title: Trịnh Doanh

text:
Trịnh Doanh (chữ Hán: 鄭楹, 4 tháng 12 năm 1720 – 12 tháng 5 năm 1767), thụy hiệu Nghị Tổ Ân vương (毅祖恩王), là vị chúa Trịnh thứ 7 thời Lê Trung hưng trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi từ năm 1740 đến 1767.

Trịnh Doanh là con trai thứ 4 của Hy Tổ Nhân vương Trịnh Cương và là em trai của Dụ Tổ Thuận vương Trịnh Giang, hai vị Chúa Trịnh thứ 5 và thứ 6. Từ khi còn trẻ ông đã sớm bộc lộ là người có vǎn tài võ lược, được Trịnh Giang rất tin tưởng. Vì chúa Trịnh Giang đã lớn tuổi mà chưa có con trai, lại mắc bệnh mà chán nản với chính sự nên đã giao phó binh quyền cho Trịnh Doanh từ năm 1736, tuy nhiên ông bị Hiệp quận công Hoàng Công Phụ cản trở nên không nắm được thực quyền. Do những chính sách sai lầm của Trịnh Giang khiến triều chính rối ren, phong trào nông dân khởi nghĩa bùng nổ khắp Bắc Hà làm lung lay sự thống trị của họ Trịnh. Để cứu vãn tình thế, vào năm 1740, mẹ của Trịnh Giang và Trịnh Doanh là bà Thái phi họ Vũ cùng nhóm đại thần Nguyễn Quý Cảnh, Nguyễn Đình Hoàn lật đổ Trịnh Giang và đưa Trịnh Doanh lên ngôi Chúa.

Trịnh Doanh là một nhà cai trị khéo léo và cũng là một viên tướng có tài cầm quân. Trong những năm đầu trị vì, ông tiến hành cải tổ lại bộ máy chính trị sau những sai lầm dưới thời Trịnh Giang, ban hành các chính sách nhằm chấn hưng đất nước, chấn chỉnh hệ thống quan lại, bãi bỏ các công trình xây dựng xa xỉ nhằm xoa dịu sự bất bình của nhân dân. Đồng thời, Chúa phải đánh dẹp các cuộc nổi dậy của nông dân trong nước. Năm 1751, triều đình Lê - Trịnh đã tiêu diệt được 2 thủ lĩnh nông dân hùng mạnh nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ lúc đó, Nguyễn Hữu Cầu và Nguyễn Danh Phương, tình hình loạn lạc cơ bản đã tạm yên. Lịch sử ghi nhận những năm Trịnh Doanh cầm quyền ở Bắc Hà là những năm ổn định và thịnh đạt. Song những cố gắng của ông đã không thể cứu vãn sự suy tàn của họ Trịnh. Ông qua đời vào năm 1767 và ngôi Chúa được truyền cho người con trai trưởng là Thánh Tổ Thịnh vương Trịnh Sâm.

Thân thế và cuộc sống ban đầu

Trịnh Doanh chào đời vào ngày Mậu Thìn tháng 11 năm Canh Tý, tức 4 tháng 12 năm 1720 dưới triều Lê Dụ Tông. Ông là người con trai thứ 4 của Hy Tổ Nhân vương Trịnh Cương, vị chúa Trịnh thứ 5, mẫu thân là là bà Vũ Thị Ngọc Nguyên, người xã Mĩ Thứ, huyện Đường Yên, trấn Hải Dương, nguyên là vợ thứ của Trịnh Cương với tước hàm là Chiêu viện. Người anh trưởng cùng mẹ với ông chính là Dụ Tổ Thuận vương Trịnh Giang.

Năm 1729, Trịnh Cương qua đời, Trịnh Giang lên nối ngôi. Trong thời gian trị vì, Trịnh Giang đã làm nhiều việc mất lòng người như giết hại vua Lê và nhiều đại thần được trọng vọng; lại sa vào con đường ăn chơi xa xỉ, tin dùng hoạn quan, gian nịnh khiến chính sự ngày càng đổ nát. Đến nửa cuối giai đoạn trị vì của ông, các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra, thành một làn sóng mạnh mẽ khắp Đàng Ngoài. Các sử gia thường xếp thời kỳ của Trịnh Giang là bắt đầu giai đoạn suy vong của họ Trịnh.

Do lên ngôi đã lâu mà vẫn chưa có con trai, lại muốn có nhiều thời gian cho việc ăn chơi, nên vào năm 1735, Trịnh Giang phong cho Trịnh Doanh - 16 tuổi làm Khâm sai Tiết chế các xứ thủy bộ chư quân, Thái úy Ân quốc công mở phủ Lượng quốc để thay việc nhiếp chính. Trịnh Doanh mỗi tháng ba lần vào các ngày 3, 13 và 23 tiếp kiến trăm quan ở trạch các, để nghe trình bày công việc. Quần thần có điều liên quan tâu lên phủ Lượng quốc thì gọi là cẩn bẩm.

Trong thời gian này, Trịnh Doanh kết thân với hai viên quan nhỏ trong triều là ông Hoàng Ngũ Phúc và ông Đỗ Thế Giai. Hai người này khi chưa gặp thời, có kết giao với một viên hoạn quan. Người hoạn quan ấy thường cho rằng chính sự họ Trịnh đã suy, thường khuyên hai ông nên chọn một hoàng tử trong họ vua Lê để tôn phò, thế nhưng hai ông cho rằng thế họ Trịnh tất phục hưng được. Sau đó ông Đỗ đi ra, gặp Vương đệ Trịnh Doanh đang cùng bọn nội giám ngồi dưới đất mà chơi đá gà, bèn về bẩm với ông Hoàng Ngũ Phúc rằng đây đúng là chân chúa. Vì thế hai người này đem trâu rượu vào yết kiến, được Trịnh Doanh mến tài mà thu nạp. Sau khi đã lên ngôi rồi, Trịnh Doanh dùng Ngũ Phúc đánh dẹp bên ngoài, Thế Giai trông coi bên trong, giặc cướp các nơi đều tiêu trừ được hết. Còn viên hoạn quan nọ sau đi theo các Hoàng tôn nhà Lê khởi nghĩa ở vùng Trấn Ninh.

Sử sách ghi nhận Trịnh Doanh là người sáng suốt, quả quyết, có tài văn võ, từ khi mở phủ tạm giữ chính quyền, rất được lòng mọi người. Tuy nhiên do ông bị Hiệp quận công Hoàng Công Phụ - hoạn quan thân tín của Trịnh Giang ghen ghét nên không nắm được quyền hành. Các công việc triều chính ông đều không dám tự quyết mà đều phải thỉnh hỏi ý Chúa. Còn Chúa từ sau một lần bị sét đánh gần chết thì cho xây cung Thưởng Thị ở xã Hoàng Mai, huyện Thanh Trì và ở luôn đó không ra ngoài nữa, nên việc triều chính rối rắm. Sách Đại Việt Sử ký Tục biên dẫn lại tình cảnh đất nước lúc đó (1741)

Chính vì tình cảnh đó, các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi, ban đầu chỉ là lẻ tẻ, nhưng về sau phát triển rộng khắp, lôi kéo hàng ngàn, hàng vạn người tham gia như cuộc khởi nghĩa Quách Công Thi ở Lạc Thổ, Nguyễn Dương Hưng ở núi Tam Đảo, Nguyễn Tuyển - Nguyễn Cừ ở Ninh Xá, Vũ Trác Oánh ở Mộ Trạch, Vũ Đình Dung ở Ngân Già, ... đều mượn tiếng phò Lê diệt Trịnh, dân chúng đi theo rất đông, triều đình không sao ngăn cấm được.

Cai trị Đàng Ngoài

Lên ngôi nhờ biến loạn

nhỏ|phải|200x|Dụ Tổ Thuận vuơng Trịnh Giang (1711 - 1761). Thời gian cai trị của ông (1729 - 1740) đánh dấu một giai đoạn khủng hoảng của chính quyền Lê - Trịnh.

Hoàng Công Phụ tìm cách giảm bớt uy quyền của nhiếp chính vương Trịnh Doanh, bảo bá quan khi trình bày việc gì thì không dùng chữ bẩm mà phải dùng chữ thân (trình), chỉ cho Trịnh Doanh ở trong một ngôi nhà nhỏ ở phía nam phủ Chúa gọi là "để".

Trước tình hình đó, vào đầu năm 1740, bà Trịnh thái phi Vũ thị (mẹ của Giang và Doanh) quyết định cải tổ chính quyền. Bà triệu giảng thần Nguyễn Quý Cảnh (Kính) và bảo ông này tìm lời khuyên Trịnh Doanh lên thay Trịnh Giang để trừ bỏ họa loạn trong triều đình và phủ Chúa. Quý Cảnh đem việc nói lại, Trịnh Doanh khóc từ chối rằng

Quý Cảnh bèn đem mệnh lệnh của Thái phi bàn với Nguyễn Công Thái và cùng nhau định kế. Các thân thần họ Trịnh là Trịnh Đạc, Trịnh Thiết (tức Vũ Tất Thận) đều có ý đồng tình. Quý Cảnh nhân lúc Hoàng Công Phụ đang đốc quân đánh Nguyển Tuyển ở Ninh Xá mà bỏ ngỏ việc phòng vệ kinh thành, bèn cho gọi hương binh từ các khu vực quanh Thăng Long sung vào làm túc vệ. Vào ngày khai bảo họp các quan phò lập Trịnh Doanh lên làm chúa, nhưng Doanh không nghe. Bọn Cảnh sợ để lâu sinh biến, lại đem chỉ dụ của Thái phi ra khuyên, và tâu xin nhà vua. Vua Lê sai sứ đến dụ bảo 2, 3 lần, Doanh bất đắc dĩ phải nghe theo. Hôm đó bảo tỉ chưa mở, viên gia thần là Tào Thái giữ chức Tư lễ, nhận mật ước xin chỉ của nhà vua đóng vào sắc văn. Đến sáng hôm sau Trịnh Doanh vào triều, bọn Quý Cảnh và Trương Khuông theo xe hộ vệ, các đội thân binh Tứ nghiêm, Tứ kính tướng sĩ đều đeo gươm vác súng. Quan nội giám là Phan Lai hầu lên tiếng hỏi nhưng họ không trả lời. Một lát sau, Tào Thái đem sắc chỉ của nhà vua đến, Trịnh Doanh quỳ xuống nhận sắc. Phan Lai hầu đứng bên cạnh trách mắng, bị Trương Khuông cho giam vào tù, cả triều đình đều im lặng. Nguyễn Công Thái đọc chiếu và ý chỉ của Thái phi, Doanh khóc không dám ngồi lên ngai. Trương Khuông bèn cùng Tả đô đốc Nguyễn Đình Hoàn đỡ Doanh lên bảo tọa, bọn Quý Cảnh đứng đầu hai bên, Nội giám Khuê quận công Giáp Nguyễn Khoa lên lầu nổi trống hiệu, các quan đều xếp hàng lạy mừng, Trịnh Doanh chính thức lên ngôi Chúa, xưng là Nguyên soái, Tổng quốc chính, Minh Đô vương, tôn Trịnh Giang làm Thái thượng vương.

Được tin có biến động, các hoạn quan bảo vệ ở cung Thưởng Trì đem binh lính đến để diệt trừ hương binh của Quý Cảnh và ủng hộ Trịnh Giang làm Chúa như cũ, nhưng đều bị đánh bại, giết chết hết. Sau đó, Chúa sai Nguyễn Đình Hoàn bắt giết đồ đảng thân tín của Hoàng Công Phụ. Công Phụ còn đóng quân ở Vân Giang, hay tin, bèn bỏ trốn đi biệt tích. Sách Cương mục của nhà Nguyễn có lời bình về sự kiện này như sau:

Đánh dẹp khởi nghĩa nông dân

Những thất bại ban đầu

Bấy giờ từ miền núi, miền biên viễn cho tới bốn trấn bên trong, đâu đâu cũng phát sinh lực lượng nổi dậy. Để đối phó, Trịnh Doanh đề ra các chính sách tuyển thêm ưu binh từ hai xứ Thanh-Nghệ là quê hương của vua Lê và chúa Trịnh. Theo như trước kia 5 dân đinh thì lấy 1 lính, đến năm 1740 chúa cho đổi lại là cứ ba suất đinh thì lấy một lính, chia lính mới cho các quan luyện tập rồi bổ sung vào đội ngũ. Lại ban lệnh răn các quan không được tra bắt, sách nhiễu và vòi tiền hối lộ của quân lính trong kinh ngoài trấn. Lính các đạo khi đánh trận thì căn cứ theo số thủ cấp của địch mà thưởng.

Ngoài việc tuyển thêm binh lính thì thu thập vũ khí cũng là một việc làm cần thiết. Trịnh Doanh hạ lệnh cho các trấn ngoài nếu dâng nộp o diên, diêm tiêu, lưu hoàng, sẽ miễn cho việc đánh thuế mỏ và miễn tiền thuế dung, thuế điệu của dân đinh trong khi vực mà người phiên mục ấy cai quản. Những khách buôn ở các cửa hàng trong kinh kỳ và phố Lai Triều, nếu người nào tình nguyện dâng nộp để xin thưởng chức sắc, sẽ thưởng cho theo như thể lệ người nộp thóc hoặc nộp tiền; nếu người nào không muốn lấy chức sắc thì trả lại bằng tiền; người nào ẩn giấu sẽ phải tội. Để có thêm tiền đi đánh dẹp, Trịnh Doanh vẫn thúc đẩy chính sách trao quan chức cho những người dân nộp tiền, thóc lên triều đình.

Bấy giờ vùng Sơn Nam có các thế lực như sau: Vũ Đình Dung ở Ngân Già, Tú Cao ở huyện Thư Trì, Giáo Ly giữ huyện Đông Quan, Hoàng Công Chất ở các phủ Khoái Châu, Nam Sách ... Ngay sau khi mới lên ngôi, Trịnh Doanh cử quân làm 3 đạo đi đánh dẹp các cuộc khởi nghĩa này. Cao quận công Trịnh Kính tiến theo miền thượng đạo ở ven núi, Trình quận công Hoàng Công Kỳ theo tả đạo ven sông, Nhạn Thọ hầu Phạm Trần Tông theo đường hữu đạo. Ông lại sai Trần Đình Miên, Nguyễn Bá Lân đánh Sơn Tây, Đặng Đình Mật đi đánh Sơn Nam. Các chiến dịch đầu năm 1740 quân Lê - Trịnh gặp nhiều thất bại: các tướng Hoàng Kim Trảo, Nguyễn Thế Siêu, Trần Doanh Quán bị quân Ngân Già giết chết; Cựu tể tướng Ngô Đình Thạc bị thổ tù Toàn Cơ đánh úp và giết hại ở Lạng Sơn, Nguyễn Trọng Ung giao chiến với Nguyễn Tuyển ở Bình Ngô và cũng tử trận.

Tháng 2 năm 1740, Thể quận công Vũ Tá Lý đánh được các thủ lĩnh Tế và Bồng ở Yên Lạc, dư đảng của Tế là Nguyễn Danh Phương lui quân về Tam Đảo và dần phát triển lực lượng trở lại. Vì không liên hệ được với các thủ lĩnh khác, cộng thêm quân lương chưa đủ, Nguyễn Danh Phương xin đầu hàng để được hoãn binh. Chúa Trịnh Doanh cho rằng việc cấp bách nằm ở mạn đông nam với Nguyễn Tuyển và Hoàng Công Chât là 2 mối nguy cơ lớn hơn, còn xứ Sơn Tây việc không gấp bằng, nên chấp nhận cho Phương đầu hàng, rút bớt quân về hỗ trợ cho đạo đông nam. Điều này đã tạo cơ hội cho Phương xây dựng lại lực lượng, chiếm cứ một vùng rừng núi ở Thái Nguyên và thành lập triều đình riêng.

Tiêu diệt quân Ngân Già và Ninh Xá

Mùa đông tháng 10 ÂL năm 1740, sau khi phân tích tình hình các lộ phản quân, Trịnh Doanh nhận thấy mặt Ngân Già do các thủ lĩnh Vũ Đình Dung, Đoàn Danh Chấn cầm đầu là lực lượng yếu nhất so với quân Ninh Xá của Nguyễn Tuyển, Nguyễn Cừ; bèn quyết định đánh nơi này trước. Khi đó quân khởi nghĩa không có chỗ ở cố định, chỉ dựa vào nơi bùn lầy làm hiểm trở, gặp quân triều đình thì vác dao xông vào chém bừa bãi vào chân người chân ngựa chứ không theo trận pháp gì cả, các tướng nhiều lần bị thua. Về sau bọn họ giả vờ xin quy hàng, nhưng khi triều đình nhận hàng và sai sứ đến ban chức sắc thì lại không nhận. Ông ban một sắc lệnh cấm chỉ cướp bóc, an ủi dân tình các châu quận đó, hứa trả lại ruộng đất cho họ an cư lạc nghiệp, và xá tội cho những người đã lỡ đầu hàng theo giặc. Bởi thế, xe Chúa đi đến đâu, người dân đều đón đường hoan nghênh, lại có người xin nộp tiền của và lương thực để giúp quân. Quân của Chúa tiến đến bến Mộc Hoàn thì dừng lại nghỉ ngơi để sửa sang khí giới, tập luyện trận; sau đó giao chiến với quân giặc một trận ở Đường Ngang và đẩy lùi được họ.

Ngày 21 tháng 12 năm 1740, đại quân của Trịnh Doanh tiến đến Vũ Tuần thuộc phủ Lỵ Nhân, ngày 24 tháng 12 dời quân đến Hiến Dinh, chia các tướng thành từng bộ phận, hẹn ngày đều tiến quân. Sáng sớm hôm sau, Chúa xuất phát từ sớm, buổi chiều đại quân đến địa phận sông Vị Hoàng, sáng sớm hôm sau đến xã Lạc Đạo thuộc phủ Thiên Trường. Vũ Đình Dung đem lực lượng ra đánh để kháng cự. Doanh sai Cẩn quận công Đinh Văn Giai, Hoán quận côn Nguyễn Đình Hoàn, Vũ Tất Thận và Trương Khuông đốc suất quân các doanh ra đánh. Quân Trịnh bị một lần phục binh, thiệt hại một viên tì hiệu. Trịnh Doanh giận lắm, bèn thúc voi mà tiến lên. Vì sào huyệt của quân Ngân Già bốn mặt là bùn lầy, nên quân khởi nghĩa chủ quan. Ai ngờ lúc đó đã vào mùa khô, bùn lầy trở nên khô ráo, chỉ ướt tới chân ngựa mà thôi. Sử nhà Lê thì cho rằng đó là một điềm trời giúp cho quân triều đình giành chiến thắng. Nguyễn Đình Hoàn đem quân đánh tập hậu, nhân đấy phóng hỏa đốt các trại của quân khởi nghĩa, quân khởi nghĩa tan vỡ. Nhân đó đại quân Trịnh cùng nhau đánh kẹp lại, giết được rất nhiều nghĩa quân, bắt chém tướng giặc cầm đầu. Trịnh Doanh ban cho bọn Đình Hoàn thẻ bài bằng vàng và 200 lạng bạc; sai Trịnh Tự Thành săn bắt tàn quân Ngân Già; yên ủi vỗ về nhân dân, để cho họ đều trở về yên nghiệp làm ăn. Cuộc khởi nghĩa chính thức bị dẹp tan, triều đình xóa bỏ tên hiệu Ngân Già, cho đổi tên chỗ đó là xã Lai Cách.

Nhân lúc Trịnh Doanh đánh Ngân Già, cả thành Thăng Long bỏ trống, quân Nguyễn Tuyển, Nguyễn Cừ ở Ninh Xá tiến thẳng quân sát bến sông Nhị Hà, uy hiếp kinh thành Thăng Long. Bấy giờ trong thành không có quân, lòng người rất lo sợ. Vũ Thái phi ở trong cung sai Trịnh Đạc giữ các cửa thành, Phạm Kinh Vĩ, Nguyễn Bá Quýnh đem hết dân cư ngoài thành ra bến sông làm nghi binh. Tướng Đặng Đình Mật đưa quân ra đón đánh nhưng bại trận phải lui về. Quận Diệu Trần Cảnh cùng Bàng Thọ hầu nghe tin bèn đưa quân đánh vào mặt sau của quân khởi nghĩa. Trịnh Doanh được tin tức tốc quay về cứu. Khi về tới Kim Lan thì Nguyển Tuyển đã phải lui quân.

Đầu năm 1741, trước việc quân khởi nghĩa còn mạnh, Trịnh Doanh chia Sơn Nam làm thượng lộ và hạ lộ. Sơn Nam cùng Sơn Tây và Kinh Bắc đều đặt chức Chưởng đốc, giữ công việc quân và dân thuộc hạt mình. Trách nhiệm của Chưởng đốc là tính theo số hộ, cứ 3 suất đinh lấy một người sung làm hương binh; Xem xét nơi hiểm trở đặt đồn lũy canh phòng, để ngăn ngừa trộm cướp.... Tình hình ở Hải Dương đã tạm yên nên đến tháng 3 năm 1741, Chúa chia nơi này làm 4 đạo Thượng Hồng, Hạ Hồng, Đôn Triều, An Lão, mỗi đạo đặt một quan tuần thủ và một Hiệp đồng để vỗ về dân chúng.

Từ sau trận Bồ Đề, thế lực quân Nguyễn Tuyển, Nguyễn Cừ dần dần suy yếu: Nguyễn Tuyển tử trận cuối năm 1740, Vũ Trác Oánh trốn đi biệt tích, còn Nguyễn Cừ cố tìm cách khôi phục nghĩa quân song không thành rồi bị tướng Phạm Đình Trọng bắt và giải về kinh xử tử. Đến cuối năm 1741 nghĩa quân Ninh Xá hoàn toàn bị tiêu diệt. Về mặt Lạng Sơn, thủ lĩnh Toàn Cơ cũng bị đánh dẹp và bị bắt chém đầu trong năm 1742. Tình hình ở 4 trấn có vẻ tạm yên trước khi một thế lực mới nổi lên, đó là Nguyễn Hữu Cầu, con rể của Nguyễn Cừ.

Đối phó với Nguyễn Hữu Cầu

Năm 1743, quận He Nguyễn Hữu Cầu tập hợp lại lực lượng, chiếm Đồ Sơn làm căn cứ, đánh phá xã Lão Phong, tướng Trịnh Bảng đem quân đánh, bị thua chết. Hữu Cầu thế lực ngày càng lớn. Trịnh Doanh dùng Hoàng Ngũ Phúc và Phạm Đình Trọng chống lại Cầu. Có thể nói cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Cầu là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong phong trào nông dân khởi nghĩa ở Đàng Ngoài. Trong 8 năm khởi nghĩa, quân của quận He đã tung hoành khắp đồng bằng Bắc Bộ, hai lần tấn công Kinh Bắc, uy hiếp Thăng Long (1744 và 1748). Tuy nhiên về sau trước sự tấn công của quân triều đình, thế lực của ông ngày càng suy yếu.

Lúc đó các hoàng thân triều Lê do Lê Duy Mật đứng đầu nổi lên. Tháng 9 năm 1741, Duy Mật lĩnh quân theo đường An Hóa, Phụng Hóa thuộc Thiên Quang, vượt Mĩ Lương và Minh Nghĩa kéo ra sông Đà, sông Thao. Trịnh Doanh sai Đặng Đình Mật đến Thanh Hóa, đốc các đạo An Sơn, Mĩ Lương và Chương Đức tiến đánh. Đình Mật bất ngờ đánh úp, phá được quân Duy Mật. Duy Mật rút quân giữ huyện Văn Lãng thuộc Thái Nguyên, sau lại trở về Thanh Hoa dựng doanh lũy ở xã Ngọc Lâu, xưng hiệu là Thiên Nam đế tử.

Bấy giờ vẫn còn Nguyễn Hữu Cầu, Nguyễn Danh Phương, Hoàng Công Chất và Lê Duy Mật. Trịnh Doanh hạ lệnh các quân lính phải phân phối đi đánh phá càn quét các quan giữ chính quyền trong phủ xin tạm kén dân các huyện gần kinh kỳ, cứ 5 suất đinh kén lấy một người làm hương binh, tha dao dịch cho họ, duyệt tập theo như phép lính chính thức. Ông hạ lệnh cho Vũ Tất Thận và Nguyễn Quý Cảnh chia nhau quản lãnh, phân phối hương binh đóng ở ngoài kinh thành, để phòng bị việc bắt trắc xảy ra.

Mùa thu năm 1744, tướng dưới trướng Nguyễn Hữu Cầu tên là Tương đánh huyện Yên Sơn thuộc Sơn Tây, giết quan Tán lý Phạm Gia Ninh, Thống lãnh Đặng Đình Quỳnh bỏ binh lính, chạy trốn. Vì cớ Đình Quỳnh là con rể của họ Trịnh nên được xá tội, khiến quân lính rất bất bình. Trịnh Doanh hạ lệnh giới nghiêm toàn kinh thành, sai Doãn Trung công Trịnh Đạc đi đánh, tạm đẩy lùi thủ lĩnh Tương. Bấy giờ Nguyễn Hữu Cầu đang thời cực thịnh, các thủ lĩnh nhỏ lẻ đều quy phục ông này, hẹn nhau đánh úp các địa phương Kinh Bắc để đón Nguyễn Hữu Cầu, vì thế vùng Kinh Bắc náo động trong rất nhiều năm. Tuy nhiên quân triều đình do Hoàng Ngũ Phúc và Phạm Đình Trọng chỉ huy dần khôi phục lại thanh thế, khiến Nguyễn Hữu Cầu bị thua nhiều trận.

Đầu năm 1745, dư đảng của nhà Mạc đánh phá và chiếm được thành Thái Nguyên. Trịnh Doanh sai Văn Đình Ức tiến đánh, thu phục lại thành này..

Năm 1746, Nguyễn Hữu Cầu vì thua trận liên tục nên giả vờ xin hàng triều đình. Trịnh Doanh chấp thuận và đòi Hữu Cầu về kinh sư, phong chức Ninh Đông tướng quân, tước Hương Nghĩa hầu. Nhưng Cầu không có ý đầu hàng, lấy cớ bị Phạm Đình Trọng cản trở mình. Trịnh Doanh sai thiêm tri Nguyễn Phi Sảng đem lệnh chỉ đến phủ dụ và triệu Cầu về, mặt khác dụ bảo Trọng hoãn không đánh Cầu nữa. Nhưng Trọng vì có tư thù với Cầu nên không chịu lui; rồi nhân lúc bất ngờ mà đánh úp, thắng một trận lớn khiến Hữu Cầu phải bỏ chạy. Tham tụng Đỗ Thế Giai nhận của đút của Cầu, nên gièm pha với chúa về Trọng. Chúa không theo và làm một bài thơ để yên ủi ông ta.

Năm 1748, Nguyễn Hữu Cầu sau mấy trận thua liên tiếp, nhân lúc quân triều đình sơ hở, kéo quân đến bến Bồ Đề, uy hiếp Thăng Long. Trịnh Doanh biết tin, tự đem quân ra giữ bến Nam Tân. Phạm Đình Trọng cũng được tin ấy lập tức đem quân đánh mặt sau, Hữu Cầu thua trốn thoát, lại liên kết với Hoàng Công Chất quấy phá các vùng, tuy nhiên cuối cùng bị đánh bại. Đến đầu năm 1750, Nguyễn Hữu Cầu chạy vào Nghệ An còn Hoàng Công Chất chạy vào Thanh Hoa.

Vì kinh thành nhiều lần bị uy hiếp, chúa Trịnh Doanh lệnh cho Lê Hữu Kiều, Hà Huân, Vũ Khâm Lân và Ngô Đình Oánh chia nhau giữ nơi xung yếu. Các đại thần trong phủ Chúa lại đề xuất trồng tre, trồng cây để hàng rào doanh trại; đặt tám cửa thành để xét hỏi người ra vào; chọn đinh tráng ở các nơi gần kinh thành sung vào đội đi tuần, thượng lưu và hạ lưu phường Nhật Chiêu đều đặt đồn canh giữ; trong thành thì chia đặt các phòng cho quân sĩ. Trịnh Doanh theo lời, vì thế chia trong kinh kỳ làm 36 khu, gồm làm 9 điện, mỗi điện 4 khu, đặt một người làm điện chánh, rồi sai nội giám Nguyễn Phương Đĩnh và Nguyễn Đình Huấn đảm nhận việc mộ binh.

Năm 1751, Nguyễn Hữu Cầu lại bại trận, cuối cùng bị Phạm Đình Trọng bắt sống. Vì tình hình đông nam đã tạm yên, nên chúa rút Ngũ Phúc và Đàm Xuân Vực về, chuyển lên vùng Kinh Bắc, cùng đô đốc Bùi Thế Đạt tiếp ứng lẫn nhau, sau đó cử Đinh Văn Giai trấn thủ Sơn Tây.

Trận chiến Hương Canh - Ngọc Bội

Năm 1749, quận Hẻo Nguyễn Danh Phương từ Bạch Hạc đến cướp xã Cổ Đô huyện Tiên Phong. Trịnh Doanh hạ lệnh cho Nguyễn Phan cùng Bùi Trọng Huyến đi đánh. Quận Hẻo thường xuyên đánh phá các vùng xung quanh khiến quân Trịnh chống đỡ vô cùng vất vả. Vì mặt Nguyễn Hữu Cầu đã có Phạm Đình Trọng lo liệu, Trịnh Doanh quyết định sẽ đích thân dẫn đại quân tiêu diệt Nguyễn Danh Phương. Chiến dịch này diễn ra vào cuối năm 1750.

Về việc trấn giữ kinh kỳ khi xe Chúa ra ngoài, ông bàn với các quan rằng:
{{Cquote|Kinh sư là cội gốc thiên hạ, tôn miếu và trăm quan ở đấy, mà đường đi suốt bốn phương tám ngã không có thành lũy để giữ. Nay nơi ngoài biên cương hữu sự, đưa cả sáu quân đi, tất phải lưu quân giữ kinh thành. Quân giữ nhà nhiều thì quân đánh giặc ít. Cổ nhân nói: Thiết hiểm thủ quốc thực có ý sâu xa vậy. Nước ta từ đời nhà Lý đóng kinh đô ở đây, cũng đã đắp thành Đại La. Nay muốn nhân đó mà sửa sang, khiến cho lúc có việc không phải lo ngại bên trong. Các ngươi nghĩ thế nào.|||Trịnh Doanh}}

Các quan đều bằng lòng. Thế là Chúa sai đo đạc địa thế kinh đô, và cho đắp đất, bắt dân phu ở các huyện gần Kinh sư mà đắp lại La Thành, mở 8 cửa, mỗi cửa có 2 đồn tả hữu, chia quân tuần phòng túc trực.

Ngày 6 tháng 12 năm 1750, Trịnh Doanh làm tờ biểu tâu vua Lê xin đem quân chinh phạt, và xuất phát vào giờ Dậu hôm đó, để lại Cổn quận công Trương Khuông và Bái Trạch hầu Nhữ Đình Toản giữ kinh thành và phủ Chúa. Ông cho Hoàng Ngũ Phúc nắm quyền tri quân vụ. Chúa nhận thấy rằng sào huyệt của quân Tam Đảo bốn mặt đều là núi, trong rừng có nhiều khe suối, mặt trước lại có nhiều đồn lũy để che chắn, khó có thể tấn công vào hướng ấy. Trong khi đó, đồn Kỳ Ức ở mặt giáp Thái Nguyên phòng bị lỏng lẻo, nên nhân đêm tối đánh nơi đó trước và giành chiến thắng thì quân địch sẽ rối loạn. Ngày 9 tháng 12, đại quân của Trịnh Doanh đến địa phận Thái Nguyên, sai lấy thổ binh của phiên thần Thái Nguyên sung vào lực lượng. Vào 4 giờ sáng ngày 10 tháng 12, Trịnh Doanh cưỡi ngựa Long Mã chỉ huy tướng sĩ dựng lũy vây xung quanh đồn Ức Kỳ. Ngày 16 tháng 12, Chúa sai tướng đã quy hàng là Xuân Thọ hầu Nguyễn Bá Trạc đem lính Tứ Thuận áp sát vào lũy. Nhờ có Dương Sĩ Long, Dương Văn Tăng trong hàng ngũ quân Ức Kỳ xin làm nội ứng, Chúa Trịnh thu nhận cả. Khi quân Trịnh tấn công, Sĩ Long bí mật mở cửa góc luỹ, cánh quân Trịnh do Quế Võ bá Nguyễn Đức Hoành bèn đột nhậo vào, đánh phá được hơn 10 đồn, rồi phóng hỏa đốt trại Ức Kỳ, quan quân 4 mặt cùng bắn vào. Chúa đứng ở Vọng lâu, sai các quân sĩ cưỡi voi, ngựa ra tiếp chiến, phản quân bị thương vong rất nhiều; các tướng cướp là Trị, Sầm và 400 quân nổi dậy bị bắt sống, quân Trịnh thu được rất nhiều chiến lợi phẩm. Trịnh Doanh sai đem tin thắng trận báo cho nhà vua và bà Thái phi Quốc Thánh mẫu, lại đem 1000 lạng bạc thưởng cho tướng sĩ, và chém đầu 200 tù binh, còn lại thì tha. Ngày 21 tháng 12, Trịnh Doanh tạm lui về hành tại ở xã Xuân Hy, xét thấy hai tướng Nguyễn Phan và Bùi Thế Đạt đánh giặc không có công lao gì, đều giáng chức để làm răn.

Chúa Trịnh cho rằng các huyện trấn ở Thái Nguyên có nhiều người vì bắt buộc mà phải theo giặc, tình cảnh có thể châm chước, nên tuyên bố với dân trong lộ ai muốn được về quê hương hay chung sức lập công đều cho đi theo. Vì thế cả lộ ấy ai cũng biết ơn. Lại có người lính làm trái quân luật đi cướp bóc của dân, Chúa sai chém đầu để hiệu lệnh, và trả của lại cho dân. Từ đó chư quân đều sợ hãi mà không dám trái quân lệnh.

Ngày mồng 1 tết Nguyên đán năm Tân Mùi (1751), Trịnh Doanh mở cuộc duyệt binh lớn, khao thưởng ba quân, rồi tuyên dụ các xứ Tuyên Quang, Thái Nguyên, Sơn Tây, Hưng Hóa hoãn thu tiền thuế của dân vùng cao. Dụ chỉ ban xuống, người dân đều vui mừng, có tướng Nguyễn Trọng Quế ở đồn Lao Khê dẫn người lại xin đầu hàng, Chúa bèn phong cho chức Phó Vệ úy.

Sau khi binh lính ăn Tết xong, Trịnh Doanh tiếp tục kế hoạch đánh vào Hương Canh. Ngày mồng 6 Tết, hai cánh quân Trịnh hạ trại ở sát đồn này. Hai bên giằng co rất lâu chưa phân thắng bại, phản quân bắn súng, đạn ra như mưa khiến quân triều đình không tiến lên được. Trịnh Doanh đưa kiếm cho tì tướng Nguyễn Phan, hạ lệnh phải thắng bằng được, nếu không phải xử theo quân pháp. Phan ra sức đốc thúc tướng sĩ, cố sức đánh, phá tan được. Danh Phương thu nhặt số quân còn sót lại giữ đại đồn Ngọc Bội.

Ngày mồng 9 (tức 4 tháng 2 năm 1751), chúa sai đặt quân mai phục ở địa đầu xã Quất Lựu. Đêm hôm đó phản quân bỏ chạy về hướng có mai phục và bị thua một trận lợn. Ngày hôm sau, Chúa cưỡi voi lên núi Quất Lựu đốc thúc quân lính, bắt được nhiều quân nổi dậy. Khi về trại, ông ra lệnh phạt tướng Nguyễn Trọng Thân 50 quan tiền vì khinh suất tiến quân mà không đợi lệnh trên. Quân Trịnh nhắm thẳng đến 3 đại đồn của Nguyễn Danh Phương ở núi Ngọc Bội, Quải Đăng và núi Phí. Ngày 8 tháng 2, Chúa chia quân làm 4 đạo tả, trung, hữu, hậu đóng trại ở các núi quanh căn cứ của Phương. Sáng hôm sau, quân Trịnh chiếm được các đồn ở núi Phí và núi Chợ Trời. Hoàng Ngũ Phúc lại xin đánh tiếp đồn Thanh Lãnh. Trịnh Doanh muốn đích thân đốc chiến, các quan thấy trời rét đường hiểm nên đều can ngăn, nhưng không được.

Ngày 17 tháng 2, khi đường đi từ núi Huyền Doãn đến núi Phí đã được khai thông, Chúa bèn dẫn đầu ba quân mà tiến lên, đến ngọn núi cao nhất để quan sát địa thế. Quân giặc thấy đích thân chúa Trịnh đến thì kinh hãi, hơn 30 đồn đều tự tan vỡ. Đêm hôm ấy, Chúa đóng quân ở núi Phí, núi cao gió mạnh, mà trời lại rét đậm, Chúa bèn sai lấy củi đốt lửa cùng các bề tôi đi theo ngồi sưởi, lấy chiến bào làm gối, tre nứa làm giường, bữa ăn chỉ có một nón thịt hoẵng.

Ngày 18 tháng 2, Đàm Xuân Vực đốc quân tiến vào nơi ở của Nguyễn Danh Phương là núi Ngọc Bội. Trịnh Doanh theo sau, đi bộ từ núi Phí vào Thanh Lãnh, cưỡi voi vẫy quân tiến đánh. Quân nổi dậy lui về núi Yểm Nhĩ, quân Trịnh tiến chiếm đồn Ngọc Bội. Nguyễn Danh Phương chỉ một mình trốn thoát vào vùng núi Độc Tôn rồi lại bỏ chạy tiếp, Trịnh Doanh bèn sai Đàm Xuân Vực lùng bắt ông ta còn mình lui về Hướng Canh.

Ngày 23 tháng 2, ông hạ lệnh giết các tướng địch gồm 41 người đầu sỏ, còn lại thì tha cho. Đầu tháng 3, quân Trịnh đã lùng bắt được Nguyễn Danh Phương đang giả làm lính bị thương bỏ trốn, tại xã Tĩnh Luyện, huyện Lập Thạch. Ngày 19 tháng 3 năm 1751, Trịnh Doanh mở tiệc khao thưởng tướng sĩ trong trận chiến này. Giữa lúc đó chiếc xe tù chở Nguyễn Hữu Cầu cũng được đưa tới doanh trại ở Hương Canh. Chúa Trịnh bèn nghĩ trò vui, bắt Cầu thổi sáo, Phương rót rượu, ba quân vui mừng reo vang như sấm. Chiến dịch này của chúa Trịnh Doanh, tính từ khi ra quân đến khi giành chiến thắng là 43 ngày. Sau chiến thắng, Chúa sai các văn thần Nguyễn Tông Quai, Dương Công Chú, Nguyễn Bá Khánh, Nguyễn Đình Khôi đi trấn an người dân các lộ Sơn Tây, Thái Nguyên, Kinh Bắc vốn bị thiệt hại nặng nề do chiến tranh liên miên nhiều năm, và khuyên họ trở về yên nghiệp.

Ngày 23 tháng 3 năm 1751, Trịnh Doanh ca khải hoàn về kinh sư, ngày 25 đem Nguyễn Hữu Cầu và Nguyễn Danh Phương làm lễ hiến phù ở Thái Miếu và ngoài cửa cung vua Lê. Tháng 5 năm đó, Cầu, Phương và 17 tướng nổi dậy khác bị xử tử, đem đầu của Cầu và Phương đi bêu ở các trấn. Đến năm 1752, quân Trịnh do Đàm Xuân Vực chỉ huy đã tiêu diệt được lực lượng của thủ lĩnh Tương ở Sơn Tây, Tương bị tử trận. Kể từ đó, các lộ phản quân đã được bình định hầu hết; chỉ còn lại Hoàng Công Chất ở miền núi phía Bắc và Lê Duy Mật ở Trấn Ninh, song thế lực suy yếu hơn trước rất nhiều. Đến năm 1755, thấy tình hình đã tương đối ổn định, Trịnh Doanh mới giải tán phủ binh và đợi đến khi có việc đánh dẹp mới gọi trở lại.

 Xây dựng đất nước

Sau năm 1751, hòa bình đã trở lại trên gần như toàn bộ vùng đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên hậu quả mà phong trào nồng dân để lại là khá nặng nề: đồng ruộng bị bỏ bê, đất nước trở nên nghèo túng và thưa thớt dân cư, nhất là những nơi như Hải Duơng đã ghi nhận tình trạng đồng ruộng biến thành đất hoang, người dân phải ăn cả thịt rắn hay thịt chuột .... Theo Nguyễn Thành Khôi, những điều này sẽ là điềm dự báo cho sự sụp đổ của chính quyền họ Trịnh bởi cuộc khởi nghĩa Tây Sơn hơn 30 năm sau.

 Những chính sách cai trị

Ngay sau khi lên ngôi Chúa, Trịnh Doanh ban hành 15 điều cải cách, chủ yếu là việc bãi bỏ  giám ban mà Trịnh Giang đặt ra, khôi phục hai ban văn võ theo chế độ cũ; xá miễn tô thuế cho dân; đình chỉ các công việc xây dựng tốn kém, ngăn cấm việc hối lộ và nhũng nhiễu của quan lại đối với người dân.... Ngay sau đó, lại có những chính sách khoan hồng và khôi phục chức tước với các quan bị tội dưới thời Trịnh Giang như Lê Anh Tuấn, Đỗ Bá Phẩm, Nguyễn Thọ Trường, Đào Hoàng Thực, Vũ Công Trấn, Lê Trọng Thứ, Lê Vĩ,...

Sang năm sau, chúa cấm thu các thứ tiền án phí và không được tịch biên đồ làm ruộng và trâu bò của dân. Năm 1746, ông cho lập lại thuế muối đã hủy bỏ thời Trịnh Giang, để có thêm tiền đánh dẹp các cuộc nổi loạn, cứ 50 mẫu ruộng muối thì nộp 40 hộc muối, tương đương 30 tiền.

Trịnh Doanh rất hăng hái về chính sự. Mỗi khi ra coi triều, ông đều tiếp các quan với lời lẽ ôn hòa và khuyến khích họ tâu bày thật nhiều. Chúa còn hạ lệnh đặt chuông và mõ ở cái điếm về cửa phía tả phủ đường. Có người nào trình bày công việc hiện thời và người nào có tài mà tự mình tiến cử, thì đánh chuông; người nào bị các nhà quyền quý ức hiếp và người nào có sự oan uổng chưa được bày tỏ, thì đánh mõ; rồi làm giấy tờ niêm phong kín dâng lên để chúa biết.

Nguyễn Quý Cảnh là người có công đầu trong việc đưa Trịnh Doanh lên ngôi nên rất được tin dùng trong những năm đầu Chúa trị vì. Nhưng đến tháng 2 năm 1741, ông chủ trương bác bỏ những ưu đãi dành cho ưu binh (tức binh lính hai xứ Thanh, Nghệ - đồng hương của chúa Trịnh). Bọn ưu binh tức giận, cùng nhau đến phá nhà, lùng tìm Quý Cảnh để giết, Quý Cảnh phải trốn vào phủ Chúa. Chúa sau đó cho tra hỏi bắt giết người cầm đầu việc nổi loạn. Còn những người khác, đều bắt buộc vào khuông phép cấm đoán nghiêm ngặt. Nhưng ưu binh kêu ngạo, hung hãn đã thành thói quen, chung quy không thể nào kiềm chế được.

Tháng 2 năm 1742, xét thấy Nguyễn Ngọc Huyễn, đốc trấn Cao Bằng có nhiều thành tích trong việc trị dân địa phương, Trịnh Doanh triệu ông này về triều ban cho chức Tả Thị lang bộ Hộ và Hành tham tụng trong phủ Chúa.

Tháng 3 năm 1742, Trịnh Doanh cho đặt cái ống bằng đồng ở cửa phủ, hạ lệnh cho người có việc hoặc người bị oan ức làm tờ tố cáo bỏ vào trong ống, cứ 5 ngày người có trách nhiệm đem ống ấy tiến trình. Lúc ấy, nhiều người có thư tố cáo quan lại tham nhũng nhưng phần nhiều không có chứng cứ. Rốt cục ông theo lời Tả chính ngôn Lê Trọng Thứ mà bỏ cái ống ấy đi.

Tháng 3 năm 1743, Chúa hạ lệnh các quan Tham tụng phải thay phiên nhau túc trực đêm trong phủ đường, để Chúa khi cần sẽ gọi dậy để hỏi han công việc.

Năm 1749, Trịnh Doanh sai Lê Quý Đôn biên soạn Đại Việt thông sử, gồm ba quyển, chép việc đời Lê Thái Tổ và đời nhà Mạc. Sau đó lại cử Ngô Thì Sĩ soạn Việt sử tiêu án, đính chính một số sai lầm trong Lê sử.

Tháng 6 năm 1751, chúa chấn chỉnh chức trách các viên quan giữ việc chính trị bèn hạ lệnh cho tham tụng Nhữ Đình Toản châm chước điển lệ các triều, xếp đặt quan chức phẩm trật thành từng loại, gọi là "Tấn thân thực lục". Lại ban hành 9 điều nói rõ chức trách công việc các quan trong kinh, ngoài trấn:
Giúp đỡ vua làm cho bụng nghĩ của vua được ngay thẳng.
Phân biệt, kén chọn quan lại.
Bàn định chính sách đối với dân.
Định kỷ luật quân ngũ.
Xếp đặt việc chi dùng trong nước.
Sách tỏ về thể lệ kiện tụng.
Bàn định việc tính toán chi thu.
Việc thưởng, việc phạt phải cho đúng lẽ.
Hiệu lệnh phải tin thật.

Đầu năm 1756, Trịnh Doanh có ý dời đô sang Cổ Bi, bèn cho xây dựng cung điện ở đó và đích thân ông đã đến xem xét một lần, nhưng về sau do Doanh bận rộn việc chính sự nên việc dời đô đã không được tiến hành.

 Việc phúc lợi xã hội
nhỏ|trái|200x|Tranh vẽ một gia đình ở Đàng Ngoài thời Lê - Trịnh.

Chúa Trịnh Doanh thấy tình cảnh khó khăn của người dân lúc đó, lại đọc sách thấy có phép tỉnh điền từ thời Hoàng Đế bên Trung Quốc theo đó muốn người giàu người nghèo đều được chia ruộng như nhau để công bằng thuế khóa và lực dịch. Nhưng đình thần bàn rằng phép tỉnh điền ấy đã bị bãi bỏ từ lâu, không còn sổ sách nào ghi lại, mà nước Việt trước đây cũng chưa có tiền lệ dùng phép này. Vả lại tình hình trong nước chưa yên, người nghèo khổ phiêu bạt chưa chắc trở về còn bọn người giàu thế nào cũng ngăn trở; nên chưa thể tiến hành ngay lúc đấy được. Chúa cho là phải, đành bỏ ý kiến đó.

Trong những năm Long Đức (1732 - 1735), do trong nước xài tiền đồng. Đến lúc chiến sự cần phải mua lương thực, triều đình lại đổi bằng bạc, bọn nhà buôn nhân đó tìm cách, đầu cơ mà hạ giá bạc xuống, khiến việc lương thực cho quân lính gặp khó khăn. Tháng 8 năm 1740, triều đình sai quan phụ trách, thống nhất giá chợ cho đồng bạc, mỗi chợ lại đặt một người trưởng lo việc kiểm nghiệm bạc thật, bạc giả mà cho mua bán. Bởi thế giá bạc được bình ổn, các phú thương không còn cách hạ giá để cầu lợi được nữa.

Tháng 4 năm 1741, Chúa Trịnh đem 4 điều căn dạn các quan trong ngoài: cho thuyền buôn thóc thông hành buôn bán; miễn tiền lễ tạ của dân nghèo bị kiện; cấm con em quyền quý ỷ thế cướp bóc dân lành; và những người đi việc công nếu không có bài cấp thì không được dùng trạm chuyển đệ. Sau đó có lệnh cho lấy gạo công nấu cơm, cháo để phát chẩn cho dân lưu tán ở miền đông bắc.

Tháng 5 năm đó, triều đình áp dụng chính sách cấp lộc điền cho các quan văn: viên quan nhất phẩm được cấp 50 mẫu, từ viên quan nhị phẩm đến bát phẩm mỗi phẩm trật rút dần đi 5 mẫu. Việc này giao cho Hộ phiên tùy theo sự thuận tiện của từng người mà cấp ruộng, gọi là "liêm điền". Trịnh Doanh còn cho đặt chức nông quan ở bốn trấn, để chấn hưng nông nghiệp; và khuyến khích binh lính cày ruộng những khi việc binh nhàn rỗi, để khắc phục khó khăn về lương thực trong quân đội.

Đầu năm 1742, Chúa sao quan tam ty ở Thanh Hoa phát 15 vạn thóc do dân vì nơi này đang gặp nạn đói. Cuối năm đó, vì việc chi dùng trong nước không đủ, bầy tôi trong phủ chúa xin tạm thời bổ thêm "tiền gia tô" cho ruộng tư, mỗi mẫu đều nộp 30 đồng, thu vào hai mùa đông và hạ. Về sau, việc này bèn thành thể lệ nhất định.

Tháng 3 năm 1743, Chúa Trịnh Doanh hạ lệnh bãi bỏ thuế sở trần và thuế bến đò để khuyến khích việc buôn bán trong nước. Tháng 3 năm 1746, vì thực trạng người làm quan không có lương bổng thường xuyên, bổng lộc phải trông vào việc kiện tụng. Những việc tra khám, luận tội, hoặc giam giữ người can phạm, hoặc quan dưới đệ án văn lên quan trên, quan trên bác bỏ lời xét án của quan dưới, phần nhiều làm không hợp lý. Văn thư trong triều đường chính phủ, việc kiện tụng chiếm đến một nửa. Viên quan có trách nhiệm phải ứng phó luôn ngày không lúc nào rỗi, rất là đáng chán. Đến nay, hạ rõ cấm lệnh, việc gì cấp bách không tổn hại thì không được tố cáo, phát giác. Lệnh cấm này cốt mong để ngăn bớt kiện tụng, nhưng tập tục đã thành thói quen, chung quy không thể thay đổi được. Rồi thậm chí có việc giết người, làm hại người, nếu sự chủ không phát giác, thì quan dầu có biết cũng không bắt tội vào đâu được.

Tháng 2 năm 1748, các quan chấp chính tâu về việc thuế đánh vào ruộng đất giảm quá nhiều dẫn đến không đủ cho chi dùng, triều đình bèn chia ruộng ra làm 2 hạng để thu thêm mỗi năm 3 hoặc 4 mỗi mùa vụ.

Đầu năm 1750, khi bạo loạn trong nước vẫn chưa dẹp yến, chúa ban bố 12 điều hiểu thị trong kinh ngoài trấn
Viên đại thần vào hạng thân thích, hạng có công, tâu bày công việc, làm tờ niêm phong kín dâng nộp.
Viên chưởng phủ và tham tụng tùy từng việc mà dâng điều hay, ngăn điều dở.
Viên thống lãnh các đạo quân phải xếp đặt công việc kỷ càng cho hợp lẽ phải.
Viên ngự sử khi đàn hặc đứng đối diện với hàng nghi trượng.
Cấm nhà quyền thế ức hiếp người khác.
Viên thiêm sai khám xét kiện tụng phải theo lẽ công bằng.
Viên nội sai chi ra thu vào phải rõ ràng cẩn thận.
Trăm quan phải kính cẩn làm đầy đủ chức phận.
Binh lính phải có kỷ luật, không được sinh lòng kiêu căng, lười biếng.
Dân phải theo lệnh trên, các hào mục trong làng không được quấy nhiễu dân.
Cấm sở tuần ti đánh thuế trái pháp.
 Răn cấm lại dịch tiết lậu việc quan hoặc lười biếng bỏ việc.

Từ sau các cuộc nổi dậy nông dân, dân ở các nơi bị điêu tàn, các huyện Chương Đức, Mĩ Lương, Yên Sơn và Thạch Thất bị phiêu tán nhiều hơn cả; nên vào năm 1752, triều đình bèn sai sứ thần chia nhau đi yên ủi chiêu tập nhân dân. Năm sau, vì binh lửa đã tạm lắng nên giảm số đinh cho phủ Kinh Môn và Nam Sách thuộc Hải Dương; lấy quân lính đi đánh giặc đã được rút về, phân phối đi cày cấy ở các lộ, tích trữ thóc lúa, để việc phòng bị nơi biên giới được đầy đủ. Trịnh Doanh cũng hạ một sắc lệnh cấm người dân đánh bạc vào màu xuân năm 1757 và đặt quan khuyến nông ở các lộ năm 1754. Những chính sách cải cách của Trịnh Doanh ít nhiều đã có những hiệu quả: những tài liệu lịch sử còn lại cho thấy dưới thời Lê Cảnh Hưng (1740-1786) đã có những năm được mùa, đời sống khá ổn định.

Mùa xuân năm 1758, triều đình định lại thể lệ phúc khiếu về việc kiện tụng. Theo thể lệ cũ, nếu người dân có ý kiến với phán quyết của bán án thì có thể kháng cáo lên cấp trên, từng cấp một đến sáu bộ và Ngự sử đầi là kết thúc, nếu người nào còn có sự oan uổng, mới được làm tờ khải trình bày đầy đủ kêu xin xét lại, nhưng sau nhiều người trái thể lệ, tố cáo vượt cả thứ tự, nên nay hạ lệnh cấm rõ. Tuy nhiên vẫn không sao ngăn cấm được.

Năm 1760, vì được mùa, triều đình hạ lệnh cho dân nộp thóc sẽ trao cho quan chức: 6 vạn bát quan trao chức tri phủ, 4 vạn bát quan trao chức tri huyện... Sử cũ đánh giá:Phủ huyện là người tiêu biểu của dân, triều đình giao phó cho cai trị hàng trăm dặm đất, trách nhiệm không nhỏ. Thế mà lại cho người nộp của để làm quan ở phủ huyện, vậy thì coi việc vui mừng việc đau khổ của dân, chẳng phải cũng quá khinh thường lắm sao? Việc thi cử

Triều Lê Trung Hưng từ năm 1677 đã định lệ thi Hương, gọi là thể "tứ trường": do các xã trưởng khảo hạch học trò trong xã mình, chọn những người ưu tú nhất tiến cử lên huyện, huyện lại tuyển những người ấy cho vào thi đủ 4 thể văn bốn kỳ. Người nào đỗ cả 4 kỳ ấy thì được vào thi chung với những người chỉ đỗ 3 kỳ ở các khoa trước, những quyển thi xếp riêng để đưa quan trường xét duyệt; Vì thế, người có văn học ít bị bỏ rơi. Đến năm 1721, bỏ thể lệ khảo hạch ở xã, mà ở huyện cho thi 2 lần về làm thơ và văn sách. Những người vượt qua vòng này được lập thành danh sách rồi lên ti Thừa chính để thi một lần nữa, chia những người đỗ làm 2 hạng sảo thông và thứ thông. Rồi mới đến khoa thi chính thức, người vào hạng sảo thông mà được dự trúng ba kỳ, gọi là "sảo thông sinh đồ", chỉ có "sảo thông sinh đồ" mới được vào thi kỳ đệ tứ. Nếu người "sảo thông" nào khi thi không trúng được ba kỳ, sẽ mất cả "sảo thông". Còn người vào hạng "thứ thông" mà dự trúng ba kỳ chỉ được là "sinh đồ", mà không được vào thi kỳ thứ 4. Đến khoa sau, những sinh đồ này lại được khảo lại một lần nữa, người nào dự trúng mới được cùng hạng "sảo thông sinh đồ" vào thi đối sách kỳ đệ tứ. Vì thế, học trò tranh nhau nhận "sảo thông" là hạng hơn. Đến năm 1741, triều đình bàn khôi phục chế độ tứ trường mà bỏ phép sảo thông. Do đấy, con em nhà quyền thế nào cậy có thể dùng tiền tài và quan hệ để mua chức.

Về sau triều đình nhận ra tai hại ấy, nên Trịnh Doanh lại bỏ phép thi "tứ trường", cho khôi phục lại phép thi "sảo thông" vào năm 1747. Cũng trong kỳ thi năm ấy, vì nghi ngờ có chuyện gian lận, nên Chúa lại cho phúc khảo cống sĩ ở Trung Sa; nhưng vì thời buổi loạn lại nên chỉ loại bớt có 2, 3 phần mười mà thôi.

Đến năm thứ 1750, Chúa theo  lời bàn của Đỗ Thế Giai, thay đổi phép thi, ở huyện khảo hạch hai lần, tùy theo huyện lớn huyện nhỏ mà lấy số người thi đỗ khác nhau, người trúng tuyển gọi là cử tri. Ngoài ra, con trai từ 10 tuổi trở lên, nếu mà nộp 3 quan tiền thì được miễn kỳ khảo hạch này, gọi là tiền thông kinh. Những người được vào thi theo cách ấy, dân gian thường gọi họ là "sinh đồ ba quan". Đó là do thời buổi khó khăn nên nhà nước cần có nhiều tiền để phục vụ cho việc đánh dẹp. Bởi thế tệ nạn xảy ra. Sách Cương mục chép rằng"Người làm ruộng, người buôn bán, tên đồ tể đều hớn hở nộp quyển đi thi. Ngày vào trường thi, học trò giày xéo lẫn lên nhau đến nỗi có người chết. Trong trường thi thì kẻ mang sách, kẻ mướn người làm bài hộ một cách công khai, quan trường cùng người gian trá khác chi các chợ.Năm 1753, do Nguyễn Công Thái được bổ dụng làm Tham tụng, lại khuyên Chúa bỏ lệ tiền thông kinh. Đến năm 1765, Công Thái bị bãi chức, Đỗ Thế Giai lên thay lại cho khôi phục thể lệ thông kinh này:  huyện lớn lấy 70 người, huyện vừa 50 người, huyện nhỏ 40 người, người nào khảo hạch không trúng, theo thể lệ nộp tiền thông kinh, cũng được vào thi.

Hiện tượng gian lận thi cử, tư túi nâng đỡ cho người thân thích vẫn tồn tại trong thời kỳ này, thậm chí bê bối này còn dính dáng tới tận phủ Chúa. Sách Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ kể lại sự tích khoa thi năm Giáp Tuất (1754), khi đó bà vợ cả của Chúa, tức Chính phi Nguyễn Thị Ngọc Vinh, người xã Thịnh Mỹ, huyện Lôi Dương, trấn Thanh Hoa có người em là Nguyễn Mậu Dĩnh, vốn không mấy thực tài, cũng tham gia vào kì thi ấy. Chính phi đã mật bảo kẻ lại phòng chuyên làm nhiệm vụ trong trường thi tìm quyển của Mậu Dĩnh đánh dấu để giám khảo biết. Vì thế Mậu Dĩnh vượt qua được cả 3 kỳ khảo hạch đầu trong tứ trường. Nhưng đến kỳ thứ 4, thì bài của Dĩnh không hiểu sao đã bị đánh rớt. Chính phi bèn xin với Chúa cho lấy những quyển văn chương uẩn súc trong các bài thi hỏng đem tiến trình, cho mình rút lấy một quyển với lý do cho rộng đường cầu lấy nhân tài. Chúa vẫn theo lời bà phi, đem những bài đánh hỏng cho bà rút. Bài của Mậu Dĩnh được dặn là đánh dấu đặc biệt, nhưng người lại phòng do hoang mang chỉ nhớ tên Dĩnh, vì thế đánh nhầm vào một sĩ tử là Võ Huy Dĩnh, kết quả Huy Dĩnh là người được trúng cách. Tác giả Phạm Đình Hổ cho rằng đây là chuyện "học tài thi phận", có khi thi đỗ cũng là nhờ may mắnVũ trung tùy bút, Chương XVII.

 Vấn nạn kiêu binh

Vì trên lý thuyết vẫn là phận bề tôi; nên việc các chúa Trịnh nắm quyền hành đất nước vẫn là "danh bất chính, ngôn bất thuận", nên để đề phòng và trấn áp mọi sự chống đối ngay từ đời chúa đầu tiên là Thành Tổ Triết vương Trịnh Tùng, họ Trịnh đã chú trọng tổ chức một quân đội trung thành để bảo vệ uy quyền. Quân đội đóng ở kinh thành đều chuyên lấy từ người ba phủ xứ Thanh Hoa (lính Tam phủ) và bốn phủ xứ Nghệ An, tức là quê hương của các Chúa Trịnh. Họ được gọi là Ưu binh vì có những ưu đãi đặc biệt so với Nhất binh là lính được tuyển từ các trấn ở vùng đồng bằng Bắc Bộ: được cấp lộc điền rất hậu, con cháu được miễn sai dịch ... Do những ưu đãi đó nên ưu binh thường ỷ thế kiêu căng, lộng hành, nhất là trong thời buổi loạn lạc, tiếng nói của binh sĩ có trọng lượng hơn hẳn. Họ tự cho mình là những người cầm gươm giáo đi dẹp loạn nên không chịu bị lép vế trước những quan văn chỉ biết đọc sách và rao giảng đạo lý, nên thường lăng nhục các triều quan và cả dân chúng, dần người ta gọi bọn này là "kiêu binh".

Khi Trịnh Doanh nắm quyền (1741), kiêu binh ỷ thế lập được nhiều công trạng đánh dẹp khởi nghĩa nông dân, nên lên tiếng đòi chức quyền hậu thưởng, cả những người không dự vào hàng quân công cũng đòi hỏi ban thưởng. Khi ấy Tham tụng là Nguyễn Quý Cảnh cho là không hợp lệ nên bác bỏ đi. Họ tức giận bàn với nhau rằng: Chú đậu Hương cống mà làm Thượng thư thì theo lệ nào. Rồi kéo nhau đến phá nhà và đòi giết Quý Cảnh. Quý Cảnh phải trốn vào phủ nhờ sự che chở của Trịnh Doanh mới thoát chết. Về sau những năm cuối của họ Trịnh, kiêu binh ngày càng càn rỡ không còn ngăn cấm được nữa, và là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Lê - Trịnh.

 Việc ngoại giao và việc cấm đạo
nhỏ|trái|200x|Đại Việt năm 1757.

Đối với các đạo từ phương Tây du nhập vào, chính quyền Đại Việt chủ trương ngăn cấm. Chính sách này đã có từ thời Trịnh Tạc. Đến năm 1754, Trịnh Doanh lại ra lệnh cấm đạo một cách rất ngặt, không cho dân theo đạo, và lại giết cả các đạo trưởng và đạo đồ. Nhưng người dân chết cũng không bỏ, không ngăn cấm vào đâu được.

Mùa hạ năm 1747, người Lạc Hòn đến xin cống sản vật địa phương và xin quy định kỳ hạn cống. Triều đình bàn rằng cứ 3 năm cho họ cống voi một lần như lệ với người Trấn Ninh, Cao Châu, còn các sản vật khác thì tùy nghi. Sau đó tù trưởng xứ ấy lại xin cống voi trắng nhưng Chúa không nhận.

Tháng 6 năm 1755, thủ lĩnh tộc Bồn Man ở Trấn Ninh là Bồn Xà đến cống nộp cho triều đình, mà bức thư dâng lễ cống của không xưng họ tên gì cả. Trong thư xin cho 6 năm một lần dâng lễ cống, và xin cấm chỉ sứ thần Ai Lao không được đi qua cảnh thổ của Trấn Ninh. Các quan trong phủ Chúa không chấp nhận; bèn hỏi vặn sứ thần Trấn Ninh ngay trước mặt, và đòi họ lễ cống mỗi 3 năm, và trong thư dâng lễ cống phải viết đủ họ tên người tù trưởng; còn đường sứ thần đi cũng không thay đổi.

Trước kia, khi sứ thần Ai Lao sang Thăng Long đều đi qua địa phận Trấn Ninh, và dân nơi đây thường bị sứ thần Ai Lao hà hiếp quấy nhiễu, bọn Bồn Xà lấy làm khổ sở nên mới có ý xin cấm sứ thần Ai Lao đi ngang qua địa phận. Đầu năm 1756, Bồn Xà sai người cáo tố với triều đình, xin phái quan quân hộ tống, kiềm chế sứ thần Ai Lao. Trịnh Doanh chuẩn y, cho rút bớt số phu trạm đệ, và sức răn bảo sứ thần Ai Lao không được quấy rối Trấn Ninh. Đầu năm 1757, đến lượt Ai Lao dâng thư cho chúa Trịnh kể việc Trấn Ninh ngăn trở đường đi dâng lễ cống, và xin hội binh đánh Trấn Ninh . Trịnh Doanh cùng bầy tôi bàn luận, cho rằng người Ai Lao nói vậy chẳng qua là muốn tìm cớ để chiếm đất của Trấn Ninh. Bèn làm văn thư dụ bảo hòa giải và từ chối quà tặng của Ai Lao. Một mặt khác, triều đình lại sai người đến dụ bảo Trấn Ninh nên hòa hiệp với Ai Lao, không nên gây hấn khích.

Tháng 11 năm 1761, nhân sứ thần nhà Thanh đến Thăng Long, Trịnh Doanh tìm cách phô trương nhân tài trong nước đông đúc, nên sai bầy tôi văn học như bọn Ngô Thì Sĩ giao thiệp ứng đối về việc giấy tờ. Sứ nhà Thanh có lời khen ngợi những bọn Thì Sĩ.

 Quan hệ với vua Lê

Trịnh Doanh quan tâm đến việc thu phục lòng dân. Trước đây năm 1735, vua Lê Thuần Tông mất, đáng lẽ phải lập hoàng tử Duy Diêu đã lớn tuổi lên nối ngôi, song Trịnh Giang lại phế bỏ Duy Diêu để lập em út của Thuần Tông là Duy Thận, người từ nhỏ được nuôi dạy trong phủ Chúa, là vua Lê Ý Tông. Đến khi Trịnh Doanh lên ngôi, nghĩ rằng theo đúng phép tắc cần phải tôn lập Duy Diêu để thuận lòng người.

Ngày 14 tháng 6 năm 1740, tức là 5 tháng sau khi nắm quyền, Trịnh Doanh buộc vua Lê Ý Tông nhường ngôi cho Duy Diêu, tức là vua Lê Hiển Tông. Ý Tông lên làm Thượng hoàng, ra ở điện Kiến Thọ.

Tháng 6 năm 1754, Trịnh Doanh lấy cớ rằng trong nước mới bình yên, bắt các quân lính phô trương sức mạnh, mời Lê Hiển Tông ngự ra xét duyệt, trăm quan làm lễ chầu mừng. Bèn hạ lệnh cho thủy binh bày hàng chiến thuyền ở giữa sông, dung nghi quân sĩ rất tề chỉnh, bơi chèo ngược dòng nước, thuyền phóng đi như bay. Nhà vua rất bằng lòng, gần tối, xa giá trở về cung. Tháng 3 năm 1755, vua Lê Hiển Tông sai Tham tụng Nguyễn Công Thái đem chiếu chỉ gia phong Trịnh Doanh làm Đại Nguyên soái Tổng quốc chính Thượng sư Thượng phụ Anh Đoán Văn Trị Võ Công Minh Vương.

Trịnh Doanh có ý kính trọng con trưởng của vua Lê là Thái tử Lê Duy Vĩ vì ông này thông minh và hiếu học. Bà Chính phi họ Nguyễn Mậu chỉ sinh được một người con chúa là Tiên Dung quận chúa Trịnh Thị Ngọc Nhuận. Nhân đấy bà Chính phi xin gả Quận chúa cho Thái tử Vĩ, để ngày sau làm Hoàng hậu, chúa bằng lòng cho. Tháng 9 năm 1759, ông gả Tiên Dung quận chúa cho Thái tử Vĩ, nhưng đến tháng 7 năm sau thì bà Ngọc Nhuận lại qua đời.

 Những năm cuối đời

Cuối năm 1753, Trịnh Doanh phong cho con trai thứ hai là Trịnh Sâm làm Thế tử, bổ dụng Tham tụng Nguyễn Công Thái giữ chức sư phó để dạy Trịnh Sâm. Đến năm 1758, Trịnh Sâm được phong làm tiết chế thủy bộ chư quân, chức Thái úy, tước Tĩnh quốc công, mở phủ Lượng quốc, quyết định công việc nhà nước.

Ngày 30 tháng 12 năm 1761, Thái thượng vương Trịnh Giang mất ở cung Thưởng Trì, được truy tôn là Dụ Tổ Thuận vương. Khi lui về cung Thưởng Trì, Trịnh Giang thường mừng rằng việc tôn miếu có người phó thác, muốn cùng Trịnh Doanh vui chơi. Có lúc hằng năm đều yến tiệc vui mừng, tình nghĩa anh em vẫn gần gũi, thân thiết như cũ. Đến khi Thượng vương mất, Chúa than khóc rất nhiều, lại đến khi rước thần chủ vào miếu, vì cớ Doanh là em của Giang chứ không phải con nối ngôi cha, quần thần bàn tán khác nhau, nhưng cuối cùng vẫn cho thờ ở chính miếu.

Tháng 10 năm 1762, Trịnh Doanh về thăm Thanh Hoa, và hạ lệnh cho dân phu sửa sang tô điểm các thắng cảnh non nước ở núi Dục Thúy và động Bích Đào, việc này khiến người dân phải phục dịch rất cực nhọc. Tháng 6 năm 1763, do tiến cử của Hoàng Ngũ Phúc, Trịnh Doanh dùng Đỗ Thế Giai cho chức Thự phủ sự. Lúc ấy, nội giám Lê Đình Viên và Nguyễn Đình Xuân đều là con nuôi Đàm Xuân Vực, rất được Trịnh Doanh thương yêu. Thế Giai muốn ức chế bọn họ, bèn tra ra việc ghi chép và truyền lệnh trái lệ mà xử bọn Đình Viên tội chết, song Chúa xá miễn cho. Từ đây, quyền bính lớn trong nước lọt vào tay Đỗ Thế Giai cho đến khi ông ta chết vào cuối năm 1766.

Mùa hạ năm 1766, vì Trịnh Doanh giữ chính quyền trong nước đã lâu, bầy tôi xin gia phong tôn hiệu, song ông cho rằng vì gần đây có thiên tai mưa lũ, không phải là thời điểm thích hợp để làm việc đó.

Trước kia chúa Chiêu Tổ Khang vương Trịnh Căn nhường ngôi cho chắt là Hy Tổ Nhân vương Trịnh Cương, mà cha ông của Cương là Lương Mục vương Trịnh Vịnh và Tấn Quang vương Trịnh Bính (tức ông cố và ông nội của Trịnh Doanh) tuy có vương hiệu song không chính thức nối ngôi Chúa (vì mất sớm). Khi Trịnh Cương lên ngôi, triều đình có 2 ý kiến, một phe cho rằng Cương nhận ngôi từ Căn là theo lễ đích tôn thừa trọng, không cần tôn sùng Trịnh Vịnh và Trịnh Bính vào thờ ở chính miếu với các tiên Chúa mà thờ riêng ở Hữu miếu, song Trịnh Cương theo lời Tham tụng Nguyễn Quý Đức nói 2 vị ấy là đích tôn dòng trưởng, đáng được thờ ở miếu chính. Đến đây, Trịnh Doanh lại đổi lập Hữu miếu và dời 2 vị tổ tiên sang đó. Quần thần nhiều người lên tiếng phản đối nhưng ông không nghe.

Ngày 12 tháng 5 năm 1767, Minh vương Trịnh Doanh qua đời, hưởng dương 48 tuổi, đặt tên thụy là Thần Mưu Duệ Toán Thịnh Đức Phóng
Huân Hồng Từ Đạt Hiếu Hoành Mô Đại Liệt Xiển Du Cơ Tích Định Vũ Khai Bình Địch Văn Phu Huấn Viễn Mô Hậu Trạch Ân vương (神謀睿算盛德放勳洪慈達孝宏謨大烈闡猷基績定武開平迪文敷訓遠謨厚澤恩王), miếu hiệu là Nghị Tổ. Thế tử Tĩnh quốc công Trịnh Sâm được phong làm Tĩnh Đô vương, kế thừa ngôi Chúa. Họ Trịnh sau thời của ông càng lún sâu hơn vào con đường suy sụp.

Lúc sinh thời Trịnh Doanh thương yêu bà Chính phi họ Nguyễn Mậu (đã mất năm 1764), có ý sau khi chết thì chôn cùng một huyệt. Khi Chúa mất, quan tài quàn ở cung Tây Hồ, rồi xong việc tang lễ đến tháng 4 năm đó thì đưa xuống thuyền về chôn ở núi Chân Tiên thuộc xã Trịnh Điện, huyện An Định. Tục truyền khi quan tài được đưa đi, Trịnh Sâm trông thấy bà Nguyễn Mậu ngồi thuyền đi xuôi theo dòng sông, đến gần thuyền chở quan tài Ân vương thì không trông thấy nữa. Bèn lên bờ sông lạy để tống tiễn, rất là thương cảm. Đến năm 1783 đời chúa Trịnh Tông thì phần mộ của Trịnh Doanh và bà Chính phi được dời sang xã Kim Thành cùng huyện.

 Mộ phần

Hiện nay mộ phần của Nghị Tổ Ân vương Trịnh Doanh và Chính phi họ Nguyễn Mậu (cách mộ Chúa khoảng 200 mét) vẫn còn tại Làng Vàng, xã Yên Thịnh, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Cho đến trước năm 2018, do những tàn phá của thời gian và hoàn cảnh thiếu chăm sóc đã khiến phần mộ của hai vị xuống cấp nghiêm trọng.

Để ghi nhớ công lao to lớn của chúa Trịnh Doanh đối với đất nước, vào năm 2018, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, huyện Yên Định cùng Hội đồng họ Trịnh Việt Nam và cùng đông đảo nhân địa phương đã tiến hành xây dựng lại khu lăng mộ được khang trang hơn. Công trình được nghiên cứu thiết kế quy hoạch trên khu đất có diện tích rộng gần 4,0 ha; với 10 hạng mục công trình kiến trúc gồm: phần mộ của Trịnh Doanh, phần mộ của Chính phi Nguyễn Mậu, nhà thờ, nhà khách, nhà trưng bày, tam quan, hồ bán nguyệt, khuôn viên cây cảnh, cây xanh bóng mát, đường giao thông, đường dạo và đèn cao áp chiếu sáng... Giai đoạn 1 của dự án được khởi công ngày 15 tháng 9 năm 2018 và đã khánh thành ngày 22 tháng 3 năm 2019.

 Nhà thơ

Giống như Chiêu Tổ Khang vương Trịnh Căn trước đây, Trịnh Doanh không chỉ là nhà chính trị, nhà quân sự, mà còn là một nhà thơ. Thơ của Trịnh Doanh thiên về thơ Nôm. Sinh thời, do địa vị của Trịnh Doanh, thơ ca của ông được lưu giữ khá trọn vẹn nhưng chưa thành tập. Sau khi Trịnh Doanh qua đời, con trai ông là Chúa Trịnh Sâm để sai quan Thị thư Viện hàn lâm kiêm Tư nghiệp Quốc Tử Giám là Phan Lê Phiên thu thập và sắp xếp thành tập, đặt tên là Càn Nguyên ngự chế thi tập. Cả tập thơ này chia làm 4 quyển, tổng số 263 bài, trong đó có 241 bài thơ Nôm và 22 bài thơ chữ Hán. Nội dung chính của tập thơ xoay quanh 3 nội dung chính:

 Quan niệm về tu thân, tề gia, trị nước
 Chỉ bảo, khuyến khích bề tôi làm tròn nhiệm vụ
 Đề, vịnh cảnh vật, cảm hứng.

Thơ của Trịnh Doanh mang phong cách cung đình, hoặc ca ngợi triều đại, công tích, ân huệ trị dân; hoặc vịnh cảnh sông núi, chùa miếu, thiên nhiên,... thể hiện niềm tự hào về văn vật quê hương, đất nước. Những nội dung trên phần lớn do yêu cầu chính trị, quân sự và hoàn cảnh cụ thể quy định. Trịnh Doanh tỏ ra là người coi trọng sử dụng chữ Nôm. Thể thơ chủ yếu mà ông áp dụng là thơ Đường luật, đôi lúc xen với câu 6 chữ, một số ít làm theo thể thơ lục bát hoặc thơ song thất lục bát. Các nhà nghiên cứu văn học đánh giá Trịnh Doanh xứng đáng được xếp vào hàng ngũ các tác gia có tên tuổi của Việt Nam.

Tập thơ này được lưu truyền qua thế kỷ XIX và đến nửa đầu thế kỷ XX được đưa vào kho sách của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp tại Hà Nội. Hiện Thư viện Khoa học xã hội có hai bản chép tay sách Càn Nguyên ngự chế thi tập. Tập thơ này có cả thơ chữ Nôm và thơ chữ Hán, trước mỗi bài đều có lời chú dẫn.

Phan Huy Chú trong Lịch triều hiến chương loại chí cũng luận bàn về thơ Trịnh DoanhĐến Ân vương [Trịnh Doanh] dụng công về việc làm thơ, làm đến mấy trăm bài, cũng đáng gọi là một vị chúa hiền thích văn. Nhưng tập thơ này đặt tên là Càn Nguyên, cũng là tiếm lạm quá, thế mà các tử thần, bấy giờ biên chép, lại tôn sùng rất mực, coi như thực là thiên tử rồi, sự thế bấy giờ như thế nên phải như thế, có gì lạ đâuLà nhà chính trị nắm thực quyền điều hành đất nước, chúa Trịnh Doanh muốn đề cao Nho giáo để duy trì trật tự xã hội; đồng thời cũng là để khẳng định, củng cố ngôi vị của mình và thu hút nhân tâm. Tư tưởng Nho giáo "nghĩa, nhân, lễ, trí, tín" rất được đề cao trong các bài thơ của ông. Ví dụ trong bài thơ Ban cung nhân số 1, ông viết
 Ban cung nhân, bài 1:

Riêng chùm thơ Đạo trí nước, Trịnh Doanh còn bày tỏ trực tiếp lý tưởng chính trị, đạo đức Nho giáo của mình qua việc nhắc đến các vị vua hiền đời cổ như Nghiêu, Thuấn, Thành Thang, Chu Văn Vương..., qua đó ông thể hiện hoài bão muốn xây dựng đất nước với phương pháp tổ chức triều chính theo lề lối của các bậc đế vương thời thịnh trị cổ xưa.

Ngoài ra, Chúa Trịnh Doanh còn sáng tác nhiều bài thơ với mục đích bảo ban các bề tôi tiêu biểu là các chùm thơ: Nhân sự chi huấn (20 bài), Sai các tướng đi đánh trận (40 bài), Sai các quan đi nhận chức (11 bài), Khen, dụ đại thần (21 bài), Úy lạo sứ thần (10 bài), v.v... Lời thơ thường tha thiết, vỗ về, ân cần động viên họ hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị, quân sự của triều đình ... Như bài thơ Ban Tuân quận công, ông viết
 Ban Tuân quận công

Một phương diện nữa là chùm bài thơ gửi tặng người nhà. Qua những vần thơ, chúa Trịnh Doanh cho thấy mình không chỉ là một nhà chính trị tài ba, mà ở phương diện cá nhân ông cũng là một người sống tình cảm, hòa thuận với anh em, hiếu thảo với cha mẹ.
nhỏ|Tượng bà Chúa Me - Trịnh Thái phi Vũ Thị Ngọc Nguyên (1689 - 1751) - mẹ của hai chúa Trịnh Giang và Trịnh Doanh; tại đền thờ thôn Phục Lễ, xã Vĩnh Hồng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.

 Cung đề Nam cung tôn ngự đường (Bài thơ chúa viết tặng mẹ là Thái phi họ Vũ):

 Cung hạ Thưởng Trì cung (Kính mừng cung Thưởng Trì - tức Thái thượng vương Trịnh Giang):

 Ban hạ Thái trưởng công chúa khang kiện (Ban lời mừng chúc Thái trưởng công chúa mạnh khỏe)
Lời dẫn: Khí nóng đã về tây, gió thu đưa hơi mát đến. Mừng thấy chị yên vui, càng thắm thiết tình sâu trong gan ruột. Bèn làm bài thơ vụng về, tỏ tình cảm chúc mừng

 Ban Chính cung (Gửi tặng bà Chính)

 Ban tương vương tôn Trịnh Tông (Gửi tặng cháu nội Trịnh Tông)

Chúa Trịnh Doanh xem trọng thơ Nôm và đánh giá chữ Nôm có tác dụng hơn chữ Hán trong việc bảo an, khuyến khích bề tôi và bày tỏ tình cảm với người thân.

 Đánh giá

Tuy mang tiếng đoạt ngôi bất chính (thông qua binh biến), nhưng trong 27 năm cầm quyền của mình, Trịnh Doanh đã chứng tỏ mình là một vị minh quân, một nhà lãnh đạo có năng lực và tầm nhìn, trái ngược hẳn với người anh trai Trịnh Giang trước đó. Nắm giữ vận mệnh quốc gia khi chỉ mới 20 tuổi và trong một tình thế ngặt nghèo, trong thì kiêu binh dấy loạn, lòng dân bất bình; ngoài thì trộm cướp nổi lên như ong, cơ nghiệp có nguy cơ tiêu vong trong sớm tối, Trịnh Doanh đã bình tĩnh giải quyết mọi vấn đề ở cả 2 phương diện. Về chính trị, ông chấn chỉnh bộ máy quan lại, cho đặt ống đồng trước cửa phủ để dân chúng có thể bỏ thư tố giác quan lại sai trái, bãi bỏ nhiều chiếu chỉ sai lầm thời Trịnh Giang, cho giảm bớt việc xây dựng chùa chiền, trả lại ruộng đất cho nông dân; trọng dụng các danh sĩ... Về quân sự, ông thể hiện mình là một nhà cầm quân thành công khi đích thân chỉ huy quân đội dẹp được 2 cuộc nổi loạn của Vũ Đình Dung ở Ngân Già (1741) và Nguyễn Danh Phương ở Tam Đảo (1751), và các tì tướng của ông, tiêu biểu là Hoàng Ngũ Phúc và Phạm Đình Trọng là người thay ông đánh dẹp những cuộc khởi loạn khác. Đến cuối đời Trịnh Doanh, tình hình Bắc Hà cơ bản đã tạm yên, chỉ còn Hoàng Công Chất, Lê Duy Mật còn thoi thóp ở vùng thượng du cùng một vài cuộc nổi dậy lẻ tẻ mà thôi. Sau khi dẹp tan các cuộc nổi loạn, những trong vòng 10 năm sau đó, ông hăng hái xây dựng đất nước, ban hành rất nhiều chính lệnh cải cách nhằm chấn chỉnh triều cương, xoa dịu vỗ về dân chúng; tiếc rằng những cố gắng của ông không thể đưa họ Trịnh trở lại thời huy hoàng như trước, vì nhiều nguyên do chủ quan lẫn khách quan (sự chểnh mảng chính sự của ông những năm cuối đời và đặc biệt là từ những việc làm của vị Chúa kế nhiệm - Trịnh Sâm, ...)

Trong các chúa Trịnh, Trịnh Doanh có cuộc đời và sự nghiệp khá giống với ông tổ 5 đời là Chiêu Tổ Khang vương Trịnh Căn. Trẻ tuổi đã ra mặt trận, tiếp quản khi chiến sự gay go, chuyển thế nguy thành an cho nước nhà, trọng dụng nhân tài chỉnh đốn chính sự, say mê công việc và một cuộc đời không thiếu thi ca, đặc biệt là những bài thơ bằng chữ Nôm. Nói theo thuyết di truyền thì Trịnh Doanh được thừa hưởng dòng máu vừa hùng lược vừa lãng mạn, có pha lẫn sự nghiêm nghị, cứng rắn của tổ tiên. Có khác chăng là Trịnh Doanh không sống thọ được như Trịnh Căn. Có ý kiến cho rằng nếu ông sống thêm được khoảng 30 năm nữa, có thể nhiều biến cố lịch sử của nước Đại Việt đã khác đi. Tuy vậy, các cuộc khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài dù bị dẹp yên nhưng vẫn để lại hậu quả khá nặng nề. Nhân tài vật lực Bắc Hà bị suy sút nghiêm trọng, vì vậy, nhìn nhận một cách khách quan thì thời Trịnh Doanh khôi phục lại cũng không thể phồn thịnh được như thời Trịnh Căn và Trịnh Cương.

Sử gia Phan Huy Chú trong sách Lịch triều hiến chương loại chí, phần "Nhân vật chí" có đánh giá về Nghị Tổ Ân vương Trịnh Doanh:

Trong sách Tứ bình thực lục, sử quan Đại Việt thời Lê ghi nhận:"Năm Canh Thân (1740), Chúa đã coi giữ muôn việc, sốt sắng làm việc chính trị, mạnh dạn sửa chính sự, dẹp giặc cướp, cắt đặt và sử dụng người ngay người tốt, dung nạp người thẳng thắn, trấn áp kẻ lộng quyền, truất kẻ tham tàn, bớt lao dịch, khoan nhẹ sưu thuế, tiếng nhân từ bay xa khắp. Chính sự triều đình nghiêm trang, trong khoảng mười ngày, khí tượng rực rỡ tươi mới."''

Tác giả Tạ Chí Đại Trường trong sách Bài sử khác cho Việt Nam đánh giá cao những tư tưởng dùng người của Trịnh Doanh đã giúp ông có được thành công

Tuy nhiên cái thành tích tiêu diệt các cuộc khởi nghĩa nông dân của Trịnh Doanh chỉ giúp cơ đồ họ Trịnh kéo dài thêm vài chục năm chứ không thể cứu vớt một cây cổ thụ đã mục nát, bởi ông cũng không thể vượt thời đại của mình - theo Tạ Chí Đại Trường

Theo Quỳnh Cư và Đỗ Đức Hùng

Theo Nguyễn Thành Khôi:

Gia quyến

Thê thiếp
 Chính thất: Trang Trinh Chính phi Nguyễn Thị Ngọc Vinh (? - 1764), có nơi chép là Nguyễn Thị Bản, nguyên quán xã Thạnh Mỹ, huyện Lỗi Dương, nay thuộc Thanh Hóa, con gái của Nguyễn Mậu Du (? - 1765). Sinh thời bà phi được nhà chúa sủng ái hết mực, yêu quý như vàng nên thường gọi là Đức bà Vàng. Vì được yêu mà sinh lòng đố kỵ, sợ có ngày thất sủng nên đem lòng ganh ghét với đám Cung tần. Năm 1759, vì ghen với người sủng cơ là Thị Mỹ, bà phi cầm hộp trầu ném đánh, chẳng may ném nhầm vào nhà Chúa. Chúa giận, sai giam bà vào bản dinh ngoài thành Thăng Long. Ở trong lãnh cung, bà phi hối hận nên đã viết 2 bài thơ Tự tình thi dâng lên cho Chúa. Chúa đọc thơ xong cảm động, truyền cho xe loan ra rước bà trở về cung.
 Á thất: Từ Trạch Thái phi Nguyễn Thị Ngọc Diễm (? - 1784), người làng Thịnh Liệt, huyện Thanh trì (nay là quận Hoàng Mai, Hà Nội), con gái của Nguyễn Đình Tư. Mẹ đẻ của chúa Trịnh Sâm.
 Cung tần Dương Thị Ngọc Thịnh người làng Long Phúc, xã Thạch Khê, huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh. Mẹ đẻ của Thụy quận công Trịnh Lệ.
 Cung tần Thị Mỹ

Con trai
 Mẫn Tuệ công Trịnh Nhuận, trưởng tử, con của Chính phi Nguyễn Thị Ngọc Vinh, mất sớm.
 Thánh Tổ Thịnh vương Trịnh Sâm (1739 - 1782), con của Thái phi Nguyễn Thị Ngọc Diễm.
 Thụy quận công Trịnh Lệ, con của Cung tần Dương Thị Ngọc Thịnh, về sau bị Tây Sơn sát hại, có một con trai là Trịnh Lan.

Con gái
 Trưởng thượng Tiên Hoa công chúa Trịnh Thị Ngọc Lan hay Trịnh Thị Ngọc Nhuận (? - 1760), tức Bà Chúa Đỏ, con của Chính phi Nguyễn Thị Ngọc Vinh. Hứa hôn với Thái tử Lê Duy Vĩ, nhưng chưa kịp gả thì đã qua đời.
 Đệ nhị Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Cúc, gả cho Tham đốc Minh Vũ hầu Vũ Đình Minh
 Đệ tam Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Kính, gả cho Tạo sĩ Huy quận công Hoàng Đình Bảo
 Đệ tứ Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Viêm, gả cho Tạo sĩ Cung Vũ hầu Nguyễn Đình Cung

Ghi chú

Chú thích nguồn

Danh mục nguồn

 Từ điển văn học Việt Nam - Nhiều tác giả, Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội, 1984

Chúa Trịnh
Người Thanh Hóa
Vương tước nhà Lê trung hưng
Võ tướng nhà Lê trung hưng
Công tước nhà Lê trung hưng
Nhà thơ Việt Nam thời Lê trung hưng
Nhà quân sự Việt Nam thời Lê trung hưng


title: Limneria insculpta

text:
Limneria insculpta là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Velutinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limneria


title: Valsavarenche

text:
Valsavarenche là một đô thị tại vùng tự trị thung lũng Aosta phía bắc Ý. Đô thị này có diện tích 139 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 180 người..
Đô thị này giáp các đô thị sau: Aymavilles, Ceresole Reale (TO), Cogne, Introd, Noasca (TO), Rhêmes-Notre-Dame, Rhêmes-Saint-Georges, Villeneuve.

Biến động dân số

Tham khảo

Valsavaranche


title: Cầy vòi mốc

text:
Cầy vòi mốc (danh pháp hai phần: Paguma larvata) là một loài động vật có vú thuộc họ cầy (Viverridae). Vùng
bản địa của cầy vòi mốc là vùng Nam Á và Đông Nam Á cùng các hải đảo Indonesia trong rừng nhiệt đới.

Đặc điểm
Cầy vòi mốc có chung những đặc điểm của loài cầy. Tuy nhiên cầy vòi mốc lông không có đốm. Mặt cầy có "mặt nạ" tiêu biểu gồm một vệt trắng chạy dài từ đầu xuống mũi. Mắt và má có khoảng trắng nhưng có vòng đen khoanh hai mắt nên tên tiếng Anh dùng "masked" (có nghĩa là mặt nạ) để đặt tên loại cầy này. Lông trên thân màu nâu cam ngả sang màu xám. Bốn chân lông màu sẫm, gần như đen. Thân cầy dài 51–76 cm, thêm phần đuôi là 51–63 cm tức là đuôi dài xấp xỉ bằng nửa chiều dài động vật. Cầy cân nặng từ 3,6–6 kg.

Cầy vòi mốc săn mồi riêng rẽ vào ban đêm trên cây. Chúng ăn tạp gồm côn trùng, chim chóc và những động vật nhỏ có xương sống, nhưng chuộng nhất là trái cây. Ban ngày chúng ngủ. Khi bị náo động cầy vòi mốc xịt chất xạ từ hai tuyến gần hậu môn để phòng thân. Cầy cái sinh nở hai kỳ mỗi năm. Cầy con trưởng thành trong khoảng 3 tháng.

SARS

Vì thịt cầy được loài người dùng làm thức ăn nên nhiều và Virus-học cho rằng qua ngả này, bệnh SARS đã xâm nhập cơ thể con người. Tháng 5 2003 khoa học đã tìm thấy virus bệnh SARS trong loài cầy. Vấn đề vẫn chưa rõ là loài cầy có phải đích là nơi xuất phát của virus SARS không.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1827
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Đài Loan
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Lào
Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Nepal
Động vật có vú Pakistan
Động vật có vú Thái Lan
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật có vú Việt Nam
Động vật Sumatra
Động vật có vú Borneo


title: V (album của Vanessa Hudgens)

text:
V là album đầu tay của ca sĩ người Mỹ Vanessa Hudgens, đầu tiên được phát hành vào ngày 26 tháng 9 năm 2006, bởi hãng thu âm Hollywood. Hudgens nói rằng tựa đề của album nghĩa là Vanessa, nhưng cũng có nghĩa là variety (tiếng Việt: nhiều), bởi vì album là sự pha trộn của thể loại nhạc và phong cách. V đã bán được hơn 570,000 bản ở Hoa Kỳ tính đến tháng 8 năm 2009. Hudgens đã ủng hộ album với The Party's Just Begun Tour và High School Musical: The Concert.

Số lượng
Album ngày đầu ra mắt chỉ bán được 34.000 bản, hiện tại bán được hơn 500.000 bản.

Đĩa đơn
Album đã cho ra đời 2 single: "Say Ok" và "Come Back To Me", nhưng "Come Back To Me" không được chào đón nồng nhiệt lắm nên chỉ được chiếu trên Disney, không có sự hiện diện trên MTV. "Say Ok" là single tương đối thành công của Vanessa. Album này không thành công như album Headstrong của người bạn diễn Ashley Tisdale.

Hạng mục
Album ngày đầu ra mắt đứng thứ 24 Billboard. Single "Say Ok" đứng thứ 2 Pop 10 MTV, video chính thức trên YouTube đã có hơn 92 triệu lượt xem.

Nhân viên
 Vanessa Hudgens – hát
 Vanessa Hudgens, Ulrika Lundkvist, Bridget Benenate, Char Licera, Anna Nordell, Jeanette Olsson, Keely Pressly, Dionyza Sutton, Leah Haywood – hát đệm
 Jack Daley – bass
 Bradley Polan, Jay Jay – trống
 Tyrone Johnson, Scott Jacoby, Daniel James, Tim Pierce, Matthew Gerrard, Darren Elliott – guitar
 Matthew Gerrard, Leah Haywood – bàn phím
 Mattias Bylund – piano
 Irene Bylund – viola
 Martin Bylund – violin

Nhân viên sản xuất
Điều hành sản xuất – Jon Lind, Mio Vukovic & Johnny Vieira.
Nhà sản xuất – Antonina Armato, Tim James, Wizard of Oz, Arnthor, Matthew Gerrard, Jay Jay, David Norland, Leah Haywood, Daniel James, Kent Larsson, AJ Junior, Johnny Vieira.
Sản xuất bổ sung – Leah Haywood & Daniel James (In Tracks: 11, 12).
Sắp xếp giọng ca – David Norland, Leah Haywood & Daniel James.
Kỹ sư – Nigel Lundemo, Brian Reeves, Wizard of Oz, Jake Davies & Ben Eggehorn.
Nghệ thuật & tiết mục – Jon Lind & Mio Vukovic.
Nhiếp ảnh gia – Andrew McPherson.
Chỉ đạo nghệ thuật & thiết kế – Enny Joo.

Danh sách bài hát

Phiên bản bình thường

Chú thích Sample
 "Come Back to Me" chứa sample từ bài hát "Baby Come Back" biểu diễn bởi ban nhạc Player.

Bonus tracks

Phiên bản cao cấp

Bảng xếp hạng và doanh số chứng nhận

Xếp hạng

Lượng tiêu thụ và chứng nhận

Lịch sử phát hành

Chú thích

Album của Vanessa Hudgens
Album của Hollywood Records
Album đầu tay năm 2006


title: Balungao

text:
Balungao là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Pangasinan, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 25.214 người trong 5.102 hộ.
Ở đây có núi lửa không còn hoạt động.

Barangay

Balungao được chia thành 20 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Balungao Pangasinan
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Đô thị của Pangasinan


title: Cère, Landes

text:
Cère là một xã trong tỉnh Landes ở Aquitaine tây nam nước Pháp

Tham khảo

Xem thêm
 Xã của tỉnh Landes

Biến động dân số

Cere


title: Perdita beatula

text:
Perdita beatula là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1960


title: Dicranomyia bicomifera

text:
Dicranomyia bicomifera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Macroglossum caldum

text:
Macroglossum caldum là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chi Macroglossum.

Phụ loài
Macroglossum caldum caldum
Macroglossum caldum philippinense Clark, 1928

Tham khảo

 Pinhey, E (1962): Hawk Moths of Central và Southern Africa. Longmans Southern Africa, Cape Town.

Macroglossum


title: Anthidium florentinum

text:
Anthidium florentinum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1775.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 1775


title: Allotriopsis

text:
Allotriopsis là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1896 bởi Champion.

Các loài
Chi này có các loài:
 Allotriopsis nasalis Champion, 1896

Chú thích

Tham khảo

Senodoniini


title: Zanthoxylum hartii

text:
Zanthoxylum hartii là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 Kelly, D.L. 1998. Zanthoxylum hartii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
H
Thực vật dễ tổn thương


title: Calliotropis yukikoae

text:
Calliotropis yukikoae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliotropidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Calliotropis


title: Hennezis

text:
Hennezis  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Cañada de Benatanduz

text:
Cañada de Benatanduz là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 64 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Chính quyền liên bang Hoa Kỳ

text:
Chính quyền liên bang Hoa Kỳ (tiếng Anh: Federal Government of the United States) là chính quyền trung ương của Hoa Kỳ, một nước cộng hoà liên bang gồm 50 tiểu bang, cùng thủ đô Washington, D.C., 326 Biệt khu thổ dân châu Mỹ và các lãnh thổ hải ngoại. Hệ thống Luật pháp Hoa Kỳ được thiết lập bởi các Đạo luật của Quốc hội (đặc biệt là Luật Hoa Kỳ và Luật Pháp chế Quân đội); những quy định hành chính, và những tiền lệ tư pháp giải thích các bộ luật và các quy định. Chính quyền liên bang có ba nhánh độc lập: lập pháp, hành pháp, và tư pháp, được thiết lập theo Hiến pháp Hoa Kỳ. Dựa trên nguyên tắc tam quyền phân lập, mỗi nhánh có thẩm quyền để hành xử các sự vụ trong lĩnh vực riêng, với một số thẩm quyền ảnh hưởng trên hai nhánh còn lại, và ngược lại, có một số thẩm quyền bị ảnh hưởng bởi một hoặc cả hai nhánh kia.

Tên gọi

Tên đầy đủ của Hoa Kỳ là "Hợp chúng quốc Hoa Kỳ". Không có tên nào khác xuất hiện trong Hiến pháp, và đây là tên xuất hiện trên tiền, trong các hiệp ước và trong các trường hợp pháp lý (như khởi kiện,...) mà nó là một bên (ví dụ: Charles T. Schenck kiện Hoa Kỳ). Thuật ngữ "Chính phủ Hợp chúng quốc Hoa Kỳ" hoặc "Chính phủ Hoa Kỳ" thường được sử dụng trong các tài liệu chính thức đại diện cho chính quyền liên bang, khác với các chính quyền tiểu bang nói chung. Trong ngôn ngữ thông thường, thuật ngữ "Chính quyền liên bang" thường được sử dụng, và thuật ngữ "Chính quyền quốc gia" đôi khi cũng được sử dụng. Các thuật ngữ "Liên bang" và "Quốc gia" trong tên các cơ quan chính phủ hoặc chương trình nghị sự chỉ ra mối liên kết của nó với chính quyền liên bang (ví dụ: Cục Điều tra Liên bang, Cơ quan Quản lý Khí tượng và Thủy văn Quốc gia, Cục Công viên Quốc gia). Vì trụ sở của chính quyền liên bang là ở Washington, DC, "Washington" thường được hoán dụ cho nó.

Lịch sử
Chính phủ Hoa Kỳ dựa trên các nguyên tắc của chủ nghĩa liên bang và chủ nghĩa cộng hòa, trong đó quyền lực được chia sẻ giữa chính quyền liên bang và các chính quyền tiểu bang. Việc giải thích và thực hiện các nguyên tắc này, bao gồm quyền hạn mà chính phủ liên bang nên có và cách thực hiện các quyền đó, đã được tranh luận kể từ khi Hiến pháp được thông qua. Một số người đề nghị tăng quyền lực liên bang trong khi những người khác đề nghị hạn chế vai trò của chính quyền liên bang với các cá nhân, tiểu bang hoặc các thực thể được công nhận khác.

Kể từ Nội chiến Hoa Kỳ, quyền lực của chính quyền liên bang nói chung đã mở rộng rất nhiều, mặc dù đã có những giai đoạn nhánh lập pháp thống trị nền chính trị Hoa Kỳ (ví dụ, những thập kỷ sau Nội chiến) hoặc khi có những người đề xuất quyền của tiểu bang đã thành công trong việc hạn chế quyền lực liên bang qua các hành động lập pháp, sắc lệnh hành pháp hoặc bằng cách giải thích hiến pháp của tòa án.

Một trong những trụ cột lý thuyết của Hiến pháp Hoa Kỳ là ý tưởng về "sự kiểm tra và cân bằng " giữa quyền hạn và trách nhiệm của ba nhánh chính phủ Hoa Kỳ: hành pháp, lập pháp và tư pháp. Ví dụ, trong khi nhánh lập pháp ( Quốc hội ) có quyền tạo ra luật, nhánh hành pháp dưới quyền tổng thống có thể phủ quyết bất kỳ luật nào — một đạo luật mà Quốc hội đã có thể bỏ qua. Tổng thống đề cử các thẩm phán vào Tòa án Tối cao , nhưng những đề cử đó phải được Quốc hội phê chuẩn. Tòa án Tối cao, có thể vô hiệu các đạo luật vi hiến đã được Quốc hội thông qua...

Lập pháp
Quốc hội Hoa Kỳ là nhánh lập pháp của Chính quyền liên bang Hoa Kỳ. Theo chế độ lưỡng viện, Quốc hội gồm có Hạ viện (còn gọi là Viện dân biểu), và Thượng viện (còn gọi là Viện Bang biểu hoặc Viện Nguyên lão).

Hạ viện có 435 thành viên bỏ phiếu, số thành viên mỗi bang phụ thuộc vào dân số của bang đó. Mỗi bang có tối thiểu 1 hạ nghị sĩ. Mỗi hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ 2 năm. Một người muốn trở thành hạ nghị sĩ thì phải từ 25 tuổi trở lên, phải là công dân Hoa Kỳ ít nhất 7 năm, và phải là cư dân tại bang mà người đó đại diện. Không có giới hạn số nhiệm kì cho mỗi hạ nghị sĩ. Ngoài 435 thành viên bỏ phiếu còn có 6 thành viên không bỏ phiếu, bao gồm 5 đại biểu (delegate) từWashington, D.C, Guam, Quần đảo Virgin, Samoa thuộc Mỹ, Quần đảo Bắc Mariana, và 1 ủy viên cư dân (resident commissioner) từ Puerto Rico.

Thượng viện có tổng cộng 100 thượng nghị sĩ, mỗi bang có 2 thượng nghị sĩ. Mỗi thượng nghị sĩ phục vụ trong nhiệm kỳ 6 năm. Cứ mỗi 2 năm thì Thượng viện được bầu lại. Một người muốn được bầu làm thượng nghị sĩ thì phải ít nhất 30 tuổi, phải là công dân Hoa Kỳ ít nhất 9 năm, phải là cư dân tại bang mà họ đại diện trong thời gian bầu cử.

Mỗi viện đều có quyền lực riêng biệt. Thượng viện có nhiệm vụ cố vấn và phê chuẩn các bổ nhiệm của tổng thống, trong khi Hạ viện có trách nhiệm đệ trình các dự luật từ dân biểu và nâng cao thu nhập quốc gia. Tuy nhiên, cần có sự đồng thuận của cả hai viện để có thể thông qua các dự luật rồi trở thành đạo luật. Quyền lực của quốc hội được quy định trong những điều khoản của Hiến pháp; tất cả quyền còn lại dành cho các tiểu bang và nhân dân. Trong hiến pháp có "điều khoản cần thiết và thích đáng" cho phép quốc hội "làm tất cả luật cần thiết và thích đáng để bảo đảm sự vận hành của quyền lực hiện hành."

Thành viên Hạ viện và Thượng viện được tuyển chọn theo thể thức một hạt bầu cử chọn một người là người có số phiếu cao nhất (first-past-the-post voting), ngoại trừ hai tiểu bang Louisiana và Washington theo thể thức bầu cử hai vòng (runoffs) – vòng đầu chọn hai người có số phiếu cao nhất để vào tiếp vòng sau.

Hiến pháp không có quy định nào về việc thiết lập các Ủy ban của quốc hội, nhưng theo đà tăng trưởng của đất nước, do nhu cầu thẩm định các dự luật mà các Ủy ban lần lượt ra đời. Quốc hội khoá 108 (2003-2005) có 19 uỷ ban thường trực ở Hạ viện và 17 uỷ ban ở Thượng viện, chưa kể bốn uỷ ban lưỡng viện có nhiệm vụ giám sát Thư viện Quốc hội, ấn loát, thuế và kinh tế. Mỗi viện còn có quyền bổ nhiệm, hoặc tuyển chọn các uỷ ban nghiên cứu các vấn đề đặc biệt. Vì khối lượng công việc gia tăng, các uỷ ban thường trực sản sinh thêm 150 tiểu ban trực thuộc.

Quốc hội có trách nhiệm giám sát và tác động đến các mặt điều hành của nhánh hành pháp. Quy trình giám sát của quốc hội nhắm vào các mục tiêu như ngăn chặn sự lãng phí, các hành vi dối trá, bảo vệ các quyền tự do dân sự cũng như các quyền cá nhân, bảo đảm việc tuân thủ pháp luật của nhánh hành pháp, thu thập thông tin để làm luật và giáo dục quần chúng, cũng như thẩm định những thành quả của hành pháp. Quyền giám sát này được thực thi đối với các bộ của chính phủ, các cơ quan hành pháp, các uỷ ban pháp chế, và chức vụ tổng thống. Chức năng giám sát của Quốc hội được thể hiện trong nhiều hình thức:
 Ủy ban thẩm tra và điều trần;
 Xem xét các tường trình của tổng thống và cho ý kiến;
 Hạ viện tiến hành luận tội và đưa ra Thượng viện xét xử;
 Hạ viện và Thượng viện tiến hành các thủ tục cần thiết chiếu theo Tu chính án thứ 25 trong trường hợp tổng thống không thể thi hành nhiệm vụ, hoặc khi chức vụ phó tổng thống bị khuyết;
 Tổ chức những buổi họp không chính thức giữa các nhà lập pháp và các viên chức hành pháp;
 Thông qua các uỷ ban quốc hội và các cơ quan hỗ trợ như Văn phòng Ngân sách Quốc hội, Văn phòng Giải trình Chính phủ tiến hành các cuộc nghiên cứu.

Chức trách của Nghị sĩ Quốc hội
Mỗi nghị sĩ quốc hội phải đảm nhiệm năm chức trách: nhà lập pháp, thành viên uỷ ban, đại diện hạt bầu cử, người phục vụ cử tri, và chính trị gia.

Quyền lực của Quốc hội
Hiến pháp quy định nhiều quyền khác nhau cho Quốc hội: quyền đánh thuế và thu thuế để trả nợ, cung ứng phương tiện quốc phòng và phúc lợi chung cho nước Mỹ; vay mượn tiền; lập ra các quy định thương mại với các nước khác và giữa các tiểu bang; thiết lập những quy định thống nhất về nhập tịch; phát hành tiền và quy định mệnh giá; trừng phạt các hình thức lừa đảo; thiết lập bưu điện và công lộ, cổ xuý sự tiến bộ khoa học, thiết lập các toà án trực thuộc Tối cao Pháp viện, định nghĩa và trừng phạt tội vi phạm bản quyền và các trọng tội, tuyên chiến, tổ chức và hỗ trợ quân đội, cung ứng và duy trì hải quân, làm luật lãnh thổ và lực lượng hải quân, cung ứng lực lượng dân quân, trang bị vũ khí và duy trì kỷ luật các lực lượng dân quân, thi hành hệ thống luật đặc biệt ở Washington, D. C., và ban hành những luật lệ cần thiết để thực thi quyền lực của Quốc hội.

Hành pháp

Nhánh Hành pháp gồm có Tổng thống Hoa Kỳ và các viên chức được tổng thống ủy nhiệm để cấu thành Nội các Hoa Kỳ (chính phủ của Tổng thống Hoa Kỳ). Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ và là tổng tư lệnh quân lực, cũng là nhà ngoại giao trưởng. Theo Hiến pháp, tổng thống có trách nhiệm đôn đốc việc tuân thủ luật pháp. Để thực thi chức trách này, tổng thống điều hành ngành hành pháp của Chính phủ liên bang, một guồng máy khổng lồ với khoảng 4 triệu nhân viên, kể cả 1 triệu binh sĩ đang phục vụ trong quân đội. Tổng thống còn có quyền lực đáng kể trong các lĩnh vực tư pháp và lập pháp. Bên trong nhánh hành pháp, tổng thống được Hiến pháp dành cho nhiều quyền lực để điều hành công việc quốc gia cũng như bộ máy chính quyền liên bang, cũng có quyền ban hành sắc lệnh về các sự vụ quốc nội.

Tổng thống có quyền phủ quyết các đạo luật đã được Quốc hội thông qua. Tổng thống có thể bị luận tội bởi đa số dân biểu ở Hạ viện và bị phế truất chức vụ bởi đa số hai phần ba tại Thượng viện vì những cáo buộc như "phản quốc, hối lộ hoặc những trọng tội và hành vi bất chính khác". Tổng thống không thể giải tán quốc hội hoặc tổ chức các cuộc bầu cử đặc biệt, nhưng có quyền ân xá những người bị buộc tội theo luật liên bang, ban hành sắc lệnh hành pháp và bổ nhiệm (với sự chuẩn thuận của Thượng viện) thẩm phán Tối cao Pháp viện và thẩm phán liên bang.

Phó Tổng thống là viên chức hành pháp đứng hàng thứ nhì trong chính quyền, là nhân vật đầu tiên theo thứ tự kế nhiệm tổng thống. Theo đó, Phó Tổng thống sẽ đảm nhiệm chức vụ tổng thống trong trường hợp tổng thống qua đời, hoặc từ nhiệm, hoặc bị bãi nhiệm, hoặc khả năng điều hành bị cản trở. Cho đến nay đã có chín trường hợp phó tổng thống thay thế tổng thống theo thể thức kế nhiệm. Chức trách hiến định của phó tổng thống là phục vụ trong cương vị Chủ tịch Thượng viện và có quyền biểu quyết nhằm phá thế bế tắc khi mà số phiếu của các thượng nghị sĩ rơi vào vị trí cân bằng, nhưng theo dòng thời gian phó tổng thống dần trở thành cố vấn chính cho tổng thống.

Tất cả quyền lực hành pháp trong Chính quyền liên bang đều được ủy nhiệm cho tổng thống, như vậy các viên chức chính phủ phải chịu trách nhiệm trước tổng thống. Tổng thống và phó tổng thống được tuyển chọn theo thể thức liên danh bởi Hệ thống Đại Cử tri Đoàn đại diện cho các tiểu bang và Đặc khu Columbia, có số thành viên ngang bằng số ghế ở Thượng viện và Hạ viện cộng thêm các đại biểu của Washington, D. C.. Hiện nay, số thành viên của cử tri đoàn là 538 theo công thức 100 + 435 + 3. Như vậy, muốn chiếm được ghế tổng thống, một liên danh phải giành được 270 phiếu của cử tri đoàn.

Mối quan hệ giữa Tổng thống và Quốc hội Hoa Kỳ phản ảnh mối quan hệ giữa Vương quyền và Quốc hội Vương quốc Anh vào thời điểm hình thành Hiến pháp Hoa Kỳ. Quốc hội có quyền làm luật để hạn chế quyền hành pháp của tổng thống, ngay cả đối với quyền tư lệnh các lực lượng vũ trang của tổng thống mặc dù trường hợp này là hiếm hoi - một thí dụ là những giới hạn quốc hội đã áp đặt trên Tổng thống Richard Nixon khi ông ra lệnh oanh tạc Campuchia trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Dù tổng thống có quyền đệ trình các dự luật (như ngân sách liên bang), thường thì tổng thống phải dựa vào sự hỗ trợ của các nghị sĩ để vận động cho các dự luật. Sau khi các dự luật được thông qua ở hai viện Quốc hội, cần có chữ ký của tổng thống để trở thành luật, đó là lúc tổng thống có thể sử dụng quyền phủ quyết – dù không thường xuyên - để bác bỏ chúng. Quốc hội có thể vượt qua phủ quyết của tổng thống nếu có được đa số hai phần ba ở cả hai viện. Quyền lực tối hậu của quốc hội đối với tổng thống là quyền luận tội và bãi nhiệm tổng thống qua quy trình biểu quyết ở Hạ viện và xét xử ở Thượng viện (với đa số hai phần ba). Đã có sự phân hoá chính trị nghiêm trọng khi quy trình này được áp dụng cho các tổng thống Andrew Johnson, Richard Nixon, Bill Clinton và Donald Trump.

Tổng thống bổ nhiệm khoảng 2.000 chức danh hành pháp, trong đó có các thành viên Nội các và các đại sứ (cần có sự phê chuẩn của Thượng viện); tổng thống có quyền ban hành sắc lệnh và lệnh ân xá và thi hành các chức trách hiến định khác như đọc Diễn văn Liên bang trước Quốc hội (theo thông lệ mỗi năm một lần). Hiến pháp không buộc tổng thống phải đích thân đọc diễn văn, nhưng có thể gởi thông điệp cho quốc hội, theo cách các tổng thống Hoa Kỳ thường làm trong thế kỷ 19. Dù vai trò hiến định của tổng thống có thể bị hạn chế, trong thực tế, với những đặc quyền to lớn, chức danh này thường chiếm ưu thế đối với quyền lực quốc hội; có thể nói Tổng thống Hoa Kỳ là nhân vật nhiều quyền lực nhất thế giới. Phó Tổng thống là nhân vật đứng đầu trong thứ tự kế nhiệm tổng thống và đương nhiên là Chủ tịch Thượng viện. Các thành viên Nội các chịu trách nhiệm điều hành những bộ ngành khác nhau của chính phủ như Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp và Bộ Ngoại giao.

Nội các, Bộ ngành và các Cơ quan
Chức trách điều hành thực thi luật pháp liên bang được đặt vào tay các bộ ngành hành pháp liên bang, được thiết lập bởi Quốc hội nhằm giải quyết các sự vụ quốc nội và quốc tế. Các bộ trưởng của 15 bộ khác nhau, được chọn bởi tổng thống và được phê chuẩn bởi Thượng viện, cấu thành một hội đồng cố vấn cho tổng thống gọi là "Nội các". Ngoài ra, còn có một số tổ chức được xếp vào nhóm Văn phòng Hành pháp của Tổng thống gồm có ban nhân viên Toà Bạch Ốc, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, Văn phòng Chính sách Kiểm soát Ma tuý Quốc gia và Văn phòng Chính sách Khoa học Kỹ thuật. Cũng có các cơ quan độc lập khác như Cơ quan Tình báo Quốc gia, Cơ quan Quản lý Dược và Thực phẩm, và Cơ quan Bảo vệ Môi trường. Ngoài ra, còn có các tập đoàn quốc doanh như Amtrak.

Tư pháp

Thiết chế đứng đầu nhánh tư pháp là Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ, gồm có chín thẩm phán. Toà tối cao xét xử các sự vụ liên quan đến Chính phủ liên bang và những vụ tranh tụng giữa các tiểu bang, có quyền giải thích Hiến pháp và tuyên bố các hoạt động lập pháp và hành pháp ở mọi cấp chính quyền là vi hiến, cũng như có quyền vô hiệu hoá các luật lệ và tạo tiền lệ cho luật pháp và các phán quyết sau này. Dưới Toà án Tối cao là các Toà Kháng án, dưới nữa là toà án cấp quận, đây là cấp toà án thực hiện nhiều vụ xét xử nhất theo luật liên bang.

Tách khỏi, nhưng không hoàn toàn độc lập, với hệ thống toà án liên bang là các hệ thống toà án riêng lẻ thuộc tiểu bang, có thẩm quyền xét xử các vụ án theo luật tiểu bang với trình tự riêng của mình. Tối cao pháp viện của mỗi tiểu bang là thẩm quyền tối hậu giải thích hiến pháp và luật tiểu bang. Có thể kháng án lên toà liên bang sau khi chịu xét xử bởi toà tiểu bang nếu vụ án có liên quan đến các vấn đề liên bang.

Nhánh lập pháp liên bang gồm có Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ, thẩm phán phục vụ ở toà này được bổ nhiệm trọn đời bởi Tổng thống và được phê chuẩn bởi Thượng viện, cùng với các toà án trực thuộc, trong đó có Toà Kháng án Liên bang và Toà án Liên bang cấp quận.

Theo cách này, Quốc hội khoá đầu tiên đã phân chia quốc gia thành nhiều quận tư pháp và thiết lập các toà án liên bang cấp quận. Từ đó hình thành cấu trúc hiện nay với Toà tối cao, 13 toà kháng án, 94 toà án quận và 2 toà án đặc biệt. Cho đến nay quốc hội vẫn giữ cho mình quyền thiết lập và huỷ bỏ các toà án liên bang, cũng như quyền quyết định số lượng thẩm phán trong hệ thống tư pháp liên bang. Dù vậy, Quốc hội không có quyền hủy bỏ Tối cao Pháp viện.

Hiện có ba cấp toà án liên bang với quyền xét xử các vụ án hình sự và dân sự giữa các cá nhân. Những toà khác như toà phá sản hoặc toà thuế vụ, là những toà án được thiết lập để giải quyết những vụ án thuộc một vài lãnh vực đặc biệt. Toà phá sản trực thuộc toà án quận nhưng không được xếp vào toà "Điều III" vì thẩm phán toà này không được bổ nhiệm trọn đời. Tương tự, toà án thuế vụ cũng không thuộc hệ thống toà án "Điều III".

Toà án liên bang cấp quận là nơi các vụ án được đem ra xét xử và phán quyết. Toà kháng án là nơi xử lại các vụ án đã được quyết định ở toà án quận, một số vụ kháng án này là do các cơ quan hành chánh. Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ xem xét các vụ kháng án từ toà kháng án và từ toà tối cao tiểu bang (liên quan đến các vấn đề hiến pháp), cũng như tổ chức xét xử một số vụ việc khác.

Quyền tài phán liên bang có hiệu lực trên các vụ án dưới thẩm quyền Hiến pháp, các đạo luật của Quốc hội, hiệp ước của quốc gia, những vụ án liên quan đến các đại sứ, bộ trưởng và lãnh sự của nước ngoài tại Hoa Kỳ; những tranh tụng trong đó Chính phủ Hoa Kỳ là một bên; những tranh tụng giữa các tiểu bang (hoặc công dân tiểu bang) và nước ngoài (hoặc công dân nước ngoài); và những vụ án phá sản. Tu chính án thứ mười một dời bỏ khỏi quyền tài phán liên bang những vụ án, trong đó công dân của một tiểu bang là nguyên đơn và chính quyền của một tiểu bang khác là bị đơn. Cũng không thuộc quyền tài phán liên bang là những vụ án trong đó chính quyền một tiểu bang là nguyên đơn và công dân một tiểu bang khác là bị cáo.

Hiến pháp bảo đảm tính độc lập của nhánh tư pháp bằng cách quy định các thẩm phán liên bang được duy trì chức vụ "miễn là đạo đức tốt". Điều này có nghĩa là các thẩm phán phục vụ cho đến khi qua đời, về hưu hoặc từ nhiệm. Thẩm phán phạm tội khi đương chức sẽ bị luận tội theo thể thức áp dụng cho tổng thống hoặc các viên chức Chính phủ liên bang. Thẩm phán liên bang được bổ nhiệm bởi tổng thống và được phê chuẩn bởi Thượng viện. Một điều khoản khác của Hiến pháp ngăn cấm Quốc hội cắt giảm lương thẩm phán - Quốc hội có thể làm luật để ấn định mức lương thấp hơn cho các thẩm phán tương lai nhưng không thể cắt giảm lương các thẩm phán đương nhiệm.

Bầu cử

Theo thời gian, thể thức bầu cử đã thay đổi đáng kể. Trong thời kỳ lập quốc, bầu cử là một vấn đề thuộc thẩm quyền tiểu bang, và chỉ hạn chế cho nam giới da trắng là chủ sở hữu đất. Các cuộc bầu cử trực tiếp được tổ chức để bầu thành viên của Viện Dân biểu (Hạ viện) và viện lập pháp các tiểu bang, mặc dù thể thức của chúng là khác nhau tại mỗi tiểu bang, trong khi hai thượng nghị sĩ đại diện cho mỗi tiểu bang tại thượng viện được chọn bởi đa số phiếu của viện lập pháp tiểu bang. Sau khi Tu chính án thứ mười bảy được phê chuẩn năm 1913, thành viên của cả hai viện Quốc hội mới được bầu trực tiếp.

Ngày nay, một phần là do Tu chính án thứ hai mươi sáu, công dân Hoa Kỳ từ 18 tuổi trở lên không phân biệt giới tính, chủng tộc hoặc tài sản có quyền bầu phiếu phổ thông, và lưỡng viện quốc hội cũng được bầu trực tiếp.

Quyền đại diện tại Quốc hội của các lãnh thổ và quận liên bang Washington, D. C. bị giới hạn: cư dân Đặc khu Columbia được đặt dưới thẩm quyền luật liên bang và hệ thống thuế liên bang nhưng đại diện của họ tại quốc hội chỉ có quyền đại biểu không bỏ phiếu.

Chính quyền tiểu bang, bộ tộc và địa phương
Chính quyền tiểu bang là định chế có ảnh hưởng lớn nhất trên đời sống thường nhật của người dân Mỹ. Mỗi tiểu bang đều có hiến pháp, chính quyền và luật lệ riêng. Đôi khi có những khác biệt lớn trong luật và thủ tục hành chính giữa các tiểu bang liên quan đến những vấn đề như quyền sở hữu, tội phạm, y tế và giáo dục. Chức danh dân cử đứng đầu tiểu bang là Thống đốc. Mỗi tiểu bang đều có một viện lập pháp (theo thể chế lưỡng viện ngoại trừ tiểu bang Nebraska chỉ có một viện), và hệ thống tòa án riêng. Tại một số tiểu bang, thẩm phán tòa tối cao và các tòa dưới được bầu chọn bởi người dân, trong khi ở những bang khác, các thẩm phán được bổ nhiệm theo thể thức áp dụng cho liên bang.

Sau phán quyết của Tối cao Pháp viện về vụ án Worcester chống Georgia, các bộ tộc người da đỏ được xem là "các dân tộc độc lập bên trong một quốc gia" được hưởng quyền tự trị dưới thẩm quyền liên bang, nhưng không hoàn toàn thoát khỏi ảnh hưởng của tiểu bang. Hàng trăm luật lệ, sắc lệnh hành pháp và vụ án đã làm thay đổi vị trí của các bộ tộc đối với chính quyền tiểu bang, nhưng vẫn giữ hai bên tách biệt nhau. Khả năng điều hành chính quyền của các bộ tộc là khác nhau, từ một hội đồng gọn nhẹ quản lý tất cả sự vụ của bộ tộc cho đến một bộ máy hành chính cồng kềnh và phức tạp với các ban ngành khác nhau. Các bộ tộc có quyền tự thành lập chính quyền với thẩm quyền đặt vào tay các hội đồng bộ tộc, chủ tịch hội đồng được dân bầu, hoặc những thủ lĩnh tôn giáo. Quyền công dân (và quyền bầu cử) thường được giới hạn chặt chẽ trong vòng những người có nguồn gốc da đỏ.

Những thiết chế chịu trách nhiệm điều hành chính quyền địa phương như thị trấn, thành phố hoặc quận, được quyền ban hành luật trong một số lĩnh vực như giao thông, giấy phép bán rượu và chăn giữ súc vật. Chức vụ dân cử cao cấp nhất của thị trấn hoặc thành phố thường là thị trưởng. Ở vùng Tân Anh, các thị trấn được điều hành theo thể thức dân chủ trực tiếp trong khi ở một vài tiểu bang như Đảo Rhode và Connecticut, chính quyền cấp quận không có hoặc có rất ít quyền lực, chỉ hiện hữu như một sự phân định địa giới. Tại các tiểu bang khác, chính quyền quận được ban cho nhiều thẩm quyền hơn như quyền thu thuế và duy trì các cơ quan thi hành pháp luật.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Đại học Simon Fraser

text:
Viện Đại học Simon Fraser hay Đại học Simon Fraser (tiếng Anh: Simon Fraser University, viết tắt là SFU) là một trong những viện đại học lớn của Canada tại tỉnh bang British Columbia. SFU được thành lập tháng 9 năm 1965, đặt tên theo tên của nhà thám hiểm Simon Fraser, người đã từng thám hiểm khu vực xung quanh thành phố Vancouver.

SFU đạt danh hiệu là trường đại học tốt nhất của Canada 8 lần (1993, 1996, 1997, 1998, 2000, 2009, 2010 và 2011) theo bảng xếp hạng hằng năm của tạp chí Maclean'. Hiện tại SFU có 35,204 sinh viên, trong đó số sinh viên quốc tế là 4,602, chiếm 13.07%.

Các khoa
SFU gồm có 6 khoa:
 Khoa khoa học ứng dụng
 Khoa khoa học xã hội & nhân văn
 Khoa kinh doanh
 Khoa sư phạm
 Khoa khoa học sức khỏe (Y học)
 Khoa khoa học (tự nhiên)

Các học xá (campus)
 Simon Fraser University Burnaby Mountain Campus (địa điểm chính)
8888 University Drive
Burnaby, B.C.
Canada. V5A 1S6
Phone: 604.291.3111

Diện tích: 1,7 km²

 Simon Fraser University at Harbour Centre
515 West Hastings Street
Vancouver, B.C.
Canada. V6B 5K3
Phone: 604.291.5000
 Simon Fraser University Surrey Campus
2400 Central City
10153 King George Hwy
Surrey, B.C.
Canada. V3T 2W1
Phone: 604.268.7500

Huy hiệu

Kể từ năm 2007, SFU đổi huy hiệu mới với lý do để tránh bị nhầm lẫn với các trường công giáo bởi biểu tượng thánh giá trên huy hiệu cũ.

Cựu sinh viên nổi tiếng
 Terry Fox
 Gordon Campbell
 Ujjal Dosanjh
 Glen Clark
 David Usher
 Margaret Trudeau
 Chu Thiên Tuyết
 Choi Woo-shik

Hình ảnh

Xem thêm
 Đại học British Columbia
 Đại học Victoria
 Danh sách các trường đại học của Canada

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web của SFU
Trường kinh doanh SFU

Trường đại học và cao đẳng tại Canada
Trường đại học ở Canada
Kiến trúc hiện đại tại Canada


title: Maubeuge

text:
Maubeuge là một xã trong vùng Hauts-de-France, thuộc tỉnh Nord, quận Avesnes-sur-Helpe, chef-lieu của 2 tổng. Tọa độ địa lý của xã là 50° 16' vĩ độ bắc, 03° 58' kinh độ đông. Maubeuge nằm trên độ cao trung bình là 133 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 122 mét và điểm cao nhất là 167 mét. Xã có diện tích 18,85 km², dân số vào thời điểm 1999 là 34.051 người; mật độ dân số là 1806 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Nord


title: Chi Sam

text:
Chi Sam (danh pháp khoa học: Tachypleus là một chi trong họ Sam (Limulidae). Hiện nay người ta công nhận hai loài sam trong chi này, với khu vực sinh sống là khu vực ven biển của các quốc gia châu Á thuộc tây Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương như Trung Quốc, Nhật Bản, vùng Đông Nam Á, Ấn Độ v.v.

Các loài
 Tachypleus gigas - Sam lớn
 Tachypleus tridentatus - Sam đuôi tam giác

Danh pháp thứ ba T. hoeveni (Pocock) bị nghi ngờ về tính hợp lệ, mặc dù có một số tài liệu cho rằng loài này sinh sống ven quần đảo Maluku (Moluccas), Indonesia.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

T


title: Bouilly (tổng)

text:
Tổng Bouilly là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Aube trong vùng Grand Est.

Tổng này được tổ chức xung quanh Bouilly ở quận Troyes.

Hành chính

Các đơn vị hành chính
Tổng Bouilly bao gồm 28 xã với dân số 9 407 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Assenay || align="right" | 95 || align="right" | 10320 || align="right" | 10013
|-
| Les Bordes-Aumont || align="right" | 294 || align="right" | 10800 || align="right" | 10049
|-
| Bouilly || align="right" | 1 090 || align="right" | 10320 || align="right" | 10051
|-
| Buchères || align="right" | 1 345 || align="right" | 10800 || align="right" | 10067
|-
| Cormost || align="right" | 262 || align="right" | 10800 || align="right" | 10104
|-
| Crésantignes || align="right" | 269 || align="right" | 10320 || align="right" | 10116
|-
| Fays-la-Chapelle || align="right" | 143 || align="right" | 10320 || align="right" | 10147
|-
| Isle-Aumont || align="right" | 543 || align="right" | 10800 || align="right" | 10173
|-
| Javernant || align="right" | 113 || align="right" | 10320 || align="right" | 10177
|-
| Jeugny || align="right" | 387 || align="right" | 10320 || align="right" | 10179
|-
| Lirey || align="right" | 94 || align="right" | 10320 || align="right" | 10198
|-
| Longeville-sur-Mogne || align="right" | 94 || align="right" | 10320 || align="right" | 10204
|-
| Machy || align="right" | 112 || align="right" | 10320 || align="right" | 10212
|-
| Maupas || align="right" | 82 || align="right" | 10320 || align="right" | 10229
|-
| Montceaux-lès-Vaudes || align="right" | 217 || align="right" | 10260 || align="right" | 10246
|-
| Moussey || align="right" | 399 || align="right" | 10800 || align="right" | 10260
|-
| Roncenay || align="right" | 134 || align="right" | 10320 || align="right" | 10324
|-
| Saint-Jean-de-Bonneval || align="right" | 351 || align="right" | 10320 || align="right" | 10342
|-
| Saint-Léger-près-Troyes || align="right" | 615 || align="right" | 10800 || align="right" | 10344
|-
| Saint-Pouange || align="right" | 719 || align="right" | 10120 || align="right" | 10360
|-
| Saint-Thibault || align="right" | 462 || align="right" | 10800 || align="right" | 10363
|-
| Sommeval || align="right" | 278 || align="right" | 10320 || align="right" | 10371
|-
| Souligny || align="right" | 359 || align="right" | 10320 || align="right" | 10373
|-
| La Vendue-Mignot || align="right" | 246 || align="right" | 10800 || align="right" | 10402
|-
| Villemereuil || align="right" | 229 || align="right" | 10800 || align="right" | 10416
|-
| Villery || align="right" | 287 || align="right" | 10320 || align="right" | 10425
|-
| Villy-le-Bois || align="right" | 56 || align="right" | 10800 || align="right" | 10434
|-
| Villy-le-Maréchal || align="right" | 132 || align="right" | 10800 || align="right" | 10435
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Aube
Quận của Aube
 Tổng của Aube
Xã của Aube
Danh sách tổng ủy viên hội đồng của Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Bouilly trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Bouilly sur Mapquest
 Localisation du canton de Bouilly trên bản đồ Pháp

Bouilly


title: Bay, Haute-Saône

text:
Bay là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Corvara in Badia

text:
Corvara tiếng Ý: Corvara in Badia; tiếng Đức: Kurfar; Ladin: Corvara) là một đô thị ở province of Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 80 km về phía đông bắc của Trento và khoảng 40 km east of Bolzano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.267 người và diện tích là 42,2 km².

Corvara giáp các đô thị: Badia, Canazei, Livinallongo del Col di Lana, San Martino in Badia, và Sëlva (Selva di Val Gardena).

Biến động dân số

Xem thêm
 Alta Badia

Tham khảo

Liên kết ngoài
   Trang mạng của đô thị này
 www.altabadia.it

Đô thị Nam Tirol


title: Gynoplistia skusei

text:
Gynoplistia skusei là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Xylen

text:
Xylen là tên gọi một nhóm 3 dẫn xuất của benzen là 3 đồng phân octo-, meta-, và para- của đimêtyl benzen. Các đồng phân o-, m- và p- được đặc trưng bởi vị trí các nguyên tử cacbon (của vòng benzen) mà 2 nhóm metyl đính vào. Các đồng phân o, m và p có tên thay thế lần lượt là 1,2-đimêtylbenzen, 1,3-đimêtylbenzen và 1,4-đimêtylbenzen. Các xylen có đồng phân là êtylbenzen

Tính chất

Độc tính
 Gây ô nhiễm môi trường.
 Tiếp xúc nhiều qua đường hô hấp có thể gây buồn ngủ, suy hô hấp và ngộ độc.
 Tiếp xúc thời gian dài có thể gây ung thư.

Điều chế
Xylen có thể được tách trực tiếp từ dầu thô
Ngoài ra, có thể sản xuất thông qua methyl hoá benzen hoặc toluene

C6H6 + H3C-OH -> C6H5CH3 + H2O

C6H5CH3 + H3C-OH -> C6H4(CH3)2 + H2O

Trong phản ứng này, cần có xúc tác axit đặc.

Khoảng 40-65% sản phẩm là m-xylen, có thể có đến 20% mỗi sản phẩm là o-xylen hoặc p-xylene, thậm chí là ethylbenzene.

Ứng dụng
o-xylen được dùng để điều chế anhydrit phtalic, thứ được dùng để sản xuất thuốc nhuộm triphenylmethan.
m-xylen được dùng để sản xuất 3-aminophenol, cũng để sản xuất thuốc nhuộm triphenylmethan, chủ yếu là màu tím và xanh
p-xylen được dùng để sản xuất axit terephtalic, vốn được dùng để sản xuất nhựa PETE.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dung môi
Hydrocarbon thơm
Ô nhiễm đất
Hóa chất hàng hóa


title: Lipotriches cubitalis

text:
Lipotriches cubitalis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1897


title: Bành Châu

text:
Bành Châu có thể là:
 Thành phố cấp huyện Bành Châu thuộc thành phố Thành Đô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
 Địa danh cổ Bành Châu.
 Nhà biên kịch Bành Châu


title: Aetheomorpha mindanaensis

text:
Aetheomorpha mindanaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Aetheomorpha