title: Pepi I Meryre

text:
Pepi I Meryre (hay Pepy I) là vị pharaon thứ ba thuộc vương triều thứ Sáu của Ai Cập cổ đại. Triều đại của ông kéo dài hơn 40 năm bắt đầu từ giai đoạn khoảng cuối thế kỷ thứ 24 TCN cho tới giai đoạn đầu thế kỷ thứ 23 TCN, đây cũng là giai đoạn cuối của thời kỳ Cổ vương quốc. Mặc dù là con trai của vị pharaon đã sáng lập nên vương triều thứ Sáu là Teti thế nhưng ông chỉ có thể lên ngôi sau khi triều đại ngắn ngủi của vị pharaon ít được biết đến có tên là Userkare kết thúc. Thân mẫu của ông tên là Iput và có thể bà còn là con gái của pharaon Unas, vị vua cuối cùng của vương triều thứ Năm. Cho tới nay chúng ta mới biết chắc chắn rằng Pepi I có ít nhất sáu người vợ và một người con trai đó chính là pharaon Merenre Nemtyemsaf I, ông có thể đã cùng trị vì với con trai của mình vào giai đoạn cuối của triều đại. Một vị pharaon khác của vương triều thứ Sáu là Pepi II Neferkare cũng có khả năng là con trai của Pepi .

Triều đại của Pepi đã phải đối mặt với nhiều khó khăn mà khởi đầu bằng sự kiện cha của ông có thể đã bị ám sát và tiếp đó là triều đại của Userkare. Không những vậy vào giai đoạn khoảng sau năm trị vì thứ hai mươi của mình, Pepi đã dẹp tan âm mưu soán ngôi do một vương phi của ông ngấm ngầm thực hiện để nhằm đưa người con trai của bà ta lên ngôi vua và có thể là một mưu đồ đoạt vị khác của vị vizier vào giai đoạn cuối triều đại. Trước tình thế quyền lực của pharaon ngày một càng suy yếu trong khi thế lực của các dòng họ quan chức địa phương ngày càng trở nên lớn mạnh, Pepi đã tiến hành một dự án xây dựng đầy tham vọng bằng cách cho xây dựng nhiều ngôi đền dành cho những vị thần địa phương cùng với đó là các nhà nguyện dành cho giáo phái thờ cúng của riêng ông để nhằm củng cố quyền lực tại các tỉnh. Sự thịnh vượng của Ai Cập đã giúp cho Pepi trở thành vị pharaon xây dựng nhiều công trình nhất trong giai đoạn Cổ vương quốc. Không những thế, Pepi còn thúc đẩy sự phát triển của những thành thị nhỏ ở các tỉnh và tuyển chọn những quan lại không có xuất thân từ tầng lớp quý tộc để nhằm làm suy yếu quyền lực của các gia tộc địa phương hùng mạnh. Tiếp tục chính sách của vua cha, Pepi đã thiết lập nên một hệ thống kho chứa để giúp các phái viên của hoàng gia có thể dễ dàng thu thuế và huy động nhân lực. Và sau khi dẹp tan được âm mưu trong hoàng cung, ông đã cưới hai người con gái của vị nomarch xứ Abydos lần lượt là Ankhesenpepi I và Ankhesenpepi II để nhằm củng cố quyền lực của mình nhờ vào việc thông gia với Khui, không những thế Pepi I còn phong cho vợ của Khui là Nebet và con trai của bà ta tên là Djau làm vizier. Về đối ngoại, Pepi đã tiến hành các chiến dịch quân sự ở Nubia, Sinai và ở miền Nam Levant. Họat động thương mại giữa Ai Cập với Byblos, Ebla và các ốc đảo ở Sa mạc phía Tây đã phát triển phồn thịnh, ngoài ra Pepi còn cho tiến hành các cuộc thám hiểm để khai thác đá và khai thác mỏ ở Sinai và tới những vùng đất xa xôi khác.

Pepi đã cho xây dựng một quần thể kim tự tháp dành riêng cho việc thờ cúng bản thân mình sau khi qua đời ở Saqqara và nằm ngay cạnh khu quần thể này là sáu kim tự tháp khác dành cho những người vợ của ông. Kim tự tháp của Pepi ban đầu có chiều cao là 52m và kèm theo đó là một ngôi đền xa hoa giống với truyền thống của vương triều thứ Năm. Những đoạn bản văn kim tự tháp bao quát nhất thời kỳ Cổ vương quốc đã được khắc lên các bức tường trong căn phòng chôn cất Pepi I, tiền sảnh và phần lớn khu vực hành lang dẫn tới nó. Không những thế, đây dường như cũng là lần đầu tiên các đoạn văn này được khắc bên trong những kim tự tháp của các vương phi. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra một bọc nội tạng cùng với một phần của xác ướp thông qua những cuộc khai quật và chúng được cho là thuộc vể vị pharaon này. Quần thể kim tự tháp của Pepi được gọi là Pepi Mennefer và tại nơi này các hoạt động thờ cúng Pepi I vẫn tiếp tục được duy trì cho tới tận thời kỳ Trung Vương quốc và thậm chí tên gọi của nó còn được dùng để chỉ kinh đô Memphis nằm gần đó. Sự thờ cúng Pepi chấm dứt vào giai đoạn đầu thời kỳ chuyển tiếp thứ Hai. Vào thời kỳ Tân Vương quốc, quần thể kim tự tháp của Pepi I đã trở thành nơi khai thác đá cho các hoạt động xây dựng và tới thời kỳ Mamluk thì chúng đã gần như bị phá hủy hoàn toàn.

Gia đình
Pepi là con trai của Teti và Iput, con gái của Unas, vị pharaon cuối cùng của vương triều trước. Ông đã phải nhờ đến sự ủng hộ của các thế lực cát cứ hùng mạnh ở Thượng Ai Cập để lật đổ tên cướp ngôi Userkare, kẻ đã giết hại cha của ông và giành lại ngai vàng cho chủ nhân đích thực của nó. Những thế lực này sẽ vẫn có ảnh hưởng mạnh mẽ đến triều đình của ông sau này.

Hai người vợ quan trọng nhất của ông và là các bà mẹ của hai người kế vị của ông (Merenre Nemtyemsaf I và Pepi II) là Ankhesenpepi I và Ankhesenpepi II. Những người vợ khác được biết đến bao gồm Meryetites IV, Nebwenet và Inenek-Inti, họ được chôn trong các kim tự tháp liền kề với của Pepi, và Mehaa, người được biết đến trong lăng mộ của Hornetjerkhet con trai bà, ngoài ra còn có một nữ hoàng tên là Nedjeftet, được đề cập tới trên những mảnh phù điêu vỡ. Ông cũng đã có một con trai tên là Teti-Ankh và hai con gái, Iput và Neith, cả hai đã trở thành vợ của Pepi II.

Triều đại
Triều đại của Pepi I đã được ghi dấu ấn bởi sự bành trướng mạnh mẽ tới Nubia, mở rộng giao thương tới các khu vực xa xôi như Liban và bờ biển Somalia, nhưng cũng còn bởi quyền lực đang ngày càng tăng lên của giai cấp quý tộc. Một trong những vị quan của nhà vua tên là Weni đã chiến đấu ở châu Á thay mặt cho ông. Khu phức hợp tang lễ của Pepi, Mennefer Pepy , cuối cùng đã trở thành tên cho toàn bộ thành phố Memphis dưới vương triều thứ 18.

Người ta thường cho rằng sự suy yếu của Cổ vương quốc bắt đầu xuất hiện dưới thời Pepi, với việc các nomarch (người đại diện cho nhà vua ở các vùng đất) đã trở nên hùng mạnh hơn và có nhiều ảnh hưởng hơn. Pepi I đã kết hôn với 2 chị em -Ankhesenpepi I và II - họ là con gái của Khui, một quý tộc từ Abydos với Quý Bà Nebet, bà ta đã được phong làm tể tướng của thượng Ai Cập. Pepi còn phong cho em trai của họ là Djau làm tể tướng sau này. Cả hai chị em đều có ảnh hưởng sâu rộng và con của họ sau này đều trở thành pharaon.

Độ dài triều đại

Một phân tích được thực hiện đối với văn kiện Biên niên sử trên tấm bia đá Nam Saqqara bị hư hại của vương triều thứ Sáu đã xác định cho ông một triều đại khoảng 48-49 năm nhưng điều này không được xác nhận bởi bản danh sách vua Turin mà dường như ấn định cho ông là 44 năm, theo như phân tích của nhà Ai Cập học người Đan Mạch Kym Ryholt đối với cuộn giấy cói này.Đã có một số nghi ngờ về việc liệu rằng phương pháp kiểm kê gia súc theo kỳ hạn đã được tiến hành hai năm một lần một cách chặt chẽ hay mang tính bất thường nhiều hơn. Tình huống thứ hai dường như là trường hợp được nêu đến trong dòng chữ khắc nổi tiếng Năm sau lần kiểm kê thứ 18, ngày 27 tháng thứ ba của Shemu  đến từ Wadi Hammamat No. 74-75, mà đề cập đến "lễ hội Heb Sed lần đầu tiên" trong năm đó cho Pepi. Cũng như là một Năm sau lần kiểm kê thứ 18, ngày thứ 5 tháng thứ tư của Shemu trên hình vẽ số 106 ở Sinai được nhà Ai Cập học người Pháp Michel Baud chú giải trong một cuốn sách vào năm 2006 về niên đại của Ai Cập . Đây sẽ là năm thứ 36 nếu phương pháp với kỳ hạn hai năm một lần được sử dụng. Thông tin này rất quan trọng bởi vì lễ hội Heb Sed luôn được tổ chức vào năm trị vì thứ 30 của nhà vua. Nếu Pepi I sử dụng phương pháp kiểm kê cứ mỗi hai năm một lần dưới triều đại của mình, thì những chữ khắc Hed Sed này thay vào đó phải có niên đại là vào năm sau lần kiểm kê thứ 15. Điều này có thể gợi ý rằng việc kiểm kê gia súc dưới thời vương triều thứ 6 đã không diễn ra thường xuyên hai năm một lần. Tuy nhiên, Michel Baud nhấn mạnh rằng năm thứ 18 vẫn được bảo quản trong tấm bia đá Nam Saqqara và viết rằng:

"Ở giữa sự đề cập đến lần kiểm kê thứ 18 [ở đây] và cách thức của thông điệp kế tiếp thuộc về lần kiểm kê thứ 19, kết thúc danh sách D, khoảng trống sẵn có dành cho lần kiểm kê thứ 18+ mà dự kiến là chỉ bằng một nửa so với kích thước tiêu chuẩn của ô [năm kiểm kê] theo lý thuyết. Thật khó để tin rằng một khoảng trống chật hẹp như vậy lại tương ứng với lễ kỷ niệm 30 năm, mà rõ ràng là có tầm quan trọng đáng kể cho vị vua này (và tất cả các vị vua khác) ".

Baud lưu ý rằng có một xu hướng trong giai đoạn cai trị của vị vua này đó là việc đề cập đến lễ kỷ niệm đầu tiên được lặp đi lặp lại nhiều lần trong những năm tiếp theo sau lễ kỷ niệm - mà có liên quan đến hoạt động xây dựng nhộn nhịp tại khu phức hợp tang lễ của nhà vua cho đến tận cuối triều đại của Pepi I vào lúc niên đại cao nhất của vị pharaon này - Năm của lần kiểm kê thứ 25, tháng thứ nhất của Akhet, ngày [bị mất] - xuất hiện trên bản khắc Hatnub số 3 ; Lần kiểm kê thứ 25 cuối cùng của vị vua này cũng đã liên kết một cách nổi bật với lễ kỉ niệm hoàng gia đầu tiên của Pepi I . Bia đá Nam Saqqara đã xác nhận rằng năm trị vì cuối cùng của Pepi I là năm diễn ra lần kiểm kê thứ 25 của ông.

Do đó, việc nhắc đến lễ kỉ niệm lần đầu tiên của Pepi I mà được tổ chức vào năm diễn ra lần kiểm kê gia súc thứ 18 của ông có thể chỉ là một phần của xu hướng hoàng gia này nhằm để nhấn mạnh vào những năm tiếp theo sau khi lễ kỷ niệm đầu tiên của vua được tổ chức, cả Michel Baud và F. Raffaele đều lưu ý rằng ô năm dài nhất trên bia đá Nam Saqqara xuất hiện "tại đoạn đầu của danh sách D. Một cách tình cờ, ô [năm] này hoàn toàn phù hợp với năm 30/31, nếu một hệ thống đếm số cứ mỗi hai năm một cách chính xác được cho là" dưới thời của Pepi I (nghĩa là lần thứ 15). Do đó, những lần kiểm kê gần như có thể là hai năm một lần trong suốt thời trị vì của Pepi I và việc nhắc đến năm trị vì cuối cùng của ông - lần kiểm kê thứ 25 - ngụ ý rằng ông đã trị vì suốt 49 năm.

Công trình kỷ niệm

Hai bức tượng đồng của Pepi I và con trai ông Merenre đã được tìm thấy tại Hierakonpolis; người ta cho rằng chúng mô tả một cách tượng trưng hai vị vua "đang giẫm chân lên Chín cây cung", một sự mô tả mang tính cách điệu về việc Ai Cập chinh phục các dân tộc ngoại quốc . Những bức tượng hiếm có này được tìm thấy tại một trong những kho chứa ngầm dưới lòng đất của ngôi đền Nekhen "cùng với bức tượng của vua Khasekhemwy (vương triều thứ hai) và một con sư tử con bằng đất nung được tạo ra trong thời kỳ Thinite". Các bức tượng này đã được tháo rời và nhét vào bên trong lẫn nhau, chúng được bịt kín bằng một lớp đồng mỏng có khắc tên và tước hiệu của Pepi I "vào ngày đầu tiên của lễ kỉ niệm" hoặc ngày lễ Heb Sed . Trong khi danh tính của nhân vật trưởng thành lớn hơn được tiết lộ là Pepi I thông qua dòng chữ khắc, danh tính của bức tượng nhỏ hơn và trẻ hơn vẫn chưa được giải quyết. Giả thuyết phổ biến nhất đó là bức tượng nhỏ hơn là của Merenre.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The South Saqqara Stone: Sixth Dynasty Annals

Pharaon Vương triều thứ Sáu của Ai Cập
Năm sinh không rõ
Pharaon


title: Himalopsyche excisa

text:
Himalopsyche excisa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Himalopsyche


title: Trichoneura javanensis

text:
Trichoneura javanensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trichoneura (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Tricliona minuta

text:
Tricliona minuta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Tricliona


title: Orimarga bifimbriata

text:
Orimarga bifimbriata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Ctenicera praeses

text:
Ctenicera praeses là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: Vườn quốc gia Tamborine

text:
Vườn quốc gia Tamborine là một vườn quốc gia ở Gold Coast hinterland của South East Queensland, Australia, 45 km về phía nam Brisbane. Vườn quốc gia có diện tích 11,06 km² trên cao nguyên núi Tamborine và các đồi xung quanh. Cao nguyên này dài 8 km, rộng 5 km và có độ cao 525 mét. Khu vực bảo vệ được chia thành 14 khu bảo tồn riêng rẽ tạo thành vườn quốc gia chen lẫn với làng.

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland
IUCN Loại II


title: Bulbophyllum longilabre

text:
Bulbophyllum longilabre là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

longilabre]]

L


title: Dainville-Bertheléville

text:
Dainville-Bertheléville  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Dainvillebertheleville


title: Rophites canus

text:
Rophites canus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Eversmann mô tả khoa học năm 1852.

Chú thích

Tham khảo

Rophites
Động vật được mô tả năm 1852


title: Acrapex roseotincta

text:
Acrapex roseotincta  là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ceylon.

Sải cánh dài khoảng 22 mm.

Tham khảo

Acrapex


title: Tipula arnoldii

text:
Tipula arnoldii là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Limnonectes leytensis

text:
Limnonectes leytensis là một loài ếch trong họ Ranidae. Nó là loài đặc hữu của Philippines.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông, sông có nước theo mùa, đầm nước, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, phá nước ngọt ven biển, đất canh tác, vùng đồng cỏ, các đồn điền, vườn nông thôn, các vùng đô thị, ao, ao nuôi trồng thủy sản, đất có tưới tiêu, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa.
Nó không được xem là bị đe dọa theo IUCN.

Hình ảnh

Tham khảo

 Diesmos, A., Alcala, A., Brown, R., Afuang, L., Dolino, C., Gee, G., Hampson, K., Diesmos, M.L., Mallari, A., Ong, P., Paguntalan, L., Pedregosa, M., Ubaldo, D. & Gutierrez, B. 2004. Limnonectes leytensis . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Limnonectes
Động vật lưỡng cư Philippines
Động vật đặc hữu Philippines


title: Cytora calva

text:
Cytora calva là một loài ốc rất nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn thuộc họ Pupinidae.

Phân bố
Loài này có ở New Zealand.

Chú thích

Tham khảo

Cytora
Động vật chân bụng New Zealand


title: Geranomyia anduzeana

text:
Geranomyia anduzeana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 3104 Dürer

text:
3104 Dürer là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1861.4884058 ngày (5.10 năm).

Nó được phát hiện ngày 24 tháng 1 năm 1982.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1982
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Stelis pulchra

text:
Stelis pulchra là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Crawford mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1902


title: Đinh Nhữ Xương

text:
Đinh Nhữ Xương (, 18 tháng 11 năm 1836 - 12 tháng 2 năm 1895) ban đầu là một kỵ binh trong lực lượng Hoài quân của Lý Hồng Chương, được Lý Hồng Chương đề cử giữ các chức vụ Đạo đài Thượng Hải, Giám đốc Tổng cục chế tạo cơ khí Giang Nam, một trong những công xưởng quân sự lớn nhất Trung Quốc lúc bấy giờ. Năm 1874 ông được giao trách nhiệm phát triển lực lượng hải quân, thường xuyên đi các nước Anh, Đức để mua tàu thuyền. Năm 1888, ông được bổ nhiệm làm Thủy sư đề đốc chỉ huy Hạm đội Bắc Dương của Đế quốc Thanh trong Hải chiến Hoàng Hải (1894) thời kỳ Chiến tranh Thanh-Nhật.

Ông đã bị thương ngay từ loạt đạn đầu tiên bắn vào tàu của mình, chiếc Định Viễn, cùng với một số sĩ quan có mặt trên đài chỉ huy.

Tháng 2 năm 1895, Hạm đội Bắc Dương dưới sự chỉ huy của Đinh cũng chịu thất bại hoàn toàn. Đinh đã tự vẫn. Cấp phó của ông, đề đốc Lưu, cũng tự vẫn. Tàn quân của Hạm đội Bắc Dương đã đầu hàng quân Nhật.

Sau khi ông qua đời, thủy sư đề đốc Đinh Nhữ Xương vẫn bị triều đình đổ lỗi cho thất bại thảm hại và ông chỉ được an táng đúng cách vào năm 1912.

Tham khảo

Đô đốc Trung Quốc
Chiến tranh Nhật–Thanh
Đinh
Người họ Đinh tại Trung Quốc


title: Quartzit

text:
Quartzit (tiếng Đức Quarzit) là một loại đá biến chất từ đá thạch anh. Sa thạch bị biến thành quartzit bởi nhiệt và áp suất thường liên quan tới nén ép kiến tạo trong các đai kiến tạo sơn. Quartzit tinh khiết thường có màu xám, quartzit thường có nhiều sắc khác nhau của màu hồng, đỏ do sự thay đổi hàm lượng oxide sắt (Fe2O3). Các màu sắc khác thường do có một lượng nhỏ tạp chất của các khoáng vật khác.

Khi sa thạch bị biến chất thành quartzit, các hạt thạch anh tái kết tinh cùng với vật liệu gắn kết có trước để tạo thành cấu trúc khảm phối hợp của tinh thể thạch anh. Hầu hết hoặc tất cả các kết cấu nguyên thủy và cấu trúc trầm tích của sa thạch đều không được giữ lại khi bị biến chất. Một lượng nhỏ vật liệu gắn kết trước kia như oxide sắt, cacbonat và sét thường di chuyển trong quá trình tái kết tinh và biến chất. Điều này làm cho các vết sọc và thấu kính hình thành trong quartzit.

Orthoquartzit là loại đá thạch anh rất tinh khiết, được cấu tạo bởi các hạt thạch anh tròn cạnh và được gắn kết bằng silica. Orthoquartzit thường có tới 99% SiO2 với một lượng rất nhỏ oxide sắt và các khoáng vật dạng dấu vết như zircon, rutil và magnetit. Mặc dù ít hóa thạch có mặt trong đá, cấu trúc nguyên thủy và cấu tạo đá trầm tích vẫn được bảo tồn.

Quartzit ít bị phong hóa hóa học và thường hình thành các dạng địa hình sống núi trên các đồi. Hàm lượng silic gần như là tinh khiết của quartzit cung cấp rất ít chất dinh dưỡng cho đất, do đó các sống núi cấu tạo bởi quartzit có lớp đất rất mỏng thường không có hoặc có rất ít thực vật phát triển.

Sử dụng
Do độ cứng khoảng 7 theo thang độ cứng Mohs, nên nó thường được dùng làm đá balat cho các đường ray.

Phân bố
Ở Mỹ, các thành hệ quartzit có thể được tìm thấy ở vài nơi thuộc Pennsylvania, đông Nam Dakota, Central Texas, tây nam Minnesota, vườn bang hồ Devil ở Baraboo Hills, Wisconsin, dãy núi Wasatch ở Utah, gần thành phố Salt Lake, Utah và dạng sống núi ở Appalachians và các vùng núi khác. Quartzit cũng được tìm thấy ở mỏ đồng Morenci, Arizona. Tên của thị trấn Quartzsite ở miền tây Arizona có nguồn gốc từ quartzit ở của dãy núi gần Arizona và đông nam California.
Dãy núi La Cloche ở Ontario cũng được cấu tạo bởi quartzit trắng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 R. V. Dietrich's GemRocks: Quartzite
 CSU Pomona Geology: Quartzite
 Cowen's "The First Geologists" (chapter on Stone Age/Homo habilis use of quartzite)
 Minnesota Department of Natural Resources: Natural History: Minnesota's geology
 Wisconsin's Baraboo Syncline (map and aerial photos of Baraboo quartzite quarries)
 South Dakota 2002 Mineral Summary: Production, Exploration and Environmental Issues (including 2002 quartzite production)
 Big Sioux River: History of Sioux Falls and Quartzite Photos

Thạch luận
Đá biến chất
Biến thể của thạch anh


title: Ain't It Funny

text:
"Ain't It Funny" (tạm dịch: "Nó Không Vui Sao") là ca khúc được trình bày bởi nữ ca sĩ người Mỹ Jennifer Lopez, viết bởi Lopez, Cory Rooney, được sản xuất bởi Rooney và Dan Shea, trích từ album phòng thu thứ hai của cô, J.Lo (2001) và trở thành đĩa đơn thứ ba của album này. Ca khúc được phát hành chính thức vào tháng 7 năm 2001.

Một bản phối của ca khúc mang tên Ain't It Funny (Murder Remix) được viết bởi Lopez, Cory Rooney, Irv Gotti, Ja Rule, Caddillac Tah, và 7 Aurelius và được sản xuất bởi Gotti và 7 Aurelius. Phiên bản này được phát hành cùng ngày với bản gốc và sau đó được xuất hiện trong 3 album gồm tuyển tập phối lại của Lopez mang tên J to tha L-O!: The Remixes (2002), album Irv Gotti Presents: The Inc. và album tuyển tập của Ja Rule, Exodus.

Đĩa đơn đã leo lên dẫn đầu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và trở thành đĩa đơn quán quân tại Mỹ thứ ba của Lopez cũng như Ja Rule, bản phối Murder đồng thời cũng đã giành vị trí thứ tư tại Vương Quốc Anh. Ngoài ra, Caddillac Tah đồng thời cũng góp giọng vào bài hát và xuất hiện trong video ca nhạc của phiên bản này, với nhạc mẫu của ca khúc "Flava in Ya Ear", phát hành năm 1994. Bản phối này đã đứng nhất 6 tuần liền trên bảng Billboard Hot 100, bắt đầu từ ngày 9 tháng 3 nhưng sau đó bị đánh bại bởi Foolish của Ashanti - ca sĩ đã xuất hiện trong video cũng như trong ca khúc với vai trò hát bè. Ngoài ra, video ca nhạc của bản phối còn có sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng gồm Ashanti, Ja Rule, Irv Gotti, Caddillac Tah, và một số thành viên khác của nhóm nhạc Inc.

Thông tin ngoài lề
Ca khúc lần đầu chỉ được phát hành tại các nước châu Âu và châu Úc, nhưng đĩa đơn quảng bá sau đó đã được phát hành tại Mỹ trên đài radio vào mùa Thu 2001 sau thành công của ca khúc "I'm Real" của mình. Lopez đã trò chuyện với chương trình Total Request Live của kênh MTV về video và nội dung của ca khúc. Cô chia sẻ rằng cô đã viết ca khúc này trong khi đang quay bộ phim The Wedding Planner. Ca khúc đã được định là nhạc của bộ phim nhưng cuối cùng bị loại bỏ.

Do chỉ được quảng bá trên đài radio, ít chương trình và vẫn chưa chặt chẽ tại Mỹ vì thế ca khúc không có vị trí nào trên bảng xếp hạng Billboard. Nhưng ngược lại, ca khúc thành công toàn thế giới khi được đứng trong top 5 tại Anh, Netherlands, và Thụy Điển và trong top 10 tại Úc, Belgium, Ireland, Norway, và Switzerland. Lopez đồng thời được trình diễn tại Royal Variety Performance vào ngày 26 tháng 11 năm 2001 trước mắt nữ hoàng Elizabeth II.

"Ain't It Funny" sau đó được phối lại thành một phiên bản hip-hop với tên Ain't It Funny (Murder Remix), được xuất hiện trong album phối lại của cô mang tên J to tha L-O!: The Remixes; và trở nên thành công hơn cả gốc của bài hát tại Mỹ. Không giống như "I'm Real", bản gốc và bản phối lại của "Ain't It Funny" có vị trí khá riêng biệt trên các bảng xếp hạng âm nhạc.

"Que Ironia" (hay "Đúng là đồ Đanh đá"), là bản Tây Ban Nha của ca khúc này. Đồng thời cũng được phát hành ở các nước sử dụng tiếng Tây Ban Nha vào năm 2001. Phiên bản này còn được kèm theo vào album J.Lo của Mỹ Latin và vào một đĩa đơn CD quốc tế.

Video ca nhạc

Bản cổ điển
Video được quay kiểu cổ điển và được đạo diễn bởi Herb Ritts. Video bắt đầu với cảnh Lopez là một vị khách du lịch và tìm thấy một bà bói. Sau đó cô chơi đùa cùng các cô gái người Romani (trong đó có cựu thành viên của nhóm Pussycat Dolls Carmit Bachar). Cô đến một đồng cỏ và thấy một anh chàng (Eduardo Verástegui thủ vai) và si mê anh ta. Cô bắt đầu thi nhảy flamenco với anh. Sau đó, những cô gái và những chàng trai bắt cặp với nhau và nhảy múa cho đến cuối video. Video được công chiếu vào ngày 2 tháng 7 năm 2001 toàn thế giới và vào mùa thu 2001 tại Mỹ.

Bản "Murder Remix"
Video bao gồm hai phần chính liên tục xen kẽ nhau.
Phần đầu là cảnh Lopez đang ngồi cùng Ja Rule và Ashanti trong một bữa tiệc nhỏ thì bạn trai của cô gõ cửa. Cô mời anh vào vừa đi và vừa cãi nhau. Cô phát hiện anh đang nhìn một cô gái khác. Ngay lập tức cô mời anh ra khỏi nhà và tiếp tục bữa tiệc của mình.
Phần hai của video là cảnh Lopez và Ja Rule trong một căn phòng trắng. Tiếp đó là cảnh Ja Rule đang thu trong một studio ở nhà Lopez, Lopez mặc một bộ đồ khêu gợi và ngồi trên một chiếc ghế và trình diễn một ít ca khúc. Cô và Ja Rule cuối cùng trình diễn ca khúc trên một màu nền vàng óng.

Danh sách ca khúc

Đĩa CD (671202 1)
(Phát hành: 16 tháng 7 năm 2001)
"Ain't It Funny" (Bản gốc) – 4:05
"Ain't It Funny" (Bản mới) – 4:54

Đĩa CD 2 ca khúc
 "Qué Irania (Ain't It Funny)" – 4:07
 "Ain't It Funny" – 4:05

Đĩa CD Maxi (671202 2)
(Released: 16 tháng 7 năm 2001)
"Ain't It Funny" (Bản gốc) – 4:05
"Ain't It Funny" (Silk's House Mix Phần 1 & 2) – 8:28
"Ain't It Funny" (Bản mới) – 4:54
"Ain't It Funny" (Tropical Dance Remix) – 3:49
"Ain't It Funny" (D'Hip Mix) – 4:20

Đĩa CD thường
"Ain't It Funny" (Murder Remix cùng Ja Rule và Caddillac Tah)
"Play" (Artful Dodger Main Mix)
"Feelin' So Good" (HQ2 Club Mix)
"Ain't It Funny" (Murder Remix cùng Ja Rule và Caddillac Tah) (Video)

Đĩa 12-inch
"Ain't It Funny" (Murder Remix cùng Ja Rule và Caddillac Tah)
"Ain't It Funny" (Murder Remix cùng Ja Rule và Caddillac Tah) (Nhạc nền)
"Waiting for Tonight" (Hex Hector Vocal Club Extended/Hex's Momentous Club Mix)

Xếp hạng

Thực hiện
 Bản phối Murder

 Giọng chính: Jennifer Lopez
 Hát bè: Shalene Thomas, Cory Rooney
 Soạn nhạc: Dan Shea, Jose Sanchez
 Chỉnh sửa: Peter Wade Keusch
 Guitar: René Toldeo
 Trumpet: Angel Fernandez

 Thu âm do Robert Williams, Fabian Marasciullo, Glen Marchese
 Phối nhạc: Tony Maserati, và Dan Hetzel & Richie Jones
 Phối khí: Dan Hetzel
 Hòa âm: Jim Annunziato, Peter Wade Keusch
 Giám đốc: Ted Jensen

Chú thích

Bài hát năm 2001
Bài hát của Jennifer Lopez
Đĩa đơn năm 2001
Bài hát viết bởi Cory Rooney
Bài hát viết bởi Jennifer Lopez


title: Mưa

text:
Mưa là các giọt nước lỏng ngưng tụ từ hơi nước trong khí quyển rồi trở nên đủ nặng để rơi xuống đất dưới tác động của trọng lực. Là một thành phần quan trọng của vòng tuần hoàn nước, mưa tạo điều kiện sống phù hợp cho nhiều loại hệ sinh thái, cũng như cung cấp nước cho các hoạt động thủy điện và thủy lợi.

Nguyên nhân chủ yếu gây ra mưa là sự di chuyển của hơi nước qua các khu vực 3 chiều có sự đối lập về nhiệt độ và độ ẩm gọi là frông thời tiết. Khi có đủ hơi nước và chuyển động về phía trên, sẽ xảy ra giáng thủy từ mây đối lưu (các đám mây có chuyển động lên trên mạnh) chẳng hạn như mây vũ tích, loại mây có thể hội tụ với nhau thành các dải mưa hẹp. Sự di chuyển của rãnh gió mùa, hay đới hội tụ liên chí tuyến, mang mùa mưa đến các vùng xavan.

Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị làm tăng lượng mưa ở các thành phố nằm trên đường gió thổi. Hiện tượng ấm lên toàn cầu cũng đang làm thay đổi đặc điểm giáng thủy trên toàn thế giới, trong đó có những điều kiện thời tiết ẩm ướt hơn trên khắp phía Đông Bắc Mỹ và những điều kiện thời tiết khô hơn ở vùng nhiệt đới. Châu Nam Cực là lục địa có lượng mưa thấp nhất. Trên toàn thế giới, lượng mưa trung bình trên cạn là , nhưng khi tính trên toàn bộ bề mặt Trái Đất thì con số này cao hơn nhiều . Các hệ thống phân loại khí hậu như hệ thống phân loại Köppen dựa vào lượng mưa hàng năm trung bình để phân biệt các kiểu khí hậy khác nhau. Lượng mưa được đo bằng máy đo và được ước lượng bằng ra đa thời tiết.

Các hành tinh khác cũng được biết đến hoặc phỏng đoán là có mưa. Đó có thể là các cơn mưa methane, neon, acid sulfuric hay thậm chí là sắt thay vì nước.

Hình thành

Không khí bão hòa nước
Không khí chứa hơi nước và một lượng nước nhất định trong một khối không khí khô được tính bằng đơn vị gram nước/kg khí khô. Lượng ẩm trong không khí được xem là độ ẩm tương đối; là tỉ lệ % của hơi nước mà không khí giữ được ở một nhiệt độ nhất định. Lượng nước một khối không khí có thể chứa trước khi nó đạt đến trạng thái bão hòa (độ ẩm tương đối 100%) và hình thành mây (tập hợp các hạt nước và băng nhỉ trên bề mặt Trái Đất) phụ thuộc vào nhiệt độ của nó. Khối không khí ấm hơn có thể chứa nhiều hơi nước hơn khối không khí lạnh trước khi đạt đến trạng thái bão hòa. Vì thế, một phương thức làm bão hòa khối không khí là làm lạnh nó. Điểm đọng sương là nhiệt độ mà tại đó khối không khí phải được làm lạnh để đạt đến trạng thái bão hòa.

Có 4 cơ chế chính để làm lạnh không khí đến điểm đọng sương: làm lạnh đoạn nhiệt; làm lạnh dẫn nhiệt; làm lạnh bức xạ, và làm lạnh bay hơi. Làm lạnh đoạn nhiệt xuất hiện khi không khí bốc lên và giãn nở. Không khí có thể bay lên do sự đối lưu, là sự chuyển động quy mô lớn của khí quyển, hoặc một rào cản vật lý như núi. Làm lạnh dẫn nhiệt xuất hiện khi khối không khí tiếp xúc với một bề mặt lạnh hơn, thường là nó được thổi từ bề mặt này sang bề mặt khác, như từ mặt nước lỏng đến vùng đất lạnh hơn. Radiational cooling xuất hiện do sự phát xạ các bức xạ hồng ngoại, hoặc từ không khí hoặc từ bề mặt bên dưới. Làm lạnh bốc hơi xuất hiện khi độ ẩm được thêm vào không khí qua sự bay hơi nước, nó làm nhiệt độ không khí lạnh đến nhiệt độ cầu ướt của nó, hoặc cho đến khi nó đạt đến trạng thái bão hòa.

Những cách chính hơi nước được thêm vào không khí gồm: hội tụ gió vào trong các khu vực có chuyển động đi lên, ngưng tụ hoặc rơi từ trên cao, nước bốc hơi vào ban ngày từ mặt biển, các vực nước hoặc đất ngập nước, hơi nước thoát qua thực vật, không khí khô hoặc lạnh chuyển động qua các vực nước ấm hơn, và sự dâng lên của không khí khi gặp các dãy núi. Hơi nước thường bắt đầu cô đọng lại thành các hạt nhân ngưng tụ như bụi, băng, và muối để tạo thành mây. Phần cao của frông thời tiết buộc các khu vực rộng lớn của chuyển động đi lên trong bầu khí quyển của Trái Đất tạo thành những đám mây sàn như mây trung tầng hoặc mây ti tầng. Mây tầng là một loại mây ổn định có xu hướng hình thành khi lạnh, khối không khí ổn định được giữa bên dưới khối không khí ấm. Nó cũng có thể hình thành do sự nâng lên. Nó cũng có thể hình thành do việc di chuyển sương mù bình lưu trong điều kiện mát mẻ.

Hợp nhất và phân mảnh

Thông thường, lực cản của không khí giữ cho các giọt nước trong một đám mây giữ nguyên vị trí. Khi có nhiễu loạn không khí, chúng va chạm với nhau và hợp nhất thành các giọt lớn hơn.

Càng xuống thấp, các giọt nước tiếp tục hợp nhất cho đến khi chúng đủ nặng để vượt qua lực cản của không khí và rơi xuống thành mưa. Nhìn chung, hợp nhất xảy ra nhiều nhất ở các đám mây có nhiệt độ cao hơn điểm đóng băng của nước và còn được gọi là quá trình mưa ấm. Ở các đám mây có nhiệt độ dưới điểm đóng băng của nước, các tinh thể băng sẽ rơi xuống khi đã trở nên đủ nặng. Quá trình này dựa vào nhiệt độ, bởi các giọt nước chậm đông chỉ tồn tại trong một đám mây có nhiệt độ thấp hơn điểm đóng băng của nước. Bên cạnh đó, sự khác biệt về nhiệt độ giữa mây và mặt đất là rất lớn nên các tinh thể băng này có thể tan chảy khi đang rơi và trở thành mưa.

Các hạt mưa có đường kính trung bình từ . Ở kích thước nhỏ, chúng có hình cầu. Càng tăng kích thước, chúng càng trở nên dẹt hơn; bề mặt chịu lực cản của không khí có diện tích lớn nhất. Càc hạt mưa lớn sẽ ngày càng dẹt hơn ở đáy và có hình dạng như miếng bánh mì kẹp trong món hamburger. Các hạt mưa rất lớn có hình dạng giống như dù nhảy. Trái với quan niệm phổ biến, hạt mưa không có hình giọt nước mắt. Các hạt mưa lớn nhất từng được ghi nhận trên thế giới đã rơi xuống Brasil và Quần đảo Marshall vào năm 2004 — một số hạt có kích thước lên tới .

Hạt mưa được tạo ra khi mưa đá tan chảy thường có kích thước lớn hơn hạt mưa bình thường.

Thông thường, thời gian một cơn mưa diễn ra tỉ lệ nghịch với cường độ của nó; chẳng hạn, các cơn giông mạnh có xu hướng không kéo dài lâu còn các cơn giông yếu thì thường kéo dài hơn.

Va chạm
Các hạt mưa va chạm ở vận tốc cuối. Hạt mưa càng lớn thì sẽ có vận tốc cuối càng cao. Ở mực nước biển và khi không có gió, các hạt mưa phùn (đường kính ) va chạm ở vận tốc  hoặc , trong khi các hạt mưa lớn hơn (đường kính ) va chạm ở vận tốc  hoặc .

Hạt mưa rơi trên vật liệu được ép không chặt, chẳng hạn như tro vừa rơi xuống, có thể tạo ra các chỗ trũng có khả năng trở thành một loại hóa thạch được gọi là vết giọt mưa. Do đường kính lớn nhất của hạt mưa tùy thuộc vào mật độ không khí, vết giọt mưa được sử dụng để xác định mật độ không khí cách đây 2,7 tỉ năm.

Âm thanh phát ra khi các hạt mưa va chạm với một mặt nước được tạo ra bởi sự dao động dưới mặt nước của các bóng khí.

Virga

Trong một số điều kiện nhất định, các hạt mưa bay hơi hoặc thăng hoa trước khi va chạm với mặt đất. Hiện tượng này có tên gọi là virga và thường xảy ra ở các khu vực có khí hậu nóng và khô.

Đặc điểm

Độ acid

Khái niệm mưa acid được sử dụng lần đầu tiên bởi nhà hóa học người Scotland Augus Smith vào năm 1852. Độ pH của mưa có thể thay đổi, đặc biệt là tùy thuộc vào nguồn gốc của nó. Ở bờ Đông Hoa Kỳ, mưa đến từ Đại Tây Dương thường có độ pH là 5,0–5,6; mưa đến từ phía Tây có độ pH là 3,8–4,8; và các cơn giông trong khu vực có thể có độ pH thấp đến mức 2,0. Mưa acid hình thành chủ yếu do hai loại acid mạnh là acid sulfuric (H2SO4) và acid nitric (HNO3). Acid sulfuric có nguồn gốc tự nhiên từ các núi lửa và đầm lầy (vi khuẩn giảm sulfat); cũng như nguồn gốc nhân tạo từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch và hoạt động khai khoáng ở những nơi có H2S. Acid nitric có nguồn gốc tự nhiên từ chớp, vi khuẩn trong đất và các đám cháy tự nhiên; cũng như nguồn gốc nhân tạo từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch và các nhà máy điện. Trong 20 năm vừa qua, nồng độ acid nitric và acid sulfuric trong nước mưa đã giảm xuống. Điều này có thể là do sự gia tăng đáng kể hàm lượng amoni (khả năng cao là dưới dạng amonia từ hoạt động chăn nuôi gia súc) có vai trò là một dung dịch đệm trong mưa acid và nâng độ pH.

Phân loại khí hậu Köppen

Hệ thống phân loại khí hậu Köppen sử dụng nhiệt độ và lượng mưa trung bình hàng tháng. Phiên bản được sử dụng phổ biến nhất của hệ thống này bao gồm 5 loại chính được ký hiệu bằng các chữ cái từ A đến E: A, nhiệt đới; B, khô cằn; C, ôn đới; D, lục địa và E, vùng cực. Năm loại này tiếp tục được chia thành các loại nhỏ hơn như khí hậu rừng mưa, gió mùa, xavan, cận nhiệt đới ẩm, lục địa ẩm, hải dương, Địa Trung Hải, thảo nguyên khô, cận Bắc Cực, đài nguyên, chỏm băng và sa mạc.

Rừng mưa nhiệt đới có đặc trưng là lượng mưa lớn; theo một số cách định nghĩa, lượng mưa hàng năm tối thiểu thường từ . Xavan nhiệt đới là một loại khu sinh học đồng cỏ ở các khu vực có khí hậu từ bán khô hạn đến bán ấm ướt nằm trên các vĩ tuyến cận nhiệt đới và nhiệt đới, với lượng mưa hàng năm từ . Loại khu sinh học này phổ biến ở châu Phi và cũng xuất hiện ở Ấn Độ, phía Bắc Nam Mỹ, Malaysia và Australia. Ở các khu vực có khí hậu cận nhiệt đới ẩm ướt, mưa xảy ra trong các cơn bão mà gió Tây ôn đới đẩy từ Tây sang Đông vào mùa đông, và trong các cơn giông và xoáy thuận nhiệt đới vào mùa hè. Khí hậu cận nhiệt đới ẩm ướt xuất hiện ở các lục địa phía Đông cách xích đạo từ 20° đến 40° vĩ tuyến.

Khí hậu hải dương thường xuất hiện dọc theo bờ biển phía Tây của các khu vực nằm trên vĩ tuyến ở giữa của hầu hết các lục địa. Kiểu khí hậu này có nhiều mưa quanh năm. Khí hậu Địa Trung Hải có đặc điểm tương tự với khí hậu ở lưu vực Địa Trung Hải, một số khu vực ở phía Tây Bắc Mỹ, một số khu vực ở miền Tây và miền Nam Australia, miền Tây Nam của Nam Phi và một số khu vực ở miền Trung Chile. Kiểu khí hậu này có đặc trưng là thời tiết nóng và khô vào mùa hè, mát và ẩm ướt vào mùa đông. Thảo nguyên Á-Âu là các khu vực đồng có có khí hậu khô hạn. Khí hậu cận Bắc Cực có nhiệt độ thấp, băng vĩnh cửu liên tục và ít mưa.

Tác động

Nông nghiệp

Các hiện tượng giáng thủy nói chung và mưa nói riêng có tác động rất lớn đến nông nghiệp. Tất cả thực vật đều cần một lượng nước nhất định nào đó thì mới có thể tồn tại, vì thế, mưa (phương tiện tưới nước hiệu quả nhất) đóng vai trò quan trọng với nông nghiệp. Nhìn chung, thực vật rất cần mưa thường xuyên để có thể khỏe mạnh, nhưng quá nhiều hoặc quá ít mưa có thể gây hại cho cây trồng. Hạn hán có thể làm chết cây trồng và gia tăng sự xói mòn, còn thời tiết quá ẩm ướt thì có thể kích thích sự phát triển của các loại nấm có hại. Các loài thực vật khác nhau cần lượng mưa khác nhau để sinh tồn. Ví dụ, một số loài xương rồng cần rất ít nước, trong khi các loài thực vật nhiệt đới có thể cần lượng mưa hàng năm lên tới hàng trăm centimet mới có thể sống sót.

Ở các khu vực có mùa mưa và mùa khô, đất trở nên cằn cỗi và sự xói mòn thì gia tăng trong các mùa mưa. Các loài động vật đã phát triển những chiến thuật thích nghi và sinh tồn trong mùa mưa. Mùa khô trước gây ra thiếu lương thực trong mùa mưa tiếp theo do cây trồng chưa vào vụ. Các quốc gia đang phát triển đã ghi nhận rằng dân số của mình có những biến động theo mùa mà nguyên nhân là sự thiếu hụt lương thực xảy ra trước khi vụ thu hoạch đầu tiên trong năm xảy ra vào cuối mùa mưa. Nước mưa có thể được tích trữ trong các bể chứa, sau đó xử lý thành nước uống được, để sử dụng cho những mục đích khác hoặc để tưới tiêu. Mưa lớn trong khoảng thời gian ngắn có thể gây lũ quét.

Văn hóa và tín ngưỡng

Thái độ của con người đối với mưa có sự khác nhau trên khắp thế giới. Ở các khu vực có khí hậu ôn đới, con người có xu hướng trở nên căng thẳng khi thời tiết không ổn định hoặc nhiều mây. Điều này ảnh hướng đến nam giới nhiều hơn nữ giới. Mặt khác, mưa cũng có thể mang đến niềm vui bởi nhiều người cảm thấy dễ chịu khi có mưa hoặc thích ngắm cảnh trời mưa. Ở các khu vực khô cằn, chẳng hạn như Ấn Độ, hay trong các thời kỳ hạn hán, mưa có khả năng cải thiện tâm trạng. Ở Botswana, từ "mưa" trong tiếng Setswana, pula, được dùng làm tên của đơn vị tiền tệ nhằm nói lên tầm quan trọng của mưa đối với quốc gia có khí hậu hoang mạc này. Một số nền văn hóa đã phát minh ra các biện pháp ứng phó với mưa, bao gồm các thiết bị bảo hộ như ô và áo mưa, cũng như các thiết bị thoát nước mưa như máng xối và cống nước mưa. Nhiều người cảm thấy thích mùi tỏa ra trong khi và ngay sau khi trời mưa. Nguồn gốc của mùi này là petrichor, một loại dầu do thực vật tiết ra, sau đó được đất đá hấp thụ và giải phóng vào không trung khi trời mưa.

Mưa đóng vai trò quan trọng về mặt tín ngưỡng trong nhiều nền văn hóa. Người Sumer cổ đại tin rằng mưa là tinh dịch của vị thần bầu trời An rơi xuống để thụ tinh cho vợ của mình là nữ thần Trái Đất Ki, từ đó nữ thần sinh ra mọi cây cối trên Trái Đất. Người Akkad tin rằng mây là ngực của nữ thần Antu, vợ của Anu, và mưa là sữa của nữ thần. Trong truyền thuyết của người Do Thái, vào thế kỷ 1 TCN, Honi ha-M'agel đã chấm dứt một cơn hạn hán kéo dài 3 năm ở Judaea bằng cách vẽ một vòng tròn trên cát để cầu mưa và quyết không rời khỏi vòng tròn cho đến khi lời cầu nguyện của mình ứng nghiệm. Trong Tùy tưởng lục, Hoàng đế La Mã Marcus Aurelius lưu lại một lời cầu nguyện cho trời mưa của người dân thành Athens gửi đến Zeus, vị thần bầu trời trong thần thoại Hy Lạp. Nhiều bộ lạc thổ dân châu Mỹ được biết đến là đã từng biểu diễn những điệu nhảy cầu mưa. Nghi thức cầu mưa cũng là một phần quan trọng trong nhiều nền văn hóa ở châu Phi. Ở Hoa Kỳ ngày nay, nhiều thống đốc bang đã tổ chức ngày cầu nguyện trời mưa, chẳng hạn như ở Texas vào năm 2011.

Bên ngoài Trái Đất
Có giả thuyết cho rằng mưa kim cương xảy ra trên các hành tinh khí khổng lồ Sao Mộc và Sao Thổ, cũng như các hành tinh băng khổng lồ Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương. Trên các hành tinh khí khổng lồ, nhiều khả năng xảy ra mưa với những thành phần hóa học khác nhau ở thượng tầng khí quyển, cũng như mưa neon lỏng ở hạ tầng khí quyển. Trên Titan, vệ tinh tự nhiên lớn nhất của Sao Mộc, hiện tượng mưa methane được cho là đã khắc nên những hệ thống kênh trên bề mặt của vệ tinh này. Trên Sao Kim, mưa acid sulfuric bay hơi ở cách mặt đất . Có giả thuyết cho rằng có hiện tượng mưa sắt trên hành tinh ngoài hệ Mặt Trời OGLE-TR-56b thuộc chòm sao Nhân Mã. Các nghiên cứu được Tổ chức Nghiên cứu thiên văn châu Âu tại Nam Bán cầu tiến hành đã cho thấy trên WASP-76b có những cơn mưa sắt nóng chảy khi nhiệt độ giảm xuống vào ban đêm. Các mẫu bazan mà chương trình Apollo mang về Trái Đất đã cho thấy một số bằng chứng rằng từng có mưa nham thạch trên Mặt Trăng.

Xem thêm
 Cầu vồng
 Mưa bụi
 Mưa động vật
 Petrichor
 Thủy năng
 Mưa bóng mây

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Mưa đá là gì

Thời tiết

Khí tượng học
Giáng thủy
Bài cơ bản dài trung bình


title: Tillandsia guerreroensis

text:
Tillandsia guerreroensis là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

G
Thực vật đặc hữu Mexico


title: Đền sư tử Yeai Pourn

text:
Đền sư tử Yeai Pourn - là ngôi đền nằm trong khu phức hợp di tích trong cố đô Sambor Prei Kuk được xây dựng vào thế kỷ 7, nguyên là kinh đô của vương quốc Chân Lạp xưa. Nó có niên đại sớm hơn cả các di tích trong quần thể Angkor. Các kiến trúc của cố đô hoàn toàn bằng gạch và được xây dựng hoàn toàn không có chất kết dính. Cố đô gồm có nhiều tháp nhỏ hình ống cao trong đó đền Sư tử - nơi diễn ra các hoạt động tôn giáo chính, là ngôi đến hầu như còn nguyên vẹn nhất trong quần thể di tích và là điểm tham quan chính trong khu di tích.

Lịch sử
Sử sách ghi lại thì từ giữa thế kỷ thứ 6, vương quốc Phù Nam đã bắt đầu suy yếu do những cuộc trường chinh, Bhavavarman - một người thuộc dòng dõi hoàng gia - đã lấy công chúa Chân Lạp và sau đó được tôn làm vua nước này. Theo các văn bia cổ được tìm thấy ở khu vực Chamkrong, chính vị vua Bhavavarman đã biến cuộc hôn nhân của mình thành nền móng cho việc ra đời vương triều Kampuja - ánh bình minh của đế chế Khơme hùng mạnh sau này.

Chính vua Isanavarman I (615 - 635), cháu của Bhavavarman, là người quyết định dựng kinh đô tại Sambo Prey Kuk vào giữa thế kỷ thứ 7.

Ngay từ khi phát hiện khu đền ẩn mình trong rừng, người ta đã tìm ra nhiều bia ký được khắc từ thời Isanavarman I cho thấy đó là một kinh thành to lớn và tráng lệ.

Nhà sử học đời nhà Tùy - Trung Quốc ghi chép lại khung cảnh của Sambo Prey Kuk này xưa: "Nhà vua sống trong cung điện giữa kinh đô đông đến hơn hai vạn hộ. Ở trung tâm kinh đô có một hoàng cung là nơi nhà vua thiết triều và tiếp kiến sứ thần... Cứ ba ngày một lần, nhà vua ra ngự ở hoàng cung, ngồi trên một cái sập bằng gỗ hương sơn son thếp vàng. Phía trên sập có treo một khung trần bằng ngà voi trang trí những bông hoa mạ vàng, bốn phía căng đủ các thứ gấm vóc, toàn bộ cái sập trông như một tòa lâu đài".

Bốn bề cố đô là rừng rậm, đó đây là những phế tích tường thành, hồ công chúa, vọng gác, đền thờ..., những hình bóng của một kinh đô ngàn năm trước hoàn toàn đổ nát tại các đền đài chính. Duy chỉ có 2 khu vực dành cho du khách tham quan còn nguyên vẹn là Đền sư tử Yeai Pourn và nhóm Đền Trapeang Ropeak

Miêu tả

Là một trong 7 ngôi đền hầu như còpn nguyên vẹn, ngôi đền cao đến 19 mét, có bốn cửa, nhưng chỉ có một cửa mở quay về hướng đông, ba cửa khác được bịt kín, mà theo những bia ký tại Sambor Prei Kuk được viết bằng chữ Khơme cổ: "Chỉ những ai đức độ vẹn toàn mới có khả năng mở ra các cánh cửa kia'".

Trước cửa đền hướng đông là hai con sư tử đá với hình dáng oai nghiêm đứng canh giữ ngôi đền. Trước đây có một băng trộm mộ cổ đã vào tận đây định đánh cắp tượng sư tử nhưng không tài nào cạy nổi đế tượng.

Nhưng khi chính quyền vào trùng tu đền, các tu sĩ đã vào khấn vái thì chỉ cần bốn người khiêng bật được tượng mang về Kompong Thom cất giữ, tượng chỉ mới được để vào vị trí cũ từ năm 2003.

Tình trạng

Cố đô chìm vào quên lãng tiếp theo hàng ngàn năm xây dựng sau đó khi các triều đại Angkor quyết định dời đô về Siem Reap để xây dựng một đế chế mới.

Cố đô nằm tại tỉnh Kampong Thom, bị chìm vào rừng sâu và bị quên lãng. Các cây cổ thụ bao bọc lấy cố đô như minh chứng cho sự trường tồn và một sức sống mãnh liệt. Các rễ của các cây đại thụ mọc bao trùm lên ngôi đền khiến cho chúng ta cảm giác có sự đấu tranh giữa các ngôi đền trong cố đô và thiên nhiên - nhưng cuối cùng thiên nhiên cũng đã thắng với các bộ rễ ôm trọn các ngôi tháp.Những cụm đền tháp ở đây rất giống với tháp Chàm, sản phẩm của nền văn hoá Champa ở miền Trung Việt Nam ngày nay, lý do đơn giản, cả hai vương quốc đều nằm trong vùng ảnh hưởng văn minh Ấn Độ.

Sự hủy diệt của thiên nhiên khiến cho ngôi đền rất hoang tàng - gần như là đổ nát và bị hủy hoại rất nặng nề khiến cho công việc trùng tu gặp rất nhiều khó khăn. Các bức tranh điêu khắc trên đá bị thời gian xóa nhòa khiến cho việc định hình các tác phẩm này gặp rất nhiều khó khăn.

Hơn một thiên niên kỷ đã trôi qua, đền tháp vẫn còn đó, có những ngôi đền còn khá nguyên vẹn. Nếu ở Angkor là cuộc chiến kỳ thú giữa những cây tung cổ thụ với mái đền đá ở Ta Prohm, thì ở đây, những cây đa cổ quái đang ra sức nuốt chửng ngôi đền. Cảnh tượng không kỳ vĩ như ở Angkor mà có vẻ khá… tàn nhẫn. Hình ảnh một ngôi đền nằm lọt thỏm giữa tầng tầng lớp lớp rễ cây có thể gợi lên những suy ngẫm về sự thịnh suy của lịch sử. Tường thành của kinh đô xưa nay chỉ còn là những vệt mờ bị cỏ cây phủ lấp, chỉ có ngôi tháp vẫn đứng sừng sững và khắp nơi là dấu vết văn hoá phồn thực với những linga và yoni. Sambor Prei Kuk không hoành tráng lộng lẫy như Ayuthaya ở Thái Lan, không đồ sộ như Angkor, nhưng vẻ trầm mặc, sự thô ráp mạnh mẽ toát lên từ những ngôi đền tháp còn lại sau bao biến thiên của lịch sử cũng đủ làm rung động những ai đã chịu khó… tới đây, vì quả thực nơi này khá hẻo lánh, ít người biết, ít khách du lịch để ý đến nó trên lộ trình đi Angkor.

Điểm tham quan này đang được các công ty du lịch khai thác, trước mắt các di tích chưa thu hút khách vì xa xôi và sự đổ nát của các ngôi đền, và vì một phần trong khu di tích vẫn còn đầy rẫy bom mìn. Ngôi đền vẫn đang trong giai đoạn trùng tu.

Tham khảo

 Viết lại từ 'Cố đô đã mất - HTV7 - Chuyên trang Du lịch.

Xem thêm
Cố đô OOdong
Cố đô Sambor Prei Kuk
Đền Trapeang Ropeak

Liên kết ngoài

Lấy từ

Kampong Thom
Cố đô Campuchia
Kiến trúc Campuchia


title: Hydroglyphus mysorensis

text:
Hydroglyphus mysorensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroglyphus


title: Heteroderes gibbulus

text:
Heteroderes gibbulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Heteroderes


title: Gonomyia birama

text:
Gonomyia birama là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 6585 O'Keefe

text:
6585 O'Keefe (1984 SR) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1984 bởi C. S. Shoemaker ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6585 O'Keefe

Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Monteille

text:
Monteille est là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Monteille sur le site de l'Institut géographique national

Monteille


title: Sông Belaya (Kama)

text:
Sông Belaya hay sông Aghidhel (tiếng Nga: Белая; tiếng Bashkir: Ағиҙел; tiếng Tatar: Агыйдел, Ağidel) là con sông nhánh phía tả ngạn của sông Kama, chảy trong lãnh thổ Cộng hòa Bashkortostan, Nga. Đầu nguồn của nó nằm ở phía tây nam dãy núi Ural. Chiều dài của sông Belaya là 1.430 km (889 dặm). Tên gọi trong tiếng Turk của con sông này nghĩa là Volga trắng, còn tên gọi trong tiếng Nga chỉ đơn giản là sông Trắng.

Tại thượng nguồn, sông Belaya chảy trong khu vực với bờ thấp và lầy lội. Phía dưới làng Tirlyanskii thì thung lũng triền sông bị thu hẹp một cách dữ dội; ở nhiều phần thì hai vách của nó dựng đứng và cheo leo, được che phủ bằng các cánh rừng. Sau khi tiếp nhận nước từ sông nhánh phía hữu ngạn là sông Nugush, nó lại chảy trong khu vực đồng bằng, thung lũng triền sông lại được trải rộng ra; còn sau khi có sông Ufa chảy vào thì sông Belaya đã là một con sông đồng bằng điển hình. Chảy qua những bãi bồi rộng lớn, sông này tạo ra nhiều khúc cong và tỏa nhánh. Bờ bên phải trên phần lớn chiều dài là cao hơn so với bờ bên trái.

Nguồn nước cung cấp cho sông này chủ yếu là tuyết. Lưu lượng trung bình năm tại Birsk là 858 m³/s. Nó bị đóng băng vào khoảng giữa tháng 11, và tan băng vào giữa tháng 4 năm sau.

Sông Belaya là tuyến đường thủy quan trọng nhất tại Bashkortostan. Nó là thành phần hợp thành của tuyến đường thủy Moskva – Ufa, mà theo đó người ta thường tổ chức những chuyến đi đặc biệt cho du khách.

Trong dự án các thác nước của 3 công trình thủy lợi, vào năm 2003 người ta đã xây dựng hồ chứa nước đầu tiên, hồ Yumaguzinskoye, và năm 2005 đã xây xong tổ hợp cuối cùng của nhà máy thủy điện Yumaguzinskaya.

Các sông nhánh chính: Nugush, Sim, Ufa, Bir, Tanyp – bên hữu ngạn; Ashkadar, Urshak, Dyoma, Karmasan, Chermakan, Baza, Syun – bên tả ngạn.

Các khu vực dân cư chính dọc theo sông Belaya có: Beloretsk, Salavat, Ishimbai, Sterlitamak, Ufa (tại nơi hợp lưu với sông Ufa) và Birsk. Sông Belaya chảy vào sông Kama chỗ gần Neftekamsk.

Sông Belaya là một trong những con sông phổ biến nhất ở khu vực Ural trong việc chuyên chở hàng hóa bằng bè mảng.

Tham khảo

Belaya, sông chi lưu Kama


title: 1422 Strömgrenia

text:
1422 Strömgrenia là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1230,7473087 ngày (3,37 năm).

Tiểu hành tinh được phát hiện ngày 26 tháng 8 năm 1936.

Tham khảo

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1936


title: Osterspai

text:
Osterspai (formerly Osterspey) là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Picture of Osterspey, J.F. Dielmann, A. Fay, J. Becker (painter): F.C. Vogels Panorama des Rheins, Bilder des rechten und linken Rheinufers, Lithographische Anstalt F.C. Vogel, Frankfurt, 1833
Picture of Osterspey 2, dito

Rheinsteig
Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: La Roche-Canillac (tổng)

text:
Tổng Roche-Canillac là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh La Roche-Canillac trong quận Tulle. Độ cao khu vực này là 195 m (Saint-Martin-la-Méanne) đến 642 m (Marcillac-la-Croisille) độ cao trung bình trên mực nước biển là 487 m.

Hành chính

Phân chia đơn vị hành chính
Tổng Roche-Canillac được chia thành 11 xã và khoảng 3 014 người (điều tra dân số năm 1999 không tính trùng dân số).

|-
| Champagnac-la-Prune || align="right" | 160 || align="right" | 19320 || align="right" | 19040
|-
| Clergoux || align="right" | 385 || align="right" | 19320 || align="right" | 19056
|-
| Espagnac || align="right" | 339 || align="right" | 19150 || align="right" | 19075
|-
| Gros-Chastang || align="right" | 174 || align="right" | 19320 || align="right" | 19089
|-
| Gumont || align="right" | 104 || align="right" | 19320 || align="right" | 19090
|-
| Marcillac-la-Croisille || align="right" | 778 || align="right" | 19320 || align="right" | 19125
|-
| La Roche-Canillac || align="right" | 164 || align="right" | 19320 || align="right" | 19174
|-
| Saint-Bazile-de-la-Roche || align="right" | 151 || align="right" | 19320 || align="right" | 19183
|-
| Saint-Martin-la-Méanne || align="right" | 365 || align="right" | 19320 || align="right" | 19222
|-
| Saint-Pardoux-la-Croisille || align="right" | 157 || align="right" | 19320 || align="right" | 19231
|-
| Saint-Paul || align="right" | 237 || align="right" | 19150 || align="right" | 19235
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Corrèze
 Quận của Corrèze
 Tổng của Corrèze
 Xã của Corrèze
 Danh sách các tổng ủy viên của Corrèze

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Roche-Canillac sur le site de l'Insee
 plan du Tổng Roche-Canillac sur Mapquest
 Localisation du Tổng Roche-Canillac sur une carte de France
 La Communauté de communes du Doustre et du Plateau des Etangs

Roche-Canillac


title: Saint-Martin-des-Champs, Yvelines

text:
Saint-Martin-des-Champs là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France. Đây là một xã nông nghiệp có cự ly 55 km về phía tây của Paris.
Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Saint-Martinois.

Saint-Martin-des-Champs nằm ở phía nam cao nguyên Mantois, có cự ly 17 km về phía tây bắc thủ phủ tổng Houdan và khoảng 15 km về phía đông nam Mantes-la-Jolie.

Các xã giáp ranh gồm: Hargeville về phía đông bắc, Goupillières về phía đông, Flexanville về phía đông nam, Osmoy về phía nam, Orgerus và Prunay-le-Temple về phía tây nam, Septeuil về phía tây và Arnouville-lès-Mantes về phía bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vue aérienne de la commune de Saint-Martin-des-Champs trên trang mạng của IAURIF
Saint-Martin-des-Champs trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
Saint-Martin-des-Champs trên trang mạng của INSEE

Xã của Yvelines


title: Tipula algonquin

text:
Tipula algonquin là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Zigliara

text:
Zigliara  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Arrhenophanes perspicilla

text:
Arrhenophanes perspicilla là một loài bướm đêm thuộc họ Arrhenophanidae. Nó xuất hiện tại nhiều nơi của vùng đồng bằng Neotropical từ các tiểu bang của Veracruz trong México để Misiones trong Argentina và Rio Grande do Sul ở miền Nam Brasil. Nó không có mặt tại West Indies.

Chiều dài cánh trước là 13–21 mm đối với con đực and 19–32 mm đối với con cái. Trong môi trường sống thuận lợi, con trưởng thành của loài này có thể gặp trong suốt cả năm. Trong các vùng đất thấp của Costa Rica, ví dụ, con trưởng thành đã được thu thập trong mỗi tháng của năm.

Các thức ăn ấu trùng vàoPolyporusloài, bao gồmPolyporus vulgaris.

Chiều dài của ấu trùng lên đến 41 mm với chiều rộng tối đa là 10 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Arrhenophanidae family

Động vật được mô tả năm 1790
Arrhenophanes


title: Tortyra caracasiae

text:
Tortyra caracasiae là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Nó được tìm thấy ở Costa Rica và Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

Tortyra


title: Leptotarsus flagellatus

text:
Leptotarsus flagellatus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Courtepin

text:
Courtepin là một đô thị trong huyện See thuộc bang Fribourg ở Thụy Sĩ.

Khu vực này lần đầu được đề cập trong ghi chép vào năm 1259 với tên là Courtipin. Tên cũ tiếng Đức là Curtepy.
Lãnh thổ được mở rộng năm 2005 với việc sáp nhập thêm đô thị cũ Courtaman.

Tham khảo

Đô thị của bang Fribourg


title: Lua

text:
Lua là một ngôn ngữ lập trình thông dịch với đặc điểm nhỏ gọn, đa nền tảng. Lua được phát triển từ C và hệ thống các API theo hướng đơn giản hóa.

Lịch sử
Lua được nhóm chuyên viên khoa học máy tính gồm Roberto Ierusalimschy, Waldermar Celes, L.H. Figueiredo, tại đại học PUC-RIO, Brasil phát triển vào năm 1993. Phát sinh từ nhu cầu có một ngôn ngữ thích hợp để viết những tập tin cấu hình cho các phần mềm chuyên dụng trong ngành dầu khí, các tác giả đã xem xét ngôn ngữ hiện dùng lúc bấy giờ là SOL (Simple Object Language - ngôn ngữ đối tượng đơn giản), để tạo ra một ngôn ngữ có tính năng diễn đạt tốt hơn. Ngôn ngữ này được đặt tên là Lua, có nghĩa là Mặt Trăng theo tiếng Bồ Đào Nha (SOL có nghĩa là Mặt trời).

Tính năng
Lua có một số ưu điểm nổi bật sau:
 Dễ đọc, dễ học.
 Nhỏ gọn: Toàn bộ phần mềm thông dịch Lua cùng mã nguồn, tài liệu hướng dẫn và các ví dụ chỉ gói gọn trong dung lượng 860 KB (phiên bản 5.1.4, không nén).
 Nhanh: Tốc độ của Lua thuộc vào loại nhanh nhất trong số các ngôn ngữ thông dịch.
 Kết hợp tốt với các ngôn ngữ khác, chẳng hạn C.
 Đa nền tảng: Chạy trên Windows, Unix, Linux, Mac OS X cùng nhiều hệ điều hành khác.
 Thư viện chương trình có một số tính năng tốt: xử lý chuỗi, coroutine.
 Là một trong những ngôn ngữ đang phát triển mạnh

Đặc điểm kĩ thuật
Lua là ngôn ngữ kiểu động. Các biến được sử dụng mà không cần khai báo trước. Biến trong Lua được mặc định là biến toàn cục (global).

Lua là ngôn ngữ theo thiên hướng lập trình thủ tục. Tuy nhiên trong Lua hàm được coi là kiểu biến cơ bản (first-class variable), giống như lập trình hàm. Ngoài ra Lua còn có một cách khéo léo mô phỏng lập trình hướng đối tượng.

Lua có cấu trúc dữ liệu rất gọn. Chỉ một kiểu số duy nhất (không phân biệt số nguyên, số thực). Kiểu dữ liệu phức hợp gồm một dạng là table, tức là hash-table, associative array hoặc dictionary theo các cách gọi khác nhau.

Từ một kiểu dữ liệu table có thể sử dụng linh hoạt để biểu diễn các kiểu dữ liệu khác. Thật vậy, nếu như kiểu table có dạng tổng quát là {khóa1: giá_trị1, khóa2: giá_trị2,... } thì khi đặt khóa1, khóa2 bằng các số tự nhiên thì ta có kiểu mảng một chiều (kiểu dãy). Ngoài ra, với việc sử dụng metatable ta có thể hình thành các phương thức bằng việc đưa tên hàm vào đóng vai trò của các khóa.

Cú pháp

Các bó lệnh (chunk)
Mặc dù các câu lệnh nên được viết riêng rẽ trên từng dòng, nhưng thực ra Lua có khái niệm bó câu lệnh theo đó có thể viết nhiều câu lệnh trên cùng một dòng, và không nhất thiết có dấu phân cách (; hoặc ,).
-- đây là dòng chú thích
a = 1
b = 2; c = 3 -- phân cách bằng;
d = 4, e = 5 -- phân cách bằng,
f = 6 g = 7 -- cũng hợp lệ!

Cấu trúc
Các cấu trúc như rẽ nhánh, lặp đều được kết thúc bằng từ khóa dùng chung là end.
for i = 1,10 do
 s = s + i -- không cần khởi tạo s, mặc định s bằng 0
end

repeat
 s = s - 1
until s < -10

function gttd(x)
 if x > 0 then
 return(x)
 else
 return(-x)
 end
end

Hàm
Các hàm trong Lua được gọi với cặp ngoặc () truyền thống.
print(2+3)
print("Hello World")

Ngoài ra còn có cú pháp đặc biệt cho phép bỏ cặp ngoặc đơn trong trường hợp tham số có dạng chuỗi hoặc table:
print "Hello World"

Hàm là kiểu dữ liệu cơ bản và có thể gán vào các biến:
gttd = math.abs
print(gttd(-5.7))

Phương thức
Khi gọi một phương thức có thể sử dụng theo cách truyền thống với dấu chấm hoặc dùng dấu hai chấm. Trong trường hợp thứ hai thì ta lược bỏ đối tượng gọi phương thức trong danh sách tham số:
aFile = io.open("tenfile", "r") -- đọc file sử dụng phương thức open
-- với read là một phương thức của đối tượng aFile trong lớp io
a = io.read(aFile, "*n") -- đọc số a từ file aFile
a = aFile:read("*n") -- cách 2

Kiểu table
tuoi = {Britney=27, Andy=26} -- một kiểu datatable
print(tuoi["Britney"], tuoi["Andy"])
print(tuoi.Britney, tuoi.Andy) -- syntactic sugar

-- dãy số chính phương
day = {[1] = 1, [2] = 4} -- tương đương với dòng lệnh dưới...
day = {1, 4} -- tự động gán các khóa là số nguyên
day[3] = 9
for i = 4,10 do
 day[i] = i * i
end

print(day) -- mã hiệu của table day
print(unpack(day)) -- các phần tử trong table day

 Tạo các key trong table rất đơn giản
 Thay đổi cấu trúc và chỉ mục của table đã được tạo trước.
 Có thể sử dụng table như 1 mảng
 Sử dụng vòng lặp trong table
 Viết chương trình hướng đối tượng với table.
 Xây dựng những cấu trúc dữ liệu từ table.
 Những phương thức được định nghĩa sẵn trên table:

o Table.insert: thêm một phần tử vào table
Ví dụ:

	T = {}
 table.insert(T, "a")
 table.insert(T, "b")
 table.insert(T, "c")
 print(CommaSeparate(T))

a, b, c

o Table.sort: sắp xếp các phần tử trong 1 table
Ví dụ sử dụng chức năng sort:

	Names = {"Scarlatti", "Telemann", "Corelli", "Purcell",
 "Vivaldi", "Handel", "Bach"}
 table.sort(Names)
 for I, Name in ipairs(Names) do
 print(I, Name)
 end

	Trích:
1 Bach
2 Corelli
3 Handel
4 Purcell
5 Scarlatti
6 Telemann
7 Vivaldi

o Table.concat: nối các phần tử trong table thành một chuỗi.
Ví dụ:

	print(table.concat({"a", "bc", "d"}))

Abcd
o Table.remove: Loại bỏ một phần tử trong table.
Ví dụ:

 T = {}
 table.insert(T, "a")
 table.insert(T, "b")
 table.insert(T, "c")
 print(CommaSeparate(T))
 a, b, c
 print(table.remove(T))
 c
 print(CommaSeparate(T))
 a, b
 print(table.remove(T))
 b
 print(CommaSeparate(T))
 a
 print(table.remove(T))
 a

-- T giờ sẽ rỗng:
print(#T)
o Table.maxn: tìm trên mỗi cặp key – value trong một table và trả về key tương ứng với value lớn nhất hoặc trả về 0 nếu value không phải là số dương.
Ví dụ:

 print(table.maxn({"a", nil, nil, "c"}))
 4
 print(table.maxn({[1.5] = true}))
 1.5
 print(table.maxn({[ì1.5î] = true}))
 0

Phát triển
Lua hiện có một hướng phát triển trên cơ sở mở rộng tính năng của các hệ thống sẵn có:
 Plua: Lua dành cho các máy Palm.
 LuaTeX: cấu hình hệ thống LaTeX bằng ngôn ngữ Lua.

Các ứng dụng
Lua được dùng rộng rãi trong công nghệ game. Một số trò chơi có thể kể đến: World of Warcraft III, Heroes of Might and Magic V, Warhammer Online, Angry Birds,Roblox. Lua thường giữ vai trò cấu hình các file thông số, hoặc lập trình trí tuệ nhân tạo trong các game.

Ngoài lĩnh vực trò chơi, một số các phần mềm khác cũng sử dụng Lua, như Adobe Lightroom. Hệ điều hành Damn Small Linux cũng tận dụng ưu điểm nhỏ gọn của Lua.

Indigorose sử dụng ngôn ngữ lập trình Lua là ngôn ngữ chính cho Autoplay Media Studio dùng để viết phần mềm trên hệ điều hành Windows.

Liên kết ngoài
 Trang chủ của Lua
 Cuốn sách Programming in Lua của tác giả R. Ierusalimschy
 MurgaLua, một bộ hiện thực của Lua
 Trang chủ một IDE sử dụng ngôn ngữ lua để viết phần mềm trên Windows
Zerobrane, IDE lua phổ biến để viết trên Linux, Mac, Windows

Tham khảo

Ngôn ngữ lập trình
Trình biên dịch và thông dịch miễn phí
Hệ thống nhúng
Phát minh của Brasil
Phần mềm đa nền tảng


title: Rhyacophila fenderi

text:
Rhyacophila fenderi là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Filettino

text:
Filettino là một đô thị ở tỉnh Frosinone trong vùng Lazio, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông của Roma và khoảng 30 km về phía bắc của Frosinone. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 542 người và diện tích là 77,5 km².

Filettino giáp các đô thị: Canistro, Capistrello, Cappadocia, Castellafiume, Civitella Roveto, Guarcino, Morino, Trevi nel Lazio, Vallepietra.

Chiến dịch giành độc lập
Vào tháng 8 năm 2011, theo thông báo của chính phủ Ý rằng tất cả các ngôi làng có dưới 1.000 cư dân sẽ phải sáp nhập với các làng lân cận để cắt giảm chi phí hành chính, buộc Filettino phải sáp nhập với thị trấn lân cận Trevi nel Lazio, thị trưởng lúc đó là Luca Sellari một chiến dịch để Filettino trở thành một "quốc gia độc lập".

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunefilettino.it/
 www.filettino.org

Đô thị tỉnh Frosinone
Vi quốc gia ở Ý


title: Albericus exclamitans

text:
Albericus exclamitans là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Allison, A. 2006. Albericus exclamitans. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Albericus
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 2005


title: Sở Nghiên cứu Chính trị Xã hội

text:
Sở Nghiên cứu Chính trị Xã hội (tiếng Pháp: Service des Études Politiques et Sociales, viết tắt là SEPES nên còn được gọi tắt là Xê Pê) là cơ quan tình báo, phản gián chiến lược của chính quyền Việt Nam Cộng hòa thời Đệ Nhất cộng hòa. Sở này được thành lập năm 1956, với Chánh sở là Đốc phủ sứ Vũ Tiến Huân (sau Trần Kim Tuyến thay chức), trực thuộc Phủ Tổng thống, và có nhiệm vụ điều tra, thu thập tin tình báo chiến lược về mọi mặt; tổ chức, chỉ huy các hoạt động gián điệp tại Bắc Việt, bảo vệ an ninh nội bộ. Sở có các chi nhánh tại Huế, Viêng Chăn, Phnôm Pênh, Bangkok, Kuala Lumpur, và Singapore.

Hoạt động
Sở Nghiên cứu Chính trị Xã hội đã đưa nhiều điệp viên vượt vĩ tuyến 17 thu thập tin tình báo, gây chiến tranh tâm lý, rải truyền đơn. Sở cũng từng có nhiều hoạt động tìm cách lật đổ chính quyền trung lập tại Lào và Campuchia nhằm xây dựng chính quyền thân Mỹ và Sài Gòn.

Tuy mục đích chính của Sở Nghiên cứu Chính trị Xã hội là chống lại các lực lượng Cộng sản, hoạt động của Sở bị chi phối bởi Đảng Cần lao và dần đưa vào phục vụ đảng. Lực lượng cảnh sát đặc biệt được dùng thi hành các biện pháp truy bắt đối phương. Ước tính vào đầu thập niên 1960 có khoảng 20.000 tù nhân chính trị do Sở Nghiên cứu Chính trị Xã hội giam giữ.

Vì không dự đoán được cuộc đảo chính 11 tháng 11 năm 1960, giám đốc Trần Kim Tuyến bị thất sủng và Sở Nghiên cứu Chính trị Xã hội phải thu hẹp quyền lực. Cho đến năm 1962, Sở lại bị quy trách nhiệm không dự báo được Vụ đánh bom Dinh Độc Lập của hai phi công Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc, nên bị Tổng thống Ngô Đình Diệm giải thể và Trần Kim Tuyến được đưa đi làm Tổng lãnh sự tại Ai Cập.

Xem thêm
Phủ Đặc ủy Trung ương Tình báo
Đoàn Công tác Đặc biệt Miền Trung
Nha Kỹ thuật, Quân lực Việt Nam Cộng hòa

Tham khảo

Chiến tranh Việt Nam
Tình báo Việt Nam Cộng hòa
Chính phủ Việt Nam Cộng hòa
Tổ chức thành lập năm 1956
Tổ chức giải thể năm 1962


title: Chim cưu

text:
Chim cưu hay chim dodo (tên khoa học: Raphus cucullatus) hay là một loài chim không biết bay đặc hữu của đảo Mauritius (Mô-ri-xơ) ở phía đông Madagascar, Ấn Độ Dương. Dodo cùng với họ hàng gần nhất của chúng là loài Pezophaps solitaria tạo nên phân họ Raphinae của họ Columbidae (bồ câu) và cả hai đều đã tuyệt chủng. Loài có quan hệ gần nhất với dodo còn tồn tại là bồ câu Nicobar. Con người đã từng nghĩ rằng dodo trắng có mặt trên hòn đảo Réunion gần đó, vấn đề này hiện là không rõ ràng liên quan tới loài Threskiornis solitarius (cò quăm Réunion) và những bức họa về dodo trắng.

Các vết tích bán hóa thạch còn lại chỉ ra dodo cao tầm 1 m (3 ft 3 in) và cân nặng có thể từ 10,6 đến 21,1 kg (23 – 47 lb). Con người chỉ biết tới diện mạo thực của dodo qua tranh vẽ và những mô tả trên giấy ở thế kỷ 17. Tuy nhiên, dáng vẻ chính xác ngoài đời của chúng vẫn còn là vấn đề nhập nhằng bởi những mô tả là thiếu đồng nhất và chỉ có một số ít trong đó là vẽ từ mẫu vật sống. Tương tự, con người không biết nhiều điều chắc chắn về môi trường sống và hành vi của dodo. Chúng được mô tả là có bộ lông màu xám-hơi nâu với một túm lông ở đuôi, chân màu vàng, đầu xám, trụi, mỏ xanh, vàng, đen. Chúng sử dụng gastrolith (những viên đá trong mề, hay dạ dày) để giúp tiêu hóa thức ăn mà thành phần được cho là có trái cây. Môi trường sống chủ yếu của dodo được tin là rừng ở vùng ven biển Mauritius. Một nguồn tin cho rằng chúng chỉ đẻ một trứng. Việc dodo trở nên không biết bay được cho là do nguồn thức ăn dồi dào sẵn có và sự thiếu vắng tương đối động vật săn mồi trên đảo Mauritius.

Lần đầu dodo được đề cập đến là vào năm 1598 bởi những thủy thủ Hà Lan. Trong những năm tiếp theo, loài chim này đã bị con người và các loài xâm lấn săn bắt trong lúc mà môi trường sống của chúng đang dần bị hủy hoại. Năm cuối cùng con người còn trông thấy dodo được phần đông đồng tình là 1662. Sự tuyệt chủng của loài này không được chú ý đến ngay và một số người đã cho rằng chúng là một sinh vật tưởng tượng. Vào thế kỷ 19, các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu một phần nhỏ những gì còn lại của bốn mẫu vật được đem đến châu Âu hồi đầu thế kỷ 17, trong đó có một cái đầu và chân. Kể từ đó, một số lượng lớn những vật liệu bán hóa thạch đã được thu thập ở Mauritius, đa phần là từ đầm lầy Mare aux Songes. Việc dodo tuyệt chủng trong vòng chưa đầy một thế kỷ tính từ thời điểm phát hiện ra chúng đã làm dấy lên sự chú ý về một vấn đề mà trước đó không được thừa nhận, đó là sự dính dáng của con người tới việc các loài sinh vật biến mất toàn bộ. Qua cuốn tiếu thuyết Alice's Adventures in Wonderland (Cuộc phiêu lưu của Alice vào xứ sở thần tiên), dodo đã được công nhận và biết đến rộng rãi. Từ đó hình ảnh của chúng đã dần trở nên cố định trong văn hóa đại chúng, thường là biểu tượng của sự tuyệt chủng và lỗi thời. Dodo hay được xem như linh vật ở Mauritius.

Sinh cảnh và phân bổ

Sinh cảnh ưa thích của dodo là điều chưa được biết tới, tuy nhiên những mô tả xưa gợi ý chúng cư ngụ trong những cánh rừng ở vùng ven biển phía tây và nam Mauritius. Quan điểm này được ủng hộ bởi thực tế đầm lầy Mare aux Songes nằm ở vùng tây nam Mauritius, gần biển. Sự phân bổ hạn chế như vậy có thể dễ góp phần khiến dodo tuyệt chủng. Tấm bản đồ từ tập san Gelderland năm 1601 đã chỉ ra một hòn đảo nhỏ ngoài khơi Mauritius, nơi dodo bị săn bắt. Julian Hume đề xuất rằng hòn đảo đó nằm trong vịnh Tamarin, phía tây Mauritius. Những chiếc xương bán hóa thạch cũng đã được tìm thấy trong các hang động ở vùng cao, dấu hiệu cho thấy dodo từng có mặt ở đó. Công tác nghiên cứu tại đầm lầy Mare aux Songes chỉ ra sinh cảnh của dodo chủ yếu gồm Sideroxylon grandiflorum, Pandanus và các loài cọ đặc hữu. Vị trí gần biển và đặc tính ẩm ướt của đầm lầy Mare aux Songes đã tạo nên tính đa dạng cao của các loài thực vật, trong khi vùng xung quanh là khô hạn hơn.

Quan hệ với con người

Mauritius đã từng được những chiếc thuyền Ả Rập ghé thăm vào thời Trung Cổ và người Bồ Đào Nha giai đoạn 1507-1513, tuy nhiên cả hai đều không định cư trên đảo. Không thấy thông tin gì về dodo từ phía bọn họ, mặc dù những người Bồ Đào Nha đã đặt tên cho Mauritius là "đảo Cerne" (đảo thiên nga), đó có thể là nói đến dodo. Vào năm 1598 Đế quốc Hà Lan chiếm được Mauritius và từ đó trở đi hòn đảo đã trở thành điểm tiếp tế lương thực cho những chiếc tàu buôn của Công ty Đông Ấn Hà Lan. Lần đầu dodo được mô tả bởi những người Hà Lan trong chuyến thám hiểm đến Indonesia lần thứ hai do đô đốc Jacob van Neck dẫn đầu năm 1598. Trong bản tường thuật năm 1601 xuất hiện bọn họ cùng ảnh minh họa đầu tiên về dodo được công bố. Vì những thủy thủ đầu tiên tới Mauritius đã ở trên biển trong một quãng thời gian dài trước đó, vấn đề chủ yếu mà họ quan tâm ở loài chim lớn này là việc dùng chúng làm thực phẩm. Theo tập san của Willem Van West-Zanen năm 1602, có 24–25 con dodo bị săn làm thức ăn, chúng quá lớn tới mức họ không thể ăn hết và phần còn lại đã được bảo quản bằng cách ướp muối. Một bức vẽ minh họa cho phiên bản công bố năm 1948 của tập san có hình ảnh sát hại dodo và ở dưới là một bài thơ tiếng Hà Lan.

Một số lữ khách ban đầu cho rằng thịt dodo là khó nuốt và họ ưa thịt vẹt hoặc chim bồ câu hơn; số khác thì mô tả thịt chúng dai nhưng được. Có những người săn dodo chỉ để lấy mề bởi đó được xem là phần ngon nhất. Săn dodo không khó tuy nhiên thợ săn cần tránh những đòn tấn công từ cái mỏ uy lực của chúng.

Sự xuất hiện của dodo và gà nước đỏ đã khiến Peter Mundy phải suy ngẫm về việc tại sao chúng, những loài không thể bay hoặc bơi, lại có và chỉ có ở một hòn đảo cô lập, tại thời điểm 230 năm trước ngày thuyết tiến hóa của Charles Darwin ra đời.

Tuyệt chủng

Cũng như nhiều loài động vật tiến hóa trong tình cảnh cách ly với thú săn mồi khác, dodo hoàn toàn không sợ con người. Điều này cùng đặc điểm không thể bay khiến chúng dễ dàng trở thành mồi cho các thủy thủ. Mặc dù một vài thông tin lẻ tẻ diễn tả việc tàn sát dodo để làm thực phẩm dự trữ cho tàu thuyền, các cuộc điều tra khảo cổ học tìm thấy ít chứng cứ chỉ ra con người ăn thịt dodo. Những chiếc xương của ít nhất hai con dodo đã được phát hiện trong các hang động ở Baie du Cap, chỗ trú ẩn của những nô lệ bỏ trốn và bị kết án trong thế kỷ 17. Vì đây là những nơi địa hình cao, ghập ghềnh, sẽ không dễ để dodo có thể đến được đó. Ở thế kỷ 17, số dân trên đảo Mauritius (diện tích 1.860 km² hay 720 dặm²) luôn không quá 50 người, tuy nhiên họ lại mang tới những loại động vật khác như chó, lợn, mèo, chuột và khỉ đuôi dài, chúng cướp tổ dodo và tranh giành nguồn thức ăn có giới hạn. Cùng thời gian đó, con người đã phá hủy sinh cảnh rừng của dodo. Sự tác động của các loài động vật ngoại lai, đặc biệt là lợn và khỉ, đến số lượng dodo, ngày nay được xem là nghiêm trọng hơn sự săn bắt của con người. Chuột có lẽ không phải là mối đe dọa lớn đến những chiếc tổ bởi dodo đã từng ứng phó vấn đề tương tự đến từ những con cua cạn bản địa.

Tồn tại ý kiến cho rằng dodo có thể đã trở nên hiếm sẵn hoặc khu biệt hóa trước lúc con người tới Mauritius, bởi có vẻ như sự tuyệt chủng sẽ không xảy đến quá nhanh nếu chúng có mặt ở mọi vùng hẻo lánh trên hòn đảo. Cuộc thám hiểm năm 2005 đã phát hiện những vết tích bán hóa thạch của dodo và các loài động vật khác bỏ mạng bởi một trận lũ quét. Các đợt chết hàng loạt như vậy sẽ càng đẩy một loài đang có nguy cơ tuyệt chủng vào tình cảnh khốn cùng. Tuy nhiên thực tế dodo đã sống sót hàng trăm năm qua những lần núi lửa hoạt động và biến đổi khí hậu cho thấy loài chim này thích ứng tốt trong lòng hệ sinh thái của chúng.

Về thời điểm tuyệt chủng của dodo có một vài tranh cãi. Lần cuối cùng con người còn nhìn thấy dodo được phần đông đồng tình là vào năm 1662, đó là thủy thủ Volkert Evertsz trên con tàu Hà Lan Arnhem bị đắm. Evertsz thuật lại hoạt động săn bắt loài chim này trên một hòn đảo nhỏ ngoài khơi Mauritius mà nay được gợi ý là đảo Amber:

Có thể những con dodo trên đảo Amber không phải là những thành viên cuối cùng của loài này. Lần khẳng định trông thấy dodo cuối cùng được ghi lại trong sổ sách săn bắn của Isaac Johannes Lamotius năm 1688. Roberts và Solow đã phân tích tài liệu này và đưa ra thời điểm tuyệt chủng ước tính mới là năm 1693 với khoảng tin cậy 95% là giai đoạn 1688–1715. Các tác giả còn chỉ ra rằng vì lần nhìn thấy cuối cùng trước năm 1662 là năm 1638 nên gần như chắc chắn đến thập niên 1660, dodo đã rất hiếm, và như vậy thông tin gây tranh cãi từ một nô lệ đào thoát năm 1674 là không thể bị loại bỏ.

Anthony Cheke đã nêu rằng một số mô tả sau năm 1662 sử dụng các tên "Dodo" và "Dodaers" khi nói đến gà nước đỏ, bởi vậy ông cho rằng năm 1662 là lần quan sát đáng tin cậy cuối cùng. Vào năm 1668 lữ khách người Anh John Marshall, người sử dụng tên gọi "Dodo" và "Red Hen" (gà mái đỏ) để chỉ gà nước đỏ, đã diễn tả thịt (có thể là của dodo hoặc gà nước đỏ) là khó xơi, mô tả này lặp lại vào năm 1681. Errol Fuller đã đặt nghi vấn ngay cả về lần mô tả năm 1662. Trước khi có ý kiến của Cheke, 1681 được cho là năm cuối cùng xuất hiện những thông tin về dodo và vẫn có những người ủng hộ thời điểm đó. Vấn đề thời gian tuyệt chủng của dodo dường như sẽ không bao giờ có lời giải trừ khi những tường thuật cuối cùng về tên gọi đi kèm với mô tả đặc điểm được tái phát hiện. Sách đỏ IUCN đồng tình với lý luận của Cheke và chọn năm 1662, gán cho mọi thông tin sau đó là nói đến gà nước đỏ. Dù bất kể thế nào, dodo gần như chắc chắn tuyệt chủng trước năm 1700, khoảng một thế kỷ sau khi bị con người phát hiện. Vào năm 1710 người Hà Lan rời Mauritius, nhưng đến lúc đó thì dodo cũng như đa phần các loài động vật có xương sống trên cạn lớn đều đã tuyệt chủng.

Mặc dù việc dodo trở nên hiếm thấy đã được thông báo ở thế kỷ 17, sự tuyệt chủng của chúng không được thừa nhận cho đến thế kỷ 19. Điều này một phần là bởi những lý do về tôn giáo, người ta đã không tin chúng tuyệt chủng trước khi điều này được Georges Cuvier chứng minh, và một phần là bởi nhiều nhà khoa học đã nghi ngờ rằng liệu dodo có từng tồn tại. Chúng có vẻ quá xa lạ như một sinh vật và nhiều người đã tin dodo chỉ là một thứ tưởng tượng. Loài chim này được sử dụng làm ví dụ về sự tuyệt chủng do con người gây ra lần đầu trong Tạp chí Penny vào năm 1833.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 David Reilly: Tragedy of the Dodo . Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2006.
 The Extinction Website: Species Info - Raphus cucullatus . Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2006.
 Rajith Dissanayake: What did the dodo look like?. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008.

Động vật được mô tả năm 1758
Chim không biết bay đã tuyệt chủng
Động vật ở Mascarenes
C
Vừa tuyệt chủng
Chim tuyệt chủng từ năm 1500
I
Chim Mauritius
Chim tuyệt chủng đảo Ấn Độ Dương
Chim Kỷ Đệ Tứ


title: Helicopsyche laneblina

text:
Helicopsyche laneblina là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Quận Lucas, Ohio

text:
Quận Lucas là một quận thuộc tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Ohio.
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Ohio


title: Rio Marina

text:
Rio Marina là một trong 8 xã tại đảo Elba thuộc tỉnh Livorno ở vùng Toscana, có khoảng cách khoảng 18 km với thủ phủ Portoferraio, 12 km với Porto Azzurro, 130 km về phía tây nam của Firenze và khoảng 80 km về phía nam của Livorno. Tại thời điểm ngày 28 tháng 2 năm 2015, đô thị này có dân số 2237 người và diện tích là 19,5 km².

Đô thị Rio Marina có các frazione (đơn vị cấp dưới) Cavo.

Rio Marina giáp các xã: Porto Azzurro, Rio nell'Elba.

Vị trí

Rio Marina (thị trấn chính) nằm ở bờ phía đông của Elba. các làng lân cận là Cavo cách 8 km ở phía bắc ở mũi phía bắc của đảo, Ortano 4,5 km về phía nam dọc theo bờ biển và Rio Nell'elba 3,5 km trong nội địa phía tây.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comuneriomarina.it/

Đô thị tỉnh Livorno


title: Madroñera

text:
Madroñera là một đô thị trong tỉnh Cáceres, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 2910 người.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Poura

text:
Poura là  tổng của tỉnh Balé ở đông nam Burkina Faso. Thủ phủ của tổng này là thị xã Poura. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có dân số 9.761 người.

Các thị xã và các làng
Các thị xã và làng lớn nhất trong tỉnh này như sau:

 Poura	(5 883 dân) (thủ phủ)
 Basnéré	(386 dân)
 Darsalam	(587 dân)
 Kankélé	(591 dân)
 Mouhoun III	(233 dân)
 Poura-village	(1 069 dân)
 Pig-poré	(637 dân)
 Toécin	(375 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Balé


title: Salvatierra de Tormes

text:
Salvatierra de Tormes là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 67 người.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Chrysolina

text:
Chrysolina là một chi lớn các loài bọ cánh cứng trong phân họ Chrysomelinae. Loài Ch. cerealis và Ch. graminis được bảo vệ ở Anh. Tất cả các loài của Chrysolina sống bằng cây cỏ ăn các loài thực vật đặc biệt, và một số trong chúng từng được dùng làm thiên địch để khống chế các loài cỏ dại. Để khống chế Hypericum perforatum (St John's wort), Ch. hyperici đã thành công trung hòa ở Úc vào thập niên 1930 và một số loài đặc biệt là Ch. quadrigemina, đã được du nhập vào California vào cuối thập niên 1940.

Các loài
 Chrysolina adzharica Lopatin, 1988
 Chrysolina affinis Fabricius, 1787
 Chrysolina americana Linnaeus, 1758
 Chrysolina analis Linnaeus, 1767
 Chrysolina arctica Medvedev in Medvedev & Korotyaev, 1980
 Chrysolina atrovirens Frivaldszky, 1876
 Chrysolina aurichalcea Mannerheim, 1825
 Chrysolina aveyronenesis Bechyné, 1950
 Chrysolina baetica Suffrian, 1851
 Chrysolina bankii Fabricius, 1775
 Chrysolina baronii Daccordi, 1979
 Chrysolina beatricis Daccordi, 1980
 Chrysolina belousovi Lopatin, 2000
 Chrysolina bergeali (Bourdonne, 2004)
 Chrysolina bertiae Daccordi, 1982
 Chrysolina bicolor Fabricius, 1775
 Chrysolina bienkowskii Lopatin, 2000
 Chrysolina boreosinica Lopatin, 2004
 Chrysolina borochorensis Lopatin, 2000
 Chrysolina bourdonnei Daccordi & Ruffo, 2005
 Chrysolina brahma Takizawa, 1980
 Chrysolina brunsvicensis Gravenhorst, 1807
 Chrysolina burchana Lopatin, 1998
 Chrysolina capricornus Mikhailov, 2000
 Chrysolina carnifex burdigalensis Bechyné, 1949
 Chrysolina carnifex carnifex Fabricius, 1792
 Chrysolina carnifex coerulescens Suffrian, 1851
 Chrysolina carnifex cruentata Suffrian, 1851
 Chrysolina carnifex Fabricius, 1792
 Chrysolina carnifex fossulata Suffrian, 1953
 Chrysolina carnifex melanaria Suffrian, 1851
 Chrysolina carpathica Fuss, 1856
 Chrysolina cerealis Linnaeus, 1767
 Chrysolina chalcites Germar, 1824
 Chrysolina cinctipennis Harold, 1874
 Chrysolina claripes Lopatin, 2002
 Chrysolina coerulans Scriba, 1791
 Chrysolina colasi Cobos, 1952
 Chrysolina confucii Lopatin, 2007
 Chrysolina copta Daccordi, 1978
 Chrysolina corcyria Suffrian, 1851
 Chrysolina costalis Olivier, 1807
 Chrysolina cretica Olivier, 1807
 Chrysolina cribrosa Ahrens, 1812
 Chrysolina cuprina cuprina Duftschmid, 1825
 Chrysolina cuprina Duftschmid, 1825
 Chrysolina curvilinea Weise, 1884
 Chrysolina daccordii (Medvedev & Sprecher-Uebersax, 1999)
 Chrysolina daccordii Lopatin, 2000
 Chrysolina dalailamai Lopatin, 1998
 Chrysolina dalia Chen, 1984
 Chrysolina daosana Lopatin, 2007
 Chrysolina davidiani Lopatin, 2002
 Chrysolina deubeli Ganglbauer, 1897
 Chrysolina dhaulagirica Medvedev, 1990
 Chrysolina didymata Scriba, 1791
 Chrysolina diluta Germar, 1824
 Chrysolina dogueti Daccordi, 1982
 Chrysolina dolini Lopatin, 1999
 Chrysolina dudkoi Mikhailov, 2000
 Chrysolina elbursica Lopatin, 1981
 Chrysolina eldae Daccordi, 1982
 Chrysolina erzinica Mikhailov, 2002
 Chrysolina eurina Frivaldszky, 1883
 Chrysolina fascinatrix Lopatin, 1998
 Chrysolina fastuosa Scopoli, 1763
 Chrysolina femoralis Olivier, 1790
 Chrysolina fimbrialis Küster, 1845
 Chrysolina fortunata Wollaston, 1864
 Chrysolina fragariae Wollaston, 1854
 Chrysolina fuliginosa Olivier, 1807
 Chrysolina gansuica Lopatin, 2006
 Chrysolina geae Lopatin, 2006
 Chrysolina gebleri Medvedev, 1979
 Chrysolina geminata Paykull, 1799
 Chrysolina glebi Lopatin, 1988
 Chrysolina globipennis Suffrian, 1851
 Chrysolina globosa Panzer, 1805
 Chrysolina graminis Linnaeus, 1758
 Chrysolina grancanariensis Lindberg, 1953
 Chrysolina grossa Fabricius, 1792
 Chrysolina gruevi Lopatin, 2007
 Chrysolina gypsophilae Küster, 1845
 Chrysolina haemoptera Linnaeus, 1758
 Chrysolina halysa Bechyné, 1950
 Chrysolina hartmanni Medvedev, 1999
 Chrysolina helopioides Suffrian, 1851
 Chrysolina herbacea Duftschmid, 1825
 Chrysolina hyperboreica Mikhailov, 2002
 Chrysolina hyperici Forster, 1771
 Chrysolina hyrcana Weise, 1884
 Chrysolina infernalis Lopatin, 2007
 Chrysolina inflata Weise, 1916
 Chrysolina interstincta coiffaiti Bechyné, 1949
 Chrysolina interstincta graellsi Perez, 1872
 Chrysolina interstincta interstincta Suffrian, 1851
 Chrysolina interstincta subseriata Suffrian, 1851
 Chrysolina interstincta Suffrian, 1851
 Chrysolina janczyki Daccordi, 1980
 Chrysolina jenisseiensis Breit, 1920
 Chrysolina jiangi Lopatin, 2006
 Chrysolina joliveti Bechyné, 1950
 Chrysolina kabaki Lopatin, 1988
 Chrysolina kaikana Lopatin, 1992
 Chrysolina kataevi Lopatin, 2000
 Chrysolina katonica Lopatin, 1988
 Chrysolina khalyktavica Lopatin, 2005
 Chrysolina koktumensis Lopatin & Kulenova, 1987
 Chrysolina kozlovi Lopatin, 1988
 Chrysolina kuesteri Helliesen, 1912
 Chrysolina kungeyana (Bourdonne, 2004)
 Chrysolina latecincta Demaison, 1896
 Chrysolina lepida Brullé, 1838
 Chrysolina lepida Olivier, 1807
 Chrysolina levi Ochrimenko, 1990
 Chrysolina lichenis Richter, 1820
 Chrysolina limbata Fabricius, 1775
 Chrysolina luchti Lopatin, 2000
 Chrysolina lucida Olivier, 1807
 Chrysolina lucidicollis Küster, 1845
 Chrysolina lutea Petagna, 1819
 Chrysolina mactata Fairmaire, 1859
 Chrysolina marcasitica Germar, 1824
 Chrysolina marginata dierythra Rottenburg, 1871
 Chrysolina marginata glacialis Weise, 1884
 Chrysolina marginata iniussa Bechyné, 1950
 Chrysolina marginata Linnaeus, 1758
 Chrysolina marginata marginata Linnaeus, 1758
 Chrysolina marginata marginicollis Derenne, 1949
 Chrysolina marginata portai Bechyné, 1948
 Chrysolina marginata purini Jacobson, 1895
 Chrysolina marginata sculpticollis Bechyné, 1948
 Chrysolina marginata trebinjensis Roubal, 1917
 Chrysolina masoni Daccordi, 1982
 Chrysolina mauroi Lopatin, 2005
 Chrysolina medogana Chen & Wang in Wang & Chen, 1981
 Chrysolina milleri Weise, 1884
 Chrysolina minuscula Daccordi, 1982
 Chrysolina murina Daccordi, 1982
 Chrysolina nagaja (Daccordi, 1982)
 Chrysolina naratica Lopatin, 2000
 Chrysolina neglecta Bienkowski, 1998
 Chrysolina nigrorugosa Lopatin, 2005
 Chrysolina nushana Chen, 1984
 Chrysolina nyalamana Chen & Wang in Wang & Chen, 1981
 Chrysolina obenbergeri Bechyné, 1950
 Chrysolina obscurella Suffrian, 1851
 Chrysolina obsoleta Brullé, 1838
 Chrysolina ogloblini Mikhailov, 2000
 Chrysolina oirota Lopatin, 1990
 Chrysolina olivieri Bedel, 1892
 Chrysolina oricalcia Müller O. F., 1776
 Chrysolina orientalis Olivier, 1807
 Chrysolina osellai Daccordi & Ruffo, 1979
 Chrysolina osellai Daccordi & Ruffo, 1979
 Chrysolina pala Bienkowski, 1998
 Chrysolina paradoxa Medvedev, 1999
 Chrysolina parvati Daccordi, 1982
 Chrysolina patriciae Daccordi, 1982
 Chrysolina peregrina Herrich-Schaeffer, 1839
 Chrysolina petitpierrei Kippenberg, 2004
 Chrysolina petrenkoi Lopatin, 1992
 Chrysolina philotesia Daccordi & Ruffo, 1980
 Chrysolina philotesia Daccordi & Ruffo, 1980
 Chrysolina platypoda Bechyné, 1950
 Chrysolina pliginskii Reitter, 1913
 Chrysolina polita Linnaeus, 1758
 Chrysolina pourtoyi Bourdonne, 1996
 Chrysolina purpurascens Germar, 1822
 Chrysolina purpureoviridis Lopatin, 2005
 Chrysolina quadrigemina Suffrian, 1851
 Chrysolina regeli Lopatin, 2002
 Chrysolina reitteri Weise, 1884
 Chrysolina relucens Rosenhauer, 1847
 Chrysolina rhodia Bechyné, 1950
 Chrysolina rossia Illiger, 1802
 Chrysolina rotundata Lopatin, 2002
 Chrysolina rufa Duftschmid, 1825
 Chrysolina rufoaenea Suffrian, 1851
 Chrysolina sahlbergi Ménétriés, 1832
 Chrysolina sanguinolenta Linnaeus, 1758
 Chrysolina schatzmayri Müller, 1916
 Chrysolina schneideri Weise, 1882
 Chrysolina scotti Daccordi, 2001
 Chrysolina seenoi Daccordi, 1982
 Chrysolina septentrionalis Ménétriés, 1851
 Chrysolina shapaensis Medvedev, 1987
 Chrysolina sichuanica Lopatin, 2002
 Chrysolina silvanae Daccordi, 1978
 Chrysolina songpana Lopatin, 2007
 Chrysolina stachydis Genè, 1839
 Chrysolina staphylaea Linnaeus, 1758
 Chrysolina sturmi Westhoff, 1882
 Chrysolina substrangulata Bourdonne, 1986
 Chrysolina suffriani Fairmaire, 1859
 Chrysolina sundukovi Mikhailov, 2006
 Chrysolina susterai Bechyné, 1950
 Chrysolina tagana Suffrian, 1851
 Chrysolina tangalaensis Kimoto, 2001
 Chrysolina tani Lopatin, 1998
 Chrysolina tastavica Lopatin, 1992
 Chrysolina taygetana Bechyné, 1952
 Chrysolina tekessica Lopatin, 2000
 Chrysolina terskeica Romantsov, 2005
 Chrysolina timarchoides Brisout, 1882
 Chrysolina turca Fairmaire, 1865
 Chrysolina ulugkhemica Mikhailov, 2002
 Chrysolina umbratilis Weise, 1887
 Chrysolina uraltuvensis Mikhailov, 2000
 Chrysolina valichanovi Lopatin, 1990
 Chrysolina varians Schaller, 1783
 Chrysolina variolosa Petagna, 1819
 Chrysolina verestschaginae Lopatin, 1992
 Chrysolina vernalis Brullé, 1832
 Chrysolina vignai Daccordi, 1978
 Chrysolina viridana Küster, 1844
 Chrysolina viridiopaca Lopatin, 2004
 Chrysolina wangi Lopatin, 2005
 Chrysolina warchalowskii Lopatin, 2005
 Chrysolina weisei Frivaldszky, 1883
 Chrysolina wollastoni Bechyné, 1957
 Chrysolina yupeiyuae Lopatin, 1998
 Chrysolina zamotajlovi Medvedev & Ochrimenko in Medvedev & Okhrimenko, 1991
 Chrysolina zangana Chen & Wang in Wang & Chen, 1981
 Chrysolina zhongdiana Chen, 1984

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Gonioctenini


title: Ctenicera knulli

text:
Ctenicera knulli là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Becker miêu tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: Danh sách tiểu bang Hoa Kỳ theo múi giờ

text:
Đây là một danh sách các tiểu bang Hoa Kỳ theo múi giờ. Để biết thêm các múi giờ của Hoa Kỳ và các múi giờ khác, xem: Múi giờ. Phần lớn các bang của Hoa Kỳ có giờ tiết kiệm ánh sáng ngày (Daylight saving time hay gọi tắt là DST) mà ở Việt Nam thường gọi là giờ mùa hè theo cách gọi của châu Âu. Các tiểu bang có Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày (DST) không được đánh dấu, riêng các tiểu bang không có DST được đánh dấu rõ ràng như vậy. Đây là cách đánh dấu ngược lại thường được dùng trong các bài nói về múi giờ.

Các múi giờ
Đây là các múi giờ bao trùm Hoa Kỳ và các lãnh thổ sở hữu của Hoa Kỳ:
 UTC-11 Giờ chuẩn Samoa
 UTC-10 Giờ chuẩn Hawaii-Aleut (Hawaii-Aleutian Standard Time)
 UTC-9 Giờ chuẩn Alaska (Alaska Standard Time)
 UTC-8 Giờ chuẩn Thái Bình Dương (Pacific Standard Time)
 UTC-7 Giờ chuẩn miền núi (Mountain Standard Time)
 UTC-6 Giờ chuẩn miền Trung (Central Standard Time)
 UTC-5 Giờ chuẩn miền Đông (Eastern Standard Time)
 UTC-4 Giờ chuẩn Đại Tây Dương (Atlantic Standard Time)
 UTC+10 Giờ chuẩn Chamorro

Các tiểu bang, lãnh thổ,...
 Alabama: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Alaska:
 Phần lớn tiểu bang: UTC-9 AKST Giờ chuẩn Alaska
 Quần đảo Aleut (phía tây của 169° 30' T): UTC-10 HST Giờ chuẩn Hawaii-Aleut
 Samoa thuộc Mỹ: UTC-11 không có DST Giờ chuẩn Samoa
 Arizona: UTC-7 MST không có DST Giờ chuẩn miền núi
 Xứ Navajo sử dụng DST.
 Arkansas: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 California: UTC-8 PST Giờ chuẩn Thái Bình Dương
 Colorado: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Connecticut: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Delaware: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Florida
 Bán đảo Florida: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Cán chảo Florida (Florida Panhandle):
 Phía đông sông Apalachicola cộng với những phần đất thuộc quận Franklin và quận Gulf nằm phía nam Thủy lộ Intracoastal: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Phía tây Sông Apalachicola, trừ nơi đã nói ở trên: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Georgia: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Guam: UTC+10 không có DST Giờ chuẩn Chamorro
 Hawaii: UTC-10 HST không có DST Giờ chuẩn Hawaii-Aleut
 Idaho:
 Nơi dùng: UTC-8 PST Giờ chuẩn Thái Bình Dương (phía bắc sông Salmon, là nơi giữa ranh giới tiểu bang Oregon và ranh giới quận Idaho/quận Lemhi; phía tây ranh giới quận Idaho/quận Lemhi, là nơi giữa sông Salmon và ranh giới tiểu bang Montana)
 Phần còn lại của tiểu bang: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Illinois: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Indiana
 Phần lớn tiểu bang: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Góc tây bắc và tây nam: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Iowa: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Kansas
 Phần lớn tiểu bang: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Quận Greeley, quận Hamilton, quận Sherman và quận Wallace: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Kentucky
 Nửa phía đông: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Nữa phía tây: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Louisiana: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Maine: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Maryland: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Massachusetts: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Michigan
 Phần lớn tiểu bang: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Các quận giáp ranh Wisconsin: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Minnesota: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Mississippi: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Missouri: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Montana: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Nebraska
 Phần lớn tiểu bang: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Cán chảo Nebraska, các quận có ranh giới phía tây với Colorado, và phần phía tây của Sandhills: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Nevada
 Phần lớn tiểu bang: UTC-8 PST Giờ chuẩn Thái Bình Dương
 Jackpot và West Wendover: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 New Hampshire: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 New Jersey: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 New Mexico: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 New York: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Bắc Carolina: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Bắc Dakota
 Phần lớn tiểu bang: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Phía tây Sông Missouri (trừ quận Morton và quận Oliver, và những phần của quận Dunn, quận McKenzie, và quận Sioux: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Quần đảo Bắc Mariana: UTC+10 không có DST Giờ chuẩn Chamorro
 Ohio: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Oklahoma: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Oregon
 Phần lớn tiểu bang: UTC-8 PST Giờ chuẩn Thái Bình Dương (bao gồm 1/5 phía nam quận Malheur)
 Phần còn lại của quận Malheur: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Pennsylvania: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Puerto Rico: UTC-4 AST không có DST Giờ chuẩn Đại Tây Dương
 Đảo Rhode: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Nam Carolina: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Nam Dakota
 Nửa phía đông tiểu bang: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Nửa phía tây tiểu bang: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Tennessee
 Đông Tennessee, trừ quận Marion: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Trung Tennessee cộng quận Marion: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Tây Tennessee: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Texas
 Phần lớn tiểu bang: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Quận El Paso và quận Hudspeth, và một phần của quận Culberson: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Utah: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi
 Vermont: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Virginia: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Quần đảo Virgin thuộc Mỹ: UTC-4 AST không có DST Giờ chuẩn Đại Tây Dương
 Washington: UTC-8 PST Giờ chuẩn Thái Bình Dương
 Washington, DC: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Tây Virginia: UTC-5 EST Giờ chuẩn miền Đông
 Wisconsin: UTC-6 CST Giờ chuẩn miền Trung
 Wyoming: UTC-7 MST Giờ chuẩn miền núi

Xem thêm
 Danh sách các múi giờ
 Thời gian tại Hoa Kỳ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.time.gov  official time zone site of the U.S.A. government
 http://boulder.nist.gov/timefreq/  U.S.A. government site with free software to synchronize your computer clock (this link maybe has to be moved or copied to the time zone article)
 http://tycho.usno.navy.mil/  another U.S.A. government site with free software to synchronize your computer clock, this one is from the American scientific army department (this link maybe has to be moved or copied to the time zone article)
 http://nationalatlas.gov/printable/images/pdf/reference/timezones4.pdf  Printable U.S. Time Zone map.

Múi giờ
Giờ ở Hoa Kỳ


title: Nguyễn Cửu Vân

text:
Nguyễn Cửu Vân (chữ Hán: 阮久雲, ? - ?), là danh tướng và là nhà doanh điền đời chúa Nguyễn Phúc Chu (ở ngôi từ 1691 đến 1725) trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử sơ lược
Nguyễn Cửu Vân chưa rõ thân thế. Chỉ biết vào tháng 7 năm Ất Dậu (1705), khi nội bộ vương triều Chân Lạp xảy ra việc tranh giành nhau quyền lực, ông được chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào Nam.

Theo sử liệu thì thời bấy giờ nước Chân Lạp cứ loạn lạc luôn. Nặc Ông Thâm nghi cho Nặc Ông Yêm có ý làm phản, bèn khởi binh đánh nhau. Nặc Ông Thâm lại nhờ quân Xiêm La sang giúp mình, Nặc Ông Yêm chống không nổi phải chạy sang cầu cứu quan quân chúa Nguyễn đang đóng ở dinh Phiên Trấn (Gia Định). Vì lẽ ấy, cai cơ Nguyễn Cửu Vân được lệnh mang quân vào gấp để đánh Nặc Ông Thâm.

Ở Sầm Khê (Chân Lạp), Nguyễn Cửu Vân đánh đuổi được quân Xiêm La, đem Nặc Ông Yêm trở về thành La Bích (La Vách, Lovek) làm vua như trước. Tuy nhiên, sau đó Nặc Ông Thâm ở Xiêm La cứ thỉnh thoảng đem quân về đánh Nặc Ông Yêm...

Để phòng giữ miền biên cảnh và vùng đất Mỹ Tho, được tạo lập và phồn vinh từ thời Dương Ngạn Địch (một võ tướng nhà Minh chạy sang xin thần phục Đại Việt thời chúa Nguyễn Phúc Tần) đến coi quản, Nguyễn Cửu Vân cho đắp một chiến lũy dài từ quán Thị Cai đến Bến Tranh (chợ Lương Phú). Bên ngoài lũy, ông còn cho đào một con mương hào sâu rộng nối liền rạch Vũng Gù (Tân An) và rạch Mỹ Tho, mà sau này (năm 1819 đời Gia Long) người ta đào sâu thêm thành đường kênh, đó chính là kênh Bảo Định (nay gọi là sông Bảo Định), một con kênh đào đầu tiên ở Nam Bộ.

Năm 1711, ông được thăng Trấn Biên doanh phó tướng. Rồi cùng với Trần Thượng Xuyên (cũng là võ tướng nhà Minh chạy sang một lượt với Dương Ngạn Địch) ông lo việc an dân nơi vùng đất mới.

Lập được nhiều công lao, Nguyễn Cửu Vân được phong Chính thống Vân Trường hầu, và mất năm nào không rõ.

Về việc mở mang bờ cõi, bình định Chân Lạp cùng việc vỗ yên dân chúng, Quốc sử quán triều Nguyễn đã ca ngợi Nguyễn Cửu Vân như sau: Về việc mở mang bờ cõi Nam, công (Nguyễn Cửu) Vân rất nhiều, ông tuyên thị đức ý triều đình, người Chân Lạp mến phục.

Hai con trai ông là Nguyễn Cửu Chiêm, Nguyễn Cửu Đàm cũng đều là người có công lớn, nhất là trong việc khai khẩn đất đai ở vùng đồng bằng sông Cửu Long ngày nay.

Tên Nguyễn Cửu Vân hiện được dùng để đặt tên cho một con đường ở quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.

Chú thích

Sách tham khảo
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 3). Tác giả tự xuất bản, Sài Gòn, 1959.
Huỳnh Minh, Định Tường xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên in lại năm 2001.

Chú thích

Võ tướng chúa Nguyễn
Nhà doanh điền


title: Thais speciosa

text:
Thais speciosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Thais
Động vật được mô tả năm 1832


title: Erioptera leucopoda

text:
Erioptera leucopoda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Megachile disputabilis

text:
Megachile disputabilis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Krombein mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1951


title: Lichtenau, Ansbach

text:
Lichtenau là một thị xã ở huyện Ansbach, Mittelfranken, Bayern, Đức. Đô thị Lichtenau có diện tích 41,39 km2, dân số thời điểm cuối năm 2006 là 3780 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official Site of the town
 Evangelical-Lutheran congregation of Lichtenau


title: Chouriki Sentai Ohranger

text:
, dịch là Chiến đội Siêu lực Ohranger, là một chương trình tokusatsu của Nhật Bản. Nó là chướng trình Super Sentai thứ 19 của Toei. Bản Mỹ hoá là Power Rangers: Zeo.  là chơi chữ của , , và chữ . "O.H." cũng là viết tắt của "Overtech Hardware" (Phần cứng Siêu công nghệ).

Nhân vật

 -
 -
 -
 -
 -
 -

Các tập

Specials
 Chouriki Sentai OhRanger the Movie
 Chouriki Sentai OhRanger: The Group Members' Notebook
 Chouriki Sentai OhRanger: Ohre VS Kakuranger
 Gekisou Sentai Carranger vs. OhRanger

Diễn viên
 Shishido Masaru: Hoshino Gorou
 Masaoka Kunio: Yokkaichi Shohei
 Gōda Masashi: Mita Yuuji
 Asō Ayumi: Nijou Juri
 Satō Tamao: Maru Momo
 Sakai Hisashi: Riki
 Miyauchi Hiroshi: Captain Miura
 Kamiya Akira: Gunmajin (Voice)
 Ōhira Tōru: Emperor Bacchus Wrath (tiếng)
 Matsushima Minori: Empress Hysteria (tiếng)
 Seki Tomokazu: Prince Buldont (tiếng)
 Yamada Miho: Princess Multiwa (tiếng)
 Hiyama Nobuyuki: Bomber the Great (tiếng)
 Kaneta Kimotsuki: Acha (tiếng)
 Adachi Shinobu: Kocha (tiếng)
 Shinoda Kaoru: FaucetChuck (tiếng, trong phim)

Trang phục
 Yokoyama Kazutoshi: OhRed/Red Blocker (main), OHRangerRobo/Buster OHRangerRobo, OHBlocker, Empress Hysteria
 Fukuzawa Hirofumi: OhRed/Red Blocker (sub)
 Takechi Kenji: OhGreen/Green Blocker (main)
 Imai Yasuhiko: OhGreen/Green Blocker (sub)
 Takeuchi Yasuhiro: OhBlue/Blue Blocker, Emperor Bacchus Wrath, Red Puncher
 Nakagawa Kiyohito: OhYellow/Yellow Blocker (main)
 Hashimoto Keiko: OhYellow/Yellow Blocker (sub)
 Murakami Rie: OhPink/Pink Blocker (main)
 Nakagawa Motokuni: OhPink/Pink Blocker (sub), Kocha
 Ōfuji Naoki: KingRanger
 Tanabe Tomoe: Tackle Boy
 Kusaka Hideaki: Gunmajin
 Fujita Kenjirō: Hoàng tử Buldont
 Yoshio Akiko: Công chúa Multiwa

Bài hát
Đầu

 Lời: Yatsude Saburo
 Sáng tác: Kosugi Yasuo
 Biên tập: Yonemitsu Ryō
 Thể hiện: Hayami Kentarō

Kết

 Lyrics: Yatsude Saburo
 Sáng tác: Kosugi Yasuo
 Biên tập: Makino Saburō
 Thể hiện: Hayami Kentarō

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Henshin Hall of Fame's Ohranger page

Sentai những năm 1990
Tác phẩm giả tưởng lấy bối cảnh năm 1999
Super Sentai kỷ niệm


title: Alhaurín de la Torre

text:
Alhaurín de la Torre là một đô thị trong tỉnh Málaga, cộng đồng tự trị Andalusia Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 82 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 31.114 người với mật độ 428,22 người/km². Đô thị này có cự ly 18 km so với tỉnh lỵ Málaga.

Tham khảo

Đô thị ở Málaga


title: Guignecourt

text:
Guignecourt là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 100 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: An Bình, Đài Nam

text:
An Bình () là một khu (quận) của thành phố Đài Nam, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Đài Loan, An Bình là một nơi được phép giao thương giữa Đài Loan thuộc Nhật và Trung Quốc. An Bình vốn là một hòn đảo nhỏ nằm ngoài bờ biển đảo Đài Loan cho đến thế kỷ 19, khi eo biển giữa đảo và đất liền được bồi lắng. An Bình có diện tích 11,2191 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 63.372 người thuộc 23.546 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 5648,6 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đài Nam


title: Byblitea

text:
Byblitea là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Baly miêu tả khoa học năm 1864.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Byblitea cyaneomaculata (Bowditch, 1925)
 Byblitea deyrollei Baly, 1864
 Byblitea donckieri (Bowditch, 1925)
 Byblitea foveicollis (Bowditch, 1925)
 Byblitea rustica (Weise, 1924)
 Byblitea suffusa (Baly, 1886)

Chú thích

Tham khảo

Metacyclini


title: Bombus frigidus

text:
Bombus frigidus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1854
Côn trùng Bắc Mỹ
Loài ít quan tâm


title: Leptispa sebakuena

text:
Leptispa sebakuena là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Péringuey miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Leptispa