title: Athens

text:
Athens (tiếng Hy Lạp: Αθήνα, Athína, phiên âm tiếng Việt: A-ten) là thủ đô và thành phố lớn nhất của Hy Lạp, là một trong những thành phố cổ nhất thế giới với lịch sử được ghi chép ít nhất là 10000 năm.

Ngày nay, Athens là thành phố lớn thứ 8 châu Âu và đang nhanh chóng trở thành một trung tâm kinh doanh hàng đầu ở trong Liên minh châu Âu. Dân số thành phố Athens là 3,3 triệu người và dân số vùng đô thị là 3,8 triệu, làm trung tâm của cuộc sống chính trị, văn hóa, công nghiệp, tài chính, kinh tế ở Hy Lạp. Nội thành thành phố có diện tích 39 km² còn vùng đô thị có diện tích 412 km².

Athens cổ đại là một thành bang hùng mạnh. Là một trung tâm nghệ thuật, học thuật và triết học, là địa điểm có Hàn lâm Học viện của nhà văn hào Platon và vườn Lyceum của nhà văn hào Aristotle. Athens cũng là nơi sinh của Socrates, Pericles, Sophocles và nhiều nhà triết học, nhà văn, nhà chính trị của thế giới cổ đại. Athens được xem như là cái nôi của nền Văn minh phương Tây và là nơi sinh của khái niệm dân chủ, phần lớn là do ảnh hưởng của những thành tựu chính trị và văn hóa của thành phố này trong các thế kỷ 5 và 4 trước Công nguyên đối với phần còn lại của lục địa châu Âu.

Di sản của thời kỳ cổ đại vẫn còn hiển hiện ở trong thành phố, qua mô tả của một số tượng đài và công trình nghệ thuật; được biết đến nhất là Đền Parthenon ở trên Acropolis, như là một điểm nổi bật sử thi của nền văn minh phương Tây. Thành phố này cũng lưu giữ nhiều tượng đài La Mã và Byzantine, cũng như một số nhỏ các tượng đài Ottoman còn lại thể hiện bề dày lịch sử của thành phố này qua các thời kỳ lịch sử đầy biến động. Những công trình nổi bật của thời kỳ hiện đại cũng góp mặt ở thành phố này, có thời gian xây dựng năm 1830 (thời gian thành lập nhà nước Hy Lạp), thể hiện ở Quốc hội Hy Lạp (thế kỷ 19) và Bộ tam Athens (Thư viện, Trường đại học và Viện Academia).

Athens là thành phố đăng cai Thế vận hội hiện đại đầu tiên vào năm 1896, và 108 năm sau thành phố lại là chủ nhà của Thế vận hội mùa Hè, với thành công lớn.

Từ nguyên

Trong tiếng Hy Lạp cổ đại, tên của thành phố là  (Athēnai,  trong tiếng Attic cổ điển) là một từ số nhiều. Trong tiếng Hy Lạp cũ, như là tiếng Hy Lạp Homer, tên này có dạng số ít,  (Athēnē). Có thể nó được diễn đạt trong dạng số nhiều sau đó, như là  (Thêbai) và  (Μukênai). Từ này có thể không có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp hay Ấn-Âu, và có thể nó là tàn dư của gốc Tiền Hy Lạp của Attica. Vào thời cổ đại, người ta tranh luận rằng tên này có nguồn gốc từ nữ thần bảo hộ Athena (tiếng Attic , Athēnā, tiếng Ionian , Athēnē, và Dorian , Athānā) hay Athena lấy tên theo thành phố này. Những học giả hiện đại này thường đồng ý rằng vị nữ thần này lấy tên theo tên thành phố, vì đuôi -ene phổ biến trong tên của các khu vực, nhưng hiếm có trong tên người. Trong thời Trung Cổ, tên của thành phố lại được dùng theo dạng số ít là . Tuy nhiên, sau sự thành lập của nhà nước Hy Lạp hiện đại, và một phần là do chủ nghĩa bảo thủ của ngôn ngữ viết,   lại trở thành tên chính thức của thành phố và kéo dài đến khi sự từ bỏ Katharevousa diễn ra trong những năm 1970, khi Ἀθήνα, Athína, trở thành tên chính thức.

Dân số

Địa lý

Địa chất

Athens trải dài dọc theo vùng đồng bằng trung tâm Attica, nó thường được gọi là Bồn địa Athens hay Bồn địa Attica (tiếng Hy Lạp: Λεκανοπέδιο Αττικής). Vùng bồn địa được bao quanh bởi 4 dãy núi lớn: Núi Aigaleo ở phía tây, Núi Parnitha ở phía bắc, Núi Pentelicus ở phía đông bắc và Núi Hymettus ở phía đông. Qua núi Aegaleo là đồng bằng Thriasia, tạo thành phần mở rộng của đồng bằng trung tâm về phía tây. Vịnh Saronic nằm ở phía tây nam. Núi Parnitha là ngọn núi cao nhất trong bốn ngọn núi (), và đã được tuyên bố là một vườn quốc gia.

Athens được tạo ra bởi một số đồi. Lycabettus là một trong những đồi cao nhất của thành phố và cung cấp nơi ngắm toàn bộ vùng bồng địa Attica. Địa mạo học của Athens được cho là một trong những nơi phức tạp nhất trên thế giới về những ngọn núi của nó tạo ra một hiện tượng nghịch nhiệt, và cùng với khó khăn của chính phủ Hy Lạp trong việc quản lý ô nhiễm, tạo ra những vấn đề về ô nhiễm không khí mà thành phố này phai đối mặt. Vấn đề này không chỉ có tại Athens; ví dụ, Los Angeles và Thành phố Mexico cũng phải chịu vấn đề về nghịch nhiệt tương tự.

Sông Cephissus, suối Ilisos và Eridanos là những dòng sông lịch sử tại Athens.

Môi trường

Cuối những năm 1970, việc ô nhiễm của Athens đã có sức phá hoại lớn mà theo Bộ trưởng Bộ Văn hóa Hy Lạp khi đó, Constantine Trypanis, "...những chi tiết được chạm khắc trên năm chiếc cột tượng của Erechteum đã bị thoái hóa nghiêm trọng, trong khi mặt của tượng người đua ngựa ở mặt phía tây của Parthenon đã bị xóa." Một loạt biện pháp đã được thực hiện bởi chính quyền thành phố suốt những năm 1990 giúp cho chất lượng không khí được cải thiện; sự xuất hiện của khói (hay nefos là từ mà người Athens sử dụng để gọi nó) trở nên ít phổ biến hơn.

Các biện pháp được thực hiện bởi chính quyền Hy Lạp suốt thập niên 1990 đã cải thiện chất lượng không khí tại bồn địa Attica. Tuy nhiên, ô nhiễm không khí vẫn là một vấn đề đối với Athens, đặc biệt là trong những ngày hè nóng nhất. Vào cuối tháng 6 năm 2007, vùng Attica xảy ra một số đám cháy, bao gồm đám cháy đã thiêu cháy một phần lớn của vườn quốc gia được trồng rừng tại núi Parnitha, nơi được đánh giá là đặc biệt quan trọng cho việc duy trì chất lượng không khí tốt tại Athens suốt năm. Thiệt hại của vườn quốc gia đã dẫn đến nhữn lo lắng về việc dừng cải thiện chất lượng không khí của thành phố.

Những cố gắng lớn về việc quản lý chất thải đã được thực hiện trong thập niên 2000 (đặc biệt là nhà máy được xây trên hòn đảo nhỏ Psytalia) đã cải thiện chất lượng nước tại vịnh Saronic, và bây giờ mọi người có thể bơi được tại vùng nước biển của Athens. Vào tháng 1 năm 2007, Athens đối mặt với một vấn đề về quản lý chất thải khi bãi thải của nó gần Ano Liosia, một vùng ngoại ô Athens, đạt tới tối đa sức chứa. Cuộc khủng hoảng lắng xuống vào giữa tháng 1 khi chính quyền bắt đầu mang rác thải tới một bãi thải tạm thời.

Khí hậu
Athens có khí hậu cận nhiệt đới thảo nguyên (phân loại khí hậu theo Köppen BSh), với thời gian được chiếu dài sáng trong suốt cả năm (2.884 giờ nắng mỗi năm tại trạm khí tượng Thision, 1961-1990) và với số lượng mưa lớn chủ yếu xảy ra từ giữa tháng mười đến giữa tháng tư, lượng mưa còn lại thưa thớt trong mùa hè và thường có dạng mưa phun sương hoặc các cơn bão. Do nằm ở vị trí sườn khuất mưa của núi Parnitha, khí hậu của Athens khô hơn nhiều so với phần còn lại của khu vực châu Âu Địa Trung Hải. Các vùng ngoại ô miền núi phía Bắc, có một mô hình hơi khác biệt về khí hậu, với nhiệt độ thường thấp hơn. Sương mù dày đặc hiếm xảy ra ở trung tâm thành phố nhưng thường xuyên hơn ở phía đông, sau dãy núi Hymettus.

Vị trí

Các khu vực

Khu tự quản Athens, trungg tâm thành phố của Athens, được chia thành một số quận: Omonoia, Syntagma, Exarcheia, Agios Nikolaos, Neapolis, Lykavittos, Lofos Strefi, Lofos Finopoulou, Lofos Filopappou, Pedion Areos, Metaxourgeio, Aghios Kostantinos, Larissa Station, Kerameikos, Psiri, Monastiraki, Gazi, Thission, Kapnikarea, Aghia Irini, Aerides, Anafiotika, Plaka, Acropolis, Pnyka, Makrygianni, Lofos Ardittou, Zappeion, Aghios Spyridon, Pangrati, Kolonaki, Dexameni, Evaggelismos, Gouva, Aghios Ioannis, Neos Kosmos, Koukaki, Kynosargous, Fix, Ano Petralona, Kato Petralona, Rouf, Votanikos, Profitis Daniil, Akadimia Platonos, Kolonos, Kolokynthou, Quảng trường Attikis, Lofos Skouze, Sepolia, Kypseli, Aghios Meletios, Nea Kypseli, Gyzi, Polygono, Ampelokipoi, Panormou-Gerokomeio, Pentagono, Ellinorosson, Nea Filothei, Ano Kypseli, Tourkovounia-Lofos Patatsou, Lofos Elikonos, Koliatsou, Thymarakia, Kato Patisia, Treis Gefyres, Aghios Eleftherios, Ano Patisia, Kypriadou, Menidi, Prompona, Aghios Panteleimonas, Pangrati, Goudi và Ilisia.

 Omonoia, Quảng trường Omonoia, () là quảng trường cổ nhất ở Athens. Xung quanh nó là các khách sạn và nơi bán đồ ăn nhanh, và còn có ga tàu sử dụng cho Metro Athens và Ilektrikos, được gọi là ga Omonoia. Quảng trường này chủ yếu được dùng để kỷ niệm chiến thắng thể thao, như làn sau chiến thắng của quốc gia trong Euro 2004 và giải đấu Eurobasket 2005.
 Metaxourgeio () là một khu dân cư ở Athens. Khu này nằm ở phía bắc của trung tâm lịch sử của Athens, giữa Kolonos ở phía đông và Kerameikos ở phía tây, and north of Gazi. Metaxourgeio thường được miêu tả là một khi chuyển đổi. Sau một thời kỳ dài bị bỏ hoang ở cuối thế ký 20, khu vực này có được danh tiếng là một khu vực nghệ thuật và thời trang sau khi nhiều phòng tranh, bảo tàng, nhà hàng và quán cà phê được mở cửa. [1] Sự cố gắng của địa phương để làm đẹp đã tăng thêm cảm giác nghệ thuật. Có những tác phẩm vô danh chứa những chích dẫn và phát biểu trong cả tiếng Anh và tiếng Hy Lạp cổ ở khắp khu này, ví dụ như câu "Nghệ thuật vị nghệ thuật" (Τέχνη τέχνης χάριν). Việc trồng cây ở những khu vực công cộng cũng khiến khu vực này đẹp hơn.

Chính phủ và chính trị

Athens trở thành thủ đô của Hy Lạp năm 1834, trước đó thủ đô là Nafplion, thủ đô lâm thời kể từ năm 1829. Khu tự quản (Thành phố) Athens cũng là thủ phủ của vùng Attica. Thuật ngữ Athens có thể đề cập đến khu tự quản Athens, vùng Đại Athens, hay đoàn bộ khu vực đô thị của Athens.

Quan hệ quốc tế và ảnh hưởng

Thành phố kế nghĩa
Athens kết nghĩa với:

Đối tác
 Belgrade, Serbia (1966)
 Paris, Pháp (2000)
 Ljubljana, Slovenia
 Naples, Ý

Các địa điểm đặt tên theo Athens
  Hoa Kỳ

Lịch sử

Sự hiện diện cổ nhất của con người ở Athens là tại hang động Schist, có niên đại giữa thiên niên kỷ thứ 11 và thiên niên kỷ thứ 7 TCN. Athens đã liên tục có người định cư trong ít nhất 7000 năm.
Tới năm 1400 TCN nơi đây đã trở thành một trung tâm quan trọng cho nền văn minh Mycenae và Acropolis từng là nơi có pháo đài Mycenae chính, những tàn tích của nó vẫn có thể được thấy từ các phần của bức tường thành Cyclopean. Không giống như các trung tâm Mycenae khác, như là Mycenae và Pylos, người ta chưa rõ liệu Athens có bị phá hủy vào khoảng năm 1200 TCN, một sự kiện thường được cho là do sự xâm lược của người Dorian, và người Athens vẫn luôn cho rằng họ là người Ionian "thuần khiết" không có liên quan đến người Dorian. Tuy nhiên, Athens, giống như nhiều nơi định cư thời đại đồ đồng khác, đã bị suy thoái kinh tế trong khoảng 150 năm sau đó.

Các di chỉ mai táng Thời đại đồ sắt, tại Kerameikos và các địa điểm khác, cho thấy rằng từ năm 900 TCN trở đi Athens là một trung tâm thương mại và thịnh vượng hàng đầu trong khu vực. Vị trí dẫn đầu của Athens có thể do vị trí trung tâm của nó trong thế giới Hy Lạp, thành lũy kiên cố của nó trên khu vực Acropolis và nó dễ dàng tiếp cận với biển, điều này giúp nó có lợi thế hơn so với những đối thủ cạnh tranh tại đất liền như Thebes và Sparta.

Vào thế kỷ thứ 6 TCN, tình trạng bất ổn xã hội lan rộng đã dẫn tới những cải cách của Solon. Điều này cuối cùng đã mở đường cho Cleisthenes khởi đầu chế độ dân chủ vào năm 508 TCN. Tới lúc này Athens đã trở thành một cường quốc hải quân với một hạm đội lớn, và đã giúp đỡ cho cuộc nổi dậy của những thành bang Ionian chống lại sự cai trị của Ba Tư. Trong các cuộc Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư tiếp theo, Athens, cùng với Sparta, lãnh đạo liên minh các thành bang Hy Lạp mà cuối cùng đã đẩy lùi được quân Ba Tư, giành một chiến thắng quyết định ở Marathon vào năm 490 TCN, và tại Salamis năm 480 TCN. Tuy nhiên, điều này không ngăn cản được việc Athens bị chiếm và cướp phá hai lần bởi quân Ba Tư trong vòng một năm, sau một cuộc kháng cự đầy anh dũng tại Thermopylae bởi người Sparta và những người Hy Lạp khác dẫn đầu bởi Vua Leonidas, sau khi cả Boeotia và Attica rơi vào tay người Ba Tư.

Các thập niên tiếp theo được biết đến là thời vàng son của nền dân chủ Athens, trong thời gian này Athens trở thành thành phố dẫn đầu của Hy Lạp cổ đại, với những thành tưu văn hóa của nó đặt nền móng cho nền văn minh Phương Tây. Các nhà viết kịch Aeschylus,Sophocles và Euripides đã đạt được thành tựu trong thời kỳ này, cũng như các nhà sử học Herodotus và Thucydides, bác sĩ Hippocrates, và triết gia Socrates. Dưới sự hướng dẫn của Pericles, người đã quảng bá nghệ thuật và dân chủ, Athens bắt tay vào một chương trình xây dựng Acropolis của Athens đầy tham vọng (bao gồm Parthenon), cũng như xây dựng đế chế thông qua Liên minh Delos. Ban đầu được coi là một hiệp hội của các thành phố Hy Lạp để tiếp tục cuộc chiến chống lại người Ba Tư, liên minh này nhanh chóng trở thành phương tiện cho những tham vọng hoàng gia của Athens. Những căng thẳng được tạo ra đã dẫn đến Chiến tranh Peloponnesus (431–404 TCN), trong đó Athens bị đánh bại bởi đối thủ Sparta.

Đến giữa thế kỷ thứ 4 TCN, Vương quốc Macedonia ở phía bắc Hy Lạp trở nên nổi trội trong các vấn đề của Athens. Năm 338 TCN quân đội của Philip II đánh bại liên minh của một số thành phố của Hy Lạp, trong đó có Athens và Thebes tại Trận Chaeronea, chấm dứt sự độc lập của Athens. Sau đó, dưới thời Rome, Athens được trao cho trạng thái một thành phố tự do vì các trường học ở đây được ngưỡng mộ rộng rãi. Hoàng đế La Mã Hadrian, trong thế kỷ thứ 2 SCN, xây dựng một thự viện, phòng tập thể dục, một đường dẫn nước hiện nay vẫn được sử dụng, một số đền thờ và khu bảo tồn, một cây cầu và tài trợ kinh tế cho sự hoàn thành của Đền thờ Zeus Olympia.

Vào cuối Hậu kỳ cổ đại, thành phố trải qua sự suy thoái, sau đó phục hồi lại trong nửa cuối của thời kỳ Trung Đế quốc Đông La Mã, trong thế kỷ thứ 9 đến thế kỷ thứ 10, và trở nên tương đới thịnh vượng trong thời Thập tự chinh, do được lợi từ giao thương với Ý. Sau Thập tự chinh thứ tư Công tước Athens được thành lập. Năm 1458 thành phố này bị Đế quốc Ottoman xâm chiếm và bước vào một thời kỳ suy thoái kéo dài.

Theo sau Chiến tranh giành độc lập Hy Lạp và sự thành lập của Vương quốc Hy Lạp, Athens được chọn là thủ đô của nhà nước Hy Lạp độc lập năm 1834, phần lớn bởi yếu tố lịch sử và tình cảm. Vào thời điểm đó nó là một thị trấn có kích thước khiêm tốn được xây dựng xung quanh chân Acropolis. Vua đầu tiên của Hy Lạp, Otto của Bavaria, đã ủy quyền cho các kiến trúc sư Stamatios Kleanthis và Eduard Schaubert thiết kế một thành phố hiện đại phù hợp với thủ đô của một nhà nước.

Quy hoạch hiện đại lần đầu tiên của thành phố bao gồm một tam giác được xác định bởi Acropolis, nghĩa địa cổ Kerameikos và cung điện mới của vua Bavarian (bây giờ là trụ sở của Chính phủ Hy Lạp), để làm nổi bật sự liên tục giữa Athens hiện đại và cổ đại. Chủ nghĩa tân cổ điển, phong cách quốc tế của kỷ nguyên này, là phong cách kiến trúc mà qua đó những kiến trúc sư Bavaria, Pháp và Hy Lạp như Hansen, Klenze, Boulanger hoặc Kaftantzoglou đã thiết kế những tòa nhà công cộng quan trọng đầu tiên của thủ đô mới. Năm 1896, Athens là chủ nhà tổ chức Thế vận hội hiện đại lần đầu tiên. Trong những năm 1920 một số người tị nạn Hy Lạp bị trục xuất khỏi Tiểu Á sau Chiến tranh Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ, làm tăng dân số của Athens; tuy nhiên đặc biệt nhất là sau Thế chiến II, và từ những năm 1950 và 1960, dân số của thành phố bùng nổ và Athens trải qua một sự mở rộng dần dần.

Trong những năm 1980 khói từ nhà máy và số lượng xe cộ tăng cao, cũng như thiếu chỗ trống do tắc nghẽn, và trở thành một thách thức quan trọng nhất của thành phố. Một loạt các biện pháp chống ô nhiễm được thực hiện bởi chính quyền thành phố trong những năm 1990, kết hợp với việc cải thiện cơ sở hạ tầng của thành phố (bao gồm xa lộ Attiki Odos, sự mở rộng tàu điện ngầm Athens, và sân bay quốc tế Athens), giúp giảm đáng kể ô nhiễm và biến Athens thành một thành phố đa chức năng hơn. Năm 2004 Athens tổ chức Thế vận hội mùa hè 2004.

Văn hóa

Trung tâm khảo cổ học
Thành phố là một trung tâm nghiên cứu khảo cổ học thế giới. Cùng với các tổ chức quốc gia, như Đại học Athens và Cộng đòng Khảo cổ học, có nhièu bảo tàng khảo cổ học bao gồm Bảo tàng khảo cổ học quốc gia, Bảo tàng Cyclades, Bảo tàng Văn khắc, Bảo tàng Đế quốc Đông La Mã và Công giáo, cũng như bảo tàng tại Agora cổ, Acropolis, Kerameikos, và Bảo tàng khảo cổ học Kerameikos. Thành phố này cũng có phòng thí nghiệm Demokritos dành cho khoa học khảo cổ học, cùng với các cơ quan khảo cổ học vùng và quốc gia tạo thành Cục Văn hóa Hy Lạp.

Athens có 17 Viện khảo cổ học nước ngoài nơi hỗ trợ và phát triển nghiên cứu của những học giả từ các quốc gia. Do đó, Athens có hơn một tá các thư viện khảo cổ học và ba phòng thí nghiệm chuyên về khảo cổ học, và nó là nơi tổ chức hàng trăm bài giảng, hội nghị và chuyên đề về khảo cổ học, cũng như hàng tá triển lãm mỗi năm. Vào bất cứ thời điểm nào đều có hàng trăm học giả và nhà nghiên cứu quốc tế về mọi khía cạnh của khảo cổ học tại thành phố.

Điêu khắc
Có thể thấy nhiều bức tượng điêu khắc khắp thành phố. Ngoài những tác phẩm tân cổ điển bởi Leonidas Drosis tại Viện hàn lâm Athens (Plato, Socrates, Apollo, Athena), những bức tượng nổi bật khác bao gồm Theseus bởi Georgios Fytalis tại Thiseion, của những người yêu Hy Lạp Lord Byron, George Canning và William Gladstone, bức tượng Theodoros Kolokotronis cưỡi ngựa bởi Lazaros Sochos ở trước Nhà Quốc hội cũ, tượng Ioannis Kapodistrias, Rigas Feraios và Adamantios Korais tại trường đại học, Evangelos Zappas và Konstantinos Zappas tại Zappeion, Ioannis Varvakis tại vườn quốc gia, "người phá gỗ" bởi Dimitrios Filippotis, tượng Alexandros Papagos cưỡi ngựa tại quận Papagou và tượng người đấu tranh cho độc lập Hy Lạp tại Pedion tou Areos. Một danh thắng quan trọng cũng là mộ của Chiến sĩ Vô danh tại Syntagma.

Bảo tàng

Những bảo tàng quan trọng nhất Athens bao gồm:
 Bảo tàng khảo cổ học quốc gia, bảo tàng khảo cổ học lớn nhất quốc gia, và một trong những bảo tàng khảo cổ học quan trọng nhât thế giới, vì nó chứa một bộ sưu tập lớn về thời cổ đại; những vật thể tại đây có niên đại trải dài trong quãng thời gian hơn 5.000 năm, từ thời Thời đại đồ đá mới muộn đến thời Hy Lạp thuộc La Mã;
 Bảo tàng Benaki với một vần bộ sưu tập chính bao gồm Đế quốc Đông La Mã cổ đại, thời kỳ Ottoman, nghệ thuật Trung Quốc, vân vân;
 Bảo tàng Đế quốc Đông La Mã và Công giáo, một trong những bảo tàng nghệ thuật Đế quốc Đông La Mã quan trọng nhất;
 Bảo tàng Hóa tệ học, có một bộ sưu tập tiền xu cổ đại và hiện đại;
 Bảo tàng Nghệ thuật Cyclades, là nơi có một bộ sưu tập nghệ thuật Cyclades lớn, bao gồm những bức tượng đá cẩm thạch trắng nhỏ;
 Bảo tàng Acropolis Mới, mở cửa năm 2009, và thay thế bảo tàng cũ tại Acropolis. Bảo tàng mới đã có độ phổ biến đáng kể; gần một triệu người ghé thăm chỉ trong khoảng thời gian mùa hè từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2009. Cũng có một số bảo tàng tư nhân nhỏ hơn về văn hóa và nghệ thuật Hy Lạp.
 Bảo tàng Khảo cổ học Kerameikos, một bảo tàng trưng bày các hiện vật từ nơi chôn cất Kerameikos. Hầu hết những đồ gốm và các vật khác có liên quan đến suy nghĩ của người Athens về cái chết và thế giới bên kia, qua nhiều thời kỳ.
 Bảo tàng Do Thái Hy Lạp, một bảo tàng mô tả lịch sử và văn hóa của cộng đồng người Do Thái Hy Lạp.

Du lịch
Athens đã là một điểm đến phổ biến với du khách từ thời cổ đại. Trong thập kỷ trước, cơ sở hạ tầng và tiện ích xã hội của thành phố đã được cải thiện, một phần là nhờ thành công của nó khi được chọn là địa điểm tổ chức Thế vận hội mùa hè 2004. Chính phủ Hy Lạp, được hỗ trợ bởi EU, đã trợ cấp nhiều dự án cơ sở hạ tầng như sân bay quốc tế Eleftherios Venizelos hiện đại, sự mở rộng của hệ thống Metro Athens, và xa lộ Attiki Odos mới.

Athens được chọn là thành phố đáng ghé thăm thứ 3 Châu Âu năm 2015 bởi European Best Destination. Hơn 240.000 đã bình chọn.

Thế vận hội

Thế vận hội mùa hè 1896

Năm 1896 mang lại sự hồi sinh của Thế vận hội hiện đại, bởi người đàn ông Pháp Pierre de Coubertin. Nhờ những nỗ lực của ông, Athens Nhờ những nỗ lực của mình, Athens đã được trao giải Thế vận hội Olympic hiện đại đầu tiên. Năm 1896, thành phố này có dân số là 123.000 người và sự kiện này đã góp phần nâng cao thứ hạng quốc tế của thành phố. Trong những địa điểm được sử dụng cho Thế vận hội này, sân vận động Kallimarmaro, và Zappeion là nưhunxg nơi quan trọng nhất. Kallimarmaro là bản sao của các sân vận động Athens cổ đại, và là sân vận động lớn duy nhất (có sức chứa 60.000) được làm hoàn toàn bằng đá cẩm thạch từ núi Penteli, giống với vật liệu dùng để xây dựng Parthenon.

Thế vận hội Mùa hè 1906

Thế vận hội Mùa hè 1906 được tổ chức tại Athens.

Giao thông

Athen có các dạng vận tải đa dạng, hình thành nên một mạng lưới vận tải công cộng lớn nhất Hy Lạp. Hệ thống vận tải công cộng (mass transit) gồm buýt phục vụ trung tâm đô thị, mạng lưới tàu điện và xe điện, kết nối với các ngoại ô phía nam với trung tâm thành phố.

Vận tải bằng xe buýt
Ethel () (Etaireia Thermikon Leoforeion), hoặc Thermal Bus Company, là nhà vận tải bằng buýt chính ở Athens. Hệ thống này gồm khoảng 300 tuyết xe buýt bao phủ toàn vùng đô thị Athens, với số nhân viên 5.327, và 1.839 xe buýt. Trong số 1.839 xe buýt thì có 416 chạy bằng khí thiên nhiên nén, nên là hệ thống xe buýt sử dụng khí thiên nhiên lớn nhất châu Âu.

Ngoài các loại xe buýt trên dùng khí thiên nhiên và dùng dầu diesel, khu vực nội ô của Athens cũng còn các xe buýt điện. Hệ thống xe buýt này do xe buýt điện vùng Athens-Pireaus vận hành, hay ILPAP (), gồm có 22 tuyến với 1.137 nhân viên. Tất cả 366 xe buýt điện đều được trang bị song hành cùng hệ thống sử dụng diesel để sử dụng trong trường hợp mất điện.

Xe buýt kết nối vùng và quốc tế được cung cấp bởi KTEL từ hai bến xe buýt liên thành phố, bến xe buýt Kifissos A và bến xe buýt Liosion B, cả hai đều nằm ở vùng tây bắc thành phố. Kifissos cung cấp kết nối về phía Peloponnese và Attica, trong khi Liosion được sử dụng để đến những địa điểm xa nhất về phía bắc của vùng đất liền.

Metro Athens

Metro Athens thường được biết đến tại Hy Lạp là Attiko Metro () và nó cung cấp giao thông công cộng khắp Vùng Đô thị Athens. Ngoài mục đích chính của nó là vận tải, nó còn là nơi chứa những cổ vật tìm thấy khi đang xây dựng hệ thống này. Metro Athens có 387 nhân viên vận hành và gồm hai trong ba tuyến metro của Athens; bao gồm tuyến Đỏ (tuyến 2) và Xanh (tuyến 3), được xây phần lớn vào những năm 1990, với phần ban đầu mở cửa vào tháng 1 năm 2000. Tất cả các tuyến đều chạy ngầm hoàn toàn đội tàu gồm 42 tàu với 252 xe trong hệ thống, hàng ngày được lấp đầy bởi 550.000 hành khách.

Tuyến Đỏ (tuyến 2) chạy từ ga Anthoupoli đến ga Elliniko và có quãng đường tổng cộng là . Tuyến này kết nối vùng ngoại ô phía tây Athens với vùng ngoại ô phía đông nam qua trung tâm Athens. Tuyến này kết nối với các ga tuyến Xanh (tuyến 1) tại Attiki và ga Quảng trường Omonoia. Tuyến này cũng được kết nối với tuyến Xanh (tuyến 3) tại ga Quảng trường Syntagma và được kết nối với xe điện tại Quảng trường Syntagma, Sygrou-Fix và ga Agios Ioannis.

Tuyến Xanh (tuyến 3) chạy từ các vùng ngoại ô phía tây, từ Agia Marina đến ga Egaleo, qua các ga trung tâm Monastiraki và Syntagma đến đại lộ Doukissis Plakentias tại vùng ngoại ô Halandri phía đông bắc, đi qua quãng đường , sau đó đi lên mặt đất và tới sân bay quốc tế Eleftherios Venizelos, sử dụng hạ tầng đường sắt ngoại ô và kéo dài quãng đường thêm . Lần mở rộng mùa xuân 2007 từ phía tây Monastiraki, tới Egaleo, kết nối một số trung tâm thú vui về đêm chính của thành phố, gồm các trung tâm ở Gazi (ga Kerameikos) với Psirri (ga Monastiraki) và trung tâm thành phố (ga Syntagma). Tuyến này đang được mở rộng về các vùng ngoại ô phía tây nam của Athens, tới cảng và trung tâm của Piraeus. Các ga mới sẽ bao gồm ga Agia Barvara, Koridallos, Nikaia, Maniatika, Piraeus và Dimotiko Theatro. Việ xây dựng sẽ được hoàn thành năm 2017, kết nối cảng Piraeus là cảng lớn nhất Hy Lạp với sân bay lớn nhất Hy Lạp là sân bay quốc tế Athens.

Tàu điện (ISAP)

Không được vận hành bởi công ty Metro Athens, là ISAP (), tuyến của Công ty tàu điện, đã phục vụ giao thông đường sắt cơ bản tại Athens nhiều năm. Hiện nay nó là Tuyến xanh lá cây (tuyến 1) của hệ thống Metro Athens như được hiển thị trong bản đồ, và không giống như tuyến đỏ và tuyến xanh nước biển, ISAP có nhiều phần nổi trên tuyến đường của nó. Ban đầu nó là tuyến metro từ Piraeus đến Kifisia; chạy qua 22 ga, với một hệ thống có chiều dài , 730 nhân viên vận hành một đội tàu gồm 44 tàu và 243 toa xe. Số lượng khách của ISAP là 600.000 mỗi ngày.

Tuyến xanh lá cây (tuyến 1) hiện nay đi qua 24 ga, và là tuyến cổ nhất trong hệ thống metro Athens metro và phần lớn đi nổi, kết nối cảng Piraeus với vùng ngoại ô Kifissia ở phía bắc. Tuyến này được dự kiến kéo dài tới Agios Stefanos, một vùng ngoại ô  về phía bắc Athens.

Hệ thống Đường sắt Đô thị Athens được quản lý bởi ba công ty; bao gồm ISAP (tuyến 1), Attiko Metro (tuyến 2 & 3), còn tàu đi ngoại ô, Proastiakós được coi là tuyến 4.

Xe điện

Xe điện SA Athens vận hành một đội 35 phương tiện giao thông kiểu Sirio đỗ tại 48 ga, có 345 nhân viên với trung bình 65.000 hành khách mỗi ngày. Hệ thống xe điện trải dài tổng cộng  và bao phủ mười vùng ngoại ô Athens. Hệ thống này chạy từ quảng trường Syntagma tới vùng ngoại ô Palaio Faliro phía tây nam, nơi các tuyến chia làm hai nhánh; nhánh thứ nhất chạy dọc theo bờ biển Athens về vùng ngoại ô Voula ở phía nam, trong khi nhánh còn lại hướng về phía quận Piraeus của Neo Faliro. Hệ thống này bao phủ phần lớn bờ biển Saron. Đang có dự kiến mở rộng về cảng thương mại lớn Piraeus. Sự mở rộng về Piraeus sẽ bao gồm 12 ga mới, tăng tổng chiều dài hệ thống đường xe điện thêm , và củng cố hệ thống giao thông tổng hợp.

Sân bay quốc tế Athens

Athens có Sân bay quốc tế Athens (ATH), nằm ở gần thị trấn Spata, ở phía đông đồng bằng Messoghia, khoảng  về phía đông Athens. Sân bay này được trảo giải "Sân bay Châu Âu của năm 2004", với mục đích là một trung tâm hàng không mở rộng của Đông Nam Âu và được xây dựng trong 51 tháng, với chi phí 2,2 tỷ euro. Có 14.000 nhân viên làm việc tại đây.

Có thể đến sân bay bằng metro, tàu ngoại ô, xe buýt đến cảng Piraeus và taxi. Sân bay này có thể chứa 65 máy bay hạ cánh và cất cánh mỗi giờ, với các cầu lên máy bay bay, 144 quầy check-in và ga đón khách rộng  main; và khu vực thương mại rộng  bao gồm các quán cà phê, cửa hàng miễn thuế, và một bảo tàng nhỏ.

Năm 2014, sân bay này có hành khách 15.196.369 ghé thăm, tăng lên 21,2% so với năm 2013. Trong số 15.196.369 hành khách đó, 5.267.593 hành khách bay nội địa, và 9.970.006 hành khách bay quốc tế. Ngoài sức chứa hành khách của nó, ATH có tổng cộng 205.294 chuyến bay năm 2007, hay xấp xỉ 562 chuyến bay mỗi ngày.

Xa lộ

Hai xa lộ chính của Hy Lạp bắt đầu tại Athens, bao gồm A1/E75, đi qua khu vực đô thị của Athens từ Piraeus, tới phía bắc đến thành phố lớn thứ hai của Hy Lạp, Thessaloniki; và đường A8/E94 đi về phía tây, tới Patras, hợp nhất với đường GR-8A. Trước khi hoàn thành những xa lộ này hầu hết các phương tiện sử dụng đường GR-1 và GR-8.

Khu vực đô thị Athens có hệ thống xa lộ của công ty xa lộ thu phí Attiki Odos (mã: A6). Phần chính của nó mở rộng từ vùng ngoại ô công nghiệp Elefsina ở phía tây tới sân bay quốc tế Athens; còn có hai đường vành đai, bao gồm đường vành đai Aigaleo (A65) và đường vành đai Hymettus (A64) ở phía tây và phía đông Athens. Đường của Attiki Odos có tổng chiều dài , khiến nó trở thành hệ thống xa lộ đô thị lớn nhất Hy Lạp.
 Xa Lộ:
 A1/E75 N (Lamia, Larissa, Thessaloniki)
 A8 (GR-8A)/E94 W (Elefsina, Corinth, Patras)
 A6 W (Elefsina) E (Sân bay)
 Đường quốc lộ:
 GR-1 Ν (Lamia, Larissa, Thessaloniki)
 GR-8 W (Corinth, Patras)
 GR-3 N (Elefsina, Lamia, Larissa)

Giáo dục

Nằm trên Đường Panepistimiou, khu trường sở cũ của Đại học Athens, Thư viện Quốc gia, và Viện hàn lâm Athens tạo thành "Bộ ba Athens" được xây vào thế kỷ 19. Hầu hết những khu làm việc của đại học đã được chuyển đến một khu trường sở to hơn và hiện đại hơn nhiều nằm ở vùng ngoại ô Zografou phía đông thành phố. Viện cao học thứ hai tại thành phố là Đại học Công nghệ Quốc gia Athens, được thành lập tại Đường Patission. Đây là vị trí vào ngày 17 tháng 11 năm 1973, hơn 13 học sinh bị giết và hàng trăm người bị thương tại trường trong nổi dậy Trường Bách khoa Athens, chống lại hội đồng tư vấn quân đội thống trị quốc gia này từ ngày 21 tháng 4 năm 1967 đến ngày 23 tháng 7 năm 1974.

Các trường đại học khác tại Athens bao gồm Đại học Kinh tế và Kinh doanh Athens, Đại học Panteion, Đại học Nông nghiệp Athens và Đại học Piraeus. Có tổng cộng mười một trường cao học được nhà nước trợ cấp nằm ở vùng đô thị của Athens, theo thứ tự thời gian bao gồm: Trường Nghẹ thuật Athens (1837), Trường Công nghệ Quốc gia Athens (1837), Đại học và Kapodistria Athens (1837), Đại học Nông nghiệp Athens (1920), Đại học Kinh tế và Kinh doanh Athens (1920), Đại học Khoa học Xã hội và Chính trị Panteion (1927), Đại học Piraeus (1938), Viện Giáo dục Công nghệ Piraeus (1976), Viện Giáo dục Công nghệ Athens (1983), Đại học Harokopio (1990), Trường Giáo dục Sư phạm và Công nghệ (2002). Cũng có một số trường cao đẳng tư, theo cách họ gọi tại Hy Lạp, vì việc thành lập đại học tư bị cấm theo hiến pháp. Nhiều trong số đó được công nhận bởi một nước ngoài hoặc đại học như là Cao đẳng Hoa Kỳ Hy Lạp và Cơ sở Athens của Đại học Indianapolis.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Cityofathens.gr - City of Athens official website
 EIE.gr - Page on Archaeology of the City of Athens in the National Hellenic Research Foundation website
 Ancients.info - Athenian Owl coins in Numis website
 Kronoskaf.com - Simulation of Athens in 421 BC
 Zoomable Athens Panorama
 Athens PhotoStream
 http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/euro/nr040819111400/dt121228131422/view

Athens
Bài cơ bản dài trung bình
Thủ đô châu Âu
Thành phố của Hy Lạp
Di sản thế giới tại Hy Lạp
Du lịch Hy Lạp
Thành bang
Thủ phủ vùng Hy Lạp
Địa điểm khảo cổ Hy Lạp cổ đại ở Hy Lạp
Khu dân cư ở Hy Lạp cổ đại
Địa điểm khảo cổ ở Attiki
Thành phố ven biển Hy Lạp
Khu dân cư ở Trung Athens (đơn vị vùng)


title: Yingaresca oteroi

text:
Yingaresca oteroi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Yingaresca


title: Hwapyong

text:
Hwapyong là một kun, hay huyện, tỉnh Chagang, Bắc Triều Tiên. Đơn vị này đã được lập thành huyện mới trong cuộc tổng tổ chức lại chính quyền địa phương tháng 12 năm 1952. Trước đây khu vực này thuộc Chasong và Huchang.

Xem thêm
Địa lý Bắc Triều Tiên
Phân chia hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chagang


title: Dicronychus mesopotamicus

text:
Dicronychus mesopotamicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Dicronychus


title: Miconia floccosa

text:
Miconia floccosa là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Cogn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.

Chú thích

Liên kết ngoài

F
Thực vật được mô tả năm 1908
Thực vật Peru
Thực vật dễ tổn thương


title: La Neuville-Chant-d'Oisel

text:
La Neuville-Chant-d’Oisel là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Official website of Neuville-Chant-d'Oisel
La Neuville-Chant-d’Oisel on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Đại học Quốc gia Singapore

text:
Đại học Quốc gia Singapore (tiếng Anh: National University of Singapore, tiếng Mã Lai: Universiti Nasional Singapura, tiếng Tamil: சிங்கப்பூர் தேசிய பல்கலைக்கழகம், tiếng Hoa: 新加坡国立大学), thường được gọi tắt là NUS là viện đại học lâu đời và lớn nhất về số lượng sinh viên tại Singapore. Là viện đại học đầu tiên được thành lập ở Singapore vào năm 1905, theo dạng công lập tự chủ, và là trường đại học nghiên cứu tổng hợp với các chuyên ngành khác nhau.

Năm 2021, NUS đứng thứ 11 trong bảng xếp hạng các trường đại học danh tiếng nhất trên thế giới và là đại học đứng đầu châu Á theo bảng xếp hạng đại học QS World University Ranking. NUS cũng xếp thứ 21 trong bảng Xếp hạng đại học thế giới Times Higher Education, và thứ 29 trên US News World Ranking trong năm 2021. NUS được đánh giá là một trong những trường đại học danh giá nhất tại Singapore và Châu Á nói chung, với tỉ lệ chấp thuận tương đối cạnh tranh, chất lượng giáo dục tiên phong tại khu vực, và chất lượng đầu ra uy tín.

Khuôn viên chính của NUS tọa lạc ở khu vực tây nam của Singapore, gần với dốc Kent Ridge, bao phủ hơn 150 hecta. Ngoài ra, NUS còn có hai khuôn viên khác - một khuôn viên nằm ở Outram được hợp tác với viện đại học Duke của Mỹ, và một khuôn viên ở Bukit Timah cho Khoa Luật và Trường Chính sách công Lý Quang Diêu. Ngoài ra, trường còn bao gồm viện đại học khai phóng Yale-NUS (hợp tác với Đại học Yale của Mỹ) - hiện dự kiến sẽ được sát nhập vào NUS vào cuối năm 2025.

Lịch sử
Vào tháng 9 năm 1904, Tan Jiak Kim và một nhóm các đại diện người Hoa tại thuộc địa Singapore của Anh kiến nghị Toàn Quyền Anh bấy giờ - John Anderson - để thành lập một trường Y ở Singapore. Vào tháng 3 năm 1905, một trường Y được thành lập (hiện là ký túc xá KE VII của NUS), và đến năm 1913, được đổi tên thành Trường Y Vua Edward VII. Đến năm 1921, trường được đổi tên thành Cao đẳng Y Vua Edward VII. Vào năm 1928, trường Cao đẳng Raffles được thành lập.

Đến năm 1949, Cao đẳng Raffles và Cao đẳng Y Edward VII được sát nhập thành Đại học Malaya - với mục đích khuyến học đại học ở Liên Bang Malaya bấy giờ. Tiền thân của NUS bấy giờ là cơ sở hai của Đại học Malaya (với cơ sở chính tại thủ đô Kuala Lumpur). Vào năm 1955, Viện Đại học Nanyang được thành lập dựa trên mong muốn của cộng đồng người Hoa tại Singapore bấy giờ.

Đến khoảng những năm 1960, khi tình hình nội bộ ở Liên bang Malaya và Singapore trở nên căng thẳng, và khi Singapore rút khỏi Malaysia, cơ sở 2 của Đại học Malaya bấy giờ được đổi tên thành Viện Đại học Singapore vào năm 1962 (cơ sở 1 ở Malaysia vẫn giữ nguyên tên gọi là Đại học Malaya).

Hiện thân Đại học Quốc gia Singapore ngày nay được thành lập qua sự sáp nhập của Đại học Singapore và Viện Đại học Nanyang vào mồng 6 tháng 8 năm 1980. Mục đích của sự sáp nhập là để đồng nhất các tài nguyên của 2 trường này vào một, để dễ quản lý và để củng cố hệ thống giáo dục đại học tại Singapore bấy giờ.

Hiện nay, NUS bao gồm 17 Khoa và Trường, phân ra ở 3 cơ sở khác nhau (trong đó cơ sở chính vẫn nằm ở dốc Kent Ridge).

Giảng dạy
Phương pháp giảng dạy và tính tín chỉ của NUS có thể nói là sự hỗn hợp của giáo dục Anh và giáo dục Mỹ. Học sinh của NUS học theo hệ thống lecture-tutorial (lớp lớn trên giảng đường và lớp phụ đạo nhỏ hơn), nhưng cũng theo hệ thống tín chỉ của Mỹ và hệ thống lớp học hội thảo của Mỹ. Học sinh được phép thay đổi chuyên ngành, tham gia các lớp học hoặc theo đuổi ngành phụ ở một Khoa/Trường khác, hoặc theo đuổi chương trình song bằng. Các môn học của NUS được phân thành các tín chỉ khác nhau (phần lớn đều là 4 tín chỉ), và để đăng ký môn, học sinh cần phải đạt được một lượng điểm ưu tiên nhất định dựa trên niên khóa học sinh, ngành học liên quan, và ưu tiên của học sinh cho môn đăng ký.

NUS có các cơ hội khác nhau cho học sinh - như chương trình nghiên cứu ở bậc cử nhân (Undegraduate Research Opportunities Program), hay các chương trình trao đổi quốc tế (Student Exchange Program), chương trình trao đổi khởi nghiệp (NUS Oversea College).

Cơ cấu tổ chức

Trường Kinh doanh

NUS Business School (Trường Kinh Doanh Đại học Quốc gia Singapore) được thành lập vào năm 1965, tiền thân là Khoa Quản trị Kinh Doanh của trường. Đơn vị bao gồm 7 chuyên khoa: Kế toán, Chiến lược và Chính sách, Khoa học Quyết định, Tài chính, Quản lý và Tổ chức, Marketing, và Bất động sản (mới được sát nhập năm 2021).

Chương trình MBA của NUS hiện xếp thứ 18 theo bảng xếp hạng của Financial Times Global Rankings, hợp tác với các trường đại học và tổ chức tài chính quốc tế khác.

Trường Công nghệ Thông tin

NUS School of Computing (Trường Công nghệ Thông tin Đại học Quốc gia Singapore) được thành lập vào năm 1998, bao gồm hai phân khoa - khoa Khoa học máy tính, và khoa Hệ thống thông tin và Phân tích.

Trường CNTT NUS nhiều năm xếp trong top 10 các trường dạy Khoa học Máy tính tốt nhất thế giới. Chương trình cao học Master in Computing cho phép sinh viên hoàn thiện bằng luận án hoặc tính chỉ.

Phân khoa Nha Khoa

Faculty of Dentistry (hay Viện Nha Khoa) được thành lập vào năm 1929 trong khuôn viên của tiền thân Trường Cao Đẳng Y Vua Edward VII thời bấy giờ.

Trường Thiết kế và Môi trường (cũ)
Trường Thiết kế và Môi trường hiện đã được sát nhập vào phân khoa Kỹ thuật NUS.

Trường Y Duke-NUS
Trường Y Duke-NUS là hợp tác của NUS với Đại học Duke ở Bắc Carolina (Hoa Kỳ) - chủ yếu tập trung vào nghiên cứu y học sau đại hoc.

Phân khoa Kỹ thuật

Phân khoa Kỹ thuật NUS được thành lập vào năm 1968 và là phân khoa lớn nhất của trường hiện tại. Các phân khoa nhỏ hơn bao gồm phân khoa Kỹ thuật Y Sinh, phân khoa Kỹ thuật Hóa, phân khoa Kỹ thuật xây dựng và Môi trường, phân khoa Kỹ thuật điện và Máy tính, phân khoa Kỹ thuật Hệ thống Công nghiệp và Quản lý, phân khoa Kỹ thuật Vật liệu, và phân khoa Cơ khí.

Phân khoa Kỹ thuật NUS nhiều năm xếp trong top 10 các trường Kỹ thuật tốt nhất thế giới theo các bảng xếp hạng uy tín.

Phân khoa Khoa học và Nhân văn
Phân khoa Khoa học và Nhân văn được sát nhập từ hai phân khoa lớn của trường - phân khoa Khoa học Tự nhiên, và phân khoa Khoa học xã hội và Nhân văn vào năm 2021.

Phân khoa Khoa học xã hội và Nhân văn (FASS) được chia làm ba đơn vị - Châu Á học, Nhân văn, và Khoa học xã hội.

Phân khoa Khoa học Tự nhiên bao gồm các khoa Sinh học, khoa Hóa học, khoa Công nghệ thực phẩm, khoa Toán học, khoa Dược học, khoa Vật lý, và khoa Xác suất thống kê.

Integrative sciences and engineering
Được thành lập vào năm 2003 với muc đích khuyến khích nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và áp dụng thực tiễn các ngành kỹ thuật và khoa học trong đời sống.

Phân khoa Luật

Phân khoa Luật được thành lập trên tiền thân Viện Đại học Malaya vào năm 1956. Trường ban đầu hợp nhất khoa Luật với cơ sở chính tại Kent Ridge, nhưng quyết định dời lại về Bukit Timah vào năm 2006.

Trường Y Yong Loo Lin

Trường Y Yong Loo Lin của NUS là trường đầu tiên được thành lập, với lịch sử từ năm 1905. Các khoa của trường bao gồm Trung tâm Điều dưỡng học Alice Lee, khoa Giải phẫu, Phụ khoa, Nhi khoa, Tâm thần học, Viện Y Sinh...

Nhạc viện Yong Siew Toh

Nhạc viện Yong Siew Toh được thành lập vào năm 2001, dưới sự hợp tác với Đại học John Hopkins của Mỹ. Đây là Nhạc viện đầu tiên của Singapore.

Trường Y tế Công Cộng Saw Swee Hock
Trường Y tế Công Cộng Saw Swee hock được thành lập từ một nhánh của Khoa Y tế Công Cộng Viện Đại học Malaya vào năm 1948, và là trường duy nhất ở Singapore về Y tế Công Cộng.

Trường Chính sách công Lý Quang Diệu
Trường Chính sách công Lý Quang Diệu được thành lập vào năm 2004, vốn được kế thừa từ khoa chính sách công thành lập năm 1992 với hợp tác của Đại học Harvard.

Chương trình Học giả Đại học - USP
Chương trình Học giả Đại học (USP) là chương trình cử nhân được thành lập năm 2001, mỗi năm chấp nhận khoảng 240 học sinh. Chương trình USP nhấn mạnh vào các kỹ năng quan trọng trong học thuật và làm việc, bao gồm các kỹ năng tư duy, phân tích, tính toán, đặt đúng câu hỏi, nghiên cứu, và nhìn nhận sự viêc. Học sinh theo học chương trình USP sống ở Cinnamon College của NUS.

Trường đại học Yale-NUS (cũ)
Hiện đã được sát nhập vào chương trình USP từ năm 2025.

Khác
Ngoài ra, NUS còn bao gồm các trung tâm và tổ chức dưới đây liên quan đến dạy và học:

 Centre for Development of Teaching and Learning (Trung tâm phát triển dạy và học)
 Centre for Instructional Technology CIT (Viện công nghệ giảng dạy)
 Centre for English Language Communication (Trung tâm Giao tiếp Tiếng Anh)
 Institute of Systems Science (Viện Khoa học Hệ thống)
 Centre for Teaching and Learning CTL at Yale-NUS College (Trung tâm dạy và học ở Đại học Yale-NUS College, hiện sẽ được sát nhập vào NUS)
 Trường Trung học phổ thông Chuyên Toán và Khoa học NUS

Danh sách các Viện Nghiên cứu trực thuộc NUS
NUS là một trong những trường đi tiên phong tại khu vực và thế giới về nghiên cứu khoa học, với 31 Viện Nghiên cứu lớn nhỏ khác nhau ở các mảng từ công nghệ thông tin, khoa học tự nhiên, đến khoa học xã hội và chính trị.

 Viện Công nghệ Tài chính Kỹ thuật số Châu Á - thành lập năm 2021 dưới hợp tác với Ngân hàng Trung ương Singapore
 Viện Nghiên cứu Châu Á học
 Viện Nghiên cứu Ung thư Singapore - thành lập năm 2008
 Trung tâm nghiên cứu Vật liệu 2D - thành lập năm 2014, hiện được điều hành bởi Konstantin Novoselov (chủ nhân giải Nobel Vật Lý năm 2010)
 Trung tâm về Đổi mới Y tế và Kỹ thuật Y học
 Trung tâm Luật pháp Quốc tế - thành lập năm 2009
 Trung tâm Nghiên cứu Hàng hải học - thành lập năm 2005
 Trung tâm Công nghệ Lượng tử - thành lập năm 2007
 Trung tâm Nghiên cứu và Phân tích Viễn thám - dưới hợp tác với Trung tâm Khoa học và Kỹ thuật Singapore A*STAR
 Viện Đông Á học - thành lập năm 1997
 Viện Năng Lượng học
 Viện Nghiên cứu Vật liệu thông minh - thành lập năm 2000
 Viện Khoa học Toán học - thành lập năm 2000
 Viện Bất động sản học - thành lập năm 2006
 Viện Nam Á học
 Viện Phương tiện Truyền thông và Tương tác số
 Viện Sinh học
 Viện Sinh cơ học
 Viện Trung Đông học - thành lập năm 2007
 Viện Thời đại mới - thành lập dưới hợp tác với Đại học Washington ở St.Louis
 Viện Nghiên cứu Môi trường
 Viện Quốc tế Châu Á học - thành lập năm 2009
 Viện Công nghệ Nano
 Viện Nghiên cứu NUS-Suzhou (dưới hợp tác kinh tế với tỉnh Giang Tô, Trung Quốc)
 Viện Quản lý rủi ro - thành lập năm 2006
 Viện Công nghệ Thần kinh học
 Viện Nghiên cứu Nguyên tử và An toàn
 Viện Nghiên cứu Năng lượng Mặt trời - thành lập năm 2008
 Viện Temasek - thành lập năm 2000
 Viện Hậu cần Châu Á - Thái Bình Dương
 Viện Khoa học Nhiệt đới

Ngoài ra, NUS cũng có các cơ sở vật chất nghiên cứu tại các đơn vị giảng dạy, đặc biệt ở Trường Y Yong Loo Lin.

Trung tâm Khởi nghiệp
Từ những năm 1980s, NUS bắt đầu chú trọng đến việc hỗ trợ và đầu tư cho khởi nghiệp và thành lập doanh nghiệp tại Singapore, bắt đầu từ việc thành lập Trung tâm Quản lý về Sáng tạo và Khởi nghiệp Công nghê năm 1988. Trung tâm này sau đso được đổi tên thành Trung tâm khởi nghiệp NUS (NUS Entrepreneurship Centre) và là một nhánh của NUS Entreprise.

Cơ sở vật chất

IT và công nghệ
Các cơ sở vật chất liên quan đến IT đều được điều hành bởi Trung tâm Máy tính của NUS. NUSNET là đơn vị được nghiên cứu và sử dụng trong giảng dạy và quản lý sinh viên - đây cũng là một trong những hệ thống quản lý sinh viên lớn nhất khu vực sử dụng siêu máy tính.

Thư viện
NUS bao gồm 8 thư viện lớn rải rác trong trường, chưa tính đến các thư viện nhỏ hơn trực thuộc Viện nghiên cứu, Khoa, và Ký túc xá:

 Central Library (Thư viện Trung tâm)
 Chinese Library (Thư viện Trung Quốc)
 CJ Koh Law Library (Thư viện Luật CJ Koh)
 Hon Sui Sen Memorial Library (Thư viện tưởng niệm Hon Sui Sen)
 Medical Library (Thư viện Y học)
 Music Library (Thư viện Âm nhạc)
 Science Library (Thư viện Khoa học)
 East Asian Institute Library (Thư viện của Viện Đông Á học)

NUS University Town
University Town - gọi tắt là UTown - được mở từ năm 2011 và là khu phức hợp cơ sở vật chất lớn nhất của trường.

Giao thông Công cộng
NUS có một hệ thống xe buýt đưa đón sinh viên rải rác quanh trường và hoạt động gần như hằng ngày. Bao gồm các tuyến A1, A2, D1, D2, K, E, K, L, BTC)

Ký túc xá sinh viên
NUS có ba loại Ký túc xá sinh viên: Hall of Residence, Student Residence, và Residential College, tổng cộng lên đến 12,000 chỗ ở.

Danh sách các Hall of Residence bao gồm:

 Eusoff Hall
 Kent Ridge Hall
 King Edward VII Hall
 Raffles Hall
 Sheares Hall
 Temasek Hall
 Prince George's Park House
Các Hall of Residences nổi tiếng với nhiều hoạt động ngoại khóa và câu lạc bộ sinh viên, với mỗi Hall có một văn hóa và tuyên ngôn khác nhau.

Danh sách các Student Residence bao gồm;

 Prince George's Park Residences
 UTown Residences

Residential College yêu cầu sinh viên theo học một số các chương trình đặc biệt về một chủ đề nhất định trong xã hội:

 Cinnamon College (cho sinh viên theo học chương trình Học giả Đại học USP)
 Tembusu College
 College of Alice and Peter Tan
 Residential College 4
 Ridge View Residential College

Cựu sinh viên và giáo sư nổi bật
 Nguyễn Xuân Phúc

Xem thêm
 Trường Trung học phổ thông chuyên Toán và Khoa học NUS

Tham khảo

Quốc gia Singapore
Hệ thống đại học ASEAN
Liên minh Quốc tế các Đại học nghiên cứu
Đại học quốc gia


title: Các sắc tộc Thái

text:
Các sắc tộc Thái hay các sắc tộc Thái-Kadai là cụm từ được sử dụng để nói một cách tổng thể về một số các nhóm sắc tộc ở miền nam Trung Quốc và Đông Nam Á, trải dài từ đảo Hải Nam tới miền đông Ấn Độ và từ miền nam Tứ Xuyên tới Lào, Thái Lan, một phần Việt Nam, với ngôn ngữ sử dụng thuộc ngữ hệ Thái-Kadai và chia sẻ một số các truyền thống cùng lễ hội tương tự, bao gồm cả Songkran (Lễ đón năm mới của các sắc tộc Thái). Mặc dù chưa bao giờ có một nhà nước dân tộc thống nhất của chính họ, nhưng các dân tộc này cũng có sự chia sẻ lịch sử về ý tưởng mơ hồ về "nhà nước Siam", hay biến thể thành "nhà nước Shan" hay "nhà nước Assam" ở một số nơi, và phần lớn các dân tộc này đều tự nhận mình là "người Thái" (Tai hoặc Thai trong văn liệu chữ Latin).

Nguồn gốc của sắc tộc Thái

Nghiên cứu ngôn ngữ học so sánh dường như chỉ ra rằng các sắc tộc Thái là những hậu duệ của một nền văn hóa nói tiếng Tiền Thái-Kadai ở miền nam Trung Quốc và họ nguyên thủy có thể là hậu duệ của người Nam Đảo (Austronesia) gốc ở Đài Loan.

Trước khi đến sinh sống tại Trung Hoa lục địa, người ta cho rằng người Thái đã di cư từ quê hương trên đảo Đài Loan nơi mà họ sử dụng phương ngữ của tiếng Tiền-Nam Đảo (proto-Austronesia) hay một trong các ngôn ngữ hậu duệ của nó. Sau khi có sự xuất hiện của các nhóm sắc tộc nói các ngôn ngữ Hán-Tạng từ Trung Hoa đại lục trên đảo Đài Loan thì các sắc tộc Thái có lẽ đã di cư vào trong Trung Hoa đại lục, có thể là bằng con đường dọc theo sông Châu Giang, nơi mà ngôn ngữ của họ đã thay đổi lớn về mặt ký tự so với các ngôn ngữ Nam Đảo khác dưới ảnh hưởng của sự pha trộn từ các ngôn ngữ Hán-Tạng và H'Mông-Miền (Miêu-Dao). Sự xuất hiện của người Hán tại khu vực ở miền nam Trung Quốc này có thể đã thúc đẩy các sắc tộc Thái di cư hàng loạt một lần nữa, lần này là về phía tây và tây nam, vượt qua các dãy núi để tiến vào Đông Nam Á.

Trong khi giả thuyết này về nguồn gốc của các sắc tộc Thái hiện vẫn là học thuyết chính nhưng vẫn không có đủ các chứng cứ khảo cổ học để chứng minh hay bác bỏ nhận định này và chỉ riêng chứng cứ ngôn ngữ học thì không đủ để đưa ra kết luận. Tuy nhiên, trong sự hỗ trợ tiếp sau này cho giả thuyết này thì người ta tin rằng nhóm đơn bội O1 Y-DNA là gắn liền với cả người Nam Đảo và các sắc tộc Thái. Sự phổ biến của nhóm đơn bội O1 Y-DNA trong số các sắc tộc Nam Đảo và Thái cũng gợi ý về nguồn gốc tổ tiên chung với các dân tộc Hán-Tạng, Nam Á và H'Mông-Miền vào khoảng 35.000 năm trước tại Trung Quốc. Nhóm đơn bội O2a cũng được phát hiện với tần suất cao trong số các dân tộc Thái, và đây là dấu vết mà họ chia sẻ với các dân tộc Nam Á. Các nhóm đơn bội Y-DNA O1 và O2a là các phân nhánh huyết thống của Nhóm đơn bội O Y-DNA, và tự nó lại là phân nhánh huyết thống của nhóm đơn bội K Y-DNA, một đột biến di truyền mà người ta tin rằng đã bắt nguồn từ khoảng 40.000 năm trước tại một khu vực nào đó nằm giữa Iran và miền trung Trung Quốc. Bổ sung cho đặc tính sắc tộc đề cập trên đây thì ông tổ của nhóm đơn bội K có lẽ là tổ tiên của gần như mọi người Melanesia hiện đại và tộc Mông Cổ cùng thổ dân châu Mỹ. Nhóm đơn bội K tự nó là phân nhánh huyết thống của nhóm đơn bội F Y-DNA, mà người ta tin rằng đã bắt nguồn từ Bắc Phi hay Tây Nam Á vào khoảng 45.000 năm trước. Nhóm đơn bội F được coi là gắn liền với làn sóng di cư lớn thứ hai ra khỏi châu Phi đại lục. Bổ sung cho đặc tính sắc tộc đề cập trên đây thì ông tổ của nhóm đơn bội F có lẽ là tổ tiên của mọi sắc tộc Ấn-Âu.

Những quốc gia do các sắc tộc Thái lập nên
 Trường Sinh quốc / Đại Lịch / Đại Nam (ở Quảng Tây và phía bắc Việt Nam; xem Nùng Trí Cao)
 Heokam (ở Vân Nam)
 Các nhà nước Shan (như Mong Mao, Mong Yang, Mogaung ở Myanma và Thái Lan; xem thêm Người Shan)
 Ahom (ở Assam)
 Lào
 Thái Lan (và các nhà nước của người Thái trong lịch sử Thái Lan như Sukhothai, Lan Na, Singhanavati, Nan, Phayao, Kao, Nakhon Si Thamm

Phân chia
Cấu trúc chính xác của các nhánh huyết thống của các sắc tộc Thái là chủ đề tranh cãi hiện nay của các nhà ngôn ngữ học và các nhà khoa học xã hội khác. Hiện tại vẫn không có sự đồng thuận về vấn đề phân tầng. Tuy nhiên, có sự đồng thuận chung về sự tồn tại của các nhóm khác biệt sau đây:
Nhóm các dân tộc Thái hạt nhân ở Trung Quốc và phần lớn khu vực Đông Nam Á (bao gồm chủ yếu là người Thái, người Lào, người Isan, người Shan, người Choang, người Tày, người Nùng)
Người Lê, chủ yếu ở Hải Nam, Trung Quốc (còn gọi là người Hlai)
Các sắc tộc Kadai ở Trung Quốc và Việt Nam
Các sắc tộc Kam-Sui (có thể gộp hay không gộp người Tiêu (标))
Người Saek ở Lào và Thái Lan
Người Tiêu ở Trung Quốc

Các nhóm sắc tộc nói ngôn ngữ Thái-Kadai nhưng không là hậu duệ của sắc tộc Thái
Có một nhóm sắc tộc gọi là người Lạp Già (拉珈) ở tỉnh Quảng Tây của Trung Quốc về mặt sắc tộc là hậu duệ của người Dao nói thứ tiếng thuộc ngữ hệ Thái-Kadai gọi là tiếng Lạp Già. Những hậu duệ sắc tộc Dao này có lẽ đã sinh sống trong khu vực chủ yếu là những người nói tiếng thuộc ngữ chi Thái và bị đồng hóa bởi tiếng Thái-Kadai thời kỳ đầu (có thể là ngôn ngữ của các tổ tiên của người Tiêu).
Người Lâm Cao (临高) tại tỉnh Hải Nam của Trung Quốc nói thứ tiếng thuộc ngữ hệ Thái-Kadai gọi là tiếng Lâm Thành (临城), mặc dù về mặt sắc tộc thì người Lâm Cao có nguồn gốc từ người Hán.

Phân bố địa lý
Các sắc tộc Thái theo dòng lịch sử đã từng cư trú tại Trung Quốc, Ấn Độ và Đông Nam Á lục địa kể từ thời kỳ mở rộng ban đầu của họ. Sự phân bố địa lý chính của họ tại các quốc gia trong khu vực này trông tương tự như một vòng cung mở rộng từ đông bắc Ấn Độ qua miền nam Trung Quốc và kéo dài xuống khu vực Đông Nam Á. Những cuộc di cư tương đối gần đây của các sắc tộc Thái đã đưa một lượng dân số người Thái đáng kể tới Sri Lanka, Nhật Bản, Đài Loan, Australia, New Zealand, châu Âu, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Argentina và Bắc Mỹ. Sự đa dạng sắc tộc lớn nhất của các sắc tộc Thái có tại Trung Quốc, nơi được coi là quê hương thời kỳ tiền sử của họ.

Sắc tộc Thái "hạt nhân" tại Trung Quốc, Ấn Độ và Đông Nam Á

Do sự đa dạng sắc tộc lớn trong số các sắc tộc Thái "hạt nhân" tại các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á, nên sự phân bố địa lý của mỗi nhóm sắc tộc Thái trong các khu vực này được đề cập trong ba bài tương ứng cho mỗi chủ đề. Các bài về mỗi nhóm sắc tộc riêng rẽ sẽ cung cấp thêm các chi tiết cụ thể.

Người Lê
Người Lê cư trú chủ yếu, nếu như không phải là toàn bộ, trong phạm vi tỉnh Hải Nam của Trung Quốc.

Các sắc tộc Kadai

Các sắc tộc Kadai (Khải Đại) tập trung tại khu vực thuộc các tỉnh Quảng Tây, Quý Châu, Vân Nam, Hồ Nam và Hải Nam của Trung Quốc cũng như thuộc các tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai và Sơn La của Việt Nam.

Các sắc tộc Kam-Sui

Các sắc tộc Kam-Sui tập trung tại Trung Quốc cũng như tại các khu vực cận kề ở miền bắc Lào và Việt Nam.

Người Saek
Trung tâm quần thể người Saek là dọc theo sông Mê Kông ở miền trung Lào. Một cộng đồng nhỏ người Saek sinh sống tại khu vực Isan ở đông bắc Thái Lan, gần biên giới với Lào.

Người Tiêu
Người Tiêu tập trung tại tỉnh Quảng Đông của Trung Quốc.

Người Lạp Già
Người Lạp Già là một nhóm sắc tộc tập trung tại tỉnh Quảng Tây của Trung Quốc và các khu vực cận kề thuộc Việt Nam, là hậu duệ của người Dao, nhưng nói tiếng thuộc ngữ hệ Thái-Kadai gọi là tiếng Lạp Già. Những người gốc Dao này có lẽ đã sinh sống trong khu vực chủ yếu là các tộc người nói tiếng Thái và bị đồng hóa tiếng Thái-Kadai thời kỳ đầu (có thể là ngôn ngữ của các tổ tiên của người Tiêu).

Người Lâm Cao
Người Lâm Cao là nhóm sắc tộc tập trung tại tỉnh Hải Nam của Trung Quốc, sử dụng thứ tiếng thuộc ngữ hệ Thái-Kadai gọi là tiếng Lâm Cao. Họ được phân loại như là người Hán trong hệ thống phân loại sắc tộc của Trung Quốc.

Các quần thể người Thái khác tại châu Á
Có một cộng đồng người Shan khá lớn tại Sri Lanka. Những người này tới định cư tại Sri Lanka từ Ấn Độ lục địa. Tại các khu vực khác của châu Á, các cộng đồng đáng kể người Thái có thể thấy tại Nhật Bản, Đài Loan và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Người Thái ở Bắc Mỹ

Hoa Kỳ cũng là nơi cư trú của một lượng đáng kể các cộng đồng người Thái, người Lào, Tay Khao, Isan, Lự, Phutai, Tay Đăm, người Thái miền bắc, người Thái miền nam, Tày và Shan. Cũng có một lượng đáng kể người Thái và người Lào sinh sống tại Canada.

Người Thái ở châu Âu
Các cộng đồng các sắc tộc Thái đáng kể nhất tại châu Âu là các cộng đồng người Lào tại Vương quốc Anh, Pháp, Đức và Thụy Sĩ, các cộng đồng người Isan tại Vương quốc Anh và Iceland, các cộng đồng người Thái tại Phần Lan, Iceland và Na Uy, các cộng đồng Tay Đam và Tày tại Pháp, cộng đồng người Thái miền nam tại Vương quốc Anh.

Người Thái ở châu Đại Dương
Cũng có một lượng đáng kể người Thái tại Australia, cũng như cộng đồng người Isan tại New Zealand.

Người Lào ở Argentina
Trong thời gian gần đây, một lượng lớn người Lào đã di cư tới Argentina.

Văn hóa chung

Ngôn ngữ

Các thứ tiếng mà các sắc tộc Thái sử dụng được gọi chung là ngữ hệ Thái-Kadai. Các thứ tiếng được sử dụng nhiều nhất trong ngữ hệ Thái-Kadai là ngữ hệ Thái, bao gồm tiếng Thái, ngôn ngữ chính thức của Thái Lan, tiếng Lào của người Lào, cũng là ngôn ngữ chính thức của Lào, tiếng Shan ở Myanma và tiếng Choang, tiếng Tày, tiếng Nùng một nhóm các ngôn ngữ ở miền nam Trung Quốc và miền bắc Việt Nam. Các ngôn ngữ này là ngôn ngữ thanh điệu, nghĩa là các thay đổi ở thanh điệu của từ có thể làm thay đổi nghĩa của nó.

Lễ hội
Các sắc tộc Thái trong khu vực châu Á kỷ niệm chung một loạt các lễ hội, bao gồm cả năm mới theo lịch của họ, gọi là Songkran, lễ hội mà ban đầu là đánh dấu điểm xuân phân, nhưng hiện nay được kỉ niệm vào ngày 14 tháng 4 hàng năm.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Buckibrotica cinctipennis

text:
Buckibrotica cinctipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Buckibrotica


title: Tipula charybdis

text:
Tipula charybdis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Lực G

text:
Lực g hay lực G (tiếng Anh: g-force) là một lực ảo dạng quán tính dùng để giải thích gia tốc tương đối của một vật khi đổi hướng hoặc thay đổi tốc độ so với khi rơi tự do. Đơn vị đo lực g ký hiệu là g (hoặc G). Cần phân biệt đơn vị đo lực g ký hiệu là g với gia tốc rơi tự do cũng ký hiệu là g và có giá trị bằng 9,8 m/s2. Lực G bằng 1 g tương đương với trọng lực tiêu chuẩn.

Lực G của một vật là 0 g trong một môi trường không trọng lực chẳng hạn như một vệ tinh bay xung quanh Trái Đất và là 1 g của một vật đang nằm cân bằng trên mặt đất. Tuy nhiên, lực G có thể mạnh hơn 1 g nhiều ví dụ như đối với các tên lửa hoặc tàu lượn cao tốc đang tăng tốc.

Chú thích

Chuyển động học
Gia tốc
Thăm dò trọng lực
Đơn vị đo gia tốc


title: Vệ tinh khí tượng

text:
Vệ tinh khí tượng là một loại vệ tinh nhân tạo được dùng chủ yếu để quan sát thời tiết và khí hậu trên Trái Đất. Các vệ tinh khí tượng không chỉ quan sát được mây và các hệ mây. Nó có thể quan sát được ánh sáng của thành phố, các vụ cháy, ô nhiễm, cực quang, cát và bão cát, vùng bị tuyết bao phủ, bản đồ băng, hải lưu, năng lượng lãng phí... và các thông tin môi trường khác được thu thập bởi vệ tinh khí tượng. Vệ tinh có thể quay quanh cực hoặc quanh đường xích đạo.

Ảnh từ vệ tinh khí tượng giúp giám sát các đám tro núi lửa từ núi St. Helens và các hoạt động núi lửa khác như núi Etna. Khói từ các vụ cháy rừng phía Tây Hoa Kỳ như Colorado và Utah cũng được giám sát.

Các vệ tinh theo dõi môi trường khác có thể phát hiện những thay đổi trong thảm thực vật, trạng thái mặt biển, màu nước biển và băng nguyên của Trái Đất. Ví dụ, vụ tràn dầu tàu Prestige năm 2002 ở ngoài khơi bờ biển phía tây bắc Tây Ban Nha đã được vệ tinh ENVISAT châu Âu theo dõi cẩn thận, mặc dù không phải là vệ tinh thời tiết, để có thể nhìn thấy những thay đổi trên mặt biển. Thêm vào đó, vệ tinh thời tiết quan sát được thời tiết toàn cầu.

El Niño và các hiệu ứng thời tiết của nó cũng được giám sát hằng ngày bằng hình ảnh từ vệ tinh thời tiết. Nói chung, các vệ tinh thời tiết phần lớn thuộc sở hữu của Hoa Kỳ, Châu Âu, Ấn Độ, Trung Quốc, Nga và Nhật Bản cung cấp các quan sát gần như liên tục cho một chiếc đồng hồ thời tiết toàn cầu.

Lịch sử

Ngay từ năm 1946, ý tưởng về các camera quay theo quỹ đạo để quan sát thời tiết đã được phát triển. Điều này là do phạm vi quan sát dữ liệu yếu ớt và chi phí sử dụng tên lửa quan sát thời tiết quá tốn kém cho mỗi lần quan sát. Đến năm 1958, các nguyên mẫu ban đầu cho TIROS và Vanguard (được phát triển bởi Quân đoàn Tín hiệu Quân đội) đã được tạo ra. Vệ tinh khí tượng đầu tiên, Vanguard 2, được phóng vào ngày 17 tháng 2 năm 1959. Nó được thiết kế để đo sự che phủ của mây. Tuy nhiên, do trục quay không chính xác nên nó không thu thập được nhiều dữ liệu có ích.

Vệ tinh khí tượng được xem là thành công đầu tiên là TIROS-1, được phóng bởi NASA vào ngày 1 tháng 4 năm 1960. TIROS hoạt động trong 78 ngày và được chứng minh là thành công hơn nhiều so với Vanguard 2. TIROS mở đường cho nhiều vệ tinh khí tượng cao cấp hơn trong tương lai, trong đó có chương trình Nimbus. Bắt đầu với vệ tinh Nimbus 3 vào năm 1969, thông tin nhiệt độ qua cột tầng đối lưu từ phía đông Đại Tây Dương và hầu hết Thái Bình Dương, dẫn đến những cải thiện đáng kể cho dự báo thời tiết.

Các vệ tinh quay quanh cực ESSA và NOAA vận hành từ cuối những năm 1960 trở đi. Các vệ tinh địa tĩnh theo sau, bắt đầu với các vệ tinh loại ATS và SMS vào cuối thập niên 60 và đầu thập niên 70 của thế kỷ XX, sau đó tiếp tục với loại GOES từ những năm 1970 trở đi. Các vệ tinh quay quanh cực như QuikScat và TRMM bắt đầu chuyển thông tin gió gần bề mặt đại dương bắt đầu từ cuối những năm 1970, với hình ảnh vi sóng giống như màn hình radar, giúp cải thiện đáng kể các dự đoán về sức mạnh của bão nhiệt đới, cường độ và vị trí trong những năm 2000 và 2010.

Quan sát
Việc quan sát thường được thực hiện thông qua các 'kênh' khác nhau của phổ điện từ, đặc biệt là các phần nhìn thấy và hồng ngoại.

Một số kênh này bao gồm:

Nhìn thấy và cận hồng ngoại: 0,6-1,6 μm để ghi lại mây che trong ngày
Hồng ngoại: 3,9-7,3 μm (hơi nước), 8,7-13,4 μm (hình ảnh nhiệt)

Phổ nhìn thấy được
Hình ảnh ánh sáng nhìn thấy được từ các vệ tinh thời tiết ban ngày rất dễ thấy ngay cả với mắt người bình thường; các đám mây, hệ thống mây và bão nhiệt đới, hồ, rừng, núi, băng tuyết, hỏa hoạn và ô nhiễm như khói, sương mù, bụi và khói mù là điều dễ thấy. Ngay cả gió cũng có thể được xác định bởi các mô hình đám mây, sự sắp xếp và chuyển động từ các bức ảnh liên tiếp.

Phổ hồng ngoại
Hình ảnh nhiệt hoặc hồng ngoại được ghi lại bởi các cảm biến gọi là bức xạ kế cho phép một nhà phân tích được đào tạo để xác định độ cao và loại mây, để tính toán nhiệt độ nước và mặt nước và xác định vị trí các đặc điểm bề mặt đại dương. Hình ảnh vệ tinh hồng ngoại có thể được sử dụng hiệu quả cho bão nhiệt đới với mắt bão có thể nhìn thấy được, sử dụng kỹ thuật Dvorak, trong đó chênh lệch giữa nhiệt độ của mắt ấm và vùng mây lạnh xung quanh có thể được sử dụng để xác định cường độ của nó (vùng mây lạnh hơn thường xác định đó là một cơn bão dữ dội hơn). Hình ảnh hồng ngoại mô tả các sắc thái đại dương hoặc xoáy lốc và dòng chảy như Gulf Stream có giá trị đối với ngành vận tải biển. Ngư dân và nông dân quan tâm đến việc biết nhiệt độ đất và nước để bảo vệ cây trồng của họ chống lại băng giá hoặc tăng sản lượng đánh bắt từ biển. Ngay cả hiện tượng El Nino có thể được phát hiện. Sử dụng các kỹ thuật số hóa màu, hình ảnh nhiệt phổ màu xám có thể được chuyển đổi thành màu sắc khác để dễ dàng xác định thông tin muốn thu thập.

Các loại vệ tinh khí tượng
Vệ tinh khí tượng thường có hai loại quỹ đạo cơ bản: quỹ đạo địa tĩnh (vệ tinh địa tĩnh) và quỹ đạo cực.

Vệ tinh khí tượng địa tĩnh

Vệ tinh khí tượng địa tĩnh bay vòng quanh Trái Đất phía trên xích đạo ở độ cao khoảng 35.880 km (22.300 dặm). Ở quỹ đạo này, các vệ tinh có chiều quay cùng chiều với Trái Đất, do đó nó có vị trí cố định so với mặt đất. Do đó, nó có thể truyền các hình ảnh của bán cầu phía dưới liên tục bằng các máy ảnh và bộ cảm biến hồng ngoại của nó. Các hãng thông tấn đưa tin tức về thời tiết dùng các ảnh từ vệ tinh này trong các chương trình dự báo thời tiết như là các ảnh chụp, hoặc ghép lại thành ảnh động để thể hiện sự thay đổi thời tiết. Chúng cũng có sẵn trên các trang dự báo của www.noaa.gov.

Hiện nay, có nhiều vệ tinh khí tượng địa tĩnh đang được sử dụng. Hoa Kỳ có sáu vệ tinh đang hoạt động thuộc dòng GOES (vệ tinh). GOES-15, GOES-16 và GOES-17. GOES-16 và GOES-17 theo thứ tự vẫn hoạt động trên Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. GOES-15 sẽ kết thúc sứ mệnh vào đầu tháng 7 năm 2019. Trước đó Mỹ cũng đã có ba vệ tinh thời tiết và đã hoàn thành sứ mệnh bao gồm GOES-12 được mệnh danh là GOES-East, nằm phía trên sông Amazon và cung cấp hầu hết thông tin thời tiết của Hoa Kỳ. GOES-10 còn được gọi là GOES-West nằm ở trên phía Đông Thái Bình Dương. GOES-9 cho Nhật mượn thông qua một thỏa thuận quốc tế do vệ tinh GMS-5 của Nhật đã hư hỏng và việc phóng vệ tinh thay thế (vệ tinh MTSAT-1) thất bại; nó bay trên vùng giữa Thái Bình Dương.

Vệ tinh thời tiết thế hệ mới của Nga Elektro-L No.1 hoạt động ở tọa độ 76°Đ trên Ấn Độ Dương. Nhật Bản có MTSAT-2 nằm ở giữa Thái Bình Dương ở tọa độ 145°Đ và Himawari 8 ở 140°Đ. Châu Âu có các vệ tinh Meteosat-8 (3,5°T) và Meteosat-9 (0°) bay trên Đại Tây Dương và Meteosat-5. Meteosat-6 (63°Đ) và Meteosat-7 (57,5°Đ) bay trên Ấn Độ Dương. Nga có vệ tinh GOMS bay trên xích đạo phía Nam Moskva. Ấn Độ cũng có vệ tinh địa tĩnh gọi là INSAT chứa các thiết bị thời tiết. Trung Quốc có vệ tinh Phong Vân (Tiếng Anh: Feng-Yun, Tiếng Trung Quốc: 風雲) là vệ tinh địa tĩnh. Vệ tinh được phóng gần đây nhất là FY-2E,,FY-2F và FY-2G hoạt động lần lượt tại kinh độ 86,5°Đ, 123,5°Đ và 105°Đ.

Vệ tinh quỹ đạo cực bay vòng quanh Trái Đất ở độ cao từ 850 km (530 dặm) từ hướng bắc đến nam hoặc ngược lại và đi ngang qua các địa cực trên đường đi. Vệ tinh quỹ đạo cực có quỹ đạo đồng bộ mặt trời , có nghĩa là nó có thể quan sát bất kỳ vị trí nào trên Trái Đất và mỗi ngày 2 lần với cùng điều kiện ánh sáng vì giờ địa phương chỗ nó đi qua gần như không thay đổi. Các vệ tinh thời tiết quay quanh cực cung cấp độ phân giải tốt hơn nhiều so với các vệ tinh địa tĩnh do gần Trái Đất hơn.

Hoa Kỳ có những vệ tinh NOAA là vệ tinh khí tượng quỹ đạo cực, hiện tại NOAA-15 và NOAA-18, NOAA-19 (POES) và NOAA-20 (JPSS). Châu Âu có vệ tinh MetOp-A và MetOp-B vận hành bởi EUMETSAT. Nga có những vệ tinh Meteor và RESURS. Trung Quốc có FY-3A, 3B và 3C. Ấn Độ cũng có những vệ tinh quỹ đạo cực.

Ảnh chụp ánh sáng bình thường của vệ tinh khí tượng chụp ban ngày người bình thường vẫn có thể hiểu được; mây, hệ mây như bão nhiệt đới, hồ, rừng, núi, tuyết, cháy, ô nhiễm, khói, sương mù... đều hiện ra. Ngay cả gió vẫn có thể xác định được dựa trên hình dạng mây, cách sắp xếp và sự di chuyển từ những bức ảnh trước đó.

Ảnh hồng ngoại và ảnh chụp nhiệt độ được chụp bằng các sensor cho phép các nhà phân tích xác định độ cao và loại mây, tính nhiệt độ mặt đất và mặt nước, đặt điểm mặt biển. Các ảnh hồng ngoại mô tả những xoáy nước trên biển và bản đồ các dòng hải lưu có giá trị kinh tế và công nghiệp hàng hải. Ngư dân và nông dân cũng cần biết nhiệt độ mặt đất và mặt nước để bảo vệ mùa màng trước sự băng giá hoặc tăng sản lượng đánh bắt trên biển. Hiện tượng El Niño cũng có thể được xác định. Dùng kỹ thuật tô màu ảnh kỹ thuật số, các sắc độ xám của ảnh được chuyển thành các màu để xác định các thông tin mong muốn một cách dễ dàng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Space Applications for Development
 Near realtime composite of satellite image of the Earth
 Physical Characteristics of Geostationary and Polar-Orbiting weather satellites
 Earth at night
 Real-time Satellite Images – SSEC
 Interpreting Satellite Images – Suomi Virtual Museum
 Dr. Verner Suomi ("father of the geostationary satellite") biography

Khí tượng học
Thời tiết
Phát minh của Hoa Kỳ


title: Slipping Through My Fingers

text:
"Slipping Through My Fingers" là bài hát được viết bởi 2 cựu thành viên trong ban nhạc ABBA - Björn Ulvaeus và Benny Andersson và được thu âm bởi chính ban nhạc này, với giọng hát dẫn của Agnetha Fältskog. Bài hát nói về sự hối hận của người mẹ khi thấy con gái lớn nhanh, và nhận thấy mình đã dành quá ít thời gian với con.

Nguồn cảm hứng dẫn đến sự ra đời của bài hát là cô con gái của Björn Ulvaeus và Agnetha Fältskog khi cô mới lên 5 tuổi.

Tham khảo

Bài hát năm 1981
Bài hát của ABBA


title: Melanotus lemoulti

text:
Melanotus lemoulti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Ormosia perpusilla

text:
Ormosia perpusilla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Aglymbus janeiroi

text:
Aglymbus janeiroi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Nilsson miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Aglymbus


title: Testergus

text:
Testergus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1893 bởi Weise.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Testergus borisi (Konstantinov, 2005)
 Testergus danilevskyi (Konstantinov, 2005)
 Testergus gerhardi (Lopatin, 1979)
 Testergus igori (Konstantinov, 2005)
 Testergus nadiae (Konstantinov, 2005)
 Testergus philippi (Konstantinov, 1992)
 Testergus radiatus (Konstantinov, 1992)

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Rougemont-le-Château

text:
Rougemont-le-Château là một làng và xã tại tỉnh Territoire de Belfort, vùng Franche-Comté.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra nhân khẩu năm 1999, xã này có dân số .The estimation for 2006 was .

Xem thêm
Xã của tỉnh Territoire de Belfort

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Territoire de Belfort


title: Eremosyne pectinata

text:
Eremosyne pectinata là danh pháp khoa học của loài duy nhất trong chi Eremosyne, một loại cây thân thảo sống một năm đặc hữu ở vùng duyên hải miền nam Tây Australia.

Phân loại học
Trong quá khứ chi này từng đặt trong họ Saxifragaceae (bộ Saxifragales). Trong hệ thống Cronquist năm 1981 nó được đặt trong họ của chính mình là Eremosynaceae; sau đó được sáp nhập trong họ Escalloniaceae; trước khi lại được phục hồi thành họ Eremosynaceae trong hệ thống APG II năm 2003. Các nghiên cứu gần đây đã xác nhận mối quan hệ của nó với Escalloniaceae và website của Angiosperm Phylogeny Group khuyến cáo gộp nó trong họ này. Điều này đã được ghi nhận trong hệ thống APG III năm 2009.

Phân bố và môi trường sống
E. pectinata chủ yếu chỉ sinh sống hạn hẹp trong khu vực địa sinh học Warren trong tỉnh thực vật Tây Nam ở Tây Australia.

Chú thích

Tham khảo

P
Thực vật được mô tả năm 1837
Thực vật hai lá mầm thật sự Tây Úc


title: Địa lý Algérie

text:
Algérie có diện tích 2.381.741 km² với hơn 4/5 lãnh thổ là sa mạc, nước này nằm ở Bắc Phi, giữa Maroc và Tunisia. Đây là quốc gia có diện tích lớn nhất ở châu Phi. Tên Ả Rập của nước này Al Jazair (các đảo), có nguồn gốc từ tên của thủ đô Algiers (Al Jazair trong tiếng Ả Rập), theo tên một nhóm đảo trước đây làm bến cảng. Quốc gia này có bờ biển Địa Trung Hải dài, phần lớn trong số đó là biển Alboran, phần phía tây của Địa Trung Hải. Phần phía bắc là một vùng núi, thung lũng và cao nguyên giữa biển Địa Trung Hải và sa mạc Sahara tạo nên một phần không thể tách rời của Bắc Phi gọi là Maghreb. Khu vực này bao gồm Maroc, Tunisia, và khu vực phía tây bắc của Libya, được biết đến trong lịch sử gọi là Tripolitania.

Kích thước và biên giới
Đường bờ biển: 1622 km

Tuyên bố hàng hải:

Vùng đặc quyền kinh tế: 32-52 hải lý (59,3–96,3 km)

Lãnh hải: 12 hải lý (22,2 km)

Các khu vực địa lý

Tell Atlas, cao nguyên và Saharan Atlas
Trải dài từ biên giới Maroc, Tell Atlas, bao gồm cả hệ tầng Djebel Babor, là sự bao phủ của dãy núi Tây Bắc. Trải dài hơn 600 km về phía đông từ biên giới Maroc, khu vực cao nguyên (thường được gọi bằng tên tiếng Pháp Hautes Plaines hoặc Hauts Plateaux) bao gồm các đồng bằng nhấp nhô, giống như thảo nguyên nằm giữa dãy Tell và Saharan Atlas. Độ cao trung bình từ 1100–1300 m (3600–4300 ft) ở phía tây, giảm xuống 400 m (1300 ft) ở phía đông. Khí hậu khô hạn đến nỗi những vùng đồng bằng này đôi khi được cho là một phần của sa mạc Sahara. Khu vực cao nguyên được bao phủ bởi các mảnh đất phù sa hình thành khi các ngọn núi bị xói mòn. Một dự án sườn núi thường xuyên qua lớp phù sa để làm gián đoạn sự đơn điệu của cảnh quan.

Cao hơn và liên tục hơn so với Tell Atlas, dãy Atlas Sahara được hình thành từ ba khối núi: Dãy Ksour gần biên giới Maroc, dãy Amour và dãy Ouled-Naïl ở phía nam Algiers. Những ngọn núi có lượng mưa nhiều hơn so với các cao nguyên, bao gồm một số vùng đất chăn thả tốt. Nguồn nước trên sườn phía nam của các khối núi này biến mất vào sa mạc nhưng cung cấp các giếng của nhiều ốc đảo dọc theo rìa phía bắc của sa mạc, trong đó Biskra, Laghouat, và Béchar là nổi bật nhất.

Đông bắc Algérie
Đông Algérie bao gồm một khu vực rộng lớn bị chia cắt thành núi, đồng bằng và lưu vực. Nó khác với phần phía tây của đất nước trong đó các đặc điểm địa hình nổi bật của nó không song song với bờ biển. Trong khu vực phía nam của nó, các vách đá dốc đứng và rặng núi dài của dãy núi Aurès tạo ra một nơi trú ẩn gần như không thể xuyên thủng đã đóng một phần quan trọng trong lịch sử của Maghrib kể từ thời La Mã. Gần bờ biển phía bắc, dãy núi Petite Kabylie được tách ra khỏi dãy Grande Kabylie ở giới hạn phía đông của sông Tell bởi sông Soummam. Bờ biển chủ yếu là miền núi ở phần phía đông của đất nước, nhưng đồng bằng hạn chế cung cấp các vùng nội địa cho các thành phố cảng Bejaïa, Skikda và Annaba. Trong nội địa của khu vực, vùng đồng bằng rộng lớn đánh dấu khu vực xung quanh Setif và Constantine; những đồng bằng này được phát triển trong thời kỳ thuộc địa Pháp như là các trung tâm chính của canh tác ngũ cốc. Gần Constantine, đầm lầy muối cung cấp đất chăn thả theo mùa cho những người chăn cừu bán nguyệt.

Sahara
Phần Sahara của Algerie kéo dài về phía nam của Saharan Atlas với 1500 km (930 mi) đến các biên giới Niger và Mali. Sa mạc là một nơi khác trên thế giới, hiếm khi được coi là một phần không thể tách rời của đất nước. Tuy nhiên, ngoài việc bị bao phủ bởi cát, nó là một vùng có sự đa dạng lớn. Các khu vực cồn cát lớn gọi là gò (sing., Erg) chiếm khoảng một phần tư lãnh thổ. Khu vực lớn nhất như vậy là Grand Erg Oriental (Great Eastern Erg), nơi có những cồn cát lớn từ 2 đến 5 m (6,6 đến 16,4 ft) cách nhau khoảng 40 m (130 ft). Phần lớn phần còn lại của sa mạc được bao phủ bởi nền tảng đá gọi là humud (sing, hamada), và gần như toàn bộ khu đông nam được đưa lên bởi khối lượng cao, phức tạp của vùng cao nguyên Ahaggar và Tassili n'Ajjer, một số phần trong đó đạt hơn 2.000 m (6.600 ft). Xung quanh Ahaggar là sa thạch cao nguyên, cắt thành hẻm núi sâu bởi những con sông cổ, và phía tây một sa mạc sỏi trải dài đến biên giới Mali.

Sa mạc bao gồm các khu vực phía bắc và phía nam dễ phân biệt, khu vực phía bắc mở rộng về phía nam một chút ít hơn một nửa khoảng cách đến các biên giới Niger và Mali. Phía bắc, ít khô cằn hơn về phía nam, hỗ trợ hầu hết số ít người sống trong khu vực và chứa hầu hết các phần sa mạc của sa mạc. Đồi cát là những đặc điểm nổi bật nhất của địa hình khu vực này, nhưng giữa các khu vực sa mạc của Grand Erg Oriental và Grand Erg Occidental (Great Western Erg) và kéo dài về phía bắc đến Atlas Saharien là cao nguyên, bao gồm cả Tademaït và một cấu trúc đá vôi phức tạp được gọi là M'zab nơi Mozabite người Berber đã định cư. Khu vực phía nam của sa mạc Sahara gần như hoàn toàn khô cằn và chỉ có cư dân Tuareg mới sinh sống và gần đây, bởi các công nhân trại dầu. Đá cằn cỗi chiếm ưu thế, nhưng ở một số nơi của các mỏ phù sa Ahaggar và Tassili n'Ajjer cho phép trồng trọt trong vườn.

Khí hậu và thủy văn
Bắc Algerie nằm trong vùng ôn đới và có khí hậu Địa Trung Hải ôn hòa. Tuy nhiên, địa hình đứt gãy của nó mang lại sự tương phản sắc nét của địa phương ở cả nhiệt độ hiện hành và tỷ lệ mưa. Sự thay đổi hàng năm trong điều kiện khí hậu cũng phổ biến. Khu vực này, nơi sinh sống của nhiều dân nhất ở Algerie, thường được gọi là Tell.

Trong Tell, nhiệt độ trong mùa hè trung bình từ 21 đến 42 °C (70 và 108 °F) vào mùa đông giảm xuống 10 đến 12 °C (50 đến 54 °F). Khí hậu mùa đông không lạnh, nhưng độ ẩm cao và các ngôi nhà hiếm khi được sưởi ấm đầy đủ. Ở phía đông Algeria, nhiệt độ trung bình thấp hơn một chút, và trên các thảo nguyên của nhiệt độ mùa đông cao nguyên chỉ lơ lửng một vài độ trên đóng băng. Một đặc điểm nổi bật của khí hậu trong khu vực này là sirocco, một cơn gió phía nam bụi bặm, nghẹn ngào thổi bay ra khỏi sa mạc, đôi khi có tác động mạnh. Gió này thỉnh thoảng cũng đi vào bờ biển Tell.

Ở Algerie chỉ có một góc tương đối nhỏ của sa mạc Sahara nằm trên vùng nhiệt đới của chòm sao ở vùng trũng, nhưng ngay cả vào mùa đông, nhiệt độ sa mạc giữa trưa có thể rất nóng. Tuy nhiên, sau khi mặt trời lặn, không khí trong lành, khô ráo cho phép mất nhiệt nhanh chóng, và những đêm mát mẻ để lạnh. Phạm vi nhiệt độ hàng ngày rất lớn được ghi lại.

Lượng mưa khá dồi dào dọc theo phần bờ biển của sông Tell, dao động từ 400 đến 670 mm (15,7 đến 26,4 in) mỗi năm, lượng mưa tăng từ tây sang đông. Lượng mưa là lớn nhất ở phía bắc của miền đông Algeria, nơi nó đạt tới 1.000 mm (39,4 in) trong một vài năm. Xa hơn trong đất, lượng mưa ít phong phú hơn. Gió thịnh hành ở phía đông và đông bắc vào mùa hè chuyển sang tây và bắc trong mùa đông và mang theo chúng tăng lượng mưa từ tháng 9 đến tháng 12, giảm vào cuối những tháng mùa đông và mùa xuân, và gần như không có mưa trong những tháng mùa hè.

Địa hình
Việc khai hoang đất để sử dụng trong nông nghiệp và chặt cây trong nhiều thế kỷ đã làm giảm đáng kể sự giàu có của rừng một lần. Cháy rừng cũng đã làm thiệt hại của họ. Trong phần cao hơn và ẩm ướt hơn của Tell Atlas, sồi bần và thông Aleppo mọc trong đất dày. Ở mức thấp hơn trên đất mỏng hơn, cây bụi chịu hạn chiếm ưu thế. Grapevine là bản địa của vùng đất thấp ven biển, và cỏ và cây bụi bao phủ cao nguyên. Trên bản đồ Sahara, ít tồn tại của các khu rừng rộng lớn của Atlas tuyết tùng đã được khai thác làm nhiên liệu và gỗ từ thời cổ đại.

Trữ lượng rừng ở Algeria đã giảm nghiêm trọng trong thời kỳ thuộc địa. Năm 1967, tính toán diện tích rừng của đất nước mở rộng không quá 24.000 km2 (9,300 sq mi) của địa hình, trong đó 18.000 km2 (6.900 sq mi) bị phát triển quá mức với cây cọ và cây bụi. Ngược lại, rừng vào năm 1830 đã bao phủ 50.000 km2 (19.000 dặm vuông). Tuy nhiên, vào giữa những năm 1970, chính phủ bắt tay vào một chương trình tái trồng rừng rộng lớn để giúp kiểm soát xói lở, được ước tính sẽ ảnh hưởng đến 100.000 mét khối (3.500.000 m3) đất trồng trọt hàng năm. Trong số các dự án là một dự án tạo ra một chướng ngại vật (rào chắn xanh) ít nhiều theo đường dốc của Sahara Atlas và kéo dài từ Ma-rốc đến biên giới Tunisia trong một khu vực dài 1500 km (930 mi) và lên tới 20 km (12 mi)) rộng.

Đỉnh đập bao gồm chủ yếu là thông Aleppo, một loài có thể phát triển mạnh trong các khu vực có lượng mưa ít ỏi. Nó được thiết kế để khôi phục lại một sự cân bằng sinh thái bị hư hỏng và ngăn chặn sự xâm lấn ở phía bắc của sa mạc Sahara. Vào đầu những năm 1980, sa mạc đã thâm nhập khoảng cách đồi núi giữa Atlas Sahara và Dãy núi Aurès đến tận thị trấn Bou Saâda, một điểm tốt trong vùng Cao nguyên. Dự án đập đập đã kết thúc vào cuối những năm 1980 vì thiếu vốn.

Tham khảo


title: Séné

text:
Séné () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích km², dân số năm 1999 là người. Khu vực này có độ cao trung bình/từ mét trên mực nước biển.

Demography
The cư dân của Séné are known as Sinagots.

Tiếng Bretagne
Xã này đã phát động một kế hoạch song ngữ thông qua Ya d’ar brezhoneg ngày September the 22th of 2006.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
French Ministry of Culture list for Séné
Bản đồ của Séné trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Kim Ngọc (định hướng)

text:
Kim Ngọc có thể chỉ:

Địa danh
 Xã Kim Ngọc, huyện Bắc Quang, Hà Giang

Tên người
 Kim Ngọc (1917-1979), tên thật Kim Văn Nguộc, nguyên Bí thư tỉnh ủy tỉnh Vĩnh Phú
 Kim Ngọc (1943–2011), tên thật Lê Thị Kim Ngọc, Nghệ sĩ Ưu tú Việt Nam


title: Poleymieux-au-Mont-d'Or

text:
Poleymieux-au-Mont-d'Or là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 355 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Nesocanthon

text:
Nesocanthon là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Hydropsyche volitans

text:
Hydropsyche volitans là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Pleuromnema

text:
Pleuromnema là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Geometridae


title: Procraerus kunzmanni

text:
Procraerus kunzmanni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Procraerus


title: Vokesimurex lividus

text:
Vokesimurex lividus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vokesimurex


title: Quận Butler, Pennsylvania

text:
Quận Butler là một quận trong tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Pennsylvania. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km², trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Pennsylvania


title: Phyllometra

text:
Phyllometra là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Cardiorhinus maculatus

text:
Cardiorhinus maculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Golbach miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Cardiorhinus


title: Mỹ nhân tâm kế

text:
Mỹ nhân tâm kế () là một bộ phim truyền hình thuộc thể loại dã sử Trung Quốc trong năm 2010, do Vu Chính làm biên kịch lấy ý tưởng từ tiểu thuyết Vô tận chìm nổi của Tiêu Kỳ Anh. Đây là tác phẩm đầu tay thuộc series về mỹ nhân của Vu Chính, tiếp theo là Đường cung mỹ nhân thiên hạ (唐宫美人天下) và Sơn hà luyến mỹ nhân vô lệ (山河恋·美人无泪). Bộ phim được đầu tư với mức kinh phí khủng gần 50 triệu tệ (tương đương 7,3 triệu USD), thuộc hàng bom tấn lúc bấy giờ với quy mô và dàn diễn viên vô cùng hùng hậu.

Phát sóng

Tóm tắt nội dung

Lấy bối cảnh thành Trường An, đầu thời kỳ Tây Hán, "Mỹ nhân tâm kế" kể về cuộc đời thăng trầm của hoàng hậu Đậu Y Phòng (Lâm Tâm Như đóng) và nói đến những nỗ lực và thành tựu của cô trong chốn hoàng cung lẫn những ảnh hưởng tích cực của chồng bà là Hán Văn Đế (Trần Kiện Phong đóng), người mở đường cho chính sách thuế và lao dịch.

Phim bắt đầu vào thời Hán Cao Tổ, Hoàng hậu Lã Trĩ sinh Thái tử Lưu Doanh (sau là Hán Huệ Đế), vốn không được Cao Tổ sủng ái. Bạc phu nhân - phi tần của Cao Tổ sinh Lưu Hằng (sau là Hán Văn Đế), từ nhỏ lanh lợi nên bị Lã hậu xem là cái gai trong mắt.

Hương Liên là cung nữ hầu hạ Bạc Cơ, kiêm nhũ nương cho Lưu Hằng. Bà có một con gái là Đỗ Vân Tịch (Đậu Y Phòng lúc nhỏ). Lã hậu cho gọi Hương Liên, ban lọ thuốc dưỡng da, thực tế là thuốc độc để mưu hại Lưu Hằng. Bạc Cơ phát giác, bèn cho Hương Liên trốn khỏi cung, đồng thời xin Lã hậu cho phép mang Lưu Hằng đến Đại Quốc sinh sống, tránh xa hậu cung hiểm ác.

Mẹ con Hương Liên - Vân Tịch bị Lã hậu truy sát. Hương Liên hy sinh, còn Vân Tịch may mắn tìm được đến nhà cậu, sống ở đó đến khi trưởng thành. Thời Hán Huệ Đế, Vân Tịch vào cung làm cung nữ. Lã hậu, khi này là Hoàng thái Hậu, đang lo sợ mẹ con Bạc Cơ - Lưu Hằng làm phản. Phát hiện ra sự thông minh của Vân Tịch, bà đổi tên cô thành Đậu Y Phòng, đưa đến Đại Quốc làm Vương phi, mục đích trở thành nội gián cho bà.

Thương yêu bách tích, nhưng vẫn muốn Lã hậu tin tưởng, Y Phòng đề nghị chồng tu sửa lăng tẩm bí mật luyện binh. Mọi người xem cô là "hồng nhan họa thủy", chỉ có Lưu Hằng tin tưởng, phong cô làm Vương hậu. Lưu Hằng đăng cơ, cô trở thành Hoàng hậu Đại Hán, cùng phu quân trải qua rất nhiều biến cố, tạo nên thiên thu đại nghiệp.

Tuy là Mẫu nghi thiên hạ, Y Phòng lại cảm thấy quyền lực và tình cảm hiện có đang dần mất đi. Cô tìm mọi cách vãn hồi tình cảm của trượng phu, ngăn cản các nhi tử tương tàn, dùng thủ pháp độc đáo của mình, hết lần này đến lần khác hóa giải mọi nguy cơ, góp phần sáng lập một thời kỳ thịnh thế "Văn Cảnh chi trị". Tên của cô được ghi vào sử sách, được hậu nhân xưng tụng.

Chi tiết
"Mỹ nhân tâm kế" do Lâm Quốc Hoa sản xuất và do Ngô Cẩm Nguyên, Lương Tín Quân và Trần Quốc Hoa làm đạo diễn. Bộ phim do Công ty Toàn Thịnh Thời Đại và Công ty Tử Tuấn Huy Hoàng hợp tác sản xuất, tập đoàn giải trí La Phương là nhà tài trợ chính.

Nhờ vào dàn diễn viên ngôi sao cũng như kinh phí đầu tư lớn, bộ phim đã thu hút được sự chú ý của giới truyền thông quốc tế thông qua quá trình quảng bá phim. Bộ phim được quay tại 3 trường quay Vô Tích, Vũ Hán và Hoàng Điếm. Mỹ nhân tâm kế được sản xuất với kinh phí 50 triệu tệ (tương đương 7,3 triệu USD).

Có một số bài báo cho rằng Mỹ nhân tâm kế dựa vào cốt truyện của phim truyền hình ăn khách của hãng TVB "Cung tâm kế". Đạo diễn đã phủ nhận tuyên bố này, ông cho biết bản nháp đầu tiên của kịch bản phim đã được phát hành khi cung tâm kế vẫn còn đang trong giai đoạn viết kịch bản.

Mỹ nhân tâm kế được phát sóng lần đầu tiên vào ngày 15 tháng 3 năm 2010 trên đài truyền hình Thượng Hải. Ngày 11 tháng 5 năm 2010, bộ phim lên sóng Đài truyền hình CTV tại Đài Loan. Tháng 8 năm 2010, Mỹ nhân tâm kế cũng chính thức lên sóng Truyền hình SBS của Hàn Quốc.

Bảng phân vai

Nhân vật chính

Lâm Tâm Như vai Đậu Y Phòng / Đỗ Vân Tịch / Hương Liên
Lâm Diệu Khả vai Đậu Y Phòng / Đỗ Vân Tịch lúc nhỏ
Trần Kiện Phong vai Lưu Hằng (Hán Văn Đế)
Vương Lệ Khôn vai Nhiếp Thận Nhi / Bính Hoa / Vương Chí
Tưởng Y Y vai Nhiếp Thận Nhi lúc nhỏ
La Tấn vai Lưu Doanh (Hán Huệ Đế) / Đậu Trường Quân
Dương Mịch vai Mạc Tuyết Diên
Hà Thịnh Minh vai Châu Á Phu

Hoàng cung nhà Hán

Đới Xuân Vinh vai Lã hậu
Bạch San vai Bạc Cơ
Lữ Giai Dung vai Công chúa Lỗ Nguyên
Tô Thanh vai Trương Yên
Đổng Tuệ vai Trương Yên lúc nhỏ
Thích Vy vai Quán Đào công chúa
Cao Hạo vai Lưu Khải (Hán Cảnh Đế)
Cao Tường vai Bạc Xảo Tuệ
Đặng Sa vai Lịch Diệu Nhân
Mao Tử Tuấn vai Lưu Triệt (Hán Vũ Đế)
Cống Mễ vai Trần A Kiều
Trương Mông vai Vệ Tử Phu
Trần Di Dung vai Lý Mỹ Nhân (phi tần Hán Huệ Đế)

Vương cung nước Đại

Tôn Phi Phi vai Thanh Ninh
Châu Mục Nhân vai Tử Nhiễm
Hà Miêu vai Mặc Ngọc

Các nhân vật khác

Hồ Hạnh Nhi vai Lã Ngư
Đỗ Tuấn Trạch vai Lã Lộc
Nghiêm Khoan vai Lưu Thiếu Khang
Phùng Thiệu Phong vai Lưu Chương
Huỳnh Hải Băng vai Nhiếp Phong
Trương Hiểu Thần vai Lưu Vũ
Lâm Văn Long vai Kim Vương Tôn

Chú thích

Liên kết ngoài
Sina site

Phim truyền hình Trung Quốc kết thúc năm 2010
Chương trình truyền hình tiếng Quan thoại
Chương trình gốc của Truyền hình An Huy
Phim truyền hình lịch sử Trung Quốc
Chương trình truyền hình dựa trên tiểu thuyết Trung Quốc
Phim truyền hình Trung Quốc ra mắt năm 2010


title: Cussey-les-Forges

text:
Cussey-les-Forges  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Xã Cussey-les-Forges nằm ở khu vực có độ cao trung bình 318 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Cusseylesforges


title: Xainza

text:
Xainza (; , Hán Việt: Thân Trát huyện) là một huyện của địa khu Nagqu (Na Khúc), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc.

Trấn
 Thân Trát (申扎镇)
 Hùng Mai (雄梅镇)

Hương
 Hạ Quá (下过乡)
 Khải (卡乡)
 Ba Trát (巴扎乡)
 Tháp Nhĩ Mã (塔尔玛乡)
 Mãi Ba (买巴乡)
 Mã Dược (玛跃乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đơn vị cấp huyện Tây Tạng
Nagqu


title: Dalbergia tsaratananensis

text:
Dalbergia tsaratananensis là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Madagascar.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Nguồn
 Du Puy, D. 1998. Dalbergia tsaratananensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

T
Thực vật Madagascar


title: Fonroque

text:
Fonroque là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fonroque trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Catégorie:Bastide médiévale

Fonroque


title: Ctenophora ishiharai

text:
Ctenophora ishiharai là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Ctenophora


title: Promissão

text:
Promissão là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 21º32'12" độ vĩ nam và kinh độ 49º51'29" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 426 m. Dân số năm 2004 ước tính là 32.708 người.

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 31.105
 Urbana: 25.635
 Rural: 5.470
 Homens: 15.717
 Mulheres: 15.388
Mật độ dân số (người/km²): 39,77

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 8,18

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 75,98

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,49

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 91,09%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,817
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,704
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,850
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,897
(Nguồn: IPEADATA)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị

Đô thị bang São Paulo


title: Neoescobaria

text:
Neoescobaria là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Nong Ya Sai (huyện)

text:
Nong Ya Sai () là một huyện (amphoe) ở phía tây của tỉnh Suphanburi, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Tiểu huyện (king amphoe) đã được lập ngày 1 tháng 6 năm 1983, khi bốn tambon Nong Ya Sai, Nong Rathawat, Nong Pho và Chaeng Ngam được tách ra từ Sam Chuk. Đơn vị này đã được chính thức nâng cấp thành huyện vào ngày 21 tháng 5 năm 1990.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Dan Chang, Doem Bang Nang Buat, Sam Chuk và Don Chedi của tỉnh Suphanburi, và Lao Khwan của tỉnh Kanchanaburi

Hành chính
Huyện này được chia thành 6 phó huyện (tambon). Nong Ya Sai là thị trấn (thesaban tambon), nằm trên một phần của tambon Nong Ya Sai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Nong Ya Sai


title: Sân bay Parma

text:
Sân bay Parma  () là một sân bay cách Parma 2,6 km về phía tây bắc, vùng Emilia Romagna của Italia. Sân bay này được khai trương ngày 5 tháng 5 năm 1991 và đặt tên theo Giuseppe Verdi.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Air Alps (Perugia)
Alitalia
operated by Alitalia Express (Olbia, Rome-Fiumicino)
Cimber Air (Odense)
Ryanair (London-Stansted)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Công trình xây dựng Parma
Sân bay Ý
Giao thông Emilia-Romagna
Giuseppe Verdi


title: Castel di Lucio

text:
Castel di Lucio là một đô thị ở tỉnh Messina trong vùng Sicilia của Italia, có vị trí cách khoảng 90 km về phía đông nam của Palermo và vào khoảng 110 km về phía tây nam của Messina. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.477 người và diện tích là 28,4 km².

Castel di Lucio giáp các đô thị: Geraci Siculo, Mistretta, Nicosia, Pettineo, San Mauro Castelverde.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Messina
Đô thị Thành phố trung tâm Messina


title: Elachiptereicus

text:
Elachiptereicus là một chi ruồi trong họ Chloropidae.

Tham khảo

Europe
Nearctic

Chloropidae


title: Hysterophora

text:
Hysterophora là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Hysterophora maculosana (Haworth, [1811])

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Cochylini


title: Cách mạng

text:
Cách mạng là một phương pháp của nhân dân hoặc một tổ chức mà trong đó các hoạt động đấu tranh diễn ra liên tục nhằm cải tiến một chính quyền, tư tưởng, công nghệ kỹ thuật,... Một cuộc cách mạng có thể dẫn đến trịnh thương trong các thể chế chính trị – xã hội, hoặc thay đổi lớn trong 1 nền kinh tế hay văn hóa. Cách mạng đã từng xảy ra trong nhiều lĩnh vực như xã hội, chính trị, văn hóa, kinh tế, công nghiệp,...

Cách mạng thường được thực hiện dưới sự lãnh đạo nhân dân, tạo ra 1 sự thay đổi về chất trên các mặt chính trị, kinh tế, hay văn hóa, xã hội. Đối lập với cách mạng thường được gọi là phản cách mạng, tức quay lại với cái cũ, trung thành với cái cũ hoặc cái đang tồn tại, hay 1 sự thay đổi tiệm tiến có kế thừa cái cũ.

Trong chính trị, cách mạng và đảo chính có những điểm giống và khác với nhau: Cách mạng và đảo chính đều được tiến hành nhằm lật đổ chế độ chính trị cũ, nhưng khác nhau ở mục tiêu sau đó: cách mạng là thay chế độ cũ bằng 1 chế độ mới tiến bộ hơn về cơ cấu và tính chất, còn đảo chính là thuật ngữ chung mà chỉ thay thế 1 chính quyền này bằng 1 chính quyền khác có hình thái và bản chất giống như cũ. Ngoài ra, đảo chính thường chỉ được thực hiện bởi 1 nhóm lãnh đạo nhắm vào 1 nhóm các lãnh đạo khác, trong khi cách mạng thường được tổ chức bởi phần lớn quần chúng xã hội và lật đổ cả thể chế chính trị cũ. Ví dụ: Cách mạng Tháng Mười được thực hiện bởi đông đảo quần chúng nhằm thay thế chế độ Nga hoàng bằng nền Cộng hòa Xô viết nên được coi là cách mạng, trong khi đảo chính Thái Lan 2006 được thực hiện bởi một số tướng lĩnh nhằm lật đổ cá nhân Thủ tướng, và Chính phủ mới vẫn áp dụng cơ cấu chính trị trước đó nên được coi là đảo chính.

Thông thường, các học thuyết bảo vệ cho cách mạng là chủ nghĩa cách mạng, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa tự do, chủ nghĩa tiến bộ, chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa vô chính phủ và chủ nghĩa công đoàn (nhưng không phải tất cả những gì các trường phái này mang lại đều nhất thiết là cách mạng). Đôi khi chủ nghĩa phát xít cũng được xem là cách mạng hoặc có khi xem là phản cách mạng (hay cách mạng cánh hữu).

Từ nguyên

	Trong nhiều ngôn ngữ của châu Âu, các từ mang nghĩa "cách mạng" được bắt nguồn từ revolutio (sự quay) trong tiếng La Tinh thông dụng (Vulgar Latin), từ này có nguồn gốc từ revolvere (quay, xoay) trong tiếng Latinh. Năm 1390, từ này được du nhập vào tiếng Anh qua từ révolution trong tiếng Pháp cổ, khi đó có nghĩa thuộc lĩnh vực thiên văn học. Các từ cùng gốc Latinh này trong tiếng Anh và tiếng Pháp bắt đầu mang sắc thái chính trị kể từ thế kỷ XVII, đặc biệt là sau cuộc lật đổ vua James II của Anh năm 1688.

	Trong tiếng Hán, Cách (革) là biến cách, thay đổi còn Mạng (命) hay mệnh là thiên mệnh, mệnh trời do các vương triều cổ đại thường dùng cách nói "thụ mệnh vu thiên" (vâng mệnh của trời) để chỉ vua, người đứng đầu, vì vậy khi thay triều đổi đại được gọi là "cách mạng" hay "cách mệnh". Ví dụ như Thành Thang lật đổ nhà Hạ lập nhà Thương, nhà Chu lật đổ nhà Thương được gọi chung là Cách mạng Thang Võ.

	Kinh Dịch viết:
 Thiên địa cách nhi tứ thời thành, Thang Vũ cách mạng, thuận hồ thiên nhi ứng hồ nhân
tức là:
 (Trời đất đổi thay mà thành bốn mùa, cách mạng Thang Vũ thuận theo trời mà ứng theo người).

Trong tiếng Việt, từ cách mạng là từ Hán Việt gốc Nhật (革命, かくめい, kakumei) tiếp thu từ những năm 1920. Vì chữ mạng còn được đọc là mệnh, từ cách mạng đôi khi còn được đọc là cách mệnh, như tác phẩm Đường kách mệnh của Hồ Chí Minh.

Cách mạng chính trị và cách mạng xã hội
Cách mạng chính trị là sự thay đổi nhà cầm quyền hoặc hình thức tổ chức nhà nước hiện tại bằng nhà cầm quyền hoặc hình thức tổ chức nhà nước khác được xem là tiến bộ hơn bằng phương pháp bạo động hoặc bất bạo động mà không tuân theo những thủ tục được pháp luật quy định.

Cách mạng chính trị thường được thực hiện bởi bạo lực, và những thay đổi lớn trong bộ máy quyền lực thường có kết quả nhanh chóng hơn bằng việc sử dụng bạo lực, như ở Cách mạng Tháng Mười Nga (1917) và Cách mạng Pháp. Một cuộc cách mạng chính trị có thể sử dụng vũ lực để lật đổ nhà cầm quyền, tiêu diệt những cá nhân bị xem là phản cách mạng (như đã xảy ra ở Anh, Pháp và Nga); trong khi đó một cuộc cách mạng xã hội thường là sự thay đổi 1 xã hội thông qua các học thuyết và tư tưởng mới như trong thời kỳ Phục Hưng. Tuy nhiên, những cuộc cách mạng xã hội thường không có mốc thời gian rõ ràng, và hầu hết các cuộc cách mạng chính trị đều trở thành cách mạng xã hội, vì chúng được thực hiện dựa trên 1 cơ sở triết học nào đó hướng tới việc tạo dựng ra các định chế kinh tế - chính trị mới nhằm thay đổi bản chất của xã hội. Những cuộc cách mạng trong thế giới hiện đại có thể trở thành những cuộc cách mạng tự do và cách mạng cộng sản. Trái lại, 1 cuộc đảo chính thường tìm kiếm sự thay đổi nhà cầm quyền hoặc đường lối chính trị hiện thời hơn là đặt mục tiêu cải cách xã hội dựa trên quan niệm, ý tưởng về một xã hội tốt đẹp hơn.

Các cuộc cách mạng chính trị có thể đem đến sự thay đổi chính trị nhanh chóng làm cơ sở để thực hiện những cải cách xã hội khi quần chúng bị kích động đứng lên làm cách mạng nhưng nó sẽ đi kèm những tổn thất rất to lớn cho xã hội trong một thời gian dài, và khi cần kìm hãm người dân để đưa họ về trạng thái tâm lý ôn hòa thì đó lại là một việc rất khó và mất thời gian, đôi khi còn tổn thất rất lớn khác; thậm chí các nhà cách mạng sau khi lật đổ chế độ cũ sẽ thanh trừng lẫn nhau vì bất đồng quan điểm hay vì cạnh tranh quyền lực. Các cuộc cách mạng chính trị đều cho thấy phá hủy các định chế kinh tế - chính trị, các mối quan hệ sản xuất - quan hệ xã hội cũ thì dễ dàng hơn là xây dựng những nhân tố mới tốt đẹp và có hiệu quả hơn. Các định chế kinh tế – chính trị cũ có khuynh hướng tái sinh dưới hình thức mới với cùng bản chất nhưng do một nhóm người mới nắm giữ quyền lực là điều mà Karl Marx gọi là lịch sử lặp lại chính nó – lần đầu như 1 tấn thảm kịch, lần thứ 2 như 1 định mệnh trớ trêu. Các cuộc cách mạng không thể nào thay thế cho tiến hóa xã hội mà chỉ tạo điều kiện cho tiến hóa có thể diễn ra nhanh hơn trong một số trường hợp và kéo lùi xã hội trong một số trường hợp khác. Điều này cho thấy phá hủy lúc nào cũng dễ dàng hơn là xây dựng và xây dựng lúc nào cũng cần nhiều thời gian hơn phá hủy. Các cuộc cách mạng xã hội hướng đến sự thay đổi bản chất của  xã hội trong đó các lực lượng xã hội cần phải tự điều chỉnh hoặc bị điều chỉnh để giải quyết các mâu thuẫn đối kháng. Trong nhiều trường hợp, những cuộc cách mạng xã hội sẽ tiếp nối các cuộc cách mạng chính trị nhằm mang lại những thay đổi sâu sắc và bền vững hơn kết quả do các cuộc cách mạng chính trị mang lại. Các cuộc cách mạng xã hội cũng có thể đi kèm với những hậu quả tiêu cực như từng diễn ra tại các cuộc cải cách văn hóa, cải cách tôn giáo, cải cách ruộng đất, cải cách công thương nghiệp trên thế giới.

Một vài nhà triết học chính trị coi các cuộc cách mạng giống như cái đích của mình. Hầu hết những người vô chính phủ ủng hộ cách mạng xã hội như chứng kiến sự đổ vỡ của bộ máy nhà nước và thay thế vào đó 1 tình trạng xã hội không có thứ bậc. Chẳng hạn trong số những người theo Chủ nghĩa cộng sản và Chủ nghĩa Marx, có 1 sự tách biệt giữa người ủng hộ nhà nước Xô Viết (phái chính thống chủ nghĩa Mác) xem nhà nước này là công cụ của giai cấp vô sản và phái theo Chủ nghĩa Trotsky chỉ trích nhà nước Xô Viết xem đây là 1 hệ thống quan liêu nhân danh giai cấp vô sản.

Cách mạng chính trị và xã hội thường "thể chế hóa" những ý tưởng hay khẩu hiệu hay nhân vật của cuộc cách mạng để tiếp tục nắm vai trò quan trọng trong đời sống chính trị của một đất nước, ngay cả khi cuộc cách mạng đó đã kết thúc nhiều năm. Các hệ thống chính trị mới thường thể chế hóa những cuộc cách mạng này để hợp pháp hóa những đường lối của chính quyền. Ví dụ như việc Pháp, Mỹ, Nga,... tiếp tục kỷ niệm quá khứ cách mạng qua những ngày nghỉ lễ, những bài hát hay bằng hình thức khác.

Một số cuộc cách mạng chính trị – xã hội khác: Cách mạng Hà Lan, Cách mạng Anh, Cách mạng Mỹ, Cách mạng Pháp, Cách mạng Tháng Mười, Cách mạng Tháng Tám, Cách mạng 1989,...

Những cuộc cách mạng văn hóa, tư tưởng hay triết học
 Phục hưng
Cải cách Tin Lành
 Cách mạng Khoa học
 Cách mạng ý thức
 Cách mạng Văn hóa

Những cuộc cách mạng công nghệ
Những cuộc cách mạng công nghệ là nền tảng cho sự phát triển công nghiệp vượt bậc được gọi là cách mạng công nghiệp hoặc sự phát triển trong nông nghiệp được gọi là cách mạng nông nghiệp. Những thay đổi kinh tế dẫn đến những thay đổi trong cấu trúc xã hội, trong văn hóa và chính trị.
 Cách mạng Nông nghiệp
 Cách mạng Kỹ thuật số
 Cách mạng Đồ đá mới
 Cách mạng vật giá
 Cách mạng Công nghiệp
 Cách mạng Công nghiệp lần thứ hai

Xem thêm

 Nhà cách mạng
 Danh sách các cuộc cách mạng và khởi nghĩa
 Danh sách các cuộc cách mạng và đảo chính giả tưởng
 Xã hội không giai cấp
 Chiến tranh chính trị
 Chiến tranh tâm lý
 Chiến tranh thông tin
 Làn sóng cách mạng
Đảo chính
 Khởi nghĩa
 Cuộc nổi dậy của người dùng

Liên kết ngoài

 Gốc từ
 libcom.org libcom.org History section , Sử liệu về các cuộc cách mạng trên toàn thế giới.
 United 4 Belarus Campaign , a British website drawing attention to the political crisis in Belarus, where a popular revolution is suspected after the 2006 presidential elections.

Tham khảo

Khái niệm xã hội


title: Lachnocladiaceae

text:
Lachnocladiaceae là một họ nấm trong bộ Russulales. Họ này gồm 124 loài được xếp và 8 chi. Các loài trong họ này phân bố rộng khắp vùng nhiệt đới và ôn hòa, đặc biệt được tìm thấy trên các loài gỗ của các loài cây rụng lá và cây lá kim.

Tham khảo

Russulales


title: Dicranomyia alboapicalis

text:
Dicranomyia alboapicalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic