title: Nguyễn Hiền

text:
Nguyễn Hiền (chữ Hán: 阮賢, 11 tháng 3, 1234 - 05 tháng 9, 1256) là trạng nguyên trẻ nhất trong lịch sử khoa cử Việt Nam, khi mới mười ba tuổi. Cuộc đời ông gắn với nhiều giai thoại dân gian Việt Nam còn lưu truyền đến nay.

Cuộc đời và sự nghiệp
Nguyễn Hiền sinh năm 1234-1256 tại làng Dương A, huyện Thượng Hiền, phủ Thiên Trường (nay là Thôn Dương A, xã Nam Thắng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định). Ông thi đỗ trạng nguyên khi mới 13 tuổi, trở thành trạng nguyên trẻ nhất trong lịch sử khoa cử Việt Nam, tại khoa thi tháng 2 năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 16 (1247) thời vua Trần Thái Tông. Cùng năm đó có Lê Văn Hưu (黎文休) 17 tuổi đỗ bảng nhãn và Đặng Ma La (鄧麻羅) 14 tuổi đỗ thám hoa. Đây cũng là khoa thi Nho học đầu tiên trong lịch sử Việt Nam đặt ra danh vị tam khôi, bao gồm trạng nguyên, bảng nhãn và thám hoa.

Khi ông đỗ trạng nguyên, vì còn thiếu niên nên vua Trần Thái Tông cho ông về quê 3 năm tu dưỡng thêm rồi mới gọi ra làm quan. Hết 3 năm, vua tuyển ông vào học tiếp Tam giáo chủ khoa, tức đạo Lão, đạo Phật, đạo Khổng. Về sau bổ nhiệm làm quan đến chức Thượng thư bộ Công. Ông có đi sứ nhà Nguyên vài lần.

Những năm làm quan trong triều, Nguyễn Hiền có nhiều kế sách hay để phò vua giúp nước. Năm Ất Mão (1255), Đại Việt bị Chiêm Thành xâm lược, vua Trần Thái Tông rất lo bèn giao cho Trạng nguyên Nguyễn Hiền đánh giặc giữ nước. Chỉ ít lâu sau, quân giặc thất bại, trạng Hiền thu quân về Vũ Minh Sơn mở tiệc khao quân và tâu lên vua. Nhà vua vô cùng vui mừng và phong cho ông danh hiệu "Đệ nhất hiển quý quan".

Về nông nghiệp, ông cho đắp đê quai vạc sông Hồng, phát triển sản xuất mùa màng thắng lợi. Về quân sự, ông cho mở mang võ đường để rèn quân luyện sĩ.

Ngày 14 tháng 8 năm Bính Thìn (1256), Trạng nguyên Nguyễn Hiền lâm bệnh nặng rồi qua đời, hưởng dương 21 tuổi. Vua Trần Thái Tông thương tiếc truy phong ông là "Đại vương thành hoàng" và tôn làm thần ở 32 nơi, trong đó có đình Lại Đà ở xã Đông Hội, huyện Đông Anh, Hà Nội.

Hiện nay, tại đền thờ Trạng nguyên Nguyễn Hiền ở quê hương ông, thôn Dương A (Nam Thắng, Nam Trực, Nam Định) còn giữ được nhiều bài vị, sắc phong, câu đối, đại tự, đặc biệt bảo tồn được cuốn Ngọc phả nói về sự nghiệp của ông, trong đó có câu ca ngợi tài năng của Nguyễn Hiền như sau:

Thập nhị tuế khôi khai lưỡng quốc
Vạn niên thiên tuế lập tam tài

Tạm dịch là:
Mười hai tuổi khai khoa hai nước
Nghìn năm ghi mãi chữ tam tài

Sau khi ông mất, để tỏ lòng tôn kính một nhân tài mệnh yểu, vua cho đổi tên huyện Thượng Hiền thành Thượng Nguyên để kiêng tên húy của ông.

Giai thoại

Thần đồng từ nhỏ
Nguyễn Hiền mồ côi cha từ nhỏ, bà mẹ đã cho ông theo học sư cụ chùa Hà Dương ở làng Dương A. Tương truyền, lúc đầu vào học sư mới viết được 10 trang giấy, Hiền liền đọc ngay được như người đã từng đi học rồi, sư cụ lấy làm lạ. Một đêm, sư cụ nằm mộng thấy Phật quở rằng: "Trạng nguyên mỗi lần vào chùa thường nghịch ngợm, sao nhà ngươi không răn đe, ngăn chặn?". Sư tỉnh dậy, đốt đuốc khắp chùa thấy sau lưng các pho tượng đều có viết chữ "phạt 30 roi", riêng hai pho hộ pháp ghi "phạt 60 roi", sư nhận ra ngay chữ của Hiền. Một hôm, sư lên lớp bèn lấy một câu trong sách: "Kính quỷ thần mà phải lánh xa" mà dặn Hiền rằng: "Phật tức quỷ thần, trò không được nhạo báng". Hiền liền nhận lỗi và tự lau sạch những chữ mình đã viết. Từ đó, Hiền càng chăm chỉ học tập, học đến đâu nhớ đến đấy, xuất khẩu thành chương.

Năm 11 tuổi, Hiền đã nổi tiếng và được mệnh danh là "thần đồng". Bấy giờ có người họ Đặng tự cho mình là đã đọc biết hết các sách, nghe tiếng tăm Hiền liền tìm đến nhà Hiền thử tài, ra đầu đề bài phú:
Phượng hoàng sào a, kỳ lân du úc

và ra hạn cho Hiền số câu, mỗi câu phải có tiếng chỉ một loài cầm thú. Hiền liền ứng khẩu:

Phi long kiên chiếu
Mã bất xuất hà
Ý bi Hữu Hùng chi thế
Ấp vu Trác Lộc chi a.

Dịch là:

Rồng không bay lên nơi ao, hồ
Ngựa không từ sông phi ra
Đẹp thay đời có họ Hữu Hùng
Làm nhà ở nơi Trác Lộc.

Người họ Đặng hết sức thán phục Hiền và tấm tắc khen là "Thiên tài".

Đỗ Trạng nguyên nhưng chưa được bổ nhiệm
Đến năm thi Đinh Mùi (1247), Nguyễn Hiền dự kỳ thi đình với bài phú "Áp tử từ kê mẫu du hồ phú" (bài phú về gà con từ giã mẹ gà đi chơi hồ nước). Vua hỏi, Hiền trả lời trôi chảy cả văn lẫn ý, vua khen ngợi và hỏi:

- Học thầy nào?

Nguyễn Hiền trả lời:

- Thần không phải là người sinh ra đã biết, nhưng khi có một đôi chữ không biết thì hỏi thầy chùa.

Vua lại nói:

- Vì còn nhỏ mà trạng nguyên ăn nói chưa biết lễ, cần cho về nhà học lễ 3 năm mới bổ dụng.

Vì thế trạng Hiền chưa được ban áo mão.

Xâu chỉ qua vỏ ốc
Nguyễn Hiền trở về quê nuôi dưỡng mẹ, ngày ngày đọc sách. Hiền vẫn rất ham chơi, thường lúc rỗi rãi vẫn cùng trẻ làng chơi khăng, thả diều... Một lần, triều đình tiếp sứ Trung Hoa, viên sứ đưa ra một con ốc xoắn nhờ xâu qua ruột nó bằng một sợi chỉ mảnh. Được như vậy y mới chịu vào thành. Ấy là viên sứ muốn thử tài người Nam ra sao. Vua truyền cho các quan tìm cách xâu thử, nhưng vị nào cũng lè lưỡi, lắc đầu. Bấy giờ vua chợt nghĩ đến trạng nguyên trẻ Nguyễn Hiền, bèn cho triệu trạng về kinh.

Viên quan được giao việc đến quê gặp trạng, gặp ngay một lũ trẻ chăn trâu nghịch đất đầu làng, thấy trong đó có một cậu bé mặt mũi khôi ngô đang bày cho lũ bạn đắp một con voi bằng đất mà bốn chân lẫn tai, vòi… có thể ngoe nguẩy được. Sứ giả đồ chừng đó là trạng Hiền, bèn buông một câu thăm dò:

Tự là chữ, cắt giằng đầu, chữ tử là con, con nhà ai đấy?

Cậu bé nghe được, không ngước mặt lên, cũng thủng thẳng buông một câu:

Vu là chưng, bỏ ngang lưng, chữ đinh là đứa, đứa hỏi ta chi!

Chủ ý của viên quan xuất một vế đối theo lối chiết tự chữ Hán. Chữ "tự" (字) có hai bộ phận, trên như cái giằng xay, dưới là chữ "tử" (子). Để nguyên "tự" có nghĩa là chữ, bỏ giằng trên còn lại chữ "tử" nghĩa là con, và gắn luôn với vế đối nôm tiếp đó thành một câu hỏi nửa Hán nửa Nôm. Câu hỏi cũng có sắc thái của người trên hỏi kẻ dưới. Trạng Hiền cũng đối lại bằng cách chiết tự chữ Hán kết hợp với một phần Nôm: chữ "vu" (于) là chưng có hai nét ngang và một nét móc, bỏ nét ngang (一) ở giữa thành chữ "đinh" (丁), nghĩa là đứa, đi với đứa nào đứa này là một vế đối rất chỉnh và rất xược.

Sứ biết đó chính là trạng Hiền, bèn xuống ngựa, truyền lại ý vua vời trạng về kinh.

Nhưng trạng Hiền không chịu, viện lẽ rằng, trước vua cho trạng kém lễ buộc về, nhưng lần này vua cho vời trạng lên cũng không giữ đúng lễ. Viên quan không biết làm thế nào, phải trần tình đầu đuôi câu chuyện sứ giả nước ngoài đưa câu đố mà chưa ai giải được. Trạng Hiền nghe chỉ mỉm cười, trở lại với đám trẻ chăn trâu. Chờ khi viên quan lên ngựa, Hiền mới xui đám trẻ cùng hát:

Tích tịch tình tang!
Bắt con kiến càng buộc chỉ ngang lưng
Bên thì lấy giấy mà bưng
Bên thì bôi mỡ kiến mừng kiến sang
Tích tịch tình tang!

Viên quan nghe nhẩm thuộc lời ấy, biết trạng đã chỉ cách giải, vui vẻ trở về kinh.

Bài thơ chữ "Điền"
Tương truyền sứ thần Trung Hoa đem một bài thơ ngụ ngôn sang thử nhân tài nước Nam. Bài thơ như sau:

Dịch là:

Vua và các quan trong triều không ai giải nghĩa được là gì. Một viên quan tâu với vua xin mời Trạng nguyên Nguyễn Hiền (mà vua cho là bé đang ở nhà để rèn luyện thêm) đến để hỏi nghĩa.

Các quan đến quê mời gặp lúc Nguyễn Hiền đang nô đùa với chúng bạn, Nguyễn Hiền nói với các quan:

- Trước đây vua nói ta chưa biết lễ, thì nay chính vua cũng không biết lễ. Không ai đi mời Trạng nguyên về kinh lại không có lễ nghĩa.

Quan về tâu lại với vua, rồi đem đồ lễ và xe ngựa đến đón, Nguyễn Hiền mới chịu về kinh.

Về đến kinh đô, vua đưa bài thơ của sứ Tàu ra, trạng Hiền liền giải thích như sau:

Câu thứ nhất có ý nói là hai chữ "nhật" (日) xếp ngang hàng nhau. Câu thứ hai nghĩa là bốn chữ "sơn" (山) xoay ngược xuôi. Câu thứ ba nói về hai chữ "vương" (王) xếp chồng lên nhau. Câu thứ tư là bốn chữ "khẩu" (口) xếp ngang dọc cạnh nhau. Tóm lại, tất cả bài thơ chỉ nói đến chữ "điền" (田), có nghĩa là ruộng đất.

Giải xong, trạng Hiền viết thư đưa cho sứ Trung Hoa, ông ta phải chịu là nước Nam có nhân tài.

Xem thêm
 Thủ khoa Đại Việt
 Nguyễn Quan Quang
Lưu Miễn
 Vương Giát

Tham khảo

Người Nam Định
Thần đồng
Trạng nguyên Việt Nam
Quan lại nhà Trần
Thái học sinh nhà Trần


title: Pseudolimnophila dravidica

text:
Pseudolimnophila dravidica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Trichilia reticulata

text:
Trichilia reticulata là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Trichilia reticulata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Trichilia


title: Glossosphecia

text:
Glossosphecia là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Glossosphecia contaminata (Butler, 1878)
Glossosphecia romanovi (Leech, 1889a)
Glossosphecia huoshanensis (Xu, 1993)
Glossosphecia melli (Zukowsky, 1929)
Glossosphecia sherpa (Bartsch, 2003)

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Penthobruchus germaini

text:
Penthobruchus germaini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

G


title: Thectophila

text:
Thectophila là một chi bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosmopterigidae


title: Người Gaul xâm lược Balkan

text:
Những bộ lạc Celt, dưới sự lãnh đạo của các tù trưởng La Tene, đã bắt đầu một cuộc di chuyển vào miền Đông-Nam bán đảo Balkan từ thế kỷ thứ tư TCN. Mặc dù các thành trì của họ đã tập trung ở vùng tây nam của thung lũng Carpathia, đây không phải là những cuộc xâm lược thường xuyên và thực dân, ngoại trừ chính bán đảo Balkan.

Từ các cơ sở mới ở miền Bắc Illyria và Pannonia, cuộc xâm lược của người Gaul lên tới đỉnh điểm vào thế kỷ thứ 3 TCN, khi họ xâm lược Macedonia, Thrace, và Hy Lạp. Vào năm 279 TCN, cuộc xâm lược Hy Lạp đã được tiến hành bằng một loạt các chiến dịch tiến hành từ miền nam của Balkan và chống lại vương quốc Macedonia vốn có được ánh hào quang của thành công từ cuộc viễn chinh của Alexandros Đại đế trước đây. Một phần của cuộc xâm lược đã tiến vào vùng đất Tiểu Á mà cuối cùng đã trở thành vùng định cư được đặt tên theo họ, Galatia.

Những thành trì ở đông nam châu Âu
Từ thế kỉ 4 TCN, những nhóm người Celt đã tiến vào vùng Carpathian và vùng thung lũng sông Danube, trùng với cuộc di chuyển của họ vào Ý. Boii và Volcae là 2 liên minh lớn của người Celt, đã hợp tác với nhau trong những chiến dịch của họ. Những nhóm nhỏ di chuyển theo 2 hướng chính đó là: một theo sông Danube, một hướng từ phía đông từ Ý. Tương truyền, 30 vạn người đã di chuyển tới Ý và Illyria. Vào thế kỷ thứ ba, các khu cư dân của Pannonia đã gần như hoàn toàn thuộc giống người Celt.

Những cuộc viễn chinh thời kì đầu
Tình hình chính trị Bắc Balkan trong thế kỉ thứ 4 có vẻ đã ở trong tình trạng bất ổn, đem lại cho người Gaul nhiều lợi thế. Người Illyria đang trong tình trạng sẵn sàng chiến tranh chống lại Macedonia, để lại miền tây suy yếu của người Celt. Trong dưới triều vua Alexandros của Macedonia, người Celt bị ngăn cản tiến xuống phía nam gần Macedon. Chính vì vậy, những cuộc viễn chinh của người Celt thời kì đầu tập trung vào những bộ lạc Illyria.

Năm 335 TCN, người Celt gửi đại diện đến để tỏ sự kính trọng đến vua Alexandros Đại Đế, trong khi người Macedonia đang tham gia vào cuộc chiến tranh chống lại các bộ tộc Thracia ở biên giới phía bắc. Một số nhà sử học cho rằng hành động ngoại giao này là để đánh giá sức mạnh của quân đội Macedonia, vì mục tiêu chính của người Celt là sự giàu có của Hy Lạp. Sau khi Alexandros Đại đế qua đời,quân đội của người Celt bắt đầu di chuyển xuống khu vực phía nam, đe dọa đến Macedonia và Hy Lạp. Năm 310 TCN, tướng lĩnh người Celt, Molistomos đã tiến xâu vào lãnh thổ Ilyria, chinh phục người Dardania, Paeonia và Triballi. Vị vua mới của Macedonia, Cassander cảm thấy cần đặt những kẻ thù cũ của mình, người Ilyria, dưới sự bảo trợ của ông. Năm 298 TCN, họ đã cố gắng một cuộc tấn công sâu vào Thrace và Macedonia, nơi họ phải chịu một thất bại nặng gần Haemus Mons về tay Cassander. Tuy vậy,những người Celt khác, dưới sự chỉ huy của tướng Cambaules tiến đến Thrace và chiếm một vùng đất rộng lớn.

Cuộc xâm lược Hy Lạp

Cuộc đại viễn chinh năm 279 TCN
Xem thêm:Brennus (thế kỉ 3 TCN)

Năm 281 TCN đánh dấu bước ngoặt của các áp lực quân sự Celtic về phía nam tại vùng Balkan, và hướng tới Hy Lạp. Sự sụp đổ của vương quốc Lysimachos đã mở đường cho cuộc di cư. Nguyên nhân này được giải thích bởi Pausanias là vì sự tham lam cướp bóc, by Justin as a result of overpopulation, theo Justin là sự gia tăng dân số, và bởi Memnon là kết quả của nạn đói. Theo Pausanias,cuộc tấn công thăm dò ban đầu đã được lãnh đạo bởi Cambaules mà khi rút lui họ nhận thấy rằng mình đã quá ít.

Năm 280 TCN một đội quân rất lớn, bao gồm khoảng 85000 chiến binh, đến từ Pannonia và chia thành ba đoàn, hành quân về phía Nam trong Cuộc đại viễn chinh vào Macedonia và miền trung Hy Lạp. 20000 người, đứng đầu là Cerethrius, di chuyển chống lại người Thracia và Triballi. Một bộ phận, do Brennus và Acichorius chống lại người Pannonia, trong khi phần còn lại đứng đầu là Bolgios, nhằm vào người Macedonia và Ilyria.

Bolgios đã gây tổn thất nặng cho người Macedonia, khiến vị vua trẻ Ptolemaios Keraunos, bị bắt và bị chém đầu. Nhưng quân đội của Bolgios đã bị đánh bại bởi người quý tộc Macedonia, Sosthenes, giành lại những gì họ đã mất.Khiến đội quân của Bolgios phải rút về. Sosthenes, lần lượt sau đó bị tấn công và đánh bại bởi Brennus và đội quân của ông ta, người sau đó được tự do để tàn phá đất nước.

Sau khi trở về quê nhà từ những cuộc viễn chinh, Brennus kêu gọi và thuyết phục họ gắn kết vào một cuộc xâm lược lần thứ ba nhằm vào miền trung Hy Lạp, do bản thân ông và Acichorius chỉ huy. ghi chép về đội quân hùng hậu của họ gồm 152.000 bộ binh 24.400 và kỵ binh. thực tế số lượng lính kỵ chỉ bằng một nửa so thực tế: Pausanias mô tả cách họ đã sử dụng một chiến thuật gọi là trimarcisia, mà mỗi kỵsix được hỗ trợ bởi hai người đầy tớ, những người có thể mang cho họ một con ngựa cùng những tranh bị cần phải được tháo dỡ.

Trận Thermopylae (279 TCN)

Một liên minh Hy Lạp tạo ra từ người Aetolia, Boeotia, Athen, Phocian, và người Hy Lạp khác từ phía Bắc của Corinth đã tiến đến khu đất hẹp Thermopylae, trên bờ biển phía đông của trung Hy Lạp. Trong cuộc tấn công ban đầu, lực lượng của Brennus bị thiệt hại nặng nề. Do đó ông quyết định phái một lực lượng lớn theo Acichorius tiến đánh Aetolia. Lực lượng người Aetolia, như Brennus hy vọng, rời Thermopylae để bảo vệ nhà của họ. Người Aetolia tham gia hàng loạt vào việc phòng thủ - người già và phụ nữ tham gia cuộc chiến  Nhận thấy thanh gươm Gallic chỉ nguy hiểm ở khu gần, người Aetolians dùng đến chiến thuật giao tranh khoảng cách xa. Theo Pausanias, chỉ một nửa số đó đi đến Aetolia là trở về.

Cuối cùng Brennus tìm thấy một cách vượt qua Thermopylae nhưng người Hy Lạp đã trốn thoát bằng đường biển.

Tấn công Delphi

Brennus tấn công đến Delphi, nơi ông đã bị đánh bại và buộc phải rút lui, sau đó ông đã chết vì vết thương nhận phải trong trận chiến. Quân đội của ông đã phải rút trở lại sông Spercheios nơi nó bị tan tác bởi người Thessaly và Malia.

Cả hai nhà sử học mà có ghi chép liên quan đến cuộc tấn công vào Delphi, Pausanias và Junianus Justinus, nói rằng người Gauls bị đánh bại và đuổi đi. Họ đã gặp phải bởi một cơn bão dữ dội mà làm cho họ không thể cơ động hoặc thậm chí nghe thấy mệnh lệnh của họ. Đêm tiếp theo đó là sương mù, và vào buổi sáng người Hy Lạp đã tấn công họ từ cả hai phía. Brennus bị thương và người Gaul đã phải rút lui, giết chết những người bị thương mà đã không thể rút lui.

Tham khảo

Văn hóa Celt
Chiến tranh liên quan tới Hy Lạp
Năm 279 TCN
Xung đột thập niên 270 TCN


title: (17471) 1991 EO2

text:
{{DISPLAYTITLE:(17471) 1991 EO2}}

(17471) 1991 EO2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 11 tháng 3 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 17001–18000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Aptopus maculatus

text:
Aptopus maculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Aranda miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Aptopus


title: Vauxcéré

text:
Vauxcéré  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Vauxcere


title: Le Sen

text:
Le Sen là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 51,1 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 205 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 87 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le Sen trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Sen


title: Grapholita pallifrontana

text:
Grapholita pallifrontana là một loài bướm trong họ Tortricidae, phân họ Olethreutinae.

Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu và Cận Đông.

Sải cánh dài khoảng 10 mm. Con trưởng thành ba từ tháng 5 đến tháng 7.

Tham khảo

Grapholita
Động vật được mô tả năm 1846
Côn trùng châu Âu


title: (35360) 1997 TY11

text:
{{DISPLAYTITLE:(35360) 1997 TY11}}

(35360) 1997 TY11 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 7 tháng 10 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 35001–36000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hoplitis seminigra

text:
Hoplitis seminigra là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Timberlake & Michener mô tả khoa học năm 1950.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1950


title: Ischnotoma peracuta

text:
Ischnotoma peracuta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Ischnotoma


title: Aplocheilichthys rudolfianus

text:
AplocheIlyichthys rudolfianus là một loài cá thuộc họ Poeciliidae. Nó là loài đặc hữu của Kenya. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Odhiambo, E.A. 2005. AplocheIlyichthys rudolfianus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Kenya
R
Động vật được mô tả năm 1932


title: Chiến lược

text:
Chiến lược là một từ có nguồn gốc từ lĩnh vực quân sự, đó là phương cách để chiến thắng trong một cuộc chiến tranh. Có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng có thể hiểu chiến lược là chương trình hành động, kế hoạch hành động được thiết kế để đạt được một mục tiêu cụ thể, là tổ hợp các mục tiêu dài hạn và các biện pháp, các cách thức, con đường đạt đến các mục tiêu đó.

Chiến lược liên quan đến các định hướng lớn, tạo ra những kết quả to lớn tại những khu vực quan trọng và then chốt trong dài hạn, có sự tích lũy kế thừa, mà kết quả này chỉ có thể có được từ hoạt động nhất quán, tập trung. Sự nhất quán và tập trung là cần thiết, vì nguồn lực không phải là vô hạn. Như vậy, chiến lược thể hiện rõ sự ưu tiên. Nếu cùng làm tất cả những điều "quan trọng" thì đó không phải là chiến lược với đúng ý nghĩa của nó.

Chiến lược cũng mang ý nghĩa "bức tranh lớn" tổng quan, trong đó các thành phần tạo ra giá trị tổng hợp lớn hơn giá trị của từng thành phần riêng lẻ.

Xây dựng tiềm lực thành công là mục đích chính của chiến lược. Điều này có nghĩa là thành công không phải là điều chắc chắn khi thực hiện một chiến lược, mà chỉ là có khả năng thành công cao hơn mà thôi. Tiềm lực thành công không chỉ là những nguồn lực vật chất mà còn là những tiền đề ý thức (ví dụ như kiến thức hiểu biết, văn minh chung, văn hóa chung, sự đoàn kết cùng hướng về một mục đích, v.v.).

Định nghĩa

Trong Chiến lược quân sự, Lý thuyết về kiểm soát quyền lực (Military Strategy, A Theory of Power Control) của Chuẩn đô đốc Hải quân Mỹ Joseph Caldwell Wylie, bản năm 1989, đã định nghĩa chiến lược là:
Một kế hoạch hành động được thiết kế để đạt được một số kết thúc; một mục đích cùng với một hệ thống các biện pháp để hoàn thành nó.Dịch từ tiếng Anh: A plan of action designed in order to achieve some end; a purpose together with a system of measures for its accomplishment

Các yếu tố cơ bản

Như vậy một chiến lược phải giải quyết tổng hợp các vấn đề sau:

 Xác định chính xác mục tiêu cần đạt.
 Xác định con đường, hay phương thức để đạt mục tiêu.
 Và định hướng phân bổ nguồn lực để đạt được mục tiêu lựa chọn.

Trong ba yếu tố này, cần chú ý, nguồn lực là có hạn và nhiệm vụ của chiến lược là tìm ra phương thức sử dụng các nguồn lực sao cho nó có thể đạt được mục tiêu một cách hiệu quả nhất.

Các bước cơ bản xây dựng chiến lược

Nhìn chung, có nhiều lý thuyết chỉ ra các bước xây dựng chiến lược với số lượng, mức độ chi tiết và phân định giữa các bước là khác nhau. Do vậy phần nêu ra dưới đây chỉ liệt kê những bước cơ bản.

Ngày nay, một chiến lược hiếm khi được xây dựng chỉ bởi một nhà lãnh đạo tài giỏi, mà thường là kết quả làm việc của một tập thể ưu tú, sử dụng một lượng lớn nguồn lực thông tin, tài chính và thời gian. Do vậy, công việc xây dựng chiến lược được coi như một dự án, hay gọi là đề án xây dựng chiến lược. Đề án xây dựng chiến lược sẽ nêu rõ các nguồn lực nào cần sử dụng (ví dụ sử dụng các chuyên gia nào trong lĩnh vực nào, nhằm thu thập hay xử lý các thông tin gì), cũng như thời hạn của các bước. Lập đề án về việc xây dựng chiến lược được coi là Bước P của việc xây dựng chiến lược (Bước P là bước đầu tiên, trước Bước 1).
Chiến lược liên quan đến dự đoán xu hướng thay đổi trong dài hạn. Việc thu thập thông tin, phân tích môi trường tổng thể và toàn diện ở hiện tại cũng như trong tương lai là cần thiết, được coi là Bước 1 của việc xây dựng chiến lược. Ở bước này, có thể cần thực hiện phân tích ở cả ba mức độ: môi trường toàn cục, môi trường khu vực, và nội bộ. Ở Bước 1, người lập chiến lược cũng phải đưa ra quyết định lựa chọn mô hình phân tích nào để áp dụng. Thông thường, không chỉ một mà sẽ là một số mô hình được sử dụng, nhằm có nhiều góc độ hiểu biết đối với hiện tại và tương lai.
Xác định chính xác mục tiêu cần đạt có thể coi là Bước 2 của việc xây dựng chiến lược. Tuy nhiên, mục tiêu được đề ra ban đầu chỉ mang tính chất sơ bộ, sau đó sẽ được làm rõ, phân tích xem xét lại ở các bước tiếp sau. Sau nhiều vòng lặp, một danh sách các mục tiêu mới được hoàn thiện và chính thức ghi vào văn bản chiến lược.
Xác định con đường, hay phương thức để đạt mục tiêu có thể coi là Bước 3 của việc xây dựng chiến lược. Bước này cần có sự sáng tạo của tập thể để đưa ra các giải pháp đạt tới mục tiêu. Các giải pháp có thể bao gồm giải pháp then chốt và giải pháp đột phá. Một nhóm tiên tiến sẽ áp dụng các quy trình sáng tạo chặt chẽ đã được xây dựng thành các lý thuyết để tìm kiếm các giải pháp thay vì "ngẫu hứng sáng tạo". Có thể một số chiến lược mẫu hoặc một số mô hình sẽ được đưa ra để áp dụng với sự điều chỉnh phù hợp.

Ở Bước 3, cần nhấn mạnh rằng cấu trúc hoạt động thường bị bỏ sót trong các chiến lược. Dường như vấn đề cấu trúc hoạt động thường nằm trong đầu các nhà lãnh đạo thay vì thể hiện trong các tài liệu chiến lược. Cũng có thể nguyên nhân là vì cấu trúc hoạt động, hay cụ thể hơn là cơ cấu tổ chức một phần được hình thành từ sự tương tác chính trị giữa các nhà lãnh đạo.

Bước 4, hiện thực hóa Bước 3 bằng các chương trình chiến lược chi tiết và cụ thể hóa các giải pháp nêu ở Bước 3.

Các danh sách chiến lược

Danh sách các chiến lược quân sự
Danh sách các chiến lược kinh doanh
Danh sách các chiến lược chính trị

Xem thêm

 Mục tiêu
 Sự khác biệt giữa chiến lược và chiến thuật
 Chiến thuật

Tham khảo

Ghi chú

Chiến lược
Tư duy
Hoạch định


title: Paraminota lauribina

text:
Paraminota lauribina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Konstantinov miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Paraminota


title: Melanophryniscus simplex

text:
Melanophryniscus simplex là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông ngòi, hồ nước ngọt có nước theo mùa, và đầm nước ngọt.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Garcia, P. 2004. Melanophryniscus simplex. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Melanophryniscus
Động vật đặc hữu Brasil


title: Closia

text:
Closia là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Các loài
Các loài thuộc chi Closia bao gồm:
 Closia giadae Cossignani, 2001
 Closia majuscula (Martens, 1877)
 Closia manceli Jousseaume, 1875
 Closia princeps (G.B. Sowerby III, 1901)
 Closia sarda (Kiener, 1834)

Chú thích

Tham khảo

Marginellidae


title: Riedau

text:
Riedau là một đô thị thuộc huyện Schärding thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 8 km², dân số thời điểm năm 2006 là 2007 người.

Tham khảo


title: Dickesbach

text:
Dickesbach là một đô thị ở huyện Birkenfeld, bang Rheinland-Pfalz, nước Đức. Đô thị Dickesbach có diện tích 4,91 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Birkenfeld


title: Bustilloxia

text:
Bustilloxia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Bustilloxia saturata (A. Bang-Haas, 1906)

Chú thích

Tham khảo

 Bustilloxia at funet.fi
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Microloxiini
Geometrinae


title: Orimarga sarophora

text:
Orimarga sarophora là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Diabrotica longicornis

text:
Diabrotica longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1824.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: USS Dayton

text:
Hai tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên USS Dayton, theo tên thành phố Dayton thuộc tiểu bang Ohio:

 USS Dayton (CL-78) dự định là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Cleveland nhưng được chuyển thành một tàu sân bay hạng nhẹ thuộc lớp Independence và đổi tên thành USS Monterey (CVL-26) vào ngày 31 tháng 3 năm 1942
 USS Dayton (CL-105) là một tàu tuần dương hạng nhẹ lớp Cleveland phục vụ từ năm 1944 đến năm 1949

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Trichilia tetrapetala

text:
Trichilia tetrapetala là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Pires O'Brien, J. 1998. Trichilia tetrapetala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Tetrapetala


title: 11521 Erikson

text:
11521 Erikson (1991 GE9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 4 năm 1991 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11521 Erikson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Villeneuve-Lécussan

text:
Villeneuve-Lécussan là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 585 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Villeneuvelecussan


title: Retschwiller

text:
Retschwiller là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Fourdrinoy

text:
Fourdrinoy là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc 6 dặm Anh về phía tây bắc của Amiens trên đường D121.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fourdrinoy trên trang mạng của Quid
 Fourdrinoy trên trang mạng của Quid
 Fourdrinoy, Village resident’s website

Xã của Somme


title: Epicephala frenata

text:
Epicephala frenata là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Sri Lanka và Indonesia (Java).

Chú thích

Tham khảo

Epicephala


title: Fuendetodos

text:
Fuendetodos là một đô thị ở Aragon, cách Zaragoza 44 km về phía đông nam. Dân số đô thị này khoảng 170 người. Fuentetodos nằm ở độ cao 750 m trên mực nước biển.

Nghệ sĩ Francisco de Goya sinh ra ở đây năm 1746. Ngôi nhà của ông và một bảo tàng dành riêng cho ông nằm ở đô thị này.
Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp.

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Villadin

text:
Villadin là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Villadin sur le site de l'Institut géographique national
 Villadin sur le site de l'Insee
 Villadin sur le site du Quid
 Localisation de Villadin sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Villadin sur Mapquest

Villadin


title: Hội đồng Olympic châu Á

text:
Hội đồng Olympic châu Á (OCA) là một tổ chức điều hành các hoạt động thể thao tại châu Á, với 45 thành viên thuộc các quốc gia và vùng lãnh thổ. Chủ tịch hiện tại là Hoàng thân Sheikh Fahad Al-Sabah. Quốc gia trở thành thành viên sớm nhất của Hội đồng là Nhật Bản, được Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) công nhận năm 1912; và Đông Timor là thành viên mới nhất, gia nhập năm 2003. Trụ sở chính của Hội đồng đặt tại thành phố Kuwait.

Thành viên hiện tại
Bảng liệt kê dưới đây bao gồm các quốc gia, mã quy ước theo IOC, năm thành lập cùng các chú thích. Ủy ban Olympic của Ma Cao, Trung Quốc được OCA thừa nhận là thành viên, nhưng không được sự tán đồng của IOC nên không được phép tham dự Thế vận hội.

Cựu thành viên

Israel rút tên thành viên của Hội đồng Olympic châu Á từ năm 1981. Hiện tại, quốc gia này đang là thành viên chính thức của Hội đồng Olympic châu Âu (EOC).

Hoạt động của OCA
 ASIAD
 AIGs
 EAGs
 SEA Games
 Asian Martial Arts Games
 Asian Winter Games
 Asian Beach Games
 Asian Youth Games
 Asian Indoor & Martial Arts Games
 FECG

Chú thích

Liên kết ngoài
 Website chính thức của OCA
 Website chính thức của Ủy ban Paralympic châu Á

Á
Đại hội Thể thao châu Á

Cơ quan quản lý thể thao châu Á
Khởi đầu năm 1982


title: Pepila blackburni

text:
Pepila blackburni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi & D'Alessandro miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Pepila


title: Maniace

text:
Maniace là một đô thị ở tỉnh Catania trong vùng Sicilia, có khoảng cách khoảng 130 km về phía đông của Palermo và cách khoảng 45 km về phía tây bắc của Catania. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.606 người và diện tích là 35,9 km².

Đô thị này mang tên Georgios Maniakes (; ), một vị tướng thế kỷ 11.

Maniace giáp các đô thị: Bronte, Cesarò, Longi.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Catania


title: Kim Dung

text:
Kim Dung (10 tháng 3 năm 1924 – 30 tháng 10 năm 2018), tên khai sinh là Tra Lương Dung, là một trong những nhà văn có tầm ảnh hưởng nhất đến văn học Trung Quốc hiện đại. Ông còn là người đồng sáng lập của nhật báo Hồng Kông Minh Báo, ra đời năm 1959 và là tổng biên tập đầu tiên của tờ báo này.

Từ năm 1955 đến năm 1972, ông đã viết tổng cộng 14 cuốn tiểu thuyết và 1 truyện ngắn. Sự nổi tiếng của những bộ truyện đó khiến ông được xem là người viết tiểu thuyết võ hiệp thành công nhất lịch sử. 300 triệu bản in (chưa tính một lượng rất lớn những bản lậu) đã đến tay độc giả của Trung Hoa đại lục, Hồng Kông, Đài Loan, châu Á và đã được dịch ra các thứ tiếng Việt, Hàn, Nhật, Thái, Anh, Pháp, Indonesia. Tác phẩm của ông đã được chuyển thể thành phim truyền hình, trò chơi điện tử.

Tên ông được đặt cho tiểu hành tinh 10930 Jinyong (1998 CR2), là tiểu hành tinh được tìm ra trùng với ngày sinh âm lịch của ông (6 tháng 2). Tháng 2 năm 2006, ông được độc giả gọi là nhà văn được yêu thích nhất tại Trung Quốc. Ông là người sùng đạo Phật, rất yêu thiên nhiên và động vật, đặc biệt ông có nuôi một con chó Trùng Khánh.

Tiểu sử
Kim Dung tên thật là Tra Lương Dung (phồn thể: 查良鏞, giản thể: 查良镛, bính âm: Cha Leung Yung), sinh vào ngày 10 tháng 3 năm 1924 tại trấn Viên Hoa, huyện Hải Ninh, Gia Hưng, Chiết Giang, Trung Quốc, trong một gia tộc khoa bảng danh giá . Ông nội là Tra Văn Thanh làm tri huyện Đan Dương ở tỉnh Giang Tô. Tra Văn Thanh về sau từ chức, đến đời con là Tra Xu Khanh bắt đầu sa sút; Tra Xu Khanh theo nghề buôn, sau sinh 9 đứa con, Kim Dung là con thứ hai. Tra Xu Khanh (查樞卿) bị chính quyền cộng sản bắt và hành quyết với tội phản cách mạng trong phong trào Thanh Trừng Phản Cách Mạng vào những năm đầu thập niên 1950. Sau này vào thập niên 1980 Tra Xu Khanh được tuyên bố vô tội.

Thuở nhỏ Kim Dung thông minh, lanh lợi, nghịch nhưng không đến nỗi quậy phá. Ông yêu thiên nhiên, thích nghe kể chuyện thần thoại, truyền thuyết, nhất là về những ngọn triều trên sông Tiền Đường. Đặc biệt ông rất mê đọc sách. Dòng họ Kim Dung có một nhà để sách gọi là "Tra thị tàng thư" nổi tiếng khắp vùng Chiết Tây, chứa rất nhiều sách cổ.

Sáu tuổi, ông vào học tiểu học ở quê Hải Ninh. Ông rất chăm học, lại thêm mê đọc sách nên trở thành một học sinh giỏi của lớp. Thầy dạy văn cho ông lúc bé tên Trần Vị Đông, là người rất thương yêu và tin tưởng Kim Dung, đă cùng ông biên tập tờ báo lớp. Một số bài làm văn của Kim Dung, nhờ sự giới thiệu của thầy Đông đă được đăng lên Đông Nam nhật báo.

Năm lên tám tuổi, ông lần đầu đọc tiểu thuyết võ hiệp, khi đọc đến bộ truyện Hoàng Giang nữ hiệp của Cố Minh Đạo, cảm thấy rất say mê.

Năm 13 tuổi, xảy ra sự biến Lư Câu Kiều, Kim Dung được gửi đến học trường trung học Gia Hưng ở phía Đông tỉnh Chiết Giang. Tuy xa nhà nhưng cuộc sống của ông cũng không khác mấy, ngoài đi học vẫn chúi đầu đọc sách, và vẫn đứng đầu lớp. Một hôm nhân dịp về thăm nhà, ông khoe gia đình cuốn sách Dành cho người thi vào sơ trung, một cuốn cẩm nang luyện thi, có thể coi là cuốn sách đầu tiên của ông, viết năm 15 tuổi và được nhà sách chính quy xuất bản. Đến khi lên bậc Cao trung, Kim Dung lại soạn Hướng dẫn thi vào cao trung.

Năm 16 tuổi, ông viết truyện trào phúng Cuộc du hành của Alice có ý châm biếm ngài chủ nhiệm ban huấn đạo, người này tức giận, liền ép hiệu trưởng phải đuổi học ông. Cuộc du hành của Alice tuy đem lại tai hại, nhưng đã cho thấy tài tưởng tượng, cũng như tinh thần phản kháng của Kim Dung, mà sau này thể hiện rất rõ trên các tác phẩm. Ông lại chuyển đến học trường Cù Châu. Tại trường này có những quy định rất bất công với học trò, học sinh không được quyền phê bình thầy giáo, nhưng thầy giáo có quyền lăng nhục học sinh. Năm thứ hai tại trường, ông viết bài Một sự ngông cuồng trẻ con đăng lên Đông Nam nhật báo. Bài báo làm chấn động dư luận trong trường, được giới học sinh tranh nhau đọc. Ban giám hiệu trường Cù Châu đành phải bãi bỏ những quy định nọ. Không những vậy, một ký giả của Đông Nam nhật báo là Trần Hướng Bình do hâm mộ tác giả bài báo, đã lặn lội tìm đến trường học để thỉnh giáo.

Năm 1941, chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ, trường Cù Châu phải di dời, ban giám hiệu quyết định cho học sinh lớp cuối tốt nghiệp sớm để bớt đi gánh nặng. Kim Dung cũng nằm trong số đó. Sau ông thi vào học Luật quốc tế tại học viện chính trị Trung ương ở Trùng Khánh.

Tại học viện chính trị Trung ương, Kim Dung vẫn học rất giỏi, cuối năm nhất ông được tặng phần thưởng cho sinh viên xuất sắc nhất. Thời kỳ này, ông ngoài tham gia viết bình luận chính trị trên các báo, còn bắt tay vào làm cuốn Anh – Hán tự điển và dịch một phần Kinh Thi sang tiếng Anh, hai công trình này về sau dở dang. Ông học lên năm thứ ba thì tại trường bắt đầu nổi lên các cuộc bạo loạn chính trị. Có lần viết thư tố cáo một vụ bê bối trong trường, Kim Dung lần thứ hai trong đời bị đuổi học, năm 19 tuổi.

Sau ông xin làm việc tại Thư viện trung ương. Ở chung với sách, tri thức nâng cao lên rất nhiều. Ngoài đọc sách sử học, khoa học và những tiểu thuyết võ hiệp đương thời, ông còn đọc những cuốn như Ivanhoe của Walter Scott, Ba người lính ngự lâm, Bá tước Monte-Cristo của Alexandre Dumas (cha), những truyện này đã ảnh hưởng đến văn phong của ông. Tại đây ông bắt đầu nảy sinh ý định sáng tác truyện võ hiệp. Ông cũng sáng lập ra một tờ báo lấy tên Thái Bình Dương tạp chí, nhưng chỉ ra được một số đầu, số thứ 2 nhà xuất bản không chịu in.

Năm 1944, ông đến làm việc cho một nông trường ở Tương Tây. Nơi này rất tịch mịch hẻo lánh, đến năm 1946, không chịu nổi ông xin thôi việc, người chủ nông trường không cản được, tiễn ông bằng một bữa thịnh soạn. Mùa hạ năm đó, ông về lại quê cũ ở Hải Ninh, cha mẹ nghe tin ông bị đuổi học, rất buồn.

Năm 1946 từ biệt gia đình, ông về Hàng Châu làm phóng viên cho tờ Đông Nam nhật báo theo lời giới thiệu của Trần Hướng Bình, người ngày xưa đã tìm đến trường ông. Ông làm việc rất tốt, tỏ ra có tài thiên phú về viết báo. Năm sau, theo lời mời của tạp chí Thời dữ triều, ông thôi việc ở Đông Nam nhật báo, sang Thượng Hải tiếp tục nghề viết hay dịch thuật từ máy Radio. Chẳng bao lâu ông lại rời toà soạn Thời dữ triều, xin vào làm phiên dịch của tờ Đại công báo. Lúc này anh trai của Kim Dung là Tra Lương Giám đang làm giáo sư ở học viện Pháp lý thuộc đại học Đông Ngô gần đó, ông liền xin vào học tiếp về luật quốc tế.

Năm 1948, tờ Đại công báo ra phụ bản tại Hồng Kông, ông được cử sang làm việc ở đó, dịch tin quốc tế. Trước khi ra đi vài ngày, ông chạy đến nhà họ Đỗ để ngỏ lời cầu hôn cô con gái 18 tuổi, được chấp nhận. Hôn lễ tổ chức trang trọng tại Thượng Hải, người vợ đầu tiên Đỗ Trị Phân của ông rất xinh đẹp.

Năm 1950, trong cuộc Cải cách ruộng đất ở Trung Quốc, gia đình ông bị quy thành phần địa chủ, cha ông bị đấu tố, từ đó ông mất liên lạc với gia đình. Trong lúc này, vợ ông không chịu nổi cuộc sống ở Hồng Kông, trở về gia đình bên mẹ, không chịu về nhà chồng nữa. Năm 1951 họ quyết định ly hôn.

Năm 1952, ông sang làm việc cho tờ Tân văn báo, phụ trách mục Chuyện trà buổi chiều, chuyên mục này giúp ông phát huy khả năng viết văn của mình hơn, ông rất thích, một phần vì khán giả cũng rất thích. Ông còn viết phê bình điện ảnh. Từ đó dần đi sâu vào lĩnh vực này. Từ 1953, rời Tân Văn báo, bắt tay vào viết một số kịch bản phim như Lan hoa hoa, Tuyệt đại giai nhân, Tam luyến… dưới bút danh Lâm Hoan. Những kịch bản này dựng lên được các diễn viên nổi tiếng thời bấy giờ như Hạ Mộng, Thạch Tuệ, Trần Tứ Tứ… diễn xuất.

Từ khi mới vào làm cho Tân Văn Báo, ông quen thân với La Phù và Lương Vũ Sinh. Đến năm 1955, được hai người ủng hộ và giúp đỡ, ông viết truyện võ hiệp đầu tay là Thư kiếm ân cừu lục, đăng hàng ngày trên Hương Cảng tân báo, bút danh Kim Dung cũng xuất hiện từ đây. Hai chữ "Kim Dung" 金庸 là chiết tự từ chữ "Dung" 鏞, tên thật của ông, nghĩa là "cái chuông lớn". Thư kiếm ân cừu lục ra đời, tên Kim Dung được chú ý đến, dần dần, ông cùng Lương Vũ Sinh được xem như hai người khai tông ra Tân phái của tiểu thuyết võ hiệp. Ông viết tiếp bộ Bích huyết kiếm được hoan nghênh nhiệt liệt, từ đó chuyên tâm vào viết tiểu thuyết võ hiệp và làm báo.

Năm 1959, cùng với bạn học phổ thông Trầm Bảo Tân, ông lập ra Minh Báo. Ông vừa viết tiểu thuyết, vừa viết các bài xã luận. Qua những bài xã luận của ông, Minh Báo càng ngày được biết đến và là một trong những tờ báo được đánh giá cao nhất.

Năm 1972 sau khi viết cuốn tiểu thuyết cuối cùng, ông đă chính thức nghỉ hưu và dành những năm sau đó biên tập, chỉnh sửa các tác phẩm văn học của mình. Lần hoàn chỉnh đầu tiên là vào năm 1979. Lúc đó, các tiểu thuyết võ hiệp của ông đă được nhiều độc giả biết điến. Các tác phẩm đã được chuyển thể thành phim truyền hình. Năm sau, ông tham gia giới chính trị Hồng Kông. Ông là thành viên của ủy ban phác thảo Đạo luật cơ bản Hồng Kông. Ông cũng là thành viên của Ủy ban chuẩn bị giám sát sự chuyển giao của Hồng Kông về chính phủ Trung Quốc.

Năm 2006, ông xuất bản cuốn tản văn đầu tiên.

Ngày 30 tháng 10 năm 2018, nhà văn Kim Dung qua đời ở tuổi 94 tại Bệnh viện Dưỡng Hòa sau một thời gian dài chiến đấu với bệnh tật.

Tôn giáo
Vào tháng 10 năm 1976, sau cái chết đột ngột của con trai trưởng của mình, Kim Dung đã quyết định tìm hiểu nhiều vào các triết lý của tôn giáo. Kết quả là ông tự mình quy y Phật giáo 2 năm sau đó.

Trong 1 năm sau khi con trai qua đời, ông đã đọc rất nhiều thư tịch, tìm tòi và tra cứu sự huyền bí của “sinh và tử” (sự sống và cái chết). Thời còn học trung học, ông đã đọc hết bộ toàn thư của Cơ đốc giáo, bây giờ nhớ lại nội dung chính, trải qua nhiều lần suy ngẫm, ông thấy nội dung giáo lý của đạo Cơ đốc không phù hợp với suy nghĩ của mình. Sau quá trình tiếp tục nghiên cứu, ông đã khảo sát, suy nghĩ tìm tòi, nghi ngờ chất vấn trong thời gian dài, cuối cùng đã thành tâm thành ý tiếp nhận Phật pháp, điều này đã giải quyết những thắc mắc lớn trong lòng ông và đem lại cho ông sự bình an trong tâm hồn.

Gia đình riêng
Kim Dung trải qua 3 đời vợ. Người vợ đầu là Đỗ Trị Phân (杜治芬), một thiếu nữ khuê các; người vợ thứ hai là Chu Mân (朱玫), một nữ phóng viên năng động; người vợ thứ ba là Lâm Lạc Di (林樂怡), một nữ phục vụ.

Kim Dung có bốn người con (hai trai hai gái) đều là do người vợ thứ hai Chu Mân sinh ra và không ai theo nối nghiệp văn chương của cha.
 Con đầu (trai) của Kim Dung là Tra Truyền Hiệp. Truyền Hiệp ra đời vào lúc Kim Dung và Chu Mai đang vất vả mưu sinh, chuẩn bị thành lập tòa soạn Minh báo. Tháng 10 năm 1976, Tra Truyền Hiệp đang học năm nhất Đại học Columbia đã bất ngờ treo cổ tự tử sau khi cãi nhau qua điện thoại với người bạn gái ở San Francisco, lúc ấy anh chưa đầy 20 tuổi. Nguyên nhân cái chết của Tra Truyền Hiệp có thuyết nói là do anh buồn chuyện cha mẹ kiên quyết ly hôn, khuyên can vô hiệu, lại gặp chuyện với bạn gái, nhất thời kích động nên đã quyên sinh.
 Con thứ hai (trai) của Kim Dung là Tra Truyền Thích có vóc dáng giống Kim Dung nhất. Tra Truyền Thích rất mê nấu ăn, am hiểu và thạo chế biến các món ăn của Pháp, Ấn Độ, Tứ Xuyên, Quảng Đông. Truyền Thích viết nhiều bài về ẩm thực trên các báo, tạp chí, lấy bút danh là "Bát Đại đệ tử". "Bát Đại" là chỉ 8 thứ cốt yếu trong nấu ăn truyền thống. Năm 2001, Tra Truyền Thích mở nhà hàng Thực Gia Thái ở Hồng Kông. Năm 2004, Tra Truyền Thích đóng cửa nhà hàng, đến Thẩm Quyến làm chỉ đạo ẩm thực cho một nhà hàng cao cấp.
 Con thứ ba (gái) của Kim Dung là Tra Truyền Thi. Lúc Truyền Thi được 5 tuổi thì Cách mạng Văn hóa nổ ra. Kim Dung bị liệt vào vị trí thứ hai trong danh sách 5 người phải tiêu diệt. Vị trí số một là phát thanh viên Lâm Bân, khi đang trên đường đi làm thì bị nhóm người chặn xe đổ xăng thiêu sống. Trước tình hình đó, Kim Dung phải đưa vợ con đi lánh nạn ở Singapore. Tại đây, Truyền Thi bị sốt cao, đưa vào một bệnh viện tiêm thuốc nhưng không may lại quá liều khiến hai tai cô bé bị điếc. Kim Dung thường gọi yêu đùa con là "Tiểu Lung Nữ" ("lung" là điếc). Tháng 3 năm 1982, Tra Truyền Thi được cha gửi sang Canada, học tại trường Đại học York, tốt nghiệp với thành tích xuất sắc, sau đó về Hồng Kông làm ở bộ phận quảng cáo của tòa soạn Minh Báo. Sau đó cô làm phóng viên, phó tổng biên tập tờ Minh báo buổi tối. Năm 1988, cô kết hôn với tổng biên tập là Triệu Quốc An.
 Con út (gái) của Kim Dung là Tra Truyền Nột, từ nhỏ đã thể hiện năng khiếu hội họa. Tranh của cô được giới chuyên môn đánh giá cao.

Ảnh hưởng ở Việt Nam
Dịch giả đưa Kim Dung lên cơn sốt tại Việt Nam được ghi nhận là Tiền Phong Từ Khánh Phụng với bản Cô gái Đồ Long (dịch Ỷ thiên Đồ long ký), đăng trên báo Đồng Nai năm 1961. Thực ra trước đó, đã có một số bản dịch như Bích huyết kiếm của Từ Khánh Phụng (báo Đồng Nai), Anh hùng xạ điêu của Đồ Mập (báo Dân Việt), Thần điêu đại hiệp (Thần điêu hiệp lữ) của Vũ Tài Lục và Hải Âu Tử (báo Mới).

Tuy nhiên, truyện kiếm hiệp vẫn được xem là thứ giải trí rẻ tiền. Bản dịch Cô gái Đồ Long mới tạo nên cơn sốt truyện Kim Dung trong các tầng lớp độc giả từ bình dân đến trí thức. Một số nhà văn nhà báo lấy bút danh theo tên nhân vật trong truyện Kim Dung như Hư Trúc, Kiều Phong... Nhiều nhà văn nổi tiếng tham gia bình luận Kim Dung như Bùi Giáng, Bửu Ý, công phu nhất là Đỗ Long Vân với loạt bài Vô Kỵ giữa chúng ta hay là hiện tượng Kim Dung. Dịch giả truyện Kim Dung tài hoa nhất là Hàn Giang Nhạn với các bản dịch Tiếu ngạo giang hồ, Lộc Đỉnh ký... câu văn thanh thoát tự nhiên, sinh động.

Sau 1975, giống như tại Trung Quốc và Đài Loan cùng thời, các tác phẩm của Kim Dung bị nhà nước Việt Nam cấm lưu hành. Tuy nhiên, các bản sách cũ vẫn được lén lút lưu giữ và được nhiều người truyền tay đọc. Đầu thập niên 1990, với chủ trương Đổi Mới, chính quyền Việt Nam giảm bớt sự cấm đoán gắt gao với văn hóa văn nghệ. Một số phim và sách võ hiệp cũ được phát hành lại. Để dễ xin phép xuất bản, thoạt tiên sách không ghi đúng tên tác giả mà lấy các bút danh khác như Nhất Giang, về sau mới ghi đúng tên Kim Dung, Cổ Long. Nhà xuất bản Quảng Ngãi đã tích cực phát hành lại sách võ hiệp cũ. Thêm vào đó, sự phát triển của Internet giúp các bản dịch cũ lưu truyền rộng rãi, ban đầu dưới dạng scan từng trang sách, sau đó là dạng văn bản do những người hâm mộ gõ lại. Sau 1975, nhà văn Vũ Đức Sao Biển là người đầu tiên viết khảo luận về Kim Dung, các bài của ông đăng trên tập san Kiến thức ngày nay, sau in thành bộ Kim Dung giữa đời tôi (4 quyển).

Công ty Văn hóa Phương Nam là công ty đầu tiên mua bản quyền dịch tác phẩm võ hiệp của Kim Dung. Từ năm 1999, Phương Nam đã mua được bản quyền dịch tác phẩm của Kim Dung, thông qua thương lượng trực tiếp với nhà văn. Từ năm 2001, toàn bộ tác phẩm võ hiệp của Kim Dung lần lượt được dịch lại và phát hành ở Việt Nam theo các bản hiệu đính mới nhất. Các dịch giả gồm có Cao Tự Thanh, Vũ Đức Sao Biển, Lê Khánh Trường, Đông Hải, Hoàng Ngọc (Huỳnh Ngọc Chiến).

Trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài, dịch giả Nguyễn Duy Chính được xem là người có các bản dịch với chất lượng dịch tốt, điển hình như các bản dịch Thiên long bát bộ và Ỷ thiên Đồ long ký (lưu truyền trên Internet). Nguyễn Duy Chính cũng viết một số khảo luận về các yếu tố văn hóa Trung Hoa trong tác phẩm của Kim Dung.

Vinh dự
Ngoài các tiểu thuyết võ hiệp, ông còn viết các truyện lịch sử Trung Quốc. Ông đã được trao tặng nhiều huân chương danh dự.

Kim Dung đã được trao tặng huân chương OBE của Vương Quốc Anh năm 1981, và Bắc đẩu bội tinh năm 1982, Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres năm 2004 của chính phủ Pháp.

Ông cũng là giáo sư danh dự của nhiều trường đại học như Bắc Kinh, Chiết Giang, Nam Khai, Hồng Kông, British Columbia cũng như là tiến sĩ danh dự của đại học Cambridge.

Tháng 3 năm 2017, Bảo tàng Di sản Hong Kong đã mở cuộc triển lãm các tranh ảnh có liên quan đến các tác phẩm của Kim Dung.

Tác phẩm

Kim Dung viết tổng cộng 15 truyện trong đó 1 truyện ngắn và 14 tiểu thuyết. Hầu hết các tiểu thuyết đều được xuất bản trên các nhật báo.

Một số tác phẩm của Kim Dung có những nhân vật và chi tiết bắc cầu với nhau, tuy nhiên đều có thể đọc độc lập.

Chùm truyện có thể nói là nổi tiếng nhất, và cũng có nhiều chi tiết liên kết chặt nhất, là Xạ điêu tam bộ khúc (射鵰三部曲), gồm ba tác phẩm Xạ điêu anh hùng truyện (cuối đời Tống), Thần điêu hiệp lữ (thời Mông Cổ đánh Tống), Ỷ thiên Đồ long ký (thời nhà Minh nổi lên đánh Mông Cổ).

Thiên Long bát bộ (thời Tống) lấy bối cảnh trước Xạ điêu anh hùng truyện, nhưng nội dung câu chuyện vốn là độc lập. Sau này, Kim Dung sửa chữa lại vài chi tiết trong Xạ điêu anh hùng truyện để bắc cầu với Thiên Long bát bộ.

Vài nhân vật của Bích huyết kiếm (thời Minh mạt, Mãn Châu vào đánh) xuất hiện trong Lộc Đỉnh ký (đời Khang Hy).

Vài nhân vật trong Thư kiếm ân cừu lục xuất hiện trong Phi hồ ngoại truyện, tác phẩm này lại kể lai lịch, hành trạng của Hồ Phỉ và một số nhân vật khác của Tuyết sơn phi hồ (các truyện này lấy bối cảnh đời Càn Long).

Các truyện khác của Kim Dung không liên quan với nhau và cũng không có bối cảnh lịch sử cụ thể, trừ Việt nữ kiếm xảy ra thời Xuân Thu.

Tuần tự 13 bộ tiểu thuyết xếp theo bối cảnh lịch sử của nhà văn Kim Dung:

Việt Nữ Kiếm (thời Xuân Thu)
Thiên Long Bát Bộ (trải từ thời Tống Thần Tông đến Tống Triết Tông nhà Bắc Tống, khoảng 1065 -1095)
Anh hùng xạ điêu (diễn ra khi Thành Cát Tư Hãn đang chinh chiến và kết thúc khi Thành Cát Tư Hãn qua đời, tức khoảng từ năm 1205 kéo dài tới năm 1226, tương ứng với giữa thời Nam Tống, diễn ra sau Thiên Long Bát Bộ khoảng 130 năm)
Thần điêu hiệp lữ (các sự kiện diễn ra từ khoảng năm 1240 tới 1258, diễn ra sau Anh hùng xạ điêu khoảng 30 năm)
Ỷ Thiên Đồ Long Ký (thời cuối nhà Nguyên, kết thúc khi Chu Nguyên Chương chuẩn bị xưng vương dựng nghiệp nhà Minh, tức khoảng từ năm 1340 kéo dài tới năm 1363)
Hiệp khách hành (thời nhà Minh, không rõ thời vua nào)
Tiếu ngạo giang hồ (thời nhà Minh, sau thời Hiệp khách hành khoảng 20-30 năm)
Bích Huyết Kiếm (cuối thời nhà Minh, đoạn kết là khi Lý Tự Thành diệt nhà Minh và quân Mãn Thanh tràn vào, tức năm 1644)
Lộc Đỉnh ký (thời vua Khang Hy nhà Thanh còn niên thiếu đến khi trưởng thành, tức khoảng năm 1661 tới 1675)
Thư Kiếm Ân Cừu Lục (thời vua Càn Long nhà Thanh còn trẻ và kết thúc khi Phúc Khang An có ngoại hình giống y hệt Trần Gia Lạc vừa sinh ra, tức khoảng năm 1740 tới 1753)
Phi Hồ Ngoại Truyện (thời vua Càn Long nhà Thanh gần đất xa trời và Phúc Khang An đã làm quan, tức khoảng năm 1780-1790)
Tuyết Sơn Phi Hồ (thời Càn Long nhà Thanh, diễn ra sau "Phi hồ ngoại truyện" chỉ ít lâu trước khi Hồ Nhất Đao qua đời)
Liên Thành Quyết" (không rõ thời điểm, chỉ có thể suy đoán là xảy ra vào thời nhà Thanh do có nhắc đến tóc đuôi sam. Có thông tin nói rằng trong Liên thành quyết, Kim Dung từng viết về ông nội của mình làm tri huyện Đan Dương (Giang Tô), nếu đúng như vậy thì truyện xảy ra vào khoảng cuối thế kỷ 19)

"Bạch Mã Khiếu Tây Phong" và "Uyên Ương Đao" chỉ được suy đoán là vào thời nhà Thanh, nên không xếp được thứ tự.

Hai câu thơ sắp thành tựa đề

Sau khi Kim Dung hoàn thành các tác phẩm của mình, một người bạn của ông là Nghê Khuông phát hiện rằng chữ đầu tiên của tựa đề 14 tiểu thuyết tạo thành hai câu thơ thất ngôn:
 Phi tuyết liên thiên xạ bạch lộc
 Tiếu thư thần hiệp ỷ bích uyên

Dịch nghĩa:
 Tuyết bay đầy trời bắn (nhìn) hươu trắng
 Truyện cười thần hiệp tựa uyên xanh

Các nhân vật chính
Nhân vật Nam chính trong các truyện:
 Trần Gia Lạc: Thư kiếm ân cừu lục
 Viên Thừa Chí: Bích huyết kiếm
 Quách Tĩnh: Anh hùng xạ điêu
 Dương Quá: Thần điêu đại hiệp
 Miêu Nhân Phượng: Tuyết sơn phi hồ, Phi hồ ngoại truyện
 Hồ Phỉ: Tuyết sơn phi hồ, Phi hồ ngoại truyện
 Trương Vô Kỵ: Ỷ Thiên Đồ Long ký
 Địch Vân: Liên thành quyết
 Tiêu Phong: Thiên long bát bộ
 Đoàn Dự: Thiên long bát bộ
 Hư Trúc: Thiên long bát bộ
 Thạch Phá Thiên: Hiệp khách hành
 Lệnh Hồ Xung: Tiếu ngạo giang hồ
 Vi Tiểu Bảo: Lộc đỉnh ký.
Các nhân vật nam mà Kim Dung yêu thích: Lệnh Hồ Xung, Tiêu Phong, Quách Tĩnh, Dương Quá, Đoàn Dự, Trương Vô Kỵ, Phong Thanh Dương, Hoàng Dược Sư, Chu Bá Thông.

Nhân vật nữ chính trong các truyện:
 Hương Hương công chúa: Thư kiếm ân cừu lục
 Hoắc Thanh Đồng: Thư kiếm ân cừu lục
 Lý Nguyên Chỉ: Thư kiếm ân cừu lục
 Hạ Thanh Thanh: Bích huyết kiếm
 A Cửu (Trường Bình công chúa): Bích huyết kiếm
 Hoàng Dung: Anh hùng xạ điêu
 Tiểu Long Nữ: Thần điêu đại hiệp
 Viên Tử Y: Phi hồ ngoại truyện, Tuyết sơn phi hồ
 Trình Linh Tố: Phi hồ ngoại truyện, Tuyết sơn phi hồ
 Miêu Nhược Lan: Tuyết sơn phi hồ
 Triệu Mẫn: Ỷ Thiên Đồ Long ký
 Chu Chỉ Nhược: Ỷ Thiên Đồ Long ký
 Thích Phương: Liên thành Quyết
 Thủy Sinh: Liên thành Quyết
 A Châu: Thiên long bát bộ
 A Tử: Thiên long bát bộ
 Vương Ngữ Yên: Thiên long bát bộ
 Mộc Uyển Thanh: Thiên long bát bộ
 Tiêu Trung Tuệ: Uyên ương đao
 Lý Văn Tú: Bạch mã khiếu tây phong
 Đinh Đang: Hiệp khách hành
 A Tú: Hiệp khách hành
 A Thanh: Việt Nữ kiếm
 Nhậm Doanh Doanh: Tiếu ngạo giang hồ
 Nhạc Linh San: Tiếu ngạo giang hồ
 Song Nhi: Lộc Đỉnh ký
 Tô Thuyên: Lộc Đỉnh ký
 Kiến Ninh công chúa: Lộc Đỉnh ký
 A Kha: Lộc Đỉnh ký

Các nhân vật nữ mà Kim Dung yêu thích: Hoàng Dung, Tiểu Long Nữ, Trình Linh Tố, Lạc Băng, A Cửu, Hà Thiết Thủ, Lam Phượng Hoàng.

Các nhân vật nữ mà Kim Dung xem là người vợ lý tưởng: Nhậm Doanh Doanh, Triệu Mẫn, A Châu, Tăng Nhu, Chu Chỉ Nhược.

Các nhân vật nữ mà Kim Dung nguyện suốt đời yêu thương và bảo vệ: Quách Tương, Tiểu Chiêu, Nghi Lâm, Song Nhi, A Bích, A Cửu, Trình Anh, Công Tôn Lục Ngạc, Cam Bảo Bảo

Võ công trong tác phẩm

Đề tài
Chủ nghĩa yêu nước và Văn hóa truyền thống Trung Quốc là đề tài chủ yếu trong các tác phẩm của Kim Dung. Ông nhấn mạnh đến sự độc lập tự chủ của người Hán, và nhiều tác phẩm của ông là bối cảnh khi Trung Quốc bị đe dọa bởi những người phương bắc như Khiết Đan, Nữ Chân, Mông Cổ. Nhưng dần dần chủ nghĩa yêu nước của ông cũng bao gồm các dân tộc thiểu số tạo thành nước Trung Quốc bây giờ. Kim Dung đặc biệt khâm phục các đặc điểm của người Mông Cổ, Mãn Châu. Trong Anh hùng xạ điêu, hình tượng của Thành Cát Tư Hãn và các con của ông là những vị tướng tài ba, những dũng sĩ kiêu dũng trên đại mạc đứng lên lập nên đại nghiệp, uy hiếp nhà Tống lụn bại. Hoặc như trong Lộc Đỉnh ký, Kim Dung miêu tả vua Khang Hy nhà Thanh là một người có lòng trắc ẩn và có năng lực. Trong Thiên long bát bộ, Kiều Phong mặc dù là người Khiết Đan nhưng từ nhỏ đã được người Hán nuôi dưỡng. Chính điều đó đã khiến Kiều Phong vì người Hán ngăn cản vua Liêu tiến quân.

Các tác phẩm của Kim Dung có thể coi là cuốn từ điển nhỏ về phong tục, tập quán, văn hóa Trung Hoa, bao gồm các lĩnh vực y thuật dân tộc Trung Quốc, châm cứu, võ thuật, âm nhạc, thư pháp, cờ vây, trà đạo, các triết học của đạo Khổng, đạo Phật và đạo Lão, và lịch sử phong kiến Trung Hoa. Các nhân vật lịch sử hòa trộn vào các nhân vật trong truyện.

Các tác phẩm của ông rõ ràng đã tỏ lòng tôn trọng và ca ngợi các giá trị truyền thống Trung Hoa, đặc biệt là các quan niệm Khổng giáo như là mối quan hệ giữa vua tôi, cha con, vợ chồng, anh em, và nhất là giữa sư phụ và đồ đệ, giữa các huynh đệ. Kim Dung cũng nhấn mạnh vào các giá trị Trung Hoa truyền thống như là danh dự con người, tinh thần tận trung báo quốc của nam nhi, tấm lòng chung thủy giữ gìn trinh tiết của phụ nữ.

Cuối cùng ông biến đổi một phần các phép tắc đó trong tác phẩm cuối cùng Lộc Đỉnh ký. Là một nhân vật chính nhưng Vi Tiểu Bảo không theo mô thức của các nhân vật chính mà Kim Dung đã dàn dựng, không phải là một biểu tượng của một anh hùng hảo hán mà là một nhân vật có cả tà tâm, không theo một tiêu chuẩn đạo đức nhất định, nhưng vẫn là một kẻ sống rất nghĩa khí và rất hết lòng vì bạn bè.

Phê bình
Các tác phẩm của Kim Dung đã nhận được nhiều phê bình từ độc giả và các nhà phê bình văn học. Nghê Khuông, một nhà văn nổi tiếng và là bạn của Kim Dung đã viết rất nhiều bài viết phân tích các nhân vật và thế giới võ thuật trong các tác phẩm của ông.

Tuy nhiên nhiều tác phẩm của Kim Dung đã bị cấm ở nhiều nơi ngoài Hồng Kông vì những lý do chính trị. Nhiều tác phẩm bị cấm ở Trung Hoa đại lục vì bị cho là chế nhạo Mao Trạch Đông, Cách mạng Văn hóa hoặc bị cho là xuyên tạc lịch sử (ví dụ như truyện Ỷ thiên đồ long ký có nhiều chi tiết hư cấu về các nhân vật lịch sử có thật như Thường Ngộ Xuân, Minh Thái Tổ). Chính quyền Đài Loan cũng cấm vì cho rằng các tác phẩm này ủng hộ Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hiện giờ các tác phẩm của Kim Dung không bị cấm nữa. Một số chính trị gia như Đặng Tiểu Bình còn là người hâm mộ các tác phẩm của ông.

Cuối năm 2004, nhà xuất bản giáo dục nhân dân của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã đưa tác phẩm Thiên long bát bộ vào sách giáo khoa lớp 12. Bộ Giáo dục Singapore cũng làm như vậy đối với các trường cấp 2, 3 sử dụng tiếng Trung Quốc.

Tác phẩm dựa theo Kim Dung
Có thể một phần vì muốn hoàn thiện các khe hở tình tiết trong truyện Kim Dung, phần vì muốn phát triển rộng thêm các chi tiết truyện, phần là ăn theo, rất nhiều người đã viết truyện dựa theo cốt, theo nhân vật trong truyện Kim Dung mà tạo dựng nhiều tác phẩm khác, thậm chí dựng thành phim, gọi chung là các tác phẩm dựa Kim Dung.
{|
|-
!!!Tác phẩm!! Người dịch!! Người viết
|-
|1 ||Bẻ kiếm bên trời|| Hàn Giang Nhạn ||
|-
|2 ||Cự Linh Thần Chưởng|| Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh ||
|-
|3 ||Độc Cô Quái Khách|| Hàn Giang Nhạn ||
|-
|4 ||Đơn kiếm diệt quần ma|| Tiền Phong Từ Khánh Phụng ||
|-
|5 ||Hắc Thánh Thần Tiêu|| Thương Lan ||
|-
|6 ||Hậu Anh hùng xạ điêu|| ||
|-
|7 ||Hậu Cô Gái Đồ Long Ỷ thiên Đồ long Ký hậu truyện|| ||
|-
|8 ||Huyết Mỹ Nhân|| ||
|-
|9 ||Loạn Võ Công Ký|| || Phạm Thế Tài
|-
|10 ||Ma Nữ Đa Tình|| ||
|-
|11 ||Song Nữ Hiệp Hồng y|| Tiền Phong Từ Khánh Phụng ||
|-
|12 ||Thái A Kiếm|| Tiền Phong Từ Khánh Phụng ||
|-
|13 ||Thạch Phá Thiên Hậu Hiệp khách hành|| ||
|-
|14 ||Tiếng Đàn Ma|| ||
|-
|15 ||Tiếu ngạo giang hồ Hậu Ký|| || TMP
|-
|16 ||Tiểu Tà Thần|| Tiền Phong Từ Khánh Phụng ||
|-
|17 ||Tục Thái A Kiếm|| ||
|-
|18 ||Tục Tiểu Tà Thần|| ||
|-
|19 ||Võ Lâm Ngũ BáAnh hùng xạ điêu tiền truyện|| ||
|-
| 20 || Độc Cô Cửu Kiếm || ||
|}

 Phim ảnh
 Phim truyền hình
 Anh hùng xạ điêu (phim 1983)
 Anh hùng xạ điêu (phim 1994)
 Anh hùng xạ điêu (phim 2003)
 Anh hùng xạ điêu (phim 2008)
 Anh hùng xạ điêu (phim truyền hình 2017)
 Bích huyết kiếm (phim 1977)
 Bích huyết kiếm (phim 1985)
Bích huyết kiếm (phim 2000)
 Bích huyết kiếm (phim 2007)
 Hiệp khách hành (phim 2002)
 Lộc Đỉnh ký (phim 1984)
 Tiểu Bảo và Khang Hy (2001)
 Lộc Đỉnh ký (phim 2008)
 Thiên long bát bộ (phim truyền hình 1997)
 Thiên long bát bộ (phim truyền hình 2003)
 Thiên long bát bộ (phim truyền hình 2013)
 Thần điêu đại hiệp (phim 1983)
 Thần điêu đại hiệp (phim 1995)
 Thần điêu đại hiệp (phim 1998)
 Thần điêu đại hiệp (phim 2006)
 Thần điêu đại hiệp (phim 2014)
 Tiếu ngạo giang hồ (phim 1984)
 Tiếu ngạo giang hồ (phim 1996)
 Tiếu ngạo giang hồ (phim truyền hình Đài Loan 2000)
 Tiếu ngạo giang hồ (phim 2001)
 Tiếu ngạo giang hồ (phim 2013)
 Tiếu ngạo giang hồ (phim 2018)
 Ỷ Thiên Đồ Long Ký (phim 1986)
 Ỷ Thiên Đồ Long Ký (phim 2000)
 Ỷ Thiên Đồ Long Ký (phim 2003)
 Ỷ Thiên Đồ Long Ký (phim 2009)
Ỷ Thiên Đồ Long Ký (phim 2019)
 Việt nữ kiếm (phim truyền hình 1986): ATV, Moonly vai A Thanh, Elliot Ngok vai Phạm Lãi

 Phim điện ảnh
 Tiếu ngạo giang hồ: Đông Phương Bất Bại
 Lộc Đỉnh ký
 Lộc Đỉnh ký: Thần Long giáo

 Xem thêm
 Cổ Long
 Thiếu Hạo
 Ngọa Long Sinh
 Ôn Thụy An
 Trần Thanh Vân
 Lương Vũ Sinh
 Huỳnh Dị
 Tiêu Đỉnh
 Thương Nguyệt
 Bộ Phi Yên
 Thần Đông

 Chú thích

 Thư mục
 Đỗ Long Vân, Vô Kỵ giữa chúng ta hay là hiện tượng Kim Dung, Sài Gòn, Nhà xuất bản Trình Bày, 1967
 Bửu Ý, "Kim Dung, Tạ Tốn và Ỷ Thiên Đồ Long", trong Tác giả thế kỷ XX, Sài Gòn, Nhà xuất bản An Tiêm, 1967
 Tạp chí Văn học nước ngoài, số 2/1998 (số chuyên đề Kim Dung, đăng tác phẩm Tuyết sơn phi hồ và một số bài viết về Kim Dung)
 Vũ Đức Sao Biển, Biên khảo Kim Dung giữa đời tôi, bốn quyển:
 Quyển thượng: Kiều Phong - khát vọng của tự do, Nhà xuất bản Đồng Nai, 1996
 Quyển trung: Thiên hạ đệ nhất mỹ nhân, Nhà xuất bản Đồng Nai, 1997
 Quyển hạ: Từ AQ đến Vi Tiểu Bảo, Nhà xuất bản Trẻ, 1998
 Quyển kết: Thanh kiếm và cây đàn, Nhà xuất bản Trẻ, 2000
 Ngoại quyển: Nhân vật Kim Dung nhìn qua lăng kính pháp luật, Nhà xuất bản Trẻ, 2002
 Nhiều tác giả, Kim Dung, tác phẩm và dư luận, Trần Thức sưu tầm và tuyển chọn, Hà Nội, Nhà xuất bản Văn học, 2001
 Nguyễn Duy Chính, Đọc Kim Dung tìm hiểu văn hoá Trung Quốc, Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Trẻ, 2002
 Huỳnh Ngọc Chiến, Lai rai chén rượu giang hồ, Hà Nội, Nhà xuất bản Văn học, 2002
 Trần Mặc, Võ hiệp ngũ đại gia, Nguyễn Thị Bích Hải dịch, Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Trẻ, 2003 (Phần 1: "Kim Dung và tác phẩm Thiên Long bát bộ")
 Trần Mặc, Bàn về các nhân vật trong tiểu thuyết Kim Dung, Lê Khánh Trường dịch, Hà Nội, Nhà xuất bản Hội nhà văn, 2003
 Kim Dung – Ikeda, Tìm kiếm một thế kỷ xán lạn – Đối thoại giữa Kim Dung và Ikeda, Lê Khánh Trường dịch, Hà Nội, Nhà xuất bản Hội nhà văn, 2004
 Bút kiếm Kim Dung'', Dương Ngọc Dũng (chủ biên), Nguyễn Tôn Nhan, Huỳnh Ngọc Chiến, Nguyễn Anh Vũ, Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2005.

Liên kết ngoài

 SGK ở Trung Quốc: Kim Dung 'đá' Lỗ Tấn Thu Thủy. Tiền Phong, 10:33 ngày 25 tháng 8 năm 2007
 Nhà văn Kim Dung dùi mài kinh sử H.T. VnExpress Thứ bảy, 25/6/2005 | 09:02 GMT+7 (theo Crienglish)
 Hai nhà văn VN tham gia hội thảo quốc tế về Kim Dung VnExpress Thứ tư, 17/9/2003 | 10:13 GMT+7
 [https://gamek.vn/nga-mu-chao-thua-fan-kiem-hiep-kim-dung-tong-hop-duoc-toan-bo-lich-su-cac-moc-thoi-gian-trong-truyen-20170227164320127.chn Ngả mũ chào thua fan kiếm hiệp Kim Dung tổng hợp được toàn bộ lịch sử các mốc thời gian trong truyện] Kandy K | 27/02/2017 16:20. Tri Thức Trẻ Lưu trữ

 金庸茶館 - Kim Dung trà quán
 金庸江湖论坛_专注于金庸小说研究 - Diễn đàn Kim Dung

Người Chiết Giang
Nhà báo Hồng Kông
Cựu sinh viên Đại học Cambridge


title: Viêng Chăn

text:
Viêng Chăn (, Viang chan, , , ), tiếng Việt xưa gọi là Vạn Tượng hay Mường Viêng vừa là thủ đô vừa là thành phố lớn nhất của Lào trên bờ sông Mê Công gần biên giới với Thái Lan, đơn vị hành chính địa phương cấp một ngang với các tỉnh của Lào. Viêng Chăn bao gồm chín đơn vị hành chính cấp hai, năm đơn vị đô thị và bốn đơn vị nông thôn, trong đó thủ đô Viêng Chăn được xác định ở khu vực đô thị gồm chín quận của Viêng Chăn.

Viêng Chăn trở thành thủ đô vào năm 1573, do người Lào lo ngại về một cuộc xâm lược của người Miến, nhưng sau đó đã Lào lại bị cướp phá, rồi bị san bằng vào năm 1827 bởi Xiêm. Viêng Chăn từng là thủ đô hành chính trong thời kỳ cai trị của Pháp và do sự tăng trưởng kinh tế trong thời gian gần đây, hiện nay là trung tâm kinh tế của Lào. Tính đến năm 2023, thành phố có dân số 1,003,004 người.

Viêng Chăn được ghi nhận là nơi có di tích quốc gia quan trọng nhất ở Lào - Thạt Luông - là biểu tượng được biết đến của Lào và là biểu tượng của Phật giáo ở Lào. Các ngôi chùa Phật giáo quan trọng khác ở Lào cũng có thể được tìm thấy ở đó, chẳng hạn như Haw Phra Kaew, nơi trước đây là nơi đặt tượng Phật Ngọc.

Thành phố này từng đăng cai tổ chức Đại hội thể thao Đông Nam Á lần thứ 25 vào tháng 12 năm 2009, kỷ niệm 50 năm Đại hội thể thao Đông Nam Á.

Hành chính

Thủ đô Viêng Chăn gồm có khu vực nội thành và khu vực ngoại thành. Nội thành, hay Thủ đô Viêng Chăn, gồm 5 quận là:
Chanthabuly
 Sikhottabong
Xaysetha
 Sisattanak
 Hadxaifong

Ngoại thành gồm 4 huyện là:
Mayparkngum
Naxaithong
Sangthong
Xaythany

Địa lý
Viêng Chăn rộng 3920 km² và có 820.940 dân (năm 2015, tính cả khu vực đô thị và các huyện nông thôn) trong đó khu vực Thủ đô có 471.000 người (2015), tiếp giáp với tỉnh Viêng Chăn ở phía tây bắc và bắc, Bolikhamsai ở phía đông bắc, tỉnh Nong Khai của Thái Lan ở phía nam và tỉnh Bueng Kan của Thái Lan ở phía đông với sông Mê Kông là biên giới tự nhiên. Viêng Chăn nằm ở tả ngạn sông Mê Công, ở tọa độ 17°58' Bắc, 102°36' Đông (17.9667, 102.6).  . Ở đoạn này con sông chính là biên giới giữa Lào với Thái Lan.

Khí hậu ở tỉnh Viêng Chăn được hình thành và tồn tại nhờ cơ chế nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh ít mưa, mùa hè nóng nhiều mưa. Lượng bức xạ tổng cộng năm dưới 160 kcal/cm2 và cân bằng bức xạ năm dưới 75 kcal/cm2. Hàng năm chịu ảnh hưởng của khoảng 25 - 30 đợt lạnh. Nhiệt độ trung bình năm tuy không dưới 23ºC, song nhiệt độ trung bình tháng 01dưới 18ºC và biên độ năm của nhiệt độ trên 12ºC.Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 và chiếm khoảng 80% lượng mưa toàn năm. Mùa ít mưa chủ yếu là mưa nhỏ và mưa phùn kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, trong đó tháng 12 hoặc tháng 01 có lượng mưa ít nhất.Viêng Chăn  có mùa đông lạnh rõ rệt so với các địa phương khác ở phía Nam. Tần số lạnh cao hơn, số ngày nhiệt độ thấp đáng kể, nhất là số ngày rét đậm, rét hại nhiều hơn, mùa lạnh kéo dài hơn và mưa phùn cũng nhiều hơn. Nhờ mùa đông lạnh trong cơ cấu cây trồng của Viêng Chăn  cũng như đồng bằng Bắc Bộ, có cả một vụ đông độc đáo ở miền nhiệt đới.

Lịch sử
Theo trường thi lịch sử của Lào, Phra Lak Phra Lam thì ông hoàng Thattaradtha sau khi nhường ngôi xứ Muong Inthapatha Maha Nakhone huyền thoại cho em thì ra đi lập ra một thị trấn mới mang tên Maha Thani Si Phan Phao ở bờ phía tây sông Cửu Long; sử Lào cho đó là Udon Thani ngày nay thuộc Thái Lan. Ngày nọ có Naga bảy đầu khuyên Thattaradtha xây một thành phố mới ở bờ đối diện. Thattaradtha nghe theo mà xây nên Chanthabuly Si Sattanakhanahud tức là tiền thân của Viêng Chăn hiện nay.

Khác với truyện Phra Lak Phra Lam thì sử học cho rằng Viêng Chăn nguyên thủy là một thị trấn của người Khmer tập trung quanh một ngôi đền Hindu. Ngôi đền đó là Pha That Luang sau này.

Vào thế kỷ 11 và 12, người Lào và Thái tràn xuống Đông Nam Á từ Hoa Nam đánh đuổi người Khmer và đồng hóa số còn lại, chiếm cứ khu vực trung châu nước Lào. Năm 1354, khi Phà Ngừm lập ra vương quốc Lan Xang và Viêng Chăn trở thành một trung tâm hành chính quan trọng cho dù đó không phải là kinh đô Lan Xang. Hơn hai trăm năm sau vua Xaysethathirath mới thiên đô về Viên Chăn năm 1560, xây dựng thêm thành quách. Khi Lan Xang tan rã năm 1707 thì Viêng Chăn trở thành một vương quốc độc lập cai trị trung nguyên Lào và Đông Bắc Thái Lan. Không lâu sau đó năm 1779, Viên Chăn bị Xiêm La uy hiếp; tướng Xiêm là Phraya Chakri chiếm được và bắt người Lào thần phục Xiêm triều.

Khi vua Anouvong (tiếng Việt phiên âm là A Nỗ, hay Chậu A Nụ) dấy binh đánh đuổi người Thái, lúc đầu lập được chiến công nhưng sau bị vua Xiêm phản công đánh đại bại. Năm 1827 quân Xiêm vây Viêng Chăn. Người Lào cố cầm cự nhưng kinh thành thất thủ; Viêng Chăn bị quân Xiêm tàn phá tiêu hủy gần như hoàn toàn. Cư dân trong thành phần bị người Xiêm bắt, phần thì xiêu tán cả, Viêng Chăn bị bỏ ngỏ hoang tàn. Mãi tới năm 1893 khi người Pháp xúc tiến đặt nền bảo hộ trên xứ Lào thì Viêng Chăn mới phục hồi, trở thành thủ phủ nước Lào năm 1899.

Trước năm 1989, thành phố Viêng Chăn và tỉnh Viêng Chăn là một đơn vị hành chính. Sau khi tách ra, Lào vừa có tỉnh Viêng Chăn vừa có thành phố trực thuộc trung ương Viêng Chăn.

Nguồn gốc tên gọi
Thành phố Viêng Chăn trong tiếng Lào là Nakhonluang Viangchan (tiếng Lào: ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ), trong đó Nakhon là "thành phố", luang là "chính" hoặc "lớn". Trong đó, phần Thủ đô Viêng Chăn trong tiếng Lào gọi là Kampheng nakhon Viangchan.

Tên gọi của thành phố bắt nguồn từ tiếng Pali, ngôn ngữ diễn đạt văn chương của Phật giáo tiểu thừa, và những nghĩa ban đầu của nó là "Khu rừng đàn hương của nhà vua", loại cây quý vì mùi hương của nó theo kinh điển Ấn Độ. Nghĩa của Viêng Chăn là "Thành (phố) Trăng" trong tiếng Lào. Cách phát âm và phép chính tả hiện đại Lào không phản ánh rõ ràng từ nguyên tiếng Pali này. Tuy nhiên tên gọi trong tiếng Thái เวียงจันทน์ vẫn giữ được nguyên gốc từ nguyên, và "Thành Đàn hương" là nghĩa gốc của tên gọi này. Cách phát âm theo các ngôn ngữ latinh (Vientiane) có nguồn gốc từ tiếng Pháp, và phản ánh sự khó khăn của người Pháp khi đánh vần phụ âm "ch" của tiếng Lào; một cách Latin hóa từ chữ cái Lào (ວຽງຈັນ) là "Viangchan", từ chữ cái Thái (เวียงจันทน์) là "Wiangchan".

Khí hậu

Viêng Chăn có khí hậu xavan (Köppen Aw) với mùa khô và mùa mưa riêng biệt. Mùa khô ở Viêng Chăn là từ tháng 11 đến tháng 3. Tháng 4 đánh dấu sự bắt đầu của mùa mưa, kéo dài bảy tháng. Nói chung, Viên Chăng ẩm và nóng suốt năm, dù vẫn có chút dao động nhiệt độ.Khí hậu ở tỉnh Viêng Chăn

Kinh tế
Viêng Chăn là động lực thúc đẩy sự thay đổi kinh tế ở Lào. Trong những năm gần đây, thành phố đã có tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng từ nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Vào năm 2011, Sàn giao dịch chứng khoán đã khai trương với hai cổ phiếu công ty niêm yết.

Thắng cảnh
Xứ Lào là xứ Chùa. Tổng cộng Lào có 1.400 ngôi chùa. Tại đây có nhiều cảnh quan nổi tiếng: That Luang và Chùa Phra Keo, Chùa Ông Tự, Chùa Si Muong, Chùa Sisaket, Vườn Phật Suốn Xiêng Khuôn (tục gọi là Suốn Phụt tức Vườn Chư Phật), quần thể hàng trăm bức tượng đúc theo Phật thoại, trong vùng Thà-Đừa, cách Vientiane khoảng 25 km, gần cầu Hữu Nghị Lào-Thái.

Ở Vientiane có một ngôi chùa Việt tên Bàng Long, khá nguy nga. Từ chợ sáng trên đại lộ Lan Xang, đã thấy sừng sửng đài Anou Savary(đài chiến sĩ vô danh), sau 1975 được đổi tên thành Khải Hoàn Môn (Patuxay), toạ lạc giữa bùng binh giới ranh phố Vientiane và khu vực That Luang. Đài Anou Savary được tạo dựng từ 1958, phần dưới và ngoài mô phỏng theo đài Arc de Triumphe tại Paris, phần trên và trong gồm những nét kiến trúc, phù điêu đặc thù Lào. Đứng trên tầng cao nhất của Anou Savary ta có thể thấy toàn diện cảnh quan Vientiane.

Con đường huyết mạch ở Vientiane là đường Sí Mương-Samsenthay, sầm uất trù phú, dấu ấn kiến trúc còn lại của thực dân Pháp chạy xuyên suốt từ khu That Khao lên trung tâm Ô-Điên – SengLao, ra đến vùng Si Khay – Wattay, rồi bỗng dưng ngừng lại, nhường cho kiến trúc cổ truyền Lào: Nhà sàn.

Vientiane nằm thoai thoải ven sông Mêkông. Bên kia bờ là tỉnh Nong Khai (Thái Lan). Khúc sông nầy, năm 1994 chính phủ Úc đã tài trợ xây chiếc Cầu Hữu Nghị Lào-Thái(Lao-Thai Friendship Bridge) dài 1240m. Chính nhờ chiếc cầu này mà đã ra mở ra hướng phát triển mới cho du lịch 2 nước, kết nối hành lang Đông – Tây và mở ra sự phát triển cho ngành du lịch của cả ba nước Đông Dương.

Bờ sông Vientiane chưa được khai thác đúng mức, chủ yếu mới ở mặt hàng ăn, quán cóc. Quán cóc ven bờ sông Vientiane rất đa dạng về thực phẩm, với nhiều món ăn ngon và lạ miệng.

Ngoài ra còn có các điểm tham quan khác.
 Ho Phra Kaeo
 Bảo tàng quốc gia Lào
 Thạt Luổng
 Talat Sao Chợ sớm
 That Dam
 Wat Ong Teu Mahawihan
 Wat Sok Pa Luang

Viêng Chăn là nơi duy nhất có: nhà thờ Hồi giáo, chỗ chơi bowling, nhà thờ và nightclub ở Lào. Tại Viêng Chăn cũng có nhiều khách sạn cao cấp.

Các trường đại học và cao đẳng
 Đại học quốc gia Lào

Giao thông
Cầu Hữu nghị Thái-Lào, được xây dựng trong thập niên 1990, bắc ngang qua con sông cách vài dặm về phía hạ lưu thành phố Nong Khai, ngang qua biên giới, và tạo nên một trong những điểm giao lưu chính giữa hai nước. Hiện nay, một tuyến đường sắt kết nối quốc tế đang được lắp đặt trên cầu, nhưng điểm ga tàu nằm lệch về phía nam bên trong biên giới Thái Lan.

Viêng Chăn có Sân bay quốc tế Wattay.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Map of Vientiane

Thủ đô của châu Á
Huyện thị Lào
Khu dân cư ở tỉnh Viêng Chăn
Cửa khẩu Lào-Thái Lan
Lan Xang thế kỷ 16
Lan Xang thế kỷ 17
Viêng Chăn thế kỷ 18
Viêng Chăn thế kỷ 19
Khu dân cư ở Lào
Khởi đầu thế kỷ 9


title: Annonay-Nord (tổng)

text:
Tổng Annonay-Nord là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Ardèche trong vùng Rhône-Alpes.

Hành chính
Canton renouvelé en 2004, renouvelable en 2010.

Các đơn vị hành chính
Tổng Annonay-Nord bao gồm 6 xã với dân số 18 752 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Annonay (1) || align="right" | 10 924 || align="right" | 07100 || align="right" | 07010
|-
| Boulieu-lès-Annonay || align="right" | 2 096 || align="right" | 07100 || align="right" | 07041
|-
| Davézieux || align="right" | 2 629 || align="right" | 07430 || align="right" | 07078
|-
| Saint-Clair || align="right" | 918 || align="right" | 07430 || align="right" | 07225
|-
| Saint-Cyr || align="right" | 996 || align="right" | 07430 || align="right" | 07227
|-
| Saint-Marcel-lès-Annonay || align="right" | 1 189 || align="right" | 07100 || align="right" | 07265
|}
(1) một phần xã.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Ardèche
Quận của Ardèche
 Cantons de l'Ardèche
Xã của Ardèche
Danh sách tổng ủy viên hội đồng của Ardèche

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Annonay-Nord trên trang mạng của Insee

 Vị trí của tổng Annonay-Nord trên bản đồ Pháp

Annonay-Nord


title: Taiwanaenidea strigosa

text:
Taiwanaenidea strigosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Taiwanaenidea


title: Anthurium holm-nielsenii

text:
Anthurium holm-nielsenii là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Anthurium holm-nielsenii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
H


title: William E. Moerner

text:
William Esco Moerner (thường gọi là W.E. Moerner), sinh năm 1953 tại California, là nhà vật lý học người Mỹ đã đoạt giải Wolf về Hóa học năm 2008.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Ông sinh ở California nhưng lớn lên ở Texas. Ông đậu bằng cử nhân khoa học về Vật lý hạng tối danh dự, bằng cử nhân khoa học Khoa Công trình điện hạng tối danh dự và bằng cử nhân toán học hạng summa cum laude (hạng ưu) ở Đại học Washington năm 1975. Sau đó ông vào học tiếp ở Đại học Cornell, đậu bằng thạc sĩ năm 1978 và bằng tiến sĩ năm 1982. William E. Moerner là giáo sư chức Harry S. Mosher ở Phân khoa Hóa học Đại học Stanford. Lãnh vực nghiên cứu chính của Moerner gồm: phổ học phân tử đơn, các kỹ thuật phân tử đơn, hóa lý, lý hóa, lý sinh, quang học nano (nanophotonics), và nanoparticle trapping.

Giải thưởng và Vinh dự
 Giải quốc gia Roger I. Wilkinson cho Kỹ sư điện trẻ xuất sắc (1984)
 Giải Earle K. Plyler của Hội Vật lý Hoa Kỳ (2001)
 Hội viên Hội Vật lý Hoa Kỳ
 Hội viên Hội Quang học Hoa Kỳ
 Hội viên Hiệp hội thăng tiến Khoa học Hoa Kỳ
 Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ
 Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Hoa Kỳ (2007)
 Giải Wolf về Hóa học (2008)
 Giải Irving Langmuir về Lý hóa (2009).
Giải Nobel Hóa học (2014)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Faculty Page at Stanford's Chemistry Department
 W.E. Moerner's Group Homepage

Sinh năm 1953
Nhân vật còn sống
Nhà vật lý Mỹ
Nhà hóa học Hoa Kỳ
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Mỹ gốc Đức


title: HMS Caledon (D53)

text:
HMS Caledon (D53) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp tàu tuần dương C của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc, được chế tạo trong giai đoạn Chiến tranh Thế giới thứ nhất, và là chiếc dẫn đầu của lớp phụ Caledon. Lớp phụ này, vốn còn bao gồm HMS Calypso, HMS Cassandra và HMS Caradoc, giữ lại kiểu dáng hai ống khói của hai lớp phụ trước đó; nhưng hệ thống động lực có khác biệt đôi chút, cũng như là cấu trúc thượng tầng. Dàn hỏa lực chính bao gồm năm khẩu BL 152 mm (6 inch) Mark XII, và dàn pháo hạng hai gồm hai khẩu QF 76 mm (3 inch) và hỏa lực phòng không gồm bốn khẩu 3 pounder.

Caledon được đặt lườn tại xưởng đóng tàu Cammell Laird vào ngày 17 tháng 3 năm 1916. Nó được hạ thủy vào ngày 25 tháng 11 năm 1916 và đưa ra hoạt động cùng Hải quân Hoàng gia vào ngày 6 tháng 3 năm 1917. Nó được đưa vào hoạt động kịp thời để tham gia trận Heligoland Bight thứ hai vào ngày 17 tháng 11 năm 1917, khi nó cùng với tàu chị em Calypso đánh chặn các tàu quét mìn của Đức gần bờ biển Đức Quốc. Trong trận này, một thành viên của thủy thủ đoàn, John Henry Carless, mặc dù bị thương vào bụng, đã tiếp tục ở lại vị trí chiến đấu và hỗ trợ việc sơ tán những người bị thương, trước khi bị tử thương vì vết thương của chính mình. Anh được truy tặng Huân chương Chữ thập Victoria. HMS Caledon đã sống sót qua cuộc Chiến tranh Thế giới thứ nhất.

Caledon trải qua giai đoạn đầu của Chiến tranh Thế giới thứ hai cùng với Hạm đội Nhà, nơi nó hộ tống các đoàn tàu vận tải cũng như tham gia vào việc săn đuổi các tàu chiến-tuần dương Đức Scharnhorst và Gneisenau sau vụ đánh chìm chiếc HMS Rawalpindi vào ngày 23 tháng 11 năm 1939. Nó được bố trí về Hạm đội Viễn Đông từ tháng 8 năm 1940 đến tháng 9 năm 1942; rồi sau đó quay trở lại Hạm đội Nhà. Khi quay trở về Anh Quốc, nó trải qua công việc cải biến thành một tàu tuần dương phòng không tại xưởng tàu Chatham từ ngày 14 tháng 9 năm 1942 đến ngày 7 tháng 12 năm 1943.

Được cho là đã lạc hậu vào lúc chiến tranh sắp kết thúc, Caledon được giải giáp vào tháng 4 năm 1945. Cuối cùng nó bị bán vào ngày 22 tháng 1 năm 1948. Caledon được kéo đến xưởng tàu của Dover Industries tại Dover vào ngày 14 tháng 2 năm 1948 để được tháo dỡ.

Tham khảo

 Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
 Jane's Fighting Ships of World War One (1919), Jane's Publishing Company
 HMS Caledon at Uboat.net

Lớp tàu tuần dương C
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến I
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Chiến dịch Ninh Bình

text:
Chiến dịch tây nam Ninh Bình là một trận đánh lớn trong Chiến tranh Đông Dương. Khởi nguồn từ hai cuộc hành quân lớn của quân đội Pháp là cuộc hành quân Mouette (Hải âu) vào tây nam Ninh Bình nhằm vào Đại đoàn 320 của Quân đội quốc gia Việt Nam (Quân đội nhân dân Việt Nam), và cuộc hành quân Pélican (Bồ nông) vào ven biển Thanh Hóa. Chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau đó đã phát động chiến dịch phản công bằng lực lượng tại chỗ.

Bối cảnh
Vào tháng 5 năm 1953, tướng Henri Navarre sang Đông Dương nắm quyền Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh thay cho tướng Raoul Salan. Henri Navarre đã nhắc đến một chiến lược tiến công mới, sử dụng các lực lượng quân sự mạnh và cơ động để thay đổi tình hình trên chiến trường Đông Dương.

Cũng trong khoảng thời gian này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng các đồng chí của mình đang chuẩn bị kế hoạch cho Chiến cục Đông Xuân 1953–1954: Một đòn tiến công chiến lược trên nhiều hướng để phân tán quân Pháp, mở một con đường thông Lào để đưa bộ đội chủ lực vào Nam Bộ. Chiến trường đồng bằng Bắc Bộ do Thiếu tướng Văn Tiến Dũng chỉ huy sẽ là hướng phối hợp. Đồng thời, bộ đội mật mã Việt Nam đã tìm cách và đã thành công trong việc lừa quân Pháp rằng hướng chủ yếu trong hai năm 1953–1954 sẽ là đồng bằng Bắc Bộ.

Theo tướng Yves Gras, tướng Navare đã tin vào những gì họ đã thu được, cho rằng Quân đội nhân dân Việt Nam đang lấy Nho Quan làm căn cứ hậu cần. Do đó, Navare phát động cuộc hành quân Mouette (Operation Mouette) nhằm loại bỏ Đại đoàn 320 ra khỏi vòng chiến đấu, hoàn toàn xóa sổ một bộ phận quân chủ lực của Việt Nam. Từ đầu tháng 10, phía Pháp đã dùng máy bay thả truyền đơn, dùng loa phóng thanh thông báo quân Pháp sắp tấn công Thanh Hóa, khuyên người dân trở về khu vực do Pháp kiểm soát (phía Việt Nam gọi là "vùng tạm chiếm"). Tàu Hải quân Pháp thường xuyên xuất hiện ngoài khơi vùng biển Thanh Hóa, kèm theo đó là những toán biệt kích hoạt động ở khu vực Rịa - Nho Quan (Ninh Bình).

Dự đoán được quân Pháp có khả năng sẽ tấn công vào Nho Quan, đầu tháng 10 năm 1953, Võ Nguyên Giáp đã điện cho Văn Tiến Dũng, Tư lệnh kiêm Chính ủy Đại đoàn 320 chuẩn bị sẵn sàng.

Lực lượng và chuẩn bị
Phía quân đội Pháp ở mặt trận Ninh Bình, theo Martin Windrow, gồm 7 Binh đoàn cơ động (GM), một số xe bọc thép half-track và xe tăng Chaffee, tổng binh lực vào khoảng 21.000–24.500 quân. Còn theo phía Việt Nam, số quân Pháp gồm 19 Tiểu đoàn bộ binh, hơn 10 Tiểu đoàn hỏa lực mạnh và lực lượng dù thuộc 6 Binh đoàn cơ động, được tổ chức thành 2 Sư đoàn nhẹ lâm thời A, B và cánh quân C, không rõ số lính cụ thể. Còn hướng phối hợp ở Thanh Hóa có 500 lính.

Phía quân đội Việt Nam, ở Liên khu 4 có Đại đoàn 320, Đại đoàn 304 và một Trung đoàn thuộc Đại đoàn 316. Tuy nhiên, ở mặt trận Ninh Bình chỉ có Đại đoàn 320 tham chiến, lực lượng bao gồm:
 Trung đoàn 64, đóng ở Kỳ Lao, Quan Thạch, có nhiệm vụ đón đánh quân Pháp trên đường 59 (ngã ba Rịa và đường từ Rịa đi Phú Cát).
 Trung đoàn 52, đóng ở Châu Sơn, (thị trấn) Nho Quan, Yên Nông, có nhiệm vụ đón đánh quân Pháp trên đường 12.
 Trung đoàn 47, đóng ở Phố Cát (Thạch Thành, Thanh Hóa) làm lực lượng cơ động.
Các đơn vị bộ đội địa phương được bổ sung quân số, chuẩn bị sẵn khí tài trang bị, hỗ trợ quân chủ lực trên đường 59 và đường 12. Lực lượng dân quân du kích bố trí các cạm bẫy, điểm phục kích ở các tuyến đường mà quân Pháp có thể đi qua. Các kho bãi được tổ chức di dời.

Diễn biến
Đầu tháng 10, quân đội Pháp bắt đầu tập kết ở Ghềnh (Yên Mô, Ninh Bình) và Hoàng Đan dọc sông Đáy (Ý Yên, Nam Định). Ngày 15 tháng 10 năm 1953, tướng Jean Gilles chỉ huy cuộc hành quân Mouette đánh ra tây nam Ninh Bình.

Sư đoàn A và B của Pháp do Christian de Castries và Paul Vanuxem chỉ huy hành quân theo đường 59, xuất phát từ Chợ Ghềnh để đánh chiếm Rịa (Lai Cac?) cách đó 25 km. De Castries chia quân đóng ở các điểm cao, quan trọng nhất là hai điểm cao 94 (năm trên đường đi Nho Quan) và 201 (Trại Ngọc, hướng đi Kim Tân, Thạch Thành). Vanuxem chia quân ra đóng ở các khu vực dọc đường 59, cho một bộ phận tập kết ở Quang Sỏi (Quang Sơn, Tam Điệp), nhằm tấn công Đồng Giao, Quang Lang Đoài. Trên đường hành quân, quân Pháp bị bộ đội địa phương và dân quân du kích các huyện Gia Viễn, Yên Mô, Nho Quan tổ chức nhiều trận đánh nhỏ lẻ để cầm chân.

Cùng ngày 15 tháng 10, Navarre huy động Hàng không mẫu hạm Arromanches và hàng chục tàu chiến mở cuộc hành quân Pélican nhắm vào Liên khu 4. Ngày 16 tháng 10, 500 quân Pháp đổ bộ vào bờ biển Tĩnh Gia (Thanh Hóa). Một bộ phận biệt kích tấn công cứ điểm Khoa Trường. Mục đích của cuộc hành quân này giống như Cuộc hành quân Hautes Alpes (Operation Hautes Alpes) vào tháng 3, chỉ nhằm nghi binh khiến Đại đoàn 304 Quân đội nhân dân Việt Nam bị "giam chân", không thể chi viện cho chiến trường chính. Cuộc hành quân Pélican khiến cho Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam lâm vào hoang mang.

Đếm 18, rạng sáng 19 tháng 10, nhân lúc quân Pháp chưa kịp củng cố trận địa, Trung đoàn 64 tổ chức tập kích hai điểm cao 94 và 201 do Lữ đoàn Lê dương thứ 13 (13e DBLE) đóng giữ dưới sự chỉ huy của Thiếu tá Paul Pégot. Tiểu đoàn 706 thuộc Trung đoàn 64 tập kích điểm cao 94 và làm chủ trận địa. Tiểu đoàn 722 sớm bị phát hiện khi tập kích điểm cao 201 nên bị thiệt hại nặng. Quân Pháp thiệt hại 2 Đại đội và tổn thất nặng 2 Đại đội khác. Trung đoàn 64 kiểm soát được điểm cao 201 sau đó. Nhận thấy hạn chế khi tập kích điểm cao, Đại đoàn 320 quyết định thay đổi phương thức tác chiến, chia nhỏ thành các phân đội phối hợp với dân quân, du kích đánh nhỏ, đánh phân tán kìm chân, tiêu hao sinh lực đối phương.

Lúc này, quân đội Pháp ở Thanh Hóa đã bắt đầu rút lui. Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam lúc này mới hoàn toàn nắm rõ ý đồ của Pháp, từ đó giữ nguyên chiến lược Đông Xuân 1953–1954, ra lệnh cho Đại đoàn 320 tổ chức lực lượng phản công, còn các đơn vị khác tiếp tục di chuyển như kế hoạch đã vạch ra.

Ngày 22 tháng 10, Pháp cho 4 Tiểu đoàn bộ binh, 2 Tiểu đoàn pháo binh và 1 Tiểu đoàn thiết giáp từ Rịa chia làm ba mũi tiến về thị trấn Nho Quan: Một mũi đi theo đường 59, mũi vòng qua phía đông, một mũi vòng qua phía tây. Trung đoàn 52 và 64 của Đại đoàn 320 phải chia nhỏ lực lượng, cùng dân quân du kích tiến hành mai phục, chặn đánh.

Tối 23 tháng 10, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 48 thiết lập trận địa phục kích ở chân đồi Trại Ngọc. Đến sáng ngày 24 tháng 10, Tiểu đoàn 1 (1er) Trung đoàn Lê dương số 5 (5e REI) với sự yểm trợ của 20 xe tăng, xe bọc thép hành quân từ Rịa đến Phủ Đồi - Trại Ngọc và bị phục kích. Quân Pháp bại trận, thiệt hai 1 Đại đội, 9 xe tăng bị phá hủy, bị bẻ gãy mũi tiến công. Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 48 dù thắng nhưng bị thiệt hại nặng nề do bất lợi về địa hình.

Ngày 25 tháng 10, 4 Tiểu đoàn bộ binh, 4 Tiểu đoàn pháo binh và 1 Tiểu đoàn thiết giáp của Pháp xuất phát từ Ghềnh, mở cuộc càn quét về phía Bỉm Sơn - Quý Hương, nơi nghi là căn cứ của Đại đoàn 320. Sau ba ngày hành quân mà không đem lại kết quả, sáng ngày 27 tháng 10, quân Pháp rút lui. Chỉ huy quân Pháp cho 1 Tiểu đoàn Lê dương và 1 Tiểu đoàn Thái ở lại bố trí phục kích. Tuy nhiên, hoạt động của lực lượng này đã bị một Tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 48 theo dõi ngay từ đầu. Lợi dụng khi quân Pháp đang tập kết, đội hình lộn xộn, Trung đoàn 48 tổ chức tập kích, truy kích quân địch đến Giốc Giàng, được một Đại đội thuộc Trung đoàn 64 đến tăng viện. Quân Pháp ở Rịa cho máy bay cùng hai Trung đội xe tăng đến cứu viện nhưng bị chặn đánh. Kết quả, hai Tiểu đoàn của Pháp bị tiêu diệt hoàn toàn ở khu vực Sòng Cạn - Giốc Giàng. Một máy bay bị bắn hạ ở Trại Ngọc.

Ngày 2 tháng 11, để "chào đón" Phó Tổng thống Mỹ Richard Nixon chuẩn bị đến khảo sát chiến trường, bộ chỉ huy quân Pháp cho mở cuộc hành quân tấn công thị trấn Nho Quan lần thứ hai. Do lo sợ bị phục kích, quân Pháp di chuyển rất chậm. Đêm ngày 2 tháng 11, một Đại đội chủ lực của Trung đoàn 52 cùng dân quân du kích đã tập kích vào vị trí đóng quân của Pháp ở Văn Luân, loại khỏi vòng chiến đấu 100 kẻ địch. Sáng ngày 3 tháng 11, Tiểu đoàn 391 Trung đoàn 52 tổ chức phục kích hai tiểu đoàn quân Pháp đang di chuyển từ Chợ Cầu (ngoài đường 59) vào làng Mống Lá. Sau 45 phút, bất chấp việc được không quân và pháo binh yểm trợ, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn Lê dương số 5 (5eREI) bị tổn thất 2 Đại đội cùng với 1 Đại đội tan rã.

Ngày 4 tháng 11, Richard Nixon đến Ninh Bình, René Cogny cho quân "dọn dẹp" đường số 1, từ thị xã Ninh Bình tới Ghềnh, để bảo đảm an ninh. Đến ngày 6 tháng 11, Navarre ra lệnh rút lui.

Kết quả
Theo quan điểm của Việt Nam, sau 23 ngày đêm chiến đấu liên tục trong chiến dịch phản công (15 tháng 10 đến 6 tháng 11, 1953), Đại đoàn 320 cùng lực lượng vũ trang tỉnh Ninh Bình đã đánh gần 100 trận lớn, nhỏ, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 4.000 quân tinh nhuệ của địch. Qua đó đã "bảo vệ vững chắc được vùng hậu phương quan trọng, bảo toàn được chủ lực, giữ vững quyền chủ động chiến lược, tạo thêm điều kiện thuận lợi để quân và dân ta bước vào chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954".

Theo quan điểm của Pháp, lực lượng viễn chinh Pháp đã gây cho Việt Minh thiệt hại lớn gồm 1.000 chết, 2.500 bị thương, 182 bị bắt, thu giữ 500 vũ khí bộ binh, 100 bazooka và 3.000 quả mìn. Qua đó, đã tiêu diệt một phần ba quân số của Đại đoàn 320, làm suy yếu Đại đoàn 320. Tổn thất được phía Pháp đưa ra là 113 người chết, 505 bị thương và 151 người mất tích.

Dù tuyên bố thắng lợi, nhưng cuộc hành quân Mouette khiến cho Navarre bắt đầu lo ngại về cuộc chiến. Trong bản tường trình 707 ngày 10 tháng 11 năm 1953 gửi chính phủ Pháp, tướng Navarre đã viết:
Theo ý kiến của tôi, tướng Cogny và tướng Gilles, nếu chúng ta đưa lục quân của chúng ta, với chất lượng như hiện thời, ra khỏi một bán kính 10 km có pháo binh yểm trợ, thì nếu chạm trán với bộ binh địch, nó sẽ bị đánh bại.

Ký giả Pháp Pierre Rocolle thì ghi:
Tướng Navarre rút ra kết luận: Quân viễn chinh Pháp kém khả năng chiến đấu khi gặp chiến trường phức tạp và phải đương đầu với những trận tao ngộ chiến. Thí dụ: Binh đoàn cơ động số 4 đã mất đứt 1 tiểu đoàn trong ngày 27-10-1953.

Jane Errington và B. McKercher, trong sách The Vietnam War as History đã gọi cuộc hành quân Mouette là một "chiến dịch hạn chế" (modest operation).

Trong thời gian diễn ra chiến dịch phản công tây nam Ninh Bình, các đơn vị chủ lực khác của Quân đội nhân dân Việt Nam đã bắt đầu triển khai ở khu vực Tây Bắc, Trung Lào như kế hoạch, chuẩn bị cho các chiến dịch ở Lai Châu, Trung Lào và Hạ Lào.

Sau Ninh Bình, tháng 12 năm 1953, Navarre tổ chức liên tiếp nhiều cuộc càn quét lớn vào khu căn cứ du kích nam Thái Bình, bắc sông Luộc nhằm nhằm tiêu diệt chủ lực, phá hủy căn cứ du kích để giành lại thế chủ động trên chiến trường. Từ tháng 12 năm 1953 đến tháng 3 năm 1954, số trận càn ở quanh khu vực Kiến An, Hưng Yên, Hải Dương lên tới 392 cuộc. Tuy nhiên, điều đó là không đủ để cứu vãn tình thế bị động trên chiến trường của quân đội Pháp. Từ tháng 3 năm 1954, khi chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu, lực lượng vũ trang của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở đồng bằng Bắc Bộ cũng mở nhiều mặt trận phối hợp. Đại đoàn 320 từ Ninh Bình xuyên qua tuyến phòng thủ của quân Pháp và chiếm được toàn tỉnh Nam Định cũng như các tỉnh lỵ Lý Nhân, Ninh Bình, Thái Bình vào tháng 5 năm 1954.

Chú thích

Thư mục

N
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Pháp năm 1953
Xung đột năm 1953


title: Episimus

text:
Episimus là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, trong họ Tortricidae.

Các loài
Episimus argutana (Clemens, 1860)
Episimus atrorufana (Walker, 1863)
Episimus augmentana (Zeller, 1877)
Episimus burserae Heppner, 1994
Episimus caveata (Meyrick, 1912)
Episimus condensatana (Zeller, 1877)
Episimus cyanitis Meyrick, 1932
Episimus descriptana (Walker, 1863)
Episimus digna (Meyrick, 1917)
Episimus guiana (Busck, 1913)
Episimus kimballi Heppner, 1994
Episimus lagunculariae Heppner, 1994
Episimus ligneana (Felder & Rogenhofer, 1875)
Episimus lupata (Meyrick, 1912)
Episimus mahaiana (Felder & Rogenhofer, 1875)
Episimus mesotricha (Meyrick, 1927)
Episimus metaspilana (Walker, 1863)
Episimus nesiotes Walsingham, 1897
Episimus ortygia (Meyrick, 1917)
Episimus phaedra (Meyrick, 1931)
Episimus prudens (Meyrick, 1917)
Episimus religiosa (Meyrick, 1917)
Episimus selectana (Walker, 1863)
Episimus selenosema Diakonoff, 1963
Episimus semicirculana (Walker, 1863)
Episimus strigulana (Walker, 1863)
Episimus terminana (Walker, 1863)
Episimus transferrana (Walker, 1863)
Episimus tyrius Heinrich, 1923
Episimus unguiculus Clarke, 1951
Episimus utilis Zimmerman, 1978
Episimus vermiculata (Meyrick, 1912)
Episimus vittata (Walsingham, 1914)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Leioproctus thornleighensis

text:
Leioproctus thornleighensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1906


title: 564

text:
Năm 564 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 564


title: Kamuthi

text:
Kamuthi là một thị xã panchayat của quận Ramanathapuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kamuthi có dân số 13.135 người. Phái nam chiếm 48% tổng số dân và phái nữ chiếm 52%. Kamuthi có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Kamuthi, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: 13681 Monty Python

text:
Asteroid 13681 Monty Python, was được phát hiện ngày the 7 tháng 8 năm 1997 bởi Miloš Tichý và Zdeněk Moravec ở Đài thiên văn Kleť gần České Budějovice, Cộng hòa Séc. It has a period of 5 năm, 61 days.

Nó được đặt theo tên the British television show Monty Python's Flying Circus.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Zdeněk Moravec


title: Zelandomyia armigera

text:
Zelandomyia armigera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

<references>

Zelandomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Gynoplistia concava

text:
Gynoplistia concava là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Gonomyia kiandra

text:
Gonomyia kiandra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Elachistocleis skotogaster

text:
Elachistocleis skotogaster là một loài ếch trong họ Nhái bầu.
Nó được tìm thấy ở Argentina và có thể cả Bolivia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Lavilla, E. 2004. Elachistocleis skotogaster. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Elachistocleis
Động vật lưỡng cư Argentina
Động vật đặc hữu Argentina


title: Orvillers-Sorel

text:
Orvillers-Sorel là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 105 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Orvillerssorel


title: Mondragon, Bắc Samar

text:
Mondragon là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Bắc Samar, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 28.098 người trong 5.252 hộ.

Barangay

Mondragon được chia thành 24 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Bắc Samar


title: Nakhon Luang (huyện)

text:
Nakhon Luang () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở đông bắc của tỉnh Ayutthaya, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Huyện này ban đầu thuộc Nakhon Luang Noi (nay tên là Bang Pahan), và được lập thành huyện riêng năm 1895.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Don Phut của tỉnh Saraburi, Tha Ruea, Phachi, Uthai, Phra Nakhon Si Ayutthaya và Bang Pahan của tỉnh Ayutthaya.

Tham khảo

Nakhon Luang


title: Zarzosa

text:
Zarzosa tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 12,89 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 14 người với mật độ 0,77 người/km². Đô thị này có cự ly 77 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Harasewychia harasewychi

text:
Harasewychia harasewychi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1987


title: Nordisk familjebok

text:
Nordisk familjebok (nghĩa là Sách gia đình Bắc Âu) là bách khoa toàn thư bằng tiếng Thụy Điển, được xuất bản trong giai đoạn từ năm 1876 tới năm 1957.

Ấn bản đầu tiên được phát hành là 20 tập trong giai đoạn từ năm 1876 tới năm 1899. Ấn bản này còn gọi là "ấn bản Iðunn" do có hình nữ thần Iðunn trên trang bìa. Ấn bản lần thứ hai được phát hành trong giai đoạn từ năm 1904 tới năm 1926 với 38 tập, và như vậy nó là bách khoa toàn thư bao hàm toàn diện nhất được phát hành bằng tiếng Thụy Điển. Nó còn gọi là Uggleupplagan ("Ấn bản Cú"), do có hình con cú trên trang bìa. Hai lần phát hành nữa diễn ra trước năm 1957. Bản quyền tác giả đã hết hạn đối với hai lần phát hành đầu tiên và hiện nay chúng thuộc phạm vi công cộng.

Trong thập niên 1990, Đại học Linköping đã khởi động Dự án Runeberg với mục đích cung cấp bản sao số hóa của các tác phẩm đã in ấn bằng các ngôn ngữ Bắc Âu – giống như dự án Gutenberg đang thực hiện với các tác phẩm tiếng Anh. Năm 2001, công nghệ đã có cải tiến đủ để cho phép số hóa ở quy mô tổng thể toàn bộ bách khoa toàn thư này bằng các kỹ thuật của công nghệ scanning và OCR (nhận dạng ký tự quang học). Tất cả 45.000 trang (cả hai bách khoa toàn thư) đã được quét và đọc bằng OCR, và nó có sẵn cho công chúng tại trang web của dự án Runeberg runeberg.org. Tuy nhiên, việc kiểm chứng và hiệu đính vẫn còn phải thực hiện.

Tham khảo

 Lời giới thiệu cho phiên bản số hóa của Lars Aronsson, 2003

Xem thêm
Nationalencyklopedin (1989-1996)
Hình ảnh từ Nordisk familjebok tại Wikimedia Commons

Liên kết ngoài

Nordisk familjebok – hai ấn bản (45.000 trang) có sẵn trực tuyến tại Dự án Runeberg

Bách khoa toàn thư Thụy Điển


title: Sân bay Brest Bretagne

text:
Sân bay Brest Bretagne () , tên cũ là Sân bay Brest Guipavas, là một sân bay phục vụ thành phố Brest. Sân bay này nằm ở đô thị Guipavas và có cự ly 10,2 km về phía đông bắc Brest, trong tỉnh trong vùng Finistère.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Liên kết ngoài

Brest Bretagne Airport  (official site)
Aéroport de Brest Bretagne  (Union des Aéroports Français)

Sân bay Pháp
Giao thông Brest
Công trình ở Brest


title: Pseudaeolus waggae

text:
Pseudaeolus waggae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Pseudaeolus


title: Andrena lutea

text:
Andrena lutea là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1967


title: Cerophysa fulvicollis

text:
Cerophysa fulvicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Cerophysa


title: Ctenoplus collaris

text:
Ctenoplus collaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Ctenoplus


title: Sarriac-Bigorre

text:
Sarriac-Bigorre là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 215 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Verger capillatus

text:
Verger capillatus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Verger


title: Kinh Thánh Hebrew

text:
Kinh Thánh Hebrew là phần chung của Kinh Thánh quy điển của Do Thái giáo và Kitô giáo. Tên gọi này được sử dụng bởi hầu hết các học giả Kinh Thánh trong môi trường học thuật vì nó là thuật ngữ không thiên vị khi đề cập đến Tanakh và Cựu Ước. Chữ Hebrew ở đây liên quan đến tiếng Hebrew hay người Hebrew (đặc biệt đề cập đến người Do Thái, sử dụng tiếng Hebrew làm ngôn ngữ nói ở Israel, hoặc làm ngôn ngữ cầu nguyện và học thuật trong cộng đồng dân tộc) hay cả hai.

Vì là phần chung của quy điển Kinh Thánh Hebrew giáo và Kitô giáo nên nó không bao gồm các Thứ Kinh, phần lớn từ Bản Bảy Mươi tiếng Hy Lạp, được dùng trong Cựu Ước của các giáo hội Công giáo Rôma và Chính Thống giáo Đông phương; vì vậy thuật ngữ "Kinh Thánh Hebrew" chỉ tương ứng với Cựu Ước của các giáo hội Tin Lành.

Chú thích

Hebrew


title: Vạn (định hướng)

text:
Vạn có thể chỉ:
Vạn, số tự nhiên, bằng 10 ngàn hay 10 lần 1000.
Họ Vạn.
Chữ Vạn, biểu tượng trong nhiều tín ngưỡng.
Làng của người làm nghề chài lưới.
Một trong ba loại bài tổ tôm: vạn, sách, văn.


title: Enrique

text:
Enrique  có thể đề cập đến:
Enrique Iglesias: ca sĩ nhạc Latin pop người Tây Ban Nha.
Jose Enrique: cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha.
San Enrique: đô thị ở tỉnh Iloilo, Philippines.

Xem thêm


title: Anax

text:
Anax (từ tiếng Hy Lạp ἄναξ - anax, "chúa, vua") là một chi chuồn chuồn ngô. Nó chứa các loài như Anax imperator.

Chi có các loài sau:
Anax amazili  – Amazon Darner
Anax bangweuluensis  – Swamp Emperor
Anax chloromelas  – Dark Emperor
Anax concolor  – Blue-spotted Comet Darner
Anax congoliath
Anax ephippiger  – Vagrant ?mperor
Anax fumosus
Anax georgius  – Kimberley Emperor
Anax gibbosulus  – Green Emperor
Anax guttatus  – Lesser Green Emperor
Anax immaculifrons  – Magnificent Emperor
Anax imperator  – Emperor Dragonfly, Blue Emperor
Anax indicus  – Elephant Emperor
Anax junius  – Common Green Darner
Anax longipes  – Comet Darner
Anax maclachlani
Anax mandrakae
Anax nigrofasciatus  – Blue-spotted Emperor
Anax panybeus
Anax parthenope  – Lesser Emperor
Anax piraticus
Anax pugnax
Anax selysi
Anax speratus  – Orange Emperor
Anax strenuus  – Giant Hawaiian Darner, Pinao
Anax tristis  – Black Emperor, Magnificent Emperor
Anax tumorifer
Anax walsinghami  – Giant Darner

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Aeshnidae


title: Ozodicera eurystyla

text:
Ozodicera eurystyla là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Ozodicera


title: Atlas (thần thoại)

text:
Atlas (tiếng Hy Lạp: Ἄτλας) là một vị thần khổng lồ trong thần thoại Hy Lạp, người nâng đỡ bầu trời. Dù tên tuổi gắn liền với rất nhiều địa danh, ông thường được nhận biết với dãy núi Atlas ở tây bắc châu Phi. Atlas là con trai của thần Iapetus và nữ thần Gaia.

Hyginus nhấn mạnh bản chất nguyên thủy của Atlas bằng cách biến ông trở thành con trai của Aether và Gaia. Ông có ba người anh em là Prometheus, Epimetheus và Menoetius.

Truyền thuyết
Thời cổ đại Hy Lạp, bức tượng thần Atlas được hình dung là một người đàn ông lực lưỡng, to và khoẻ, cơ bắp nổi rõ, cúi đầu, khom lưng, giơ hai tay đỡ một quả cầu rất to đè nặng xuống hai vai. Ngày nay, ở Trung tâm Rockefeller ở Mỹ có tượng Atlas giang thẳng hai tay, vai và lưng đỡ những vòng thép lớn đồng tâm kết lại, tượng trưng cho bầu trời. Thần thoại Hy Lạp kể rằng Atlas, con trai của thần khổng lồ Titans Iapetus và tiên nữ Asia, bị Zeus trừng phạt phải mãi mãi đỡ cả bầu trời, để bầu trời không sụp đổ. Zeus cùng nhiều thần, thần Poseidon (vị thần cai trị biển cả, có thể dùng cây đinh ba khuấy sóng đại dương tạo thành những bão tố hung dữ) nổi lên chống lại các vị thần cũ, để chiếm toàn quyền lực và đỉnh núi Olympus. Cuộc chiến đấu vô cùng ác liệt. Nhiều thần khổng lồ Titans, ở phía đối địch với Zeus, giáng những đòn kinh khủng; các thần bê từng quả núi ném tới tấp, khiến cả thế giới trở thành cảnh hỗn mang: sấm sét rung chuyển cả thế giới âm phủ, khiến các vị thần dưới tận cùng lòng đất khiếp sợ. Bầu trời, vũ trụ nổ tung. Cuối cùng Zeus thắng trận; các thần Titans bị xiềng chặt, đày xuống địa ngục; trong trại giam có tường thành bằng đồng vây kín. Riêng đối với Atlas, Zeus bắt đội cả bầu trời; chàng quỳ một chân xuống cho vững, hai tay bưng bầu trời trên đôi vai lực lưỡng.

Ghi chú

Thần thoại Hy Lạp