title: Mạng lưới tín nhiệm

text:
Trong mật mã học, mạng lưới tín nhiệm là một mô hình dùng trong các hệ thống PGP, GnuPG, và các hệ thống dựa trên OpenPGP để thiết lập tính xác thực của mối liên hệ giữa khóa công khai và người sử dụng. Trong một khía cạnh nào đó, đây là một lựa chọn thay cho mô hình hạ tầng khóa công khai tập trung (PKI) dựa trên các nhà cung cấp chứng thực số. Cũng như mạng máy tính, tồn tại nhiều mạng lưới tín nhiệm hoạt động độc lập với nhau. Mỗi người sử dụng trong mô hình này có thể là thành viên của nhiều mạng và như vậy họ trở thành cầu nối giữa các mạng đó.

Hoạt động của mạng lưới tín nhiệm

Tất cả các hệ thống tuân theo OpenPGP đều quy định cách thức để xem xét các chứng thực. Các chứng thực thường được chính người dùng tạo ra cho mình (thông qua phần mềm máy khách) và sẽ được ký xác nhận bởi những người dùng khác nếu họ biết được rằng mối quan hệ giữa khóa công khai và định danh người dùng trong chứng thực là đúng. Thông thường việc ký xác nhận được tiến hành trong các buổi ký xác nhận khóa (key signing party).

Các hệ thống tuân theo OpenPGP còn bao gồm các cơ chế để người dùng quyết định sự tin tưởng vào thông tin trong một chứng thực. Chẳng hạn người dùng sẽ tin vào một chứng thực khi chứng thực đó có tối thiểu 3 xác nhận bán phần hoặc 1 xác nhận toàn phần. Các quy định này thông thường có thể thay đổi và thậm chí có thể được bỏ qua.

Các cơ chế mạng lưới tin cậy rất mềm dẻo và việc quyết định hoàn toàn phụ thuộc vào từng người sử dụng. Vì thế chúng không hoàn hảo và cần được giám sát thường xuyên bởi chính những người sử dụng. Các hệ thống hạ tầng khóa công khai trung tâm thì trái lại. Chúng kém mềm dẻo và người dùng bắt buộc phải tuân theo những quy định của nhà cung cấp chứng thực số trung tâm. Các hệ thống này cũng không hoàn hảo và người dùng vẫn cần phải thận trọng khi sử dụng.

Điểm khác với PKI trung tâm
Trong mô hình PKI theo tiêu chuẩn X.509 thì mỗi chứng thực chỉ được ký bởi một thực thể duy nhất là nhà cung cấp chứng thực số (CA). Chứng thực của CA này có thể lại được ký bởi một nhà cung cấp chứng thực số khác cho tới CA cấp cao nhất (tự xác nhận - root CA). Do đó, các chứng thực gốc phải được phân phối rộng rãi và đảm bảo sẵn sàng bất cứ khi nào cần đến. Một cách phân phối đã được sử dụng là thông qua các trình duyệt và chương trình email máy khách. Bằng cách này, các trang web dùng giao thức SSL/TLS hay các email có thể được chứng thực mà người dùng không cần phải cài đặt các chứng thực gốc. Ngày nay, nhiều ứng dụng đã được cài sẵn hàng trăm chứng thực gốc của nhiều nhà cung cấp PKI khác nhau để có thể tự động nhận dạng phần lớn các chứng thực. Tuy nhiên trong số các chứng thực gốc được cài sẵn, một số lại thuộc về các công ty đã ngừng hoạt động (trong thời kỳ bong bóng đầu tư dot.com chẳng hạn). Vì thế trừ trường hợp các PKI này vẫn được quản lý tốt thì các PKI gốc đó không nên được sử dụng.

Các vấn đề của mạng lưới tín nhiệm
Mạng lưới tín nhiệm sẽ không bị ảnh hưởng đáng kể khi một công ty nào đó ngừng hoạt động. Tuy nhiên cũng có nhiều vấn đề nảy sinh trong cách hoạt động của hệ thống. Nếu một người dùng nào đó (cá nhân hoặc tổ chức) bị mất khóa bí mật thì không thể giải mã được các thông tin gửi đến sử dụng khóa công khai trong chứng thực của mình. Trong trường hợp này người nhận chỉ có thể hủy các thông điệp nhận được và thông báo lại cho bên gửi để gửi lại với khóa công khai khác. Các chứng thực PGP thời kỳ đầu hoàn toàn không có thời gian sử dụng. Các phiên bản PGP về sau và các hệ thống dựa trên OpenPGP đều đã đưa thêm thời gian sử dụng vào trong chứng thực. Việc này đã loại bỏ được một số vấn đề khi được sử dụng hợp lý.

Do mạng lưới tín nhiệm không có thực thể đóng vai trò điều khiển trung tâm, một vấn đề khác nảy sinh liên quan đến khía cạnh xã hội của hệ thống. Phần lớn người sử dụng hệ thống sẽ chỉ tin tưởng vào những chứng thực đã được xác nhận bởi một hoặc nhiều người sử dụng khác. Vì thế một người sử dụng mới sẽ không được những người khác tin tưởng cho đến khi có một người sử dụng nào đó xác nhận vào chứng thực mà quá trình này nhiều khi đòi hỏi có sự gặp mặt trực tiếp. Điều này càng đặc biệt khó khăn cho những người sử dụng ở những vùng hẻo lánh hoặc kém phát triển vì mật độ người sử dụng ở những nơi này rất thấp. Một điều nữa cần chú ý là nếu người ký vào chứng thực cũng là người sử dụng mới hoặc không được nhiều người biết đến thì chữ ký của họ cũng sẽ có ít giá trị. Các buổi ký xác nhận khóa là một cơ chế tương đối mới để giải quyết vấn đề này. Tại những buổi như vậy, người dùng có cơ hội dễ dàng hơn để tìm ra người sử dụng khác ký xác nhận cho mình. Ngoài ra cũng có các website cung cấp những thông tin về địa chỉ người dùng hệ thống OpenPGP để giúp cho việc ký xác nhận. Ví dụ như trang Gossamer Spider Web of Trust giúp liên kết người sử dụng OpenPGP thông qua việc tổ chức mạng lưới tín nhiệm theo thứ bậc.

Xem thêm
Cộng đồng ảo
CAcert: Cung cấp chứng thực X.509 miễn phí. Các tính năng nâng cao phải được kiểm tra bằng mạng lưới tín nhiệm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tổng quan
Giải thích về mạng lưới tín nhiệm PGP
Bài nghiên cứu của Abdul-Rahman về OpenPGP

Phân tích khóa PGP
PGP Web of Trust Statistics - analysis by Neal McBurnett in 1996
Analysis of a large OpenPGP ring  - analysis by Drew Streib in 2001-2002
Current key analysis reports  - maintained by Jason Harris
Analysis of the PGP strong set  - maintained by Henk Penning

Các công cụ và thống kê về mạng lưới tín nhiệm
Wotsap - Web of trust statistics and pathfinder
The Footsie Web of Trust analysis
PGP tools, pathfinder, references  from Henk P. Penning
Individual key statistics  from Thomas Butter
Web of Trust RDF Vocabulary

Các địa chỉ và công cụ khác có liên quan
Trust-forum: a project of web-based communication system that aims to include a web of trust between servers based on trust declarations between users.
Trust Metrics Evaluation Project  wiki.
Semantic Web Trust and Security Resource Guide

Quản lý khóa
Hệ thống mã hóa bất đối xứng
PGP
Semantic web
Mạng xã hội
Mạng ngữ nghĩa
ja:公開鍵基盤#信用の輪（Web of Trust）


title: Saint-Maur, Indre

text:
Saint-Maur là một xã ở tỉnh Indre ở miền trung nước Pháp. Xã này có diện tích 70,31 km², dân số năm 1999 là 3340 người. Khu vực này có độ cao trung bình 154 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Indre

Tham khảo
 Hồ sơ của thị trấn trên INSEE

Saintmaur


title: Neobrotica septemmaculata

text:
Neobrotica septemmaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: 25309 Chrisauer

text:
25309 Chrisauer (tên chỉ định: 1998 XQ87) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 15 tháng 12 năm 1998. Nó được đặt theo tên Christopher Peterson Sauer.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: 85 Io

text:
Io  (định danh hành tinh vi hình: 85 Io) là một tiểu hành tinh lớn và tối, thuộc kiểu quang phổ C, ở vành đai chính. Dường như thành phần cấu tạo của nó là cacbonat nguyên thủy. Cũng giống như tiểu hành tinh 70 Panopaea, nó di chuyển theo quỹ đạo bên trong nhóm tiểu hành tinh Eunomia, nhưng không thuộc vào nhóm này.

Khám phá và đặt tên
Tiểu hành tinh này do C. H. F. Peters phát hiện ngày 19 tháng 9 năm 1865 và được đặt theo tên Io, một người yêu của thần Zeus trong thần thoại Hy Lạp.Io cũng là tên một vệ tinh núi lửa của Sao Mộc. Với tên gồm hai số và hai chữ, tiểu hành tinh này có tên ngắn nhất trong số tên các tiểu hành tinh.

Quỹ đạo và đặc trưng vật lý
Io có vòng quay ngược, các điểm cực của nó hướng về một trong các hệ tọa độ hoàng đạo (β, λ) = (-45°, 105°) hoặc (-15°, 295°) với 10° không chắc chắn[1]. Tình trạng này cho một độ nghiêng trục quay là khoảng 125° hoặc 115°. Hình dạng của nó là cân đối đều đặn.

Từ lần nó che khuất một ngôi sao ngày 10 tháng 12 năm 1995, người ta đã đo đường kính của nó là 178 km [4]. Lần che khuất khác của nó (cập sao biểu kiến 13,2) trên sao 2UCAC 35694429 (cấp sao biểu kiến 13,8) diễn ra ngày 12 tháng 3 năm 2009 từ phía Đông Hoa Kỳ.

Xem thêm

 Danh sách vật thể trong Hệ Mặt Trời theo kích cỡ

Tham khảo

Liên kết ngoài
shape model deduced from lightcurve
Shapes and rotational properties of thirty asteroids from photometric data, Torppa (2003)

Io
Thiên thể được quan sát bởi che khuất sao
18650919
Tiểu hành tinh được đánh số
Io
Tiểu hành tinh Eunomia
Tiểu hành tinh kiểu B (SMASS)
Tiểu hành tinh kiểu FC (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: HMS Searcher (D40)

text:
HMS Searcher (D40) là một tàu sân bay hộ tống thuộc lớp Bogue của Hải quân Hoa Kỳ, được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Anh Quốc, và đã phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai như một chiếc thuộc lớp Ruler. Sau chiến tranh nó được hoàn trả cho Mỹ, và được bán để hoạt động hàng hải thương mại tư nhân dưới tên gọi Captain Theo và sau đó là Oriental Banker. Nó bị tháo dỡ tại Đài Loan vào năm 1976.

Thiết kế – Chế tạo – Chuyển giao
Searcher được đặt lườn vào ngày 20 tháng 2 năm 1942, theo hợp đồng của Ủy ban Hàng hải Hoa Kỳ, tại xưởng đóng tàu của hãng Seattle-Tacoma Shipbuilding Corporation tại Seattle, như là tàu sân bay hộ tống ký hiệu USS AVG-22; nó được hoàn tất tại hãng Commercial Iron Works ở Portland, Oregon. Nó được chuyển cho Anh Quốc theo chương trình Cho thuê-cho mượn khi hoàn tất vào ngày 20 tháng 6 năm 1942, và được đưa vào hoạt động cùng Hải quân Hoàng gia Anh dưới tên gọi HMS Searcher vào ngày 7 tháng 4 năm 1943.

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh Thế giới thứ hai
Từ năm 1943 Searcher hoạt động chủ yếu tại vùng biển nhà như một tàu sân bay tiêm kích. Vào cuối tháng 12 năm 1943, nó hoạt động hộ tống cho các đoàn tàu vận tải vượt Đại Tây Dương đến Hoa Kỳ, và đi đến Norfolk vào ngày 2 tháng 1 năm 1944. Searcher từng tham gia cuộc tấn công thiết giáp hạm Đức Tirpitz trong thành phần của Hạm đội Nhà tiến hành Chiến dịch Tungsten, trong đó vai trò của nó là hỗ trợ tiêm kích tuần tra chiến đấu. Đến tháng 8 năm 1944, nó tham gia Chiến dịch Dragoon, cuộc đổ bộ của lực lượng Đồng Minh lên miền Nam nước Pháp.

Vào ngày 4 tháng 5 năm 1945, máy bay từ các tàu sân bay hộ tống Searcher, Queen và Trumpeter đã đánh chìm tàu ngầm Đức U-711 trong cảng Kilbotn tại vùng Bắc Cực gần Harstad thuộc Na Uy. Máy bay ném bom-ngư lôi Avenger được hộ tống bởi máy bay tiêm kích Wildcat đã tấn công chiếc tàu tiếp liệu tàu ngầm Black Watch, tàu tiếp tế Senja và tàu phòng thủ duyên hải HNoMS Harald Haarfagre của Na Uy trước đây, được Đức cải tạo thành tàu phòng không Thetis. U-711 đang cặp bên mạn chiếc Black Watch khi nó bị đánh chìm ở tọa độ  bởi bom nhắm vào Black Watch. Black Watch và Senja cũng bị đánh chìm trong trận này. Đây là chiếc U-Boat cuối cùng bị đánh chìm bởi Không lực Hải quân Hoàng gia, và cũng là cuộc không kích cuối cùng trong chiến tranh tại châu Âu.

Sau đó Searcher được gửi sang Viễn Đông để tham gia Hạm đội Thái Bình Dương Anh Quốc, nhưng nó chỉ đến nơi vào giữa tháng 8 khi chiến tranh đã kết thúc.

Sau chiến tranh
Searcher được hoàn trả cho Hoa Kỳ vào ngày 29 tháng 11 năm 1945. Nó được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 28 tháng 3 năm 1946, và được bán vào ngày 7 tháng 2 năm 1946 để hoạt động hàng hải dân sự.

Nó được bán cho hãng tày Hy Lạp J & A T Vatis, và được đổi tên thành Captain Theo vào năm 1952. Nó được bán một lần nữa vào năm 1966 cho hãng tàu Trung Quốc Tung Chao Yung, được đổi tên thành Oriental Banker.

Oriental Banker bị tháo dỡ tại Cao Hùng, Đài Loan, bắt đầu từ ngày 21 tháng 4 năm 1976.

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng.
The Attack on 'Black Watch' (Harald Isachsen, Harstad, 2009, ISBN 978-82-998024-2-0  -  in Norwegian)

Lớp tàu sân bay hộ tống Bogue
Lớp tàu sân bay hộ tống Attacker
Tàu sân bay hộ tống của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu sân bay hộ tống trong Thế Chiến II
Lớp tàu sân bay hộ tống Ameer


title: Badami Bagh

text:
Badami Bagh là một thị xã quân sự (cantonment) của quận Srinagar thuộc bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Badami Bagh có dân số 13.477 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Badami Bagh có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Badami Bagh, 6% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jammu và Kashmir


title: Cinguloterebra salisburyi

text:
Cinguloterebra salisburyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Cinguloterebra


title: Areiópolis

text:
Areiópolis là một đô thị ở bang São Paulo, Brasil. Areiópolis có dân số (năm 2007) là 10.630 người, diện tích là 85,947 km², mật độ dân số 122,4 người/km². Đô thị này nằm ở độ cao 635 m. Đô thị này nằm ở khu vực khí hậu. Theo điều tra năm 2000, Areiópolis có:
Tổng dân số 10.296 người, trong đó, dân số thành thị: 8560, nông thôn: 1736 người.
Nam giới: 5295, nữ giới: 5001 người.
Mật độ dân số 119,86 người/km².
Tuổi thọ bình quân: 69,74 năm.
Tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi tử vong (trên 1 triệu): 18,78
Tỷ lệ biết đọc biết viết: 85,6% dân số.
Chỉ số phát triển con người: 0,745
Tỷ lệ sinh (trẻ/bà mẹ): 3,15

Chú thích

Đô thị bang São Paulo


title: Gazoryctra

text:
Gazoryctra là một chi bướm đêm trong họ Hepialidae. Có 14 loài đã được miêu tả được tìm thấy ở Eurasia, Canada và Hoa Kỳ.

Các loài

Gazoryctra chishimana - Kuril Islands
Gazoryctra confusus - USA
Gazoryctra fuscoargenteus - Northern Eurasia
Gazoryctra ganna - châu Âu
Gazoryctra hyperboreus - Canada
Gazoryctra lembertii - USA
Gazoryctra macilentus - Siberia
Gazoryctra mathewi - USA
Gazoryctra mcglishani - USA
Gazoryctra novigannus - Canada
Gazoryctra pulcher - USA
Gazoryctra roseicaput - Canada
Gazoryctra sciophanes - USA
Gazoryctra wielgusi - USA
Thức ăn ghi nhận được: Betula, Phlox, Picea, cỏ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hepialidae genera

Hepialidae


title: Danh sách trạng nguyên nhà Đường

text:
Tham khảo

Nhà Đường
Trạng nguyên Trung Quốc


title: Burundi tại Thế vận hội Mùa hè 2008

text:
Burundi tham dự Thế vận hội Mùa hè 2008 tại Bắc Kinh.

Điền kinh

Nam

Nữ

Bơi

Chú thích

 http://sports.yahoo.com/olympics/beijing/athletes?country_codes=BDI

Quốc gia tại Thế vận hội Mùa hè 2008
2008
Burundi 2008


title: Anisocentropus usambarensis

text:
Anisocentropus usambarensis là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Anisocentropus


title: Bulbophyllum galliaheneum

text:
Bulbophyllum galliaheneum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

G|galliaheneum]]

G


title: 18840 Yoshioba

text:
18840 Yoshioba (1999 PT4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 8 năm 1999 bởi T. Okuni ở Nanyo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18840 Yoshioba

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Bulbophyllum williamsii

text:
Bulbophyllum williamsii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

 The Bulbophyllum-Checklist
 The internet Orchid species Photo Encyclopedia

W


title: Em bé Hà Nội

text:
Em bé Hà Nội (tiếng Anh: The Little Girl of Hanoi hay Girl from Hanoi; tiếng Nga: Девочка из Ханоя) là một bộ phim điện ảnh chiến tranh tuyên truyền năm 1974, sản xuất bởi Hãng phim truyện Việt Nam do Hải Ninh làm đạo diễn. Với sự tham gia diễn xuất của Lan Hương, Thế Anh và Trà Giang, phim xoay quanh hành trình một bé gái từ nơi sơ tán lên thành phố tìm bố trong thời gian diễn ra chiến dịch rải bom Linebacker II.

Kịch bản phim do Hải Ninh, Hoàng Tích Chỉ, Vương Đan Hoàn hoàn thành trong ba ngày, theo đó đều lấy cảm hứng từ những trải nghiệm của Hải Ninh và Tích Chỉ khi chứng kiến các trận thả bom xuống thành phố cùng hậu quả mà nó để lại. Lan Hương, lúc đó mới 10 tuổi, đã được đạo diễn chọn làm diễn viên chính cho bộ phim, bất chấp sự phản đối của gia đình bà vì không muốn con mình theo nghệ thuật quá sớm. Phim được ghi hình suốt hai tháng hè năm 1973, chỉ nửa năm sau khi chiến dịch kết thúc. Là phim đen trắng theo phong cách quay tài liệu, bối cảnh chuyện phim diễn ra tại những địa điểm từng bị đánh bom chưa được khôi phục. Trong quá trình quay phim, nhiều phân cảnh bom đạn đã xuất hiện và có diễn viên bị thương; Lan Hương cũng tự mình thực hiện các cảnh quay nguy hiểm trên phim. Bài hát sử dụng làm nhạc phim là ca khúc cùng tên do nhạc sĩ Hoàng Vân sáng tác; ông đồng thời là người đảm nhận phần âm nhạc của phim.

Công chiếu lần đầu vào năm 1974, Em bé Hà Nội tại thời điểm ra mắt đã trở thành một "bom tấn", được nhiều khán giả yêu mến và được đem đi trình chiếu ở nhiều liên hoan phim, giành giải cao tại những sự kiện này; nổi bật trong số đó có giải Bông Sen vàng năm 1975. Bộ phim còn là một trong những tác phẩm "kinh điển" của điện ảnh Việt Nam và gắn liền với tên tuổi của diễn viên Lan Hương: về sau bà đã được khán giả cả Việt Nam lẫn quốc tế quen gọi với biệt danh "Em bé Hà Nội". Phim cũng nhận về đánh giá tích cực từ các ý kiến phê bình chuyên môn và được ví như là một "viên ngọc quý của điện ảnh cách mạng", dù đến nay tình trạng bảo quản băng phim không tốt và đã bị hỏng hóc nhiều chỗ.

Nội dung
Tại Hà Nội vào năm 1972, một chiếc xe buýt gồm những người già và trẻ nhỏ đang trên đường trở lại nhà sau thời gian dài sơ tán vì chiến tranh. Giữa dòng xe di chuyển tấp nập kèm tiếng còi xe liên hồi, Ngọc Hà, một cô bé từ nơi sơ tán lên thành phố, vác trên mình cây vĩ cầm, đang cố gắng chạy theo một đoàn xe đơn vị tên lửa quân sự thuộc binh chủng tên lửa phòng không và ra hiệu cho một chiếc xe dừng lại. Ngọc Hà hỏi chú sĩ quan trên xe thông tin về bố mình, nhưng chú trả lời rằng không có bố em ở đây. Sau một hồi hỏi những quân nhân khác và nhận kết quả tương tự, cuối cùng, chú sĩ quan lúc đầu em chạm mặt đã đưa em lên xe cùng đi với mình. Qua vài lời hỏi đáp, chú sĩ quan biết được nhà cô bé ở phố Khâm Thiên, nơi bị chịu ảnh hưởng nặng nề từ bom đạn. Ngọc Hà sau đó giới thiệu cho chú sĩ quan về gia đình mình: em có một người em gái tên Thùy Dương và mẹ em, Thu, làm công nhân sắp chữ ở nhà máy in báo Nhân Dân.

Khi này, Ngọc Hà hồi tưởng về những ký ức hạnh phúc bên gia đình trước khi chiến dịch diễn ra. Em cũng nhớ lại lúc ở nơi sơ tán của trường học âm nhạc, mỗi khi bom rơi là em lại chạy ra xem và lo lắng cho tình hình của bố mẹ và em gái, những người đang sống tại đây và phục vụ cho chiến trường nơi đạn bom khốc liệt. Sau khi cô Nga, đồng nghiệp của mẹ Ngọc Hà tại xưởng in, đi về nơi sơ tán Ngọc Hà, em mới biết tin rằng mẹ mình đã qua đời còn em gái thì mất tích trong một vụ đánh bom. Trở ra Hà Nội, Ngọc Hà phát hiện rằng toàn bộ dãy phố nhà mình đã bị phá hủy, và mọi người đang chôn cất các nạn nhân cũng như tìm những tài sản cá nhân còn sót lại trong đống đổ nát. Ngọc Hà vừa lật từng trang sách cuốn tập đọc cháy xém của em gái mà cô bé nhặt được, vừa nhìn chằm chằm những binh sĩ của quân đội Mỹ bị thương nặng đang được các binh lính quân đội Việt Nam dẫn về nhà tù, xung quanh là đám đông người dân giận dữ. Sau khi Ngọc Hà đi đong gạo, cô Nga dắt em trở lại nơi sơ tán của trường học; cả hai phải trải qua một trận rải bom trên đường và được một chú công an giúp chui xuống hố tránh bom. Trở lại với hiện tại, cấp trên của chú sĩ quan thông báo cho anh biết rằng đơn vị tên lửa đang rơi vào tầm ngắm của quân đội Mỹ và yêu cầu tăng tốc xe để tập trung tại chiến trường chuẩn bị cho trận đánh với quân địch. Sau khi thông báo với cấp trên về việc đang mang trên xe một bé gái, chú sĩ quan được nhận lệnh đưa em về bộ Tư lệnh.

Trên đường xe đi, nhiều quả bom được thả xuống nối tiếp nhau dọc đoạn đường tên lửa qua. Lúc này Ngọc Hà nhớ về lần đi xách nước cùng các bạn đồng lớp, em đã gặp lại bố trên con đường đê trở về nơi sơ tán của trường học. Bố kể cho em những điều cô Nga đã nói về hôm xảy ra trận đánh bom: sau khi một loạt bom rơi trúng nhà trẻ, mẹ em lao mình vào cứu các em bé bị mắc kẹt và qua đời khi bức tường nhà sập xuống. Lớp nhà trẻ của Thùy Dương cũng bị đánh bom nhưng bố Ngọc Hà không thể tìm thấy xác em. Bố còn dặn dò em về việc học cùng nhiều chuyện khác trước khi lên đường chiến đấu. Vài ngày sau, Ngọc Hà bất ngờ nhận được tin em gái vẫn còn sống. Thùy Dương được một người phụ nữ qua đường cứu giúp vào bệnh viện, nhưng trong quá trình cấp cứu thì bất ngờ bom lại bị thả xuống đây; người phụ nữ đã ôm em bé chạy ra khỏi bệnh viện cùng các bác sĩ khác trước khi trần nhà sập xuống. Trong khi cố gắng thoát ra ngoài, nhận thấy tình trạng em bé đang nguy kịch, người phụ nữ đã dùng những sức lực còn lại của mình để hô hấp nhân tạo cho cô bé. Khi nhân viên cứu hộ đến nơi, người phụ nữ chỉ còn thoi thóp và một lúc sau qua đời, nhưng em gái Ngọc Hà thì được cứu sống. Người này sau đó được tiết lộ là một kiến trúc sư sắp tổ chức đám cưới với người yêu. Khung cảnh chuyển tiếp sang Thùy Dương ở điểm sơ tán khác đang đi dạo chơi dưới những tòa nhà mới xây to lớn với nụ cười rạng rỡ. Hết hồi tưởng, Ngọc Hà giải thích với chú bộ đội rằng cô bé muốn tìm bố để cho bố biết tin rằng em gái còn sống và sắp xếp trường học mới cho em. Chú sĩ quan hứa xin đơn vị nghỉ phép để về thăm Ngọc Hà và em gái, đồng thời sẽ giao hai chị em cho chú chính ủy chăm sóc.

Lúc xe tên lửa đến nơi chiến đấu, chú sĩ quan dẫn Ngọc Hà cho một đồng nghiệp để đưa về bộ Tư lệnh, nhưng sau khi một quả bom rơi ngay trước mặt cô bé, chú sĩ quan quyết định cho em về hầm tư lệnh của ban chỉ huy và đi vào phòng kỹ thuật. Cả đơn vị dồn hết sự tập trung để bắn tên lửa phá tan một tốp bay B-52 đi vào không phận. Nhiều máy bay bên địch cuối cùng đã bị tiêu diệt và nổ tung trên nền trời đen. Kết thúc trận đánh, trời cũng vừa lấp lóe ánh bình minh, chú sĩ quan rời nơi làm việc rồi chạy đi tìm Ngọc Hà. Anh hân hoan khi biết em đang ngủ say với sự chăm sóc của một cô y tá quân đội dưới hầm trú ẩn. Cuối phim, chú sĩ quan cho biết đã tìm được đơn vị của bố hai em, và trong khi bố các em đang chiến đấu ở nơi tuyến đầu của tổ quốc thì anh sẽ thay mặt chăm các cháu ăn học đầy đủ. Kết phim, hai chị em Ngọc Hà gặp lại nhau tại nơi sơ tán và cùng vui đùa dưới sân nhà.

Diễn viên
Danh sách diễn viên lấy ở cảnh danh đề mở đầu phim và nguồn từ Viện phim Anh:

Sản xuất

Phát triển

Từ ngày 18 tháng 12 đến ngày 30 tháng 12 năm 1972, Hoa Kỳ tiến hành chiến dịch Linebacker II lên miền Bắc Việt Nam sau khi Hội nghị Paris giữa Mỹ và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không đi đến thống nhất; Hà Nội đã trở thành một phần mục tiêu của chiến dịch. Trong ngày 26 tháng 12 cùng năm, Mỹ thả bom phá sập cả dãy phố Khâm Thiên và bệnh viện Bạch Mai – cơ sở y tế lớn nhất miền Bắc lúc bấy giờ, làm nhiều dân thường thiệt mạng và trẻ em mồ côi.

Hải Ninh, sau này là người đảm nhận vai trò đạo diễn cho bộ phim, từng chia sẻ động lực thôi thúc ông thực hiện phim xuất phát từ khi đang làm khâu hậu kỳ của Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, trùng với những ngày diễn ra chiến dịch Linebacker II. Cả hãng phim nơi đạo diễn làm đã đi sơ tán, nhưng chỉ có đoàn phim của ông là ở lại; vì vậy, Hải Ninh trở thành người tận mắt chứng kiến nhiều trận thả bom và còn từng đi qua phố Khâm Thiên giữa hàng dãy người chết nằm sát nhau. Tại đây, ông nhặt được mẩu báo, với nội dung viết về một cô công nhân làm tại nhà in đã liều mình cứu những đứa bé trong nhà trẻ sau khi bị bom rơi trúng lớp, nhưng con của cô lại chết vì bom, khiến ông thầm nhủ sẽ phải làm bộ phim về câu chuyện mà ông cho là "nỗi đau khôn cùng" này; ông cũng coi tác phẩm "như một nén nhang tưởng niệm linh hồn những người đã khuất". Cùng lúc này, đồng nghiệp và bạn của Hải Ninh, nhà biên kịch Hoàng Tích Chỉ đã được Tuệ Minh, về sau là một diễn viên trong đoàn phim, kể lại chuyện con bà tự xách cây đàn đi bộ từ Yên Viên về Hà Nội để tìm mẹ dưới tàn tích trên các "vệt bom" B-52. Câu chuyện này đã tác động mạnh đến ông; cả biên kịch Hoàng Tích Chỉ và đạo diễn Hải Ninh sau đó đã ngồi lại với nhau bàn về ý tưởng cho ra đời bộ phim. Tuy nhiên, mới đầu khi Hải Ninh tìm đến chỗ sơ tán hãng phim và gặp Tích Chỉ, ông từng bị bạn mình phản đối và khuyên nên nghỉ ngơi, nhưng Hải Ninh từ chối, thúc giục ông cùng hợp tác vì ý tưởng đang "tuôn trào".

Phần kịch bản phim do Hoàng Tích Chỉ, đạo diễn Hải Ninh và Vương Đan Hoàn chắp bút, trong khi chiến tranh vẫn đang tiếp diễn. Hoàng Tích Chỉ cùng Hải Ninh và Đan Hoàn đã mất ba đêm trắng ở nơi sơ tán để hoàn thành kịch bản phim, trong đó Hải Ninh kể hết lại những gì mình thấy ở Hà Nội và sau đó Tích Chỉ đưa vào kịch bản. Phim ban đầu có tên là Em bé An Dương, nhưng sau đó được chuyển thành Em bé Khâm Thiên; vì cho rằng cái tên này vẫn chưa đủ tính tiêu biểu, kịch bản được đổi tên lần thứ ba thành Em bé Hà Nội.

Tuyển vai
Do Hãng phim truyện Việt Nam sản xuất, ngay sau khi kế hoạch thực hiện bộ phim được khởi động, đã có rất nhiều người tham gia ứng tuyển vào vai với tâm thế háo hức vì muốn lên án tội ác chiến tranh.

Để tìm diễn viên chính cho phim, đạo diễn Hải Ninh phải dành ra suốt ba tháng đến các câu lạc bộ thiếu nhi, trường học và theo dõi những em học sinh trên đường nhưng vẫn chưa thể chọn được người phù hợp. Vô tình lúc này ông lại nhớ đến cuộc trò chuyện với một cô bé tên Lan Hương vài năm trước tại một lần thăm nhà đồng nghiệp và sau đó Hải Ninh đã đạp xe tìm nhà em để xin cho đi diễn. Lúc này Lan Hương mới 10 tuổi, đánh dấu vai diễn đầu tiên trong sự nghiệp diễn xuất của nữ diễn viên. Dù vậy, mẹ bà lại phản đối kịch liệt đề nghị của ông và không đồng ý cho bà đi diễn bởi không muốn con gái làm nghệ thuật quá sớm và cả vì sức khỏe của bà lúc ấy. Sau khi nghe Hải Ninh thuyết phục, mẹ Lan Hương đã cho Lan Hương đi thử vai với tâm thế rằng con sẽ bị rớt vai, nhưng đến cuối cùng buổi thử vai thành công và Lan Hương được giao vai chính trong phim. Lúc này, mẹ của Lan Hương vẫn nhất quyết không đồng ý cho con mình đóng phim nên đã nghĩ ra cách cắt đi mái tóc dài của con đến còn ngang vai để có lý do từ chối tham gia. Tuy mái tóc của Lan Hương đã bị cắt ngắn và khác với những ấn tượng ban đầu của Hải Ninh về nhân vật, một thời gian sau ông vẫn tiếp tục đến thuyết phục Lan Hương đi diễn, bất chấp cả sự phản đối từ mẹ bà, để đóng phim, thậm chí còn tuyên bố sẽ chờ tóc bà dài ra thì đóng tiếp. Lan Hương cũng nhịn ăn với mục đích chống đối lại quyết định của mẹ. Sau này, phải đến khi ông Trần Duy Hưng – nguyên chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội – đích thân viết thư tay gửi bà về việc đóng phim, mẹ của Lan Hương mới thay đổi quyết định và cho Lan Hương tham gia nhưng với điều kiện đây sẽ là bộ phim duy nhất mà Lan Hương diễn. Điều này cũng lý giải vì sao trong phim bà để mái tóc ngắn dù lúc đó hình tượng những bé gái đầu đội mũ rơm, tết tóc hai bên đã khắc sâu vào tâm trí mọi người thời điểm bấy giờ.

Nhân vật chú sĩ quan trong phim do diễn viên Thế Anh đảm nhận. Đây là một vai diễn mới lạ với ông, khác những bộ phim truyện nổi tiếng mà ông từng vào vai phản diện như Nổi gió, Trở lại Sam Sao,... Để hóa thân thành nhân vật này, ông đã đi thực tế một đơn vị tên lửa ở Chèm nhằm có trải nghiệm chính xác nhất. Tại đây, ông được tiểu đoàn trưởng đơn vị là ông Tiếp dạy từ cách đi đứng, thao tác đến hô khẩu lệnh của người chỉ huy để ra dáng một người lính chững chạc nhưng đồng thời "toát lên tinh thần nhân văn" ở nhân vật. Trà Giang cũng góp mặt vào một vai chính của bộ phim. Trước đó, bà từng nổi tiếng khi khắc họa hình tượng người phụ nữ trong Chị Tư Hậu và Vĩ tuyến 17 ngày và đêm. Thời điểm bà vừa mới sinh con gái đầu lòng, Hoàng Tích Chỉ đã đến thăm tận nhà và "tặng" cho bà kịch bản như là lời mời tham gia bộ phim. Đạo diễn Hải Ninh cho biết, ngay khi đọc kịch bản, Trà Giang đồng ý nhận lời đóng phim mặc dù số tiền thù lao rất ít ỏi.

Quay phim
Quá trình ghi hình bộ phim diễn ra trong hai tháng, tháng 6 và tháng 7 năm 1973, chỉ nửa năm sau khi chiến dịch Linebacker II kết thúc. Phim được ghi hình dưới dạng phim đen trắng theo phong cách phim tài liệu, kết hợp cùng cảnh tư liệu và cảnh cận tả sự tàn phá của chiến tranh đối với thành phố. Em bé Hà Nội chọn bối cảnh ngay tại những địa điểm cũ từng bị đánh bom, lúc này còn hoang tàn và chưa được khôi phục, trong đó có cả cảnh thực hiện ở phố Khâm Thiên và trên các hố bom thật chưa bị lấp đi sau chiến dịch. Chịu trách nhiệm quay phim là nghệ sĩ Trần Thế Dân; ông cũng từng sinh sống tại khu phố Khâm Thiên nhưng đã kịp sơ tán gia đình trước thời điểm thả bom. Thực hiện các hoạt cảnh trong phim là Xưởng phim hoạt hình Việt Nam.

Có nhiều cảnh bom đạn xuất hiện trong bộ phim và có diễn viên đã bị thương ở điểm quay: tại một cảnh đánh bom, diễn viên Kim Xuân đã bế nhân vật chính của phim là Ngọc Hà (Lan Hương) xuống hầm trú ẩn rồi nằm đè lên để bảo vệ em khỏi bom đạn; sau khi quay xong cảnh này, bà bị bỏng ở nhiều chỗ nhưng diễn viên Lan Hương thì không làm sao. Dù còn bé nhưng Lan Hương lúc đó cũng tự mình thực hiện nhiều cảnh quay khó và nguy hiểm trên phim. Bà từng tiết lộ có hai phân cảnh mà bà nhớ nhất: một cảnh là bà đi quanh những hố bom để tìm nhà và một đại cảnh khác khi đoàn xe tên lửa tiến về Hà Nội. Trong cảnh đi quanh các hố bom, bà đã một mình bước ra khu vực hoang tàn, đổ nát và chỉ có một chiếc máy quay treo ở trên cái cần cẩu rất xa để ghi lại hình ảnh; cũng ở cảnh đoàn xe tên lửa, bà đã chạy song song với bánh xe trong khi một chiếc xe đang chạy. Đây là cảnh quay rất nguy hiểm vì nếu không cẩn thận thì bà sẽ gặp tai nạn ngay lập tức. Trước đó, dù được đạo diễn Hải Ninh nhắc nhở nếu thấy nguy hiểm thì có thể chạy bên mép đường, Lan Hương vẫn thực hiện đúng như kịch bản và suýt bị xe cán nếu không có diễn viên kịp thời chạy ra kéo lại. Tuy nhiên, may mắn đến cuối cùng bà đã hoàn thành cảnh phim và được khen ngợi bởi những người trong đoàn phim vì diễn "quá đạt". Trong thời gian này, do bộ phim được quay ở thời tiết mùa hè nắng nóng mà bối cảnh phim lại là vào mùa đông, yêu cầu nhân vật phải mặc áo ấm nên bệnh hen của Lan Hương tái phát, nhưng bà luôn cố gắng thực hiện đầy đủ những phân cảnh được giao. Thậm chí, tại một cảnh quay ở hồ Thiền Quang, bà đã lên cơn hen nặng tại nhà và bị mẹ ngăn cản không cho đi quay; nhưng vì đây là một cảnh lớn, với hàng trăm chiếc xe ô tô cùng các diễn viên quần chúng đã được huy động, sẵn sàng cho cảnh quay nên Lan Hương lăn ra khóc đòi mẹ cho đi và bị mẹ bạt tai một cái để dọa. Mặc cho hành động đó, Lan Hương vẫn liên tục xin mẹ đi quay nên cuối cùng mẹ bà phải dẫn bà đến điểm quay thực hiện cảnh phim.

Nhạc phim
Bài hát duy nhất xuất hiện trong phim là ca khúc "Em bé Hà Nội" do nhạc sĩ Hoàng Vân sáng tác và Hải Vân thể hiện. "Em bé Hà Nội" ra đời cùng với chùm những sáng tác của ông viết cho nhiều bộ phim thuộc chủ đề chiến tranh trước đó như "Khói trắng", "Nổi gió". Ca khúc ban đầu được nhạc sĩ tốc ký vào tháng 1 năm 1973 trong quá trình ông đưa các con của mình từ nơi sơ tán ở Tuyên Quang về Hà Nội và đi qua cả phố Khâm Thiên sau khi chiến dịch thả bom kết thúc. Ông cũng đảm nhận phần âm nhạc của phim.

Phát hành
Bộ phim công chiếu lần đầu tại các rạp ở Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào năm 1974. Tác phẩm đã được đem đi trình chiếu ở nhiều liên hoan phim quốc tế, nổi bật trong số đó có Liên hoan phim Quốc tế Moskva 1975 và Liên hoan phim Việt Nam. Các buổi chiếu phim và hội thảo cũng được tổ chức tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Ý,... và có nhiều khán giả nước ngoài đã tham gia vào buổi chiếu phim ở Hà Nội. Năm 1989, tức hơn 10 năm sau khi bộ phim ra đời và lúc này quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và Việt Nam vẫn chưa thiết lập lại, đạo diễn Hải Ninh đã dẫn đầu đoàn điện ảnh Việt Nam đem phim đi chiếu tại bảy bang của Hoa Kỳ.

Năm 2010, bộ phim chính thức phát hành dưới định dạng DVD trong số 50 tác phẩm điện ảnh nổi tiếng của Việt Nam từ tháng 4 đến tháng 9 năm 2010, với sự hợp tác của Hãng phim truyện Việt Nam và Hãng phim Phương Nam.

Tiếp nhận

Đón nhận
Sau khi ra mắt, bộ phim đã trở thành một "bom tấn" và được nhiều người xem yêu mến. Tác phẩm cũng tạo nên tên tuổi cho diễn viên Lan Hương, giúp bà nổi tiếng và ghi dấu ấn đặc biệt với điện ảnh Việt Nam lúc bấy giờ. Nét đẹp và diễn xuất của bà được ghi nhận là những yếu tố giúp bộ phim thành công. Ngoài trong nước, Em bé Hà Nội còn nhận sự phản hồi tích cực từ khán giả xem phim quốc tế. Bài hát nhạc phim được xem là ca khúc để lại nhiều ấn tượng nhất với khán giả trong số các bản nhạc phim của Hoàng Vân.

Đánh giá chuyên môn

Việt Nam
Tác phẩm đã nhận đuợc đánh giá cao từ các ý kiến chuyên môn. Trong bài phỏng vấn với báo Hànộimới, nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm nhận định bộ phim chọn một góc nhìn ít được sử dụng khi tái hiện lại khung cảnh chiến tranh qua đôi mắt của trẻ thơ, mà ông cho rằng đã biến Em bé Hà Nội thành tác phẩm chủ đề chiến tranh "độc đáo [...] vừa đau thương mất mát nhưng cũng không thiếu chất trữ tình qua những hoài niệm ngọt ngào về Hà Nội của những ngày tháng thanh bình". Cũng trong cuốn 101 bộ phim Việt Nam hay nhất của Hồng Lâm năm 2018, ông chấm điểm phim từ 8 đến 8,4 trên thang điểm 10, viết rằng bộ phim phần nào giống với các tác phẩm ra đời giai đoạn sau đều chọn trẻ em là nhân vật trung tâm của phim như Con chim vành khuyên, Mẹ vắng nhà hay Tuổi thơ dữ dội; và những thước phim này "đem đến một góc nhìn hoàn toàn khác về sự phi nhân tính chiến tranh", đồng thời cho rằng thành công lớn nhất của phim là đạo diễn Hải Ninh phát hiện ra Lan Hương, một diễn viên tuy còn nhỏ tuổi nhưng thành công khắc họa các cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật. Trả lời phỏng vấn với Truyền hình Nhân Dân, nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã đã công nhận tài năng của tác giả kịch bản Hoàng Tích Chỉ khi từng phân đoạn, cú dựng phim đều kết nối "như những viên ngọc được xâu chuỗi lại, tỏa sáng liên tục". Nhà quay phim Phạm Thanh Hà thì nhận xét cách biểu đạt hình ảnh và dàn cảnh bộ phim đã đạt tính thẩm mỹ theo ông là rất cao, "công phu" mà ít phim Việt Nam nào có được.

Tại cuốn sách Hình ảnh người Hà Nội trong Văn học–Nghệ thuật cận và hiện đại phát hành năm 2005, bộ phim được cho là "đã tạo nên những rung động sâu sắc [với người xem]" khi dùng hình ảnh của em bé làm biểu tượng đối lập với "sự hủy diệt tàn khốc của kẻ thù hung bạo bậc nhất". Bên cạnh những lời khen ngợi tác phẩm, nhà soạn kịch Bành Bảo, viết trong cuốn sách điện ảnh xuất bản năm 1983, vẫn chỉ ra một số điểm còn thừa thãi trong phim như chèn các cảnh không có sự xuất hiện của nhân vật chính và việc biên kịch "tham" thêm nhiều hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa, cùng với đó là một số tình tiết còn gượng ép; đánh giá diễn xuất của Lan Hương "không phải là thật khá, song số phận của nhân vật chính vẫn khiến người xem xúc động".

Quốc tế
Nhà phê bình người Mỹ Jonathan Rosenbaum trong bài đánh giá trên tờ Chicago Reader năm 1994 đã bày tỏ sự bất ngờ với bộ phim khi toát ra sức mạnh, sự hoàn chỉnh và đẹp đẽ từ chính nó. Ông cũng khen ngợi Em bé Hà Nội "xuất sắc" không chỉ ở tính chân thật, thẳng thắn mà còn sở hữu một phong cách hình ảnh hoàn mỹ và so sánh nó là nhẹ nhàng hơn so với những phim chống Việt Cộng của Mỹ như The Green Berets và The Deer Hunter. Cây bút David Parkinson của tuần báo Anh Radio Times thì cho bộ phim 3 trên 5 sao, bình luận việc câu chuyện được quay dưới những thước phim đen trắng đã khiến diễn biến trong phim đem lại cảm giác giống như một bộ phim phóng sự, và điều đó góp phần củng cố giá trị tuyên truyền của tác phẩm.

Giải thưởng
Em bé Hà Nội đã giành được nhiều giải thưởng quan trọng cả ở Việt Nam lẫn quốc tế. Tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 3 năm 1975, bộ phim cùng với tác phẩm điện ảnh Đến hẹn lại lên đã được trao giải Bông Sen vàng. Trong sự kiện Liên hoan phim quốc tế Moskva lần thứ 9 tổ chức cùng năm, phim cũng nhận về bằng khen từ ban giám khảo. Năm 1979, bộ phim có được giải thưởng của Mặt trận giải phóng Palestine tại Liên hoan phim Quốc tế Damascus lần đầu tiên.

Di sản

Em bé Hà Nội đã trở thành một trong những bộ phim "kinh điển" của điện ảnh Việt Nam. Phim cho đến nay vẫn được đánh giá là tác phẩm tái hiện thành công nhất, xúc động nhất về hình ảnh thủ đô Hà Nội sau chiến dịch Linebacker II. Bộ phim đã được ví như "viên ngọc quý của điện ảnh cách mạng" dù tình trạng lưu trữ băng phim hiện nay không còn tốt do bị xước, âm thanh rè và hình giật. Năm 2007, Em bé Hà Nội cùng Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, Người chiến sĩ trẻ, Mối tình đầu và phim tài liệu Thành phố lúc rạng đông đã giúp đạo diễn Hải Ninh nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt III ở lĩnh vực Điện ảnh. Tác phẩm cũng đem về cho biên kịch Hoàng Tích Chỉ Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt IV về Văn học Nghệ thuật. Vào năm 1992, hai vợ chồng nhà phê bình điện ảnh người Nhật Bản Sato Tadao đã chọn cuốn phim để đưa vào chương trình giới thiệu điện ảnh "Focus on Vietnam" ("Tiêu điểm Việt Nam"), bên cạnh tám bộ phim khác, tại Liên hoan phim quốc tế Fukuoka.

Phim từng được trình chiếu nhiều lần tại những dịp quan trọng khác nhau. Nhân kỷ niệm 40 năm ngày diễn ra chiến dịch Linebacker II năm 2012, Đài Truyền hình Việt Nam đã cho chiếu lại bộ phim trên kênh VTV1 ngày 16 tháng 12. Cùng năm này, đoàn làm phim cũng có một buổi giao lưu và chiếu phim với tổ chức quốc tế Hội những người bạn của di sản Việt Nam. Năm 2016, Em bé Hà Nội và những tác phẩm khác của Hãng phim truyện Việt Nam gồm Con chim vành khuyên, Cánh đồng hoang, Bao giờ cho đến tháng Mười đã được phát sóng trên kênh truyền hình quốc gia Ấn Độ Doordarshan, do Đại sứ quán Việt Nam tại Ấn Độ tổ chức trong khuôn khổ kỷ niệm 71 năm ngày Quốc khánh Việt Nam. Năm 2018, bộ phim tiếp tục trình chiếu tại tuần phim kỷ niệm 65 năm ngày thành lập Điện ảnh cách mạng Việt Nam diễn ra từ ngày 9 đến 15 tháng 3 năm 2018.

Từng có nhiều buổi chiếu phim được thực hiện bởi các tổ chức trong và ngoài nước. Vào năm 2010, Phòng trưng bày Nghệ thuật Freer của Viện Smithsonian, Mỹ đã sắp xếp một buổi chiếu Em bé Hà Nội và hội thảo bàn luận về bộ phim ngày 2 tháng 10. Tác phẩm cũng nằm trong loạt chương trình kỷ niệm 1000 năm thành lập Hà Nội diễn ra từ ngày 1 đến ngày 3 tháng 10 cùng năm dưới sự hợp tác của Cơ quan Lưu trữ Phim và Truyền hình UCLA cùng Viện Hàn lâm Nghệ thuật Điện ảnh và Khoa học và Đại sứ quán Việt Nam tại Hoa Kỳ. Bản phụ đề tiếng Anh của bộ phim sau đó đã được đăng tải đầy đủ trên YouTube. Trong tháng phim tôn vinh những nữ diễn viên nổi bật miền Bắc của Trung tâm TPD năm 2019, bộ phim được chọn để chiếu cho khán giả và Lan Hương đã xuất hiện để giao lưu trò chuyện với người hâm mộ. Tại đây, nữ nghệ sĩ bày tỏ sự trân trọng với danh xưng "Em bé Hà Nội" mà mọi người đặt cho bà, nhưng cũng tiết lộ rằng vì cái tên này mà bà phải cố gắng rất nhiều để thoát mình khỏi vai diễn giúp bà thành danh từ khi còn bé.

Xem thêm
 Chiến dịch Linebacker II
 Hà Nội 12 ngày đêm
 Hãng phim truyện Việt Nam

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

Đọc thêm

Liên kết ngoài
Em bé Hà Nội tại Internet Movie Database
Bản phim đầy đủ có phụ đề tiếng Anh trên Internet Archive

Phim giành giải Bông sen vàng
Phim năm 1974
Phim Việt Nam
Phim tiếng Việt
Phim tuyên truyền Việt Nam
Phim tâm lý Việt Nam
Phim trắng đen
Phim do Hải Ninh đạo diễn
Phim của Hãng phim truyện Việt Nam
Phim lịch sử
Phim về chiến tranh Việt Nam
Phim lấy bối cảnh ở Việt Nam
Phim lấy bối cảnh ở Hà Nội
Phim quay tại Việt Nam
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1970
Phim lấy bối cảnh năm 1972
Phim trắng đen của Việt Nam


title: Tipula babai

text:
Tipula babai là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Megapenthes bengalensis

text:
Megapenthes bengalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Choulex

text:
Choulex là một đô thị of the bang Genève, Thụy Sĩ.
Đô thị này có diện tích 3,89 km2, dân số năm 2007 là 1007 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức


title: Villers-Vicomte

text:
Villers-Vicomte là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Villersvicomte


title: Dolichopeza inomatai

text:
Dolichopeza inomatai là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Littorina natica

text:
Littorina natica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Littorina


title: Agriotes insolitus

text:
Agriotes insolitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Anthophora albotibialis

text:
Anthophora albotibialis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 2000


title: Hypanthidium melanopterum

text:
Hypanthidium melanopterum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Hypanthidium
Động vật được mô tả năm 1917


title: Elatichrosis polita

text:
Elatichrosis polita là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Elatichrosis


title: Quận Cherokee, South Carolina

text:
Quận Cherokee is là một quận trong bang Nam Carolina của Hoa Kỳ. Quận được lập năm 1897 từ các khu vực của York, Union, và Spartanburg. Năm 2000, dân số quận này là 52.537; năm 2005 Cục điều tra dân số Hoa Kỳ ước tính dân số quận là 53.844 người, quận lỵ là Gaffney.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 397 dặm Anh vuông (1.029 km²), trong đó, 393 dặm Anh vuông (1.017 km²) là diện tích đất và 5 dặm Anh vuông (12 km²) trong tổng diện tích (1.16%) là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh
 Cleveland, Bắc Carolina - Bắc
 York, Nam Carolina - Đông
 Union, Nam Carolina - Nam
 Spartanburg, Nam Carolina - Tây
 Rutherford, Bắc Carolina - Tây bắc

Dân số

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 52.537 người, 20.495 hộ, và 14,612 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 134 người trên mỗi dặm Anh vuông (52/km²). Đã có 22.400 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 57 trên mỗi dặm Anh vuông (22/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 46,92% người da trắng, 40,56% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 10,20% người thổ dân châu Mỹ, 0,31% người gốc châu Á, 0,02% người các đảo Thái Bình Dương, 1,16% từ các chủng tộc khác, và 0,84% từ hai hay nhiều chủng tộc.  2,08% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào. 39,1% were of American, 6,8% người Ireland, 5,8% English và 5,6% German theo kết quả điều tra dân số năm 2000.

Có 20,495 hộ trong đó có 32,70% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 51,30% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 15,40% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 28,70% là không gia đình. 25,00% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 9,40% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2,53 còn quy mô trung bình của gia đình là 3,01,

Cơ cấu độ tuổi dân cư quận này như sau 25,80% dưới độ tuổi 18, 9,00% từ 18 đến 24, 29,60% từ 25 đến 44, 23,20% từ 45 đến 64, và 12,40% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 35 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 93,80 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 90,70 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $33.787, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $39,393, Nam giới có thu nhập bình quân $30.984 so với mức thu nhập $21.298 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $16.421, Khoảng 11,00% gia đình và 23,90% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 16,90% những người có độ tuổi 18 và 15,20% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Cherokee County Government official website
 Cherokee County Development Board
 Cherokee County Historical & Preservation Society
 Cherokee County Chamber of Commerce
 Cherokee County School District
 County Population Information
 South Carolina Transportation Information

C


title: Saint-Amand-Montrond (quận)

text:
Quận Saint-Amand-Montrond là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Cher, ở vùng Centre. Quận này có 11 tổng và 116 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Saint-Amand-Montrond là:
 Charenton-du-Cher
 Châteaumeillant
 Châteauneuf-sur-Cher
 Le Châtelet
 Dun-sur-Auron
 La Guerche-sur-l'Aubois
 Lignières
 Nérondes
 Saint-Amand-Montrond
 Sancoins
 Saulzais-le-Potier

Các xã
Các xã của quận Saint-Amand-Montrond, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Saint-Amand-Montrond trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Saint-Amand-Montrond


title: Bosbüll

text:
Bosbüll (, tiếng Bắc Frisia:Bousbel) là một đô thị tại huyện Nordfriesland, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị này có diện tích 6,33 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 211 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordfriesland


title: Đền Ông Hoàng Mười (định hướng)

text:
Đền Ông Hoàng Mười có thể chỉ một trong số các ngôi đền sau đây:

 Đền Ông Hoàng Mười tại huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An
 Đền Chợ Củi tại huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh


title: Torrelameu

text:
Torrelameu là một đô thị trong tỉnh Lérida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Torrelameu có diện tích là 10,81 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 690 người với mật độ 63,83 người/km². Đô thị Torrelameu có cự ly 14 km so với tỉnh lỵ Lérida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Eloeophila granulata

text:
Eloeophila granulata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eloeophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Setodes trikantayudha

text:
Setodes trikantayudha là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Rhône

text:
Rhône ( ;  ; tiếng Đức Walser: Rotten ;  ;  ;  ) là một trong những con sông lớn của chậu Âu, xuất phát từ sông băng Rhône tại dãy Alpes Thụy Sĩ ở mạn đông của bang Valais, chảy qua hồ Geneva và miền đông nam nước Pháp. Tại Arles, gần Địa Trung Hải, con sông chia thành hai nhánh, gọi là Đại Rhône (tiếng Pháp: Le Grand Rhône) và Tiểu Rhône (Le Petit Rhône). Vùng châu thổ sông nằm trên toàn khu vực Camargue.

Ghi chú

Liên kết

The Rhone-Mediterranean branch of EauFrance
Waterways in France
CNR

Sông của Thụy Sĩ
Sông của Pháp
Sông quốc tế Châu Âu

Sông Ain
Sông Bouches-du-Rhône
Sông Drôme
Sông Gard
Sông Haute-Savoie
Sông Isère
Sông tỉnh Rhône
Sông Occitanie
Sông Provence-Alpes-Côte d'Azur
Sông Auvergne-Rhône-Alpes
Biên giới Valais-Vaud
Địa điểm khảo cổ ở Pháp
Sông Valais
Sông Vaud
Sông bang Genève


title: Haliotis dissona

text:
Haliotis dissona là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Haliotidae, the abalones.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chi Bào ngư


title: Ribeira, A Coruña

text:
Ribeira là thủ phủ của vùng Barbanza, ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Riveira Council Official Webpage
 Parish of Carreira Official Webpage

Đô thị ở A Coruña


title: Enallagma vesperum

text:
Enallagma vesperum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Enallagma vesperum được Calvert miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Enallagma


title: Tạo dáng công nghiệp

text:
Tạo dáng công nghiệp là một môn khoa học nghệ thuật mang tính ứng dụng kết hợp giữa thuộc tính mỹ thuật và tính ứng dụng.

Tạo dáng công nghiệp bao gồm từ việc hình thành ý tưởng, phác hoạ, thiết kế tạo ra hình dáng bên ngoài của sản phẩm, được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc nhằm tạo ra một sản phẩm có giá trị văn hoá. Tạo dáng phải có tính mới đối với thế giới và dùng làm mẫu để chế tạo sản phẩm công nghiệp, thủ công nghiệp và các sản phẩm dân dụng trong đời sống hàng ngày.

Phạm vi
Trên thế giới việc thiết kế tạo dáng sản phẩm được đánh giá rất cao, vì thế có nhiều trung tâm tạo dáng ra đời nhằm phục vụ những ý tưởng của các nhà thiết kế. Ở Việt Nam có nhiều trường đào tạo chuyên ngành tạo dáng công nghiệp như trường Đại học Dân lập Văn Lang, Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Tôn Đức Thắng, Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội hoặc khoa Tạo dáng công nghiệp của Viện Đại học mở Hà Nội.

Chuyên ngành
Tạo dáng công nghiệp bao gồm rất nhiều chuyên ngành: thiết kế thời trang, trang trí nội thất, kiến trúc, đồ họa máy tính, gốm công nghiệp, thiết kế đồ chơi trẻ em, sơn mài, thiết kế trang sức v.v. Sản phẩm của các chuyên ngành tạo dáng công nghiệp đều thực hiện bằng sự phối hợp giữa trình độ thẩm mỹ, năng khiếu nghệ thuật, kiến thức khoa học tự nhiên và tri thức văn hóa, xã hội.

Tham khảo

Mỹ thuật ứng dụng


title: Orzivecchi

text:
Orzivecchi là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 9 km², dân số 2286 người.
Đô thị này giáp với các đô thị sau: Comezzano-Cizzago, Orzinuovi, Pompiano, Roccafranca.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Tipula obnata

text:
Tipula obnata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: All for You (album)

text:
All for You là album phòng thu thứ bảy của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Janet Jackson, phát hành ngày 24 tháng 4 năm 2001 bởi Virgin Records America. Quá trình phát triển và chủ đề của nó được lấy cảm hứng từ vụ ly hôn của Jackson với người chồng René Elizondo, Jr, trong đó nội dung lời bài hát đề cập đến nhiều chủ đề như niềm đam mê, sự lãng mạn, và giao hợp, cũng như bàn luận đến những chủ đề về sự phản bội và lừa dối. Những nội dung và ngôn ngữ mang hơi hướng tình dục của một số bài hát từ album đã gây nên nhiều ý kiến trái chiều về mặt truyền thông, dẫn đến việc nó bị cấm hoặc kiểm duyệt ở một số quốc gia. Không giống như album phòng thu trước The Velvet Rope (1997) với những bài hát nói về bạo lực gia đình và trầm cảm, All for You là sự kết hợp giữa những âm thanh dance-pop với rock, disco và funk, cũng như soft rock và âm nhạc phương Đông.

Sau khi phát hành, All for You nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu sôi động của nó cũng như sự cách tân về mặt âm nhạc trong nhiều bài hát. Album còn được ghi nhận là một trong những bản thu âm gợi cảm nhất và xuất sắc nhất trong sự nghiệp của Jackson, giúp nữ ca sĩ nhận được nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, bao gồm ba đề cử giải Grammy tại lễ trao giải thường niên lần thứ 44, và thắng giải Thu âm nhạc dance xuất sắc nhất với bài hát chủ đề. Nó cũng gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu bảng xếp hạng ở Canada và lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở Úc, Bỉ, Hà Lan, Pháp, Đức, Nhật Bản, Na Uy, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, All for You ra mắt ở vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard 200 với 605,128 bản, trở thành album phòng thu thứ năm liên tiếp của Jackson đứng đầu bảng xếp hạng tại đây. Tính đến nay, nó đã bán được hơn bảy triệu bản trên toàn cầu.

Bốn đĩa đơn đã được phát hành từ All for You, trong đó bài hát chủ đề đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong bảy tuần và phá vỡ nhiều kỷ lục trên sóng phát thanh. Đĩa đơn tiếp theo, "Someone to Call My Lover" cũng gặt hái nhiều thành công, đạt vị trí thứ ba ở Hoa Kỳ và nằm trong top 10 và 20 ở nhiều quốc gia, cũng như nhận được một đề cử giải Grammy. "Son of a Gun" đã gặt hái những thành công vừa phải, trong khi "Come On Get Up" được phát hành như là một đĩa đơn quảng bá ở Nhật Bản. Ngoài ra, một phiên bản chỉnh sửa cho đĩa đơn năm 2000 của Jackson "Doesn't Really Matter" nằm trong album nhạc phim của bộ phim hài The Nutty Professor II: The Klumps cũng xuất hiện trong danh sách bài hát của album.

Để quảng bá cho All for You, một chương trình tôn vinh sự nghiệp Jackson của MTV với tên gọi MTV Icon: Janet Jackson đã được thực hiện, trong đó công nhận cô như là "một trong những nghệ sĩ có tầm ảnh hưởng và được yêu mến nhất nền nhạc pop đương đại". Ngoài ra, Jackson đã được vinh danh ở nhiều giải thưởng về thành tựu sự nghiệp, bao gồm giải thưởng Âm nhạc Mỹ, giải thưởng âm nhạc Billboard và giải Viện hàn lâm Thu âm. Tuy nhiên, những chiến dịch quảng bá cho album đã phải kết thúc sớm sau những tổn thất về tài chính từ các nghệ sĩ khác của Virgin, bất chấp sự thành công của nó. Để quảng bá cho album, Jackson bắt tay thực hiện chuyến lưu diễn All for You Tour, giúp cô trở thành nghệ sĩ lưu diễn thành công thứ ba của năm.

Danh sách bài hát

Ghi chú
 "All For You" bao gồm đoạn nhạc mẫu từ "The Glow of Love" thể hiện bởi Change
 "Son of a Gun" bao gồm đoạn nhạc mẫu từ "You're so Vain" thể hiện bởi Carly Simon
 "Truth" bao gồm phần lời từ từ "O-o-h Child" thể hiện bởi Five Stairsteps
 "Someone to Call My Lover" bao gồm đoạn nhạc mẫu từ "Ventura Highway" thể hiện bởi America

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Chứng nhận

Lịch sử phát hành

Xem thêm
Danh sách album quán quân năm 2001 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 All for You Lyrics  tại MetroLyrics
 All for You Video Page tại janetjackson.com
 MTV Icon: Janet Jackson Promo tại Vimeo

Album năm 2001
Album của Virgin Records
Album quán quân Billboard 200
Album của Janet Jackson


title: Ca dao Việt Nam

text:
Ca dao là thơ ca dân gian Việt Nam được truyền miệng dưới dạng những câu hát không theo một điệu nhất định, thường phổ biến theo thể thơ lục bát cho dễ nhớ, dễ thuộc. Ca dao là một từ Hán Việt, theo từ nguyên, ca là bài hát có chương khúc, giai điệu; dao là bài hát ngắn, không có giai điệu, chương khúc.

Xem thêm
 Dân ca

Tham khảo

Liên kết ngoài

Văn học dân gian Việt Nam


title: San Giacomo Vercellese

text:
San Giacomo Vercellese là một đô thị ở tỉnh Vercelli trong vùng Piedmont thuộc Ý, có cự ly khoảng 70 kilometers về phía đông bắc của Torino và khoảng 20 km về phía tây bắc của Vercelli. As of ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 352 người và diện tích là 9,6 km².

San Giacomo Vercellese giáp các đô thị: Arborio, Balocco, Buronzo, Rovasenda, và Villarboit.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vercelli
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Pinhalzinho, São Paulo

text:
Pinhalzinho là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.
Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º46'46" độ vĩ nam và kinh độ 46º35'26" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 910 m. Dân số năm 2004 ước tính là 12.296 người.

Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 10.986
Thành thị: 5.291
Nông thôn: 5.695
Nam giới: 5.691
Nữ giới: 5.295
Mật độ dân số (người/km²): 70,92

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 11,52

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 73,73

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,31

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 87,99%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,788
Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,707
Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,812
Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,845
(Nguồn: IPEADATA)

Các xa lộ
 SP-8

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Pinhalzinho trên WikiMapia

Đô thị bang São Paulo


title: Anaissus chassaini

text:
Anaissus chassaini là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Riese miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Anaissus


title: Kulmbach (huyện)

text:
Kulmbach là một huyện ở bang Bayern, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): các huyện Kronach, Hof, Bayreuth và Lichtenfels.

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức (tiếng Đức)

Huyện của bang Bayern
Thượng Franken


title: 3791 Marci

text:
3791 Marci (1981 WV1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 11 năm 1981 bởi A. Mrkos ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3791 Marci

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Deronocus

text:
Deronocus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1997 bởi Johnson.

Các loài
Chi này có các loài:
 Deronocus sleeperi (Becker, 1973)

Chú thích

Tham khảo

Monocrepidiini


title: 1638 Ruanda

text:
1638 Ruanda (1935 JF) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 5 năm 1935 bởi C. Jackson ở Johannesburg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1638 Ruanda

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cyril V. Jackson
Thiên thể phát hiện năm 1935

vec:Lista de asteroidi#1638 Ruanda


title: Dipturus leptocaudus

text:
Cá đuôi Skate đuôi mỏng (Dipturus leptocauda) là một loài cá trong họ Rajidae. Nó là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của nó là biển mở.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật Brasil
Động vật được mô tả năm 1975
Động vật đặc hữu Brasil


title: Trigonisca ceophloei

text:
Trigonisca ceophloei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Trigonisca
Động vật được mô tả năm 1938


title: Văn minh sông Hồng

text:
Văn minh sông Hồng (từ đầu Thiên niên kỷ thứ II trước Công Nguyên đến cuối thế kỷ 15) đang ngày một có nhiều sự quan tâm của các học giả xã hội và các nhà khảo cổ học. Đồng bằng Bắc Bộ khá rộng lớn và hàng năm đón nhận một lượng phù sa khổng lồ từ miền nam Trung Quốc chảy qua lưu vực sông Hồng và đi ra biển Đông. Điều kiện địa hình cũng được bao bọc bởi nhiều núi đồi cộng với một khí hậu cận nhiệt đới ẩm thuận lợi cho sự đa dạng sinh học, động thực vật sinh sôi nảy nở. Về khoáng sản thì có các mỏ đồng, sắt, thiếc, chì, bạc, vàng... thuận lợi cho thủ công nghiệp và nghề luyện kim và chế tác đồ đồng phát triển sớm.

Tổng quan
Việt Nam có một nền văn hoá đặc sắc, lâu đời và là một xã hội đã hình thành nhà nước sớm nhất ở Đông Nam Á.

Văn hóa Sơn Vi Vĩnh Phú thuộc hậu kỳ thời đại đá cũ, có niên đại cách đây 11-18 nghìn năm, phân bố rất rộng trong các hang động và thềm sông cổ từ Lào Cai đến Nghệ An. Những nhóm cư dân nguyên thủy này sinh sống bằng hái lượm và săn bắt trong một hệ sinh thái miền nhiệt - ẩm với một thế giới động vật và thực vật phong phú, đa dạng.

Cách ngày nay khoảng 11.000 năm đến 2.000 trước Công Nguyên các cư dân Việt cổ đã tụ cư đông đúc tại khu vực trung du Bắc Bộ Việt Nam phát triển sinh sôi bằng săn bắn hái lượm trên một vùng bán sơn địa dồi dào sản vật: muông thú, các loài chim, các sản vật động thực vật của các vùng sông nước lưu vực sông Hồng ngập nước và rút khô, theo các mùa trong năm.

Những di chỉ khảo cổ phát hiện ở các hang động Hòa Bình rất phong phú và khá dày đặc tạo thành thuật ngữ: Văn hóa Hòa Bình. Hòa Bình, một địa danh bên dòng sông Đà, là nơi đầu tiên các nhà khảo cổ học khám phá ra một nền văn hóa thuộc cuối thời đồ đá cũ đến thời đồ đá mới trên một vùng ảnh hưởng rộng lớn thuộc Đông Nam Á và Nam Trung Quốc.

Văn hóa Đông Sơn là một giai đoạn trong nền văn minh sông Hồng, kế thừa và phát triển từ Văn hóa Hòa Bình, Văn hóa Phùng Nguyên, Văn hóa Đồng Đậu và Văn hóa Gò Mun. Văn hoá Đông Sơn có những nét độc đáo riêng đồng thời vẫn mang nhiều điểm đặc trưng của văn hoá vùng Đông Nam Á và nền Văn minh lúa nước. Đây cũng là thời kỳ ra đời nhà nước phôi thai đầu tiên của Việt Nam dưới hình thức cộng đồng làng và siêu làng.

Các nhà khảo cổ học đã khám phá ra một nền văn hóa gồm nhiều di vật rất sớm. Các công cụ bằng đồng, bằng đồ gốm cùng với di chỉ những khu luyện đúc đồng thời xa xưa trên đất Việt cổ. Thời kỳ đầu của văn hóa Đông Sơn, các cư dân người Việt cổ phát triển và giao lưu trong phạm vi hạn chế do đặc điểm rừng rậm nhiệt đới, sản vật và thức ăn dồi dào nên chưa chịu ảnh hưởng nhiều của các nền văn hóa ngoài. Việc khai phá đồng bằng sông Hồng chưa đặt ra cấp thiết do dân cư chưa đông đúc và nhu cầu kiếm sống và sinh hoạt chưa ra khỏi vùng trung du Bắc Bộ. Chính yếu tố đó đã giúp người Việt hình thành một cộng đồng có tính thuần nhất, họ chính là tổ tiên của người Việt hiện đại.

Trên lưu vực sông Hồng, các nhà khảo cổ học đã xác lập chắc chắn được một phổ hệ gồm 3 giai đoạn trước Văn hóa Đông Sơn và sau Văn hóa Hòa Bình diễn ra trong thiên niên kỷ thứ II đến thế kỷ thứ 1 trước Công Nguyên:

 Giai đoạn Văn hóa Phùng Nguyên thuộc sơ kỳ đồng thau.
 Giai đoạn Văn hóa Đồng Đậu thuộc trung kỳ đồng thau.
 Giai đoạn Văn hóa Gò Mun thuộc hậu kỳ đồng thau.

Các nhà sử học đồng ý ở một điểm: Việt Nam có một cộng đồng văn hoá khá rộng lớn được hình thành vào khoảng nửa đầu thiên niên kỉ thứ hai trước Công nguyên và phát triển rực rỡ vào cuối thế kỷ 15 của Đại Việt.

Sơ lược lịch sử

Giai đoạn Văn hóa Hòa Bình
Xem bài chính: Văn hóa Hòa Bình

Cụm từ "Văn hóa Hòa Bình" được giới khảo cổ học chính thức công nhận từ ngày 30 tháng 1 năm 1932, do đề xuất của Madeleine Colani, sau khi đã được Đại hội các nhà Tiền sử Viễn Đông họp tại Hà Nội thông qua. Khởi thủy, cụm từ này được dùng để nói đến nền văn hóa cuội được ghè đẽo trên khắp chu vi hòn cuội để tạo ra những dụng cụ từ thời đá cũ đến thời đá mới.

Qua thời gian, tất nhiên, cụm từ này đã được đề nghị mang những tên khác nhau và có những ý nghĩa cũng khác nhau. Lúc đầu, nó chỉ nói về nền văn hóa có khoảng không gian là miền Bắc Việt Nam, và khoảng thời gian không quá 5.000 năm trước đây. Nhưng khoảng không gian lẫn thời gian trên được nới rộng dần. T. M. Matthews có lẽ là người đầu tiên đã đem "Văn hóa Hòa Bình" vượt khỏi lãnh thổ Việt Nam đến các vùng Đông Nam Á, và rồi người ta nói đến Văn hóa Hòa Bình ở Miến Điện, Campuchia, Lào, Malaysia, Sumatra, Thái Lan, Ấn Độ, Tứ Xuyên... Nhưng có lẽ không ai mở rộng ảnh hưởng của Văn hóa Hòa Bình bằng Gs. W. G. Solheim II. Về không gian, ông đã đưa Văn hóa Hòa Bình, phía Đông Bắc đến Philippines, Nhật Bản, phía Tây đến Thái Lan, phía Nam đến tận Australia và phía Bắc bao trùm cả hai nền văn hóa cổ của Trung Hoa là Ngưỡng Thiều (Yan Shao) và Long Sơn. Về thời gian, ông không định rõ, nhưng tuyên bố không ngạc nhiên nếu thấy việc thuần hóa cây lúa nước đã có tại Hòa Bình từ 15.000 năm trước Công Nguyên, và những dụng cụ đá mài có lưỡi bén tìm thấy ở Bắc Australia có tuổi khoảng 20.000 năm trước Công Nguyên đo bằng cácbon C14 có nguồn gốc từ nền Văn hóa Hòa Bình. Đấy là chưa kể đến dự phóng của ông về niên đại Hòa Bình lên đến 50.000 năm trước khi ông viết "Đông Nam Á và tiền sử học thế giới" đăng trong Viễn Cảnh châu Á, tập XIII năm 1970. Riêng trong phạm vi nước Việt Nam ngày nay, Văn hóa Hòa Bình được khoa học khảo cổ phân chia thành ba thời kỳ:

 Hòa Bình sớm, hay Tiền Hòa Bình, có niên đại tiêu biểu là di chỉ Thẩm Khuyên (32.100 ± 150 trước Công Nguyên), Mái Đá Điều, Mái Đá Ngầm (23.100 ± 300 TCN).
 Hòa Bình giữa, hay Hòa Bình chính thống, tiêu biểu bởi di chỉ Xóm Trại (18.000 ± 150 TCN), Làng Vành (16.470 ± 80 TCN).
 Hòa Bình muộn, tiêu biểu bằng di chỉ ở Thẩm Hoi (10.875 ± 175), Sũng Sàm (11.365 ± 80 BP, BLn - 1541/I).

Giai đoạn Văn hóa Phùng Nguyên
Xem bài chính: Văn hóa Phùng Nguyên

Việc phát hiện ra di chỉ ở Phùng Nguyên thuộc về các nhà khảo cổ học Việt Nam (năm 1959). Giai đoạn này các nhà khảo cổ học chưa tìm thấy nhiều các hiện vật bằng đồng. Di vật ở lớp văn hóa Phùng Nguyên chủ yếu là các công cụ đá mài sắc sảo, có vai và đặc biệt khá nhiều đồ trang sức bằng đá. Có thể liệt kê số di vật tìm thấy ở các lần khai quật di chỉ Phùng Nguyên là: 1.138 rìu, 59 đục, 3 giáo, 2 mũi nhọn, 7 mũi tên, 1 cưa, 189 bàn mài; 540 vòng tay, 8 khuyên tai, 34 hạt chuỗi, 3 đồ trang sức và hàng chục vạn mảnh đồ gốm 1 .

Theo đánh giá của giới khoa học, cư dân Phùng Nguyên là những người đã định cư ổn định và sống theo từng cụm dân cư làng xã chặt chẽ và đã thực sự có những khu vực sản xuất thủ công, mỹ nghệ.

Văn hóa Phùng Nguyên đã phát triển liên tục vào khoảng thiên niên kỷ thứ 2 trước Công Nguyên tức cách đây khoảng từ 3.000 đến 4.000 năm. Những kết quả phân tích phóng xạ đồng vị C14 của carbon đã xác định là những truyền thuyết về kỷ Hồng Bàng khoảng 4000 năm xưa là có cơ sở.

Giai đoạn Văn hóa Đồng Đậu
Giai đoạn Đồng Đậu, căn cứ vào di chỉ khảo cổ Đồng Đậu Vĩnh Phúc phát hiện năm 1964 có niên đại là 3070 ± 100 năm cách ngày nay (nửa sau thiên niên kỷ II trước công nguyên).

Giai đoạn Văn hóa Gò Mun
Giai đoạn Văn hóa Gò Mun căn cứ vào di chỉ Gò Mun thuộc Phú Thọ, phát hiện năm 1961 tồn tại vào nửa đầu thiên niên kỷ I trước công nguyên, có niên đại C14 là: 3045 ± 120 năm cách năm 1950 thuộc văn hóa Gò Mun. Đặc điểm của giai đoạn này là kỹ thuật luyện kim khá phát triển, công cụ bằng đồng thau chiếm ưu thế (52%).

Giai đoạn Văn hóa Đông Sơn
Xem bài chính: Văn hóa Đông Sơn

Giai đoạn Đông Sơn căn cứ vào hiện vật thuộc di chỉ Đông Sơn Thanh Hóa có niên đại sớm là 2820 ± 120 năm. Ngoài ra còn nhiều di chỉ thuộc giai đoạn văn hóa Đông Sơn có niên đại kế tiếp nhau như Việt Khuê, Làng Vạc, Châu Can đã được phát hiện.

Đây là giai đoạn chuyển tiếp từ sự phát triển rực rỡ của đồ đồng đạt đến mức hoàn hảo cả về mặt kỹ thuật và mỹ thuật sang sơ kỳ đồ sắt. Giai đoạn cuối của văn hóa Đông Sơn kéo dài đến vài ba thế kỷ sau Công nguyên.

Nhà nước Văn Lang-Âu Lạc

Quá trình thống nhất Văn hóa Đông Sơn cũng là quá trình liên kết các nhóm cư dân Việt cổ - người Lạc Việt thành một quốc gia với một hình thái nhà nước sơ khai. Đó là nước Văn Lang đời Hùng Vương. Theo đánh giá của các chuyên gia khảo cổ học thì nhà nước Văn Lang hình thành vào khoảng đầu thiên niên kỷ thứ III trước Công Nguyên, tức là cách ngày nay gần 5.000 năm. Nước Văn Lang chuyển giao "hòa bình" thành nước Âu Lạc. An Dương Vương dời Đô từ Phong Châu về Cổ Loa.

Nước Văn Lang ra đời trên một nền tảng kinh tế đã phát triển, chủ yếu là nông nghiệp trồng lúa nước đạt đến trình độ dùng lưỡi cày bằng đồng thau và sức kéo của trâu, bò, voi. Chăn nuôi có chó, lợn, gà, vịt, trâu, bò, voi. Nghề thủ công có đúc đồng, luyện sắt, làm đồ gốm, đan lát, mộc, dệt, sơn... Nhà cửa, trang phục, nhiều phong tục tập quán, sinh hoạt văn hóa còn được ghi lại bằng hình ảnh trên các di vật Đông Sơn, nhất là trên trống đồng.

Tuy đồ đồng tìm thấy ở Đông Sơn đầu tiên, nhưng tuổi của nó không phải sớm nhất mà muộn nhất trong nền văn hóa Đông Sơn. Người ta đã chứng minh được nó kế thừa di sản từ Văn hóa Phùng Nguyên, Văn hóa Đồng Đậu, Văn hóa Gò Mun trước khi đến Đông Sơn, Thanh Hóa.

Thời kỳ này ở khu vực đồng bằng trung du Bắc Bộ là đất đai, lãnh thổ của Vua Hùng tên là Lạc Việt (quốc hiệu là Văn Lang). Vào khoảng thế kỷ thứ III TCN Thục Phán người vương quốc Âu Việt giành vương quyền của nước Văn Lang trong "hòa bình", rời Đô từ Phong Châu về Cổ Loa (Hà Nội ngày nay) đặt tên vương quốc Âu Lạc.

Vương quốc Nam Việt (207 TCN - 111 TCN)
Triệu Đà sau nhiều lần đánh chiếm quốc gia Âu Lạc thất bại, đã dùng mưu kế đánh bại được Thục Phán An Dương Vương vào năm 207 TCN và gộp lãnh thổ Nam Hải, Quế Lâm (nay là hai tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây của Trung Quốc) vào với lãnh thổ Âu Lạc đặt tên nước là Nam Việt.

Thời kỳ Bắc thuộc (111 TCN - 939)
Thời kỳ Bắc Thuộc cung là thời kỳ nền Văn minh sông Hồng được tiếp thêm sức mạnh từ việc du nhập những yếu tố còn khiếm khuyết của mình như, chữ Hán, tư tưởng và các luồng tôn giáo. Thời kỳ Bắc Thuộc cũng là thời kỳ Văn hóa Đông Sơn hình thành một tầng lớp giai cấp mới: Nho học (hay còn gọi là Sỹ Phu).

Các bậc vua chúa của kẻ xâm lược rất muốn đồng hóa một nền văn minh lớn như Đông Sơn, nhưng thất bại. Cư dân Đông sơn vẫn giữ được tiếng nói, phong tục tập quán, các quan hệ làng xã và siêu làng bền chặt. Có lẽ câu thành ngữ "phép vua thua lệ làng" ra đời từ thời kỳ Bắc Thuộc.

Sự giao thoa văn hoá cũng là yếu tố làm mạnh mẽ và tăng thêm các giá trị tiên tiến bằng sự bổ sung những thiếu hụt giữa các nền văn hoá. Thời kỳ Bắc Thuộc cũng góp phần cho một sự vùng dậy mạnh mẽ của một nền văn hóa bản địa Đông Sơn lâu đời và là tiền đề để những cư dân Việt tạo ra một thời kỳ hoàng kim sau này là Đại Việt.

Giai đoạn Hoàng kim - Đại Việt

Lịch sử của dân tộc Việt là một chặng dài đầy biến cố nhưng cũng là một trong những dân tộc kiên cường trước các cuộc xâm lăng về lãnh thổ, đồng thời sức kháng cự của một nền văn hóa lâu đời Đông Sơn đã không để cho các triều đại phong kiến phương Bắc hùng mạnh đồng hóa.

Năm 931, người đặt nền móng cho sự kháng cự với triều đại Nam Hán là Dương Đình Nghệ. Chiến thắng quân Nam Hán, nhưng Dương Đình Nghệ chưa thể đủ uy lực để phục quốc mà vẫn tự phong chức Tiết độ sứ.

 Trận chiến Bạch Đằng Giang của Ngô Quyền

Năm 937, Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn, một thuộc tướng và là hào trưởng đất Phong Châu giết hại để đoạt chức Tiết độ sứ. Lúc bấy giờ, Ngô Quyền là con rể của Dương Đình Nghệ, tập hợp được đông đảo dân chúng chiếm thành Đại La, (Nam Hà Nội ngày nay).

Triều đình Nam Hán rất muốn đưa quân sang để thu hồi đất Giao Chỉ và đã cử Hoằng Tháo cùng với đội thuyền chiến đi theo đường biển tiến về đồng bằng Bắc Bộ. Kết cục, cả một đoàn binh thuyền lớn của quân Nam Hán vừa vượt biển tiến vào mạn sông Bạch Đằng đã được nhử vào thế trận đã bày sẵn và bị tiêu diệt gọn trong một thời gian rất ngắn. Toàn bộ chiến thuyền của quân Nam Hán bị đánh đắm, hầu hết quân xâm lược bị tiêu diệt. Chủ soái của giặc là Lưu Hoằng Tháo cũng bị giết tại trận.

Sau chiến thắng chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc, Ngô Quyền bắt đầu xây dựng quốc gia độc lập. Ngô Quyền xưng vương, bãi bỏ chức Tiết độ sứ, định đô ở Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội). Ông đặt ra chức quan văn, võ, nghi lễ trong triều. Nhưng đáng tiếc thời gian tại ngôi của ông thật ngắn ngủi, chỉ được 6 năm (939-944).

Xem thêm: Trận chiến Bạch Đằng Giang 938

Triều Ngô bắt đầu từ Ngô Quyền, qua Ngô Xương Ngập, Ngô Xương Văn đến Ngô Xương Xí, truyền được 3 đời, kéo dài 26 năm. Đến Ngô Xương Xí trong nước có tất cả 12 sứ quân, gây ra loạn lạc nồi da nấu thịt kéo dài hơn 20 năm.

Những sứ quân ấy giành giật lẫn nhau, nhằm bành trướng thế lực khiến cho nhân dân vô cùng khổ sở. Về sau, Đinh Bộ Lĩnh ở Hoa Lư dẹp loạn 12 sứ quân, quy giang sơn về một mối, lập nên cơ nghiệp nhà Đinh. Triều Ngô kết thúc năm 965 và bắt đầu triều đại nhà Đinh (968-980). Đinh Tiên Hoàng làm vua được 12 năm, thọ 56 tuổi.

Tiếp đến là triều đại nhà Tiền Lê (980-1009) khởi đầu từ Lê Đại Hành và kết thức bởi ông vua bạo ngược Lê Long Đĩnh.

 Củng cố độc lập - chiến tranh vệ quốc

Theo các nhà sử học và qua các tài liệu cổ, Văn minh sông Hồng thực sự nhận được sức bật lần thứ hai là bắt đầu bởi triều Lý (1010-1225). Thời kỳ này Đại Việt dưới triều Lý thăng hoa như tên gọi thủ đô của triều Lý - Thăng Long.

Thành tựu văn hóa và tư tưởng cũng như tôn giáo đều phát triển nhanh chóng và xã hội Đại Việt sống trong cảnh thanh bình, giàu có kéo dài hơn 200 năm. Xã hội Đại Việt có trật tự và đạo đức, kinh tế, quân sự và văn hóa đều phát triển nhanh chóng và ổn định. Thời kỳ này đã xây đắp một nền móng vứng chắc cho triều đại nhà Trần sau này đã chiến thắng 3 lần quân xâm lược Nguyên-Mông, mà bản thân triều đình nhà Tống không làm được.

Triều đại nhà Trần (1225-1400) kế thừa di sản rực rỡ hơn 200 năm của nhà Lý. Nhà Trần đã để lại cho lịch sử Đại Việt những di sản như những bản anh hùng ca về sự hùng mạnh và văn minh của hơn 400 năm xây dựng nhà nước độc lập, chống trả và đánh lùi những đạo quân xâm lược hùng mạnh nhất trong lịch sử thời Trung cổ.

Xem thêm: Nhà Trần ba lần đánh tan quân Nguyên Mông

Triều đại nhà Hồ:

Sau khi bức vua Trần rời đô từ Thăng Long vào Thanh Hóa và giết hàng loạt quần thần trung thành với nhà Trần, tháng 2 năm Canh Thìn 1400, Hồ Quý Ly truất ngôi của Trần Thiếu Đế, tự lên làm vua lấy quốc hiệu là Đại Ngu, lập nên nhà Hồ.

Triều đình nhà Minh (Trung Quốc) rất muốn chinh phạt Đại Việt, nhân cơ hội Hồ Quý Ly đảo chính, cướp ngôi nhà Trần, nên vào năm 1407 quân nhà Minh tràn vào đất Đại Việt. Hồ Quý Ly liên tục thất bại và đến tháng 6 năm 1407, Hồ Quý Ly cùng con trai Hồ Nguyên Trừng bị bắt và vương quốc Đại Ngu sụp đổ.

Giai đoạn suy sụp của thời kỳ Bắc Thuộc ngắn ngủi, nhưng lại nuôi một sự trỗi dậy mạnh mẽ của người Việt khi bị triều đình nhà Minh Hán hóa có chủ đích và quyết liệt. 20 năm dưới sự cai trị của nhà Minh, Đại Việt bị tàn phá nặng nề, các di sản, các báu vật bị cướp, người tài và các học gia bị bắt đưa về Trung Quốc, chùa chiền, miếu mạo bị đốt phá. Tất cả những gì quân xâm lược làm là có chủ đích tận diệt ý chí phản kháng và sự nuối tiếc một nền văn minh sông Hồng. Dân Việt đoàn kết đứng đậy để cứu nền văn minh của mình và mở ra triều nhà Hậu Lê rực rỡ.

Mùa xuân năm Mậu Tuất 1418, Lê Lợi đã cùng những hào kiệt, đồng chí hướng như Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Lê Văn An, v.v… chính thức phất cờ khởi nghĩa Lam Sơn, xưng là Bình Định Vương, kêu gọi dân Việt đồng lòng đứng lên đánh quân xâm lược nhà Minh cứu nước.

Kết thúc cuộc chiến bằng cuộc vây hãm Vương Thông ở Đông Quan và tiêu diệt viện binh nhà Minh tại Chi Lăng, Xương Giang cuối năm 1427.

Sau khi đuổi hết quân xâm lược nhà Minh về nước, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế năm 1428, dựng lên vương triều Lê. Lê Lợi ở ngôi được 5 năm thì mất (năm 1433), an táng tại Vĩnh Lăng, Lam Sơn, miếu hiệu là Lê Thái Tổ.

Trải qua các đời trị vì của các vua nhà Hậu Lê kể từ Lê Thái Tổ cho đến thời cai trị của Hoàng Đế Lê Thánh Tông và Lê Hiến Tông, Đại Việt phát triển mạnh mẽ và dân chúng sống trong yên vui, đất nước thịnh trị, mở mang bờ cõi về phương Nam, lãnh thổ Đại Việt kéo dài từ ải Nam Quan vào đến Thạch Bi Sơn (thuộc Phú Yên ngày nay).

Xem bài chính: Lê Thánh Tông và đế chế Đại Việt

Thành tựu văn hóa-nghệ thuật

Xem bài chính: Văn hóa - nghệ thuật Đại Việt

Vào thời đại Đồ đồng đã ra đời một nền văn hóa thống nhất và độc đáo, đạt mức độ kỹ thuật và nghệ thuật cao, nền văn hóa Đông Sơn rực rỡ. Các nghiên cứu nhân chủng, lịch sử và khảo cổ gần đây đã khẳng định sự tồn tại một thời kỳ các Vua Hùng khoảng trên 1000 năm trước Công nguyên tên Vương quốc Văn Lang, sau đó đổi tên là Âu Lạc. Đến thế kỷ thứ hai trước Công nguyên, Ấu Lạc đã bị xâm chiếm và sáp nhập vào đế chế phong kiến Hán hùng mạnh ở phương Bắc. Nhưng sự thống trị của phong kiến Trung Hoa kéo dài mười thế kỷ đã không bẻ gãy và không đồng hoá được nền văn hoá Việt.

Một điều đương nhiên, khi kẻ đi xâm lược không bẻ gãy được nền văn hóa hùng mạnh bản địa thì tức thì kẻ xâm lược và trực tiếp ở lại cai trị lại bị chính nền văn hóa đó đồng hóa. Nhưng cũng phải kể đến ảnh hưởng văn hóa của kẻ đi xâm lược cũng có mặt tích cực cho văn hóa bản địa. Thực tế chứng minh qua nhiều nền văn hóa trên thế giới cho thấy điều này hoàn toàn đúng. Một ví dụ cho nền văn hóa Trung Hoa, đó là dân tộc Hán suốt trong chiều dài lịch sử của mình thường xuyên bị những cư dân du mục phía Bắc xâm lược và đô hộ, nhưng những kẻ xâm lược và ở lại cai trị từ phương Bắc Trung Quốc mất dần văn hóa của mình để hòa mình vào văn hóa Trung Hoa. Điều này nói lên để khẳng định lại một lần nữa cho Văn minh Sông Hồng phát triển càng rực rỡ và hùng mạnh hơn ở thời kỳ hoàng kim - Đế chế Đại Việt của Hoàng đế Lê Thánh Tông.

Tôn giáo Việt

Nhà nước phong kiến Đại Việt
Xem bài chính: Chính trị Đại Việt

Chú thích

Tham khảo
 Hà Văn Tấn, Văn hóa Phùng Nguyên, nhận thức mới và vấn đề. Khảo cổ Học số 1 - 1978
 Wilhelm G. Solheim II, New Light on a forgetten past. National Geographic. No 3 - Vol.139 - March 1971

Xem thêm
Văn hóa Hòa Bình
Văn hóa Đông Sơn
Các di chỉ khảo cổ ở Việt Nam

Liên kết ngoài
 Trang chuyên đề về Việt Nam của BBC Luân Đôn
 Khu di tích đền Hùng
 Trống đồng Đông Sơn
 Bí mật về mộ cổ 3.500 tuổi
 Cổ vật Việt Nam tại Đức

Sông Hồng
Sông Hồng


title: Đêm Ai Cập

text:
Đêm Ai Cập (tiếng Nga: Египетские ночи) là một cuốn tiểu thuyết dang dở của đại thi hào A.S.Pushkin.

Thoạt đầu A.S.Pushkin đặt tên truyện là Cleopatra. Ông viết vào mùa thu năm 1835 ở Mikhailovskoye. Tác phẩm không bao giờ được hoàn thành trọn vẹn. Có lẽ A.S.Pushkin sử dụng trích đoạn trường ca bỏ dở Yezersky (1833) và bài thơ về Cleopatra viết năm 1824 và được viết lại năm 1828 của mình đưa vào truyện làm lời ứng tác của nghệ sĩ Ý.

Hình tượng nhà thơ ứng tác có thể có được do ấn tượng sau các buổi trình diễn của người Đức tên là Marx Langheswasx đến nước Nga năm 1832. Người bạn gần gũi của A.S.Pushkin, nhà thơ Ba Lan Adam Mickiewicz cũng có tài ứng tác thơ. Ở hình tượng Tsarsky, Puskin đua vào một số nét tiểu sử của bản thân. Truyện Đêm Ai Cập lần đầu in sau khi nhà thơ đã qua đời, trên Tạp chí Người đương thời (1837, t.VIII).

Nội dung

Nhân vật

Chuyển thể

Xem thêm

Aleksandr Sergeyevich Pushkin
Tiểu thuyết Nga


title: Garanou

text:
Garanou  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Verpillières

text:
Verpillières là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 32 miles về phía đồng nam của Amiens, trên đường D221, tại ranh giới với tỉnh Seine-Maritime.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Verpillières trên trang mạng của INSEE
 Verpillières trên trang mạng của Quid

Tham khảo

Xã của Somme


title: Ngưu Lang Chức Nữ

text:
Ngưu Lang Chức Nữ (chữ Hán: 牛郎織女), còn có tên gọi khác theo ngôn ngữ Việt Nam là Ông Ngâu Bà Ngâu, là một câu chuyện cổ tích rất nổi tiếng có xuất xứ từ Trung Quốc.

Câu chuyện nổi lên từ thời nhà Hán qua lễ Thất Tịch, và theo dòng chảy văn hóa câu chuyện này lan qua các nước Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Do sự phổ biến và tính văn hóa cao, câu chuyện này trở thành một trong Tứ đại dân gian truyền thuyết của Trung Hoa, bên cạnh Bạch Xà truyện, Mạnh Khương Nữ và Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài.

Truyện cổ tích này có liên quan đến các sao Chức Nữ và sao Ngưu Lang, dải Ngân Hà và hiện tượng mưa ngâu diễn ra vào đầu tháng 7 âm lịch ở Việt Nam, ở Trung Quốc gọi là lễ Thất Tịch.

Tóm tắt nội dung

Phiên bản Việt Nam

Ngưu Lang là vị thần chăn trâu của Ngọc Hoàng, vì say mê một tiên nữ phụ trách việc dệt vải tên là Chức Nữ nên bỏ bê việc chăn trâu, để trâu đi nghênh ngang vào điện Ngọc Hư. Chức Nữ cũng vì mê tiếng tiêu của Ngưu Lang nên trễ nải việc dệt vải. Ngọc Hoàng giận dữ, bắt cả hai phải ở cách xa nhau, người đầu sông Ngân, kẻ cuối sông.

Sau đó, Ngọc Hoàng thương tình nên gia ơn cho hai người mỗi năm được gặp nhau vào Thất Tịch - ngày 7 tháng 7 âm lịch. Truyền thuyết 1 ngày trên trời bằng 1 năm dưới đất, nên thực tế ở trên trời ngày nào Ngưu Lang và Chức Nữ cũng gặp nhau. Khi tiễn biệt nhau, Ngưu Lang và Chức Nữ khóc sướt mướt. Nước mắt của họ rơi xuống trần hóa thành cơn mưa và được người dưới trần gian đặt tên là mưa ngâu.

Thời bấy giờ, sông Ngân trên thiên đình không có một cây cầu nào cả nên Ngọc Hoàng mới ra lệnh cho làm cầu để Ngưu Lang và Chức Nữ được gặp nhau. Các phường thợ mộc ở trần thế được mời lên trời để xây cầu. Vì mạnh ai nấy làm, không ai nghe ai, họ cứ cãi nhau nên đến kỳ hạn mà cầu vẫn không xong. Ngọc Hoàng bực tức, bắt tội các phường thợ mộc hóa kiếp làm quạ lấy đầu sắp lại làm cầu cho Ngưu Lang và Chức Nữ gặp nhau. Vì thế cứ tới tháng 7 là loài quạ phải họp nhau lại để chuẩn bị lên trời bắc Ô kiều. Khi gặp nhau, nhớ lại chuyện xưa nên chúng lại lao vào cắn mổ nhau đến xác xơ lông cánh. Ngưu Lang và Chức Nữ lên cầu, nhìn xuống thấy một đám đen lúc nhúc ở dưới chân thì lấy làm gớm ghiếc, mới ra lệnh cho đàn chim ô thước mỗi khi lên trời làm cầu thì phải nhổ sạch lông đầu. Từ đó, cứ tới tháng 7 thì loài quạ lông thì xơ xác, đầu thì rụng hết lông. Tuy nhiên sau một thời gian vì cảm thương cho sự chia lìa của cặp vợ chồng, Ngọc Hoàng đã trả lại hình hài cho những người thợ mộc và ra lệnh họ phải làm một cây cầu thật vững chắc để Ngưu Lang và Chức Nữ có thể gặp nhau. Từ đó, Ngưu Lang và Chức Nữ được sống bên nhau.

Có lẽ do tích này mà vùng Bình Định (miền Trung Việt Nam) có từ "quạ làm xâu" nói về những con quạ vắng đi đâu một thời gian rồi trở về với cái đầu trọc lóc trong rất khôi hài. Có dị bản khác cho rằng tên gọi của Ô kiều là cầu Ô Thước do chim Ô (quạ) và chim Thước (chim Khách) kết cánh tạo ra.

Phiên bản Trung Quốc

Chàng chăn bò trẻ tuổi tên Ngưu Lang (牛郎) nhìn thấy 7 cô tiên xinh đẹp đang tắm trong hồ và đang đùa giỡn vui vẻ với nhau. Được cổ vũ bởi người bạn đồng hành tinh quái là một con bò đực, chàng đã lấy trộm váy áo của họ và chờ đợi xem điều gì sẽ xảy ra. Các nàng tiên đã cử cô em út và xinh đẹp nhất có tên gọi là Chức Nữ (織女) ra để lấy lại váy áo. Nàng đành phải làm theo, nhưng do Ngưu Lang đã nhìn thấy thân thể trần tục của Chức Nữ nên nàng đành chấp thuận lời cầu hôn của chàng.

Nàng đã chứng tỏ mình là một người vợ tuyệt vời, còn Ngưu Lang là một người chồng tốt và họ đã sống bên nhau hạnh phúc. Nhưng Thiên Hậu - trong một số dị bản là mẹ Chức Nữ - nhận ra rằng một kẻ tầm thường (tức Ngưu Lang) lại dám cưới một nàng tiên đẹp và bà đã điên tiết (trong các dị bản khác, Thiên Hậu bắt Chức Nữ quay lại làm công việc dệt các đám mây ngũ sắc trên bầu trời vì nàng đã không làm công việc đó kể từ khi lấy chồng). Rút cái kẹp tóc của nàng ra, Thiên Hậu đã vạch ra một con sông rộng trên bầu trời để chia cắt đôi tình lang mãi mãi (vì thế tạo ra sông Ngân và trên thực tế người ta nhìn thấy các sao Ngưu Lang và Chức Nữ nằm ở hai bên của dải Ngân Hà).

Chức Nữ phải vĩnh viễn ngồi trên một bờ sông, buồn bã dệt vải, còn Ngưu Lang chỉ nhìn thấy vợ mình từ xa và phải chịu trách nhiệm nuôi hai con (tức hai ngôi sao bên cạnh nó là Aquila -β và -γ).

Nhưng có một ngày, tất cả các con quạ cảm thấy thương hại họ và chúng bay lên trời để làm cầu (鵲橋, "Ô kiều") phía trên sao Thiên Tân trong chòm sao Thiên Nga để đôi vợ chồng có thể gặp nhau trong một đêm, là đêm thứ bảy của tháng 7 âm lịch. Tuy nhiên vì thương tiếc cho đôi vợ chồng, Ngọc Hoàng đã đặc xá cho Ngưu Lang và Chức Nữ mỗi năm được gặp nhau một lần và đồng thời cũng trong thời gian đó, Ngưu Lang đã tìm được quả "Hoa Tiên" (là quả mà Hằng Nga đã từng ăn), vì vậy Ngọc Hoàng cùng với Vương Mẫu đã cho Ngưu Lang và Chức Nữ cùng ở bên nhau nuôi con mãi mãi không bao giờ chia lìa.

Dị bản
 Dị bản này cho là Ngọc Hoàng, hay cha của Chức Nữ là người đã tách đôi tình nhân ra để họ chú tâm vào công việc thay vì chuyện yêu đương.
 Tuy bị chia cắt vì thương tiếc cho đôi tình nhân Ngọc Hoàng đã đặc xá cho Ngưu Lang và Chức Nữ mỗi năm được gặp nhau một lần và nếu Ngưu Lang có thế tu thành tiên thì Ngọc Hoàng cùng với Vương Mẫu sẽ cho Ngưu Lang và Chức Nữ cùng ở bên nhau nuôi con mãi mãi không bao giờ chia lìa.

Trong thi ca
Câu truyện Ngưu Lang Chức Nữ trở thành một đề tài phổ biến trong thi ca, nghệ thuật. Có thể kể một số tác phẩm:

Trung Quốc
Trong Cổ thi thập cửu thủ (古诗十九首, Mười chín bài cổ thi, vô danh), có bài thơ về đề tài này:

Nguyên bản chữ Hán

迢迢牽牛星 皎皎河漢女
繊繊擢素手 扎扎弄機杼
終日不成章 泣涕零如雨
河漢清且浅 相去復幾許
盈盈一水間 脈脈不

Phiên âm
Điều điều Khiên Ngưu tinh, kiểu kiểu Hà Hán nữ.
Tiêm tiêm trạc tổ thủ, trát trát lộng ky trữ.
Chung nhật bất thành chương, khấp thế linh như vũ.
Hà Hán thanh thả thiển, tương khứ phục ki hứa?
Doanh doanh nhất thủy gian, mạch mạch bất đắc ngữ.

Dịch thơ
Xa xa kìa sao Ngưu, sáng sáng Ngân Hà nữ.
Nhỏ nhỏ tay trắng ngần, rì rào khung cửi gỗ.
Trọn ngày không thành lời, khóc nghẹn lệ như mưa.
Ngân Hà xanh lại nông, ngăn trở xa thế hử?
Nhởn nhơ một dòng nước, cách biệt không ra lời.

Việt Nam

Âm nhạc
 Chuyện tình Ngưu Lang Chức Nữ, Mạc Phong Linh.
 Giọt mưa thu, Đặng Thế Phong.
 Hẹn hò, Phạm Duy.
 Kỷ niệm nào buồn, Hoài An.
 Sầu Ô Thước, Văn Giảng.
 Vợ chồng Ngâu, Thẩm Oánh.
 Mưa Ngâu, Thanh Tùng.
 Thu sầu, Lam Phương.

Thơ
 Thu khuê hành, Tản Đà.
 Thương, Hồ Xuân Hương.

Xem thêm
 Thất Tịch
 Sao Ngưu Lang
 Sao Chức Nữ
 Dải Ngân Hà
 Tanabata

Tham khảo

Truyện cổ tích Việt Nam
Truyện cổ tích Trung Quốc
Điển tích văn học
Xã hội Việt Nam
Văn hóa Việt Nam
Truyền thuyết Việt Nam
Truyền thuyết Trung Hoa
Văn hóa dân gian Nhật Bản


title: Sumitrosis marginella

text:
Sumitrosis marginella là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Sumitrosis


title: Picconia excelsa

text:
Picconia excelsa là một loài Picconia, đặc hữu của Macaronesia, có ở quần đảo Canaria (Tây Ban Nha) và Madeira (Bồ Đào Nha). Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Đây là một cây bụi hoặc cây cỡ nhỏ thường xanh cao tới 10 m. Lá mọc đối, dài 6–8 cm, đơn, mép nhẵn, thường cong xuống tại viền lá. Quả kiểu quả hạch đen dài 1–2 cm.

Tham khảo

excelsa
Thực vật Madeira
Thực vật quần đảo Canaria
Thực vật dễ tổn thương


title: Melanoxanthus bella

text:
Melanoxanthus bella là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Hydrovatus balfourbrownei

text:
Hydrovatus balfourbrownei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Danh sách trường trung học phổ thông tại Thanh Hóa

text:
Dưới đây là danh sách các trường Trung học phổ thông tại Thanh Hóa, danh sách này bao gồm các trường công lập và trường tư thục, cập nhật đến năm học 2019-2020.

Danh sách

Thay đổi
Trong năm học 2018 - 2019 có 5 trường Trung học phổ thông giải thể, sáp nhập gồm: THPT Đinh Chương Dương, Lê Văn Linh, Triệu Sơn 6, Trần Khát Chân, Tĩnh Gia 5. Năm học 2019 - 2020, tỉnh Thanh Hóa và ngành giáo dục thực hiện giải thể, sáp nhập 8 trường Trung học phổ thông trên địa bàn, gồm: Trần Ân Chiêm (Yên Định), Dương Đình Nghệ (Thiệu Hóa), Triệu Thị Trinh (Nông Cống), Trần Phú (Nga Sơn), Nguyễn Hoàng (Hà Trung), Lê Viết Tạo, Lưu Đình Chất (Hoằng Hóa), Nguyễn Xuân Nguyên (Quảng Xương).

Chú thích

Tham khảo
Danh sách các trường THPT tại Thanh Hoá

Xem thêm

THPT Thanh Hóa
Trường trung học tại Thanh Hóa
Giáo dục Thanh Hóa


title: Tipula susurrans

text:
Tipula susurrans là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Kerogen

text:
Kerogen là hỗn hợp của các hợp chất hóa học hữu cơ là thành phần chính của các vật chất hữu cơ trong đá trầm tích. Nó không hòa tan trong dung môi hữu cơ thông thường do trong các hợp chất của nó chứa các phân tử khối lượng lớn (trên 1.000 Daltons). Phần có thể hòa tan được gọi là bitum. Khi bị nung đến nhiệt độ thích hợp bên trong vỏ Trái Đất, (ngưỡng sinh dầu ở khoảng 60°-120 °C, ngưỡng sinh khí ở khoảng 120°-150 °C) một số loại kerogen sinh ra dầu thô hoặc khí thiên nhiên, hay được gọi là các hydrocarbon (nhiên liệu hóa thạch). Khi các kerogen này tập trung với hàm lượng cao trong các đá như đá phiến sét chúng có thể tạo thành các đá mẹ. Các đá phiến sét giàu kerogen mà không được nung nóng đến nhiệt độ sinh hydrocarbon thì có thể tạo thành các mỏ đá phiến sét.

Thuật ngữ "kerogen" được nhà hóa học hữu cơ Alexander Crum Brown người Scot đặt vào năm 1912.

Thành phần
Kerogen là một hỗn hợp vật chất hữu cơ hơn là chất hóa học đặc biệt do đó nó không có một công thức hóa học xác định. Thành phần hóa học của kerogen có thể khác nhau ở các mẫu thử. Kerogen trong đá phiến dầu thuộc hệ tầng sông Green, miền tây Bắc Mỹ chứa các nguyên tố có tỷ lệ như sau C 215: H 330: O 12: N 5: S 1.

Phân loại kerogen
Phá hủy kerogen không ổn định tạo ra các hydrocarbon nặng (như dầu thô), loại chịu lửa tạo ra hydrocarbon nhẹ (như các khí), và loại trơ tạo ra than chì.

Biểu đồ Van Krevelen là một ví dụ dùng để phân loại kerogen, theo đó chúng có khuynh hướng tạo thành các nhóm khi so sánh tỷ số H:C và O:C.

Loại I
 Chứa alginite, chất hữu cơ vô định hình, cyanobacteria, tảo nước ngọt, và nhựa thực vật đất liền
 Tỷ số Hydrogen:Carbon > 1,25
 Tỷ số Oxygen:Carbon < 0,15
 Có khuynh hướng tạo ra các hydrocarbon lỏng.
 Có nguồn gốc từ tảo lacustrine và chỉ tạo thành trong các hồ thiếu oxy và một vài môi trường biển dị thường khác
 Có một vài cấu trúc ankan mạch vòng hoặc hydocacbon thơm
 Được tạo thành chủ yếu từ protein và lipid

Loại II
 Tỷ số Hydro:Carbon < 1,25
 Tỷ số Oxy:Carbon từ 0,03 đến 0,18
 Có khuynh hướng tạo hỗn hợp dầu và khí.
 Một số loại: exinit, cutinit, resinit, và liptinit
 Exinit: hình thành từ vỏ của bào tử và phấn hoa
 Cutinit: hình thành từ biểu bì thực vật lục địa
 Resinit: hình thành từ nhựa thực vật lục địa và nhựa phân hủy từ động vật
 Liptinit: hình thành từ các lipid của thực vật lục địa (các phân tử hydrophobic hòa tan trong dung môi hữu cơ) và tảo biển

Tất cả chúng đều có khuynh hướng tạo ra dầu khí và được hình thành từ lipid được lắng trong các điều kiện khử.

Loại II-lưu huỳnh
 Tương tự loại II nhưng có hàm lượng lưu huỳnh cao.

Loại III
 Tỷ số hydro:carbon < 1
 Tỷ số oxy:carbon từ 0,03 đến 0,3
 Lớp vậy liệu mỏng, giống với gỗ hoặc than.
 có khuynh hướng tạo ra than và khí (các nghiên cứu gần đây cho thấy rằng kerogen loại III có thể tạo ra dầu trong các điều kiện khó khăn)
 Có ít hydro do hệ thống các vòng hydrocarbon thơm và vòng no kéo dài

Kerogen loại III được hình thành từ thực vật lục địa thiếu lipid như cellulose, lignin,và terpen và các hợp chất phenol trong thực vật.

Hầu hết sinh khối biến đổi thành dầu khí đều có sự đóng góp của vi khuẩn và protist, chúng phân hủy các chất nguyên thủy, chứ không phải bản thân sinh vật nguyên thủy. Tuy nhiên, lignin trong kerogen này phân hủy tạo thành các hợp chất phenol gây độc đối với vi khuẩn và protist. Không có nguồn cung cấp vật liệu khổng lồ này thì nó chỉ có thể biến đổi thành mêtan hoặc than.

Loại IV (cặn)
 Tỷ số hydro:carbon < 0,5

Kerogen loại IV chứa hầu hết các vật chất hữu cơ phân hủy ở dạng hydrocarbon thơm đa vòng. Chúng không có khả năng tạo ra hydrocarbon.

Nguồn gốc vật liệu

Thuộc Trái Đất
Loại vật liệu này khó xác định nhưng một số loại có thể nhận dạng được.

 Vật liệu từ đại dương hoặc hồ thường gặp các kerogen loại III hoặc IV.
 Vật liệu từ đại dương hoặc hồ tích tụ trong các môi trường thiếu oxy thường tạo thành các kerogen loại I hoặc II.
 Hầu hết các thực vật đất liền bậc cao hơn tạo ra kerogen loại III hoặc IV.
 Các loại than chứa kerogen loại II.

Ngoài Trái Đất
 Các thiên thạch chondrit cacbonat chứa các thành phần giống kerogen. Loại vật liệu được cho là thành tạo từ các hành tinh kiểu Trái Đất.
 Các vật liệu kerogen được phát hiện trong đám mây bụi xung quanh các sao.

Xem thêm
 Asphalt
 Địa chất đá phiến dầu
 Địa chất dầu khí
 Tholin

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hiệp hội các nhà địa hóa hữu cơ châu Âu
 Địa hóa hữu cơ (tạp chí sciencedirect)

Khoa học đất
Sản phẩm dầu khí
Đá phiến dầu
Dầu mỏ


title: 5664 Eugster

text:
5664 Eugster (1981 EX43) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 5664 Eugster

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Amphicnemis bicolor

text:
Amphicnemis bicolor là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Amphicnemis