title: Batgirl

text:
Batgirl là tên của một số nhân vật hư cấu xuất hiện trong truyện tranh được xuất bản bởi DC Comics, thường xuyên được mô tả như là phiên bản nữ siêu anh hùng của Batman. Được tạo ra bởi Bill Finger và Sheldon Moldoff, một nhân vật (được cho là) được xem xét như là hóa thân đầu tiên của Batgirl, "Bat-Girl" Betty Kane, xuất hiện lần đầu tiên trong Batman (tháng 4 năm 1961) như là một trợ tá giống Robin của Batwoman. Sau khi Julius Schwartz trở thành biên tập viên của các đầu sách truyện tranh liên quan đến Batman vào năm 1964, nhân vật Bat-Girl đã được gỡ bỏ khỏi ấn phẩm (cùng với Batwoman) và thay thế bằng Batgirl "mới" là Barbara Gordon, con gái ủy viên cảnh sát James Gordon vào cuối năm 1966. Phiên bản này của Batgirl đã được giới thiệu trong Detective Comics #359 của Gardner Fox và Carmine Infantino, tựa đề "The Million Dollar Debut of Batgirl."

Batgirl mới chứng minh sự phổ biến lớn hơn "Bat-Girl" trước đó và xuất hiện thường xuyên, trong dòng liên tục xuất hiện trong truyện tranh của DC từ cuối 1966 đến 1988. Sự nghỉ hưu chính thức của Batgirl đã diễn ra trong Batgirl Special #1 (1988), được xuất bản một vài tháng sau khi Barbara Gordon bị bắn bởi Joker trong cuốn tiểu thuyết đồ họa Batman: The Killing Joke (tháng 3 năm 1988). Biên tập viên Kim Yale và là tác giả truyện tranh John Ostrander sau đó tái phát minh nhân vật Barbara Gordon bị loại bỏ như là Oracle, người môi giới thông tin hàng đầu của Vũ trụ DC Comics và lãnh đạo của tổ chức Birds of Prey. Trong câu chuyện năm 1999 là "Batman: No Man's Land", Helena Bertinelli (được biết đến là Huntress) đảm nhiệm vai trò của Batgirl một thời gian ngắn cho đến khi cô bị tước danh hiệu bởi Batman trong kết luận của câu chuyện về việc vi phạm bộ luật nghiêm ngặt của mình. Cùng năm đó, Cassandra Cain (được tạo ra bởi Kelley Puckett và Damion Scott), được giới thiệu trong loạt "No Man's Land", trở thành Batgirl thứ tư. Cô được hướng dẫn bởi kinh nghiệm của Batman và Oracle. Cassandra Cain sau đó đã trở thành phiên bản đầu tiên của các nhân vật Batgirl là được đặc trưng trong một loạt truyện hàng tháng cùng tên, được xuất bản từ 2000-2006, kết thúc với Cain từ bỏ vai trò của mình như là Batgirl. Sau đó trong các trang của Teen Titans, Cassandra Cain giành lại bản sắc cũ của cô là Batgirl. Sau đó cô lại truyền bí danh Batgirl cho Stephanie Brown (trước đây gọi là Spoiler và Robin) trong số đầu tiên của loạt truyện Batgirl về Brown (tháng 10 năm 2009).

Batgirl cũng là danh hiệu của hai loạt truyện tranh đang diễn ra (cũng là một trong những loạt truyện tranh ngắn) được xuất bản bởi DC Comics.

Nhân vật

Betty Kane

Sau những cáo buộc về đồng tính luyến ái giữa Batman và Robin như mô tả trong cuốn sách Seduction of the Innocent (1954) của Fredric Wertham, một nhân vật nữ, Kathy Kane the Batwoman, đã được giới thiệu trong năm 1956 như là một người yêu cho Batman . Năm 1961, một nhân vật nữ thứ hai được giới thiệu như là một sự quan tâm tình yêu cho Robin . Betty Kane là "Bat-Girl" được mô tả như là cháu gái và trợ tá Batwoman, lần đầu tiên xuất hiện trong Batman #139 (1961) . Sự tạo ra Gia đình Batman, trong đó bao gồm Batman và Batwoman được mô tả là cha mẹ, Robin và Bat-Girl được miêu tả như là con cái của họ, cùng với Bat-Mite và "vật nuôi của gia đình" là Ace the Bat-Hound, đã khiến các truyện tranh liên quan đến Batman "một sai lầm, chuyển đổi từ siêu anh hùng sang hài kịch tình huống" .

Các nhân vật này bị hủy bỏ vào năm 1964 khi biên tập viên mới được bổ nhiệm của truyện tranh Batman là Julius Schwartz kết luận họ quá ngớ ngẩn và do đó không phù hợp . Schwartz đã khẳng định rằng những nhân vật này cần được loại bỏ, xem xét việc những sách truyện tranh liên quan đến Batman đã liên tục giảm doanh số bán hàng, và khôi phục thần thoại Batman sang nguồn gốc Chủ nghĩa anh hùng quái hiệp ban đầu . Bat-Girl, cùng với các nhân vật khác trong Gia đình Batman, chấm dứt sự tồn tại sau loạt truyện hạn chế năm 1985 là Crisis on Infinite Earths . Tuy nhiên, mặc dù Bat-Girl đã không tồn tại trong dòng liên tục sau Crisis, một phiên bản sửa đổi của nhân vật, Mary Elizabeth "Bette" Kane, được giới thiệu như là siêu anh hùng Flamebird, người tiếp tục xuất hiện trong các ấn phẩm của DC Comics .

Barbara Gordon

Một Batgirl mới, độc lập hơn - Barbara "Babs" Gordon, con gái của nhân vật hỗ trợ Batman là Ủy viên cảnh sát James Gordon - ra mắt trong Detective Comics #359 (số đề là tháng 1 năm 1967, nhưng được phát hành vào tháng 11 năm 1966) . Trong lần ra mắt, Barbara khi trên đường đến một bữa tiệc đã hóa trang, cô đã mặc giống phiên bản nữ của Batman và phá vỡ âm mưu bắt cóc Bruce Wayne của Killer Moth. Điều này thu hút sự chú ý của Batman (Bruce Wayne) và dẫn đến thiết lập nên sự nghiệp chống tội phạm của cô. Nhân vật mới, cũng được sáng tạo bởi biên tập Julius Schwartz, nghệ sĩ Carmine Infantino và tác giả Gardner Fox, là một sự hợp tác giữa DC Comics và loạt phim truyền hình Batman của cuối những năm 1960 được phát sóng trên ABC. Khi người sản xuất truyền hình là William Dozier tìm cách đổi mới chương trình Batman cho một mùa thứ ba, ông hỏi Schwartz cho một nhân vật nữ mới được giới thiệu trong môi trường truyện tranh, mà có thể được chuyển thể thành phim truyền hình để thu hút một lượng khán giả nữ . Phiên bản mới này của Batgirl được viết như một người lớn, có bằng tiến sĩ về khoa học thư viện và duy trì một sự nghiệp là người đứng đầu Thư viện công cộng của thành phố Gotham .

Trong vai trò Batgirl, Barbara Gordon đã chứng minh được sự phổ biến của mình nổi trội hơn so với bộ đôi Batwoman và Bat-Girl trước đó, mặc dù cô không phải một trợ tá mà là một anh hùng chống tội phạm độc lập. Barbara Gordon xuất hiện với vai trò là Batgirl trong Batman và Detective Comics, cũng như các ấn phẩm khác của DC Comics không liên quan đến Batman. Nhân vật mới cũng nhận được một vai trò Diễn viên chính trong loạt sách truyện tranh Batman Family xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1975, nơi cô trở thành một phần của "Dynamite Duo: Batgirl & Robin" với Dick Grayson . Được miêu tả như một trong những nhân vật nổi tiếng nhất xuất hiện trong các ấn phẩm của Silver Age of Comic Books , Barbara Gordon xuất hiện như Batgirl thường xuyên từ 1966-1988, và cô thường xuyên đặc trưng như Batgirl của những câu chuyện "hồi tưởng" trong các ấn phẩm hiện tại của DC Comics. Nổi tiếng hơn, Barbara Gordon bị bắn xuyên qua tủy sống bởi Joker trong Batman: The Killing Joke .Sau lần đụng độ ấy với Joker,  cô đã bị liệt nửa người. Chuyện này sau đó trở thành một điểm gây tranh cãi giữa các nhà phê bình và bình luận . Biên tập viên Kim Yale và tác giả John Ostrander làm sống lại nhân vật trong Suicide Squad #23 (1989) dưới vỏ bọc mang tên "Oracle"-một nhà môi giới thông tin tự do và chuyên gia hacker . Dưới cái tên Oracle, Barbara Gordon được viết như là một đồng minh của nhiều siêu anh hùng Vũ trụ DC khác nhau, nhưng hầu hết đáng chú ý là người sáng lập và lãnh đạo hoạt động của tổ chức siêu anh hùng "Birds of Prey". Barbara Gordon sẽ trở về vai trò của Batgirl trong Batgirl #1 ngày 7 tháng 9 năm 2011.

Helena Bertinelli

Mười một năm sự nghỉ hưu của  Batgirl Barbara Gordon, một phiên bản mới của nhân vật được giới thiệu trong Shadow of the Bat #83 trong loạt truyện Batman: No Man's Land (1999) . Trong Batman: Legends of the Dark Knight #120 (năm 1999), Batgirl mới được tiết lộ là Helena Bertinelli, một siêu anh hùng truyện tranh DC được gọi là Huntress . Bertinelli cuối cùng buộc phải từ bỏ danh hiệu bởi Batman . Sau khi lấy lại danh tính của cô là Huntress, Bertinelli sau đó tham gia Birds of Prey của Oracle, trở thành cựu Batgirl thứ hai được vào danh sách của đội .

Cassandra Cain

Mô tả như một thần đồng võ thuật, Cassandra Cain được viết như là một phụ nữ trẻ gốc một phần châu Á trở thành Batgirl thứ 3 trong dòng liên tục với sự chấp thuận của cả Batman và Oracle, sau sự giới thiệu của cô trong Batman #567 (năm 1999) như là một phần của Batman: No Man's Land . Cassandra Cain mặc cùng trang phục Batgirl của Helena Bertinelli. Nuôi dạy bởi sát thủ David Cain, Cassandra Cain không được giảng dạy nói, nhưng thay vào đó được dạy để "đọc" chuyển động vật lý. Sau đó, hình thức giao tiếp duy nhất của Cain là ngôn ngữ cơ thể . Các bộ phận não thường được sử dụng cho nói của Cain đã được chuyển đổi để cô có thể đọc ngôn ngữ cơ thể của người khác và dự đoán với độ chính xác kỳ lạ, hành động di chuyển tiếp theo của họ. Điều này cũng khiến não của cô phát triển các chức năng học tập khác, một hình thức của chứng khó đọc nữa đã cản trở khả năng đọc và viết của cô.

Mặc cho khuyết tật của Cain, tác giả Andersen Gabrych mô tả hình thức ngôn ngữ độc đáo của nhân vật là yếu tố quan trọng trong những gì làm cho Cain là một thám tử xuất sắc; khả năng đi vào một căn phòng và "biết" một cái gì đó là sai lầm dựa trên ngôn ngữ cơ thể . Trong chương đầu tiên của loạt sách truyện tranh Batgirl mang tên Silent Running, Cassandra Cain gặp một nhà tâm linh đã "tái lập trình" não của cô, cho phép cô hiểu được ngôn ngữ bằng lời nói, trong khi đồng thời mất khả năng dự đoán chuyển động . Vấn đề này được giải quyết trong chương thứ hai của loạt truyện, Batgirl: A Knight Alone, khi Batgirl gặp sát thủ Lady Shiva là người đồng ý dạy cô làm thế nào để dự đoán chuyển động một lần nữa . Sáu năm sau khi ra mắt, DC Comics hủy bỏ hàng loạt cuốn sách truyện tranh Batgirl với số #73 (2006), kết thúc với Cain từ bỏ vai trò của mình như Batgirl.

Khi dòng liên tục của DC Comics bỏ qua một năm sau các sự kiện của loạt truyện hạn chế Infinite Crisis, Cassandra Cain được hồi sinh là lãnh đạo của League of Assassins, từ bỏ đặc tính trước đây của cô là một người vị tha. Sự tiến triển của nhân vật từ anh hùng sang nhân vật phản diện làm tức giận một số người hâm mộ và được đi kèm với chỉ trích nặng nề . Cain sau đó dùng lại vai diễn như Batgirl trong cốt truyện "Titans East" (2007) của Teen Titans  khi được tiết lộ rằng cô đã bị ảnh hưởng bởi một loại thuốc thay đổi tâm lý được sử dụng bởi siêu phản diện Deathstroke the Terminator. Theo kết luận của cốt truyện, DC Comics đã khôi phục lại đặc tính ban đầu của Cain là một siêu anh hùng và nhân vật có được một vai phụ trong loạt truyện tranh Batman and the Outsiders.

Sau sự biến mất của Batman, Cassandra đã làm theo lệnh của Batmam trước đó là truyền danh hiệu Batgirl cho Stephanie Brown . Sau khi từ chối lời mời của Tim Drake là đòi lại danh hiệu Batgirl từ Stephanie , Cassandra tái gia nhập Gia đình Batman dưới danh tính mới của Blackbat . Cô hiện đang hoạt động như đại diện Hồng Kông của Batman trong Batman Incorporated

Stephanie Brown

Stephanie Brown, trước đây là Spoiler và trong một thời gian ngắn là Robin thứ tư, mang danh tính Batgirl sau khi Cassandra Cain giao trang phục cho Brown theo lệnh của Batman . Cuối cùng, Barbara Gordon đồng ý cho Brown là người kế thừa mới nhất của cô - và cô cho Brown một trang phục Batgirl màu tím (giống như cái của nữ Diễn viên Yvonne Craig mặc trong loạt phim truyền hình Batman những năm 1960) và trở thành cố vấn trong một khoảng thời gian. Brown là Batgirl thứ 5 trong dòng liên tục và là Batgirl thứ hai trở thành ngôi sao trong chuỗi sách truyện tranh Batgirl đang diễn ra của cô.

Lịch sử xuất bản
Loạt sách truyện tranh Batgirl đầu tiên đang diễn ra được xuất bản vào năm 2000 và đặc trưng Cassandra Cain là Batgirl. Trong năm 2009, một ngắn mới của Batgirl được tạo ra cũng có tính năng Cain, người mà, vào cuối loạt truyệni đã trao lại bản sắc Batgirl của mình cho nhân vật Stephanie Brown. Loạt truyện thứ ba này có tính năng của nhân vật mới, cũng như Robin, người sẽ giám sát hành động của Brown như là Batgirl.

Volume 1 (2000–2006)
Cassandra Cain là Batgirl của Vũ trụ DC từ năm 1999 đến năm 2009. Con gái của hai sát thủ người Mỹ gốc Á, Cain được nuôi dạy để là sát thủ vĩ đại trên thế giới. Cô là đặc trưng trong loạt truyện tranh No Man's Land, Batgirl cùng tên (loạt truyện 2000 và loạt truyện ngắn 2008), câu chuyện "One Year Later", 52: World War III, và Batman and the Outsiders (vol. 2).

Volume 2 (2008)
Batgirl tìm kiếm người cha và Deathstroke the Terminator.. Cuối cùng cô tìm thấy cha của mình và phải đối mặt với ông. Cha cô rơi khỏi một tòa nhà khi Cain không thể cứu ông. Batman cứu lấy ông ta và cho phép Batgirl chuyển vào Biệt thự Wayne lần nữa. Batgirl sớm nhận ra rằng Deathstroke đã mở một học viện.

Volume 3 (2009–2011)
Diễn ra sau Oracle: The Cure, Stephanie Brown được trao danh hiệu Batgirl bởi một Cassandra Cain vỡ mộng. Stephanie che giấu danh tính của cô khỏi mẹ, người không chấp nhận nó và muốn cô là một cô gái bình thường.

Barbara Gordon gặp Leslie Thompkins, người đã nhận nuôi cô con gái bị liệt của nhân vật phản diện Calculator được gọi là Wendy. Barbara sau đó đã ăn trưa với cha của mình (James Gordon), người đã cố gắng để thiết lập của cô với một nhân viên mới. Cô nhận được cuộc gọi từ Batman, người đã suy luận rằng Batgirl mới là Stephanie Brown.

Sau 26 số, Batgirl bị hủy bỏ vào tháng 8 năm 2011 như là một phần của việc công ty khởi chạy lại trong sự trỗi dậy của tập truyện đang chéo Flashpoint .

Volume 4 (2011–nay)
Ngay sau sự hủy bỏ của loạt truyện Batgirl về Stephanie Brown, một tựa truyện mới với sự tham gia của Barbara Gordon, người một lần nữa có thể đi lại được, sẽ được ra mắt trong tháng 9 năm 2011 . Nó sẽ được viết bởi Gail Simone và được vẽ bởi Ardian Syaf .

Phiên bản sưu tập

Đặc tính nhân vật
Betty Kane Bat-Girl là chủ yếu quan tâm đến trong Chủ nghĩa quái hiệp để phát triển mối quan hệ với Robin ban đầu, Dick Grayson, như sự giới thiệu của cô vào ấn phẩm là một nỗ lực cố ý để tránh những cáo buộc về đồng tính luyến ái mà sách Seduction of the Innocent đã trình bày cho công chúng . Được mô tả như là cháu gái của Batwoman, Bat-Girl đã phải lòng Robin sau khi đến thành phố Gotham và quyết định sử dụng cá tính siêu anh hùng của riêng mình dựa trên trang phục của Robin. Cô xuất hiện trong truyện tranh chủ yếu là thể hiện nhân vật của mình cố gắng phát triển một mối quan hệ lãng mạn với Robin, mặc cho sự bối rối hoặc thiếu quan tâm của Robin . Không giống như các nhân vật Batgirl sau này, Bat-Girl không phải là một phiên bản nữ của Batman mà là một phiên bản nữ của Robin.

Khi Julius Schwartz yêu cầu Carmine Infantino thiết kế lại nhân vật Bat-Girl, Infantino nhớ lại nhân vật Betty Kane là một "phiên bản cô gái kiêu kì của Robin", và quyết định đưa ra với một cái gì đó nhiều hơn ban đầu . Gardner Fox và Carmine Infantino viết "Batgirl" mới như là một người lớn và là một phụ nữ sự nghiệp làm việc như người đứng đầu Thư viện công cộng Thành phố Gotham. Mặc dù nhân vật Barbara Gordon thấy Batman là nguồn cảm hứng và thần tượng của mình, mối quan tâm chính của cô là giải quyết các trường hợp và thường làm việc độc lập khỏi Batman và Robin. Batgirl chủ yếu trong Detective Comics là nằm trong các câu chuyện riêng biệt với Dynamic Duo .

Trong các phương tiện truyền thông khác

Một biểu tượng văn hóa pop, phiên bản Barbara Gordon của Batgirl đã được chuyển thể trong tất cả các phương tiện truyền thông liên quan đến thương hiệu Batman bao gồm cả hàng hóa, truyền hình, phim hoạt hình, trò chơi điện tử  và phim. Barbara Gordon Batgirl, lấy cảm hứng từ nhà sản xuất William Dozier và biên tập viên của DC Comicslà Julius Schwartz , xuất hiện trong các mùa cuối cùng của loạt truyền hình Batman vào năm 1967, kịp thời sau lần ra mắt trong sách truyện tranh của nhân vật . Nữ Diễn viên Yvonne Craig được đặc trưng trong một đoạn ngắn quảng cáo được hiển thị cho giám đốc điều hành ABC để không chỉ thêm Batgirl vào dàn Diễn viên, mà còn để đảm bảo một mùa thứ ba cho loạt phim truyền hình . Giống như Barbara Gordon, Craig là một bản sao của phiên bản truyện tranh, làm việc như một thủ thư viện cho Thư viện công cộng thành phố Gotham; cô có một cuộc sống hai mặt như Batgirl, giúp Batman, Robin và Sở cảnh sát thành phố Gotham giải quyết một mảng các vụ án  Mặc dù sự bổ sung của Craig vào dàn Diễn viên đã đổi mới chương trình cho một mùa thứ ba, nó đã không cứu được việc loạt phim bị hủy bỏ ; chương trình Batman đã chính thức bị hủy bỏ vào tháng 3 năm 1968 .

Barbara Gordon của Batgirl xuất hiện lần đầu tiên trong phim hoạt hình là trong The Adventures of Batman  trong 1968 và là cũng có mặt trong chương trình hoạt hình kế tiếp của nó là The New Adventures of Batman năm 1977 . Trong các năm 1990 và 2000, Barbara Gordon xuất hiện như Batgirl trong một loạt các chương trình hoạt hình và phim hoạt hình của Vũ trụ hoạt hình DC, bao gồm Batman: The Animated Series , Batman & Mr. Freeze: SubZero, The New Batman Adventures , và Batman Beyond: Return of the Joker. Một phiên bản trẻ của nhân vật Barbara Gordon cũng đóng một vai trò định kỳ trong loạt phim hoạt hình mang tên The Batman The Batman .

Trong Batman: The Brave and the Bold, trang phục của Batgirl khá giống với thiết kế trong hóa thân của cô trong Vũ trụ hoạt hình DC. Trong lần xuất hiện đầu tiên của mình vào loạt phim này trong tập phim "The Last Patrol!", Một tài liệu tham khảo trò đùa trong laot5 truyền hình năm 1960 được thực hiện, với Batman không biết được danh tính của Batgirl.

Ngoài sự thích nghi trong hoạt hình, phiên bản Barbara Gordon của Batgirl phục vụ như là nguồn cảm hứng cho nhân vật Barbara Wilson trong bộ phim năm 1997 Batman & Robin. Khác biệt với từ lịch sử nhân vật trong sách truyện tranh, phiên bản khác này của Barbara được mô tả bởi Alicia Silverstone là các cháu gái của Alfred Pennyworth, quản gia của Bruce Wayne và trợ lý trung thành của Batman . Loạt phim truyền hình ngắnBirds of Prey, được phát sóng trên mạng The WB trong năm 2002, có tính năng một Barbara Gordon bị tê liệt mặc trang phục Batgirl của mình sau khi tạo ra một thiết bị cho phép cô đi lại được . Loạt phim có Dina Meyer là Barbara Gordon, trong một tương lai mà cô bị liệt do Joker và hoạt động như Oracle .

Tác động văn hóa
Các mô tả về hóa thân Gordon Barbara của Batgirl là người phụ nữ theo định hướng nghề nghiệp, cùng với cái tôi thay đổi của cô là một chiến sĩ chống tội phạm, là biểu tượng của phong trào trao quyền cho phụ nữ của những năm 1960 theo nhà phê bình và nhà sử học Peter Sanderson . Sự nghiệp của gordon như một thủ thư cũng đại diện cho một "nghề nghiệp đáng giá và được vinh danh" trong truyện tranh Mỹ chính thống, mặc dù trong thực tế rằng truyện tranh không được coi là một trò tiêu khiển đáng kính của các chuyên gia thư viện .

...likely explanations for why Batgirl's alter ego was a librarian are (a) librarianship was at the time an established and acceptable occupation for a(n) (unmarried) young woman, and (b) Barbara Gordon's job as a seemingly meek and passive librarian had to be considered an ideal contrast to her truly significant (and exciting) work as Batgirl.

Nữ Diễn viên Yvonne Craig, người được chọn vào vai Batgirl trong mùa cuối cùng của loạt phim truyền hình Batman, cũng đóng nhân vật trong thông báo dịch vụ công cộng năm 1972 cho Sở Lao động Hoa Kỳ ủng hộ trả công ngang nhau cho phụ nũ . Craig đã tuyên bố vai diễn của cô l làà Batgirl vẫn còn biểu tượng của trao quyền cho phụ nữ . Mặc dù vậy, nhân vật Batgirl thường được chỉ trích là một sự thay đổi con quay kéo sợi của Batman . So với Wonder Woman, được mô tả là ""biểu tượng chính của nữ anh hùng"", Batgirl đã được bỏ qua sự dẫn xuất của đối tác nam của cô. Khi Yvonne Craig đóng vai Batgirl trong loạt phim truyền hình Batman, cô không được phép tham gia vào các cảnh chiến đấu bằng tay; những cảnh chiến đấu của cô đều dựa trên thói quen khiêu vũ được dàn dựng của sân khấu Broadway Showgirls, dẫn đến một số tuyên bố là sự xuất hiện của nhân vật như là một phiên bản thấp kém của Batman .

Xem thêm
 Batwoman
 Phiên bản thay thế của Barbara Gordon
 Gotham Girls
 Danh sách các nữ chiến binh trong văn hóa dân gian
 Misfit

Chú thích

Liên kết ngoài

 Canarynoir: Home of Birdwatching – Birds of Prey
 TVObscurities.com – Batgirl Promotional Short

Batman
Siêu anh hùng DC Comics
Nhân vật truyện tranh được giới thiệu vào năm 1961
Nhân vật truyện tranh được giới thiệu vào năm 1967
Nhân vật truyện tranh được giới thiệu vào năm 2006
Nhân vật được tạo ra bởi Bill Finger
Danh hiệu Batman
Loạt truyện hạn chế của DC Comic
Truyện tranh ra mắt năm 2000
Truyện tranh ra mắt năm 2008
Truyện tranh ra mắt năm 2011
Siêu anh hùng truyện tranh
Quái hiệp hư cấu


title: Xylophanes media

text:
Xylophanes media là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Colombia, Peru, Venezuela và Bolivia.

Hình ảnh
Nó tương tự như Xylophanes ceratomioides.

Sinh học
Con trưởng thành có thể bay quanh năm.

Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes


title: Panopoda

text:
Panopoda là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Panopoda carneicosta Guenée, 1852
 Panopoda repanda Walker, 1858
 Panopoda rigida J.B. Smith, 1903
 Panopoda rufimargo Hübner, 1818

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Panopoda at funet.fi

Erebidae


title: Dichagyris terminicincta

text:
Dichagyris terminicincta là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Cận Đông và Trung Đông, more specifically Liban, Israel, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và
Afghanistan.

Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 8. Có một lứa một năm.

Liên kết ngoài
 Noctuinae of Israel

Chú thích

Dichagyris


title: Zermizinga

text:
Zermizinga là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Krauthausen

text:
Krauthausen là một đô thị trong huyện Wartburg ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 18,48 km².

Tham khảo


title: Vacqueriette-Erquières

text:
Vacqueriette-Erquières là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Vacqueriette-Erquières có cự ly 18 dặm Anh (27 km) về phía đông nam Montreuil-sur-Mer trên đường D122 road, 4 dặm Anh (6 km) về phía nam Hesdin.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ Đức Bà và Nhà thờ St.Firmin, cả hai đều được xây vào thế kỷ 19.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Vacqueriette-Erquières on the Quid website

Vacquerietteerquieres


title: Ischnura fluviatilis

text:
Ischnura fluviatilis là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Ischnura fluviatilis được Selys miêu tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Ischnura


title: Dương Tuyền

text:
Dương Tuyền (tiếng Trung: 阳泉市), Hán Việt: Dương Tuyền thị, là một địa cấp thị tại tỉnh, Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Diện tích Dương Tuyền là 4.452 km², dân số 1.150.000 người.

Các đơn vị hành chính
Địa cấp thị Dương Tuyền quản lý các đơn vị thị hạt khu (quận nội thành) và các huyện:

Các quận nội thành
 Thành khu (城区)
 Khoáng khu (矿区)
 Giao khu (郊区)

Các huyện
 Bình Định (平定县)
 Vu huyện (盂县)

Tham khảo

Thành phố tỉnh Sơn Tây


title: Panthea acronyctoides

text:
Panthea acronyctoides (tên tiếng Anh: Zigzag đen) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy từ Newfoundland to British Columbia và adjacent các bang miền bắc, phía nam ở phía tây đến Colorado, phía nam ở phía đông đến New England và Kentucky.

Sải cánh dài 30–35 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Balsam Fir, miền đông Hemlock, miền đông Larch, Pines, và Spruces.

Phụ loài
Có hai phụ loài được công nhận:
Panthea acronyctoides acronyctoides
Panthea acronyctoides nigra

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Entomology.ualberta.ca
Species info at Bug Guide
Revision of the New World Panthea Hübner (Lepidoptera, Noctuidae) with descriptions of 5 new species và 2 new subspecies

Chú thích

Panthea
Pantheinae


title: Hylaeus ikedai

text:
Hylaeus ikedai là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Yasumatsu mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1936


title: Quận Harding, New Mexico

text:
Quận Harding là một quận thuộc tiểu bang New Mexico, Hoa Kỳ. Quận này có diện tích km², dân số theo điều tra năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người . Quận lỵ đóng tại thành phố , New Mexico.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Quận giáp ranh
 Quận Union, New Mexico - bắc, đông bắc
 Quận Quay, New Mexico - đông nam
 Quận San Miguel, New Mexico - nam
 Quận Mora, New Mexico - tây
 Quận Colfax, New Mexico - tây bắc

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của New Mexico


title: Perdita navarretiae

text:
Perdita navarretiae là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1958


title: Vallauris

text:
Vallauris là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website (bằng tiếng Pháp)

Xã của Alpes-Maritimes


title: Nam Trung (Trung Quốc)

text:
Nam Trung (chữ Hán: 南中, bính âm: Nanzhong) là một khu vực địa lý cổ xưa với cương vực bao gồm các địa danh hiện đại ngày nay như Vân Nam, Quý Châu, và miền nam Tứ Xuyên ở khu vực miền nam Trung Quốc. Khu vực này là quê hương của các bộ lạc thuộc tộc Nam Man thời Tam Quốc. Nam Trung được biết đến nhiều nhất trong lịch sử với cuộc nổi loạn, do Mạnh Hoạch cầm đầu vào năm năm 225 sau Công nguyên, cuộc nổi loạn ở Nam Trung đã khiến cho thừa tướng nhà Thục là Gia Cát Lượng phải dẫn quân vào tận vùng Vân Nam để bình loạn và áp dụng các chính sách vỗ về làm yên lòng các bộ lạc. Câu chuyện Gia Cát Lượng bảy lần bắt, bảy lượt tha Mạnh Hoạch rất phổ biến trong văn hóa Trung Quốc qua tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa.

Trong Tam Quốc diễn nghĩa
Trong tác phẩm Tam Quốc diễn nghĩa, vùng đất và con người ở Nam Trung được mô tả thông qua cách nhìn của một người ở Trung Nguyên nên có cách nhìn khá phiến diện, là một xứ sở rừng rú, man di, chưa được giáo hóa, có những tập tục kỳ lạ. Tam Quốc diễn nghĩa đã dành 05 hồi, từ hồi 87 đến hồi 91 để mô tả chi tiết và cụ thể địa lý và con người Nam Trung thông qua cuộc chinh phạt của Gia Cát Lượng.

Theo các nhân vật nhà Thục Hán thì Nam Trung là một xứ ma thiêng nước độc, cây cối không mọc được. Vương Liên thì cho rằng: Đất nam Man xa cách, nhân dân không biết vương hoá là gì, thu phục thật khó. Mã Tốc cũng nêu lên rằng: Nam Man cậy có đất xa, núi hiểm, không phục đã lâu, tuy hôm nay phá xong, ngày mai tất lại làm phản. Quân rợ không tuân vương hóa, người rợ thường giết lẫn nhau, mang lòng ngờ vực, không tin nhau. Lúc tháng sáu, trời nắng chang chang, nóng hơn lửa đốt. Cái nóng phương Nam được vịnh thơ như sau: Núi đầm đều khô cháy, Lửa nóng tựa vầng dương, Biết đâu ngoài trời đất, Nóng bức thực khôn lường. Một số địa danh được nhắc đến trong vùng Nam Trung là:

Các động và núi gồm
 Dưới quyền ảnh hưởng của Mạnh Hoạch gồm tám vùng Phiên, chín mươi ba điện. Trong đó có ba động thuộc quyền của Mạnh Hoạch (gồm có 3 động chủ) là Kim Hoàn Tam Kết, An Hội Nam và Đổng Trà Na trong đó có động Ngũ Khê nơi đóng quân của Kim Hoàn Tam Kết.
 Động Đái Lai của Đái Lai động chúa, Trưởng bộ Bát Phiên, em của Chúc Dong.
 Núi Ngân hàng: Là nơi đóng quân của Mạnh Hoạch, ở đó có ba con sông hiểm trở, hai từng ải vững chắc. Ngoài động Ngân hàng có ba con sông, là sông Lư, sông Cam Nam, sông Tây Thành, hợp làm một, gọi là Tam Giang. Mé bắc động hai trăm dặm, địa thế bằng phẳng, nhiều sản vật. Mé tây động hai trăm dặm, có giếng muối, mé tây nam hai trăm dặm, đến thẳng sông Lư, sông Cam. Mé chính nam ba trăm dặm, là động Lương Đô. Trong động có núi diễu quanh, trên núi có mỏ bạc, cho nên gọi là Ngân hàng. Trong núi Ngân hàng có nhiều cung điện, lâu đài, chính là chỗ sào huyệt vua Man Mạnh Hoạch.
 Động Bát Nạp do Mộc Lộc đại vương cai quản ở mé tây nam núi Ngân hàng
 Nước Ô Qua: Từ động Ngân hàng ra phía đông nam bảy trăm dặm, có nước Ô Qua do Ngột Đột Cốt làm vua.
 Động Thứu Long:
 Từ vùng thuộc quyền của Mạnh Hoạch đi về mé tây nam, có một động gọi là động Thứu Long, Chúa động tên là Đóa Tư đại vương. Ở động này chỉ có hai con đường vào được. Một con đường về mé đông bắc địa thế phẳng phiu, đất lành nước ngọt, người ngựa đi lại dễ dàng. Một con đường ở mé tây bắc, núi non hiểm ác, đường sá hẹp hòi, lại lắm rắn dữ, rết độc, mỗi ngày về buổi chiều, chướng khí bốc lên, đến mãi trưa hôm sau mới tan, chỉ trong giờ thân, giờ dậu mới có thể đi lại được, bốn phía núi cao chót vót, lặng ngắt như tờ, không có tiếng chim chóc gì cả. Nước không uống được, ngựa người khó đi. Có bốn ngọn suối độc:
 Á Toàn, nước tuy ngọt, nhưng uống phải thì không nói được, chỉ mười ngày là chết (Quân Thục do Vương Bình đến một ngọn suối, đang khát tranh nhau xuống múc nước uống về đến trại thì thấy quân sĩ không ai nói được, chỉ lấy tay trỏ vào mồm ra hiệu vì uống phải suối câm, chỉ vài ngày là chết).
 Diệt Toàn, nước nóng như đun sôi, ai động phải thì da thịt ruỗng ra, thấu đến xương mà chết.
 Hắc Toàn, nước hơi trong, ai dúng phải thì chân tay đen cả ra mà chết.
 Nhu Toàn, nước lạnh như băng, ai uống phải thì cổ họng lạnh ngắt, mình mẩy mềm nhũn cả ra mà chết.

 Bốn suối này toàn là khí độc tụ lại, không thuốc gì chữa được. Hơn nữa chướng khí bốc lên, chỉ trong vài giờ mùi, giờ thân, giờ dậu là qua lại được, còn đi vào giờ khác đều nhiễm phải chướng khí mà chết. Ở xứ này đến con chim, con sâu cũng không có. Nguyên nhân là do xứ này lắm giống rắn dữ, rết độc, hoa liễu bay vào trong khe, nước không sao uống được, phải đào giếng mới có nước uống được.

 Tuy nhiên từ suối câm đi thẳng mé tây vài dặm, có một hang núi, vào trong hang đi hai mươi dặm nữa, đến một cái khe, gọi là khe Vạn An có một cái suối, gọi là suối An Lạc. Ai trúng phải độc, uống nước suối ấy khỏi, người nào sinh ghẻ, nhiễm phải chướng khí, tắm nước suối ấy tự nhiên không việc gì, nơi đó có một thứ cỏ gọi là giới diệp vân hương, ngậm lá cỏ ấy trong mồm, thì chướng khí không nhiễm vào được.

 Động Ngân Dã với chúa động là Dương Phong
 Hang Xà Bàn: Là một trái núi, trông thấy có cửa hang, vòng vèo như hình con rắn dài, hai bên vách đá dựng đứng, không có cây cối, núi đá trơ trụi, có một con đường cái đi thông ở giữa ra khỏi cửa hang tức là con đường lớn thành Tam Giang. Trước hang có một thung lũng gọi là điện Tháp Lang. Nơi đây Gia Cát Lượng đã hỏa thiêu quân Ô Qua.
 Khe núi Vạn An: Nơi ẩn giả Mạnh Tiết cư trú, có nhiều loại thuốc giải độc.

Các con sông
 Sông Lư Thủy:
Là sông hiểm trở nơi Mạnh Hoạch đóng quân, sông này không có một chiếc thuyền bè nào, mà nước thì chảy xiết, cách sông Lưu Thủy một trăm năm mươi dặm, phía hạ lưu Sa Khẩu cửa sông Lư Thủy thì nước chảy từ từ nước nông. Tuy nhiên khi trời nắng chang chang, khí độc tụ cả trên bề mặt sông, ban ngày lại càng nhiều hơn, người nào lội xuống nước hoặc uống phải, thì sẽ trúng độc mà chết (Mã Đại từng cho quân sĩ cởi trần, lội ào sang, lội đến nửa chừng, quân sĩ đều ngã gục cả xuống sông người nào cũng hộc máu mồm, máu mũi mà chết).

Muốn lội, phải chờ lúc đêm thanh, khí độc không bốc lên, mà phải ăn no rồi lội thì mới không bị trúng độc. Theo Mạnh Hoạch thì ở con sông này, xưa nay vẫn có ác thần gây tai quái, kẻ đi lại phải cúng tế mới yên, hễ ác thần ra oai, mỗi năm phải dùng bốn mươi chín đầu lâu người và trâu đen, dê trắng mà tế thì tự nhiên sông lặng gió êm, lại được mùa luôn mấy vụ nữa
 Sông Cam và sông Tây Thành, cùng với sông Lư (Lưu Thủy) hợp thành vùng Tam Giang.
 Sông Tây Nhĩ Hà: Ngoài ra ở vùng này có một con sông gọi là Tây Nhĩ Hà, nước chảy tuy không xiết mấy nỗi, nhưng chẳng thấy một chiếc thuyền bè nào đi lại. Khổng Minh từng sai dẫn gỗ đóng bè thả xuống sông, nhưng vừa thả xuống, bè đã chìm, trên thượng lưu sông này, có một trái núi, tre mọc như rừng, có lắm cây to.
 Sông Đào Hoa: là con sông mà hai bên bờ toàn là cây đào, lâu ngày lá rụng xuống nước, người nơi khác uống phải thì chết ngay do nước lá đào rất độc, chỉ có người Ô Qua uống vào lại khỏe thêm ra

Dân cư
Người Nam Man ở Nam Trung được mô tả rất chi tiết trong Tam Quốc diễn nghĩa, theo đó, người thuộc bộ lạc của Mạnh Hoạch thì có một số người là những người mắt xanh, mặt đen, tóc vàng, râu đỏ, tai đeo vòng vàng, đầu tóc bù xù, chân không giày dép gì cả, người nào cũng to lớn lực lưỡng. Các bộ lạc Man phương ở tám vùng Phiên thì có khoảng mười vạn quân hung tợn, dùng toàn mộc và mã tấu, quân thủ hạ thì múa may đao mộc, hung hăng xông xáo, thậm chí Quân Man còn cởi trần truồng đến thẳng cửa trại quân Thục chửi mắng. Quân Man của Mạnh Hoạch còn thạo nghề bắn cung nỏ, mỗi cái nỏ bắn ra mười phát tên một lúc, trên đầu tên lại tẩm thuốc độc, ai trúng phải tên, da thịt nát ruỗng ra, thấu đến ngũ tạng rồi chết.

Ở Động Ngân Hà của Mạnh Hoạch có tục lệ bốn mùa giết trâu, mổ ngựa cúng tế, gọi là "bốc qủy". Mỗi năm có lệ bắt người nước Thục hoặc người làng khác giết thịt tế thần. Người có bệnh không dùng thuốc thang, chỉ mời đồng cốt cầu cúng, gọi là "thuốc qủy". Ở đó không có hình pháp gì, hễ ai phạm tội là chém. Có con gái lớn, cho ra tắm ngoài suối, rồi trai gái tùy ý kén chọn lấy nhau, cha mẹ mặc lòng không cấm, gọi là "học nghề". Mỗi năm hai vụ, nước nôi điều hòa thì giồng thóc lúa. Năm mất mùa, giết thịt rắn nấu canh, và ăn thịt voi trừ bữa. Trong từng thung, nhà nào thần thế hơn cả gọi là chúa động, hạng thứ nhì gọi là tù trưởng. Mỗi tháng, ngày mồng một và ngày rằm, có họp chợ trong thành Tam Giang, mua bán đổi chác gì cứ đến cả đấy.

Quân sĩ dưới quyền của chúa động Ngân Dã thì tinh binh đều mặc thiết giáp, giỏi nghề trèo non vượt suối, bọn gái Man, múa đao che mộc cực giỏi, người nào cũng xõa tóc, đi chân không. Quân sĩ động Bát Nạp của Mộc Lộc thì tinh kỳ, khí giới của quân Man đều khác cách cả. Quân sĩ nhiều người không mặc áo sống, trần truồng như nhộng, mặt mũi đen sì, mình đeo bốn con dao nhọn. Trong quân không đánh trống, chỉ rung chuông làm hiệu.

Ở nước Ô Qua thì không có nhà cửa, mọi người ở cả trong hang núi và "ở đấy không có luân lý gì". Quân thủ hạ của Ô Qua thì mặt mũi kỳ dị, hình thù quái gở, đều dùng mã tấu, mình toàn mặc áo giáp mây (Dây mây mọc ở trong khe núi, leo bám vào vách đá, người xứ ấy lấy tẩm vào trong dầu nửa năm, mới vớt ra phơi khô, phơi rồi lại tẩm, hơn mười lượt, rồi đem chế làm áo giáp). Mặc vào mình, lội xuống nước không chìm, tên bắn, dao chém cũng không thấu gọi là "quân giáp mây" (tuy nhiên, ao giáp mây tuy dao, tên không đâm thấu được, nhưng nó là đồ tẩm dầu, hễ gặp lửa là cháy), người Ô Qua uống nước sông Đào Hoa vào thì không bị trúng độc mà lại khỏe thêm ra.

Tham khảo

Địa lý Trung Quốc
Khu vực địa lý của Trung Quốc
Lịch sử Vân Nam
Lịch sử Quý Châu
Lịch sử Tứ Xuyên


title: Bullia natalensis

text:
Bullia natalensis, tên tiếng Anh: pleated plough shell, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Nassariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Bullia


title: Adicella eurythemiste

text:
Adicella eurythemiste là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Oreolalax multipunctatus

text:
Oreolalax multipunctatus là một loài lưỡng cư thuộc họ Megophryidae. Chúng là loài đặc hữu của Trung Quốc.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Cheng, L. & Guanfu, W. 2004. Oreolalax multipunctatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

]]

M
Động vật lưỡng cư Trung Quốc


title: (13527) 1991 PJ15

text:
{{DISPLAYTITLE:(13527) 1991 PJ15}}

(13527) 1991 PJ15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Salay

text:
Salay là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Misamis Oriental, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 19.664 người trong 3.992 hộ.

Các đơn vị hành chính

Salay được chia ra 18 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Misamis Oriental


title: Limnophila perscita

text:
Limnophila perscita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Laccophilus poecilus

text:
Laccophilus poecilus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Klug miêu tả khoa học năm 1834.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Pont-la-Ville, Haute-Marne

text:
Pont-la-Ville là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình mét trên mực nước biển.
Thị trấn nằm ở tả ngạn sông Aujon, sông chảy qua khu vực phía đông thị trấn.

Tham khảo

Pontlaville


title: Thập niên 1360

text:
Thập niên 1360 là thập niên diễn ra từ năm 1360 đến 1369.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Pseudolimnophila chikurina

text:
Pseudolimnophila chikurina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Capcom vs. SNK: Millennium Fight 2000

text:
Capcom vs. SNK: Millennium Fight 2000 (カプコン バーサス エス・エヌ・ケイ ミレニアムファイト 2000 Kapukon Bāsasu Es-Enu-Kei Mireniamu Faito Nisen) là một trò chơi điện tử đối kháng sản xuất năm 2000 bởi Capcom. Nó bao gồm các nhân vật trò chơi đối kháng của hai nhà sản xuất là Capcom và SNK Playmore, mà chủ yếu là từ Street Fighter (Capcom) và The King of Fighters (SNK). Ban đầu được phát hành trên phần cứng NAOMI của Sega, sau này nó đã được chuyển sang hệ Dreamcast.

Cách chơi
Trò chơi sử dụng hệ thống 4 nút bấm của SNK. Bên cạnh đó, nó tận dụng một hệ thống có tên "tỷ lệ" ("ratio"), trong đó "tỷ lệ" là một số đại diện cho sức mạnh của nhân vật, trong khoảng từ 1 đến 4.

Nhân vật

Tỷ lệ 1

Tỷ lệ 2

Tỷ lệ 3

Tỷ lệ 4

'Ghi chú':

Nhân vật ẩn

Tham khảo

Liên kết ngoài
Capcom vs. SNK: Millennium Fight 2000  tại website tiếng Nhật chính thức của Capcom
Capcom vs. SNK: Millennium Fight 2000 Pro  tại website tiếng Nhật chính thức của Capcom

Trò chơi điện tử của Capcom
Trò chơi điện tử năm 2000
Trò chơi PlayStation
Trò chơi Dreamcast
Trò chơi Capcom


title: Trần Văn Thủy

text:
Trần Văn Thủy (sinh ngày 26 tháng 11 năm 1940) là một đạo diễn phim tài liệu người Việt Nam, nổi tiếng qua các tác phẩm Hà Nội trong mắt ai, Chuyện tử tế và Phản bội. Ông được công nhận là nhân vật hàng đầu ngành điện ảnh tài liệu Việt Nam với phong cách làm phim hướng vào hiện thực xã hội của mình.

Bắt đầu sự nghiệp với vai trò là một phóng viên chiến tranh và phim tài liệu đầu tay có tên Những người dân quê tôi, Trần Văn Thủy đã sớm gây được tiếng vang sơ khởi trên trường điện ảnh quốc tế. Ông tiếp tục ghi dấu ấn bằng bộ phim tài liệu Phản bội sản xuất vào đầu những năm thập niên 1980 nói về Chiến tranh biên giới Việt–Trung. Dưới thời bao cấp và Đổi Mới, ông thực hiện hai cuốn phim Hà Nội trong mắt ai và Chuyện tử tế – là bộ đôi tác phẩm tiêu biểu nhất của Trần Văn Thủy, đạt được thành công vang dội cả trong nước lẫn quốc tế nhưng cũng từng là đối tượng bị kiểm duyệt gắt gao bởi các cấp chính quyền Đảng Cộng sản Việt Nam.

Xuyên suốt sự nghiệp làm phim, Trần Văn Thủy đã đạo diễn trên 20 bộ phim, nhiều trong số đó đoạt giải cao tại các kỳ liên hoan phim quốc gia và quốc tế. Ông từng được trao ba giải Đạo diễn xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam và được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân năm 2001. Vào năm 2022, Trần Văn Thủy đã nhận giải thưởng Lớn Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội vì những cống hiến trọn đời cho điện ảnh.

Đầu đời

Trần Văn Thủy sinh ngày 26 tháng 11 năm 1940 ở thành phố Nam Định. Cha ông tên Trần Văn Vỵ (1902–1975) – một viên chức chính quyền Pháp ngầm ủng hộ Việt Minh, còn mẹ ông tên Đỗ Thị Hiếu (1913–2013). Trong gia đình gồm bảy người con, Trần Văn Thủy là con trai thứ hai. Sau khi Toàn quốc kháng chiến nổ ra vào năm 1946, cả nhà ông tản cư về làng An Phú (xóm 2), xã Hải Phong, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Thời gian này, ông và anh chị em được chăm sóc và dạy dỗ bởi bà vú nuôi tên Nhuận; sau này bà mất đã được ghi vào gia phả của gia đình. Vào năm 1949, người anh cả Vĩnh lớn hơn Trần Văn Thủy bốn tuổi bị trúng đạn và chết trong một trận càn. Vì thế ông trở thành con trai cả trong gia đình. Sau sự kiện này, ông Vỵ quyết định đưa các con trở lại thành phố, lúc này đã nằm trong tay quân đội Pháp.

Thời kỳ thơ ấu, Trần Văn Thủy được dạy học bơi lội và hàng ngày hăng hái đi bơi. Sở trường này đã góp phần quan trọng cho ông trong quãng thời gian sinh hoạt ở chiến trường. Lên 13 tuổi, ông nhập học vào trường Nguyễn Khuyến, Nam Định, học lớp Đệ thất B3 niên khóa 1953–1954. Khi còn sinh sống tại thành phố tạm chiếm, Trần Văn Thủy đã trở nên "nghiện" phim khi được xem các cuốn phim kinh điển nước ngoài, khiến ông dành tất cả tiền vào rạp chiếu bóng và sưu tầm ảnh chân dung của những tài tử điện ảnh thời ấy. Ông cũng từng đi học nghề ở nhà bạn của cha là chủ một hiệu ảnh trên phố Paul Bert, Nam Định và bước đầu đã có cơ hội tiếp xúc, làm quen với phim ảnh.

Sau Hiệp định Genève 1954, bởi cha Trần Văn Thủy bị chính quyền miền Bắc kết tội là thành phần thân Pháp nên ông và các em đã không vào được đại học. Vì vậy hậu tốt nghiệp trung học phổ thông ông xin vào một lớp nhân loại học do Bộ Văn hóa tổ chức. Năm 1960 học xong, ông về công tác tại Ty Văn hóa Khu tự trị Thái Mèo, nghiên cứu dân tộc học về các nhóm dân tộc thiểu số.

Thời gian làm tại đây, Trần Văn Thủy nhận ra tác động của điện ảnh tới công chúng và nảy sinh hứng thú. Ông đã biết có một khóa học làm phim đào tạo phóng viên chiến trường tổ chức bởi Trường Điện ảnh Việt Nam, rồi xin trưởng Ty Văn hóa khi đó là nhà thơ Lương Quy Nhân và được ông chấp thuận. Giữa năm 1965, Trần Văn Thủy tự cuốc bộ từ Lai Châu về Hà Nội để thi tuyển vào Trường Điện ảnh, nhưng khi tới nơi mới biết buổi thi đã tổ chức từ hai tuần trước. Dù không có cơ hội tham dự, ông vẫn cố ở lại Hà Nội để tìm những "ngách" khác học điện ảnh nhưng đều bị từ chối. Nhờ vào sự giúp đỡ của đạo diễn Nông Ích Đạt – khi đó công tác tại Xưởng phim truyện Việt Nam – Trần Văn Thủy được nhận vào lớp quay phim "chống Mỹ cứu nước" của trường, đồng khóa với các đồng nghiệp sau này của ông. Chương trình lẽ ra kéo dài hai năm và kết thúc vào giữa 1967, nhưng chỉ sau một nửa khóa, tháng 8 năm 1966 ông đã bị nhà trường cử vào miền Nam làm phóng viên quay phim tại chiến trường Khu 5, dù mới động vào máy quay hai lần. Để đủ điều kiện đi tác nghiệp, Trần Văn Thủy được kết nạp làm Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời gian gấp gáp tuy lý lịch gia đình ông khi đó từng bị "gạt phắt đi".

Sự nghiệp điện ảnh

1966–1980: Dưới thời Chiến tranh Việt Nam và sang Liên Xô, về Việt Nam

Những người dân quê tôi

Trần Văn Thủy làm phóng viên chiến tranh tại Ban Tuyên huấn Khu 5 từ năm 1966 đến 1969, liên miên quay phim trên địa bàn tỉnh Quảng Đà. Chưa có kinh nghiệm gì nơi chiến trường, cuộc sống của ông hết sức nguy hiểm và phải chịu đựng sự thiếu thốn mọi điều. Khi mới đến, thay vì quay phim ông đã phải làm nương rẫy một thời gian. Về sau, lúc được xuống đồng bằng, Trần Văn Thủy mới ghi lại những thước phim đầu tiên về nơi đây, khởi nguồn từ dòng sông Thu Bồn. Cùng với sự hỗ trợ của người dân địa phương, ông dành nhiều tâm huyết vào công việc mặc cho điều kiện sinh hoạt hạn chế, đến mức khi đã xong việc, vì rất ốm yếu và không còn đủ sức khỏe để ở lại đơn vị nên Trần Văn Thủy được cơ quan giao nhiệm vụ cõng 27 hộp phim ông đã quay về Bắc. Đi giữa đường, có lúc ông đã bị sốt nguy hiểm đến tính mạng; khi về đến nơi liền`phải vào viện chữa trị nhiều tháng liên tiếp.

Tuy gặp nhiều khó khăn trong quá trình làm phim, nhiều người đã nghi ngờ Trần Văn Thủy "lừa dối", chỉ "bấm cho hết" số phim để đào ngũ ra Bắc. Một trong số những lý do cho các cáo buộc này là bởi khâu tráng phim đã gặp nhiều khó khăn, do phim màu Tây Đức  không thể tráng được với kĩ thuật của miền Bắc Việt Nam hiện thời; có người từng định hủy bỏ toàn bộ số cuốn phim trên. Nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn đã dùng hết kinh nghiệm của mình để tráng các cuộn phim nhằm minh oan cho đồng nghiệp. Cuối cùng, ông Đoàn sáng tạo ra một cách tráng phim, tuy là tráng trắng đen nhưng vẫn tạo nên hiệu ứng đặc biệt và sau này được đạo diễn điện ảnh nổi tiếng Liên Xô Roman Karmen khen ngợi. Trần Văn Thủy sau đó tiếp tục tự dựng và biên tập tư liệu thành một tác phẩm hoàn chỉnh và đầu tay của ông, đặt tên là Những người dân quê tôi. Với thời lượng gần 50 phút, nội dung phim nói về cuộc sống của người dân nơi chiến trường. Bộ phim đã được gửi đi dự thi các liên hoan phim khối xã hội chủ nghĩa và giành giải Bồ câu Bạc tại Liên hoan phim tài liệu quốc tế Leipzig, Đức () năm 1970.

Nhập học VGIK; Nơi chúng tôi đã sống

Sau khi trở về công tác tại Trường Điện ảnh Việt Nam từ tháng 8 năm 1970, đến tháng 8 năm 1972 đạo diễn Trần Văn Thủy đi Liên Xô theo gợi ý của trường để học đạo diễn. Mới đầu, ông dành một năm học tiếng Nga tại Đại học Quốc gia Moskva. Mùa hè 1973, ông đã tham dự buổi thi tuyển vào Trường Đại học Điện ảnh Liên Xô (VGIK). Khi mới đến phỏng vấn, Roman Karmen – người trước đó từng trao giải cho Trần Văn Thủy ở DOK Leipzig – đã dành lời đánh giá cao phim Những người dân quê tôi và đặc cách cho ông làm tân sinh viên, bất chấp sự phản đối từ những thành viên ban giám hiệu khác. Ông Thủy trở thành học trò của vị đạo diễn này rồi theo học tại trường suốt 4 năm.

Năm 1975, dưới sự chỉ dẫn, hỗ trợ về phương tiện từ thầy Karmen, ông đã thực hiện một bộ phim tài liệu làm ở Siberia có tên Nơi chúng tôi đã sống (tiếng Nga: Там где мы жили). Đây là bài tập năm thứ hai của ông, nội dung tường thuật lại cuộc sống lao động của những sinh viên quốc tế trên công trường . Tuy chỉ là bài tập khóa, bộ phim đã đoạt giải Hoa cẩm chướng đỏ trong liên hoan phim VGIK, đồng thời được đem đi trình chiếu toàn liên bang và tại nhiều nước Đông Âu. Sau này phim trở thành "kinh điển", hàng năm được các sinh viên khoa đạo diễn điện ảnh của trường xem. Trần Văn Thủy sau đó đã chọn Nơi chúng tôi đã sống là phim tốt nghiệp rồi nhận bằng loại xuất sắc. Ông về quê nhà sớm hơn một năm do không phải ở lại làm sản phẩm cuối khóa.

Phản bội

Tháng 9 năm 1977, Trần Văn Thủy trở lại Việt Nam và làm việc tại Xí nghiệp Tài liệu và Khoa học Trung ương (DSF). Ông đã được giao thực hiện bộ phim tài liệu về xung đột (sau này là chiến tranh) biên giới Việt Nam–Trung Quốc công chiếu năm 1979 mang tên Phản bội. Bộ phim – dài 9 cuốn (90 phút) do ông tự chấp bút viết kịch bản – vào thời điểm đó được nhiều người xem là phim tài liệu dài nhất do đó cũng khó làm và khó hấp dẫn người xem vì vấn đề thời lượng. Phim bao gồm các cuộc phỏng vấn tù nhân chiến tranh Trung Quốc và những thủ pháp điện ảnh để nêu bật lên sự vi phạm chủ quyền của Trung Quốc đối với Việt Nam. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch là người đã hỗ trợ nhiệt tình việc thực hiện bộ phim. Thời điểm hoàn thành năm 1980, Xưởng phim Tài liệu Trung ương chưa đưa ra chỉ đạo gì cụ thể về cuốn phim. Chỉ tới khi Nguyễn Cơ Thạch được mời xem và khen ngợi phim là "hấp dẫn", chính xác lịch sử thì Phản bội mới được duyệt chiếu. Tuy nhiên, vẫn còn ý kiến cho rằng mặt hình thức thể hiện tác phẩm bắt chước lối làm phim của dự án phim tài liệu lớn, dài 4 tập bởi hai đạo diễn Đông Đức  và  . Thế nhưng chính hai vị đạo diễn này khi xem xong bộ phim đã lên tiếng phát biểu rằng:

Sau khi ra mắt, bộ phim đã được chọn đi tham dự nhiều liên hoan phim quốc tế, trong đó được trao tặng bằng khen bởi Ủy ban bảo vệ hòa bình Liên Xô tại Liên hoan phim quốc tế Moskva lần thứ 12. Phản bội cũng nhận giải Bông sen vàng hạng mục phim tài liệu tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 5 (1980) cùng với hai tác phẩm khác của Bùi Đình Hạc, tuy theo cơ chế liên hoan chỉ có duy nhất một giải Bông sen vàng trao cho mỗi hạng mục. Cho đến nhiều năm sau, đây vẫn được coi là bộ phim tài liệu hấp dẫn nhất của lịch sử phim tài liệu chính luận Việt Nam. Dù vậy, khi chiến tranh kết thúc, các bản phim Phản bội đã hoàn toàn không thể tìm thấy và được cho là bị "giấu" đi vì lý do chính trị.

1982–1987: Thành công với Hà Nội trong mắt ai và Chuyện tử tế

Sau thành công lớn của Phản bội, cả năm 1981 ông đã không có tác phẩm nghệ thuật mới. Đến đầu năm 1982, Trần Văn Thủy nhận làm đạo diễn cho một bộ phim tài liệu quảng bá du lịch Hà Nội mang tên Hà Nội năm cửa ô. Sau khi đọc kịch bản do Đào Trọng Khánh chấp bút, ông quyết định sửa lại hoàn toàn thành một nội dung khác dựa trên tìm hiểu thực tế đời sống xã hội lúc bấy giờ. Thông qua các nhân vật và câu chuyện lịch sử của Hà Nội trong quá khứ, ông đã dần tạo nên nội dung cho bộ phim. Phim cũng có sự xuất hiện của những nhân vật đương thời như nghệ sĩ guitar khiếm thị Văn Vượng và họa sĩ Bùi Xuân Phái, với các cảnh quay được thực hiện xung quanh Hà Nội thời bao cấp. Trái ngược với phong cách chính luận của các bộ phim tài liệu thời đó, Hà Nội trong mắt ai khắc họa nên một thủ đô mang "âm hưởng tha thiết, trong sáng và có chút ngậm ngùi từ tình yêu dành cho nó [...] với vẻ đẹp về chiều sâu tư tưởng, về cách trị nước yên dân trong quá khứ".

Khi mới hoàn thành, Hà Nội trong mắt ai nhanh chóng vấp phải rắc rối với các cơ quan kiểm duyệt. Việc bộ phim "mượn chuyện xưa để nói chuyện nay" đã đụng chạm tới quan chức và bị một số lãnh đạo trong lĩnh vực tư tưởng văn hóa, chủ yếu được cho là Tố Hữu, xem là "có vấn đề". Trong một văn bản soạn trước thềm Đại hội II Hội Điện ảnh Việt Nam, phim của Trần Văn Thủy bị "kết tội" với ba ý gồm phim "không đi theo đường lối của Đảng"; "không cùng Đảng giải quyết những khó khăn của hiện tại" và "bằng vào sự nuối tiếc quá khứ phong kiến ngày xưa mà gieo rắc vào thực tại những hoài nghi bi quan và tiêu cực". Bộ phim sau cùng đã bị cấm chiếu dù không có văn bản nào chính thức, nhưng vẫn có một đoạn thời gian từ tháng 10 năm 1983 từng được phép ra rạp nhờ vào sự can thiệp của thủ tướng Phạm Văn Đồng. Trong thời gian này, ông âm thầm làm tiếp một bộ phim khác mang tên Chuyện tử tế. Khác với tác phẩm trước, lần này phim đi sâu vào thân phận cơ cực của những người nghèo khổ và thực trạng xã hội Việt Nam đương thời. Cuốn phim được ông hoàn thành vào năm 1985, trong hoàn cảnh gia đình rất khó khăn và bị công an chính quyền theo dõi. Nhưng sớm sau đó, phim cũng chung số phận với Hà Nội trong mắt ai khi không thể phổ biến tới công chúng và phải cất đi để tránh bị lãnh đạo hãng phim phát hiện.

Năm 1987, khi Việt Nam bước vào giai đoạn Đổi Mới, Trần Văn Thủy đã được Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh ủng hộ bộ phim Hà Nội trong mắt ai. Ông Linh cho tập hợp những cán bộ quản lý văn hóa văn nghệ, chủ tịch, tổng thư ký các hội văn học nghệ thuật cùng xem phim để cho phiếu chiếu hay không chiếu phim và tất cả mọi người đều thông qua việc chiếu phim. Cùng lúc này, Tổng bí thư cũng gặp riêng Trần Văn Thủy vào tháng 5 năm 1987, đề nghị ông làm tiếp phần 2 của phim tài liệu này. Vì vậy mà hai phim vốn nằm kho từ lâu có cơ may ra mắt cùng một lúc. Thời điểm công chiếu 1987, cả hai tác phẩm đã được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Các buổi chiếu rạp của phim luôn trong tình trạng kín chỗ, người dân thậm chí phải xếp hàng để mua vé xem phim. Đây được xem là điều chưa từng có đối với dòng phim tài liệu sản xuất bởi nhà nước, vốn nhận về ít sự quan tâm và thường chỉ chiếu kèm phim truyện hoặc chiếu miễn phí.

Với sự đón nhận tích cực từ người xem lẫn giới chuyên môn, Hà Nội trong mắt ai đã được chiếu lại nhiều lần và đoạt giải Bông sen vàng hạng mục Phim tài liệu cùng ba hạng mục biên kịch, đạo diễn, quay phim xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8 năm 1988, trong khi đó Chuyện tử tế cũng đoạt giải Bồ câu bạc tại DOK Leizpig cùng năm, bất chấp việc phim từng bị chính quyền ngăn không cho chiếu tại nước ngoài. Nhiều khán giả và báo chí quốc tế đã gọi Chuyện tử tế là "một quả bom đến từ Việt Nam nổ tung ở thành phố Leizpig".

Cả hai bộ phim Hà Nội trong mắt ai và Chuyện tử tế đã thành công thu hút hàng triệu khán giả, cho đến nhiều thập kỷ sau vẫn còn giữ nguyên tính thời sự và là bộ đôi tác phẩm tiêu biểu và nổi tiếng nhất của đạo diễn Trần Văn Thủy. Riêng với Chuyện tử tế, phim có mặt tại vô số liên hoan phim, sự kiện điện ảnh khác nhau trên thế giới, tạo nên một lượng tín đồ người xem từ quốc tế cũng như người Việt hải ngoại và được 12 đài truyền hình từ các nước mua bản quyền về chiếu. Đạo diễn, nhà phê bình điện ảnh người Mỹ  cũng đề cử phim vào danh sách một trong số 10 phim tài liệu hay nhất mọi thời đại của Viện phim Anh.

1988–nay: Các dự án phim khác
Giai đoạn này, Trần Văn Thủy vẫn tiếp tục đạo diễn kiêm biên kịch nhiều bộ phim tài liệu khác nhau. Nhờ những thành tựu điện ảnh của mình, ông từng được bầu vào ban chấp hành Hội Điện ảnh Việt Nam tại Đại hội IV của hội tháng 8 năm 1995. Trần Văn Thủy cũng được mời làm thành viên ban giám khảo phim tài liệu tại các liên hoan phim quốc tế, giải thưởng điện ảnh lớn như DOK Leipzig (1989), Giải Cánh diều (2008), Liên hoan Truyền hình toàn quốc (2020), Giải Văn hóa doanh nhân Việt Nam (2005),...

Phim về đề tài hậu chiến
Trong những năm cuối thập niên 1980 và 1990, ông đã thực hiện hai dự án phim lớn, lấy chủ đề xoay quanh thân phận con người thời hậu chiến. Năm 1996, ông cùng Hồ Trí Phổ thực hiện một bộ phim về cuộc sống gia đình của cựu quân nhân Việt Nam có hai người con bị khuyết tật bẩm sinh do chất độc da cam mang tên Chuyện từ góc công viên. Không giống với những phim có sử dụng lời bình, bộ phim này Trần Văn Thủy đã gần như không dùng lời bình, không âm nhạc – là phương pháp làm phim tài liệu hiện đại vốn còn rất sơ khai tại Việt Nam khi ấy. Phim từng đem đi chiếu tại hội thảo quốc tế về chất độc da cam tổ chức ở nhiều nơi khác nhau, đặc biệt là Mỹ.

Năm 1998, vào đúng ngày tưởng niệm 30 năm thảm sát Mỹ Lai, ông xuất xưởng bộ phim tài liệu Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai. Nhân vật chính của phim là một cựu chiến binh người Mỹ Mike Boehm luôn cố gắng đem tiếng vĩ cầm đến người dân sống tại thôn Mỹ Lai và những người đã khuất, cùng với đó là cuộc trở về của các lính Mỹ từng tham gia ngăn chặn cuộc thảm sát. Bộ phim đã đoạt nhiều giải thưởng lớn ở cả Việt Nam và quốc tế, bao gồm giải Hạc vàng hạng mục phim ngắn hay nhất tại Liên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương lần thứ 43 (1999), giải Bông sen bạc và "Đạo diễn xuất sắc" cho Trần Văn Thủy tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12. Dù vậy khi mới hoàn thành, tác phẩm lại không được Cục Điện ảnh duyệt vì phim thực hiện mà không có sự cho phép của Cục. Đích thân các giám đốc DSF Nguyễn Văn Nhân và Lê Mạnh Thích phải mời bộ trưởng Bộ Văn hóa Nguyễn Khoa Điềm đến xem phim để Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai được Cục Điện ảnh thông qua và phim được cho in thành nhiều bản tranh cử liên hoan phim quốc tế. Bộ phim từng là tác phẩm khai mạc Liên hoan phim tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 7 và đã thí điểm (sau đó là chính thức) đưa vào chương trình giảng dạy dưới dạng chuyện kể cho các học sinh lớp 5 trên khắp Việt Nam.

Từ tháng 3 năm 1989 đến tháng 3 năm 1990, Hội người Việt Nam tại Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức cùng các bạn bè của Trần Văn Thủy đã tổ chức cho ông đi phỏng vấn, khảo sát về cộng đồng người Việt ở các nước Tây Âu bằng camera ghi hình với dung lượng 100 giờ băng. Sau khi hoàn thành, ông đặt tên cho bộ phim là Thầy mù xem voi, dài 2 tập. Tác phẩm chưa được chiếu tại Việt Nam bởi những nguyên do khác nhau, bao gồm chính trị.

Phim làm theo đơn đặt hàng
Nhờ vào độ nổi tiếng của Chuyện tử tế, Trần Văn Thủy đã được nhiều hãng phim, đài truyền hình nước ngoài mời làm phim tài liệu. Tác phẩm đầu tiên thuộc kiểu này là Một cõi tâm linh, sản xuất năm 1992 và công chiếu năm 1993 do đài  (Anh) đặt hàng. Bộ phim gom góp, bàn luận nhiều chuyện về thờ cúng, các khái niệm tâm linh của người Việt Nam. Trước đó, ông được mời sang nước Anh để trao đổi việc sản xuất phim và rồi khi về nước vẫn tiếp tục giữ liên lạc thông qua đạo diễn Neil Gibson. Khi vị đạo diễn này bất ngờ bị đột tử, phía đài truyền hình Anh đã gửi thẳng một bức thư đến nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt để nhờ chuyển lá thư trên từ nhà đài đến Trần Văn Thủy. Bởi sự kiện trên mà các dự án sau đó ông đã không gặp phải bất cứ trở ngại nào trong quá trình làm việc với các đối tác nước ngoài. Cũng vào năm 1993, Trần Văn Thủy được đài NHK (Nhật Bản) tài trợ để làm một bộ phim tài liệu nói về con người Việt Nam mang tên Có một làng quê. Ông quyết định về làng gốm Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh để ghi lại cảnh sinh hoạt nơi đây. Bộ phim làm xong năm 1994 và phát trên sóng truyền hình Nhật Bản cùng năm.

Sau khi nghỉ hưu ở Xưởng phim tài liệu Trung ương năm 2000, đến năm 2007 đạo diễn Trần Văn Thủy đã hoàn thành loạt phim tiểu sử dài 4 tập mang tên Mạn đàm về người man di hiện đại nhân kỷ niệm 125 năm ngày sinh học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Ý tưởng thực hiện bộ phim xuất phát từ Nguyễn Lân Bình, cháu nội của Nguyễn Văn Vĩnh, và ông cũng là người đứng ra tổ chức đầu tư lẫn chấp bút viết kịch bản. Trần Văn Thủy đã được đề nghị làm đạo diễn bộ phim và đồng biên kịch, còn Nguyễn Sỹ Bằng là người quay phim. Phim làm trong vòng một năm, trải dài qua vô số địa điểm khác nhau từ Bắc, Trung, Nam Việt Nam đến Lào, Pháp,... để thu thập khung cảnh và tìm kiếm tư liệu. Tuy ban đầu chỉ ra mắt dưới dạng phim tư liệu gia đình, công chiếu trong nội bộ gia tộc và một số bạn hữu, trường đại học, phim đã dần được các nhà nghiên cứu để ý đến và sau đó là cả các cơ quan truyền thông, dư luận Việt Nam cùng quốc tế. Tác phẩm được chiếu rộng rãi sau đó tại Trung tâm Văn hóa Pháp tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; buổi chiếu phim ở Hà Nội được mô tả là "quá đông người". Phim đã nhận về nhiều phản hồi tích cực, được đánh giá là "vượt ngưỡng rất xa khỏi tư liệu gia tộc" và từng được mời chiếu tại Pháp với các nước khác.

Nhân sự kiện Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, Trần Văn Thủy cùng với đạo diễn Nguyễn Sỹ Chung thực hiện một tác phẩm tài liệu về đề tài âm nhạc cổ truyền mang tựa Vọng khúc ngàn năm, theo đơn đặt hàng của Nhà xuất bản Âm nhạc Việt Nam. Bộ phim có độ dài 4 tập, mỗi tập dài từ 70 đến 80 phút nói về một chủ đề khác nhau; hai tập phim đầu sau đó đã phát hành dưới dạng đĩa DVD trên toàn quốc.

Sự nghiệp sáng tác

Sách nghiên cứu

Từ những năm 2001–2002, Viện William Joiner Center (WJC) thuộc  đã có lời ngỏ mời Trần Văn Thủy sang Mỹ tham gia chương trình "Nghiên cứu về cộng đồng người Việt". Sau hai lần nhận lời mời, ông quyết định xuất ngoại trong sáu tháng và tại đây được tiếp xúc với nhiều hoàn cảnh, bị ám ảnh bởi những thân phận phải tha hương sau 1975. Đây là động lực khiến ông dành toàn bộ công sức vào hoàn thành công trình nghiên cứu. Trong quá trình tìm hiểu, Trần Văn Thủy đã đi gặp những người bạn đồng lớp cũ, giới văn chương, trí thức để phỏng vấn và trò chuyện một cách cởi mở về cuộc sống cũng như suy nghĩ của người Việt tại hải ngoại. Vào năm 2003, sau khi hoàn thành xong bản thảo dài trên 200 trang, Trần Văn Thủy đã có dịp gặp nhà văn Nguyên Ngọc hai tuần trước khi về nước và được ông Nguyên Ngọc thúc giục in công trình thành sách. Cuốn sách đầu tay của ông mang tên Nếu đi hết biển nhờ đó mà ra đời.

Cuốn sách dài gần 200 trang, in bởi nhà xuất bản Thời Văn ở California sau khi phát hành đã gây nên những phản ứng trái chiều trong cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ. Có người viết hẳn một cuốn sách để phản bác toàn bộ công trình của Trần Văn Thủy và chỉ trích ông. Những ý kiến cáo buộc cho rằng sách phát hành có chủ đích trong hoàn cảnh một nghị quyết của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam đang được triển khai tại cộng đồng người Việt hải ngoại, cùng với đó là việc hầu hết nhân vật được phỏng vấn trong sách là những người tỵ nạn cộng sản. Tuy vậy, Nếu đi hết biển vẫn tiếp tục tái bản một lần nữa tại Mỹ vào năm 2004. Không dừng lại với những tranh luận ở hải ngoại, cuốn sách cũng không được chính quyền Việt Nam chấp nhận và phổ biến trong nước. Đã từng có nhà xuất bản tại Việt Nam muốn in sách nhưng Trần Văn Thủy yêu cầu phải giữ "đúng từng dấu chấm, dấu phẩy".

Hồi ký

Vào ngày 20 tháng 5 năm 2013, Trần Văn Thủy và Lê Thanh Dũng ra mắt cuốn hồi ký dài 29 chương, 480 trang nói về cuộc đời ông mang tên Chuyện nghề của Thủy. Sách do Nhà xuất bản Hội nhà văn phối hợp với Công ty sách Phương Nam ấn hành. Ý định viết sách khởi đầu từ khoảng 2011–2012, hai học giả người Mỹ Michael Ronov và Dean Wilson đã sang phỏng vấn ông trong nửa năm để viết một luận văn dài với tựa đề "Tran Van Thuy's Story of Kindness: Spirituality and Political Discourse"; ông cùng Lê Thanh Dũng sau đó dành ra 10 tháng liền sắp xếp lại các thông tin đã nói với hai nhà nghiên cứu và bổ sung thêm những điều chưa kể. Trong sách còn có một số chương của Nếu đi hết biển mà ông đưa vào. Dù lo sợ tác phẩm sẽ không được phép xuất bản và có thể bị cắt gọt, nhưng cuối cùng bản thảo của ông đã giữ nguyên từ đầu đến cuối.

Các buổi ra mắt Chuyện nghề của Thủy được lên kế hoạch tổ chức trên khắp Việt Nam và thu hút rất đông người tham gia, đi qua lần lượt 5 tỉnh, thành phố lớn lần lượt là Thành phố Hồ Chí Minh, Nha Trang, Đà Nẵng, Huế, Hà Nội. Tuy chỉ mới in 1000 bản đầu tiên và nhà phát hành có tính đến nguy cơ bị lỗ, cuốn sách đã nhanh chóng bán hết hàng và có được sự phê bình tích cực từ độc giả, được tái bản lại nhiều lần và được trao giải "Phát hiện mới" tại Giải Sách hay năm 2013. Giáo sư, cựu chiến binh người Mỹ Eric Henry cùng nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Dy sau đó đã chuyển ngữ sách sang tiếng Anh; Wayne Karlin là người biên tập nội dung và đặt tựa sách thành In Whose Eyes, do  xuất bản năm 2016. Đây được xem là cuốn hồi ký đầu tiên của một đạo diễn Việt Nam dịch ra tiếng Anh.

Cùng thời điểm bản Anh ngữ Chuyện nghề của Thủy ra mắt tại Mỹ, ông cũng cho in Trong đống tro tàn, một cuốn tạp bút gồm 16 tiểu luận dài 430 trang, bàn luận về vấn đề xã hội và những câu chuyện có thật của thân phận con người. Cuốn sách do nhà xuất bản Người Việt Books phát hành ở Hoa Kỳ.

Phong cách sáng tác và quan điểm

Các tác phẩm điện ảnh của đạo diễn Trần Văn Thủy đều hướng tới con người và xoáy sâu vào tâm tư, số phận của họ. Đối với Trần Văn Thủy, điểm xuất phát những bộ phim tài liệu ông làm là lòng yêu nước; ông luôn đề cao "sự thật", "con người" trong tư tưởng và trong cả các thước phim tài liệu, cũng như đặc biệt để ý đến cách một tác phẩm nghệ thuật phản ánh hiện thực xã hội. Ông còn là một nhà làm phim theo chủ nghĩa xét lại giống với thế hệ nghệ sĩ tiên phong khi ấy. Tuy nhiên vì lối đi này mà Trần Văn Thủy đã gặp phải không ít cản trở từ các cấp chính quyền Việt Nam. Thậm chí, chỉ tính đến năm 2016, vẫn có những bộ phim do ông thực hiện chưa được phép chiếu rộng rãi ra công chúng.

Trần Văn Thủy cho biết người gây ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp làm phim của ông là đạo diễn Roman Karmen. Sự thành công của những bộ phim tài liệu ông làm cũng dựa trên kinh nghiệm và tác động sâu sắc từ nền điện ảnh Liên Xô. Chính Karmen là người đã truyền cảm hứng cho Trần Văn Thủy về nhân cách, điều tạo nên một nghệ sĩ, và quan niệm phải "đánh đúng vào dây thần kinh của xã hội". Phần lớn các bộ phim đề tên ông, giống với đồng nghiệp lúc bấy giờ, được thực hiện theo lối kể tự sự: hình ảnh, âm nhạc là phụ còn lời bình là trung tâm. Tất cả những bộ phim do ông làm đều là phim tài liệu, trong đó tự viết kịch bản và lời bình, dù trên thực tế hầu hết số cuốn phim này đều không có sẵn kịch bản và nó được hình thành thông qua quá trình đi tìm ý tưởng, ghi hình phim. Trong một cuộc phỏng vấn, đạo diễn Trần Văn Thủy nhận định rằng "[phim tài liệu] phải truyền tải được một thông điệp gì đó về lẽ sống, về cách ứng xử, về bổn phận [...] lấy mục tiêu con người, xoay quanh con người". Ông tự nhận mình chưa bao giờ làm phim mang tính khoa trương, tụng ca. Bên cạnh "đúng và đủ", tính hấp dẫn trong một tác phẩm phim tài liệu cũng được ông chú trọng và là "tiêu chí đầu tiên" của đạo diễn.

Về quan điểm xã hội, ông đặt ra điều quan trọng nhất đối với xã hội Việt Nam là nhân cách và "sự tử tế". Trần Văn Thủy dành mối quan tâm nhất định và một cái nhìn trực diện về chính trị, về vấn đề hòa hợp dân tộc Việt Nam và cuộc sống con người hậu 1975, ở lĩnh vực điện ảnh đã có thể thấy qua những bộ phim về đời sống xã hội Việt Nam mà điển hình là Hà Nội trong mắt ai và Chuyện tử tế. Ở lĩnh vực văn chương, cuốn sách đầu tay của ông Nếu đi hết biển – trong đó đề cập tới khía cạnh hòa hợp dân tộc, thuật lại những câu chuyện và phỏng vấn các văn nghệ sĩ, giới tri thức tại hải ngoại, bao gồm những người chống Cộng – từng bị phê phán cũng vì đưa ra một cái nhìn trực diện vào vấn đề nhạy cảm ít ai muốn nhắc đến. Lối khai thác này đã được áp dụng tương tự với cuốn Chuyện nghề của Thủy ra đời một thập kỷ sau đó.

Phim tài liệu

Di sản

Trong giới phim tài liệu Việt Nam, Trần Văn Thủy đã trở thành "cây đa, cây đề" và được mệnh danh là "đạo diễn phim tài liệu số một", hay được ví như "Francis Coppola của Việt Nam". Ông từng được mời vào vô số những buổi thuyết trình, hội thảo, các buổi phỏng vấn từ Việt Nam đến khắp nơi trên quốc tế về các bộ phim của ông, nhiều nhất là Mỹ, cùng với đó là chia sẻ góc nhìn về chính trị, xã hội.

Trong bối cảnh đất nước còn sống dưới chế độ bao cấp, giới văn nghệ sĩ vẫn chưa thể "cởi trói", ông đã trở thành người dũng cảm thực hiện các bộ phim đụng đến mặt tối của xã hội. Được xem như là một "Perestroika Việt Nam" trong công cuộc Đổi Mới, tác phẩm của Trần Văn Thủy gây ra vô vàn tranh cãi vì nó không chỉ cho thấy mặt tối của bộ phận chính khách trong Đảng mà còn phơi bày nó một cách trần trụi. Dù thực tế phổ biến là các nhà làm phim Việt Nam không được phép quay những bộ phim mang tính phê phán tầng lớp lãnh đạo, hai cuốn phim Hà Nội trong mắt ai và Chuyện tử tế do ông đạo diễn sau này đã đóng vai trò tiên phong trong quá trình công khai hóa ("glasnost") của Đảng Cộng sản Việt Nam khi bước sang thời kỳ Đổi Mới, cho thấy rằng việc chỉ trích, phê bình chính phủ và phương cách quản trị đất nước vẫn xuất hiện trong các tác phẩm sản xuất bởi nhà nước Việt Nam. Mặc dù chúng góp phần vào làn sóng các tác phẩm "mới", sự tự do trong nghệ thuật và báo chí chỉ một thời gian ngắn sau đó cũng dần bị đóng lại và "ở hồi kết". Theo nhận định của tác giả Đoàn Ánh Dương (2020), Trần Văn Thủy đã "phá vỡ những khung khổ hiện thực quen thuộc để phơi bày các hiện thực nghệ thuật mới trong phim nghệ thuật [với Đặng Nhật Minh] và phim tài liệu".

Trần Văn Thủy cũng là một nhân vật có quan điểm chính trị gây trái chiều. Giống như các văn nghệ sĩ thời kì Đổi Mới, ông đã đặt câu hỏi, thách thức những điều được tôn vinh trong Chiến tranh Việt Nam và thời hậu chiến của chính quyền cộng sản qua các tác phẩm của mình. Cho đến nhiều thập kỷ sau, ông vẫn lên tiếng về tình hình xã hội tại Việt Nam và bày tỏ lập trường về một số sự kiện chính trị khác nhau. Nhưng cũng vì điều này mà trong một thời gian dài, khoảng cuối thế kỷ 20, ông từng trở thành đối tượng bị dò xét bởi chính quyền; bị công an theo dõi và thẩm vấn, khám xét nhiều lần và bị Bộ Văn hóa gây khó dễ không cho xuất cảnh. Theo chính lời Trần Văn Thủy kể lại, một trong số những viên công an từng tham gia vào việc bắt giữ đạo diễn tại Thủ Đức đã chỉ thẳng mặt ông "mày là thằng phản động". Tuy vậy, ông lại nhận được đánh giá cao từ các học giả quốc tế về những thông điệp đem lại cho khán giả. Trong một buổi thảo luận với đạo diễn Trần Văn Thủy vào năm 2003, giáo sư Pam McElwee của Đại học Yale đã bình luận: "Những nhận xét của ông [Trần Văn Thủy] thực sự thẳng thắn, thực sự cởi mở, thực sự trung thực khi nói về tình hình xã hội, điều mà bạn không thể nghe thấy ở Việt Nam. [...] Ông chắc chắn là một trong những tiếng nói đơn độc, độc lập và rất tuyệt khi được nghe".

Giải thưởng và vinh danh
Tính đến năm 2000, ông đã có danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú. Năm 2001, Trần Văn Thủy được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân. Tại các kỳ Liên hoan phim Việt Nam, ông đoạt ba giải Đạo diễn xuất sắc lần lượt vào những năm 1980, 1988 và 1999. Ở phạm vi quốc tế, Trần Văn Thủy đã được vinh danh là "Chứng nhân thế giới" ("Witnessing the World") tại Hội thảo điện ảnh tài liệu quốc tế The Robert Flaherty tổ chức tháng 5 năm 2003 ở New York và từng xuất hiện trong cuốn "Từ điển danh nhân" của Nhật Bản.

Vào năm 2021, Trần Văn Thủy cùng Nghệ sĩ nhân dân Đào Trọng Khánh được đề cử xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 6 ở lĩnh vực điện ảnh, phim truyền hình. Tuy nhiên ông đã không thông qua sự đồng thuận của hội đồng xét duyệt. Cụm tác phẩm trong hồ sơ của đạo diễn, gồm Nơi chúng tôi đã sống, Phản bội, Chuyện tử tế, Hà Nội trong mắt ai, Chuyện từ góc công viên và Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai đã không tích đủ 80% số phiếu đồng ý từ các thành viên hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước, gây nên những ý kiến trái chiều từ người trong nghề và dư luận. Theo tiết lộ của Trần Văn Thủy, lý do cho việc hội đồng không chấp thuận là vì một bức thư của đạo diễn phim khoa học Nguyễn Lương Đức gửi đến Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước đó, cáo buộc phim Phản bội do ông thực hiện lấy nguyên xi từ bản gốc phim Liên Xô và chỉ lồng tiếng thuyết minh vào. Việc chủ đề của tác phẩm nói về chiến tranh biên giới cũng được cho là nguyên do khiến cơ quan thẩm quyền rơi vào thế khó xử vì sẽ bị Trung Quốc phản đối nếu trao giải cho ông nhờ cuốn phim này.

Câu chuyện về quãng đời vào chiến trường của Trần Văn Thủy từng được khắc họa trong bộ phim truyện hợp tác Việt Nam – Singapore Vũ khúc con cò, với hình tượng là một chiến sĩ vào chiến trường quay phim tên Vinh, một trong số những nhân vật chính của tác phẩm. Vào năm 2022, nhân kỷ niệm 40 năm ngày bộ phim tài liệu Hà Nội trong mắt ai ra đời, ông đã được trao giải thưởng Lớn giải Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội vì những cống hiến trọn đời dành cho điện ảnh.

Giải thưởng điện ảnh

Đời tư
Trần Văn Thủy đã kết hôn và lập gia đình với nhà quay phim, Nghệ sĩ ưu tú Thủy Hằng. Ông có hai người con: một con trai cả là họa sĩ Trần Nhật Thăng, sinh năm 1972 và con gái tên Trần Thu Hương, sinh năm 1982. Sau khi thành hôn, cả hai đã đến ở nhờ nhà bạn và tại cơ quan một thời gian, trước khi tích cóp đủ tiền để mua một căn phòng nhỏ tại làng Ngọc Hà. Lúc đạo diễn Trần Văn Thủy từ Liên Xô trở về, vợ chồng ông nỗ lực mua lại nhà số 52 Hàng Bún từ nhà thơ Phan Vũ. Căn nhà này về sau do con trai ông tiếp quản. Từ năm 1997, gia đình ông đang sống tại một ngôi nhà nằm trong con ngõ nhỏ trên đường Hoàng Hoa Thám. Ngôi nhà này được xây dựng bằng số tiền Trần Văn Thủy tích cóp từ các dự án phim nước ngoài ông từng làm.

Hoạt động từ thiện
Không dừng lại ở lĩnh vực điện ảnh, đạo diễn Trần Văn Thủy cũng được biết đến với hoạt động thiện nguyện hướng tới những người sinh sống tại làng quê nghèo, nạn nhân của chất độc da cam. Ông đã cấp học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn và giúp cháu bé bị tật nguyền lên thành phố chữa trị. Ở quê nhà Nam Định, thông qua một số tổ chức như "Các bạn của Trần Văn Thủy" tại Paris và các quỹ từ thiện Pháp, ông xây dựng nhiều công trình quan trọng cho khu dân cư như trường học, nhà văn hóa, nhà thờ; xây cầu, bê tông hóa đường làng; lập mộ tổ,...

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Danh mục nguồn

Tiếng Việt

Sách, nguồn chứa trang

Tạp chí

Ngoại ngữ

Sách

Tạp chí

Sách của tác giả

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Trần Văn Thủy trên WorldCat Entities

Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Đạo diễn điện ảnh Việt Nam
Nhà văn Việt Nam
Người làm điện ảnh Việt Nam
Nam nhà văn thế kỷ 21
Người Nam Định
Cựu sinh viên Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội


title: Bánh tét

text:
Bánh tét, có nơi gọi là bánh đòn, là một loại bánh trong ẩm thực của cả người Việt và một số dân tộc ít người ở miền Nam và miền Trung Việt Nam, là nét tương đồng của bánh chưng ở miền Bắc về nguyên liệu, cách nấu, chỉ khác về hình dáng và sử dụng lá chuối để gói thay vì lá dong, vì vậy nó cũng được sử dụng nhiều nhất trong dịp Tết Nguyên đán cổ truyền của dân tộc Việt Nam với vai trò không khác bánh chưng. Nhưng cũng có nhiều bánh tét nhân chuối hay đậu đen được làm hay là bán quanh năm.

Ở các vùng trung du và miền núi phía Bắc như Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Hà Tây,... cũng có loại bánh tương tự có tên là bánh tày hoặc là bánh dài. Đây là loại bánh Tết thông dụng ở vùng cố đô Cổ Loa, Kinh Bắc, của các dân tộc ít người miền Bắc. Giáo sư Trần Quốc Vượng cho rằng bánh chưng cổ, nguyên thủy là hình tròn như bánh tét hay bánh tày còn bánh tét ra đời trong quá trình giao lưu văn hóa Việt-Chăm, người Việt tạo ra chiếc bánh Tét từ sự hình tượng hóa yếu tố Linga từ thần Siva người Chăm. Có truyền thuyết khác cho rằng mùa xuân năm 1789, Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc đánh quân Thanh. Lúc bấy giờ quân lính được nghỉ ngơi, ăn Tết. Trong số quân lính có một người lính được vợ gửi cho món bánh làm từ gạo nếp, nhân đậu xanh, hình dạng như bánh tét ngày nay. Anh lính mang bánh mời vua Quang Trung. Vua ăn thấy ngon bèn hỏi thăm về loại bánh này. Anh lính kể bánh do người vợ ở quê nhà làm gửi cho. Mỗi lần ăn bánh, anh càng thương, càng nhớ vợ nhiều hơn. Anh mắc chứng đau bụng nhưng khi ăn bánh này thì lại không thấy đau nữa. Nghe câu chuyện cảm động của anh lính, vua bèn ra lệnh cho mọi người gói loại bánh này để ăn Tết và đặt tên là bánh Tết. Lâu ngày tên bánh biến thành bánh Tét.

Bánh tét có hình trụ dài nên còn được gọi là đòn bánh, hai đòn thường có một quai bánh chung bằng gân lá chuối tạo thành một cặp. Người ta còn làm bánh không có nhân thịt để có thể để được lâu hơn hoặc ăn chay với nhân có thể là chuối chín. Bánh được đánh giá là gói khéo khi bánh được làm tròn đều, buộc chặt, nhân bánh nằm chính giữa, có nghệ nhân còn gói nhân khi cắt ra có hình tam giác.

Bánh tét ngày Tết thường để lâu được vài ngày, được nấu vào đêm giao thừa để những ngày Tết có thể dùng để ăn với dưa món và thịt kho. Đây thường là bánh tét nhân mặn với thịt, mỡ và đậu xanh, và dùng cho nhiều người ăn. Ngoài ra, còn có bánh tét nhân ngọt với nhân chuối hoặc đậu xanh, loại to dùng cho nhiều người ăn hoặc loại nhỏ dùng cho một người ăn.

Tên gọi
Lê Tân trong bài Bánh tét Trà Vinh cho rằng bánh tét, tuy được làm và ăn quanh năm nhưng thường nhất vào dịp lễ hội, đặc biệt là tết cổ truyền. Vì vậy nên theo dân gian lưu truyền ngày xưa cứ tết đến người ta gói loại bánh này và gọi bằng tên "bánh tết", lâu dần đọc trại ra thành "bánh tét". Tuy nhiên, cũng trong tài liệu đã dẫn, tác giả còn cho biết tét là một hành động cắt bánh, tay phải cầm đầu dây khoanh tròn đòn bánh đã lột (vỏ), "tét" từng khoanh một đơm lên đĩa, và tên gọi "bánh tét" rất có thể còn xuất xứ từ cách thức cắt bánh.

Nguyên liệu
Nguyên liệu để gói bánh tét ngày Tết tương tự như dùng làm bánh chưng, bao gồm: gạo nếp, đậu xanh tách vỏ, thịt heo và một số gia vị tương tự để làm bánh chưng.

Nhưng phổ biến và bán quanh năm là bánh tét ngọt (nhân chuối, thường là chuối Xiêm) hay bánh tét chay (nhân đậu đen). Cá biệt có bánh tét thập cẩm với nhân gồm trứng muối, tôm khô, lạp xưởng, thịt giò, hột sen, nấm đông cô, đậu xanh.

Cũng như bánh chưng, ngày nay nhiều khi người ta dùng dây nilông thay vì dây lạt. Riêng với vật liệu dây nilông dùng cột các loại bánh thì người tiêu dùng cần cẩn thận khi chọn sử dụng các loại bánh này. Bởi trong trường hợp những loại dây này có chất liệu nằm trong danh mục những chất liệu được sử dụng trong thực phẩm và được kiểm định bởi những cơ quan có thẩm quyền thì vẫn an toàn cho người sử dụng. Tuy nhiên nếu sử dụng những sợi dây nilông tái chế có nhuộm các phẩm màu công nghiệp sẽ dễ nhiễm vào sản phẩm trong quá trình nấu hấp và gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Quy trình thực hiện
Gạo nếp trước khi gói bánh thường được ngâm trước vài tiếng, đãi sạch. Sau đó đem gạo ướp muối có độ đậm nhạt vừa phải. Đậu xanh ngâm đãi sạch vỏ và thịt ba rọi xắt vuông dài làm nhân bánh (không ướp hành củ, tiêu bột như bánh chưng). Bánh làm xong được cho vào nồi cao (người ta hay dùng thùng phi cũ cắt nửa) vì phải để bánh dựng đứng, nấu bằng củi gộc đun sôi trong gần một buổi, bánh nhỏ nấu khoảng 3 giờ, bánh lớn nấu tới 5 tiếng mới chín. Khi mới bắt đầu đun nồi bánh phải đun to lửa cho sôi nước trong nồi một lúc sau đó rút bớt lửa để sôi liu riu suốt quá trình nấu bánh, độ nóng lan tỏa để bánh được chín đều. Bánh chín được vớt ra rổ cho ráo nước và nguội.

Nấu bánh: Bánh Tét phải luôn được nấu ngập trong nước, thời gian nấu tùy vào kích cỡ bánh nhưng thông thường từ 6 – 8 giờ. Khi nấu phần vỏ bánh sẽ bị hồ hóa. Nhiệt độ nấu nằm trong khoảng 90 – 100 °C, đây là khoảng nhiệt độ hồ hóa tốt của tinh bột, các hạt nếp sẽ hút nước mạnh, trương nở mềm ra, tăng độ nhớt, dẻo. Nước cung cấp cho quá trình hồ hóa này là do nước có trong hạt nếp sau khi ngâm, nước từ thịt tiết ra và một ít nước thấm từ bên ngoài vào. Ở nhiệt độ cao phần nhân thịt trong bánh sẽ biến tính, protein thịt khi biến tính sẽ tách nước, phần nước này có các amino acid hòa tan trong đó khi ngấm vào bột đậu xanh và nếp sẽ làm tăng thêm hương vị cho bánh. Nấu bánh còn có tác dụng diệt các loại vi sinh vật dưới tác dụng của nhiệt độ cao giúp bánh có khả năng bảo quản trong thời gian dài.

Rửa: Bánh sau khi nấu sẽ được rửa sạch ngay trong nước lạnh, quá trình rửa này có hai tác dụng. Thứ nhất sẽ hạn chế vỏ bánh không bị mốc vì khi nấu bánh các thành phần như lipid, các tinh bột mạch ngắn trong bánh sẽ lẫn vào nước luộc bánh và bám lên vỏ bánh đây là môi trường dinh dưỡng rất tốt cho vi sinh vật phát triển đặc biệt là nấm mốc phát triển vì vậy cần rửa thật sạch vỏ bánh sau khi nấu. Thứ hai rửa bánh ngay lập tức trong nước lạnh sẽ khiến lớp tinh bột phía ngoài bánh kết tinh một phần (biến tính một phần) tạo một lớp vỏ mỏng vừa giúp giữ tốt hình dáng bánh vừa giúp đòn bánh Tét cứng chắc hơn. Sau khi rửa để ráo hay lau khô bánh là có thể sử dụng được.

Thưởng thức

Khi ăn bánh tét, người ta dùng dao sắc cắt ngang đòn bánh thành từng khoanh rồi lột vỏ và dây cột bánh để ăn, nhưng cũng thường thấy cách bóc vỏ từ từ và dùng dây lạt buộc bánh (hoặc dây chỉ) để cắt bánh thành từng lát mỏng, tước vỏ đến đâu cắt bánh đến đó. Tay trái cầm bánh, tay phải cầm một đầu lạt và đầu còn lại cắn vào miệng, khoanh tròn lạt quanh bánh đã tước vỏ và tét từng khoanh bánh đơm lên đĩa.

Nếu thích ăn ngọt, người thưởng thức có thể chấm bánh với đường kính trắng tinh hoặc thích ăn mặn thì chấm nước mắm loại ngon như nước mắm Phú Quốc hoặc nước mắm Nha Trang đặc biệt nữa là mắm rươi Trà Vinh, người miền Trung còn ăn bánh tét với dưa món, là món dưa gồm củ kiệu, đu đủ, cà rốt, su hào ngâm trong nước mắm đường. Để đỡ ngán, bánh cũng có thể được rán qua trong chảo mỡ cho lớp vỏ ngoài chín vàng giòn.

Đặc sản địa phương
Bánh tét Cao Lãnh có rất lâu đời từ khi người dân đến đây khai hoang mở đất, hương vị của bánh tét Cao Lãnh rất đặc trưng của vùng Đồng Tháp Mười. Nhưng vì không nằm trên vùng giao thương lớn như Trà Vinh, Cần Thơ nên bánh tét Cao Lãnh ít được biết tới, những loại bánh tét ngon ở đây là bánh tét khoai mì, bánh tét nhân hạt sen, bánh tét lá cẩm, bánh tét gấc...

Bánh tét Trà Cuôn có từ lâu đời, là một loại bánh đặc sản nổi tiếng của Trà Vinh với hương vị rất thơm ngon và rất dẻo. Các chủ làm bánh tại địa phương này, như bánh Tét dì Năm tại phường 4, bánh tét dì Chín tại phường 6, bánh tét dì Ba tại kinh xáng múc, đều chọn nguyên liệu có chất lượng cao như nếp (thường là nếp sáp), thịt ba rọi, đậu xanh ngon.

Vùng Bình Dương, Tây Ninh đất cát là xứ rẫy có nhiều đậu nên bánh tét ở đây làm bằng nếp trộn đậu phộng. Đồng Nai có bánh tét nhân hạt điều. Cần Thơ nổi tiếng bánh tét lá cẩm. Sóc Trăng - nơi nhiều đồng bào người Khmer sinh sống - có bánh tét cốm dẹp (nếp non giã tróc vỏ, ruột dẹp mỏng); Ba Tri (Bến Tre) có bánh tét bắp non. Bánh tét nhân thập cẩm không thể thiếu đậu xanh, thịt mỡ, tôm khô, hạt điều và béo ngậy của trứng muối.

Xem thêm
Bánh chưng

Chú thích

Tham khảo

 Mục từ "bánh tét Trà Vinh", trong cuốn Ẩm thực Trà Vinh, Lê Tân, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, H. 2003.
 Largest Tet cake Kỷ lục Guinness thế giới 18/1/2004

Liên kết ngoài

Tét
Thức ăn mùa Tết
Tết
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực miền Nam Việt Nam
Bánh ngọt
tét


title: Cyphoma alleneae

text:
Cyphoma alleneae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cyphoma


title: Phodoryctis thrypticosema

text:
Phodoryctis thrypticosema là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Nam Phi và Zimbabwe.

Ấu trùng ăn Craibia brevicaudata. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Phodoryctis
Động vật Zimbabwe


title: Quan thoại

text:
Quan thoại () là một nhóm các ngôn ngữ thuộc ngữ tộc Hán được nói khắp miền Bắc và Tây Nam Trung Quốc. Vì phần lớn các dạng tiếng Quan thoại phân bố ở Miền Bắc Trung Quốc, nhóm này có khi được gọi là Bắc Phương thoại (). Nhiều dạng Quan thoại không thông thể hiểu được lẫn nhau, ví dụ như quan thoại Tây Nam và quan thoại Hạ Giang. Tuy vậy quan thoại thường được coi là một ngôn ngữ duy nhất chứ không phải một nhóm các ngôn ngữ khác nhau và thường đứng đầu trong danh sách ngôn ngữ theo số người bản ngữ (gần một tỷ người nói). Tiếng Bắc Kinh, một dạng quan thoại, được chọn làm cơ sở ngữ âm cho Hán ngữ tiêu chuẩn

Đa số các dạng Quan thoại có bốn thanh. Những âm tắc cuối từ trong tiếng Hán trung cổ đã mất đi trong hầu hết các dạng quan thoại, nhưng ở một số dạng quan thoại chúng hợp thành âm tắc thanh hầu . Nhiều dạng Quan thoại, gồm cả tiếng Bắc Kinh, giữ lại âm quặt lưỡi đầu từ đã biến mất ở những nhóm tiếng Trung phương Nam.

Trong thiên niên kỷ thứ hai của Công nguyên, thủ đô Trung Quốc chủ yếu toạ lạc trong vùng nói Quan thoại giúp nâng tầm quan trọng của dạng tiếng Trung này. Từ thế kỷ XIV, một số dạng ngôn ngữ hình thành dựa trên một số dạng Quan thoại đã đóng vai trò là lingua franca. Vào đầu thế kỷ XX, một dạng chuẩn (Hán ngữ tiêu chuẩn) có ngữ âm dựa trên tiếng Bắc Kinh, từ vựng và ngữ pháp được lấy từ nhiều dạng Quan thoại được chọn là quốc ngữ. Hán ngữ tiêu chuẩn nay là ngôn ngữ chính thức của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Đài Loan và là một trong bốn ngôn ngữ chính thức của Singapore. Đây cũng là một ngôn ngữ hành chính của Liên Hợp Quốc. Quan thoại còn là một trong những dạng tiếng Trung thường gặp trong những cộng đồng Hoa kiều trên toàn thế giới.

Ngữ âm

Âm đầu
Tổng hợp các phụ âm đầu xuất hiện trong các phương ngữ Quan Thoại được liệt kê ở bảng dưới, với bính âm được đóng ngoặc ⟨⟩.

 Hầu hết các khu vực nói tiếng Quan Thoại đều phân biệt giữa các phụ âm đầu quặt lưỡi /ʈʂ ʈʂʰ ʂ/ và các âm xuýt đầu lưỡi /ts tsʰ s/. Trong hầu hết các phương ngữ miền đông nam và tây nam, phụ âm đầu quặt lưỡi đã trộn lẫn với các âm xuýt chân răng, vì vậy zhi trở thành zi, chi trở thành ci, và shi trở thành si.
 Các âm xuýt chân răng-vòm /tɕ tɕʰ ɕ/ là kết quả của sự trộn lẫn giữa các âm mạc vòm hóa /kj kʰj xj/ và các âm xuýt chân răng vòm hóa /tsj tsʰj sj/. Trong khoảng 20% phương ngữ, các âm xuýt chân răng không bị vòm hóa, vẫn tách biệt khỏi các âm chân răng-vòm (đây cũng chính là lối phát âm trong kinh kịch Bắc Kinh). Mặt khác, trong một số phương ngữ miền đông Sơn Đông, các phụ âm đầu mạc không bị vòm hóa.
 Nhiều phương ngữ tây nam hòa trộn phụ âm /f/ và /xw/, khiến một trong hai phụ âm bị thay thế bởi âm còn lại. Ví dụ: fei  /fei/ "bay" và hui /xwei/ "xám" có thể được phát âm giống nhau trong các khu vực này.
 Trong một số phương ngữ, phụ âm đầu /l/ và /n/ không phân biệt. Trong tiếng Quan thoại Tây Nam, âm /l/ bị thay thế bằng âm /n/; trong tiếng Quan thoại Hạ Dương Tử, âm /n/ bị thay thế bằng âm /l/.
 Nhiều phương ngữ Quan Thoại thay âm đầu r- /ɻ/ của Quan thoại Bắc Kinh bằng các âm như /j/, /l/, /n/ và /w/.

Nguyên âm và vần

Các [ɹ̩] cuối cùng, mà chỉ xảy ra sau khi kêu như còi nha khoa và viết tắt retroflex, là một âm tiết approximant, kéo dài ban đầu.

Các nguyên âm [ɚ] tạo thành một âm tiết hoàn chỉnh.  Dạng rút gọn của âm tiết này xảy ra dưới dạng hậu tố phụ âm tiết, được đánh vần là -r trong bính âm và thường có hàm ý nhỏ hơn. Hậu tố sửa đổi của âm tiết cơ sở trong một quá trình chuyển hóa được gọi là erhua .

Thanh điệu

Mỗi âm tiết đầy đủ được phát âm với một cao độ đặc biệt về mặt âm vị. Có bốn thanh điệu, được đánh dấu bằng bính âm với các ký hiệu dấu phụ mang tính biểu tượng, như trong các từ mā (妈 / 媽 "mẹ"), má (he "cây gai dầu"), mǎ (马 / 馬 "ngựa") và mà (骂 /罵 "lời nguyền").  Các thanh điệu cũng có các đặc điểm phụ. Ví dụ, âm thứ ba dài và hơi thở, trong khi âm thứ tư tương đối ngắn.  Theo thống kê, các nguyên âm và thanh điệu có tầm quan trọng tương tự trong ngôn ngữ.

Ngoài ra còn có các âm tiết yếu, bao gồm các hạt ngữ pháp như ma nghi vấn (吗 / 嗎) và một số âm tiết nhất định trong các từ đa âm tiết. Những âm tiết này ngắn, với cao độ của chúng được xác định bởi âm tiết đứng trước.

Giọng địa phương
Thông thường, tiếng Trung chuẩn được sử dụng với giọng vùng của người nói, tùy thuộc vào các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn, nhu cầu và tần suất nói trong các tình huống chính thức hoặc trang trọng. Tuy nhiên, điều này dường như đang thay đổi ở các khu vực đô thị lớn, khi các thay đổi xã hội, di cư và đô thị hóa diễn ra.

Do sự tiến hóa và tiêu chuẩn hóa, tiếng Quan Thoại, mặc dù dựa trên phương ngữ Bắc Kinh, không còn đồng nghĩa với nó nữa. Một phần của điều này là do sự chuẩn hóa để phản ánh một lược đồ từ vựng lớn hơn và cách phát âm và từ vựng cổ xưa và "đúng âm" hơn.

Các đặc điểm khác biệt của phương ngữ Bắc Kinh là việc sử dụng erhua rộng rãi hơn trong các mục từ vựng mà không được tô điểm trong các mô tả của tiêu chuẩn như Xiandai Hanyu Cidian , cũng như các âm trung tính hơn.  Một ví dụ về phương ngữ chuẩn so với phương ngữ Bắc Kinh là mén (cửa) tiêu chuẩn và ménr Bắc Kinh.

Hầu hết tiếng Trung chuẩn khi nói ở Đài Loan chủ yếu khác nhau về âm điệu của một số từ cũng như một số từ vựng. Việc sử dụng tối thiểu giọng điệu trung tính và erhua , và từ vựng kỹ thuật tạo nên sự khác biệt lớn nhất giữa hai hình thức.

Giọng "miền nam Trung Quốc" khuôn mẫu không phân biệt giữa phụ âm retroflex và phế nang, phát âm bính âm zh [tʂ], ch [tʂʰ] và sh [ʂ] giống như z [ts], c [tsʰ] và s [s] tương ứng.  Tiếng Quan thoại phía Nam cũng có thể hoán đổi l và n , n và ng cuối cùng, và các nguyên âm i và ü [y]. Thái độ đối với giọng miền Nam, đặc biệt là giọng Quảng Đông, từ khinh thường đến ngưỡng mộ.

Chữ viết và Latin hóa
Mặc dù có một phương ngữ chuẩn giữa các giống khác nhau của tiếng Trung, nhưng không có "chữ viết chuẩn". Ở Trung Quốc đại lục, Singapore và Malaysia, tiếng Trung tiêu chuẩn được thể hiện bằng các chữ Hán giản thể; trong khi ở Đài Loan, nó được viết bằng chữ Hán phồn thể. Đối với phiên âm Latinh của tiếng Trung tiêu chuẩn, Bính âm là hệ thống thống trị nhất trên toàn cầu, trong khi Đài Loan bám vào hệ thống Bopomofo và Wade cũ hơn.

Tham khảo

Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Ngôn ngữ tại Malaysia
Ngôn ngữ tại Đài Loan


title: Chalcolepidius forreri

text:
Chalcolepidius forreri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Chalcolepidius


title: Adlerodea

text:
Adlerodea là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu trong họ Hesperiidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Moncini


title: Piranhas

text:
Piranhas là một đô thị tọa lạc ở phía tây Alagoas. Đô thị này có dân số 21.716 người và diện tích là 409,1 km² (53,23 h/km²).

Phía bắc giáp đô thị Inhapi, phía nam giáp bang Sergipe, phía đông là các đô thị São José da Tapera và Pão de Açúcar, phía tây giáp đô thị Olho d'Água do Casado còn phía tây bắc giáp đô thị Senador Rui Palmeira.

Tham khảo

Đô thị bang Alagoas


title: Coucy-lès-Eppes

text:
Coucy-lès-Eppes  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Coucyleseppes


title: Antocha monticola

text:
Antocha monticola là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Loài này được phát hiện ở miền Tân bắc và Neotropic.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Nearctic
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Pseudolimnophila subaurantiaca

text:
Pseudolimnophila subaurantiaca là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Pseudantheraea discrepans

text:
Pseudantheraea discrepans là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó được tìm thấy ở Châu Phi, from the Bờ Biển Ngà to Uganda ở phía bắc and from Angola toCộng hòa Dân chủ Congo in the south.

Ấu trùng ăn Entandrophragma angolense. They feed gregariously.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Host plant list
saturniidae-web.de
The Life History of Pseudantheraea discrepans

Pseudantheraea
Động vật Cộng hòa Congo
Côn trùng Angola


title: Carposina achroana

text:
Carposina achroana là một loài bướm đêm thuộc họ Carposinidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Copromorphoidea
Loài đặc hữu của Hawaii


title: 24997 Petergabriel

text:
24997 Petergabriel (tên chỉ định: 1998 OO3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được khám phá thông qua Khảo sát tiểu hành tinh OCA-DLR ở Caussols, Alpes-Maritimes, Pháp, ngày 23 tháng 7 năm 1998. Nó được đặt theo tên nhạc sĩ rock Mỹ Peter Gabriel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Procraerus krali

text:
Procraerus krali là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Procraerus


title: Đại Lý (nước)

text:
Đại Lý (, pinyin: Dàlǐ) là một nước của người Bạch đã từng tồn tại từ năm 937 cho đến năm 1253, nằm trong khu vực mà ngày nay là tỉnh Vân Nam, Quý Châu và tây nam tỉnh Tứ Xuyên của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, và một phần phía tây của Bắc Bộ Việt Nam.

Đại Lý do Đoàn Tư Bình sáng lập năm 937, truyền nối 22 đời vua cho đến năm 1253, thì bị đế quốc Mông Cổ dưới thời Mông Kha thôn tính. Kinh đô là thành Đại Lý.

Lịch sử
Đại Lý là sự kế tiếp của quốc gia Nam Chiếu, là một quốc gia đã suy tàn từ năm 902. Có ba triều đại kế tiếp nhau là Đại Trường Hòa, Đại Thiên Hưng (Hưng Nguyên) và Đại Nghĩa Ninh đã tồn tại sau khi Nam Chiếu bị suy vong.

Năm 937, Hải Thông tiết độ sứ Đoàn Tư Bình khởi binh ở 37 bộ phía đông Vân Nam chống lại vua Dương Chiếu nước Đại Nghĩa Ninh. Vua Dương Chiếu binh bại tự sát, cựu vua Đại Nghĩa Ninh là Dương Càn Trinh bỏ thành chạy trốn nhưng bị quân của Đoàn Tư Bình bắt được. Đoàn Tư Bình lập nên Đại Lý trên lãnh thổ của Đại Nghĩa Ninh

Năm 1012, người Đại Lý (đời vua Đoàn Tố Liêm) lấn sang quá biên giới Đại Cồ Việt (đời vua Lý Thái Tổ), đến bến Kim Hoa và châu Vị Long để buôn bán. Vua Lý Thái Tổ sai quân bắt được người Đại Lý và hơn 1 vạn con ngựa.

Mùa đông, tháng 10, năm 1013 châu Vị Long phản lại nước Đại Cồ Việt, hùa theo người Đại Lý (đời vua Đoàn Tố Liêm). Vua Lý Thái Tổ mang quân đánh, thủ lĩnh là Hà Án Tuấn sợ, đem đồ đảng trốn vào rừng núi.

Năm 1014, vua Đại Lý là Đoàn Tố Liêm sai hai tướng Dương Trường Huệ, Đoàn Kính Chí đem 20 vạn quân đánh nước Đại Cồ Việt. Quân Đại Lý tiến lên đóng ở bến Kim Hoa, dũng trại Ngũ Hoa. Sau khi châu mục châu Bình Lâm là Hoàng Ân Vinh thông báo, vua Lý Thái Tổ sai Dực Thánh vương đánh bến Kim Hoa. Quân Đại Cồ Việt đánh tan quân Đại Lý, "chém vạn đầu giặc, bắt được quân sĩ và ngựa nhiều vô số" (nguyên văn trong Đại Việt sử lược). Sau chiến thắng, vua Lý Thái Tổ hạ lệnh cho viên ngoại lang Phùng Chân, Lý Hạc mang 100 ngựa chiến của Đại Lý biếu tặng vua Tống Chân Tông. Triều đình Tống đối đãi các sứ thần Đại Cồ Việt rất hậu.

Đại Lý là một quốc gia theo Phật giáo Mật tông (Acarya), từ vua tới dân đều sùng đạo, vua thường tại vị một thời gian rồi xuất gia làm sư.

Nước Đại Lý kéo dài 316 năm với 22 đời vua trong đó có 10 người bỏ ngôi đi tu, chẳng hạn Bảo Định Đế Đoàn Chính Minh, Trung Tông Đoàn Chính Thuần, Cảnh Tông Đoàn Chính Hưng v.v. Vương triều Đại Lý gián đoạn một thời gian ngắn khoảng 2 năm, khi quyền thần Cao Thăng Thái cướp ngôi và lập ra Vương triều Đại Trung, phân chia thành 2 giai đoạn Tiền và Hậu Đại Lý.

Một trong những cư dân Đại Lý là giống người Thái, trải rộng từ Vân Nam qua bắc Thái Lan, Lào và thượng du bắc Việt Nam. Người Thái gồm nhiều sắc dân như Thái Lự, Thái Đen, Thái Na, Tày, Nùng. Sau khi Đại Lý bị người Mông Cổ thôn tính, người Thái còn trốn tránh trong rừng sâu và di chuyển xuống phía nam và tây nam.

Có một câu chuyện nói về sự thất thủ của Đại Lý, mặc dù nó chỉ là truyền thuyết, nhưng nó đáng được nói tới. Mặc dù quân đội của người Mông Cổ rất đông và dũng cảm, nhưng họ không thể phá vỡ sự phòng thủ của người dân Đại Lý ở thung lũng Nhĩ Hải, là nơi rất phù hợp cho phòng thủ mà chỉ cần vài người cũng có thể giữ vững được hàng năm. Người ta nói rằng người Mông Cổ đã tìm được một kẻ phản bội dẫn họ vượt qua dãy núi Thương Sơn theo một con đường bí mật, và chỉ bằng cách này thì họ mới thâm nhập và vượt qua được sự kháng cự của người Bạch. Điều này đã dẫn tới sự kết thúc của 5 thế kỷ độc lập. Năm 1274, tỉnh Vân Nam được thành lập và khu vực này từ đó trở thành một bộ phận của Trung Quốc.

Tuy nhiên, sự chống đối của họ Đoàn với Nhà Nguyên, và sau này là Nhà Minh chỉ thực sự chấm dứt vào cuối thế kỷ XIV. Theo Minh sử, khoảng niên hiệu Hồng Vũ của Minh Thái tổ Chu Nguyên Chương (1368-1398), Đoàn Thế bị bắt, Nhà Minh đổi nước của Đoàn Thế làm phủ Đại Lý, đặt vệ quân và chỉ huy sứ ti, cho thuộc vào tỉnh Vân Nam.

Trong lịch sử, nước Đại Lý nhiều lần xung đột với các vương triều Đại Việt, kết cục các cuộc xung đột này phần lớn là chiến thắng của Đại Việt. Lần cuối cùng quân Đại Lý xuất hiện trên lãnh thổ Việt Nam là cuộc chiến giữa Nhà Trần với đế quốc Mông Cổ năm 1258, khi tướng Ngột Lương Hợp Thai dẫn theo nhiều du binh Đại Lý thâm nhập Đại Việt.

Các vị vua cai trị Đại Lý

Tiền Đại Lý
Kéo dài từ năm 937 đến năm 1094.

Đại Trung

Hậu Đại Lý
Kéo dài từ năm 1096 đến năm 1253.

Đại Lý tổng quản

Từ năm 1253, Đại Lý rơi vào tay đế chế Mông Cổ. Các tổng quản vẫn là người của họ Đoàn. Cụ thể như sau:
 Đoàn Thật (Tư Nhật) (1261-1282) (Vũ Định Quận vương)
 Đoàn Trung (1283-1284)
 Đoàn Khánh (A Khánh) (1284-1306)
 Đoàn Chính (1307-1316)
 Đoàn Long (1317-1330)
 Đoàn Tuấn (1331)
 Đoàn Nghĩa (1332)
 Đoàn Quang (1333-1344)
 Đoàn Công (1345-1365)
 Đoàn Bảo (1365-1381)
 Đoàn Minh (1381-1382)
 Đoàn Thế (1382-1387)

Xem thêm
Kim Dung với bộ sách Thiên long bát bộ nói tới Đoàn Dự của Đại Lý
Ngột Lương Hợp Thai
Hốt Tất Liệt
Thành cổ Đại Lý

Tham khảo

Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Quốc gia cổ trong lịch sử Lào
Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam
Quốc gia cổ trong lịch sử Myanmar
Quý Châu
Tứ Xuyên
Người Bạch
Lịch sử Vân Nam


title: Astronidium kasiense

text:
Astronidium kasiense là một loài thực vật thuộc họ Melastomataceae. Đây là loài đặc hữu của Fiji.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Astronidium kasiense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Fiji
kasiense


title: Cephaloleia scitulus

text:
Cephaloleia scitulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Staines miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: Siris

text:
Siris là một đô thị ở tỉnh Oristano trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 60 km về phía tây bắc của Cagliari và cách khoảng 25 km southvề phía đông của Oristano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 235 người và diện tích là 6,0 km².

Siris giáp các đô thị: Masullas, Morgongiori, Pompu.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Oristano


title: Vạn Tú

text:
Vạn Tú (chữ Hán giản thể:万秀区, bính âm: Wànxiù Qū, âm Hán Việt: Vạn Tú khu) là một quận thuộc địa cấp thị Ngô Châu, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Vạn Tú có diện tích 406,92 km², dân số năm 2002 là 160.000 người. Về mặt hành chính, quận Vạn Tú được chia thành 4 nhai đạo và 2 trấn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Tây


title: Val di Nizza

text:
Val di Nizza là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 60 km về phía nam của Milan và khoảng 35 km về phía nam của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 701 người và diện tích là 29,5 km².

Val di Nizza giáp các đô thị sau: Fortunago, Montesegale, Ponte Nizza, Ruino, Valverde, Varzi.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.valdinizza.pv.it/

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Coelioxys albiventris

text:
Coelioxys albiventris là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1894


title: Afrojack

text:
Nick van de Wall, sinh ngày 9 tháng 9 năm 1987, thường được biết đến với nghệ danh Afrojack, là một nhà sản xuất thu âm và DJ từng đoạt giải Grammy người Hà Lan. Anh sinh ra và lớn lên tại Spijkenisse, Hà Lan, Anh được xếp ở vị trí 19 trên danh sách top 100 DJ của tạp chí DJ Mag năm 2010, là vị trí xuất hiện lần đầu cao nhất của danh sách này trong năm đó.

Bài hát "Take Over Control" của Afrojack, có sự tham gia của ca sĩ Hà Lan Eva Simons, đã lọt vào bảng xếp hạng ở một số quốc gia. Tháng 7 năm 2010, Afrojack tạo một Essential Mix cho BBC Radio 1. Tháng 12 năm đó, Afrojack phát hành album Lost & Found. Trong năm 2011, Afrojack đã remix đĩa đơn "Last Night" của Ian Carey và Snoop Dogg, và sau đó không lâu là tham gia vào đĩa đơn quán quân của Pitbull "Give Me Everything", cùng với Ne-Yo và Nayer. Anh cũng đóng góp vào việc thực hiện ca khúc "Run the World (Girls)" của Beyoncé.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu
 Forget the World (2014)

Đĩa đơn

Với vai trò hợp tác

Bài hát được xếp hạng khác

Xuất hiện khác

Remix

Tham khảo

Liên kết ngoài

DJ Hà Lan
Nhà sản xuất thu âm Hà Lan
Người đoạt giải Grammy
Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống


title: Atarba diacantha

text:
Atarba diacantha là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Planioles

text:
là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
 INSEE
 IGN

Xã của Lot


title: Promecotheca pubescens

text:
Promecotheca pubescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Promecotheca


title: Terre-Clapier

text:
Terre-Clapier  là một xã thuộc tỉnh Tar trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 347 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE

Xã của Tarn


title: Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân dân

text:
Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân dân (tiếng Pháp: La Liberté guidant le peuple) là một tác phẩm của họa sĩ trường phái lãng mạn Eugène Delacroix về cuộc cách mạng tháng Bảy năm 1830 tại Paris. Trong khung cảnh khói lửa của cuộc chiến Delacroix mô tả một phụ nữ cầm là cờ ba màu đại diện cho tự do. Nhân vật cậu bé bên phải người phụ nữ đã gợi cảm hứng cho nhà văn Victor Hugo sáng tạo nhân vật Gavroche trong cuốn tiếu thuyết Những người khốn khổ. Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân dân, có lẽ là tác phẩm nổi tiếng nhất của Eugène Delacroix, hiện được trưng bày tại bảo tàng Louvre, nước Pháp.

Tham khảo

Đọc thêm

 Pool, Phoebe (1969). Delacroix. London: Hamlyn. ISBN 0-600-03796-7
 Prideaux, Tom, etc. (1972). The World of Delacroix. United States: Time Life.
 Toussaint, Hélene, (1982). La Liberté guidant le peuple de Delacroix. Paris: Editions de la Réunion des Musées Nationaux.

Tranh 1830
Hiện vật bảo tàng Louvre
Tranh trường phái lãng mạn
Eugène Delacroix
Biểu tượng tự do


title: Santiurde de Toranzo

text:
Santiurde de Toranzo là một đô thị trong tỉnh Cantabria, Tây Ban Nha. Sông Pas chảy qua đây.

Các khu vực bên trong
 Acereda
 Bárcena
 Iruz
 Pando
 Penilla
 San Martín
 Santiurde de Toranzo (thủ phủ)
 Vejorís
 Villasevil

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Ayunt. de Santiurde Toranzo

Đô thị ở Cantabria
Khu dân cư ở Cantabria


title: Agarodes ziczac

text:
Agarodes ziczac là một loài Trichoptera trong họ Sericostomatidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Agarodes