title: Kiến trúc máy tính

text:
Trong kỹ thuật máy tính, kiến trúc máy tính () là thiết kế khái niệm và cấu trúc hoạt động căn bản của một hệ thống máy tính. Nó là một bản thiết kế (blueprint) mô tả có tính chất chức năng về các yêu cầu (đặc biệt là tốc độ và các kết nối tương hỗ) và những sự thi hành thiết kế cho những bộ phận khác nhau của một máy tính - tập trung chủ yếu vào việc CPU hoạt động nội tại như thế nào và truy cập các địa chỉ trong bộ nhớ bằng cách nào.

Nó cũng có thể được định nghĩa như là khoa học và nghệ thuật lựa chọn và kết nối các thành phần phần cứng để tạo thành các máy tính đáp ứng được các mục đích về tính năng, hiệu suất và giá cả.

Kiến trúc máy tính bao gồm ít nhất ba phạm trù con chính:

 Kiến trúc tập lệnh (Instruction set architecture, ISA), là hình ảnh trừu tượng của một hệ thống tính toán được nhìn từ góc độ của một lập trình viên sử dụng ngôn ngữ máy (hay hợp ngữ), bao gồm tập lệnh, cách đánh địa chỉ bộ nhớ (memory address modes), các thanh ghi, và các định dạng địa chỉ và dữ liệu.
 Vi kiến trúc (Microarchitecture), còn gọi là Tổ chức máy tính (Computer organization) là một mô tả bậc thấp, cụ thể hơn về hệ thống. Mô tả này nói về các bộ phận cấu thành của hệ thống được kết nối với nhau như thế nào và chúng hoạt động tương hỗ như thể nào để thực hiện kiến trúc tập lệnh. Ví dụ, kích thước bộ đệm cache của một máy tính là một đặc điểm về tổ chức máy tính mà thường không liên quan đến kiến trúc tập lệnh.
 Thiết kế hệ thống (System Design) bao gồm tất cả các thành phần phần cứng khác bên trong một hệ thống tính toán chẳng hạn:
 các đường kết nối hệ thống như bus (máy tính) và switch
 các bộ điều khiển bộ nhớ (memory controller) và các cây phả hệ bộ nhớ
 các cơ chế CPU off-load như Direct memory access (truy nhập bộ nhớ trực tiếp)
 các vấn đề như đa xử lý (multi-processing).

Chú thích

Xem thêm
 Phần cứng máy tính
 Thiết kế CPU
 Tập lệnh trực giao (Orthogonal instruction set)
 Kiến trúc phần mềm
 Tổ chức máy tính

Tham khảo
 ISCA: Proceedings of the International Symposium on Computer Architecture
 Micro: IEEE/ACM International Symposium on Microarchitecture
 HPCA: International Symposium on High Performance Computer Architecture
 ASPLOS: International Conference on Architectural Support for Programming Languages and Operating Systems
 ACM Transactions on Computer Systems
 IEEE Computer Society
 Microprocessor Report
 http://www.mkp.com/ Hennessy and Patterson: Computer Architecture: A Quantitative Approach'', Fourth Edition, tháng 9 năm 2006

Liên kết ngoài
Tiếng Anh:
 http://www.cs.wisc.edu/~arch/www
 http://www.cs.wisc.edu/arch/www/people.html
 ESCAPE  - an easy-to-use, interactive portable PC-based simulation environment aimed at the support of computer architecture education
 http://www.codeproject.com/useritems/System_Design.asp  - This approach allows beginners to easily break and design complex software systems.
Technical University of Catalonia, Department of Computer Architecture
The von Neumann Architecture of Computer Systems

CPU


title: Provanna segonzaci

text:
Provanna segonzaci là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Provannidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Provanna


title: Macroglossum variegatumv

text:
Macroglossum variegatum là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chi Macroglossum.

Tham khảo

 Pinhey, E (1962): Hawk Moths of Central và Southern Africa. Longmans Southern Africa, Cape Town.

Macroglossum

en:Macroglossum variegatum


title: Michelia xanthantha

text:
Michelia xanthantha là một loài thực vật thuộc họ Magnoliaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo
 Sun, W. 1998. Michelia xanthantha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Chi Ngọc lan
Thực vật đặc hữu Trung Quốc


title: Sideroxylon montanum

text:
Sideroxylon montanum là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Sideroxylon montanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Sideroxylon
Thực vật đặc hữu Jamaica


title: Nông nghiệp Đại Việt thời Lê sơ

text:
Nền kinh tế nước Đại Việt thời Lê Sơ vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp như các thời đại trước, khi công nghiệp về cơ bản chưa có những bước phát triển đáng kể để ứng dụng vào nông nghiệp. Nền sản xuất nông nghiệp thời kỳ này vẫn là nền sản xuất tiểu nông cá thể dựa vào kinh nghiệm là chủ yếu.

Đẩy mạnh nghề nông
Ngay từ năm 1427, khi đang vây hãm thành Đông Quan, Lê Lợi đã có chủ trương sẽ cho 25 vạn trong tổng số 35 vạn quân về quê cày cấy sau khi chiến tranh kết thúc, chỉ giữ lại 10 vạn quân làm lính triều đình. Cùng năm, ông lệnh cho những người chạy loạn trở về quê quán cày cấy và xử tội nặng những người bỏ nghề nghiệp.

Xây dựng xã hội lấy nông nghiệp làm gốc nên nhà Lê chủ trương tận dụng triệt để ruộng đất, không để hoang hóa. Năm 1428, sau khi quân Minh về nước, Lê Thái Tổ lệnh cho con em các tướng và các đầu mục về quê nhận ruộng đất cày cấy. Năm 1429, ông lại ra lệnh: vườn của các quan ở kinh thành đều phải trồng hoa hoặc rau đậu, nếu bỏ hoang sẽ bị thu hồi.

Việc miễn giảm tô thuế trong những năm đầu của nhà Lê đã góp phần kích thích nông nghiệp phát triển đáng kể, khôi phục sau 20 năm chiếm đóng của nhà Minh.

Lê Thánh Tông cũng tiếp thu tư tưởng của Lê Thái Tổ, quy định trong Luật Hồng Đức: nếu ruộng đất công có chỗ bỏ hoang thì quan trông coi phải tâu lên để chia cho người cày ruộng khai khẩn, nếu không sẽ bị xử tội

Lập đồn điền
Do ruộng đất bị bỏ hoang nhiều sau chiến tranh, nhà Lê áp dụng chính sách khuyến khích dân khẩn hoang và lập đồn điền để tận dụng sức lao động của các tù binh và người phạm tội.

Việc khai hoang được bắt đầu từ thời nhà Lý; việc lập tổ chức đồn điền và đặt quan chánh phó đồn điền thực hiện từ thời nhà Trần. Nhà Lê kế tục các triều đại trước, cho các tù binh người Minh và người Chiêm Thành khi khai phá những vùng đất mới, lập thôn xóm. Các công thần Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ, Trần Lạn… được cấp tù binh để đi khai hoang. Những vùng đất mới được thành lập mang tên vệ, sở được hình thành ở ven sông thuộc huyện Hưng Nguyên, Thiên Bảo, Diễn Châu…

Sang thời Lê Thánh Tông, chính sách đồn điền được thực hiện rộng rãi. Vua ban chiếu lập đồn điền, mở rộng quy mô các đồn điền tại các địa phương, tận dụng sức lao động của người lưu vong, tội đồ. Tới năm 1481, trong cả nước có 43 đồn điền:
 Vùng Bắc Bộ có 30 sở
 Thanh Hóa có 5 sở
 Nghệ An có 4 sở
 Thuận Hóa có 2 sở
 Quảng Nam có 2 sở

Các đồn điền ở Bắc Bộ thường nhỏ và mang tên xã; trong khi các đồn điền từ Thanh Hóa trở vào rộng lớn hơn và mang tên huyện, do những vùng đất này còn nhiều nơi chưa được khai thác.

Di dân và khẩn hoang
Không chỉ tận dụng sức lao động của tù binh và người phạm tội, nhà Lê còn chú trọng tới lực lượng lao động là nông dân tại các địa phương để mở mang những vùng đất hoang. Thời Lê Thánh Tông hình thành hai loại ruộng mới là "ruộng chiếm xạ" và "ruộng thông cáo".
 Ruộng thông cáo là ruộng bỏ hoang ở các làng xã được triều đình cho phép cày cấy sau khi tâu báo lên. Người khai phá phải ở cùng phủ, huyện, xã. Họ được hưởng lợi trên ruộng cày cấy đó và truyền cho con cháu nhưng không được biến thành ruộng tư hữu mà vẫn thuộc sở hữu triều đình
 Ruộng chiếm xạ cũng là ruộng khẩn hoang nộp thuế. Tùy sức người đi khai phá, làm được trên diện tích bao nhiêu thì được hưởng lợi sau khi nộp thuế và có thể xin với bộ Hộ làm ruộng tư.

Với chính sách khẩn hoang và cho phép người nông dân được sở hữu ruộng tư, nhà Lê đã khuyến khích được sức sản xuất nông nghiệp tăng đáng kể, giảm bớt mâu thuẫn trong xã hội về ruộng đất.

Do chính sách khuyến khích dân, những vùng ven biển Yên Quảng, Sơn Nam và Thuận Hóa trở vào vốn thưa dân ngày càng đông người đến sinh sống.

Chế độ ruộng đất
Chế độ ruộng đất thời Lê sơ chia hai loại chính là ruộng công và ruộng tư.

Ruộng công gọi là quân điền. Trong số ruộng công, một bộ phận được đem phong thưởng cho các công thần, ban cho các quý tộc và quan lại, gọi là lộc điền. Các thân vương hoàng tộc có thể được cấp tới 2000 mẫu ruộng (500 mẫu trong đó là đất tập ấm thừa kế); các quan chính nhất phẩm được cấp 200 mẫu ruộng (trong đó 20 mẫu là đất tập ấm thừa kế).

Tuy nhiên, Lê Quý Đôn trong sách Kiến văn tiểu lục cho rằng: ruộng đất trên thực tế có không đủ để thực hiện chính sách lộc điền này, do đó chính sách chỉ thực hiện được một phần, do đó trên danh nghĩa các quý tộc và quan lại được hưởng 10 phần song thực tế chỉ được cấp phát bằng khoảng 1/5 trên giấy tờ.

Một bộ phận khác trong ruộng công, đất công và đất hoang được kê khai, đo đạc và chia cho các hạng từ tướng, quân, quan, dân tới cả người già yếu, cô quả ở các địa phương được hưởng. Đó gọi là chế độ quân điền. Chế độ quân điền có tác dụng ổn định trật tự xã hội, khôi phục sản xuất nông nghiệp.

Ruộng tư thời Lê sơ chủ yếu nằm trong tay các quý tộc, quan lại và địa chủ chiếm hữu. Một bộ phận nhỏ khác trong tay nông dân có ruộng tự canh tác, nếu có nhiều ruộng, họ lại trở thành địa chủ.

Trị thủy và làm thủy lợi
Khí hậu nhiệt đới gió mùa khiến nước Đại Việt thường bị lũ lụt vào mùa mưa và hạn hán và mùa khô. Do đó đắp đê và làm thủy lợi là yêu cầu cấp bách của sản xuất nông nghiệp.

Thời Lê Thái Tông, năm 1438, vua cho đào và khơi các kênh ở Trường Yên, Thanh Hóa, Nghệ An.

Năm 1449, Lê Nhân Tông lệnh cho Cục bách tác đào sông Bình Lỗ từ Lãnh Canh đến cầu Phù Lỗ dài 2500 trượng (10 km).

Năm 1467, Lê Thánh Tông lệnh cho Bộ Hộ khai hoặc lấp các đường nước ở ruộng, không để ruộng bị úng hoặc hạn. Cùng năm, ông sai khai các kênh ở Thanh Hóa, Nghệ An, Thuận Hóa.

Thời Lê Thánh Tông, việc đắp đê sông và đê biển được chú trọng hơn các thời trước. Tại Ninh Bình, năm 1472 vua cho đắp đê bằng đá ở huyện Yên Mô từ phía bắc cửa Thần Phù đến bờ phía nam cửa Cờn và con đê đắp bằng đất từ xã Côi Trì huyện Yên Mô tới bờ nam xã Bồng Hải huyện Yên Khánh. Con đê chống nước mặn này dài hơn 50 km đắp trong niên hiệu Hồng Đức được gọi là đê Hồng Đức. Một đoạn đê Hồng Đức dài gần 25 km, hiện vẫn còn dấu tích tại phía bắc huyện Hải Hậu.

Năm 1503, Lê Hiến Tông sai khai cừ An Phúc xuống cừ Thượng Phúc để lấy nước tưới ruộng cho dân.

Bên cạnh các công trình lớn, các công trình nhỏ phục vụ chống hạn thường xuyên được thực hiện.

Việc tu sửa đê và làm thủy lợi được đưa vào quy định của triều đình. Năm 1475, Lê Thánh Tông ra sắc lệnh về sửa đắp đê điều và đường sá. Cùng năm, ông đặt ra chức quan Hà đê để trông coi đê điều và chức quan Khuyến nông để đôn đốc nhân dân việc cày cấy.

Trình độ sản xuất nông nghiệp thời Lê sơ tuy có được nâng lên so với các đời trước nhưng nhìn chung không có chuyển biến quan trọng. Nông nghiệp vẫn điển hình là trình độ kỹ thuật của nền sản xuất tiểu nông dựa trên sức lao động và kinh nghiệm lâu đời, với những công cụ thô sơ, nhỏ bé. Những công trình thủy lợi lớn do triều đình tổ chức thực hiện cũng như các công trình nhỏ do nhân dân góp sức đã góp phần hạn chế được tác hại của thiên tai và bảo đảm cho sản xuất nông nghiệp trong nước.

Xem thêm
 Nhà Hậu Lê
 Thủ công nghiệp Đại Việt thời Lê Sơ
 Thương mại Đại Việt thời Lê Sơ

Tham khảo
 Viện sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

Kinh tế Việt Nam thời Lê sơ
Lịch sử kinh tế Việt Nam
Nông nghiệp Việt Nam


title: Pseudispa breveapicalis

text:
Pseudispa breveapicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Pseudispa


title: Ganesa (chi ốc biển)

text:
Ganesa là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Skeneidae.

Các loài
Các loài trong chi Ganesa gồm có:
 Ganesa nitidiuscula Jeffreys, 1883
 Ganesa panamensis Dall, 1902
Species brought into synonymy
 Ganesa abyssicola Bush, 1897: synonym of Lissospira abyssicola Bush, 1897
 Ganesa bujnitzkii (Gorbunov, 1946): synonym of Lissospira bujnitzkii (Gorbunov, 1946)
 Ganesa bushae Dall, 1927: synonym of Lissospira bushae (Dall, 1927)
 Ganesa conica Dall, 1927: synonym of Lissospira conica (Dall, 1927)
 Ganesa convexa (Bush, 1897): synonym of Lissospira convexa Bush, 1897
 Ganesa dalli A. E. Verrill, 1882: synonym of Lissospira dalli (A. E. Verrill, 1882)
 Ganesa depressa Dall, 1927: synonym of Lissospira depressa (Dall, 1927)
 Ganesa diaphana A. E. Verrill, 1884: synonym of Skenea diaphana (A. E. Verrill, 1884)
 Ganesa laevigata (Friele, 1876): synonym of Skenea trochoides (Friele, 1876)
 Ganesa limata Dall, 1889: synonym of Granigyra limata (Dall, 1889)
 Ganesa ornata A. E. Verrill, 1884: synonym of Lissospira ornata (A. E. Verrill, 1884)
 Ganesa proxima Tryon, 1888: synonym of Skenea proxima (Tryon, 1888)
 Ganesa radiata Dall, 1927: synonym of Granigyra radiata Dall, 1927
 Ganesa rarinota Bush, 1897: synonym of Lissospira rarinota Bush, 1897
 Ganesa spinulosa Bush, 1897: synonym of Granigyra spinulosa Bush, 1897
 Ganesa striata Bush, 1897: synonym of Lissospira striata Bush, 1897
 Ganesa valvata Dall, 1927: synonym of Lissospira valvata (Dall, 1927)
 Ganesa verrilli Tryon, 1888: synonym of Rugulina verrilli (Tryon, 1888)

Chú thích

Tham khảo
 Jeffreys J. G., 1878–1885: On the mollusca procured during the H. M. S. "Lightning" and "Porcupine" expedition; Proceedings of the Zoological Society of London
Part 1 (1878): 393–416 pl. 22–23. Part 2 (1879): 553–588 pl. 45–46 [ottobre 1879]. Part 3 (1881): 693–724 pl. 61. Part 4 (1881): 922–952 pl. 70–71 [1882]. Part 5 (1882): 656–687 pl. 49–50 [1883]. Part 6 (1883): 88–115 pl. 19–20. Part 7 (1884): 111–149 pl. 9–10. Part 8 (1884): 341–372 pl. 26–28. Part 9 (1885): 27–63 pl. 4–6
 Gofas, S.; Le Renard, J.; Bouchet, P. (2001). Mollusca, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp. 180–213

Skeneidae


title: Lớp Cá vây tia

text:
Lớp Cá vây tia (danh pháp khoa học: Actinopterygii; ) là một lớp chứa các loài cá xương có vây tia. Về số lượng, chúng là nhóm chiếm đa số trong số các động vật có xương sống, với khoảng 33.200 loài đã biết được bắt gặp ở mọi môi trường nước, từ các ao, hồ, đầm nước ngọt đến các môi trường nước mặn của biển và đại dương.

Phân loại
Theo truyền thống, lớp Cá vây tia (Actinopterygii) đã từng được chia làm các phân lớp Chondrostei và Neopterygii. Neopterygii lại chia thành hai phân thứ lớp/cận lớp Holostei và Teleostei. Một số bằng chứng hình thái học cho thấy Neopterygii dường như là cận ngành, nhưng các phân tích phát sinh chủng loài gần đây cho thấy nó là đơn ngành. Holostei hiện nay bị giới hạn trong phạm vi chỉ là những dạng gần với Chondrostei còn tồn tại hơn là các nhóm khác. Gần như tất cả các loài cá còn tồn tại ngày nay đều là cá xương thật sự (Teleostei).

Danh sách các nhóm khác nhau được đưa ra dưới đây, giảm dần theo trật tự của các bộ, được sắp xếp theo trật tự mà người ta tin là thể hiện đúng trật tự tiến hóa theo mức siêu bộ. Danh sách này lập theo FishBase  với các ghi chú khi có khác biệt với Nelson và ITIS.

 Phân lớp Chondrostei
 Bộ Polypteriformes: bao gồm các loài cá nhiều vây.
 Bộ Acipenseriformes: bao gồm cá tầm và cá tầm thìa.
 Bộ Cheirolepidiformes(†)
 Bộ Guildayichthyiformes(†)
 Bộ Luganoiiformes(†)
 Bộ Palaeonisciformes(†)
 Bộ Perleidiformes(†)
 Bộ Phanerorhynchiformes(†)
 Bộ Pholidopleuriformes(†)
 Bộ Ptycholepiformes(†)
 Bộ Saurichthyiformes(†)
 Bộ Tarrasiiformes(†)
 Phân lớp Neopterygii
 Bộ Pachycormiformes (†)
 Cận lớp Holostei
 Bộ Lepisosteiformes: cá láng, cá nhái sông hay cá sấu hỏa tiễn
 Bộ Amiiformes: cá vây cung
 Cận lớp Teleostei
 Siêu bộ Elopomorpha
 Bộ Elopiformes: bao gồm cá cháo biển (cá măng biển) và cá cháo lớn
 Bộ Albuliformes: cá mòi đường
 Bộ Notacanthiformes: bao gồm cá thằn lằn biển và cá chình gai
 Bộ Anguilliformes: bao gồm cá chình thực thụ
 Bộ Saccopharyngiformes:
 Siêu bộ Osteoglossomorpha
 Bộ Osteoglossiformes: cá thát lát, cá rồng, cá mơn
 Bộ Hiodontiformes: bao gồm cá mắt trăng và cá mắt vàng
 Siêu bộ Clupeomorpha
 Bộ Clupeiformes: bao gồm cá trích và cá cơm
 Siêu bộ Ostariophysi
 Bộ Gonorynchiformes: bao gồm cá măng sữa, cá hồi mũi khoằm
 Bộ Cypriniformes: bao gồm cá anh vũ, cá chép, cá chày đất, cá vàng, cá tuế, cá duồng xanh v.v
 Bộ Characiformes: bao gồm cá chép mỡ, cá chim trắng nước ngọt, cá hổ (piranha).
 Bộ Gymnotiformes: bao gồm cá chình điện và cá dao
 Bộ Siluriformes: bao gồm cá nheo, cá trê, cá ba sa, cá tra
 Siêu bộ Protacanthopterygii
 Bộ Argentiniformes
 Bộ Salmoniformes: bao gồm các loài cá hồi
 Bộ Esociformes: cá chó (cá măng)
 Bộ Osmeriformes: cá ốt me
 Siêu bộ Stenopterygii
 Bộ Ateleopodiformes
 Bộ Stomiiformes: bao gồm cá miệng cứng, cá rồng râu và cá rìu biển
 Siêu bộ Cyclosquamata
 Bộ Aulopiformes: bao gồm cá răng kiếm, cá thằn lằn và cá lưỡi trích
 Siêu bộ Scopelomorpha
 Bộ Myctophiformes: bao gồm cá đèn (cá mũi rắn)
 Siêu bộ Lampridiomorpha
 Bộ Lampriformes: bao gồm cá cờ mặt trăng
 Siêu bộ Polymyxiomorpha
 Bộ Polymixiiformes: cá râu
 Siêu bộ Paracanthopterygii
 Bộ Percopsiformes: bao gồm cá hang động và cá hồi-pecca
 Bộ Batrachoidiformes: cá cóc
 Bộ Lophiiformes: bao gồm cá vảy chân
 Bộ Gadiformes: bao gồm cá tuyết
 Bộ Ophidiiformes: bao gồm cá chồn, cá ngọc trai
 Siêu bộ Acanthopterygii
 Bộ Mugiliformes: bao gồm cá đối
 Bộ Atheriniformes: bao gồm cá suốt và cá cầu vồng
 Bộ Beloniformes: bao gồm cá nhái, cá chuồn, cá kìm
 Bộ Cetomimiformes: cá dạng cá voi
 Bộ Cyprinodontiformes: bao gồm cá sóc
 Bộ Stephanoberyciformes
 Bộ Beryciformes
 Bộ Zeiformes: bao gồm các loài cá dây
 Bộ Gobiesociformes:
 Bộ Gasterosteiformes: bao gồm các loài cá gai
 Bộ Syngnathiformes: bao gồm cá chìa vôi và cá ngựa
 Bộ Synbranchiformes: bao gồm các loài lươn, chạch.
 Bộ Tetraodontiformes: bao gồm các loài cá nóc, cá đầu v.v
 Bộ Pleuronectiformes: cá bơn
 Bộ Scorpaeniformes: bao gồm các loài cá mù làn
 Bộ Perciformes: 40% tất cả các loài cá, bao gồm cá rô, cá vược, cá thu, cá pecca v.v
 Incertae sedis
 Bộ Peltopleuriformes(†)

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài của cá vây tia (Actinopterygii) vẫn là khía cạnh có vấn đề. Theo truyền thống, người ta cho rằng các bộ Amiiformes và Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần và gộp chúng cùng vài nhánh đã tuyệt chủng khác trong nhóm gọi là Holostei. Một số phân tích hình thái lại cho rằng Amiiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với Teleostei còn Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với nhánh chứa cả Teleostei lẫn Amiiformes. Tuy nhiên, các phân tích hình thái khác và phân tích phát sinh chủng loài phân tử lại cho thấy tính đơn ngành của Holostei.

Cây phát sinh chủng loài vẽ theo Broughton và ctv (2013), Betancur-R. và ctv (2013):

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Monolepta wanjae

text:
Monolepta wanjae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wagner miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Saint-Aubin-des-Coudrais

text:
Saint-Aubin-des-Coudrais là một xã trong tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire ở tây bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 17,4 km2, dân số năm 2006 là 953 người.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: 11349 Witten

text:
11349 Witten (1997 JH16) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 5 năm 1997 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11349 Witten

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Eucera sogdiana

text:
Eucera sogdiana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1875


title: Non Khun (huyện)

text:
Non Khun () là một huyện (Amphoe) ở phía đông của tỉnh Sisaket, đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) là: Benchalak, Nam Kliang và Kanthararom của tỉnh Sisaket, và Samrong của tỉnh Ubon Ratchathani.

Lịch sử
Non Khun được lập làm một tiểu huyện (King Amphoe) thuộc huyện Kanthararom vào ngày 1 tháng 9 năm 1977, với 4 tambon Non Kho, Pho, Bok và Nong Kung. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 1 tháng 1 năm 1988. Ban đầu được viết tiếng Thái là โนนคูณ,sau này được đổi thành โนนคูน.

Hành chính
Huyện này được chia thành 5 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 80 làng (muban). Không có khu vực đô thi, có 5 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 amphoe.com

Non Khun


title: Lý Na (định hướng)

text:
Lý Na là một vận động viên quần vợt Trung Quốc.

Lý Na còn là tên của:

 Lý Na (vận động viên nhảy cầu)
 Lý Na (vận động viên đấu kiếm)
 Lý Na (vận động viên xe đạp)
 Lý Na (ca sĩ)


title: Laccophilus nastus

text:
Laccophilus nastus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Spangler miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Brooklyn Decker

text:
Danielle Brooklyn Decker (sinh ngày 12 tháng 4 năm 1987) là một người mẫu thời trang Mỹ của Sport Illustrated kiêm nữ diễn viên và là vợ của tay vợt Mỹ Andy Roddick. Cô được báo giới gọi là "Mỹ nhân mặc bikini đẹp nhất thế giới" với làn da trắng ngần và vóc dáng hoàn hảo

Tiểu sử và công việc
Brooklyn Decker sinh ra ở Kettering, Ohio, là con gái của Tessa (nhũ danh Moore), một y tá, và Stephen Decker một người bán máy trợ tim. Cô có một em trai, Jordan. Cô cùng gia đình cô chuyển đến Middletown, Ohio, sau đó là Matthews, Bắc Carolina ở vùng ngoại ô Charlotte. Decker bắt đầu sự nghiệp người mẫu của mình với việc quảng cáo cho Mauri Simone. Cô giành một giải về người mẫu năm 2003.

Không chỉ trung thành với nghề người mẫu, Decker còn có nhiều sáng tạo mang tính đột phá phản bác lại một số cách giữ phom thiếu khoa học. Khi mới vào nghề, Decker từng bị ép phải tuân theo một chương trình ăn kiêng theo kiểu hành xác. Công ty quản lý của Decker muốn xây dựng hình mẫu mình dây và họ ép cô phải tuân thủ nghiêm ngặt thực đơn đạm bạc nhưng cô từ chối và làm theo ý kiến của mình.

Trong lĩnh vực điện ảnh, cô nhận giải Teen Choice Award cho hạng mục Nữ diễn viên mới triển vọng. Các đạo diễn ở Hollywood ngạc nhiên về taì diễn xuất của "diễn viên tay ngang" Decker.

Chú thích

Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Hà Lan
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Ireland
Nữ người mẫu Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Người mẫu nữ từ Ohio
Người từ Kettering, Ohio
Người từ Middletown, Ohio
Nữ diễn viên từ Bắc Carolina
Nữ diễn viên từ Charlotte, Bắc Carolina


title: Mũi Kê Gà (định hướng)

text:
Mũi Kê Gà có thể là:

Mũi Kê Gà tại Bình Thuận (còn được gọi là Mũi Khe Gà).
Mũi Kê Gà tại Nha Trang.
Một tên gọi khác của Mũi Đại Lãnh hay Mũi Điện tại Phú Yên.


title: Ectamenogonus

text:
Ectamenogonus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1893 bởi Buysson.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Ectamenogonus bispinicollis (Miwa, 1929)
 Ectamenogonus dundai Schimmel, 2003
 Ectamenogonus ingridae Schimmel, 1999
 Ectamenogonus lehmanni Schimmel, 1999
 Ectamenogonus matobai (Kishii, 1973)
 Ectamenogonus melanotoides (Reitter, 1891)
 Ectamenogonus montandoni (Buysson, 1888)
 Ectamenogonus plebejus (Candèze, 1873)
 Ectamenogonus robustus (Kishii, 1966)
 Ectamenogonus rufivellus (Candèze, 1893)
 Ectamenogonus russicus Gurjeva, 1972
 Ectamenogonus schoedei Schimmel, 1999
 Ectamenogonus takumii Kishii, 2006
 Ectamenogonus tenebricosus Schimmel, 2003
 Ectamenogonus umber (Bates, 1866)
 Ectamenogonus yakuensis (Ôhira, 1970)

Chú thích

Tham khảo

Megapenthini


title: Anoplischius insolitus

text:
Anoplischius insolitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Anoplischius


title: 4195 Esambaev

text:
4195 Esambaev (1982 SK8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 9 năm 1982 bởi L. I. Chernykh ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4195 Esambaev

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Broadview, Nam Úc

text:
Broadview () là tên một khu vực ngoại ô của Thành phố Port Adelaide Enfield ở miền tây bắc thành phố Adelaide, thủ đô tiểu bang Nam Úc, nước Úc. Mã bưu điện của ngoại ô là 5083. Broadview thuộc Nghị viên Nam Úc khu vực bầu cử Enfield và đơn vị Adelaide của Hạ viện Úc.

Tham khảo

Ngoại ô Adelaide


title: Nebrioporus ceresyi

text:
Nebrioporus ceresyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Aubé miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Nebrioporus


title: Tân Lạc

text:
Tân Lạc là một huyện nằm ở phía tây nam tỉnh Hòa Bình, Việt Nam.

Địa lý
Huyện có địa giới hành chính:
Phía đông giáp huyện Cao Phong và huyện Lạc Sơn
Phía tây giáp huyện Mai Châu
Phía nam giáp huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
Phía bắc giáp huyện Đà Bắc với ranh giới là hồ Hòa Bình.

Diện tích tự nhiên của huyện là 523 km², dân số là 143.210 người trong đó người Mường chiếm đa số. Ngoài ra còn có người Kinh, người Thái, người Dao.

Hành chính
Huyện Tân Lạc có 16 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Mãn Đức (huyện lỵ) và 15 xã: Đông Lai, Gia Mô, Lỗ Sơn, Mỹ Hòa, Ngổ Luông, Ngọc Mỹ, Nhân Mỹ, Phong Phú, Phú Cường, Phú Vinh, Quyết Chiến, Suối Hoa, Thanh Hối, Tử Nê, Vân Sơn.

Lịch sử
Huyện Tân Lạc được thành lập vào ngày 15 tháng 10 năm 1957, trên cơ sở một phần diện tích và dân số của huyện Lạc Sơn, gồm 22 xã: Bắc Sơn, Địch Giáo, Do Nhân, Đông Lai, Gia Mô, Lỗ Sơn, Lũng Vân, Mãn Đức, Mỹ Hòa, Nam Sơn, Ngổ Luông, Ngọc Mỹ, Phong Phú, Phú Cường, Phú Vinh, Quy Hậu, Quy Mỹ, Quyết Chiến, Thanh Hối, Trung Hòa, Tử Nê và Tuân Lộ.

Năm 1975, hợp nhất tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Tây thành tỉnh Hà Sơn Bình, huyện Tân Lạc thuộc tỉnh Hà Sơn Bình.

Ngày 27 tháng 2 năm 1985, chuyển xã Ngòi Hoa thuộc huyện Đà Bắc về huyện Tân Lạc quản lý.

Ngày 19 tháng 3 năm 1988, tách các xóm Chiềng và Minh Khai của xã Mãn Đức với 205 ha diện tích tự nhiên và 1.921 người; Xóm Tân Hồng của xã Quy Hậu với 12,1 ha diện tích tự nhiên và 169 người để thành lập thị trấn Mường Khến, thị trấn huyện lị huyện Tân Lạc.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, huyện Tân Lạc thuộc tỉnh Hòa Bình vừa tái lập.

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 830/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Hòa Bình (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
Sáp nhập 3 xã: Lũng Vân, Bắc Sơn, Nam Sơn thành xã Vân Sơn
Sáp nhập 3 xã: Do Nhân, Quy Mỹ, Tuân Lộ thành xã Nhân Mỹ
Sáp nhập 2 xã Quy Hậu và Mãn Đức vào thị trấn Mường Khến để thành lập thị trấn Mãn Đức
Sáp nhập xã Địch Giáo vào xã Phong Phú
Sáp nhập 2 xã Ngòi Hoa và Trung Hòa thành xã Suối Hoa.

Huyện Tân Lạc có 1 thị trấn và 15 xã trực thuộc.

Tự nhiên
Địa hình Tân Lạc phần lớn đồi và núi đất thấp.

Giao thông
Quốc lộ 6 đi qua địa bàn huyện lên trung tâm thành phố Hòa Bình.
Quốc lộ 12B nối tới Tam Điệp, Kim Sơn (Ninh Bình)

Thắng cảnh và di tích lịch sử
Động Hoa Tiên là động nằm lưng chừng núi đá vôi Bưa Dâm hay núi Bà, thuộc vùng đất xóm Ngòi, xã Suối Hoa, huyện Tân Lạc. Ngày nay nó nằm bên bờ hồ Thủy điện Hòa Bình.

Tham khảo

Xem thêm
 [ Xem vị trí trên Google Maps].

Liên kết ngoài


title: Patellapis albofilosa

text:
Patellapis albofilosa là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Patellapis
Động vật được mô tả năm 1937


title: 4407 Taihaku

text:
4407 Taihaku (1988 TF1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1988 bởi Masahiro Koishikawa ở Ayashi.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4407 Taihaku

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Masahiro Koishikawa
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Canohès

text:
Canohès là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Orientales trong vùng Occitanie phía nam Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 71 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Orientales


title: Andrena crudeni

text:
Andrena crudeni là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1971


title: Melanoxanthus cuneolus

text:
Melanoxanthus cuneolus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|11|13}}

Melanoxanthus


title: 166 (số)

text:
166 (một trăm sáu mươi sáu) là một số tự nhiên ngay sau 165 và ngay trước 167.

Tham khảo

Số chẵn


title: Louhans (quận)

text:
Quận Louhans là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Saône-et-Loire, ở vùng Bourgogne. Quận này có 8 tổng và 79 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Louhans là:
 Beaurepaire-en-Bresse
 Cuiseaux
 Cuisery
 Louhans
 Montpont-en-Bresse
 Montret
 Pierre-de-Bresse
 Saint-Germain-du-Bois

Các xã
Các xã của quận Louhans, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Louhans trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Louhans


title: Ram Khamhaeng

text:
Ram Khamhaeng (; Pho Khun Ramkhamhaeng, đọc là Ram-khăm-hẻng; sinh khoảng 1237-1247; mất: 1298) là Vua thứ ba của vương triều Phra Ruang của vương quốc Sukhothai. Ông là vị vua có công rất lớn trong việc sáng tạo nên chữ viết Thái dựa trên tiếng Môn và chữ Phạn và Pali, và dưới thời ông hệ phái Phật giáo Nam Tông trở thành quốc giáo của đất nước Thái Lan đến ngày hôm nay.

Thời thơ ấu
Ở tuổi 19 ông tham gia cùng phụ hoàng xâm lược thành phố của Sukhothai vốn là thành phố của người Khmer cai trị và xây dựng cơ bản độc lập Sukhothai. Bởi vì có công trong công cuộc tái chế đất nước, ông được ban cho danh hiệu "Phra Ram Khamhaeng", hay những Rama. Sau khi người phụ hoàng băng hà, anh Ban Muang cai trị nước và cho Ramkhamhaeng kiểm soát thành phố. Tên Ram Khamhaeng bắt đầu bằng chữ "Ram", bắt nguồn từ tên của Hindu của anh hùng Rama.

Tái thiết đất nước
Ramkhamhaeng hình thành một liên minh với Trung Quốc để nhập khẩu các kỹ thuật để làm cho gốm sứ mà cho đến bây giờ được biết đến như là Sawankhalok. Thời Ramkhamhaeng trị vì, ông đã mở rộng vương quốc mình đến xa như Lampang, Phrae và Nan ở phía Bắc, Phitsanulok và Vientiane ở phía Đông, về phía Tây, như xa như Vịnh Bengal ở phía Tây Bắc và Nakhon Si Thammarat ở miền Nam.

Các công đức
Ramkhamhaeng được ghi có công sáng tạo chữ viết Thái từ tiếng Phạn. Ông mong muốn rằng mình không bị ảnh hưởng bởi người Khmer từ chữ viết và mong muốn sáng tạo một ngôn ngữ mới từ tiếng Môn.

Trường đại học mang tên ông
Trường Đại học Ramkhamhaeng là trường đại học danh dự được mang tên ông cũng như được công nhận như các trường đại học có uy tín nhất ở Thái Lan với chi nhánh trên khắp đất nước và trong một số một số quốc gia, đã được đặt tên vua Ramkhamhaeng do ông có nhiều đóng góp cho sự phát triển của Vương quốc Thái Lan.

Tham khảo

 RAM KHAMHAENG INSCRIPTION (1292) English translation accessed 15:34 UTC 4/8/2008

Vua Thái Lan
Sinh thế kỷ 13
Mất năm 1298


title: 3468 Urgenta

text:
3468 Urgenta (1975 AM) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 1 năm 1975 bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3468 Urgenta

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1975


title: Canavalia napaliensis

text:
Canavalia napaliensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ pea, Fabaceae, là loài đặc hữu của Hawaii. Trước đây nó phổ biến hơ ở quần đảo Hawaii và có thể được tìm thấy ở thung lũng Mākaha của Oahu nhưng ngày nay đã hạn chế trong tây bắc Kauai.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới, rừng ẩm đất thấp, bụi khô.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

USDA Plants Profile

napaliensis
Thực vật đặc hữu Hawaii
Thực vật được mô tả năm 1970


title: Clavus aenigmaticus

text:
Clavus aenigmaticus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clavus


title: Cephaloleia mauliki

text:
Cephaloleia mauliki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: Göpfritz an der Wild

text:
Göpfritz an der Wild là một đô thị ở huyện Zwettl, bang Niederösterreich, Áo. Đô thị này có diện tích 60,58 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2005 là 1797 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Dicranomyia megacauda

text:
Dicranomyia megacauda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Vuilletus viridis

text:
Vuilletus viridis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Vuilletus


title: GM Daewoo

text:
GM Korea hay GM Daewoo (tiếng Hàn: 한국지엠, tên đầy đủ: General Motors Korea) là một công ty sản xuất ô tô của Hàn Quốc, trụ sở chính đặt ở Bupyeong, thành phố Incheon. Trước khi phá sản và được mua lại bởi General Motors, Daewoo từng là một hãng xe đa quốc gia. Hiện nay, công ty này chỉ còn tập trung vào kinh doanh tại thị trường trong nước.

Năm 2002, tập đoàn Daewoo tuyên bố phá sản và nộp đơn xin bảo hộ phá sản lên Tòa án Tối cao Seoul do những tác động của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á. Một năm sau đó, tập đoàn General Motors của Mỹ đã mua lại bộ phận sản xuất xe hơi của Daewoo để tiến hành tái cấu trúc và thành lập nên một công ty con mới, mang tên gọi "GM Daewoo" hay còn được biết đến với cách gọi khác là "GM Korea" như hiện nay.

Đọc thêm
Zyle Daewoo Commercial Vehicle
Tata Daewoo Commercial Vehicle

Tham khảo

Liên kết ngoài

 20 năm từ Daewoo Matiz đến VinFast Fadil Anh Vũ - Đức Huy. VnExpress Thứ tư, 2/1/2019, 15:16 (GMT+7)

General Motors
Công ty sản xuất xe hơi Hàn Quốc


title: Coccinella septempunctata

text:
Coccinella septempunctata, còn có tên khác là Bọ rùa bảy đốm hay "C-7"), là một loài bọ rùa phố biến nhất ở châu Âu. Cánh chúng có màu đỏ nhưng có mỗi cánh 3 đốm đen và một đốm nằm ở điểm nối hai cánh, tổng cộng có 7 đốm đen.

C. septempunctata có phạm vi phân bố sinh học rộng, chúng sinh sống hầu như mọi nơi có rệp vừng vì chúng ăn loài này. Cả con trưởng thành lẫn ấu trùng đều ăn rệp vừng, do đó loài bọ rùa này đã được du nhập sang Bắc Mỹ để kiểm soát rệp vừng.
Ở Anh quốc, đang có lo ngại loài bọ rùa 7 đốm này bị cạnh tranh thức ăn bởi loài bọ rùa châu Á. Ngược lại, ở Bắc Mỹ, loài này lại cạnh tranh hơn hẳn các loài bản địa, bao gồm cả Coccinella.
Con lớn có thể dài .

Phân bố
Chúng có thể được tìm thấy ở Châu Âu, Bắc Phi, Úc, Cộng hòa Síp, Nga thuộc châu Âu, Caucasus, Siberia, vùng liên bang Viễn Đông, Belarus, Ukraine, Moldova, Transcaucasia, Kazakhstan, Trung Á, Tây Á, Trung Đông, Afghanistan, Mông Cổ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Triều Tiên, Pakistan, Nepal, Bắc Ấn Độ, Nhật Bản, Sri Lanka và Đông Nam Á. Bọ rùa 7 đốm cũng có ở Nam Mĩ (loài này đã được giới thiệu đến đây) và vùng châu Phi nhiệt đới.

Lần đầu tiên loài này được giới thiệu đến nước Mỹ thành công là vào năm 1973 (sau nhiều lần thất bại). Từ đó, bọ rùa 7 đốm đã lan rộng đến các bang Niu Oóc, Connecticut, Oklahoma, Delaware và Goergia.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

S
Động vật được mô tả năm 1758
Biểu tượng quốc gia Phần Lan
Bọ cánh cứng châu Âu


title: La Guillermie

text:
La Guillermie  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

Guillermie


title: Rhabdomastix himalayensis

text:
Rhabdomastix himalayensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhabdomastix
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Rhyacophila dorsalis

text:
Rhyacophila dorsalis là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Rhyacophila


title: Osmia bischoffi

text:
Osmia bischoffi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Atanassov mô tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1938


title: 6922 Yasushi

text:
6922 Yasushi (1993 KY1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 5 năm 1993 bởi S. Otomo ở Kiyosato.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6922 Yasushi

Thiên thể phát hiện năm 1993
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 24025 Kimwallin

text:
24025 Kimwallin là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1229.0638364 ngày (3.36 năm).

Nó được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Chérisy

text:
Chérisy là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The British Commonwealth cemetery at Chérisy
 Chérisy on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: AK-101

text:
AK-101 là loại súng trường tự động trong dòng súng AK. Nó được thiết kế để phục vụ xuất khẩu. Súng AK-101 sử dụng loại đạn tiêu chuẩn của NATO 5,56×45mm. Một số phần của súng được chế tạo từ chất liệu composite, bao gồm cả nhựa, nhờ đó giảm được khối lượng (3,4 kg), tăng được độ cơ động và độ chính xác. AK-101 có thể bắn theo cả chế độ bán tự động lẫn tự động. Nó sử dụng hộp tiếp đạn 30 viên.

Thiết kế
AK-101 là vũ khí chọn chế độ, bắn có thể được bắn ở chế độ bán tự động hoặc hoàn toàn tự động. Quy trình lắp ráp AK-101 giống hệt với AK-74. AK-101 có một thanh ray được lắp ở bên cạnh thân súng để gắn kính ngắm, nó tương thích hầu hết các loại ống kính AK của Nga và châu Âu. AK-101 cũng tương thích hầu hết các hộp tiếp đạn AK-74 tổng hợp và kim loại có sức chứa 30 viên. AK-101 có nòng dài 415 mm (16,3 in) với chụp bù giật kiểu AK-74 được gắn vào nòng súng.

AK-102, AK-104 và AK-105 là tên gọi được đặt cho các biến thể súng Súng carbine nhỏ gọn hơn của loạt súng trường AK-10x, bắn các loại đạn súng trường 5,56×45mm NATO, 7,62×39mm M43 và 5,45×39mm M74. Những khẩu carbine này khác với các khẩu súng trường bình thường của sê-ri ở chỗ chúng có nòng ngắn hơn nhiều, chỉ dài 314 mm (12,4 in). Những khẩu súng carbine AK-100 này, như các khẩu súng trường của chúng, được sản xuất chủ yếu để xuất khẩu.

Bản sao chép của Trung Quốc
Norinco đã sản xuất một bản sao của AK-101 là AK-2000, với cổ phần của Type 56-2. Nó đã được phục vụ với các đơn vị Cảnh sát Indonesia.

Phiên bản cạc-bin AK-102

AK-102 là phiên bản súng cạc-bin của súng trường tấn công AK-101. Cũng như AK-101, AK-102 dùng cỡ đạn 5,56x45mm NATO. Nòng súng và hộp tiếp đạn được rút ngắn so với AK-101 để làm giảm trọng lượng.

Các nước sử dụng

 – Một nhóm nhỏ của Quân đội Syria đã được nhìn thấy khi sử dụng AK-101 ở Aleppo
 – được sử dụng hạn chế vì AK-74M vẫn là súng trường phục vụ chính của Nga.

Xem thêm

Tham khảo

Súng AK
Súng Nga
Súng trường tấn công
Súng của Nhà máy Kalashnikov


title: Kordié

text:
Kordie là một tổng thuộc  tỉnh Sanguié ở miền trung Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Kordie. Dân số năm 2006 là 18.124 người.

Các thị xã và làng xã
Bantolé, Biho, Danié, Diana, Diou, Kanono, Kiro, Lapou, Ninion, Oualguirga, Pelcia, Pelé, Percoa, Poré và Vivio.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Sanguié


title: Tam thiên tự

text:
Tam thiên tự (三千字), hay Tự học toản yếu (字學纂要) là một cuốn sách cổ, do Ngô Thì Nhậm soạn, dạy chữ nho cho người Việt. Ban đầu, sách có tên là "Tự học toản yếu" sau người ta quen gọi là "Tam thiên tự". Tên sách nghĩa đen là "ba ngàn chữ", xếp 3.000 chữ nho và nghĩa tiếng Việt gần đúng của chúng, như một bài vè cực dài mỗi câu hai âm, khi đọc lên thì có vần dễ nhớ. Sách còn có những tên gọi khác do người đời sau khi hiệu đính, chỉnh sửa đã đặt, đó là: "Tam thiên tự giải âm" và "Tam thiên tự giải dịch quốc ngữ.

Khoảng những năm 50 - 60, nhà in Trí Đức Tòng Thơ của Đoàn Trung Còn xuất bản cuốn sách "Tam thiên tự", nội dung cũng là 3.000 chữ Hán theo cuốn "Tam thiên tự" cổ nhưng dịch nghĩa và phiên âm bằng chữ quốc ngữ; tuy nhiên đây không phải bản quốc ngữ đầu tiên, bản quốc ngữ đầu tiên là cuốn "Tam thiên tự giải dịch quốc ngữ" in bằng ván gỗ khắc từ đầu thế kỉ XX. Trước có bản "Tam thiên tự giải âm" xưa hơn nhưng bản có từ trước khi chữ quốc ngữ phổ biến nên không có phiên âm từng chữ, chỉ một số chữ khó là có chú âm, còn lại đều chỉ dùng một chữ Nôm để giải nghĩa nôm na.

Sách bắt đầu với:

天 Thiên - trời
地 Địa - đất
舉 Cử - cất
存 Tồn - còn
子 Tử - con
孫 Tôn - cháu
六 Lục - sáu
三 Tam - ba
家 Gia - nhà
國 Quốc - nước
前 "Tiền" - trước
後 "Hậu" - sau.
v.v.

Sách kết thúc với:

Tự - chữ
Từ - tờ

Sách có điểm yếu là các chữ sắp xếp không theo thứ tự gì, và ngay những chữ đầu tiên đã là những chữ nho khó đọc. Tuy nhiên, điểm yếu này không hề gì nếu học theo chữ quốc ngữ. Vì vậy, Tam thiên tự vẫn thông dụng và tới nay cũng còn nhiều người sử dụng.

Xem thêm
Thiên tự văn
Tam tự kinh
Bách gia tính

Tham khảo

Chú thích

Tiếng Trung Quốc
Sách học ngoại ngữ


title: Pocatello, Idaho

text:
Pocatello, Idaho là một thành phố thuộc quận, tiểu bang Idaho, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km², dân số thời điểm năm 2000 theo điều tra của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Tham khảo

Thành phố của Idaho
Đường mòn Oregon


title: Paropsides monicae

text:
Paropsides monicae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Paropsides


title: Lược sử thời gian

text:
Lược sử thời gian () là một cuốn sách khoa học phổ thông được viết bởi nhà vật lý lý thuyết người Anh Stephen Hawking và được xuất bản lần đầu tiên bởi Nhóm Xuất bản Bantam Dell vào năm 1988. Hawking viết cuốn sách này dành cho những độc giả chưa có kiến thức về vật lý.

Cuốn sách của Hawking đã trở thành một cuốn sách bán chạy nhất với hơn 25 triệu bản được bán trên toàn thế giới. Ngoài ra, nó đã giữ kỷ lục 237 tuần nằm trong danh sách những cuốn bán chạy nhất của tờ The Sunday Times và được ghi vào sách Kỷ lục Guinness năm 1988.

Xuất bản
Đầu năm 1983, Hawking lần đầu tiếp xúc với Simon Mitton, biên tập viên phụ trách sách thiên văn học của Nhà xuất bản Đại học Cambridge, Hawking nói với Mitton ý tưởng về cuốn sách phổ biến kiến thức về vũ trụ học. Sau thời kỳ thai nghén lâu dài, Hawking mang bản thảo tới nhà xuất bản Bantam, biên tập viên ở nhà xuất bản đã trả lại ông với nhiều yêu cầu cần làm sáng tỏ. Bản thân Hawking cũng thừa nhận rằng ông đã được một biên tập viên cảnh báo rằng mỗi phương trình trong cuốn sách sẽ làm giảm một nửa lượng độc giả, do đó Hawking chỉ giữ lại duy nhất một phương trình: . Cuốn sách cũng sử dụng một số mô hình phức tạp, sơ đồ và tranh minh hoạ để trình bày chi tiết một số khái niệm mà nó nghiêm cứu.

Nội dung
Lược sử thời gian cố gắng giải thích nhiều chủ đề của vũ trụ học, trong đó có lý thuyết vụ Nổ Lớn, lỗ đen, nón ánh sáng và lý thuyết Siêu Dây, cho độc giả không chuyên. Mục đích chính của nó là giúp cho người đọc có một cái nhìn tổng quát về chủ đề, nhưng khác với nhiều sách khoa học phổ thông khác, nó cũng cố giải thích một số khái niệm toán học phức tạp. Trong ấn bản năm 1996 của cuốn sách và các ấn bản tiếp theo, Hawking thảo luận về khả năng du hành thời gian và lỗ sâu và khả năng khám phá sự tồn tại một Vũ trụ không có điểm kỳ dị lượng tử ở thời điểm ban đầu của Vũ trụ. Ấn bản năm 2017 của cuốn sách bao gồm mười hai chương:
 Chương 1: Bức tranh của chúng ta về vũ trụ
 Chương 2: Không gian và thời gian
 Chương 3: Vũ trụ giãn nở
 Chương 4: Nguyên lý bất định
 Chương 5: Các hạt cơ bản và các lực trong tự nhiên
 Chương 6: Lỗ đen
 Chương 7: Lỗ đen không quá đen
 Chương 8: Nguồn gốc và số phận của vũ trụ
 Chương 9: Mũi tên thời gian
 Chương 10: Lý thuyết thống nhất của vũ trụ học
 Chương 11: Kết luận
 Albert Einstein
 Galileo Galilei
 Isaac Newton
 Thuật ngữ
 Lời cảm ơn

Ấn bản
 Năm 1988, Ấn bản đầu tiên của cuốn sách được Carl Sagan viết lời giới thiệu. Phần lời giới thiệu này đã bị xóa sau lần xuất bản đầu tiên, vì nó thuộc bản quyền của Sagan, chứ không phải của Hawking hay nhà xuất bản vì thế nhà xuất bản không có quyền tái bản nó vĩnh viễn. Hawking đã phải viết lời giới thiệu của riêng mình cho các ấn bản sau này.
 Năm 1994, Lược sử thời gian - Một cuộc phiêu lưu tương tác. Một đĩa CD-Rom với tài liệu video tương tác được tạo bởi SW Hawking, Jim Mervis và Robit Hairman (khả dụng cho Windows 95, Windows 98, Windows ME và Windows XP).
 Năm 1996, Ấn bản có tranh minh họa, cập nhật và mở rộng: Ấn bản bìa cứng này chứa các hình ảnh và tranh minh họa đầy đủ màu sắc để giải thích thêm cho phần văn bản, cũng như bổ sung các chủ đề không có trong sách gốc.
 1998, Ấn bản kỷ niệm 10 năm: Cuốn sách có cùng văn bản với ấn bản xuất bản năm 1996, nhưng cũng được phát hành dưới dạng bìa mềm và chỉ có một số sơ đồ đi kèm.
 2005, A Briefer History of Time: đây là một sự hợp tác với Leonard Mlodinow để tạo ra một phiên bản rút gọn của cuốn sách gốc. Cuốn sách đã được cập nhật một lần nữa để giải quyết các vấn đề mới nảy sinh do sự phát triển khoa học.

Phim

Năm 1991, Errol Morris đã đạo diễn một phim tài liệu về Hawking, nhưng không giống như cuốn sách, phim tài liệu này nói chủ yếu về tiểu sử của Stephen Hawking.

Xem thêm
 A Briefer History of Time
 Bên dưới cũng đều là rùa

 Lược sử thời gian (phim): phim tài liệu năm 1991 của đạo diễn Errol Morris

Thao khảo

Liên kết ngoài

 Photos of the first edition of A Brief History of Time

Sách của Stephen Hawking
Sách phi hư cấu năm 1988
Sách tiếng Anh
Sách vật lý phổ thông
Sách vũ trụ


title: Cola gigas

text:
Cola gigas là một loài thực vật có hoa thuộc họ Sterculiaceae.
Loài này chỉ có ở Nigeria.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Cola gigas. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Chi Cô la
Thực vật Nigeria
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Nigeria


title: Taiwanomyia cotabatoensis

text:
Taiwanomyia cotabatoensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Taiwanomyia
Taiwanomyia ở miền Ấn Độ - Mã Lai


title: Itapeva, São Paulo

text:
Itapeva là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 23º58'56" độ vĩ nam và kinh độ 48º52'32" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 684 m. Dân số năm 2004 ước tính là 87.639 người. Đô thị này có diện tích 1826,7 km².

Lịch sử
Thành phố này được thành lập dưới dạng một ngôi làng vào đầu thế kỷ 18.

Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 82.866
Dân số thành thị: 60.954
Dân số nông thôn: 21.912
 Nam giới: 41.010
 Nữ giới: 41.856
Mật độ dân số (người/km²): 45,36

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 26,04

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 66,54

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,76

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 90,48%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,745
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,692
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,692
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,852
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Sông Apiaí-Guaçu
 Sông Taquari
 Sông Pirituba
 Sông Taquari-Mirim
 Sông Taquari-Guaçu

Các xa lộ
 SP-249
 SP-258 Rodovia Francisco Alves Negrão

Liên kết ngoài

 Trang mạng của đô thị
 Página da câmara
 Itapeva trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Bretteville, Manche

text:
Bretteville  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 69 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Helicopsyche sigillata

text:
Helicopsyche sigillata là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Conus sunderlandi

text:
Conus sunderlandi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 33 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 18 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 18 m.

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

S
Động vật được mô tả năm 1987


title: 20335 Charmartell

text:
20335 Charmartell (1998 HK57) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20335 Charmartell

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Arthisma

text:
Arthisma là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Arthisma scissuralis Moore, 1883

Tham khảo

 Arthisma at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Valencia, Negros Oriental

text:
Valencia là đô thị hạng 1 ở tỉnh Negros Oriental, Philippines. Đô thị này có cự ly 9,4 km về phía tây Dumaguete, tỉnh lỵ tỉnh Negros Oriental. Theo điều tra dân số năm 2000, Valencia có dân số 24.365 người trong 4.860 hộ. Đô thị này đã được bầu chọn là thị xã sạch và xanh nhất ở Negros Oriental năm 2007.

Hành chính

The town được chia thành 24 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức của Valencia, Negros Oriental
Mã địa lý chuẩn Philipin
Province Profile
Negros Oriental Province, Telecommunications Profile, RADIO AND TV BROADCAST STATIONS

Đô thị của Negros Oriental


title: Vasseny

text:
Vasseny  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Neocrepidodera arunachalensis

text:
Neocrepidodera arunachalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Basu miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Neocrepidodera


title: Wat Chaiwatthanaram

text:
Wat Chaiwatthanaram hoặc Wat Chai Watthanaram (tiếng Thái: วัดไชยวัฒนาราม, phiên âm: Vát Chai-vát-tha-na-lam) là một ngôi đền nằm trong quần thể di tích Công viên lịch sử Ayutthaya - thuộc thành phố Ayutthaya – thủ phủ của tỉnh lị Ayutthaya.

Vị trí
Wat Chaiwatthanaram nằm về phía Tây thành phố men theo dọc bờ sông Chao Phraya . Vua Prasat Thong đã xây dựng đền vào năm 1630 và có nhiều nét tương đồng với kiến trúc của Angkor Wat.

Cũng giống như nhiều ngôi đền - chùa khác, Wat Chaiwatthanaram mở cửa từ 8g-18g mỗi ngày, miễn phí cho người bản địa và thu 30 baht/khách du lịch ngoại quốc. Theo du khách nhận xét, ngôi đền có nét tương đồng gần giống với đền Angkor Wat theo thuyết cân đối vũ trụ lấy đền núi Meru làm trung tâm và xung quanh là các tháp nhỏ.

Chính ngay tại trung tâm là Prang Noi cao 35 m, được xem là tháp trung tâm. Xung quanh là các tháp nhỏ gồm 8 tháp theo bốn góc hình vuông và xem tháp Prang Noi là trung tâm. Các tháp này được nối với nhau bằng các dãy hành lang. Dọc theo các hành lang là 120 bức tượng Phật. Tiếc thay, 120 bức tượng Phật này đều bị mất đầu vào năm 1767. Chính sự xâm lược của quân đội Burma lúc bấy giờ, chúng đã ra lệnh phá hủy các bức tượng này.

Dưới mái vòm của tám ngôi tháp nhỏ xung quanh đỉnh Prang Noi vũ trụ có 12 bức tượng Phật mạ vàng được tạc chìm vào trong tường, mỗi ngôi tháp ở đỉnh góc vuông có hai bức tượng hướng về hai phía của hai dãy hành lang, các ngôi tháp ở đối diện với lối cầu thang lên đỉnh Prang Noi chỉ có duy nhất bức tượng. Wat Chaiwatthanaram được bao quanh bởi ba vòng tường gạch, tuy nhiên vòng tường số 1 và số 2 bị hư hỏng và phá hủy gần hết, chỉ còn vòng tường thứ 3 - nơi tựa lưng của 120 pho tượng Phật không đầu - vẫn còn hoặc đã được khôi phục vào năm 1987.

Chùa còn là một trong những ngôi đền gạch đẹp nhất ở Ayutthaya với kiến trúc đồ sộ và lộng lẫy. Đây cũng là nơi lý tưởng để ngắm hoàng hôn trên sông Chao Phraya

Chú thích

Xem thêm
Vương quốc Ayutthaya

Tham khảo

Ts. Đỗ Quốc Thông, Giáo trình địa lý du lịch thế giới - Tài liệu của Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh.
Trần Vĩnh Bảo – Thái Lan – Một vòng các nước– Nhà xuất bản Văn Hóa Thông tin.

Liên kết ngoài
 Công viên trên trang chính của tổng cục du lịch Thái Lan

Công viên lịch sử Ayutthaya
Di sản thế giới tại Thái Lan
Chùa Thái Lan


title: Selidosema

text:
Selidosema là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Selidosema ambustaria (Geyer, 1831)
Selidosema brunnearia (Villers, 1889)
Selidosema modestarium (Püngeler, 1914)
Selidosema parenzani Hausmann, 1993
Selidosema plumaria (Denis & Schiffermüller, 1775)
Selidosema taeniolaria (Hübner, 1813)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Selidosema at funet

Boarmiini


title: Đội trẻ và Học viện Manchester United F.C.

text:
Đội U-21 Manchester United là đội bóng cao nhất của đội trẻ Manchester United mà trước đây gọi là đội dự bị của câu lạc bộ bóng đá này. Đội bóng đang thi đấu tại Họ chơi ở Premier League 2 thuộc cấp độ cao nhất của hệ thống giải Professional Development League. Tại giải đấu này, mỗi đội thi đấu hai lượt đi và về để tính điểm xếp hạng. Mỗi đội cho phép đăng ký ba cầu thủ và một thủ môn trên 23 tuổi trong mỗi trận đấu được quy định mới từ mùa giải 2016-17.

Giải đấu này ra đời năm 1999 với tên giải Premier Reserve League, khi đó Đội U21 Manchester United vô địch 5 lần (năm 2002, 2005, 2006, 2010 và 2012) và giải đấu này bị hủy bỏ trong năm 2012. Trong mùa giải 2012-13, Liên đoàn bóng đá Anh đã đổi tên giải đấu thành Barclays U21 Premier League và đội U21 Manchester United cũng vô địch ngay mùa giải đầu tiên. Hiện tại, Đội U21 Manchester United đang là nhà vô địch mùa giải 2015-16. Đội bóng cũng tham gia vào giải Manchester Senior Cup và Lancashire Senior Cup.

Huấn luyện viên hiện tại của đội U23 Manchester United là Ricky Sbragia nhằm thay thế cho Nicky Butt và Warren Joyce đã chuyển sang dẫn dắt Wigan.

Từ tháng 11 năm 2008 đến tháng 8 năm 2013, đội thi đấu trên sân nhà của mình tại sân Moss Lane ở Altrincham, đó là sân nhà của Altrincham FC.. Kể từ mùa giải U-21 Premier League 2013–14, đội bóng phần lớn chơi trên nhà đó là Sân vận động Salford City tại Barton-upon-Irwell. Từ mùa bóng 2014-15, Đội chủ yếu thi đấu trên sân vận động Leigh Sports Village. Rules quy định tại Premier League rằng ít nhất ba trận đấu trên sân nhà phải thi đấu trên sân vận động chính của câu lạc bộ đó là sân Old Trafford.

Manchester United cũng có một đội U-18 nhưng chơi tại Barclays U18 Premier League thuộc Nhóm 2 và FA Youth Cup. Các cầu thủ dưới 18 tuổi sẽ chơi trên sân nhà ở sân tập AON, tại trung tâm huấn luyện Carrington.

Đội U23

Cho mượn

Lịch sử các huấn luyện viên

Danh hiệu
Professional Development League 1: 3
2013, 2015, 2016
Premier Reserve League North Champions: 5
2002, 2005, 2006, 2010, 2012
Premier Reserve League National Playoff Winners: 4
2005, 2006, 2010, 2012
Central League North: 9
1913, 1921, 1939, 1947, 1956, 1960, 1994, 1996, 1997
Central League Division 1 West: 1
2005
Central League Cup: 1
2005
Manchester Senior Cup: 33
1886, 1888, 1889, 1890, 1893, 1902, 1908, 1910, 1912, 1913, 1920, 1924, 1926, 1931, 1934, 1936, 1937, 1939, 1948, 1955, 1957, 1959, 1964, 1999, 2000, 2001, 2004, 2006, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014
Manchester Senior Cup: 15
1898, 1913, 1914, 1920 (chia sẻ), 1929, 1938, 1941, 1943, 1946, 1951, 1969, 2008, 2009, 2012, 2013

Học viện
Học viện Manchester United được thành lập từ năm 1998, một năm trước khi có giải đấu trẻ được tổ chức ở Anh năm 1999. Nhưng nguồn gốc của Học viện ra đời vào năm 1930 với tên gọi là câu lạc bộ Manchester United Junior Athletic (MUJAC). Học viện Manchester United là nơi đào tạo cầu thủ cho câu lạc bộ Manchester United với những tên tuổi lừng danh như Bobby Charlton, Ryan Giggs, Bill Foulkes, Paul Scholes và Gary Neville và làn sóng đào tạo cây nhà lá vườn tốt nhất dưới thời Alex Ferguson. Học viện tập luyện ở sân AON, trong khu tập luyện Carrington, một vùng đất có diện tích 340.000 m2, ở ngoại ô thành phố Manchester của Vương Quốc Anh.

Theo thống kê, Các đội trẻ Manchester United thành công nhất của bóng đá Anh, với chín cầu thủ lừng danh của bóng đá Anh (Duncan Edwards, Sir Bobby Charlton, George Best, Nobby Stiles, Mark Hughes, Ryan Giggs, Paul Scholes, David Beckham và Johnny Giles). Học viện Manchester United cũng có kỷ lục FA Youth Cup tốt nhất, chiến thắng trên 10 lần trong tổng số 14 lần tổ chức giải đấu này.

Học viện Manchester United bao gồm các đội có nhóm tuổi khác nhau, từ U-9 đến U-18. Đội U18 Manchester United hiện đang thi đấu ở giải Professional Development League với tên giải U18 Premier League ở nhóm phía Bắc và FA Youth Cup. Đội U-18 thường thi đấu giải Professional Development League vào lúc 11 giờ sáng vào các buổi sáng thứ bảy tại sân tập AON tại Carrington, trong khi đó giải FA Youth Cup thường được chơi ở một trong hai địa điểm đó là: sân Moss Lane của Altrincham (nơi đây được xem là sân nhà của đội U-18 Manchester United) hoặc sân nhà Old Trafford với sức chứa hơn 76.000 người, để phục vụ cho số lượng lớn người hâm mộ yêu mến Học viện.

Trong năm 2007, đội U-18 Manchester United vô địch giải đấu Champions Youth Cup 2007, một giải đấu vô địch thế giới dành cho các cầu thủ trẻ được UEFA tổ chức, U18 Manchester United đã xuất sắc đánh bại Juventus 1-0 trong trận chung kết được tổ chức tại Malaysia.

Các cầu thủ học viện hiện tại
Cập nhật đến ngày 22 tháng 7 năm 2017.

Danh hiệu
Blue Stars/FIFA Youth Cup: 18
1954, 1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1965, 1966, 1968, 1969, 1975, 1976, 1978, 1979, 1981, 1982, 2004, 2005
Champions Youth Cup: 1
2007
FA Youth Cup: 10
1953, 1954, 1955, 1956, 1957, 1964, 1992, 1995, 2003, 2011, 2022
Milk Cup/SuperCupNI: 6
1991, 2003, 2008, 2009, 2013, 2014, 2017
Premier Academy League U18 Group: 3
1998–99, 2000–01, 2009–10
Lancashire League Division One: 12
1954–55, 1983–84, 1984–85, 1986–87, 1987–88, 1989–90, 1990–91, 1992–93, 1994–95, 1995–96, 1996–97, 1997–98
Lancashire League Division Two: 5
1964–65, 1969–70, 1971–72, 1988–89, 1996–97
Lancashire League Division One Supplementary Cup: 4
1954–55, 1955–56, 1959–60, 1963–64
Lancashire League Division Two Supplementary Cup: 10
1955–56, 1956–57, 1959–60, 1961–62, 1963–64, 1964–65, 1965–66, 1969–70, 1971–72, 1976–77
Sparkasse & VGH Cup
2017, 2018

Ban huấn luyện
 Giám đốc Học viện: Nick Cox
 Trưởng phòng Đào tạo: Mark Dempsey
 Trưởng phòng Hoạt động Học viện: Travis Binnion
 Huấn luyện viên đội U21: Travis Binnion
 Trợ lý huấn luyện viên đội U21: Tom Huddlestone
 Huấn luyện viên thủ môn Học viện: Tommy Lee
 Huấn luyện viên thủ môn (U-9 đến U-16): Christopher Backhouse
 Huấn luyện viên trưởng U18: Adam Lawrence
 Trợ lý Huấn luyện viên U18: Colin Little
 Huấn luyện viên trưởng U16: Adam Lawrence
 Huấn luyện viên trưởng U12: Lee Unsworth
 Huấn luyện viên trưởng U10: Eamon Mulvey
 Bác sĩ Học viện: Dr Tony Gill, Dr Dave Perry
 Bác sĩ vật lý trị liệu Học viện cao cấp: Diane Ryding
 Bác sĩ vật lý trị liệu Học viện: John Davin và Richard Merron

Các (cựu) cầu thủ đội trẻ đáng chú ý
Sau đây là danh sách đầy đủ các cầu thủ đã và đang thi đấu ở cấp độ quốc tế (không nhất thiết thi đấu cho đất nước của họ sau khi sinh).

 Stan Ackerley
 Adnan Ahmed
 Arthur Albiston
 John Aston Sr.
 Ray Baartz
 Phil Bardsley
 David Beckham
 Di'Shon Bernard
 George Best
 Clayton Blackmore
 Jackie Blanchflower
 Mark Bosnich
 Robbie Brady
 Evandro Brandão
 Febian Brandy
 Shay Brennan
 Ben Brereton Díaz
 Ronnie Briggs
 Wes Brown
 Alex Bruce
 Francis Burns
 Nicky Butt
 Roger Byrne
 Fraizer Campbell
 Johnny Carey
 Joe Carolan
 Craig Cathcart
 Bobby Charlton
 James Chester
 Tom Cleverley
 Kenny Cooper
 Hugh Curran
 Mats Møller Dæhli
 Alan Davies
 Simon Davies
 Ritchie De Laet
 Amad Diallo
 Danny Drinkwater
 Eamon Dunphy
 Mike Duxbury
 Duncan Edwards
 Magnus Wolff Eikrem
 Sadiq El Fitouri
 Anthony Elanga
 Corry Evans
 Jonny Evans
 Fábio
 Darren Fletcher
 Bill Foulkes
 Timothy Fosu-Mensah
 Ethan Galbraith
 Alejandro Garnacho
 Darron Gibson
 Ryan Giggs
 Johnny Giles
 Keith Gillespie
 Don Givens
 Shaun Goater
 Pierluigi Gollini
 Angel Gomes
 Arthur Gómez
 Johnny Gorman
 Kenji Gorré
 Brian Greenhoff
 Mason Greenwood
 Raheem Hanley
 David Healy
 Tom Heaton
 Dean Henderson
 Jackie Hennessy
 Ángelo Henríquez
 Danny Higginbotham
 Mark Hughes
 Phil Hughes
 Nicholas Ioannou
 Zidane Iqbal
 Saidy Janko
 Adnan Januzaj
 David Johnson
 Sam Johnstone
 Michael Keane
 Will Keane
 Otis Khan
 Brian Kidd
 Joshua King
 Jovan Kirovski
 Tom Lawrence
 Dylan Levitt
 Jesse Lingard
 Shaun Lowther
 Jon Macken
 Souleymane Mamam
 David McCreery
 Luke McCullough
 Wilf McGuinness
 Sammy McIlroy
 Alan McLoughlin
 Sammy McMillan
 Paddy McNair
 Paul McShane
 Scott McTominay
 Hannibal Mejbri
 Jackie Mooney
 Kalam Mooniaruck
 Johnny Morris
 Ravel Morrison
 Philip Mulryne
 Colin Murdock
 Daniel Nardiello
 Gary Neville
 Phil Neville
 Jimmy Nicholl
 Jimmy Nicholson
 Oliver Norwood
 Lee O'Connor
 Kieran O'Hara
 John O'Shea
 Peter O'Sullivan
 Matthew Olosunde
 Stan Pearson
 David Pegg
 Andreas Pereira
 Anthony Pilkington
 Gerard Piqué
 David Platt
 Paul Pogba
 Marcus Rashford
 Kieran Richardson
 Jimmy Rimmer
 Jonny Rödlund
 Giuseppe Rossi
 Mike Rowbotham
 David Sadler
 Robbie Savage
 Paul Scholes
 Jackie Scott
 Ryan Shawcross
 Paul Sixsmith
 Paddy Sloan
 Jonathan Spector
 Michael Stewart
 Nobby Stiles
 John Thorrington
 Sean Tse
 Guillermo Varela
 Dennis Viollet
 Danny Welbeck
 Billy Whelan
 Norman Whiteside
 Matty Willock
 Marc Wilson
 Jamie Wood
 Hussein Yasser
 Ron-Robert Zieler

Cầu thủ trẻ của năm
Trước năm 1990, một giải thưởng duy nhất được trao cho các cầu thủ trẻ xuất sắc nhất mùa giải đó được ra đời trong năm 1982. Giữa năm 1982 đến năm 1985, giải thưởng này có tên là: "Cầu thủ trẻ của năm". Từ năm 1986 đến 1989, giải thưởng sau được đổi tên thành: "Denzil Haroun, Cầu thủ trẻ của năm" nhằm tri ân những đóng góp của Denzil Haroun, là một giám đốc của câu lạc bộ cũ và anh rể của cựu chủ tịch câu lạc bộ Louis Edwards.

Từ năm 1990, giải thưởng cá nhân được trao cho các cầu thủ tốt nhất của Học viện và đội dự bị trong một mùa giải. Giải thưởng "Cầu thủ trẻ của năm" được đặt theo tên của Jimmy Murphy, một trợ lý lâu năm của Sir Matt Busby, người đã qua đời vào năm 1989. Còn giải thưởng "Cầu thủ đội dự bị của năm" được đặt theo tên của Denzil Haroun.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức của Manchester United
 / Đội trẻ U21 Man Utd (Official Site)
 / Học viện Man Utd (Official Site)
 Tổng quan giải Ngoại Hạng Anh

Manchester United F.C.
Công ty niêm yết tại Thị trường Chứng khoán New York
Học viện bóng đá tại Anh


title: Ngày giỗ

text:
Ngày giỗ là ngày kỷ niệm về cái chết của một con người. Nó trái ngược với sinh nhật. Đó là một phong tục ở một số nền văn hóa châu Á, bao gồm Armenia, Campuchia, Trung Quốc, Georgia, Hồng Kông, Đài Loan, Ấn Độ, Myanmar, Iran, Israel, Nhật Bản, Bangladesh, Hàn Quốc, Nepal, Pakistan, Philippines, Nga, Sri Lanka và Việt Nam, cũng như ở những nơi khác có dân số Trung Quốc, Nhật Bản, Do Thái, Hàn Quốc và Việt Nam chiếm đa số, để theo dõi ngày kỷ niệm mà một thành viên gia đình hoặc cá nhân quan trọng khác qua đời. Ngoài ra còn có các dịch vụ tưởng niệm tương tự được tổ chức tại các khoảng thời gian khác nhau, chẳng hạn như mỗi tuần.

Mặc dù chủ yếu là một biểu hiện của thờ cúng tổ tiên, truyền thống này cũng đã được liên kết với Nho giáo và Phật giáo (trong các nền văn minh văn hóa Đông Á) hoặc Ấn Độ giáo và Phật giáo (Nam Á nhưng chủ yếu ở Ấn Độ, Nepal và Sri Lanka và Đông Nam Á). Trong Do Thái giáo (tôn giáo đa số của Israel), một kỷ niệm như vậy được gọi là yahrtzeit (trong số các thuật ngữ khác). Lễ kỷ niệm đại chúng để tưởng nhớ người thân vào hoặc gần ngày giỗ của họ cũng là một phần của truyền thống Công giáo La Mã.

Văn hóa Việt Nam
Văn hóa Triều Tiên
Văn hóa Ấn Độ
Văn hóa Trung Hoa
Nho giáo
Tín ngưỡng Trung Hoa
Lễ kỷ niệm


title: Petalium alternatum

text:
Petalium alternatum là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

Petalium


title: 757

text:
Năm 757 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 757


title: Hồ Victoria

text:
Hồ Victoria có diện tích 69.000 km², chu vi 3.440 km. Victoria là hồ nước ngọt lớn nhất châu Phi và thứ nhì thế giới, nằm trong vùng thuộc biên giới các quốc gia Uganda, Kenya và Tanzania. Nửa phía bắc thuộc Uganda, nửa phía nam thuộc Tanzania, và một phần đông bắc thuộc Kenya.

Hồ Victoria nhận nước chủ yếu từ nước mưa trực tiếp và hàng ngàn sông suối nhỏ. Sông lớn nhât chảy vào hồ là sông Kagera, châu thổ của nó nằm ở bờ tây của hồ. Hai sông chảy ra khỏi hồ là Nile trắng (hay "Victoria Nile"), chảy ra tại Jinja, Uganda trên bờ bắc của hồ, và sông Katonga chảy ra tại Lukaya ở bờ tây của hồ nối với Hồ George.

Hồ Victoria nằm ở của châu Phi và có độ sâu lớn nhất  và độ sâu trung bình . Lưu vực của nó là 184.000 km2. Hổ có chu vi , với các đảo chiếm 3,7% chiều dài này, và nó thuộc 3 quốc gia: Kenya (6% hay ), Uganda (45% hay ) và Tanzania (49% hay ).

Địa chất

Hồ Victoria đã trải qua những thay đổi từ độ nông hiện tại từ một loạt các hồ nhỏ hơn. Các mẫu lõi khoan được lấy từ đáy cho thấy hồ Victoria đã từng bị khô hoàn toàn vào ít nhất 3 thời kỳ kể từ khi nó hình thành. Các giai đoạn khô có thể liên quan đến các thời kỳ băng hà cổ đã xảy ra nhiều lần khi lượng giáng thủy giảm trên toàn cầu. Lần gần đây nhất hồ Victoria khô là cách nay 17.300 năm, và nó dâng lên bắt đầu vào khoảng cách nay 14.700 năm. Về mặt địa chất, hồ Victoria tương đối trẻ – khoảng 400.000 năm tuổi – và nó đã hình thành khi các dòng sông chảy về phía tây bị ngăn đập bởi các khối nâng lên của vỏ trái đất.

Lịch sử địa chất này có thể góp phần cho sự biệt hoá sâu sắc của các loài cichlidae, những loài đặc trưng cho hệ sinh thái hồ, cũng như của các hồ lớn khác của châu Phi, mặc dù một số nhà nghiên cứu không đồng ý về quan điểm này. Những người này cho rằng trong khi mực nước hồ Victoria ở mức thấp nhất vào khoảng cách nay 18.000 đến 14.000 năm, và nó đã khô ít nhất một lần trong khoảng thời gian này, không có dấu hiệu nào cho rằng các ao còn lại hoặc đầm lầy còn tồn tại trong hồ bị khô. Nếu những ao hay đầm lầy còn tồn tại thì sau đó chúng có thể là nhỏ, nông, đục, và/hoặc mặn, và do đó có các loài còn tồn tại trong hồ sẽ có sự khác biệt đáng kể với những loài thích nghi được có mặt ngày nay.

Thủy văn học và hồ học
Hồ Victoria nhận 80% trong tổng lượng nước vào từ nước mưa trực tiếp. Lượng bốc hơi trong hồ từ  mỗi năm, gần gấp đôi lượng mưa của khu vực riparian. Phần thuộc Kenya, các sông ảnh hưởng chính gồm sông Sio, Nzoia, Yala, Nyando, Sondu Miriu, Mogusi và Migori. Tính tổng, các sông này cung cấp lượng nước lớn hơn nhiều cho hồ so với sông lớn nhất chảy vào hồ là sông Kagera.

Hồ thể hiện các điều kiện phú dưỡng. Năm 1990–1991, nồng độ oxy trong lớp hỗn hợp cao hơn trong giai đoạn 1960–1961, với lượng oxy siêu hòa tan gần như liên tục trong tần nước mặt. Nồng độ oxy trong tầng Hypolimnion (như tầng nằm bên dưới đường nhiệt, không được tuần hoàn, và duy trì lạnh vĩnh viễn) thấp hơn năm 1990–1991 trong giai đoạn dài so với 1960–1961, với giá trị thấp hơn 1 mg/l xưất hiện trong tầng nước nông khoảng  so với sự xuất hiện nông nông nhất ở độ sâu lớn hơn  năm 1961. Sự thay đổi oxy được xem là phù hợp với các số liệu đo đạc lượng sinh khối tảo và năng suất cao hơn. Những thay đổi này đã phát sinh vì nhiều lý do: gia tăng đốt cháy trong lưu vực, bồ hóng và tro đã tích tụ trên phần lớn diện tích hồ; từ sự gia tăng dinh dưỡng của các dòng chảy đổ vào hồ, và do sự gia tăng ô nhiễm liên quan đến các khu định cư ven hồ.

Đập Nalubaale
Năm 2002, Uganda đã hoàn thành phức hợp thủy điện thứ hai trong khu vực, nhà máy điện Kiira do Ngân hàng Thế giới tài trợ. Đến năm 2006, mực nước hồ đã đạt mức thấp nhất trong vòng 80 năm, và Daniel Kull, một nhà thủy văn nghiên cứu độc lập sống ở Nairobi, Kenya, đã tính toán rằng Uganda đã giải phóng lượng nước gấp 2 lần mức cho phép so với thỏa thuận, và là lý do cơ bản làm mực nước hồ hạ thấp.

Các đảo nhỏ trên hồ

Nhiều đảo nhỏ trên hồ có thắng cảnh đẹp, là nơi du lịch và an dưỡng. Quanh hồ có nhiều di tích tiền sử cho thấy vào thời xa xưa nơi đây đã có hoạt động nông nghiệp.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hồ Tanzania
Bài cơ bản dài trung bình
Sông Nin
Hồ Kenya
Hồ Lớn châu Phi
Hồ Uganda


title: Talling

text:
Talling là một đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich, trong bang Rheinland-Pfalz, Đô thị Talling có diện tích 3,9 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 224 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich


title: Rehling

text:
Rehling là một đô thị ở huyện Aichach-Friedberg bang Bayern nước Đức. Đô thị Rehling có diện tích 26,26 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2427 người.

Tham khảo


title: Xanthopenthes baumi

text:
Xanthopenthes baumi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Xanthopenthes


title: San Zenone al Po

text:
San Zenone al Po là một commune in the tỉnh Pavia, Lombardia của Ý, Ý. Tọa độ địa lý là . Các đô thị giáp ranh: Arena Po, Costa de' Nobili, Spessa, Zerbo

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Di tích ở Ninh Bình

text:
Ninh Bình là một vùng đất cổ nằm ở vị trí cửa ngõ cực nam của tam giác châu thổ sông Hồng và miền Bắc. Vùng đất này còn nhiều dấu tích liên quan trực tiếp đến các nền minh cổ ở Việt Nam như văn hóa Tràng An, văn hóa Hòa Bình, văn hóa Đa Bút, văn hóa Đông Sơn. Nơi đây có cố đô Hoa Lư từng là kinh đô của ba Triều đại nhà Đinh, Tiền Lê và Hậu Lý. Địa bàn hiểm trở ở vùng núi Ninh Bình là căn cứ quân sự của các Triều đại nhà Trần và Tây Sơn. Trong kháng chiến chống ngoại xâm nơi đây có phòng tuyến Tam Điệp, chiến khu Quỳnh Lưu, hành cung Vũ Lâm và là địa bàn trọng yếu của chiến dịch Hà Nam Ninh lịch sử. Những đặc điểm về lịch sử, văn hóa, tự nhiên và con người đã tạo cho vùng đất Ninh Bình một hệ thống các di tích phong phú và đa dạng góp phần phát triển ngành du lịch Ninh Bình. Quần thể danh thắng Tràng An bao gồm rất nhiều di tích với những giá trị nổi bật về thiên nhiên và văn hóa đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới hỗn hợp.

Tổng quan
Tính đến năm 2020, Ninh Bình có 1.821 di tích, trong đó 447 đền, 343 ngôi chùa, 263 đình, 98 miếu, 51 phủ, 165 nhà thờ công giáo, 255 nhà thờ họ. Trong số đó khoảng 1000 di tích thuộc loại di tích hỗn hợp giữa thắng cảnh, khảo cổ, cách mạng, lịch sử và kiến trúc., Có 3 di tích cấp quốc gia đặc biệt quan trọng là khu du lịch sinh thái Tràng An-Tam Cốc - Bích Động; Cố đô Hoa Lư và Núi Non Nước. Quần thể danh thắng Tràng An là di sản thiên nhiên, văn hóa thế giới.

Ngoài các kiến trúc tín ngưỡng tôn giáo, di tích khảo cổ và danh lam thắng cảnh, các di tích ở Ninh Bình nổi bật lên với tín ngưỡng thờ Vua, thờ Thánh, thờ Thần và chiếm số lượng lớn di tích liên quan đến hai Triều đại nhà Đinh - Tiền Lê.
Tín ngưỡng thờ Vua: Các di tích ở Ninh Bình nổi bật với việc thờ các vị Vua mà đứng đầu là Vua Đinh Tiên Hoàng với ít nhất 27 nơi thờ và hàng trăm di tích liên quan tập trung ở các huyện Hoa Lư, Nho Quan, Gia Viễn thường nằm ở phía bắc tỉnh (xem bài Quần thể di tích thờ Vua Đinh ở Ninh Bình). Vị Vua thứ hai là Vua Lê Đại Hành với 15 di tích thờ vài chục di tích liên quan nằm ở các huyện Hoa Lư, Thành phố Ninh Bình, Yên Khánh, Yên Mô, Kim Sơn thuộc nửa phía nam tỉnh. Riêng khu vực Tam Điệp thì nổi trội với hệ thống di tích trong phòng tuyến Tam Điệp liên quan hoàng đế Quang Trung. Một vị Vua khác cũng được rất nhiều nơi ở 3 huyện ven biển lập đền thờ là Triệu Việt Vương gắn với tín ngưỡng của người dân lấn biển nơi Vua tự vẫn. Các vua khác như Phùng Hưng, Lý Thái Tông, Trần Thái Tông, cũng được nhiều nơi thờ.
Tín ngưỡng thờ Thánh: rất nhiều di tích thờ Đức thánh Nguyễn Minh Không với hơn 40 đền thờ và nhiều chùa phối thờ, Đức Thánh Trần với 12 nơi thờ chính và 30 nơi phối thờ. Các di tích khác thờ các vị tổ nghề.
Tín ngưỡng thờ Thần: chủ yếu là các vị thần ở Hoa Lư tứ trấn như thần Thiên Tôn, thần Cao Sơn và thần Quý Minh.
Tín ngưỡng thờ Mẫu: Ninh Bình có những di tích quan trọng trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam là đền Dâu, đền Quán Cháo, phủ Đồi Ngang, đền Cô Đôi, phủ Châu Sơn... Rất nhiều chùa ở Ninh Bình có cấu trúc theo kiểu "tiền Phật hậu Mẫu".
Các di tích thời Đinh và liên quan đến thời Đinh Lê chiếm áp đảo với số lượng gần 300 di tích, gồm các di tích liên quan đến kinh đô Hoa Lư, các nhân vật lịch sử thời Đinh - Tiền Lê.

Lịch sử - Địa lý
Ninh Bình nằm ở vị trí ranh giới 3 khu vực địa lý: Tây Bắc, châu thổ sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Phía bắc giáp với Hòa Bình, Hà Nam, phía đông giáp Nam Định qua sông Đáy, phía tây giáp Thanh Hóa, phía đông nam giáp biển (vịnh Bắc Bộ). Trung tâm tỉnh là thành phố Ninh Bình cách thủ đô Hà Nội 93 km về phía nam.

Ninh Bình xưa thuộc bộ Quân Ninh, nước Văn Lang. Qua thời thuộc Hán, Lương, vùng đất này thuộc Giao Chỉ, thời thuộc Đường, bắt đầu hình thành Trường Châu. Năm 968, vua Đinh Tiên Hoàng dẹp xong loạn 12 sứ quân lên ngôi hoàng đế đóng đô tại Hoa Lư và đổi tên gọi Trường Châu thành Trường An. Năm 1010, Lý Thái Tổ dời kinh đô về Thăng Long, Ninh Bình nằm trong phủ Trường An, sau đổi là châu Đại Hoàng vào cuối thế kỷ 12. Đời nhà Trần đổi thành lộ, rồi lại đổi thành trấn Thiên Quan. Đời Lê Thái Tông, Ninh Bình sáp nhập vào Thanh Hóa; đời vua Lê Thánh Tông trở thành thủ phủ trấn trấn Sơn Nam xong rồi lại thuộc về Thanh Hóa cho tới đời vua Minh Mạng nhà Nguyễn. Thời nhà Nguyễn, địa bàn Ninh Bình là 2 phủ Trường Yên và Thiên Quan.

Năm 1831, Ninh Bình trở thành một trong số 13 tỉnh ở Bắc Kỳ với 6 huyện Yên Khánh, Nho Quan, Kim Sơn, Gia Khánh, Gia Viễn và Yên Mô, thuộc Liên khu 3. Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Ninh Bình hợp nhất với các tỉnh Nam Định và Hà Nam thành tỉnh Hà Nam Ninh rồi lại tái lập ngày 12 tháng 8 năm 1991.

Ở vị trí điểm mút của cạnh đáy tam giác châu thổ sông Hồng, Ninh Bình bao gồm cả ba loại địa hình. Vùng đồi núi và bán sơn địa ở phía tây bắc có đỉnh Mây Bạc với độ cao 648 m là đỉnh núi cao nhất Ninh Bình. Vùng đồng bằng ven biển ở phía đông nam thuộc 2 huyện Kim Sơn và Yên Khánh. Xen giữa 2 vùng lớn là vùng chiêm trũng chuyển tiếp. Rừng ở Ninh Bình có đủ cả rừng sản xuất và rừng đặc dụng các loại. Có 4 khu rừng đặc dụng gồm rừng Cúc Phương, rừng môi trường Vân Long, rừng văn hóa lịch sử môi trường Hoa Lư và rừng phòng hộ ven biển Kim Sơn. Ninh Bình có bờ biển dài 18 km. Bờ biển Ninh Bình hàng năm được phù sa bồi đắp lấn ra trên 100m. Vùng ven biển và biển Ninh Bình đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Hiện 2 đảo thuộc Ninh Bình là đảo Cồn Nổi và Cồn Mờ.

Văn hóa
Ninh Bình nằm ở vùng giao thoa giữa các khu vực: Tây Bắc, đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Đặc điểm đó đã tạo ra một nền văn hóa Ninh Bình tương đối năng động, mang đặc trưng khác biệt trên nền tảng văn minh châu thổ sông Hồng. Đây là vùng đất phù sa cổ ven chân núi có con người cư trú từ rất sớm. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện trầm tích có xương răng đười ươi và các động vật trên cạn ở núi Ba (Tam Điệp) thuộc nền văn hóa Tràng An sơ kỳ đồ đá cũ; động Người Xưa (Cúc Phương) và một số hang động ở Tam Điệp, Nho Quan có di chỉ cư trú của con người thời văn hoá Hoà Bình. Sau thời kỳ văn hoá Hoà Bình, vùng đồng bằng ven biển Ninh Bình là nơi định cư của con người thời đại đồ đá mới Việt Nam. Di chỉ Đồng Vườn (Yên Mô) đã được định niên đại muộn hơn di chỉ Gò Trũng. Cư dân cổ di chỉ Đồng Vườn đã phát triển lên cư dân cổ di chỉ Mán Bạc (Yên Thành, Yên Mô) ở giai đoạn văn hoá đồ đồng từ cuối Phùng Nguyên đến đầu Đồng Đậu.

Vùng đất Ninh Bình là kinh đô Hoa Lư của Việt Nam thế kỷ X, mảnh đất gắn với sự nghiệp của 6 vị vua thuộc ba Triều đại Đinh - Lê – Lý với các dấu ấn lịch sử: Thống nhất giang sơn, đánh Tống - dẹp Chiêm và phát tích quá trình định đô Hà Nội. Do ở vào vị trí chiến lược ra Bắc vào Nam, vùng đất này đã chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử oai hùng của dân tộc mà dấu tích lịch sử còn để lại trong các đình, chùa, đền, miếu, từng ngọn núi, con sông. Đây còn là vùng đất chiến lược để bảo vệ Thăng Long của Triều đại Tây Sơn với phòng tuyến Tam Điệp, là căn cứ để nhà Trần 2 lần chiến thắng giặc Nguyên - Mông với hành cung Vũ Lâm, đất dựng nghiệp của nhà Hậu Trần với đế đô ở Yên Mô...

Thế kỷ XVI - XVII, đạo Thiên Chúa được truyền vào Ninh Bình, dần dần hình thành trung tâm Thiên chúa giáo Phát Diệm, nay là giáo phận Phát Diệm đặt tại Kim Sơn với 60% tổng số giáo dân toàn tỉnh. Bên cạnh văn hoá của cư dân Việt cổ, Ninh Bình còn có "văn hoá mới" của cư dân ven biển. Dấu ấn về biển tiến còn in đậm trên đất Ninh Bình. Những địa danh cửa biển như: Phúc Thành, Đại An, Con Mèo Yên Mô, cửa Càn, cửa biển Thần Phù cùng với các con đê lịch sử như đê Hồng Đức, đê Hồng Lĩnh, đê Đường Quan, đê Hồng Ân, đê Hoành Trực, đê Văn Hải, đê Bình Minh I, đê Bình Minh II... Cho đến nay vùng đất Ninh Bình vẫn tiến ra biển mỗi năm gần 100 m. Ninh Bình là một tỉnh mở rộng không gian văn hoá Việt xuống biển Đông, đón nhận các luồng dân cư, các yếu tố văn hoá từ Bắc vào Nam, từ biển vào. Kinh tế biển đóng vai trò quan trọng nổi bật như nghề đánh bắt cá biển, nuôi tôm sú, tôm rảo, nuôi cua... Nếp sống của cư dân lấn biển mang tính chất động trong vùng văn hoá môi trường đất mở.

Danh thắng
Dãy núi đá vôi ngập nước tạo ra nhiều hang động kỳ thú như: Tam Cốc, Bích Động, động Vân Trình, động Tiên, động Thiên Hà, Tràng An, động Mã Tiên... Bích Động được mệnh danh là "Nam thiên đệ nhị động", Địch Lộng là "Nam thiên đệ tam động". Ở phía nam thành phố Ninh Bình có một quả núi giống hình một người thiếu nữ nằm ngửa nhìn trời gọi là núi Ngọc Mỹ Nhân. Một yếu tố khác vô cùng quan trọng, góp phần không nhỏ làm nên diện mạo đa dạng, phong phú của văn hoá Ninh Bình, đó là sự lưu lại dấu ấn văn hoá của các tao nhân mặc khách khi qua vùng sơn thanh thủy tú này. Các đế vương, công hầu, khanh tướng, danh nhân văn hoá lớn như Trương Hán Siêu, Trần Thái Tông, Lê Thánh Tông, Nguyễn Trãi, Hồ Xuân Hương, Tản Đà, Xuân Quỳnh về đây, xếp gương, đề bút, sông núi hoá thành thi ca. Nhân cách bác học và phẩm cách văn hoá lớn của các danh nhân đó đã thấm đẫm vào tầng văn hoá địa phương, được nhân dân tiếp thụ, sáng tạo, làm giàu thêm sắc thái văn hoá Ninh Bình.

Danh nhân
Vùng đất Ninh Bình còn là quê hương của nhiều danh nhân đất Việt tiêu biểu như: Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn, Trương Hán Siêu, Lý Quốc Sư, Vũ Duy Thanh, Lương Văn Tụy, Ninh Tốn, Nguyễn Bặc, Đinh Điền...

Hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa ở Ninh Bình gắn liền với tín ngưỡng của vùng đất sinh Vua, sinh Thánh, sinh Thần thông qua các đền thờ Vua (đặc biệt là các Vua Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, Trần Thái Tông, Quang Trung và Triệu Quang Phục với số lượng vài chục đền thờ mỗi vị); thờ Thánh (Nguyễn Minh Không và các tổ nghề); thờ Thần (phổ biến là các vị thần Thiên Tôn, thần Cao Sơn và thần Quý Minh trong không gian văn hóa Hoa Lư tứ trấn).

Một số di tích tiêu biểu

Di tích lịch sử văn hóa
Khu di tích lịch sử văn hoá Cố đô Hoa Lư được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt quan trọng với 47 di tích trong đó nổi bật là: Đền Vua Đinh Tiên Hoàng, lăng mộ Vua Đinh, đền thờ và lăng mộ Vua Lê Đại Hành, nhà bia tưởng niệm Vua Lý Thái Tổ, đền thờ Công chúa Phất Kim, đền thờ thần Quý Minh, phủ Khống, phủ Đột, động Hoa Lư, núi Mã Yên, bia Câu Dền, sông Sào Khê, phủ Đông Vương, phủ Vườn Thiên, hệ thống chùa cổ Hoa Lư...
Khu di tích lịch sử phòng tuyến Tam Điệp gắn liền với Triều đại Tây Sơn có các địa danh đèo Ba Dội, Kẽm Đó, lũy Quang Trung, núi Cắm Gươm, núi Cắm Cờ, núi Chong Đèn, núi Hầu Vua, Vương Ngự, đền Dâu, đền Quán Cháo, luỹ Quèn Thờ, đền Quèn Thờ, động Trà Tu, hồ Yên Thắng, hồ Mừng, hồ Đoòng Đèn.
Hệ thống các di tích thờ Vua Đinh Tiên Hoàng ở Nho Quan, Gia Viễn, Hoa Lư nằm ở phía bắc tỉnh, gắn với các giai thoại tuổi thơ và sự nghiệp lên ngôi, lập đô kinh đô Hoa Lư của Vua.
Hệ thống các đền thờ Vua Lê Đại Hành ở Hoa Lư, Thành phố Ninh Bình, Yên Mô, Kim Sơn phía nam tỉnh, gắn với sự kiện lập đô và những dòng sông nơi Vua đánh giặc đi qua.
Hệ thống các đền thờ Vua Triệu Quang Phục ở Yên Khánh, Kim Sơn, Yên Mô gắn với sự kiện Vua tự vẫn ở cửa biển những vẫn hiển linh giúp đỡ nhân dân.
Hệ thống các đền thờ danh nhân khác: Nguyễn Công Trứ, đền Thái Vi, cửa Thần Phù, v.v.
Di tích quốc gia đặc biệt Núi Non Nước với đền thờ Trương Hán Siêu, chùa Non Nước, núi Non Nước là tổ hợp di tích lịch sử và thắng cảnh tiêu biểu của thành phố Ninh Bình.
Di tích lịch sử cách mạng: Khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu, di tích chiến dịch Hà Nam Ninh, hành cung Vũ Lâm.v.v.

Di tích kiến trúc nghệ thuật
Đền Vua Đinh Tiên Hoàng và Đền Vua Lê Đại Hành là những công trình kiến trúc nổi tiếng với nghệ thuật trạm khắc đá.
Khu văn hóa tâm linh núi chùa Bái Đính mới với 5 toà lớn hội tụ nhiều kỷ lục châu Á và Việt Nam dọc theo sườn núi.
Quần thể nhà thờ Phát Diệm với 9 nhà thờ có kiến trúc độc đáo kết hợp hài hoà giữa truyền thống và hiện đại được ví như kinh đô công giáo của Việt Nam, là kỳ quan thiên chúa giáo hấp dẫn ở Ninh Bình.
Di tích tâm linh nho giáo: chùa Bích Động, chùa Nhất Trụ, chùa Đồng Đắc, chùa Địch Lộng, chùa Bàn Long, chùa Bái Đính, chùa Kim Ngân, chùa Duyên Ninh, chùa Non Nước v.v.
Quần thể kiến trúc nhà cổ Cố Viên Lầu với nhiều ngôi nhà cổ đặc trưng ở đồng bằng Bắc Bộ.

Di tích thắng cảnh
Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động với nhiều tuyến du thuyền trên sông và các điểm hang động, di tích lịch sử như Tam Cốc, chùa Bích Động, đền Thái Vi, động Thiên Hà...
Khu du lịch sinh thái Tràng An với hệ thống rừng đặc dụng trên núi đá vôi, các hang động và hệ thống hồ, đầm.
Các ngọn núi, hang động đẹp: núi Ngọc Mỹ Nhân, núi Non Nước, núi Kỳ Lân, động Địch Lộng, động Vân Trình, động Thiên Hà, động Nham Hao, động Thiên Thanh, động Mã Tiên, động Bích Động, động Tam Giao, động Vái Giời, động Tiên Cá, động Trà Tu, động Thiên Tôn, động Tiên, hang Sinh Dược, hang Múa...

Các di tích khảo cổ
Ninh Bình là địa bàn có nhiều di tích khảo cổ học thuộc các thời kỳ văn hóa Tràng An, Hòa Bình, Bắc Sơn, Đa Bút và Đông Sơn:
Di chỉ núi Ba (Bắc Sơn - Tam Điệp) là nơi xuất lộ những khối trầm tích cổ sinh cách đây khoảng 30.000 năm thuộc nền văn hóa Tràng An cùng một số hang động có dấu ấn của cư dân văn hóa Hòa Bình cách ngày nay trên dưới 10.000 năm.
Di chỉ Thung Lang (Nam Sơn - Tam Điệp) tại đây đã tìm thấy răng người Homo Erectus cách đây khoảng 30.000 năm thuộc nền văn hóa Tràng An cùng một số dấu ấn cho thấy có sự xuất hiện của cư dân văn hóa Hòa Bình cách đây trên dưới 10.000 năm.
Di chỉ hang Đắng hay còn gọi là động Người Xưa thuộc vườn quốc gia Cúc Phương nơi đây là một di chỉ cư trú thuộc giai đoạn văn hóa Hòa Bình cách đây từ 7.000 đến 8.000 năm.
Di chỉ hang Đáo (Đông Sơn - Tam Điệp) nơi đây có tìm thấy những công cụ đồ đá của cư dân văn hóa Hòa Bình.
Di chỉ hang Yên Ngựa (Trung Sơn - Tam Điệp) xuất lộ dấu ấn cư dân văn hóa Hòa Bình.
Di chỉ động Mã Tiên xuất lộ tầng vỏ nhuyễn thể cùng công cụ cuội thuộc Văn hóa Hòa Bình.
Di chỉ hang Bói thuộc khu hang động Tràng An nằm giáp ranh giữa hai xã Trường Yên và Gia Sinh nơi đây có dấu ấn của cư dân cổ văn hóa Tràng An sống cách đây từ 5.000 năm đến 30.000 năm.
Di chỉ hang Bụt, động Nham Hao (Lạc Vân - Nho Quan) là địa điểm cư trú của con người cổ sống cách đây từ 2.000 đến 10.000 năm.
Di chỉ hang Dẹ (Nam Sơn - Tam Điệp) có dấu ấn của cư dân văn hóa Hòa Bình ở giai đoạn sớm trên 10.000 năm.
Di chỉ núi hang Sáo (Quang Sơn - Tam Điệp) với nhiều hang động và mái đá có dấu ấn của cư dân văn hóa Hòa Bình và cư dân văn hóa Đa Bút sống cách ngày nay từ 5.000 đến 10.000 năm.
Di chỉ Mái đá Thung Bình (Gia Sinh - Gia Viễn) xuất lộ dấu tích cư dân văn hóa Hòa Bình.
Cụm di chỉ hang Ốc; Núi Ốp (Yên Sơn - Tam Điệp) xuất lộ dấu ấn cư dân văn hóa Đa Bút và cư dân văn hóa Đông Sơn.
Cụm di chỉ hang Mo; hang Cò; hang Trâu; hang Hũ Ngoài; hang Hũ Trong; mái đá Thung Bình (hang động Tràng An) có dấu ấn văn hóa Hòa Bình, văn hóa Tràng An và văn hóa Đa Bút.
Di chỉ hang Khỉ (Đông Sơn - Tam Điệp) xuất lộ một số mảnh gốm cùng vỏ nhuyễn thể trên bề mặt nơi đây có dấu ấn văn hóa Đa Bút.
Di chỉ Đồng Vườn (Yên Thành - Yên Mô) là một di chỉ thuộc thời đại văn hóa Đa Bút. Đây là di chỉ cư trú ngoài trời ở Ninh Bình.
Di tích hang Chợ Ghềnh hay còn gọi là hang Núi Một (Bắc Sơn - Tam Điệp) thuộc nền văn hóa Đông Sơn cách đây từ 2.000 đến 3.000 năm.
Di chỉ núi Hai (Bắc Sơn - Tam Điệp) xuất lộ rất nhiều gốm và xương động vật thuộc nền văn hóa Đông Sơn cách đây khoảng 3.000 năm.
Di chỉ Mán Bạc (Yên Thành - Yên Mô) là một làng của người cổ sống cách đây từ 3.000 đến 4.000 năm thuộc nền văn hóa Phùng Nguyên. Nơi đây con lưu giữ được nhiều di cốt của tiền nhân còn nguyên vẹn được các nhà nhân chủng học hết sức chú ý.
Di chỉ mái đá Hang Chợ (Ninh Hải - Hoa Lư) thuộc quần thể hang động Tràng An có tầng văn hóa Hòa Bình cách đây trên 10.000 năm.

Danh sách di tích

Di sản thế giới
Quần thể danh thắng Tràng An là một địa danh du lịch tổng hợp gồm các di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới đã được UNESCO công nhận ở Ninh Bình, Việt Nam. Nhiều di tích danh thắng nơi đây đã được Chính phủ Việt Nam xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt quan trọng như Khu du lịch sinh thái Tràng An, khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, chùa Bái Đính, cố đô Hoa Lư... Liên kết giữa các khu du lịch này là khu rừng đặc dụng Hoa Lư trên núi đá vôi và hệ thống sông, hồ, đầm với diện tích khoảng 12.000 ha.

Quần thể danh thắng Tràng An nằm ở khu vực ranh giới giữa huyện Hoa Lư với các huyện Gia Viễn, Nho Quan, thành phố Tam Điệp và thành phố Ninh Bình. Về mặt hành chính, Tràng An nằm trên 12 xã: Trường Yên, Ninh Hải, Ninh Hòa, Ninh Xuân, Ninh Vân (Hoa Lư); Ninh Nhất, phường Tân Thành (Tp Ninh Bình); Gia Sinh (Gia Viễn); Yên Bình, Yên Sơn (Tam Điệp) và Sơn Hà, Sơn Lai, (Nho Quan) nhưng Tràng An không bao trùm hoàn toàn lên 1 xã nào.

Vùng lõi Tràng An có diện tích hơn 4.000 ha, là vùng bảo vệ đặc biệt của danh thắng. Vùng bảo vệ đặc biệt này nằm trọn trong quy hoạch khu du lịch Tràng An với diện tích 12.000 ha. Quần thể danh thắng Tràng An nằm gần các Quốc lộ 1, QL38B, QL12B và trong tứ giác nước được giới hạn bởi các sông: sông Hoàng Long ở phía Bắc; sông Chanh ở phía Đông; sông Hệ ở phía Nam và sông Bến Đang ở phía Tây.

Di tích quốc gia đặc biệt
Ninh Bình có 3 di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, bao gồm:
 Danh lam, thắng cảnh Tràng An - Tam Cốc - Bích Động: nằm trải rộng trên địa bàn nhiều xã thuộc Hoa Lư, Gia Viễn và Thành phố Ninh Bình.
 Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Cố đô Hoa Lư: gồm 47 di tích thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư.
 Di tích lịch sử và danh lam, thắng cảnh núi Non Nước: gồm núi Non Nước, Chùa Non Nước và đền Trương Hán Siêu

Di tích cấp quốc gia
Dưới đây là danh sách các di tích được xếp hạng cấp quốc gia, bao gồm cả các di tích thuộc Quần thể di sản thế giới Tràng An:

Di tích cấp tỉnh
Ninh Bình hiện có 279 di tích cấp tỉnh. Dưới đây là danh sách chưa đầy đủ các di tích cấp tỉnh ở Ninh Bình:

Các chùa ở Ninh Bình
Hoa Lư - Ninh Bình là kinh đô của Việt Nam dưới thời nhà Đinh (968-980) và nhà Tiền Lê (980-1009). Sau khi đã là kinh đô, Hoa Lư dần trở thành trung tâm Phật giáo. Theo các thư tịch và dấu vết còn sót lại, vào thế kỷ 10, tại đây đã có khá nhiều chùa tháp. Theo chính sử, Vua Đinh Tiên Hoàng là người đầu tiên đặt chức tăng thống Phật giáo trong lịch sử mà quốc sư đầu tiên của Việt Nam là Khuông Việt. Ninh Bình cũng là quê hương của quốc sư triều Lý Nguyễn Minh Không, ông đã sáng lập ra ở quê hương mình khá nhiều chùa tháp như: chùa Bái Đính, chùa Địch Lộng, động chùa Am Tiên, chùa Non Nước... Ở Việt Nam có 3 chùa động được mệnh danh là "Nam thiên đệ nhất động" là chùa Hương, chùa Bích Động, chùa Địch Lộng thì 2 trong số đó nằm ở Ninh Bình. Điều độc đáo ở đây là có khá nhiều chùa được xây dựng trong các hang núi đá vôi, dựa vào núi đá hoặc tận dụng hẳn núi đá làm chùa mà tiêu biểu là các động chùa: Hoa Sơn, Thiên Tôn, Bích Động, Địch Lộng, Bái Đính, Linh Cốc…

Tổng quan
Tỉnh Ninh Bình hiện có 343 ngôi chùa, phân bố như sau: Yên Mô: 66 chùa, Yên Khánh: 55 chùa, Gia Viễn: 50 chùa, Hoa Lư: 57 chùa, Nho Quan: 49 chùa, thành phố Ninh Bình 42 chùa, Kim Sơn: 17 chùa, Tam Điệp: 8 chùa. Chỉ riêng trên địa bàn xã Trường Yên, Hoa Lư hiện có 8 ngôi chùa cổ thuộc cố đô Hoa Lư là chùa Nhất Trụ, chùa Kim Ngân, chùa Duyên Ninh, chùa Am Tiên, chùa Cổ Am, chùa Bà Ngô, chùa Am Thong Bái, chùa Bi Yên Hạ đều được xếp hạng di tích.

Về niên đại xây dựng, chủ yếu các chùa thuộc vùng cố đô Hoa Lư được xây dựng từ thời Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành; rất nhiều chùa được xây dựng thời Trần và Hậu Lê.

Một số chùa nổi tiếng như:
Chùa Bái Đính là chùa lớn nhất Ninh Bình đồng thời cũng là chùa lớn nhất Việt Nam.
Chùa Bích Động được mệnh danh là "Nam thiên đệ nhị động"
Chùa Địch Lộng được mệnh danh là "Nam thiên đệ tam động"
Chùa Duyên Ninh là ngôi chùa cầu duyên được xếp vào danh sách 4 đền, chùa cầu duyên linh thiêng nổi tiếng Việt Nam
Chùa Nhất Trụ là ngôi chùa cổ kính nằm trong quần thể di tích cố đô Hoa Lư.

Một số chùa tiêu biểu

Chùa Bích Động: Chùa Bích Động là một ngôi chùa cổ được xây dựng trên dãy núi đá vôi Trường Yên thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình. Đây là một di tích lịch sử văn hóa thuộc khu du lịch quốc gia là Tam Cốc - Bích Động. Chùa Bích Động nguyên có tên "Bạch Ngọc Thanh Sơn Đồng"- Mang ý nghĩa một ngôi chùa bằng đá đẹp và trong trắng như ngọc ở chốn thâm sơn cùng cốc. Đây là một kiểu động làm chùa phổ biến ở Ninh Bình, động Bích Động là một trong những thắng cảnh nổi tiếng được mệnh danh là "Nam Thiên đệ nhị động", có nghĩa là động đẹp thứ nhì của trời Nam sau động Hương Tích. Chùa gồm có 3 toà: Hạ, Trung và Thượng

Chùa Bái Đính: Chùa Bái Đính là một quần thể chùa gắn với nhiều danh nhân Việt Nam như Lý Quốc Sư, Đinh Bộ Lĩnh và Quang Trung. Khu chùa Bái Đính mới được xây dựng tại đồi Ba Rau, gần chùa Bái Đính cổ, đây là khu chùa lớn nhất Đông Nam Á Đây cũng là một dự án lớn để chào mừng kỷ niệm 1000 năm Hoa Lư – Thăng Long – Hà Nội.

Chùa Địch Lộng: Chùa Địch Lộng nằm trên núi Kẽm Trống, thuộc xã Gia Thanh, Gia Viễn. Chùa ở lưng chừng núi Địch Lộng, có hang động đẹp nên được mệnh danh là "Nam thiên đệ tam động". Chùa Địch Lộng hàng năm đều tổ chức lễ hội vào thời gian từ ngày 6 đến 10 tháng giêng Âm lịch, kéo dài đến hết tháng 3.
Chùa Đồng Đắc: Chùa Đồng Đắc thuộc xã Đồng Hướng, huyện Kim Sơn. Là chùa lớn nhất ở vùng công giáo huyện Kim Sơn.. Kiến trúc tôn giáo sớm nhất ở Kim Sơn là chùa Đồng Đắc, nó có trước quần thể kiến trúc nhà thờ đá Phát Diệm mấy chục năm. Chùa Đồng Đắc kiến trúc theo kiểu chữ Đinh, phần ngang là tiền đường, phần dọc là chính điện.
Chùa Nhất Trụ: Chùa Nhất Trụ (Còn gọi là chùa Một Cột) là ngôi chùa cổ thuộc khu di tích Cố đô Hoa Lư. Chùa có tên như vậy là do trước chùa có một cột đá cao hơn 3 m, có 8 mặt, trên các mặt khắc bài thần chú trong Kinh Lăng Nghiêm và một số bài kệ. Cột đá này được dựng khoảng năm 995. Trên cột đá còn thấy các chữ "Đệ tử Thăng Bình hoàng đế tả tạo". (Hoàng đế Thăng Bình tức vua Lê Hoàn).
Chùa Bà Ngô: Chùa Bà Ngô được xây từ thời nhà Đinh. Nằm bên phải bờ sông Hoàng Long thuộc khu vực ngoại vi thành Hoa Lư xưa. Tấm bia đá dựng ở chùa, niên đại 1877 có đoạn: "Chùa Bà Ngô trong ấp ta là một danh lam của đô cũ Đại Việt trước. Vốn là một danh thắng nhưng do thế đại chuyển dời, phong quang thay đổi, am ngọc quạnh quẽ dưới ánh dương tà, chùa báu điêu tàn trơ trọi trong ánh trăng đêm". Tương truyền là nơi hoàng hậu mẹ Ngô Nhật Khánh tu hành. Trong chùa có bức đại tự thời Nguyễn ghi 3 chữ Bà Sa tự. Theo từ điển Hán Việt, Sa có nghĩa là nhiều khổ não. Chùa Bà Ngô ở thế kỷ thứ X chính là nơi tiến hành nghi thức sám hối, rửa sạch mọi tội lỗi nghiệp chướng trần gian. Tại đây còn khai quật được ngôi mộ cổ thời Hán – Đường. Khi khai quật khảo cổ học khu cố đô Hoa Lư, các nhà khảo cổ đã tìm thấy khu mộ Hán cạnh chùa Bà Ngô bên dòng sông Hoàng Long. Đây là cơ sở nêu lên một nhận định nơi đây hẳn là trụ sở của Trường Châu thời nhà Đường, vì theo sách Đất nước Việt Nam qua các đời của Đào Duy Anh thì đất Ninh Bình thời Đường thuộc về Trường Châu; còn ở Thăng Long Hà Nội vốn là thành Đại La do Cao Biền xây đúng như sử sách ghi chép.
Chùa Duyên Ninh: Chùa Duyên Ninh là ngôi chùa cổ được hình thành dưới thời Đinh Tiên Hoàng. Chùa hiện nằm ở thôn Chi Phong, xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, trên đường nối Tràng An tới chùa Bái Đính. Nơi đây xưa thuộc thành Tây kinh đô Hoa Lư. Tương truyền, Chùa Duyên Ninh xưa là nơi vui chơi của các công chúa, nơi đây Lý Thái Tổ và công chúa Lê Thị Phất Ngân đã thề hẹn ở đó mà sinh ra Lý Thái Tông. Sau khi kinh đô được dời về Thăng Long, Hoàng hậu Lê Thị thường lui về đây để tác hợp cho các đôi lứa nên duyên. Từ đó chùa Duyên Ninh trở thành ngôi chùa cầu duyên ở Hoa Lư.

Nhà thờ công giáo ở Ninh Bình
Địa bàn Ninh Bình thuộc Giáo phận Phát Diệm, vốn là một giáo phận Công giáo Rôma tại Việt Nam. Đây là giáo phận đầu tiên ở Việt Nam được ủy thác cho hàng giáo sĩ Việt Nam cai quản thay cho các giáo sĩ truyền giáo ngoại quốc, vì thế mà nơi đây được ví như "kinh đô của Công giáo" ở Việt Nam..

Địa giới giáo phận Phát Diệm rộng 1.787 km². Năm 2004, giáo phận Phát Diệm có khoảng 144.721 giáo dân (15,9% dân số), 31 linh mục và 76 giáo xứ. Nhà thờ Đức mẹ Mân Côi (còn gọi là nhà thờ đá Phát Diệm) ở thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn tỉnh (Ninh Bình) được chỉ định làm nhà thờ chính tòa của giáo phận.

Mặc dù giáo phận Phát Diệm nằm trên diện tích rộng 1.787 km², bao gồm toàn bộ tỉnh Ninh Bình và vùng phía nam tỉnh Hòa Bình nhưng mật độ giáo dân lại tập trung nhiều ở huyện Kim Sơn với 80.000 giáo dân và 32 giáo xứ, chiếm 55% tổng số giáo dân của giáo phận mặc dù diện tích chỉ chiếm 11,6% tổng diện tích giáo phận. Do đó, các nhà thờ công giáo ở Ninh Bình tập trung dày đặc ở huyện Kim Sơn.

Bảo tồn di tích

Hoạt động tu bổ

Lễ hội Ninh Bình
Ninh Bình là vùng đất phong phú các lễ hội văn hóa đặc sắc như Lễ hội cố đô Hoa Lư, lễ hội chùa Bái Đính, lễ hội đền Nguyễn Công Trứ, lễ hội đền Thái Vi... Các lễ hội khác: Lễ hội Báo bản làng Nộn Khê, lễ hội Yên Cư, hội thôn Tập Minh, lễ hội động Hoa Lư, đền Thánh Nguyễn, đền Dâu, hội vật Yên Vệ, lễ hội đền Trần Ninh Bình... Ninh Bình là đất tổ của nghệ thuật hát Chèo, là quê hương các làn điệu hát xẩm, ca trù và của nhiều làng nghề truyền thống như nghề điêu khắc đá Ninh Vân - Hệ Dưỡng, Xuân Vũ, nghề mộc Phúc Lộc, nghề thêu ren Văn Lâm, nghề chiếu cói ở Kim Sơn...

Theo thống kê, Ninh Bình có 443 lễ hội truyền thống, trong đó quản lý cấp tỉnh 2 lễ hội, cấp huyện 13 lễ hội, cấp xã 428 lễ hội. Các lễ hội văn hóa ở Ninh Bình chủ yếu diễn ra ở mùa xuân, trừ số ít các lễ hội tưởng niệm ngày mất của các vị danh nhân.
Lễ hội chùa Bái Đính (Gia Viễn): bắt đầu chiều ngày mùng 1 tết âm lịch, khai hội ngày mùng 6 tháng 1 đến hết tháng 3 âm lịch hàng năm, phần lễ tổ chức dâng hương, tưởng nhớ các vị danh nhân như Lý Quốc Sư, Đinh Bộ Lĩnh, thần Cao Sơn, bà chúa Thượng Ngàn và tín ngưỡng thờ Phật. Phần hội diễn ra sôi động với các trò chơi dân gian.
Lễ hội đình Vật ở làng Bồ Vi là lễ hội đấu vật lớn nhất ở Ninh Bình, diễn ra tại thị trấn Yên Thịnh, Yên Mô vào ngày 4 tết hàng năm. Lễ hội làng Bồ Vi suy tôn đức thánh Nguyễn và tinh thần thượng võ của người dân Yên Mô.
Lễ hội làng Yên Vệ cũng có hội thi đấu vật, diễn ra ngày mùng 4 tết âm lịch ở làng Yên Vệ xã Khánh Phú, Yên Khánh tại đền Thượng thờ Nguyễn Minh Không và chùa Phúc Long.
Lễ hội làng Ngọc Lâm được tổ chức vào ngày mùng 5 tết hàng năm tại làng Ngọc Lâm, xã Yên Lâm, huyện Yên Mô.
Lễ hội đền Áp Lãng - cửa Thần Phù diễn ra ngày 6 tết âm lịch tại xã Yên Lâm, Yên Mô.
Lễ hạ cây nêu của cộng đồng người Mường xã Cúc Phương, Nho Quan diễn ra vào ngày mùng 7 tháng giêng hàng năm.
Lễ hội đền thờ họ Trương Việt Nam diễn ra vào ngày 9 tháng giêng hàng năm.
Lễ hội đền Năn - chùa Quảng Thượng - đền núi Hầu diễn ra vào ngày mồng 10 tháng giêng hàng năm ở làng Quảng Thượng, xã Yên Thắng, Yên Mô suy tôn các vị tướng thời Hùng Vương.
Lễ hội đình Hàng Tổng - chợ Xanh diễn ra ngày 10 tháng giêng hàng năm tại xã Khánh Thiện, Yên Khánh.
Lễ hội động Hoa Lư tổ chức tại 4 địa điểm: Đình Trai, chùa Hưng Quốc, động Thung Lau, đền Thung Lá đều thuộc xã Gia Hưng, Gia Viễn; diễn ra từ ngày 10 đến ngày 13 tháng giêng để tri ân Đinh Tiên Hoàng Đế, Thái hậu Dương Vân Nga, Quốc sư Nguyễn Minh Không.
Lễ hội báo bản làng Nộn Khê: vào hai ngày 13, 14 tháng giêng hằng năm tại xã Yên Từ, Yên Mô.
Lễ hội đền Hậu Trần: Diễn ra từ ngày 13 đến 15 tháng giêng ở thôn La Phù, xã Yên Thành, Yên Mô, tưởng nhớ hai vị Vua thời Hậu Trần là Giản Định Đế và Trùng Quang Đế.
Lễ hội đình Mống Lá diễn ra 15 tháng giêng hàng năm tại đình, chùa Mống Lá xã Yên Quang, Nho Quan.
Lễ hội đền Dâu: là lễ hội lớn ở Tam Điệp, diễn ra 15 tháng giêng đến hết tháng 3 âm lịch hàng năm tại phường Nam Sơn, thành phố Tam Điệp.
Lễ hội đình Phúc Lộc ngày 9-11 tháng 2 âm lịch tại làng nghề mộc Phúc Lộc, Ninh Phong, thành phố Ninh Bình.
Lễ hội phủ Đồi Ngang tổ chức từ ngày 10 đến ngày 20 tháng 2 âm lịch tại xã Phú Long.
Lễ hội làng Xuân Vũ ngày 12 tháng 2 âm lịch hàng năm tại xã Ninh Vân, huyện Hoa Lư.
Lễ hội đền Sầy tổ chức vào 12 tháng 2 âm lịch tại xã Sơn Thành.
Lễ hội chùa Dầu vào ngày 29 tháng 2 âm lịch trong 3 ngày ở các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu tại xã Khánh Hòa, Yên Khánh.
Lễ hội đền Thượng Thái Sơn ngày 3 tháng 3 âm lịch suy tôn công chúa Nhồi Hoa và truyền thống tốt đẹp hai dân tộc Việt - Lào tại xã Sơn Lai, Nho Quan.
Lễ hội chùa Địch Lộng (Gia Viễn): ngày 6 và 7 tháng 3 âm lịch. Phần lễ có dâng hương lễ phật như ở các chùa khác, phần hội thường tổ chức các trò chơi dân gian, múa rồng, cờ tướng, viết chữ nho.
Lễ hội Hoa Lư (huyện Hoa Lư): thường diễn ra vào các ngày 6, 7, 8, 9, 10 tháng 3 âm lịch tại quảng trường lễ hội cố đô Hoa Lư.
Lễ hội đền Thánh Nguyễn từ ngày 8 đến ngày 10 tháng 3 âm lịch tại di tích đền đức Thánh Nguyễn, thuộc địa bàn hai xã Gia Thắng và Gia Tiến, huyện Gia Viễn. Lễ hội tôn vinh Lý Quốc Sư Nguyễn Minh Không.
Lễ hội đền Quảng Phúc: từ ngày 10 đến 15/3 âm lịch tại thôn Quảng Phúc, xã Yên Phong, Yên Mô tưởng nhớ các vị thần Cao Sơn, thần Quý Minh.
Lễ hội làng Khương Dụ diễn ra từ ngày 10 ngày 12 tháng 3 âm lich hàng năm tại xã Yên Phong, huyện Yên Mô.
Lễ hội đền Thái Vi (Hoa Lư): từ ngày 14 đến ngày 16/3 âm lịch để tưởng nhớ công lao của các vị vua Trần.
Lễ hội Tràng An và Lễ hội đền Trần (Tràng An - Thành phố Ninh Bình) suy tôn thần Quý Minh trấn cửa ngõ phía nam kinh đô Hoa Lư diễn ra ngày 18/3 âm lịch hàng năm.
Lễ hội Kỳ Phúc (hay Hội làng Hà Thanh) diễn ra từ 16 đến 18 tháng 3 âm lịch tại làng Hà Thanh, xã Yên Nhân, huyện Yên Mô.
Lễ hội Yên Cư: Thường tổ chức vào 20 tháng 8 hàng năm ở xã Khánh Cư, huyện Yên Khánh, nơi thờ Trần Hưng Đạo cùng các quận chúa. Phần lễ có lễ rước kiệu qua sông Đáy tới làng Phú Hào.
Lễ hội đình Tân Phong (xã Lạng Phong) tổ chức vào rằm tháng giêng và 22 tháng 8 âm lịch hàng năm.
Lễ hội đình Voi đá Ngựa đá diễn ra vào ngày 12/10 âm lịch tại phường Ninh Khánh, thành phố Ninh Bình.
Lễ hội phủ Châu Sơn: Diễn ra vào ngày 12 tháng 11 âm lịch hàng năm tại xã Phú Sơn, huyện Nho Quan nhằm tưởng nhớ Sơn Tinh công chúa giáng sinh xuống đất Ninh Bình ngày nay học đạo phép để giúp dân.
Lễ hội đền Nguyễn Công Trứ (Kim Sơn): từ 13 đến 15 tháng 11 âm lịch. Lễ hội tưởng nhớ công lao người đã chiêu dân khai sinh ra huyện Kim Sơn.
Lễ hội Giáng sinh trung tâm giáo phận Phát Diệm diễn ra vào 25/12 dương lịch hàng năm tại nhà thờ Phát Diệm, là nhà thờ chính tòa của giáo phận Phát Diệm bao trùm địa bàn tỉnh Ninh Bình.
Lễ hội Đầu Xuân (xã Kỳ Phú) tổ chức từ 27-12 đến 7-1 âm lịch.

Xem thêm
Du lịch Ninh Bình
Cố đô Hoa Lư
Quần thể danh thắng Tràng An
Chùa Bái Đính

Liên kết ngoài
 Ninh Bình công nhận thêm 12 Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh
 Lên núi Bái Đính, xem chùa lớn nhất nước Nam

Ghi chú

Văn hóa Ninh Bình
Di tích tại Ninh Bình


title: Dicranophragma extremiboreale

text:
Dicranophragma extremiboreale là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranophragma
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Hyodectis

text:
Hyodectis là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Chú thích

Tham khảo

Gelechiidae


title: Buxières-lès-Villiers

text:
Buxières-lès-Villiers là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 286 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Buxiereslesvilliers