title: Đại học La Trobe

text:
Viện Đại học La Trobe hay Đại học La Trobe (tiếng Anh: La Trobe University)) là một viện đại học có nhiều cơ sở đào tạo (campus), tọa lạc ở bang Victoria, Úc. Cơ sở đào tính chính của La Trobe đặt tại ngoại ô Melbourne thuộc vùng Bundoora; hai cơ sở lớn khác nằm ở thành phố Victoria của Bendigo và trung tâm vùng biên giữa New South Wales và Victoria ở Albury-Wodonga. Trường có một số cơ sở đào tạo nhỏ hơn ở Mildura, Shepparton, và Beechworth cũng như một cơ sở ở trung tâm thương mại của Melbourne. La Trobe cũng đưa ra một số khóa học ở nước ngoài như Trung Quốc, Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapore, Malaysia, Việt Nam và Pháp.

La Trobe được công nhận là trường nằm trong top 10 trường đại học ở Úc và vào năm 2005 được xếp trong top 100 trường đại học trên thế giới. La Trobe có những khóa học đại học và sau đại học với năm khoa chính, bao quát tất cả các lĩnh vực học tập chính. La Trobe được xem là đặc biệt ở những lĩnh vực nghệ thuật và nhân văn; điều này phản ánh trong THES năm 2005, nơi nó được xếp là một trong 25 cơ sở hàng đầu trên thế giới về ngành này và đứng thứ 3 ở nước Úc. Trường cũng có danh tiếng trên thế giới về y sinh học và khoa học.

Lịch sử
La Trobe là một viện đại học được ủy quyền của Victoria. Trường được thành lập sau khi một Đạo luật được thông qua tại Nghị viện bang Victoria vào tháng 12 năm 1964, theo một đề nghị của Ủy ban Đại học Thứ ba. La Trobe bắt đầu hoạt động vào năm 1967, trở thành trường trường đại học thứ ba được thành lập ở Melbourne, sau Đại học Melbourne (1853) và Đại học Monash (1958). Trường được đặt theo tên của Charles Joseph La Trobe, Thống đốc đầu tiên của bang Victoria.

Nhiều cư dân Victoria đáng nổi bật có liên quan đến quá trình thành lập La Trobe, họ đều tin rằng việc tăng cường nghiên cứu và học tập ở bang Victoria là rất quan trọng. Một trong những cá nhân chính liên quan đến quá trình thành lập là Davis McCaughey, người sau này trở thành Thống đốc bang Victoria. Trường được thủ tướng bang Victoria Henry Bolte, người với chính quyền của mình đã rất nhiệt thành trong việc xây dựng nên ngôi trường, đã chính thức mở cửa nhà trường vào năm 1967 trong một buổi lễ với nhiều chức sắc tham dự như Thủ tướng Úc Ngài Robert Menzies. Công việc giảng dạy bắt đầu tại cơ sở Bundoora vào học kỳ đầu tiên vào năm đó. Bổ sung cho những khóa học chuyên sâu về nhân văn là một nền tảng khoa học mạnh mẽ và trong vài năm, là khóa học về khoa học nông nghiệp hàng đầu của bang (bắt đầu năm 1968).

Cơ sở Bendigo của La Trobe có thời điểm hình thành từ năm 1873: trường Cao đẳng Giáo dục Nâng cao Bendigo chính thức nhập vào Đại học La Trobe vào năm 1991, kết thúc quá trình bắt đầu từ cuối thập niên 1980 như một phần của cải cách Dawkins đối với giáo dục cấp cao. Trong suốt quá trình sáp nhập, một vấn đề gây tranh cãi đã nổ ra khi văn phòng chính của trường đại học ở Bundoora nêu lên lo ngại về tiêu chuẩn học thuật ở trường Cao đẳng Bendigo. Điều này dẫn tới sự phản đối công khai trong đó sinh viên trường Cao đẳng Bendigo đã đe dọa tờ Quảng cáo Bendigo vì đã đăng vấn đề này lên báo. Vài tờ báo bị đốt trong cuộc phản đối.

Việc đưa vào Học viện Giáo dục Cấp ba Wodonga diễn ra trong cùng năm đó.

Đại học ngày càng phát triển kể từ khi mở cửa, có được danh tiếng mạnh mẽ ở nhiều lĩnh vực. Điều này một phần do năng lực của đội ngũ học thuật mà La Trobe đã đưa về. Vài vị này hiện vẫn còn ở lại trường, giờ đã trở thành một trong những trí thức nổi bật ở Úc. (Xem Danh sách nhân sự Đại học La Trobe)

Trong thời gian gần đây trường đã phải chịu sự cắt giảm chi phí từ chính phủ, một vấn đề hầu hết các cơ sở giáo dục cao cấp ở Úc đều phải đối mặt. Dù sao về một số phương diện La Trobe đã mất mát đi nhiều hơn so với các mặt khác. Ví dụ, Phân khoa Lịch sử tại đại học một thời là cơ sở giáo dục lớn nhất ở Úc, nhưng nay do cắt giảm chi phí đã thu hẹp đáng kể về quy mô. Vào năm 1999 Phân khoa Âm nhạc đã đóng cửa do cắt giảm quỹ.

Vấn đề tài chính hiện đã được giải quyết gần như ổn thỏa và La Trobe là một trong hai trường đại học duy nhất ở Úc có xếp hạng tín chỉ AA (cùng với Đại học Quốc gia Úc).

Giáo dục cấp cao gần đây đã được cải cách bởi chính phủ của Horward cho phép các trường đại học ở Úc tăng học phí và tăng số lượng sinh viên trả đủ học phí, và mặc dù một lượng lớn sinh viên phản đối chuyện này, La Trobe vẫn có lợi từ cuộc cải cách này, tăng học phí lên 25% vào năm 2005.

Paul Johnson, trước đây là phó khoa Khoa Kinh tế London, là Phó hiệu trưởng trường Đại học La Trobe từ tháng 3 năm 2007. Trước Johnson là Roger Parish, làm phó hiệu trưởng tạm thời trong vài tháng, và Brian Stoddart, người giữ vị trí này vào tháng 12 năm 2005 (phê chuẩn vào ngày 6 tháng 2 năm 2006) sau khi người tiền nhiệm Michael Osborne từ chức. Osborne đã tại vị từ năm 1990 và trong một sự kiện gây tranh cãu nhất trong lịch sử điều hành của trường, nhiệm kỳ của ông đã được Hiệu trưởng thời đó Nancy Millis kéo dài thêm 7 năm vào năm 1994 mà không thông qua hội đồng quản trị. Paul Johnson, Phó khoa Khoa Kinh tế London và là giáo sư sử kinh tế, đã được lựa chọn để thay thế Brian Stoddart làm Phó hiệu trưởng mới.

Hiệu trưởng hiện nay là Sylvia Walton, AO, đã được Hội đồng Đại học chỉ định vào ngày 23 tháng 4 năm 2006 sau khi Nancy Millis chỉ hưu.

Thống đốc trước đây của bang Victoria, Richard McGarvie, đã là hiệu trưởng trường từ năm 1981-1992.

Trường tiếp tục mở rộng, với việc mở cửa Công viên Nghiên cứu và Phát triển ở Bundoora, và sau đó mở cửa địa điểm Cao đẳng Giáo dục Cao cấp thứ hai ở Melbourne.

Viện Nghiên cứu châu Phi của trường, trung tâm nghiên cứu châu Phi lớn duy nhất ở Australasia, đóng cửa vào cuối năm 2006.

La Trobe có sự liên kết chặt chẽ với nhiều bệnh viện ở Melbourne, gồm có Bệnh viện Phụ nữ Hoàng gia, Bệnh viện Nhi đồng Hoàng gia và Bệnh viện Austin.

Khẩu hiệu của trường, "Qui cherche trouve", trong tiếng Pháp có nghĩa là Ai đi tìm sẽ tìm thấy. Đây cũng là khẩu hiệu của dòng họ La Trobe.

Thứ hạng
Những nghiên cứu của Viện Melbourne vào năm 2006 xếp hạng các trường đại học ở Úc với bảy lĩnh vực môn học chính: Nghệ thuật và Nhân văn, Kinh doanh và Kinh tế, Giáo dục, Kỹ thuật, Pháp luật, Y dược, và Khoa học.

Với mỗi ngành, Đại học la Trobe được xếp hạng như sau:

.* Xếp hạng 1 để chỉ thứ hạng của các trường Học thuật ở Úc và hải ngoại trong bảng 3.1-3.7 trong bảng báo cáo. Xếp hạng 2 để chỉ đến xếp hạng về Chủ đề và Nghiên cứu trong bảng 5.1-5.7 trong bản báo cáo. Số trường để chỉ số trường học trong bảng mà trường La Trobe đang được so sánh

.** La Trobe không có khoa y dược.

Ấn bản sau xếp hạng các trường đại học trên toàn cầu. Đại học La Trobe xếp ở:

1. u/r = chưa xếp hạng

2.AsiaWeek hiện đã dừng xuất bản.

Các cơ sở

Melbourne (Bundoora)
 Mở cửa 1967
 26.000 sinh viên (2007)
 Các khoa: giáo dục, khoa học sức khỏe, khoa học xã hội và nhân văn, luật và quản lý, khoa học, công nghệ và kỹ thuật

Cơ sở Bundoora là một cơ sở giáo dục sáng lập của La Trobe và chính thức mở cửa vào năm 1967, khi La Trobe bắt đầu hoạt động. Cơ sở này nằm trên diện tích 3,3 kilômét vuông (nổi tiếng là campus đại học lớn nhất ở Nam Bán Cầu) và là ngôi nhà của hầu hết các trung tâm và học viện của Trường. Cơ sở là cơ sở chính của tất cả các khoa ở La Trobe trừ Khoa giáo dục, đặt ở Bendigo.

Bundoora có khoảng 20.000 sinh viên, do đó có nhiều cơ sở vật chất như nhà hàng, quán bar, cửa hàng, ngân hàng và triển lãm. Thư viện chính trong cơ sở, Borchardt, có trên một triệu đầu sách. Melbourne có số lượng sinh viên quốc tế cao thứ tư (sau New York City, Paris và Luân Đôn), điều này phản ánh rằng cơ sở Bundoora của La Trobe với hơn 60 quốc tịch hiện diện.

Bundoora cũng có cơ sở thể thao và giải trí phong phú như hồ bơi trong nhà, phòng thể dục, sân chơi, và sân vận động trong nhà. Cơ sở vật chất cũng được dùng thường xuyên làm cơ sở tập luyện của Câu lạc bộ bóng đá Essendon, và Câu lạc bộ bóng đã Kangaroos cũng xem xét việc chuyển hoạt động của họ về cơ sở.

Cơ sở đào tạo Bundoora cũng là nhà của Trung tâm y tế và Bệnh viện Đại học La Trobe. Khu bảo tồn hoang dã Melbourne, một phần của trường đại học, nằm kế bên cơ sở.

Trường đại học cũng là nơi đặt Trung tâm Đối thoại, một viện nghiên cứu đa ngành nghiên cứu sâu về những mâu thuẫn đa văn hóa và đa tín ngưỡng cụ thể, cả trong các vấn đề trong nước cũng như mối quan hệ quốc tế.

Công viên Nghiên cứu và Phát triển Đại học La Trobe
Công viên R&D mở cửa vòa năm 1993, kế bên Cơ sở đào tạo Melbourne (Bundoora). The R&D Park opened in 1993, adjacent to the Melbourne (Bundoora) Campus. Những cơ sở đang thuê ở đó bao gồm chi nhánh của Viện nghiên cứu Y học Walter và Eliza Hall, Trung tâm Pháp đình bang Victoria, một trung tâm nghiên cứu của Rio Tinto Group, Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA), Trung tâm Nghiên cứu hợp tác Công nghệ Vaccine và CAVAL.

Vào năm 2005, chính quyền Bracks thông báo sẽ chi 20 triệu dollar để phát triển Trung tâm Khoa học Sinh học bang Victoria và công viên.

Cũng trong công viên R&D là Trung tâm Công ty Công nghệ  - một vườn ươm kinh doanh dành cho các công ty mới về lĩnh vực Công nghệ thông tin, công nghệ sinh học và khoa học đời sống.

Bendigo
 Mở cửa 1883
 Kết hợp với La Trobe 1991
 Gia nhập La Trobe 1994
 3966 sinh viên (2005)
 Các khoa: giáo dục, khoa học sức khỏe, khoa học xã hội và nhân văn, luật và quản lý, khoa học, công nghệ và kỹ thuật

Cơ sở Bendigo hoạt động ở ba địa điểm.

Địa điểm lớn nhất là Cơ sở Edwards Rd. Cơ sở này nằm cách trung tâm Bendigo ba cây số và nằm trên 33 hécta đất. Nó là nơi đặt Khoa Giáo dục của trường và phần lớn các khoa khác cũng hoạt động ở đây. Thư viện Heyward cũng nằm ở đây.

Cơ sở Osbourne St là một cơ sở đào tạo nhỏ hơn của Bendigo chủ yếu dùng để đặt các cơ sở khảo thí và là nơi đặt Đường đua Điền kinhh Bendigo Đại học La Trobe.

Phần nhỏ nhất trong ba cơ sở là Trung tâm Nghệ thuật Hình ảnh La Trobe. Đây là phòng triển lãm đặt khu vực nghệ thuật View Street của Bendigo, mở cửa vào năm 2005. Thiết kế kiến trúc của nó là một sự tranh cãi.

Công viên Sáng tạo Trung Victoria mở cửa vào tháng 12 năm 2003.

Cơ sở vật chất chính dùng vào Đại hội thể thao Thanh niên Khối thịnh vượng chung năm 2004 đặt tại Bendigo La Trobe. Những vận động viên người Scotland đã ở Khu cư xá trong Đại hội thể thao Thịnh vượng chung tháng 3 năm 2006.

Giữa năm 1994 và 2005, chương trình giảng dạy của Bendigo La Trobe được tách ra khỏi cơ sở Bundoora, được một Khoa Phát triển khu vực gồm nhiều khoa điều hành. Tất cả các cơ sở có chọn những khóa học riêng từ cả Bundoora và Bendigo. Việc này kết thúc vào năm 2005.

Albury-Wodonga
Mở cửa 1988
Gia nhập La Trobe 1991
1104 sinh viên (2005)
Các khoa: giáo dục, khoa học sức khỏe, khoa học xã hội và nhân văn, luật và quản lý, khoa học, công nghệ và kỹ thuật

Trước khi trở thành một phần của La Trobe, đây là một cơ sở giáo dục riêng lẻ của Viện Giáo dục cấp 3 Wodonga. Cơ sở cùng nằm chung với Viện này, cả hai cùng chia sẻ các cơ sở vật chất với nhau.

Melbourne (thành phố)

Franklin St
 Mở cửa 199?
 Đóng cửa 2007
 453 sinh viên (2005)
 Các khoa: Khoa học sức khỏe, luật và quản lý

Cơ sở này nằm ở đường Franklin ở khu trung tâm thương mại của Melbourne. Cơ sở này được dùng chủ yếu để học sau đại học và đặt một vài trung tâm nghiên cứu của trường.

La Trobe St
 Sẽ mở cửa vào năm 2009

Vào tháng 2 năm 2004 La Trobe thừa hưởng di sản trong đó có tòa nhà Argus ở góc đường La Trobe và Đường Elizabeth. 50 triệu dollar Úc sẽ được dùng vào tòa nhà sáu tầng rộng 2000 mét vuông, bao gồm việc gắn thêm 3 tầng. Nơi này sẽ được Khoa Pháp luật La Trobe và khoa kinh doanh sau đại học sử dụng. Trường đại học đang tìm một cơ sở đào mới và chọn tòa nhà Argus vì vị trí của nó, việc nó nằm gần Tòa nhà Tòa án Liên bang và những di sản của nó. Trường sẽ điều hành cả hai cơ sở thành phố với đường vị trí ở đường Franklin tập trung về sức khỏe và y sinh học. Việc cải tạo công trình sẽ kết thúc trễ 1 năm và chi tiêu vượt mức do sự cố miăng ở tòa nhà cũ.

Mildura
 Mở cửa 1996
 320 sinh viên (2005)
 Các khoa: giáo dục, khoa học sức khỏe, khoa học xã hội và nhân văn, pháp luật và quản lý

Cơ sở Mildura chính nằm chung với cơ sở chính của Viện Giáo dục cấp 3 Sunraysia. Những cơ sở và các khoa giáo dịch cấp 3, các viện nghiên cứu ở cơ sở này cùng chia sẻ các cơ sở vật chất với nhau.

Cơ sở Mildura mở cửa vào năm 2006 trong văn phòng Trồng trọt Mildura cũ, kế bên "Gallery 25", một phòng triển lãm nghệ thuật mà La Trobe tham gia thành lập vài năm trước.

Shepparton
 Mở cửa 1994
 291 sinh viên (2005)
 Các khoa: giáo dục, khoa học xã hội và nhân văn, luật và quản lý

Cơ sở Shepparton nằm trung với Viện Giáo dục cấp 3 Goulburn Ovens. Vào năm 2007, giai đoạn đầu tiên của việc mở rộng cơ sở với 22,2 triệu dollar đã được thông báo .

Trung tâm Bouverie (Flemington)
 Mở cửa 1996
 60 sinh viên (2003)
 Các khoa: khoa học sức khỏe

Trung tâm Bouverie ban đầu là một phòng mạch khám tâm lý trẻ em ở Carlton, nhưng sau nhiều thay đổi, trở thành một phần của La Trobe vào năm 1996, và di chuyển đến Flemington trong cùng năm đó. Hiện nó cung cấp dịch vụ sức khỏe tâm lý gia đình, và những chỉ dẫn giáo dục liên quan.

Beechworth
 Mở cửa 2001
 0 sinh viên (2005)

Hoạt động chủ yếu như một trung tâm chức năng, tuy nhiên một số khóa học chủ yếu được đưa đến cơ sở Albury/Wodonga cũng được đưa đến đây. Sinh viên từ Khoa Giáo dục tại Albury/Wodonga sẽ trải qua một nửa số giờ liên lạc tại cơ sở Beechworth. Sinh viên du lịch cũng phải bỏ ra vài ngày ở đó và sinh viên Sức khỏe cộng đồng sau đại học phải hoàn thành khóa học xã hội học tập trung tại cơ sở.

Cơ sở Beechworth đã từng là nơi có Bệnh viện thần kinh Beechworth, thành lập năm 1867 và sau đó đổi tên thành "Bệnh viện Mayday Hills". Bệnh viện ngừng hoạt động vào năm 1995  .

Mount Buller
 Mở cửa 1997
 Đóng cửa 2007
 95 sinh viên (2005)

Cơ sở này tập trung làm nơi đón khách trong thời gian tồn tại 1 thập kỷ của nó.

Việc đóng cửa một cách tranh cãi sau một chuyến thăm của cơ quan quản lý Đại học cấp cao vào đầu năm 2006. Thông báo đóng cửa dường như không được chuẩn bị trước. Nguyên nhân đặc biệt của việc này đáng chú ý do việc cơ quan quản lý cấp cao đầu tiên thông báo kế hoạch đóng cửa và hẹn một cuộc họp với cán bộ công nhân viên để trả lời cho những câu hỏi đặt ra từ thành viên hội đồng.

Carlton
 Mở cửa 1966
 Gia nhập La Trobe 1988
 Đóng cửa 1998

Cơ sở này là cơ sở đào tạo gốc của Viện Khoa học sức khỏe Lincoln. Trước đó, viện này hoạt động ở nơi khác từ năm 1908.

Phần lớn hoạt động của cơ sở đã chuyển đến cơ sở Bundoora khi nó đóng cửa, một số trở lại thành phố ngay sau đó trong cơ sở mới ở đường Franklin.

Abbotsford
 Mở cửa 1986
 Gia nhập La Trobe 1988
 Đóng cửa 1995

Cơ sở này trước đây là một cơ sở đào tạo của Viện Khoa học sức khỏe Lincoln, và trở thành một phần của La Trobe khi nó mua lại học viện này.

Vị trí này trước đây là nhà của "Tu viện Good Shepherd" của Thiên chúa giáo. Cơ sở này hoạt động từ năm 1863, và mục đích chính của nó là "cải tạo và giáo dục các bé gái có vấn đề" .

Vào năm 1974, vị trí này được chính quyền bang Victoria mua lại để đặt cơ sở đào tạo cho Viện Lincoln và "Viện Trẻ sơ sinh" của Cao đẳng bang Victoria (một trường cao đẳng đào tạo giữ trẻ) . Những cơ sở này mở cửa vào năm 1986  (mặc dù viện Trẻ sơ sinh giờ là một phần của trường Cao đẳng Giáo dục Cao Melbourne). Cơ sở Trẻ sơ sinh trở thành một phần của Đại học Melbourne vào năm 1989, và sau đó đóng cửa.

Wangaratta
 Chưa mở cửa

Vào năm 2007, La Trobe có kế hoạch mở một "nút đào tạo" cùng đặt chung với cơ sở Wangaratta của Viện Giáo dục cấp 3 Goulburn Ovens.

Seymour
 Chưa mở

Vào năm 2007, La Trobe có kế hoạch mở một "nút đào tạo" cùng đặt chung với cơ sở Seymour của Viện Giáo dục cấp 3 Goulburn Ovens   .

Swan Hill
 Chưa mở

Vào năm 2009, La Trobe có kế hoạch mở một "nút đào tạo" cùng đặt chung với cơ sở Seymour của Viện Giáo dục cấp 3 Sunraysia.

Hợp tác quốc tế
La Trobe cung cấp một số khóa học ở vài địa điểm ở nước ngoài. Khóa học chủ yếu về các lĩnh vực tài chính, kinh tế, quản lý, y sinh học, sức khỏe và ngôn ngữ học. Những khóa học này chủ yếu được cung cấp ở các nước châu Á với những nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Malaysia, Singapore và Việt Nam. Những khóa học này cũng được cung cấp ở Pháp.

La Trobe có hợp tác với những cơ sở giáo dục khác trên khắp thế giới, nơi những khóa học của La Trobe được cung cấp hoặc chương trình trao đổi. Đa số những đối tác nằm ở châu Âu và châu Á. Các chương trình trao đổi mạnh nhất là với các trường Đại học Duke, Cao đẳng Trinity, Dublin, Đại học California, Đại học Carlo Cattaneo, Đại học Hamburg, Đại học Oslo, Đại học Barcelona, Đại học Tachibana Kyoto, Đại học Hiroshima, Đại học Tilburg, Đại học Stockholm, Đại học McGill, Đại học Alaska Fairbanks.

Xem thêm
Danh sách nhân sự Đại học La Trobe
Trung tâm đối thoại

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đại học La Trobe – Trang chính thức
Hôi đồng đại diện sinh viên La Trobe
Chi nhánh đại học La Trobe - Liên hiệp giáo dục cấp 3 quốc gia


title: Metaphryniscus sosae

text:
Metaphryniscus sosae (tên tiếng Anh là Sapito Rugoso Del Marahuaka) là một loài cóc thuộc họ Bufonidae. Nó là đại diện duy nhất của chi Metaphryniscus.
Đây là loài đặc hữu của Venezuela.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 La Marca, E. & Señaris, C. 2004. Metaphryniscus sosae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

S
Động vật lưỡng cư Venezuela
Động vật được mô tả năm 1994
Động vật đặc hữu Venezuela


title: Chiếc thuyền ngoài xa

text:
Chiếc thuyền ngoài xa là tên một truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Minh Châu. Đây là tác phẩm tiêu biểu cho đề tài đời tư – thế sự của Nguyễn Minh Châu sau năm 1975. Tạp chí Văn nghệ Quân đội (số 1 tháng 10 năm 2007) cũng chọn và coi đây là tác phẩm hay nhất của nhà văn. Tác phẩm này đã được đưa vào giảng dạy ở chương trình chính thức Sách giáo khoa môn Ngữ văn lớp 12 bắt đầu từ năm học 2008–2009 qua một đoạn trích phần giữa truyện. Bài này cũng được đưa vào đề thi môn Ngữ văn Kì thi tốt nghiệp Trung học phổ thông quốc gia vào các năm 2015, 2018 và 2022.

Xuất xứ và nội dung
Truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa sáng tác vào tháng 8 năm 1983 được in lần đầu tiên trong tập "Bến quê" (1985), sau được tác giả lấy làm tên chung cho cả tuyển tập truyện ngắn của mình (1987).

Tác phẩm còn được đưa vào tập truyện ngắn Tình yêu sau chiến tranh – tuyển tập truyện ngắn Việt Nam đương đại do hai nhà văn Wayne Karlin và Hồ Anh Thái chủ biên, được nhà xuất bản Curbstone ấn hành ở Hoa Kỳ (bằng tiếng Anh).

Chiếc thuyền ngoài xa thuộc dạng truyện luận đề với việc Nguyễn Minh Châu đã đặt ra vấn đề mối quan hệ giữa văn học và đời sống. Tuy vậy, nhà văn không biến nhân vật thành cái loa phát biểu luận đề. Thông qua câu chuyện kể về chuyến đi của một nghệ sĩ nhiếp ảnh đến một vùng biển miền Trung để chụp ảnh nghệ thuật, với một cốt truyện nhiều tình huống bất ngờ với hệ thống nhân vật đa dạng, nhà văn đề cập đến tính trung thực của người nghệ sĩ, nêu lên mối quan hệ chặt chẽ giữa văn học và hiện thực cũng như những vấn đề phức tạp của cuộc sống, kể cả bi kịch số phận con người.

Tóm tắt

Phóng viên Phùng, một nghệ sĩ nhiếp ảnh tài hoa, có niềm đam mê với nghề và có một tâm hồn nhạy cảm, được trưởng phòng giao nhiệm vụ đi chụp một tấm ảnh về cảnh biển có sương để bổ sung vào bộ ảnh lịch. Anh đến một vùng biển miền Trung vào giữa tháng 7. Ngoài Đẩu, người đồng đội cũ giờ làm chánh án tòa án huyện, anh đã quen thân với Phác, một cậu bé thường đi cùng ông ngoại chở gỗ từ trên rừng về bán cho xưởng đóng tàu. Sau khoảng tuần lễ chưa chụp được bức ảnh ưng ý, tình cờ anh thấy cảnh một chiếc thuyền ngoài xa, đang lái vó trong làn sương sớm "mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào, vài bóng người ngồi yên phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum đang hướng mặt vào bờ" tạo nên một khung cảnh "từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích". Phùng nhanh chóng bấm liên thanh một hồi, thu vào chiếc máy ảnh của anh "cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh", một vẻ đẹp thật đơn giản nhưng đạt đến sự hoàn mỹ và toàn bích khiến cho tâm hồn Phùng như được gội rửa và trong ngần trong khoảnh khắc.

Tuy nhiên, khi chiếc thuyền vào bờ, Phùng chứng kiến một cảnh tượng nghiệt ngã, phi thẩm mỹ: hai vợ chồng người dân chài bước vào bờ, người đàn bà trạc ngoài 40 tuổi, mặt rỗ, dáng người thô kệch, người đàn ông đôi mắt nhìn chằm chằm vào lưng người đàn bà đang đi như một con gấu khổng lồ, rồi người chồng rút thắt lưng ra đánh vào lưng người đàn bà tới tấp. Vừa đánh hắn vừa chửi "chúng mày chết hết đi, chết hết đi cho ông nhờ", rồi Phác, chính là đứa con của cặp vợ chồng kia, xông vào ngăn cản, đánh lại bố. Cảnh tượng này những ngày sau đó lại tiếp diễn, chỉ khác là lần này khi lão đàn ông vừa rời khỏi thuyền thì có thêm đứa con gái cũng bơi vào bờ, rượt theo em nó và giành được con dao găm thằng bé giấu trong cạp quần. Phóng viên Phùng đánh nhau với lão đàn ông và bị thương nhẹ. Tòa án gọi người đàn bà đến.

Tại đây, chánh án Đẩu vì căm giận người đàn ông vũ phu nhiều lần đánh vợ "ba ngày một trận nhẹ năm ngày một trận nặng", đã khuyên người đàn bà ly hôn, nhưng bà ta còn xin Đẩu đừng bắt tù chồng bà mà hãy bắt bà bỏ tù. Sau đó, chị kể lại cuộc đời, gia cảnh của mình, lý do chị không muốn bỏ chồng vì gia đình họ cần một người đàn ông để chèo chống lúc phong ba và nuôi cả một đàn con. Người đàn bà chấp nhận sống nhẫn nhục trong sự ngược đãi của chồng là vì những đứa con. Một người đàn bà có tình thương con vô bờ bến, sự cảm thông cho chồng, thấu hiểu lẽ đời đó chính là quyền uy có sức công phá lớn nhất để cảm thông cả pháp luật mà một người lao động lam lũ có được. Qua đó, chánh án Đẩu vỡ lẽ ra nhiều điều trong cách nhìn nhận cuộc sống còn phóng viên Phùng lại hiểu thêm về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời. Cuộc đời còn nhiều góc khuất mà nghệ thuật chưa vươn tới, ẩn chứa nhiều ngang trái oái oăm mà khi đến gần mới có thể nhận được, chỉ có lòng tốt và kiến thức sách vở thì không thể giải quyết được vấn đề thực tế, mà phải có một cái nhìn sâu sắc đa diện và nhiều chiều về một vấn đề trong cuộc sống.

Tấm ảnh của Phùng trong năm ấy và nhiều năm về sau vẫn còn được treo ở nhiều nơi, nhất là trong các gia đình sành nghệ thuật. Nhưng cứ mỗi lần Phùng nhìn bức ảnh, những ám ảnh, trăn trở về hình ảnh người đàn bà vùng biển lại đến với anh.

Quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu trong tác phẩm
Dựng lên sự đối lập giữa hình ảnh chiếc thuyền trên bức ảnh nghệ thuật và tấn bi kịch của gia đình người ngư dân bên trong chiếc thuyền đẹp đẽ ấy, nhà văn thể hiện rõ quan niệm nghệ thuật của mình: nghệ thuật chân chính bao giờ cũng bắt nguồn từ cuộc sống, phục vụ cuộc sống; tài năng và tấm lòng của người nghệ sĩ là những nhân tố không thể thiếu được trong sự sáng tạo nghệ thuật.

Nguyễn Minh Châu đã không trực tiếp phát ngôn cho quan niệm nghệ thuật của mình nhưng hệ thống nhân vật của tác phẩm và đặc biệt quá trình tự ý thức của người nghệ sĩ nhiếp ảnh (ở đoạn kết) đã toát ra điều đó (xem phần trích tác phẩm). Bằng hành động tự ý thức, Phùng đã nhận ra cái chưa đến được của mình để rồi đấu tranh tự hoàn thiện. Đây cũng chính là khát vọng kết nối Chân – Thiện – Mĩ mà suốt đời nhà văn Nguyễn Minh Châu luôn khao khát và tìm kiếm.

Giá trị nhân đạo
Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu là tác phẩm giàu giá trị nhân đạo. Viết truyện ngắn này, Nguyễn Minh Châu muốn bày tỏ sự thông cảm đối với cuộc sống của con người nơi vùng biển vắng. Tư tưởng nhân đạo của truyện ngắn thể hiện ở thái độ quan tâm đến con người bất hạnh của nhà văn. Phê phán hành động vũ phu của người chồng, đồng thời Nguyễn Minh Châu muốn cho người đọc thấy rõ tình trạng bạo lực trong gia đình, một mảng tối của xã hội đương đại. Nhà văn còn mạnh dạn nêu lên phản ứng dữ dội của đứa con để nhấn mạnh hậu quả trầm trọng của tệ nạn này. Chính người vợ đã gửi đứa con lên ở với ông ngoại để khỏi chứng kiến cái ác hoành hành ngay trong gia đình. Người vợ hy sinh cũng để bảo vệ cho hạnh phúc gia đình. Dẫu viết về bạo lực gia đình, nhưng Nguyễn Minh Châu đã báo động những vấn đề xã hội nhức nhối. Gióng lên một tiếng chuông báo hiệu điều ác, Nguyễn Minh Châu đã đấu tranh cho cái thiện. Tư tưởng nhân đạo của truyện chính là ở điểm ấy.

Ngoài ra, giá trị nhân đạo còn được thể hiện qua việc xây dựng nhân vật người đàn bà. Hình ảnh người đàn bà vùng biển xấu xí, nhẫn nhục vẫn toát lên vẻ đẹp của tình mẫu tử, một vẻ đẹp đầy nữ tính, vị tha của người phụ nữ ở một miền biển còn nghèo đói, lạc hậu. Như vậy ngòi bút nhân đạo của Nguyễn Minh Châu đã thể hiện nhưng khát khao hạnh phúc bình dị của người lao động. Dẫu nghiệt ngã những phận đời, dẫu còn nhiều nghịch lý, nhưng ẩn chìm trong những trang văn của Nguyễn Minh Châu vẫn là chất nhân văn lấp lánh.

Một số nhận xét

Trích đoạn tác phẩm
Những cảm nghĩ của Phùng trước cảnh chiếc thuyền ngoài xa:

Đoạn văn kết thúc truyện ngắn thể hiện quá trình tự ý thức của Phùng:

Chú thích

Tham khảo

Xem thêm
Nguyễn Minh Châu
Trăng sáng

Liên kết ngoài
Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh - HTV4 Thư viện media VĂN HỌC - CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA (P2)

Truyện ngắn Việt Nam
Tác phẩm của Nguyễn Minh Châu
Tác phẩm văn học Việt Nam
Văn học Việt Nam


title: 6683 Karachentsov

text:
6683 Karachentsov (1976 GQ2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 4 năm 1976 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6683 Karachentsov

Thiên thể phát hiện năm 1976
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Rakovník (huyện)

text:
Huyện Rakovník (Okres Rakovník trong tiếng Séc) là một huyện (okres) trong vùng Trung Bohemia (Středočeský kraj) của Cộng hòa Séc. Thủ phủ là Rakovník.

Đô thị
Bdín -
Branov -
Břežany -
Čistá -
Děkov -
Drahouš -
Hořesedly -
Hořovičky -
Hracholusky -
Hřebečníky -
Hředle -
Hvozd -
Chrášťany -
Janov -
Jesenice -
Kalivody -
Karlova Ves -
Kněževes -
Kolešov -
Kolešovice -
Kounov -
Kozojedy -
Krakov -
Krakovec -
Kroučová -
Krty -
Krupá -
Krušovice -
Křivoklát -
Lašovice -
Lišany -
Lubná -
Lužná -
Malinová -
Městečko -
Milostín -
Milý -
Mšec -
Mšecké Žehrovice -
Mutějovice -
Nesuchyně -
Nezabudice -
Nové Strašecí -
Nový Dům -
Olešná -
Oráčov -
Panoší Újezd -
Pavlíkov -
Petrovice -
Pochvalov -
Přerubenice -
Příčina -
Přílepy -
Pšovlky -
Pustověty -
Račice -
Rakovník -
Roztoky -
Ruda -
Rynholec -
Řeřichy -
Řevničov -
Senec -
Senomaty -
Skryje -
Slabce -
Smilovice -
Srbeč -
Svojetín -
Sýkořice -
Šanov -
Šípy -
Švihov -
Třeboc -
Třtice -
Václavy -
Velká Buková -
Velká Chmelištná -
Všesulov -
Všetaty -
Zavidov -
Zbečno -
Žďár

Tham khảo

Huyện của Cộng hòa Séc


title: Laura Kaeppeler

text:
Laura Kaeppeler (sinh năm 1988 tại tiểu bang Wisconsin) là người đoạt Vương miện Hoa hậu Mỹ năm 2012, sau khi giành chiến thắng trong đêm chung kết cuộc thi sắc đẹp toàn nước Mỹ diễn ra tại Las Vegas. Laura Kaeppeler hiện đang theo học chuyên ngành âm nhạc và biểu diễn tại trường cao đẳng nghệ thật Lutheran (Kenosha, Mỹ). Với danh hiệu đoạt được cô nhận một học bổng trị giá 50.000 đô la và có một năm để tham gia các hoạt động từ thiện.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hoa hậu
Hoa hậu Hoa Kỳ
Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống


title: Bulbophyllum facetum

text:
Bulbophyllum facetum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

facetum]]

F


title: Buzuluk

text:
Buzuluk (tiếng Nga: Бузулук) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể Orenburg Oblast. Thành phố có dân số 87.286 người (theo điều tra dân số năm 2002). Đây là thành phố lớn thứ 188 của Nga theo dân số năm 2002.

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở tỉnh Orenburg


title: Madius

text:
Madius là một vị vua người Scythia. Theo Herodotus, ông là con của Prtotohyes. Madius đã ra quân đánh chiếm xứ Media, do vua Cyaxares cai trị. Ông trị vì Media khoảng 28 năm (theo Herodotus), có thể là từ 653 TCN đến 625 TCN. Cuối cùng, nhà vua Cyaxares trung hưng quốc gia, đánh đuổi được người Scythia ra khỏi Vương quốc Media.

Xem thêm
 Cyaxares

Tham khảo
 Cuốn sử thứ nhất của Herodotus

Tham khảo

Vua Ba Tư
Vua Media
Mất thế kỷ 7 TCN
Năm sinh không rõ


title: Oraàs

text:
Oraàs là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Dolichopeza triguttata

text:
Dolichopeza triguttata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Molac

text:
Molac () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 28,4 km², dân số năm 1999 là 1007 người. Khu vực này có độ cao từ 22-106 mét trên mực nước biển.

Sông Arz tạo thành ranh giới tây nam của xã, sau đó chảy theo hướng đông qua vùng đông nam củta Molac.
Cư dân của Molac danh xưng trong tiếng Pháp là Molacais hoặc Molacois.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
Bản đồ của Molac trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Tipula serta

text:
Tipula serta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Höhenland

text:
Höhenland là một đô thị ở huyện Märkisch-Oderland, bang Brandenburg, Đức. Đô thị này có diện tích 53,83 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1075 người.

Chú thích

Tham khảo


title: Aphaostracon pycnum

text:
The dense hydrobe, danh pháp khoa học Aphaostracon pycnum, là một loài ốc nước ngọt cỡ nhỏ có mang và nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo
 Bogan, A.E. 1996. Aphaostracon pycnum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Động vật Mỹ
Aphaostracon


title: Dan Gibson

text:
Dan Gibson (19 tháng 1 năm 1922 - 18 tháng 3 năm 2006) là một nhiếp ảnh gia, nhà điện ảnh và nhà ghi âm người Canada. Ông được biết đến như là người tiên phong trong kỹ thuật ghi âm cuộc sống hoang dã nói riêng và thiên nhiên nói chung. Gia đình ông gồm vợ là Helen và 4 người con là Mary-Jane, Holly, Dan, và Gordon.

Tiểu sử
Dan Gibson sinh ra tại thành phố Montréal và sớm bộc lộ tình yêu thiên nhiên từ khi còn nhỏ.

Năm 1946, ông thành lập công ty Dan Gibson Productions Ltd và bắt đầu sự nghiệp làm phim thiên nhiên và series truyền hình. Một số bản thu âm đầu tiên của ông đã được phát hành trên dạng đĩa trong những năm 1950 và 1960.

Năm 1981, ở độ tuổi 59 khi mà hầu hết mọi người đang nghĩ đến việc giải nghệ thì ông bắt đầu ở đỉnh cao sự nghiệp với việc cho ra thương hiệu âm nhạc thiên nhiên của riêng mình mang tên Solitudes và trải qua một thời gian dài sáng tác với hơn 150 album, nhãn hiệu Solitudes đã thật sự đánh bóng tên tuổi của ông không chỉ ở trong mà còn ngoài nước.  23 năm sau, ông phát hành DVD âm nhạc lớn đầu tiên của mình với tên gọi Natural Beauty.

Năm 1994, Ông được tặng Huân chương Canada cho các thành tựu về âm nhạc cũng như điện ảnh của mình. Năm 1997, ông đã được trao giải thưởng Thành tựu Đặc biệt Walt Grealis tại lễ trao Giải thưởng Juno ở Hamilton, Ontario.

Ngày 18 tháng 3 2006 Dan Gibson qua đời tại thành phố Toronto và đứa con Solitudes của ông đã được thế giới công nhận là một trong những thương hiệu âm nhạc cao cấp nhất trên thế giới. Sau khi Dan mất,con trai của ông là Gordon cùng các đối tác của mình và người bạn lâu năm Andy Burgess thay Dan kiểm soát công ty và tiếp tục phát triển thương hiệu Solitudes.

Sản phẩm chính
 Wings In The Wilderness - Phim chiếu (Dẫn chuyện Lorne Greene)
 Audubon Wildlife Theatre - series 78 tập phim truyền hình
 Wildlife Cinema - loạt phim truyền hình nhiều tập
 To The Wild Country - series 10 tập phim truyền hình (Dẫn chuyện Lorne Greene)
 Wild Canada - loạt phim truyền hình nhiều tập

Giải thưởng điện ảnh
 Whitethroat - Giải thưởng Golden Gate - Liên hoan phim San Francisco 1965
 Land of the Loon - Phim truyền hình xuất sắc nhất của năm và Giấy chứng nhận danh dự cho những đóng góp xuất sắc đến nghệ thuật điện ảnh từ CSC, Giải thưởng Điện ảnh Canada 1967
 Adventure Trent Severn - Giải thưởng Công trạng, Giải thưởng Điện ảnh Canada 1967
 Winter Potpourri - Giải thưởng Công trạng Nhà văn tổ chức Ngoài trời của Michigan 1969
 Sounds of Nature - Etrog cho âm thanh hay nhất trong một bộ phim không-sân khấu, Giải thưởng Điện ảnh Canada 1971
 Fly Geese F-L-Y - Blue Ribbon, giải thưởng cho phim hay nhất của trẻ em, Liên hoan phim Mỹ 1972
 Golden Autumn - Teddy Award, 1973 Liên hoan phim Quốc gia-Du lịch ngoài trời của Mỹ
 Dan Gibson’s Nature Family - Phim động vật hoang dã hay nhất của năm, Giải thưởng Điện ảnh Canada 1972
 Return of the Giants - Phim động vật hoang dã hay nhất của năm, Giải thưởng Điện ảnh Canada 1973
 Land of the Big Ice - Phim động vật hoang dã hay nhất của năm, Giải thưởng Điện ảnh Canada 1974
 Wings In The Wilderness - Etrog cho âm thanh hay nhất trong một phim không-sân khấu và Giấy chứng nhận danh dự cho những đóng góp xuất sắc đến nghệ thuật điện ảnh từ CSC, Giải thưởng Điện ảnh Canada 1975
 Return of the Winged Giants - John Muir Giải thưởng cho phim sinh thái hay nhất, 1977 Liên hoan phim Giáo dục Quốc gia, Mỹ và Phim Động vật hoang dã hay nhất, Liên hoan phim quốc tế tại Saskatchewan 1977

Giải thưởng album
 Album Solitudes đã bán được hơn 20.000.000 tập trên toàn thế giới
 Album Solitudes 15 đã được chứng nhận vàng (50.000 đơn vị bán ra) tại Canada
 Album Solitudes 11 đã được chứng nhận Bạch kim (100.000 đơn vị bán ra), hoặc đa-Bạch kim.

Danh sách đĩa nhạc
Một số album phổ biến là:

 Forest Cello
 Emerald Forest: A Celtic Sanctuary
 Spring Awakening
 Solitudes 25: Silver Anniversary Collection
 Best of Solitudes: 20th Anniversary
 Listen to the Mockingbird
 Loon Echo Lake
 Natural Beauty DVD
 Rolling Thunder
 Wildlife Identification by Sound

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của Solitudes

Sinh năm 1922
Mất năm 2006
Nhà tự nhiên học người Canada
Cựu sinh viên trường Cao học Canada College


title: Bích Liên (định hướng)

text:
Bích Liên có thể là tên của:
Dương Bích Liên, một nhà danh họa của Việt Nam
Nghệ sĩ ưu tú Bích Liên, một ca sĩ nhạc đỏ
Hòa thượng Bích Liên - Thích Trí Hải, thế danh Nguyễn Trọng Khải


title: Marginella gilva

text:
Marginella gilva là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Marginella


title: Phân ngành Sống đuôi

text:
Phân ngành Sống đuôi (danh pháp khoa học: Tunicata) là một phân ngành thuộc ngành động vật có dây sống. Phân ngành này từng một thời được gọi là Urochordata. Một số loài sống thành từng cá thể riêng biệt, nhưng đa số tập hợp lại với nhau, nhiều khi thành một tập đoàn, một cá thể được gọi là zooid. Chúng là sinh vật biển ăn lọc. Những hóa thạch cổ nhất của Tunicata được ghi nhận vào thời kỳ đầu kỷ Cambri.

Chú thích

Tham khảo

The Tunicate Web Portal
Dutch Ascidians: Extensive database of images from around the world
Aniseed: A model organism database for ascidians including Ciona intestinalis and Halocynthia roretzi

Phân ngành sinh vật


title: Khúc côn cầu trên cỏ tại Thế vận hội Mùa hè 2008

text:
Giải khúc côn cầu trên cỏ tại Thế vận hội Mùa hè 2008 diễn ra từ ngày 10 đến ngày 23 tháng 8 năm 2008 tại Bắc Kinh.

Kết quả

Nam

Nữ

Tham khảo

Liên kết ngoài

2008
Khúc côn cầu trên cỏ


title: (6605) 1990 SM9

text:
{{DISPLAYTITLE:(6605) 1990 SM9}}

(6605) 1990 SM9 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eric Walter Elst ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 22 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Penia longicollis

text:
Penia longicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Platia miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Penia


title: Tiếng Ireland

text:
Tiếng Ireland (), hay đôi khi còn được gọi là tiếng Gael hay tiếng Gael Ireland là một ngôn ngữ Goidel thuộc hệ ngôn ngữ Ấn-Âu, có nguồn gốc ở Ireland và được người Ireland sử dụng từ lâu. Tiếng Ireland ngày nay là ngôn ngữ mẹ đẻ của một bộ phận thiểu số người Ireland, và là ngôn ngữ thứ hai của một bộ phận đông hơn. Tuy nhiên, nó được xem là một phần quan trọng của nền văn hóa và di sản Ireland. Ngôn ngữ này được Hiến pháp Ireland công nhận là ngôn ngữ chính thức quốc gia và cơ bản của Cộng hòa Ireland. Nó cũng là một trong các ngôn ngữ chính thức của Liên minh châu Âu và ngôn ngữ thiểu số được chính thức công nhận tại Bắc Ireland.

Tiếng Ireland là ngôn ngữ chính của người Ireland trong suốt lịch sử của họ. Họ đã mang ngôn ngữ này đến nhiều quốc gia, trong đó chú ý nhất là Scotland và đảo Man thông qua một dạng cũ trước kia của tiếng Ireland là tiếng Ireland trung cổ, cơ sở để Tiếng Gael Scotland và tiếng Man ra đời. Tiếng Ireland sở hữu nền văn học bản xứ lâu đời nhất tại Tây Âu.

Số phận của ngôn ngữ này bị ảnh hưởng bởi quyền lực đang lên của nước Anh tại Ireland. Các quan lại thời Elizabeth phản đối việc sử dụng tiếng Ireland bởi nó là mối đe dọa tới những thứ của người Anh tại Ireland. Việc sử dụng ngôn ngữ này suy giảm dưới thời cai trị của Anh vào thế kỷ 17. Vào nửa sau của thế kỷ 19, số người nói suy giảm nghiêm trọng, bắt đầu sau nạn đói khủng khiếp tại Ireland trong khoảng thời gian 1845–52 (khi đó Ireland mất 20–25% dân số vì di cư hay chết đói). Các khu vực nói tiếng Ireland bị thiệt hại nặng nề. Cho tới cuối thời thuộc Anh, số người nói ngôn ngữ chỉ chiếm dưới 15% dân số. Kể từ đó, những người nói tiếng Ireland được coi là thiểu số, thậm chí điều này vẫn diễn ra tại Gaeltacht. Nhà nước, các cá nhân và tổ chức đã rất cố gắng bảo tồn, phát triển và hồi sinh ngôn ngữ, nhưng chưa thực sự thuyết phục.

Trong thời điểm chuyển giao sang thế kỷ 21, số người bản ngữ dao động từ 20.000 tới 80.000. Trong cuộc điều tra dân số 2006 của Cộng hòa Ireland, 85.000 người nhận rằng mình sử dụng tiếng Ireland hàng ngày tách biệt với việc giáo dục, và 1,2 triệu người ít nhất vẫn thường sử dụng nó trong và ngoài trường học. Trong cuộc điều tra dân số 2011, các con số trên lần lượt tăng lên thành 94.000 và 1,3 triệu. Có khoảng vài ngàn người tại Bắc Ireland cũng sử dụng nó. Người ta ước tính việc tích cực dùng ngôn ngữ này có thể chiếm 5 tới 10 phần trăm dân số Ireland. Trong các thập kỷ gần đây số người sử dụng tiếng Ireland ở thành thị tăng lên rõ rệt, đặc biệt ở Dublin. Cộng đồng này, được miêu tả là một sự pha trộn của nhiều thành phần nhưng đa số được giáo dục tốt, thuộc tầng lớp trung lưu với đời sống văn hóa sôi nổi và ảnh hưởng đến sự lớn mạnh của các trường tuyến ngoài dạy bằng tiếng Ireland.

Tuy nhiên ở các khu vực Gaeltacht số người sử dụng tiếng Ireland lại đang có dấu hiệu giảm. Người ta dự tính rằng, trong 10 năm nữa, tiếng Ireland sẽ không còn là ngôn ngữ chính tại đây. Các cuộc thăm dò chỉ ra rằng đa phần người Ireland coi tiếng Ireland là dấu ấn mang tính biểu tượng của quốc gia, chỉ một số ít người coi nó có giá trị thực tiễn. Cũng có một tranh luận về việc nhóm những người dùng ở thành thị đang làm loạn lĩnh vực có ý nghĩa biểu tượng này, bởi những người này muốn ngôn ngữ trở nên hữu dụng hơn.

Có nhiều người dùng ngôn ngữ này trên thế giới, đặc biệt là Mỹ và Canada. Tiếng Ireland từng được sử dụng cho tới đầu thế kỷ 20 trên đảo Newfoundland với cái tên tiếng Ireland Newfoundland.

Tên gọi

Theo  (tiêu chuẩn chữ viết chính thức) tên của ngôn ngữ là  (). Trước cuộc cải cách về chính tả năm 1948, nó được gọi là ; đây thực ra là dạng sở hữu cách của  được dùng trong tiếng Ireland cận đại. Cách viết trước kia bao gồm  [ge:ʝəlˠg] trong tiếng Ireland cổ điển và  [goiðelˠg] trong tiếng Ireland cổ. Cách viết hiện đại bắt nguồn từ việc bỏ hai ký tự dh câm trong Gaedhilge, còn tên của nhóm ngôn ngữ Goidel, nhóm ngôn ngữ bao hàm tiếng Ireland, bắt nguồn từ tiếng Ireland cổ.

Cách viết khác trong các phương ngữ của tiếng Ireland (bên cạnh  trong phương ngữ Connacht miền nam ở trên) bao gồm  () hay  () trong tiếng Ireland Ulster và tiếng Ireland Connacht miền bắc cũng như  () trong tiếng Ireland Munster.

Tại châu Âu ngôn ngữ này thường được gọi là tiếng Ireland, hay tiếng Gael hoặc tiếng Gael Ireland. Thuật ngữ tiếng Gael Ireland thường được người nói tiếng Anh để phân biệt giữa ba ngôn ngữ Goidel (tiếng Ireland, tiếng Gael Scotland và tiếng Man).

Lịch sử

Tiếng Ireland viết được tìm thấy lần đầu trong các ký tự Ogham từ thế kỷ thứ 4 sau công nguyên; giai đoạn này của ngôn ngữ được gọi là tiếng Ireland nguyên thủy. Những ký tự này được tìm thấy trên khắp Ireland và bờ biển phía tây của Anh. Tiếng Ireland nguyên thủy dần chuyển thành tiếng Ireland cổ trong thế kỷ thứ 5. Tiếng Ireland cổ sử dụng bảng chữ cái Latinh và được tìm thấy trong khoảng trống giữa các đoạn văn của các văn bản tiếng Latinh. Trong thời gian này, tiếng Ireland tiếp nhận nhiều từ tiếng Latinh, trong đó các thuật ngữ Giáo hội ví dụ như: easpag (giám mục) lấy từ từ gốc là , và Domhnach (Chủ nhật, lấy từ từ gốc là ). Cho tới thế kỷ thứ 10, tiếng Ireland cổ chuyển thành tiếng Ireland trung cổ, một ngôn ngữ phổ biến khắp Ireland, cũng như tại Scotland và Đảo Man. Đây là ngôn ngữ được dùng nhiều trong văn chương, trong đó có bộ truyện thần thoại Ulster. Từ thế kỷ 12 tiếng Ireland trung cổ bắt đầu chuyển thành tiếng Ireland hiện đại tại Ireland, thành tiếng Gael Scotland ở Scotland, và tiếng Man tại đảo Man. Tiếng Ireland cận đại, từ thế kỷ 13, là căn bản của ngôn ngữ văn chương của cả Ireland và Scotland nói tiếng Gael. Tiếng Ireland hiện đại, được sử dụng bởi một số nhà văn như Geoffrey Keating, có niên đại từ thế kỷ 17 và là phương tiện truyền đạt của văn học đại chúng kể từ thời điểm đó.

Từ thế kỷ 18 trở đi, ngôn ngữ này dần mất chỗ đứng ở miền đông Ireland, một phần bởi chính quyền Anh Quốc ra sức ngăn cản việc sử dụng ngôn này trong giáo dục, luật pháp và hành chính, một phần khác bởi sự lan rộng của việc sử dụng hai ngôn ngữ – một ví dụ cụ thể của sự chuyển giao ngôn ngữ. Đây là một sự thay đổi có đặc trưng bởi việc hai ngôn ngữ được dùng chung trong cùng một cộng đồng nhưng trong các hoàn cảnh kinh tế và xã hội khác nhau và tính song ngữ chuyển tiếp (cha mẹ chỉ nói tiếng Ireland có con cái nói cả hai thứ tiếng, còn cháu chắt chỉ nói tiếng Anh). Cho đến giữa thế kỷ 18 tiếng Anh dần trở thành ngôn ngữ của tầng lớp công giáo trung lưu, nhà thờ công giáo và trí thức nhà nước, đặc biệt ở vùng phía đông. Tiếng Anh mang lại rất nhiều lợi ích cho người di cư, đặc biệt là phụ nữ. Dần dà, khi ý nghĩa của tiếng Anh trở nên rõ ràng, việc cấm tiếng Ireland trong trường học có được sự đồng thuân của các bậc cha mẹ. Nạn đói kinh hoàng ở Ireland (1845–49) được coi là đã đẩy ngôn ngữ này xuống tột cùng của sủa sự suy thoái. Khi có vẻ như việc di cư tới Hoa Kỳ và Canada càng ngày trở nên phổ biến, tầm quan trọng của tiếng Anh trở nên rõ ràng hơn vì nó giúp dân di cư kiếm việc ở những ngành khác hơn là làm nông nghiệp.

Người ta vẫn chưa thể làm rõ liệu tiếng Ireland có đóng góp quá ít vào quá trình hiện hóa của Ireland trong thế kỷ 19 như người ta vẫn nghĩ hay không. Trong nửa đầu thế kỷ vẫn còn khoảng ba triệu người coi tiếng Ireland là ngôn ngữ chính của mình, và chỉ riêng con số này cũng nói lên sức mạnh về văn hóa xã hội của cộng đồng này. Người nói tiếng Ireland thường giữ nguyên việc sử dụng tiếng Ireland khi lên tòa án (ngay cả khi họ biết tiếng Anh) hay trong các giao dịch buôn bán. Ngôn ngữ liên quan sâu sắc tới cuộc "cách mạng sùng đạo" đánh dấu sự tiêu chuẩn hóa việc hành lễ công giáo và cũng được dùng rộng rãi trong lĩnh vực chính trị. Từ thời nạn đói và kể cả sau đó, tiếng Ireland vẫn được nói bởi mọi tầng lớp, cả thành thị và nông thôn. Vào cuối thế kỷ 19 người ta bắt đầu một chiến dịch hồi sinh để khuyến khích việc học và sử dụng tiếng Ireland, mặc dù chỉ rất ít người trưởng thành nắm chắc về ngôn ngữ này. Phương tiện để hồi sinh lại tiếng Ireland là thông qua Conradh na Gaeilge (Liên đoàn Gael), tập trung chủ yếu vào văn hóa dân gian truyền thống giàu bản sắc cũng như các lĩnh vực hiện đại.

Hiện trạng

Cộng hòa Ireland

Tiếng Ireland được Hiến pháp Ireland công nhận là ngôn ngữ quốc gia và chính thức cơ bản của Cộng hòa Ireland (tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức còn lại). Mặc dù về lý là như vậy, nhưng trong thực tế tất cả các cuộc thảo luận và công việc của chính phủ đều dùng tiếng Anh. Năm 1938, Douglas Hyde, người sáng lập Conradh na Gaeilge, được bổ nhiệm làm tổng thống Ireland. Bản ghi lời tuyên thệ nhậm chức của ông bằng tiếng tiếng Ireland Roscommon vẫn là dấu tích duy nhất còn tồn tại của phương ngữ này.

Kể từ khi Nhà nước Tự do Ireland thành lập năm 1922, Chính phủ Ireland yêu cầu bằng cấp sử dụng thành thạo tiếng Ireland đối với những ai được bổ nhiệm vào các vị trí công chức (bao gồm nhân viên bưu chính, nhân viên thuế, thanh tra nông nghiệp, v/v.). Việc chỉ thành thạo một thứ tiếng chính thức để được nhận vào các vị trí dịch vụ công cũng được giới thiệu vào năm 1974 sau sự phản đối của các tổ chức như Phong trào Tự do Ngôn ngữ.

Mặc dù quy tắc Ngôn ngữ chính thức cơ bản bị loại bỏ nhằm tạo điều kiện vào các vị trí công chức, tiếng Ireland vẫn là môn bắt buộc trong tất cả các trường công trong nước. Những ai muốn dạy trong các trường tiểu học phải vượt qua kỳ thi bắt buộc "Scrúdú Cáilíochta sa Ghaeilge". Bằng tốt nghiệp tiếng Ireland hoặc Anh cũng là điều kiện đầu vào đối với Gardaí (cảnh sát) từ tháng 9 năm 2005, mặc dù các ứng viên được tạo điều kiện tham gia các buổi học trong hai năm huấn luyện. Những tài liệu chính thức quan trọng nhất của chính phủ Ireland phải được viết bằng cả hai thứ tiếng hoặc chỉ tiếng Ireland (theo Official Languages Act 2003, đưa ra bởi "An Coimisinéir Teanga", cơ quan thanh tra tiếng Ireland).

Đại học Quốc gia Ireland yêu cầu tất cả các học sinh nếu muốn tham gia vào khóa học lấy bằng phải qua môn tiếng Ireland trong các kì kiểm tra GCE/GCSE. Các sinh viên sinh ra ở ngoài lãnh thổ Cộng hòa Ireland; sinh tại Cộng hòa Ireland nhưng hoàn thành giáo dục tiểu học tại nước ngoài, và các sinh viên mắc chứng khó đọc được miễn quy định này.

Đại học Quốc gia Ireland, Galway được yêu cầu phải chỉ định nhân sự theo trình độ tiếng Ireland của họ, cũng như trình độ các lĩnh vực liên quan. Quy tắc này được đề ra bởi Đạo luật University College Galway, 1929 (Mục 3).

Đã có nhiều cuộc tranh luận căng thẳng trong nhiều năm trong nhiều giới như chính trị, học thuật,... về việc nhiều sinh viên trường công (dạy bằng tiếng Anh) trượt môn tiếng Ireland, ngay cả sau 14 năm tiếp cận với ngôn ngữ. Đồng thời sự sụt giảm số người lượng người bản ngữ truyền thống cũng gây ra không ít lo ngại. Vào năm 2007, nhà làm phim Manchán Magan chỉ tìm thấy một số ít người bản ngữ và cảm thấy không tin tưởng việc chỉ nói tiếng Ireland tại Dublin. Ông không thể hoàn thành một số nhiệm vụ thường ngày, điều được ghi lại trong bộ phim tài liệu "No Béarla".

Tuy nhiên sô người nói tiếng Ireland đang tăng lên tại các thành phố, hầu hết là kết quả của nền giáo dục độc lập mà ở đó tiếng Ireland là ngôn ngữ truyền đạt duy nhất. Những trường này được gọi là Gaelscoileanna. Những trường dạy bằng tiếng Ireland này cung cấp lượng học sinh lên cấp ba nhiều hơn các trường công khác, và có lẽ là, chỉ trong một thế hệ, những người sử dụng tiếng Ireland sẽ là bộ phận thiểu số của khu thành thị, trung lưu và được giáo dục đầy đủ.

Luật pháp nghị viện cần phải được soạn bằng tiếng Ireland và tiếng Anh nhưng thường chỉ có sẵn bản tiếng Anh. Tuy nhiên Điều 25.4 Hiến pháp Ireland quy định rằng một "bản dịch chính thức" của bất cứ luật nào bằng một ngôn ngữ chính thức phải được viết bằng ngôn ngữ còn lại ngay lập tức, nếu cả hai phiên bản chưa cùng có sẵn.

Gaeltacht

Ngày nay ở Ireland vẫn có những nơi tiếng Ireland được sử dụng hàng ngày ở một mức độ nào đó như là ngôn ngữ đầu tiên. Những khu vực này được gọi cả chung và riêng là Gaeltacht, hay ở dạng số nhiều là Gaeltachtaí. Dù những người sử dụng thông thạo tiếng Ireland của Gaeltacht, ước tính 20 tới 30 nghìn người, chỉ là thiểu số trong tổng số người thông thạo tiếng Ireland, nhưng họ vẫn vẫn là nơi tập trung đông người nói tiếng Ireland hơn bất kỳ khu vực nào của đất nước, và chỉ có ở các khu vực Gaeltacht thì tiếng Ireland vẫn được coi là ngôn ngữ chung của cả cộng đồng.
Theo dữ liệu được Cục các vấn đề về Cộng đồng, Công bằng và Gaeltacht tổng hợp, chỉ một phần tư số hộ dân tại các khu vực Gaeltacht chính thức có thể nói thành thạo tiếng Ireland. Tác giả bài phân tích chi tiết về cuộc thăm dò, ông Donncha Ó hÉallaithe của Viện công nghệ Galway-Mayo, cho thấy chính sách về tiếng Ireland của chính phủ "hoàn toàn là một thảm họa". The Irish Times trích lời của ông trên tờ báo bằng tiếng Ireland có tên Foinse: "Các chính phủ Ireland gần đây thật đáng lên án khi mà vào thời điểm Nhà nước Ireland thành lập có tới 250.000 người thành thạo tiếng Ireland [...] nhưng giờ thì con số ấy chỉ còn từ 20.000 tới 30.000".

Vào những năm 1920, khi Nhà nước Ireland Tự do thành lập, tiếng Ireland vẫn chỉ là một ngôn ngữ chung ở bờ biển phía tây. Trong những năm 1930, những vùng có trên 25% dân số nói tiếng Ireland được phân là Gaeltacht. Những khu vực Gaeltacht mạnh nhất, về mặt số lượng và yếu tố xã hội, là vùng Nam Connemara, tây bán đảo Dingle và tây bắc Donegal. Những nơi này thường được gọi là  ("Gaeltacht đích thực"), một từ ban đầu được dùng để gán cho những nơi có trên 50% dân số nói tiếng Ireland.

Những vùng Gaeltacht lớn có thể kể tới Hạt Galway (), bao gồm Connemara (), Quần đảo Aran (), Carraroe () và Spiddal (); trên bờ biển phía tây Hạt Donegal (); và trên các bán đảo Dingle () và Iveragh () ở Hạt Kerry ().

Những khu vực nhỏ hơn là các hạt Mayo (), Meath (), Waterford (), và Cork (). Gweedore () ở hạt Donegal là xứ đạo Gaeltacht lớn nhất ở Ireland.
Hàng năm khoảng hàng chục nghìn thiếu niên học hè tại các trường dạy tiếng Ireland ở Gaeltacht. Các học sinh ở cùng với các gia đình ở Gaeltacht, tới các lớp học, thi đấu thể thao, tham gia các buổi cèilidh (một kiểu hội trại của người Celt) và bắt buộc phải nói tiếng Ireland. Mọi mặt của văn hóa và truyền thống của Ireland đều được khuyến khích.

Bắc Ireland

Trước khi Ireland chia tách vào năm 1921, tiếng Ireland đóng vai trò là môn học tại trường và được gọi là "tiếng Celt" ở một vài trường cấp ba. Từ 1921 tới 1972 Bắc Ireland có một chính phủ ủy thác. Trong thời gian này, Đảng Công đoàn Ulster (UUP), ủng hộ Bắc Ireland ở lại trong Liên hiệp Anh), đảng chiếm ưu thế trong Chính phủ Stormont tỏ ra không ủng hộ sử dụng tiếng Ireland do những người theo chủ nghĩa dân tộc đối lập với đảng này sử dụng nó. Tiếng Ireland không xuất hiện trên sóng phát thanh và truyền hình trong gần ba mươi năm chính phủ ủy thác tại vị. Ngôn ngữ này được Vương quốc Anh công nhận cho Bắc Ireland theo Hiệp định Good Friday 1998, và tiếp đến vào năm 2003 được chính phủ Anh Quốc phê chuẩn theo Hiến chương Các ngôn ngữ thiểu số và vùng miền tại châu Âu.

Nghị viện châu Âu

Tiếng Ireland trở thành ngôn ngữ chính thức của EU vào ngày 1 tháng 1 năm 2007. Điều này có nghĩa các nghị sĩ thạo tiếng Ireland có thể sử dụng nó tại tại Nghị viện châu Âu và các ủy ban, mặc dù họ phải thông báo trước tới một thông dịch viên để những gì họ nói được dịch ra các thứ tiếng khác. Dù là một trong các ngôn ngữ của Liên minh châu Âu, chỉ có các quy tắc theo quy trình lập pháp thông thường mới phải bắt buộc dịch sang tiếng Ireland, do chính phủ Ireland yêu cầu vô hiệu tạm thời (có thể gia hạn) trong vòng 5 năm về những gì cần được dịch trong thời gian họ đang đàm phán về vị thế chính thức mới của ngôn ngữ. Bất kỳ sự gia tăng về số loại văn bản cần được dịch phụ thuộc vào kết quả của 5 năm đầu xem xét cũng như trên việc liệu các nhà chức trách Ireland có quyết định lên kế hoạch gia hạn thêm hay không. Chính phủ Ireland quyết định đào tạo một số lượng thông dịch viên và biên dịch viên cần thiết và họ sẽ chịu mọi phí tổn liên quan. Sự vô hiệu được cho sẽ hết hiệu lực vào năm 2022.

Trước khi Ireland trở thành ngôn ngữ chính thức, nó được đặt ở vị thế một ngôn ngữ theo thỏa thuận và chỉ có phiên bản tiếng Ireland cho các tài liệu cao cấp nhất của EU.

Ngoài Ireland

Tiếng Ireland được mang ra ngoài đảo Ireland bởi làn sóng di cư, chủ yếu tới Đảo Anh và Bắc Mỹ, ngoài ra còn tới Úc, New Zealand và Argentina. Những cuộc di dân lớn có từ thế kỉ 17, xuất phát từ việc Cromwell chinh phục Ireland khiến nhiều người Ireland bị đưa tới Tây Ấn. Cuộc di cư tới Hoa Kỳ bắt đầu vào thế kỷ 18, và gia tăng vào những năm 1840 bởi hàng nghìn người di tản khỏi nạn đói. Cho tới tận thời điểm đó hầu hết người di cư vãn nói tiếng Ireland là chính, dù tiếng Anh dần có chỗ đứng hơn. Người nói tiếng Ireland tới Úc đầu thế kỉ 18 trong vì bị tù đày hoặc làm nghĩa vụ quân sự, và nhiều người Ireland tiếp bước họ, đặc biệt là vào thập niên 1860. New Zealand cũng nằm trong những điểm đến. Argentina là quốc gia không nói tiếng Anh duy nhất tiếp nhận lượng lớn người nhập cư từ Ireland, nhưng chỉ có khá ít người nói tiếng Ireland trong số họ.

Có khá ít người di cư biết đọc và viết tiếng Ireland, nhưng nhiều bản thảo tiếng Ireland được mang sang cả Úc và Mỹ. Mỹ là nơi tờ báo đầu tiên sử dụng một lượng đáng kể tiếng Ireland ra đời. Ở Úc, ngôn ngữ này cũng được dùng trong báo chí. Công cuộc phục dựng văn hóa Gaelic bắt đầu từ những năm 1890 ở Ireland cũng tìm được tiếng nói chung ở nước ngoài khi các chi nhánh của Conradh na Gaeilge được thành lập ở tất cả các quốc gia mà người bản ngữ Ireland di cư tới.

Sự đi xuống của tiếng Ireland ở Ireland và giảm dần tỉ lệ di cư góp phần vào sự suy yếu của nó tại nước ngoài. Mặc dù vậy một số những người có đam mê với ngôn ngữ này vẫn tiếp tục học và trau dồi tiếng tại nước sở tại vào cuối thế kỷ 20. Ngày nay nó được dạy ở các trường đại học cao đẳng ở Bắc Mỹ, Úc và châu Âu, còn người nói tiếng Ireland ở nước ngoài đóng góp vào báo chí và văn học bằng chính thứ tiếng của mình. Tại Hoa Kỳ và Canada tồn tại nhiều mạng lưới người nói tiếng Ireland; số liệu giai đoạn 2006-2008 cho thấy có 22.279 người Mỹ nói tiếng Ireland tại nhà.

Tiếng Ireland là một trong những ngôn ngữ chính thức của Celtic League, một tổ chức phi chính phủ khuyến khích sự tự quyết và và ủng hộ bản sắc và văn hóa Celt ở Ireland, Scotland, Wales, Bretagne, Cornwall và đảo Man (gọi chung là các quốc gia Celt). Tổ chức này cũng tỏ ra đặc biệt nhấn mạnh vào các ngôn ngữ Celt bản địa. Nó được Liên hiệp quốc công nhận là một tổ chức phi chính phủ thuộc nhóm "Roster" và trực thuộc Hội đồng Kinh tế và Xã hội LHQ. Tổ chức có chi nhánh ở mọi quốc gia Celt, ở Patagonia thuộc Argentina, ở thành phố New York, Hoa Kỳ, và Luân Đôn, Anh Quốc.

Hệ thống âm vị

Về phát âm, tiếng Ireland giống với các ngôn ngữ gần gũi với nó như tiếng Gael Scotland và tiếng Man. Một đặc điểm đáng lưu ý đó là các phụ âm (trừ ) đi theo cặp, một phụ âm "rộng" (bị vòm mềm hóa, phần sau lưỡi bị kéo về sau về phía vòm mềm) và một phụ âm "mảnh" (bị vòm hóa, phần giữa lưỡi bị đẩy lên trên về phía vòm cứng). Mặc dù các cặp rộng-mảnh này không chỉ có ở riêng tiếng Ireland (có ở cả tiếng Nga), nó sở hữu một chức năng ngữ pháp đáng kể.

Nguyên âm đôi: .

Cú pháp và hình thái

Ngữ pháp tiếng Ireland có một vài điểm tương đồng với các ngôn ngữ Celt (dù khá kì lạ so với các hệ ngôn ngữ Ấn-Âu khác), tuy cũng không hẳn là độc nhất vô nhị. Các đặc điểm đáng chú ý là biến đổi phụ âm đầu, cấu trúc động từ–chủ ngữ–tân ngữ (VSO) và hai dạng "to be". Các đặc điểm này xuất hiện ở cả các ngôn ngữ Celt cũng như các ngôn ngữ ngoài ngữ hệ Celt: biến đổi âm đầu gây ra bởi yếu tố cú pháp và hình thái có thể được tìm thấy ở tiếng Fula và Shoshone; trật tự từ VSO có ở tiếng Ả Rập cổ điển và tiếng Hebrew Kinh Thánh, còn một vài ngôn ngữ Roman khác có hai dạng động từ "to be" (kế thừa từ esse và stare trong tiếng Latinh). Việc "chia giới từ" cũng hiện hữu trong nhóm ngôn ngữ Semit hay trong tiếng Veneto.

Cú pháp

Tiếng Ireland là một ngôn ngữ VSO (động từ–chủ ngữ–tân ngữ) và sử dụng hai dạng động từ nối. Một trong số đó là từ liên hệ (trong tiếng Ireland là ), dùng để miêu tả đặc điểm hay danh tính lâu dài (ngược lại với trạng thái tạm thời).

Tính từ thường đứng sau danh từ (ngoại trừ các tính từ sở hữu), tuy nhiên vẫn có nhiều tính từ và phân từ có chức năng như một tiền tố.

Hình thái

Tiếng Ireland là một ngôn ngữ có nhiều biến tố. Ở dạng tiêu chuẩn nó gồm có các cách sau: cách "thông dụng" (chủ cách (nominative) và đổi cách (accusative) cũ), hô cách (vocative) và thuộc cách (hoặc sở hữu cách, genitive). Trong các phương ngữ Munster vẫn tồn tại dạng vị cách (dative), mặc dù dần ít được sử dụng bởi những người trẻ tuổi. Hệ thống biến tố hiện nay thể hiện sự đơn giản hóa căn bản ngữ pháp tiếng Ireland cổ.

Các danh từ có thể mang giống đực hoặc cái (giống trung gian không còn). Ở một mức độ nào đó, khác biệt về giống có thể được biểu hiện ở một số đuôi từ như -án và -ín là đực còn đuôi -óg mang giống cái.

Một đặc điểm chung với các ngôn ngữ Celt là các đại từ có chức năng giới từ (), thực chất là các giới từ được chia. Ví dụ, từ at trong tiếng Anh dịch sang tiếng Ireland là , ở ngôi thứ nhất số ít là  ("at me"). Khi dùng với động từ  ("to be")  thể hiện sự sở hữu, tương đương với từ "to have".

 "Tôi có một quyển sách." (Nghĩa đen, "có một quyển sách ở chỗ tôi")
 "Bạn có một quyển sách."
 "Anh ta có một quyển sách."
 "Cô ấy có một quyển sách."
 "Chúng tôi có một quyển sách."
 "Các bạn có một quyển sách."
 "Họ có một quyển sách."

Tham khảo

Liên kết ngoài

Language Links Database - Tài nguyên và các liên kết ngôn ngữ của tiếng Ireland
 Discover Irish
 Gaeilge ar an ghréasán Tài nguyên tiếng Ireland online
 'Gael-Taca (Corcaigh)'
 "Learning Irish?," BBC
 "Mạng xã hội của người học, giáo viên và người bản ngữ ,"
 Thống kê Gaelscoil
 Giotaí và Top 40 chương trình của Offigiúla na hÉireann

I

I


title: Sứa bờm sư tử

text:
Sứa bờm sư tử (danh pháp hai phần: Cyanea capillata) là loài sứa lớn nhất trong các loài sứa được biết. Phạm vi phân bố của loài này giới hạn vùng nước lạnh, phương bắc của Bắc Cực, phía bắc Đại Tây Dương, và phía bắc Thái Bình Dương, hiếm khi tìm thấy xa hơn về phía nam hơn 42° vĩ bắc. Loài tương tự như con loài này, mà có thể là cùng một loài, sinh sống ở vùng biển gần Australia và New Zealand.

Đặc điểm
Các mẫu vật lớn nhất ghi lại được tìm thấy, trôi dạt vào bờ biển của vịnh Massachusetts vào năm 1870, đã có một chuông (cơ thể) có đường kính 2,29 mét và xúc tu dài 120 feet (37 m). Đang có tranh cãi về phân loại loài sứa này, một số nhà động vật học đã cho thấy rằng tất cả các loài trong chi này phải được coi là một. Hai cách phân loại riêng biệt, tuy nhiên, xuất hiện cùng nhau trong ít nhất miền Bắc phía đông Đại Tây Dương, với sứa màu xanh (Cyanea lamarckii Peron & Lesueur, 1810) khác nhau trong màu sắc (màu đỏ) màu xanh da trời và kích thước nhỏ hơn (đường kính 10–20 cm, hiếm khi 35 cm).

Quần thể ở Tây Thái Bình Dương với phạm vi phân bố xung quanh Nhật Bản đôi khi được phân biệt như Cyanea nozakii Kisinouye, năm 1891, hay Cyanea capillata nozakii. Cơ thể là một khối tròn mềm, màu hung hung đỏ là chủ yếu. Tự vệ bằng cách dùng tua dài quất vào đối phương. Những tua dạng sợi đó tạo ra những vết hằn đỏ trên da, giống như ban đỏ, mỗi nốt ban giống như một mũi kim bị nung đỏ châm vào dây thần kinh. Vết thương có màu hồng, nhìn kỹ các đường này là do tiếp nối hằng hà sa số những mụn nhọt li ti.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1758


title: Maintenay

text:
Maintenay là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France của Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Maintenay on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Quốc lộ 3 (Campuchia)

text:
Quốc lộ 3 (10003) là một tuyến quốc lộ của Campuchia. Với chiều dài 202 km, tuyến này nồi thủ đô Phnom Penh với Veal Rinh. Tuyến đường này đã được nâng cấp khá lớn trong nănm 2008 và tạo thành một "hành lang kinh tế Nam-Bắc" quốc tế từ Côn Minh Trung Quốc đến Bangkok ở Thái Lan.

Chú thích

Tham khảo

Đường bộ Campuchia


title: Roquettes

text:
Roquettes  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 155 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Xenophora calculifera

text:
Xenophora calculifera là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Xenophoridae, the carrier shells.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Xenophora


title: Bruchidius latior

text:
Bruchidius latior là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

L


title: Drymoda

text:
Drymoda là một chi lan, gồm có 5 loài là đặc hữu của Myanmar và Thái Lan. They are small loài biểu sinhs with disk-like pseudobulbs.

Danh sách các loài
Drymoda digitata
Drymoda gymnopus
Drymoda latisepala
Drymoda picta
Drymoda siamensis

Chú thích

Tham khảo

Danh sách các chi phong lan
Podochileae
Thực vật biểu sinh


title: Mái Đá Ngườm

text:
Mái Đá Ngườm là một di chỉ quan trọng bậc nhất của khu di chỉ khảo cổ học Thần Sa nằm trên sườn dãy núi Ngườm thuộc bản Kim Sơn. Nó nằm ở phần cuối của xóm Kim Sơn, giáp ranh giữa bản Kim Sơn và Hạ Sơn 1), xã Thần Sa, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Mái Đá Ngườm là một di tích khảo cổ học nổi tiếng đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia.

Đây là một mái đá cao chừng 30m, rộng 60m, cửa hang nằm ở hướng bắc. Hố khai quật di chỉ Ngườm cho thấy có 4 địa tầng văn hóa khảo cổ. Những di vật đá đặc trưng của các nền văn hóa Bắc Sơn, Hòa Bình, Sơn Vi nằm ở tầng 1, tầng 2... ở tầng thứ 3 là thuần các công cụ đặc trưng của Ngườm. Và ở tầng văn hóa thứ 4 là hàng vạn công cụ đá kiểu Phiêng Tung và Ngườm. Những công cụ mũi nhọn, công cụ nạo và kỹ thuật gia công lần thứ 2 giống như công cụ và kỹ thuật điển hình của văn hóa Mút-xchi-ê (Moustér), nền văn hóa tiêu biểu cho trung kỳ Thời đại đá cũ. Từ những năm 1980, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra dấu tích của người Việt cổ tại khu vực Mái Đá Ngườm. Đầu năm 2011, các nhà khoa học đã tìm được một chiếc răng voi hóa thạch, được cho là răng voi châu Á tại khu vực sông Thần Sa đoạn chảy qua di chỉ mái đá Ngườm. Niên đại của răng voi có tuổi từ 30.000 - 50.000 năm. Các nhà khảo cổ cho rằng, loài voi này sống cùng thời với bầy người nguyên thủy, chủ nhân của văn hóa Ngườm nổi tiếng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Di tích khảo cổ Việt Nam
Thái Nguyên


title: Proteuxoa amaurodes

text:
Proteuxoa amaurodes là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Nam Úc, Tasmania và Victoria.

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Chú thích

Proteuxoa
Bướm Úc


title: Honam

text:
Honam (Hán Việt: "Hồ Nam") là khu vực tương ứng với đạo Jeolla trước đây tại bán đảo Triều Tiên. Ngày nay, thuật ngữ này được sử dụng để đề cập đến tỉnh Jeolla Bắc và Jeolla Nam.

Tên gọi "Honam" được dùng để đặt cho Đường sắt Honam và đường cao tốc Honam, là hành lang giao thông chính kết nối Seoul và Daejeon to đến khu vực Honam.

Tên gọi này cũng thường được dùng để đề cập đến người dân sinh sống tại khu vực.

Cũng có Đại học Honam, nằm tại Gwangju, tỉnh lị của Jeolla Nam.

Tham khảo

Địa lý Hàn Quốc


title: Saint-Pierre-la-Vieille

text:
Saint-Pierre-la-Vieille là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Pierre-la-Vieille sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Megachile lineofasciata

text:
Megachile lineofasciata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1965


title: Lissomus mastrucatus

text:
Lissomus mastrucatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gerstaecker miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Lissomus


title: Andrena lunata

text:
Andrena lunata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1975


title: Dicranomyia paprzyckii

text:
Dicranomyia paprzyckii là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Richard Borcherds

text:
Richard Ewen Borcherds (sinh 29 tháng 11 năm 1959) là một nhà toán học người Anh nghiên cứu về lý thuyết dàn, lý thuyết số, lý thuyết nhóm và đại số số chiều vô hạn. Ông được trao huy chương Fields năm 1998.

Cuộc sống cá nhân

Tham khảo

Nguồn
 Conway and Sloane, Sphere Packings, Lattices, and Groups, Third Edition, Springer, 1998 ISBN 0-387-98585-9.
 Frenkel, Lepowsky and Meurman, Vertex Operator Algebras and the Monster, Academic Press, 1988 ISBN 0-12-267065-5.
 Kac, Victor, Vertex Algebras for Beginners, Second Edition, AMS 1997 ISBN 0-8218-0643-2.

Liên kết ngoài
 James Lepowsky, "The Work of Richard Borcherds", Notices of the American Mathematical Society, Volume 46, Number 1 (January 1999).
 Richard Borcherds, "What is... The Monster?", Notices of the American Mathematical Society, Volume 49, Number 9 (October 2002).
 Richard Borcherds' web site (has links to some relatively informal lecture notes describing his work)

Người đoạt Huy chương Fields
Nhà toán học thế kỷ 20
Nhà toán học thế kỷ 21
Nhà toán học Anh
Giáo sư Đại học California tại Berkeley
Huy chương vàng Olympic Toán học Quốc tế
Hội viên Hội Hoàng gia
Nhà lý thuyết nhóm


title: Psylliodes rambouseki

text:
Psylliodes rambouseki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Heikertinger miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Clara

text:
Clara  có thể đề cập đến:
Clara, Pyrénées-Orientales
Villa Clara
Santa Clara

Xem thêm

 Klara

ar:كلارا
ru:Клара (Оффали)


title: Hydropsyche brunneipennis

text:
Hydropsyche brunneipennis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Hydropsyche


title: Taractrocera fusca

text:
Taractrocera fusca là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Western Highlands in New Guinea.

Liên kết ngoài
Phylogeny và biogeography of the genus Taractrocera Butler, 1870 (Lepidoptera: Hesperiidae), an example of Đông Nam Án-Australian interchange

Taractrocera
Động vật được mô tả năm 2004


title: Kính uốn cong

text:
Kính uốn cong hay còn gọi là, kính uốn, kính uốn cường lực là loại kính cao cấp, được uốn cong theo một số định dạng khác nhau tùy nhu cầu sử dụng. Kính này cũng thuộc loại kính an toàn.

So với các loại kính thông thường có cùng kích thước thì kính cường lực có sức chịu lực cao hơn gấp 5 lần và chịu được sức gió giật gấp 12 lần. Cụ thể, tải trọng mà loại kính này chịu được lên tới 10.000 psi, tương đương với 700kg.

Phương pháp sản xuất

 Phương pháp gia nhiệt đến điểm kính hóa mềm: định hình dạng sản phẩm kính bằng khuôn kim loại và sau đó giảm dần nhiệt độ một cách đều đặn để đảm bảo có được sản phẩm kính có hình dạng như mong đợi. Phương pháp này không làm thay đổi các tính năng đặc trưng của kính nguyên liệu ban đầu.Tùy theo độ dày và chủng loại của nguyên liệu, quy trình hoạt động của máy sẽ được cài đặt phù hợp cho từng loại.

Yêu cầu thành phẩm kính uốn cong là phải đáp ứng được hầu hết các yêu cầu về tính mỹ thuật, hình dạng cong phức tạp mà vẫn giữ được các lý tính của kính như: tính chịu lực, tính thấu quang, tính truyền nhiệt,.v.v...

Ứng dụng
Kính uốn cong thường được sử dụng cho các công trình đòi hỏi an toàn và mỹ thuật. Các ứng dụng cụ thể là làm các mặt dựng công trình, thang máy, buồng tắm đứng, hồ cá, trang trí nội thất,.v.v...

Quy trình sản xuất
Quy trình sản xuất theo phương pháp gia nhiệt đến điểm kính hóa mềm:

Kính tấm nguyên khổ lớn => Cắt theo qui cách và hình dạng theo thiết kế(bằng máy cắt kính)=>Mài, đánh bóng cạnh (sử dụng máy mài cạnh, đánh bóng kính)=>Tạo hoa văn trên bề mặt kính (nếu công trình có yêu cầu; sử dụng máy phun cát, hoặc máy mài kính, hoặc in lụa bằng sơn men - Nếu sơn men thì sẽ có thêm công đoạn hấp khô)=>Rửa sạch bằng nước xà phòng, sau đó sấy khô (sử dụng máy rửa kính)=>uốn cong kính (bằng máy uốn kính)=>Kính uốn cong thành phẩm.

Tham khảo

Vật liệu xây dựng


title: Adelocera montisnimbae

text:
Adelocera montisnimbae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Hypaurotis crysalus

text:
Hypaurotis crysalus (bướm Colorado Hairstreak) là một loài bướm ngày sống trên cây sồi scrubland ở tây nam Hoa Kỳ và miền bắc México. Nó được chọn là côn trùng của tiểu bang (state insect) Colorado năm 1996.

Sải cánh dài 3,1 - 3,8 cm.

Chú thích

Tham khảo

Hypaurotis
Động vật México
Động vật Tây Hoa Kỳ


title: Chúc Sơn

text:
Chúc Sơn là thị trấn huyện lỵ của huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Chúc Sơn nằm ở phía đông huyện Chương Mỹ, cách trung tâm Hà Nội 20 km và có vị trí địa lý:
Phía đông giáp quận Hà Đông
Phía tây giáp xã Tiên Phương và xã Ngọc Hòa
Phía nam giáp xã Đại Yên và xã Thụy Hương
Phía bắc giáp xã Phụng Châu và quận Hà Đông.

Thị trấn có diện tích 5,52 km², dân số năm 2022 là 14.528 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Trên địa bàn thị trấn có Quốc lộ 6 đi qua.

Lịch sử
Địa bàn thị trấn Chúc Sơn hiện nay vào năm 1426 đã diễn ra hai trận đánh lớn trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là trận Ninh Kiều (ngày 13 tháng 9) và trận Tốt Động – Chúc Động (ngày 5 đến ngày 7 tháng 11).

Đầu thời Nguyễn, Chúc Sơn là tên một tổng và một xã thuộc huyện Chương Đức, phủ Ứng Thiên (sau đổi thành Ứng Hòa), trấn Sơn Nam Thượng. Năm 1831, tỉnh Hà Nội được thành lập, huyện Chương Đức thuộc phủ Ứng Hòa, tỉnh Hà Nội.

Theo Đồng Khánh địa dư chí, tổng Chúc Sơn có 9 xã, thôn: Chúc Sơn, Ninh Sơn, Chúc Lý, Đại Phẩm, Đồng Lệ, Đại An Trường, An Khê, An Duyệt, thôn Giáp Ngọ.

Đến đầu thế kỷ XX, theo sách Địa danh và tài liệu lưu trữ về làng xã Bắc Kỳ, tổng Chúc Sơn thuộc huyện Chương Mỹ, gồm 11 xã, thôn: An Khê; hai thôn Chúc Lý và Ngọc Giả thuộc xã Chúc Lý; Chúc Sơn, Đại An Trường, Đại Phẩm, Đồng Lệ, Giáp Ngọ; hai thôn Ninh Sơn và Vĩnh Yên thuộc xã Ninh Sơn, Trường An.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các xã cũ sáp nhập với nhau để hình thành các xã mới, phần lớn địa bàn thị trấn Chúc Sơn hiện nay khi đó là xã Ngọc Sơn thuộc huyện Chương Mỹ.

Ngày 26 tháng 12 năm 1990, Ban Tổ chức Chính phủ ban hành Quyết định số 581-TCCP. Theo đó, thành lập thị trấn Chúc Sơn, thị trấn huyện lỵ huyện Chương Mỹ trên cơ sở tách 79.505 ha diện tích tự nhiên và 3.489 người của xã Ngọc Sơn, 38.630 ha diện tích tự nhiên và 1.294 người của xã Ngọc Hòa.

Sau khi thành lập, thị trấn Chúc Sơn có 118.135 ha diện tích tự nhiên và 4.783 người.

Ngày 2 tháng 3 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 23/2005/NĐ-CP. Theo đó, sáp nhập toàn bộ 339,09 ha diện tích tự nhiên và 5.036 người của xã Ngọc Sơn; điều chỉnh 131 ha diện tích tự nhiên và 1.517 người của xã Phụng Châu, 2,97 ha diện tích tự nhiên và 140 người của xã Tiên Phương vào thị trấn Chúc Sơn.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, thị trấn Chúc Sơn có 551,86 ha diện tích tự nhiên và 9.254 người.

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Chú thích

Huyện lỵ Việt Nam


title: Dolerosomus gracilis

text:
Dolerosomus gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Dolerosomus


title: Leptonema andinum

text:
Leptonema andinum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Euryglossa homora

text:
Euryglossa homora là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossa
Động vật được mô tả năm 1976


title: Tuzaguet

text:
Tuzaguet là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 540 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền

text:
Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền () là văn bản nền tảng của Cách mạng Pháp, trong đó quy định các quyền cá nhân và quyền tập thể của tất cả các giai cấp là bình đẳng. Chịu ảnh hưởng bởi học thuyết các quyền tự nhiên, các quyền con người là bình đẳng: có giá trị tại mọi thời điểm và tại mọi không gian, gắn với bản chất con người. Dù văn bản này thiết lập các quyền cơ bản cho tất cả công dân Pháp và tất cả con người không ngoại lệ, nó không hề để cập đến vị trí của phụ nữ cũng như nô lệ; dù vậy, nó vẫn là tiền thân của các phương thức nhân quyền quốc tế.

Được chấp thuận bởi Quốc hội Pháp, năm 1789

Những người đại diện cho Nhân Dân Pháp, được tổ chức thành một Quốc hội, tin rằng sự thiếu hiểu biết, hờ hững hoặc coi thường những quyền của con người chính là nguyên nhân duy nhất dẫn đến những tai họa của cộng đồng, và dẫn đến sự thối nát của các chính quyền, đã quyết định xác lập – trong một tuyên ngôn chính thức – các quyền tự nhiên, không thể chuyển nhượng và bất khả xâm phạm của con người, để bản tuyên ngôn này, xuất hiện thường xuyên trước tất cả các thành viên của xã hội, liên tục nhắc nhở họ về quyền và nghĩa vụ của họ, để hoạt động của quyền lập pháp, cũng như hành động của quyền hành pháp, có thể được so sánh mọi lúc với các mục tiêu và chủ đích của toàn bộ thể chế chính trị, và như thế sẽ tôn trọng các mục tiêu và chủ đích đó hơn, và cuối cùng, để những đòi hỏi của các công dân, dựa trên các nguyên tắc đơn giản và không thể chối cãi sau đây, sẽ luôn hướng tới duy trì Hiến pháp và góp phần tạo hạnh phúc cho tất cả mọi người. Và như thế, Quốc hội công nhận và tuyên bố, trong sự hiện diện và dưới sự che chở của Đấng Tối cao, những quyền sau đây của con người và của công dân:

Các điều khoản

1. Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi, và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi. Sự phân biệt xã hội chỉ được phép thành lập trên cơ sở nó đem lại lợi ích chung cho cả cộng đồng.

2. Mục đích của tất cả các tổ chức chính trị là bảo vệ các quyền tự nhiên và bất khả xâm phạm của con người. Những quyền này là tự do, sở hữu tài sản, an ninh và chống lại sự áp bức.

3. Các nguyên tắc chủ quyền có nguồn gốc từ Quốc gia. Không một tổ chức hoặc cá nhân nào có thể thực hiện quyền mà không xuất phát từ nguyên tắc đó.

4. Tự do bao gồm khả năng làm bất cứ điều gì mà không gây hại cho người khác. Như thế, việc thực hiện các quyền tự nhiên của mỗi cá nhân chỉ bị giới hạn sao cho các cá nhân khác trong xã hội cũng được hưởng những quyền tương tự. Những giới hạn này được quy định duy nhất bằng luật pháp.

5. Luật chỉ có quyền cấm những hành vi gây bất lợi cho xã hội. Bất cứ hành vi nào không bị pháp luật cấm thì cũng không được phép ngăn cản, và không ai bị bắt buộc phải làm điều mà pháp luật không yêu cầu.

6. Luật pháp phải thể hiện mong ước chung của cộng đồng. Tất cả các công dân đều có quyền đóng góp, trực tiếp hay qua đại diện của họ, để tạo ra luật pháp. Luật pháp phải giống nhau với mọi đối tượng, cho dù nó bảo vệ hay trừng phạt. Tất cả các công dân, bình đẳng trước con mắt của luật pháp, phải có quyền ngang nhau trong việc tham gia vào tất cả các văn phòng quan trọng, các vị trí và chức vụ công, theo khả năng của họ và không có gì phân biệt ngoại trừ phẩm chất và tài năng.

7. Không ai có thể bị truy tố, bắt giữ hay giam cầm ngoại trừ trường hợp được quyết định bởi pháp luật, tuân thủ theo nguyên tắc mà pháp luật đã quy định. Những người theo đuổi, phát tán, thực thi hoặc gây áp lực thực thi các mệnh lệnh tùy tiện phải bị trừng phạt; nhưng bất kỳ công dân nào được gọi, bị bắt giữ theo quy đinh pháp luật, phải tuân thủ ngay tức khắc; anh / chị ta sẽ bị coi là có tội nếu chống lại.

8. Luật pháp chỉ được phép đưa ra những hình phạt cần thiết thực sự và không thể tranh cãi; và không ai bị trừng phạt nếu không có một điều luật đã được thành lập và công bố trước khi người đó phạm tội, và có thể áp dụng hợp pháp.

9. Bởi vì mọi con người đều được coi là vô tội cho tới khi anh / chị ta bị tuyên bố có tội, nên khi cần thiết phải bắt giữ, mọi hành vi sử dụng vũ lực quá mức tốit thiểu cần thiết để bắt và giam giữ người đó sẽ bị xử lý thích đáng.

10. Không ai bị đối xử tàn tệ vì quan điểm của người đó, ngay cả các quan điểm tôn giáo, miễn là việc trình bày các quan điểm đó không gây ra đổ vỡ hòa bình được thiết lập bởi luật pháp.

11. Tự do trao đổi suy nghĩ và ý kiến là một trong những quyền quý giá nhất của con người. Vì thế, bất kỳ công dân nào cũng có thể nói, viết và công bố tự do; tuy nhiên, họ sẽ chịu trách nhiệm nếu lạm dụng quyền tự do này theo quy định của pháp luật.

12. Đảm bảo các quyền con người và của công dân cần tới các lực lượng công [cảnh sát, quân đội v.v..]. Những lực lượng này, do đó, được thành lập để phục vụ mục đích chung, và không phải để sử dụng riêng cho mục đích của những người mà công chúng tín nhiệm giao phó quyền lãnh đạo lực lượng.

13. Để duy trì các lực lượng công, và để chi trả chi phí quản lý, một [hệ thống] thuế chung là điều cần thiết. Thuế phải được chia sẻ một cách tương tự theo đầu các công dân, với tỷ lệ tương ứng với khả năng của họ.

14. Mọi công dân đều có quyền, tự mình hoặc qua đại diện của mình, kiểm tra tính cần thiết của thuế công. Họ cũng có quyền tự do chấp nhận thuế, giám sát thuế được sử dụng như thế nào, và quyết định mức thuế, các điều khoản cơ bản để đánh giá và thu thuế, cũng như khoảng thời gian mà mức thuế có hiệu lực.

15. Xã hội có quyền yêu cầu công chức giải thích rõ công việc quản lý và giám sát của mình.

16. Bất kỳ xã hội nào mà các quyền [của con người và của công dân] này không được đảm bảo, và sự tản quyền không được thực hiện, sẽ không có Hiến pháp.

17. Tài sản, là một quyền thiêng liêng và không thể xâm phạm, không ai có thể bị tước đoạt tài sản; ngoại trừ điều đó là cần thiết cho cộng đồng, được điều tra hợp pháp, rõ ràng cần thiết, và bồi thường công bằng và đưa trước đã được trả cho người có tài sản bị tước đoạt

Xem thêm
 Chủ nghĩa bình đẳng đạo đức
 Nhân quyền tại Pháp
 Luật tự nhiên và các quyền tự nhiên
 Bình đẳng

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền
  Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền

Luật năm 1789
Sự kiện năm 1789 trong Cách mạng Pháp
Các văn kiện về nhân quyền
Nhân quyền tại Pháp
Chính phủ Pháp
Di sản tư liệu thế giới
Điều lệ chính trị
Lịch sử nhân quyền
Chủ quyền nhân dân
Thời kỳ Khai sáng
Paris thế kỷ 18
Văn bản năm 1789
Marquis de Lafayette
Tác phẩm của Thomas Jefferson


title: Illier-et-Laramade

text:
Illier-et-Laramade  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Illieretlaramade


title: Chalepus aurantiacicollis

text:
Chalepus aurantiacicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Chalepus


title: Phân tích quang phổ

text:
Phương pháp phân tích quang phổ là phương pháp được sử dụng rất phổ biến trong việc phân tích các khoáng vật, nó xem xét màu nào đậm nhất trong vạch quang phổ để xác định ra thành phần hóa học của khoáng vật đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc tinh chế đơn chất từ khoáng vật.

Lịch sử

Vào năm 1854 nhà hóa học Robert Bunsen người Đức đã phát minh ra ngọn đèn khí đốt bằng khí gas butan C4H10, người ta thường gọi nó là đèn Busen, điều đặc biệt là khi đem các loại hóa chất, khoáng vật đốt trên ngọn đèn khí thì điều kì lạ xảy ra, ngọn lửa bị đổi màu, muối nhôm cho màu xanh lá cây, muối mangan cho màu tím, muối Natri cho màu vàng,... chính đặc tính đó đã làm cho Busen nghĩ rằng có thể phân tích thành phần hóa học của một chất qua màu ngọn lửa nhưng lại có một khó khăn khác nữa là bản thân của ngọn lửa đèn khí có màu nhuộm vàng ở giữa có màu lam nhạt gây cản trở việc phân tích.

Nghe tin Bunsen đã chế tạo được một ngọn đèn khí đặc biệt định ứng dụng vào lĩnh vực phân tích hóa chất, nên nhà vật lý người Đức Gustav Robert Kirchhoff đã hợp tác với ông và thử quan sát ánh sáng mà các hợp chất này phát ra trên ngọn lửa đèn khí qua lăng kính tam giác làm màu sắc của hợp chất hiện rõ hơn nói chính xác hơn là tập hợp vạch có màu nhất định trong dải quang phổ giúp việc xác định thành phần của hợp chất rõ ràng hơn, do hai ông là người đầu tiên phát hiện ra phương pháp này nên Bunsen và Kirchhoff đã nhận được bằng phát minh cho thành công của họ qua phương pháp phân tích quang phổ hấp thụ nhiệt.

Thực nghiệm

Để có một dụng cụ phân tích quang phổ đơn giản ta cần có một lăng kính tam giác hình trụ đứng để phân tích ánh sáng
từ nguồn sáng phát ra từ hợp chất, một ống dài để coi vạch quang phổ và nguồn sáng phát ra từ một ngọn đèn khí (nguyên liệu gồm Hydro và Oxi).
Dụng cụ phân tích quang phổ này vô cùng nhạy cảm có thể phát hiện ra đơn chất trong thành phần hợp chất với con số cực nhỏ dến 1/100 - 1/1000.

Đối với những đơn chất riêng biệt có trong hợp chất thì nó sẽ hiện ra những màu đậm hơn trong vạch quang phổ, ví dụ như đối với hợp chất có chứa calci thì sẽ nổi lên màu đỏ gạch, hợp chất của Nhôm thì màu xanh lá cây, của đồng màu lục, của Indi là màu lam, của Xezi là màu xanh nước biển,...

Phân loại
Với phương pháp phân tích quang phổ nêu trên người ta có thể xác định hàm lượng của nguyên tố trong hợp chất là nhiều hay ít, căn cứ vào độ sáng của các vạch quang phổ đặc trưng riêng biệt cho chất, phương pháp này gọi là phân tích quang phổ định lượng (tức là xác định khối lượng phần trăm của nguyên tố trong hợp chất).

Đồng thời người ta biết rằng đối với mỗi nguyên tố thì quang phổ của chúng có độ dài sóng đặc trưng và riêng biệt. Nếu trong một chất hóa học hay khoáng vật mà khi đem phân tích nó xuất hiện một số vạch có độ dài sóng ánh sáng đặc trưng của một nguyên tố nào đó thì ta có thể kết luận rằng nguyên tố đó có trong hợp chất, đây là phương pháp phân tích quang phổ định tính (tức là xác định tính chất, thành phần của chất).

Khác với phương pháp phân tích quang phổ trên, người ta cho một nguồn sáng có độ dài sóng nhất định (thường thì người ta sử dụng tia X) truyền qua một chất nào đó, rồi dựa vào mức độ ánh sáng bị hấp thụ mà phân tích thành phần của nó, đây được gọi là phương pháp phân tích quang phổ hấp thụ.

Tùy thuộc vào vật liệu mà sóng ánh sáng truyền qua được đang ở trạng thái nguyên tử hay phân tử mà người ta chia làm phuong pháp hấp thụ nguyên tử (dùng chủ yếu cho chất vô cơ) hoặc hấp thụ phân tử (dùng cho chất hữu cơ)

Luật của Kirchhoff
Trong cùng một điều kiện môi trường, một chất chỉ hấp thụ các vạch quang phổ mà nó có thể phát xạ.

Nguồn Tham khảo
 Phương pháp phân tích phổ   trên Từ điển bách khoa Việt Nam

Chú thích

vật lý học


title: Morum veleroae

text:
Morum veleroae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Harpidae, họ ốc đàn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Morum


title: 452 Hamiltonia

text:
452 Hamiltonia là một tiểu hành tinh ở vành đai chính, thuộc nhóm tiểu hành tinh Koronis. Nó được James Edward Keeler phát hiện ngày 6.12.1899, và được tạm đặt tên là 1899 FD. Tên chính thức của nó được đặt theo tên núi Hamilton ở California, nơi có đài thiên văn Lick và là nơi Keeler làm việc khi phát hiện tiểu hành tinh này.

Nhưng sau đó "452 Hamiltonia" bị mất tích cho tới năm 1987.

L. K. Kristensen ở trường đại học Aarhus (Đan Mạch) tái phát hiện "452 Hamiltonia" cùng với tiểu hành tinh 1537 Transylvania và nhiều tiểu thiên thể khác vào năm 1981
Lúc đó, công trình này chỉ xuất bản công bố 9 tiểu hành tinh đã được quan sát khi phát hiện, gồm 330 Adalberta, (473) Nolli, (719) Albert, (724) Hapag, (843) Nicolaia, (878) Mildred, (1009) Sirene, (1026) Ingrid và (1179) Mally. Tuy nhiên, trong giữa thập niên 1980 chỉ còn lại các tiểu hành tinh thất lạc của nhóm này là "719 Albert" (tái phát hiện năm 2000), "724 Hapag" (tái phát hiện năm 1988) và "878 Mildred" (tái phát hiện năm 1991).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbit simulation

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1899