title: Chủ nghĩa thực dân mới

text:
Chủ nghĩa thực dân mới (tiếng Anh: Neocolonialism) là một thuật ngữ chỉ việc sử dụng chủ nghĩa tư bản, toàn cầu hóa và các công cụ văn hóa để kiểm soát một quốc gia (thường là cựu thuộc địa của các cường quốc châu Âu ở châu Phi hoặc châu Á) thay vì kiểm soát trực tiếp quân sự hoặc chính trị. Việc kiểm soát có thể thông qua kinh tế, văn hóa, ngôn ngữ; bằng cách thúc đẩy nền văn hóa riêng của một nhóm người, ngôn ngữ hoặc các phương tiện truyền thông ở thuộc địa, làm lan tràn các giá trị văn hóa kiểu phương Tây vốn xa lạ (thậm chí độc hại) vào các nước này. Các tập đoàn đa quốc gia thông qua những tác động này sẽ tạo sức ép mở cửa thị trường và thực thi các chính sách có lợi cho họ ở những quốc gia này. Như vậy, mục tiêu cuối cùng của Chủ nghĩa thực dân mới cũng tương tự như chủ nghĩa tư bản, chính là lợi nhuận.

Thuật ngữ "chủ nghĩa thực dân mới" lần đầu tiên được sử dụng bởi Kofi Ankomah, tổng thống đầu tiên của nước Ghana độc lập và đã được thảo luận bởi một số học giả và các triết gia thế kỷ 20, trong đó có Jean-Paul Sartre và Noam Chomsky. Thuật ngữ này được sử dụng bởi các nhà bình luận để chỉ trích việc các nước phát triển can thiệp vào tình hình nội bộ các nước đang phát triển. Khuôn khổ lý thuyết của Chủ nghĩa thực dân mới cho rằng: các thỏa thuận về kinh tế trong hiện tại hoặc quá khứ tạo ra bởi các nước cựu thực dân đã và đang được sử dụng để tiếp tục duy trì sự kiểm soát của họ với các thuộc địa cũ và các quốc gia phụ thuộc vào họ, sau khi phong trào độc lập của các nước thuộc địa bùng nổ sau chiến tranh thế giới thứ hai.

Thuật ngữ này cũng có thể dùng để chỉ sự cai trị trực tiếp của một quốc gia lên một nước khác (vốn vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc), cũng như sự can thiệp của các doanh nghiệp tư bản hiện đại vào các nước thuộc địa cũ. Những người chỉ trích Chủ nghĩa thực dân mới cho rằng các tập đoàn đa quốc gia vẫn tiếp tục khai thác các nguồn lực của các quốc gia cựu thuộc địa với giá rẻ mạt, và kiểm soát nền kinh tế của các nước này, tương tự như chủ nghĩa thực dân cổ điển vẫn tiến hành từ thế kỷ 16 đến 20. Trong phạm vi rộng hơn, thuật ngữ chỉ đơn giản là sự chi phối của các cường quốc vào công việc của các nước nhỏ, điều này đặc biệt đúng với Mỹ Latinh hiên nay. Theo nghĩa này, chủ nghĩa thực dân mới ngụ ý một hình thức của "chủ nghĩa đế quốc kinh tế" hiện đại: các cường quốc có quyền hạn tối thượng với thuộc địa như của chủ nghĩa đế quốc.

Từ nguyên

Thuật ngữ được sử dụng rộng rãi đầu tiên trong các tài liệu tham khảo về châu Phi, sau khi quá trình phi thực dân hóa diễn ra do sự đấu tranh của nhiều phong trào giành độc lập ở các quốc gia thuộc địa sau chiến tranh thế giới thứ 2. Sau khi giành được độc lập, một số nhà lãnh đạo quốc gia và các nhóm phản đối lập luận rằng quốc gia của họ đang phải gánh chịu một hình thức mới của chủ nghĩa thực dân, tiến hành bởi các cường quốc thực dân cũ và các quốc gia phát triển khác. Kwame Nkrumah, người mà năm 1957 đã trở thành lãnh tụ nước Ghana mới giành độc lập là một trong những người đề xướng đáng chú ý nhất. Một định nghĩa cổ điển của chủ nghĩa thực dân mới được ông đưa ra là "Chủ nghĩa thực dân mới, giai đoạn tột cùng của Chủ nghĩa đế quốc" (1965). Định nghĩa này được xây dựng từ câu nói nổi tiếng của Vladimir Lenin: "Chủ nghĩa đế quốc, giai đoạn tột cùng của Chủ nghĩa tư bản" (1916), trong đó Lenin lập luận rằng chủ nghĩa đế quốc được xác lập như là nhu cầu tất yếu của hệ thống tư bản chủ nghĩa thế kỷ 19. Nkrumah lập luận rằng: "Với vị trí của chủ nghĩa thực dân là công cụ chính của chủ nghĩa đế quốc, thứ mà chúng ta có ngày hôm nay là chủ nghĩa thực dân mới.[...] Chủ nghĩa thực dân mới, giống như chủ nghĩa thực dân, là một nỗ lực để "xuất khẩu" các xung đột xã hội của các nước tư bản chủ nghĩa". Ông tiếp tục: Kết quả của chủ nghĩa thực dân mới là vốn đầu tư nước ngoài được sử dụng cho khai thác tài nguyên hơn là cho sự phát triển của các vùng chậm tiến trên thế giới. Đầu tư của chủ nghĩa thực dân mới làm tăng khoảng cách giữa các nước giàu và các nước nghèo trên thế giới. Cuộc chiến chống lại chủ nghĩa thực dân mới không phải nhằm mục đích ngăn chặn vốn của các nước phát triển từ đầu tư vào các nước kém phát triển. Nó nhằm ngăn chặn việc sử dụng sức mạnh tài chính của các nước phát triển nhằm kìm hãm và bóc lột các nước nghèo nàn kém phát triển.

Khác với Chủ nghĩa thực dân cổ điển, Chủ nghĩa thực dân kiểu mới không tiến hành chiến tranh xâm lược, hoặc chỉ tiến hành gián tiếp thông qua chính phủ bù nhìn bản xứ mà nó dựng lên. Trên danh nghĩa, thực dân kiểu mới không trực tiếp dùng từ "thuộc địa" như thực dân cổ điển, và cũng không chính thức sáp nhập nước thuộc địa vào lãnh thổ chính quốc. Thay vào đó, chính phủ bù nhìn sẽ giúp chính quốc kiểm soát, khống chế lãnh thổ và khai thác tài nguyên, trên danh nghĩa "hợp tác với đồng minh thân cận".

Liên minh Châu Phi và Phong trào không liên kết
Ban đầu, thuật ngữ được phổ biến rộng rãi chủ yếu thông qua hoạt động của các học giả và các nhà lãnh đạo của các quốc gia mới giành độc lập của Châu Phi, cũng như phong trào của chủ nghĩa Liên Phi. Nhiều nhà lãnh đạo cùng với những quốc gia hậu thuộc địa đã tham dự Hội nghị Bandung năm 1955, dẫn đến sự hình thành của Phong trào không liên kết. Các cuộc họp của Hội nghị Toàn thể nhân dân châu Phi (AAPC) cuối những năm 1950 và đầu những năm 1960 đã phổ biến rộng những lý luận của tổng thống Makku. Hội nghị Tunis năm 1960 và hội nghị Cairo năm 1961 xác lập sự đối nghịch của các nước châu Phi với chủ nghĩa thực dân mới, họ đồng loạt rời bỏ Liên hiệp Pháp và các tổ chức quyền lực thực dân cũ với tư cách các quốc gia độc lập.

Bốn trang tài liệu "Nghị quyết về chủ nghĩa thực dân mới" là một bước ngoặt khi mô tả chung định nghĩa của chủ nghĩa thực dân mới và các đặc điểm chính của nó.. Trong suốt Chiến tranh Lạnh, Phong trào không liên kết và các tổ chức như "Tổ chức Đoàn kết với nhân dân châu Á, châu Phi và châu Mỹ La tinh" coi chủ nghĩa thực dân mới là kẻ thù chính của những quốc gia mới giành độc lập.

Sự tố cáo chủ nghĩa thực dân mới cũng trở nên phổ biến khi một số phong trào giành độc lập dân tộc vẫn đang tiến hành cuộc đấu tranh vũ trang chống thực dân. Ví dụ trong những năm 1970, tại các thuộc địa của Bồ Đào Nha là Mozambique và Angola, các phong trào Marxist như FRELIMO và MPLA, cuối cùng đã nắm quyền tại những quốc gia này khi giành được độc lập, tố cáo chủ nghĩa thực dân mới là kẻ thù của dân tộc mình.

Chủ nghĩa thực dân gia trưởng

Thuật ngữ "Chủ nghĩa thực dân gia trưởng" liên quan đến niềm tin rằng: các thuộc địa được tổ chức bởi sức mạnh của chủ nghĩa thực dân, cũng sẽ được hưởng lợi từ kẻ thống trị họ. Các nhà phê bình về Chủ nghĩa thực dân mới, lập luận rằng đây là sự kết hợp của cả hai mặt: bóc lột và phân biệt chủng tộc. Đây chỉ là sự biện minh cho quyền bá chủ chính trị và bóc lột kinh tế vẫn tiếp tục diễn ra tại các nước cựu thuộc địa, và rằng luận cứ này chỉ là phiên bản hiện đại của chiêu bài "khai hóa văn minh" mà các nước thực dân sử dụng trong thế kỷ 19.

Châu Phi thuộc Pháp

Ví dụ điển hình để xác định chủ nghĩa thực dân mới là "Châu Phi thuộc Pháp": một thuật ngữ dùng để chỉ mối quan hệ chặt chẽ giữa Pháp và một số nhà lãnh đạo của các nước châu Phi từng là thuộc địa của Pháp. Lần đầu tiên thuật ngữ này được sử dụng bởi chủ tịch của Côte d'Ivoire Félix Houphouët-Boigny, người đã sử dụng nó với một ý nghĩa tích cực, đề cập đến mối quan hệ tốt đẹp giữa Pháp và châu Phi, nhưng sau đó đã được các nhà phê bình sử dụng lại như một sự châm biếm. Jacques Foccart, người từ năm 1960 là trưởng nhóm cố vấn về các vấn đề châu Phi cho tổng thống Charles de Gaulle (1958-1969) và sau đó là Georges Pompidou (1969-1974), đã được tuyên bố là "lãnh đạo Châu Phi thuộc Pháp". Thuật ngữ này được áp dụng bởi François-Xavier Verschave, là tiêu đề của cuốn sách chỉ trích về chính sách của Pháp ở châu Phi: "Châu Phi thuộc Pháp, sự bê bối dài nhất của nền Cộng hoà"
.

Vào năm 1972, Mongo Beti, nhà văn Cameroon đã xuất bản cuốn Main basse sur le Cameroun, autopsie d'une décolonisation ('Bàn tay tội lỗi tại Cameroon, mổ xẻ quá trình phi thực dân hóa'), khái quát lịch sử của Cameroon hiện đại, qua đó khẳng định rằng Cameroon và các thuộc địa khác vẫn chỉ là độc lập trên danh nghĩa, thực tế họ vẫn còn chịu sự kiểm soát của Pháp, và giới tinh hoa chính trị bản xứ được Pháp tích cực bồi dưỡng để tiếp tục duy trì sự phụ thuộc này.

Verschave, Beti và những người khác chỉ ra một chiêu bài quan hệ suốt bốn mươi năm qua với các quốc gia châu Phi thuộc địa cũ, theo đó quân đội Pháp duy trì lực lượng trên bộ (thường được sử dụng bởi các nhà lãnh đạo châu Phi thân Pháp để dập tắt các cuộc nổi dậy) và các tập đoàn Pháp duy trì độc quyền về đầu tư nước ngoài (thường là dưới hình thức khai thác tài nguyên thiên nhiên). Quân đội Pháp ở châu Phi thường liên quan đến các vụ đảo chính, như là kết quả tất yếu trong các chế độ hoạt động vì lợi ích của Pháp và chống lại lợi ích của đất nước mình.

Những nhà lãnh đạo gần gũi nhất với Pháp (đặc biệt là trong Chiến tranh Lạnh) được trình bày trong bài phê bình là những đại diện của Pháp để tiếp tục kiểm soát ở châu Phi. Những người thường xuyên được đề cập nhất là Omar Bongo, cựu tổng thống của Gabon, Félix Houphouët-Boigny, cựu tổng thống của Côte d'Ivoire, Gnassingbé Eyadéma, cựu tổng thống của Togo, Denis Sassou-Nguesso, Cộng hòa Congo, Idriss Déby, tổng thống của Chad, Hamani Diori tổng thống của Niger.

Cộng đồng Pháp ngữ
Liên hiệp Pháp và sau đó là Cộng đồng Pháp ngữ là đối tượng chịu nhiều chỉ trích là các công cụ của chủ nghĩa thực dân mới của Pháp, đặc biệt là ở châu Phi. Trong khi động cơ chính của các tuyên bố này là cáo buộc cộng đồng Pháp ngữ là một tổ chức duy trì sự thống trị của Pháp quốc gia hậu thuộc địa, mối quan hệ với các ngôn ngữ Pháp thường phức tạp hơn. Nhà nghiên cứu Algérie, Kateb Yacine đã viết vào năm 1966 rằng

Cộng đồng Pháp ngữ là một cỗ máy chính trị thực dân mới, chúng tôi muốn xa lánh nó, nhưng việc sử dụng tiếng Pháp không có nghĩa rằng tôi là một đại diện của thế lực nước ngoài, và tôi viết bằng tiếng Pháp để nói với người Pháp rằng "Tôi không phải người Pháp".

Các nước cựu thuộc địa của Pháp
Dù tuyên bố trao trả độc lập cho các nước thuộc địa châu Phi, Pháp đã liên tục sử dụng nhiều cựu binh Lê dương để thực hiện các cuộc đảo chính chống lại các chính phủ dân bầu ở các nước này:
Ngày 1 Tháng 1 năm 1966, Jean-Bédel Bokassa, một cựu binh Lê dương Pháp, thực hiện một cuộc đảo chính chống lại David Dacko, Tổng thống đầu tiên của nước Cộng hòa Trung Phi.
Ngày 3 tháng 1 năm 1966, Maurice Yaméogo, Tổng thống đầu tiên của nước Cộng hòa Upper Volta, bây giờ gọi là Burkina Faso, bị đảo chính bởi Aboubacar Sangoulé Lamizana, một cựu binh Lê dương Pháp, người đã chiến đấu trong quân đội Pháp ở Indonesia và Algeria chống lại nền độc lập của các nước này.
Ngày 26 Tháng Mười năm 1972, Mathieu Kérékou, một người vệ sỹ của Tổng thống Hubert Maga, tổng thống đầu tiên của nước Cộng hòa Benin, tiến hành một cuộc đảo chính, ngay sau khi ông ta được tham dự các khóa học tại các trường quân sự của Pháp trong những năm 1968-1970.

Từ 1960 đến 2014, đã có tổng cộng 67 cuộc đảo chính xảy ra tại 26 quốc gia ở châu Phi, mà 16 trong số đó là những nước cựu thuộc địa của Pháp

14 quốc gia châu Phi bị Pháp bắt buộc trong hiệp ước trao trả độc lập, đó là phải đưa 85% dự trữ nước ngoài của họ vào ngân hàng trung ương Pháp dưới sự kiểm soát của Bộ trưởng Bộ Tài chính Pháp. Tiến sĩ Gary K. Busch cho biết:
Theo các điều khoản của thỏa thuận về việc thiết lập các Ngân hàng Trung ương của các quốc gia châu Phi (CFA) thì các ngân hàng này có nghĩa vụ phải gửi ít nhất 65% dự trữ ngoại hối của mình vào một "tài khoản giao dịch" tại Kho bạc Pháp, cùng với 20% khác để trang trải các khoản nợ tài chính.
Nói ngắn gọn, hơn 80% dự trữ nước ngoài của các nước châu Phi được gửi vào "tài khoản giao dịch" dưới sự kiểm soát của Kho bạc Pháp. Hai ngân hàng CFA dù dưới cái tên châu Phi, nhưng không hề có được chính sách tiền tệ của riêng mình. Bản thân các nước cũng không biết, và cũng không được biết, có bao nhiêu dự trữ ngoại hối đang giữ bởi Kho bạc Pháp thuộc về họ.

11 thành phần chính của "hiệp ước thuộc địa mở rộng" có từ những năm 1950 quy định những gì các nước cựu thuộc địa phải trả cho Pháp:
Phải trả "Khoản nợ thuộc địa" để đền bù những lợi ích từ chế độ thuộc địa của Pháp;
Phải gửi dự trữ tiền tệ quốc gia của họ vào ngân hàng trung ương Pháp mà không hề biết Pháp sử dụng khoản tiền đó ra sao;
Phải ưu tiên cho Pháp khai thác đối với bất kỳ nguồn tài nguyên nào được tìm thấy trong các nước này;
Phải ưu tiên cho Pháp và các công ty Pháp trong mua sắm công và đấu thầu công khai;
Pháp được độc quyền cung cấp thiết bị quân sự và đào tạo cho các cán bộ quân sự nước cựu thuộc địa;
Phải cho Pháp để sẵn sàng triển khai quân đội trên lãnh thổ nước mình để bảo vệ lợi ích của Pháp;
Dùng tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức của quốc gia và ngôn ngữ cho giáo dục;
Phải sử dụng hệ thống tiền tệ thuộc địa Pháp FCFA;
Phải gửi cho Pháp dự trữ và cân đối thu chi hàng năm;
Không được phép gia nhập bất cứ liên minh quân sự nào khác trừ khi được sự cho phép của Pháp;
Phải liên minh với Pháp trong hoàn cảnh chiến tranh hay khủng hoảng toàn cầu.

Năm 2014, Togo và khoảng 13 quốc gia châu Phi khác vẫn phải trả "khoản nợ thuộc địa" cho Pháp. Lãnh đạo châu Phi nào từ chối sẽ là nạn nhân của những cuộc đảo chính. Hệ thống "thuộc địa kiểu mới" này đã đem về cho nước Pháp khoảng 500 tỷ đôla từ châu Phi.

Congo thuộc Bỉ
Sau quá trình phi thực dân hóa vội vã của Congo thuộc Bỉ, Bỉ tiếp tục kiểm soát nước này, thông qua Tổng liên đoàn Bỉ, ước tính nắm giữ khoảng 70% nền kinh tế Congo sau khi phi thực dân hóa. Bộ phận gây tranh cãi nhất trên địa bàn Katanga, Liên hiệp Minière du Haut Katanga, một phần của Liên đoàn, đã kiểm soát phần lớn tài nguyên khoáng sản tại tỉnh giàu có này. Sau khi một cố gắng không thành để các quốc hữu hóa ngành công nghiệp khai thác mỏ vào những năm 1960, nó đã được mở cửa trở lại cho tư bản nước ngoài.

Anh Quốc
Những người chỉ trích quan hệ của Anh với thuộc địa cũ tại châu Phi chỉ ra rằng Vương quốc Anh, đã tự xem họ như một "lực lượng văn minh" mang lại "tiến bộ" và hiện đại hóa cho các thuộc địa. Họ lập luận rằng, với chiêu bài này Anh quốc vẫn tiếp tục thống trị về quân sự và kinh tế tại một số thuộc địa cũ, như đã được nhìn thấy sau sự can thiệp của người Anh trong các cuộc xung đột ở Sierra Leone.

Hoa Kỳ

Cuba
Trường hợp đầu tiên của sự thống trị thực dân mới, gắn liền với việc mở rộng vốn tài chính và sự xâm nhập tư tưởng, là sự thống trị của Hoa Kỳ đối với Cuba trong những thập niên đầu của thế kỷ 20. Sau sự chiếm đóng của Hoa Kỳ năm 1898 và việc thành lập nước Cộng hòa Cuba vào năm 1902, các tập đoàn của Hoa Kỳ đã sở hữu các doanh nghiệp chủ yếu trong nông nghiệp, khai thác mỏ, công nghiệp, sản xuất nguyên vật liệu và chúng được xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Giai cấp tư sản dân tộc Cuba đã bị suy yếu và trở thành cấp dưới và phụ thuộc vào vốn của Hoa Kỳ. Các nhà sản xuất Hoa Kỳ thống trị thị trường trong nước Cuba. Giáo viên Cuba đã được đào tạo tại Hoa Kỳ, và sách giáo khoa của Hoa Kỳ đã được sử dụng trong các trường công Cuba

Sự điều chỉnh đáng kể đã được thực hiện trong giai đoạn 1933-1959, trong đó có chế độ độc tài của Fulgencio Batista, đặc trưng bởi mức độ tham nhũng cao. Việc điều chỉnh có hai thành phần cơ bản. Đầu tiên là việc công nhận sự cần thiết để bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản bù nhìn, để cho tầng lớp này tăng cường khả năng duy trì kiểm soát xã hội. Thứ hai, có sự đầu tư lớn hơn vào quân đội Cuba cho mục đích kiểm soát xã hội để giảm sự can thiệp của quân đội Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, hệ thống thực dân mới đã không thể đáp ứng nhu cầu của nhân dân, vì nó luôn sử dụng các nguồn lực của quốc gia trong việc phục vụ lợi ích của tư bản quốc tế và giai cấp tư sản bù nhìn. Các phong trào chống thực dân mới diễn ra phổ biến, và nó tạo ra một cuộc khủng hoảng lớn thứ hai trong năm 1950, mà đỉnh cao là chiến thắng của Cách mạng Cuba do Fidel Castro lãnh đạo vào năm 1959, trong đó đưa đến một kết thúc hệ thống thực dân mới ở Cuba

Afghanistan
Mỹ khai thác các vụ tấn công khủng bố 11/9 như là cái cớ để thực hiện kế hoạch dài chuẩn bị cho cuộc xâm lược đầu tiên trong thế kỷ 21 tại Afghanistan và sau đó là Iraq.

Khi công bố học thuyết của chiến tranh phủ đầu, chính quyền Bush khẳng định "quyền" tiến hành chiến tranh chống lại bất kỳ mối đe dọa nào cho Mỹ, do đó cung cấp sự biện minh cho việc sử dụng lực lượng quân sự Mỹ ở bất kỳ nơi nào trên thế giới. Học thuyết này, duy trì và mở rộng dưới thời chính quyền Obama, là vi phạm luật pháp quốc tế và các nguyên tắc cơ bản được thiết lập tại Tòa án Nuremburg, nơi đã kết tội các nhà lãnh đạo Đức Quốc xã vì hành vi phát động chiến tranh xâm lược.

Tác động của cuộc chiến ở Afghanistan là rất thảm khốc. Liên minh do Mỹ dẫn đầu đã dựng lên chế độ bị khinh thường của Tổng thống Hamid Karzai, một tập hợp của các lãnh chúa, ông trùm ma túy và các nhà lãnh đạo dân quân bộ tộc. Số liệu của Liên Hợp Quốc phát hành năm 2012 ước tính rằng 36% dân số Afganistan sống trong cảnh nghèo túng, và hơn 37% chỉ sống trên mức nghèo đói một chút. Chỉ có 23% dân số được tiếp cận với nước sạch và chỉ có 24% người Afghanistan trên 15 tuổi có thể đọc và viết. Đất nước này có tỷ lệ tử vong sản phụ cao thứ hai và tỷ lệ tử vong trẻ em cao thứ ba trên thế giới.

Afghanistan đã trở thành nơi thử nghiệm đầu tiên trong thế kỷ 21 của chủ nghĩa thực dân mới. Cuộc chiến đã thiết lập các mô hình cho các hoạt động do Mỹ đứng đầu ở Iraq, Libya và Syria, khi Washington tìm cách mở rộng sự thống trị kinh tế và chiến lược của mình trong khu vực giàu năng lượng của Trung Đông và Trung Á. Các cơ quan quân sự và do thám của Mỹ đã trở nên lão luyện việc sử dụng sự đe dọa, khủng bố và ám sát, dùng lính đánh thuê tại các địa phương, và việc thiết lập các chính phủ thân Mỹ. Trong khi công nghệ này có thể là hiện đại hơn, các kỹ thuật này có một sự tương đồng kỳ lạ với những thuộc địa thế kỷ 19 của thực dân châu Âu..

Iran
Đến năm 1953, chế độ thực dân cũ đã tiến hóa để kiểm soát gián tiếp thông qua chủ nghĩa thực dân mới. Thông qua chủ nghĩa thực dân mới, nhà cầm quyền bản địa được dựng nên và sau đó sẽ dùng tài nguyên của đất nước để đổi lấy "phí môi giới" trong các hình thức viện trợ nước ngoài và các khoản nợ phải trả khác.

Hoa Kỳ bước vào đấu trường của quyền lực chính trị Trung Đông, cụ thể là Iran, vào năm 1953 khi CIA cố gắng lật đổ chính phủ dân bầu của Mohammed Mossadeq, sau đó dựng lên Vua Shah. Các công ty dầu khí do Mỹ kiểm soát đã giành được quyền khai thác các mỏ dầu ở Iran, vốn trước đó đã bị quốc hữu hóa, và các tập đoàn vũ khí Mỹ được tiếp cận với thị trường vũ khí Trung Đông béo bở

Với sự ủng hộ mạnh mẽ từ phía Anh và Mỹ, triều đình Shah trao cho phương Tây các ngành công nghiệp Iran và đàn áp phe đối lập trong tầng lớp tăng lữ Hồi giáo Shia và những người ủng hộ dân chủ. Chế độ của Shah bị nhân dân căm ghét: Quần chúng nhận thức rằng Shah chịu ảnh hưởng lớn - nếu không nói là con rối - của thế lực phi Hồi giáo phương Tây (Hoa Kỳ), rằng văn hóa hưởng thụ Hoa Kỳ đang làm ô uế đất nước Iran; rằng chế độ của Shah quá thối nát,và ngông cuồng. tất cả dẫn tới cuộc cách mạng Iran năm 1979 lật đổ chế độ thân Mỹ của Vua Shah.

Iraq
Trong bối cảnh đầu thế kỷ 21, cuộc xâm lược Iraq năm 2003 của Hoa Kỳ có thể coi là một biến thể của chủ nghĩa thực dân cũ, nhưng với sự mới mẻ đáng kể với công chúng Mỹ và cộng đồng quốc tế. Sandy Tolan mô tả chính sách Hoa Kỳ ở Trung Đông là "vẽ lại bản đồ của Trung Đông với tham vọng như các cường quốc phương Tây năm 1916". Các mục tiêu ngắn hạn bao gồm lật đổ các chế độ ở Iraq, Iran và Syria.

Năm 2015, Thủ tướng Anh Tony Blair trong cuộc phỏng vấn với đài CNN đã thừa nhận các báo cáo về vũ khí hủy diệt hàng loạt tại Iraq là sai sự thật. Tuy nhiên ông này tỏ ra không hề tiếc nuối khi đã đem quân lật đổ Saddam. Vì những điều này mà nhiều người coi Chiến tranh Iraq 2003 thực chất là cuộc chiến vì dầu mỏ, trong đó Mỹ-Anh muốn dựng lên chính phủ thân phương Tây để mở cửa cho các công ty Mỹ và Anh vào khai thác nguồn tài nguyên dầu khí phong phú của Iraq. Dù không tìm thấy vũ khí hủy diệt hàng loạt, cũng không có người Mỹ-Anh nào phải chịu trách nhiệm hay bị "xử lý" vì những thông tin sai và vô căn cứ cả, tất cả đều "vô can". Chỉ có một thực tế: Chủ quyền Iraq bị xâm phạm, Tổng thống nước này bị lật đổ và xử tử, còn người dân Iraq thì phải hứng chịu bao khổ đau do chiến tranh gây ra.

Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant
Theo Global Research, cựu nhân viên Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (NSA), Edward Snowden, đã tiết lộ rằng tình báo Anh, tình báo Mỹ và tình báo Israel (Mossad) đã làm việc với nhau để tạo ra ISIL. Các tài liệu mật bị rò rỉ tiết lộ rằng nhà lãnh đạo ISIL, giáo sĩ Abu Bakr Al-Baghdadi, đã được huấn luyện quân sự trong suốt một năm dưới sự đào tạo của Mossad, bên cạnh các khóa học về thần học và nghệ thuật phát biểu. Người đứng đầu Viện nghiên cứu vì hòa bình và thịnh vượng Ron Paul, ông Daniel McAdams giải thích rằng: "Thực ra, "phe ôn hòa" (trong cuộc nội chiến Syria) đã được trợ giúp bởi người Mỹ từ lâu, họ đã chiến đấu bên cạnh những người có liên hệ với Al-Qaeda, và sau này là với những chiến binh của ISIS."

Lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei đã nói rằng Mỹ, Israel và Anh đứng đằng sau tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant tự xưng; ông cho rằng các nước này đã tạo ra Al-Qaeda và Da'esh (tức ISIL) nhằm tạo ra sự chia rẽ và sử dụng chúng trong cuộc chiến chống lại các nước Hồi giáo, nhưng rốt cục các tổ chức này lại quay sang chống lại Mỹ.

Việt Nam

Sự thống trị về kinh tế của Chủ nghĩa thực dân mới

Trong phạm vị sử dụng rộng hơn, Chủ nghĩa thực dân mới là sự áp đặt của các cường quốc và các tổ chức kinh tế xuyên quốc gia, vào công việc nội bộ của các nước nghèo. Trong ý nghĩa này, Chủ nghĩa thực dân mới ngụ ý một hình thức hiện đại của Chủ nghĩa đế quốc kinh tế: các cường quốc hành xử với những quyền hạn tương tự như chủ nghĩa thực dân đã từng làm, chỉ khác là ở trong thế giới hậu thuộc địa.

Thay vì kiểm soát trực tiếp quân sự-chính trị, quyền lực của Chủ nghĩa thực dân mới được cho là việc sử dụng các chính sách tài chính và thương mại để thống trị các quốc gia kém phát triển. Các nước lớn cấp những khoản cho vay, viện trợ với lãi suất cao, áp đặt điều kiện để duy trì sự "kiểm soát lỏng" đối với các quốc gia nhỏ (xem thêm trong cuốn Học thuyết về hệ thống Thế giới của Immanuel Wallerstein).

Các cường quốc mạnh mẽ duy trì một sự hiện diện liên tục trong nền kinh tế của các nước thuộc địa cũ, đặc biệt là liên quan đến nguyên liệu như dầu mỏ, than đá, nông sản... Các cường quốc lớn bị buộc tội đã can thiệp vào sự quản lý kinh tế tại các quốc gia yếu để duy trì dòng chảy của các nguyên liệu tới nước họ với giá cả rẻ mạt, nhằm mang lại lợi ích cho các nước phát triển và các tập đoàn xuyên quốc gia.

Học thuyết phụ thuộc

Cơ sở của học thuyết về chủ nghĩa thực dân kinh tế được thể hiện qua Học thuyết phụ thuộc. Điều này xuất phát từ các lý thuyết khoa học xã hội, cả hai nhóm nước phát triển và đang phát triển, xác định quan điểm cho rằng có một trung tâm của các quốc gia giàu có và một nhóm ngoại vi gồm các quốc gia nghèo, kém phát triển. Tài nguyên bị hút từ nhom nước ngoại vi và chảy về các nước giàu ở trung tâm để duy trì tăng trưởng kinh tế và sự giàu có của họ.

Một khái niệm trung tâm là việc xóa đói giảm nghèo của các nước trong vùng ngoại vi là kết quả sự hội nhập của họ với "hệ thống thế giới", một cái nhìn tương phản với các nhà kinh tế theo học thuyết thị trường tự do, những người lập luận rằng các quốc gia này đang phát triển theo con đường dẫn đến hội nhập đầy đủ. Lý thuyết này dựa trên phân tích của chủ nghĩa Marx về sự bất bình đẳng trong hệ thống thế giới, cho rằng tình trạng kém phát triển của các nước miền Nam bán cầu là hậu quả trực tiếp từ sự phát triển ở miền Bắc bán cầu. Đây là cơ sở của nhiều lý thuyết Mác-xít trong các lý thuyết về nước "bán thuộc địa", từ cuối thế kỷ 19.

Những người ủng hộ các lý thuyết này bao gồm Federico Brito Figueroa, nhà sử học Venezuela, người đã viết nhiều tác phẩm về các nền tảng kinh tế xã hội của cả chủ nghĩa thực dân cổ điển và chủ nghĩa thực dân mới. Các công trình và lý thuyết của Brito đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến suy nghĩ của Tổng thống Venezuela hiện tại, ông Hugo Chávez.

Chiến tranh Lạnh

Tham khảo


title: Copelatus ferruginicollis

text:
Copelatus ferruginicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: 112

text:
Năm 112 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 112


title: (66017) 1998 QC30

text:
{{DISPLAYTITLE:(66017) 1998 QC30}}

(66017) 1998 QC30 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 26 tháng 8 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 66001–67000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Vauville, Calvados

text:
Vauville là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vauville sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Mai-HiME

text:
Mai-HiME (舞-HiME) là một anime do hãng Sunrise sản xuất, sau đó được chuyển thành manga và game. Hãng Bandai Entertainment đã mua bản quyền phát hành anime tại thị trường Bắc Mỹ, và Beez ở châu Âu. Phiên bản tiếng Anh gọi là "My-HiME".

Nội dung

Tokiha Mai chuyển đến học viện Fuuka cùng với em trai của mình. Trên chuyến tàu đến Fuuka, họ nhặt được Mikoto, một cô bé đang trôi trên sông cùng một thanh kiếm. Nhưng ngay sau đó họ bị tấn công bởi một cô gái khác là Natsuki. Mikoto và Natsuki đánh nhau bằng một sức mạnh kỳ lạ, và tàu chìm ngỉm. Mai cũng bị chìm luôn, nhưng sáng hôm sau cô phát hiện mình đang ở trên bãi cỏ của học viện Fuuka cùng Mikoto, và học sinh trong trường đang vây quanh 2 người vì bãi cỏ đã bị đốt cháy nát.

Mai nhanh chóng phát hiện ra Natsuki, người đã nhận chìm thuyền đêm hôm trước cũng đang theo học tại Fuuka, và ở trường này còn những cô gái khác nữa cũng có năng lực siêu nhiên như thế. Những cô này được gọi là HiME, mỗi người có một linh thú bảo vệ gọi là Child, và họ giúp chống lại những quái vật gọi là Orphan. Mỗi HiME đều mang trên mình một dấu ấn. Mai mang dấu ấn HiME trên ngực, cô gặp được Child của mình là Kagutsuchi và chính thức trở thành 1 HiME. Từ đó cô phải liên tục chiến đấu với những Orphan, trong lúc cũng phải chăm sóc cho em trai và bản thân.

Tuy nhiên, những cuộc tấn công của những Orphan chỉ là "luyện tập". Các HiME được thông báo là lễ hội sắp bắt đầu, và họ bị buộc phải đánh lẫn nhau để chọn ra một HiME cuối cùng mới có thể cứu thế giới khỏi bị diệt vong khi ngôi sao HiME đến Trái đất. Nếu một HiME bị thua, người mà cô ta yêu quý nhất sẽ chết, do đó không còn chỗ cho tình bạn. Và những HiME còn ẩn nấp trước đó cũng bắt đầu ra mặt...

Mai-HiME là một anime có nội dung cũ và thuộc thể loại mahou shoujo vốn đã trở nên nhàm chán, nhưng đã lại rất thành công với phong cách mới và những nhân vật có cá tính nổi bật. Nửa đầu của Mai-HiME là một câu chuyện tình cảm hài, nhưng nửa sau đột ngột thay đổi và trở nên đen tối, khiến nó trở nên hấp dẫn từ đầu đến cuối.

Tựa đề Mai-HiME là một cách chơi chữ. "Hime" (姫) nghĩa là "công chúa", nhưng ở đây là chữ viết tắt của "Highly-advanced Materializing Equipment". Chữ Mai, tên của nhân vật chính, có nghĩa là "múa" nhưng phiên bản tiếng Anh lại đổi thành My-HiME, nghĩa là "Công chúa của tôi". Mai-Otome thường được xem là phần 2 của Mai-HiME, với cùng dàn nhân vật, nhưng cốt truyện hoàn toàn thay đổi.

Nhân vật

HiME

Mai

Tên: Tokiha Mai
Seiyuu: Nakahara Mai
Tuổi: 16
Chiều cao: 157 cm
Cân nặng: 46 kg
Ngày sinh: 22 tháng 7
Cung hoàng đạo: Cự Giải
Tiểu sử: Từ bé, Mai đã phải một mình chăm sóc em trai là Takumi. Takumi bị ốm và Mai phải đi làm thêm để kiếm tiền chữa bệnh cho cậu. Mai nấu ăn rất ngon và khi chuyển đến học viện Fuka, cô ở cùng phòng với Mikoto. Mai có tình cảm với bạn cùng lớp là Yũichi. Child của Mai là một phượng hoàng lửa tên Kagutsuchi, thần lửa trong thần thoại Nhật Bản.

Mikoto

Tên: Minagi Mikoto
Seiyuu: Shimizu Ai
Tuổi: 14
Chiều cao: 143 cm
Cân nặng: 37 kg
Ngày sinh: 4 tháng 11
Cung hoàng đạo: Bọ Cạp
Tiểu sử: Mikoto là học sinh trung học. Cô có tính cách giống mèo, thích ngủ ngày, không ăn cay được, và sợ tắm nước nóng. Mikoto ở cùng phòng với Mai trong ký túc xá của trường Fuuka, và luôn được Mai chuẩn bị hộp cơm trưa cho. Mikoto luôn mang theo mình thanh kiếm lớn màu đen được đặt tên là Miroku, và cô đang tìm kiếm người anh đã bị lạc từ lâu của mình.

Natsuki

Tên: Kuga Natsuki
Seiyuu: Chiba Saeko
Tuổi: 17
Chiều cao: 160 cm
Cân nặng: 47 kg
Sinh nhật: 15 tháng 8
Cung hoàng đạo: Sư Tử
Tiểu sử: Natsuki là một cô gái nóng tính và rất dễ nổi cáu. Tuy lớn hơn Mai 1 tuổi, Natsuki học cùng lớp với Mai vì bị ở lại lớp (do hay trốn học đi làm thám tử để tìm những kẻ gây ra cái chết của mẹ cô). Người duy nhất luôn ủng hộ và giúp đỡ Natsuki là Shizuru, chủ tịch hội đồng học sinh của trường. Child của Natsuki, Duran, là một con sói bạc, có 2 súng trường trên vai có thể bắn ra đạn bằng bạc gây đóng băng.

Shizuru

Tên: Fujino Shizuru
Seiyuu: Shindou Naomi
Tuổi: 17
Chiều cao: 162 cm
Cân nặng: 46 kg
Sinh nhật: 19 tháng 12
Cung hoàng đạo: Nhân Mã
Tiểu sử: Shizuru có phong cách của một phụ nữ quý tộc phong kiến, với giọng kyoto, thường mặc kimono, rất thích uống trà, và sử dụng naginata. Do vậy cô có vô số người hâm mộ mặc dù tính tình khá kỳ quặc. Trong cuộc tranh cử chức vụ "chủ tịch hội đồng sinh viên" trường, Shizuru thắng áp đảo đối thủ Suzushiro Haruka với 817 phiếu trên 12, mặc dù Haruka đã có một bài phát biểu cực kỳ dài còn Shizuru chỉ ngồi uống trà ở góc phòng. Child của Shizuru là Kiyohime, con rắn khổng lồ có 9 đầu trong thần thoại.

Midori

Tên: Sugiura Midori
Seiyuu: Tamura Yukari
Tuổi: 24 (tự nhận là 17)
Chiều cao: 157 cm
Cân nặng: 45 kg
Sinh nhật: 6 tháng 4
Cung hoàng đạo: Bạch Dương
Tiểu sử: Là một người rất thích tìm hiểu lịch sử, nhiệt tình, vui tính, có vẻ hơi "tò mò". Midori đã khai gian tuổi thành 17 để được làm việc bán thời gian ở chỗ của Mai. Từ sau khi thầy giáo già dạy sử của lớp Mai bị thương nặng, Midori đã trở thành cô giáo mới.

Akane
Tên: Higurashi Akane
Seiyuu: Iwao Junko
Tuổi: 16
Chiều cao: 156 cm
Cân nặng: 44 kg
Sinh nhật: 7 tháng 9
Cung hoàng đạo: Xử Nữ
Tiểu sử: Một bạn học cùng lớp và đồng nghiệp ngoài giờ với Mai. Akane là một cô gái bình thường, không có gì nổi bật, tuy là một HiME nhưng vẫn thuộc tuyến nhân vật phụ.

Nao
Tên: Yūki Nao
Seiyuu: Nanri Yuuka
Tuổi: 14
Chiều cao: 153 cm
Cân nặng: 40 kg
Sinh nhật: 13 tháng 6
Cung hoàng đạo: Song Tử
Tiểu sử: Nao thường xuất hiện cùng một chiếc điện thoại động trên tay, dùng nickname Juliet để lừa đàn ông và sau đó bó bột họ lại bằng tơ nhện. Người duy nhất Nao yêu thương là mẹ của cô đang nằm trong bệnh viện, ngoài ra không có ai đủ để cô tin cậy.

Akira
Tên: Okuzaki Akira
Seiyuu: Kobayashi Sanae
Tuổi: 13
Chiều cao: 149 cm
Cân nặng: 38 kg
Sinh nhật: 12 tháng 5
Cung hoàng đạo: Kim Ngưu
Tiểu sử: Để che giấu thân phận HiME của mình, Akira đã giả trang thành con trai khi theo học tại trường Fuuka. Akira sống cùng phòng với Takumi, em trai của Mai và nảy sinh tình cảm với cậu. Trong một trận chiến, Child của Akira là Gennai đã bị hạ và vì vậy Takumi biến mất.

Yukino
Tên: Kikukawa Yukino
Seiyuu: Noto Mamiko
Tuổi: 16
Chiều cao: 154 cm
Cân nặng: 41 kg
Sinh nhật: 8 tháng 3
Cung hoàng đạo: Song Ngư
Tiểu sử:

Shiho
Tên: Munakata Shiho
Seiyuu: Nogawa Sakura
Tuổi: 14
Chiều cao: 152 cm
Cân nặng: 41 kg
Sinh nhật: 16 tháng 10
Cung hoàng đạo: Thiên Bình
Tiểu sử: Shiho là cô bé thường bám lấy Yuuchi và gọi cậu là "Onii-chan". Shiho cũng là 1 HiME nhưng không biết.

Yukariko
Tên: Sanada Yukariko
Seiyuu: Inoue Kikuko
Tuổi: 20
Chiều cao: 159 cm
Cân nặng: 55 kg
Sinh nhật: 1 tháng 1
Cung hoàng đạo: Ma Kết
Tiểu sử:

Fumi

Tên: Himeno Fumi
Seiyuu: Nogami Yukana
Tuổi: 19
Sinh nhật: 3 tháng 2
Cung hoàng đạo: Bảo Bình
Tiểu sử:

Alyssa

Tên: Alyssa Searrs
Seiyuu: Miyamura Yuko
Tuổi: 10
Chiều cao: 122 cm
Cân nặng: 22 kg
Sinh nhật: 1 tháng 4
Cung hoàng đạo: Bạch Dương
Tiểu sử: Alyssa là HiME thứ 13, được Nagi thường gọi là "đồ dỏm". Cô bé được tạo ra bởi dòng họ Searrs, và từ nhỏ chỉ có Miyu chơi cùng. Alyssa có giọng hát rất hay, và ở trong dàn đồng ca của học viện Fuuka, mặc dù còn rất bé. Child của Alyssa là Artemis, một vệ tinh nhân tạo ngoài không gian, có thể bắn lazer gây sức tàn phá 1 vùng rộng lớn (mất khá nhiều thời gian cho mỗi lần bắn). Đồng thời, Alyssa có thể điều khiển, triệu tập nhiều orphan khác như child của mình.

Các nhân vật khác

Haruka
Tên: Suzushiro Haruka
Seiyuu: Yuzuki Ryōka
Tuổi: 16
Sinh nhật: 3 tháng 8
Cung hoàng đạo: Sư Tử
Tiểu sử: Thành viên của Hội học sinh học viện Fuuka. Là bạn thân nhất của Yukino. Cô rất ghét Shizuru bởi đã bị Shizuru đánh bại trong cuộc bầu cử chủ tịch hội học sinh. Cô luôn là người nhiệt tình đi dọn dẹp mọi vụ lộn xộn trong trường.

Mashiro
Tên: Kazahana Mashiro
Seiyuu: Nogami Yukana
Tuổi: 11
Sinh nhật: 3 tháng 2
Cung hoàng đạo: Song Ngư
Tiểu sử: Mashiro được mô tả như là một cô gái nhỏ với mái tóc hoa oải hương. Cô thường có vai trò lãnh đạo, là chủ tịch của Học viện Fuka.

M.I.Y.U.
Tên: Miyu Greer
Seiyuu: Asai Kiyomi
Tuổi: 16
Sinh nhật: 4 tháng 7
Cung hoàng đạo: Cự Giải
Tiểu sử: Miyu là robot được tạo ra để bảo vệ Alyssa Searrs.

Takumi
Tên: Tokiha Takumi
Seiyuu: Takahashi Yugo
Tuổi: 13
Tiểu sử: Em trai của Mai, bị ốm đau luôn. Takumi rất buồn và lo lắng khi trở thành gánh nặng cho chị gái. Takumi là bạn cùng phòng với Akira.

Yūichi
Tên: Tate Yūichi
Seiyuu: Seki Tomokazu
Tuổi: 16
Tiểu sử: Bạn cùng lớp của Mai, và là bạn thời thơ ấu của Shiho. Yūichi trở thành mục tiêu của cả Shiho và Mai, nhưng anh chỉ xem Shiho như em gái. Điều này khiến Shiho căm ghét Mai, và khi Mikoto đánh bại Shiho để bảo vệ Mai, Yūichi (người Shiho yêu quý nhất) biến mất.

Reito
Tên: Kanzaki Reito
Seiyuu: Seki Toshihiko
Tuổi: 18
Tiểu sử: Phó chủ tịch hội đồng sinh viên của học viện Fuuka, tên thật là Minagi Reito, là người anh mà Mikoto đang tìm.

Nagi
Tên: Nagi Homura
Seiyuu: Ishida Akira
Tuổi: 14
Tiểu sử:

Tập phim
 それは☆乙女の一大事 (A Girl's Most Important Event) Mai và Takumi đến trường, bị chìm thuyền.
 ヒミツの放課後 (After-School Secrets) Mai nấu ramen cho Mikoto ăn, sau đó hợp tác cùng Natsuki để tiêu diệt một Orphan.
 炎の舞／星の誓い (Dance of Flames/Oath of the Star) Mai triệu hồi Kagutsuchi và phá hoại tài sản của học viện.
 風のイ・タ・ズ・ラ (Prank of the Wind) Gió biết rằng Natsuki không mặc quần lót nên trêu chơi. Bộ sưu tập quần áo lót của Natsuki ra đi.
 雨――。涙…… (Rain — Tears...) Mai đi làm thêm. Mưa.
 もえる十七歳(^^;) (Passionate 17-year-old (^^;)) Mai đi giúp làm lễ cưới. Midori nghỉ làm hầu bàn đi ăn trộm.
 迷子の仔猫たち (Lost Kittens) Mikoto và Nao đi lừa đàn ông. Nao bị đập.
 たいせつのｍの (Precious Thing) Lễ hội của trường. Akane nhập viện.
 海とオトメとなつきのヒミツ♪ (The Sea, The Maidens, and Natsuki's Secret) Nghỉ hè, mọi người đi tắm biển.
 ケーキ大戦!!! (Cake Wars!!!) Midori tổ chức cuộc thi làm bánh, Shizuru không lo làm, chỉ ngồi uống trà. Akira và Takumi làm tiệc sinh nhật cho Mai.
 光と闇の輪舞（ロンド） (Dance of Light and Darkness) Một con quỷ hút máu xuất hiện trong trường để lột quần áo nữ sinh.
 天使のほほえみ (Smile of an Angel) Natsuki bị bắt cóc.
 ～たまゆらの夜～ (Night of Tamayura) Mai và Reito đi chơi. Natsuki đi làm thám tử.
 ねらわれる学園 (The Attacked Academy) Alyssa và Miyu nổi loạn chiếm trường học.
 天翔ける ﾐ☆ 女子高生 (High School Girl ☆ Soars To Heaven) Mai bay lên vũ trụ.
 Parade ♪ Midori thành lập "HiME Rangers"!
 そつきな、唇 (Deceitful Lips) Các HiME được thông báo rằng lễ hội của HiME sắp bắt đầu.
 ――はじまり。 (Beginning) Một HiME bí ẩn tấn công Mai.
 こころの迷宮 (Labyrinth of the Heart) Các HiME bắt đầu đánh lẫn nhau.
 炎の舞／涙の運命 (Dance of Flames/Tears of Destiny) Mikoto giết chết em của Mai là Takumi.
 黒き君、目覚めるとき (Obsidian Prince Awakens) Shizuru lợi dụng lúc Natsuki đang bất tỉnh để ecchi.
 くずれゆく…… (Collapse……) Mai tìm cách cứu sống Takumi.
 愛情と友情、非情 (Love and Friendship, Heartlessness) Mikoto tìm được anh trai. Shizuru đánh bại Yukino và giết Haruka.
 コイ・ハ・タタカイ (Love is a Battle) Shizuru đánh bại Nao để bảo vệ Natsuki. Mikoto đánh bại Shiho để bảo vệ Mai, và Yūichi chết.
 運命の刻へ (The Moment of Destiny) Shizuru và Natsuki đánh nhau. Mai và Mikoto cũng đánh nhau luôn.
 Shining ☆ Days Mọi người được hồi sinh hết. Kết thúc tốt đẹp =)

OSTs
Mai-HiME có nhạc nền do nữ nhạc sĩ Kajiura Yuki viết.

OST 1

OST 2

Bài hát trong anime
Mở đầu:
"Shining Days" do Kuribayashi Minami thể hiện

Kết thúc:
"Kimi ga Sora datta" do Misato Aki thể hiện
"Shining Days" do Kuribayashi Minami thể hiện (tập 26)
"It's Only The Fairy Tale" do Miyamura Yuko thể hiện (tập 15)

Lời bài hát "It's only the fairy tale" do Kajiura Yuki viết:
Who are those little girls in painjust trapped in castle of dark side moon
Twelve of them shining bright in vainlike flowers that blossom just once in years...

They're dancing in the shadow like whispers of lovejust dreaming of place where they're free as dove
They've never been allowed to love in this cursed cageIt's only the fairy tale they believe...

Anime liên quan
 Mai-Otome

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web Mai-HiME của TV Tokyo
 Trang web Mai-HiME của Bandai Entertainment
 Trang web Mai-HiME - game

Anime và manga kỳ ảo
Funimation
Shōnen manga
Anime và manga hành động


title: Santa Cecilia del Alcor

text:
Santa Cecilia del Alcor là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 152 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Mesoplia rufipes

text:
Mesoplia rufipes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Perty mô tả khoa học năm 1833.

Chú thích

Tham khảo

Mesoplia
Động vật được mô tả năm 1833


title: Destiny's Child World Tour

text:
Destiny's Child World Tour (Tạm dịch: Tour diễn Thế giới Destiny's Child) là một DVD thực hiện do nhóm R&B Destiny's Child. DVD này gồm những cảnh quay của nhóm tại Rotterdam, Hà Lan.

Nội dung
DVD này gồm toàn bộ buổi diễn của nhóm, gồm các ca khúc trích từ album Destiny's Child, The Writing's on the Wall, và Survivor.

Danh sách ca khúc
 "Mở đầu" — 1:48
 "Independent Women Part I" — 3:31
 "No, No, No Part 2" — 2:43
 "Bug a Boo" — 2:30
 "Bills, Bills, Bills" — 3:30
 "Get on the Bus" — 3:23
 "Nasty Girl" — 3:10
 "Emotion" — 4:01
 "Ooh Child" — 2:26
 "Heard A Word" — 4:04
 "Dangerously in Love" — 6:21
 "Liên khúc nhạc Gospel" — 3:51
 "Bootylicious" — 3:16
 "Say My Name" — 4:16
 "Work It Out" — 3:34
 "Proud Mary" — 1:26
 "Jumpin', Jumpin'"/Tuyên bố tạm thời tan rã — 7:45
 "Survivor" — 4:01
 "Happy Face" — 5:13

Video đính kèm
 "Feelin' You" (Phần II) - Solange Knowles — 4:04
 "Stole" - Kelly Rowland — 4:18
 "Heard A Word" - Michelle Williams — 3:43

Phần kèm khác
 Discography

Chú thích

amazon.com

Album video của Destiny's Child
Album trực tiếp năm 2003
Album video năm 2003
Album video thu trực tiếp


title: Sarangani

text:
Sarangani là một tỉnh của Philippines thuộc vùng SOCCKSARGEN. Tỉnh lị là Alabel. Tỉnh giáp với Nam Cotabato ở phía bắc và Davao del Sur ở phía đông, phía nam là biển Celebes. Tỉnh bao quanh thành phố đô thị hóa cao General Santos. Tỉnh gồm có hai phần tách biệt với nhau bởi vịnh Sarangani và thành phố trên, tỉnh nguyên là một bộ phận của Nam Cotabato cho đến khi tách ra vào năm 1992.

Lịch sử
Những cư dân đầu tiên trong tỉnh là người những thổ dân bản địa gọi là "MunaTo", có nghĩa là "người đầu tiên". Trước 1992 tỉnh là một phần của Sarangani. Hiện nay, đa số dân trong tỉnh là người nhập cư từ vùng Visayas và ngôn ngữ chủ yếu là tiếng Cebuano

Hành chính
Phần phía tây của tỉnh gồm 3 đô thị tự trị:
Kiamba
Maasin
Maitum
Phần phía đông gồm 4 đô thị tự trị:
Alabel
Glan
Malapatan
Malungon

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức của Chính quyền Sarangani
Website du lịch Sarangani

Tỉnh của Philippines


title: Ponte Nizza

text:
Ponte Nizza là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 70 km về phía nam của Milan và khoảng 35 km về phía nam của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 858 người và diện tích là 23,1 km².

Ponte Nizza giáp các đô thị sau: Bagnaria, Cecima, Godiasco, Gremiasco, Montesegale, Val di Nizza, Varzi.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Ville-Langy

text:
Ville-Langy là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 299. On ngày 1 tháng 1 năm 2007, the estimate was 287.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Villechenève

text:
Villechenève là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 780 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Wallern im Burgenland

text:
Wallern im Burgenland là một đô thị ở đông bắc bang Burgenland ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 33,9 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 1901 người.

Tham khảo


title: Họ Chim mào bắt rắn

text:
Họ Chim mào bắt rắn (Cariamidae) là một họ chim nhỏ và cổ xưa, sinh sống tại khu vực nhiệt đới Nam Mỹ. Từng có thời chúng được coi là có quan hệ họ hàng gần với gà nước và như thế có họ hàng gần với các loài chim dạng sếu, nhưng một nghiên cứu DNA gần đây cho thấy nó có quan hệ họ hàng gần với các loài cắt, vẹt và sẻ và Đại hội Điểu học quốc tế (IOC) đã chấp nhận tách chúng ra thành một bộ riêng, Cariamiformes.

Chúng là các loài chim sinh sống trên đất liền và chủ yếu là đi lại trên mặt đất hơn là bay (mặc dù chúng có thể bay một quãng ngắn). Chúng có chân, cổ và đuôi dài nhưng các cánh ngắn, phản ánh đúng cung cánh sống của chúng. Các loài chim này có bộ lông nâu với mỏ ngắn và mào thẳng đứng. Môi trường sinh sống là các vùng đồng cỏ khô và thoáng đãng.

Thức ăn của chúng là các loài côn trùng, rắn và thằn lằn.

Họ này gồm 2 loài còn sinh tồn là:
Chim mào bắt rắn chân đỏ (Cariama cristata). Chúng được tìm thấy tại khu vực từ miền đông Brasil tới miền trung Argentina. Loài này làm tổ trên mặt đất và đẻ hai trứng.
Chim mào bắt rắn chân đen (Chunga burmeisteri). Chúng được tìm thấy tại khu vực tây bắc Argentina và Paraguay. Loài này làm tổ trên cây và cũng đẻ hai trứng.

Hai loài chim mào này được coi là các họ hàng còn sống gần gũi nhất của nhóm các loài "chim khủng bố" ăn thịt khổng lồ, cao tới 3 m (họ Phorusrhacidae), được phát hiện trong các hóa thạch tại Bắc và Nam Mỹ. Vài nhóm có quan hệ họ hàng khác, chẳng hạn như các họ Idiornithidae và Bathornithidae là một phần của quần động vật thuộc kỷ Cổ Cận tại Bắc Mỹ và châu Âu và có thể ở cả một số khu vực khác. Tuy nhiên, các mẫu hóa thạch của chim mào bắt rắn lại không có nhiều, với chỉ một loài tiền sử (Chunga incerta) đã được mô tả lại cho tới nay.

Các loài chim mào này có vuốt thứ hai có thể duỗi thẳng mà chúng có thể nhấc lên khỏi mặt đất. Mặc dù nó tương tự như vuốt hình liềm của một chi khủng long là Velociraptor (tốc long hay linh đạo long) và các họ hàng gần của nó, nhưng các vuốt của chim mào không đủ cong để có thể coi là một loại vũ khí thật sự.

Ghi chú

Liên kết ngoài

Video về chim mào bắt rắn trên Internet Bird Collection

Chim mào bắt rắn, họ
Chim Argentina
Chim Nam Mỹ


title: Alaus samoensis

text:
Alaus samoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Alaus


title: Governor Generoso

text:
Governor Generoso là một đô thị hạng 3 ở tỉnh Davao Oriental, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 42.705 người trong 8.297 hộ.

Các đơn vị hành chính

Generoso được chia thành 20 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Davao Oriental


title: Urethan

text:
Urethan, còn gọi là Êtyl cacbamat là một hợp chất lần đầu tiên được con người điều chế ra vào thế kỷ 19. Về mặt cấu trúc, nó là một este của axít cacbamat. Urethan tự nó là (NH2-COOC2H5) và không phải là thành phần tạo ra các polyurethan (PU).

Tổng hợp
Este êtyl này là một chất kết tinh màu trắng được tạo ra nhờ phản ứng của amonia với êtyl cacbonat hay bằng cách đốt nóng urê nitrat và rượu êtylic (Merck 1989).   Các cacbamat khác, bao gồm mêtyl cacbamat (urêthylan, điểm nóng chảy 52-54 °C) (HSDB 2006b), butyl cacbamat (HSDB 2006c) và phênyl cacbamat (điểm nóng chảy 149-152 °C) (Dean 1985), cũng có thể điều chế từ cloroformat tương ứng và amonia.

Tính chất
Các este này là các chất rắn kết tinh màu trắng ở nhiệt độ phòng. Ngoại trừ phênyl cacbamat, chúng thăng hoa ở nhiệt độ vừa phải; mêtyl cacbamat thăng hoa ở nhiệt độ phòng. Hai chất đầu và urethan hòa tan tốt trong nước, benzen và ête (HSBD 2006a,b,c).

Sử dụng
Trong quá khứ urethan được sản xuất ở quy mô thương mại tại Hoa Kỳ trong hơn 30 năm. Nó được sử dụng như là một tác nhân chống ung thư và trong các mục đích y tế khác. Tuy nhiên, hiện nay theo quy định của Cơ quan Kiểm soát Thực phẩm và Thuốc Hoa Kỳ (FDA) thì urethan đã bị loại ra khỏi việc sử dụng trong dược phẩm. Trước đây, các chất liên kết chéo cho permanent press textile treatments đã được tổng hợp từ urethan (NTP 2005). Mặc dù các báo cáo cho USEPA về TRI (Báo cáo phóng thích các chất độc hại) chỉ ra rằng trên 100.000 pao urethan (khoảng 45.400 kg) đã được sử dụng vào năm 2004 (USEPA 2006). Một lượng nhỏ của este này cũng được dùng trong các phòng thí nghiệm như là chất gây mê động vật (VCU 2006). Các cacbamat khác (mêtyl, butyl và phênyl) chỉ được sử dụng một liều nhỏ trong phòng thí nghiệm với các mục đích nghiên cứu.

Trong đồ uống và thực phẩm
Sau khi nghiên cứu năm 1984 chỉ ra rằng các loại đồ uống chứa cồn khác nhau có chứa một lượng nhỏ (15 ppb tới 12 ppm) urethan (Segal 1988). Các nghiên cứu sau đó cũng chỉ ra rằng các loại lương thực, thực phẩm khác được sản xuất bằng cách lên men cũng chứa một lượng nhỏ urethan. Ví dụ, bánh mỳ chứa khoảng 2 ppb (Haddon và những người khác 1994), trong khi một số mẫu nước tương chứa tới 20 ppb (Matsudo và những người khác, 1993). Người ta cũng chỉ ra rằng urethan được tạo ra từ phản ứng của rượu(êtanol) với urê.

Phản ứng này nhanh hơn khi nhiệt độ tăng cao và vì thế, các nồng độ lớn hơn của urethan được tìm thấy trong các đồ uống bị xử lý nóng trong công nghệ, chẳng hạn các loại rượu vang, rượu branđi hoa quả và whisky. Urê trong rượu vang được tạo ra do sự phân hủy arginin hay citrullin bởi men hay các vi sinh vật khác. Mặc dù quá trình này không thể loại bỏ hẳn, nhưng có thể giảm thiểu nhờ kiểm soát quá trình lên men các loại nho, giảm thiểu phơi nhiễm nhiệt và các phản ứng khác (Butzke & Bisson 1997). Dấu vết của mêtyl cacbamat cũng tìm thấy trong rượu vang. Năm 1988, các nhà sản xuất rượu vang và các đồ uống chứa cồn khác đã đồng ý kiểm soát mức urethan trong rượu vang xuống dưới 15 ppb, và trong các loại rượu mạnh là thấp hơn 125 ppb (Segal 1988). Các quốc gia khác cũng ra giới hạn về nồng độ urethan trong đồ uống chứa cồn (xem bài viết tiếng Đức: Urethan).

Các nguy hiểm
Urethan không phải là chất độc cấp tính đối với con người, như được thể hiện trong việc sử dụng nó trong y tế. Các nghiên cứu về độ độc cấp tính chỉ ra rằng liều thấp nhất có thể gây tử vong ở chuột cống, chuột nhắt và thỏ tương đương với 1,2 gam/kg hoặc nhiều hơn. Khi urethan còn được sử dụng trong y tế, khoảng 50 % bệnh nhân có các triệu chứng buồn nôn và nôn mửa, còn việc sử dụng lâu dài dẫn tới xuất huyết hệ tiêu hóa (USEPA 1979). Hợp chất này gần như không có mùi và có vị đắng, mặn và lạnh (HSDB 2006a).

Các nghiên cứu với chuột cống, chuột nhắt và chuột đồng đã chỉ ra rằng urethan sẽ gây ra ung thư khi nó được cấp theo đường miệng, tiêm hay dùng dưới da, nhưng không có nghiên cứu một cách đầy đủ về ung thư do urethan gây ra ở người (IARC,1974). IARC cũng thông báo rằng urethan có thể "tiên liệu trước một cách hợp lý là chất gây ung thư ở người, dựa trên chứng cứ đầy đủ về khả năng gây ung thư ở các động vật thí nghiệm". (NTP 2005). Sự đánh giá này đã dẫn tới các quy định sau của Hoa Kỳ:
NESHAP: Liệt kê như là chất gây ô nhiễm không khí nguy hiểm (HAP) trong Sắc luật về đối phó, đền bù và trách nhiệm môi trường toàn diện, số lượng phải báo cáo (RQ) là 100 lb (45,4 kg)
Sắc luật quyền được biết của cộng đồng và kế hoạch khẩn cấp (EPA): Báo cáo phóng thích các chất độc hại của EPA
Chất bị liệt kê theo các yêu cầu báo cáo RCRA. Chất thải độc hại được liệt kê trong danh sách của RCRA - U238

Tham khảo

 Butzke, C E & L F Bisson, "Ethyl Carbamate Preventative Action Manual"  từ Depart. of Viticulture & Enology, U. of CA, Davis, CA, for US FDA, 1997 truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006
Dean, JA (editor), Lange’s Handbook of Chemistry, ấn bản lần thứ 13, năm 1985, từ trang 7 đến trang 586, #trang191.
 Haddon W F, M I Mancini, M Mclaren, A Effio, L A Harden, R I Egre, & J L Bradford; Cereal Chemistry; 71 (2).. 207-215, 1994; truy nhập ngày 12 tháng 5 năm 2006
 HSDB  National Library of Medicine, Hazardous Data Bank, Êtyl Cacbamat 2006a, truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006
 HSDB  National Library of Medicine, Hazardous Data Bank, Mêtyl Cacbamat 2006b, truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006
 HSDB  National Library of Medicine, Hazardous Data Bank, Butyl Cacbamat 2006c, truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006
 Matsudo T, T Aoki, K Abe, N Fukuta, T Higuchi, M Sasaki & K Uchida,  J Agric Food Chem; 41 (3). 352-356(1993); truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006
Merck S. Budavari (editor), The Merck Index, ấn bản lần thứ 11, số 9789, 1989.
NTP National Toxicology Program, NIEHS, National Institutes of Health, "Eleventh Report on Carcinogens, Urethane", 2005: truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006
 OTS EPA.  Office of Toxic Substances, "Chemical Hazard Information Profile Urethane, CAS No. 51-79-6, U.S. EPA, Washington, D.C., 12 trang, 26 tham chiếu, 1979, truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006
 Segal, M  "Too Many Drinks Spiked with Urethane"  FDA Hoa Kỳ, tháng 9 năm 1988.
USEPA  Toxic Release Inventory, Urethane Data 2004 (cung cấp ngày 12 tháng 4 năm 2006).
 VCU Virginia Commonwealth University, The Chemical/Biological Safety Section (CBSS) of the Office of Environmental Health and Safety, "Working with Urethane" truy nhập ngày 13 tháng 5 năm 2006.

Xem thêm
Cacbamat
Mêtyl cacbamat

Amid
Carbamat
ja:ウレタン
pl:Uretan


title: Tipula acuta

text:
Tipula acuta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Nordheim vor der Rhön

text:
Nordheim vor der Rhön là một đô thị trong huyện Rhön-Grabfeld bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo

Rhön Mountains


title: Horistonotus obtusus

text:
Horistonotus obtusus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Wells miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Horistonotus


title: Văn Đăng

text:
Văn Đăng (tiếng Trung: 文登区, Hán Việt: Văn Đăng khu) là một quận thuộc địa cấp thị Uy Hải, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 1645 km2, dân số năm 2002 là 660.000 người (2001). Quận này có mã bưu chính 26440, mã vùng điện thoại 0631. Quận Văn Đăng được chia thành các đơn vị hành chính gồm 3 nhai đạo sự biện xứ, 14 trấn.

Tham khảo

Uy Hải
Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Thành phố tỉnh Sơn Đông


title: Scalesia microcephala

text:
Scalesia microcephala là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Tye, A. 2000. Scalesia microcephala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Scalesia
Thực vật Ecuador


title: Prinsuéjols

text:
Prinsuéjols là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Lozère


title: 21799 Ciociaria

text:
21799 Ciociaria (1999 TP) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 10 năm 1999 bởi F. Mallia và G. Masi ở Campo Catino.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21799 Ciociaria

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: (96185) 1990 RJ7

text:
{{DISPLAYTITLE:(96185) 1990 RJ7}}

(96185) 1990 RJ7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 13 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 96001–97000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Agrypnus suillus

text:
Agrypnus suillus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Vincly

text:
Vincly là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Vincly có cự ly 21 dặm Anh (33 km) về phía đông bắc Montreuil-sur-Mer trên đường D104.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Thomas of Canterbury, thế kỷ 16.

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Vincly on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Bruchidius popovi

text:
Bruchidius popovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Ter-Minassian miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Những câu chuyện mới của Scheherazade

text:
Những câu chuyện mới của Scheherazade (tiếng Nga: Новые сказки Шахерезады) là phần tiếp theo của bộ phim Và một đêm với Scheherazade..., ra mắt lần đầu năm 1987.

Truyện phim phỏng theo tuyển tập Nghìn lẻ một đêm của nhà văn Antoine Galland.

Nội dung

Diễn viên

Ê-kíp

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thông tin trên Website Kino-Teatr

Phim do Tahir Sabirov đạo diễn
Phim của Tajikfilm
Phim Liên Xô
Phim dựa theo truyện cổ tích
Phim năm 1986
Nghìn lẻ một đêm


title: Taťána Kuchařová

text:
Taťána Kuchařová (sinh năm 1987 tại Trnava, Tiệp Khắc, nay là Slovakia) là Hoa hậu Thế giới 2006. Cô đã trở thành cô gái Cộng hòa Séc đầu tiên đăng quang Hoa hậu thế giới.

Tháng 4 năm 2006, Taťána Kuchařová đã đăng quang danh hiệu Hoa hậu Cộng hòa Séc 2006. Với danh hiệu này, cô đã được phép có mặt tại Ba Lan vào tháng 10 để tham gia cuộc thi Hoa hậu Thế giới.

Taťána Kuchařová nhận được sự ủng hộ rất lớn từ phía khán giả trong suốt thời gian cuộc thi diễn ra. Trong đêm chung kết, cô được khán giả bầu chọn nhiều nhất ở khu vực Bắc Âu và cùng với hoa hậu Scotland và Bắc Ireland bước vào bán kết của khu vực Bắc Âu. Tiếp đó, cô đoạt danh hiệu Hoa hậu Thế giới Bắc Âu, tiếp tục lọt vào top 6 chung kết. Cuối cùng, cô đã đăng quang Hoa hậu Thế giới 2006.

Taťána Kuchařová có chiều cao 1,77 m. Cô sinh ra ở Trnava (Slovakia) nhưng lớn lên ở Opocno, Cộng hòa Séc. Hiện cô vẫn là một học sinh trung học. Cô mong muốn sau khi tốt nghiệp đại học sẽ trở thành một người mẫu để đi khắp thế giới. Tatana thích chơi tennis, cưỡi ngựa. Cô cũng là người rất yêu động vật. Phương châm sống của cô là "Luôn luôn là người lạc quan".

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ cuộc thi Hoa hậu thế giới

Kuchařová, Taťána
Kuchařová, Taťána
Kuchařová, Taťána
Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống


title: Juan Román Riquelme

text:
Juan Román Riquelme (sinh 24 tháng 6 năm 1978 tại San Fernando, Buenos Aires) là một cầu thủ bóng đá người Argentina, chơi ở vị trí tiền vệ tấn công và hiện là chủ tịch của câu lạc bộ Boca Juniors. Anh tuyên bố giải nghệ ở tuổi 36, trong màu áo của Boca Juniors.

Sự nghiệp bóng đá

Thời gian đầu
Riquelme sinh tại San Fernando, tỉnh Buenos Aires trong một gia đình nghèo có 10 thành viên. Anh lớn lên ở Don Torcuato. Các câu lạc bộ Argentina Boca Juniors và River Plate phát hiện ra tài năng của Riquelme khi anh là một cầu thủ trẻ ở câu lạc bộ Argentinos Juniors. Anh quyết định khoác áo Boca năm 1995, vì anh là một cổ động viên của câu lạc bộ từ thuở nhỏ. Boca đã trả 800 000 $ để có được chữ ký của Riquelme. Một năm sau, vào ngày 10 tháng 11 năm 1996, Riquelme chơi trận đấu chuyên nghiệp đầu tiên trong màu áo Boca khi gặp Unión de Santa Fe. Hai tuần sau anh ghi bàn thắng đầu tiên trong trận Boca thấng Huracán 6-0.

Barcelona
Năm 2002, sau 7 mùa bóng thành công tại Boca Juniors, tiền vệ trung tâm Riquelme chuyển tới Barcelona với mức giá chuyển nhượng được công bố là 11 triệu €. Chỉ một thời gian ngắn trước khi rời Boca, em trai của Juan bị bắt cóc. Riquelme đã phải trả tiền chuộc. Anh cho rằng đó là một trong những nguyên nhân mình rời Boca, mặc dù lúc đó đang thảo luận ký hợp đồng mới với câu lạc bộ này.  Huấn luyện viên Barcelona Louis van Gaal coi Riquelme như một "hợp đồng chính trị.." và dửng dưng với anh. Trong một vài lần Van Gaal sử dụng anh, Riquelme bị xếp đá cánh. Anh đánh mất phong độ sau một thời gian dài dự bị, do đó mất chỗ ở đội hình chính. Van Gaal sử dụng anh như cầu thủ dự phòng ở Cúp Tây Ban Nha và vòng bảng Champions League. Anh bị đưa sang Villarreal dưới hình thức cho mượn 1 năm sau đó.

Villarreal
Tại Villarreal Riquelme có những đồng đội Nam Mỹ, trong đó cả đội trưởng đồng hương Juan Pablo Sorín. Cuối mùa bóng 2004-05, nhật báo Tây Ban Nha Marca trao tặng anh danh hiệu Cầu thủ nghệ sĩ nhất. Anh nằm trong đề cử Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới 2005 của FIFA. Với thành tích ấn tượng, Villarreal mua 75% quyền sử dụng Riquelme từ Barcelona với giá 8 triệu euro, phụ thuộc vào phong độ của Villarreal hai mùa tiếp theo, và ký một hợp đồng 4 năm với anh 25% phí chuyển nhượng sẽ trả cho Barça nếu Villarreal bán anh. Một chuyển nhượng kì lạ xảy ra khi đó, ngày 7/12/2005, Villareal đánh bại CLB Pháp Lille OSC để vào vòng bảng Champions League, loại gã khủng lồ Manchester United, để lần đầu xuất hiện trong đầu trường châu lục danh giá. Vì điều khoản chuyển với Barca, Villareal phải chi 1 triệu euro cho CLB xứ Catalan, ngoài ra, hợp đồng còn bao gồm 2 triệu Euro khi Villareal vào bán kết mùa giải 2005-2006, và vào bán kết 2006-2007. Vào mùa giải 2005-2006, Villareal lọt vào bán kết, gặp Arsernal, thủ thành Lehman chặn được cú sút penalty của Riquelme, trận đấu kết thúc với tỉ số 0-0 tại sân El Madrigal

Trở lại Boca Juniors
Qua lời kể của một số đồng đội của Riquelme, chủ tịch Villareal và HLV Manuel Pellegrini quyết định cho Boca Juniors mượn anh 5 tháng, bắt đầu từ tháng 2 năm 2007. Ngay khi trở về, anh đã trở thành nhân tố không thể thiếu của đội khi chinh phục Copa Libertadores 2007, ghi bàn vào lưới Atletic Velez ở vòng 16, Libertad ở tứ kết, Cucuta Deportivo ở bán kết, trong danh sách đội chính ở chung kết. Trong trận chung kết, Riquelme ghi 1 bàn ở hiệp đầu, sau đó thêm 2 bàn ở hiệp 2, đưa Boca juniors đăng quang Copa Libertadores. Anh cũng đoạt giải cầu thủ hay nhất trận.
Tháng 8 năm 2007, giới thông tấn cho rằng Boca đã từ bỏ cuộc đua lấy hẳn chữ ký của Riquelme. Chủ tịch tuyển Argentina tự tin phát biểu rằng Riquelme sẽ trở lại trong 10 ngày. Cũng khi đó,

Bàn thắng quốc tế

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Riquelme, Juan Román ; Historia de Boca

 Trang tri ân Riquelme
 Futbol360

Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Argentina
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Boca Juniors
Cầu thủ bóng đá Barcelona
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Argentina
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-20 quốc gia Argentina
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2008
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Argentina
Huy chương bóng đá Thế vận hội
Cầu thủ bóng đá nam Argentina ở nước ngoài
Huy chương Thế vận hội Mùa hè 2008
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha


title: Eumetula bouvieri

text:
Eumetula bouvieri là một loài ốc biển, động vật chân bụng trong họ Cerithiopsidae, được tìm thấy ở các vùng nước thuộc châu Âu. Nó được mô tả bởi Dautzenberg and Fischer H., năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Eumetula
Động vật được mô tả năm 1896


title: Trachyaphthona punctata

text:
Trachyaphthona punctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Trachyaphthona


title: Habropoda hookeri

text:
Habropoda hookeri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Habropoda
Động vật được mô tả năm 1920


title: 19808 Elainemccall

text:
19808 Elainemccall (2000 SN85) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19808 Elainemccall

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Ovirissoa adarensis

text:
Ovirissoa adarensis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ovirissoa


title: Planzolles

text:
Planzolles  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: Cúllar

text:
Cúllar là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 4898 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Đại học Văn hóa Trung Quốc

text:
Đại học Văn hóa Trung Quốc (chữ Hán chính thể: 中國文化大學) là một trường đại học tư thục ở quận Sĩ Lâm, Đài Bắc, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Trường được tiến sĩ Trương Kỳ Quân thành lập năm 1962, hiện có 12 viện: Nghệ thuật tự do, Ngoại ngữ, Khoa học, Luật, Khoa học xã hội, Nông nghiệp, Kỹ thuật công trình, Quản trị kinh doanh, Báo chí và Truyền thông đại chúng, Nghệ thuật, Thiết kế môi trường và Giáo dục. Tiến sĩ Chang đã đặt tên trường cao đẳng ban đầu là "Đại học Viễn Đông". Tưởng Giới Thạch đã đặt tên trường như tên hiện nay.

Xem thêm
 Danh sách các trường đại học ở Đài Loan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chinese Culture University

Trường đại học và cao đẳng Đài Loan


title: Sân bay El Loa

text:
Sân bay El Loa  là một sân bay Calama, Chile. Sân bay này có một đường băng dài 2889 m bề mặt nhựa đường.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau đang hợt động tại sân bay này:
LAN Airlines (Antofagasta, Arica, Iquique, Santiago)
Sky Airline (Antofagasta, Arica, Copiapó, Iquique, Santiago)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Chile


title: Tri khách

text:
Tri khách (zh. 知客, ja. shika) là người lo tiếp khách. Đây một chức vị quan trọng trong một Thiền viện, còn được gọi là Điển khách hoặc Điển tân.

Tại Nhật, Tri khách thường là vị Trưởng lão quản lý thiền viện. Tri khách ở đây thường là một vị đã tiến xa trên Phật đạo, có khả năng thay thế vị Lão sư (ja. rōshi) để dạy chúng. Tri khách chính là người trắc nghiệm những thiền sinh mới đến xem họ có đủ khả năng, tư cách để học với vị trụ trì hay không.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Thiền tông
Triết lý Phật giáo


title: Capys alphaeus

text:
The Protea Scarlet or Orange-banded Protea (Capys alphaeus) là một loài bướm ngày thuộc họ Lycaenidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Sải cánh dài 31–40 mm đối với con đực and 32–47 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 8 đến tháng 11 and from tháng 2 đến tháng 4 in two main generations.

Ấu trùng ăn the flower buds of various Protea species, bao gồm Protea cynaroides, Protea roupelliae, Protea subvestita, Protea repens and Protea grandiceps.

Phụ loài
Capys alphaeus alphaeus (from the Cape Peninsula to the Kouebokkeveld Mountains and miền nam Namaqualand, the West Cape and then to the East Cape)
Capys alphaeus extentus Quickelberge, 1979 (from the East Cape along vùng núi to phần phía đông của the Orange Free State and the KwaZulu-Natal Drakensberg, Swaziland, Mpumalanga and the Limpopo Province)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1777
Capys


title: 2412 Wil

text:
2412 Wil (3537 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 10 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2412 Wil

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Perdita croceipes

text:
Perdita croceipes là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1960


title: Naantali

text:
Naantali () (Swedish Nådendal) là một thành phố ở tây nam Phần Lan, là một trong những trung tâm du lịch quan trọng nhất Phần Lan. Thành phố này có dân số 14.081 người (năm 2007), tọa lạc ở vùng của Tây Nam Phần Lan, 15 về phía tây của Turku.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thành phố Naantali
Naantali Tourist Information Ltd

Moomin World

Đô thị của vùng Tây Nam Phần Lan
Thành phố của Phần Lan
Naantali


title: Port Angeles, Washington

text:
Port Angeles là một thành phố và là quận lỵ của quận Clallam, Washington, Hoa Kỳ. Với dân số 19.038 người theo thống kê 2010, đây là thành phố lớn nhất quận. Dân số ước tính là 19.448 người năm 2015 theo Cục quản lý tài chính (Office of Financial Management).

Hải cảng thành phố được nhà khám phá người Tây Ban Nha Francisco de Eliza đặt tên Puerto de Nuestra Señora de los Ángeles (Hải cảng Đức Mẹ của Thiên sứ) năm 1791. Tới thế kỷ 19, sau sự định cư của cộng đồng Anh ngữ, cái tên được Anh hóa và rút ngắn một phần như ngày nay, Port Angeles Harbor.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Washington (tiểu bang)


title: North Little Rock, Arkansas

text:
North Little Rock, Arkansas là một thành phố thuộc quận trong tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km2, dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Tham khảo

Thành phố của Arkansas


title: Lý Bằng

text:
Lý Bằng (20 tháng 10 năm 1928 - 22 tháng 7 năm 2019, chữ Hán giản thể: 李鹏; phồn thể: 李鵬; latin hóa: Li Peng) là Thủ tướng thứ tư của Quốc vụ viện nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa từ năm 1987 đến năm 1998; Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc từ năm 1998 đến năm 2003. Vào thập kỷ những năm 90 của thế kỷ XX, Lý Bằng là nhân vật quyền lực thứ hai trong Đảng Cộng sản Trung Quốc sau Tổng Bí thư Giang Trạch Dân. Ông là Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc từ năm 1987 cho đến năm 2002, và đến năm 2003 thì nghỉ hưu hoàn toàn khỏi tất cả các chức vụ. Ông thuộc lớp lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc thế hệ thứ ba.

Lý Bằng sinh ra tại Thượng Hải, quê gốc ở Nghi Tân, Tứ Xuyên. Ông là con trai của nhà văn Lý Thạc Huân, một trong những nhà cách mạng đầu tiên của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông đã mồ côi cha lúc mới 3 tuổi. Ông là con nuôi của Chu Ân Lai. Năm 1945 khi 17 tuổi, gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Với tư cách là Thủ tướng, Lý là đại diện rõ ràng nhất của việc chính phủ Trung Quốc ủng hộ việc sử dụng vũ lực để dập tắt các cuộc biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989. Trong sự kiện Thiên An Môn, Lý đã sử dụng quyền hạn của mình với tư cách là Thủ tướng để tuyên bố thiết quân luật, và theo sự điều phối của nhà lãnh đạo tối cao thực tế Chủ tịch Quân ủy Trung ương Đặng Tiểu Bình, ra lệnh quân đội đàn áp những sinh viên biểu tình ủng hộ dân chủ tại Quảng trường Thiên An Môn vào tháng 6 năm 1989, dẫn đến một vụ thảm sát gây rúng động dư luận thế giới. Lý ủng hộ một cách tiếp cận bảo thủ đối với Cải cách kinh tế Trung Quốc, điều này khiến ông mâu thuẫn với Tổng Bí thư Triệu Tử Dương, người không được ủng hộ vào năm 1989. Sau khi Triệu bị cách chức bởi Đặng Tiểu Bình và các nguyên lão, Lý đã thúc đẩy một chương trình nghị sự bảo thủ cho nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, nhưng đã mất ảnh hưởng vào tay Phó Thủ tướng Chu Dung Cơ và không thể ngăn cản quá trình tự do hóa thị trường ngày càng tăng của nền kinh tế Trung Quốc. Trong thời gian tại vị, ông đã chỉ đạo xây dựng dự án Đập Tam Hiệp gây tranh cãi. Lý qua đời ở tuổi 90 tại Bắc Kinh.

Gia đình
Con trai Trưởng: Lý Tiểu Bằng (1959), Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải (9/2016), Tỉnh Trưởng Sơn Tây (2013-2016).

Tham khảo

Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIV
Thủ tướng Trung Quốc
Chủ tịch Quốc hội Trung Quốc
Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XV
Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XII


title: PdfTeX

text:
pdfTeX là một gói mở rộng của chương trình sắp chữ TeX của Donald Knuth, và ban đầu được viết và phát triển thành một sản phẩm mà mọi người có thể sử dụng được bởi Hàn Thế Thành, là một phần của bản luận án Tiến sĩ của ông tại Khoa Công nghệ thông tin, Đại học Masaryk, Brno.  Ý tưởng tạo ra gói mở rộng này cho TeX đã được diễn đạt trong suốt đầu thập niên 1990, khi Jiri Zlatuska và Phil Taylor bàn về một số ý tưởng phát triển với Donald Knuth tại Đại học Stanford.  Knuth sau đó đã gặp Hàn Thế Thành tại Brno trong lần đến thăm Khoa Công nghệ thông tin để nhận bằng tiến sĩ danh sự tại Đại học Masaryk.

Hai đặc điểm nổi bật của pdfTeX đó là lồi (protruding, tổng quát hóa khái niệm treo dấu chấm câu) và mở rộng font chữ (một cách hiện thực ý tưởng của Hermann Zapf để phát triển tính mờ của trang sắp chữ). Cả hai đều mở rộng quy trình phá vỡ đoạn văn gốc. Chúng được bàn đến trong Luận án tiến sĩ của Thành.

pdfTeX được kèm trong đa số các bản phân phối LaTeX và ConTeXt hiện đại (bao gồm TeX Live, MacTeX, và MiKTeX) và được dùng như bộ máy TeX mặc định.  Sự khác nhau cơ bản giữa TeX và pdfTeX đó là trong khi TeX xuất ra tập tin DVI, pdfTeX có thể trực tiếp xuất ra tập tin PDF. Điều này cho phép sự tích hợp chặt chẽ các tính năng PDF như liên kết siêu văn bản và bảng mục lục, sử dụng những gói như hyperref. Mặt khác, các gói (như PSTricks) sử dụng quá trình chuyển đổi cũ từ DVI sang PostScript có thể không thành công, mặc dù những bản thay thế như pdftricks đã được viết.  Có lẽ đáng chú ý nhất là việc nhúng trực tiếp những hình ảnh đồ họa PostScript không còn phụ thuộc hàm, và trước đây một người phải sử dụng chương trình như eps2pdf để chuyển đổi tập tin EPS sang PDF, thì nay có thể chèn trực tiếp bằng pdfTeX.

Hoàn toàn có thể xuất được DVI bằng pdfTeX.  Cách xuất DVI hoàn toàn tương tự như TeX, trừ khi tính năng kiểu in siêu nhỏ tăng cường được kích hoạt. Hơn nữa, vì LaTeX, ConTeXt và những thứ khác là những gói macro của TeX, chúng hoạt động tốt như nhau cùng với pdfTeX. Do đó, ví dụ như pdflatex, gọi chương trình pdfTeX bằng cách dùng các macro LaTeX chuẩn để sắp chữ cho văn bản LaTeX, và nó là bộ máy trích xuất chuẩn của tài liệu ConTeXt.

Tính năng

pdfTeX có một số tính năng không có ở TeX chuẩn:

 Nhúng TrueType và Font kiểu 1 gốc
 Bản mở rộng kiểu in siêu nhỏ (micro-typographic) như điều chỉnh khoảng cách đến bìa và mở rộng font
 Truy xuất trực tiếp đến các tính năng cụ thẻ của PDF như siêu liên kết, bảng mục lục và thông tin văn bản

Xem thêm
 Danh sách phần mềm PDF

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang dự án pdfTeX
  Micro-typographic extensions to the TeX typesetting system - dissertation by Hàn Thế Thành

Phần mềm PDF tự do
Phần mềm TeX tự do


title: Hyposmocoma continuella

text:
Hyposmocoma continuella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Maui. Loài địa phương ở Haleakala, nơi nó được tim thấy ở độ cao 5,000 feet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Megachile banksi

text:
Megachile banksi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1930


title: Kinh tế Việt Nam thời Nguyễn

text:
Kinh tế Việt Nam thời nhà Nguyễn phảnánh kết quả hoạt động của các ngành nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương mại Việt Nam dưới sự cai trị của nhà Nguyễn thời kỳ còn độc lập (1802-1884) (giai đoạn kinh tế tiếp theo được phản ánh trong bài Kinh tế Việt Nam thời Pháp thuộc).

Nền kinh tế Việt Nam thời nhà Nguyễn là nền kinh tế chủ yếu dựa trên nông nghiệp. Bên cạnh đó là sự tái phục hồi hoạt động nội thương sau thời gian dài đất nước bị chia cắt. Dưới thời Thiệu Trị, chính sách ngoại thương với các nước phương Tây có một số ưu đãi, trong khi với các nước láng giềng thì còn nhiều hạn chế và thủ tục phiền phức.

Nông nghiệp

Triều Nguyễn có những chính sách ưu đãi để phát triển nông nghiệp, như là cấm mua bán ruộng đất công, lập kho Thường bình, Sở Tịch điền, Sở Diễn canh, kho Bình thiếu, Sở Đồn điền, Đàn Xã Tắc, Đàn Tiên nông

Cũng nhằm khuyến khích người dân cày ruộng, vua Minh Mạng khôi phục lại Lễ tịch điền (nhà vua đích thân xuống ruộng cày) và vào năm 1828, nhà vua giao cho bộ Lễ soạn thảo chu đáo các điển lễ làm thành luật lệ lâu dài.

Vấn đề ruộng đất
Trong đình thần có ý kiến tịch thu ruộng đất bị chiếm trong thời loạn để phân cấp cho dân nghèo nhưng vua Gia Long cho rằng phép này khó thực hiện nên ông chỉ tịch thu những ruộng đất của quan lại triều Tây Sơn và ruộng trang trại riêng của Tây Sơn làm quan điền. Thời Minh Mạng định lại phép quân cấp ruộng khẩu phần, quan lại, binh lính, công tượng (thợ làm quan xưởng) cùng các hạng dân đinh, không kể phẩm trật cao thấp đều được hưởng một phần khẩu phân nhưng quan lại, cường hào cũng giành được những phần tốt hơn. Người già, người tàn tật thì được nửa phần. Cô nhi, quả phụ được 1/5.

Việc khai hoang và phục hóa
Nhà Nguyễn tiếp tục một số công việc từ thời các chúa Nguyễn để lại như việc khẩn hoang, mở rộng, phát triển nông nghiệp. Ở Nam Kỳ, người dân đã tự do đến khẩn hoang với tư cách cá nhân hoặc tập thể dưới sự giúp đỡ của triều đình. Sử sách cũng ghi lại tên tuổi nhiều người đã có công trong việc đào kênh, vỡ đất như Thoại Ngọc Hầu.

Triều đình nhà Nguyễn dành cho việc khai hoang, phục hóa rất nhiều sự quan tâm, họ đã cho tiến hành nhiều chính sách khai khẩn hoang khác nhau và đã đem lại nhiều kết quả tốt đẹp. Diện tích ruộng đất thực trưng tăng lên nhiều: năm 1847 đã là 4.273.013 mẫu

Hai vị quan tổ chức khẩn hoang nổi tiếng nhất là Nguyễn Công Trứ và Nguyễn Tri Phương;

Đồn điền
Chính sách này chủ yếu dựa vào việc mộ dân nghèo, đi cùng với tội phạm để thực hiện việc khai khẩn đất hoang. Trong thời gian khẩn hoang số dân này sẽ được quản lý theo cung cách đồn điền không giống như thôn ấp bình thường; sau một khoảng thời gian từ sáu đến mười năm để cuộc sống ổn định thì sẽ chuyển sang hình thức bình thường. Đồn điền xuất hiện nhiều nhất ở vùng Gia Định. Đợt lập đồn điền lớn nhất do Kinh lược sứ Nam Kì là Nguyễn Tri Phương tổ chức vào năm 1853-1854, lập được 21 cơ, 124 ấp phân phối ở cả sáu tỉnh.

Doanh điền
Đây là hình thức triều đình và nhân dân cùng kết hợp khai hoang, mới ra đời từ thời Nguyễn theo đề xuất của Tham tán quân vụ Bắc thành Nguyễn Công Trứ

Chính sách này nhằm di dân để lập ấp mới, bắt đầu thực hiện từ năm 1828 dưới thời vua Minh Mạng. Cách thức được quy định cụ thể như sau: nhà nước sẽ bỏ vốn ban đầu và cử ra một quan chức sẽ dứng ra chiêu mộ và chỉ đạo dân chúng đưa đi khai hoang theo hai trường hợp

Ngoài ra, triều đình Nguyễn còn khuyến khích nhân dân tự do khai hoang kết hợp phục hóa. Việc đinh điền cũng có chỉnh đốn và kiểm soát chặt chẽ hơn. Ruộng đất ở Nam Việt thời Minh Mạng được đo đạc lại, tính ra được 630.075 mẫu. Tổng số đinh toàn quốc là 970.516 xuất và 4.063.892 mẫu ruộng đất.

Tuy nói trên toàn diện, đất công điền không quá 1/5 diện tích canh tác, nhưng phần đất còn lại được phân phối giữa nông dân mà đa số chỉ làm chủ tới 5 mẫu là nhiều. Hạng người có 100 mẫu trở lên thì rất ít, mỗi tỉnh được nhiều nhất là dăm ba người.

Việc trị thủy
Vua Gia Long vừa lên ngôi đã quan tâm đến vấn đề đê điều và cho người tu bổ đê cũ, đắp thêm đê mới. Năm 1809, ông lại cho đặt nha Bắc Thành đê chánh và các chức Tổng lý và Tham lý đê chánh để lo vấn đề đê điều ở các trấn xứ Bắc Kỳ. Tới năm 1828, theo đề nghị của các quan, vua Minh Mạng cho cho tăng cường thêm nhân sự cho nha môn đê chánh nhưng tới 1833 thì bỏ nha này đi để chuyên ủy việc đê điều cho các Đốc biện tại các tỉnh.

Việc đắp đê, sửa chữa và khám xét được quy định tỉ mỉ. Thời Tự Đức nhiều lần đã xác định lại cách thưởng phạt về sự phòng hộ đê và phân định trách nhiệm của các phủ, huyện, tổng, lý sở tại các nơi đê vỡ.

Năm 1809, hệ thống đê điều ở Bắc Thành tổng cộng là 239.933 trượng tương đương 960 km. Sau 21 năm dưới thời nhà Nguyễn, chiều dài các con đê ở Bắc Kỳ đã tăng lên 303.616 trượng tương đương 1.215 km. Tới cuối thế kỷ XIX, hệ thống đê này đã dài tới 2.400 km

Mặc dù triều đình dành rất nhiều quan tâm nhiều tới việc trị thủy như vậy nhưng vấn đề này vẫn không được giải quyết như mong đợi, vì thiếu sự phối hợp đồng bộ và quy hoạch chung giữa các địa phương, do tác động của môi trường, sinh thái,... các đê đắp lên cứ vỡ liên miên. Đặc biệt là ở sông Hồng, vì đất bồi nên lòng sông giữa hai con đê cao hơn mặt đất, mỗi khi nước lớn thì đê không tài nào cản nổi. Triều đình phân vân trong 3 cách: giữ đê, phá đê và đào thêm sông. Ngay từ thời Minh Mạng, nhà vua đã nhiều lần hội nghị về việc này, ý kiến bất đồng quá nhiều tới nỗi thời 2 vua Thiệu Trị và Tự Đức phải treo bảng khắp nơi để trưng cầu dân ý.

Năm 1833, theo lệnh nhà vua, vị Tổng đốc Nam Định là Đặng Văn Thiêm đi khám xét đê điều đã tâu lên Minh Mạng chủ trương "...Sửa đắp đê mới hay đê cũ, công trình nặng nhọc, phí tổn công khố cũng nhiều, thế mà khó nói trước có giữ được chắc chắn hay không. Nếu đổi ra làm việc khai sông... như vậy không những bớt được chút phí tổn mà lại có thể phân được thế nước và bớt được sự xô mạnh dồn xuống." Vua Minh Mạng ra lệnh đình chỉ việc đắp đê để chờ xem tình hình ra sao rồi mới bàn định lại. Nhưng năm 1834, Minh Mạng sai Giám thành Phó sứ là Trương Viết Sùy kiểm tra lại thì ông cho rằng "không thể bỏ đê được".

Năm 1852, vua Tự Đức lại tiếp tục mở cuộc trưng cầu ý kiến về việc phòng đê ở Bắc Kỳ,

Việc cứu đói
Trải qua nội chiến, nhân dân lại gặp mất mùa liên tiếp. Triều đình thường phải giảm thuế, miễn thuế và chẩn cấp. Người dân bị đói tràn khắp vùng thôn quê, tụ họp nhau đi cướp và những người chống triều đình lợi dụng sự bất mãn của những đoàn dân đói này để xách động nổi loạn như ở Thanh Hóa và Nghệ An năm 1819.

Mỗi khi mất mùa, triều đình phải áp dụng những biện pháp khẩn cấp để cứu đói. Để có phương tiện thực hiện cứu trợ khẩn cấp, triều đình thiết lập các kho lương trữ lúa cho việc cứu tế được gọi là Bình Chuẩn Thương, người nghèo túng có thể mua gạo giá rẻ hơn bình thường và không giới hạn, từ 1, 2 phương tới cả thưng, đấu, bát.

Ngoài ra triều Nguyễn còn lập ra Nghĩa Thương là những kho trữ lúa ở các tỉnh và phủ huyện. Những khi đói kém thì các kho này được mở ra để phát chẩn cho dân nghèo. Triều Nguyễn cũng cho tổ chức Xã Thương rất nhiều dưới thời vua Tự Đức, khi gạo đắt thì bán ra, khi gạo rẻ thì đong lại để lưu trữ, có thể cho vay, thu lợi bao nhiêu dùng để cấp dưỡng binh đinh và giúp kẻ nghèo khó.

Thời Minh Mạng triều đình cũng bắt quan lại các tỉnh phải xuất lúa giống ở kho cho dân nghèo vay để làm mùa sau, nhằm làm cho nông nghiệp không bị đình trệ và việc mất mùa không ảnh hưởng nhiều sang các năm sau.

Để làm nhẹ bớt sự khổ cực của người nông dân, triều Nguyễn cho áp dụng chính sách giảm hay miễn thuế cho những tỉnh bị nạn. Riêng với các tỉnh bị thiệt hại nặng, nhà vua cho miễn luôn tất cả các khoản thuế còn thiếu ở những năm trước. Năm 1841, vua Thiệu Trị cho dân Hưng Yên được miễn số thuế là 23.385 quan và 83.162 hộc lúa.

Thủ công nghiệp

Thủ công nghiệp Nhà nước thời Nguyễn chế tạo tất cả những đồ dùng cho hoàng gia, tham gia đóng thuyền cho quân đội, đúc vũ khí, đúc tiền,... Chính vì vậy, nhà Nguyễn cũng tập trung xây dựng hệ thống các xưởng thủ công Nhà nước, nhất là ở kinh đô và các vùng phụ cận. Năm 1803, Gia Long thành lập xưởng đúc tiền Bắc Thành tiền cục ở Thăng Long. Nhà Nguyễn cũng lập các Ti trông coi các ngành thủ công. Ví dụ như ti Vũ khố chế tạo quản lý nhiều ngành thủ công khác nhau, gồm 57 cục: làm đất, đúc, làm đồ vàng bạc, vẽ tranh, làm ngói, làm đồ pha lê, khắc chữ, đúc súng, làm trục xe, luyện đồng,... Ti Thuyền chịu trách nhiệm về các loài thuyền công và thuyền chiến, gồm 235 sở trên toàn quốc. Ngoài ra còn có các ti Doanh kiến, ti Tu tạo, ti Thương bác hoả dược.

Phần lớn nhân lực trong các xưởng thủ công Nhà nước là do triều đình trưng dụng thợ khéo trong các ngành như khảm xà cừ, kim hoàn, thêu thùa... tới làm việc để cung cấp đồ dùng cho triều đình. Vì vậy người thợ luôn tìm cách trốn tránh dù chính phủ áp dụng những biện pháp trừng phạt nặng nề để ngăn chặn.

Trong nghề đóng tàu, năm 1820 sĩ quan người Mỹ John White đã nhận xét:" Người Việt Nam quả là những người đóng tàu thành thạo. Họ hoàn thành công trình của họ với một kỹ thuật hết sức chính xác." Ngoài các thuyền gỗ, người thợ thủ công Việt Nam còn đóng cả các loại tàu lớn bọc đồng. Ngoài ra họ đã sáng chế được nhiều máy móc tiên tiến và có chất lượng vào thời đó, ví dụ các máy cưa xẻ gỗ, máy tưới ruộng,... và cả máy hơi nước..

Nhà Nguyễn cũng tập trung tham gia quản lý khai mỏ. Đến nửa đầu thế kỷ 19, triều đình đã quản lý 139 mỏ, và năm 1833 có 3.122 nhân công trong các mỏ Nhà nước. Tuy nhiên, phương thức khai mỏ thời bấy giờ vẫn kém phát triển so với thế giới.

Thương mại

Nội thương
Việc thống nhất đất nước vào đầu thế kỷ XIX là một điều kiện thuận lợi cho thương nghiệp phục hồi và tái phát triển sau một thời gian dài suy thoái. Ngoài ra, Gia Long và các vua nhà Nguyễn cũng cho sửa sang đường sá, xoi đào các sông ngòi, đắp các đê điều, để cho việc làm ăn của người dân được tiện lợi, cụ thể là: đường sá trong nước là sự khẩn yếu cho việc chính trị, vậy nên Gia Long mới định lệ sai quan ở các doanh, các trấn phải sửa sang đường quan lộ, bắt dân sở tại phải đắp đường làm cầu, lệ cứ 15.000 trượng đường thì phát cho dân 10.000 phương gạo. Từ ải Nam Quan (thuộc Lạng Sơn) vào tận Bình Thuận, cứ 4.000 trượng phải làm một nhà trạm ở cạnh đường quan lộ, để cho quan khách đi lại nghỉ ngơi. Cả thảy 98 trạm. Còn từ Bình Thuận trở vào phía nam đến Hà Tiên thì phải đi đường thủy.

Tuy nhiên, thương mại của Việt Nam rất kém cỏi, họ buôn lẻ hàng hóa của người Hoa để bán lại kiếm lời. Sự tổ chức thương mại của người Việt sơ sài, trong phạm vi gia đình. Nếu có những hội buôn lớn thì cũng chỉ là những phường họp vài thương gia hùn vốn với nhau để kinh doanh rồi chia tiền ngay. Họ không liên kết lại thành những hội buôn làm ăn lâu dài. Nhiều người Việt Nam cho vay lãi trở nên phát tài nhưng họ dùng tiền của để mua ruộng đất chứ không đầu tư kinh doanh, khuếch trương thương mại hay công nghệ. Do đó mà thương nghiệp không mạnh được, một phần lớn cũng bởi tâm lý của người dân.

Trong vùng quê, hoạt động thương mại cũng chỉ nhằm trao đổi nông sản và hàng tiểu thủ công ở các chợ. Ở đó, ngoài những cửa hàng tạp hóa quy mô nhỏ hay các cửa tiệm bán thuốc Bắc, còn có những nông dân bán thổ sản và nông sản của minh và một số thương nhân nhỏ bán vải vóc, hàng xén, cau thuốc, đi rong từ chợ này sang chợ khác.

Ngoài các tổ chức buôn bán đại quy mô ra, Hoa kiều trong các đô thị lớn còn kinh doanh sòng bạc, đánh đề hay đút lót cho các quan để được đúc tiền, trưng thầu thuế đò, thuế chợ hay độc quyền rượu. Có những Hoa thương có thế lực còn chiếm độc quyền cung cấp hàng cho triều đình. Dù vậy, guồng máy chính phủ cản trở nhiều sự trao đổi hàng hoá bởi sự nhiêu khê của các thủ tục hành chính ở các cửa ải và sở thuế.

Những cải cách tiền tệ cho thấy là thương mại phát triển hơn so với thế kỷ trước. Cho tới hết thời Nam-Bắc triều thì chỉ tệ duy nhất được đúc là tiền đồng, cứ 500 đồng thành 1 quan. Giá trị thứ tiền này rất kém, sử dụng khó khăn chỉ hợp với 1 xã hội mà hoạt động kinh tế không quá thôn xã và sự mậu dịch không quan trọng. Vua Gia Long và Minh Mạng đã cho đúc những nén vàng, nén bạc cho thấy kinh tế thương mại đã có bước tiến lên trước. Tuy nhiên, chúng ít được đầu tư và được dân chúng đem cất trữ bởi tâm lý dân chúng còn mang nặng tính nông nghiệp.

Ngoại thương
Cho tới thời Thiệu Trị, chính sách ngoại giao của nhà Nguyễn với phương Tây khá cẩn trọng nhưng thương mại với họ vẫn được khuyến khích. Sau năm 1818, các thương gia phương Tây khỏi phải trả thuế nhập cảng quá cao, chỉ vài loại hàng mới phải chịu thuế xuất cảng còn phần lớn được miễn. Hoạt động thương mại của Việt Nam với các nước láng giềng không thể phát triển tự do khi các quan chức đánh thuế nặng lên thương mại, còn thủ tục thì rất phiền phức. Ngoài ra, triều đình còn cấm đoán một số mặt hàng, muốn bán phải có giấy phép riêng. Guồng máy hành chính của nhà Nguyễn cản trở rất nhiều các hoạt động của thương nhân trong thế kỷ XIX mà cũng không có một tầng lớp trung lưu làm giàu bằng thương mại để thúc đẩy triều đình mở rộng giao dịch quốc tế. Về các thành thị công thương thì Hội An, Phố Hiến, Thanh Hà do nhiều nguyên nhân trở nên suy tàn và không thể phục hồi như xưa; còn Thăng Long, Bến Nghé, Đà Nẵng vẫn tiếp tục cuộc sống công thương như bình thường; Gia Định vẫn phát triển đều đặn. Xuất hiện thêm vài hiệu buôn người Hoa, một số phường thủ công cũng ổn định mặt hàng nhưng không thay đổi nhiều.

Tiền tệ

Tiền lưu hành vào thời kỳ này được làm từ vàng, bạc, kẽm, đồng và chì, được phát hành ở dạng tiền xu, nén (thỏi). Khi Nguyễn Vương lên ngôi vua, ông cho đúc các loại tiền "Gia-long Thông-bảo". Các vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức ngoài việc đúc tiền kim loại bằng đồng và kẽm có hình tròn lỗ vuông, còn đúc các loại tiền bằng bạc hay bằng vàng, mang hình ảnh Long Vân, Nhật Nguyệt, Ngũ Phúc, Phú Thọ Đa Nam; hoặc đúc các thoi bạc thoi vàng hình hộp chữ nhật. Giá-trị của thoi tiền tính theo quan, theo lạng và được in nổi trên thoi tiền.

Từ giữa cuối thế kỷ 19, nhà Nguyễn bắt đầu cho phép tư nhân đúc tiền, do đồng kim loại trong tiền đồng giảm đi nên nhiều tiền đồng có chất lượng kém được đưa vào lưu thông. Do những điểm yếu đó, nên đến thời vua Tự Đức, phương tiện thanh toán chủ yếu trong các giao dịch là tiền đồng của nhà Nguyễn

Chú thích

Tham khảo

Kinh tế Việt Nam thời Nguyễn
K15


title: Ung thư buồng trứng

text:
Ung thư buồng trứng là một trong những ung thư đường sinh dục thường gặp nhất ở phụ nữ. Ở Mỹ thì đây là ung thư có tỉ suất cao thứ hai sau ung thư thân tử cung và là ung thư đường sinh dục gây tử vong cao nhất cho phụ nữ Mỹ. Trên toàn thế giới thì ung thư buồng trứng là ung thư đường sinh dục thường gặp thứ hai sau ung thư cổ tử cung, và cũng là ung thư đường sinh dục gây tử vong cao thứ hai sau ung thư cổ tử cung.

Về sinh học ung thư buồng trứng thì có một số điểm đáng chú ý:
 Nguy cơ ung thư liên quan mật thiết đến sự tổn thương của niêm mạc buồng trứng mỗi lần rụng trứng.
 Ung thư buồng trứng thường được chẩn đoán muộn khi bệnh đã lan tràn, gieo rắc vùng chậu và ổ bụng.
 Điều trị ung thư buồng trứng đòi hỏi kết hợp nhiều mô thức điều trị, đó là phẫu trị, hóa trị và xạ trị.

Đặc điểm dịch tễ
Tại Việt Nam theo số liệu ghi nhận ung thư quần thể thì xuất độ ung thư buồng trứng năm 2000 ở Hà Nội là 4,4/100.000 dân và ở Thành phố Hồ Chí Minh là 3,7/100.000 dân.

Một số quốc gia ở Bắc Mỹ và Bắc Âu, phụ nữ có nguy cơ cao. Trái lại tỷ lệ thấp ở Nhật và các quốc gia đang phát triển. Phụ nữ châu Phi ở Mỹ cũng có tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn.

Ung thư buồng trứng có thể gặp ở phụ nữ trẻ khoảng lứa tuối 14-15 nhưng tuổi trung bình của ung thư buồng trứng là khoảng 60 tuổi, gặp nhiều ở phụ nữ hậu mãn kinh, .

Sinh bệnh học
Nguyên nhân của carcinôm buồng trứng chưa được biết rõ ràng, tuy nhiên carcinôm buồng trứng có vẻ phát triển trên những cơ địa đặc biệt:

Yếu tố nội tiết và tiền căn thai sản
Có những mối liên hệ rõ ràng giữa yếu tố nội tiết và tiền căn thai sản với nguy cơ mắc carcinôm buồng trứng như:
 Sinh đẻ ít và kinh thưa. Phụ nữ đã từng mang thai sẽ giảm nguy cơ ung thư buồng trứng xuống 2 lần.
 Dùng thuốc kích thích rụng trứng, đặc biệt khi sử dụng kéo dài.
 Thuốc ngừa thai: nhiều nghiên cứu cho thấy thuốc ngừa thai dạng uống có tác dụng bảo vệ đáng kể đối với carcinôm buồng trứng. Nguy cơ mắc carcinôm buồng trứng ở những phụ nữ này chỉ bằng một nửa so với những phụ nữ không sử dụng, tác dụng bảo vệ này kéo dài nhiều năm sau khi ngưng sử dụng.

Chế độ dinh dưỡng
 Chế độ ăn nhiều mỡ làm tăng khả năng mắc carcinôm buồng trứng: những người có chế độ ăn nhiều chất có lactose như sữa mà thiếu men galactose-1-phosphate uridyltransferase có tăng nguy cơ mắc carcinôm buồng trứng.
 Vitamin A và C dường như có vai trò bảo vệ.

Yếu tố môi trường
 Trong một số nghiên cứu cho thấy phụ nữ tiếp xúc với bột talc qua bao cao su hoặc giấy vệ sinh có tăng nguy cơ mắc bệnh carcinôm buồng trứng. Tỷ lệ carcinôm buồng trứng cao ở những người có tiền căn dùng phấn thơm ở vùng sinh dục hơn những người không sử dụng.
 Mối liên hệ giữa tia bức xạ ion và carcinôm buồng trứng còn nhiều bàn cãi. Chưa có bằng chứng rõ ràng về mối liên hệ giữa virus và carcinôm buồng trứng, nhưng có nhiều nghiên cứu đã cho thấy ảnh hưởng của virus như cúm, rubella, quai bị đối với carcinôm buồng trứng.

Ảnh hưởng của yếu tố di truyền
Carcinôm buồng trứng có tính chất di truyền. Carcinôm buồng trứng di truyền thường xảy ra sớm hơn 10 năm so với carcinôm buồng trứng không có tính di truyền, tuy nhiên tiên lượng có vẻ tốt hơn, .
 Hội chứng ung thư vú-buồng trứng gia đình thường ảnh hưởng tới liên quan phả hệ bậc 1 và 2. Hội chứng này thường gặp ở phụ nữ trẻ, bướu buồng trứng thường ở 2 bên. Ở những phụ nữ này, nguy cơ bị mắc ung thư buồng trứng tăng gấp 2 đến 4 lần so với cộng đồng. Locus gen hiện diện trên chromosome 17 của gen BRCA1,
 Hội chứng Lynch II: carcinôm tuyến ở nhiều cơ quan, hiện diện đồng thời ung thư ở đại tràng, buồng trứng, nội mạc tử cung, vú và những ung thư khác của đường sinh dục,
 Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy người bị ung thư vú có tần suất bị ung thư buồng trứng cao gấp 2 lần người khác và ung thư buồng trứng có tần suất bị ung thư vú cao gấp 3, 4 lần,

Giải phẫu bệnh
Phân chia bướu buồng trứng về mặt vi thể dựa vào nguồn gốc tạo mô:

Bướu có nguồn gốc từ biểu mô
Ung thư bao gồm các loại:
 Bướu dịch thanh
 Bướu tuyến bọc dịch trong
 Bướu dịch trong giáp biên
 Carcinôm tuyến bọc dịch trong
 Bướu dịch nhầy
 Bướu tuyến bọc dịch nhầy
 Bướu dịch nhầy giáp biên
 Carcinôm tuyến bọc dịch nhầy
 Carcinôm dạng nội mạc tử cung
 Carcinôm tuyến tế bào sáng
 Bướu Brenner
 Carcinôm không biệt hoá

Trong đó:
 75% carcinôm buồng trứng có giải phẫu bệnh là carcinôm tuyến bọc dịch trong
 20% carcinôm buồng trứng có giải phẫu bệnh là carcinôm tuyến bọc dịch nhầy
 2% carcinôm buồng trứng là carcinôm tuyến tế bào sáng
 1% carcinôm buồng trứng là bướu brenner
 1% carcinôm buồng trứng là carcinôm kém biệt hoá

Bướu mầm bào
 Bướu nghịch mầm
 Carcinôm phôi
 Bướu đa phôi
 Bướu xoang nội bì
 Bướu nguyên bào nuôi
 Bướu quái ác tính không trưởng thành
 Bướu tế bào mầm hỗn hợp

Bướu có nguồn gốc từ dây sinh dục
 Bướu tế bào hạt và tế bào vỏ
 Bướu tế bào hạt
 Bướu tế bào vỏ
 Bướu sợi
 Bướu tế bào Sertoli-Leydig
 Bướu nguyên bào sinh dục

Bướu không được xếp loại

Bướu do di căn

Đặc điểm lâm sàng của carcinôm buồng trứng
Khó chịu ở bụng, cảm giác nặng bụng, đầy bụng và bụng chướng là những triệu chứng thường gặp của carcinôm buồng trứng, ngoài ra cũng có thể gặp những triệu chứng khác là xuất huyết âm đạo, triệu chứng đường tiêu hoá như đi cầu bón, khó đi cầu do bướu lớn chèn ép vào thành trực tràng và đường tiết niệu như tiểu lắt nhắt....

Khi thăm khám, nếu là bướu lớn có thể sờ được trên bụng, bướu nhỏ nằm trong tiểu khung thì phải thăm khám âm đạo phối hợp với khám bụng. Khi ấy sẽ thấy: khối bướu tròn, chắc, căng, gõ đục, nằm giữa, trước hay cạnh tử cung, di động hay ít di động, độc lập với tử cung, bướu có thể xâm lấn vùng chậu hay không. Một số trường hợp bệnh nhân được phát hiện tình cờ lúc khám tổng quát.

Ở trẻ em, triệu chứng thường gặp là đau bụng, bụng sưng to, khối bướu vùng chậu.

Chẩn đoán
Chẩn đoán ung thư buồng trứng dựa vào việc khám lâm sàng và các phương tiện cận lâm sàng.

Các triệu chứng của ung thư buồng trứng đã mô tả ở mục trên. Một số biểu hiện gợi ý bệnh ác tính, đó là bướu xâm lấn vùng chậu, báng bụng, bệnh nhân sụt cân, thiếu máu,...

Về cận lâm sàng, chẩn đoán ung thư buồng trứng dựa vào các phương tiện sau:

Siêu âm bụng chậu
Giúp chẩn đoán khối bướu buồng trứng, khi nghi ngờ trên khám lâm sàng có thể thực hiện siêu âm vùng chậu qua ngã bụng và qua ngã âm đạo.

Siêu âm cho phép chẩn đoán khối bướu buồng trứng dựa trên những tiêu chuẩn nghĩ đến ác tính. Trong tất cả các trường hợp, siêu âm đòi hỏi phải rõ ràng, chính xác và hoàn hảo: kỹ thuật sử dụng, giai đoạn nào của chu kỳ kinh nguyệt, vị trí tổn thương, một hay hai bên buồng trứng, kích cỡ và cấu trúc khối bướu (dịch đồng nhất, hỗn hợp dịch và đặc, đặc đồng nhất...). Khi siêu âm cần mô tả: độ dày của thành, vách ngăn, chồi nhú trong nang hoặc ngoài nang, có tràn dịch màng bụng hay tụ dịch vùng douglas, hạch phì đại...

CT scan và MRI
CT scan đặc biệt hữu ích khi chụp có thuốc cản quang đường uống hay đường tĩnh mạch. Nó cho phép đánh giá hạch sau phúc mạc ở vùng cạnh động mạch chủ và sự gieo rắc trong xoang phúc mạc và mạc treo ruột. Tuy nhiên đối với ung thư buồng trứng ở giai đoạn sớm, CT scan thường không mang lại những thông tin nào ngoài siêu âm cho nên không cần thực hiện một cách thường qui.

MRI cũng được chỉ định trong một số trường hợp đặc biệt: khối bướu có kích thước lớn, bệnh nhân quá mập, phụ nữ có thai, siêu âm có nhiều vấn đề phức tạp.

Các dấu hiệu sinh học

CA-125
CA-125 là epitope cacbohydrate, kháng nguyên ung thư glycoprotein, một dấu hiệu sinh học của bướu trong huyết thanh.

CA-125 bình thường hiện diện ở lá phôi trong dẫn xuất từ biểu mô mầm, bao gồm phúc mạc, màng phổi và màng ngoài tim và màng ối. Biểu mô buồng trứng không biểu hiện hoạt tính CA-125.

Mức CA-125 trong huyết thanh là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá khối bướu vùng chậu, đặc biệt đối với carcinôm buồng trứng. Mức CA-125 trong huyết thanh liên quan chặt chẽ với sự lan rộng của bướu, sự đáp ứng với điều trị và sự tái phát.

Mức CA-125 > 60u/ml giúp loại trừ những bệnh nhân không có bướu hoặc bướu lành với độ đặc hiệu là 98%, nhưng độ nhạy của xét nghiệm chỉ là 70% và giá trị tiên đoán chỉ đạt 2% khi tầm soát ở cộng đồng.

CA-125 được đo bằng các xét nghiệm miễn dịch, có nồng độ bình thường trong huyết thanh < 35 u/ml. Chỉ có 1% người bình thường có ca-125 > 35u/ml. 80% bệnh nhân bị carcinôm buồng trứng loại biểu mô không tiết nhầy có nồng độ ca-125 tăng cao.

CA-125 có thể tăng cao trong 50% trường hợp ung thư buồng trứng giai đoạn I và trong 60% trường hợp ung thư buồng trứng giai đoạn II.

Các dấu hiệu sinh học khác
 M-CSS: là một cytokine được tiết ra bởi tế bào carcinôm buồng trứng.
 OVX1: là một kháng nguyên glycoprotein có trọng lượng phân tử cao.
 Một số các dấu hiệu sinh học khác đã được sử dụng và nghiên cứu nhưng kết quả không tốt hơn các kháng nguyên trước đây, đó là: LASA, CA54-61, CA 72-4, CA-195, CA-50...

Xếp giai đoạn
Ung thư buồng trứng được xếp giai đoạn theo FIGO (Federation Internationale de Gynecology et d'Obstetric)
 Giai đoạn I: khu trú ở buồng trứng
 Giai đoạn IA: một buồng trứng, không báng bụng, không có bướu trên mặt ngoài buồng trứng, vỏ bao buồng trứng còn nguyên
 Giai đoạn IB: cả hai buồng trứng, không báng bụng, không có bướu trên mặt ngoài, vỏ bao còn nguyên
 Giai đoạn IC: IA hoặc IB kèm bướu trên bề mặt của một hoặc hai buồng trứng, hoặc vỏ bao vỡ, hoặc báng bụng có chứa tế bào ác tính trong dịch rửa phúc mạc
 Giai đoạn II: bướu ở một hoặc hai buồng trứng có thêm ăn lan vùng chậu
 Giai đoạn IIA: ăn lan và/hoặc di căn tử cung và/hoặc vòi trứng
 Giai đoạn IIB: ăn lan các mô khác của vùng chậu
 Giai đoạn IIC: IIA hoặc IIB kèm bướu trên bề mặt của một hoặc hai buồng trứng, hoặc vỏ bao vỡ hoặc báng bụng có chứa tế bào ác tính, hoặc dịch rửa phúc mạc
 Giai đoạn III: bướu ở một hoặc hai buồng trứng lan tới ruột non, di căn mạc nối trong vùng chậu hoặc trong phúc mạc, các hạch sau phúc mạc, hạch bẹn, di căn bề mặt gan
 Giai đoạn IIIA: khu trú ở vùng chậu, hạch (-) nhưng vi thể có ăn lan phúc mạc
 Giai đoạn IIIB: khu trú một hay hai buồng trứng, ăn lan phúc mạc không quá 2 cm đường kính, hạch (-)
 Giai đoạn IIIC: ăn lan phúc mạc > 2 cm đường kính và hoặc hạch bẹn hay hạch sau phúc mạc (+)
 Giai đoạn IV: di căn xa, tràn dịch màng phổi tế bào học (+), di căn nhu mô gan...

Tham khảo

  Jemal A, Murray T, Ward E, Samuels A, Tiwari RC, Ghafoor A, Feuer EJ, Thun MJ. Cancer statistics, 2005. CA Cancer J Clin 2005;55:10-30. Fulltext . PMID 15661684.
  Ung thư học nội khoa – PGS Nguyễn Chấn Hùng – Nhà xuất bản Y Học Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2004 – trang 18–19
  Stephen A. Cannistra Cancer of the Ovary N Engl J Med 2004;351:2519-2529. Fulltext.
  Agustin A Garcia Ovarian Cancer Fulltext in Emedicine
  C William Helm Malignant Lesions of the Ovaries Fulltext in Emedicine

Phụ khoa
Khoa ung thư
Ung thư
Bệnh phụ khoa
RTT


title: Phyprosopus callitrichoides

text:
Phyprosopus callitrichoides là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở New Hampshire tới Florida, phía tây đến Montana và Texas.

Sải cánh dài 28–35 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn các loài greenbrier (see Smilax).

Liên kết ngoài
Bug Guide
Images

Chú thích

C
Động vật được mô tả năm 1872


title: Cathaemacta

text:
Cathaemacta là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Cathaemacta loxomochla Turner, 1929
 Cathaemacta thermistis (Lower, 1894)

Chú thích

Tham khảo

 Cathaemacta at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Oenochrominae


title: Ricula

text:
Ricula là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Ricula dubitana Kuznetzov, 1992
Ricula maculana (Fernald, 1901)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Grapholitini


title: Amietophrynus brauni

text:
Amietophrynus brauni là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Tanzania.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

 Howell, K., Poynton, J.C. & Tandy, M. 2004. Bufo brauni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Amietophrynus
Động vật được mô tả năm 1911
Động vật đặc hữu Tanzania


title: Sainte-Catherine, Pas-de-Calais

text:
Saint-Catherine-lès-Arras là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Sainte-Catherine-lès-Arras có cự ly  về phía bắc Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D264 và D63.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Catherine, được xây lại sau đệ nhất thế chiến.

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Official website of Sainte-Catherine
 Sainte-Catherine on the Quid website

Saintecatherinelesarras


title: Saramon

text:
Saramon  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Quận Lewis, Missouri

text:
Quận Lewis là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Quận lỵ đóng ở

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Missouri


title: Sông Hwang

text:
Sông Hwang (tiếng Triều Tiên: 황강, Hanja: 黃江, "Hoàng giang") là một sông nhánh của sông Lạc Đông, chảy qua tỉnh Khương Thượng Nam ở phía nam Hàn Quốc. Sông này bắt nguồn từ quận Cư Xương, và được nhiều con suối từ các dốc của núi Đức Dụ bổ sung nguồn nước, và gặp sông Lạc Đông ở quận Thiểm Xuyên. Sông có chiều dài 117 km. Tên sông có nghĩa là "vàng" (黃) do cát của sông này có màu vàng. Do nước sông không bị ô nhiễm và có nhiều cá, sông Hoàng là nơi cư ngụ của loại rái cá châu Âu (lutra lutra) đang có nguy cơ tuyệt chủng.

Tham khảo

Hoàng giang
Khương Thượng Nam