title: Gregory Peck

text:
Gregory Peck (5 tháng 4 năm 1916 – 12 tháng 6 năm 2003) là một diễn viên điện ảnh và sân khấu Mỹ. Ông là một trong những đại minh tinh của 20th Century Fox trong những thập niên 40 đến 60. Ông để lại dấu ấn với Atticus Finch trong bản phim Giết con chim nhại năm 1962, và vai diễn này đã đem lại cho ông tượng vàng Oscar. Tổng thống Mỹ Lyndon Johnson đã tặng thưởng Peck Huân chương tự do của Tổng thống Hoa Kỳ năm 1969 cho những cống hiến không ngừng nghỉ cho hoạt động nhân đạo. Năm 1999, Viện phim Mỹ xếp Peck trong 50 nam huyền thoại màn bạc trong lịch sử điện ảnh vị trí thứ 12.

Tiểu sử

Đời sống điện ảnh

Hoạt động chính trị

Gia đình

Các giải thưởng
5 đề cử Oscar: 1945, 1946, 1947, 1949 và 1962, đoạt 1 (1962)
Giải Quả cầu vàng: 1947, 1963, 1999. Một đề cử năm 1978
Giải Quả cầu vàng Cecil B. DeMille: 1969
Giải Thành tựu trọn đời của Viện phim Mỹ: 1989
Giải Gấu vàng - danh dự (1993)
Năm 1969, Lyndon Baines Johnson tặng ông Huân chương Tự do Tổng thống

Phim tham gia

 Days of Glory (1944)
 The Keys of the Kingdom (1944)
 The Valley of Decision (1945)
 Spellbound (1945)
 The Yearling (1946)
 Duel in the Sun (1946)
 The Macomber Affair (1947)
 Gentleman's Agreement (1947)
 The Paradine Case (1947)
 Yellow Sky (1949)
 The Great Sinner (1949)
 Twelve O'Clock High (1949)
 The Gunfighter (1950)
 Captain Horatio Hornblower (1951)
 Only the Valiant (1951)
 Screen Snapshots: Hollywood Awards (1951) (chương trình ngắn)
 David and Bathsheba (1951)
 Pictura: An Adventure in Art (1951) (phim tài liệu)
 The Snows of Kilimanjaro (1952)
 The World in His Arms (1952)
 The Million Pound Note (1953)
 Roman Holiday (1953)
 Night People (1954)
 The Purple Plain (1954)
 The Man in the Gray Flannel Suit (1956)
 Moby Dick (1956)
 Designing Woman (1957)
 The Hidden World (phim tài liệu)
 The Bravados (1958)
 The Big Country (1958)
 Pork Chop Hill (1959)
 Beloved Infidel (1959)
 On the Beach (1959)
 The Guns of Navarone (1961)
 Cape Fear (1962)
 Lykke og krone (1962) (phim tài liệu)
 How the West Was Won (1962)
 Giết con chim nhại (1962)
 Captain Newman, M.D. (1963)
 Behold a Pale Horse (1964)
 Mirage (1965)

 John F. Kennedy: Years of Lightning, Day of Drums (1966) (phim tài liệu)
 Arabesque (1966)
 Pähkähullu Suomi (1967)
 The Stalking Moon (1969)
 Mackenna's Gold (1969)
 The Chairman (1969)
 Marooned (1969)
 I Walk the Line (1970)
 Shoot Out (1971)
 Billy Two Hats (1974)
 The Dove (1974) (sản xuất)
 The Omen (1976)
 MacArthur (1977)
 The Boys from Brazil (1978)
 The Sea Wolves: The Last Charge of the Calcutta Light Horse (1980)
 The Blue and the Gray (1982) (Abraham Lincoln)
 The Scarlet and the Black (1983)
 Terror in the Aisles (1984) (phim tài liệu)
 Sanford Meisner: The American Theatre's Best Kept Secret (1985) (phim tài liệu)
 Directed by William Wyler (1986) (documentary)
 Amazing Grace and Chuck (1987)
 Old Gringo (1989)
 Super Chief: The Life and Legacy of Earl Warren (1989) (phim tài liệu)
(đề cử 2 giải Oscar)
 Other People's Money (1991)
 Frederic Remington: The Truth of Other Days (1991) (phim tài liệu)
 Cape Fear (1991)
 The Portrait (1993)
 L'Hidato Shel Adolf Eichmann (1994) (phim tài liệu)
 Wild Bill: Hollywood Maverick (1996) (phim tài liệu)
 The Art of Norton Simon (1999) (chương trình ngắn)
 A Conversation With Gregory Peck (2000) (phim tài liệu)

Chú thích

Tham khảo

Fishgall, Gary. Gregory Peck: A Biography. New York: Scribner. 2002. ISBN 0-684-85290-X
Freedland, Michael. Gregory Peck: A Biography. New York: William Morrow and Company. 1980. ISBN 0-688-03619-8
 Haney, Lynn. Gregory Peck: A Charmed Life. New York: Carroll & Graf Publishers. 2004. ISBN 0-7867-1473-5

Liên kết ngoài

Gregory Peck - Daily Telegraph obituary

 Gregory Peck Online

Phim và người giành giải Oscar cho nam diễn viên xuất sắc nhất
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất
Người California
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Ireland
Giải Oscar danh dự
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên sân khấu Mỹ
Cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley
Người Mỹ gốc Scotland
Mất năm 2003
Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ
Người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phụ phim truyền hình xuất sắc nhất
Người giành giải Quả cầu vàng Cecil B. DeMille
Người được vinh danh tại Trung tâm Kennedy
Người đoạt Huy chương Nghệ thuật Quốc gia


title: Ampedus juldusanus

text:
Ampedus juldusanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Hát tà oải

text:
Hát tà oải là một làn diệu của người Vân Kiều, đây là kiểu hát đối đáp giữa người con trai và con gái. Kiểu hát này khác với hát xà nớt là sự luyến láy giọng không đòi hỏi nhiều.

Cách sinh hoạt
Trai gái tụ tập nhau dựng một ngôi nhà hay trại sau nhà, để cùng tìm hiểu nhau. Người Vân Kiều gọi là đi Sim, trong những đêm sim đó trai gái hát đối đáp với nhau. Hiện này điệu hát này cũng đang dần bị mai một dần.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Vân Kiều


title: Eleutherodactylus prolixodiscus

text:
Eleutherodactylus prolixodiscus là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Chúng được tìm thấy ở Colombia và Venezuela. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các vùng núi (montane) ẩm ướt nhiệt đới và cận nhiệt đới hay vùng cây bụi nhiệt đới và cận nhiệt đới trên cao.
Chúng đang bị đe doạ do mất môi trường sống.

Tham khảo

 La Marca, E., Ramírez Pinilla, M.P., Ardila-Robayo, M.C. & Rueda, J.V. 2004. Eleutherodactylus prolixodiscus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

prolixodiscus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Saiga-12

text:
Saiga-12 là loại súng shotgun được thiết kế bởi Izhmash trong đầu những năm 1990. Đây là loại shotgun bán tự động sử dụng thiết kế của dòng súng trường tấn công Kalashnikov. Tất cả các mẫu của loại súng này đều có cấu tạo giống với khẩu AK với hệ thống trích khí dài cùng thoi nạp đạn xoay với hai móc lớn cũng như sử dụng hộp đạn rời. Loại súng này được sử dụng rất nhiều để tự vệ hoặc trong các lực lượng gìn giữ trật tự cũng như rất nhiều lực lượng thi hành công vụ tại Nga. Ngoài ra loại súng này còn được dùng để xuất khẩu sang các nước khác.

Mặc dù Saiga-12 chỉ có mẫu bán tự động khi mua bán trên thị trường vì mục đích chủ yếu của nó là thể thao, săn bắn hoặc tự vệ. Nhưng nếu nhà sản xuất nhận được yêu cầu đặc biệt để cung cấp cho quân đội hay yêu cầu thêm từ những lực lượng khác thì nó sẽ được thêm tính năng bắn tự động. Với mẫu này súng sẽ được tích hợp thêm hệ thống chống giật để giảm độ giật của súng khi bắn tự động, với thiết kế phát triển từ AK nên nó cũng rất đáng tin cậy khi sử dụng ở chế độ này và tốc độ bắn là khoảng 600 viên/phút. Ngoài ra Izhmash cũng chế tạo một bộ công cụ cùng hướng dẫn để chỉnh sửa những khẩu Saiga-12 bán tự động trở thành tự động nhưng bộ công cụ này chỉ được bán cho những ai đặt hàng và đã xét đủ tiêu chuẩn để sở hữu loại vũ khí tự động này.

Thiết kế
Saiga-12 được thiết kế dựa trên khẩu AK-47 nên hầu hết thiết kế hoạt động của nó giống với AK với cơ chế nạp đạn bằng khí nén và thoi nạp đạn xoay. Nhưng cũng có các khác biệt trong thiết kế như tay cầm và thoi nạp đạn lớn hơn để thích hợp với việc sử dụng loại đạn lớn, hệ thống nạp đạn cũng khác đôi chút do đạn shotgun là loại đạn có vành. Hệ thống nhắm điểm ruồi cơ bản của AK được thay bằng hệ thống nhắm dành cho shotgun. Bộ phận dùng để gắn hệ thống nhắm điểm đỏ hay những hệ thống nhắm khác cũng được lắp trên khẩu súng.

Saiga-12 sử dụng hệ thống trích khí với hai chế độ trích khác nhau vì các loại đạn shotgun vốn có nhiều loại khác nhau. Các loại đạn đặc sẽ tạo ra độ giật rất lớn nếu không có chế độ trích khí và chống giật thích hợp nhưng các loại đạn chùm hay pháo sáng thường tạo ra độ giật ít hơn nhiều nên nếu sử dụng chế độ nạp đạn của các loại đạn đặc nó sẽ không thể lên đạn vì quá yếu nên khi sử dụng người sử dụng sẽ điều chỉnh chế độ cho phù hợp với loại đạn đang sử dụng. Đầu nòng súng cũng được khắc rãnh xoắn ốc để có thể gắn các loại ống bóp độ tản mác của đạn chùm.

Các mẫu
Saiga-12: Mẫu shotgun bán tự động, cơ bản dùng để săn bắn và thể thao có tay cầm và báng súng cố định làm bằng gỗ hay nhựa tổng hợp. Với nòng dài 580 mm hay 680 mm.
Saiga-12S: Mẫu sử dụng báng súng gấp để tiết kiệm không gian khi chưa cần thiết lúc vận chuyển. Với nòng dài 580 mm hay 680 mm.
Saiga-12K: Mẫu nòng ngắn có tích hợp thêm bộ phận chống giật ở nòng súng. Với chiều dài nòng là 430 mm.
Saiga-12S-EXP-01: Mẫu dùng để xuất khẩu của Saiga-12K nó không có hệ thống khóa cố định cò súng khi ở chế độ an toàn nhưng có thanh răng để gắn các hệ thống nhắm theo tiêu chuẩn phương Tây.

Ngoài loại đạn 12 gauge thì Saiga còn các biến thể bắn loại đạn 20 gauge và .410 với tên là Saiga-20 và Saiga.410. Mỗi biến thể cũng có 3 phiên bản giống như Saiga-12.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Izhmash – official page
Saiga-12.com - more information
World Guns
Giới thiệu Saiga
Bắn thử Saiga-12 với chế độ tự động

Súng Shotgun
Súng Nga
Súng của Nhà máy Kalashnikov


title: Lipromorpha costipennis

text:
Lipromorpha costipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Wang miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Lipromorpha


title: Braueriana

text:
Braueriana là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Siest

text:
Siest là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 2,91 km², dân số năm 2006 là 108 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 17 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Siest trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Siest trên trang mạng của INSEE
 Siest sur le site du Quid
 Localisation de Siest trên bản đồ Pháp et communes limitrophes
 Plan de Siest sur Mapquest

Siest


title: Cassaignes

text:
Cassaignes là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Cassaignols.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cassaignes trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Cassaignes


title: Manzonia arata

text:
Manzonia arata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Manzonia


title: Podeonius mayonensis

text:
Podeonius mayonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Podeonius


title: Hoàng Giang (xã)

text:
Hoàng Giang là một xã thuộc huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa lý - Hành chính
Xã là cửa ngõ đông bắc của huyện Nông Cống, cách huyện lị Nông Cống 13 km và cách điểm gấn nhất của TP.Thanh Hóa chừng 2 km và cách Trung tâm TP. Thanh hóa 16 km.

Diện tích toàn xã là 286 ha và dân số 5.200 người (2007).

Đơn vị hành chính gồm 7 thôn: thôn Yên Thái, thôn Kim Sơn, thôn Văn Đôi, thôn Phu Huệ, thôn Cao Hậu, thôn Tháp Lĩnh, thôn Ngọc Tháp.

Địa giới:Chi tiết về Làng Ngọc Tháp https://youtu.be/2td9RXbxhzo
Phía Bắc giáp xã Đông Nam (huyện Đông Sơn)
Phía đông giáp xã Quảng Yên, xã Quảng Long (huyện Quảng xương)
Phía tây giáp xã Hoàng Sơn(H. Nông Cống)
Phía nam giáp xã Tế Tân (H. Nông Cống).

Giao thông
Các trục đường chính: QL 45 mới, QL 45 cũ, Đường Hoàng Giang - Minh Nghĩa, Đường sắt Bắc Nam.

Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ  kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Yên theo tên gọi địa phương).

Kinh tế

Hoàng Giang với kinh tế đứng thứ 2 toàn huyện, chỉ sau Thị trấn Nông Cống, nơi đây đang được Huyện Nông Cống chọn làm xã điểm để xây dựng xã Nông thôn mới.

(Cần nguồn dữ liệu dẫn chứng, không đáng tin cậy)

Giáo dục - Y tế
Xã có truyền thống hiếu học, trong đó có dòng họ Lê Sỹ ba đời đỗ tiến sĩ. Hiện nay khu dích nhà thờ họ Lê Sỹ đã được chủ Sở văn hóa thể thao và du lịch tỉnh Thanh Hóa công nhận là di tích LS Cấp tỉnh. khu di tích nằm tại Làng Phu Huệ.

Hiện nay trên địa bàn có các trường sau:
Trường Mầm non Hoàng Giang.
Trường TH Hoàng Giang.
Trường THCS Hoàng Giang.
Xã có trạm ý tế Hoàng Giang đây là nơi khám chữa bệnh sơ cấp cho người dân địa phương, hiện nay bệnh viên đa khoa Tâm Đức Cầu Quan đã đi vào hoạt động.

Chú thích

Tham khảo


title: Fleutiauxellus tutus

text:
Fleutiauxellus tutus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Fleutiauxellus


title: Masters Cup Việt Nam 2009

text:
Masters Cup Việt Nam 2009 là một giải đấu giao hữu diễn ra tại Việt Nam từ ngày 18 đến 19 tháng 11 năm 2009, gồm 3 đội bóng: Cựu cầu thủ Việt Nam, cựu cầu thủ Manchester United và cựu cầu thủ Liverpool. Các trận đấu được tổ chức ở ngoài trời và có 11 cầu thủ mỗi đội tuy nhiên chỉ thi đấu có 80 phút chứ không phải 90 phút như những trận đấu bình thường. Masters Cup 2009 là một giải đấu thuộc hệ thống giải đấu Masters được thành lập vào năm 1998 và quy tụ những ngôi sao từng thi đấu cho các đội bóng lớn ở giải Ngoại hạng Anh. Các cầu thủ thi đấu tại giải này chỉ gồm những cầu thủ từ 35 tuổi trở lên. Tất cả các trận đấu của giải này đều được tổ chức tại Sân vận động Mỹ Đình.

Đội cựu ngôi sao Manchester United
Đội cựu ngôi sao Quỷ Đỏ sang Việt Nam với 16 cầu thủ gồm: Fraiser Digby, Viv Anderson, Ronny Johnsen, Russell Beardsmore, David May, Lee Martin, Paul Parker, Clayton Blackmore, Andrew Cole, Simon Davies, Jesper Blomqvist, Ian Walker, Paul Wood, Tommy Mooney, Peter Davenport, Mark Todd.

Trong thành phần tham dự Masters Cup 2009 của đội cựu ngôi sao Manchester United gồm không nhiều những cầu thủ nổi tiếng, họ chỉ có Andrew Cole, Jesper Blomqvist, Ronny Johnsen và David May là quen thuộc với các khán giả Việt Nam. Thậm chí, đội cựu của MU còn có thủ thành Ian Walker là chưa bao giờ chơi cho MU và sự nghiệp của anh thăng hoa ở Tottenham Hotspur.

Đội cựu ngôi sao Liverpool
Danh sách của đội cựu ngôi sao Liverpool gồm: Paul Jones, Don Hutchinson, Richard Sneekes, Michael Thomas, Mark Wright, Jimmy Carter, Mark Walters, Jason McAteer, John Barnes, Steve Mcmanaman, Craig Hignett, Sasa Ilic, Georges Santos, Alan Wright, Carl Bradshaw, Ugo Ehiogu, John Durnin.

Trong thành phần đội Liverpool tham dự giải này, có tới 5 người nằm trong danh sách 100 huyền thoại của đội bóng này do kênh truyền hình LFC TV thực hiện vào năm 2006. Trong danh sách này, có hai cái tên rất đáng chú ý là Steve Mcmanaman và John Barnes. Steve Mcmanaman từng có chơi 276 trận và ghi 46 bàn thắng cho Liverpool. Anh đã từng chơi cho 3 đội bóng rất danh tiếng là Liverpool, Real Madrid và Manchester City. Anh cũng đồng thời là cầu thủ người Anh đầu tiên vô địch cúp C1 cùng một đội bóng không phải của Anh. John Barnes từng chơi 316 trận cho Liverpool và ghi 18 bàn. Trong sự nghiệp thi đấu cùng Liverpool, ông đã từng giành được những danh hiệu cao quý như vô địch giải Ngoại hạng Anh, cúp FA, Carling Cup. Tuy nhiên, giống MU, nhiều cầu thủ trong thành phần của đội cựu ngôi sao Liverpool cũng chưa từng chơi cho đội bóng này, chẳng hạn như thủ môn Sasa Ilic từng bắt cho Charlton hay Ugo Ehiogu từng chơi cho Aston Villa.

Đội cựu danh thủ Việt Nam
Đội cựu danh thủ Việt Nam tham dự giải gồm: Trần Tiến Anh, Nguyễn Hồng Phẩm, Nguyễn Văn Phụng, Hồ Văn Tam, Đỗ Khải, Nguyễn Hữu Thắng, Trần Công Minh, Nguyễn Mạnh Cường, Nguyễn Phương Trung, Nguyễn Phúc Nguyên Chương, Nguyễn Đức Thắng, Bùi Thông Tân, Trần Kim Đức, Võ Hoàng Bửu, Lư Đình Tuấn, Nguyễn Hữu Đang, Nguyễn Hồng Sơn, Hà Vương Ngầu Nại, Đặng Trần Chỉnh, Triệu Quang Hà, Nguyễn Liêm Thanh, Vũ Minh Hiếu, Nguyễn Cao Cường, Nguyễn Tuấn Thành, Nguyễn Hoàng Minh, Lê Huỳnh Đức, Trần Minh Chiến, Huỳnh Quốc Cường, Đặng Phương Nam, Phan Thanh Hùng, Đỗ Văn Minh, Văn Sỹ Hùng

Tham khảo

Bóng đá Việt Nam năm 2009


title: Pantelimon, Constanța

text:
Pantelimon là một xã ở hạt Constanţa, România.

Xã này có 5 làng:
 Pantelimon (tên lịch sử: Pantelimon de Sus)
 Călugăreni (tên lịch sử: Caceamac, )
 Nistoreşti (tên lịch sử: Cuciuc-Chioi, )
 Pantelimon de Jos
 Runcu (tên lịch sử: Terzichioi, )

Tham khảo

Xã của hạt Constanța


title: Carsia sororiata

text:
Carsia sororiata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở miền bắc và trung Âu, vùng Ural, Xibia, Viễn Đông, miền bắc Mông Cổ và ở Bắc Mỹ từ Alaska tới Newfoundland và tới New Hampshire.

Sải cánh dài 20–30 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn các loài Vaccinium khác nhau (bao gồm Vaccinium uliginosum, Vaccinium oxycoccos và Vaccinium myrtillus) cũng như Rubus arcticus.

Phụ loài
Carsia sororiata sororiata
Carsia sororiata alpinata Packard, 1873
Carsia sororiata labradoriensis (Sommer, 1897)
Carsia sororiata thaxteri Swett, 1917
Carsia sororiata columbia McDunnough, 1939
Carsia sororiata anglica Prout, 1937
Carsia sororiata imbutata (Hubner, 1813)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
ssp. anglica at UKmoths
Images

Carsia
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1813


title: Lasioglossum marginatum

text:
Lasioglossum marginatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Brullé mô tả khoa học năm 1832.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1832


title: Megapenthes difformis

text:
Megapenthes difformis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Falsimargarita georgiana

text:
Falsimargarita georgiana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliostomatidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Falsimargarita


title: Mitromorpha decussata

text:
Mitromorpha decussata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitromorphidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitromorpha
Động vật được mô tả năm 1837


title: Dessau-Roßlau

text:
Dessau-Roßlau là một thành phố thuộc bang Sachsen-Anhalt, Đức. Thành phố có diện tích 244,62  km², dân số thời điểm cuối năm 2006 là 91.243 người.

Thành phố kết nghĩa
 Argenteuil, Pháp, từ năm 1959
 Klagenfurt, Áo, từ năm 1971
 Ludwigshafen, Đức, từ năm 1988
 Ibbenbüren, Đức, từ năm 1990
 Gliwice, Ba Lan, từ năm 1992
 Nemenčinė, Litva, từ năm 1995
 Roudnice nad Labem, Cộng hoà Séc, từ năm 2004

Tham khảo

Thành phố của bang Sachsen-Anhalt


title: Sakineh Mohammadi Ashtiani

text:
Sakineh Mohammadi Ashtiani (tiếng Ba Tư: سکينه محمدي آشتياني,  sinh năm 1967) là một người phụ nữ Azeri Iran đã bị kết tội giết người và ngoại tình. Cô đã nằm trong danh sách tử tội tại Iran từ năm 2006. Vụ án gây tranh cãi của cô đã được dư luận quốc tế biết đến vào năm 2010 có báo cáo hồ sơ cho biết cô đã bị kết án về tội ngoại tình và bị kết án sẽ bị hành quyết bằng cách ném đá.

Sau các báo cáo này, đại sứ quán Iran tại London phủ định việc Ashtiani sẽ được ném đá cho đến chết. Một chiến dịch quốc tế đã được con cái bà khởi đầu đã tìm cách giúp đảo lộn bản án của toá án đối với bà và khiến cho dư luận chú ý. Ngày 08 tháng 9 năm 2010, một quan chức Bộ Ngoại giao Iran khẳng định rằng việc thi hành án bằng cách ném đá đối với bà đã bị đình chỉ, mặc dù bà ấy vẫn phải đối mặt với án tử hình bằng cách treo cổ.

Tham khảo

Sinh năm 1967
Sinh năm 1968
Nhân vật còn sống
Trung thành tình dục


title: Lasioglossum gundlachii

text:
Lasioglossum gundlachii là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Baker mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1906


title: César Boutteville

text:
César Boutteville (24 tháng 6 năm 1917 – 21 tháng 5 năm 2015) là một kỳ thủ cờ vua người Pháp gốc Việt Nam

Tiểu sử và sự nghiệp
César Boutteville có cha là người Pháp và mẹ là người Việt Nam. Ông sinh ra ở Thịnh Hào, ngày nay thuộc địa phận quận Đống Đa ở Hà Nội. Ông cùng gia đình chuyển sang Pháp năm 1929. Cả gia đình sống tại Boulogne-sur-Mer, sau đó chàng thanh niên César tiếp tục công việc học hành ở Roubaix.

Boutteville đã giành được chức vô địch cờ vua Pháp 6 lần (1945, 1950, 1954, 1955, 1959 và 1967), và cũng 6 lần giành được chức vô địch giải cờ Paris (1944, 1945, 1946, 1952, 1961 và 1972).

Boutteville khoác áo đội tuyển Pháp tham dự Olympiad cờ vua 7 lần từ 1956 đến 1968. Ông cũng có mặt trong các trận giao hữu cờ vua giữa Pháp với Thuỵ Sĩ (1946), Úc (1946), Tiệp Khắc (1947) và Liên Xô (1954).

Ngoài ra thành tích ở một số giải khác của Boutteville là hạng ba giải Paris 1962/63, đồng hạng 10 tại Bordeaux và đồng hạng 8-10 tại Le Havre năm 1966 (Bent Larsen vô địch).

Khi đã ngoài 90 tuổi, sau một thời gian dài nghỉ ngơi, ông quay trở lại các giải đấu, thi đấu cho câu lạc bộ ở Le Chesnay. Ông qua đời tại nhà riêng ở Versailles vào ngày 21 tháng 5 năm 2015.

Chú thích

Liên kết ngoài

Vận động viên cờ vua Việt Nam
Vận động viên cờ vua Pháp
Vận động viên gốc Việt
Người Pháp gốc Việt
Người Việt gốc Pháp
Người Việt di cư tới Pháp


title: Phân tầng xã hội

text:
Phân tầng xã hội (tiếng Anh: Social Stratification) là sự phân chia nhỏ xã hội thành các tầng lớp khác nhau về địa vị kinh tế, địa vị chính trị, học vấn, kiểu dáng nhà ở, nơi cư trú, phong cách sinh hoạt, cách ứng xử, sở thích nghệ thuật. Đây là một trong những khái niệm cơ bản của xã hội học. Đó là một khái niệm để chỉ sự phân chia các cá nhân hay các nhóm xã hội thành các tầng lớp khác nhau. Mỗi tầng bao gồm các cá nhân, các nhóm xã hội có địa vị kinh tế, chính trị, uy tín giống nhau. Phân tầng xã hội diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, chính trị cho đến văn hóa, v.v...

Khi nói đến phân tầng xã hội, các nhà xã hội học đề cập đến bất bình đẳng xã hội, coi đó như một yếu tố cơ bản cho việc hình thành nên sự phân tầng xã hội. Một số tác giả lưu tâm đến sự biến đổi hình thức của phân tầng xã hội, và cho rằng điều đó phụ thuộc vào tính chất "mở" của hệ thống xã hội. Một số tác giả khác quan tâm đến sự phân phối không đồng đều các lợi ích giữa các thành viên trong xã hội, coi đó là nguyên nhân dẫn tới sự phân tầng xã hội. Phân tầng xã hội và bất bình đẳng xã hội có mối quan hệ mật thiết. Bất bình đẳng là nguyên nhân, phân tầng xã hội là kết quả. Sự không ngang nhau về mọi lĩnh vực giữa các cá nhân trong xã hội dẫn đến cơ hội và lợi ích của các cá nhân là không như nhau, từ đó dẫn đến việc các cá nhân hay các nhóm xã hội có cùng chung lợi ích sẽ tập hợp lại thành một nhóm. Nhiều nhóm có cơ hội và lợi ích khác nhau ra đời. Có nhóm lợi ích và cơ hội nhiều, có nhóm thì ít, từ đó dẫn đến phân tầng xã hội.

Phân tầng xã hội không có ý nghĩa tuyệt đối. Do vị thế xã hội của các nhân có thể thay đổi, từng ngày, từng giờ, có cá nhân hôm nay thuộc tầng lớp này, mai lại thuộc tầng lớp khác. Bởi vì cơ hội và lợi ích của họ không còn nằm trong tầng lớp đó nữa.

Định nghĩa của phân tầng xã hội
Theo nhà xã hội học Mỹ Neil Smelser, "phân tầng xã hội liên quan đến những cách thức, trong đó bất bình đẳng dường như từ thế hệ này truyền qua thế hệ khác, tạo nên vị trí hoặc đẳng cấp xã hội". Một định nghĩa khác: "sự phân tầng trong xã hội học thường được áp dụng để nghiên cứu về cấu trúc xã hội bất bình đẳng, vì vậy, nghiên cứu về những hệ thống bất bình đẳng giữa những nhóm người nảy sinh như là kết quả không chủ ý của những quan hệ xã hội và quá trình xã hội".
Đặc điểm của phân tầng xã hội
Phân tầng xã hội diễn ra ở nhiều khía cạnh như chính trị, kinh tế, địa vị xã hội, học vấn;
Phân tầng xã hội có phạm vi toàn cầu;
Phân tầng xã hội tồn tại theo lịch sử, theo các thể chế chính trị;
Phân tầng xã hội tồn tại trong các nhóm dân cư, giai cấp, tầng lớp xã hội.

Lý thuyết về phân tầng xã hội
Lý thuyết chức năng: việc phân tầng xã hội nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội, nghĩa là mỗi tầng xã hội có chức năng xã hội riêng. Điều này giải thích vì sao cần phải có các tầng lớp, đẳng cấp, giai cấp xã hội và tổ chức xã hội.
Lý thuyết xung đột: việc phân tầng xã hội là do nguyên nhân từ bất bình đẳng xã hội (coflict theory) gây nên. Các bất bình đẳng sẽ dẫn đến các xung đột trong xã hội. Chính vì vậy, các tầng lớp trong xã hội sẽ không được ổn định.
Ngoài hai lý thuyết cơ bản nói trên còn có những lý thuyết khái quát về sự phân tầng xã hội trong các xã hội khác nhau mà tiêu biểu là lý thuyết của Max Weber, Lenski và của các nhà lý luận về sự tiến hóa xã hội, lý luận phân tầng xã hội khác.

Theo các nhà xã hội học, có 4 kiểu chủ yếu về hệ thống phân tầng xã hội:
Nô lệ;
Đẳng cấp;
Địa chủ;
Các giai cấp xã hội.

Xem thêm
Tổ chức xã hội
Quyền lực xã hội
Trật tự xã hội
Bất bình đẳng xã hội

Tham khảo
Đào Duy Tính, Lý thuyết xã hội học. Nhà xuất bản. Chính trị Quốc gia - Hà Nội, 2000.
Nguyễn Đình Tấn, Cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội, Nhà xuất bản. Chính trị Quốc gia - Hà Nội, 1999.
Harold R. Kerbo, Social Stratification and Inequality, New York: McGraw-Hill, Inc. 1991.

Chú thích

Liên kết ngoài
PGS.TS Lê Ngọc Hùng (Học viện Chính trị-Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh), Chênh lệch giàu nghèo và phân tầng xã hội ở Hà Nội hiện nay, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 8/10/2010, truy cập ngày 4/12/2010.

Xã hội
X
Tổ chức xã hội
Hệ thống xã hội
Thuật ngữ xã hội học
Nhân loại học
Bất bình đẳng xã hội
Địa vị xã hội


title: Blankenhagen

text:
Blankenhagen là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Bad Doberan), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 9,09 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 871 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Hontoria de Cerrato

text:
Hontoria de Cerrato là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 111 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Cyclostrema exiguum

text:
Cyclostrema exiguum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Liotiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cyclostrema


title: Izatha gekkonella

text:
Izatha gekkonella là một loài bướm đêm thuộc họ Oecophoridae. Nó là loài đặc hữu của New Zealand, ở đó nó is only có ở vùng Taieri và Shag River catchments ở Đông Otago.

Sải cánh dài 13.5–15.5 mm đối với con đực và 13.5–17 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay vào tháng 10, tháng 11 and tháng 12.

Ấu trùng được ghi nhận ăn địa y mọc trên đá.

Chú thích

Tham khảo

Izatha


title: Otochilus

text:
Otochilus là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan


title: Cassacco

text:
Cassacco là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 80 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 12 km về phía tây bắc của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.880 người và diện tích là 11,6 km².

Đô thị Cassacco có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Conoglano, Martinazzo, Raspano, Vendoglio, và Montegnacco.

Cassacco giáp các đô thị: Colloredo di Monte Albano, Magnano in Riviera, Tarcento, Treppo Grande, Tricesimo.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.cassacco.ud.it

Đô thị tỉnh Udine


title: Dactylispa apicata

text:
Dactylispa apicata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Rinorea cordata

text:
Rinorea cordata là một loài thực vật thuộc họ Violaceae. Đây là loài đặc hữu của Colombia.

Chú thích

Tham khảo
 Calderon, E. 1998. Rinorea cordata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Rinorea
Thực vật đặc hữu Colombia


title: Chienes

text:
Kiens tiếng Ý: Chienes) là một đô thị ở tỉnh Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 100 km về phía đông bắc của Trento và khoảng 50 km về phía đông bắc của Bolzano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.646 người và diện tích là 33,9 km².

Đô thị Kiens có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Casteldarne, Monghezzo, Corti và San Sigismondo.

Kiens giáp các đô thị: Pfalzen, Rodeneck, St. Lorenzen, Mühlwald, Terenten và Vintl.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Nam Tirol


title: Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược

text:
Cụm từ Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược (tiếng Anh: Strategic Arms Reduction Treaty, viết tắt: START) có thể chỉ:
 START I: Ký ngày 31/6/1991 giữa Hoa Kỳ và Liên Xô cũ (sau đó Nga tiếp tục), có hiệu lực từ 05/12/1994;
 START II: Ký ngày 03/01/1993 giữa Hoa Kỳ và Nga
 START III: Ký ngày 08/4/2010 giữa Hoa Kỳ và Nga


title: 2401 Aehlita

text:
2401 Aehlita (1975 VM2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 11 năm 1975 bởi Smirnova, T. ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2401 Aehlita

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova
Thiên thể phát hiện năm 1975


title: Plouguernével

text:
Plouguernével () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Plouguernével được gọi là Plouguistes.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Plouguernével

Plouguernevel


title: Psychomyia phobos

text:
Psychomyia phobos là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Saint-Priest-la-Plaine

text:
Saint-Priest-la-Plaine  là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 450 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintpriestlaplaine


title: Toxorhina brevistyla

text:
Toxorhina brevistyla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Toxorhina
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Marignac, Haute-Garonne

text:
Marignac  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 510 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: 4682 Bykov

text:
4682 Bykov (1973 SO4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 9 năm 1973 bởi Chernykh, L. I. ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4682 Bykov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Tillandsia lotteae

text:
Tillandsia lotteae là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của Bolivia.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009

L
Thực vật Bolivia


title: Munina flavida

text:
Munina flavida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang & Yao in Yang, Li & Yao miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Munina


title: Colletes scopiventer

text:
Colletes scopiventer là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Swenk mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1908


title: Lê Bảng

text:
Lê Bảng(黎榜) là một vị vua nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam. Do được lập lên ngôi và phế truất trong thời gian loạn lạc ngắn ngủi, ông ít được nhắc tới trong danh sách các vị vua chính thống của Việt Nam.

Thân thế
Lê Bảng là con của Tĩnh Tu công Lê Lộc. Lê Lộc là cháu nội của Cung vương Lê Khắc Xương - anh vua Lê Thánh Tông. Lê Bảng là cháu 4 đời của Lê Khắc Xương, và cũng là cháu 5 đời của Lê Thái Tông.

Sự nghiệp
Do Lê Chiêu Tông giết công thần Trần Chân, tháng 7 năm 1518, các thủ hạ của Chân là Nguyễn Kính, Nguyễn Áng ở Sơn Tây nổi dậy báo thù cho chủ.

Một tướng khác là Vĩnh Hưng hầu Trịnh Tuy nhân lúc Chiêu Tông không trấn áp được các tướng Sơn Tây cũng mưu ly khai lập vua khác. Tháng 9 năm 1518, Trịnh Tuy cùng văn thần Nguyễn Sư lập Lê Bảng làm vua và đổi niên hiệu Quang Thiệu của Chiêu Tông ra Đại Đức. Trịnh Tuy sai người dụ Nguyễn Kính. Nguyễn Kính thấy Tuy là người cùng phe với Trịnh Duy Sản và Trần Chân trước đây nên bằng lòng đi theo vua mới Lê Bảng.

Kết cục
Sử sách chép rất ngắn ngủi về Lê Bảng, chỉ ghi ông làm vua được nửa năm (tức là sang năm 1519) thì bị Trịnh Tuy phế truất để lập em ông là Lê Do, cũng có cụ tổ là Lê Thái Tông. Không rõ Lê Bảng mất năm nào.

Xem thêm
 Trịnh Tuy
 Lê Do
 Lê Chiêu Tông

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư, quyển XV

Vua nhà Lê sơ
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu


title: Engente

text:
Engente  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Xã của Aube


title: Mithras (bướm)

text:
Mithras là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Eumaeini


title: Đạo Sinh

text:
Đạo Sinh (zh. dàoshēng 道生), 355-434, là một Cao tăng và là người thành lập Niết-bàn tông của Phật giáo Trung Quốc. Sư là người cùng Cưu-ma-la-thập dịch kinh Diệu pháp liên hoa (sa. saddharmapuṇḍarīka-sūtra) và Duy-ma-cật sở thuyết (sa. vimalakīrtinirdeśa-sūtra).

Đạo Sinh có nhiều quan điểm cách mạng so với thời bấy giờ, góp công rất lớn thúc đẩy sự phát triển của nền Phật giáo Trung Quốc. Sư quan niệm rằng, bất cứ ai cũng có Phật tính, bất cứ ai cũng có thể thành Phật tức khắc. Sư có công tổng hợp hai bộ kinh Đại bát-niết-bàn và Bát-nhã ba-la-mật-đa. Ngày nay các tác phẩm của Sư đã thất lạc, người ta chỉ tìm thấy quan điểm của Sư rải rác trong các bộ luận.

Đạo Sinh là người có biệt tài, lúc gia nhập Tăng-già Sư đã là một người tinh thông đạo pháp. Từ năm 397 đến 401 Sư tu học tại Lư Sơn, một trung tâm Phật giáo quan trọng thời đó. Năm 405 Sư về Trường An, cùng với Cưu-ma-la-thập soạn kinh sách. Vì những quan điểm mới, Sư bị loại ra khỏi Tăng-già. Đó là những quan điểm phù hợp với Đại bát-niết-bàn kinh (sa. mahāparinirvāṇa-sūtra) – nhưng kinh này lúc đó chưa được dịch ra Hán văn. Sau khi kinh này dịch xong, thuyết của Sư được phục hồi.

Sư cho rằng, ngay cả Nhất-xiển-đề cũng có Phật tính và có thể đạt Phật quả, đó là quan điểm Đại thừa, tất cả mọi chúng sinh, không chừa ai, đều có Phật tính, chỉ vì bị vô minh che phủ. Đạt giác ngộ chính là trực nhận được Phật tính đó và tất nhiên – hành giả phải qua nhiều bước đường chuẩn bị. Sư quan niệm rằng giác ngộ là giác ngộ tức khắc (đốn ngộ), là tình trạng hợp nhất với Chân như. Vì vậy giác ngộ không thể là một quá trình từ từ. Khi giác ngộ thì Luân hồi hay Niết-bàn không khác và Chân như của chư Phật không khác với thế giới hiện hữu. Đối với Đạo Sinh thì Phật tính trong Đại bát-niết-bàn kinh và tính Không trong kinh Bát-nhã-ba-la-mật-đa chỉ là một: cả hai đều vô tướng, vô tính. Phật tính và tính Không chính là Niết-bàn, là trạng thái không còn phân biệt giữa chủ thể và khách thể. Đối với Sư, không có một Tịnh độ ngoài thế giới này vì chư Phật không hề rời chúng ta, luôn luôn ở trong ta.

Cuối đời, Sư lại sống trên núi Lư Sơn. Một ngày trong năm 434 Sư giảng pháp. Khi sắp rời toà giảng, Sư giơ gậy trúc lên cao, ngồi mà nhập Niết-bàn.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Phật giáo Trung Quốc
Đại sư Phật giáo
Mất năm 434


title: Chimarra tortuosa

text:
Chimarra tortuosa là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Pécharic-et-le-Py

text:
Pecharic-et-le-Py là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.
Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Pecharipyciens.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pécharic-et-le-Py trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Pecharic-et-le-Py


title: Denticulobasis dunklei

text:
Denticulobasis dunklei là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Denticulobasis dunklei được miêu tả khoa học năm 2009 bởi Machado.

Chú thích

Tham khảo

Denticulobasis


title: Macroglossum svetlana

text:
Macroglossum svetlana là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Maldives.
Nó rất giống loài Macroglossum gyrans, nhưng có cánh trước và cánh sau tròn hơn và râu dày hơn. Ngoài ra, hình thức các dải ngang và đường kẻ mắt thường nhìn thấy được.

Chú thích

Tham khảo

Macroglossum


title: Namsskogan

text:
Baisskogan là một đô thị ở hạt Nord, Na Uy. Namsskogan tọa lạc ở phần thượng lưu khu vực thung lũng Namdalen. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Namsskogan. Namsskogan đã được tách khỏi Đô thị Grong vào ngày 1 tháng 7 năm 1923.
Huy hiệu hiện nay được sử dụng từ ngày 21 tháng 12 năm 1984.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của Trøndelag
Namsskogan


title: Ngôn ngữ học

text:
Ngôn ngữ học hay ngữ lý học là bộ môn nghiên cứu về ngôn ngữ. Người nghiên cứu bộ môn này được gọi là nhà ngôn ngữ học. Nói theo nghĩa rộng, nó bao gồm ba khía cạnh: hình thái ngôn ngữ, nghĩa trong ngôn ngữ và ngôn ngữ trong ngữ cảnh. Những hoạt động miêu tả ngôn ngữ sớm nhất biết tới được cho là của Panini (thế kỷ IV trước Công nguyên), với những phân tích về tiếng Phạn (Sanskrit) trong cuốn Ashtadhyayi.

Ngôn ngữ học phân tích ngôn ngữ con người như một hệ thống liên kết âm thanh (hay cử chỉ ra hiệu) với ý nghĩa. Ngữ âm học nghiên cứu về âm học và cấu âm của sự tạo thành và tiếp nhận âm thanh từ lời nói và ngoài lời nói. Mặt khác, bộ môn nghiên cứu về nghĩa trong ngôn ngữ lại làm sáng tỏ cách các ngôn ngữ mã hóa mối quan hệ giữa các thực thể, các tính chất và các khía cạnh khác của thế giới để chuyển tải, xử lý và gán nghĩa, cũng như điều khiển và giải quyết sự mơ hồ (ambiguilty). Trong lúc Ngữ nghĩa quan tâm tới các điều kiện chân trị, Ngữ dụng lại quan tâm tới những ảnh hưởng của Ngữ cảnh tới ý nghĩa.

Ngữ pháp tạo lập nên một hệ thống các luật chi phối hình thái của phát ngôn trong một ngôn ngữ nhất định. Nó bao gồm cả âm, nghĩa và âm vị (âm thanh có đặc trưng gì và kết hợp với nhau như thế nào), hình thái học (cấu tạo vào cách kết hợp các từ).

Phân ngành
Các nghiên cứu chuyên ngành của ngôn ngữ học được rất nhiều nhà chuyên ngành theo đuổi; và những nhà nghiên cứu này ít khi đồng ý với nhau, như Russ Rymer đã diễn tả một cách trào phúng như sau:
Linguistics is arguably the most hotly contested property in the academic realm. It is soaked with the blood of poets, theologians, philosophers, philologists, psychologists, biologists, anthropologists, and neurologists, along with whatever blood can be got out of grammarians.
(Ngôn ngữ học có thể nói là một đấu trường nóng bỏng nhất trong giới trí thức. Đấu trường đó đẫm đầy máu của các nhà thơ, nhà thần học, nhà triết học, nhà văn lý học, nhà tâm lý học, nhà sinh vật học, nhà nhân chủng học và nhà thần kinh học, cùng với tất cả lượng máu có thể lấy ra được của những nhà ngữ pháp học.) 1
Quan tâm hàng đầu của ngôn ngữ học lý thuyết là mô tả bản chất của khả năng ngôn ngữ của loài người, hay "sự tinh thông"; giải thích cho được khi nói một người "biết" một ngôn ngữ thì người đó thật sự "biết" được gì; và giải thích cho được bằng cách nào con người đã "biết" được ngôn ngữ đó.

Tất cả con người (trừ những trường hợp bị bệnh đặc biệt) đều đạt tới sự tinh thông ở bất kỳ ngôn ngữ nào được nói (hoặc ra dấu, trong trường hợp ngôn ngữ dấu hiệu) xung quanh họ trong quá trình trưởng thành, với rất ít sự hướng dẫn có ý thức. Động vật khác không làm được như vậy. Do đó, có một tính chất bẩm sinh nào đó khiến cho con người có thể biết cách sử dụng ngôn ngữ. Không có một quá trình "di truyền học" rõ rệt nào gắn với sự khác biệt giữa các ngôn ngữ: một cá nhân có thể lĩnh hội được bất kỳ ngôn ngữ nào mà họ đã được tiếp xúc lâu dài trong môi trường sống khi còn bé, không phân biệt xuất xứ cha mẹ hay dân tộc của họ.

Các cấu trúc ngôn ngữ là các cặp song hành giữa ý nghĩa và âm thanh (hoặc hình thức ngoại hiện khác). Các nhà ngôn ngữ học có thể chỉ tập trung vào một số lĩnh vực nhất định của ngôn ngữ, có thể sắp xếp như sau:

 Ngữ âm học (Phonetics), nghiên cứu quy luật của các thể (aspect) của âm
 Âm vị học (Phonology), nghiên cứu những khuôn mẫu (pattern) của âm
 Hình thái học (Morphology), nghiên cứu bản chất cấu trúc của từ vựng
 Cú pháp học (Syntax), nghiên cứu thủ thuật xây dựng câu trong ngữ pháp
 Ngữ nghĩa học (Semantics), nghiên cứu ý nghĩa từ vựng (từ vựng học) và thành ngữ (ngữ cú học)
 Ngữ dụng học (Pragmatics), nghiên cứu phát biểu trong ngữ cảnh giao tiếp (nghĩa đen và nghĩa bóng)
 Phân tích diễn ngôn (Discourse Analysis), phân tích ngôn ngữ trong văn bản (văn bản nói, viết hoặc ký hiệu)

Nhiều nhà ngôn ngữ học đồng ý rằng các phân ngành trùng lắp nhau đáng kể trong nghiên cứu. Tuy nhiên, bất kể quan điểm của họ ra sao, mỗi lĩnh vực đều có những quan niệm cốt lõi của nó, đòi hỏi sự tìm tòi, nghiên cứu khoa học kỹ lưỡng.

Những lĩnh vực được cho là trùng lắp được phân ra dựa theo các yếu tố ngoại tại được xem xét. Ví dụ như:

 Phong cách học, môn nghiên cứu những yếu tố ngôn ngữ giúp cho ngôn từ phù hợp ngữ cảnh.
 Ngôn ngữ học phát triển, môn nghiên cứu sự phát triển khả năng ngôn ngữ của một cá nhân, cụ thể là sự tiếp thu ngôn ngữ trong giai đoạn ấu thơ.
 Ngôn ngữ học lịch sử hay Ngôn ngữ học lịch đại, môn nghiên cứu sự thay đổi trong ngôn ngữ.
 Ngôn ngữ học tiến hoá, môn nghiên cứu nguồn gốc và sự phát triển nối tiếp của ngôn ngữ.
 Ngôn ngữ học tâm lý, môn nghiên cứu các quá trình nhận thức và trình bày gắn liền với việc sử dụng ngôn ngữ.
 Ngôn ngữ học xã hội, môn nghiên cứu các khuôn mẫu xã hội của sự đa dạng ngôn ngữ.
 Ngôn ngữ học điều trị, việc ứng dụng lý thuyết ngôn ngữ học vào lĩnh vực nói-sửa các tật nói
 Ngôn ngữ học thần kinh, môn nghiên cứu các mạng lưới dây thần kinh gắn liền với văn phạm và giao tiếp.
 Ngôn ngữ học vạn vật, môn nghiên cứu các hệ thống giao tiếp tự nhiên cũng như do con người truyền dạy cho ở động vật khác so với ngôn ngữ loài người.
 Ngôn ngữ học máy tính, môn nghiên cứu những bổ sung cấu trúc ngôn ngữ bằng khoa học máy tính.
 Ngôn ngữ học ứng dụng, môn nghiên cứu những vấn đề liên quan đến ngôn ngữ trong cuộc sống hàng ngày, đáng chú ý là chính sách ngôn ngữ và giáo dục ngôn ngữ.

Sự đa dạng
Một phần lớn công sức của các nhà ngôn ngữ học được bỏ ra để đi sâu vào tìm hiểu bản chất của sự khác nhau giữa các ngôn ngữ trên thế giới.

Bản chất của sự đa dạng ngôn ngữ này rất quan trọng để chúng ta hiểu được khả năng ngôn ngữ của loài người nói chung: nếu khả năng ngôn ngữ của con người bị bó buộc hạn hẹp bởi những đặc điểm sinh học của loài, thì các ngôn ngữ phải rất giống nhau. Nếu khả năng ngôn ngữ của con người không bị hạn chế, thì các ngôn ngữ có thể cực kỳ khác nhau.

Tuy nhiên, có nhiều cách hiểu khác nhau đối với sự giống nhau giữa các ngôn ngữ. Ví dụ như, tiếng Latin được người La Mã sử dụng đã phát triển thành tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý. Sự giống nhau giữa tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý, trong nhiều tình huống, là do cả hai đã kế thừa từ tiếng Latin. Vậy, về nguyên tắc, nếu hai ngôn ngữ có cùng tính chất nào đó thì tính chất này có thể hoặc do có cùng nguồn gốc hoặc do tính chất nào đó thuộc bộ phận ngôn ngữ của con người (human language faculty). Dĩ nhiên, luôn luôn có thể xảy ra một sự ngẫu nhiên dẫn đến sự giống nhau nào đó, như là trường hợp từ 'mucho' trong tiếng Tây Ban Nha và từ 'much' trong tiếng Anh. Cả hai từ không liên quan nhau chút nào về mặt lịch sử, mặc dù chúng có nghĩa và cách phát âm giống nhau.

Thường thì khả năng có cùng nguồn gốc có thể được loại bỏ. Ai cũng biết, việc học một ngôn ngữ là rất dễ dàng đối với con người, do đó, ta có thể suy đoán rằng các ngôn ngữ đã được nói ít nhất là từ khi có con người hiện đại về mặt sinh học, có thể là tối thiểu năm mươi nghìn năm nay.

Những phương pháp khách quan quan sát sự thay đổi của ngôn ngữ (ví dụ như, so sánh ngôn ngữ trong các văn bản cổ với ngôn ngữ hậu sinh của chúng được nói ngày nay) cho thấy sự thay đổi là nhanh chóng đến độ chúng ta không thể nào tái dựng lại một ngôn ngữ đã được nói cách đây rất lâu. Từ đây suy ra được rằng, những điểm tương đồng trong các ngôn ngữ được nói ở những nơi khác nhau trên thế giới thông thường không thể được dùng làm bằng chứng chứng minh chúng có cùng tổ tiên.

Bất ngờ hơn nữa, người ta đã ghi nhận được những trường hợp ngôn ngữ ký hiệu được phát triển trong các cộng đồng người khiếm thính bẩm sinh đã sớm không có cơ hội được tiếp xúc với ngôn ngữ nói. Người ta đã chỉ ra được rằng các tính chất của những ngôn ngữ dấu này nói chung là trùng khớp với nhiều tính chất của các ngôn ngữ nói. Điều này củng cố giả thuyết rằng những tính chất giống nhau đó không phải do một nguồn gốc chung mà là do những đặc điểm tổng quát của phương thức học ngôn ngữ.

Nói một cách tự do, tổng hợp các tính chất chung của tất cả các ngôn ngữ có thể được gọi là "ngữ pháp phổ quát" (universal grammar) (viết tắt NPTC), một đề tài có các đặc điểm được bàn cãi rất nhiều. Các chuyên gia ngôn ngữ học và phi-ngôn ngữ học cũng sử dụng thuật ngữ này theo nhiều cách khác nhau.

Các đặc tính chung phổ quát của ngôn ngữ có thể một phần xuất phát từ các phương diện chung toàn cầu những trải nghiệm của con người; Ví dụ như, tất cả mọi người đều trải nghiệm qua nước, và tất cả ngôn ngữ của loài người đều có một từ để chỉ nước. Tuy nhiên, trải nghiệm chung không đủ để lý giải những câu hỏi khó hơn về NPTC. Hãy xét một ví dụ thú vị sau: giả sử tất cả ngôn ngữ loài người đều phân biệt được danh từ và động từ. Nếu đúng như vậy thì hiện tượng này cần được giải thích thấu đáo hơn, vì danh từ và động từ không phải là thứ trải nghiệm được trong thế giới vật chất bên ngoài các ngôn ngữ sử dụng chúng.

Nói chung, một đặc điểm của NPTC có thể là xuất phát từ những đặc tính chung của nhận thức con người hoặc từ đặc tính nhận thức chung cụ thể nào đó của con người gắn liền với ngôn ngữ. Nhân loại còn hiểu biết quá ít về nhận thức của con người nói chung, không đủ để đưa ra phân biệt có giá trị. Do đó, những điều tổng hợp thường được đưa ra trong ngôn ngữ học lý thuyết mà không khẳng định rõ chúng có mối liên hệ nào đến các khía cạnh khác của nhận thức hay không.

Đặc tính của ngôn ngữ
Từ thời Hy Lạp cổ đại, người ta đã hiểu rằng ngôn ngữ có khuynh hướng được tổ chức theo các phạm trù ngữ pháp như danh từ và động từ, danh cách và đối cách, hay hiện tại và quá khứ. Từ vựng và ngữ pháp của một ngôn ngữ được tổ chức theo những thể loại cơ bản này.

Ngoài cách dùng nhiều thể loại cụ thể, ngôn ngữ có một đặc điểm quan trọng là nó tổ chức các yếu tố thành những cấu trúc đệ quy; cho phép một ngữ danh từ hàm chứa ngữ danh từ khác (ví dụ như the chimpanzee's lip) hoặc một mệnh đề hàm chứa một mệnh đề khác (Ví dụ như I think that it's raining). Mặc dù phép đệ quy trong ngữ pháp được ngầm công nhận từ rất sớm (bởi nhiều người như Jespersen), tầm quan trọng của phương diện ngôn ngữ này chỉ được nhận thức trọn vẹn sau khi quyển sách  của Noam Chomsky được xuất bản năm 1957, trình bày ngữ pháp chính quy của một phần Anh ngữ. Trước đó, những mô tả chỉ tiết nhất về hệ thống ngôn ngữ chỉ bàn về hệ thống ngữ âm vị học và hình thái học, có khuynh hướng khép kín và thiếu sáng tạo.

Chomsky đã sử dụng ngữ pháp phi ngữ cảnh được bổ sung thêm nhiều biến đổi. Từ đó về sau, ngữ pháp phi ngữ cảnh đã được viết ra cho rất nhiều bộ phận ngôn ngữ khác nhau (Ví dụ như, generalised phrase structure grammar, cho tiếng Anh), nhưng người ta đã chứng minh rằng ngôn ngữ loài người bao gồm các yếu tố phụ thuộc lẫn nhau, không thể được giải quyết đầy đủ bằng ngữ pháp phi ngữ cảnh. Việc này đòi hỏi phải có giải pháp hiệu quả hơn, ví dụ như các biến đổi chẳng hạn.

Mô tả hay định chuẩn
Những nghiên cứu trong phạm vi ngôn ngữ học hiện nay đều nằm trong lĩnh vực "mô tả" (descriptive); các nhà nghiên cứu tìm cách làm sáng tỏ các bản tính của ngôn ngữ mà không đưa ra các phán xét hay tiên đoán hướng đi của nó trong tương lai. Tuy vậy, có nhiều nhà ngôn ngữ học và các người nghiên cứu nghiệp dư đã cố gắng đưa ra các luật lệ cho ngôn ngữ theo kiểu "định chuẩn" (prescriptive), họ cố gắng đưa ra các "chuẩn" để mọi người theo.

Những người theo lối đi "định chuẩn" thường là những người trong lĩnh vực giáo dục và báo chí, họ thường ít khi nằm trong lĩnh vực ngôn ngữ học hàn lâm. Những người này có một khái niệm khá rõ về những điều mà họ cho là "đúng" hay "sai", họ có thể tự cho mình nhiệm vụ làm cho các thế hệ tương lai dùng một loại ngôn ngữ có thể dẫn đến "thành công" hơn "thất bại", thường là một lối nói, một cách phát âm mà họ cho là "chuẩn". Các lý do làm cho họ không chấp nhận được các "cách dùng sai" có thể bao gồm sự ngờ vực cho các từ mới (neologism), các lý do liên quan đến các phương ngữ (dialect) bị xã hội chê bai, hay đơn giản là vì các mâu thuẫn với các lý thuyết họ ưa chuộng. Một hình thức cực đoan của hình thái "định chuẩn" là hình thức kiểm duyệt; những nhà kiểm duyệt thường cho họ một nghĩa vụ diệt trừ các từ, các cách dùng, các lối phát âm... mà theo các giá trị xã hội, đạo đức, chính trị... của họ có thể dẫn đến một xã hội xấu.

Trong khi đó, những người theo lối "mô tả" không chấp nhận khái niệm "cách dùng sai" của những người đi theo lối "quy định". Họ có thể gọi cách dùng đó như là "cá tính đặc trưng" (idiosyncratic) hay họ có thể tìm cách khám phá ra một "luật" mới cho cách dùng đó để mang nó đi vào trong hệ thống (thay vì tự động cho các lối dùng "sai" là nằm ngoài hệ thống như các người theo lối "định chuẩn" làm). Trong phạm vi điều tra điền dã (fieldwork), các nhà ngôn ngữ học miêu tả nghiên cứu ngôn ngữ bằng cách dùng một đường lối diễn tả. Phương pháp của họ gần với phương pháp khoa học được dùng trong các ngành khác.

So sánh viết và nói
Hầu hết các nhà ngôn ngữ học đều có chung lập trường rằng ngôn ngữ nói mang tính chủ đạo hơn, do đó, quan trọng hơn, cần nghiên cứu hơn là ngôn ngữ viết. Quan điểm này có một số lý do như sau:
 Việc nói năng là đặc tính chung của loài người trên toàn cầu, trong khi nhiều nền văn hoá và cộng đồng có tiếng nói không có chữ viết;
 Người ta học nói và xử lý ngôn ngữ nói dễ dàng hơn và sớm hơn ngôn ngữ viết.
 Một số nhà khoa học nhận thức tranh luận rằng bộ não có một "đặc khu ngôn ngữ" bẩm sinh. Kiến thức của đặc khu này được cho là có được từ việc học tiếng nói chứ không phải chữ viết, cụ thể là vì ngôn ngữ nói được tin là sự thích nghi theo luật tiến hoá, trong khi chữ viết lại là một phát minh tương đối gần đây.

Dĩ nhiên. các nhà ngôn ngữ học đồng ý rằng việc nghiên cứu ngôn ngữ viết là có giá trị và rất nên làm. Đối với việc nghiên cứu ngôn ngữ học sử dụng các phương thức ngôn ngữ học tập hợp và ngôn ngữ học máy tính, ngôn ngữ viết thường dễ dàng hơn khi xử lý số lượng lớn dữ liệu ngôn ngữ. Một tập hợp lớn dữ liệu ngôn ngữ nói vừa khó tạo được, vừa khó tìm và thường là được ký âm và được viết ra. Hơn nữa, các nhà ngôn ngữ học đã tìm đến dữ liệu ngôn từ dựa trên chữ viết, dưới nhiều định dạng giao tiếp qua máy tính để làm nguồn nghiên cứu.

Việc nghiên cứu hệ thống chữ viết ở bất kỳ trường hợp nào cũng được xem là một nhánh của ngôn ngữ học.

Lịch sử ngôn ngữ học
Ngôn ngữ học, một môn nghiên cứu ngôn ngữ một cách hệ thống, khởi nguồn từ Ấn Độ thời đồ sắt bằng việc phân tích tiếng Phạn. Những cuốn sách Pratishakhya (thế kỷ thứ 8 trước công nguyên) có thể xem là một bộ sưu tập những quan sát về những biến đổi, phân thành những tổng hợp khác nhau cho từng trường phái Vệ Đà khác nhau. Việc nghiên cứu các văn bản này một cách có hệ thống đã làm nền tảng để từ đó hình thành môn văn phạm Vyakarana, với chứng tích sớm nhất còn lại ngày nay là tác phẩm của  (520 – 460 BC).  đã tổng hợp ra gần 4000 những quy luật cho ra đời một thứ ngữ pháp sản sinh hoàn chỉnh và cực kỳ cô đọng của tiếng Phạn. Phương pháp tiếp cận mang tính phân tích của ông đã nhắc đến những khái niệm như âm vị, hình vị và gốc từ. Do chú trọng đến tính ngắn gọn nên ngữ pháp của ông đã cho ra một cấu trúc có tính phi trực giác cao, tượng như "ngôn ngữ máy tính" ngày nay (khác với các ngôn ngữ lập trình mà con người có thể đọc được). Những quy tắc logic và kỹ thuật bậc thầy của ông đã có tầm ảnh hưởng rộng lớn trong ngôn ngữ học cổ đại lẫn hiện đại.

Ngôn ngữ học Ấn Độ đã giữ vững tầm cao trong nhiều thế kỷ; Patanjali ở thể kỷ thứ hai trước CN vẫn hăng say chỉ trích Panini. Tuy nhiên, trong những thế trước CN, ngữ pháp của Panini đã được xem là ngữ pháp quy định, và sau đó các nhà bình luận đã trở nên hoàn toàn phục thuộc vào đó. Bhartrihari (450 – 510) cho ra lý thuyết rằng hành vi nói năng được tạo ra do bốn giai đoạn: thứ nhất, hình thành ý tưởng; thứ hai, chuyển ý thành lời và sắp xếp thứ tự; thứ ba, thực hiện truyền tín hiệu lời nói vào không khí; cả ba giai đoạn này do người nói thực hiện và giai đoạn cuối cùng là nghe hiểu lời nói, do người nghe hoặc người thông dịch chịu trách nhiệm.

Ở Trung Á, nhà ngôn ngữ học Ba Tư Sibawayh đã mô tả tiếng Ả Rập một cách chuyên nghiệp và chi tiết vào năm 760, trong quyển sách bất hủ của ông, Al-kitab fi al-nahw (الكتاب في النحو, Quyển sách viết về ngữ pháp), làm sáng tỏ nhiều khía cạnh của ngôn ngữ. Trong sách của mình, ông đã phân biệt rõ ngữ âm học với âm vị học.

Ngôn ngữ học Tây phương bắt nguồn từ thời văn minh Hy Lạp và La Mã cổ đại với việc tự biện ngữ pháp như trong đoạn Cratylus của Plato, nhưng nhìn chung vẫn kém xa những thành quả đạt được của các nhà ngữ pháp Ấn Độ cổ đại cho đến tận thế kỷ 19, khi các tài liệu học thuật của Ấn Độ bắt đầu có mặt ở châu Âu.

Một nhà ngôn ngữ học đầu thế kỷ 19 tên Jakob Grimm, đã hệ thống ra quy luật biến đổi cách phát âm của phụ âm, được biết đến với tên Luật Grimm vào năm 1822. Karl Verner đã khám phá ra Luật Verner. August Schleicher đã tạo ra thuyết "Stammbaum" và Johannes Schmidt đã phát triển thuyết "Wellen" ("mô hình sóng") vào năm 1872.

Ferdinand de Saussure là người sáng lập ra ngôn ngữ học cấu trúc hiện đại. Edward Sapir, một người dẫn đầu trong ngành ngôn ngữ học cấu trúc ở Mỹ, là một trong những người đầu tiên khám phá quan hệ giữa nghiên cứu ngôn ngữ và nhân chủng học. Phương pháp luận của ông có sức ảnh hưởng lớn đối với những người
hậu bối của ông. Mô hình ngôn ngữ chính thức của Noam Chomsky, ngữ pháp sản sinh-chuyển hoá, đã phát triển dưới sự ảnh hưởng của thầy mình, Zellig Harris, người lại chịu ảnh hưởng lớn từ Leonard Bloomfield. Mô hình này đã giữ vị trí chủ chốt từ những thập niên 1960.

Chomsky vẫn là nhà ngôn ngữ học có sức ảnh hưởng lớn nhất ngày nay. Những nhà ngôn ngữ học làm việc theo những khuôn khổ như Head-Driven Phrase Structure Grammar hoặc Ngữ Pháp Chức năng Từ Vựng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chính thức hoá và tính chính xác chính thức trong việc mô tả ngôn ngữ học, và có thể phần nào xa rời công trình gần đây hơn của Chomsky (chương trình "đơn giản tối thiểu" cho Ngữ pháp chuyển hoá) có liên hệ gần gũi hơn với những công trình trước đây của Chomsky. Những nhà ngôn ngữ học theo đuổi Lý Thuyết Tối Ưu trình bày những điều tổng hợp được theo các quy luật có thể có ngoại lệ, một hướng đi khác xa với ngôn ngữ học chính quy, và những nhà ngôn ngữ học theo đuổi các loại ngữ pháp chức năng và ngôn ngữ học nhận thức có khuynh hướng nhấn mạnh tính phi độc lập của kiến thức ngôn ngữ học và tính phi toàn cầu của các cấu trúc ngôn ngữ học, do đó, xa lìa kiểu mẫu Chomsky một cách đáng kể.

Các môn học liên ngành

Ngôn ngữ học ngữ cảnh
Ngôn ngữ học ngữ cảnh bao gồm những môn nghiên cứu sự tác động qua lại giữa ngôn ngữ học và các ngành học khác. Ở môn ngôn ngữ học lý thuyết, ngôn ngữ được xem xét độc lập trong khi những lĩnh vực đa ngành trong ngôn ngữ học nghiên cứu việc ngôn ngữ tương tác với thế giới bên ngoài ra sao.

Ngôn ngữ học xã hội, ngôn ngữ học nhân học hay Ngôn ngữ học nhân chủng, và nhân học ngôn ngữ là những môn khoa học xã hội chuyên xem xét sự tương tác giữa ngôn ngữ học và toàn xã hội.

Ngôn ngữ học tâm lý và ngôn ngữ học thần kinh liên kết y học với ngôn ngữ học.

Những lĩnh vực đa ngành của ngôn ngữ học gồm có thụ đắc ngôn ngữ, ngôn ngữ học tiến hoá, ngôn ngữ học máy tính và khoa học nhận thức.

Ngôn ngữ học ứng dụng
Ngôn ngữ học lý thuyết quan tâm đến việc tìm ra và miêu tả những điều khái quát được về một ngôn ngữ nhất định cũng như về tất cả các ngôn ngữ. Ngôn ngữ học ứng dụng đem những thành quả đó đi "ứng dụng" vào những lĩnh vực khác. Thường thì ngôn ngữ học ứng dụng được chỉ đến việc sử dụng nghiên cứu ngôn ngữ học trong việc dạy ngôn ngữ, nhưng kết quả nghiên cứu ngôn ngữ học còn được dùng trong các lĩnh vực khác.

Nhiều lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng ngày nay liên quan mật thiết đến việc sử dụng máy vi tính. Máy nói và thiết bị nhận dạng giọng nói sử dụng kiến thức ngữ âm học và âm vị học để cung cấp các giao diện giọng nói cho máy tính. Các ứng dụng của ngôn ngữ học máy tính trong việc dịch bằng máy, dịch thuật có sự hỗ trợ của máy tính, và việc xử lý ngôn ngữ tự nhiên là những lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng gặt hái được nhiều thành quả và đã tiến lên vị trí dẫn đầu trong những năm gần đây khi khả năng của máy tính ngày càng nâng cao. Ảnh hưởng của các ứng dụng này đã đem lại sự tác động tích cực đến các lý thuyết về cú pháp học cũng như ngữ nghĩa học, vì việc mô phỏng các lý thuyết này trên máy tính giới hạn chúng trong phạm vi các thao tác tính toán được và nhờ vậy, đem lại cơ sở toán học vững chắc hơn.

Ngôn ngữ học lịch đại
Trong khi cốt lõi của ngôn ngữ học lý thuyết là chú trọng nghiên cứu ngôn ngữ vào một thời điểm nhất định (thông thường là ở hiện tại), ngôn ngữ học lịch đại tìm hiểu xem ngôn ngữ thay đổi như thế nào theo thời gian, có khi xem xét đến cả hàng thế kỷ. Ngôn ngữ lịch đại vừa đem đến một lịch sử ngôn ngữ phong phú (môn ngôn ngữ học đã phát triển từ ngôn ngữ học lịch đại), vừa tạo ra một nền móng lý thuyết vững chắc cho việc nghiên cứu sự thay đổi của ngôn ngữ.

Ở các trường Đại học Mỹ (Hợp chủng quốc Hoa Kỳ), khuynh hướng
phi lịch đại chiếm ưu thế trong môn ngôn ngữ học. Nhiều khoá ngôn ngữ học nhập môn chỉ đề cập ngôn ngữ học lịch đại một cách qua loa. Việc chuyển trọng tâm sang hướng phi lịch đại đã bắt đầu với Saussure và trở nên phổ biến với Noam Chomsky.

Các nhánh ngôn ngữ học có tính lịch đại gồm có ngôn ngữ học lịch đại so sánh và từ nguyên học.

Xem thêm

Danh sách
 Danh sách các chủ đề ngôn ngữ học cơ bản
 Danh sách các chủ đề khoa học tri giác
 Danh sách các chủ đề ngôn ngữ học
 Danh sách các chuyên ngành ngôn ngữ học
 Danh sách các trường dạy ngôn ngữ học khoá hè

Các chủ đề liên quan

 Anthropological linguistics (Ngôn ngữ học nhân học)
 Articulatory phonology  (Âm vị học âm học)
 Biosemiotics
 Ngôn ngữ học tri nhận
 Khoa học nhận thức
 Ngôn ngữ học so sánh
 Ngôn ngữ học máy tính
 Ngôn ngữ học lịch sử
 Articulatory synthesis  (Tổng hợp âm thanh)
 Dịch máy
 Quá trình ngôn ngữ tự nhiên
 Nhận diện tiếng nói (authentication)
 Speech processing (Xử lí giọng nói)
 Speech recognition (Nhận diện giọng nói)
 Tổng hợp tiếng nói
 Concept Mining
 Ngôn ngữ học khối liệu
 Critical discourse analysis (Phân tích diễn ngôn phản đề?)
 Cryptanalysis
 Phân tích hội thoại
 Ngôn ngữ học miên tả
 Ecolinguistics (Ngôn ngữ học sinh thái)
 Embodied cognitive science (Khoa học nhận thức thể nghiệm)
 Endangered languages (Ngôn ngữ nguy cấp)
 Evolutionary linguistics (Ngôn ngữ học tiến hóa)
 Forensic linguistics (Ngôn ngữ học hình sự)
 Glottometrics
 Lịch sử ngôn ngữ học
 Ngôn ngữ học lịch sử
 Integrational linguistics
 Ngữ năng liên văn hoá
 Thụ đắc ngôn ngữ
 Language attrition (Sự thoái hóa ngôn ngữ)
 Máy ngôn ngữ
 Lexicography/Lexicology Từ vựng học
 Điển dạng ngôn ngữ
 Metacommunicative competence
 Quá trình ngôn ngữ học tự nhiên
 Ngôn ngữ học thần kinh
 Chính tả học
 Hoạt động đọc
 Thụ đắc ngôn ngữ thứ hai
 Triệu chứng học
 Ngôn ngữ học xã hội
 Ngôn ngữ học cơ tầng
 Cấu trúc luận
 Ngôn ngữ học văn bản
 Hệ thống viết

Tham khảo

Các sách giáo khoa

 Hudson, G. (2000) Essential Introductory Linguistics. Oxford: Blackwell.
 Lyons, John (1995), Linguistic Semantics, Cambridge University Press. (ISBN 0-521-43877-2)
 Napoli, Donna J. (2003) Language Matters. A Guide to Everyday Questions about Language. Oxford University Press.
 O'Grady, William D., Michael Dobrovolsky & Francis Katamba [eds.] (2001), Contemporary Linguistics, Longman. (ISBN 0-582-24691-1) - Lower Level
 Taylor, John R. (2003), Cognitive Grammar, Oxford University Press. (ISBN 0-19-870033-4)
 Trask, R. L. (1995) Language: The Basics. London: Routledge.
 Ungerer, Friedrich & Hans-Jorg Schmid (1996), An Introduction to Cognitive Linguistics, Longman. (ISBN 0-582-23966-4)

Các tác phẩm học thuật
 Chomsky, Noam, (1969), Aspects of the Theory of Syntax.
 Fauconnier, Gilles
 (1995), Mental Spaces, 2nd ed., Cambridge University Press. (ISBN 0-521-44949-9)
 (1997), Mappings in Thought and Language, Cambridge University Press. (ISBN 0-521-59953-9)
 & Mark Turner (2003), The Way We Think, Basic Books. (ISBN 0-465-08786-8)
 Rymer, p. 48, quoted in Fauconnier and Turner, p. 353
 Sampson, Geoffrey (1982), Schools of Linguistics, Stanford University Press. (ISBN 0-8047-1125-9)
 Sweetser, Eve (1992), From Etymology to Pragmatics, repr ed., Cambridge University Press. (ISBN 0-521-42442-9)
 Van Orman Quine, Willard (1960),  Word and Object, MIT Press. (ISBN 0-262-67001-1)
 Zuckermann, Ghil’ad (2003), Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew, Palgrave Macmillan.  /

Các tác phẩm đại chúng
 Bloomfield, Leonard. Language.
 Burgess, Anthony
 (1964), Language Made Plain
 (1992), A Mouthful of Air
 Deacon, Terrence (1998), The Symbolic Species, WW Norton & Co. (ISBN 0-393-31754-4)
 Deutscher, Guy, Dr. (2005), The Unfolding of Language, Metropolitan Books (ISBN 0-8050-7907-6) (ISBN 978-0-8050-7907-4
 Harrison, K. David. (2007) When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge. New York and London: Oxford University Press.
 Hayakawa, Alan R & S. I. (1990), Language in Thought and Action, Harvest. (ISBN 0-15-648240-1)
 Pinker, Steven
 (2000), The Language Instinct, repr ed., Perennial. (ISBN 0-06-095833-2)
 (2000), Words and Rules, Perennial. (ISBN 0-06-095840-5)
 Rymer, Russ (1992), Annals of Science in "The New Yorker", 13th April
 Sapir, Edward. Language.
 Saussure, Ferdinand de. Cours de linguistique générale.jhipouhoup
 White, Lydia (1992), Universal Grammar and Second Language Acquisition.

Sách tham khảo
 Aronoff, Mark & Janie Rees-Miller (Eds.) (2003) The Handbook of Linguistics. Blackwell Publishers. (ISBN 1-4051-0252-7)
 Asher, R. (Ed.) (1993) Encyclopedia of Language and Linguistics. Oxford: Pergamon Press. 10 vols.
 Bright, William (Ed) (1992) International Encyclopedia of Linguistics. Oxford University Press. 4 Vols.
 Brown, Keith R. (Ed.) (2005) Encyclopedia of Language and Linguistics (2nd ed.). Elsevier. 14 vols.
 Bussmann, H. (1996) Routledge Dictionary of Language and Linguistics. Routledge (translated from German).
 Crystal, David
 (1987) The Cambridge Encyclopaedia of Language. Cambridge University Press.
 (1991) A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Blackwell. (ISBN 0-631-17871-6)
 (1992) An Encyclopaedic Dictionary of Language and Languages. Oxford: Blackwell.
 Graffi, G. 2001 200 Years of Syntax. A Critical Survey, Amsterdam, Benjamins, 2001.
 Frawley, William (Ed.) (2003) International Encyclopedia of Linguistics (2nd ed.). Oxford University Press.
 Malmkjaer, Kirsten (1991) The Linguistics Encyclopaedia. Routledge (ISBN 0-415-22210-9)
 Trask, R. L.
 (1993) A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics. Routledge. (ISBN 0-415-08628-0)
 (1996) Dictionary of Phonetics and Phonology. Routledge.
 (1997) A student's dictionary of language and linguistics.
 (1999) Key Concepts in Language and Linguistics. London: Routledge.

Liên kết ngoài

 Subfields according to the Linguistic Society of America
 Glossary of linguistic terms and French<->English glossary at SIL International
 "Linguistics" section of A Bibliography of Literary Theory, Criticism and Philology, ed. J. A. García Landa (University of Zaragoza, Spain)
 Linguistics and language-related wiki articles on Scholarpedia and Citizendium

Khoa học xã hội
Khoa học nhận thức
Nhân văn học


title: Dactylispa pusilla

text:
Dactylispa pusilla là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Đại Hiến chương

text:
Magna Carta (tiếng Latin: "Đại Hiến Chương"), còn được gọi là Magna Carta Libertatum (Latin: "Đại Hiến Chương về những quyền tự do"), là một văn kiện thời Trung Cổ, được vua John của Anh chuẩn thuận ở Runnymede, gần Windsor, vào ngày 15 tháng 6 năm 1215. Được soạn thảo lần đầu bởi Stephen Langton, tổng giám mục Canterbury nhằm mang lại hòa bình giữa nhà vua không được lòng dân và một nhóm các quý tộc nổi loạn. Hiến chương cam kết bảo vệ quyền lợi của giáo hội, bảo vệ các quý tộc và cá nhân không bị bắt giam bất hợp pháp, được tiếp cận nhanh chóng với công lý và hạn chế các đóng góp phong kiến cho nhà quân chủ, những điều này sẽ được triển khai thông qua một hội đồng 25 nhà quý tộc. Cả hai phía đều không tuân thủ các thỏa thuận, và hiến chương bị Giáo hoàng Innôcentê III vô hiệu hóa, dẫn tới cuộc nội chiến của giới quý tộc Anh lần thứ nhất (1215-17). Sau khi vua John qua đời, chính quyền nhiếp chính cho con trai còn nhỏ tuổi của ông, Henry III, đã ban hành lại tài liệu này năm 1216, tước bỏ một số nội dung quá cực đoan, trong một nỗ lực bất thành nhằm vận động sự ủng hộ chính trị cho mục đích của họ. Sau khi chiến tranh kết thúc năm 1217, hiến chương là một phần trong hòa ước Lambeth, nơi hiến chương bắt đầu được gọi là "Magna Carta", để phân biệt với một hiến chương khác nhỏ hơn, Hiến chương Forest, cũng được công bố vào cùng thời gian. Thiếu tiền, Henry III lại ban bố hiến chương một lần nữa năm 1225 để đổi lấy quyền đánh các sắc thuế mới. Con trai của ông, Edward I, lặp lại điều đó năm 1297, lần này xác nhận Đại Hiến chương là một phần của pháp luật thành văn tại Anh.

Hiến chương trở thành một phần trong đời sống chính trị Anh và mỗi nhà quân chủ lên ngôi lại ký vào hiến chương, dù cùng với thời gian và việc Quốc hội Anh thông qua những đạo luật mới, nó mất đi ít nhiều tầm quan trọng trong thực tế. Vào cuối thế kỷ XVI, xuất hiện một trào lưu khôi phục lại sự quan tâm tới Đại Hiến chương. Các nhà luật học và các sử gia thời đó tin rằng có một văn bản pháp luật Anh thời cổ đại, từ thời Anglo-Saxon, bảo vệ quyền tự do cá nhân của người Anh. Họ cho rằng cuộc xâm lược Anh của người Norman năm 1066 đã xóa bỏ những quyền đó, và rằng Đại Hiến Chương là một nỗ lực được lòng dân hòng khôi phục các quyền kể trên, biến hiến chương thành nền tảng cơ bản cho các quyền lực đương đại của quốc hội và các nguyên tắc pháp lý như "habeas corpus" (quyền của người bị giam giữ ra trước tòa để được phán xét nhà nước có quyền giam giữ người đó hay không). Dù những quan điểm lịch sử này hoàn toàn thiếu cơ sở, các nhà luật học như Sir Edward Coke sử dụng Đại Hiến chương rất nhiều vào đầu thế kỷ XVII, lập luận chống lại thuyết thiên mệnh về quyền của các nhà quân chủ Anh nhà Stuart. Cả vua James I và con trai ông Charles I đều tìm cách trấn áp những tranh luận về Đại Hiến Chương, cho tới khi vấn đề bị gác lại vì cuộc nội chiến Anh những năm 1640 và Charles I bị xử tử.

Huyền thoại chính trị về Đại Hiến Chương và ngụ ý bảo vệ các quyền tự do cá nhân, quyền dân sự xa xưa của nó được gợi lại sau cuộc Cách mạng Vinh quang năm 1688 tới tận thế kỷ XIX. Nó đã ảnh hưởng tới mười ba thuộc địa ở Mỹ cũng như việc hình thành nên hiến pháp Hoa Kỳ vào năm 1789, trở thành luật tối cao của nước cộng hòa Mỹ mới thành lập. Các nghiên cứu của những sử gia thời Victoria cho thấy bản hiến chương gốc năm 1215 đã đề cập tới mối quan hệ thời trung cổ giữa vị quân chủ và các nhà quý tộc, chứ không phải quyền của những thường dân, nhưng hiến chương vẫn là một tài liệu mang tính biểu tượng đầy sức mạnh, ngay cả khi phần lớn các nội dung trong đó đã bị thủ tiêu bởi các văn bản luật thành văn trong các thế kỷ XIX và XX. Đại Hiến Chương ngày nay vẫn là một biểu tượng quan trọng của quyền tự do và quyền dân sự, thường được các chính trị gia và những người vận động chính trị trích dẫn, và rất được tôn sùng trong cộng đồng luật học Anh và Mỹ, nhà luật học thế kỷ XX Alfred Denning gọi đó là "tài liệu mang tính hiến pháp vĩ đại nhất mọi thời đại, nền tảng của quyền tự do cá nhân chống lại quyền lực độc đoán của những bạo chúa".

Bản Magna Carta gốc được viết bằng tiếng Latinh. Trong thế kỷ XXI, còn lại bốn bản sao bản gốc của văn bản năm 1215 còn bảo tồn được, được lưu giữ tại Thư viện Anh và các nhà thờ Lincoln và nhà thờ Salisbury. Cũng còn các văn bản hiến chương khác được bảo tồn trong tay nhà nước hoặc tư nhân, bao gồm các bản năm 1297 còn được lưu giữ ở Mỹ và Úc. Các bản hiến chương gốc được viết trên giấy da cừu sử dụng bút lông, chữ viết là chữ Latin. Mỗi văn bản đều có con dấu của hoàng gia Anh, phần lớn các văn bản không còn lưu giữ được. Dù các học giả thường đề cập tới Đại Hiến Chương gồm 63 điều, đây thực ra là cách đánh số lại theo hệ thống hiện đại, được Sir William Blackstone sử dụng lần đầu năm 1759; bản hiến chương nguyên gốc là một đoạn văn bản liên tiếp, không tách điều khoản. Bốn bản năm 1215 đã được mang ra triển lãm cùng lúc một lần duy nhất vào ngày 3 tháng 2 năm 2015, kỷ niệm 800 năm Đại Hiến Chương ra đời.

Lịch sử

Thế kỷ XIII

Bối cảnh

Đại Hiến chương có nguồn gốc là một hòa ước giữa những người bảo hoàng và các lực lượng nổi dậy năm 1215, không lâu trước khi nổ ra cuộc nội chiến của giới quý tộc Anh lần thứ nhất. Nước Anh khi đó dưới quyền cai trị của vua John, vua thứ ba thuộc dòng Angevin. Dù vương quốc đã hình thành một hệ thống hành chính tương đối đầy đủ, bản chất của chính quyền dưới thời các nhà quân chủ vẫn chưa được xác định rõ ràng. John và những người tiền nhiệm của ông cai trị dựa trên nguyên tắc "vis et voluntas", tức "bắt buộc hay tự nguyện", ôm đồm cả quyền hành pháp và tư pháp, dựa trên nguyên lý cơ bản là nhà vua còn ở trên pháp luật. Rất nhiều học giả đương thời cho rằng các nhà quân chủ nên cai trị tuân theo tập quán và luật lệ, thông qua tham vấn những thành viên cấp cao của chế độ, nhưng ở Anh không có một cơ chế cụ thể nào như thế và không ai biết chuyện gì xảy ra nếu nhà vua từ chối không làm như thế.

John trước đó đã mất hầu hết các đất đai mà tổ tiên ông để lại ở Pháp vào tay vua Philippe II của Pháp vào năm 1204 và vật lộn để giành lại những phần đất đó trong nhiều năm, tăng mạnh thuế đánh vào các quý tộc phân phong để tổ chức một chiến dịch quân sự tốn kém, nhưng bất thành, vào năm 1214. Cá nhân John cũng không được lòng nhiều quý tộc phong kiến, rất nhiều người là chủ nợ của hoàng gia, và hai bên rất thiếu lòng tin với nhau. Trong sự thất bại và thiếu tin tưởng này, các quý tộc nổi loạn ở miền bắc và đông Anh đã tổ chức một phong trào chống đối vài tháng sau khi John trở về từ Pháp. Họ cùng nhau lập lời thề sẽ "đứng về phía quyền tự do của giáo hội và các lãnh chúa" cũng như yêu cầu nhà vua xác nhận Hiến chương các quyền tự do đã được vua Henry I tuyên bố ở thế kỷ trước đó, văn bản được coi là cơ sở bảo vệ quyền của các lãnh chúa phong kiến. Phong trào chống đối không có một sự lãnh đạo đoàn kết và thường hay chia rẽ, nhưng vẫn giữ được mục tiêu chung bởi sự căm ghét mà họ đều nhắm vào vua John.

John tổ chức một hội đồng ở Luân Đôn vào tháng 1 năm 1215 để thảo luận những cải cách có thể được tiến hành. Các cuộc thương thuyết cũng được tổ chức ở Oxford giữa những người đại diện của nhà vua và lực lượng nổi dậy trong mùa xuân năm đó. Cả hai phía đều kêu gọi Giáo hoàng Innôcentê III đứng về phía mình trong cuộc thương thuyết. Trong cuộc thương thuyết, các lãnh chúa nổi loạn đã đề xuất một tài liệu mà các sử gia gọi là "Hiến chương chưa được biết về các quyền tự do"; bảy điều khoản trong tài liệu đó sau này xuất hiện trong "Các điều khoản của những lãnh chúa" và Đại Hiến chương sau này. John trông chờ Giáo hoàng sẽ dành cho ông sự ủng hộ giá trị về pháp lý và đạo đức nên tìm cách kéo dài thời gian; nhà vua đã tuyên bố trở thành một nước chư hầu của tòa thánh vào năm 1213 và tin rằng ông có thể nhận được sự hỗ trợ từ Giáo hoàng. Trong khi đó, John vẫn tiếp tục tuyển lính đánh thuê từ Pháp, dù sau đó đã gửi trả một số lính lại Pháp để tránh ấn tượng rằng nhà vua đang leo thang trong cuộc xung đột. John tuyên thệ sẽ trở thành một kẻ thánh chiến, một động thái nhằm giúp ông tranh thủ thêm sự bảo vệ chính trị từ giáo hội Công giáo La Mã, dù nhiều người cho rằng lời tuyên thệ đó của ông là không thành thật.

Những lá thư của Giáo hoàng bày tỏ sự ủng hộ với nhà vua tới Anh vào tháng 4, nhưng vào lúc đó, các lãnh chúa nổi loạn đã tổ chức thành các nhóm quân đội phiến loạn. Họ tập hợp với nhau ở Northampton vào tháng 5 và bác bỏ các mối quan hệ phong kiến với vua John, bắt đầu tiến quân về Luân Đôn, Lincoln và Exeter. Những nỗ lực ban đầu của vua John tỏ ra ôn hòa và nhượng bộ rất thành công, nhưng khi quân nổi dậy bắt đầu chiếm được Luân Đôn, họ thu hút được một làn sóng mới những kẻ trở giáo từ phe bảo hoàng. Nhà vua đề nghị đưa các bất đồng của họ ra một ủy ban trọng tài với Giáo hoàng là người quyết định tối cao, nhưng đề nghị này không đủ hấp dẫn với những người nổi dậy. Stephen Langton, tổng giám mục Canterbury, đã đứng ra thương thảo với các lãnh chúa nổi dậy về những yêu cầu của họ, và sau khi đề xuất đưa Giáo hoàng ra làm trọng tài thất bại, John chỉ thị Langton tổ chức các cuộc hòa đàm.

Đại Hiến Chương 1215

Vua John đã gặp các thủ lĩnh nổi dậy ở Runnymede, nằm giữa lâu đài Windsor của hoàng gia và căn cứ của lực lượng nổi dậy tại Staines, vào ngày 10 tháng 6 năm 1215, nơi phe nổi dậy trình cho ông dự thảo các yêu cầu cải cách của họ, hay "những điều khoản của các lãnh chúa". Những nỗ lực điều đình thực dụng của Stephen Langton trong mười ngày tiếp theo biến các yêu cầu chưa hoàn thiện này thành một hiến chương với các điều khoản như một thỏa thuận hòa bình; vài năm sau, thỏa thuận này được đặt tên lại là Magna Carta, có nghĩa là "Đại Hiến Chương". Tới ngày 15 tháng 6, các bên đã nhất trí chung về văn bản hiến chương và ngày 19 tháng 6, quân nổi dậy nhắc lại lời thề trung thành với John và các bản hiến chương được chính thức ấn hành.

Mặc dù, như nhận xét của sử gia David Carpenter, bản hiến chương "không lãng phí thời gian vào lý thuyết chính trị", nó không chỉ đơn giản là văn bản trình bày những đòi hỏi cá nhân của các lãnh chúa, mà còn hình thành nên một đề xuất cải cách chính trị rộng lớn hơn. Hiến chương cam kết bảo vệ quyền lợi của giáo hội, bảo vệ các lãnh chúa khỏi việc bị cầm tù phi pháp, đảm bảo quyền cho họ tiếp cận nhanh chóng với công lý và quan trọng nhất, hạn chế việc đánh thuế và các nghĩa vụ vật chất khác với các lãnh địa phân phong cho hoàng gia, trong đó một số hình thức đánh thuế cần sự đồng ý của giới quý tộc lãnh chúa mới có thể được thông qua. Hiến chương tập trung vào quyền lợi của những người tự do, đặc biệt là giới lãnh chúa, chứ không phải là các tá điền, nô lệ hay những người lao động cưỡng bách khác.

Theo một điều khoản mà các sử gia gọi là "điều 61", hay "điều khoản an ninh", một hội đồng 25 lãnh chúa sẽ được thiết lập để giám sát và bảo đảm rằng vua John sẽ tuân thủ hiến chương trong tương lai. Nếu trong vòng 40 ngày kể từ khi được hội đồng nhắc nhở, John có hành vi không tuân thủ hiến chương, hội đồng 25 lãnh chúa có quyền chiếm giữ đất đai và các lâu đài của nhà vua cho tới khi, theo đánh giá của họ, những sai lầm được sửa chữa. Các quý tộc buộc phải tuyên thệ hỗ trợ hội đồng trong việc kiểm soát nhà vua, nhưng sau khi nhà vua đã "sửa sai", ông sẽ được tiếp tục cai trị như trước kia. Một mặt, quy định này không phải là chưa có tiền lệ; những vị vua trước kia của Anh từng hy sinh quyền lợi cá nhân của họ để đổi lấy sự nhượng bộ và tuân phục của các bầy tôi. Tuy nhiên, Đại Hiến chương khác biệt ở chỗ nó lần đầu tiên thiết lập một cơ chế mang tính tập thể khống chế quyền lực của nhà quân chủ. Sử gia Wilfred Warren cho rằng điều khoản đó của Đại Hiến chương khiến cho một cuộc nội chiến là không thể tránh khỏi, do nó "thô bạo trong phương pháp và đầy bất an trong những ngụ ý pháp lý". Các lãnh chúa tìm cách buộc John tuân thủ hiến chương, nhưng điều 61 gây ra sức ép quá lớn lên nhà vua nên bản hiến chương này không thể được chấp nhận.

John và các lãnh chúa nổi dậy không tin tưởng nhau và cả hai phía không thật sự thành tâm triển khai hòa ước. Hai mươi lăm lãnh chúa ngồi trong hội đồng mới thành lập đều là những kẻ nổi loạn, do những lãnh chúa có quan điểm cực đoan hơn chọn ra, và rất nhiều các lãnh chúa nổi dậy vẫn kiếm cớ để tiếp tục huy động và tăng cường quân đội của riêng họ. Những tranh cãi bắt đầu xuất hiện giữa các lãnh chúa nổi dậy đòi lực lượng bảo hoàng phải trả lại đất đai đã tịch thu của họ trước kia.

Điều 61 của Đại Hiến Chương quy định John cam kết ông sẽ "không cướp đoạt của bất kỳ ai, trực tiếp hoặc gián tiếp". Dù vậy, nhà vua đã viện tới sự ủng hộ của giáo hoàng Innôcentê vào tháng 7, lập luận rằng hiến chương vi phạm những quyền lợi của giáo hoàng, mà John là thần tử hợp pháp. Một phần trong hòa ước tháng 6 quy định các lãnh chúa phải trả lại Luân Đôn vào ngày 15 tháng 8, nhưng họ từ chối không thực hiện điều đó. Những chỉ thị từ giáo hoàng tới vào tháng 8, được soạn thảo trước hòa ước, kết quả là các phái viên của giáo hoàng rút phép thông công của những lãnh chúa nổi loạn và treo quyền tổng giám mục của Langton từ đầu tháng 9. Khi đã biết về hiến chương, giáo hoàng đáp lại rõ ràng: trong một lá thư đề ngày 24 tháng 8 và tới Anh vào cuối tháng 9, ông tuyên bố hiến chương "không chỉ là một văn bản báng bổ đáng hổ thẹn mà còn bất hợp pháp và không công bằng" do vua John đã "buộc phải chấp thuận" hiến chương, và theo đó hiến chương "không có hiệu lực hay bất kỳ giá trị gì"; bị đe dọa rút phép thông công, nhà vua đã không tuân thủ hiến chương, và các lãnh chúa cũng không tìm cách buộc ông làm thế nữa.

Khi đó, bạo lực đã bùng phát giữa hai phía; không đầy ba tháng sau khi nhất trí về Đại Hiến Chương, vua John và các quý tộc bảo hoàng đã bác bỏ nó: cuộc chiến tranh các quý tộc Anh lần thứ nhất nổ ra. Các lãnh chúa nổi dậy cho rằng việc đạt được hòa bình với John là không thể, nên đã quay sang tìm kiếm đồng minh nơi con trai của Philip II, vua Louis VIII của Pháp trong tương lai; Louis lúc đó đang tự nhận là người thừa kế hợp pháp ngai vàng nước Anh. Chiến tranh nhanh chóng lâm vào bế tắc cho cả hai phía. Vua John lâm bệnh và băng hà tối ngày 18 tháng 10, để lại người thừa kế là vua Henry III của Anh, lúc đó mới chín tuổi.

Giá trị lịch sử

Văn kiện này được viết từ thời Trung cổ, lần đầu giảm quyền lực của nhà nước quân chủ tập trung và bảo vệ các quyền tự do cá nhân. Văn kiện này được xem là 'món quà quý giá nhất của nước Anh cho nhân loại', vì đã tạo cảm hứng cho cả hiến pháp Hoa Kỳ và các quốc gia khác về dân chủ và nhân quyền.

Văn bản này có gần 4000 chữ với 63 điều khoản, là sự nhượng bộ của nhà nước quân chủ tập trung với sự đòi hỏi của dân chúng, mà đại diện ưu tú thời bấy giờ là các nhà quý tộc, là pháp luật lần đầu được ban hành để bảo đảm cho sự tự do của Giáo hội và tình trạng pháp lý của các chư hầu, hơn nữa, Magna Carta đặt các cơ quan tư pháp và đảm bảo quyền tư pháp của mỗi công dân trong các vấn đề hình sự, quyết định của Toà án. Phần cốt lõi có thể thu gọn vào bốn ý chính:
 Mọi người, kể cả nhà Vua đều phải sống dưới luật pháp. Vua cũng không được đứng trên pháp luật và không được tùy tiện tăng thuế, bắt người.
 Không một công dân tự do nào bị bắt, bị giam giữ nếu không có tòa án do chính các công dân khác lập ra để xét xử và kết tội (điều 39). Đây là tiền đề cho chế độ bồi thẩm đoàn hay hội thẩm nhân dân về sau.
 Công lý bị trì hoãn cũng có nghĩa là công lý bị từ chối ('Justice delayed is justice denied') (điều 40), trì hoãn việc xét xử và phán quyết cũng được xem là thiếu trách nhiệm thực thi luật pháp.
 Giáo hội Anh được tự do, không bị kiểm soát bởi  Tòa Thánh Vatican và các thế lực khác, kể cả chính phủ (điều 1 và 63).

Magna Carta vẫn được xem là phần cơ bản của một nhà nước pháp quyền, công lý, luật pháp và sự hình thành của Quốc hội tại Anh và thể chế Đại nghị. Tuy nhiên, theo thời gian, nhiều điều khoản ban đầu của Magna Carta đã được bãi bỏ hoặc được thay thế bởi luật mới, vì vậy Magna Carta chỉ có ý nghĩa lịch sử và là một biểu tượng.

Magna Carta được xem là một trong những văn bản pháp luật quan trọng nhất trong sự phát triển của nền dân chủ hiện đại, là một bước ngoặt quyết định trong các nỗ lực để thiết lập tự do. Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hợp Quốc năm 1948, được thiết kế dựa trên tầm quan trọng của tài liệu thời trung cổ này, nên còn được gọi là một "Magna Carta cho tất cả nhân loại ". Tương tự, Điều 6 của Công ước châu Âu về Nhân quyền có thể được quy về Magna Carta.

Chú thích

Nguồn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Magna Carta Libertatum Latin and English text of the 1215 charter
 Text of Magna Carta  English translation, with introductory historical note. From the Internet Medieval Sourcebook.
 "Magna Carta and Its American Legacy" The influence of Magna Carta on the United States Constitution and Bill of Rights
 Glossary of terms in Magna Carta
 Interactive, high-resolution view of a copy from 1297, owned by David Rubenstein and on permanent loan to the US National Archives
 Magna Carta at BBC Radio 4, 2015
 Anh kỷ niệm 800 năm quyền tự do, BBC, 31 tháng 12 năm 2014
 Video What is Magna Carta? của The British Library

Tác phẩm năm 1215
Điều lệ chính trị
Quyền công dân
Lịch sử Anh
Luật pháp Vương quốc Liên hiệp Anh
Di sản tư liệu thế giới
Luật pháp thời Trung cổ


title: Conus sculletti

text:
Conus sculletti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

S
Động vật được mô tả năm 1962


title: Khottabych

text:
Khottabych (tiếng Nga: Гассан Абдуррахман ибн Хоттаб) là một nhân vật trong truyện cổ tích hiện đại viết cho thiếu nhi Ông già Khottabych (Старик Хоттабыч) của nhà văn Liên Xô Lazar Lagin, đã được dựng thành phim năm 1956 và năm 2006.

Truyện
Trong tác phẩm Ông già Khottabych, ông già Khottabych là một vị thần trong truyện cổ Nghìn lẻ một đêm, bị nhốt trong một cái bình gốm phủ rêu đã yểm bùa có khắc tên đức Allah hàng nghìn năm dưới đáy sông Moskva. Ông được Volka, một đội viên thiếu niên 12 tuổi mò lên và giải thoát. Tên đầy đủ của ông là Hassan Abdul-rahman ibn Khattab (Гассан Абдуррахман ибн Хоттаб), nhưng được chú bé Volka gọi vắn tắt là ông già Khottabych. Ông là một vị thần (gin), con của Khottab (Хоттаб) hùng mạnh, đã cùng em trai là Omar Asaf Khottabych chống lại vua Solomon (Sulayman) con trai của David.

Mô tả
Ông già Khottabych được miêu tả là một người nhỏ bé, gầy, da đen (màu da của dân xứ Ba Tư), đặc biệt có bộ râu dài đến tận thắt lưng. Đầu đội khăn xếp truyền thống của xứ Ba Tư, mặc áo len dài màu trắng có thêu viền chỉ vàng bạc, quần lụa cũng màu trắng, đi giày da dê thuộc màu hồng với mũi giày vểnh lên. Do bị giam cầm lâu dưới đáy biển sâu lạnh nên bị mắc chứng viêm họng kinh niên, suốt ngày hắt xì.

Tài phép
Mỗi lần làm một phép lạ, ông già lại rút một sợi râu. Nếu bộ râu ướt thì ông sẽ mất phép lạ trong một thời gian ngắn.

Tật
Nổi khùng khi:
Khi có người làm việc có tính chất trên cao hơn mình
Khi có người giúp cậu Volka

Trong các thứ tiếng

Tiếng Việt
Tên nhân vật này đã đi vào vốn từ tiếng Việt với từ lóng "cụ Khốt" hay "lão Khốt", ám chỉ người bảo thủ, cổ hủ.

Tiếng Anh
The Old Genie Hottabych, Fredonia Books, 2001.

Tiếng Hindi
Beeswin sadi ka jinn. New Delhi, Rajkamal xuất bản. Bản dịch của Kamaleshwar - dịch giả tiếng Hindi nổi tiếng.

Trong phim ảnh
 Trong phim năm 1956, vai Khottabych do diễn viên Волков, Николай Николаевич ()1900-1985)
 Phim năm 2006: Толоконников, Владимир Алексеевич

Xem thêm
 Ông già Khottabych (Lazar Lagin, truyện)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Full English text of The Old Genie Hottabych
 Lazar Lagin biography on the Belarus SIG Newsletters, by Vitaly Charny

Nhân vật cổ tích Nga
Nhân vật trong phim
Nghìn lẻ một đêm


title: Hydropsyche arion

text:
Hydropsyche arion là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Gunungiella tsvarafiazga

text:
Gunungiella tsvarafiazga là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: 27917 Edoardo

text:
27917 Edoardo (1996 VU2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 11 năm 1996 bởi L. Tesi và G. Cattani ở San Marcello Pistoiese.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 27917 Edoardo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Batophila pyrenaea

text:
Batophila pyrenaea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1866.

Chú thích

Tham khảo

Batophila


title: Hemicrepidius carbonarius

text:
Hemicrepidius carbonarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Stepanov miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Hemicrepidius


title: 6523 Clube

text:
6523 Clube (1991 TC) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 1 tháng 10 năm 1991 bởi McNaught, R. H. ở Siding Spring.

Liên kết ngoài

Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Trilla, Pyrénées-Orientales

text:
Trilla là một French commune in the Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Trilla, Pyrénées-Orientales nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Orientales


title: Jolimetz

text:
Jolimetz là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Ortenberg, Wetterau

text:
Ortenberg là một thị trấn ở huyện Wetteraukreis, bang Hessen, Đức. Đô thị Ortenberg, Wetterau có diện tích 54,7 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 9212 người. Ortenberg có cự ly 22 km về phía đông Friedberg, và 38 km về phía đông bắc Frankfurt am Main.

Tham khảo

Thị trấn của bang Hessen


title: Tipula harmonia

text:
Tipula harmonia là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: (16506) 1990 UH1

text:
{{DISPLAYTITLE:(16506) 1990 UH1}}

(16506) 1990 UH1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 20 tháng 10 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Conus genuanus

text:
Conus genuanus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

mô tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

Động vật được mô tả năm 1758
G


title: Centrolene heloderma

text:
Centrolene heloderma là một loài ếch thuộc họ Centrolenidae.
Loài này có ở Colombia và Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Coloma, L.A., Ron, S., Cisneros-Heredia, D., Grant, T. & Bolívar, W. 2004. Centrolene heloderma. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Centrolene
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Andes


title: Saint-Laurent-sur-Sèvre

text:
Saint-Laurent-sur-Sèvre là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 15,79 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 2411 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Site officiel de la commune

Saint-Laurent-sur-Sevre


title: Carposina irrorata

text:
Carposina irrorata là một loài bướm đêm thuộc họ Carposinidae. Nó là loài đặc hữu của Lanai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Copromorphoidea
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Diabrotica egleri

text:
Diabrotica egleri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne & Bechyne miêu tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Cnestispa acuminata

text:
Cnestispa acuminata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Cnestispa


title: Albertacce

text:
Albertacce  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 97,12 km², dân số năm 1999 là 200 người. Khu vực này có độ cao 867 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Tenryū (tàu tuần dương Nhật)

text:
Tenryū (tiếng Nhật: 天龍 - Hán-Việt: Thiên Long) là một tàu tuần dương hạng nhẹ của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, là chiếc dẫn đầu trong lớp của nó bao gồm hai chiếc. Tên Tenryū của nó được đặt theo sông Tenryū chảy qua các tỉnh Nagano và Shizuoka. Nó đã được sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, và đã bị tàu ngầm Mỹ Albacore đánh chìm trong trận Hải chiến Guadalcanal vào năm 1942.

Thiết kế và chế tạo
Lớp tàu tuần dương hạng nhẹ Tenryū có thiết kế thực chất là những tàu khu trục mở rộng, chịu ảnh hưởng và được thiết kế theo cùng khái niệm với lớp tàu tuần dương Arethusa và lớp C của Hải quân Hoàng gia Anh. Những chiếc này được thiết kế để hoạt động như soái hạm của các hải đội tàu khu trục.

Với những cải tiến về kỹ thuật động cơ turbine đốt dầu, lớp Tenryū có công suất động lực mạnh hơn gấp đôi so với Chikuma và có khả năng đạt được tốc độ tối đa lên đến 61 km/h (33 knot).

Lịch sử hoạt động

Các hoạt động ban đầu
Tenryū được hoàn tất vào ngày 20 tháng 11 năm 1919 tại xưởng hải quân Yokosuka. Trong năm tiếp theo, nó được phân về Hạm đội 2 và tuần tra dọc theo bờ biển nước Nga, hỗ trợ cho Lục quân Nhật Bản trong các chiến dịch Can thiệp Siberi chống lại Hồng quân Liên Xô của Bolshevik.

Chiếc tàu tuần dương được tái trang bị từ tháng 3 năm 1927 đến tháng 3 năm 1930, khi nó được trang bị cột buồm phía trước dạng ba chân. Từ năm 1931 đến năm 1933, Tenryū được giao vai trò tuần tra sông Dương Tử tại Trung Quốc và đã tham chiến trong Sự kiện 28 tháng 1 tại Thượng Hải vào năm 1932.

Từ năm 1937 đến năm 1938, Tenryū lại được giao nhiệm vụ tuần tra dọc theo bờ biển Trung Quốc, trong khi mối quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Quốc ngày càng xấu đi, dẫn đến cuộc Chiến tranh Trung-Nhật. Trong đợt tái trang bị vào năm 1939, nó được bổ sung thêm hai súng máy phòng không 13 mm. Từ năm 1939 đến năm 1941, chiếc tàu tuần dương hoạt động chủ yếu như một tàu huấn luyện.

Giai đoạn mở đầu chiến tranh Thái Bình Dương
Vào cuối năm 1940, Tenryū được đặt căn cứ tại Truk trong quần đảo Caroline, cùng với chiếc tàu chị em với nó Tatsuta trong Hải đội Tuần dương 18 thuộc Hạm đội 4 dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Marumo Kunimori. Vào lúc xảy ra trận tấn công Trân Châu Cảng, Hải đội Tuần dương 18 đang trong thành phần của lực lượng tấn công đảo Wake. Tenryū bị càn quét bởi hỏa lực súng máy của một chiếc máy bay tiêm kích Grumman F4F Wildcat của Thủy quân Lục chiến Mỹ, làm hư hại ba quả ngư lôi trên sàn tàu vào ngày 11 tháng 12 năm 1941, nhưng dù sao không gây ra thiệt hại đáng kể nào khác trong trận đảo Wake lần thứ nhất. Sau đó chiếc tàu tuần dương còn tham gia đợt tấn công thứ hai và chiếm đó thành công đảo Wake vào ngày 21 tháng 12.

Vào ngày 20 tháng 1 năm 1942, Tatsuta và Tenryū được giao nhiệm vụ bảo vệ đoàn tàu vận tải chở quân trong cuộc đổ bộ lên Kavieng trên đảo New Ireland trong quần đảo Bismarck. Trong một đợt tái trang bị tại Truk vào ngày 23 tháng 2, hai khẩu đội 25 mm Kiểu 96 phòng không nòng đôi được trang bị phía sau đuôi tàu như một phần của sự tăng cường cảnh giác đối với mối đe dọa ngày càng tăng cao của máy bay Mỹ.
Từ tháng 3 đến tháng 5, Hải đội Tuần dương 18 cùng Tenryū đã bảo vệ cho nhiều cuộc đổ quân suốt trong khu vực quần đảo Solomon và New Guinea, bao gồm Lae và Salamaua, Buka, Bougainville, Rabaul, Shortland, Kieta, đảo Manus, quần đảo Admiralty, Tulagi, và đảo Santa Isabel. Sau đó, Tenryū quay trở về Nhật Bản vào ngày 23 tháng 5 và ở lại đó một tháng để sửa chữa.

Vào ngày 14 tháng 7 năm 1942, trong một đợt cải tổ sâu rộng Hải quân Nhật, Hải đội Tuần dương 18 dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Mitsuharu Matsuyama được điều về Hạm đội 8 Nhật Bản vừa mới được thành lập dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Gunichi Mikawa. Ngày 20 tháng 7, Tenryū được giao nhiệm vụ bảo vệ cho cuộc đổ bộ quân đội Nhật Bản lên Buna thuộc New Guinea. Lực lượng đổ bộ bị các máy bay ném bom Không lực Lục quân Hoa Kỳ B-17 Flying Fortress và B-26 Marauder tấn công, nhưng Tenryū thoát được mà không bị hư hại.

Trận chiến đảo Savo

Ngày 9 tháng 8 năm 1942, Tenryū tham gia Trận chiến đảo Savo cùng với các tàu tuần dương Yūbari, Aoba, Kako, Kinugasa, Furutaka và Chōkai cùng tàu khu trục Yūnagi. Chúng bị tấn công bởi Đội Đặc nhiệm 62.6 hạm đội Mỹ vốn đang hộ tống đoàn tàu vận tải Đồng Minh tấn công đổ bộ lên Guadalcanal. Trong các đợt tấn công bắn pháo và ngư lôi vào ban đêm, Tenryu đã đánh chìm tàu tuần dương Quincy bằng hai quả ngư lôi, đồng thời góp công vào việc đánh chìm các tàu tuần dương Astoria và Vincennes cùng tàu khu trục Australia Canberra. Thêm vào đó, tàu tuần dương Chicago cùng các tàu khu trục Ralph Talbot và Patterson đều bị hư hại. Đổi lại, Tenryū cũng bị Chicago bắn trúng khiến 23 thủy thủ đoàn thiệt mạng. Tenryū tiếp tục đặt căn cứ tại Rabaul cho đến cuối tháng 8, hộ tống các đoàn tàu vận tải chở binh lính và tiếp liệu.

Vào ngày 25 tháng 8, một lần nữa Tenryū bị các máy bay ném bom B-17 tấn công khi nó đang hỗ trợ cho cuộc đổ bộ của một lực lượng 1.200 quân thuộc Lực lượng Đổ bộ Hải quân Đặc biệt Kure Số 5 tại vịnh Milne, New Guinea, nhưng nó lại thoát được mà không bị thiệt hại. Đến ngày 6 tháng 9, Tenryū nằm trong thành phần của lực lượng được giao nhiệm vụ triệt thoái các đơn vị còn sống sót sau thất bại của họ, và trong quá trình rút lui đã đánh chìm chiếc tàu hàng Anh Quốc 3.199 tấn Anshun.

Ngày 1 tháng 10, chiếc tàu tuần dương trúng phải bom thả từ một chiếc máy bay ném bom B-17 của Liên đội Ném bom 19 thuộc Không lực 5 trong khi ở tại Rabaul, làm thiệt mạng 30 người nhưng chỉ gây hư hại nhẹ cho con tàu. Sau đó Tenryū được giao thực hiện những chuyến đi vận chuyển "Tốc hành Tokyo" từ Rabaul đến Tassafaronga, Guadalcanal, cho đến đầu tháng 11. Ngày 8 tháng 11, đoàn tàu vận tải của Tenryū bị những chiếc tàu tuần tra phóng lôi PT-37, P-39, và PT-61 tấn công, nhưng nó thoát được mà không bị thiệt hại.

Hải chiến Guadalcanal

Ngày 13 tháng 11 năm 1942, Tenryū khởi hành rời Shortland hướng đến Guadalcanal trong thành phần lực lượng đặc nhiệm Nhật Bản tiến hành bắn phá sân bay Henderson. Lực lượng này bị tấn công vào ngày hôm sau bởi tàu ngầm Flying Fish và những máy bay ném ngư lôi xuất phát từ tàu sân bay Enterprise cũng như những chiếc Grumman TBF Avenger Thủy quân Lục chiến cất cánh từ Guadalcanal. Trong trận chiến tiếp theo sau đó, Kinugasa bị đánh chìm và Chōkai bị hư hại nhẹ. Một máy bay ném bom bổ nhào Douglas SBD Dauntless đã đâm trúng chiếc tàu tuần dương Maya. Tenryū không bị hư hại và quay trở về Shortland.

Ngày 16 tháng 12 năm 1942, Tenryū khởi hành đi Madang, New Guinea, trong một lực lượng tấn công cùng với các tàu khu trục Isonami, Inazuma, Suzukaze và Arashio cùng các tàu buôn tuần dương vũ trang Aikoku Maru và Gokoku Maru; và đã đổ bộ thành công vào ngày 18 tháng 12.

Ngày hôm sau, khi Tenryū khởi hành, nó bị tàu ngầm Mỹ Albacore tấn công, bắn ba quả ngư lôi vào một chiếc tàu vận tải và ba quả khác vào một chiếc mà nó nhận định là một tàu khu trục. Các quả ngư lôi đã trượt khỏi chiếc tàu vận tải, nhưng một quả đã đánh trúng vào đuôi chiếc Tenryū. Chiếc tàu tuần dương chìm vào lúc 23 giờ 20 phút ngày 19 tháng 12 năm 1942 tại tọa độ . Hai mươi ba thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng, nhưng Suzukaze vớt được những người còn sống sót, trong đó có Thuyền trưởng Ueda Mitsuharu.

Tenryū được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 20 tháng 1 năm 1943.

Danh sách thuyền trưởng
 Sadajiro Murase (sĩ quan trang bị trưởng): 3 tháng 3 năm 1918 - 20 tháng 11 năm 1919
 Sadajiro Murase: 20 tháng 11 năm 1919 - 20 tháng 11 năm 1920
 Teijiro Murase: 20 tháng 11 năm 1920 - 1 tháng 12 năm 1921
 Satoshi Yokoo: 1 tháng 12 năm 1921 - 1 tháng 12 năm 1922
 Hajime Matsushita: 1 tháng 12 năm 1922 - 13 tháng 10 năm 1923
 Shinichi Oguri: 13 tháng 10 năm 1923 - 1 tháng 12 năm 1924
 Yoshio Takita: 1 tháng 12 năm 1924 - 20 tháng 10 năm 1925
 Shinpei Kida: 20 tháng 10 năm 1925 - 1 tháng 12 năm 1925
 Isao Monai: 1 tháng 12 năm 1925 - 1 tháng 11 năm 1926
 Seishichi Yamaguchi: 1 tháng 11 năm 1926 - 15 tháng 11 năm 1927
 Shigeru Kikuno: 15 tháng 11 năm 1927 - 10 tháng 12 năm 1928
 Yorio Sawamoto: 10 tháng 12 năm 1928 - 20 tháng 8 năm 1929
 Ibo Takahashi: 20 tháng 8 năm 1929 - 1 tháng 11 năm 1929
 Yoshio Hachiya: 1 tháng 11 năm 1929 - 1 tháng 12 năm 1930
 Kensuke Madarame: 1 tháng 12 năm 1930 - 15 tháng 11 năm 1932
 Minoru Tayui: 15 tháng 11 năm 1932 - 1 tháng 11 năm 1933
 Masao Kanazawa: 1 tháng 11 năm 1933 - 25 tháng 5 năm 1934
 Tetsu Isawa: 25 tháng 5 năm 1934 - 21 tháng 11 năm 1935
 Michiaki Kamata: 21 tháng 11 năm 1935 - 15 tháng 2 năm 1936
 Kyuhachi Kudo: 15 tháng 2 năm 1936 - 10 tháng 11 năm 1936
 Kanji Ugaki: 10 tháng 11 năm 1936 - 2 tháng 8 năm 1937
 Koso Abe: 2 tháng 8 năm 1937 - 15 tháng 12 năm 1938
 Sadanao Yamazaki: 15 tháng 12 năm 1938 - 15 tháng 11 năm 1939
 Zensuke Kanome: 15 tháng 11 năm 1939 - 15 tháng 10 năm 1940
 Yuji Takahashi: 15 tháng 10 năm 1940 - 28 tháng 8 năm 1941
 Mitsutaru Goto: 28 tháng 8 năm 1941 - 5 tháng 6 năm 1942
 Shinpei Asano: 5 tháng 6 năm 1942 - 12 tháng 12 năm 1942
 Mitsuharu Ueda: 12 tháng 12 năm 1942 - 19 tháng 12 năm 1942

Tham khảo

Chú thích

Sách

Liên kết ngoài

Gallery: US Navy Historical Center

Các hình ảnh

Tàu tuần dương trong Thế chiến thứ hai
Tàu tuần dương của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương