga si D.ª Angela Dionicia: sa mercader ñga contragusto in Hiligaynon, published in Mandurriao, Iloilo (perhaps, in the early 20th century)
 Diccionario de la lengua Bisaya Hiligueina y Haraya de la Isla de Panay (by Alonso de Méntrida, published in 1841)
 Language and Desire in Hiligaynon (by Corazón D. Villareal. 2006)
 Baybayin - The Ancient Script of the Philippines
 Missionary Linguistics
 The evolution of the native Hiligaynon alphabet
 The evolution of the native Hiligaynon alphabet: Genocide
 The importance of the Hiligaynon 32-letter alphabet

Ngôn ngữ tại Philippines

Ngôn ngữ động-chủ-tân
Ngôn ngữ Visayas


title: Paridea bimaculata

text:
Paridea bimaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Paridea


title: 10683 Carter

text:
10683 Carter (1980 LY) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 6 năm 1980 bởi C. S. Shoemaker và E. M. Shoemaker ở Đài thiên văn Palomar. Nó được đặt theo tên Carter Worth Roberts, president of the Eastbay Astronomical Society.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eugene M. Shoemaker
Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Haplocochlias francesae

text:
Haplocochlias francesae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Skeneidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Haplocochlias


title: Utendorf

text:
Utendorf là một đô thị tại huyện Schmalkalden-Meiningen, trong Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích 8,09 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 486 người.

Tham khảo


title: Telicota mesoptis

text:
Bướm phi tiêu nhãn hẹp (Telicota mesoptis) là một loài bướm thuộc Họ Bướm nhảy. Chúng được tìm thấy ở Úc (miền bắc Gulf và đông bắc bờ biển của Queensland), the quần đảo Aru, Irian Jaya, the quần đảo Kei và Papua New Guinea.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Ấu trùng ăn Panicum maximum và Sorghum verticilliflorum.

Phụ loài
Telicota mesoptis mesoptis (Lower, 1911)  -Lower's Grass Dart or Lower's Darter (northern Gulf and đông bắc bờ biển của Queensland, the Aru Islands, the Kei Islands)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Australian Insects

Telicota


title: Oedostethus convexus

text:
Oedostethus convexus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cherepanov miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Oedostethus


title: Acrobiston

text:
Acrobiston là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Acrobiston aestivalis Wiltshire, 1967

Chú thích

Tham khảo

 Acrobiston at funet.fi

Phaselini


title: Michelbach an der Bilz

text:
Michelbach an der Bilz là một thị xã ở huyện Schwäbisch Hall trong bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Conus marchionatus

text:
Conus marchionatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

M
Động vật được mô tả năm 1843


title: Cryptocephalus quinquepunctatus

text:
Cryptocephalus quinquepunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scopoli miêu tả khoa học năm 1763.

Chú thích

Tham khảo

Q


title: Cosmesus unilineatus

text:
Cosmesus unilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Cosmesus


title: 9674 Slovenija

text:
9674 Slovenija (1998 QU15) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 8 năm 1998, bởi Slovenian astronomers ở Črni Vrh Observatory.

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Pont amont

text:
Pont amont (Cây cầu ở thượng lưu) là một cây cầu bắc ngang qua sông Seine thuộc địa phận Paris, Pháp. Đây là cây cầu trên cùng ở phía thượng lưu sông Seine thuộc địa phận Paris. Cây cầu này nối liền kè Ivry (thuộc quận 12) với kè Bercy (thuộc quận 13).

Lịch sử
Pont amont được xây dựng từ năm 1967 đến năm 1969 như là một phần của tuyến đường vành đai Paris. Cầu này hoàn toàn chỉ dành cho ô tô và không có tên chính thức, amont (ở thượng lưu) để chỉ vị trí của cây cầu. Với chiều dài 270 m, đây là cây cầu dài thứ 2 ở Paris, sau công trình ở đầu kia sông Seine, Pont aval.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bài viết trên trang của thành phố Paris
 Hồ sơ trên Structurae

Amont
Amont
Amont
Amont


title: Moca-Croce

text:
Moca-Croce  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Mocacroce


title: Meleti

text:
Meleti là một đô thị ở tỉnh Lodi trong vùng Lombardia của Italia, cách khoảng 60 km về phía đông nam của Milano và khoảng 30 km về phía đông nam của Lodi. Tại thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 454 người và diện tích là 7,4 km².

Meleti giáp các đô thị: Crotta d'Adda, Cornovecchio, Maccastorna, Castelnuovo Bocca d'Adda, Caselle Landi.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Lodi


title: Võ Thị Trà

text:
Võ Thị Trà là một nữ tướng trước thời thực dân Pháp can thiệp vào Nam Kỳ, là người phụ nữ gắn trực tiếp với tên gọi một môn võ cổ truyền Việt Nam: Tân Khánh Bà Trà.

Tiểu sử
Gốc gác của bà Trà vốn là dòng dõi của một vị tướng nhà Tây Sơn đã từ bỏ quê hương Tây Sơn, Bình Định vào đây sinh sống từ đầu thế kỷ 19 để tránh sự trả thù của vua Gia Long.

Tương truyền bà Trà từng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa của nhân dân địa phương chống cường hào ác bá tại địa phương khoảng từ năm 1850 đến 1859.

Bà Võ Thị Trà cũng là người phụ nữ có công khai phá vùng đất mà nay là xã Bình Chuẩn, huyện Thuận An, tỉnh Bình Dương. Để ghi công của bà, nhân dân đã gọi vùng đất này bằng tên "đất Bà Trà", nay còn lưu lại tên giáo xứ Bà Trà với một nhà thờ Công giáo nằm trên địa bàn xã Bình Chuẩn, thuộc giáo phận Phú Cường.

Bà Trà và võ phái Tân Khánh Bà Trà
Chính sự định cư của vị tướng này và sau là uy danh của bà Trà mà môn phái võ thuật Tân Khánh đã được nối dài thêm hai tiếng Bà Trà để thành võ thuật Tân Khánh Bà Trà.

Tham khảo

Tân Khánh Bà Trà


title: La Peraleja

text:
La Peraleja là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 34,91 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 134 người với mật độ 3,84 người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Courchaton

text:
Courchaton là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône