title: Trận Leyte

text:
Trận Leyte trong chiến dịch Thái Bình Dương, Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc đổ bộ và chiến đấu giành sự kiểm soát Leyte thuộc quần đảo Philippines bởi lực lượng Mỹ và quân du kích Philippines dưới quyền chỉ huy Tướng Douglas MacArthur, người lãnh đạo quân Đồng Minh đối đầu với Lục quân Đế quốc Nhật Bản ở Philippines do tướng Tomoyuki Yamashita chỉ huy từ 17 tháng 10 đến 31 tháng 12 năm 1944. Trận đánh đánh dấu sự mở màng chiến dịch Philippines (1944-45) đồng thời là dấu hiệu mở đầu kết thúc cho ba năm tồn tại của nền Đệ nhị Cộng hòa Philippines, một chính thể bù nhìn bị chi phối bởi người Nhật.

Bối cảnh
Quần đảo Philippines là nguồn cung cấp nhiều nguyên vật liệu quan trọng cho nền công nghiệp Nhật, đặc biệt là cao su. Đồng thời đây là một mắc xích chiến lược nằm trên tuyến đường biển bắt đầu từ đảo Borneo và Sumatra. Từ nơi này, dầu hỏa được vận chuyển tới chính quốc Nhật đi ngang qua Philippines. Vì những lý do trên nên Philippines đóng một vai trò sống còn đối với Đế quốc Nhật Bản trong chiến tranh. Về phía Mỹ giá trị quần đảo cũng không kém phần quan trọng khi chiếm lại được Philippines, quân Mỹ sẽ dễ dàng cô lập được quân Nhật ở Trung Quốc và các nơi khác trên chiến trường Thái Bình Dương. Đối với Tướng MacArthur còn có một lý do cá nhân khác: 2 năm trước khi di tản khỏi Philippines, ông đã hứa sẽ hứa sẽ trở lại, và ông đã khẳng định rằng nghĩa vụ của người Mỹ là phải giải phóng nơi này càng nhanh trong mọi khả năng có thể.

Từ tháng 9 đến đấu tháng 10-1944, những hàng không mẫu hạm thuộc Đệ tam Hạm đội Hoa Kỳ dưới quyền Đô Đốc William F. Halsey hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong các chiến dịch ở Palau và Morotai. Họ đã phá hủy gần 500 máy bay và 180 thương thuyền của đối phương. Và sau những chiến thắng ở quần đảo Philippines, Okinawa, và Đài Loan khiến việc thực thi nhiệm vụ ở đây khả thi hơn bao giờ hết.

Leyte là một trong những hòn đảo lớn thuộc quần đảo Philippines. Xung quanh đảo được bao bọc bởi nhiều vịnh nước sâu và những bãi biển cung cấp vị trí lý tưởng phương tiện đổ bộ và việc tiếp tế một cách nhanh chóng. Bên trong đất liền có một hệ thống Đường cao tốc số 1 dài 40 dặm (65 km) chạy dọc theo bờ biển phía đông từ thị trấn Abuyog lên phía bắc đến eo biển San Juanico ngăn cách đảo Leyte và Samar, thuận lợi cho sự di chuyển của các đơn vị bộ binh cũng như xe tăng, đồng thời là cơ sở ban đầu để xây dựng sân bay tại đây. Từ căn cứ trên đảo Leyte Không quân Mỹ có thể thực hiện các cuộc không kích tại bất kỳ nơi nào ở Philippines.

Chiếm phần lớn diện tích hòn đảo là dãy núi chính với rừng mưa rậm rạp chạy theo hướng Bắc Nam và chia nơi này thành hai thung lũng hay hai đồng bằng duyên hải. Thung lũng Leyte lớn hơn trải rộng từ bờ biển phía bắc dọc theo bờ biển phía đông và là nơi tập trung hầu hết các thị trấn và đường giao thông trên đảo. Thung lũng Ormoc nằm phía tây hòn đảo, được nối với vịnh Leyte bởi con đường cao tốc số 2 quanh co bắt đầu từ thị trấn Palo ở bờ biển phía đông, sau đó chạy theo hướng tây bắc qua thung lũng Leyte đến bờ biển phía bắc, rồi vòng xuống phía nam đi xuyên qua chỗ thắt lại của dãy núi để đến phía bắc thung lũng Ormoc. Tại đây con đường tiếp tục đi xuống phía nam đến hải cảng ở Thành phố Ormoc rồi đi dọc theo bãi biển phía tây đến thị trấn Baybay. Cuối cùng con đường quay trở lại bờ biển phía đông bằng cách băng qua phần thắt dãy núi để nối với dường cao tốc số 1 tại Abuyog. Ngoài các thị trấn ra, một phần ba đảo Leyte ở phía nam còn rất hoang sơ. Địa hình nơi này hiểm trở với nhiều núi cao, đỉnh cao nhất đạt tới 4,400 feet (1,340 m), cùng với các mỏm đá lởm chởm, hang động, và hẻm núi đặc trưng của các đảo núi lửa khiến nơi đây trở thành vị trí lý tưởng cho việc phòng thủ. Nếu chậm trễ trong việc đổ bộ lên đảo, người Mỹ đã có lẽ phải trả giá bằng việc chuyển tới đây nhiều máy bay ném bom, cũng như phải tiếp tế nhiều hơn để chống chọi với những cơn mưa gió mùa.

Dân số trên đảo khoảng hơn 900.000 người, phần lớn là ngư dân và nông dân, được hi vọng có thể hỗ trợ cuộc đổ bộ của lính Mỹ. Vì nhiều cư dân nơi đây đã giúp đỡ phong trào du kích chống lại quân Nhật chiếm đóng mặc dù bị đàn áp một cách tàn bạo. Theo tin tình báo, người Mỹ ước lượng có khoảng 20.000 quân Nhật trên đảo, phần lớn thuộc Sư đoàn 16 do Trung tướng Shiro Makino chỉ huy.

Lực lượng đổ bộ
Cuộc đổ bộ lên đảo Leyte là chiến dịch mà quân Đồng Minh huy động một lực lượng lớn nhất nhằm chống lại quân Nhật trên mặt trận Thái Bình Dương. Mọi hoạt động tại đây đều được sự chỉ đạo của Tướng MacArthur, chỉ huy tối cao của hải, lục, không quân trên toàn chiến trường tây nam và trung tâm Thái Bình Dương. Phần lớn việc tiếp tế bằng hải, không quân trên đảo được đảm nhiệm bởi Đệ thất Hạm đội Hoa Kỳ dưới quyền Phó Đô Đốc Thomas C. Kinkaid. Với con số 701 tàu, bao gồm 157 tàu chiến, hạm đội của Kinkaid có đủ khả năng để tiếp tế kịp thời cho chiến dịch. Bên cạnh đó, Hải quân Hoàng gia Úc cũng hỗ trợ quân Mỹ với 5 tàu chiến, 3 tàu đổ bộ và 5 tàu bổ sung.

Tập đoàn quân số 6 do Trung tướng Walter Krueger chỉ huy, là lực lượng chính tham chiến trực tiếp, cơ cấu bao gồm hai quân đoàn, mỗi quân đoàn này lại do hai sư đoàn hợp thành. Thiếu tướng Franklin C. Sibert chỉ huy quân đoàn X bao gồm Sư đoàn Kỵ binh số 1 và Sư đoàn Bộ binh 24, Trung đoàn tác chiến độc lập 21. Thiếu tướng John R. Hodge chỉ huy quân đoàn XXIV bao gồm Sư đoàn Bộ binh số 7 và Sư đoàn Bộ binh 96 chưa qua chiến đấu. Lực lượng dự bị gồm có Sư đoàn Bộ binh 32 và 77, Trung đoàn tác chiến độc lập 381 thuộc sư đoàn 96. Các đơn vị hỗ trợ là Tiểu đoàn Ranger 6 có nhiệm vụ đảm bảo an ninh cho những vùng xa xôi của đảo và hướng dẫn Hải quân đến nơi đổ bộ. Ngoài ra còn có đơn vị 6th Army Service Command do Thiếu tướng Hugh J. Casey phụ trách việc tổ chức, điều phối binh lính tại bãi biển và công tác hậu cần cho các đơn vị này kể cả việc xây dựng và tu bổ sân bay và đường sá. Tổng cộng, Gen. Krueger nắm quyền chỉ huy 202.500 lính trong chiến dịch. Bên cạnh đó trên đảo Leyte, còn có 3.000 quân du kích Philippines do Trung tá Ruperto Kangleon phối hợp với lực lượng với đổ bộ.

Chiến dịch làm chủ đảo Leyte của Tập đoàn quân số 6 trải qua 3 giai đoạn. Đầu tiên là việc bao vây ba hòn đảo kế cận nhằm làm chủ vịnh Leyte từ hướng Đông bắt đầu ngày 17 tháng 10, 3 ngày trước khi cuộc đổ bộ lên bãi biển dài 50 dặm (80 km) được tiến hành. Ngày 20 tháng 10, hai quân đoàn X và XXIV Thủy quân Lục chiến đổ bộ lên hai bãi biển khác nhau mặt Đông đảo Leyte, nơi đầu tiên là bãi biển nằm phía bắc gần Tacloban, sau đó là bãi biển dài 15 dặm (24 km) ở phía nam. Quân đoàn X sẽ chiếm giữ lấy thành phố Tacloban và sân bay chính của thành phố phía bắc nơi đổ bộ, làm chủ eo biển chiến lược nằm giữa đảo Leyte và Samar, rồi tiến qua Thung lũng Leyte từ phía bắc. Còn quân đoàn XXIV có nhiệm vụ đảm bảo an toàn cho bãi biển phía nam Thung lũng Leyte cho các bước triển khai sân bay và hậu cần tiếp theo. Trong khi đó, Trung đoàn tác chiến độc lập 21 sẽ độ bộ và làm chủ eo biển nằm giữa đảo Leyte và đảo Panaon. Trong giai đoạn thứ 3, hai Sư đoàn sẽ tiến theo hai con đường khác nhau xuyên qua dãy núi tiến đến Thung lũng Ormoc, quét sạch quân địch trên bờ biển phía tây hòn đảo, đồng thời với việc chiếm giữ các căn cứ trên đảo Samar cách Tacloban 35 dặm (56 km) về hướng Bắc.

Diễn biến

Đổ bộ
Các chiến dịch mở màn cho trận đánh diễn ra vào bình minh ngày 17 tháng 10 với các hoạt động rà soát bom mìn và cuộc hành quân của Tiểu đoàn Rangers 6 cùng với một đại đội từ Trung đoàn Bộ binh 21 tiến về 3 hòn đảo nhỏ nằm trong vịnh Leyte. Mặc dù bị trì hoãn bởi cơn bão nhiệt đới nhưng sau đó Tiểu đoàn Rangers cũng đã đặt chân lên được đảo Suluan và Dinagat vào lúc 12 giờ 30 phút buổi trưa cùng ngày. Trên đảo Suluan, họ chia nhỏ quân Nhật ra từng nhóm nhỏ để tiêu diệt và sau đó phá hủy trạm phát thanh đặt tại đây. Trong khi đó, trên đảo Dinagat lại không hề có sự hiện diện của một lính Nhật nào. Sau khi làm chủ được hai đảo, lính Mỹ bắt đầu ra dấu hiệu để các phương tiện đổ bộ theo sau họ ba ngày sau đó. Ngày kế tiếp, hòn đảo thứ ba Homonhon nhanh chóng được chiếm giữ mà không có sự chống cự nào. Trong lúc đó hoạt động do thám đảm trách bởi Biệt đội người nhái đã chỉ ra được nơi an toàn cho một cuộc đổ bộ quy mô lớn lên đảo Leyte.

Ngày 20 tháng 10, theo sau 4 giờ oanh kích dữ dội của Hải quân, Tập đoàn quân số 6 đổ bộ lên bãi biển định trước lúc 10:00 giờ. Sau đó, Quân đoàn X tiến vào sâu trong đất liền 4 dặm (6.5 km) dọc theo bãi biển nằm giữa sân bay Tacloban và sông Palo. Cách đó 15 dặm (24 km) về hướng Nam, Quân đoàn XXIV đã đổ bộ lên bờ biển dài 3 dặm (5 km) nằm giữa San José và sông Daguitan. Tại đây quân Mỹ đã gặp phải hỏa lực kháng cự từ những công sự của quân Nhật trên đầm lầy. Trong vòng 1 giờ sau đó, phần lớn các đơn vị Mỹ đã tiến sâu vào bãi biển đủ có thể nhận được sự tiếp tế cần thiết từ hải, không quân. Chỉ duy nhất các phương tiện đổ bộ của Sư đoàn 24 bị hỏa lực quân địch cầm chân. Và khi mà bãi biển đã hoàn toàn an toàn lúc 13 giờ 30 phút, Tướng MacArthur có thể theo sau binh lính và nói lời tuyên bố nổi tiếng về trận giải phóng Philippines: "Hỡi nhân dân Philippines, Ta đã trở về! Nhờ ân huệ Chúa toàn năng, quân đội chúng ta đã đặt chân trở lại trên đất Philippines."

Vào cuối ngày, Tập đoàn quân số 6 đã tiến vào sâu trong đất liền 2 dặm (3 km) và chiếm được eo biển Panaon cực Nam đảo Leyte. Về phần Quân đoàn X và Sư đoàn Kỵ binh số 1 đã làm chủ được sân bay Tacloban, và Sư đoàn Bộ binh 24 đã lấy được điểm cao trên đồi 522 bao quát được phần bãi biển của đơn vị. Quân đoàn XIV, Sư đoàn Bộ binh 96 đã tiếp cận đồi Catmon. Còn Sư đoàn bộ binh số 7 giải phóng được thị trấn Dulag, nơi mà lực lượng Nhật do Tướng Makino đã rút lui về thị trấn Dagami cách đó 10 dặm (16 km). Trong những cuộc chạm trán ban đầu này, quân Mỹ đã tổn thất 49 người chết, 192 bị thương và 6 bị mất tích.

Chiến dịch phía nam thung lũng Leyte
Vài ngày sau đó, Quân đoàn 6 tiến một cách vững chắc vào trung tâm đảo chỉ gặp phải các cụm kháng cự rời rạc và yết ớt. Sư đoàn Kỵ binh số 1 do Thiếu tướng Verne D. Mudge đã là chủ hoàn toàn thủ phủ Tacloban vào ngày 21 tháng 10. Đến ngày 23 tháng 10, tại đây diễn ra buổi lễ khôi phục chính quyền dân sự trên đảo do Tướng MacArthur chủ trì. Tiếp đó nhiệm vụ bảo vệ thành phố được chuyển giao cho Lữ đoàn Kỵ binh số 1 và 2 sau khi Sư đoàn Kỵ binh 1 lãnh nhiệm vụ mới.

Bên cánh trái của Quân đoàn X, Sư đoàn Bộ binh 24 do Thiếu tướng Frederick A. Irving đã gặp phải sự kháng cự quyết liệt của quân Nhật khi đi sâu vào trong đảo. Sau nhiều ngày đêm đối đầu gay go, giết được 800 lính, Trung đoàn Bộ binh 19 và 34 đã phá được vòng vây tại bãi biển và làm chủ được cao điểm mở vào cửa ngỏ phía bắc Thung lũng Leyte. Cho đến ngày 1 tháng 11, sau 7 ngày hành quân phối hợp giữa xe tăng và bộ binh và được yểm trợ bởi pháo binh, cả hai Trung đoàn đã tiến qua thung lũng Leyte tiếp cận được bờ biển phía bắc và hải cảng ở Carigara. Ngày tiếp theo, Lữ đoàn Kỵ binh số 2 chiếm được Carigara. Trong suốt cuộc hành quân Sư đoàn 24 đã gây cho đối phương tổn thất gần 3000 lính và khiến cho hải cảng chính trên đảo—thành phố Ormoc nằm bên bờ biển phía tây—là nơi duy nhất còn lại nằm dưới sự kiểm soát của quân Nhật.

Từ vị trí đóng quân của quân đoàn XXIV Tướng Hodge đã gửi 2 sư đoàn tới phía nam thung lũng.Leyte, nhằm chiếm lấy 4 sân bay tại đây và lập một trung tâm hậu cần lớn cho toàn bộ lực lượng trên đảo. Nhiệm vụ của Sư đoàn Bộ binh 96 do Thiếu tướng James L. Bradley chỉ huy là chiếm đồi Catmon, có độ cao 1.400 feet (420 m), nơi cao nhất có thể bao quát cả hai quân đoàn XX và XXIV. Địa điểm này được quân Nhật dùng để quan sát cũng như nã pháo nhắm vào các phương tiện đổ bộ cập vào bờ. Dưới làm pháo yểm trợ của Hải quân và pháo binh, Bradley dẫn đầu cánh quân tiến qua những đầm lầy đến mũi đất Labiranan ở mặt tây nam của đồi Catmon. Sau ba ngày chiến đấu căng thẳng, Trung đoàn Bộ binh 382 chiếm được căn cứ hậu cần chiến lược của Nhật tại Tabontabon, nằm sâu 5 dặm (8 km) trong đất liền, tiêu diệt 350 lính Nhật vào ngày 28 tháng 10. Cùng lúc đó, 2 tiểu đoàn đến từ Trung đoàn Bộ binh 381 và 383 chậm chạp tiến từ hai hướng ngược nhau khép chặt đồi Catmon và gặp phải sự kháng cự quyết liệt của tại đây. Khi lính
Mỹ quét sạch quân địch tại đây ngày 31 tháng 10, họ đã tiêu diệt 53 boongke, 17 hang động, và một số vị trí pháo hạng nặng.

Bên cánh trái của Quân đoàn XXIV, Sư đoàn Bộ binh số 7 dưới quyền Thiếu tướng Archibald V. Arnold tiến về đánh chiếm lấy 4 sân bay nằm giữa hai thị trấn Dulag và Burauen. Ngày 21 tháng 10, Trung đoàn Bộ binh 184 đã làm chủ được sân bay Dulag, trong khi Trung đoàn Bộ binh 32 đã loại toàn bộ quân Nhật hai bên bờ sông Calbasag ra khỏi vòng chiến. Những cuộc đụng độ đẫm máu nhất diễn ra khi các xe thiết giáp đi tiên phong mở đường cho bộ binh. Tại Burauen, Trung đoàn Bộ binh 17 gặp phải sự chống trả quyết liệt nhưng vô ích từ những lính Nhật ở trong hố cá nhân hay những cuộc đánh bom tự sát bằng cách buộc chất nổ vào mình và xông vào các xe thiết giáp. Cách đó một dặm về hướng Bắc, những binh lính thuộc quân đoàn 32 đã tiêu diệt hơn 400 quân đối phương tại sân bay Buri. Trong khi đó hai tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 184 nhập vào Trung đoàn Bộ binh 17 tiến về thị trấn Dagami cánh Burauen 6 dặm (10 km) về hướng Bắc. Tại đây, quân Mỹ dùng súng phun lửa để loại quân Nhật trú ẩn trong các công sự. Đến ngày 30 tháng 10, thị trấn rơi vào tay quân Mỹ, điều này buộc Tướng Makino phải sơ tán trung tâm chỉ huy quân Nhật xa hơn về phía tây. Cùng lúc đó, ngày 29 tháng 10, Trung đoàn 32 và Tiểu đoàn 2, được dẫn đường bởi Tiểu đội do thám Kỵ binh số 7, tiến về phía nam 15 dặm (24 km) dọc theo bờ biển đến thị trấn Abuyog, và sau đó băng qua dãy núi trung tâm đảo theo hướng Tây đến vịnh Ormoc trong 4 ngày tiếp theo mà không gặp phải một sự chống trả nào.

Quân Nhật phản công
Khi tập đoàn quân số 6 tiến ngày càng sâu vào trong đảo Leyte, họ đã vấp phải các cuộc phản công của quân Nhật cả trên không và trên bộ. Ngày 24 tháng 10, có khoảng 150 đến 200 máy bay Nhật tiếp cận các vị trí trên bãi biển và tàu quân Mỹ từ hướng Bắc. Đáp trả lại, người Mỹ cho xuất kích 50 chiến đấu cơ từ đất liền để đánh chặn các máy bay này, kết quả đã tiêu diệt trong khoảng 66 và 84 máy bay. Tuy nhiên các cuộc không kích tương tự vẫn tiếp diễn liên tục ban ngày và ban đêm trong 4 ngày tiếp theo đã gây ra nhiều thiệt hại cho các kho đạn tại đây và được xem như là mối đe dọa thường trực cho các tàu Hải quân. Nhưng đến ngày 28 tháng 10, những đợt phản công của quân Mỹ bằng không quân nhằm phá hủy các sân bay và tàu tiếp tế đã làm suy giảm sức mạnh không quân đối phương và loại bỏ khả năng thực hiện các cuộc không chiến theo quy ước của không quân Nhật. Sau khi khả năng của không quân bị thiệt hại đáng kể, người Nhật bắt đầu thực hiện các cuộc tấn công tự sát bằng máy bay được mệnh danh là thần phong, một phi đội được cử thực hiện lái các máy bay chất đầy bom đâm trực tiếp vào các tàu tiếp tế. Họ chọn mục tiêu là các tàu vận chuyển và hộ tống thả neo trên vịnh Leyte từ đầu cuộc chiến và kết quả là đã nhấn chìm 1 tàu hộ tống chở máy bay và gây thiệt hại nặng cho nhiều tàu khác.

Ngoài khơi lại xuất hiện mối đe dọa lớn hơn cho quân Mỹ: nhằm cắt đứt mọi sự tiếp tế của Hải quân Mỹ cho Tập đoàn quân số 6, Hải quân Đế quốc Nhật Bản đã tung ra gần một nửa lực lượng của mình tham gia vào chiến dịch Leyte trong ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất bao gồm bốn tàu sân bay, tuy nhiên không vận chuyển một máy bay nào, nhận nhiệm vụ làm mồi nhử nhằm lôi kéo Đện tam Hạm đội đi về phía bắc ra xa khỏi vịnh Leyte. Nếu kế hoạch này thành công, hai nhóm còn lại, bao gồm chủ yếu là các tàu chiến hạng nặng, sẽ xâm nhập vịnh Leyte từ phía tây và tấn công vào các tàu hậu cần của quân Mỹ.

Ngày 23 tháng 10, mọi sự xâm nhập của Hải quân Nhật đều bị phát hiện. Kế hoạch của họ bị phá sản hoàn toàn, các đơn vị Hải quân Nhật phải tham gia vào Trận chiến vịnh Leyte, trận hải chiến lớn nhất trên Thái Bình Dương và cũng là một trong những trận hải chiến lớn nhất trong lịch sử, diễn ra từ ngày 23 tháng 10 đến 26 tháng 10. Kết quả là người Nhật bị thất bại nặng nề và Hải quân của họ không thể tham chiến trong bất kỳ trận đánh nào sau đó. Tuy nhiên đến ngày 11 tháng 12 quân Nhật vẫn có thể bổ sung lực lượng trên đảo Leyte hơn 34.000 lính và hơn 10.000 tấn trang thiết bị, phần lớn thông qua cảng Ormoc trên bờ biển phía tây, cho dù lực lượng hộ tống bị tổn thất nhiều do các cuộc không kích liên tục của không quân Mỹ, kể cả cuộc chạm trán tại vịnh Ormoc.

Hành quân về phía bắc thung lũng Leyte
Sự tăng cường lực lượng quân Nhật trên đảo đã làm trì hoãn kế hoạch của Tướng Krueger và MacArthur. Thay vì chiếm lấy miền đồng bằng phía đông rồi hành quân càn quét các vị trí kháng cự còn lại, Tập đoàn quân 6 chuyển sang chuẩn bị dàn quân cho các trận đánh trên các ngọn núi ở mặt Tây và huy động ba sư đoàn bổ sung nhằm kết thúc nhanh chóng trận đánh, đồng thời hoàn thành thời hạn do Tướng MacArthur đề ra cho chiến dịch Philippines và kế hoạch điều động lực lượng của Bộ Chiến tranh ở Thái Bình Dương.

Đến ngày 2 tháng 11 Sư đoàn Kỵ binh số 1 và Sư đoàn Bộ binh 24 hội quân tại Carigara đánh dấu sự kết thúc thắng lợi của chiến dịch. Sau 17 ngày chiến đấu, Tập đoàn quân số 6 hoàn thành tất cả mục tiêu của giai đoạn 1 và 2 của chiến dịch, cũng như một phần ba kế hoạch đề ra cho giai đoạn ba tại Abuyog. Bên cạnh đó, các đơn vị thuộc Sư đoàn 7 tiến qua mặt Tây đảo từ phía nam vùng kiểm soát của quân đoàn XXIV và tiếp cận được thị trấn Baybay. Những chiến thắng liên tiếp khiến cho Thung lũng Ormoc ở mặt Tây đảo là khu vục sau cùng còn nằm trong tay quân Nhật.

Để quét sạch quân Nhật ra khỏi Thung lũng Ormoc, Tướng Krueger đề nghị một chiến dịch gọng kiềm lớn, với sự tham gia của quân đoàn X hành quân từ hướng nam băng qua dãy núi và quân đoàn XXIV hành từ hướng Bắc men theo bờ biển. Để nhanh chóng dẹp tan sự kháng cự ngày một tăng phía bắc đảo, Tướng Krueger huy động thêm Sư đoàn Bộ binh 32 và 77, trong khi Tướng MacArthur điều động Sư đoàn không vận 11 hỗ trợ. Đồng thời Trung đoàn chiến đấu độc lập 21 rời khỏi Panaon để nhập với Sư đoàn 24 và được thay thế bởi một tiểu đoàn của Sư đoàn 32. Ngày 3 tháng 11, Sư đoàn Bộ binh 34 hành quân từ hướng Tây Carigara quét sạch các vị trí kháng cự còn lại ở phía bắc bãi biển trước khi quay trở lại hướng Nam tham gia vào chiến dịch. Cuộc chạm trán đầu tiên xảy ra khi Tiểu đoàn số 1 bị trúng hỏa lực thù địch từ dải đất cao dọc theo đường cao tốc. Được yểm trợ bởi Tiểu đoàn Pháo binh 63, quân Mỹ nhanh chóng làm chủ được dải đất và Sư đoàn 34 tiếp tục hành quân suốt đêm tiến về thị trấn Pinamopoan mà không gặp phải sự kháng cự nào, tại đây họ khám phá một số lượng khổng lồ vũ khí bị quân Nhật bỏ lại, rồi sau đó tạm nghỉ tại nơi đường cao tốc số 2 quay về phía nam nơi có nhiều ngọn núi.

Trận đánh tại dải đất Breakneck và Kilay
Đến ngày 7 tháng 11, Sư đoàn Bộ binh 21 tham gia vào một trận đánh giằng co đầu tiên trên đảo Leyte khi đang di chuyển dọc theo đường cao tốc số 2, gần vịnh Carigara. Khi ấy một Trung đoàn lính Mỹ cùng với tiểu đoàn 3 thuộc Trung đoàn Bộ binh 19, đi tiên phong đã vấp phải sự chống trả quyết liệt từ Sư đoàn 1 mới bổ sung của đối phương. Quân Nhật dàn quân từ Tây sang Đông chắn ngang con đường bằng các khúc gỗ, và thiết lập một hệ thống dày đặc các đường hào cùng với vô số lính Nhật ngồi chờ trong các hố cá nhân được ngụy trang cho một cuộc tấn công bất ngờ vào quân Mỹ. Tất cả đã tạo nên cứ điểm vô cùng lợi hại, được lính Mỹ nói đến với cái tên "Dải đất Đáng sợ" (tiếng Anh Breakneck).

Ngày tiếp theo 8 tháng 11, một cơn bão nhiệt đới ập vào đảo mang theo những cơn mưa nặng hạt kéo dài nhiều ngày sau đó đã cản trở bước tiến quân Mỹ. Mặc cho cơn bão và gió giật mạnh, đã làm đổ ngã nhiều cây cối và khiến cho mặt đất xuất hiện nhiều bãi bùn lầy lội, đồng thời làm chậm trễ các chuyến tàu hỏa mang đồ tiếp tế, nhưng Sư đoàn Bộ binh 21 vẫn nhích từng bước chậm chạp và chặn đứng được các cuộc tấn công từ đối phương. Trận đánh giằng co xảy ra tại các điểm cao khi mà các Đại đội Mỹ phải liên tục rút lui để rồi sau đó chiếm lại các ngọn đồi mà họ đã từng lấy được trước đó. Lính Mỹ chuyển sang tập trung bao vây và tiếp cận Đồi 1525 với độ cao 2 dặm (3,2 km) từ hướng Đông, nhằm tạo điều kiện cho Tướng Irving có thời gian để dàn quân dọc theo chiến tuyến dài 4 dặm (6,4 km) của quân Nhật ngang đường cao tốc số 2.

Suốt năm ngày chiến đấu liên tục và hai đêm đẩy lùi các cuộc phản công của quân Nhật, mọi cố gắng của người Mỹ nhằm phá vỡ hệ thống phòng thủ quân Nhật đều trở nên vô ích. Tướng Irving quyết định thay đổi chiến lược tấn công bằng cách thiết lập hai vòng vây phong tỏa các ngọn đồi. Tiểu đoàn 2 thuộc Sư đoàn 19 nhận nhiệm vụ đi vòng về hướng Đông quanh đồi 1525 sau cánh phải quân Nhật và cắt đứt đường cao tốc số 2, cánh dải đất Breakneck 2,3 dặm (4,8 km) về phía nam. Để bao vây cánh trái quân Nhật, Irving gửi Tiểu đoàn 1 thuộc Sư đoàn 34 do Trung tá Thomas E. Clifford chỉ huy, đi bằng đường biển đổ bộ lên một vị trí cách khúc rẽ của đường cao tốc số 2 hai dặm (3,2 km) về hướng Tây rồi sau đó đơn vị di chuyển vào trong đất liền. Sau khi băng qua một dải dất và sông Leyte, quân Mỹ tiếp cận được dải đất Kilay cao 900 feet (270 m), vị trí cao nhất nằm phía sao chiến trường chính. Mặc dù gặp phải di chuyển dưới chịu hỏa lực thù địch và các cơn mưa tầm tã khiến cho tầm nhìn bị hạn chế chỉ còn vài mét nhưng hai tiểu đoàn vẫn tiến đến được các vị trí cánh nhau 910 m ở hai bên đường cao tốc trong ngày 13 tháng 11. Clifford lập tức phát lệnh tấn công dải đất Kilay từ hướng Tây, trong khi tiểu đoàn 2 đột kích vào một ngọn đồi bên cánh phải. Nhưng không tiểu đoàn nào đạt được mục tiêu của họ.

Hai tuần hành quân gian khổ qua địa hình đầy bùn đất và dưới các cơn mưa liên tục, thậm chí phải đi dưới làn đạn pháo yểm trợ từ phía sau, Clifford cùng các binh lính dưới quyền hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt các lính Nhật ẩn núp tại các vị trí dọc theo con đường dẫn tới dải đất Kilay. Đến ngày 2 tháng 11, tiểu đoàn do Clifford chỉ huy cuối cùng đã làm chủ được ngọn đồi quan trọng nhìn xuống đường cao tốc số 2, và sau đó nhiệm vụ chiếm giữ nhanh chóng được chuyển giao cho Sư đoàn 32. Quân Mỹ chịu tổn thất 26 người chết, 101 bị thương và 2 người mất tích, so với con số 900 người chết về phía quân Nhật. Để ghi nhận những chiến công tại dải đất Kilay Ridge và vùng phụ cận, cả hai tiểu đoàn đều được trao tặng danh hiệu "Đơn vị Tuyên dương Tổng thống". Còn Clifford được phong tặng Huân chương thập tự chiến công xuất sắc. Nhưng phải đến tận ngày 14 tháng 12, Sư đoàn Kỵ binh số 1 và Sư đoàn 32 mới hoàn toàn chiếm giữ được dải đất Breakneck và Kilay, cùng với vùng phụ cận, loại bỏ được vị trí phòng thủ vững chắc nhất dọc theo đường cao tốc số 2 nằm giữa vịnh Carigara và thung lũng Ormoc.

Trong khi chiến dịch đang diễn ra, bước tiến của quân Mỹ luôn bị hạn chế bởi vấn đề hậu cần. Địa hình nhiều đồi núi và đường sá bị hư hỏng nặng buộc các đơn vị tiếp tến Tập đoàn quân số 6 phải chuyển những chuyến hàng chuyên chở bằng xe lửa qua các phương tiện đổ bộ của Hải quân, thả bằng máy bay, xe kéo pháo, xe tải, thậm chí là dùng cả những con trâu và hàng trăm người khuân vác Philippines. Và một nguyên nhân không kém phần quan trọng là do lịch trình chồng chéo đã làm chậm công tác hậu cần cũng như các hoạt động trên chiến trường, đặc biệt ở phía đông thung lũng Ormoc và các đỉnh núi dọc theo vịnh Ormoc.

Tiến qua thung lũng Ormoc
Trong khi quân đoàn X đang tiến về thung lũng Ormoc từ hướng Bắc, thì ở phía nam thung lũng, quân đoàn XXIV tập hợp củng cố lực lượng quanh Baybay để sẵn sàng cho một cuộc hành quân dọc theo bờ biển phía tây phối hợp với quân đoàn X. Đến giữa tháng 11 quân đoàn XXIV chỉ có duy nhất Sư đoàn 32 đóng ở phía tây đảo Leyte, trong khi Sư đoàn 7 còn lại vẫn còn ở Burauen. Chỉ đến khi có sự hỗ trợ từ Sư đoàn Không vận 11 vào ngày 22 tháng 11, Tướng Hodge mới có thể cho toàn bộ Sư đoàn 7 hành quân về phía tây. Vào tối ngày 23 tháng 11, Sư đoàn 32 bị bất ngờ tấn công bởi Sư đoàn 26 quân Nhật với tiểu đoàn 2 tiên phong, nhưng quân Mỹ dễ dàng chiếm lại những nơi đã mất vào ngày hôm sau. Tướng Arnold ra sức tập trung củng cố lực lượng bằng việc sáp nhập Tiểu đoàn 1 thuộc Sư đoàn 184 vào Sư đoàn 32 bao gồm cả việc bổ sung thêm Tiểu đoàn xe tăng 767, Tiểu đoàn pháo binh chiến trường 49, và các khẩu pháo 155 li không được dùng do chiến dịch Yap bị hủy bỏ. Kết quả là quân Nhật liên tục bị bắn phá bởi các đơn vị mới này, điều đó khiến cho quân Nhật chuyển sang tập trung tấn công các đơn vị pháo binh Mỹ vào đêm 24 tháng 11, và họ đã phá hủy được 4 khẩu pháp 105 li. Ngày tiếp theo, Tiểu đoàn pháo binh chiến trường 57 đến tăng viện thêm cho Sư đoàn 7 được năm khẩu pháo tạo nên lực lượng phòng thủ chính yếu của quân Mỹ. Bất chấp thương vong cao do hỏa lực mạnh từ các đơn vị trên quân Nhật liên tục tấn công vào dải đất Shoestring trong nhiều đêm liên tiếp. Chỉ đến ngày 27 tháng 11, lính Mỹ mới có thể làm chủ được tình hình và gây thiệt hại cho đối phương với khoảng 500 người chết và 29 súng máy bị bỏ lại bên trong và bên ngoài phòng tuyến khi đang tiến lên hướng Bắc.

Tướng Arnold cuối cùng cũng tiến được về phía Thung lũng Ormoc với một chiến thuật lạ thường. Đêm ngày 4 tháng 12, những chiếc xe thuộc Tiểu đoàn Tăng đổ bộ 776 di chuyển từ đất liền ra biển và đổ bộ lên một nơi dọc theo bãi biển về hướng Bắc cách các đơn vị còn lại 1000 yard (914,4 m). Buổi sáng hôm sau, những chiếc xe tăng được lệnh di chuyển vào sâu trong đất liền 200 yard (182,88 m) và nã đạn pháo vào những ngọn đồi năm trên đường hành quân của Trung đoàn 17 và 184. Chiến lược mới tỏ ra hiệu quả, làm tan rã hầu hết hệ thống phòng thủ của quân Nhật, ngoại trừ những vị trí phòng thủ nằm phía bên kia sườn núi trong đất liền tránh được hỏa lực từ các xe tăng ngoài bờ biển. Tiếp đó Sư đoàn 7 tiến về phía bắc cùng với hai trung đoàn đã vấp phải hỏa lực mạnh từ Đồi 918, nơi mà từ đây có thể bao quát cả bãi biển nằm sát thành phố Ormoc. Phải mất hai ngày chiến đấu giằng co, Trung đoàn 17 và 184 mới có thể làm chủ nơi này tạo điều kiện cho cuộc hành quân tiếp tục diễn ra. Đến ngày 12 tháng 12, tiểu đoàn đi tiên phong do Tướng Arnold chỉ còn cách phía nam thành phố Ormoc không tới 10 dặm (16,1 km).

Ormoc thất thủ
Trong khi Tướng Arnold tiến mỗi ngày một gần hơn đến Ormoc, thì quân Nhật bất ngờ tấn công sân bay Burauen bằng lực lượng từ Sư đoàn 16 và 26 xuất phát từ vùng núi ở trung tâm đảo với sự tham gia của Trung đoàn Không vận và Ném bom 3 và 4 từ Luzon. Có khoảng 350 lính dù của Nhật được thả xuống vào lúc chạng vạng tối ngày 6 tháng 12, hầu hết ở gần đường băng San Pablo. Mặc dù cuộc tấn công thiếu sự hiệp đồng cần thiết, nhưng các lính Nhật cũng thiết lập được vòng vây nhằm vào các kho vũ khí mà họ đã bỏ lại khi rút lui, hòng chiếm lại và sử dụng để chống lại quân Mỹ trong 4 ngày tiếp theo. Ngay sau đó, quân Mỹ vội vàng tập hợp các nhóm lính hỗ trợ và hậu cần của Sư đoàn 7 để cầm chân quân Nhật cho đến khi có thêm lực lượng tăng viện từ Sư đoàn không vận 11 và Sư đoàn Bộ binh 38 nhằm tập trung đầy đủ sức mạnh cần thiết để đẩy lùi và đánh bại những lính dù đối phương vào hoàng hôn ngày 11 tháng 12. Cuộc tấn công chỉ thu được kết quả ít ỏi với vài kho đạn và máy bay Mỹ bị phá hủy khiến cho kế hoạch xây dựng bị chậm lại, nhưng hoàn toàn thất bại trong việc gây ra bất cứ tác động nào lên tiến độ của toàn chiến dịch Leyte.

Trong lúc đó, tại bờ biển phía tây đảo Leyte, quân đoàn XXIV được tăng viện bởi Sư đoàn Bộ binh 77 do Trung tướng Andrew D. Bruce đổ bộ lên phía nam thành phố Ormoc vào ngày 7 tháng 12. Các Trung đoàn Bộ binh 305, 306, và 307 thuộc Sư đoàn 77 đổ bộ lên bờ biển không chịu một thiệt hại nào mặc dù các tàu hải quân đang chống chọi các cuộc tấn công tự sát thần phong. Sự bổ sung kịp thời của Sư đoàn 77 tạo điều kiện cho Sư đoàn 7 tiếp tục tiến về hướng Bắc, và làm phân tán lực lượng Nhật phải thành hai phần. Tướng Suzuki yêu cần đơn vị đóng ở Burauen rời khỏi vùng núi tiến về củng cố Thung lũng Ormoc. Tuy nhiên chỉ duy nhất một vài đơn vị nhỏ lính Nhật đã kiệt sức và đói đến nơi sẵn sàng cho nhiệm vụ tiếp theo.

Sư đoàn 77 đã vấp phải sự kháng cự mạnh mẽ tại Camp Downes ban đầu một đồn cảnh sát Philippines trước chiến tranh. Yểm trợ bởi Tiểu đoàn Pháo binh chiến trường 305 và 902, Tướng Bruce cùng với các binh lính tiến qua Camp Downes vào thành phố Ormoc vào ngày 10 tháng 12. Trong trận này, lính Mỹ đã loại ra khỏi vòng chiến 1.506 quân Nhật vào bắt được 7 tù binh với thương vong 123 người chết hay bị thương và 13 người mất tích. Sau khi lấy được thành phố Ormoc, Quân đoàn XXIV và X chỉ còn cách nhau 16 dặm (25,7 km). Bị kẹt lại giữa hai cánh quân Mỹ, vị trí phòng thủ cuối cùng của quân Nhật là một pháo đài nhỏ nằm phía bắc Ormoc. Tại nơi này, Trung đoàn Bộ binh độc lập 12 Nhật đã chiến đấu quyết liệt trong suốt hai ngày. Đến 14 tháng 12, Trung đoàn 305 dập tắt mọi sự kháng cự từ đây, được hỗ trợ bởi hỏa pháo và sử dụng vũ khí mới như súng phun lửa, xe ủi đất bọc thép. Sau trận đánh Đại tá Robert B. Nett được trao Huân chương danh dự vì hành động chiến đấu quả cảm khi dẫn đầu Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 305 tiến lên bất chấp hỏa lực thù địch và xông vào đánh giáp lá cà bằng tay không, giết được một số lính Nhật.

Hành quân về phía tây
Sau khi thung lũng Ormoc nằm trong tầm kiểm soát quân Mỹ, Sư đoàn 77 đóng tại sân bay Valencia, cách Ormoc 7 dặm (11,2 km) về hướng Bắc ngày 18 tháng 12, và sau đó tiếp tục tiến lên bắt liên lạc với quân đoàn X. Cùng ngày, Tướng Sibert yêu cầu Sư đoàn Kỵ binh số 1 kết thúc cuộc hành quân về hướng Nam. Trung đoàn Kỵ binh 12 được lệnh rời vùng núi trung tâm theo con đường ở phía tây nam ra đường cao tốc số 2, rồi hành quân dọn dẹp các vị trí quân Nhật trải dài 3 dặm (4,8 km) dọc theo con đường sau khi những đợt bắn phá vởi Tiểu đoàn Pháo binh chiến trường 271. Tại phía bắc thung lũng Ormoc, Sư đoàn 32 vẫn đang tiến từng bước vững chắc trước những cuộc kháng cự dọc theo đường cao tốc số 2. Sau khi vượt qua được dải đất cao Kilay, họ tiến vào vùng rừng mưa rậm rạp làm cho tầm nhìn bị giới hạn và việc xác định vị trí quân Nhật càng khó khăn hơn. Dùng súng phun lửa, lựu đạn cầm tay, súng trường, và lưỡi lê, lính Mỹ giành giật từng vị trí một, và sau năm ngày chiến đấu giằng co, Trung đoàn 126 và 127 chỉ tiến được ít hơn một dặm (1.600 m). Tại đây hai đội tuần tra của Sư đoàn Kỵ binh 12 và Trung đoàn 306 thuộc Sư đoàn 77 bắt liên lạc vào ngày 21 tháng 12 đánh dấu sự nối liền quân đoàn X và quân đoàn XXIV đồng thời khép lại cuộc hành quân gọng kiềm của tập đoàn quân Số 6 tại thung lũng Ormoc.

Trong khi Sư đoàn 77 và 32 hội quân tại thung lũng Ormoc, Thiếu tướng Joseph M. Swing chỉ huy Sư đoàn Không vận 11 di chuyển vào vùng núi trung tâm từ hướng đông. Từ những căn cứ phía nam được thiết lập ở phía nam thung lũng Leyte từ 22 đến 24 tháng 11, Trung đoàn Dù 511 tiếp tục tiến xa hơn về vùng núi phía tây vào ngày 25 tháng 11. Sau một cuộc hành quân gian khổ, Trung đoàn 511 đến Mahonag, cách Burauen 10 dặm (16 km) về hướng Tây, ngày 6 tháng 12, cùng ngày các lính dù Nhật được thả xuống tại sân bay Buri và San Pablo. Ngày 16 tháng 12, Tiểu đoàn 2, Sư đoàn 32, đạt được những bước tiến chậm chạp nhưng vững chắc về vùng núi trung tâm từ thung lũng Ormoc để hội với Trung đoàn Không vận đóng tại đây và giúp đơn vị này mở con đường thông qua phía tây. Đến 23 tháng 12, sau những cuộc đụng độ lẻ tẻ với quân Nhật dọc theo các ngọn núi và trong các hang động, Sư đoàn Bộ binh số 7 gặp những người lính thuộc Tiểu đoàn 1, Trung đoàn Bộ binh Tàu lượn 187 kết thúc cuộc hành quân cắt ngang hòn đảo.

Tướng Bruce quyết định mở con đường thông với thị trấn Palompon bằng việc gởi Tiểu đoàn 2 và 3, Trung đoàn 305, cùng với sự yểm trợ của lực lượng tăng thiết giáp đi về hướng Tây dọc sáng ngày 22 tháng 12. Tiểu đoàn Công binh 302 theo sau họ để sửa chữa cầu đường cho các xe thiết giáp, pháo, và các xe tiếp vận. Các đơn vị chiến đấu đi tiên phong hành quân nhanh chóng chỉ gặp phải các ổ kháng cự rời rạc cho đến khi họ gặp phải sự chống trả mạnh mẽ khi còn cách Palompon 8 dặm (12,8 km). Để nhanh chóng vượt qua vị trí này, Tướng Bruce cử Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 305, đi bằng các tàu đổ bộ của Hải quân từ hải cảng Ormoc đến Palompon. Yểm trợ bởi hỏa lực từ hải pháo của Lữ đoàn Công binh đặc biệt số 2 và súng 155 li của Tiểu đoàn Pháo binh chiến trường 531, lính Mỹ đổ bộ lên bãi biển lúc 07:20 ngày 25 tháng 12 rồi nhanh chóng chiếm giữ thị trấn nhỏ duyên hải này trong vòng 4 giờ.

Rút kinh nghiệm từ việc để quyền kiểm soát hải cảng cho quân Nhật khiến cho họ có thể tiếp tục chi viện kéo dài trận đánh, Tướng MacArthur loan báo thông tin về những cuộc kháng cự có tổ chức cuối cùng trên đảo Leyte. Khi chiến dịch càn quét còn đang tiếp diễn, Tướng MacArthur chuyển giao quyền chỉ huy các trận đánh trên đảo Leyte và Samar cho Tập đoàn quân 8 ngày 26 tháng 12-1944. Xa hơn về phía bắc, lực lượng Mỹ nhanh chóng quét qua những vị trí kháng cự rời rạc và thiếu tổ chức, một phần là do binh lính Nhật ở đây đã suy sụp về mặt tinh thần. Sư đoàn Kỵ binh số 1 hành quân đổ bộ bờ biển phía tây vào ngày 28 tháng 12 khi các đơn vị của Sư đoàn 24 loại bỏ những căn cứ cuối cùng của quân Nhật tại vùng tây bắc đảo Leyte cùng ngày hôm đó và hai ngày sau hai đơn vị này gặp nhau. Nhưng các lính Nhật vẫn tiếp tục chiến đấu theo đơn vị đến 31 tháng 12, và các cuộc hành quân càn quét tàn quân vẫn tiếp tục đến ngày 8 tháng 5-1945.

Kết quả
Chiến dịch Leyte là cuộc hành quân đầu tiên và thành công nhất của người Mỹ trong việc tái lập ảnh hưởng trên quần đảo Philippines, đổi lại lực lượng Mỹ bị tổn thất 15.584 lính, trong đó bao gồm 3.504 người thiệt mạng trong chiến đấu. Về phía lực lượng Úc mất 30 người và 64 bị thương khi một chiến máy bay thần phong đâm vào tàu HMAS Australia (D84) trong trận chiến vịnh Leyte.

Về phía Nhật ước tính có 49.000 binh lính bị mất trong trận Leyte. Thương vong của họ tại đây rất nặng nề, sau trận này người Nhật mất 4 sư đoàn và một vài đơn vị tác chiến độc lập, trong khi Hải quân Nhật mất 26 tàu chiến chủ yếu và 46 tàu vận chuyển và thương thuyền. Trận đánh này cũng làm cho số sân bay kiểm soát bởi người Nhật trên quần đảo giảm xuống hơn một nửa, và buộc quân Nhật phải dựa vào những cuộc tấn công tự sát thần phong. Tại quần đảo Philippines, vẫn còn một lực lượng khoảng 250.000 lính vẫn còn đóng trên đảo Luzon, nhưng tổn thất nặng nề của hải không quân khiến cho Tướng Yamashita chỉ còn khả năng cho quân của mình phòng thủ một cách bị động. Kết quả là hy vọng giữ lại quyền kiểm soát Philippines tiêu tan và viễn cảnh bị cắt đứt khỏi các nguồn nhiên liệu chiến lược ngày một hiện rõ. Trận chiến sắp tới trên Luzon, hòn đảo lớn nhất và quan trọng nhất của quần đảo Philippines càng trở nên bất lợi đối với quân Nhật. Cố gắng duy nhất của họ là làm hao mòn lực lượng Mỹ càng nhiều càng tốt.

Tham khảo

 History of United States Naval Operations in World War II. Vol. 13: The Liberation of the Philippines—Luzon, Mindanao, the Visayas, 1944-1945 by Samuel Eliot Morison (2002) University of Illinois Press, ISBN 0-252-07064-X
 Battle for Leyte, 1944: Allied And Japanese Plans, Preparations, And Execution by Milan N. Vego (2006) Naval Institute Press, ISBN 1-55750-885-2
 World War II in the Pacific: An Encyclopedia (Military History of the United States) by S. Sandler (2000) Routledge, ISBN 0-8153-1883-9

Liên kết ngoài
Ibiblio.Org: U.S. Army Campaigns of World War II, Leyte
Battleship.Org: Battle of Leyte
Soldiers of the 184th Infantry, 7th ID in the Pacific, 1943-1945
U.S. Intelligence Report on Japanese Use of Mines on Leyte

Những trận đánh lớn trong lịch sử
Chiến dịch Philippines (1944–45)
Xung đột năm 1944


title: Kho tàng họ Mạc

text:
Kho tàng họ Mạc, viết đầy đủ là Kho tàng họ Mạc ở Hà Tiên. Kho tàng này có hay không, không ai dám chắc, nhưng từ rất lâu, nó đã là đề tài được truyền tụng của không ít người ở vùng đồng bằng sông Cửu Long (Việt Nam).

Mạc Mi cô

Theo nữ sĩ Mộng Tuyết, thì mọi chuyện bắt đầu như sau:

Chuyện sinh nở của Hiếu Túc Nguyễn phu nhân, vợ chánh của Đô đốc Mạc Thiên Tứ, có một điều gì bí ẩn lạ lùng lắm. Hình như trong Mạc phủ cấm tiết lộ việc này. Ít lâu sau, nhân lời nói hở của một thị nữ trong phủ khi về thăm nhà, và nhân một tờ giấy tình cờ bắt được trong mình người thợ đá chết vì bạo bịnh, thì câu chuyện được kể đại khái như thế này: Nguyễn Phu nhân chuyển bụng, đến đúng ngọ hôm thứ ba thì sinh được một gái. Nhưng khi tắm rửa xong, thì đứa trẻ sơ sinh tự nhiên lớn lên bằng đứa trẻ lên chín, lên mười tuổi. Tiểu thư này đẹp đẽ khác thường: da trắng, tóc dài, mày thanh, mắt sáng...y như dung nhan của tiên nữ trong tranh. Và thật bất ngờ, khi tiểu thư phát ra tiếng nói, mà giọng hòa hoãn như tiếng gió trong đêm thanh.

Mọi người chưa hết kinh ngạc, thì tiểu thư đã từ từ nhắm mắt, nằm yên, tắt thở và thân hình cũng từ từ thu nhỏ lại như lúc mới sinh, không có chút chi khác lạ. Tức tốc, Nguyễn phu nhân cho táng tiểu thư trọng thể ở mé tây núi Bình San và còn đứng ra đôn đốc làm gấp ngôi mộ kiên cố, tráng lệ, y như mộ phần của bậc vương phi. Ngay khi mọi việc vừa xong, thì Mạc Đô đốc cũng vừa đi duyệt binh về, và ông chỉ kịp truyền khắc trên mộ chí mấy chữ giản dị: Tiểu thư Mạc Mi cô chi mộ.

Nguyên văn bài sấm
Cũng theo nữ sĩ Mộng Tuyết, Mạc Mi cô "bất ngờ phát ra tiếng nói", để đọc một bài sấm :

Giải thích bài sấm
Sau khi giới thiệu bài sấm trên trong sách Văn học Hà Tiên, Thi sĩ Đông Hồ viết:

Đọc xong bài sấm ai mà không nghĩ đây là một bài thần chú chỉ dẫn để tìm đến một kho tàng bí mật:
Soi vào hang đá long lanh ngọc vàng.Vàng trong lòng đá
Vàng chói sáng lòa...
Thử đem các đầu mối đứt khúc của câu chuyện chắp nối lại, chúng ta đoán như thế này:

Bà phu nhân họ Nguyễn (chánh thất của Mạc Thiên Tứ) có giấu một kho tàng ở đâu đó. Người thợ đá lãnh việc chạm bài chỉ dẫn này trên đá phải tuyệt đối giữ bí mật công tác của mình. Nhưng người thợ đá bỗng chết vì bạo bệnh. Cho nên những dòng chữ ghi trên mãnh giấy kia, phút chốc biến thành bài sấm thiêng liêng do chính miệng Mạc Mi cô đọc lên, để đánh lạc hướng sự theo dõi của những người muốn tìm dấu kho vàng.

Nhưng gạt bỏ hết những gì huyền bí, tôi (Đông Hồ) thấy bài đó quả là một bài tiên đoán sự nghiệp của họ Mạc ở Hà Tiên, từ khi khai sáng cho đến lúc tàn mạt. Mỗi câu, mỗi chữ đều đúng như y, phân minh từng chi tiết...

Lược theo lời giải thích của thi sĩ Đông Hồ:

Câu 1: Khả thủy: chiết tự là chữ Hà (bộ Thủy kèm chữ khả). Sơn nhơn: chiết tự là chữ Tiên (bộ nhơn kèm chữ sơn).
Câu 2 và 3 chỉ là câu đưa đẩy cho đẹp lời.
Câu 4: Nhị thập viết đại là chiết tự chữ Mạc (bộ "hai mươi" đầu, chữ "viết" ở giữa và chữ "đại" ở dưới chân).
Câu 5: Ấp trồng cây trái, là chữ Mạc có bộ ấp, tức họ Mạc đặc biệt do chúa Nguyễn ban tứ để khác với họ Mạc Đăng Dung đã tiếm vị vua Lê.
Câu 6 và 7: Quả ngọt hoa thơm - Tay vin tay hái. Để tả cảnh vật phồn thịnh, mùa màng phong túc của trấn Hà tiên mà họ Mạc được thụ hưởng kết quả.
Câu 8 đến câu 11: Hoa nhỏ tí tí - Quả nhỏ tí tí - Tám chín xuân thu - Hoa nào phong nhụy. Tý trên ứng năm Mậu Tý (1708) là năm Mạc Cửu sai sứ triều kiến chúa Nguyễn Phúc Chu và dâng đất Hà Tiên. Tý dưới là ứng vào năm Canh Tý (1780), là năm Mạc Thiên Tứ tuẫn tiết ở nước Xiêm La. Tám chín xuân thu, là từ năm 1708 cho đến 1780 vừa đúng 72 năm. Tám lần chín là 72, ứng vận số của họ Mạc ở Hà Tiên.
Câu 12 đến câu 13: Là nói họ Mạc ở Hà Tiên tuy không phải là tước vương, tước bá, nhưng địa vị giống như một tiểu vương của một nước tự chủ ở biên thùy.
Câu 14 đến câu 15: Trời có con trai - Một cội bảy lá. Nguyên họ Mạc ở Hà Tiên có một thể thức đặt danh hiệu: dùng bảy chữ là "thiên, tử, công, hầu, bá, tử, nam" để làm tên đệm, sử cũ gọi đó là thất diệp phiên hàn. Chữ "trời" ứng chữ Thiên (Mạc Thiên Tứ), chữ con trai ứng chữ Tử (Mạc Tử Khâm), có nghĩa đến dòng họ Mạc đến chữ tử này thì hết (Mạc Tử Khâm không có con trai, họ Mạc tuyệt tự).
Câu 16 đến câu 19: Bờ tre xanh xanh, chỉ dãy Trúc Bàn thành. Hái lá nấu canh, ý nói đến thời kỳ trấn Hà Tiên bị tàn tạ, bị phá hủy. Canh ăn hết canh, là vừa hết năm Canh Tuất (1910). Vị cay thanh thanh, là ứng với việc mộ vợ chánh của Mạc Thiên Tứ bị khai quật trong tiết Thanh minh năm Tân Hợi (1911).
Câu 20, 21: ứng việc khi mở được cửa mộ của Hiếu Túc thái phu nhân, thì trời đã về chiều. Hai chữ "trời tây" còn ngầm chỉ "người Tây.
Câu 22, 23: Chú ý chữ vàng ở câu 21 là "vàng trong hang đá", ở câu dưới là " vàng trong lòng đá". Chữ vàng ở câu sau ứng việc Mạc Thiên Tứ tuẫn tiết ở nước Xiêm, bằng cách nuốt vàng cho bí cuống phổi, ngạt thở mà chết.
 Câu 22, 23 (hai câu cuối): mô tả đúng cảnh trí nơi Đền thờ họ Mạc hiện nay. Ngoài ra, chữ vọng, còn nhắc người đọc liên tưởng đến Vọng Các, nơi mà hơn 50 người họ Mạc và tùy tùng đã chết vì một lời tấu xàm.

Cuối cùng, thi sĩ kết luận:
Hiểu như thế, thì bài sấm này không có gì huyền bí cả. Lại thấy rằng vần điệu của nó lưu loát, đọc lên có một khí vị hay hay. Huống nữa, nó còn chứa đựng một ý nghĩa như là một bài thơ sử ký sự, đáng truyền..

Bị khai quật mộ

Thi sĩ Đông Hồ kể:

Hiếu Túc thái phu nhân họ Nguyễn, là một bậc cân quắc anh hùng, đã có công rất lớn trong việc gây dựng bá nghiệp cho họ Mạc ở Hà Tiên. Phu nhân được chúa Nguyễn sắc phong đến nhất phẩm phu nhân. Một người đàn bà có quyền thế, có chức tước lớn to lớn như vậy mà mất đi trong lúc sự nghiệp thịnh thời thì khi nằm xuống, không thể như một người thường cho được.
Cho nên viên chủ tỉnh Tây khi đó, đã có dụng ý.

Số là, mượn cớ cần kiến thiết, chỉnh trang thành phố Hà Tiên, viên chủ tỉnh đã cho lệnh khai quật ngôi mộ bà Hiếu Túc, để mở đường cho việc khai thác đất đá, trong khi quanh Hà Tiên, hãy còn biết bao nhiêu đồi núi khác có nhiều đá, nhiều đất hơn.

Mùa Thanh minh năm Tân Hợi (1911), một đoàn tù nhân bị lưu đày ở Hà Tiên, được lệnh kéo đến núi Bình San để khai quật mộ bà Hiếu Túc. Thi sĩ kể tiếp:

Sau khi phần đất đá chung quanh mộ bị đập phá hết rồi, chỉ còn trơ vơ một nấm phong vôi. Đoàn tù nhân nỗ lực đến ngày thứ mười thì chỗ bệ thờ trước mộ mới bị phá vỡ. Nạy tấm bia đá, thì lộ ra một miệng hầm chỉ đủ cho vài người chui lọt.

Chiều hôm sau, một nghi lễ tạm đặt trước mộ, có sự chứng kiến của hương chức địa phương và con cháu dòng họ Mạc, và rồi một vài người chui xuống hầm, cạy nắp áo quan. Giở ít lớp khăn liệm bằng gấm thì đến bộ xương, ông Mạc Tử Khâm, cháu bảy đời của dòng họ Mạc, cầm nến soi vào áo quan, nhặt từng mảnh xương vụn...Sau rốt, cái quách đựng bộ xương được đem về quàn tạm tại Đền thờ họ Mạc, đợi ngày làm lễ cải táng.

Sau cuộc khai quật, nảy ra nhiều tiếng đồn đãi. Rằng ai đó đã lượm được một hột nút bằng vàng, hay lượm được bộ nút bằng mã não đỏ v.v...
Duy có một điều biết chắc là ông Mạc Tử Khâm, được viên chủ tỉnh Hà Tiên chia phần cho một chiếc trâm bằng vàng có gắn kim cương. Và theo lời chính thức của chính quyền Pháp, thì chỉ có chiếc trâm đó là đáng giá, ngoài ra không có kho tàng hay bảo vật nào khác nữa.

Chiếc trâm này, gặp lúc túng, ông Khâm đã bán nó cho một người Pháp tên là Chapuis, người cai quản ngọn hải đang ở Mũi Nai...Và hiện nay không biết nó đã lưu lạc ở nơi đâu...

Mộ của phu nhân, sau khi bị cải táng, hiện nằm trên núi Bình San (Hà Tiên), trong khu mộ của dòng họ Mạc.

Chú thích

Tài liệu tham khảo chính
Đông Hồ, Lịch sử Hà Tiên và một bài sấm truyền. Đăng lần đầu trong Văn Hóa Nguyệt San số tháng 6 năm 1963 tại Sài Gòn, sau in lại trong Văn học Hà Tiên, Nhà xuất bản Văn Nghệ TP. HCM, 1999, trang 135-149.
Mộng Tuyết, Nàng ái cơ trong chậu úp, Nhà xuất bản Văn hóa, 1966, tr. 82-87.Sổ tay hành hương đất phương Nam'', Nhiều người soạn, Huỳnh Ngọc Trảng chủ biên. Nhà xuất bản Tp. HCM, 2002, tr. 367-388.

Kiên Giang


title: Albershausen

text:
Albershausen là một đô thị ở huyện Göppingen ở bang Baden-Württemberg miền nam thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 6,5 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 4397 người.

Tham khảo


title: Villodre

text:
Villodre là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 36 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Hylaeus irritans

text:
Hylaeus irritans là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Dathe mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1980


title: Champagné-Saint-Hilaire

text:
Champagné-Saint-Hilaire là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 46,36 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 917 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 99–195 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Champagné-Saint-Hilaire trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Champagne-Saint-Hilaire


title: Leptocerus sarchtika

text:
Leptocerus sarchtika là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Ecatepec de Morelos

text:
Ecatepec de Morelos là một đô thị thuộc bang México, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 1688258 người.
Ecatepec de Morelos, từng có tên chính thức San Cristóbal Ecatepec de Morelos, là một thành phố ở bang México và là thủ phủ của khu tự quản Ecatepec de Morelos; Tuy nhiên, cả hai thành phố và khu tự quản thường được gọi đơn giản là "Ecatepec". Tên gọi "Ecatepec" là bắt nguồn từ tiếng Nahuatl, và có nghĩa là "đồi gió". Đó là một tên thay thế hoặc gọi đến Quetzalcoatl. "Morelos" là tên cuối cùng của José María Morelos, một anh hùng của cuộc chiến tranh Độc lập của Mexico.

Thành phố này là sự mở rộng trên thực tế cùng với chính quyền khu tự quản với dân số năm 2005 của thành phố của 1.687.549 người, chiếm 99,9% dân số khu tự quản 1.688.258 người. Dân số tạm thời điều tra dân số năm 2010 là 1.658.806. Thành phố hình thành vùng ngoại ô đông dân nhất của Ciudad de Mexico.

"San Cristóbal" (Thánh Christopher) là vị thánh bảo trợ của thành phố, có ngày lễ được tổ chức vào 25 tháng 7 hàng năm.
Địa điểm đáng chú ý bao gồm các nhà thờ Công giáo mới nhất ở Mexico, Sagrado Corazon de Jesús, một số nhà thờ thời kỳ thuộc địa và các dinh thự của đại tá Casa de los virreyes.

Tham khảo

Đô thị bang México
Hạt của bang México


title: Megachile mendica

text:
Megachile mendica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1878


title: Vườn quốc gia Núi Field

text:
Vườn quốc gia Núi Field (Mount Field National Park) là một vườn quốc gia ở Tasmania (Australia), có cự ly 64 km về phía tây bắc Hobart. Cảnh quan vườn quốc gia này gồm rừng mưa ôn đới eucalyptus và các vùng đất hoang thạch nam núi cao, với độ cao đến 1.434 mét tại phía tây núi Field.

Vườn quốc gia Mount Field đã được lập năm 1916, cùng với vườn quốc gia Freycinet là vườn quốc gia lâu đời nhất của Tasmania. Khu vực xung quanh thác nước Russell đã được bảo vệ vì có vẻ đẹp tự nhiên từ năm 1885, khi nó được thiết lập thành khu bảo tồn tự nhiên đầu tiên của Tasmania. Khu bảo tồn này đã có tên gọi "Vườn quốc gia" trước năm 1946 trước khi được chính thức đổi tên như hiện nay vào năm 1947.

Trong thời kỳ Pleistocene, một lớp tuyết đã bao phủ cao nguyên núi Field và là nguồn nước cho các sông băng ở các thung lũng xung quanh. Một sông băng dài 12 km đã tạo ra một thung lũng sông và một bức tường tròn quanh hồ Seal.

Tham khảo

Vườn quốc gia Tasmania
IUCN Loại II


title: Helicopsyche lutea

text:
Helicopsyche lutea là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Tiếng Sunda

text:
Tiếng Sunda (Basa Sunda) là ngôn ngữ của khoảng 42 triệu dân từ 1/3 phía tây của đảo Java và khoảng 15% dân số Indonesia.

Ngôn ngữ này được phân loại nằm trong nhánh phía Tây của nhóm Malay-Polynesia trong ngữ hệ Nam Đảo và có nhiều phương ngữ dựa trên các nhóm dân ở:
 Banten,
 Bogor,
 Priangan,
 Cirebon.

Priangan, chiếm phần lớn diện tích của Sunda, là phương ngữ chính của tiếng Sunda được dạy ở bậc tiểu học cho đến trung học phổ thông (tương đương với lớp mười hai) ở Tây Java và tỉnh Banten.

Chữ viết
Tiếng Sunda được viết bằng các hệ thống chữ viết khác nhau trong suốt lịch sử. Trong thời kỳ đầu của Ấn Độ giáo-Phật giáo, chữ Vatteluttu và Nāgarī đã được sử dụng. Người Sunda sau đó đã phát triển bảng chữ cái của riêng họ, chữ Sunda cổ (Aksara Sunda Kuno). Sau sự xuất hiện của đạo Hồi, chữ Pegon cũng được sử dụng, thường dùng cho mục đích tôn giáo. Chữ Latinh sau đó bắt đầu được sử dụng sau khi người châu Âu đến đây. Trong thời hiện đại, hầu hết văn học Sunda được viết bằng chữ Latinh. Chính quyền khu vực Tây Java và Banten hiện đang thúc đẩy việc sử dụng chữ Sunda chuẩn (Aksara Sunda Baku) ở những nơi công cộng và biển báo đường bộ. Chữ Pegon vẫn được sử dụng chủ yếu bởi pesantren (trường nội trú Hồi giáo) ở Tây Java và Banten hoặc trong văn học Hồi giáo Sunda.

Tham khảo

Ngôn ngữ tại Indonesia
Người Sunda
Ngôn ngữ chủ-động-tân
Ngôn ngữ Malay-Polynesia


title: Amegilla caerulea

text:
Amegilla caerulea là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1905


title: Tipula schrankiana

text:
Tipula schrankiana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Phoebe scortechinii

text:
Phoebe scortechinii là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Kochummen, K.M. 1998. Phoebe scortechinii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
Chi Re trắng


title: Shia LaBeouf

text:
Shia Saide LaBeouf (sinh ngày 11 tháng 6 năm 1986 tại Los Angeles, California) là một diễn viên, đạo diễn phim người Mỹ.

Sự nghiệp điện ảnh
Ngôi sao đến từ Los Angeles này bắt đầu đóng phim từ năm 7 tuổi: Dr. Quinn, Medicine Woman (CBS, 1993-98). Phim ảnh với Shia LaBeouf dường như là định mệnh. Shia LaBeouf cũng đã tham gia rất nhiều series phim truyền hình ăn khách trong đó có The X-Files (Fox, 1993-2002), Freaks and Geeks (NBC, 1999-2000) nhưng nổi nhất là vai Louis Stevens trong 66 tập phim của series Even Stevens (Disney Channel, 1999-2003), vai diễn đã mang về cho anh giải Daytime Emmy Award cho Diễn viên xuất sắc nhất 2003.

Cũng trong năm 2003, Shia LaBeouf lại gây ấn tượng với bộ phim nhựa Holes, vai diễn đã mang về cho anh giải MTV Movie Award cho Nam diễn viên mới xuất sắc nhất. Chỉ tính từ năm 2003 đến nay Shia LaBeouf đã tham gia 12 phim lớn của Hollywood mà đáng kể nhất là: Charlie’s Angels: Full Throttle, I, Robot, Kẻ cứu rỗi nhân loại,... những phim cực kỳ thành công về doanh thu.

Tuy nhiên 2007 mới thực sự là năm của Shia LaBeouf khi cùng lúc hai bộ phim đại thắng về doanh thu: Disturbia và Transformers (Robots Đại Chiến) ra mắt. Hai trong số những siêu phẩm đáng xem nhất mùa hè năm nay sẽ cùng được công chiếu trong tháng 8.

Sau màn ra mắt ấn tượng của Transformers và Disturbia, tạp chí Nylon đã ngay lập tức có một bài viết hoành tráng về Shia LaBeouf với cái title ấn tượng: A Star Is Born (Một ngôi sao đã ra đời!) Còn đạo diễn Steven Spielberg thì không ngừng khen ngợi Shia LaBeouf trên tạp chí Time.
Từng được đề cử giải SAG Award danh tiếng của Hiệp hội các diễn viên Mỹ cùng những thành tích đáng nể trong phim ảnh, Shia LaBeouf hiện đang được xếp vào danh sách những diễn viên hạng A của Hollywood.

Tham khảo

Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Nam diễn viên thiếu nhi Mỹ
Người đoạt giải BAFTA
Đạo diễn video âm nhạc Mỹ
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Người đoạt giải Daytime Emmy
Nam diễn viên Los Angeles


title: Turkestan

text:
Turkestan (còn gọi là Turkistan hay Türkistan) là một khu vực ở Trung Á, ngày nay là khu vực mà chủ yếu là các dân tộc Turk sinh sống. Trong khu vực này có một số thành phố lớn của nền văn minh Ba Tư, nổi tiếng nhất là Samarkand và Bukhara, cũng như còn một lượng đáng kể người gốc Iran, ngày nay gọi là người Tajik.

Nó được phân chia thành Tây Turkestan (Turkestan thuộc Nga) và Đông Turkestan (Turkestan thuộc Trung Quốc), với các dãy núi Thiên Sơn và Pamir tạo thành sự phân chia tự nhiên gần đúng giữa hai vùng.

Khái quát
Tây Turkestan trong lịch sử còn được biết đến như là Sogdiana; Ma wara'u'n-nahr (theo những người Ả Rập) và Transoxiana theo cách gọi của các nhà thám hiểm phương Tây. Hai tên gọi cuối này là để chỉ vị trí của nó ở mé bên kia sông Amu Darya khi đi tới từ phía nam, là một minh chứng cho quan hệ lịch sử lâu dài của Turkestan với Iran, các đế chế Ba Tư, các vương triều Hồi giáo Umayyad và Abbasid. Khu vực này đã trở thành một phần của Đế chế Nga vào những năm thập niên 1860, và do đó đôi khi được gọi là Turkestan thuộc Nga hay Turkestanskii Krai (vùng Turkestan). Sau cách mạng tháng Mười Nga, vào ngày 31 tháng 10 năm 1917, một cuộc nổi dậy của nhân dân lao động đã lật đổ vương triều Tashkent. Vào giữa tháng 11, Đại hội Xô viết Vùng lần III được tổ chức và tuyên bố thành lập chính quyền Xô viết trên toàn Turkestan. Tuy nhiên Đại hội không giải quyết vấn đề tự trị của Turkestan. Phái tư sản dân tộc chủ nghĩa nắm lấy cơ hội này, liên minh với lực lượng phản cách mạng ở Nga và tuyên bố Turkestan độc lập. Họ tổ chức một đại hội ở Kokand và dự định xây dựng một nhà nước Hồi giáo. Các nỗ lực của phái này để lật đổ chính quyền Xô viết bị thất bại. Vào tháng 2 năm 1918, Kokand tan rã. Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Turkestan thuộc Liên Xô được thành lập, sau đó được chia ra thành nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Kazakh (Kazakhstan), nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Kirghiz (Kyrgyzstan), nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Tajik (Tajikistan), nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Turkmenia (Turkmenistan) và nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbek (Uzbekistan). Sau sự sụp đổ của Liên bang Xô viết, các nước cộng hòa này đã trở thành các quốc gia độc lập.

Đông Turkestan, thường được gọi là Turkestan thuộc Trung Quốc, là quê hương của những người Tuốc định cư sớm nhất trong khu vực, người Duy Ngô Nhĩ (hay còn được gọi là Úy Ngột Nhi). Khu vực này cuối cùng đã do nhà Thanh quản lý vào giữa thế kỷ 18 và được đặt tên là Tân Cương, có nghĩa là biên cương mới. Sau đó Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã quản lý khu vực này và hiện nay nó có tên gọi chính thức là Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương.

Hiện nay vẫn còn một thành phố mang tên Turkestan ở miền nam Kazakhstan.

Chuyện bên lề: Tàu thủy Liên Xô mang tên Turkestan
Trong đội tàu buôn Liên Xô cũ hồi giữa thế kỷ 20 có một chiếc mang tên Turkestan. Tàu Turkestan đã nhiều lần chở hàng đến Bắc Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam.

Tháng 5/1967 tàu thực hiện chuyến thứ tư của năm đến Việt Nam, neo đậu tại cảng Hồng Gai. Ngày 2/6/1967, không quân Mỹ đánh phá thành phố Hồng Gai. Hai phi cơ Mỹ bổ nhào xuống tàu Turkestan, thả một trái bom nổ cách tàu vài chục mét, tiếp đến thi nhau nã pháo và súng liên thanh cỡ lớn vào tàu. Tàu Turkestan bị 67 lỗ thủng, buồng lái và cây cầu trên tàu đã bị hỏng, 7 thủy thủ bị thương. Một người trong số họ đã hy sinh, là thợ điện Nikolai Rybachuk.

Đọc thêm
Bằng tiếng Anh:
V.V. Barthold "Turkestan Down to the Mongol Invasion" (London) 1968 (ấn bản lần thứ 3)
David Christian "A History Of Russia, Central Asia and Mongolia" (Oxford) 1998 Vol.I
Svat Soucek "A History of Inner Asia" (Cambridge) 2000
Bằng tiếng Pháp:
René Grousset "L'empire des steppes" (Paris) 1965
Bằng tiếng Nga:
В.В. Бартольд "Работы по Исторической Географии" (Москва) 2002

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Turkistan

Địa lý Trung Á

Vùng phân chia
Vùng văn hóa


title: Bulbophyllum pachyacris

text:
Bulbophyllum pachyacris là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

pachyacris]]

P


title: Chi Thuốc thượng

text:
Chi Thuốc thượng (danh pháp khoa học: Phaeanthus) là một chi thực vật thuộc họ Annonaceae.

Các loài
Chi này có các loài sau:
 Phaeanthus impressinervius Merr., 1922: Borneo (Malaysia).
 Phaeanthus intermedius (P.Parm.) I.M.Turner & Veldkamp, 2012: Malaysia, Singapore, Indonesia.
 Phaeanthus ophthalmicus (Roxb. ex G.Don) J.Sinclair, 1955: Malaysia, Brunei, Indonesia, Philippines, Papua New Guinea.
 Phaeanthus splendens Miq., 1865: Malaysia, Singapore, Indonesia, Brunei.
 Phaeanthus sumatranus Miq., 1865: Malaysia, Indonesia.
 Phaeanthus tephrocarpus Merr., 1929: Borneo (Malaysia).
 Phaeanthus vietnamensis Bân, 2000 - Thuốc thượng, thuốc mọi, da xà lắc, thuốc dấu cà doong: Miền trung Việt Nam.
 Phaeanthus villosus Merr., 1919: Philippines.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Palacios del Pan

text:
Palacios del Pan là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 235 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Girac

text:
Girac là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Agriocnemis palaeforma

text:
Agriocnemis palaeforma là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài sắp bị đe dọa trong sách Đỏ của IUCN năm 2008.

Agriocnemis palaeforma được Pinhey miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Agriocnemis
IUCN-status gevoelig
Coenagrionidae
Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN


title: Sognolles-en-Montois

text:
Sognolles-en-Montois là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Sognolles-en-Montois được gọi là Sognolots.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
Map of Sognolles-en-Montois on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Saint-Hilaire-Taurieux

text:
Saint-Hilaire-Taurieux  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainthilairetaurieux


title: Cầu Than thở

text:
Cầu Than thở (Ponte dei Sospiri) nằm giữa Dinh Tổng trấn (Venezia) và nhà giam cũ trong thành phố Venezia, Ý, bắc qua Rio di Palazzo là một con kênh rộng khoảng 8 m.

Cây cầu vòm làm bằng đá vôi này do Antonio Contino, một người cháu của người xây cầu Rialto, Antonio da Ponte, xây năm 1605. Contino cũng từng tham gia xây cầu Rialto trước đó.

Tội nhân bị tòa án tổng trấn Venezia tuyên xử trong Dinh Tổng trấn được dẫn qua chiếc cầu này để vào tù hay hành hình. Cầu Than thở mang tên này từ thế kỷ 17 vì tù nhân trên đường vào trại giam đã thở dài khi đứng từ đây nhìn ra tự do lần cuối. Tù nhân nổi nhất có lẽ là Giacomo Casanova, đã từ đây vượt ngục bằng cách leo qua mái của nhà lân cận trong đêm 31 tháng 10 năm 1756.

Nhiều cầu tương tự được xây theo kiểu mẫu của chiếc cầu tại Venezia này cũng được gọi là cầu than thở. Được biết đến nhiều nhất là các cầu tại trường Đại học Cambridge, Đại học Oxford và trong thành phố Bremen (Đức).

"Cầu Than thở" (Le pont des soupirs) cũng là tên một vở opera của Jacques Offenbach.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cầu Venezia
T
T


title: Halysidota

text:
Halysidota là một chi bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Các loài
 Halysidota anapheoides Rothschild, 1909
 Halysidota ata Watson, 1980
 Halysidota atra Druce, 1884
 Halysidota baritioides Rothschild, 1909
 Halysidota brasiliensis Rothschild, 1909
 Halysidota cinctipes Grote, 1865
 Halysidota conflua Watson, 1980
 Halysidota davisii H. Edwards, 1874
 Halysidota donahuei Watson, 1980
 Halysidota elota (Möschler, 1886)
? Halysidota eudolobata Hampson, 1901
 Halysidota fuliginosa Rothschild, 1909
 Halysidota fumosa Schaus, 1912
 Halysidota grandis (Rothschild, 1909)
 Halysidota grata Walker, 1866
 Halysidota harrisii Walsh, 1864
 Halysidota humosa (Dognin, 1893)
 Halysidota instabilis Dyar, 1912
 Halysidota insularis Rothschild, 1909
 Halysidota intensa Rothschild, 1909
 Halysidota interlineata Walker, 1855
 Halysidota interstriata (Hampson, 1901)
 Halysidota leda (Druce, 1890)
 Halysidota masoni (Schaus, 1895)
 Halysidota melaleuca (Felder, 1874)
 Halysidota meridionalis Rothschild, 1909
 Halysidota mexiconis Strand, 1919
 Halysidota nigrilinea Watson, 1980
 Halysidota orientalis Rothschild, 1909
 Halysidota pearsoni Watson, 1980
 Halysidota pectenella Watson, 1980
 Halysidota rhoda (Hampson, 1901)
 Halysidota roseofasciata (Druce, 1906)
 Halysidota rusca (Schaus, 1896)
 Halysidota ruscheweyhi Dyar, 1912
 Halysidota schausi Rothschild, 1909
 Halysidota semibrunnea (Druce, 1906)
 Halysidota steinbachi Rothschild, 1909
 Halysidota striata Jones, 1908
 Halysidota tessellaris Smith, 1797
 Halysidota torniplaga Reich, 1935
 Halysidota triphylia (Druce, 1896)
 Halysidota tucumanicola Strand, 1919
 Halysidota underwoodi Rothschild, 1909
 Halysidota yapacaniae Watson, 1980

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog
Halysidota at funet

Erebidae


title: Aluva

text:
Aluva là một thành phố và khu đô thị của quận Ernakulam thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Aluva có dân số 24.108 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Aluva có tỷ lệ 87% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 87%, và tỷ lệ cho phái nữ là 87%. Tại Aluva, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Hoplasoma mindanensis

text:
Hoplasoma mindanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Hoplasoma


title: Krishnasamudram

text:
Krishnasamudram là một thị trấn thống kê (census town) của quận Tiruchirappalli thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Krishnasamudram có dân số 9254 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Krishnasamudram có tỷ lệ 84% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 87%, và tỷ lệ cho phái nữ là 80%. Tại Krishnasamudram, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Grenay, Isère

text:
Grenay là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 310 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 1196 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Proragrotis

text:
Proragrotis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Dichagyris.

Former species
 Proragrotis dubitata McDunnough, 1933
 Proragrotis longidens (Smith, 1890)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Proragrotis at funet

Noctuidae
Noctuinae


title: Pseudaeolus australis

text:
Pseudaeolus australis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Pseudaeolus


title: Perdita infuscata

text:
Perdita infuscata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1977


title: Anini-y, Antique

text:
Anini-y là một đô thị cấp năm ở tỉnh Antique, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 21.201 người trong.

Các đơn vị hành chính

Anini-y, về mặt hành chính, được chia thành 23 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
 Photo Gallery of Trip to Nogas Island
 Photo Gallery of Trip to Sira-an Hot Springs
 Photo Narrative of Nogas Island and Sira-an Hot Springs

Đô thị của Antique


title: Phát triển phần mềm

text:
Phát triển phần mềm là việc chuyển nhu cầu của người dùng hoặc mục tiêu tiếp thị thành một sản phẩm phần mềm. Phát triển phần mềm đôi khi được hiểu là sự bao gồm các quá trình của kỹ nghệ phần mềm cộng với sự nghiên cứu và các mục tiêu tiếp thị phần mềm để phát triển những sản phẩm phần mềm máy tính. Nó tương phản với tiếp thị phần mềm, vì nó có thể có hoặc không liên quan tới phát triển sản phẩm mới.

Thường thì khó để phân định được giữa kỹ thuật và tiếp thị, cái nào đóng vai trò quan trọng hơn trong việc thành bại của một sản phẩm phần mềm bằng cách đánh giá sự thỏa mãn mong đợi của người dùng. Đó là lý do tại sao việc hiểu rằng cả hai quá trình và/hoặc sự hợp tác hiệu quả giữa cả kỹ thuật và tiếp thị trong toàn bộ quá trình phát triển phần mềm, là rất quan trọng. Sự quan tâm về mặt kỹ thuật lẫn tiếp thị thường được xem xét một cách cân bằng bởi giám đốc dự án.

Vấn đề tiếp thị còn được gọi là phân tích yêu cầu phần mềm. Vì phát triển phần mềm có thể bao gồm việc thỏa hiệp hay vượt ra ngoài yêu cầu của người dùng cuối, nên một dự án phát triển phần mềm phải thực hiện những công việc thường không dính dáng đến kỹ thuật như nghiên cứu thị trường, nguồn nhân lực, quản lý rủi ro, sở hữu trí tuệ, ngân quỹ, quản lý khủng hoảng, v.v... Những công việc này sẽ đóng vai trò là sự phát triển kinh doanh đi kèm với phát triển phần mềm.

Trong cuốn sách "Những tranh cãi phần mềm vĩ đại", Alan M. Davis đã nói trong chương "Requirements" (các yêu cầu), phần "The Missing Piece of Software Development" (Những mảnh còn thiếu của Phát triển phần mềm):

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Sửa đổi phần mềm

Đọc thêm
 Luke Hohmann. "Beyond Software Architecture: Creating and Sustaining Winning Solutions" (ngày 30 tháng 1 năm 2003)
 Jim McCarthy. "Dynamics of Software Development" (ngày 1 tháng 8 năm 1995), pp:10-30
 Robert K. Wysocki. "Effective Software Project Management" (ngày 27 tháng 3 năm 2006), pp:72-75
 PhD, CISM, John Rittinghouse. "Managing Software Deliverables: A Software Development Management Methodology" (ngày 12 tháng 11 năm 2003)
 Dan Conde. "Software Product Management: Managing Software Development from Idea to Product to Marketing to Sales" (ngày 1 tháng 9 năm 2002), pp:24-29
 Edward Hasted. "Software That Sells: A Practical Guide to Developing and Marketing Your Software Project" (ngày 10 tháng 6 năm 2005)
 A. M. Davis, "Just enough requirements management: where software development meets marketing" (ngày 30 tháng 5 năm 2005)
 John W. Horch, "Two Orientations On How To Work With Objects," IEEE Software, vol. 12, no. 2, các trang 117–118, Mar., 1995.
 Karl E. Wiegers, "More About Software Requirements: Thorny Issues and Practical Advice" (ngày 20 tháng 12 năm 2005)

Kinh doanh
Tiếp thị
Quản lý sản phẩm
Quản lý
Kỹ thuật phần mềm
Sản xuất và chế tạo
Quản lý dự án
Kiến trúc và nghề kỹ thuật
Phát triển sản phẩm
Quản lý dự án phần mềm


title: Phyllolabis czizeki

text:
Phyllolabis czizeki là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Phyllolabis
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Eanus guttatus

text:
Eanus guttatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1817.

Chú thích

Tham khảo

Eanus


title: Aeolus verruculosus

text:
Aeolus verruculosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Antimachos I

text:
Antimachos I (Tiếng Hy Lạp: ; được biết đến với tên gọi Antimakha trong các ghi chép Ấn Độ) là một trong số những vị vua Hy Lạp-Bactria, niên đại cai trị của ông có thể là từ khoảng năm 185-170 TCN.

Triều đại
Tarn và nhà nghiên cứu tiền xu Robert Senior coi Antimachos như một thành viên của triều đại Euthydemos và có lẽ như là một người con trai của Euthydemos I và là em trai của Demetrios. Theo các sử gia khác như Narain, ông là một vị vua độc lập với triều đại Euthydemos, và có lẽ là một người con cháu thuộc triều đại Diodotos. Ông đã cai trị một vùng đất rộng lớn ở Bactria và có lẽ cũng có Arachosia ở miền nam Afghanistan. Antimachos I đã bị đánh bại trong cuộc chiến chống lại vị vua tiếm vị Eucratides I hoặc vùng lãnh thổ của ông đã bị sáp nhập sau khi ông qua đời.

Một chứng cứ rõ ràng khác cho lập luận chống lại mối quan hệ với triều đại Euthydemos đó là một giấy biên lai thu thuế độc đáo mà trên đó có ghi:

Tiền xu của Antimachos I

Antimachos I đã ban hành một nhiều đồng tiền xu bằng bạc theo tiêu chuẩn Attic, với hình ảnh của chính ông đang đội một chiếc mũ kausia phẳng của người Macedonia, và ở mặt sau là hình ảnh thần Poseidon với cây đinh ba. Poseidon là vị thần của biển cả và những con sông lớn - một số học giả đã coi đây là một tham chiếu đến các tỉnh xung quanh lưu vực sông Indus, nơi Antimachos I có thể từng là một thống đốc.

Trên tiền xu của ông, Antimachos tự gọi bản thân mình là Theos, "Vị thần", ông là người đầu tiên làm điều này trong thế giới Hy Lạp cổ đại. Cũng giống như vua Agathocles, ông đã ban hành những đồng tiền đúc kỷ niệm, đó là những đồng tetradrachm bạc dành để tôn vinh Euthydemos I, cũng được gọi là "Vị thần", và Diodotos I, được gọi là "Vị cứu tinh".

Antimachos I cũng đã ban hành huy chương tròn bằng đồng miêu tả một con voi trên mặt chính, và trên mặt sau là hình ảnh nữ thần chiến thắng Nike cầm ra một vòng hoa. Con voi có thể là một biểu tượng Phật giáo.

Một loại huy chương đồng khác, hình vuông và khá thô, cũng miêu tả một con voi đang bước đi, nhưng ở mặt phía sau là một tia sét. Điều này được Bopearachchi đề xuất là dùng để nói đến vùng đất Arachosia. Loại này được đúc theo phong cách Ấn Độ với dòng chữ lại bằng tiếng Hy Lạp.

Chú thích

Tham khảo
 "The Greek in Bactria and India", W.W. Tarn, Cambridge University Press
 "The Decline of the Indo-Greeks", R.C. Senior and D. MacDonald, Hellenistic Numismatic Society
 "The Indo-Greeks", A.K. Narain, B.R. Publications

Liên kết ngoài
 Coins of Antimachus
 More coins of Antimachus

Vua Hy Lạp-Bactria
Năm mất không rõ
Năm sinh không rõ


title: Cubelles, Haute-Loire

text:
Cubelles là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire nam trung bộ nước Pháp. Xã  nằm ở khu vực có độ cao trung bình 960 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Loire


title: Epichlorops

text:
Epichlorops là một chi ruồi trong họ Chloropidae.

Chú thích

Tham khảo
Europe
Nearctic

Chloropidae
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Styringomyia montina

text:
Styringomyia montina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Chi Thốt nốt

text:
Chi Thốt nốt hay chi Thốt lốt (danh pháp khoa học: Borassus) là một chi của 5-10 loài thốt nốt thuộc họ Cau (Arecaceae), có nguồn gốc ở khu vực nhiệt đới châu Phi như Ethiopia, Niger, Nigeria, miền bắc Togo, Senegal v.v, Nam Á và New Guinea. Chúng là các loại cây thân cau/dừa cao thẳng đứng, có thể cao tới 30 m. Lá dài, hình chân vịt, dài 2 – 3 m. Các lá chét dài 0,6-1,2 m. Cuống lá (mo) mở rộng. Hoa nhỏ, mọc thành cụm dày dặc, thuộc loại đơn tính khác gốc. Hoa đực nhỏ, có 3 lá đài, 3 cánh rời xếp lợp, 6 nhị ngắn, bao phấn 2 ô. Hoa cái to, gốc có lá bắc, đài và tràng rời, bầu hình cầu, có 3 - 4 ô, 3 đầu nhị cong. Quả lớn màu nâu hoặc nâu hạt dẻ hình dạng hơi tròn với 3 hạch, hạt thuôn chia 3 chùy ở đỉnh. Tại Việt Nam mọc và được trồng ở các tỉnh khu vực Nam Bộ giáp với Campuchia. Tên gọi thốt nốt trong tiếng Việt có nguồn gốc từ tiếng Khmer th'not. Đây là loài cây biểu tượng không chính thức của Campuchia.

Các loài
 Borassus aethiopium, Mart.- thốt nốt châu Phi (vùng nhiệt đới châu Phi), một số tác giả cho là từ đồng nghĩa của B. flabellifer.
 Borassus deleb, Becc. - thốt nốt Sudan
 Borassus dichotomus, White - Đông Ấn, Đông Nam Á
 Borassus flabellifer, L. - thốt nốt châu Á (Nam Á) còn gọi đơn giản là thốt nốt (Ấn Độ, Sri Lanka, Thái Lan, Campuchia, Việt Nam, Malaysia, New Guinea)
 Borassus heineana, Becc. - thốt nốt New Guinea (New Guinea)
 Borassus machadonis, Ridl. - thốt nốt Mã Lai
 Borassus madagascariensis, Bojer. và Becc. - thốt nốt Madagascar (Madagascar)
 Borassus sambiranensis, Jum. & H.Perrier - thốt nốt Sambirano (bắc Madagascar)
 Borassus secundiflorus, Hort. cũ H.Wendl. - không rõ nơi sinh sống?
 Borassus sundaica, Becc. - thốt nốt Sudan ?

Một số danh pháp khác
 Borassus caudatum, Lour. - đồng nghĩa của Wallichin caudata
 Borassus flabelliformis, Murr. - đồng nghĩa của Borassus flabellifer
 Borassus gomutus, Lour. - đồng nghĩa của Arenga saccharifera
 Borassus ihur (Giseke), Linn.- đồng nghĩa của Pholidocarpus ihur
 Borassus pinnatifrons, Jacq. - đồng nghĩa của Chamaedorea spp.?
 Borassus pinnatifrons, Jacq. (GCI) - đồng nghĩa của Nunnezharria pinnatifrons (Kuntze)
 Borassus sonnerati, Giseke - đồng nghĩa của Lodoicea sechellarum
 Borassus tunicata, Lour. - đồng nghĩa của Pholidocarpus tunicatus - thốt nốt Việt Nam ?

Trồng và sử dụng
Các loài thốt nốt có tầm quan trọng kinh tế đáng kể và được trồng rộng rãi trong các khu vực nhiệt đới.

Cây thốt nốt là một trong những cây có tầm quan trọng nhất của Ấn Độ từ rất lâu, tại đây người ta sử dụng thốt nốt theo trên 800 kiểu khác nhau. Lá của nó được dùng làm mái che, thảm, giỏ, quạt, mũ, ô dù, cũng như làm vật liệu như giấy để viết.

Các lá với kích thước, hình dạng và kết cấu phù hợp, không quá già không quá non được chọn. Sau đó đem luộc với nước muối và bột nghệ. Đây là công đoạn bảo quản. Các lá này sau đó được sấy khô. Khi chúng đủ khô, mặt lá được đánh bóng bằng đá bọt và cắt ra theo các kích cỡ thích hợp. Tại một góc người ta đục lỗ. Từ mỗi lá có thể làm ra 4 trang. Việc viết trên loại "giấy" này cần dùng bút châm. Lối viết là dạng chữ thảo và nối liền với nhau. Các lá sau đó được buộc lại với nhau thành các thếp.

Các cuống (bẹ) lá cũng có thể dùng làm hàng rào và có thể lấy ra sợi rắn chắc phù hợp cho việc làm thừng, chão hay chổi. Gỗ màu đen là loại gỗ cứng, nặng và bền, có giá trị trong xây dựng.

Từ cây này người ta cũng tạo ra nhiều loại thức ăn. Các cây non được đem nấu nướng như là một loại rau hoặc nghiền, giã hay nướng để làm thức ăn. Quả được ăn dưới dạng tươi hay nướng, người ta còn ăn cả các hạt non tựa như thạch. Dịch ngọt có thể thu được từ các bông mo non (kể cả hoa đực lẫn hoa cái). Nó được dùng lên men để làm một loại đồ uống, gọi là rượu arac, hoặc được cô đặc để sản xuất một loại đường thô gọi là đường thốt nốt. Tại Indonesia người ta gọi nó là Gula Java (đường Java) và được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực của người dân Java. Ngoài ra, nhựa từ thân cây cũng được dùng làm một loại thuốc nhuận tràng. Các giá trị y học cũng đã được quy cho các phần khác của cây.

Hình ảnh về cây thốt nốt

Xem thêm
Quận Thốt Nốt ở Cần Thơ (trước đây là huyện Thốt Nốt).

Sách đỏ
Hai loài thốt nốt là Borassus madagascariensis và Borassus sambiranensis được liệt kê trong sách đỏ IUCN là dễ thương tổn và đang nguy cấp (A1c).

Chú thích

Tham khảo

Thực vật Campuchia
Thực vật Indonesia

Thực vật Ấn Độ
Cây Campuchia
Thực vật Malesia
Cây New Guinea


title: Atopsyche lobosa

text:
Atopsyche lobosa là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Cầu thủ bóng đá Hà Lan của năm

text:
Danh hiệu Cầu thủ bóng đá Hà Lan của năm (Voetballer van het Jaar) đã được trao ở Hà Lan từ năm 1984. Giải thưởng này được quyết định thông qua một cuộc bỏ phiếu của các cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp Hà Lan chơi ở các liên đoàn (Eredivisie) (Giải hạng nhất) và (Eerste Divisie) (Giải hạng nhì).

Cho đến năm 1997, đây đã là một giải thường niên và được trao vào cuối mỗi mùa bóng. Năm 2006, giải này đã được sáp nhập với giải Giày vàng (Gouden Schoen), một giải được trao từ năm 1982 bởi De Telegraaf và tạp chí bóng đá Hà Lan Voetbal International.

Danh hiệu Tài năng bóng đã Hà Lan của năm (Nederlands Voetbal Talent van het Jaar) đã được trao ở Hà Lan từ năm 1984 cho các cầu thủ bóng đã dưới 21 tuổi. Giải này đã được đổi tên thành Johan Cruijff Prijs năm 2003.

Các cầu thủ bóng đã Hà Lan của năm

Các cầu thủ đoạt giải chiếc giày vàng Hà Lan

Tài năng bóng đá Hà Lan của năm

Thủ môn bóng đá Hà Lan của năm

Xem thêm
 Giải vận động viên thể thao Hà Lan của năm

Tham khảo

 RSSSF

Bóng đá Hà Lan
Giải thưởng cầu thủ bóng đá của năm
Cầu thủ bóng đá ở Hà Lan
Giải thưởng Hà Lan
Sự kiện thể thao thường niên Hà Lan
Johan Cruyff
Khởi đầu năm 1984
Giải bóng đá vô địch quốc gia Hà Lan


title: Dufourea coeruleocephala

text:
Dufourea coeruleocephala là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1872


title: Downesia kanarensis

text:
Downesia kanarensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Downesia


title: Andrena plebeia

text:
Andrena plebeia là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1986


title: Agapetus punctatus

text:
Agapetus punctatus là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Agapetus


title: 5060 Yoneta

text:
5060 Yoneta (1988 BO5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 1 năm 1988 bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 5060 Yoneta

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Anostirus saltinii

text:
Anostirus saltinii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cate, Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Anostirus


title: Nyctiophylax amykos

text:
Nyctiophylax amykos là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Nyctiophylax


title: Caecidotea

text:
Caecidotea là một chi động vật giáp xác thuộc họ Asellidae.

Các loài
Chi này có các loài sau:

Caecidotea acuticarpa Mackin & Hubricht, 1940
Caecidotea adenta (Mackin & Hubricht, 1940)
Caecidotea alabamensis (Stafford, 1911)
Caecidotea ancyla (Fleming, 1972)
Caecidotea antricola Creaser, 1931
Caecidotea attenuata (Richardson, 1900)
Caecidotea barri (Steeves, 1965)
Caecidotea beattyi Lewis & Bowman, 1981
Caecidotea bicrenata (Steeves, 1963)
Caecidotea bilineata Lewis & Bowman, 1996
Caecidotea bowmani Lewis, 1980
Caecidotea brevicauda (Forbes, 1876)
Caecidotea cannula (Steeves, 1963)
Caecidotea carolinensis Lewis & Bowman, 1977
Caecidotea catachaetus (Fleming & Steeves, 1972)
Caecidotea chiapas Bowman, 1975
Caecidotea circulus (Steeves & Holsinger, 1968)
Caecidotea communis (Say, 1818)
Caecidotea cumberlandensis Lewis, 2000
Caecidotea cyrtorhynchus (Fleming & Steeves, 1972)
Caecidotea dauphina Modlin, 1986
Caecidotea dentadactyla (Mackin & Hubricht, 1938)
Caecidotea dimorpha (Mackin & Hubricht, 1940)
Caecidotea extensolinguala (Fleming, 1972)
Caecidotea filicispeluncae Bowman & Hobbs, 1983
Caecidotea fonticulus Lewis, 1983
Caecidotea forbesi (Williams, 1970)
Caecidotea foxi (Fleming, 1972)
Caecidotea franzi (Holsinger & Steeves, 1971)
Caecidotea fustis Lewis, 1981
Caecidotea henroti (Bresson, 1955)
Caecidotea hobbsi (Maloney, 1939)
Caecidotea holsingeri (Steeves, 1963)
Caecidotea holti (Fleming, 1972)
Caecidotea incurva Steeves & Holsinger, 1968
Caecidotea intermedia (Forbes, 1876)
Caecidotea jordani (Eberly, 1966)
Caecidotea kendeighi (Steeves & Seidenberg, 1971)
Caecidotea kenki (Bowman, 1967)
Caecidotea laticaudata (Williams, 1970)
Caecidotea lesliei Lewis & Bowman, 1981
Caecidotea mackini Lewis, Graening, Fenolio & Bergey, 2006
Caecidotea macropropoda Chase & Blair, 1937
Caecidotea metcalfi (Fleming, 1972)
Caecidotea mitchelli Argano, 1977
Caecidotea montana (Mackin & Hubricht, 1938)
Caecidotea nickajackensis Packard, 1881
Caecidotea nodula (Williams, 1970)
Caecidotea nortoni (Steeves, 1966)
Caecidotea obtusa (Williams, 1970)
Caecidotea occidentalis (Williams, 1970)
Caecidotea oculata Mackin & Hubricht, 1940
Caecidotea packardi Mackin & Hubricht, 1940
Caecidotea pasquinii (Argano, 1972)
Caecidotea paurotrigona (Fleming, 1972)
Caecidotea phreatica Lewis & Holsinger, 1985
Caecidotea pricei Levi, 1949
Caecidotea puebla (Cole & Minckley, 1968)
Caecidotea racovitzai (Williams, 1970)
Caecidotea recurvata (Steeves, 1963)
Caecidotea reddelli (Steeves, 1968)
Caecidotea richardsonae Hay, 1901
Caecidotea rotunda Bowman & Lewis, 1984
Caecidotea salemensis Lewis, 1981
Caecidotea scrupulosa (Williams, 1970)
Caecidotea scypha (Steeves & Holsinger, 1968)
Caecidotea sequoiae Bowman, 1975
Caecidotea serrata (Fleming, 1972)
Caecidotea simonini (Bresson, 1955)
Caecidotea simulator Lewis, 1999
Caecidotea sinuncus (Steeves, 1965)
Caecidotea spatulata Mackin & Hubricht, 1940
Caecidotea steevesi (Fleming, 1972)
Caecidotea stiladactyla Mackin & Hubricht, 1940
Caecidotea stygia Packard, 1871
Caecidotea teresae Lewis, 1982
Caecidotea tomalensis (Harford, 1877)
Caecidotea tridentata Hungerford, 1922
Caecidotea vandeli (Bresson, 1955)
Caecidotea vomeri Argano, 1977
Caecidotea williamsi Escobar-Briones & Alcocer, 2002
Caecidotea zullini Argano, 1977

Chú thích

Tham khảo

Asellidae


title: 12182 Storm

text:
12182 Storm (1973 UQ5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 10 năm 1973 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12182 Storm

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Moyenneville, Somme

text:
Moyenneville là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc at the D22 và đường D73, khoảng 5 dặm Anh về phía tây nam của Abbeville.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Moyenneville trên trang mạng của INSEE
 Moyenneville trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Bruchus ochraceus

text:
Bruchus ochraceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Baudi miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Ectinus

text:
Ectinus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1829 bởi Eschscholtz.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Ectinus aterrimus (Linnaeus, 1761)
 Ectinus dahuricus (Candèze, 1863)
 Ectinus exulatus (Candèze, 1873)
 Ectinus hidaensis Ôhira, 1998
 Ectinus higonius (Lewis, 1894)
 Ectinus insidiosus (Lewis, 1894)
 Ectinus koshiki Kishii, 1984
 Ectinus longicollis (Lewis, 1894)
 Ectinus miyakei Ôhira, 1964
 Ectinus nipponicus Kishii, 1979
 Ectinus nokozanus (Miwa, 1928)
 Ectinus obakoae Kishii, 1979
 Ectinus obscurolineatus Kishii, 1979
 Ectinus peregrinus Gurjeva, 1978
 Ectinus piloselloides (Schwarz, 1891)
 Ectinus puberulus (Miwa, 1928)
 Ectinus saitoanus Kishii, 1987
 Ectinus sepes (Lewis, 1879)
 Ectinus sericeus (Candèze, 1878)
 Ectinus sonanis (Miwa, 1928)
 Ectinus tamnaensis Kishii in Kishii & Paik, 2002
 Ectinus yushiroi W. Suzuki, 1999

Chú thích

Tham khảo

Agriotini


title: Bộ Guốc lẻ

text:
Bộ Guốc lẻ, bộ Móng Lẻ hay bộ Móng guốc lẻ (Perissodactyla) (từ tiếng Hy Lạp cổ đại, "περισσός perissós, "lẻ"; và δάκτυλος dáktylos, "ngón, móng"), hoặc động vật móng guốc lẻ (tiếng Anh: Odd-Toed Ungulate) bao gồm các động vật móng guốc đi đứng trên một (số lẻ) trong năm ngón guốc: ngón thứ ba của chúng. Các ngón guốc còn lại không chịu trọng lượng cơ thể thường vẫn còn, mất đi, còn dấu tích hoặc nằm ở sau chân. Ngược lại, động vật móng guốc chẵn chịu hầu hết trọng lượng cơ thể của chúng trên hai (số chẵn) trong năm ngón guốc: ngón thứ ba và tư. Một sự khác biệt khác giữa hai bộ là động vật móng guốc lẻ tiêu hóa thực vật chúng ăn trong ruột của chúng, chứ không phải trong một hoặc nhiều buồng dạ dày như động vật móng guốc chẵn.

Bộ này bao gồm khoảng 17 loài được chia thành ba Họ: Equidae (ngựa, lừa và ngựa vằn), Rhinocerotidae (tê giác) và Tapiridae (lợn vòi).

Mặc dù có ngoại hình rất khác nhau, chúng vẫn được công nhận là những Họ gần gũi với nhau vào thế kỷ 19 bởi nhà động vật học Richard Owen, người đặt tên cho Bộ này.

Tiến hóa
Động vật móng guốc ngón lẻ đã phát sinh tại khu vực mà ngày nay là Bắc Mỹ vào cuối thế Paleocen, chưa tới 10 triệu năm sau sự kiện tuyệt chủng kỷ Phấn Trắng-phân đại đệ Tam, mà trong sự kiện đó các loài khủng long đã bị tuyệt chủng. Vào đầu thế Eocen (55 triệu năm trước) chúng đã đa dạng hóa và tản ra để chiếm lĩnh vài lục địa. Các loài ngựa và lợn vòi cùng tiến hóa tại Bắc Mỹ; trong khi các loài tê giác dường như đã phát triển tại châu Á từ các động vật tương tự như heo vòi và sau đó tái chiếm châu Mỹ trong thời kỳ giữa thế Eocen (khoảng 45 triệu năm trước). Có khoảng 12 họ trong bộ này, nhưng còn tồn tại đến ngày nay chỉ còn ba họ. Các họ này là rất đa dạng về hình dáng và kích thước; chúng bao gồm các động vật khổng lồ trong họ Brontotheriidae và các động vật kỳ quái trong họ Chalicotheriidae. Loài động vật móng guốc ngón lẻ to lớn nhất là tê giác không sừng châu Á (chi Paraceratherium họ Hyracodontidae, đã tuyệt chủng), nặng tới 12 tấn, vào khoảng hai lần nặng hơn voi.

Các động vật móng guốc ngón lẻ đã từng là nhóm thống trị trong số các động vật lớn sống trên đất liền và gặm cành, chồi cây cho tới tận thế Oligocen. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh của các loài cỏ trong thế Miocen (khoảng 20 triệu năm trước) sđã tạo ra sự thay đổi lớn: các loài động vật móng guốc ngón chẵn với các dạ dày phức tạp hơn đã có khả năng thích nghi tốt hơn với các thức ăn thô và ít dinh dưỡng hơn và chúng nhanh chóng trở thành nhóm thống lĩnh. Tuy nhiên, nhiều loài động vật ngón lẻ cũng đã sống sót và còn thịnh vượng cho đến tận cuối thế Pleistocen (khoảng 10.000 năm trước) khi chúng phải đối mặt với áp lực từ sự săn bắt của con người và sự thay đổi môi trường sống.

Phân loại
Các thành viên trong bộ này được chia thành hai phân bộ:
 Hippomorpha là các động vật móng guốc ngón lẻ có khả năng chạy nhanh với các chân dài và chỉ có một ngón chân; phân bộ này có một họ duy nhất là họ Ngựa (Equidae) (chỉ có một chi là Equus), bao gồm các loài ngựa, ngựa vằn, lừa, lừa rừng Trung Á và các loài đồng minh khác.
 Ceratomorpha là các động vật móng guốc ngón lẻ có vài ngón chân hoạt động, chúng nặng nề và di chuyển chậm hơn các loài trong nhóm Hippomorpha. Phân bộ này bao gồm hai họ là: Tapiridae (lợn vòi) và Rhinocerotidae (tê giác)

Ba họ với các chi còn tồn tại đến ngày nay của động vật móng guốc ngón lẻ được phân loại như sau.

 Bộ PERISSODACTYLA
 Phân bộ Hippomorpha
 Họ Equidae: Ngựa và các loài đồng minh, khoảng 9 loài trong 1 chi
 Lừa hoang châu Phi, Equus africanus
 Lừa hay Lừa châu Phi, Equus asinus
 Ngựa nhà, Equus caballus (xem thêm ngựa hoang)
 Ngựa vằn Grevy, Equus grevyi
 Lừa rừng Trung Á hay lừa châu Á Equus hemionus
 Lừa hoang Tây Tạng, Equus kiang
 Ngựa Przewalski, Equus przewalskii
 Ngựa vằn đồng bằng, Equus quagga
 Ngựa vằn núi, Equus zebra
 Phân bộ Ceratomorpha
 Họ Tapiridae: 5 loài lợn vòi trong 1 chi
 Lợn vòi Kabomani, Tapirus kabomani
 Lợn vòi Brasil, Tapirus terrestris
 Lợn vòi miền núi, Tapirus pinchaque
 Lợn vòi Baird, Tapirus bairdii
 Lợn vòi, Tapirus indicus
 Họ Rhinocerotidae: 5 loài tê giác trong 4 chi
 Tê giác đen, Diceros bicornis
 Tê giác trắng, Ceratotherium simum
 Tê giác Ấn Độ, Rhinoceros unicornis
 Tê giác Java, Rhinoceros sondaicus
 Tê giác Sumatra, Dicerorhinus sumatrensis

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài trong phạm vi Euungulata:

Phát sinh chủng loài trong phạm vi Perissodactyla:

Tham khảo

Xem thêm
 Bộ Guốc chẵn

Liên kết ngoài


title: Quận Lafayette, Wisconsin

text:
Quận La Fayette một quận thuộc tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Darlington.. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 16.177 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1644 km2, trong đó có 3 km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Wisconsin


title: Phyllonorycter gemmea

text:
Phyllonorycter gemmea là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Hoa Kỳ (Massachusetts và Maine).

Sải cánh dài 7-7.5 mm.

Ấu trùng ăn Robinia species, bao gồm Robinia pseudacacia. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô

text:
Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô là một khu kinh tế rộng 271 km² ở phía Nam tỉnh Thừa Thiên Huế, Trung Trung Bộ Việt Nam, bao trùm thị trấn Lăng Cô và các xã Lộc Thủy, Lộc Tiến, Lộc Vĩnh thuộc huyện Phú Lộc.

Khu kinh tế này giáp Biển Đông ở phía Bắc và Đông, giáp thành phố Đà Nẵng ở phía Nam. Khu kinh tế Chân Mây-Lăng Cô được thành lập nhằm tạo ra một động lực tăng trưởng cho Vùng kinh tế trọng điểm Trung bộ trên cơ sở phát huy các điều kiện địa lý thuận lợi như nằm ở trung tâm Việt Nam, có cảng nước sâu Chân Mây, là một nút trên Hành lang kinh tế Đông - Tây nhờ đó dễ dàng tiếp cận các thị trường Lào, Thái Lan, Myanma, có tuyến đường sắt và đường bộ cao tốc Bắc Nam đi qua. Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô còn được xây dựng nhằm khai thác các tiềm năng du lịch tại khu vực, tạo thành một trung tâm du lịch - dịch vụ của vùng kinh tế trọng điểm và của cả Việt Nam.

Theo quy hoạch, khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô gồm 5 tiểu khu: khu phi thuế quan, khu công nghiệp, khu cảng Chân Mây, khu đô thị và khu du lịch.

Ông Hoàng Ngọc Khanh, Chánh Văn phòng UBND tỉnh Thừa Thiên Huế xác định mục tiêu phát triển tại Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô là thu hút các dự án công nghiệp sạch, công nghiệp công nghệ cao... Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô hiện có (2016) 39 dự án đầu tư được cấp phép còn hiệu lực, với tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 39.069 tỷ đồng. Trong đó, nhiều dự án lớn, điển hình là dự án Khu Du lịch Laguna Lăng Cô do Công ty Trách nhiệm hữu hạn Laguna Việt Nam thuộc Tập đoàn Banyan Tree (Singapore) làm chủ đầu tư với tổng vốn đầu tư 875 triệu USD, diện tích 280 ha.

Chú thích

Tham khảo
Quyết định của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam số 04/2006/QĐ-TTg ban hành ngày 05 Tháng 01 năm 2006 về việc thành lập và ban hành Quy chế hoạt động của Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô, tỉnh Thừa Thiên Huế.
Quyết định của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam số 1363/QĐ-TTg ban hành ngày 10 tháng 10 năm 2007 về việc phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Chân Mây Lăng Cô
Kinh tế Thừa Thiên Huế


title: Longitarsus ozbeki

text:
Longitarsus ozbeki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Aslan & Warchalowski miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: 18862 Warot

text:
18862 Warot (1999 RE183) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18862 Warot

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Luc, Lozère

text:
Luc là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 971 mét trên mực nước biển.
Phế tích lâu đài Luc nằm ở đây.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Luc in Lozere (tiếng Pháp)
tiếng Anh và tiếng Pháp

Xã của Lozère


title: Hyposmocoma argentea

text:
Hyposmocoma argentea là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Molokai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Vexitomina sinensis

text:
Vexitomina sinensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexitomina


title: Euhesma tuberculipes

text:
Euhesma tuberculipes là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Euhesma
Động vật được mô tả năm 1965


title: Omessa

text:
Omessa  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 24,4 km², dân số năm 1999 là 537 người. Khu vực này có độ cao 450 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Daulatpur

text:
Daulatpur là một thị trấn thống kê (census town) của quận Gurdaspur thuộc bang Punjab, Ấn Độ.

Địa lý
Daulatpur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 521 mét (1709 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Daulatpur có dân số 4544 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Daulatpur có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Daulatpur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Punjab


title: La Paloma

text:
"La paloma" (tạm dịch: "Chim bồ câu"; tên tiếng Việt: Cánh buồm xa xưa) là một bài hát tiếng Tây Ban Nha. Bài hát đã được phổ biến và cải biên ở rất nhiều quốc gia, nhiều nền văn hóa, nhiều dòng nhạc khác nhau trên toàn thế giới và đã được ghi âm hơn 140 năm trở lại đây. "Cánh buồm xa xưa" được sáng tác bởi Sebastián Iradier - một nhà soạn nhạc người dân tộc Basque thuộc Tây Ban Nha sau khi Iradier trở về từ chuyến du lịch Cuba năm 1861. Có lẽ Iradier đã sáng tác "La Paloma" vào khoảng năm 1863, chỉ hai năm trước khi ông từ trần và không kịp nhìn thấy đứa con tinh thần của mình trở thành một trong những bài hát nổi tiếng nhất thế giới.

Ảnh hưởng của dòng nhạc hanabera của người dân Cuba đối với bài hát đã làm "La Paloma" có những đặc trưng và giai điệu rất riêng biệt. Không lâu sau khi ra đời, "La Paloma" trở nên rất thịnh hành ở México và sau đó lan sang nhiều nước khác trên thế giới. Ở nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Afghanistan, México, Tây Ban Nha, Hawaii, Philippines, Đức, Rumani, Zanzibar và Goa bài hát trở thành một bài bán dân ca của khu vực đó. Nhiều năm trôi qua, mức độ phổ biến của "La Paloma" cũng trải qua nhiều thăng trầm nhưng nó chưa bao giờ bị quên lãng. Có thể nói "La Paloma" là một trong những bài hát đầu tiên được nhanh chóng phổ biến trên toàn thế giới và lôi cuốn nhiều ca nhạc sĩ thuộc các dòng nhạc khác nhau .

Tại Việt Nam, người đặt lời Việt cho ca khúc "La paloma" dưới nhan đề "Cánh buồm xa xưa" là nhạc sĩ Từ Vũ.

Chủ đề
Chủ đề của bài "La Paloma" bắt nguồn từ cuộc xâm lược xứ Hy Lạp của vua Darius I nước Ba Tư vào năm 492 trước Công nguyên, thời điểm mà chim bồ câu chưa được biết đến ở châu Âu.

Lúc đó, hạm đội Ba Tư do đại tướng Mardonius chỉ huy đã gặp phải một trận bão ngoài khơi đỉnh Athos, nhiều thuyền chiến Ba Tư đã bị đắm trong trận bão này. Người Hy Lạp đã nhìn thấy nhiều chú chim bồ câu bay ra khỏi các xác tàu Ba Tư bị đắm và cho rằng những chú chim này mang về đất liền những thông điệp tình yêu cuối cùng của những thủy thủ đã bỏ mình giữa biển cả. Chủ đề về mối liên hệ cuối cùng của tình yêu vượt qua cả cái chết và sự chia ly đã được phản ánh trong bài "La Paloma" (bản thân cái tên tiếng Tây Ban Nha "La paloma" có nghĩa là "chim bồ câu"). Trong khi lời bài hát ở các phiên bản ngoại ngữ có thể không đúng so với nguyên bản, tinh thần đó của bài hát vẫn được bảo tồn sau nhiều lần thu âm, dù dưới dạng nào và bài hát vẫn thể hiện được cái kịch tính, mâu thuẫn giữa sự chia ly với nỗi cô đơn, thậm chí cái chết và tình yêu.

Lời bài hát

Lời Tây Ban Nha
 1. Cuando salí de la Habana ¡Valgame Dios!
 Nadie me ha visto salir Si no fuí yo.
 Y una linda Guachinanga S'allá voy yo,
 Que se vino tras de mi, Que sí señor.

 Điệp khúc:
 Si a tu ventana llega Una Paloma,
 Tratala con cariño, Que es mi persona.
 Cuentale tus amores, Bien de mi vida,
 Coronala de flores, Que es cosa mia.
 Ay! chinita que sí!
 Ay! que dame tu amor!
 Ay! que vente conmigo,
 Chinita, a donde vivo yo!

 2. El dia nos casemos ¡Valgame Dios!
 En la semana que hay ir Me hace reir
 Desde la Iglesia juntitos, Que sí señor,
 Nos hiremos à dormir, Allá voy yo.

 (Điệp khúc)

 3. Cuando el curita nos eche La bendicion
 En la Iglesia Catedral Allá voy yo
 Yo te daré la manita Con mucho amor
 Y el cura dos hisopazos Que sí señor

 (Điệp khúc)

 4. Cuando haya pasado tiempo ¡Valgame Dios!
 De que estemos casaditos Pues sí señor,
 Lo menos tendremos siete Y que furor!
 O quince guachinanguitos Allá voy yo

(Điệp khúc)

Lời Việt
Lời Việt phổ biến của ca khúc này do nhạc sĩ Từ Vũ viết

Vi vu đồi thông reo xao xác lá chiều nay thu về
Em ơi cánh buồm xa ngày xưa còn vương bao lời thề
Xa xa đàn chim uyên dang cánh biếc trời mây tung hoành
Sương lan lắng chìm trong hoàng hôn khi tâm tư ta gầy.

Thuyền ai đang lênh đênh vượt sóng biếc cho tan vơi cơn sầu
Ai đang đắm đuối trên lưng muôn con sóng xanh bạc đầu?
Biệt ly sao chua cay làm mắt ướt tóc xanh nay phai màu
Nhớ mãi, nhớ mãi môi em cười khi bến xa con tàu.

Yêu em qua chuỗi ngày thơ
Mà giờ lòng còn vương thương nhớ
Nhớ người xưa chiều nay mình ta bao ước mơ
Niềm riêng se sắt bên lòng.

Thu ơi gieo mấy lần tang
Mà lòng người tàn theo năm tháng?
Ý thu vương trách sao lòng người mau lãng quên
Chiều nay thu vẫn mơ màng.

Chú thích

Đĩa đơn quán quân tại Đức
Bài hát tiếng Tây Ban Nha
Bài hát năm 1863
Bài hát Cuba


title: Cá hồng miêu

text:
Cá hồng miêu, cá hồng mèo hay cá hường miêu (Datnioides polota) là một loài cá nước ngọt thuộc họ Cá hường, bộ Cá vược sống ở những con sông nơi có chế độ thủy lưu trung bình. Đây là một loài cá thuộc nhóm cá dữ với bộ răng sắc nhọn.

Đặc điểm sinh học
Cá hồng miêu có hình dáng thân hình dẹp ngang, hơi cao và có màu nâu nhạt ở trên lưng, bụng cá màu trắng. Nó có khoản từ 8 đến 10 sọc đứng trên thân. Cá có mõm nhọn, miệng xiên, hàm dưới hơi nhô ra, hai răng cửa rất dài, nhọn và sắc mắt cá to, tròn và đẹp.

Má và nắp mang đều có phủ vảy, vảy của cá ở trên thân nhỏ và cấu tạo theo kiểu vảy lược. Đường bên liên tục, phần trước cong lên và phần đuôi thẳng, gốc vây lưng và vây hậu môn có vảy bao, vây đuôi tròn. Cá có thân trên gốc vây đôi có hai đốm thẫm tròn xếp thẳng đứng. Có một đốm đen tròn trên nắp mang. Vây bụng màu đen.

Phân bố
Trên thế giới, cá hồng miêu có có nguồn gốc Indonesia, phân bố ở Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Ấn Độ, Bangladesh và được di giống sang một số nước khác trong đó có Việt Nam.

Ở Việt Nam, cá hồng miêu thường chủ yếu sống ở Quảng Bình (tập trung tại sông Gianh) cư dân địa phương còn gọi chúng là cá Hồng mèo (Hồng Miêu) vì bản thân chúng có răng cửa dài, nhọn và sắc bén như răng của con mèo.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Cá hường sông

P
Động vật được mô tả năm 1822
Cá Thái Lan
Loài ít quan tâm


title: Murasson

text:
Murasson  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Montfroc

text:
Montfroc là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Montfroc nằm ở khu vực có độ cao từ 732-1533 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Drôme


title: Cochranella vozmedianoi

text:
Cochranella vozmedianoi là một loài ếch trong họ Centrolenidae, đây là loài đặc hữu của Venezuela. Tên địa phương của nó là "ranita de cristal de Paria" (Paria Glass-frog). Môi trường sống tự nhiên của nó là các vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Tình trạng bảo tồn của nó là không rõ.

Chú thích
Zoological Journal of the Linnean Society, 2006, 147, 489–513

Chú thích

Tham khảo

Cochranella
Động vật lưỡng cư Venezuela
Động vật đặc hữu Venezuela


title: Capila

text:
Capila là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Tagiadini


title: Le Tourneur

text:
Le Tourneur là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le Tourneur sur le site de l'Institut géographique national

Tourneur, Le


title: Candé

text:
Candé là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire tây nước Pháp. Xã này có diện tích 4,91 km2, dân số năm 2007 là 2721 người.

Vào thế kỷ 11, khu vực này trở thành một địa điểm quân sự quan trọng của Anjou dưới thời bá tước Rorgon de Candé, tại lâu đài Fort Candé.

Tham khảo

INSEE Web site

Xã của Maine-et-Loire