title: Tiền định danh

text:
Tiền định danh (tiếng Latinh: fiat, "hãy để cho nó được thực hiện") là một loại tiền tệ không được hỗ trợ bởi bất kỳ loại hàng hóa nào như vàng hoặc bạc. Nó thường được chính phủ chỉ định để đấu thầu hợp pháp. Trong quá khứ, tiền định danh đôi khi được phát hành bởi ngân hàng địa phương và các tổ chức khác. Trong thời hiện đại, tiền định danh thường được phát hành theo quy định của chính phủ.

Tiền định danh nói chung không có giá trị nội tại và giá trị sử dụng. Nó chỉ có giá trị bởi vì những cá nhân sử dụng nó như một đơn vị tài khoản - hoặc, trong thị trường tiền tệ, nó là một phương tiện trao đổi được đồng ý về mặt giá trị. Họ tin tưởng rằng nó sẽ được chấp thuận bởi các thương gia và những người khác.

Tiền định danh là một sự thay thế cho tiền hàng hóa, là một loại tiền tệ có giá trị nội tại vì nó chứa, ví dụ, một kim loại quý như vàng hoặc bạc làm nên đồng xu. Tiền định danh cũng khác với tiền đại diện, đó là tiền có giá trị nội tại vì nó được hỗ trợ và có thể được đổi thành kim loại quý hoặc các hàng hóa khác. Tiền định danh có thể nghe giống tiền đại diện (như hóa đơn giấy), nhưng cái trước không có sự ủng hộ, trong khi cái sau lại đại diện cho một hợp đồng hàng hóa (có thể được mua lại ở mức độ cao hơn hoặc thấp hơn).

Tiền giấy định danh do chính phủ phát hành đã được sử dụng lần đầu tiên vào thế kỷ 11 ở Trung Quốc. Tiền định danh bắt đầu chiếm ưu thế trong thế kỷ 20. Kể từ khi Tổng thống Richard Nixon quyết định đình chỉ việc chuyển đổi đô la Mỹ sang vàng vào năm 1971, một hệ thống tiền định danh quốc gia đã được sử dụng phổ biến hơn trên toàn thế giới.

Tiền định danh có thể là:

 Bất cứ khoản tiền nào mà không được hàng hóa hỗ trợ
 Tiền được một người, một tổ chức hoặc một chính phủ tuyên bố là tiền hợp pháp, có nghĩa là tiền đó phải được chấp nhận để thanh toán một khoản nợ nào đó trong những trường hợp cụ thể.
 Tiền do nhà nước phát hành không thể chuyển đổi thông qua ngân hàng trung ương thành bất cứ thứ gì khác cũng như không cố định về giá trị theo bất kỳ tiêu chuẩn khách quan nào.
 Tiền được sử dụng theo nghị định của chính phủ.
 Một vật không có giá trị được dùng làm phương tiện trao đổi (còn được gọi là tiền ủy thác).

Thuật ngữ tiền định danh được bắt nguồn từ tiếng Latinh “fiat”, có nghĩa là “hãy để nó được thực hiện” được sử dụng khi có mệnh lệnh, sắc lệnh hoặc nghị quyết.

Đối với kinh tế học
Trong kinh tế học tiền tệ, tiền định danh là một vật hoặc hồ sơ được chấp nhận rộng rãi như một phương tiện thanh toán. Các lý thuyết hiện đại về tiền cố gắng giải thích rằng giá trị của tiền định danh lớn hơn giá trị hàm lượng kim loại của nó. Điều này trái ngược với các lý thuyết tiền tệ thời Trung cổ cũng như với định giá tiền xu như một loại hàng hóa của mô hình Arrow-Debreu.

Một lý do cho tiền định danh đến từ một mô hình vi mô. Trong hầu hết các mô hình kinh tế, các đại lý thường cảm thấy hạnh phúc hơn khi họ có nhiều tiền hơn. Trong một mô hình của Lagos và Wright, tiền định danh không có giá trị nội tại nhưng các đại lý nhận được nhiều hàng hóa hơn họ muốn khi họ giao dịch (giả sử tiền định danh có giá trị). Giá trị của tiền định danh được tạo ra trong nội bộ cộng đồng và ở trạng thái cân bằng, nó có thể thực hiện các giao dịch không khả thi khác.

Một mô hình toán học khác giải thích giá trị của tiền định danh xuất phát từ lý thuyết trò chơi. Trong một trò chơi mà các doanh nghiệp sản xuất và giao dịch hàng hóa, có thể có nhiều điểm cân bằng Nash nơi mà các doanh nghiệp ổn định hoạt động của họ. Trong một mô hình của Kiyotaki và Wright, một hàng hóa không có giá trị nội tại có thể có giá trị trong quá trình giao dịch một (hoặc nhiều) điểm cân bằng Nash.

Lịch sử

Trung Quốc
Trung Quốc có lịch sử lâu đời về tiền giấy, bắt đầu từ thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên. Trong suốt thế kỷ thứ 11, chính phủ đã thiết lập quyền phát hành độc quyền của tiền giấy, và vào khoảng cuối thế kỷ 12, việc chuyển đổi đó đã bị đình chỉ. Việc sử dụng loại tiền này đã trở nên phổ biến trong các triều đại nhà Nguyên và nhà Minh tiếp theo.

Triều đại nhà Tống ở Trung Quốc là triều đại đầu tiên phát hành ra tiền giấy jiaozi vào khoảng thế kỷ thứ 10. Mặc dù tiền giấy được định giá theo một tỷ giá nhất định đối với vàng, bạc hoặc lụa, nhưng trên thực tế nó không bao giờ được phép trao đổi. Tiền giấy lúc đầu được đổi sau mỗi ba năm sử dụng và thay thế bằng tờ tiền mới với phí dịch vụ 3%, nhưng, vì nhiều tờ tiền được in ra mà không có cái nào bị loại bỏ, nên tình trạng lạm phát đã xuất hiện. Chính phủ đã thực hiện một số nỗ lực để duy trì giá trị của tiền giấy bằng cách thu thuế một phần tiền tệ và đưa ra những đạo luật mới, nhưng những thiệt hại đã xảy ra rồi nên các tờ tiền dần trở nên thất sủng.

Nhà Nguyên kế vị là triều đại đầu tiên của Trung Quốc sử dụng tiền giấy làm phương tiện lưu thông chủ yếu. Người sáng lập ra nhà Nguyên, Hốt Tất Liệt, đã phát hành tiền giấy gọi là Jiaochao. Các tờ tiền ban đầu của nhà Nguyên bị hạn chế về diện tích và thời gian tồn tại như ở thời nhà Tống.

Trong thế kỷ 13, Marco Polo đã mô tả tiền định danh của nhà Nguyên trong cuốn sách “Những chuyến đi của Marco Polo” như sau:

Tất cả những tờ tiền giấy này được phát hành với sự trang trọng và uy quyền như thể chúng được làm bằng vàng hoặc bạc nguyên chất ... nhưng thực chất mọi người đều có thể có chúng một cách dễ dàng, vì bất cứ ai có thể đi khắp các khu thống trị của Kaan Đại đế và tìm thấy những tờ tiền này, sau đó sẽ dùng nó để giao dịch mua bán hàng hóa  như khi chúng là đồng tiền vàng nguyên chất.

                             - Marco Polo, Những chuyến đi của Marco Polo.

Châu Âu
Washington Irving đã ghi lại việc người Tây Ban Nha cần sử dụng tiền giấy để bao vây trong Cuộc chinh phạt Granada (1482–1492). Vào năm 1661, Johan Palmstruch đã phát hành loại tiền giấy đầu tiên ở phương Tây, theo hiến chương hoàng gia của Vương quốc Thụy Điển, thông qua một tổ chức mới, Ngân hàng Stockholm. Mặc dù loại tiền giấy tư nhân này là một thất bại rất lớn, nhưng cuối cùng quốc hội Thụy Điển đã nắm được quyền kiểm soát việc phát hành tiền giấy ở nước này. Đến năm 1745, tiền giấy không thể phân biệt được, nhưng sự chấp nhận này là do chính phủ ủy nhiệm. Tiền định danh trở nên mất giá nhanh chóng đến nỗi đến năm 1776, nó đã trở lại thành tiêu chuẩn bạc. Tiền định danh còn có những sự xuất hiện khác ở thế kỷ 17 và được giới thiệu bởi Ngân hàng Amsterdam vào năm 1683.

Tân Pháp 1685–1770
Tân Pháp ở thế kỷ 17, nay là một phần của Canada, có phương tiện trao đổi được chấp nhận rộng rãi là lông hải ly. Khi thuộc địa được mở rộng, tiền xu đã sử dụng rộng rãi hơn, nhưng thường thiếu tiền xu của Pháp. Năm 1685, chính quyền thuộc địa ở Tân Pháp đã nhận thấy sự thiếu tiền trầm trọng. Một cuộc thám hiểm quân sự chống lại người Iroquois đã diễn ra tồi tệ và nguồn thu từ thuế bị giảm xuống, làm giảm nguồn dự trữ tiền của chính phủ. Thông thường, khi thiếu tiền, chính phủ sẽ chỉ cần trì hoãn việc thanh toán cho các thương gia để mua hàng, nhưng sẽ không an toàn nếu trì hoãn việc thanh toán cho binh lính do nguy cơ nổi loạn.

Jacques de Meulles, Bộ trưởng bộ Tài chính, đã đưa ra một giải pháp đặc biệt khéo léo - tạm thời phát hành tiền giấy để trả cho binh lính, dưới hình thức chơi bài. Ông thu thập tất cả các thẻ chơi trong thuộc địa, cắt chúng thành nhiều mảnh, viết mệnh giá trên quân bài, ký tên và phát cho binh lính thay cho vàng và bạc. Do tình trạng thiếu tiền thường xuyên ở các thuộc địa, những tấm thẻ này đã được những thương gia và công chúng chấp nhận một cách dễ dàng và được lưu hành tự do theo mệnh giá. Nó hoàn toàn chỉ là một công cụ tạm thời, và phải đến nhiều năm sau đó, vai trò của nó như một phương tiện trao đổi mới được công nhận. Lần phát hành đầu tiên của việc chơi bài ăn tiền diễn ra vào tháng 6 năm 1685 và được thay đổi ba tháng sau đó. Tuy nhiên, tình trạng khan hiếm tiền đúc lại bùng phát và nhiều vấn đề về tiền thẻ đã xảy ra. Do sự chấp nhận rộng rãi của dân chúng và sự thiếu hụt tiền nói chung ở thuộc địa, nhiều thẻ chơi không được mua lại nhưng vẫn tiếp tục được lưu hành, đóng vai trò thay thế hữu ích cho những đồng tiền vàng và bạc khan hiếm từ Pháp. Cuối cùng, Thống đốc Tân Pháp đã thừa nhận vai trò hữu ích của chúng như một phương tiện trao đổi.

Khi tài chính của chính phủ Pháp suy giảm vì các cuộc chiến tranh ở châu Âu, hỗ trợ tài chính cho các thuộc địa dần bị suy giảm, vì vậy chính quyền thuộc địa ở Canada ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào tiền thẻ. Đến năm 1757, chính phủ đã ngừng tất cả các khoản thanh toán bằng tiền xu và thay vào đó, các thanh toán được thực hiện bằng tiền giấy. Trong một ứng dụng của Định luật Gresham - tiền xấu tạo ra điều tốt - mọi người tích trữ vàng và bạc, và thay vào đó sử dụng tiền giấy. Các chi phí của cuộc Chiến tranh Bảy năm đã dẫn đến lạm phát nhanh chóng ở Tân Pháp. Sau cuộc chinh phục của người Anh vào năm 1760, tiền giấy trở nên gần như vô giá trị, nhưng hoạt động kinh doanh vẫn chưa kết thúc vì vàng và bạc tích trữ đã quay trở lại lưu thông. Theo Hiệp ước Paris (1763), chính phủ Pháp đồng ý chuyển đổi số tiền thẻ chưa thanh toán thành tiền ghi nợ, nhưng điều này đồng nghĩa với việc chính phủ Pháp đã phá sản, những trái phiếu này bị vỡ nợ và đến năm 1771, chúng trở nên vô giá trị.

Xưởng đúc tiền Hoàng gia Canada vẫn phát hành tiền đánh bài để kỷ niệm lịch sử của nó, nhưng nó gồm 92.5% bạc và dát vàng ở các cạnh. Do đó, nó có giá trị nội tại vượt đáng kể giá trị định danh. Ngân hàng Canada và các nhà kinh tế Canada thường sử dụng hình thức tiền giấy ban đầu này để minh họa bản chất thực sự của tiền đối với người dân Canada.

Thế kỷ 18 và 19
Một dạng tiền định danh ban đầu ở Thuộc địa Hoa Kỳ là "tín phiếu." Chính quyền các tỉnh đã sản xuất tiền định danh, với lời hứa cho phép người dân sở hữu nộp thuế bằng những tờ tiền đó. Các tờ tiền được phát hành để thanh toán các nghĩa vụ hiện tại và có thể được sử dụng cho các khoản thuế phải nộp sau này. Vì tiền giấy được tính theo đơn vị địa phương, nên chúng được luân chuyển từ người này sang người khác trong các giao dịch phi thuế. Những loại tiền giấy này được phát hành đặc biệt ở Pennsylvania, Virginia và Massachusetts. Số tiền như vậy được bán với giá chiết khấu bằng bạc, sau đó chính phủ sẽ chi tiêu và sẽ hết hạn vào một ngày cố định sau đó.

Các tín phiếu tín dụng này đã gây ra một số tranh cãi ngay từ khi chúng ra đời. Những người muốn nhấn mạnh sự nguy hiểm của lạm phát đã đề cập đến các thuộc địa nơi tín phiếu giảm giá nghiêm trọng nhất: New England và Carolinas. Những người muốn bảo vệ việc sử dụng tín dụng ở các thuộc địa đã nhấn mạnh đến các thuộc địa trung lưu, nơi thực tế không tồn tại lạm phát.

Các thuộc địa quyền lực đã giới thiệu các loại tiền định danh được hỗ trợ bởi thuế (ví dụ: thuế lều hoặc thuế thăm dò ý kiến) để huy động các nguồn lực kinh tế trong tài sản mới của họ, ít nhất là một thỏa thuận chuyển tiếp. Mục đích của các loại thuế này là để phục vụ thuế tài sản. Chu kỳ lặp lại của tiền cứng giảm phát, sau đó là tiền giấy lạm phát tiếp tục diễn ra trong phần lớn thế kỷ 18 và 19. Thông thường, các quốc gia sẽ có tiền tệ kép, với việc giao dịch trên giấy với mức chiết khấu so với tiền đại diện.

Ví dụ bao gồm các bộ luật "Lục địa" do Quốc hội Hoa Kỳ ban hành trước khi có Hiến pháp Hoa Kỳ; giấy so với đồng vàng ở Vienna thời Napoléon, nơi giấy thường được giao dịch ở tỷ lệ 100: 1 so với vàng; Bong bóng Biển Nam, sản xuất tiền giấy không đủ để dự trữ; và kế hoạch Công ty Mississippi của John Law

Trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ, Chính phủ Liên bang đã phát hành Tiền giấy Mỹ, một dạng tiền định danh giấy được gọi phổ biến là 'đồng bạc xanh'. Vấn đề của họ đã bị Quốc hội giới hạn ở mức hơn 340 triệu đô la. Trong những năm 1870, việc rút tiền giấy khỏi lưu thông đã bị Đảng Đồng bạc xanh Hoa Kỳ phản đối. Nó được gọi là 'tiền định danh' trong một đại hội đảng năm 1878.

Thế kỷ 20
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, các chính phủ và ngân hàng nói chung vẫn hứa sẽ chuyển đổi tiền giấy và tiền xu thành hàng hóa danh nghĩa (mua lại bằng vật phẩm, điển hình là vàng) theo yêu cầu. Tuy nhiên, chi phí chiến tranh và các khoản sửa chữa cần thiết cũng như tăng trưởng kinh tế dựa trên việc vay nợ của chính phủ sau đó đã khiến các chính phủ đình chỉ việc mua lại chúng. Một số chính phủ đã cẩn thận để tránh vỡ nợ nhưng không cảnh giác với hậu quả của việc trả nợ bằng cách giao tiền mặt mới in không gắn với tiêu chuẩn kim loại cho các chủ nợ của họ, điều này dẫn đến siêu lạm phát - ví dụ như siêu lạm phát ở Cộng hòa Weimar.

Từ năm 1944 đến năm 1971, Bretton Woods đã ấn định giá trị của 35 đô la Mỹ bằng một ounce vàng. Các loại tiền tệ khác được hiệu chỉnh với đô la Mỹ theo tỷ giá cố định. Hoa Kỳ hứa sẽ mua lại đô la bằng vàng được chuyển đến các ngân hàng quốc gia khác. Sự mất cân bằng thương mại được điều chỉnh bằng cách trao đổi dự trữ vàng hoặc bằng các khoản vay từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Hệ thống Bretton Woods đã kết thúc bởi cú sốc Nixon. Đây là một loạt các thay đổi kinh tế của Tổng thống Hoa Kỳ Richard Nixon vào năm 1971, bao gồm việc đơn phương hủy bỏ khả năng chuyển đổi trực tiếp của đồng đô la Hoa Kỳ sang vàng. Kể từ đó, một hệ thống tiền định danh quốc gia đã được sử dụng trên toàn cầu, với tỷ giá thay đổi giữa các đồng tiền chính.

Tiền đúc kim loại quý
Trong những năm 1960, việc sản xuất đồng xu bạc để lưu thông đã ngừng hoạt động khi mệnh giá của đồng xu nhỏ hơn giá trị kim loại quý mà nó chứa đựng (trong khi nó có giá trị lớn hơn trong lịch sử). Tại Hoa Kỳ, đạo luật đúc tiền năm 1965 đã loại bỏ bạc khỏi lưu hành đồng xu và đồng 25 xu, và hầu hết các quốc gia khác cũng làm như vậy với tiền xu của họ. Đồng xu Canada, chủ yếu làm từ đồng cho đến năm 1996, đã bị loại bỏ hoàn toàn khỏi lưu thông vào mùa thu năm 2012 do chi phí sản xuất và mệnh giá của nó.

Vào năm 2007, Xưởng đúc tiền Hoàng gia Canada đã sản xuất một đồng xu vàng thỏi trị giá một triệu đô la và đã bán được 5 đồng xu trong số đó. Vào năm 2015, số vàng trong đồng tiền trị giá gấp 3,5 lần mệnh giá.

Sản xuất tiền và điều tiết
Ngân hàng trung ương đưa tiền mới vào nền kinh tế bằng cách mua các tài sản tài chính hoặc cho các tổ chức tài chính vay tiền. Các ngân hàng thương mại sau đó tái triển khai hoặc tái sử dụng lượng tiền cơ sở này bằng cách tạo tín dụng thông qua ngân hàng dự trữ phân đoạn, giúp mở rộng tổng cung "tiền mở rộng" (tiền mặt cộng với tiền gửi không kỳ hạn).

Trong nền kinh tế hiện đại, tương đối ít nguồn cung tiền tệ vật chất. Ví dụ, vào tháng 12 năm 2010 tại Hoa Kỳ, trong số 8.853,4 tỷ USD cung tiền rộng rãi (M2), chỉ có 915,7 tỷ USD (khoảng 10%) bao gồm tiền xu vật chất và tiền giấy. Việc sản xuất tiền vật chất mới thường là trách nhiệm của ngân hàng quốc gia, hoặc đôi khi, là của kho bạc chính phủ.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế đã xuất bản một đánh giá chi tiết về sự phát triển của hệ thống thanh toán ở Nhóm Mười quốc gia (G10) vào năm 1985, phần đầu tiên của chuỗi bài đánh giá đó được gọi là "sách đỏ". Hiện tại, sách đỏ bao gồm các quốc gia tham gia vào Ủy ban Thanh toán và Cơ sở hạ tầng Thị trường (CPMI). Bảng tóm tắt trong sách đỏ về giá trị của tiền giấy và tiền xu đang lưu hành được thể hiện trong bảng dưới đây, nơi đồng nội tệ được quy đổi sang đô la Mỹ theo tỷ giá cuối năm. Giá trị của đồng tiền vật chất này tính theo phần trăm GDP dao động từ tối đa 19,4% ở Nhật Bản đến tối thiểu 1,7% ở Thụy Điển với mức trung bình chung cho tất cả các quốc gia trong bảng là 8,9% (7,9% đối với Hoa Kỳ)

Lạm phát
Việc nhiều quốc gia chấp nhận tiền định danh, từ thế kỷ 18 trở đi, đã làm cho nguồn cung tiền có thể thay đổi lớn hơn nhiều. Kể từ đó, nguồn cung tiền giấy gia tăng mạnh mẽ đã xảy ra ở một số quốc gia, tạo ra siêu lạm phát - các đợt lạm phát cực đoan hơn nhiều so với tỷ lệ được quan sát trong các thời kỳ tiền hàng hóa trước đó. Siêu lạm phát ở Cộng hòa Weimar của Đức là một ví dụ đáng chú ý.

Các nhà kinh tế nói chung tin rằng tỷ lệ lạm phát cao và siêu lạm phát là do cung tiền tăng quá mức. Hiện nay, hầu hết các nhà kinh tế ủng hộ một tỷ lệ lạm phát nhỏ và ổn định. Lạm phát nhỏ (trái ngược với 0 hoặc âm) làm giảm mức độ nghiêm trọng của suy thoái kinh tế bằng cách cho phép thị trường lao động điều chỉnh nhanh hơn với suy thoái và giảm nguy cơ mắc bẫy thanh khoản (không muốn cho vay tiền do lãi suất thấp) làm ngăn cản chính sách tiền tệ ổn định nền kinh tế. Tuy nhiên, tăng cung tiền không phải lúc nào cũng làm tăng giá. Thay vào đó, tăng trưởng cung tiền có thể dẫn đến giá cả ổn định hoặc làm giảm giá. Một số nhà kinh tế cho rằng với các điều kiện của bẫy thanh khoản, việc bơm tiền lớn giống như "đẩy dây".

Nhiệm vụ giữ tỷ lệ lạm phát nhỏ và ổn định thường được giao cho các cơ quan quản lý tiền tệ. Nói chung, các cơ quan quản lý tiền tệ này là các ngân hàng quốc gia kiểm soát chính sách tiền tệ bằng cách ấn định lãi suất, bằng hoạt động thị trường mở và bằng cách đặt ra các yêu cầu về dự trữ ngân hàng.

Mất sự đảm bảo
Một loại tiền tệ định danh mất giá trị lớn nếu chính phủ phát hành hoặc ngân hàng trung ương mất khả năng hoặc từ chối tiếp tục đảm bảo giá trị của nó. Hệ quả thông thường là siêu lạm phát. Một số ví dụ về điều này là đồng đô la Zimbabwe, tiền của Trung Quốc trong năm 1945 và tiền hiệu của Cộng hòa Weimar trong năm 1923. Một ví dụ gần đây hơn là bất ổn tiền tệ ở Venezuela bắt đầu vào năm 2016 trong cuộc khủng hoảng chính trị và kinh tế xã hội đang diễn ra của đất nước.

Nhưng điều này không nhất thiết phải xảy ra, đặc biệt nếu một loại tiền tệ tiếp tục là loại dễ sử dụng nhất; ví dụ, đồng dinar của Iraq trước năm 1990 tiếp tục giữ nguyên giá trị trong Chính quyền Khu vực Kurdistan ngay cả khi tình trạng đấu thầu hợp pháp của nó bị chấm dứt bởi Chính phủ Iraq.

Tham khảo

Tiền tệ
Hóa tệ học


title: Pabu

text:
Pabu () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Pabu được gọi là Pabuais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Liên kết ngoài

Official website
French Ministry of Culture list for Pabu

Tham khảo

Xã của Côtes-d'Armor


title: Nephrotoma leeuweni

text:
Nephrotoma leeuweni là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Tigranes Đại đế

text:
Tigranes Đại đế  (tiếng Armenia: Տիգրան Մեծ, tên Hy Lạp: Τιγράνης ο Μέγας, tiếng Nga: Тигран Велики) (cai trị 95-55 TCN), còn gọi là Tigranes II (đôi khi Tigranes I), là vua của Armenia mà trong một thời gian ngắn đã biến quốc gia này thành một thế lực ở phương đông đối trọng với cộng hòa La Mã. Ông sinh khoảng năm 140 TCN, là con trai hoặc cháu trai của Artavasdes I hoặc Tigranes I. Tigranes Đại đế thuộc dòng họ Artaxaid. Ông đã kết hôn với Cleopatra, con gái của vua Mithridates VI của Pontus.

Ông đã tham gia nhiều trận chiến trong suốt triều đại của mình chống lại người Parthia, đế chế Seleucid và cộng hòa La Mã.

Khởi nghiệp
Tigranes đã bị bắt làm con tin chính trị tại triều đình của hoàng đế Mithridates II của Parthia, người đã đánh bại Armenia năm 105 TCN. Các nguồn tin khác cho hay là thời gian này vào khoảng năm 112-111 TCN, sau khi vua Tigranes I qua đời năm 95 TCN, Tigranes đã tự mua lấy sự tự do bằng cách giao lại 70 thung lũng ở vùng Atropatene (Iranian Azerbaijan) cho người Parthian.

Khi ông lên cầm quyền, nền tảng mà Tigranes dùng để xây dựng đế chế của mình là dựa trên những thành quả của người sáng lập triều đại Artaxiad, Artaxias I và những vị vua kế tiếp. Các ngọn núi của Armenian đã hình thành nên biên giới tự nhiên giữa các vùng khác nhau của đất nước và kết quả là, những lãnh chúa phong kiến có ảnh hưởng lớn đến lãnh địa của họ. Điều này làm Tigranes không hài lòng, ông muốn tạo ra một chính quyền trung ương của đế chế. Như vậy, ông đã tạo ra bằng việc củng cố quyền lực của mình tại Armenian trước khi tiến hành các chiến dịch của mình.

Ông đã phế truất Artanes, vị vua cuối cùng của vùng Armenian Sophene và là dòng dõi của Zariadres

Liên minh với Pontus
Trong thời kì đầu cuộc chiến tranh Mithridatic (90-85 TCN), ông đã hỗ trợ quốc vương Mithridates VI của Pontus, nhưng đã cẩn thận không để trực tiếp tham gia chiến tranh.

Ông đã nhanh chóng xây dựng quyền lực của mình, liên minh với Mithridates VI của Pontus và lấy con gái của ông ta là Cleopatra. Tigranes đã đồng ý rằng ông được mở rộng ảnh hưởng của mình ở phía Đông, trong khi Mithridates chinh phục đất đai của La Mã ở Tiểu Á và ở Châu Âu. Bằng việc tạo ra một quốc gia Hy Lạp hóa hùng mạnh hơn Mithridates đã tranh giành với sự thiết lập chỗ đứng của người La Mã ở châu Âu. Vào thời điểm đó, năm 88 TCN, người La Mã cáo buộc Mithridates đã thảm sát 80000 người La Mã ở tỉnh Tiểu Á ở Châu Á. Cuối cùng, hai vua 'nỗ lực để kiểm soát Cappadocia,và cũng như bị buộc tội thảm sát, dẫn đến sự can thiệp của người La Mã. Viện nguyên lão quyết định Lucius Cornelius Sulla,người mà sau đó đảm nhận chức vụ chấp chính quan ở thời điểm đó sẽ chỉ huy quân đội chống lại Mithridates.

Chiến tranh chống lại đế chế Parthia
Sau khi hoàng đế của đế chế Parthia là Mithridates II mất năm 88 TCN. Tigranes đã giành được lợi thế là Parthia đang trong tình trạng suy yếu, họ bị người Scythia xâm lăng và cũng đang có tranh giành nội bộ:

Cuộc chinh phục Seleucid ở Syria

Vào năm 83 TCN, sau những cuộc tranh giành đẫm máu ngai vàng của Syria, được nắm giữ bởi các hoàng đế Seleukos, người Syria đã quyết định lựa chọn Tigranes như là người bảo trợ cho vương quốc của mình và dâng tặng cho ông ta vương miện của Syria. Magadates đã được bổ nhiệm làm tổng đốc của ông ở Antioch. Sau đó ông ta chinh phục Phoenicia và Cilicia. Một cách tích cực trong việc đưa đến sự kết thúc của lực lượng tàn dư của đế chế Seleucid. Mặc dù một số thành phố của Syria vẫn coi vị vua đã mất là Seleukos VII Philometor là vua trong suốt triều đại của ông. Biên giới phía nam của ông tiến xa tới tận triều đại Ptolemiac,(Akko hiện nay). Rất nhiều dân cư của các thành phố bị chinh phục đã được gửi đến thành phố mới của ông là Tigranakert (tên tiếng la-tinh, Tigranocerta).

Vào thời kì đỉnh cao, vương quốc của ông bắt đầu từ Pontic Alps (ở đông bắc Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) đến Mesopotamia, và từ Biển Caspian tới Địa Trung Hải. Sự xuất hiện xa nhất của các cuộc xâm lược của ông là tới tận Ecbatan, và lấy tên hiệu là "vua của các vị vua" mà tại thời điểm này là biết được nhờ tiền của họ.

Ông được gọi là "Tigranes Đại đế" bởi nhiều sử gia và nhà văn phương Tây chẳng hạn như Plutarch. Danh hiệu "Vua của các vua" không bao giờ xuất hiện trước công chúng mà không có bốn vị vua đi theo hầu ông. Cicero, có thể nói sự thành công của ông là ở phía Đông, nói rằng ông:

Những vị vua Armenia trước Tigranes không sử dụng đồng tiền kim loại và ông là người đầu tiên làm như vậy. Ông đã đưa vương quốc Seleukos và việc đúc tiền kim loại lên làm mục tiêu chính. Đó là việc đưa Antioch và Damascus, những thành phố dưới sự cai trị của ông.

Chiến tranh với Rome
Mithridates đã tìm được nơi ẩn náu tại vùng đất Armenia sau khi đối đầu với La Mã, với thực tế là Tigranes là đồng minh và là con rể của ông. "Vua của các vị vua" cuối cùng đã đối đầu trực tiếp với người La Mã. Chỉ huy của quân La Mã, Lucullus, yêu cầu phải trục xuất Mithridates khỏi Armenia,một điều khó có thể chấp nhận cho Tigranes. Rollins, trong cuốn Lịch sử cổ đại của mình, kể rằng:

Ngày 06 tháng 10, năm 69 TCN Tigranes với một lực lớn hơn nhiều lần đã bị đánh bại bởi quân đội La Mã của Lucullus trong trận Tigranocerta. Sự đối xử của Tigranes với người dân (phần lớn dân số đã bị buộc phải di chuyển đến thành phố) đã dẫn đến sự bất mãn của những lính gác thành phố để mở các cửa của thành phố cho người La Mã. Biết được việc này, Tigranes nhanh chóng gửi 6.000 kị binh đến thành phố để cứu người vợ của ông và một số tài sản của ông Tigranes trốn thoát với một đội hộ tống nhỏ.

Vào ngày 06 Tháng 10 năm 68 TCN. Người La Mã đến gần thủ đô cũ Artaxata. Tigranes và Mithridates kết hợp được một đội quân Armeno-Pontos lên đến 70.000 người để đối phó với họ. Một lần nữa cả Tigranes và Mithridates phải trốn chạy trước chiến thắng của người La Mã.

Thất vọng bởi địa hình gồ ghề của miền Bắc Armenia và nhìn thấy sự suy đồi đạo đức của quân đội của mình, Lucullus chuyển về phía nam và đặt Nisibis dưới sự bao vây. Tigranes kết luận (sai) rằng Nisibis sẽ giữ được và tìm cách lấy lại những phần của Armenia mà người La Mã đã chiếm. Mặc dù thành công liên tục trong trận chiến, Lucullus vẫn không thể bắt được một trong số các vị vua.

Pompey và sự hòa giải với Rome
Năm 67 TCN, Pompey đã được giao nhiệm vụ đánh bại Mithradates và Tigranes. Pompey, đầu tiên tập trung vào việc tấn công Mithradates trong khi đánh lạc Tigranes bởi một mánh khóe thuyết phục một cuộc tấn công của người Parthia vào Gordyeyne. Phraates III, Vua Parthia nhanh chóng bị thuyết phục về một viễn cảnh chiếm được nhiều hơn nữa sau khi sáp nhập Gordyeyne, khi mà một người con trai của Tigranes (cũng có tên là Tigranes) đã bỏ trốn đến chỗ người Parthia và thuyết phục Phraates tiến hành một cuộc xâm lược nhằm vào Armenia để lật đổ vua cha Tigranes nay đã già cùng với các người anh em khác của ông ta. Tigranes quyết định không chống trả các cuộc xâm lược trên chiến trường nhưng thay vì đảm bảo rằng thủ đô của mình, Artaxata, được phòng ngự và rút lui vào vùng đồi. Phraates sớm nhận ra rằng Artaxata sẽ không thất thủ mà không có một cuộc bao vây kéo dài, thời gian mà ông không thể dự phòng do ông lo sợ bối cảnh ở nhà. Một khi Phraates để cho Tigranes đã trở lại từ những ngọn đồi và con trai ông đã bỏ chạy khỏi Armenia. Người con trai sau đó bỏ trốn sang chỗ Pompey.

Năm 66 TCN, Pompey tiên tiến vào Armenia với Tigranes trẻ hơn, và Tigranes Đại đế, bây giờ gần 75 tuổi, đã đầu hàng. Pompey đối xử với ông một cách hào phóng  và cho phép ông giữ lại vương quốc của mình trong cuộc chinh phục của mình để đổi lấy 6.000 talent bạc. Con trai ông không trung thành đã được gửi trở lại Rome như một tù nhân.

Tigranes tiếp tục cai trị Armenia là một đồng minh của Rome cho đến khi qua đời vào 55/54.

Chú thích

Đọc thêm
Manandyan, Hakob. Tigranes II and Rome: A New Interpretation Based on Primary Sources. Trans. George Bournoutian. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2007.
 Manaseryan, Ruben. Տիգրան Մեծ՝ Հայկական Պայքարը Հռոմի և Պարթևաստանի Դեմ, մ.թ.ա. 94-64 թթ. (Tigran the Great: The Armenian Struggle Against Rome and Parthia, 94-64 B.C.). Yerevan: Lusakan Publishing, 2007.
 http://www.livius.org/ti-tn/tigranes/tigranes_ii.html

Vua Armenia
La Mã cổ đại
Sinh năm 140 TCN
Mất năm 55 TCN
Vua chư hầu La Mã
Năm 140 TCN
Mất thập niên 50 TCN
Năm 55 TCN


title: Chacenay

text:
Chacenay  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Xã của Aube


title: Carhaix-Plouguer

text:
Carhaix-Plouguer (Karaez-Plougêr trong Breton) là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Carhaix-Plouguer được gọi là Carhaisiens.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

  Mayors of Finistère Association
  INSEE
  IGN

Liên kết ngoài
  Official website
  French Ministry of Culture list for Carhaix-Plouguer

Xã của Finistère


title: 141 TCN

text:
Năm 141 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 141 TCN


title: Pomachilius lepidus

text:
Pomachilius lepidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Pomachilius


title: Kashima (tàu tuần dương Nhật)

text:
Kashima (tiếng Nhật: 鹿島) là một tàu tuần dương hạng nhẹ của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, là chiếc thứ hai được hoàn tất trong lớp Katori gồm ba chiếc. Tên của nó được đặt theo ngôi đền Shinto Kashima trong tỉnh Ibaraki của Nhật Bản. Kashima đã phục vụ trong nhiều hoạt động của Chiến tranh Thế giới thứ hai, và đã sống sót qua cuộc chiến này trước khi bị tháo dỡ vào năm 1946.

Thiết kế và chế tạo
Lớp Katori được đặt hàng để hoạt động như những tàu huấn luyện trong Ngân sách Hải quân Bổ sung vào các năm 1937 và 1939. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, chúng được sử dụng như là soái hạm quản lý cho nhiều hải đội khác nhau, như chỉ huy tàu ngầm hoặc các hải đội hộ tống. Chúng được nâng cấp khi chiến tranh tiếp diễn với các vũ khí phòng không bổ sung và mìn sâu chống tàu ngầm.

Kashima được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Mitsubishi tại Yokohama vào ngày |6 tháng 10 năm 1938. Nó được hạ thủy vào ngày 25 tháng 9 năm 1939 và được đưa ra hoạt động vào ngày 31 tháng 5 năm 1940.

Lịch sử hoạt động

Các hoạt động ban đầu
Thoạt tiên, Kashima được điều về Căn cứ Hải quân Kure trong vùng biển Nội địa Nhật Bản. Ngày 28 tháng 7 năm 1940, Kashima cùng với con tàu chị em với nó Katori tham gia chuyến đi thực tập học viên mới cuối cùng trước chiến tranh, ghé thăm Etajima, Ominato, Aomori, Dairen, Lữ Thuận và Thượng Hải. Không lâu sau khi quay về Nhật Bản, Kashima được chuyển đến Hạm đội 4 Nhật Bản như là soái hạm của Hải đội Tuần dương 18. Ngày 1 tháng 12 năm 1941, Kashima trở thành soái hạm của Hạm đội 4 thuộc quyền chỉ huy của Phó đô đốc Shigeyoshi Inoue đặt căn cứ tại Truk thuộc quần đảo Caroline. Vào lúc xảy ra cuộc tấn công Trân Châu Cảng, Kashima đang ở tại Truk.

Giai đoạn mở màn Chiến tranh Thái Bình Dương
Trong "Chiến dịch R", cuộc chiếm đóng Rabaul và Kavieng diễn ra trong các ngày 23-24 tháng 1 năm 1942, Kashima khởi hành từ Truk để hộ tống cho các cuộc đổ bộ lực lượng Nhật Bản. Ngày 20 tháng 2 năm 1942, Kashima rời Truk trong một cuộc truy đuổi bất thành tàu sân bay USS Lexington cùng Lực lượng Đặc nhiệm 11 của Mỹ.

Trong "Chiến dịch MO", cuộc tấn công Tulagi và Port Moresby vào ngày 4 tháng 5 năm 1942, Kashima đi đến Rabaul thuộc New Britain để chỉ đạo các hoạt động, và do đó đã không có mặt trong Trận chiến biển Coral vốn xảy ra cùng thời gian đó. Sau khi đổ bộ thành công lực lượng Nhật Bản lên New Guinea, Kashima quay trở về căn cứ của nó ở Truk.

Đến tháng 7 năm 1942, Kashima quay trở về Kure một thời gian ngắn để nâng cấp hỏa lực với hai khẩu đội phòng không 25 mm Kiểu 96 hai nòng bố trí ở phần phía trước của cầu tàu. Nó quay trở lại Truk vào ngày 3 tháng 9 năm 1942, nơi nó thiếp tục đặt căn cứ.

Ngày 8 tháng 10 năm 1942, một hội nghị được tổ chức trên chiếc Kashima thyảo luận về việc xây dựng các công trình phòng thủ tại Thái Bình Dương. Hội nghị có sự tham dự của Phó Đô đốc Matome Ugaki, Trưởng phòng Hành quân Hạm đội Liên Hợp, và các quan chức Cục Xây dựng Phòng thủ của Lục quân Đế quốc Nhật Bản.

Ngày 26 tháng 10 năm 1942, Phó Đô đốc Nam tước Tomoshige Samejima tiếp nhận quyền chỉ huy Hạm đội 4. Ông được thay thế vào ngày 1 tháng 4 năm 1943 bởi Phó Đô đốc Masami Kobayashi. Trong thời gian này, Kashima được phân công nhiệm vụ tuần tra bảo vệ tại Truk, với những chuyến đi vòng quanh quần đảo Marshall, thỉnh thoảng quay trở về Kure hoặc Yokosuka để bảo trì.

Vào ngày 1 tháng 11 năm 1943, Kashima được tàu tuần dương hạng nhẹ Nagara thay thế trong vai trò soái hạm của Hạm đội 4, khi nó được điều trở về Phân đội Huấn luyện Kure. Ngày 18 tháng 11 năm 1943, Kashima rời Truk cùng với tàu tiếp liệu tàu ngầm Chogei và được hố tống bởi các tàu khu trục Wakatsuki và Yamagumo. Không lâu sau khi khởi hành từ Truk, nhóm bị tàu ngầm Mỹ USS Sculpin tấn công, và bị nhóm của Kashima phản công đánh chìm mà không chịu thiệt hại nào. Kashima về đến Kure vào ngày 25 tháng 11 năm 1943, và vào ụ tàu để bảo trì cho đến ngày 12 tháng 1 năm 1944.

Từ ngày 23 tháng 1 đến ngày 15 tháng 4 năm 1944, Kashima tiếp nối vai trò ban đầu như một tàu huấn luyện tại Hóc viện Hải quân Đế quốc Nhật Bản ở Etajima, khi nó thực hiện nhiều chuyến đi trong vùng biển Nội địa.

Giai đoạn sau của Chiến tranh Thái Bình Dương
Khi tình hình chiến tranh ngày càng bất lợi cho phía Nhật Bản, Kashima bị buộc phải đưa vào hoạt động như một tàu vận chuyển. Từ ngày 26 tháng 5 đến ngày 11 tháng 7 năm 1944, nó thực hiện bốn chuyến đi từ Shimonoseki thuộc Yamaguchi đến Okinawa vận chuyển lực lượng tăng cường và tiếp liệu. Tương tự, trong "Chiến dịch Ro-Go" từ ngày 11 tháng 7 năm 1944, Kashima được giao nhiệm vụ vận chuyển binh lính và tiếp liệu đến Đài Loan, thực hiện nhiều chuyến đi từ Kagoshima và Kure đến Keelung.

Vào ngày 20 tháng 10 năm 1944, Kashima bị tàu ngầm USS Tang phát hiện, và tiếp cận ở khoảng cách 1,8 km (2.000 yard), nhưng không thể tấn công do loại ngư lôi điện Mark 18-1 kiểu mới không đủ tốc độ và tầm xa.

Ngày 20 tháng 12 năm 1944, Kashima được cải biến tại xưởng hải quân Kure, khi các ống phóng ngư lôi của nó được thay thế bởi hai tháp pháo 127 mm/40 caliber Kiểu 89 nòng đôi không che chắn, bốn khẩu đội phòng không 25 mm Kiểu 96 ba nòng cùng một bộ radar dò tìm mặt đất Kiểu 22, các máy sò âm dưới nước và sonar. Hai thiết bị liên lạc hồng ngoại Kiểu 2 cũng được trang bị. Sàn tàu phía sau của Kashima được cải biến thành hầm đạn bao bọc bởi bê-tông có thể chứa 100 mìn sâu, cùng bốn máy ném mìn sâu và hai đường ray thả mìn trên sàn phía đuôi tàu. Thêm vào đó, tám khẩu pháo phòng không 25 mm Kiểu 96 cũng được bổ sung, nâng lên tổng cộng 38 nòng súng; cùng một bộ radar dò tìm trên không Kiểu 13 cũng được trang bị.

Từ tháng 2 năm 1945, Kashima được giao vai trò tuần tra chống tàu ngầm tại khu vực biển Nam Trung Quốc và ngoài khơi Triều Tiên. Vào ngày 19 tháng 5 năm 1945, Kashima va chạm và làm đắm chiếc tàu chở hàng Daishin Maru tại eo biển Tsushima. Một thùng chứa xăng bên mạn trái trước mũi của Kashima bị hư hại khi va chạm và gây ra một đám cháy, nhưng chiếc tàu tuần dương xoay xở quay về được Chinkai thuộc Triều Tiên để sửa chữa. Sau đó Kashima tiếp tục vai trò hộ tống vận tải và tuần tra chống tàu ngầm ngoài khơi Triều Tiên cho đến khi chiến tranh kết thúc.

Kashima được chính thức rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 5 tháng 10 năm 1945.

Sau chiến tranh
Sau khi Thế Chiến II kết thúc, Bộ chỉ huy lực lượng Đồng Minh chiếm đóng Nhật Bản sử dụng Kashima như một phương tiện vận tải để hồi hương binh lính Nhật ở nước ngoài. Mái che được dựng lên chung quanh cột ăn-ten chính, và các nòng pháo bị tháo bỏ.

Từ ngày 10 tháng 10 năm 1945 đến ngày 12 tháng 11 năm 1946, Kashima thực hiện tổng cộng 12 chuyến đi đến New Guinea, quần đảo Solomon, quần đảo Marshall, Singapore, Đông Dương thuộc Pháp, Đài Loan, Indonesia, Thái Lan và Hong Kong, vận chuyển khoảng 5.800 cựu binh lính của Lục quân Nhật và tù binh quay trở về Nhật Bản.

Từ ngày 15 tháng 11 năm 1946 đến ngày 15 tháng 6 năm 1947, Kashima bị tháo dỡ tại Nagasaki.

Danh sách thuyền trưởng
 Shutoku Miyazato (sĩ quan trang bị trưởng): 25 tháng 9 năm 1939 - 1 tháng 11 năm 1939
 Hisashi Ichioka (sĩ quan trang bị trưởng): 1 tháng 11 năm 1939 - 10 tháng 3 năm 1940
 Shunsaki Nabeshima (sĩ quan trang bị trưởng): 10 tháng 3 năm 1940 - 31 tháng 5 năm 1940
 Shunsaki Nabeshima - 31 tháng 5 năm 1940 - 1 tháng 11 năm 1940
 Isamu Takeda - 1 tháng 11 năm 1940 - 1 tháng 9 năm 1941
 Kinji Senda - 1 tháng 9 năm 1941 - 7 tháng 9 năm 1942
 Sakae Takada - 7 tháng 9 năm 1942 - 1 tháng 7 năm 1943
 Shigechika Hayashi - 1 tháng 7 năm 1943 - 21 tháng 10 năm 1943
 Sueyoshi Kajiwara - 21 tháng 10 năm 1943 - 3 tháng 12 năm 1943
 Mitsuru Nagai - 3 tháng 12 năm 1943 - 9 tháng 12 năm 1943
 Chusaboru Yamazumi - 9 tháng 12 năm 1943 - 15 tháng 5 năm 1944
 Masayoshi Takame - 15 tháng 5 năm 1944 - 15 tháng 8 năm 1944
 Yoshikata Hiraoka - 15 tháng 8 năm 1944 - 28 tháng 4 năm 1945
 Chojuro Takahashi - 28 tháng 4 năm 1945 - 21 tháng 9 năm 1945
 Shojiro Iura - 21 tháng 9 năm 1945 - 17 tháng 1 năm 1946
 Minoru Yokota - 17 tháng 1 năm 1946 - 15 tháng 11 năm 1946

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
 CombinedFleet.com: Katori class
 CombinedFleet.com: Kashima history

Xem thêm
Danh sách tàu chiến trong Thế Chiến II

Lớp tàu tuần dương Katori
Tàu tuần dương của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Tàu thủy năm 1939
Tàu tuần dương Thế chiến thứ hai của Nhật Bản


title: Oecetis acuta

text:
Oecetis acuta là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Oecetis


title: Puttigny

text:
Puttigny là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Château-Salins. Tọa độ địa lý của xã là 48° 51' vĩ độ bắc, 06° 33' kinh độ đông. Puttigny nằm trên độ cao trung bình là 225 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 205 mét và điểm cao nhất là 267 mét. Xã có diện tích 7,47 km², dân số vào thời điểm 2005 là 76 người; mật độ dân số là 10 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Điện Invalides

text:
Điện Invalides phiên âm: Ăng-va-li(đơ), tạm dịch là Điện Thương binh hay Điện Tàn phế) là một công trình nổi tiếng của thành phố Paris. Được vua Louis XIV cho xây dựng vào cuối thế kỷ 17, mục đích ban đầu của Invaldes là bệnh viện dành cho các thương bệnh binh của quân đội hoàng gia (invalides nghĩa là người tàn phế, ám chỉ thương bệnh binh). Ngày nay, Invalides tiếp tục duy trì một phần nhỏ cho chức năng dưỡng đường quân y, phần lớn dành cho bảo tàng vũ khí và lăng quân đội. Đây là nơi an nghỉ của hoàng đế Napoléon Bonaparte cùng nhiều nhân vật nổi tiếng khác như Vauban, Turenne, Napoléon II.

Lịch sử

Sau cuộc chiến tranh 1667-1668, vua Louis XIV quyết định xây dựng một công trình dành cho các thương binh và cựu chiến binh của quân đội hoàng gia. Chiếu dụ ngày 12 tháng 3 năm 1670 ghi: "Dành cho những người đã dấn thân và không tiếc xương máu để bảo vệ nền quân chủ... trải qua quãng thời gian còn lại trong bình yên". Địa điểm được chọn là khu vực phía Tây vùng ngoại ô Saint-Germain-des-Prés và công trình sẽ mang nhiều chức năng: bệnh viện, nhà điều dưỡng, doanh trại và tu viện. Nhiệm vụ xây dựng được giao cho François Michel Le Tellier de Louvois, thư ký Ban chiến tranh nhà nước. Louvois mua lại khu đất Grenelle và viên đá đầu tiên được đặt xuống vào ngày 30 tháng 11 năm 1671 theo bản thiết kế của kiến trúc sư Libéral Bruant.

Dưỡng đường

Việc xây dựng những tòa nhà đầu tiên, có sự tham gia của hai kỹ sư Simon Pipault và Michel Noblet, được tiến hành rất nhanh. Chỉ sau ba năm, tháng 10 năm 1674, vua Louis XIV đã đích thân đón các thương bệnh binh đầu tiên tới điện Invalides.

Dưỡng đường của Invalides bao quanh một sân vuông rộng - ngày nay được gọi sân danh dự. Tầng trệt hai dãy phía Đông và Tây là bốn phòng ăn tập thể lớn, ngày nay dành cho bảo tàng Vũ khí. Các nhà ăn này có thể phục vụ tới 1500 người. Bàn ăn xếp dọc theo bức tường, ở giữa là bàn uống nước và các thương binh bị cấm uống rượu. Nhà ăn phía Tây Bắc dài 44,26 mét, rộng 7,35 mét và cao 7,50 mét. Sàn nhà được lát đá, trần bằng gỗ, chân tường phủ lớp trang trí và bên trên treo các họa phẩm.

Bốn ngàn thương binh an dưỡng ở đây được chia thành các nhóm, làm việc trong những xưởng may quân trang, đóng giày, đóng sách và sản xuất thảm. Những người bị thương nặng, khoảng 100 người, được điều trị trong bệnh viện. Điện Invalides trở thành hình mẫu cho một số quốc gia châu Âu khác.

Nhà thờ

Tổng thể Invalides tiếp tục được xây dựng với nhà thờ Saint-Louis, nằm ở phía Nam dưỡng đường. Công trình mang hai chức năng, vừa là nhà thờ quân đội, vừa là nhà thờ hoàng gia, nơi sẽ đón tiếp vua Louis XIV, người sáng lập Invalides.

Dự án được François Michel Le Tellier de Louvois giao cho kiến trúc sư trẻ Jules Hardouin-Mansart, cháu của kiến trúc sư François Mansart, vào tháng 3 năm 1676. Một tháng sau, Jules Hardouin-Mansart trình cho bộ trưởng thiết kế của mình. Lấy cảm hứng từ thiết kế của Libéral Bruant và các bản vẽ của François Mansart, nhà thờ mang hình chữ thập Hy Lạp với một mái vòm lớn được xem như một tuyệt tác của kiến trúc cổ điển Pháp. Bên trong nhà thờ được trang trí bởi Charles de la Fosse, Jouvenet và Girardon, những người cũng làm việc tại lâu đài Versailles. Ngày 28 tháng 8 năm 1706, đích thân Louis XIV khánh thành công trình.

Tới thời Napoléon, mái vòm trở thành ngôi đền vinh danh quân đội. Thi hài Thống chế Turenne và trái tim của Vauban được chuyển về đây. Vào năm 1989, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Cách mạng Pháp, mái vóm được trang trí lại lần thứ năm. 550 000 lá vàng, tức khoảng 10 kg được sử dụng cho công việc này.

Điện Invalides tiếp tục chức năng dưỡng đường và bệnh viện quân y cho tới cuối thế kỷ 19. Vào thời kỳ Cách mạng Pháp, đám đông đã cướp 32 ngàn khẩu súng trữ trong kho của Invalides. Sau khi trở thành ngôi đền quân đội, nơi đây đón nhận các bộ sưu tập của bào tàng Vũ khí. Năm 1900, Invalides chỉ còn 127 bệnh binh trú ngụ và chức năng bệnh viện bị loại bỏ. Sau chiến tranh, số thương binh lại tăng lên. Hiện nay điện Invalides thuộc Viện thương binh quốc gia (Institution Nationale des Invalides), tiếp tục là nơi điều dưỡng cho khoảng 100 thương bệnh binh.

Từ thời Đệ ngũ cộng hòa, điện Invalides là một trong những địa điểm được xem xét để làm dinh tổng thống, nhưng dự án này vẫn không được thực hiện. Từ năm 1996, điện Invalides được sửa chữa lại và hiện đại hóa. Công việc gồm 5 giai đoạn và kéo dài tới năm 2009.

Điện Invalides

Điện Tàn phế nằm tại Quận 7 thành phố Paris, thuộc khu vực tập trung nhiều công trình nổi tiếng: tháp Eiffel, École Militaire, bảo tàng Orsay, bảo tàng Rodin. Mái vòm mạ vàng của điện là một điểm nhấn quan trọng trong khung cảnh thành phố. Phía Nam Invalides, đại lộ Breteuil chạy thẳng dẫn tới quảng trường Breteuil. Bãi cỏ phía Bắc của điện rộng 32 800 m², kéo dài tới bờ sông Seine, vị trí cầu Alexandre-III. Các tòa nhà hai bên bãi cỏ còn có sự hiện diện của một số địa chỉ quan trọng: Đại sứ quán Áo và Đại sứ quán Phần Lan, nhà khách hàng không của Air France và Bộ Ngoại giao Pháp. Từ Invalides, tới cầu Alexandre-III và thẳng tiếp sang bên kia sông là đại lộ Winston-Churchill với hai công trình Grand Palais và Petit Palais ở hai bên.

Các dãy nhà của Invalides được xây dựng vuông góc và đối xứng Đông Tây, tạo thành 15 sân và vườn nhỏ bên trong. Sân lớn nhất mang tên sân danh dự (cour dʼhonneur), nằm ở chính giữa. Nhà thờ, ở phía Nam, có đỉnh mái vòm cao 101 mét. Dàn đại phong cầm nhà thờ được xây dựng từ 1679 tới 1687 và được sửa chữa lại trong khoảng thời gian 1955 đến 1957. Bên trong điện và bên ngoài phía Bắc được trang trí các khẩu pháo đặt rải rác. Kiến trúc của điện Invalides đã trở thành hình mẫu cho một số công trình nổi tiếng khác, như điện Capitol và tòa thị chính San Francisco ở Hoa Kỳ.

Lăng quân đội

Điện Invalides đã trở thành lăng quân đội dưới thời Napoléon. Sau khi mất, đến năm 1840, thi hài của Napoléon được vua Louis-Philippe quyết định sẽ chuyển về Paris. Hoàng tử Joinville tới đảo Sainte-Hélène, chuyển thi hài Napoléon về đến Le Havre. Từ đó, tiếp tục bằng thuyền theo sông Seine về tới Paris ngày 15 tháng 10 năm 1840. Thi hài được đưa qua Khải Hoàn Môn rồi đại lộ Champs-Elysées, quảng trường Concorde và về Invalides.

Được đặt bên mộ Napoléon là mộ Joseph Bonaparte và Jérôme Bonaparte, hai anh em của Napoléon, cùng hai vị tướng Gérard Christophe Michel Duroc và Henri Gatien Bertrand. Thi hài Napoléon II, con trai của Napoléon Bonaparte, cũng được đưa về Invalides năm 1940 như một món quà của Adolf Hitler dành cho nước Pháp. Hitler đã tới thăm mộ Napoléon vào ngày 23 tháng 6 năm 1940.

Điện Invalides còn là nơi yên nghỉ của nhiều nhân vật quân đội khác của Pháp, trong đó có một số chỉ huy trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai. Các giám đốc của Invalides, những người đều có một vị trí quân sự, cũng được án táng ở điện.

Một số nhân vật nổi tiếng

Thời kỳ quân chủ và Cách mạng
 Thống chế Turenne
 Trái tim của Thống chế Vauban.
 Trái tim của La Tour d'Auvergne
 Tướng Marceau
 Rouget de Lisle, tác giả La Marseillaise
Thời Đệ nhất đế chế
Napoléon Bonaparte
Napoléon II
Joseph Bonaparte và Jérôme Bonaparte
Hai tướng Géraud Christophe Michel Duroc và Henri Gratien Bertrand
Các chỉ huy trong thế chiến
 Ferdinand Foch
 Louis-Hubert Lyautey
 Philippe Leclerc de Hauteclocque
 Jean-Marie de Lattre de Tassigny
 Alphonse Juin
 Robert Nivelle
 Charles Mangin

Bảo tàng Vũ khí
Bộ sưu tập của bảo tàng Vũ khí bắt nguồn từ những bộ sưu tập của các vị vua Pháp, một số hiện vật từ kho hoàng gia thế kỷ 17. Các vũ khí này đều là minh chứng cho những tiến bộ của công nghệ quân sự. Từ năm 1663, vua Louis XIV quyết định tạo nên bộ sưu tập các đồ vật hoàng gia, lưu trữ và bảo quản một bộ sưu tập vương miện. Sau nhiều lần thay đổi địa điểm, bộ sưu tập được lưu tại một điện ở vị trí quảng trường Concorde ngày nay. Từ 1778, một ngày trong tháng, công chúng được phép vào chiễm ngưỡng những hiện vật này.

Cách mạng Pháp rồi chiến tranh đã khiến một số hiện vật bị thất lạc. Cuối thế kỷ 19, sau cuộc chiến tranh Pháp-Phổ, bộ sưu tập được chuyển về Invalides. Năm 1905, bảo tàng Pháo binh - có từ năm 1852 - và bảo tàng Lịch sử vũ khí - từ thời Cách mạng - hợp thành bảo tàng Vũ khí. Ngày nay, bảo tàng Vũ khí của Invalides sở hữu nhiều hiện vật quan trọng bậc nhất của lịch sử quân sự. Bảo tàng mở cửa hàng ngày từ 10:00 sáng đến 6:00 chiều.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang chính thức của bảo tàng Vũ khí
 Hình ảnh điện Invalides

Công trình hai bờ sông Seine
Cung điện Paris
Bảo tàng Paris
Nghĩa trang Paris
Nhà thờ Paris
Bệnh viện Paris
Quận 7
Tượng đài Paris
Kiến trúc Baroque
Địa điểm thi đấu Thế vận hội Mùa hè 2024
Địa điểm bắn cung Olympic


title: Angelabella tecomae

text:
Angelabella tecomae là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae và là loài duy nhất thuộc chi Angelabella. Nó được tìm thấy ở Chile.

Ấu trùng ăn Tecoma fulva. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Angelabella
Động vật được mô tả năm 2005


title: Rhipidoglossum

text:
Rhipidoglossum là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Alvania gemina

text:
Alvania gemina là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Tipula reposita

text:
Tipula reposita là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Gournay-le-Guérin

text:
Gournay-le-Guérin  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Gournayleguerin


title: Hylaeus femoralis

text:
Hylaeus femoralis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1902


title: Dercetina bopeng

text:
Dercetina bopeng là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Dercetina


title: Lativalva

text:
Lativalva là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Dichogamini


title: Cychrus caraboides

text:
Cychrus caraboides là một loài Carabidae đặc hữu của châu Âu.

Nó được tìm thấy ở Áo, Belarus, Bỉ, Bosna và Hercegovina, Quần đảo Anh, Croatia, Cộng hòa Séc, Đan Mạch đại lục, Estonia, Phần Lan, Chính quốc Pháp, Đức, Hungary, Ireland, Chính quốc Ý, Kaliningrad, Latvia, Liechtenstein, Luxembourg, Moldova, Bắc Ireland, lục địa Na Uy, Ba Lan, România, Nga, Slovakia, Slovenia, Tây Ban Nha, đại lục Thụy Điển, Thụy Sĩ, Hà Lan, Ukraina và Nam Tư.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Global Biodiversity Information Facility

Động vật được mô tả năm 1758
Cychrus
Động vật châu Âu
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Fusitriton brasiliensis

text:
Fusitriton brasiliensis là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 123 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 1200 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 1200 m.

Chú thích

Tham khảo

Fusitriton


title: Palm Bay, Florida

text:
Palm Bay là một thành phố thuộc quận Brevard trong bang Florida, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích  km², trong đó diện tích đất là  km². Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ ngày 1 tháng 7 năm 2008, thành phố có dân số 100.786 người, là thành phố đông dân nhất quận Brevard. Palm Bay là thành phố chính trong vùng thống kê đô thị Palm Bay-Melbourne-Titusville, Florida]] với tổng dân số ước tính vào thời điểm ngày 1/7/2008 là 536.521 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Florida
Palm Bay, Florida


title: .ao

text:
.ao là tên miền Internet quốc gia (ccTLD) dành cho Angola. Nó được quản lý bởi Trường sở Kỹ sư của Đại học Agostinho Neto.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thông tin whois của.ao từ IANA (tiếng Anh)

ao
Angola
Tên miền quốc gia cấp cao nhất

sv:Toppdomän#A


title: Lescouët-Gouarec

text:
Lescouët-Gouarec () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Lescouët-Gouarec được gọi là Lescouëtais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Lescouët-Gouarec

Lescouetgouarec


title: Hiyō (tàu sân bay Nhật)

text:
Hiyō (tiếng Nhật: 飛鷹, Phi Ưng) là một tàu sân bay thuộc lớp Hiyō của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, được đưa ra hoạt động trong Thế Chiến II và bị đánh chìm trong trận chiến biển Philippine.

Cấu trúc
Nó được đặt lườn bởi hãng Nippon Yusen Kaisha (Công ty Tàu thủy Thư tín Nhật Bản) như một tàu chở hành khách nhanh hạng sang Idzumo Maru, nhưng được Hải quân Nhật mua lại cùng với chiếc tàu chị em của nó Kashiwara Maru vào năm 1940 và được cải biến thành một tàu sân bay. Chiếc tàu chị em của nó cũng được cải biến thành tàu sân bay Junyō. Cầu tàu của nó được kiến trúc bên mạn phải, và ống khói của nó được đặt hơi nghiêng ra phía ngoài nhằm cải thiện tầm nhìn trên sàn đáp.

Lịch sử hoạt động
Hiyō tham gia mặt trận Thái Bình Dương trong Thế Chiến II, khởi đầu cuộc chiến với lực lượng không quân bao gồm 12 máy bay tiêm kích Mitsubishi A6M (Zero), 18 máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A và 18 máy bay ném ngư lôi Nakajima B5N. Vào tháng 11 năm 1942 nó hai lần bị hư hỏng do các cuộc không kích vào Truk; và vào tháng 4 năm 1943, một lần nữa nó bị hư hại nhẹ cũng do không kích tại Truk.

Vào ngày 10 tháng 6 năm 1943, nó trúng phải hai đến bốn quả ngư lôi phóng từ tàu ngầm USS Trigger. Nó được tàu khu trục Isuku kéo về cảng Yokosuka để được sửa chữa. Sau khi hoàn tất việc sửa chữa, nó đảm trách việc vận chuyển máy bay đến Singapore, Saipan và Truk vào tháng 12 năm 1943.

Trong trận chiến biển Philippine, Hiyō bị tấn công vào ngày 21 tháng 6 năm 1944 bởi bốn chiếc Grumman TBF Avenger cất cánh từ tàu sân bay hạng nhẹ USS Belleau Wood. Nó bị đánh trúng hai quả ngư lôi và chết đứng giữa biển trong khi các đám cháy lan rộng. Sau hai giờ, các vụ nổ xảy ra khiến nó chìm tại tọa độ .

Danh sách thuyền trưởng
 Akitomo Beppu (sĩ quan trang bị trưởng): 15 tháng 11 năm 1941 - 31 tháng 7 năm 1942
 Akitomo Beppu: 31 tháng 7 năm 1942 - 30 tháng 11 năm 1942
 Michio Sumikawa: 30 tháng 11 năm 1942 - 1 tháng 9 năm 1943
 Izumi Furukawa: 1 tháng 9 năm 1943 - 15 tháng 2 năm 1944
 Toshiyuki Yokoi: 16 tháng 2 năm 1944 - 20 tháng 6 năm 1944

Tham khảo

 Tabular record of movement from combinedfleet.com

Tàu sân bay của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu sân bay trong Thế Chiến II


title: Scaevatula amancioi

text:
Scaevatula amancioi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Clavatulidae.

Phân bố
Sinh vật này phân bố chủ yếu tại São Tomé và Príncipe.

Chú thích

Tham khảo

 Gastropods.com: Scaevatula amancioi; accessed: ngày 27 tháng 8 năm 2011

Scaevatula
Động vật đặc hữu São Tomé và Príncipe


title: 4739 Tomahrens

text:
4739 Tomahrens (1985 TH1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 10 năm 1985 bởi Edward Bowell ở Flagstaff, Arizona.

Nó được đặt theo tên một giáo sư Thomas J. Ahrens.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Details ngày 4739 Tomahrens bởi NASA

004739
Được phát hiện bởi Edward Bowell
19851015
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Mìn chống người

text:
Mìn chống người là những loại mìn được thiết kế, sử dụng để chống lại con người. Mìn chống người khác với các mìn chống tăng dùng để chống lại các xe tăng, thiết giáp.

Mìn chống người thường được thiết kế để gây sát thương cho con người, để làm tăng các yêu cầu hỗ trợ về hậu cần, cấp cứu đồng thời làm suy yếu, giảm sức chiến đấu của đối phương. Một vài loại mìn chống người có thể cũng làm hỏng các bánh lốp của các xe có bánh.

Mìn chống người có thể được phân thành các loại: mìn nổ phá, mìn sát thương (gồm mìn định hướng, mìn nhảy, mìn cọc).

Chiến dịch quốc tế vận động cho việc cấm mìn đã phát triển rộng khắp. Năm 1997, hiệp ước Ottawa về việc cấm mìn đã được nhiều nước ký kết, tuy nhiên một số nước vẫn chưa tham gia vào hiệp ước này, trong đó có Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc Ấn Độ, và Việt Nam.

Sử dụng
Mìn chống người cũng được sử dụng tương tự như mìn chống tăng bằng cách bố trí các bãi mìn dọc theo biên của một ví trí chiến lược, hay của một vị trí phòng thủ trọng điểm nào đó. Tuy nhiên, mìn chống người thường có cỡ nhỏ hơn, điều này cho phép các máy bay trực thăng có thể rải mìn nhanh chóng, dày đặc các mìn trong một vùng diện tích cần bố trí bãi mìn. Mìn mặt đất cũng có thể được đặt bằng tay.

Mìn nổ phá
Mìn này được kích nổ bằng lực đè lên mìn, khi nổ chúng gây thương vong chủ yếu và trực tiếp bằng sóng nổ từ vụ nổ.

Các thành phần

Vỏ mìn
Vỏ mìn để chứa các bộ phận của mìn và bảo vệ mìn khỏi ảnh hưởng của môi trường. Các vỏ mìn trước đây, trong Chiến tranh Thế giới lần II thường được làm bằng vỏ thép, chúng có thể được phát hiện bởi các máy dò mìn thông thường dựa trên nguyên lý từ trường. Ngày này, hầu hết các mìn nổ phá chống người có vỏ bằng nhựa, các loại mìn này rất khó phát hiện bằng máy dò mìn.

Cơ cấu đè nổ

Chất nổ
Các thuốc nổ hay sử dụng trong mìn chống người loại này là TNT hay tetryl.

Triển khai
Các mìn chống người được chôn dưới đất, cách mặt đất từ 10 đến 40 mm, chúng cũng có thể được vùi trong các lá cây hay dưới các viên đá. Chúng được kích nổ bằng lực đè, thường là từ người dẫm lên chúng, đôi khi cũng có thể do các xe đi qua chúng.

Mìn sát thương
Trong khi các mìn nổ phá gây sát thương bằng sóng nổ, mìn sát thương gây thương vong đối phương ở gần đó bằng các mảnh văng, hay các viên bi (Mìn S của Đức là loại điển hình trong các loại này).

Các mìn sát thương thường có kích thước lớn hơn và nặng hơn so với mìn nổ phá, có vỏ bằng thép nặng từ một đến vài kg. Do vậy chúng tương đối dễ phát hiện ra bởi các máy dò mìn.

Mìn cọc

Mìn này có hình dạng cọc, sử dụng dây bẫy nối giữa mìn và một cái cọc hay một cái cây gần đó để kích nổ. Có các loại dây căng nổ hoặc chùng nổ, có trường hợp căng hay chùng đều nổ.

Mìn nhảy
Loại mìn này bố trí dưới đất, nhưng ở phía đáy của mìn có một lượng nổ đẩy, khi nạn nhân kích hoạt vào ngòi nổ của mìn, liều nổ dưới đáy mìn sẽ gây nổ liều nổ ở đáy và đẩy quả mìn lên trên cách mặt đất khoảng 0,8 đến 1,2 m. Ở vị trí này mìn mới nổ, và hiệu quả sát thương tiêu diệt mục tiêu là cao nhất.

Mìn định hướng

Loại mìn này khi nổ, hiệu ứng sát thương tiêu diệt mục tiêu được tập trung ở một hướng nhất định, ở hướng này hiệu quả sát thương tiêu diệt mục tiêu lớn nhất, hướng tập trung năng lượng nổ được đặt quay về phía đối phương. Loại mìn này có thể kich nổ bằng máy điểm hoả từ xa, cũng có thể dùng dây bẫy để gây nổ.

M18A1 Claymore là quả mìn điển hình của loại mìn định hướng, mìn này được nhiều nước sao chép cả hợp pháp lẫn không hợp pháp, chế tạo theo thành các dạng mìn định hướng khác nhau.

Xem thêm
Mìn chống tăng
Mìn nhảy
Mìn mặt đất
Danh sách mìn

Tham khảo

Liên kết ngoài

"Antipersonnel Mines" Popular Science, February 1945, p. 71, article for US public about the German Mustard Pot Mine and the Sch-Mine.
Mines Advisory Group
Typical antipersonnel landmine injuries. Warning: graphic photographs
Additional images of landmine injuries. Warning: graphic photographs
Instructional video covering the treatment of landmine injuries. Produced by the Red Cross. Warning: graphic video
Landmine injury. Warning: graphic photograph
 Introductory note by Stuart Casey-Maslen, procedural history note and audiovisual material on the Convention on the Prohibition of the Use, Stockpiling, Production and Transfer of Anti-Personnel Mines and on their Destruction in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law

Mìn
Mìn chống người
Vũ khí nổ

ja:地雷#対人地雷


title: Peyrat-de-Bellac

text:
Peyrat-de-Bellac () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Tây Java

text:
Tây Java là một tỉnh của Indonesia trên đảo Java. Tỉnh lỵ là Bandung. Tỉnh Tây Java có diện tích 36.280 km², dân số theo điều tra năm 2019 là hơn 45 triệu người. Tây Java giáp với tỉnh Jakarta và Banten về phía tây, giáp Jawa Tengah về phía đông. Phía bắc là biển Java. Phía nam là Ấn Độ Dương.

Tây Java là tỉnh đầu tiên của Indonesia, căn cứ trên một bản tuyên bố từ Staatblad số 378. Năm 1950, tỉnh Tây Java chính thức trở thành một tỉnh của Indonesia. Ngày 7/10/2000, Banten đã được tách thành một tỉnh riêng từ Tây Java.

Theo thống kê kinh tế-xã hội năm 2019, dân số của Tây Java là 47.705.000 người, là tỉnh đông dân nhất Indonesia. Tỉnh này có diện tích 36.280 km² và nằm bên cạnh tỉnh Jakarta, đây là tỉnh có mật độ dân số cao nhất với mật độ 1.315 người trên mỗi km².

Tây Java được chia ra thành 16 huyện:
 Bogor, huyện lỵ là Cibinong
 Sukabumi, Pelabuhan Ratu
 Cianjur, Cianjur
 Bandung, Soreang
 Garut, Garut
 Tasikmalaya, Tasikmalaya
 Ciamis, Ciamis
 Kuningan, Kuningan
 Cirebon, Sumber
 Majalengka, Majalengka
 Sumedang, Sumedang
 Indramayu, Indramayu
 Subang, Subang
 Purwakarta, Purwakarta
 Karawang, Karawang
 Bekasi, Bekasi

Ngoài ra còn có 9 thành phố:
 Bogor
 Sukabumi
 Bandung
 Cirebon
 Bekasi
 Depok
 Cimahi
 Tasikmalaya
 Banjar

Du lịch
 Khu nghỉ mát Ciater gần Subang
 Maribaya ở Lembang
 Núi Tangkuban Perahu
 Đèo Puncak
 Đập Jatiluhur
 Taman Safari ở Cipanas
 Bogor Botanical Gardens ở Bogor
 Beaches of Pangandaran
 Selabintana resort in Sukabumi
 Boscha Observatorium in Lembang
 Mekarsari fruit park, the world's biggest fruit park

Chú thích

Chú thích

Liên kết ngoài

 Official site

Tỉnh của Indonesia
Tây Java


title: Machy, Aube

text:
Machy là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Machy sur le site de l'Institut géographique national

Machy


title: Chaetocnema arenacea

text:
Chaetocnema arenacea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Picayune, Mississippi

text:
Picayune là một thành phố thuộc quận Pearl River, tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 10 878 người.

Dân số
Dân số năm 2000: 10 545 người.
Dân số năm 2010: 10 878 người.

Tham khảo

Xem thêm
American Finder

Thành phố của Mississippi
Quận Pearl River, Mississippi


title: Uperodon palmatus

text:
Uperodon palmatus là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Manamendra-Arachchi, K. & de Silva, A. 2004. Ramanella palmata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

P


title: Rolo

text:
Rolo là một đô thị ở tỉnh Reggio Emilia trong vùng Emilia-Romagna, có vị trí cách khoảng 60 km về phía tây bắc của Bologna và khoảng 25 km về phía đông bắc của Reggio Emilia.

Rolo giáp các đô thị: Carpi, Fabbrico, Moglia, Novi di Modena, Reggiolo.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website

Đô thị tỉnh Reggio Emilia


title: Chiếm ngục Bastille

text:
Trận chiến ngục Bastille là sự kiện quan trọng trong Cách mạng Pháp. Vào ngày 14 tháng 7 năm 1789, những người dân Paris đã nổi dậy, tới chiếm nhà tù Bastille, một biểu tượng của quyền lực Vương triều.

Ngày 11 tháng 7 năm 1789, vua Louis XVI trục xuất vị Thượng thư duy tân Jacques Necker và tái cơ cấu lại tất cả các bộ. Quyết định này khiến những người dân Paris nổi loạn. Khoảng gần 1000 người dân đã tới chiếm ngục Bastille, chống lại 114 binh lính của nhà vua. Sau 4 giờ xung đột, quân nổi dậy chiếm được ngục Bastille. Các cựu binh Pháp và lính Thụy Sĩ trấn giữ ngục Bastille không thể chống nổi, phải đầu hàng.

Mặc dù có lệnh ngừng chiến để tránh sự tàn sát lẫn nhau, vị quan giám ngục ở đó là Hầu tước Bernard de Launay và nhiều lính gác vẫn bị giết. Đám đông đem đầu quan giám ngục cắm cọc mang đi diễu hành quanh thành phố. Tuy những người Paris chỉ giải thoát cho bảy tù nhân - gồm bốn kẻ lừa đảo, hai công tử quý tộc bị giam do đạo đức xấu, và một nghi phạm giết người - nhưng Bastille vẫn được coi là một biểu tượng hùng hồn của tất cả những gì bị căm ghét của "chế độ cũ".

Chiến thắng của nhân dân Paris đã thúc đẩy phong trào Cách mạng Pháp phát triển.

Chú thích

Tham khảo

 William J. Roberts, France: a reference guide from the Renaissance to the present, Infobase Publishing, 01-08-2004. ISBN 0816044732.

Cách mạng Pháp
Lịch sử Paris
Xung đột năm 1789

de:Bastille#Die Erstürmung der Bastille
lb:Bastille#1789: De Stuerm op d'Bastille


title: Psychomyiella myohyangsanica

text:
Psychomyiella myohyangsanica là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Psychomyiella


title: Morphodontonychus obscurus

text:
Morphodontonychus obscurus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Morphodontonychus


title: 67 (số)

text:
67 (sáu mươi bảy) là một số tự nhiên ngay sau 66 và ngay trước 68.

Tham khảo

Số nguyên tố


title: Metaxycera trimaculata

text:
Metaxycera trimaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1808.

Chú thích

Tham khảo

Metaxycera


title: Saint-André-le-Puy

text:
Saint-André-le-Puy hoặc Le Puy là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 Weather for Saint-André-le-Puy
 Financial Data for Saint-André-le-Puy from the Ministry of the Economy, Finances and Industry
 Picture of the belltower of the parish church
 Saint-André-le-Puy on the Quid site  (note: requires payment for detailed information)

Bản đồ
 Map and list of communes of the Loire
 Map of Saint-André-le-Puy on Michelin (bằng tiếng Anh)
 Map of Saint-André-le-Puy on the Institut Géographique National site
 Map of Saint-André-le-Puy on Mapquest (bằng tiếng Anh)
 Saint-André-le-Puy on the Cassini map
 Map of Saint-André-le-Puy (bằng tiếng Anh)
 Calculate straight-line distance from Saint-André-le-Puy to other towns in the Loire
 Location of Saint-André-le-Puy on a map of France

Saintandrelepuy


title: Agdistis picardi

text:
Agdistis picardi là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: Dendrobium mutabile

text:
Dendrobium mutabile là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo.

Chú thích

Tham khảo

M
M
M
M


title: Weiltingen

text:
Weiltingen là một đô thị ở huyện Ansbach bang Bayern nước Đức. Đô thị Weiltingen có diện tích 24,02 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1374 người.

Tham khảo


title: Adoxia diversa

text:
Adoxia diversa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Adoxia


title: Hiệu ứng Zeeman

text:
Hiệu ứng Zeeman là sự chia tách một vạch quang phổ thành một số thành phần khi có sự hiện diện của từ trường. Nó tương tự với Hiệu ứng Stark, là sự chia tách của một vạch quang phổ thành một vài thành phần khi có sự có mặt của một điện trường. Hiệu ứng Zeeman rất quan trọng trong thực tế như việc đo đạc cộng hưởng từ hạt nhân, cộng hưởng spin electron, hình ảnh hóa cộng hưởng từ.

Người tìm ra hiệu ứng này là nhà vật lý người Hà Lan, Pieter Zeeman.

Giới thiệu
Trong hầu hết các nguyên tử, tồn tại một vài cấu hình electron có cùng mức năng lượng. Có sự chuyển dời giữa các cặp cấu hình khác nhau thể hiện cho một vạch quang phổ đơn.

Sự hiện diện của một từ trường sẽ làm cho một vài cấu hình có cùng mức năng lượng trở thành khác mức năng lượng. Do đó sẽ tạo ra một vài vạch quang phổ rất gần nhau.

Khi không có từ trường tác dụng, các cấu hình a, b và c có cùng mức năng lượng, d, e và f cũng như vậy. Sự hiện diện của từ trường chia tách các mức năng lượng.

Hiệu ứng Zeeman có nhiều ứng dụng quan trọng trong ngành vật lý nghiên cứu về vũ trụ như đo khoảng cách đến Mặt Trời và các ngôi sao.

Tham khảo

Vật lý nguyên tử
Từ học
Cơ học lượng tử
Z
Phổ học


title: Andrena assimilis

text:
Andrena assimilis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1876


title: Montoro

text:
Montoro là một đô thị trong tỉnh Córdoba, Andalusia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Economic and population data  pdf file in Tiếng Tây Ban Nha

Đô thị ở Córdoba


title: Tarazona

text:
Tarazona là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 11.131 người. Diện tích đô thị này là 244,01 ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao 480 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: 8452 Clay

text:
8452 Clay (1978 WB) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8452 Clay

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Antocha brevicornis

text:
Antocha brevicornis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Brin-sur-Seille

text:
Brin-sur-Seille  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 240 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Brinsurseille


title: Villenauxe-la-Grande (tổng)

text:
Tổng Villenauxe-la-Grande là một tổng của Pháp, nằm ở tỉnh Aube trong vùng Grand Est.

Các đơn vị hành chính
Tổng Villenauxe-la-Grande bao gồm 7 xã:
Barbuise
Montpothier
Périgny-la-Rose
Plessis-Barbuise
La Saulsotte
La Villeneuve-au-Châtelot
Villenauxe-la-Grande

Hành chính

Tham khảo

Tổng của Aube


title: Gari (món ăn)

text:
Gari là một món dưa muối của Nhật Bản làm từ gừng thường được dùng để ăn với sushi. Người Nhật chọn loại gừng tươi, thái thành những lát thật mỏng và đem ngâm với đường và giấm. Gari có vị cay, chua và ngọt, màu hồng nhạt. Cùng với wasabi, gari giúp làm giảm vị tanh, bổ sung vị và chống lại tính hàn của các loại hải sản trong sushi.

Nhật Bản còn một loại dưa muối làm từ gừng khác là beni shōga.

Chú thích

Tham khảo

Món ăn Nhật Bản
Sushi


title: Chambas

text:
Chambas là đô thị ở tỉnh Ciego de Ávila của Cuba. Đô thị này nằm ở vùng phía bắc của tỉnh, giáp các đô thị Morón và Florencia, cũng như tỉnh Sancti Spíritus. Về phía bắc, đô thị này giáp vịnh Buena Vista.

Đô thị này giáp các cộng đồng Chambas, Mabuya, Falla và Punta Alegre.

Dân số
Năm 2004, đô thị Chambas có dân số 39.868 người. với diện tích , và mật độ dân số .

Tham khảo

Thành phố của Cuba


title: Saint-Crépin-aux-Bois

text:
Saint-Crépin-aux-Bois là một xã ở tỉnh Oise Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã Saint-Crépin-aux-Bois nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintcrepinauxbois


title: 2558 Viv

text:
2558 Viv là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1204.8253254 ngày (3.30 năm).

Nó được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1981.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Lasioglossum squamiceps

text:
Lasioglossum squamiceps là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1912


title: Ladignac-le-Long

text:
Ladignac-le-Long () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Vexillum goubini

text:
Vexillum goubini là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Cesare Borgia

text:
Cesare Borgia (13 tháng 9 năm 1475 - 12 tháng 3 năm 1507), thường gọi là Công tước xứ Valentinois, Thân vương xứ Andria và Venafri, Bá tước xứ Diois, Lãnh chúa xứ Piombino, Camerino, Urbino, Gonfalonier, là một tướng lĩnh quân sự của Giáo hội Cơ Đốc La Mã (Giáo hội Công giáo La Mã), là tướng đánh thuê Ý. Cesare Borgia là con của giáo hoàng Alexander VI và người tình Vannozza dei Cattanei, Cesare Borgia là người đầu tiên trong lịch sử từ chức Hồng y để theo đuổi sự nghiệp quân sự. Cuộc đời của Cesare Borgia chứng kiến những vinh hoa tột bậc từ khi cha ông lên làm giáo hoàng và cũng tàn lụi nhanh chóng sau cái chết của cha ông. Là một nhân vật lịch sử nổi bật của gia tộc Borgia, Cesare với sức hút cá nhân nổi trội của mình là hình mẫu cho tác phẩm nổi tiếng về khoa học chính trị Quân vương (The prince) của Machiavelli.

Tiểu sử

Gia đình Borgia vốn xuất thân từ Tây Ban Nha (tên gốc Borja), vốn là quý tộc khiêm tốn xứ Aragon, dần dần trở nên giàu có vào thế kỷ XV khi một người trong dòng tộc là Alonso Borgia ngồi lên ngôi vị giáo hoàng dưới cái tên Calixte III. Rodrigo Borgia là cháu của Calixte III được phong Hồng y năm 24 tuổi và bắt đầu sự nghiệp tại Tòa thánh. Cesare là con trai thứ hai của Rodrigo Borgia với Vannozza dei Cattanei (thường bị lăng mạ là một con điếm). Cesare được thừa hưởng sự giáo dục theo đúng bài bản mà cha mình vạch sẵn đó là được các gia sư dạy dỗ kèm cặp tận tình ở Rome đến khi 12 tuổi. Anh lớn lên trở thành một người đàn ông nam tính quyến rũ, giỏi về quân sự và chính trị. Cesare đã theo học luật và khoa học nhân văn tại Đại học Perugia, sau đó đến Đại học Pisa để học thần học. Ngay khi tốt nghiệp đại học, Rodrigo đã tính đưa Cesare lên làm hồng y.

Cesare bị nghi ngờ đã giết anh trai mình là Giovanni, nhưng không có bằng chứng rõ ràng để xác nhận việc này và sự việc còn là uẩn khúc. Cái chết của Giovanni đã dọn đường cho Cesare trở thành giáo dân và nhận được những ân huệ mà anh trai đã được nhận từ cha, Giáo hoàng Alexanđê VI. Mặc dù Cesare đã là một hồng y, anh ta đã từ bỏ chức vụ Tòa thánh để nắm lấy quyền lực và vị trí mà Giovanni từng giữ là condottiero. Anh cuối cùng đã kết hôn với công chúa người Pháp Charlotte d'Albret. Sau cái chết của Alexanđê năm 1503, Cesare đã can thiệp việc lựa chọn vị Giáo hoàng tiếp theo. Anh ta cần một ứng cử viên không đe dọa kế hoạch thành lập công quốc của riêng mình ở miền Trung nước Ý.

Ứng cử viên của Cesare (Pius III) đã trở thành Giáo hoàng, nhưng qua đời chỉ 1 tháng sau. Khi đó Cesare bị buộc phải ủng hộ Giuliano della Rovere. Vị hồng y đã hứa với Cesare rằng ông có thể giữ tất cả các tước vị và bổng lộc của mình. Sau đó, della Rovere đã phản bội Cesare và trở thành kẻ thù lớn nhất của anh. Cesare chết năm 1507, tại Lâu đài Viana ở Navarre, Tây Ban Nha, khi đang bao vây đội quân nổi loạn của Bá tước de Lerín. Lâu đài do Louis de Beaumont chiếm giữ vào thời điểm nó bị Cesare Borgia và đội quân 10.000 người của Vua John bao vây vào năm 1507. Để cố gắng phá vỡ thành lũy tự nhiên cực kỳ vững chắc của lâu đài, Cesare đã tính đến một cuộc tấn công bất ngờ và liều lĩnh, nhưng không may Cesare đã chết trong trận chiến và trong khi quân đội này cũng không thể chiếm nổi lâu đài này.

Trong văn hóa

Điện ảnh
Lucrezia Borgia (Richard Oswald, 1926), một bộ phim câm
Lucrèce Borgia (Abel Gance, 1935)
The Black Duke (1961)
Bride of Vengeance (1948)
Prince of Foxes (1949)
Los Borgia (2006)
Poisons, or the World History of Poisoning (2001)

Văn học
The Family của Mario Puzo
Bá tước Monte Cristo của Alexandre Dumas, bố có đề cập đến những âm mưu thủ đoạn của gia đình Borgia.
Madonna of the Seven Hills của Jean Plaidy (Victoria Holt)
Light on Lucrezia của Jean Plaidy (Victoria Holt)
Mirror Mirror của Gregory Maguire
Prince of Foxes của Samuel Shellabarger
The Banner of the Bull của Rafael Sabatini
The Borgia Bride của Jeanne Kalogridis
The Borgias của Alexandre Dumas, bố
The Borgia Testament của Nigel Balchin
Lusts of The Borgias của Marcus Van Heller
City of God, A Novel of the Borgias của Cecelia Holland
Then and Now của W. Somerset Maugham
The Antichrist (1895) của Friedrich Nietzsche Af. #61
The Dwarf (1944) của Pär Lagerkvist miêu tả một nhân vật hoàng tử vô đạo đức, có thể dựa trên mẫu nhân vật lịch sử là Borgia
 Milo Manara, họa sĩ biếm họa người Ý, đã sáng tác một bộ truyện biếm gồm 3 phần khắc họa câu chuyện của gia đình Borgia. Phần lời được viết bởi Alejandro Jodorowsky.

Manga
 Cesare có tên là Cesare il createore che ha distrutto (チェーザレ破壊の創造 者) hay Chēzare Hakai no Sōzō-sha của Fuyumi Soryo (truyện tranh)
 Kakan no Madonna (花冠のマドンナ) một họa phẩm manga lãng mạn của Chiho Saito
Cantarella (カンタレラ/Kantarera), của You Higuri (truyện tranh)

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cesare Borgia, Encyclopedia Britannica

 Diario de los Borja (Borgia)

Công tước xứ Valentinois
Công tước xứ Romagna
Thân vương xứ Andria và Venafro
Bá tước xứ Dyois
Lãnh chúa xứ Piombino, Camerino và Urbino
Hồng y Ý
Mất năm 1507
Sinh thập niên 1470


title: Liroetis

text:
Liroetis là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1889 bởi Weise.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Liroetis aeneipennis (Weise, 1889)
 Liroetis aeneoviridis Lopatin, 2004
 Liroetis alticola Jiang, 1988
 Liroetis apicalis (Gressitt & Kimoto, 1963)
 Liroetis apicicornis (Jacoby, 1896)
 Liroetis belousovi Lopatin, 2004
 Liroetis coeruleipennis Weise, 1889
 Liroetis flavipennis (Bryant, 1954)
 Liroetis grandis Chen & Jiang, 1986
 Liroetis humeralis Jiang, 1988
 Liroetis leechi (Jacoby, 1890)
 Liroetis leycesteriae Jiang, 1988
 Liroetis lonicernis Jiang, 1988
 Liroetis malayanus Medvedev, 2004
 Liroetis octopunctata (Weise, 1889)
 Liroetis paragrandis Jiang, 1988
 Liroetis prominensis Jiang, 1988
 Liroetis reitteri (Pic, 1934)
 Liroetis sichuanensis Jiang, 1988
 Liroetis spinipes (Ogloblin, 1936)
 Liroetis tibetana Jiang, 1988
 Liroetis tibialis Jiang, 1988
 Liroetis tiemuchannis Jiang, 1988
 Liroetis verticalis Jiang, 1988
 Liroetis viridipennis Kimoto, 1989
 Liroetis yulongis Jiang, 1988
 Liroetis zhongdianica Jiang, 1988

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Fallin'

text:
"Fallin'" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Alicia Keys nằm trong album phòng thu đầu tay của cô, Songs in A Minor (2001). Nó được phát hành vào ngày 2 tháng 4 năm 2001 như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album bởi J Records, đồng thời là đĩa đơn đầu tay trong sự nghiệp ca hát của Keys. Bài hát được viết lời và sản xuất bởi chính nữ ca sĩ, trong đó sử dụng đoạn nhạc mẫu từ bài hát năm 1966 của James Brown là "It's a Man's Man's Man's World" do Brown và Betty Jean Newsome viết lời, mặc dù không được đề cập như là những đồng tác giả cho "Fallin". Đây là một R&B đương đại kết hợp với neo soul mang nội dung đề cập đến những cảm xúc xảy ra khi nhân vật chính quan tâm rất sâu sắc với một người khác, điều Keys đã trải qua từ mối quan hệ phức tạp của chính cô khi nữ ca sĩ bắt đầu viết nó năm 16 tuổi, và đã trở thành nguồn cảm hứng chính cho bài hát.

Sau khi phát hành, "Fallin'" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu cũng như quá trình sản xuất của nó, và gọi đây là một điểm nhấn nổi bật từ Songs in A Minor. Nó còn lọt vào danh sách những bài hát vĩ đại nhất thập niên 2000 cũng như mọi thời đại bởi nhiều ấn phẩm và tổ chức âm nhạc, bao gồm vị trí thứ 22 và 62 trong danh sách 100 Bài hát xuất sắc nhất thập niên 2000 của VH1 và Rolling Stones. Bài hát cũng tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Hà Lan và New Zealand, và lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vuơn đến top 5 ở nhiều thị trường lớn như Áo, Bỉ, Pháp, Đức, Ireland, Ý, Na Uy, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, "Fallin'" đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong sáu tuần không liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân đầu tiên của Keys tại đây.

Video ca nhạc cho "Fallin'" được đạo diễn bởi Chris Robinson, trong đó bao gồm những cảnh Keys trình diễn bài hát trên một cây đèn piano và đến một nhà tù để thăm người bạn trai đang bị giam giữ của cô. Nó đã nhận được nhiều lượt yêu cầu phát sóng trên những kênh truyền hình âm nhạc như MTV, VH1 và BET, và nhận được hai đề cử tại giải Video âm nhạc của MTV năm 2001 cho Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất và giải MTV2, và chiến thắng giải đầu tiên. Để quảng bá bài hát, nữ ca sĩ đã trình diễn nó trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm Saturday Night Live, The Oprah Winfrey Show, Wetten, dass..?, Top of the Pops, giải Video âm nhạc của MTV năm 2001, giải thưởng Âm nhạc Thế giới năm 2002 và giải Grammy lần thứ 44, cũng như trong tất cả những chuyến lưu diễn của cô.

Được ghi nhận là bài hát trứ danh trong sự nghiệp của nữ ca sĩ, "Fallin'" đã xuất hiện trong nhiều album tuyển tập của Keys, như Unplugged (2005), The Platinum Collection (2010) và VH1 Storytellers (2013). Ngoài ra, bài hát còn được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, bao gồm Mariah Carey, Black Eyed Peas, Mac Miller và Jessica Sanchez. Nó cũng gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải quan trọng, bao gồm
đề cử giải thưởng âm nhạc Billboard năm 2001 cho Đĩa đơn Hot 100 của năm cũng như bốn đề cử giải Grammy ở hạng mục Thu âm của năm, Bài hát của năm, Bài hát R&B xuất sắc nhất và Trình diễn giọng R&B nữ xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 44, và chiến thắng ba giải sau.

Danh sách bài hát

Đĩa CD tại châu Âu
 "Fallin'" – 3:30
 "Fallin'" (phối lại, hợp tác với Busta Rhymes và Rampage) - 4:15

Đĩa CD tại Anh quốc
 "Fallin'" (radio chỉnh sửa) – 3:16
 "Fallin'" (phối lại, hợp tác với Busta Rhymes và Rampage) – 4:15
 "Rear View Mirror" – 4:03
 "Fallin'" (video ca nhạc) - 3:28

Đĩa CD maxi tại châu Âu
 "Fallin'" (radio chỉnh sửa) – 3:16
 "Fallin'" – 3:30
 "Fallin'" (phối lại, hợp tác với Busta Rhymes và Rampage) – 4:15
 "Fallin'" (phối lại, không rap) – 3:35
 "Fallin'" (phối lại, không lời) – 4:15
 "Fallin'" (video ca nhạc) - 3:28

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

}}

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2001 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2001
Bài hát của Alicia Keys
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs
Đĩa đơn quán quân Dutch Top 40
Giải Grammy cho Bài hát của năm
Đĩa đơn quán quân tại Bỉ
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn quán quân UK R&B Singles Chart
Bài hát viết bởi Alicia Keys
Đĩa đơn đầu tay
Pop ballad
Bài hát năm 2001
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: Cernotina danieli

text:
Cernotina danieli là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Cernotina


title: Quận Cumberland, Illinois

text:
Quận Cumberland là một quận thuộc tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 11.253 người, 4.368 hộ gia đình, và 3.083 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 32 người trên một dặm Anh vuông (13/km ²). Có 4.876 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 14 trên một dặm Anh vuông (5/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận bao gồm 98,84% người da trắng, 0,11% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,20% người Mỹ bản xứ, 0,15% châu Á, Thái Bình Dương 0,02%, 0,23% từ các chủng tộc khác, và 0,45% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,60% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 33,9% là người gốc Đức, 27,4% người Mỹ, 11,7% người gốc Anh và 7,8% gốc Ailen theo điều tra dân số năm 2000. 98,9% nói tiếng Anh như ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Có 4.368 hộ, trong đó 33,20% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 59,50% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,60% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 29,40% là không lập gia đình. 25,50% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 14,00% đã có một người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,55 và cỡ gia đình trung bình là 3,06 người.

Tháp tuổi dân cư sinh sống trong quận với tỷ lệ như sau: 26,40% dưới độ tuổi 18, 8,00% 18-24, 27,50% 25-44, 22,20% từ 45 đến 64, và 15,80% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 37 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 95,90 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 93,30 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 36.149, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 42.704. Phái nam có thu nhập trung bình USD 30.627 so với 20.007 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người đạt mức 16.953 USD. Có 7,80% của các gia đình và 9,50% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 12,70% những người dưới 18 tuổi và 9,00% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Illinois

Vùng đô thị Charleston-Mattoon
Illinois 1843
Khu dân cư thành lập năm 1843


title: Thơ một xu một bài

text:
Thơ một xu một bài (tiếng Anh: Pomes Penyeach) là tên một tập thơ tình gồm 13 bài của nhà văn, nhà thơ Ai-len James Joyce, tiếp sau tập thơ Nhạc thính phòng (Chamber Music) đã in năm 1907. Những bài thơ trong tập này được viết trong khoảng thời gian 20 năm, từ 1904 đến 1924 và được xuất bản ngày 7 tháng 7 năm 1927 bởi Shakespeare and Co với giá bán một shilling (mười hai penny). Lúc đầu Joyce có ý định chỉ in 12 bài và định giá 1 đồng, nghĩa là mỗi bài một xu nhưng sau đó ông quyết định thêm vào một bài (Tilly). Tilly – nghĩa là thêm vào, hiểu theo cách nói của người thời nay thì đây là bài khuyến mại.

Tên tập thơ Pomes Penyeach là cả một câu chuyện dài, nhưng nếu nói một cách ngắn gọn thì đây là cách chơi chữ của James Joyce. Từ Pomes có thể hiểu theo tiếng Anh là Poems (Thơ), và cũng có thể hiểu theo tiếng Pháp là Pommes (Táo). Bởi vậy tên của tập thơ này có thể dịch là Thơ một xu một bài hoặc Táo một xu một quả.

Nội dung tập thơ
Tập thơ gồm 13 bài sau đây:
Tilly (Dublin, 1904, tên lúc đầu là "Cabra")
Watching the Needleboats at San Sabba (Trieste, 1912)
A Flower Given to My Daughter (Trieste, 1913)
She Weeps over Rahoon (Trieste, 1913)
Tutto è sciolto (Trieste, ngày 13 tháng 7 năm 1914)
On the Beach at Fontana (Trieste, 1914)
Simples (Trieste, 1914)
Flood (Trieste, 1915)
Nightpiece (Trieste, ngày 22 tháng 1 năm 1915)
Alone (Zurich,1916)
A Memory of the Players in a Mirror at Midnight (Zurich, 1917)
Bahnhofstrasse (Zurich, 1918)
A Prayer (Paris, 1924)
Tập thơ mỏng này (toàn bộ chưa đầy 1000 từ) đã chứng tỏ một sức sống mãnh liệt theo thời gian. Một số bài (đặc biệt là "Tilly", "Bông hoa tặng cho con gái tôi", "Trên bãi biển ở Fontana", "Bahnhofstrasse") vẫn liên tục xuất hiện trong các tuyển tập thơ cho đến tận ngày nay.

Tập thơ này đã được Hồ Thượng Tuy dịch sang tiếng Việt.

Chú thích

Liên kết ngoài
Complete online version of the text
Poems and Exiles at themodernword.com

James Joyce
Sách năm 1927
Thơ của James Joyce


title: Werauhia diantha

text:
Werauhia diantha là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Werauhia diantha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
diantha


title: 1708

text:
Năm 1708 (số La Mã: MDCCVIII) là một năm nhuận bắt đầu vào Chủ Nhật trong lịch Gregory (hoặc một năm nhuận bắt đầu từ ngày thứ năm của lịch Julius chậm hơn 11 ngày). Năm 1708 của lịch Thụy Điển là một năm nhuận bắt đầu từ ngày thứ tư, một ngày trước của lịch Julius.

Sinh
 25 tháng 1 - Pompeo Batoni, họa sĩ người Ý (mất 1787)
 23 tháng 4 - Friedrich von HAGEDORN, nhà thơ Đức (mất 1754)
 16 tháng 10 - Albrecht von Haller, giải phẫu và sinh lý học Thụy Sĩ (mất 1777)
 22 tháng 10 - Frederic Louis Norden, thám hiểm Đan Mạch (mất 1742)
 15 tháng 11 - William Pitt , 1 Earl of Chatham, Thủ tướng Vương quốc Anh (mất 1778)
 8 tháng 12 - Franz I của Thánh chế La Mã (mất 1765)
 Ngày chưa biết
 Richard Dawes, học giả kinh điển người Anh (mất 1766)
 John Hulse, linh mục Anh giáo (mất 1790)

Tham khảo

Năm 1708


title: Barbaresco

text:
For rượu vang Ý, xem Barbaresco.

Barbaresco là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 50 km về phía đông nam của Torino và khoảng 60 km về phía đông bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 656 người và diện tích 7,6 km².

Barbaresco giáp các đô thị: Alba, Castagnito, Guarene, Neive và Treiso.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.barbaresco.cn.it/

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Opostegoides nephelozona

text:
Opostegoides nephelozona là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Edward Meyrick miêu tả năm 1915. Nó được tìm thấy ở Maskeliya, Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo

Opostegoides


title: Heilles

text:
Heilles là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 45 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Kiến trúc Harvard

text:
Cụm từ kiến trúc Harvard được dùng để chỉ những kiến trúc máy tính mà trong đó phân biệt rõ ràng bộ nhớ dữ liệu và bộ nhớ chương trình, chúng có những đường truyền (bus) riêng để truy cập vào bộ nhớ dữ liệu và bộ nhớ chương trình (ngược lại, kiến trúc von Neumann có bộ nhớ và bộ nhớ chương trình chung). Kiến trúc Harvard bắt đầu với máy tính Harvard Mark I, nó cho phép các lệnh được đặt trong các bìa đục lỗ (với 24 bit) và dữ liệu thì được chứa trong các thẻ (với 23 ký tự). Những máy tính đầu tiên này rất giới hạn dung lượng dữ liệu, nó được chứa hoàn toàn trong bộ xử lý trung tâm (CPU), và không cho phép truy cập vào khu vực chứa lệnh (chương trình) như với dữ liệu (làm cho việc tạo, load, sửa chữa, v.v. toàn bộ chương trình phải được thực hiện offline).

Trong một máy tính sử dụng kiến trúc von Neumann, CPU có thể đọc một lệnh, hoặc đọc/ghi dữ liệu từ bộ nhớ. Tuy vậy, cả hai quá trình tương tác với lệnh hoặc với dữ liệu, không thể thực hiện cùng lúc, vì nó sử dụng chung một đường truyền và bộ nhớ. Trong một máy tính kiến trúc Harvard, CPU có thể vừa đọc một lệnh, vừa truy cập dữ liệu từ bộ nhớ cùng lúc. Một máy tính kiến trúc Harvard có thể chạy nhanh hơn, bởi vì nó có thể thực hiện ngay lệnh tiếp theo khi vừa kết thúc lệnh trước đó. Tốc độ được tăng lên nhưng phải trả giá bằng sự thiết kế phần cứng phức tạp hơn (cụ thể nhất mà chúng ta thấy, đó là việc phải thiết kế 2 bus khác nhau cho dữ liệu và chương trình).

Những năm gần đây, tốc độ CPU tăng lên rất nhiều lần so với tốc độ truy cập vào bộ nhớ chính. Người ta cần quan tâm đến việc giảm số lần truy cập vào bộ nhớ để đảm bảo tốc độ hoạt động của CPU. Nếu, trong cùng một lúc, mỗi lệnh của CPU cần phải truy cập vào bộ nhớ 1 lần, vậy thì việc tăng tốc độ CPU chẳng còn ý nghĩa gì nữa, bởi vì nó luôn luôn bị giới hạn bởi việc truy cập vào bộ nhớ.

Bộ nhớ có thể được thiết kế để có tốc độ truy cập cao, nhưng nó đồng nghĩa với việc giá sản xuất sẽ cao. Giải pháp là cung cấp một dung lượng nhỏ bộ nhớ đệm, với tốc độ truy cập rất cao, và chúng ta gọi đó là cache (bộ nhớ đệm). Khi bộ nhớ CPU cần tương tác đang nằm trong cache, vì việc tương tác vào đó tốn ít thời gian hơn rất nhiều lần so với khi cache phải thay đổi và lấy dữ liệu từ bộ nhớ chính đưa vào. Việc điều chỉnh cache là một vấn đề quan trọng trong việc thiết kế máy tính.

Những thiết kế chip CPU tốc độ cao ngày này thường kết hợp hai kiến trúc Harvard và von Neumann. Bộ nhớ cache trên chip được phân thành cache chương trình và cache dữ liệu. Kiến trúc Harvard được dùng khi CPU truy cập vào cache. Tuy nhiên, trong trường hợp không có cache, dữ liệu được lấy từ bộ nhớ chính, mà bộ nhớ chính không được chia thành vùng nhớ chương trình và vùng nhớ dữ liệu. Như vậy, kiến trúc von Neumann được dùng ở tầm vực truy cập bộ nhớ chính.

Kiến trúc Harvard cũng thường được dùng trong một số DSP chuyên dụng, thường dùng trong các sản phẩm xử lý âm thanh, hình ảnh. Ví dụ như vi xử lý Blackfin của Analog Devices Inc. dùng kiến trúc Harvard.

Thêm vào đó, hầu hết các vi điều khiển thông dụng được dùng trong các ứng dụng điện tử như là PIC được sản xuất bởi Microchip Technology Inc và AVR của hãng Atmel Corporation, được phát triển dựa trên kiến trúc Harvard. Những vi xử lý này có đặc tính là có lượng bộ nhớ dữ liệu và bộ nhớ chương trình nhỏ, rất phù hợp với kiến trúc Harvard và tập lệnh RISC để đảm bảo hầu hết các lệnh được thực hiện trong 1 chu kỳ máy. Việc phân chia bộ nhớ ra thành bộ nhớ chương trình và bộ nhớ dữ liệu có thể làm cho bus dữ liệu và bus chương trình có kích thước băng truyền khác nhau. Ví dụ như các vi điều khiển PIC có bus dữ liệu 8-bit (phụ thuộc vào dòng PIC), nhưng bus chương trình có thể là 12-bit, 14-bit hoặc 16-bit word. Điều này cho phép mỗi một lệnh đơn có đủ chỗ chứa cho một giá trị hằng. Những CPU RISC khác, ví dụ như ARM, thường cần ít nhất 2 lệnh để load một hằng số đủ kích thước..

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cộng đồng vi điều khiển PIC Việt Nam
 Cộng đồng Điện tử Việt Nam

Kiến trúc máy tính
Loại máy tính


title: Narros del Puerto

text:
Narros del Puerto là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 37.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Logic

text:
Logic (hợp lý, hữu lý, hàm lý) hay luận lý học, từ tiếng Hy Lạp cổ đại λόγος (logos), nghĩa nguyên thủy là từ ngữ, hoặc điều đã được nói, (nhưng trong nhiều ngôn ngữ châu Âu đã trở thành có ý nghĩa là suy nghĩ hoặc lập luận hay lý trí). Logic thường được nhắc đến như là một ngành nghiên cứu về tiêu chí đánh giá các luận cứ, mặc dù định nghĩa chính xác của logic vẫn là vấn đề còn đang được bàn cãi giữa các triết gia. Tuy nhiên khi môn học được xác định, nhiệm vụ của nhà logic học vẫn như cũ: làm đẩy mạnh tiến bộ của việc phân tích các suy luận có hiệu lực và suy luận ngụy biện để người ta có thể phân biệt được luận cứ nào là hợp lý và luận cứ nào có chỗ không hợp lý.

Theo truyền thống, logic được nghiên cứu như là một nhánh của triết học. Kể từ giữa thế kỷ 19 logic đã thường được nghiên cứu trong toán học và luật. Gần đây nhất logic được áp dụng vào khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo. Là một ngành khoa học hình thức, logic nghiên cứu và phân loại cấu trúc của các khẳng định và các lý lẽ, cả hai đều thông qua việc nghiên cứu các hệ hình thức của việc suy luận và qua sự nghiên cứu lý lẽ trong ngôn ngữ tự nhiên. Tầm bao quát của logic do vậy là rất rộng, đi từ các đề tài cốt lõi như là nghiên cứu các lý lẽ ngụy biện và nghịch lý, đến những phân tích chuyên gia về lập luận, chẳng hạn lập luận có xác suất đúng và các lý lẽ có liên quan đến quan hệ nhân quả. Ngày nay, logic còn được sử dụng phổ biến trong lý thuyết lý luận.

Qua suốt quá trình lịch sử, đã có nhiều sự quan tâm trong việc phân biệt lập luận tốt và lập luận không tốt, và do đó logic đã được nghiên cứu trong một số dạng ít nhiều là quen thuộc đối với chúng ta. Logic Aristotle chủ yếu quan tâm đến việc dạy lý luận thế nào cho tốt, và ngày nay vẫn được dạy với mục đích đó, trong khi trong logic toán học và triết học phân tích (analytical philosophy) người ta nhấn mạnh vào logic như là một đối tượng nghiên cứu riêng, và do vậy logic được nghiên cứu ở một mức độ trừu tượng hơn.

Các quan tâm về các loại logic khác nhau cho thấy rằng logic không phải là một ngành có thể nghiên cứu tách biệt. Trong khi logic thường có vẻ sự thúc đẩy chính nó, môn học này phát triển tốt nhất khi lý do mà chúng ta quan tâm đến logic được đặt ra một cách rõ ràng.

Các lĩnh vực nghiên cứu
Logic được nghiên cứu bởi nhiều lĩnh vực khác nhau. Điều này thường được thực hiện bằng cách áp dụng phương pháp hình thức của nó vào các chủ đề nhất định nằm ngoài phạm vi logic, chẳng hạn như trong đạo đức học hoặc khoa học máy tính. Ngoài ra, bản thân logic cũng có thể là đối tượng nghiên cứu của các lĩnh vực khác.

Triết học logic và logic triết học

Triết học logic là lĩnh vực triết học nghiên cứu về phạm vi và bản chất của logic. Nó tra xét các tiền giả định (presupposition) ẩn trong logic, tìm cách xác định những khái niệm cơ bản của logic hoặc các mặc định siêu hình học có liên hệ với những khái niệm đó. Nó cũng quan tâm đến việc phân loại các hệ thống logic và các ràng buộc bản thể luận kéo theo những hệ thống ấy. Logic triết học là một lĩnh vực nằm trong phạm trù triết học logic. Nó nghiên cứu ứng dụng của các phương pháp logic trong các vấn đề triết học của các ngành như siêu hình học, đạo đức học và tri thức luận. Những ưng dụng kiểu này thường xuất hiện dưới dạng các hệ thống logic mở rộng (extended) hoặc phi hình thức (deviant).

Siêu logic học

Siêu logic học (Metaphysics) là ngành triết học nghiên cứu các đặc tính của các hệ thống logic hình thức. Ví dụ, khi một hệ thống hình thức mới được phát triển, các nhà siêu logic học sẽ nghiên cứu nó nhằm xác định những công thức nào có thể được chứng minh. Họ cũng sẽ tìm hiểu xem liệu có thể phát triển một thuật toán nhằm tìm ra minh chứng cho mỗi công thức hay không, đồng thời xác minh tất cả các công thức khả chứng có phải là hằng đúng (tautology) không. Cuối cùng, họ sẽ so sánh nó với các hệ thống logic khác để tìm ra những đặc điểm khác biệt. Một vấn đề then chốt của siêu logic học là mối liên hệ giữa cú pháp và ngữ nghĩa. Luật cú pháp của một hệ thống hình thức quy định phương cách suy đoán kết luận từ các tiền đề, tức là phương cách xây dựng minh chứng. Ngữ nghĩa của một hệ thống hình thức quyết định phát biểu nào đúng và phát biểu nào sai. Điều này quy định tính hợp lý của lý luận; sở dĩ vì, để lý luận hợp lý, không thể có chuyện tiền đề đúng mà kết luận sai. Mối quan hệ giữa cú pháp và ngữ nghĩa còn ảnh hưởng đến các vấn đề như: liệu tất cả các lý luận hợp lý có khả chứng hay không, và liệu tất cả các lý luận khả chứng có hợp lý hay không. Các nhà siêu logic cũng đánh giá xem các hệ thống logic đã hoàn thiện chưa, có vững chãi và có chặt chẽ không. Ngoài ra, họ cũng quan tâm đến tính khả quyết và sức biểu đạt mà hệ thống sở hữu. Các nhà siêu logic học dựa khá nhiều vào lập luận toán học trừu tượng khi thẩm tra và xây dựng các minh chứng siêu logic học.

Logic toán học

Thuật ngữ "logic toán học" (mathematical logic) đôi khi được dùng đồng nghĩa với "logic hình thức". Tuy nhiên, nếu giải nghĩa hẹp hơn, thuật ngữ này chỉ đến sự nghiên cứu logic trong toán học. Các phân ngành lớn của nó bao gồm lý thuyết mô hình (model theory), lý thuyết chứng minh (proof theory), lý thuyết tập hợp, và lý thuyết tính toán. Nghiên cứu logic toán học chủ yếu xoay quanh các đặc tính toán học của các hệ thống logic hình thức. Tuy nhiên, nó cũng bao gồm các nỗ lực để vận dụng logic vào việc phân tích các suy luận toán học, hoặc để thiết định nền tảng của toán học dựa trên logic. Chủ đề "nền tảng của toán học" từng là mối bận tâm lớn đối với ngành logic toán học hồi đầu thế kỷ thứ 20, chủ trương theo đuổi cái gọi là chủ nghĩa duy logic tiên phong bởi các triết gia-logic gia tiền bối như Gottlob Frege, Alfred North Whitehead và Bertrand Russell. Đối với những học giả duy logic chủ nghĩa, các lý thuyết toán học ắt phải luôn đúng về mặt logic, và họ muốn chứng tỏ điều này bằng cách rút gọn toàn bộ toán học thành logic. Nhiều người đã dốc công sức để hiện thực hóa giả định này nhưng đều thất bại, từ sự sụp đổ của cơ đồ logic học Frege trong Grundgesetze trước nghịch lý Russell, đến sự lụn bại của chương trình Hilbert trước các định lý bất toàn của Gödel.

Lý thuyết tập hợp vốn bắt nguồn từ nghiên cứu vô hạn của Georg Cantor, và nó bấy lâu đã là ngọn nguồn của các vấn đề logic toán học đầy thử thách và quan trọng. Một số ví dụ có thể kể đến là định lý đường chéo Cantor, tình trạng của tiên đề chọn, nghi vấn về sự độc lập trong giả thuyết continuum và các tranh cãi đương đại xoay quanh các tiên đề số đếm lớn.

Lý thuyết tính toán là phân ngành logic toán học nghiên cứu về các quy trình hiệu quả nhằm giải quyết các vấn đề tính toán. Đơn cử như liệu ta có thể kiếm tìm một quy trình cơ học mà có khả năng xác định một số nguyên dương là số nguyên tố hay không. Một trong những mục tiêu chính của nó là tìm hiểu xem một vấn đề toán học có thể được giải quyết bằng thuật toán hay không. Lý thuyết tính toán vận dụng đa dạng các công cụ và mô hình lý thuyết, ví dụ như máy Turing, để khám phá điều này.

Lịch sử

Logic học đã phát triển độc lập trong nhiều nền văn hóa cổ đại khác nhau. Một trong những nhân vật có những đóng góp sớm nhất là Aristoteles, người đã phát triển logic hạn từ (term logic) trong hai trước tác Organon và Phân tích thứ nhất. Ông đã giới thiệu các khái niệm tam đoạn luận giả sử (hypothetical syllogism) và logic mốt thời gian (temporal modal logic). Các phát kiến của Aristoteles cũng bao gồm logic quy nạp (inductive logic) cũng như đàm luận về các khái niệm mới như hạn từ, vị từ, tam đoạn luận và mệnh đề. Logic Aristoteles được đánh giá rất cao ở châu Âu và Trung Đông vào thời cổ điển và trung cổ. Nó tiếp tục được sử dụng ở phương Tây cho tới đầu thế kỷ thứ 19. Tới nay thì nhiều công trình logic đã đánh đổ thế độc tôn của logic Aristoteles, song các thấu hiểu then chốt của nó vẫn có ảnh hưởng với các hệ thống logic hiện đại.

Tham khảo

Chú thích

Dẫn nguồn

Thư mục

Tiếng Việt

Tiếng Anh

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 A Logic Calculator Một ứng dụng web để đánh giá các khẳng định đơn giản thông qua logic tượng trưng.
 Bản thể học và Lịch sử Logic. Một dẫn nhập với thư mục dẫn chú.

Trừu tượng
Khoa học hình thức
Phân nhánh triết học


title: Reisenberg

text:
Reisenberg là một thị trấn ở huyện Baden trong bang Niederösterreich ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 17,8 km², dân số năm 2001 là 1490 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: La Chapelle-Huon

text:
La Chapelle-Huon là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 18,7 km2, dân số năm 2006 là 525 người.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Psychomyia wangi

text:
Psychomyia wangi là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Arthroleptis stenodactylus

text:
Arthroleptis stenodactylus (tên tiếng Anh là Common Squeaker) là một loài ếch thuộc họ Arthroleptidae.
Loài này có ở Angola, Botswana, Cộng hòa Dân chủ Congo, Kenya, Malawi, Mozambique, Nam Phi, Tanzania, Zambia, Zimbabwe, và có thể cả Uganda.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, vườn nông thôn, các vùng đô thị, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.

Tham khảo

 Msuya, C., Poynton, J.C., Howell, K., Mazibuko, L. & Lötters, S. 2004. Arthroleptis stenodactylus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Arthroleptis