title: Yakaze (tàu khu trục Nhật)

text:
Yakaze (tiếng Nhật: 矢風) là một tàu khu trục thuộc lớp Minekaze được chế tạo cho Hải quân Đế quốc Nhật Bản ngay sau khi kết thúc Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Chúng là những tàu khu trục hàng đầu của Hải quân Nhật trong những năm 1930, nhưng đã bị xem là lạc hậu vào lúc nổ ra Chiến tranh Thái Bình Dương. Yakaze chỉ được sử dụng trong vai trò tàu mục tiêu và tàu bảo vệ cho đến khi chiến tranh kết thúc. Nó bị đánh chìm như một đê chắn sóng tại cảng Nagaura, Yokosuka vào năm 1948.

Thiết kế và chế tạo
Việc chế tạo lớp tàu khu trục kích thước lớn Minekaze được chấp thuận như một phần trong Chương trình Hạm đội 8-4 của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong giai đoạn năm tài chính 1917-1920, kèm theo lớp Momi cỡ trung vốn chia sẻ nhiều đặc tính thiết kế chung. Được trang bị động cơ mạnh mẽ, những con tàu này có tốc độ cao và được dự định hoạt động như những tàu hộ tống cho những chiếc tàu chiến-tuần dương thuộc lớp Amagi mà cuối cùng đã không được chế tạo.

Yakaze, chiếc thứ sáu của lớp tàu này, được chế tạo tại xưởng đóng tàu Mitsubishi tại Nagasaki. Nó được đặt lườn vào ngày 15 tháng 8 năm 1918; được hạ thủy vào ngày 20 tháng 4 năm 1920; và được đưa ra hoạt động vào ngày 19 tháng 7 năm 1920.

Lịch sử hoạt động
Sau khi hoàn tất, Yakaze được điều về Quân khu Hải quân Kure thuộc Hạm đội 2 Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Vào năm 1931, Yakaze được tập hợp cùng với các con tàu chị em Minekaze, Okikaze và Sawakaze tại Quân khu Hải quân Sasebo để hình thành nên Hải đội Khu trục 2 trực thuộc Hạm đội 2. Trong những năm 1930-1932, Hải đội Khu trục 2 được chuyển sang Không Hạm đội 1 Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong thành phần hộ tống cho các tàu sân bay Akagi và Hōshō để trợ giúp vào việc tìm kiếm và giải cứu những máy bay lâm nạn. Vào lúc xảy ra Sự kiện Thượng Hải năm 1932, Yakaze tham gia tuần tra dọc theo sông Dương Tử tại Trung Quốc.

Không lâu sau khi Chiến tranh Thái Bình Dương nổ ra, Yakaze được rút khỏi hoạt động chiến đấu thường trực và được tháo bỏ hầu hết vũ khí tại Xưởng hải quân Kure để cải biến thành một tàu mục tiêu. Chiếc thiết giáp hạm kỳ cựu Settsu vốn được sử dụng trong vai trò này, vốn chậm chạp và đã hết tuổi đời phục vụ. Nó được thay thế để phục vụ như một mục tiêu thực tập tấn công bằng ngư lôi và không kích tại Yokosuka từ ngày 20 tháng 5 năm 1942. Yakaze được chính thức rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân như một tàu khu trục kể từ ngày 20 tháng 7 năm 1942.

Mặc dù Yakaze có ưu thế rõ rệt về tốc độ so với Settsu, nó không thể nào bì kịp chiếc thiết giáp hạm về phương diện vỏ giáp, và chỉ chịu đựng được một cú đánh trúng trực tiếp bằng bom thực hành nặng có 0,45 kg (1 lb). Hải quân Nhật cân nhắc lại kế hoạch sử dụng Yakaze như là tàu mục tiêu, và đưa nó trở lại hoạt động thường trực như một tàu tuần tra vào ngày 6 tháng 3 năm 1943. Nó được sử dụng như một tàu bảo vệ tại cảng Yokosuka cho đến khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc. Vào lúc Nhật Bản đầu hàng, Yakaze mắc cạn tại đáy cảng Yokosuka do bị hư hỏng và ngập nước. Sau chiến tranh, nó bị đánh chìm như một đê chắn sóng tại cảng Nagaura, Yokosuka vào năm 1948..

Danh sách thuyền trưởng
 Thiếu tá Matsujiro Yamada: 19 tháng 7 năm 1920 - 1 tháng 12 năm 1920
 Thiếu tá Toma Uematsu: 1 tháng 12 năm 1920 - 1 tháng 12 năm 1922 (thăng Trung tá từ 1 tháng 12 năm 1921)
 Thiếu tá Shigeru Ishikawa: 1 tháng 12 năm 1922 - 5 tháng 2 năm 1924 (thăng Trung tá từ 1 tháng 12 năm 1923)
 Thiếu tá Teiichi Yasumura: 5 tháng 2 năm 1924 - 1 tháng 12 năm 1925
 Trung tá Kiyoshi Suzuki: 1 tháng 12 năm 1925 - 1 tháng 2 năm 1926
 Thiếu tá Tadashi Nanba: 1 tháng 2 năm 1926 - 1 tháng 12 năm 1927
 Thiếu tá Kurazo Furuse: 1 tháng 12 năm 1927 - 30 tháng 11 năm 1929
 Thiếu tá Yoshioki Tawara: 30 tháng 11 năm 1929 - 31 tháng 10 năm 1931
 Thiếu tá Kakuro Mutaguchi: 31 tháng 10 năm 1931 - 1 tháng 11 năm 1934
 Thiếu tá Yoshiyuki Yoshida: 1 tháng 11 năm 1934 - 15 tháng 6 năm 1936
 Trung tá Minegoro Kameyama: 15 tháng 6 năm 1936 - 1 tháng 3 năm 1937
 Trung tá Yoshimi Takao: 1 tháng 3 năm 1937 - 1 tháng 12 năm 1937
 Trung tá Toshi Kubota: 1 tháng 12 năm 1937 - 15 tháng 4 năm 1938
 Thiếu tá Nagayoshi Shiraishi: 15 tháng 4 năm 1938 - 25 tháng 11 năm 1938
 Thiếu tá Isamu Fujita: 25 tháng 11 năm 1938 - 1 tháng 12 năm 1939
 Thiếu tá Juichi Iwagami: 1 tháng 12 năm 1939 - 25 tháng 1 năm 1940
 Thiếu tá Rokorou Sugawara: 25 tháng 1 năm 1940 - 15 tháng 11 năm 1940
 Thiếu tá Minoru Takatsuka: 15 tháng 11 năm 1940 - 25 tháng 7 năm 1941
 Thiếu tá Masao Takahashi: 25 tháng 7 năm 1941 - 27 tháng 6 năm 1942
 Trung tá Takeyoshi Dobashi: 27 tháng 6 năm 1942 - 10 tháng 7 năm 1942
 Thiếu tá Shigeo Aono: 10 tháng 7 năm 1942 - 7 tháng 6 năm 1943
 Thiếu tá Kyuemon Sakuraba: 7 tháng 6 năm 1943 - 15 tháng 12 năm 1943
 Thiếu tá Jinichi Jimi: 15 tháng 12 năm 1943 - 15 tháng 6 năm 1945
 Thiếu tá Masayuki Niwa: 15 tháng 6 năm 1945 - 18 tháng 7 năm 1945

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

Lớp tàu khu trục Minekaze
Tàu khu trục trong Thế Chiến II của Nhật Bản
Tàu thủy năm 1920


title: (58504) 1996 VZ3

text:
{{DISPLAYTITLE:(58504) 1996 VZ3}}

(58504) 1996 VZ3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 7 tháng 11 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 58001–59000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Oreopanax andreanus

text:
Oreopanax andreanus là một loài thực vật thuộc họ Araliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Oreopanax andreanus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Oreopanax


title: Pseudapis diversipes

text:
Pseudapis diversipes là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Latreille mô tả khoa học năm 1806.

Chú thích

Tham khảo

Pseudapis
Động vật được mô tả năm 1806


title: Thyreus albomaculatus

text:
Thyreus albomaculatus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được DeGeer mô tả khoa học năm 1778.

Chú thích

Tham khảo

Thyreus
Động vật được mô tả năm 1778


title: Liedersdorf

text:
Liedersdorf là một đô thị thuộc huyện Mansfeld-Südharz, Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Liedersdorf có diện tích 2,79 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 295 người.

Tham khảo


title: Schematiza amplicornis

text:
Schematiza amplicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Schematiza


title: Tipula pelma

text:
Tipula pelma là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Từ hóa

text:
Từ hóa là quá trình thay đổi các tính chất từ (cấu trúc từ, mômen từ...) của vật chất dưới tác dụng của từ trường ngoài. Khi được sử dụng như một động từ, từ hóa có nghĩa là làm thay đổi tính chất từ của chất bằng từ trường ngoài.

Quá trình từ hóa
Xét về mặt hiện tượng, từ hóa là sự thay đổi tính chất từ của vật chất theo từ môi trường ngoài, xét về mặt bản chất, đây là sự thay đổi các [[mômen cực từ các hạt nhân tạo ra bởi cực âm và cực dương của lớp vỏ nguyên tử nên mới tạo ra khí quyển trong thí nghiệm hóa học. Khi đặt vào từ môi trường ngoài, các mômen từ nguyên tử có xu hướng bị quay đi theo từ trường ngoài dẫn đến sự thay đổi về tính chất từ. Tùy theo sự hưởng ứng này mà có thể phân ra nhiều loại vật liệu khác nhau.
hướng theo gió. Ở thí nghiệm 1, ta phải thí nghiệm và nhận xét ta làm đúng hay sai. Năm xưa có 1 nhà nghiên cứu về hóa học 101 bóng đèn, đến cái bóng đèn thứ 99 ông định từ bỏ nhưng vì lòng yêu nước, ý chí quyết tâm để đánh bại kẻ địch xâm chiếm đất nước, nên ông quyết định không từ bỏ của ông nên càng ngày nhà nước ta phát triển hơn, mở rộng hơn, và ông đã thành công trong việc nghiên cứu, hiện đại như bây giờ.

Nghịch từ là bản chất cố hữu của mọi loại vật chất, ở đó, chất không có mômen từ nguyên tử, và tạo ra một từ trường phụ ngược với chiều của từ trường ngoài theo xu hướng của cảm ứng điện từ (quy tắc zaitsev). Vì thế, chất nghịch từ có mômen từ âm và ngược với chiều từ môi trường ngoài.
 Thuận từ * có nghĩa là gì ?
.>Quá trình từ hóa ở chất thuận từ, chất có mômen từ nguyên tử nhỏ và không liên kết, xảy ra đơn giản, các mômen từ nguyên tử sẽ quay theo từ trường ngoài và tạo ra một từ trường phụ dương (thắng thế hiệu ứng nghịch từ cố hữu). Vì thế, quá trình từ hóa chỉ đơn giản là sự tăng tuyến tính của từ độ theo từ trường ngoài và đạt bão hòa khi từ trường rất lớn và nhiệt độ rất thấp.
Phiêu từ: là các vật liệu có chất cứng hay chất lỏng gì dó. từ khác (phản sắt từ, feri từ)
Trong các vật liệu này, mômen từ nguyên tử lớn và có liên kết với nhau thông qua tương tác trao đổi nên quá trình từ hóa trở nên rất phức tạp. Quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cấu trúc từ, cấu trúc tinh thể cũng như sự đồng nhất của vật liệu. Các quá trình từ hóa lúc này là sự thay đổi cấu trúc đômen của chất, và dẫn đến nhiều loại chất khác nhau, ví dụ như vât liệu từ phiêu qua sang chế độ rắn, lỏng hoặc khí tùy theo chế độ.

Độ từ hóa

Độ từ hóa là một đại lượng vật lý nói lên khả năng bị từ hóa của một vật từ, được xác định bằng tổng mômen từ nguyên tử trên một đơn vị thể tích, hoặc một đơn vị khối lượng.

Quá trình khử từ

Ngược với quá trình từ hóa là quá trình khử từ. Khử từ là quá trình làm triệt tiêu từ tính của vật từ, bằng cách đặt vào một từ trường ngược đủ lớn, hoặc làm tăng nhiệt độ đến trên nhiệt độ định hướng của chất.
 Khử từ bằng từ trường:
Khử từ bằng từ trường là cách thông dụng nhất, bằng cách đặt vào từ trường ngược (với chiều của từ độ dư trong chất) bằng với giá trị lực kháng từ của chất. Nếu từ trường ngược đặt vào tiếp tục tăng, từ độ của chất sẽ bị đảo ngược, và ta có quá trình đảo từ. Để khử từ hoàn toàn, người ta không dùng từ trường ngược một chiều mà dùng từ trường xoay chiều có biên độ giảm dần (tắt dần theo hàm số mũ và đổi chiều), như vậy, từ trường dư trong mẫu sẽ bị nhỏ dần và đảo liên tục quay giá trị 0 và ngày càng tiến tới giá trị 0.
 Cách khác:
Có nhiều các khác để khử từ, ví dụ đốt nóng vật từ đến trên nhiệt độ trật tự từ của chất (nhiệt độ Curie với các chất sắt từ, hay Nhiệt độ Néel với các chất phản sắt từ...), lúc này các chất từ trạng thái có từ độ lớn sẽ bị mất từ tính và trở thành chất thuận từ. Ngoài ra, sự va đập cơ học và ăn mòn hóa học cũng là những cách khử đi từ tính của chất.

Xem thêm
 Từ học
 Sắt từ
 Thuận từ
 Mômen từ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sơ lược về từ học và vật liệu từ

Vật lý học
Từ học
Điện từ học
Điện trường và từ trường trong vật chất


title: Aloba

text:
Aloba là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Aloba cinereus (Bartlett-Calvert, 1893)

Chú thích

Tham khảo

 Aloba at Natural History Museum genus database
 Aloba at funet.fi

Geometridae
Động vật đặc hữu Chile
Larentiinae


title: Tia vũ trụ

text:
Bức xạ vũ trụ hay tia vũ trụ là chùm tia các hạt photon hoặc hạt nhân nguyên tử có năng lượng cao phóng vào khí quyển Trái Đất từ không gian (bức xạ sơ cấp) và bức xạ thứ cấp được sinh ra do các hạt đó tương tác với các hạt nhân nguyên tử trong khí quyển với thành phần gồm hầu hết là các hạt cơ bản. Bức xạ vũ trụ sơ cấp đẳng hướng trong không gian và không đổi theo thời gian. Bức xạ vũ trụ có tính sát thương mạnh.

Xem thêm
 Bức xạ tàn dư
 Bức xạ tử ngoại
 Bức xạ Rơnghen

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thuật ngữ thiên văn học
Hiện tượng của Mặt Trời
Bức xạ


title: 1402

text:
Năm 1402 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1402


title: Hexatoma tuberculata

text:
Hexatoma tuberculata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: (17692) 1997 CX27

text:
{{DISPLAYTITLE:(17692) 1997 CX27}}

(17692) 1997 CX27 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 6 tháng 2 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 17001–18000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Polymorphanisus semperi

text:
Polymorphanisus semperi là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polymorphanisus


title: Socx

text:
Socx là một xã ở tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 8 km², dân số năm 1999 là 980 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 13 mét trên mực nước biển.

Socx có cự ly khoảng  về phía nam của Dunkirk.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Xã của Nord


title: Emma Mærsk

text:
Tàu Emma Maersk là tàu chở container lớn nhất thế giới hiện nay (năm 2007) của Tập đoàn A.P.Moller-Maersk có tải trọng 11.000 TEU. Tàu được đặt theo tên người vợ quá cố của chủ Tập đoàn Mærsk Mc-Kinney Møller và được đưa vào sử dụng từ ngày 8 tháng 9 năm 2006. (Trước đây tập đoàn này cũng đã có tới tám con tàu khác mang cùng tên Emma Maersk, đến nay hầu hết đã giải bản hoặc đổi tên.). Tuy nhiên, theo thỏa thuận giữa Tập đoàn A.P.Moller-Maersk với Xưởng đóng tàu Odense Steel thì Xưởng đang đóng thêm 7 tàu cùng loại và có khả năng sẽ đóng tàu lớn hơn Emma Maersk.

Lịch sử

Hợp đồng đóng tàu này được ký giữa Tập đoàn A.P.Moller-Maersk với Xưởng đóng tàu Odense Steel (Odense Staalskibsværft) (Đan Mạch) ngày 7 tháng 1 năm 2004. Tàu được hoàn thành năm 2006, được hạ thủy và đặt tên bởi Phó chủ tịch tập đoàn Ane Mærsk Mc-Kinney Uggla (con gái út của M.Mc-Kinney Møller) ngày 12 tháng 8 năm 2006. Tàu được hạ thủy ở Munkebo (địa điểm đóng tàu). Do vịnh hẹp Odense quá nhỏ, nên tàu được kéo ra khơi từ đằng lái bằng 8 tàu kéo. Dù không chất hàng, tàu đã nặng 60.000 tấn, có chiều sâu chìm dưới nước 7 m. Sau 2 giờ kéo, tàu ra khỏi vịnh hẹp và được 1 tàu dầu tiếp tế nhiên liệu để chạy thử 1 tuần lễ, trước khi đưa vào sử dụng.

Kích thước và tải trọng

Tàu Emma Maersk có chiều dài 397,71m, chiều rộng 56,40m (tương đương diện tích của 4 sân bóng đá) và chiều cao 100m. Người ta có thể xếp được 22 container theo chiều ngang của tàu và tám container theo chiều cao. Theo cách tính toán của tập đoàn thì tàu có tải trọng 11.000 TEU. (Tuy nhiên theo cách tính thông thường, người ta đoán là tải trọng thực tế của tàu có thể từ 13.000 đến 15.000 TEU). Theo cách tính của Tập đoàn thì mỗi container nặng 14 tấn và tàu chở được 11.000 container. Tàu lớn nhất từ trước tới nay là tàu Xin Los Angeles có tải trọng 9.580 TEU, chỉ xếp được 18 container theo chiều ngang mà thôi.

Tàu được một thủy thủ đoàn chỉ gồm 13 người điều khiển. Hiện nay Henrik Solmer là thuyền trưởng và Michael Thomassen Sort là máy trưởng.

Trang bị

Tàu Emma Maersk được trang bị 1 động cơ Wärtsilä-Sulzer RTA96-C có công suất 109.000 mã lực (82 MW) và 5 động cơ Caterpillar 8M32 có công suất 40.000 mã lực (29,4 MW). Tập đoàn cho biết là việc đóng tàu này có quan tâm tới vấn đề môi trường, ví dụ phần vỏ tàu chìm dưới nước được sơn bằng loại sơn dựa trên silic, thay vì dùng loại biôxít thông thường, loại sơn này có thể  chống hà bám vào vỏ tàu, chúng  làm tăng sức cản của nước vào tàu, do đó mỗi năm tiết kiệm được khoảng 1.200 tấn nhiên liệu. Tàu cũng có hệ thống đưa khí thải từ động cơ trộn chung với khí mới rồi đưa trở lại động cơ tái sử dụng.

Chuyến hải hành đầu tiên

Chuyến hải hành đầu tiên của tàu diễn ra tại cảng Aarhus lúc 2 giờ ngày 8 tháng 9 năm 2006. Từ Aarhus tàu chạy qua Göteborg (Thụy Điển), Bremerhaven (Đức), Rotterdam (Hà Lan), Algeciras (Tây Ban Nha), Kênh Suez tới Singapore ngày 1 tháng 10 năm 2006 lúc 20 giờ 05. Hôm sau tàu từ Singapore đi Diêm Điền (Thâm Quyến, Trung Quốc) rồi Kobe, Nagoya tới Yokohama (Nhật Bản) ngày 10 tháng 10 năm 2006. Sau đó trở về Diêm Điền, Hồng Kông, Tanjung Pelepas (Malaysia), Kênh Suez, Felixtowe (Anh), Rotterdam, Bremerhaven, Göteborg, tới Aarhus lúc 16 giờ ngày 11 tháng 11 năm 2006.

Lịch trình hàng hải
Hiện nay, tàu chạy thường xuyên từ châu Âu tới châu Á và ngược lại. Lịch trình khứ hồi thường xuyên của Emma Maersk hiện nay bao gồm các cảng:
 Ninh Ba, Hạ Môn, Hồng Kông, Diêm Điền, Tanjung Pelepas, Algeciras (đi về phía tây).
 Rotterdam, Bremerhaven, Algeciras, Tanjung Pelepas, Diêm Điền, Hồng Kông và Ninh Ba (đi về phía đông).

Chú thích

Liên kết ngoài
 Emma Maersk sets 11,000 teu record
 Hình kéo tàu Emma Maersk ở Vịnh hẹp Odense

Tàu Đan Mạch
Tàu container


title: Migennes

text:
Migennes là một xã trong tỉnh Yonne, thuộc vùng hành chính Bourgogne của nước Pháp, có dân số là 8165 người (thời điểm 1999). Xã nằm cạnh sông Armançon, cách thủ phủ Auxerre khoảng 23 km.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Simmern/Hunsrück, Đức,

Tham khảo

Xã của Yonne


title: 1087 Arabis

text:
1087 Arabis là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời. Ban đầu nó có tên là 1927 RD. The numerical designation indicates this was the 1087th asteroid discovered.

Xem thêm

List of asteroids/1001–2000

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1927


title: Anomoeotes nox

text:
Anomoeotes nox là một loài bướm đêm thuộc họ Anomoeotidae. Loài này có ở Cộng hòa Congo.

Chú thích

Tham khảo

Anomoeotes
Động vật Cộng hòa Congo


title: Atez

text:
Atez là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 27,7 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là 245 người.

Đô thị nằm ở độ cao m trên 572 mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 ATEZ in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)

Đô thị ở Navarre


title: Annona manabiensis

text:
Annona manabiensis là một loài thực vật]] thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Nguồn
 Muriel, P. & Pitman, N. 2003. Annona manabiensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

M
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Andrena quadrimaculata

text:
Andrena quadrimaculata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Q
Động vật được mô tả năm 1921


title: Ẩm thực Trung Quốc

text:
Ẩm thực Trung Quốc (, ) là một phần quan trọng của văn hóa Trung Quốc, bao gồm ẩm thực có nguồn gốc từ các khu vực đa dạng của Trung Quốc, cũng như từ người Hoa kiều đã định cư ở các nơi khác trên thế giới.

Do cộng đồng người gốc Hoa và sức mạnh lịch sử của đất nước, ẩm thực Trung Quốc đã ảnh hưởng đến nhiều món ăn khác ở châu Á, với những sửa đổi được thực hiện để phục vụ khẩu vị địa phương. Thực phẩm chủ yếu của Trung Quốc như gạo, nước tương, mì, trà, đậu phụ, và các dụng cụ như đũa và chảo, hiện có thể thấy trên toàn thế giới.

Những yếu tố quyết định như gia vị và kỹ thuật nấu nướng của các tỉnh của Trung Quốc phụ thuộc vào sự khác biệt trong nền lịch sử và các nhóm dân tộc. Các đặc điểm địa lý bao gồm núi, sông, rừng và sa mạc cũng có tác động mạnh mẽ đến các thành phần sẵn có của địa phương, xem xét rằng khí hậu của Trung Quốc thay đổi từ nhiệt đới ở phía nam đến cận nhiệt đới ở phía đông bắc. Sự sáng tạo đa dạng trong nhà bếp cung đình, hoàng tộc và quý tộc cũng đóng một vai trò trong sự thay đổi của ẩm thực Trung Quốc. Do sự mở rộng và buôn bán của đế quốc, các nguyên liệu và kỹ thuật nấu ăn từ các nền văn hóa khác được tích hợp vào các món ăn Trung Quốc theo thời gian.

Tổng quan
"Bốn đặc trưng ẩm thực chính" được ca ngợi nhiều nhất là ẩm thực Tứ Xuyên, ẩm thực Sơn Đông, ẩm thực Quảng Đông và Huệ Dương,đại diện cho ẩm thực Tây, Bắc, Nam và Đông Trung Quốc tương ứng.

Tám vùng ẩm thực hiện đại là ẩm thực An Huy (), ẩm thực Quảng Đông (), ẩm thực Phúc Kiến (), ẩm thực Hồ Nam (), ẩm thực Giang Tô (), ẩm thực Sơn Đông (), ẩm thực Tứ Xuyên () và ẩm thực Chiết Giang ().

Màu sắc, mùi và vị là ba khía cạnh truyền thống được sử dụng để miêu tả về ẩm thực Trung Quốc, cũng như ý nghĩa, sự xuất hiện và dinh dưỡng của thực phẩm. Nấu ăn nên được thẩm định các yếu tố liên quan đến nguyên liệu được sử dụng, kỹ thuật dao, thời gian chế biến và gia vị.

Lịch sử

Xã hội Trung Quốc đánh giá rất cao lĩnh vực ẩm thực học và đã phát triển một nghiên cứu sâu rộng về chủ đề này dựa trên niềm tin y học truyền thống của nó.

Văn hóa Trung Quốc ban đầu tập trung quanh đồng bằng miền Bắc Trung Quốc. Những cây trồng đầu tiên được thuần hóa dường như là giống cây đuôi chồn và hạt kê, trong khi lúa nước được trồng ở miền Nam. Đến năm 2000 trước Công nguyên, lúa mì đã đến từ Tây Á. Những loại ngũ cốc này thường được chế biến thành súp mì nóng thay vì nướng thành bánh mì như ở châu Âu.

Quý tộc quan lại Trung Quốc thời cổ thường đi săn các loài thú khác nhau và tiêu thụ thịt cừu, thịt lợn và chó khi những con vật này được thuần hóa. Ngũ cốc được lưu trữ để phòng trừ nạn đói và lũ lụt và thịt được bảo quản bằng muối, giấm, phơi khô hoặc cho lên men. Hương vị của thịt được gia tăng bằng cách nấu trong mỡ động vật dù cách làm này chỉ có ở những nhà giàu.

Theo Khổng Tử vào cuối thời Chu, ẩm thực đã trở thành một nghệ thuật cao. Khổng Tử đã thảo luận về các nguyên tắc của việc ăn uống: "Cơm không bao giờ được quá trắng, thịt không được cắt quá vụn... Khi không nấu đúng kiểu, mọi người sẽ không ăn. Khi nấu quá kỹ, mọi người sẽ không ăn. Khi thịt không thái đúng cách, mọi người sẽ không ăn. Khi đồ ăn không được gia giảm với nước sốt đúng kiểu, mọi người cũng không ăn. Dù có rất nhiều thịt, nhưng không được nấu nhiều hơn thực phẩm thiết yếu. Không có giới hạn cho rượu, trước khi người đàn ông say."

Dưới thời Tần Thủy Hoàng đời nhà Tần, mở rộng bành trướng xuống miền nam. Vào thời nhà Hán, các vùng và ẩm thực khác nhau của người dân Trung Quốc được liên kết bởi các đường kênh lớn và dẫn đến sự pha trộn giữa các món ăn khác nhau trong vùng.

Triết lý đằng sau nó bắt nguồn từ Kinh Dịch và Y học cổ truyền Trung Quốc: món ăn được đánh giá về màu sắc, mùi thơm, hương vị và kết cấu. Một bữa ăn ngon được mong đợi sẽ cân bằng giữa bốn yếu tố âm dương ('nóng', ấm, mát và 'lạnh') và Ngũ vị (cay nồng, ngọt, chua, đắng và mặn). Muối được sử dụng làm chất bảo quản từ thời kỳ đầu, nhưng trong nấu ăn đã được thêm vào dưới dạng nước tương, không để trên bàn.

Đến thời Hán về sau (thế kỷ thứ 2), các văn nhân có đề cập đến tầng những quý tộc giàu có, không làm gì ngoài việc cả ngày chỉ ăn thịt hun khói  và thịt quay.

Thời nhà Hán, người Trung Quốc đã phát triển các phương pháp bảo quản thực phẩm cho khẩu phần quân sự trong chiến đấu như sấy thịt thành thịt khô hoặc rang, sấy các loại hạt.

Người Trung Quốc tương truyền rằng bánh mì nướng dẹt "thiêu bính" (shaobing) được mang về từ Tây vực (Khu vực phía Tây, tên gọi của Trung Á) bởi tướng quân nhà Hán, Ban Siêu, ban đầu được gọi là: "hồ bính" (, lit. "bánh mì của người Hồ"). Bánh mì "thiêu bính" được tin rằng bắt nguồn từ "hồ bính".
Thiêu bính được cho rằng bắt nguồn từ món bánh mì tandoor của vùng Ba Tư  và tandyr nan của Trung Á, cũng như bánh mì pita Trung Đông.

Dưới thời Nam Bắc triều, người tộc Tiên Ti thời Bắc Ngụy đã đưa nét đặc sắc ẩm thực của họ tới miền bắc Trung Quốc, và những ảnh hưởng này tiếp tục kéo dài đến thời nhà Đường, thậm chí phổ biến các món thịt cừu và các sản phẩm từ sữa như sữa dê, sữa chua và sữa chua Kumis cho người Hán. Trong triều đại nhà Tống, người Hán đã nảy sinh ác cảm với các sản phẩm sữa và chối bỏ các thực phẩm từ sữa được giới thiệu trước đó.

Ngoại thích Vương Túc thời Bắc Ngụy trốn đến khu Tiên Ti sau khi chạy trốn quân Nam Tề, ban đầu không thể chịu được các sản phẩm từ sữa như sữa dê và thịt cừu, thay vào đó phải ăn cá và uống trà, nhưng sau một vài năm đã có thể ăn sữa chua và thịt cừu. Quốc vương của Tiên Ti đã hỏi ông thích loại thực phẩm nào của Trung Hoa, cá hay thịt cừu, trà hay sữa chua.

Người phương Tây đã đặt chân tới Trung Hoa, làm và bán bánh mè vào thời nhà Đường.

Cuộc di cư lớn về phía nam của người dân Trung Hoa trong các cuộc xâm lược trước và dưới thời nhà Tống đã làm tăng tầm quan trọng tương đối của các mặt hàng chủ lực miền nam Trung Quốc như gạo và cháo. Nhà thơ Tô Đông Pha đã khám phá ra món thịt kho màu đỏ nâu đẹp mắt còn gọi là Thịt kho Đông Pha.

Thời nhà Nguyên-Thanh
Các triều đại Nguyên và Thanh đã phổ biến ẩm thực Mông Cổ và Mãn Châu với các món ăn phương Bắc ấm nóng phổ biến như lẩu. Thời nhà Nguyên, nhiều cộng đồng người Hồi nổi lên ở Trung Quốc, với văn hóa kiêng thịt lợn hiện được duy trì tại các nhà hàng Hồi trên khắp đất nước. Ẩm thực vùng Vân Nam là đặc trưng tại Trung Quốc với các loại phô mai như phô mai sữa dê tươi "Nhũ Bính" và phô mai sữa bò "Nhũ Phiến" của người tộc Bạch Hồ (白和), cùng với loại sữa chua của họ, sữa chua có thể là sự kết hợp của ảnh hưởng của Mông Cổ vào triều nhà Nguyên, khu định cư Trung Á ở Vân Nam, và sự gần gũi và ảnh hưởng của Ấn Độ và Tây Tạng giao thoa với Vân Nam.

Là một phần của chặng cuối của giao thương Columbus, các thương nhân người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha bắt đầu phổ biến thực phẩm từ Tân Thế giới đến Trung Hoa thông qua các cảng lơn như Hương Cảng và Ma Cao. Ớt Mexico trở thành nguyên liệu thiết yếu trong ẩm thực Tứ Xuyên và khoai tây giàu calo và ngô trở thành thực phẩm thiết yếu trên vùng đồng bằng phía bắc Trung Hoa.

Trong triều đại nhà Thanh, tác gia Viên Mai là người sành ăn, đã tập trung vào một mục tiêu chính là chiết xuất hương vị tối đa của mỗi thành phần. Trong tác phẩm Tùy viên thực đơn (随园食单) có tác giả có viết rằng tuy trào lưu của ẩm thực vào thời đó khá đa dạng nhưng trong một số trường hợp lại phô trương, đặc biệt là khi sự khoe khoang, phục vụ cho lễ tiết trong cung, có thể kể đến Mãn Hán Toàn Tịch.

Khi nhịp sống ngày càng tăng ở Trung Quốc hiện đại, đồ ăn nhanh như mì xào, cơm chiên và cơm đĩa/cơm phần có kèm sẵn thức ăn (盖饭) ngày càng trở nên phổ biến.

Ẩm thực địa phương

Có nhiều phong cách nấu ăn ở Trung Quốc, nhưng các đầu bếp Trung Quốc đã phân loại tám món ăn trong khu vực theo sở thích riêng biệt và đặc điểm địa phương. Một số phong cách khác nhau đóng góp cho ẩm thực Trung Quốc nhưng có lẽ nổi tiếng nhất và có ảnh hưởng nhất là ẩm thực Quảng Đông, ẩm thực Sơn Đông, ẩm thực Giang Tô (cụ thể là ẩm thực Huệ Dương) và Ẩm thực Tứ Xuyên. Những phong cách này đặc biệt với nhau do các yếu tố như nguồn tài nguyên, khí hậu, địa lý, lịch sử, kỹ thuật nấu ăn và lối sống.

Một phong cách có thể thích việc sử dụng tỏi và hẹ hơn ớt và gia vị, trong khi một phong cách khác có thể ủng hộ việc chuẩn bị hải sản hơn các loại thịt và gia cầm khác. Ẩm thực Giang Tô ưa thích các kỹ thuật nấu ăn như om và hầm, trong khi ẩm thực Tứ Xuyên sử dụng nướng. Ẩm thực Chiết Giang tập trung nhiều hơn vào việc phục vụ thực phẩm tươi sống và giống với đồ ăn Nhật Bản hơn. Ẩm thực Phúc Kiến nổi tiếng với hải sản và súp ngon và sử dụng chính xác các loại gia vị hấp dẫn. Ẩm thực Hồ Nam nổi tiếng với vị chua và nóng. Ẩm thực An Huy kết hợp thực phẩm hoang dã để taọ hương vị hiếm thấy và hoang dã hơn ẩm thực Phúc Kiến.

Dựa trên các nguyên liệu và thành phần được sử dụng, phương pháp chuẩn bị và sự khác biệt về văn hóa, nhiều loại thực phẩm với hương vị và kết cấu khác nhau được chuẩn bị ở các vùng khác nhau của đất nước. Nhiều món ăn truyền thống của khu vực dựa vào các phương pháp cơ bản của bảo quản như sấy khô, muối, ngâm và lên men.

Ngoài ra, "lý thuyết lúa gạo" cố gắng mô tả sự khác biệt văn hóa giữa miền bắc và miền nam Trung Quốc; Ở miền Bắc, mì được tiêu thụ nhiều hơn do lúa mì được trồng rộng rãi trong khi ở miền Nam, gạo được ưa chuộng hơn vì lịch sử được trồng nhiều hơn tại đây.

Thực phẩm thiết yếu

Tổ tiên người Trung Quốc đã trồng thành công kê, lúa và các loại ngũ cốc khác khoảng 9.000 và 8.000 năm trước. Đối với lúa mì, một mặt hàng chủ lực khác, phải mất thêm ba hoặc bốn nghìn năm nữa. Lần đầu tiên, ngũ cốc cung cấp cho mọi người nguồn cung cấp thực phẩm ổn định. Vì thiếu thực phẩm, người dân Trung Quốc phải thích nghi với thói quen ăn uống mới. Thịt lúc đó khan hiếm, nên người ta nấu với một lượng nhỏ thịt và cơm hoặc mì.

Gạo
Gạo là lương thực chính đối với người dân từ các vùng trồng lúa ở miền nam Trung Quốc. Cơm hấp thường là gạo trắng, là dạng thường được ăn nhất. Người dân ở miền nam Trung Quốc cũng thích dùng gạo để làm cháo như bữa sáng. Gạo cũng được sử dụng để sản xuất bia, rượu "thiêu tửu" và giấm. Gạo nếp (xôi) là một loại gạo được sử dụng trong các món ăn đặc sản như cơm lá sen và cơm nắm.

Lúa mì
Trong các vùng trồng lúa mì ở miền Bắc Trung Quốc, người dân chủ yếu dựa vào thực phẩm làm từ bột mì, chẳng hạn như mì sợi, bánh mì Bính (thiêu bính), sủi cảo (một loại bánh bao Trung Quốc) và màn thầu (một loại bánh hấp).

Mì sợi
Mì Trung Quốc khô hoặc tươi với nhiều kích cỡ, hình dạng và kết cấu khác nhau và thường dùng kèm súp hoặc đồ ăn kèm được chiên rắc lên trên.. Một số giống như Thọ Miến (寿面, có nghĩa là mì trường thọ), đại diện cho mong muốn khỏe mạnh và sống lâu theo truyền thống của Trung Quốc. Mì có thể được phục vụ nóng hoặc lạnh với các loại topping khác nhau, với nước dùng và đôi khi khô (bún, 米粉). Mì thường được làm bằng bột gạo hoặc bột mì, nhưng các loại bột khác như đậu tương cũng được sử dụng ở nhóm thiểu số.

Các loại thảo mộc và gia vị

Gia vị như củ gừng tươi, tỏi, hành lá, ngò và vừng được sử dụng rộng rãi trong nhiều món ăn địa phương. Hạt tiêu Tứ Xuyên, đại hồi, quế, thì là, đinh hương và ớt trắng cũng được sử dụng ở các vùng khác nhau.

Để tăng thêm hương vị cho món ăn, nhiều món ăn Trung Quốc cũng có nấm khô Trung Quốc, tôm khô, vỏ quýt khô,<ref name=nytimes>Chinese Restaurants Are Adding Herbs for Flavor and Health – The New York Times</ref> và ớt khô Tứ Xuyên.

Khi nói đến nước sốt, Trung Quốc là quê hương của nước tương, nó được làm từ đậu nành lên men và lúa mì. Một số loại nước sốt cũng dựa trên đậu nành lên men, bao gồm tương đen, nước sốt đậu xay và nước sốt đậu vàng. Ngoài ra còn có các loại nước sốt khác nhau được ưa thích bởi các món ăn trong khu vực, dầu hào, nước mắm và chao (đậu phụ nhự) cũng được sử dụng rộng rãi. Giấm cũng có nhiều loại với hương vị khác nhau: giấm gạo trong, giấm đen trấn Giang, giấm Sơn Tây, giấm trấn Hoành Hà (横河镇), Ninh Ba, Chiết Giang.

Ẩm thực hải ngoại

Ở những nơi có số lượng dân Trung Quốc nhập cư theo dòng lịch sử, phong cách thực phẩm đã phát triển và thích nghi với khẩu vị và nguyên liệu địa phương, và được sửa đổi bởi ẩm thực địa phương, đến mức độ lớn hơn hoặc ít hơn. Điều này đã đem lại một ảnh hưởng sâu sắc của Trung Quốc đối với các món ăn của các quốc gia khác như ẩm thực Campuchia, ẩm thực Philippines, ẩm thực Thái Lan và ẩm thực Việt Nam. Ngoài ra còn có một số lượng lớn các hình thức ẩm thực kết hợp, thường phổ biến ở nước này. Một số, chẳng hạn như ramen (ẩm thực Trung - Nhật) đã trở nên phổ biến trên toàn thế giới.

Thịt chiên giòn kết hợp với nước sốt chua ngọt như một phong cách nấu ăn nhận được đón nhận nhiều ở ngoài Trung Quốc. Do đó, nhiều món ăn quốc tế mang phong cách Trung Quốc tương tự được sáng tạo dựa trên nước sốt chua ngọt, bao gồm gà chua ngọt (Châu Âu và Bắc Mỹ), gà Manchurian (Ấn Độ) hay món tangsuyuk (Hàn Quốc). Bánh pizza Hawaii được lấy cảm hứng từ hương vị chua ngọt của ẩm thực Trung Quốc.

Ngoài nước chủ nhà, các món ăn được phát triển từ ẩm thực hải ngoại Trung Quốc ở nước ngoài phụ thuộc rất nhiều vào các món ăn có nguồn gốc từ người nhập cư Trung Quốc. Trong ẩm thực Trung Quốc Hàn Quốc, các món ăn bắt nguồn chủ yếu từ ẩm thực Sơn Đông trong khi ẩm thực Trung Quốc-Philippines chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của ẩm thực Phúc Kiến. Dân số đông đảo có tổ tiên người Hoa ở Hoa Kỳ đã và đang điều hành nhiều nhà hàng,  phát triển các món ăn đặc sắc (chẳng hạn như chop suey) ban đầu dựa trên ẩm thực Quảng Đông, trong khi những món đó không phổ biến với người Mỹ gốc Hoa.Yong Chen, Chop Suey, USA: The Story of Chinese Food in America (2014)

Theo báo cáo được phát hành bởi nền tảng dịch vụ theo yêu cầu lớn nhất của Trung Quốc vào năm 2018, có hơn 600.000 nhà hàng Trung Quốc ở nước ngoài. Báo cáo cũng chỉ ra rằng lẩu là thực phẩm phổ biến nhất ở thị trường nước ngoài. Ẩm thực Tứ Xuyên và một số đồ ăn nhẹ và đồ ăn nhanh của Trung Quốc theo sau ở vị trí thứ hai và thứ ba, tương ứng.

 Món tráng miệng và đồ ăn nhẹ

Nói chung, trái cây theo mùa được dùng như một hình thức tráng miệng phổ biến nhất sau bữa ăn tối.

Điểm tâm (點心), ban đầu có nghĩa là một phần nhỏ đồ ăn, điềm điểm (甜點, bánh ngọt) và cao điểm (糕點, từ chỉ chung các loại bánh ăn điểm tâm) được sử dụng để mô tả món tráng miệng và bánh ngọt.

Món tráng miệng Trung Quốc gồm các món ngọt và các món ăn được phục vụ với trà, thường là trong bữa ăn hoặc vào cuối bữa ăn trong ẩm thực Trung Quốc.

Bên cạnh phục vụ như một món điểm tâm cùng với trà, bánh ngọt được sử dụng để ăn mừng các lễ hội truyền thống. Trong đó nổi tiếng nhất là bánh trung thu, được sử dụng để mừng Tết trung thu.

Một loạt các món tráng miệng Trung Quốc có sẵn, chủ yếu là món ăn nhẹ hấp và luộc. "Bính" là một từ ngữ chỉ tất cả các loại bánh mì bằng tiếng Trung Quốc, bao gồm cả bánh ngọt và đồ ngọt. Đây là các loại bánh mì làm từ bột mì, với các loại khác nhau bao gồm bột đậu đỏ, táo tàu và nhiều loại khác. "Tô" (酥) là một loại bánh ngọt khác được làm với lượng dầu nhiều hơn, được làm để dễ căn vỡ hơn. Các loại kẹo ngọt của Trung Quốc được gọi là đường (糖)  thường được làm với đường mía, đường mạch nha, mật ong, các loại hạt và trái cây. Kueh ("Quả") là những món ăn nhẹ làm từ gạo thường được hấp và có thể được làm từ gạo nếp hoặc gạo thông thường.

Một món tráng miệng mát lạnh khác, bào băng (刨冰) là đá bào với xi-rô ngọt. Các loại thạch Trung Quốc được gọi chung là thạch. Nhiều món thạch được làm theo truyền thống từ rau câu (tảo đỏ) và có hương vị trái cây, mặc dù thạch gelatin cũng phổ biến trong các món tráng miệng hiện đại.

Súp tráng miệng Trung Quốc thường ngọt và phục vụ lúc còn nóng. Ngoài ra còn có bánh ngọt phương Tây ở Trung Quốc như bánh ngàn lớp (mille-feuille), crème brûlée và cheesecake nhưng nhìn chung không phổ biến vì sở thích món tráng miệng của người Trung Quốc là ngọt nhẹ và ít dầu. Nhiều loại đồ ăn đường phố, khác nhau tùy theo vùng, có thể ăn như đồ ăn vặt hoặc bữa tối nhẹ. Bánh phồng tôm là một món ăn nhẹ thường được thấy ở Đông Nam Trung Quốc.

Sản phẩm sữa
Người Trung Quốc ở các thời đại trước đó rõ ràng đã uống sữa và ăn các sản phẩm từ sữa, mặc dù không nhất thiết phải từ bò, nhưng có lẽ là koumiss'' (sữa ngựa lên men) hoặc sữa dê.

Nhiều người Trung Quốc gần đây đã tránh sữa, một phần vì đồng cỏ cho các nhà sản xuất sữa  không kinh tế trong nền nông nghiệp khí hậu gió mùa, và một phần là do tỷ lệ dị ứng lactose cao trong dân số Trung Quốc. Vì vậy, trong lịch sử việc sử dụng các sản phẩm từ sữa là rất hiếm, với các ngoại lệ trong khu vực, với ngoại lệ món tráng miệng sữa hấp Song Bì (双皮奶) tại tỉnh Quảng Đông hay pho mát Vân Nam. Ngày nay những que kem lạnh luôn có sẵn và phổ biến trên khắp Trung Quốc.

Đồ uống Trung Quốc

Rượu
Rượu của người Trung Hoa phần lớn nấu bằng ngũ cốc, thông dụng nhất là rượu gạo mà họ gọi là hoàng tửu (rượu vàng) hay mễ tửu (rượu gạo).

Hoàng tửu được cất bằng men lúa mì tức miến cúc hay tiểu cúc. Người Trung Hoa vẫn đặc biệt coi trọng những loại rượu chỉ cất nguyên chất bằng gạo mà thôi, không pha chế thêm gì khác. Rượu cất theo lối cũ chỉ có chừng 15-16% alcohol và phải mất một thời gian chừng ba tháng từ khi bắt đầu sửa soạn gạo tới khi nấu xong. Rượu nấu xong còn phải để từ 6 tháng tới 1 năm trước khi đem ra bán trên thị trường. Cứ 100 kg gạo thì người ta có thể nấu được 230 kg rượu. Ngày xưa, người ta thường tự nấu lấy rượu để uống trong nhà nhưng hiện nay rượu trở thành một loại kỹ nghệ quan trọng sản xuất tại những hãng rượu sử dụng nhiều chuyên viên được huấn luyện kỹ càng. Rượu gạo cũng được xuất khẩu sang những quốc gia khác, nhất là những nơi có đông Hoa kiều cư ngụ.

Rượu Trung Quốc được chia thành nhiều loại khác nhau, tùy theo cách nấu, lượng đường, cách ủ và loại men dùng để nấu. Phương thức thông dụng nhất là chia ra thành năm loại tùy theo lượng đường chứa trong rượu. Lượng đường đó khác nhau tùy theo cách nấu, được gọi là rượu mạnh (không có vị ngọt, tức dry wine), rượu nhẹ nhưng không ngọt (semi-dry), rượu có một phần ngọt (semi-sweet), rượu ngọt (sweet) và rượu thật ngọt (extra-sweet). Về cách chế tác, gạo đồ thành xôi, có thể để nguội trước khi trộn men hay trộn men khi còn nóng. Cách làm nguội cũng có thể bằng nước lạnh hay chỉ để ngoài trời cho hạ nhiệt độ. Đôi khi người ta cũng dùng rượu cũ, đã cất từ lâu, bỏ thêm men để thành rượu mới. Cách này có thể làm nồng độ rượu lên cao hơn 20%. Cũng tùy theo loại men, người ta có thể có những sản phẩm khác nhau. Men có thể làm bằng lúa mì, lúa nếp, hay men bào chế bằng hóa chất. Những người sành uống rượu quí trọng những loại rượu ngon không phải ít. Nhiều chai rượu quí đã có thể bán đấu giá với những số tiền khiến người ta phải rùng mình.

Người Trung Hoa phân biệt rượu theo tên gọi. Theo Ẩm Thiện Tiêu Đề thì rượu có những loại: thanh, trọc, hậu, bạc, cam, khổ, hồng, lục, bạch chi biệt (nghĩa là chia làm trong đục, đặc loãng, ngọt đắng đỏ xanh trắng khác nhau). Rượu trong gọi là tiêu, trong mà ngọt thì gọi là dĩ, đục mà trắng thì gọi là áng, cũng gọi là lao, đục mà hơi xanh thì gọi là trản, đặc thì gọi là thuần hay nhu, nặng thì gọi là nhĩ, loãng thì gọi là li, ngọt thì gọi là lễ, ngon thì gọi là tư, đắng thì gọi là thiện, đỏ thì gọi là thể, xanh thì gọi là linh, trắng thì gọi là ta. Về tên riêng của rượu, người ta cũng đặt cho rượu nhiều cái tên nghe rất kêu như Động Đình Xuân, Kiếm Nam Xuân, Tường Vi Lộ.

Trương Năng Thần đời Tống trong tác phẩm Tửu Danh Ký có chép đến hơn một trăm loại rượu khác nhau. Phùng Thời Hóa đời Minh cũng ghi lại trong cuốn Tửu Sử rất nhiều tên của những loại rượu của từng địa phương.

Về rượu nho, người Tàu chỉ biết đến khi người từ Tây Vực đem tới trung nguyên. Sách Hậu Hán Thư có chép là Nước Lật Dặc (Ả rập) có loại trái cây, vắt nước có vị ngon, làm rượu gọi là rượu bồ đào. Người phương Tây đã biết làm rượu bằng trái nho (wine) từ thời cổ. Sách Cựu Ước (Old Testtament) đề cập đến rượu tới 155 lần và người Hebrews đã từng tiếc rẻ không mang theo được rượu Ai Cập khi họ di cư. Người Hi Lạp thời cổ cũng uống rượu và chính những thần minh trong huyền sử cũng đều thích uống rượu và ưa gái đẹp. Tuy đã biết đến rượu bồ đào từ đời Hán, mãi tới đời Đường (640 sau TL), khi Đường Thái Tông đem quân đánh nước Cao Xương (nay thuộc Tân Cương) người Trung Hoa mới học được cách làm rượu nho.

Về những đặc sản, mỗi vùng có một loại rượu nổi tiếng, có cách thức chế biến khác nhau. Ngoài những loại rượu thông dụng mà người Trung hoa học của Tây phương gần đây, họ có những loại riêng đã nổi tiếng từ lâu như sau:

Ô Trình tửu: Sản xuất tại Ô Trình, nay thuộc huyện Ngô Hưng, Chiết Giang, vẫn được thiên hạ cho rằng đây là loại rượu ngon hạng nhất của Trung Hoa (thiên hạ đệ nhất Ô Trình tửu). Rượu Ô Trình đã đi vào lịch sử vì xuất phát từ một câu truyện tình vừa thơ mộng vừa gian nan của một vương tôn như đã chép ở trên.
Phần tửu: Được người đời gọi là cam tuyền giai nhưỡng hay dịch thể bảo thạch, Phần tửu là rượu ngon của đất Sơn Tây, và cũng là một loại rượu danh tiếng của Trung Hoa đã có hơn 1500 năm. Rượu Phần có mùi thơm, uống vào có hậu vị, được nấu bằng cao lương nổi danh của thôn Hạnh Hoa và nước suối Cam Tuyền.
Thiệu Hưng tửu: là một loại rượu nếp nổi tiếng nhất của Trung Hoa. Hiện nay người Tàu đã cải tiến phương pháp nấu để trở thành một kỹ nghệ quan trọng dùng nhiều loại gạo khác nhau, trong đó có gạo nếp (nhu), men rượu làm bằng gạo hay lúa mạch. Rượu Thiệu Hưng phải để ít nhất là ba năm mới cho vào bình, thường hâm lên trước khi uống. Nếu rượu để trên 5 năm, người ta gọi là Trần Niên tửu (nghĩa đen chỉ là rượu lâu năm), hương càng nồng và thơm. Cũng có sách chép là rượu Thiệu Hưng nấu cho khi sanh con trai thì gọi là Trạng nguyên Hồng, cho con gái thì gọi là Nữ Nhi Hồng, dùng trong dịp đội mũ hay cài trâm (là một lễ khi đã họ đến tuổi trưởng thành).
Hồng Lộ tửu: Vốn là đặc sản của hai đất Mân Đài (Phúc Kiến và Đài Loan), hương rất thơm, vị lại ngon. Rượu này dùng gạo nếp trộn với gạo đang lên men, ủ kín, sau đó mới cất vào bình tàng trữ trong khoảng từ 3 đến 8 năm. Rượu càng để lâu càng đậm đà nên người ta gọi là Bát Niên Hồng Lão tửu.
Phúc tửu: Là loại rượu cất theo phương pháp của tỉnh Phúc Kiến, dùng gạo nếp, tiểu mạch, sau khi nấu xong phải bỏ thịt gà vào ngâm, để một năm trước khi cho vào bình.
Hoàng tửu: dùng loại gạo ngon có tên là Bồng Lai và tiểu mạch để cất rượu. Rượu trong và nồng, sắc óng ánh như hổ phách, thường hâm nóng trước khi uống.
Lệ Chi tửu: Là loại rượu mới chế tạo từ trái vải tươi ở Đài Loan. Vải bóc vỏ, bỏ hột rồi mới dùng để cất rượu. Lệ chi tửu thơm và trong. Ngoài ra người ta còn dùng phượng lê, chuối tiêu, dương đào, quất tử (trái tắc) ép lấy nước để cất rượu nhẹ, dùng như một loại giải khát.
Hoa điêu tửu: Gốc từ rượu Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang, đã có từ nhiều ngàn năm và là một loại danh tửu của Trung Hoa. Người ta chọn loại gạo ngon nấu thành rượu, để lâu có màu vàng, khi hâm lên mùi rất thơm. Theo Lâm Ngữ Đường, ông giải thích hoa điêu tửu cũng chỉ là rượu Thiệu Hưng nhưng là một loại rượu mà người ta nấu lên khi sanh một đứa con gái, để sau này khi cô ta đi lấy chồng sẽ đem ra đãi khách và hoa điêu chỉ để miêu tả những hình vẽ trang trí trên bình rượu hơn là loại rượu.

Trên đây là những loại rượu nguyên chất. Ngoài ra còn một số loại rượu cũng nổi danh nhưng đã được tái chế từ rượu nguyên thủy, pha thêm những chất khác nên được gọi là hợp thành tửu. Có rất nhiều loại khác nhau nhưng nổi tiếng nhất có thể kể trúc diệp thanh, ngũ gia bì, mai khôi lộ (sau thường viết trại thành mai quế lộ), hổ cốt tửu, sâm nhung tửu, ô kê tửu, mao đài tửu, ô mai tửu, long nhãn tửu,…

Trúc diệp thanh: là rượu nổi tiếng đất Sơn Tây, nấu bằng cao lương, tiểu mạch và đậu xanh cùng một số dược thảo. Sau khi thành rượu lại đem ngâm thuốc bắc và lá tre. Màu rượu xanh nhạt, mùi thơm. Uống vào nhẹ nhàng không gắt.
Ngũ gia bì: Dùng cao lương nấu với thuốc bắc, thêm mật ong, mạch nha. Giả Tư Hiệp đời Hậu Ngụy trong sách Tế Dân Yếu Thuật có chép là dùng vỏ cây ngũ gia (ngũ gia bì) cùng với thuốc ngâm rượu có thể làm cho thân thể khỏe mạnh.
Mai quế lộ: Mai quế là một loại hoa hồng dại, được hái về trộn chung với cao lương để cất rượu. Hoa phải được hái vào sáng sớm để còn những hạt sương đọng trên cánh hoa (vì thế nên gọi là mai khôi lộ—lộ là hạt sương) và là một loại danh tửu của Trung Hoa.
Hổ cốt tửu: Dùng rượu trắng để ngâm thuốc bắc (trong có vị hổ cốt tức xương cọp) có thể trừ được bệnh đau nhức, phong thấp.
Sâm nhung tửu: dùng lộc nhung, nhân sâm và nhiều loại thuốc bắc ngâm rượu.
Ô kê tửu: dùng gà ác và thuốc bắc ngâm trong rượu, dùng cho phụ nữ khi thai sản.
Mao Đài tửu: chỉ mới nổi tiếng trong khoảng 100 năm nay được nhiều người biết đến từ khi Mao Trạch Đông đãi tổng thống Mỹ Nixon trong chuyến công du Trung Quốc năm 1972. Tương truyền đời vua Khang Hi, đất Phần Dương Sơn Tây, có một người lái buôn tên là Giả Phú rất thích uống Phần tửu. Một hôm ông đi xuống miền nam, đến Quí Châu nhưng ở đây lại không có rượu ngon để uống. Giả Phú trở về mướn một người chuyên cất Phần tửu xuống thôn Hạnh Hoa thôn, huyện Nhân Hoài, tỉnh Quí Châu (nay đổi là Mao Đài trấn) dùng thổ sản nấu theo phương pháp miền bắc, người ta gọi là rượu Mao Đài. Mao Đài chủ yếu dùng đậu nành, cao lương, tiểu mạch, vị hơi ngọt và trong. Phương pháp nấu phức tạp và phải ủ với nhiệt độ cao. Rượu Mao Đài uống cạn ly để qua đêm vẫn còn thơm.
Ô mai tửu: dùng mơ và mận tươi cất thành rượu. Khi nấu xong đem trà ô long ngâm và thường được dùng ướp lạnh hay trong các loại cocktail.
Long nhãn tửu: hay quế viên tửu, dùng nhãn để nấu rượu, vị ngọt.
Bao túc tửu: là đặc sản của đồng bào các dân tộc như ở Vân Nam, Quảng Tây, Tân Cương, Ninh Hạ, Nội Mông và Tây Tạng. Ngô được thu hoạch vào cuối tháng 6 dương lịch hàng năm, người dân thu hoạch về, để cả bắp (còn áo) phơi vài nắng, rồi ngô được chất lên gác bếp cất trữ. Khi nấu rượu, bà con mang bắp ngô xuống tẽ hạt, loại bỏ các hạt hỏng và lép rồi làm nguyên liệu chính để nấu rượu ngô. Ngô được đem luộc lên (nhiều nơi gọi là bung ngô), ngô được bung trong thời gian khá dài, khoảng 24h với lửa nhỏ, để sôi ậm ạch, khi nào các hạt ngô chớm bung và đều thì được vớt ra. Ngô bung được dải đều trên các nia mẹt. Ngô sau khi nấu cần để nguôi đến nhiệt độ bình thường để khi trộn với bánh men rượu không làm chết các vi sinh vật trong bánh men rượu hay làm giảm khả năng lên men của các các tế bào nấm men.
Tùy kinh nghiệm của từng địa phương, từng dân tộc, sử dụng các loại men khác nhau. Dân tộc Thổ Gia (Hồ Bắc) sử dụng loại men đặc biệt chế từ hạt Hồng My (loại hạt gần giống như hạt kê), cùng nhiều loại cây khác như chỉ thiên, sơn phục, …; người Dao tại Long Thắng, Quảng Tây chọn cây "chè lao"- cây trầu rừng, có dân tộc lại chọn loại men được pha chế từ hơn 20 loại thảo dược quý hiếm như: cây dây nước, trầu rừng, dây ngọt… có tác dụng chữa lành vết thương, thấp khớp. Tuỳ vào loại lá chính trong men sẽ có những vị rượu khác nhau.Trộn men và lên men: Cứ 10 kg ngô thì trộn với 2-3 quả men, nếu cho quá nhiều hoặc quá ít thì khi chưng cất rượu ngô sẽ không ngon, thậm chí sẽ không thể thành rượu.

Bánh men được bóp nhỏ và trộn với ngô bung bằng cách rắc đều lên bề mặt với tỷ lệ thích hợp rồi đem ủ, bắt đầu quá trình lên men. Ngô được ủ men trong các thùng kín, để ở chỗ khô thoáng, ngay trên nền nhà thì tốt, để đảm bảo quá trình lên men được tốt nhất. Người nấu rượu sẽ nhận biết nhiệt độ ủ men bằng cách cho tay vào thùng đựng ngô. Sau khoảng thời gian chừng 5 đến 6 ngày thì cho ngô vào chõ để nấu rượu, chõ phải làm bằng gỗ thì mới tốt. Nước dùng để nấu rượu là nước trên núi cao, sẽ cho vị rượu ngô tinh khiết.Chưng cất: Nguyên liệu dùng đun nấu rượu ngô tốt nhất là củi khô, khi chưng cất phải đốt lửa cháy âm ỉ. Sau khoảng 30 phút, hơi rượu sẽ bốc lên lắng tụ lại và chảy ra ngoài qua một thanh gỗ được nối với chõ. Trong khoảng 3h đồng hồ, người ta có thể chưng cất được 22-25 lít rượu ngô.

Ở Vân Nam, người ta làm rượu và chưng cất với nồng độ cồn là 65%, trải qua công đoạn nấu cơm. Sau đó cơm được thêm nước, trộn đều rồi ủ 20 phút rồi đem cơm hấp thêm lần 2. Khi cơm nguội và sờ tay thấy ấm thì thêm men rượu và chút nước trộn đều. Cơm rượu được xếp vào vại đậy kín nắp, qua 3 - 4 ngày đem cơm rượu có lẫn nước đi lọc lấy rượu. Rượu sau khi rót vào bình đem ủ 1 năm, sau đó người ta lấy phân tươi của bò đắp thành nút chai bao lấy cái bấc của bình rượu và ủ thêm 2 năm.

Các loại trà
Trung Quốc được xem là nguồn gốc của trà và có kiến thức sâu sắc về trồng trà và chế biến. Sách vở về trà như Trà xanh, Kinh trà, Trà phổ, Sử trà đã góp phần quan trọng trong quá trình này. Người Trung Quốc có thói quen uống trà trong nhiều hoạt động khác nhau và thói quen này đã lan rộng ra nhiều quốc gia khác trên thế giới. Có năm loại trà chính: trà xanh, hồng trà, trà Ô Long, trà hoa và trà ép.

Trong số các loại trà này, trà Long Tỉnh của Tây Hồ được coi là nổi tiếng nhất với lịch sử lâu đời và đặc điểm đặc trưng. Quá trình thu hoạch và chế biến trà Long Tỉnh có quy trình riêng và được coi là trà báu vật thủ công. Trà Long Tỉnh chứa nhiều chất dinh dưỡng và thường được pha ở nhiệt độ thích hợp. Phong tục mời khách bằng trà cũng là một phần không thể thiếu trong văn hóa Trung Quốc và có nhiều biểu thị khác nhau tùy theo vùng miền.

Thói quen uống trà đã trở thành một phong tục phổ biến trên khắp thế giới, và trà được sử dụng để biểu thị niềm vui và may mắn trong giao tiếp và đối xử với khách.

Xem thêm
 Mãn-Hán Toàn Tịch, hay Tiệc triều đinh Hán-Thanh
 Ẩm thực Đài Loan
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Pháp
Ẩm thực Ý

Tham khảo


title: Tenri, Nara

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Nara, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Thành phố tỉnh Nara
Cố đô


title: 4756 Asaramas

text:
4756 Asaramas (1950 HJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1950 bởi La Plata Observatory ở La Plata. Its name is in honor of the Argentinian Society "Friends of Astronomy" (Asociación Argentina Amigos de la Astronomía in Spanish), an Argentinian amateur astronomical society.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4756 Asaramas

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1950


title: Rochefourchat

text:
Rochefourchat là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes in the Auvergne-Rhône-Alpes region ở đông nam nước Pháp. Xã Rochefourchat nằm ở khu vực có độ cao trung bình 963 mét trên mực nước biển. Xã có phế tích toà lâu đài cổ. Các xã gần nhất có Saint-Nazaire-le-Désert, Les Tonils, Pradelle và Brette.

Nơi này nằm trong một khu vực dân cư rất thưa thớt. Thành phố Die cách đó 20 km, Montélimar cách 40 km (theo đường chim bay). Đô thị này nằm ở độ cao từ 600 đến 1513 mét và trải rộng trên diện tích 12,74 km².

Mặc dù cộng đồng dân cư chỉ còn một thường trú nhân, nhưng xã có một hội đồng gồm 9 người. Không có người trong hội đồng sống trong xã. Trong năm 2010, ngân sách xã là € 18.704.

Biến động dân số

Tham khảo

Xã của Drôme


title: Duckeola pavani

text:
Duckeola pavani là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Duckeola
Động vật được mô tả năm 1963


title: Robert Coleman Richardson

text:
Robert Coleman Richardson (26 tháng 6 năm 1937 – 19 tháng 2 năm 2013), sinh tại Washington D.C. là nhà vật lý thực nghiệm người Mỹ đã đoạt giải Nobel Vật lý năm 1996 (chung với David Lee và Douglas Osheroff, cho công trình phát hiện đặc tính siêu lỏng ở helium-3 năm 1972.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Richardson sinh ngày 26.6.1937 tại Washington D.C.. Ông tốt nghiệp trung học ở trường "Washington-Lee High School". Ông học tiếp ở Đại học Bách khoa Virginia, đậu bằng cử nhân năm 1958 và bằng thạc sĩ năm 1960. Sau đó ông học và nghiên cứu ở Đại học Duke, đậu bằng tiến sĩ năm 1965.

Công trình nghiên cứu của ông tập trung vào việc sử dụng Cộng hưởng từ hạt nhân để nghiên cứu các đặc tính lượng tử của chất lỏng và chất rắn trong các nhiệt độ cực thấp.

Năm 1972 Richardson, cùng với nhà nghiên cứu cấp cao David Lee và sinh viên tốt nghiệp Douglas Osheroff, làm các nghiên cứu ở "Phòng thí nghiệm Vật lý nguyên tử và chất rắn" của Đại học Cornell và đã khám phá ra đặc tính siêu lỏng ở các nguyên tử helium-3. Công trình này đã đem lại cho họ Giải Nobel Vật lý năm 1996

Hiện nay ông làm giáo sư Vật lý học ở Đại học Cornell, nhưng không còn làm việc ở Phòng thí nghiệm.

Giải thưởng
Giải Oliver E. Buckley của Hội Vật lý Hoa Kỳ năm 1981
Giải Nobel Vật lý năm 1996

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cornell webpage
 Freeview video Interview with Robert Richardson by the Vega Science Trust

Nhà vật lý Mỹ
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Nhà vật lý thực nghiệm
Người đoạt giải Nobel Vật lý
Giảng viên Đại học Duke


title: Sigatica semisulcata

text:
Sigatica semisulcata là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc mặt trăng.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 15 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 60 m.

Chú thích

Tham khảo

Sigatica
Động vật được mô tả năm 1839


title: Hà Huy Giáp

text:
Hà Huy Giáp (1908–1995) là nhà hoạt động cách mạng Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa II (dự khuyết), khóa III, Phó Ban Tuyên huấn Trung ương, Thứ trưởng Bộ Giáo dục, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Phó ban nghiên cứu lịch sử Đảng.

Tiểu sử
Hà Huy Giáp (tên gọi khác: Giao, Huy), sinh ngày 4 tháng 4 năm 1908;

Quê quán: Xã Sơn Thịnh, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

Quá trình hoạt động cách mạng

Trước năm 1925, học tiểu học và cao tiểu học ở Vinh; sau khi thi đậu bằng thành chung, ông ra Hà Nội học tiếp tú tài bản xứ tại Trường Bưởi. Tại Hà nội, ông có điều kiện tiếp xúc với nhiều nhà trí thức, nhà nhân vật tên tuổi như Phạm Văn Đồng, Đặng Thai Mai,... và có thêm nhiều bạn cùng chí hướng như Nguyễn Xiển, Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Xuân Nguyên.

 Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập vào ngày 3 tháng 2 năm 1930, Hà Huy Giáp được cử làm Bí thư Đặc ủy miền Hậu Giang, Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Nam Kỳ.
 Tháng 5 năm 1933, ông bị tòa án Đại hình Sài Gòn của thực dân Pháp tuyên án khổ sai chung thân, đày ra Côn Đảo.

Khi bị kết án và đày ra Côn Đảo, Hà Huy Giáp đã cùng các đồng chí của mình biến nhà tù thực dân - đế quốc thành trường học cộng sản. Ông tham gia dịch Tuyên ngôn Đảng Cộng sản và một số tài liệu khác, tuyên truyền và tổ chức các lớp học về chủ nghĩa Mác – Lê-nin, về đường lối cách mạng Việt Nam. Và, chính ở ngay nơi "địa ngục trần gian" này, những người cộng sản đã học được một lẽ sống: muốn sống thì phải liên tục đấu tranh. Các ông đã tranh thủ luyện rèn trong gian khó, đoàn kết, thương yêu giúp đỡ nhau... để rồi hơn chục năm sau trở thành một trong những lực lượng nòng cốt, tập hợp toàn dân nổi dậy làm cuộc cách mạng "long trời, lở đất" giành lại nền độc lập dân tộc, lập nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Năm 1936 ông được về đất liền, song bị đưa quản thúc tại trại Trà Khê.

Tháng 3/1945 ông vượt ngục vào Sài Gòn bắt liên lạc với Xứ ủy. Sau Nam Kỳ khởi nghĩa phong trào cách mạng bị đàn áp trên quy mô rộng lớn, liên lạc với Trung ương tại miền Bắc gián đoạn.

Tại Xứ ủy ông cử Lý Chính Thắng vốn từng là học sinh Trường tư thục Thăng Long Hà Nội ra Bắc tìm bắt liên lạc với Trung ương Đảng. Khi trở về Nam Bộ, Lý Chính Thắng mang theo chỉ thị của Trung ương "Nhật, Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta". Theo tinh thần chỉ thị trên, ông đã cùng Xứ ủy tiến hành chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại Nam Bộ.

Chỉ đạo Tổng khởi nghĩa tháng 8-1945 tại Biên Hoà

Tháng 7 năm 1945, tại chùa Tân Mai thuộc xã Bình Trước, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa, ông đại diện cho Xứ ủy Nam kỳ họp với các đồng chí Hoàng Minh Châu, Huỳnh Văn Hớn, Phạm Văn Búng, Đặng Nguyên, Lê Nguyên Đạt... phổ biến chủ trương của Xứ ủy là gấp rút xây dựng, phát triển lực lượng cách mạng cả lực lượng chính trị và võ trang, tích cực chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền. Đây là cuộc họp quan trọng, là cơ sở để đoàn kết các đồng chí đảng viên cộng sản trong các nhóm khác nhau, tạo ra sự thống nhất hành động trước thời cơ mới. Hội nghị nhấn mạnh việc khẩn trương phát triển các tổ chức đoàn thể Việt Minh, nắm chắc lực lượng Thanh niên Tiền phong trong tỉnh, xây dựng lực lượng vũ trang, mua sắm vũ khí trang bị cho số cán bộ cốt cán, tập trung vận động nhân dân chống phát xít Nhật và bọn phản động, vạch trần bộ mặt giả hiệu của Chính phủ Trần Trọng Kim và bè lũ tay sai.

Sau hội nghị, các đảng viên ở Biên Hòa nhanh chóng kiện toàn các tổ chức đoàn thể cứu quốc, nắm và lãnh đạo chặt chẽ lực lượng Thanh niên Tiền phong thông qua các đoàn trưởng, tráng trưởng, đội trưởng và toán trưởng ở các cơ sở địa phương trong tỉnh đặc biệt là trung tâm quận Châu Thành, Biên Hòa.

Ngày 15 tháng 8 năm 1945, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng quân Đồng minh vô điều kiện. Tin Nhật đầu hàng đồng minh lan truyền nhanh chóng. Bọn sĩ quan và binh lính Nhật ở Biên Hòa hoang mang rệu rã. Chúng án binh bất động ở các địa điểm đóng quân. Chính quyền bù nhìn của giặc Nhật ở Biên Hòa cũng hoàn toàn tê liệt. Một số tên tay sai có nợ máu với nhân dân tìm đường bỏ trốn. Một số viên chức nhỏ nằm im hoặc ngã theo cách mạng tham gia lực lượng Thanh niên Tiền phong.

Ngọn lửa cách mạng bùng lên mạnh mẽ. Bầu không khí tiền khởi nghĩa sôi động khắp thành thị và nông thôn trong cả nước. Ngày cũng như đêm trên khắp các nẻo đường, xóm ấp ở Biên Hòa rộn rã tiếng hát, lời ca cách mạng giục giã lòng người bừng bừng khí thế vùng dậy đấu tranh để cởi bỏ gông xiềng nô lệ. Giữa lúc đó, Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu đã ra lời kêu gọi đồng bào toàn quốc: "... hiện nay quân đội Nhật đã tan rã, phong trào cứu quốc lan tràn khắp nơi... Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy dứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta...".

Sau khi lãnh đạo khởi nghĩa ở Biên Hòa thành công, ông cùng ông Ung Văn Khiêm ra miền Bắc tham gia Hội nghị Quốc dân Tân Trào, báo cáo với lãnh tụ Hồ Chí Minh về tình hình khởi nghĩa ở Nam Bộ.

Công tác tuyên huấn, giáo dục
Sau ngày Nam Bộ kháng chiến ông công tác tại miền Nam. Năm 1946 khi Xứ ủy Nam Bộ được thành lập ông công tác trong Xứ ủy cùng với các ông Lê Duẩn, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Văn Kỉnh, Phạm Hùng, Trần Bạch Đằng, Nguyễn Đức Thuận. Ông phụ trách công tác tuyên huấn, và là một trong những cán bộ lãnh đạo xuất sắc của Xứ ủy trong kháng chiến chống Pháp.
 Năm 1951, ông làm Phó đoàn Đại biểu Nam Bộ ra chiến khu Việt Bắc dự Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần II (trưởng đoàn là ông Phạm Hùng), được tín nhiệm bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam sau đó ông giữ chức Phó Ban Tuyên huấn Trung ương kiêm Phó Hiệu trưởng trường Đảng cao cấp Nguyễn Ái Quốc (nay là Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh).

Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (tháng 3-1951), Ban Chấp hành Trung ương Đảng quyết định thành lập Trung ương Cục miền Nam gồm các Ủy viên Trung ương Đảng công tác ở Nam Bộ để thay mặt Trung ương Đảng trực tiếp chỉ đạo cuộc kháng chiến ở miền Nam trong điều kiện giao thông liên lạc có nhiều khó khăn. Trung ương Cục miền Nam gồm các đồng chí: Lê Duẩn, Lê Đức Thọ, Phạm Hùng, Hà Huy Giáp, Nguyễn Văn Kỉnh, Ung Văn Khiêm; do đồng chí Lê Duẩn làm Bí thư.

Trung ương Cục đã chủ trương xuất bản tạp chí lý luận, lấy tên là tạp chí Nghiên cứu, với tiêu đề "Cơ quan lý luận của Trung ương Cục miền Nam Đảng Lao động Việt Nam". Tạp chí xuất bản không định kỳ, khuôn khổ và độ dày các số cũng không đều nhau. Tạp chí do ông làm Chủ nhiệm, Nguyễn Văn Nguyễn làm Chủ bút, Nguyễn Hồng Việt làm quản lý trị sự.

 Sau năm 1954 ông tập kết ra miền Bắc.
 Năm 1955 ông tham gia làm Ủy viên Ban biên tập Tạp chí Học tập (tiền thân của Tạp chí Cộng sản) cùng với các ông Võ Nguyên Giáp, Trần Quang Huy. Tổng biên tập là Tổng bí thư Trường Chinh
 Năm 1956, ông làm Thứ trưởng Bộ Giáo dục của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa.
 Năm 1960, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III.
 Năm 1963 đến năm 1974, ông làm Bí thư Đảng đoàn, Thứ trưởng Bộ Văn hóa với nhiệm vụ giúp Bộ trưởng Hoàng Minh Giám làm công tác văn hóa và phụ trách văn nghệ. Chủ tịch Hồ Chí Minh dặn ông: "Văn hóa văn nghệ thì không tiếp xúc được tập thể. Họ đòi tình cảm là chính. Phê bình họ, lý tình phải đi đôi với nhau. Làm cho họ buồn, họ không sáng tác được. Chú có cái nhược điểm là hay nói thẳng. Chú được cái là không để bụng, không trù dập ai. Nói thẳng là tốt, nhưng phải lựa lời mà nói, lựa lúc mà nói... Gặp văn nghệ sĩ, chú phải gặp riêng từng người một. Nói chung lãnh đạo ai cũng vậy, phải có lý có tình. Đối với văn nghệ sĩ, phải có tình trước rồi mới đưa họ vào lý. Công việc chú bây giờ khó hơn nhiều. Rốt cuộc mình hiểu biết anh em, coi trọng anh em, thì anh em coi trọng mình, nghe mình...
Ngoài ra ông còn đảm nhiệm chức vụ Bí thư Đảng Đoàn Liên hiệp các Hội Văn học, nghệ thuật Việt Nam.
 Tháng 6 năm 1976 ông làm Trưởng ban phụ trách xây dựng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh. Sau đó ông là Viện trưởng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh kiêm Phó Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng cho đến năm 1987 thì nghỉ hưu về sống tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Mặc dù là cán bộ cao cấp, nhưng ông vẫn sống khiêm tốn, trong sạch và giản dị, tất cả vì công việc chung. Nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng đã viết: "Không phải vô cớ Trung ương bố trí anh làm Viện trưởng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh". Ông là người học trò mẫu mực của Bác Hồ, sống trong sáng, chết thanh thản, cả cuộc đời tận tâm cho Đảng, cho dân.

Ông mất ngày 3 tháng 12 năm 1995 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Tác phẩm
 Một vài suy nghĩ về tư tưởng Hồ Chí Minh.
 Tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng con đường đưa đất nước đến phồn vinh.

Tôn vinh

 Trường Trung học Phổ thông mang tên Hà Huy Giáp ở thị trấn Cờ Đỏ, huyện Cờ Đỏ, Thành phố Cần Thơ.
 Đường phố Hà Huy Giáp ở thị trấn Cờ Đỏ, huyện Cờ Đỏ, Thành phố Cần Thơ
 Đường phố Hà Huy Giáp ở Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh
 Đường phố Hà Huy Giáp ở phường Quyết Thắng, thành phố Biên Hòa; phường Vĩ Dạ thành phố Huế; phường Hòa Cường Nam quận Hải Châu, Thành phố Đà Nẵng.

Đọc thêm
 Đồng chí Hà Huy Giáp - Một nhà yêu nước, một người cộng sản, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006.

Chú thích

Liên kết ngoài

NGUYỄN MINH TRIẾT (Ủy viên Bộ Chính trị TƯ Đảng, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh), Kỷ niệm 10 năm ngày mất của đồng chí Hà Huy Giáp (3-12-1995 – 3-12-2005): Hà Huy Giáp – một chiến sĩ mác-xít nhiệt thành, một nhà tư tưởng kiên định, Báo SÀI GÒN GIẢI PHÓNG, ngày 3/12/2005, truy cập ngày 4/2/2011.

Người Hà Tĩnh
Người Hương Sơn
Học sinh trường Bưởi
Nhà cách mạng Việt Nam
Tổng biên tập Việt Nam
Thứ trưởng Việt Nam
Họ Hà Huy
Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III
Trung ương Cục miền Nam
Cựu giảng viên Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Bảo tàng Hồ Chí Minh


title: Sân bay Miho-Yonago

text:
Sân bay Miho-Yonago (美保飛行場) , cũng gọi là Sân bay Yonago hay Căn cứ hàng không Miho, là một sân bay phục vụ Yonago, một thành ở tỉnh Tottori của Nhật Bản. Sân bay này thuộc quản lý của Đội tự vệ hàng không và được sử dụng cho mục đích quân sự và dân dụng.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
All Nippon Airways (Nagoya-Centrair, Tokyo-Haneda)
Asiana Airlines (Seoul-Incheon)
Hong Kong Airlines (Hồng Kông) (từ ngày 14 tháng 9 năm 2016)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Miho-Yonago Airport  info and photos at AOPA Japan

Miho-Yonago
Miho-Yonago
Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản


title: Tillandsia cyanea

text:
Tillandsia cyanea, hay còn được gọi là lông hồng, là một loài thực vật có hoa thuộc họ Bromeliaceae, phân họ Tillandsioideae. Trong tiếng Latin, cyanea có nghĩa là màu xanh, làm ta liên tưởng đến màu tím của những bông hoa loài này. Đây là loài biểu sinh bản địa của Ecuador, T. cyanea là loài Bromeliaceae được trồng phổ biến nhất. Tán lá phát triển từ khối hình hoa thị các lá mỏng, uốn ngược và cụm hoa là một chùm các lá bắc màu hồng hoặc đỏ từ đó trổ ra hoa màu tím.

Chú thích

C


title: Cypa luzonica

text:
Cypa luzonica là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Philippines.

Chú thích

Tham khảo

Cypa


title: Tề Quý công

text:
Tề Quý công (chữ Hán: 齊癸公), tên thật là Khương Từ Mâu (姜慈母), là vị vua thứ tư của nước Tề - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai của Tề Ất công – vua thứ 3 nước Tề.

Sử ký không nêu rõ thời gian ông làm vua nước Tề bắt đầu và kết thúc khi nào. Các sự kiện lịch sử trong thời gian ông làm vua cũng không rõ. Sau khi mất ông được truy tôn là Tề Quý công. Con ông là Khương Bất Thần lên thay, tức là Tề Ai công.

Xem thêm
 Tề (nước)
 Tề Ai công
 Tề Ất công

Tham khảo

 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tề Thái công thế gia

Vua nước Tề
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu


title: Paradelphomyia costaricensis

text:
Paradelphomyia costaricensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paradelphomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Toxorhina tinctipennis

text:
Toxorhina tinctipennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Toxorhina
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Montflovin

text:
Montflovin là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Montflovin on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Rủi ro chiến lược

text:
Rủi ro chiến lược là một khái niệm trong quản trị chiến lược kinh doanh.

Nội dung
Rủi ro về chiến lược kinh doanh là rủi ro hiện tại và tương lai có ảnh hưởng tới lợi nhuận, tới hoạt động của doanh nghiệp do quyết định hoặc thực hiện không đúng hoặc do không thích nghi kịp với sự thay đổi của ngành.

Rủi ro về chiến lược là một phần của việc tương thích giữa mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp và chiến lược đề ra để đạt được mục tiêu này dựa trên các nguồn lực của doanh nghiệp, bao gồm cả nguồn lực hữu hình lẫn vô hình: các kênh thông tin, hệ thống điều hành doanh nghiệp, mạng lưới phân phối và quy mô quản lý. Do đó, doanh nghiệp phải đánh giá được khả năng tác động của nền kinh tế, sự cạnh tranh, sự phát triển khoa học kỹ thuật, sự điều chỉnh của luật pháp có liên quan cũng như môi trường kinh doanh thay đổi.

Trong lĩnh vực tài trợ thương mại của ngân hàng thì rủi ro chiến lược kinh doanh khi ngân hàng không nắm rõ lĩnh vực mà nó tài trợ cũng như sản phẩm mà ngân hàng đang sử dụng có rủi ro như thế nào.

Tham khảo

Quản trị chiến lược
Thuật ngữ kinh doanh


title: Dicranomyia heteracantha

text:
Dicranomyia heteracantha là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Batrachedrodes lomentella

text:
Batrachedrodes lomentella là một loài bướm đêm thuộc họ Batrachedridae. Nó là loài đặc hữu của Oahu và Hawaii.

The larvae have been found among the dead leaves of an unidentified fern.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Batrachedrodes
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Putot-en-Bessin

text:
Putot-en-Bessin là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Putot-en-Bessin sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Molophilus poecilonotus

text:
Molophilus poecilonotus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 26851 Sarapul

text:
26851 Sarapul (1992 OV5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 7 năm 1992 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 26851 Sarapul

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Quận Bullitt, Kentucky

text:
Quận Bullitt là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân  năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận đã có dân số có 61.236 người, 22.171 hộ gia đình, và 17.736 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 205 trên một dặm vuông (79 / km2). Có 23.160 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 77 trên một dặm vuông (30 / km2). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận này bao gồm 98,07% người da trắng, 0,38% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,34% người Mỹ bản xứ, 0,27% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,16% từ các chủng tộc khác, và 0,77% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,63% dân số gốc Tây Ban Nha hay châu Mỹ La Tinh thuộc bất kỳ chủng tộc nào.

Có 22.171 hộ, trong đó 39,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 65,40% là đôi vợ chồng sống với nhau, 10,40% có nữ hộ và không có chồng, và 20,00% là không lập gia đình. 16,40% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 5,40% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,75 và cỡ gia đình trung bình là 3,07.

Sự phân bố tuổi là 27,20% dưới độ tuổi 18,% 8,60 18-24, 32,70% 25-44, 23,70% từ 45 đến 64, và 7,80% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 34 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 98,90 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 97,20 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận là 50.058 USD (2005), và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 49.481. Phái nam có thu nhập trung bình USD 35.851 so với 24.098 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người của dân cư quận là 18.339 USD. Có 6,20% gia đình và 7,90% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 11,40% những người dưới 18 tuổi và 7,60% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: Ninh An, Hoa Lư

text:
Ninh An là một xã thuộc huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Ninh An nằm ở phía nam huyện Hoa Lư, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Ninh Bình và huyện Yên Khánh
Phía tây giáp xã Ninh Vân
Phía nam giáp huyện Yên Mô
Phía bắc giáp thành phố Ninh Bình.

Xã Ninh An có diện tích là 5,50 km², dân số năm 2019 là 6.059 người, mật độ dân số đạt 1.102 người/km².

Đây là một xã có đường Quốc lộ 1 xuyên Việt đi qua. Trụ sở xã cách trung tâm thành phố Ninh Bình 6 km. Đây cũng là một xã nằm bên bờ sông Vạc.

Hành chính
Xã Ninh An có 13 thôn, xóm được chia thành 5 thôn: Đông Trang, Đông Hội, Bộ Đầu, Xuân Mai, Đông Thịnh và 9 xóm: Bộ Đầu, Dinh, Đình, Giữa, Gòi, Hòa Thiện, Kiên Ái, Trung Đức, Xuân Mai.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc tỉnh Ninh Bình sáp nhập với tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam Ninh, huyện Gia Khánh và thị xã Ninh Bình thuộc tỉnh Hà Nam Ninh.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 125-CP về việc hợp nhất huyện Gia Khánh và thị xã Ninh Bình thành huyện Hoa Lư và xã Ninh An thuộc huyện Hoa Lư mới thành lập.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành hai tỉnh Nam Hà và Ninh Bình và xã Ninh An thuộc huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Kinh tế
Chợ Yên nằm ở thôn Bộ Đầu là chợ quê trên địa bàn huyện Hoa Lư nằm trong danh sách các chợ loại 1, 2, 3 ở Ninh Bình từ năm 2008.

Cảng Cầu Yên
Theo Quyết định Số: 2179/ QĐ-ủy ban nhân dân của tỉnh Ninh Bình ngày 17 tháng 9 năm 2007 V/v phê duyệt Quy hoạch giao thông đường thủy nội địa tỉnh Ninh Bình đến năm 2015 và định hướng phát triển đến năm 2020 thì Cảng Cầu Yên có diện tích 2-3 ha nằm ở ngã 3 sông Vân và sông Vạc, tại xã Ninh An, huyện Hoa Lư. Phục vụ cho xếp dỡ hàng cho nhà máy phân lân Ninh Bình, xi măng H42, các sản phẩm tiểu thủ công nghiệp, sản phẩm công nghiệp xuất nhập trong cụm công nghiệp Mai Sơn, làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân…

Chức năng của cảng:
Xếp dỡ hàng hoá tổng hợp, vật tư, nguyên liệu phục vụ nhu cầu cụm công nghiệp Mai Sơn, làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân (hàng xuất nhập khẩu và hàng hoá phục vụ đời sống công nhân, dân sinh…).
Phục vụ cho công tác vận chuyển của nhà máy xi măng Hệ Dưỡng.
Hàng hoá tổng hợp cho khu vực…
Dự kiến xây dựng các hạng mục công trình: Công trình bến cảng, kho bãi. Trang thiết bị xếp dỡ. Nâng cấp đường, cầu, cống trên tuyến đoạn từ nhà máy xi măng Hệ Dưỡng dài 6 km tới cảng. Văn phòng cảng…

Nhà máy Phân lân Ninh Bình
Nhà máy Phân lân Ninh Bình, hiện là Công ty Cổ phần Phân lân Ninh Bình được thành lập năm 1977; Từ ngày 01/01/2005 chuyển sang mô hình Công ty cổ phần trong đó Nhà nước nắm cổ phần chi phối 51% vốn điều lệ, là một trong bốn doanh nghiệp sản xuất phân lân lớn nhất của Việt Nam, là doanh nghiệp thành viên Tập đoàn công nghiệp Hóa chất Việt Nam.

Văn hóa

Di tích
Tính đến năm 2010, Ninh An là xã có 2 di tích cấp quốc gia là: Một là Di tích kiến trúc nghệ thuật đền Đông Hội và hai là Di tích Lịch sử Văn hóa nhà thờ họ Đào.

Với địa thế hình đất đai: Sông ôm bao quanh, có Thiên lý lộ (Đường Cái Quan), Tràng An sơn chắn Tây, Bắc có hòn Ngọc Mỹ Nhân, Nam là Núi Sậu quay đầu về, Đông là Biển Đông. Con đê xanh đẹp uốn cong bên hai dòng sông Vạc và Vó cùng đường cung đoạn "Thiên lý" qua xã tạo thành vòng tròn khép kín, đồng thời đã liên kết được toàn bộ các di tích Lịch sử, văn hóa của địa phương tạo thành "Vòng tròn Thiên lý xã Ninh An".

Chú thích

Tham khảo


title: New Horizons

text:
New Horizons là phi thuyền thăm dò không gian tự động được cơ quan hàng không vũ trụ NASA phóng lên vũ trụ vào năm 2006. Đây cũng là phi thuyền đầu tiên của nhân loại thám hiểm Diêm Vương Tinh, và cũng là phi thuyền đầu tiên thăm dò về những thiên thể ngoài Sao Hải Vương. Kinh phí để phóng New Horizons lên đến 700 triệu đôla bao gồm chi phí chế tạo tên lửa, phí lợi dụng thiết bị, phí nghiên cứu thiết bị mới và nhân phí để hoàn thành công việc. Phi thuyền có khối lượng 465 kg (trong đó có 77 kg là nhiên liệu), sau khi thoát khỏi tên lửa, phi thuyền đã được bắn ra khỏi trọng trường Trái Đất. Sau 9 tiếng đồng hồ nó đã đến được quỹ đạo Mặt Trăng (cách Trái Đất khoảng 38 vạn km) và sau tháng thứ 13 nó đã thay đổi quỹ đạo tại Mộc Tinh (bằng phương pháp Swing-by). Nó đã bay từ Mặt Trăng đến quỹ đạo của Mộc Tinh với thời gian ngắn nhất trong lịch sử. Đội ngũ thành viên của trường Đại Học Johns Hopkins đã tiến hành quản lý nó trong thời gian bay.

Bởi vì nằm quá xa Mặt Trời, không thể sử dụng năng lượng mặt trời nên người ta đã thiết kế máy phát điện đồng vị phóng xạ cho nó. Thêm nữa, tốc độ truyền thông tin từ Diêm Vương Tinh về Trái Đất cũng được cải thiện từ 800bbs lên 64Gbit nhờ dùng bộ nhớ plastic, và sau vài tháng, những dữ liệu đầu tiên đã được gửi về Trái Đất. Những vật dụng được đưa lên tàu ngoài những thiết bị cần thiết còn có quốc kỳ Mỹ, đĩa CD mang tên của 43 vạn người đăng ký, và một mảnh vỡ làm từ sợi cacbon của tàu vũ trụ mang người lái đầu tiên, và còn có tro xương của Clyde William Tombaugh người đã phát hiện ra Diêm Vương Tinh năm 1930.

Thời gian dự định phóng là tháng 1 năm 2006 nhưng vì lý do kỹ thuật và thời tiết nên đã hoãn lại đến 3 lần. Tên lửa Atlas được sử dụng để phóng tàu thì đã dùng đến 5 tên lửa đẩy phụ (thiết bị tăng tốc trong tên lửa). Đây cũng là số lượng tên lửa đẩy phụ nhiều nhất từng được sử dụng trong lịch sử. Tốc độ sau khi phóng lên đến 30 km/s, lớn nhất từ trước đến nay. Sau khi vào quỹ đạo của Diêm Vương Tinh, New Horizons sẽ tiến hành khảo sát các thiên thể xung quanh Diêm Vương Tinh.

Hồ sơ phi vụ
New Horizons là phi vụ đầu tiên trong danh mục phi vụ New Frontiers của NASA, lớn và đắt hơn so với các phi vụ Discovery nhưng nhỏ hơn so với chương trình Flagship. Chi phí của phi vụ (bao gồm chi phí chế tạo con tàu và khí cụ, phương tiện phóng, vận hành, phân tích dữ liệu và tuyên truyền công chúng/giáo dục) là 700 triệu đô-la Mỹ qua 15 năm (2001-2016). Con tàu được chế tạo chủ yếu bởi Viện Nghiên cứu Tây Nam (SwRI) và Phòng Thí nghiệm Vật lý Ứng dụng John Hopkins. Nhà nghiên cứu chính của phi vụ là Alan Stern của Viện Nghiên cứu Tây Nam.

Sau khi tách ra khỏi tên lửa phóng, quyền điều khiển được giao cho Trung tâm Điều hành Nhiệm vụ (MOC) tại Phòng thí nghiệm Vật lý Ứng dụng ở hạt Howard, Maryland. Các khí cụ khoa học được vận hành tại Trung tâm Vận hành Khoa học Clyde Tombaugh (T-SOC) ở Boulder, Colorado. Điều hướng được tiến hành bởi các cơ sở nhà thầu khác nhau, dữ liệu vị trí và các khung tham chiếu không gian được cung cấp bởi Đài Quan sát Hải quân Hoa Kì qua Trụ sở NASA và Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực; KinetX là công ty dẫn đầu đội điều hướng của New Horizons và có trách nhiệm lên kế hoạch cho các điều chỉnh quỹ đạo khi con tàu du hành ra vòng ngoài của Hệ Mặt Trời. Khi con tàu được phóng, Sao Diêm Vương vẫn được phân loại là một hành tinh, sau này được phân loại lại là hành tinh lùn bởi Hiệp hội Thiên văn Quốc tế (IAU). Một vài thành viên của đội New Horizons, bao gồm Alan Stern, không đồng ý với định nghĩa của IAU và vẫn mô tả Sao Diêm Vương là hành tinh thứ chín. Các mặt trăng của Sao Diêm Vương Nix và Hydra cũng có quan hệ với con tàu: các chữ cái đầu trong tên của chúng (N và H) là các chữ cái đầu của tên con tàu New Horizons. Những người khám phá ra các mặt trăng này chọn các tên này vì lý do trên, cộng thêm mối quan hệ của Nix và Hydra với thần thoại Diêm Vương.

Ngoài các thiết bị khoa học, có một số tạo vật văn hóa trên con tàu. Bao gồm một đĩa compact chứa 434,738 tên, một mảnh của tàu SpaceShipOne chế tạo bởi công ty Scaled Composites, một tem USPS "Chưa được khám phá" và một lá cờ của Hoa Kỳ cùng với những vật lưu niệm khác.

Khoảng 30 gam tro cốt của Clyde Tombaugh được chứa trên con tàu để tưởng niệm sự phát hiện Sao Diêm Vương của ông vào năm 1930. Một đồng xu kỷ niệm tiểu bang Florida, với thiết kế kỷ niệm sự khám phá của loài người được kèm theo. Một trong các khí cụ khoa học (một máy đo bụi) được đặt tên theo Venetia Burney, là người đề xuất tên Diêm Vương sau sự phát hiện của nó khi còn nhỏ.

Mục tiêu

Mục tiêu của phi vụ là hiểu sự hình thành của hệ Sao Diêm Vương, vành đai Kuiper và sự chuyển hóa của Hệ Mặt Trời sơ khai. Con tàu thu thập dữ liệu về khí quyển, bề mặt, cấu trúc bên trong và môi trường của Sao Diêm Vương và các mặt trăng của nó. Nó cũng nghiên cứu các vật thể khác trong vành đai Kuiper.

Một vài câu hỏi phi vụ sẽ thử trả lời là: Bầu khí quyển Sao Diêm Vương được làm từ gì và nó vận hành như thế nào? Bề mặt trông như thế nào? Có những cấu trúc địa chất lớn nào không? Các hạt gió Mặt Trời tương tác với khí quyển Sao Diêm Vương như thế nào?

Cụ thể, các mục tiêu khoa học của phi vụ là:

Lập bản đồ thành phần bề mặt của Sao Diêm Vương và Charon
Định rõ đặc điểm địa chất và hình thái của Sao Diêm Vương và Charon
Định rõ đặc điểm khí quyển trung tính của Sao Diêm Vương và tốc độ thất thoát của nó
Tìm kiếm một bầu khí quyển bao quanh Charon
Lập bản đồ nhiệt độ bề mặt của Sao Diêm Vương và Charon
Tìm kiếm các vành đai và mặt trăng mới quanh Sao Diêm Vương
Tiến thành nghiên cứu tương tự trên các vật thể ở vành đai Kuiper

Thiết kế và chế tạo

Các hệ thống trên tàu

Con tàu so sánh được về kích cỡ và hình dạng chung với một chiếc đàn piano lớn và đã được ví như một chiếc piano dán vào một chiếc đĩa vệ tinh có kích cỡ của một quầy bar cocktail.

Thân của New Horizons có hình tam giác cao gần 2.5 m. (Tàu Pioneers có thân hình lục giác trong khi Voyager, Galileo và Cassini-Huygens có thân hình thập giác rỗng.) Một ống hợp kim nhôm 7075 tạo nên cột cấu trúc chính giữa vòng tiếp hợp phương tiện phóng ở phía "sau" tàu và đĩa ăng-ten radio 2.1 m gắn vào mặt phẳng phía "trước" của tàu. Bình nhiên liệu làm từ titan nằm trong ống này. Máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ (RTG) giúp cung cấp điện cho tàu được gắn vào một bệ gắn titan 4 mặt có dạng kim tự tháp xám. Phần còn lại của cấu trúc tam giác chủ yếu là những bảng panen nhiều lớp làm từ những tấm nhôm mỏng (mỏng hơn 0.4 mm) kết dán vào một lõi nhôm tổ ong. Cấu trúc của tàu lớn hơn so với cần thiết với không gian trống ở trong. Cấu trúc tàu được thiết kế để hoạt động như một lớp chắn, giảm các lỗi điện tử gây ra bởi bức xạ từ máy phát RTG. Ngoài ra, sự phân bố khối lượng cần thiết cho một tàu vũ trụ xoay yêu cầu một cấu trúc tam giác rộng hơn.

Bên trong tàu được sơn đen để cân bằng nhiệt độ bằng hình thức truyền nhiệt qua bức xạ. Con tàu được che phủ hoàn toàn để giữ nhiệt. Không như Pioneer hay Voyager, đĩa radio cũng được che phủ. Nhiệt từ máy phát RTG sưởi ấm cho con tàu khi nó ở vòng ngoài hệ Mặt Trời. Khi ở vòng trong hệ Mặt Trời, con tàu phải tránh bị quá nhiệt, do đó các hoạt động thiết bị điện tử được hạn chế, điện được chuyển tới các sun điện được gắn tản nhiệt và các cửa thông hơi được mở để thải nhiệt thừa đi. Khi con tàu đang di chuyển trong trạng thái không hoạt động ở khu vực vòng ngoài lạnh lẽo của hệ Mặt Trời, các cửa thông hơi được đóng và bộ ổn áp đưa điện về các bộ sưởi.

Hệ thống đẩy và kiểm soát tư thế bay
New Horizons có hai chế độ kiểm soát tư thế bay: cân bằng xoay (khi di chuyển) và cân bằng 3 trục (khi thực hiện đo đạc khoa học). Tư thế bay được điều khiển hoàn toàn bằng các động cơ đẩy sử dụng hydrazine. Hơn 290 m/s delta-v sau khi phóng được cung cấp bởi một bình nhiên liệu 77 kg. Khí heli được dùng làm chất điều áp. Khối lượng con tàu bao gồm nhiên liệu là hơn 470 kg trên quỹ đạo bay qua Sao Mộc, nhưng sẽ chỉ còn 445 kg với phương án bay dự phòng trực tiếp tới Sao Diêm Vương. Nếu phương án dự phòng đã được dùng, sẽ có ít nhiên liệu cho các hoạt động trong vành đai Kuiper sau này hơn.

Có 16 động cơ đẩy trên New Horizons: bốn động cơ 4.4 N và mười hai động cơ 0.9 N. Động cơ 4.4 N được dùng chủ yếu để điều chỉnh quỹ đạo và động cơ 0.9 N (trước đây được dùng trên tàu Cassini và Voyager) được dùng chủ yếu để điều khiển tư thế bay và tăng/giảm tốc độ xoay. Hai camera quan sát sao được dùng để đo tư thế bay của tàu. Chúng được gắn trên mặt của con tàu và cung cấp thông tin tư thế bay khi ở chế độ cân bằng xoay hoặc cân bằng 3 trục. Giữa những lúc camera lấy ảnh sao, dữ liệu về tư thế con tàu được cung cấp bởi hai thiết bị đo quán tính. Mỗi thiết bị chứa ba con quay hồi chuyển thể rắn và ba gia tốc kế. Hai cảm biến dò tìm Mặt Trời Adcole giúp xác định tư thế bay. Một cái đo góc của Mặt Trời, trong khi cái kia đo tốc độ xoay.

Hệ thống điện
[[Hình:RTG and New Horizons in background.jpg|nhỏ|upright=0.8|Máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ của New Horizons]]

Một máy phát điện đồng vị phóng xạ (Radioisotope thermoelectric generator - RTG) hình trụ gắn vào một góc của cấu trúc tam giác. RTG cung cấp 245.7 W điện năng khi phóng và được dự kiến sẽ giảm 5% mỗi 4 năm, giảm xuống 200 W khi tiếp cận hệ Sao Diêm Vương vào năm 2015 và sẽ giảm còn quá ít để chạy bộ phát tín hiệu vào năm 2030. Không có bất kì bộ pin nào trên tàu. Công suất đầu ra của RTG khó dự đoán được; thay đổi tải được quản lý bởi một giàn tụ điện và các bộ ngắt mạch nhanh.

Máy phát RTG của tàu thuộc kiểu GPHS-RTG. Máy phát này là một bộ phận thừa từ phi vụ Cassini. Máy phát RTG chứa 9.75 kg plutoni-238 oxide dạng viên. Mỗi viên được phủ trong iridi và được chứa trong một vỏ than chì. Nó được phát triển bởi Bộ Năng lượng Hoa Kỳ tại Phức hợp Vật liệu và Nhiên liệu, một phần của Phòng Thí nghiệm Quốc gia Idaho. Thiết kế ban đầu của máy phát RTG chứa 10.9 kg plutoni, nhưng một máy phát ít mạnh hơn thiết kế ban đầu đã được sản xuất vì sự chậm trễ tại Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, bao gồm các hoạt động an ninh, làm trì hoãn việc sản xuất plutoni. Thông số của nhiệm vụ và chuỗi quan trắc phải bị sửa lại để phù hợp với lượng công suất khả dụng; tuy nhiên, các khí cụ vẫn không thể hoạt động cùng lúc được. Bộ Năng lượng chuyển chương trình pin không gian từ Ohio sang Argonne vào năm 2002 vì các lo ngại về an ninh.

Lượng plutoni phóng xạ trong máy phát RTG bằng một phần ba so với lượng plutoni trên tàu Cassini-Huygens khi nó phóng vào năm 1997. Vụ phóng Cassini nó đã bị phản đối bởi vài người. Bộ Năng lượng Hoa Kỳ ước tính khả năng xảy ra sự cố làm phát tán phóng xạ vào khí quyển trong vụ phóng New Horizons là 1 phần 350 và sẽ giám sát vụ phóng như thường lệ khi có máy phát RTG liên quan. Người ta ước tính trường hợp tệ nhất là sự phát tán hoàn toàn của plutoni trên tàu sẽ làm tăng mức phóng xạ trung bình ở Bắc Mỹ lên 80% trong khu vực có bán kính 105 km.

 Hệ thống máy tính
Con tàu mang hai hệ thống máy tính: hệ thống Xử lý Lệnh và Dữ liệu và hệ thống Dẫn đường và Điều khiển. Mỗi hệ thống có một hệ thống giống y hệt để dự phòng. Tổng cộng tàu có bốn máy tính. Bộ xử lý dùng cho máy tính của tàu là Mongoose-V, phiên bản kháng bức xạ của CPU MIPS R3000 với xung nhịp 12 MHz. Để tiết kiệm điện và khối lượng, các thiết bị điện tử của con tàu và khí cụ được đặt trong IEM (Module điện tử tích hợp - integrated electronics modules''). Có 2 IEM giống nhau để dự phòng. Mỗi IEM chứa 9 bo mạch. Phần mềm của tàu chạy trên hệ điều hành thời gian thực Nucleus RTOS.

Hệ thống liên lạc và xử lý dữ liệu

Con tàu liên lạc với Trái Đất bằng sóng radio ở băng tần X. Tốc độ liên lạc của con tàu là  tại Sao Mộc, ở Sao Diêm Vương, tốc độ này đạt xấp xỉ  cho mỗi bộ phát. Ngoài băng thông thấp, khoảng cách giữa Sao Diêm Vương và Trái Đất cũng gây ra một độ trễ vào khoảng 4.5 giờ khi liên lạc từ Trái Đất đến con tàu và ngược lại. Các ăng-ten  của hệ thống
NASA Deep Space Network (DSN) được dùng để liên lạc với con tàu khi nó ở ngoài Sao Mộc. Con tàu dùng
các bộ thu phát tín hiệu mô-đun kép với phân cực tròn trái và phải. Tín hiệu gửi đi được khuếch đại bởi hai bộ khuếch đại ống dẫn sóng 12W được gắn dưới chiếc đĩa ăng-ten. Các bộ thu có thiết kế mới, dùng ít năng lượng. Cả hai bộ khuếch đại có thể được cấp điện cùng một lúc và truyền một tín hiệu phân cực kép tới mạng DSN, cho tốc độ đường truyền gấp đôi thông thường.

Ngoài ăng-ten chính có hệ số khuếch đại cao, con tàu còn có hai ăng-ten phụ với hệ số khuếch đại thấp và một đĩa ăng-ten với hệ số khuếch đại trung bình. Ăng-ten chính dùng thiết kế của kính phản xạ Cassegrain, có đường kính , cho hệ số khuếch đại hơn , có chiều rộng của một chùm sóng nửa công suất vào khoảng 1°. Một ăng-ten hệ số khuếch đại trung bình với khẩu độ  và độ rộng chùm sóng nửa công suất là 10°, được lắp ở phía sau đĩa phản xạ thứ cấp của ăng-ten chính.

Lịch trình bay

 19 giờ ngày 19 tháng 1 năm 2006 (Tính theo UTC) 2 giờ ngày 20 ở Việt Nam: nó đã được phóng lên tại đài bay số 41 của căn cứ không quân Cape Canaveral bằng tên lửa Atlas V (chế tạo bởi công ty Lockheed Martin)
 10 giờ ngày 7 tháng 4 năm 2006 (UTC) bay ngang qua quỹ đạo của Sao Hỏa
 Tháng 6 năm 2006: đi vào vành đai của các tiểu hành tinh
 4 giờ 5 phút ngày 13 tháng 6: tiếp cận tiểu hành tinh APL(132524) với khoảng cách 101,867 km. Trước đó đã tiến hành chụp ảnh từ ngày 11 đến ngày 13.
 Từ ngày 21 đến ngày 24 tháng 9 năm 2006: tiến hành chụp ảnh Diêm Vương Tinh bằng kính viễn vọng LORRI.
 Tháng 1 năm 2007: cùng với việc thử nghiệm thiết bị mới, tiến hành khảo sát Sao Mộc
 Ngày 28 tháng 2 năm 2007: tiếp cận Sao Mộc với khoảng cách 2 triệu km và dùng phương pháp hỗ trợ hấp dẫn để thay đổi đường bay và tăng tốc độ.
 Tháng 6 năm 2007: kết thúc truyền dữ liệu từ Mộc Tinh.
 Sau tháng 7 năm 2007: thiết bị máy móc của phi thuyền được cho vào trạng thái ngủ. Khoảng nửa năm một lần được khởi động lại để tiến hành kiểm tra.
 Năm 2010: tiếp cận tiểu hành tinh Centaur (hướng chòm sao Nhân mã)
 Năm 2014: bay qua quỹ đạo Sao Hải Vương
 Từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2015: tiến hành khảo sát Sao Diêm Vương và các tiểu hành tinh xung quanh nó
 Ngày 14 tháng 7 năm 2015: tiếp cận Sao Diêm Vương ở khoảng cách 12,500 km, trở thành tàu thăm dò đầu tiên khám phá hệ thống Diêm Vương Tinh và vành đai Kuiper.
 Tháng 1 năm 2019: bay ngang qua và chụp ảnh tiểu hành tinh 2014 MU69, cách Mặt Trời 43,4AU.
 Tháng 12 năm 2020: tàu rời khỏi hệ mặt trời.
 Năm 2021: vượt qua khoảng cách 50 AU - tương đương với 50 lần khoảng cách từ Trái Đất tới Mặt Trời.
Dự định tiếp theo
 Từ năm 2016 đến 2022: đi vào vành đai Edgeworth-Kuiper.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official New Horizons mission website
 New Horizons (PKB) Profile by NASA's Solar System Exploration
 New Horizons animation of visit through Jupiter's magnetic field
 Deep Space Network @ Home  a proposal that could increase the data return at Pluto-Charon.
 New Horizons APOD
 The New Horizons spacecraft – Spaceflight Now, ngày 8 tháng 1 năm 2006 (from the NASA mission press kit)
 How the mission got its name
 NSSDC page
 Johns Hopkins Magazine - Mission: Pluto
 New Horizons Set To Launch With Minimum Amount of Plutonium
 NASA's New Horizons mission also a new horizon for INL
 Unofficial "Where is New Horizons Now?"
 Keep tracking New Horizons on your Dashboard (Mac OS X Tiger)
 Student-Built Dust Detector Renamed Venetia, Honoring Girl Who Named Ninth Planet

Khởi đầu năm 2006
NASA
Sao Diêm Vương
Tàu vũ trụ đến Sao Mộc
New Horizons
Tàu thăm dò vũ trụ NASA


title: Iod

text:
Iod (có gốc từ tiếng Hy Lạp Iodes, nghĩa là "tím"; tên gọi chính thức theo Hiệp hội Quốc tế về Hóa Lý thuyết và Ứng dụng là Iodine) là một nguyên tố hoá học. Trong bảng tuần hoàn nó có ký hiệu I, số nguyên tử 53 và nguyên tử khối là 126,9.

Đây là một trong các nguyên tố vi lượng cần cho sự sống của nhiều sinh vật. Về mặt hoá học, iod ít hoạt động nhất và có độ âm điện thấp nhất trong các halogen. Mặc dù Astatin được cho là còn ít hoạt động hơn với độ âm điện thấp hơn, nguyên tố đó quá hiếm để khẳng định giả thuyết này. Iod được dùng nhiều trong y khoa, nhiếp ảnh, thuốc nhuộm.
Giống như các halogen khác (thuộc nhóm nguyên tố VIIA trong bảng tuần hoàn), iod thường có mặt ở dạng phân tử hai nguyên tử, I2.

Tính chất

Iod là chất rắn có màu tím thẫm/xám có thể thăng hoa tại nhiệt độ thường tạo ra chất khí màu tím hồng có mùi khó chịu. Chất halogen này có thể tạo thành hợp chất với nhiều nguyên tố hóa học khác, nhưng nó ít hoạt động hơn so với các nguyên tố khác trong nhóm nguyên tố VIIA và nó có thêm một số tính chất hơi giống kim loại. Iod có thể hòa tan trong chloroform, Carbon tetrachloride (CCl4), hay carbon disulfide(CS2) để tạo thành dung dịch màu tím. Nó tan nhẹ trong nước tạo ra dung dịch màu vàng. Màu xanh lam của một chất gây ra khi tương tác với tinh bột chỉ là đặc điểm của nguyên tố tự do.

Iod có thể oxy hoá được với H2 ở nhiệt độ khoảng 300 độ C và có mặt chất xúc tác là Platin tạo ra khí hydro iodide theo một phản ứng thuận nghịch:

H2 + I2 <-> 2HI

Iod oxy hóa được nhiều kim loại nhưng phản ứng chỉ xảy ra khi đun nóng hoặc có chất xúc tác.

2Al + 3I2—H2O--> 2AlI3

Ứng dụng
Iod là nguyên tố vi lượng cần thiết cho dinh dưỡng của loài người. Tại những vùng đất xa biển hoặc thiếu thức ăn có nguồn gốc từ đại dương; tình trạng thiếu iod có thể xảy ra và gây nên những tác hại cho sức khỏe, như sinh bệnh bướu cổ hay thiểu năng trí tuệ. Đây là tình trạng xảy ra tại nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Việc dùng muối iod như muối ăn hằng ngày (có chứa nhiều hợp chất iod có thể hấp thụ được) có thể giúp chống lại tình trạng này.

Các ứng dụng khác của iod là:
 Là một trong các halogen, nó là vi lượng tố không thể thiếu để hình thành hormone tuyến giáp, thyroxyne và triiodothyronine, trong cơ thể sinh vật.
 Thuốc bôi iod (5% iod trong nước/ethanol) dùng trong tủ thuốc gia đình, để khử trùng vết thương, khử trùng bề mặt chứa nước uống
 Hợp chất iod thường hữu ích trong hóa hữu cơ và y khoa.
 Muối iodide bạc (AgI) dùng trong nhiếp ảnh.
 Muối iodide kali (KI) có thể dùng để điều trị bệnh nhân bị ảnh hưởng của thảm họa hạt nhân để rửa trôi đồng vị phóng xạ I-131, kết quả của phản ứng phân hạch hạt nhân. Chu kỳ bán rã của I-131 chỉ là 8 ngày, do đó thời gian điều trị chỉ kéo dài vài tuần, trong thời gian để bán rã hết cần phải có sự hướng dẫn cụ thể của bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe. Trong trường hợp nguy cơ phóng xạ không có phản ứng phân hạch hạt nhân, như bom bẩn, không cần dùng phương pháp này. KI cũng có thể rửa Cs-137, một sản phẩm khác của phản ứng phân hạch hạt nhân, vì Cs có quan hệ hóa học với K, nhưng natri iodide cũng có tác dụng như vậy. NaI hay có trong muối ăn ít natri. Tuy nhiên Cs-137 có chu kỳ bán rã kéo dài tới 30 năm, đòi hỏi thời gian điều trị quá dài.
Wonfram iodide được dùng để làm ổn định dây tóc của bóng đèn dây tóc.
 Nitơ triiodide là chất gây nổ không bền.
 Iod-123 dùng trong y khoa để tạo ảnh và xét nghiệm hoạt động của tuyến giáp.
 Iốt-131 dùng trong y khoa để trị ung thư tuyến giáp và bệnh Grave và cũng dùng trong chụp ảnh tuyến giáp.
 Nguyên tố iod (không nằm trong hợp chất với các nguyên tố khác) tương đối độc đối với mọi sinh vật.

Lịch sử
Iod (gốc tiếng Hy Lạp iodes nghĩa là tím) được khám phá bởi Barnard Courtois năm 1811. Ông là con trai của một người sản xuất kali nitrat (dùng trong thuốc súng). Vào thời điểm Pháp đang có chiến tranh, thuốc súng được tiêu thụ mạnh. Nitrat kali được tách từ rong biển lấy tại bờ biển Normandy và Brittany. Để tách kali nitrat, rong biển được đem đốt và tro đem rửa vào nước. Những chất không phải là kali nitrat bị phá hủy bởi việc thêm axít sunfuríc. Vào một ngày Courtois thêm quá nhiều axít sunfuríc khiến một chất khí màu tím bay ra. Courtois nhận thấy hơi này kết tinh trên các bề mặt lạnh tạo ra các tinh thể màu sẫm. Courtois nghi ngờ rằng đây là một nguyên tố hóa học mới nhưng thiếu kinh phí để theo đuổi các quan sát chi tiết hơn.

Tuy vậy ông đã đưa các mẫu tinh thể này cho các bạn, Charles Bernard Desormes (1777–1862) và Nicolas Clément (1779–1841) để họ tiếp tục nghiên cứu. Ông cũng đem mẫu vật cho Joseph Louis Gay-Lussac (1778–1850), một nhà hóa học nổi tiếng lúc đó, và André-Marie Ampère (1775–1836). Ngày 29 tháng 11 năm 1813 Dersormes và Clément thông báo cho đại chúng về phát hiện của Courtois. Họ miêu tả mẫu vật tại một cuộc họp của Viện Hoàng đế Pháp. Ngày 6 tháng 12 Gay-Lussac thông báo rằng mẫu vật đó có thể là một nguyên tố hóa học mới hoặc một hợp chất oxy. Ampère đưa một số mẫu vật cho Humphry Davy (1778–1829). Davy đã tiến hành một số thí nghiệm trên mẫu vật và nhận thấy sự tương tự của nó với clo. Davy gửi một bức thư ngày 10 tháng 12 tới Hội Hoàng gia Luân Đôn nói rằng ông đã tìm thấy nguyên tố mới. Một cuộc cãi cọ lớn giữa Davy và Gay-Lussac về việc ai đã tìm ra iod trước tiên đã nổ ra, nhưng cả hai đều đồng ý rằng Barnard Courtois là người đầu tiên đã tách nguyên tố hóa học mới này.

Độ phổ biến và điều chế
Hợp chất iod thường gặp trong muối với natri và kali (KI) hay trong Kali iodat.

Iod có thể thu được ở dạng rất tinh khiết bằng phản ứng giữa kali iodide với đồng(II) sulfat. Cũng có vài cách khác để tách nguyên tố hóa học này. Mặc dù nguyên tố này khá hiếm, tảo bẹ và một số loài cây khác có khả năng hấp thụ và tập trung iod trong cơ thể chúng, dẫn đến việc mang iod vào dây chuyền thức ăn tự nhiên và giúp việc điều chế iod có giá thành thấp.

Cho tác dụng dung dịch với chất oxy hoá để oxy hoá I- thành I2.

Thí dụ phương trình:
2NaI + Cl2 -> 2NaCl + I2

Đồng vị
Có 37 đồng vị của iod, trong đó chỉ có duy nhất 127I là bền. Đồng vị phóng xạ 131I (phát ra hạt beta), còn được biết đến với tên gọi iod phóng xạ có chu kỳ bán rã là 8,0207 ngày, đã được dùng trong điều trị ung thư và các bệnh khác liên quan đến tuyến giáp.123I là đồng vị phóng xạ thường dùng trong chụp ảnh tuyến giáp và đánh giá điều trị cho bệnh Grave.

129I (chu kỳ bán rã 15,7 triệu năm) là kết quả của bắn phá hạt nhân 129Xe bởi tia vũ trụ khi đi vào khí quyển Trái Đất và các phản ứng phân hạch của urani và plutoni, trong đất đá trên bề mặt Trái Đất và các lò phản ứng hạt nhân. Các quá trình xử lý nhiên liệu hạt nhân hoặc thử nghiệm vũ khí hạt nhân đã tạo ra lượng đồng vị lớn lấn át các đồng vị tạo ra bởi quá trình tự nhiên.129I được dùng trong nghiên cứu nước mưa sau thảm họa Chernobyl. Nó cũng có thể đã được dùng trong nghiên cứu mạch nước ngầm để tìm dấu vết rò rỉ chất thải hạt nhân ra môi trường tự nhiên. Nếu 129I được cho tiếp xúc với người, tuyến giáp sẽ hấp thụ nó như thể nó là iod không phóng xạ thông thường, dẫn đến nguy cơ ung thư tuyến giáp cao. Đối với những người sống gần nơi có phản ứng phân hạch, hay những nơi tương tự, có nguy cơ tiếp xúc với iod phóng xạ khi tai nạn xảy ra, người ta thỉnh thoảng được cho uống viên iod. Việc hấp thụ một lượng lớn iod sẽ làm bão hòa tuyến giáp và ngăn việc thu nhận thêm iod.

129I có nhiều điểm giống với 36Cl. Nó là halogen hòa tan được, ít hoạt động hóa học, tồn tại chủ yếu ở dạng anion không hấp thụ, và được sinh ra bởi các tia vũ trụ, nhiệt hạt nhân, và các phản ứng phân hạch khác. Trong lĩnh vực nghiên cứu về nước, mật độ 129I được đo theo tỷ lệ 129I trên tổng I (hầu hết là 127I). Tương tự 36Cl/Cl, tỷ lệ 129I/I trong tự nhiên là rất nhỏ, 10−14 đến 10−10 (cực đạt nhiệt hạt nhân của 129I/I trong thập niên 1960 và 1970 là 10−7).129I khác 36Cl ở chỗ chu kỳ bán rã dài hơn (15,7 so với 0,301 triệu năm), xuất hiện trong các sinh vật ở nhiều dạng ion với nhiều ứng xử hóa học khác nhau.129I dễ dàng du nhập vào sinh quyển, nằm trong cây cỏ, đất, sữa, mô sinh học...

Lượng lớn 129Xe trong thiên thạch được cho là kết quả của phân rã beta của hạt nhân 129I. Đây là hạt nhân phóng xạ tuyệt chủng đầu tiên được nhận dạng trong hệ Mặt Trời. Nó phân rã theo sơ đồ Định tuổi bằng đồng vị phóng xạ I-Xe cơ bản, bao trùm 50 triệu năm của sự tiến hóa của hệ Mặt Trời.

Cảnh báo
Iod khi tiếp xúc trực tiếp với da có thể gây thương tổn, do đó cần phải cẩn thận khi thao tác với nguyên tố hóa học này. Hơi iod có thể gây khó chịu cho mắt và các màng nhầy. Đối với các tiếp xúc kéo dài khoảng 8 tiếng đồng hồ, mật độ iod trong không khí không được vượt quá 1 miligam/mét khối, lấy trung bình theo thời gian.

Dinh dưỡng
Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ khuyến cáo (21 CFR 101.9 (c)(8)(iv)) cả nam và nữ nên tiêu thụ khoảng 150 microgam iod mỗi ngày.

Tham khảo

(tiếng Anh)
 Thông tin tại Los Alamos National Laboratory
 21 CFR 101.9 (c)(8)(iv) (Văn bản thường PDF) — bảng dinh dưỡng thức ăn của FDA

Xem thêm
 Muối iod

Một số hợp chất

 Amoni iodide (NH4I)
 Caesi iodide (CsI)
 Đồng(I) iodide (CuI)
 Acid hydroiodic (HI)
 Acid iodic (HIO3)
 Iod cyanide (ICN)
 Iod heptafluoride (IF7)
 Iod pentafluoride (IF5)
 Chì(II) iodide (PbI2)
 Lithi iodide (LiI)
 Nitơ triiodide (NI3)
 Kali iodide (KI)
 Natri iodide (NaI)

Liên kết ngoài

(tiếng Anh)
 WebElements.com - Iodine
 ChemicalElements.com - Iodine
 who.int - WHO Global Database on Iodine Deficiency

Chất khoáng dinh dưỡng


title: Shiina Ayumi

text:
(sinh ngày 29 tháng 8 năm 1969 tại Ehime, Nhật Bản) là 1 họa sĩ vẽ truyện tranh thiếu nữ nổi tiếng người Nhật Bản. Tác phẩm đầu tay của cô là Namida no Message ra mắt vào năm 1987, xuất bản trên ấn phẩm mùa thu của tạp chí Ribon Original. Shiina Ayumi được biết đến với hai tác phẩm Penguin Brothers (Tuổi trẻ sôi nổi) và Baby Love (Giấc mơ thơ dại). Những manga của Shiina đều thuộc dạng hài hước, nhẹ nhàng, pha chút lãng mạn. Truyện của Shiina khá là bất ngờ, tuy theo motive cũ nhưng không làm người đọc nhàm chán, ngược lại càng lúc càng thấy hấp dẫn,hào hứng. Đối tượng của các manga này đa phần là thiếu nữ tuổi teen, hay tưởng tượng, mộng mơ.

Nhận vật trong tác phẩm của Shiina hầu hết là những shoujo tình cảm, khá hài hước và sinh động. Kết hợp với hình vẽ dễ thương là phương pháp xây dựng nhân vật khá đặc biệt và tiêu biểu cho mỗi bộ truyện. Không nhập nhằng, nhẹ nhàng, đáng yêu, lãng mạn là phong cách của Shiina, tuy không quá nổi bật trong những manga khác, nhưng manga của Shiina vẫn để lại trong lòng người đọc những cảm xúc nhất định, bay bổng, mơ mộng, tốt đẹp.

Nét vẽ rất đáng yêu, không quá trẻ con mà cũng không quá người lớn <tuy nhiên vẫn hơi na ná các shoujo khác, đặc biệt là artbook được chăm chút rất kĩ, màu sắc tươi sáng, tranh vẽ phù hợp. Đó cũng là một trong những yếu tố đưa các Baby love hay Penguin brothers len lỏi vào lòng các fan. Nội dung không mới nhưng cũng có những sáng tạo riêng,nhân vật không mới nhưng được tạo hình đẹp, hình ảnh không hoàn toàn đặc biệt nhưng trau chuốt và dễ thương. Cả ba yếu tố nội dung, nghệ thuật và hình ảnh đã được kết hợp trên cái nền có sẵn, phù hợp và khá chỉnh.

Tác phẩm
 Peter Pan no Sora
 Mind Game
 Muteki no Venus (4 tập)
 Anata to Scandal (5 tập)
 Baby Love (9 tập)
 Otogibanashi o Anata ni
 Penguin Brothers (5 tập)
 Dice (manga) (2 tập)
 Otogibanashi o Anata ni: Tsukiyo no Maihime

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Shiina Ayumi {tiếng Nhật Bản}

Sinh năm 1969
Nhân vật còn sống
Họa sĩ manga