title: Ngụy Diên

text:
Ngụy Diên (chữ Hán: 魏延; 177-234), tên tự là Văn Trường (文長), là tướng quân nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Hoa. Trong chiến dịch Bắc Phạt của Gia Cát Lượng (228-234) ông từng làm đến chức Tiền quân sư, Chinh Tây đại tướng quân, Giả tiết, lĩnh chức Hán Trung thái thú, Nam Trịnh hầu (chỉ đứng sau Thừa tướng Gia Cát Lượng). Sau khi Gia Cát Lượng qua đời, ông chống lệnh và đem quân gây ra xung đột nội bộ, nhưng sớm thất bại và bị giết.

Phò tá Lưu Bị
Không có nhiều ghi chép về hành trạng của Diên trước khi theo Lưu Bị vào Thục.

Theo Tam quốc chí, Nguỵ Diên truyện, năm 212, Ngụy Diên, vốn là tư binh của Lưu Bị, theo chủ mang quân vào đánh Ích châu của Lưu Chương. Trong quá trình tham chiến ở Ích châu, Ngụy Diên lập công, được phong làm Nha môn tướng quân (牙門將軍). Nguỵ Diên là người hào sảng, cuồng vọng, đối xử binh sĩ rất tốt, có danh vọng trong quân đội, nhưng không được lòng các đồng cấp.

Năm 219, Lưu Bị chiếm được Hán Trung và xưng là Hán Trung vương. Trước khi về Thành Đô, Lưu Bị muốn chọn người trấn thủ Hán Trung. Mọi người ai cũng nghĩ là một người thân tín như Trương Phi, chính Trương Phi cũng cho rằng ngoài mình ra khó ai đảm đương được việc này. Nhưng cuối cùng Lưu Bị lại chọn Ngụy Diên làm Thái thú Hán Trung, Trấn viễn tướng quân. Khi được hỏi về việc đảm đương một vùng sát biên giới với Tào Tháo, Ngụy Diên hùng dũng khẳng định mình sẽ làm tốt nhiệm vụ được Lưu Bị giao phó. Lưu Bị nghe ông nói rất yên tâm rút về Thành Đô.

Năm 221, Lưu Bị xưng đế, Ngụy Diên được phong làm Chinh bắc tướng quân.

Tham gia đánh Ngụy

Hiến kế không được dùng
Năm 223, Lưu Bị mất, Lưu Thiện lên kế vị. Ngụy Diên được phong làm Đô đình hầu.

Năm 227, Ngụy Diên đóng quân ở Hán Trung kiêm chức thừa tướng phủ tư mã, Thứ sử Lương châu, thống lĩnh quân tiên phong của Thục Hán. Thời kỳ đó các danh tướng Quan Vũ, Trương Phi, Hoàng Trung và Mã Siêu đều đã mất, tướng Thục Hán tự mình đảm đương được một phương chỉ còn Ngụy Diên và Triệu Vân.

Năm 228, Gia Cát Lượng mang quân đánh Ngụy, họp tướng sĩ ở Nam Trịnh bàn kế. Để vào lãnh thổ Tào Ngụy có 3 đường vượt qua Tần Lĩnh:
 Đường Tý Ngọ phía đông dài hơn 600 dặm
 Đường Trú Cốc ở giữa dài hơn 400 dặm
 Đường Tà Cốc phía tây dài gần 500 dặm.

Nghe tin Ngụy Minh Đế Tào Duệ sai phò mã Hạ Hầu Mậu đóng quân ở Tây An để phòng thủ Trường An, Ngụy Diên bèn hiến kế với Gia Cát Lượng:
Nghe nói Hạ Hầu Mậu còn ít tuổi, là con rể của chủ, hèn nhát mà vô mưu. Nay cấp cho tôi năm nghìn tinh binh, năm nghìn quân tải lương, tôi thẳng theo lối Bao Trung tiến ra, men theo Tần Lĩnh nhằm hướng Đông mà đến, lại theo hướng Tý Ngọ mà tiến về Bắc, bất quá chỉ mười ngày có thể đến được Tràng An. Mậu thấy Diên tôi đến bất ngờ tất gióng ngựa bơi thuyền bỏ chạy. Như thế trong thành Tràng An chỉ còn bọn ngự sử, kinh triệu, thái thủ coi giữ, ở Hoành môn, Đề các dân tất chạy náo loạn, ắt ta chiếm được hết cả lương thực vậy. Địch quân từ phía Đông tiến lại cũng phải mất 20 ngày, khi ấy tướng quân đã theo lối Tà Cốc mà đến, tất cũng kịp vậy. Như thế, chỉ một lần vọng động mà từ Hàm Dương về phía Tây có thể định được vậy.

Tuy nhiên Gia Cát Lượng cho rằng kế này của Ngụy Diên quá mạo hiểm, dễ tổn hại binh sĩ nên không nghe theo, mà chủ định đi theo đường bằng phẳng, bình định vùng Lũng Hữu cho an toàn.

Các sử gia bàn nhiều về ý kiến này của Ngụy Diên. Có ý kiến lấy làm khó hiểu vì sao Gia Cát Lượng không làm theo kế của Ngụy Diên. Ngược lại, có những ý kiến đồng tình với Gia Cát Lượng cho rằng phương án của Ngụy Diên là quá khinh địch (tự cho rằng Hạ Hầu Mậu sẽ bỏ chạy, cũng không tính đến việc có tướng Ngụy khác sẽ chỉ huy thay).
Các nhà sử học như Dịch Trung Thiên và Trần Văn Đức đều cho rằng Gia Cát Lượng rất có lý khi từ chối kế của Ngụy Diên vì nó có quá nhiều rủi ro
Thứ nhất: Hạ Hầu Mậu chưa chắc sẽ hèn nhát bỏ chạy khỏi Trường An, mà dù Mậu bỏ chạy thật thì các thuộc tướng của Mậu vẫn có thể ở lại phòng thủ, quân của Diên chỉ có 1 vạn thì rất khó công phá được tường thành vững chắc của Trường An.
Thứ hai: danh tướng Quách Hoài ở gần đó có thể sớm đến chi viện cho Mậu, trong khi quân Thục của Gia Cát Lượng sẽ phải vượt qua đường núi hiểm trở xa xôi, khó mà đến kịp để chi viện cho Diên.
Thứ ba: việc hành quân gấp gáp theo đường Tý Ngọ hiểm trở sẽ khiến binh tướng hao tổn sức lực, lúc tới nơi thì số quân vừa ít ỏi vừa mỏi mệt của Ngụy Diên lại phải đối mặt với quân Ngụy đông gấp mấy lần, nên rất dễ bị tiêu diệt hoàn toàn.
Thứ 4: Việc giữ bí mật cuộc hành quân của 1 vạn quân qua lãnh thổ của địch là rất khó, đạo quân của Diên rất dễ bị lộ và quân Ngụy sẽ kịp đề phòng trước, nên không còn yếu tố bất ngờ nữa.
Kế của Ngụy Diên nếu thành công sẽ mang lại thắng lợi lớn, nhưng tính rủi ro rất cao và tỷ lệ thành công rất thấp, nên không được Gia Cát Lượng chấp nhận. Trên thực tế, ngay khi nghe tin Gia Cát Lượng tấn công, vua Ngụy là Tào Duệ nhanh chóng đích thân tới Trường An chỉ huy, thu lại binh quyền của Hạ Hầu Mậu và đưa về kinh. Diễn biến này cho thấy suy đoán của Ngụy Diên rằng "Hạ Hầu Mậu sẽ bỏ chạy, Trường An sẽ bị bỏ trống" là sai lầm. Nếu Gia Cát Lượng chấp thuận kế của Ngụy Diên thì hẳn là quân Thục Hán đã đại bại.

Lịch sử sau này cho thấy một số đội quân khác cũng dùng kế xuất quân từ Tí Ngọ, và tất cả đều thất bại. Năm 230, Tào Chân cũng theo đường Tí Ngọ để tấn công Thục Hán, nhưng mất một tháng cũng chưa đi được nửa quãng đường, cho thấy việc Ngụy Diên dự tính "chỉ khoảng 10 ngày là tới được Trường An" là hoàn toàn sai. Năm 354, Hoàn Ôn sai thứ sử Lương Châu là Tư Mã Huân từ Hán Trung theo đường Tí Ngọ để đánh quân Tiền Tần từ phía sau, nhưng chưa ra khỏi Tí Ngọ thì đã bị 7.000 kỵ binh quân Tần đột kích đánh bại. Năm 1636, Sấm vương Cao Nghênh Tường cũng theo đường này để tiến đánh Tây An, nhưng nhanh chóng bị tướng nhà Minh là Tôn Truyền Đình phát hiện và phục kích đánh bại. Các ví dụ này cho thấy việc Gia Cát Lượng từ chối kế của Ngụy Diên là hoàn toàn đúng đắn, bởi kế sách này không chỉ rủi ro cực cao mà còn là bất khả thi trong thực tế

Gia Cát Lượng hiểu rõ thực lực, nhân sự của Tào Ngụy không dễ bị đánh bại ngay bằng một vài trận. Mặt khác, Gia Cát Lượng không thể không thận trọng bởi những bài học của Quan Vũ đánh Tương Phàn hay Lưu Bị đánh Di Lăng, tuy khởi đầu thắng lợi nhưng sau đó lại thất bại thê thảm. Các sử gia cũng bác bỏ luồng ý kiến căn cứ vào Tam quốc diễn nghĩa cho rằng Gia Cát Lượng không tin tưởng Ngụy Diên, vì chính Gia Cát Lượng đã đề bạt thăng chức Ngụy Diên lên làm Tiền tướng quân, chức vụ chỉ đứng dưới Gia Cát Lượng. Sở dĩ Ngụy Diên phải ấm ức vì Gia Cát Lượng không thể nói hết với ông rằng: việc đánh Ngụy trên thực tế chỉ là "lấy công để thủ", lấn đất dần dần, chứ diệt Ngụy chỉ bằng một chiến dịch như Ngụy Diên mong muốn là việc không thể làm được với binh lực có hạn của Thục Hán.

Đó là lần đầu tiên Thục Hán đánh Tào Ngụy trong chiến dịch Bắc phạt, đang tác chiến thuận lợi ở Lũng Hữu thì Mã Tốc để thất thủ Nhai Đình nên phải rút quân về.

Lập công
Không lâu sau, lão tướng Triệu Vân qua đời, các danh tướng thời Lưu Bị chỉ còn lại Ngụy Diên. Năm 230, Ngụy Diên vâng lệnh Gia Cát Lượng cùng Ngô Đài mang kị binh từ Hà Trì ra Kỳ Sơn rồi tiến vào Khương Trung. Do lãnh cả trách nhiệm trấn thủ, Ngụy Diên báo đề nghị có ngày được trở về.

Tháng 11 năm đó, ông mang 1 vạn kị binh từ Khương Trung quay lại bản doanh. Biết tin, tướng Ngụy là Phí Diệu cùng Thứ sử Ung châu là Quách Hoài mang quân chặn đánh. Hai bên ác chiến tại Thượng Khuê. Quân Ngụy bịt hết đường đi, tập trung quân dưới khe núi, định nửa đêm sẽ vây đánh doanh trại của Ngụy Diên. Cùng lúc Gia Cát Lượng phái quân tới tiếp ứng, Ngụy Diên bèn phối hợp 2 cánh quân cùng đánh khiến Quách Hoài đại bại. Do lập công trong trận này, Ngụy Diên được phong chức Tiền quân sư, Chinh tây đại tướng quân, giả tiết, tước Nam Trịnh hầu.

Trong những chiến dịch đánh Ngụy sau đó của Gia Cát Lượng, Ngụy Diên cũng tham chiến, nhưng quân Thục khi thắng khi thua, cuối cùng đều phải rút về không đạt kết quả. Trong những lần ra quân, Ngụy Diên thường đề nghị được lãnh một cánh quân độc lập tác chiến theo đường khác để hội nhau ở Đồng Quan, nhưng không được chấp nhận. Vì vậy ông thường chê Gia Cát Lượng nhát gan không dám theo kế nên tài năng dũng khí của ông bị bỏ phí.

Xung đột với Dương Nghi

Mâu thuẫn
Ngụy Diên có tài giỏi rèn luyện binh sĩ nhưng có tính tự kiêu nên các tướng thường tránh xung đột với ông. Chỉ riêng Dương Nghi không nhân nhượng, thường ra mặt đối đầu với Ngụy Diên. Vì vậy ông rất ghét Dương Nghi.

Hai người xung khắc tới mức cứ ngồi với nhau là cãi nhau. Có lần Ngụy Diên tức giận rút kiếm ra chĩa vào Dương Nghi, Nghi khóc ầm lên. Phí Y phải đứng ra hòa giải hai người. Tình trạng bất hòa giữa hai tướng lớn tới mức bên Đông Ngô cũng biết chuyện. Khi Phí Y khi làm sứ giả sang Ngô, Tôn Quyền từng nói với Phí Vĩ về hai người và tiêu liệu rằng khi Gia Cát Lượng mất cả hai người sẽ cùng làm loạn.

Chống di lệnh của Gia Cát Lượng
Năm 234, ông lại theo Gia Cát Lượng đi đánh Ngụy. Ngụy Diên theo lệnh dẫn quân từ Bắc Cốc Khẩu làm tiên phong đi trước, đóng trại cách đại trại của Gia Cát Lượng khoảng 10 dặm. Theo Tam quốc chí, mùa thu năm đó, Gia Cát Lượng ốm nặng trong doanh trại, bí mật sai người gọi Dương Nghi, Phí Y và Khương Duy đến, sắp đặt việc rút quân, theo đó Trưởng sử Dương Nghi đi trước, Hộ quân Khương Duy cùng Ngụy Diên đi đoạn hậu, nếu Ngụy Diên không chịu thì cứ mặc, đại quân cứ rút về.

Gia Cát Lượng qua đời, Phí Y đến báo tin và thăm dò Ngụy Diên. Ngụy Diên không tán thành rút quân chỉ vì cái chết của Gia Cát Lượng mà muốn ở lại tiếp tục đánh Ngụy, đồng thời tỏ ý không phục tùng mệnh lệnh của Gia Cát Lượng. Ông giữ Phí Y lại trong quân, bàn bạc việc hậu sự cho Gia Cát Lượng, ai sẽ hộ tống linh cữu, ai sẽ đi đoạn hậu, viết vào giấy, bảo Phí Y cùng ký tên để công bố cho các tướng biết.

Như vậy Nguỵ Diên đã công khai tỏ ý chống lại mệnh lệnh mà Gia Cát Lượng để lại. Phí Y sợ Ngụy Diên hại mình nếu không nghe theo, nên phải giả vờ đồng ý, rồi xin trở về thuyết phục Dương Nghi. Ngụy Diên tin theo, bèn cho Phí Y trở về. Phí Y ra khỏi doanh trại của Ngụy Diên vội lên ngựa chạy như bay. Ngụy Diên sau đó hối hận sai người đuổi theo giữ lại nhưng không kịp. Phí Y trở về báo lại cho Dương Nghi ý đồ làm loạn của Ngụy Diên.

Ông bèn sai thủ hạ đi theo dõi hành động của Dương Nghi. Khi biết tin các tướng đang chuẩn bị rút về theo di lệnh của Gia Cát Lượng, Ngụy Diên nổi giận, quyết định chống lệnh. Ông mang quân chiếm lĩnh con đường rút về phía nam. Đường sá trong Thục vốn hiểm trở, phải bắc ván thành đường nhỏ để hành quân gọi là sạn đạo; Ngụy Diên phá hỏng các con đường sạn đạo đi về Hán Trung để ngăn Dương Nghi rút lui.

Dương Nghi thấy Ngụy Diên ra tay trước, tội chứng đã đủ, bèn cùng Phí Y dâng biểu về triều, nói Ngụy Diên làm phản. Ngụy Diên cũng dâng biểu về triều nói Dương Nghi và Phí Y làm phản. Hậu chủ Lưu Thiện và các quan trong triều không hiểu ai đúng ai sai, phải hỏi ý kiến Trưởng sử Tưởng Uyển và Thị trung Đổng Doãn. Hai người cho rằng chỉ có Ngụy Diên đáng nghi ngờ, còn Dương Nghi sẽ không làm phản.

Dương Nghi thấy đường sạn đạo bị phá, bèn sai quân chặt cây, làm cầu gấp rút ngày đêm để làm lại đường. Quân Dương Nghi tiến gần tới chỗ Ngụy Diên đóng quân. Ngụy Diên chiếm cứ Bao Cốc đón đánh Dương Nghi.

Thất bại
Dương Nghi lệnh cho Vương Bình đi tiên phong đánh Ngụy Diên. Vương Bình chỉ trích hành động làm loạn, bất tuân mệnh lệnh Gia Cát Lượng của Ngụy Diên, kêu gọi quân Ngụy Diên đào ngũ. Quân của Ngụy Diên nhận ra chủ tướng đã chống lệnh cố thừa tướng Gia Cát Lượng nên không chịu chiến đấu, bỏ đi gần hết.

Ngụy Diên cô thế đành cùng con trai và mấy người thân tín bỏ chạy về Hán Trung. Dương Nghi sai Mã Đại mang quân đuổi theo, giết chết ông. Mã Đại mang thủ cấp về cho Dương Nghi. Nghi trông thấy thủ cấp Ngụy Diên, bèn trút tức giận, đứng bật dậy đá mạnh vào thủ cấp và chửi rủa.

Hậu chủ Lưu Thiện chuẩn theo lời thỉnh cầu của Dương Nghi và Phí Y, khép Ngụy Diên tội mưu phản và ra lệnh tru di tam tộc nhà Ngụy Diên. Còn Dương Nghi trở về, không lâu sau vì bất mãn không được thay Gia Cát Lượng làm thừa tướng, tỏ ra oán hận cũng bị cách chức và tự vẫn (năm 235).

Nhận định

Về quan hệ với Gia Cát Lượng
Về ưu điểm, Ngụy Diên được đánh giá là viên tướng có tài năng, dũng cảm; là một trong những trụ cột của nước Thục Hán. Về nhược điểm, ông có tính cách ngang tàng, thích tự làm theo ý mình, đó là khuyết điểm khiến ông gây hiềm khích với nhiều người và cấp trên, gián tiếp dẫn tới cái chết của ông về sau.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình cho rằng Gia Cát Lượng đã sai khi không trọng dụng Ngụy Diên; Lý Tiên Niệm cũng cho rằng Gia Cát Lượng bắc phạt không thắng lợi do không theo kế đi đường hang Tý Ngọ của ông. Sau khi Gia Cát Lượng mất, Ngụy Diên được đánh giá là người có năng lực phù hợp để thay thế Gia Cát Lượng hơn cả. Về cách ứng xử của Gia Cát Lượng trước mâu thuẫn giữa Ngụy Diên và Dương Nghi, có ý kiến cho rằng thừa tướng nước Thục Hán có phần thiên vị cho Dương Nghi, hoài nghi và trù dập Ngụy Diên, dẫn tới hành động lạm quyền của Dương Nghi sau khi Gia Cát qua đời.

Các phân tích thời hiện đại thì phản bác các quan điểm nêu trên. Dưới thời Gia Cát Lượng, năm 230, Ngụy Diên đã được phong chức Tiền quân sư, Chinh tây đại tướng quân, tước Nam Trịnh hầu, vai vế trong quân đội chỉ dưới Gia Cát Lượng, nên không thể nói là Gia Cát Lượng trù dập Ngụy Diên. Về việc Gia Cát Lượng không chấp thuận kế đi đường Tý Ngọ của Ngụy Diên, nhà nghiên cứu Dịch Trung Thiên nhận định rằng Gia Cát Lượng có lý khi bác bỏ kế đó bởi nó quá mạo hiểm và khinh địch, nhưng bối cảnh chính trị, quân sự đằng sau khiến Lượng khó mà giải thích cho Diên hiểu.

Về vụ án làm phản
Vụ án "Ngụy Diên mưu phản" được xem là một án lớn thời Tam Quốc. Các sử gia nhìn nhận việc xử trảm Ngụy Diên là xác đáng (vì ông đã thực sự chống lại quân lệnh, đem quân đánh đồng đội là Dương Nghi). Tuy nhiên, việc ông có muốn lật đổ nhà Thục Hán hay không thì còn mơ hồ.

Trong hoàn cảnh lúc đó, việc chống lại di lệnh của Gia Cát Lượng của Ngụy Diên tất nhiên sẽ gây ra nghi ngờ cho triều đình vì những lý do sau:
 Quân nhân luôn phải phục tùng mệnh lệnh, Nguỵ Diên tự mình hành động trái với quân lệnh thì rõ ràng là tội làm loạn quân ngũ, một tội nặng trong quân đội
 Mang quân xuống phía nam, không đi đoạn hậu, tức là công khai chống di lệnh của Gia Cát Lượng
 Chặn đường Dương Nghi, sẽ bị ngờ vực là muốn đánh vào Thành Đô. Trong khi đó phía Dương Nghi chưa thấy dấu hiệu nào đáng ngờ, vì vậy trong bối cảnh cả hai người tố cáo lẫn nhau thì Ngụy Diên đương nhiên là đáng ngờ hơn nhiều, nên Tưởng Uyển và Đổng Doãn chỉ nghi ngờ Ngụy Diên mà không nghi ngờ Dương Nghi.

Tuy nhiên, đó chỉ là đánh giá dựa trên bối cảnh đương thời. Nếu dựa vào những diễn biến sau này, Dịch Trung Thiên cho rằng Ngụy Diên không có khả năng "làm phản thay vua Thục Hán" (như tội danh bị quy kết) và bản thân Ngụy Diên cũng không có mục đích như vậy. Nếu ông muốn làm phản để lật Hán, cách tốt nhất là mang quân bản bộ hàng Ngụy, dẫn Tư Mã Ý vào đánh Thục, trước tiên tiêu diệt Dương Nghi. Sau này ngay cả khi bị Vương Bình đánh bại, Ngụy Diên cũng không chạy sang quân Tư Mã Ý mà chỉ trở về Hán Trung, như vậy ông không hề có ý định phản Hán.

Các sử gia thống nhất với ý kiến của Trần Thọ - tác giả Tam quốc chí, giải thích hành động chống lệnh của Ngụy Diên đúng như lời ông đã tuyên bố với Phí Y, tức là Nguỵ Diên chỉ muốn hại Dương Nghi để tranh binh quyền chứ không định lật đổ triều đình Bình sinh Ngụy Diên chỉ nể sợ có Gia Cát Lượng, sau khi Khổng Minh qua đời, Ngụy Diên không chịu phục tùng tướng khác, nhất là Dương Nghi vốn có thù oán với ông. Ngụy Diên cũng muốn thay Gia Cát Lượng làm người chỉ huy tối cao cuộc Bắc phạt, ông vẫn luôn muốn thực hiện cho được các kế sách của mình.

Các sử gia cho rằng hành động chống lại quân lệnh của Ngụy Diên là đáng trách, việc xử trảm ông cũng là đúng theo quân pháp và không hề oan uổng, nhưng riêng tội danh "làm phản" thì là oan uổng, và tru di tam tộc là việc làm thái quá của triều đình. Theo sử gia Trần Nhĩ Đông, Ngụy Diên cả đời chinh chiến, có công lớn, nhưng vì hành động cuối mà lại gặp họa lớn. Lê Đông Phương cho rằng việc Ngụy Diên cho "đốt đường sạn đạo" và dùng vũ lực ngăn cản Dương Nghi chỉ là do Dương Nghi và Phí Y dựng lên tâu với Hậu chủ.

Ý kiến của Bùi Tùng Chi khi chú giải Tam quốc chí, dẫn "Ngụy lược" cho rằng Gia Cát Lượng lúc lâm chung vốn chỉ định Ngụy Diên thay mình chứ không phải là Dương Nghi, và "ngầm lệnh cho Ngụy Diên lo việc của mình, bí mật chôn cất"; Ngụy Diên làm theo lệnh của Gia Cát Lượng nhưng bị Dương Nghi tranh chấp nên mới mang quân đánh Nghi; nhưng Ngụy Diên không có ý phản nên khi thất bại đã rút lui về căn cứ Hán Trung và bị Dương Nghi giết. Với cách nhìn nhận này, thì chính Gia Cát Lượng là người có trách nhiệm gây ra xung đột giữa Dương và Ngụy, vì Khổng Minh đã đưa cho hai người hai mệnh lệnh khác nhau và đẩy hai người tới chỗ một mất một còn. Ý kiến của Bùi Tùng Chi bị các sử gia hiện đại bác bỏ vì không có khả năng Khổng Minh "ngầm ra lệnh cho Nguỵ Diên lo việc của mình, bí mật chôn cất", bởi Ngụy Diên vốn đóng quân ở xa, chỉ có Dương Nghi bên cạnh. Với mệnh lệnh đó Ngụy Diên không có cách nào thực hiện được, và người như Khổng Minh cũng sẽ không ra một mệnh lệnh bất khả thi như vậy

Nếu Ngụy Diên biết kiềm chế sự ngang tàng của mình, không làm loạn mà tạm thời án binh bất động hoặc rút về Hán Trung nghe ngóng tình hình, thì số phận của ông ta đã rất khác. Bởi Dương Nghi không hề được Gia Cát Lượng trao lại binh quyền như Ngụy Diên lo ngại, mà đó là Tưởng Uyển, người đứng trung lập trong mối thù Diên - Nghi. Nếu không làm loạn, Ngụy Diên chí ít cũng giữ nguyên chức vụ cũ chứ không bị tổn hại gì.

Tóm lại, hành vi của Ngụy Diên bị triều đình kết án 2 tội: tội "phá quân lệnh đánh đồng đội", và tội "làm phản". Việc Ngụy Diên có ý định lật đổ triều đình hay không thực ra không phải là vấn đề quan trọng, vì riêng tội "phá quân lệnh đánh đồng đội" của Ngụy Diên cũng đủ để ông ta bị xử tội chết theo đúng quân pháp, hoàn toàn không oan uổng.

Đặt giả định nếu triều đình Thục Hán không xử tội Ngụy Diên, thì điều này sẽ tạo tiền lệ mở ra "nạn kiêu binh" đầy nguy hiểm, khi tướng soái đánh lẫn nhau để đoạt binh quyền. Với tính cách ngang tàng, nếu đoạt được binh quyền từ Dương Nghi thì không có gì đảm bảo tham vọng của Ngụy Diên sẽ dừng lại, ông ta hoàn toàn có thể tiếp tục lấn tới, đoạt toàn bộ binh quyền để khống chế triều đình (như cách mà Tư Mã Ý làm với nhà Tào Ngụy sau này). Do vậy, xử trảm Nguỵ Diên là điều hợp lý trong bối cảnh đó, và mọi triều đình phong kiến cũng sẽ làm như vậy. Nhà Thục Hán chịu mất đi một tướng giỏi nhưng sẽ ngăn ngừa được nguy cơ xảy ra nội chiến tranh đoạt binh quyền do Ngụy Diên gây ra.

Trong văn học

Tam Quốc diễn nghĩa
Theo Tam Quốc Diễn Nghĩa,
Ngụy Diên ban đầu làm tướng ở Kinh châu thời Lưu Biểu. Ông có sức khỏe, dũng mãnh hơn người và khéo quan tâm tới quân sĩ; được cấp dưới kính trọng nhưng bạn bè lại không ưa.

Năm 208, Tào Tháo mang quân nam tiến đánh chiếm Kinh châu, ông định đi theo Lưu Bị nhưng không đuổi kịp, bèn chạy sang quận Trường Sa theo thái thú Hàn Huyền.

Sau trận Xích Bích thắng lợi, Lưu Bị sai Quan Vũ đi đánh Trường Sa. Hàn Huyền chống cự không hàng. Ngụy Diên muốn theo Lưu Bị, bèn tới thuyết phục viên tướng giỏi nhất ở Trường Sa là Hoàng Trung đầu hàng. Hoàng Trung bằng lòng theo Ngụy Diên hàng Quan Vũ, vì vậy cuối cùng ép được Hàn Huyền không thể tiếp tục chống cự, phải dâng thành đầu hàng nốt.

Năm 209, Hoàng Trung kiên trinh không hàng, nhưng lại bị Hàn Huyền nghi ngờ mang xử tử. Ngụy Diên đánh vào pháp trường cứu - Hoàng Trung rồi dẫn đầu binh sĩ đi giết Hàn Huyền, mang thành Trường Sa theo Quan Vũ. Vì việc này ông bị Gia Cát Lượng xem là người phản phúc. Các sử gia đã chỉ rõ rằng "tướng mạo phản phúc" của Ngụy Diên hoàn toàn do La Quán Trung hư cấu, thực chất ông là người rất trung thành, dũng cảm và những phẩm chất đó được không chỉ Lưu Bị mà cả Gia Cát Lượng quý mến.

Ngụy Diên được tiểu thuyết này mô tả là một tướng thường mang lòng phản trắc, phản chủ cầu vinh, đằng sau gáy có phản cốt. Vì thế, Gia Cát Lượng có thành kiến không tốt với Ngụy Diên nên thường hay đem lòng nghi ngờ lòng trung thành của ông.

Các tình tiết về Nguỵ Diên trong tiểu thuyết đa phần cũng được mô tả giống như chính sử. Theo đó, có lần Ngụy Diên hiến kế (đánh Nguỵ từ đường tắt là hang Tý Ngọ để tập kích vào Trường An chứ không đi theo đường chính diện sẽ lâu và lộ liễu) nhưng Gia Cát Lượng không nghe theo. Tính cách của ông cũng được mô tả là ngang tàng giống chính sử ghi lại, ngoài thừa tướng Gia Cát Lượng thì ông không nể sợ một ai.

Lúc Gia Cát Lượng qua đời, Ngụy Diên làm phản nhưng đã bị Mã Đại và Dương Nghi giết chết theo kế của Gia Cát Lượng trước khi mất đã truyền cho.

Tam Quốc ngoại truyện
Sách "Tam Quốc ngoại truyện" cho rằng chính Nguỵ Diên bị Dương Nghi vu hãm, còn bản thân ông là người tốt.

Xem thêm
 Gia Cát Lượng
 Dương Nghi

Tham khảo
 Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2006), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động.
 Dịch Trung Thiên (2010), Phẩm Tam Quốc, tập 2, Nhà xuất bản Công an nhân dân.
 Trần Văn Đức (2008), Khổng Minh Gia Cát Lượng đại truyện, Nhà xuất bản Văn học
 Phùng Lập Bản (2005), Thuật dùng người thời Tam Quốc, Nhà xuất bản Thanh niên

Chú thích

Năm sinh không rõ
Mất năm 234
Người Hà Nam (Trung Quốc)
Nhân vật quân sự Thục Hán
Nhân vật chính trị Thục Hán
Viên chức chính quyền ở Thiểm Tây
Người bị kết án tru di tam tộc


title: Đầu phiếu đa số tương đối

text:
Đầu phiếu đa số tương đối hay còn gọi là đầu phiếu đa số đơn (Tiếng Anh: plurality voting system, first past the post, winner-takes-all) là một hình thức đầu phiếu một người thắng thường được dùng để bầu các vị trí điều hành hay bầu thành viên trong hội đồng lập pháp từ các khu vực bầu cử.

Người về đích đầu tiên
Trong Tiếng Anh, người ta dùng cụm từ  first past the post. Ở Tiếng Việt, có thể hiểu là người thắng là người có nhiều phiếu nhất, hay người về đích đầu tiên. Thuật ngữ này xuất phát từ môn đua ngựa.  Ai về đích đầu tiên thì thắng hết tiền cược. Đây cũng là lý do cho một thuật ngữ khác có nghĩa tương tự là người thắng giành trọn. Thật ra, không có đích cụ thể trong bầu cử. Đích ở đây được hiểu là số phiếu lớn nhất mà một người nhận được.
Từ trước đến nay, đây là một hệ thống bầu cử hay gây tranh cãi, dẫn đến cải cách bầu cử, và nhiều hệ thống đầu phiếu khác nhau ra đời nhắm khắc phục nhược điểm của hệ thống này.
Hình thức bầu cử này được dùng cho các cuộc bầu cử địa phương hoặc ở cấp quốc gia của 43 trong 191 quốc gia trong Liên Hợp Quốc. Nó phổ biến đặc biệt ở Vương Quốc Anh và thuộc địa Anh trước kia, gồm Mỹ, Canada, và Ấn Độ. Xem Hệ thống bầu cử Westminster.

Đầu phiếu
Với đầu phiếu đa số tương đối đơn giản, mỗi cử tri chỉ được phép bầu cho một ứng viên, và ứng viên thắng cuộc là người giành được nhiều số phiếu bầu nhất. Đây là hình thức đơn giản nhất cho cả cử tri lẫn cơ  quan kiểm phiếu.

Các loại lá phiếu
Nhìn chung, có hai loại lá phiếu dùng trong hình thức bầu cử này. Một loại là liệt kê danh sách ứng viên để cử tri có thể đánh dấu chọn; loại kia là một lá phiếu trắng để cử tri điền ứng viên được chọn vào.

Các hệ thống đầu phiếu đa số tương đối điển hình

Hệ thống lưỡng đảng của Anh
Anh thường được cho là nhà nước lưỡng đảng, nhưng cũng có một số đảng nhỏ quan trọng khác.
Hệ thống bầu cử của Anh dẫn đến hình thành hai đảng lớn và hạn chế các đảng nhỏ hơn. Giống như ở Mỹ và Canada, Anh dùng nguyên tắc chỉ chọn một ứng viên trong một hạt bầu cử. Đây là hệ thống Anh cũ nhưng đơn giản: Mỗi hạt bầu cử chọn một ứng viên nhiều phiếu nhất, bất kể có ít hơn đa số tương đối (50%), được gọi là người về đích đầu tiên. Chính điều này có khuynh hướng dẫn đến việc hình thành hai đảng lớn, bởi vì chỉ có một người thắng nên các đảng nhỏ hơn thường liên kết với nhau để thắng cử. Điều này không xảy ra ở các quốc gia dùng hình thức đại diện tỉ lệ, nơi có hình thức nhiều đảng chứ không chỉ lưỡng đảng.

Các quốc gia theo hệ thống Anh quốc cũng thường có khuynh hướng có hai đảng lớn hơn hẳn, một đảng tả khuynh, và một đảng hữu khuynh hay còn có tên khác như đảng cấp tiến, và bảo thủ. Dễ thấy nhất là Mỹ có hai đảng Dân chủ và Cộng hòa; Anh có Công đảng và đảng Bảo thủ.

Các thí dụ đơn giản
Bầu cử các thành viên Nghị viện Anh là điển hình nhất của hình thức bầu cử này. Nhưng nó còn được dùng ở phạm vi nhỏ hơn như bầu lớp trưởng chẳng hạn.

Ưu điểm

Bảo đảm nguyên tắc Mỗi Người Một Phiếu
Hệ thống bầu cử này chủ yếu dựa trên việc bảo đảm nguyên tắc Mỗi Người Một Phiếu (Tiếng Anh: OMOV - one man, one vote.)

Liên kết với khu vực bầu cử
Hệ thống này không yêu cầu các khu vực bầu cử có nhiều hơn một thành viên như các hệ thống đại diện tỉ lệ. Chính điều này làm cho mối quan hệ giữa cử tri và đại diện của họ, và trách nhiệm của đại diện với cử tri được chú trọng hơn.

Sự tiết chế
Ở hệ thống đầu phiếu đa số tương đối, cử tri thường không muốn bầu cho những ứng viên trông khó thắng cử, và họ bỏ phiếu cho những ứng viên họ thích và có cơ hội thắng nhất. Do vậy, ứng viên thắng thường có thái độ tương đối trung dung hơn.

Nhược điểm

Đầu phiếu chiến thuật
Theo luật Duverger, hình thức đầu phiếu đa số tương đối khuyến khích kỹ thuật đầu phiếu chiến thuật ở mức độ lớn hơn các hình thức khác. Như là thỏa hiệp, cử tri dường như bị ép bầu cho một trong hai ứng viên có cơ may thắng nhất, dù cho họ không thích ai trong số hai ứng viên đó bởi vì nếu họ bầu cho một ứng viên khác, họ sẽ lãng phí lá phiếu của họ.

Vì cử tri phải dự đoán trước ai sẽ là hai ứng viên hàng đầu, điều này gây ra phiền toái đáng kể:
Quyền hạn quan trọng của truyền thông ảnh hưởng đến cuộc bầu cử. Những ứng viên được truyền thông ưu ái hơn dễ dàng lọt vào hai người dẫn đầu.
Những ứng viên mới được để cử có thực lực có khi lại bị xem là thiếu kinh nghiệm nên khó lọt vào hai người đầu; vì vậy, họ lại càng khó tạo được uy tín trong lần bầu cử tiếp theo do có số phiếu bầu thấp trong lần này.
Hệ thống bầu cử này dường như khuyến khích bỏ phiếu ‘’chống’’ hơn là bỏ phiếu ‘’chọn’’.
Nếu có đủ cử tri dùng chiến thuật này, hình thức bầu cử đa số tương đối lại trở thành hệ thống bầu cử hai vòng, một mô hình hoàn toàn khác.

Ảnh hưởng đến các đảng chính trị

Luật Duverger là một nguyên tắc trong khoa học chính trị cho rằng những hệ thống dùng đầu phiếu đa số tương đối trước sau gì cũng trở thành hệ thống lưỡng đảng.

Lá phiếu lãng phí
Lá phiếu lãng phí là những phiếu bầu cho những ứng viên thua hay cho những ứng viên thắng nhưng vượt quá ngưỡng cần thiết.

Việc ảnh hưởng bất tương xứng của các đảng nhỏ
Các đảng nhỏ có thể thay đổi một cách không tỉ lệ đến kết quả của cuộc bầu cử theo dạng này bằng cách tạo ra bè phái chính trị. Nhất là khi có hai đảng đang cân bằng nhau, nếu các đảng nhỏ này tham gia vào một bên sẽ tạo lợi thế cho đảng trước đó ít được ưa chuộng hơn. So sánh với đại diện tỷ lệ, các đảng nhỏ này chỉ đơn giản là giành được tỉ lệ phần trăm họ thắng mà thôi.

Các quốc gia sử dụng
Các quốc gia sử dụng hệ thống này để bầu các thành viên trong cơ quan lập pháp.
Antigua và Barbuda
Azerbaijan
Bahamas
Bangladesh
Barbados
Belize
Bhutan
Botswana
Canada
Dominica
Ethiopia
Gambia
Ghana
Grenada
Ấn Độ (Thượng viện dùng đại diện tỉ lệ)
Jamaica
Kenya
Kuwait
Liban
Malawi
Malaysia
México
Federated States of Micronesia
Maroc
Nepal
Nigeria
Pakistan
Palau
Papua New Guinea
Philippines
Saint Kitts và Nevis
Saint Lucia
Saint Vincent và Grenadines
Samoa
Singapore
Quần đảo Solomon
Hàn Quốc
Swaziland
Tanzania
Tonga
Trinidad và Tobago
Tuvalu
Uganda
Anh Quốc
Hoa Kỳ (ngoại trừ Louisiana và Washington)
Yemen
Zambia
Zimbabwe

Ghi chú

Liên kết ngoài
A handbook of Electoral System Design  from International IDEA
Atlas of Electoral Systems of the World  Colour-coded world maps showing the electoral systems used by every democratic country in the world, also available with more details as tables of text . Part of the information on Electoral Systems  offered by the World Policy Institute  (WPI)'s Project for Global Democracy & Human Rights
ACE Project: What is the electoral system for Chamber 1 of the national legislature?
ACE Project: First Past The Post - Detailed explanation of first-past-the-post voting
ACE Project: Experiments with moving away from FPTP in the UK
ACE Project: Electing a President using FPTP
ACE Project: FPTP on a grand scale in India
The Citizens' Assembly on Electoral Reform says the new proportional electoral system it proposes for British Columbia will improve the practice of democracy in the province.
ASSEMBLY AUDIO AND VIDEO Below, you'll find audio and video recordings of six Learning Phase weekends, a meeting held in Prince George and the six Deliberation Phase weekends. The Learning Phase and Deliberation Phase recordings were broadcast on Hansard TV during 2004.  - week 5 gives a detailed description by David Farrell, of the University of Manchester (England), Elizabeth McLeay of Victoria University in Wellington, New Zealand.
Districting in FPTP systems, The unusual "earmuff" shape of the 4th Congressional District of Illinois connects two Hispanic neighborhoods while remaining contiguous by narrowly tracing Interstate 294.
The Problem With First-Past-The-Post Electing (data from UK general election 2005)

Đ

en:Plurality voting system
es:Escrutinio uninominal mayoritario
fr:Scrutin uninominal majoritaire à un tour
he:בחירות בשיטה הרובנית
pl:Ordynacja większościowa
ru:Мажоритарная избирательная система
sh:Većinski izborni sistem
fi:Enemmistövaali
zh:多數制


title: Hoplasoma costatipennis

text:
Hoplasoma costatipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Hoplasoma


title: Tân Châu, Sơn Đông

text:
Tân Châu () là một địa cấp thị ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Địa cấp thị này nằm bên bờ bắc của sông Hoàng Hà với hai nhánh kéo dài về phía bờ sông phía nam, Tân Châu giáp tỉnh lỵ Tế Nam về phía Tây Nam, Đức Châu về phía Tây, Truy Bác về phía Nam, Đông Dinh về phía Đông, và tỉnh Hà Bắc về phía Bắc. Thành phố này có một bờ biển ngắn, giáp vịnh Bột Hải. Địa cấp thị Tân Châu có dân số 3.661.500 người (2003) và năm 2006 dân số đô thị ước 116.573 người.

Hành chính
Địa cấp thị Tân Châu quản lý 7 đơn vị cấp huyện, bao gồm 2 quận, 1 thành phố cấp huyện và 4 huyện.

Khu Tân Thành (滨城区)
Khu Chiêm Hóa (沾化区)
Thành phố cấp huyện Châu Bình (邹平市)
Huyện Bác Hưng (博兴县)
Huyện Huệ Dân (惠民县)
Huyện Dương Tín (阳信县)
Huyện Vô Lệ (无棣县)

Trước năm 1983, cả Tân Châu và Đông Dinh cận kề đều không được coi là đủ lớn hay đủ phát triển để có thể coi là một địa cấp thị. Thay vì thế, chúng tạo thành một "địa khu" do chính quyền tỉnh quản lý.

Chú thích

Tham khảo

Thành phố tỉnh Sơn Đông


title: Adiaphorus elevatus

text:
Adiaphorus elevatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Chauhan miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Adiaphorus


title: Deinocladus

text:
Deinocladus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Deinocladus cartwrighti Blake, 1966
 Deinocladus fascicollis Blake, 1966
 Deinocladus pectiniconis (Baly, 1889)

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Mourvilles-Basses

text:
Mourvilles-Basses là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 220 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Mourvillesbasses


title: Diabrotica jamaicensis

text:
Diabrotica jamaicensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Valkenburg aan de Geul

text:
Valkenburg aan de Geul () là một đô thị ở đông nam Hà Lan.

Valkenburg là một khu vực du lịch, có nhiều tuyến điểm du lịch ở đô thị này:
Sòng bạc Holland Valekenburg,
Steenkolenmijn,
 the Giáo đường Sint-Gerlachus ở Houthem Sint-Gerlach.

Valkenburg có nhà ga xe lửa cổ nhất vẫn còn tồn tại ở Hà Lan.

Các trung tâm dân cư
Berg en Terblijt, Geulhem, Houthem, IJzeren, Oud-Valkenburg, Schin op Geul, Sibbe, Valkenburg, Vilt, Walem.

Nhân vật địa phương nổi bật

 Camiel Eurlings (1973) – chính trị gia
Marjon Lambriks (1949) - Soprano
 Marc Lotz (1973) – cu rơ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính thức (tiếng Hà Lan)

Đô thị Limburg Hà Lan


title: Gonomyia vana

text:
Gonomyia vana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Sankt Andrä

text:
Sankt Andrä là một thị xã ở huyện Wolfsberg bang Carinthia, Áo. Đô thị này có diện tích 113,5 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2005 là 10.719 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pictures of St. Andrä

Đô thị của Kärnten


title: Septa (chi ốc biển)

text:
Septa là một chi ốc biển săn mồi từ cỡ nhỏ tới lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cymatiidae.

Các loài
Theo Cơ sở dữ liệu sinh vật biển (WoRMS) các loài sau với danh pháp hợp lệ được xếp vào chi Septa:
 Septa bibbeyi (Beu, 1987)
 Septa closeli (Beu, 1987)
 Septa flaveola (Röding, 1798)
 Septa hepatica (Röding, 1798)
 Septa marerubrum (Garcia-Talavera, 1985)
 Septa mixta (Arthur & Garcia-Talavera, 1990)
 Septa occidentalis (Mörch, 1877)
 Septa peasei (Beu, 1987)
 Septa rubecula (Linnaeus, 1758)

 Các loài đồng nghĩa
 Septa blacketi Iredale, 1936: syn. Septa occidentalis (Mörch, 1877)
 Septa englishi Newton, 1905 †: syn. Charonia lampas (Linnaeus, 1758)
 Septa gemmata is a synonym for Monoplex gemmatus (Reeve, 1844)
 Septa parkinsonia Perry, 1811: syn. Sassia parkinsonia (Perry, 1811): synonym of Austrosassia parkinsonia (Perry, 1811) (original combination)
 Septa petulans Hedley & May, 1908: syn. Sassia petulans (Hedley & May, 1908): syn. Austrotriton petulans (Hedley & May, 1908) (original combination)
 Septa rubicunda Perry, 1811: syn. Charonia lampas (Linnaeus, 1758)
 Septa scarlatina Perry, 1810: syn. Septa rubecula (Linnaeus, 1758)
 Septa spengleri Perry, 1811: syn. Cabestana spengleri (Perry, 1811) (original combination)
 Septa triangularis Perry, 1811: syn. Lotoria triangularis (Perry, 1811) (original combination)
 Septa tritonia Perry, 1810: syn. Charonia tritonis (Linnaeus, 1758)

Chú thích

Tham khảo

 Beu A. (2010). Catalogue of Tonnoidea. Pers.com.
 Mörch, O. A. L. (1852-1853). Catalogus conchyliorum quae reliquit D. Alphonso d'Aguirra & Gadea Comes de Yoldi, Regis Daniae Cubiculariorum Princeps, Ordinis Dannebrogici in Prima Classe & Ordinis Caroli Tertii Eques. Fasc. 1, Cephalophora, 170 pp
 Dall, W. H. (1903). Note on the family Septidae. The Nautilus. 17(5): 55-56
  Dall, W. H. (1912). Note on the genus Septa Perry (Triton auct.). The Nautilus. 26(5): 59-59

Cymatiidae


title: Fontanières

text:
Fontanières là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fontanières on the Quid website

Xã của Creuse


title: Churriana de la Vega

text:
Churriana de la Vega là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 8679 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Fukui Kenichi

text:
(phát âm như Phư-cưi Ken-i-chi; 4 tháng 10 năm 1918 tại Nara - 9 tháng 1 năm 1998) là một nhà hóa học người Nhật. Ông là con cả trong 3 người con trai của Fukui Ruokichi, một người buôn bán và giám đốc một xí nghiệp. Ông tốt nghiệp Đại học Tokyo và sau đó trở thành giáo sư của Đại học Kyoto vào năm 1951. Năm 1947, ông lập gia đình và có hai con, con trai tên là Fetsuy, con gái tên là Miyako. Ông là viện trưởng của Học viện Kỹ thuật Kyoto từ 1982 đến 1988.

Năm 1981, ông được trao giải Nobel Hóa học cùng với Roald Hoffman. Ông cũng được biết đến như là nhà khoa học châu Á đầu tiên nhận được giải Nobel hóa học.

Tham khảo

Nhà hóa học Nhật
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Nhật đoạt giải Nobel
Nhà khoa học Nhật Bản
Mất năm 1998


title: 8610 Goldhaber

text:
8610 Goldhaber (1977 UD) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8610 Goldhaber

Thiên thể phát hiện năm 1977
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Trường Đại học Yersin Đà Lạt

text:
Trường Đại học Yersin Đà Lạt là một trường đại học được thành lập ngày 27/12/2004 theo Quyết định số 175/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trụ sở của Trường được đặt tại Thành phố Đà Lạt, Tỉnh Lâm Đồng. Hiện nay, trường là thành viên của Tập đoàn TTC (trước đây là Hệ thống Giáo dục TTC).

Quyết định chọn tên là trường Đại học Yersin Đà Lạt, những nhà sáng lập tỏ lòng tôn vinh một nhà bác học người Pháp mà tên tuổi, sự nghiệp đã gắn liền với vùng đất Đông Dương và Việt Nam đó là Alexandre John Emile Yersin - Người đầu tiên tìm ra thành phố Đà Lạt - Thành phố Festival hoa.

Nhiệm vụ chính của Trường là đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực có trình độ cao cho các ngành kinh tế, khoa học kỹ thuật, công nghệ và một số ngành khoa học xã hội và nhân văn khác, góp phần đáp ứng nhu cầu cho sự phát triển Kinh tế - Xã hội tỉnh Lâm Đồng, Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và miền Đông Nam bộ.

Trường Đại học Yersin Đà Lạt xác định sứ mệnh: Đào tạo thế hệ trẻ trở thành những "Công dân toàn cầu", có khả năng phát huy năng lực sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp và có trách nhiệm với xã hội. Chúng tôi kiến tạo môi trường để sinh viên được trải nghiệm môi trường học tập năng động, thực tiễn, gắn liền với nhu cầu của doanh nghiệp; sinh viên tốt nghiệp từ Trường Đại học Yersin Đà Lạt sẵn sàng gặt hái thành công và thay đổi tương lai.

Các ngành đào tạo
Tính đến năm 2023, Trường Đại học Yersin Đà Lạt đào tạo 23 chuyên ngành:

- Ngành Quan hệ Công chúng

- Ngành Tâm lý học (dự kiến mở năm 2023)

- Ngành Công nghệ kỹ thuật ô tô

- Khối ngành Công nghệ thông tin:

 CN Khoa học máy tính
 CN Công nghệ phần mềm

- Khối ngành Du lịch:

 CN Quản trị Nhà hàng - Khách sạn
 CN Quản Lữ hành

- Khối ngành Kiến trúc - Thiết kế nội thất:

Kiến trúc
 Thiết kế nội thất

- Khối ngành Kinh tế - Luật:

 Quản trị kinh doanh
 Kế toán - Tài chính - Ngân hàng
 Luật kinh tế
 Digital Marketing

- Khối ngành Ngoại ngữ và Đông phương học:

 Ngôn ngữ Anh
 CN Hàn Quốc
 CN Nhật Bản
 CN Trung Quốc

- Khối ngành Nông nghiệp - Sinh học - Thực phẩm:

 Công nghệ sinh học
 Công nghệ thực phẩm
 Nông nghiệp Công nghệ cao (dự kiến mở)

Khối ngành Y - Dược - Điều Dưỡng:

 Điều dưỡng
 Dược học
 Y khoa (dự kiến mở)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website của Trường Đại học Yersin Đà Lạt
Diễn đàn sinh viên Trường Đại học Yersin Đà Lạt

Yersin Đà Lạt
Yersin Đà Lạt
Yersin Đà Lạt


title: Teucholabis dimelanocycla

text:
Teucholabis dimelanocycla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Derby, Connecticut

text:
Derby, Connecticut là một thành phố thuộc quận New Heaven trong tiểu bang Connecticut, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích , là đô thị tự quản nhỏ nhất bang. Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có dân số 12.391 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Connecticut
Derby, Connecticut


title: Saint-Laurent-de-Lin

text:
Saint-Laurent-de-Lin là một xã của tỉnh Indre-et-Loire, thuộc vùng Centre-Val de Loire, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Indre-et-Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlaurentdelin


title: Vallon-sur-Gée

text:
Vallon-sur-Gée là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 42-101 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Party in the U.S.A.

text:
"Party in the U.S.A." là một bài hát của ca sĩ người Mỹ Miley Cyrus nằm trong EP đầu tiên của cô, The Time of Our Lives (2009). Nó được phát hành vào ngày 11 tháng 8 năm 2009 như là đĩa đơn đầu tiên trích từ đĩa mở rộng bởi Hollywood Records. Bài hát được đồng viết lời bởi Dr. Luke, Jessie J và Claude Kelly, trong khi phần sản xuất được đảm nhiệm bởi Dr. Luke, và là một trong những dự án hợp tác giữa Cyrus và nhà sản xuất, bên cạnh bài hát chủ đề của EP "The Time of Our Lives", đĩa đơn năm 2013 của will.i.am "Fall Down" và đĩa đơn năm 2013 của cô "Wrecking Ball". Ban đầu được dự định sẽ do Jessie J thể hiện, "Party in the U.S.A." là một bản dance-pop mang nội dung đề cập đến cuộc sống mới của một cô gái từ Nashville, Tennessee đến Hollywood, California. Mặc dù không hoàn toàn yêu thích bài hát, Cyrus vẫn chọn nó cho The Time of Our Lives vì vẫn chưa đủ bài hát để đưa vào đĩa mở rộng.

Sau khi phát hành, "Party in the U.S.A." nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu bắt tai cũng như quá trình sản xuất nó, đồng thời ghi nhận sự trưởng thành trong âm nhạc của Cyrus thông qua sự thay đổi bản thân so với những giai điệu teen pop trong những tác phẩm trước đây của cô. Bài hát cũng tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại với việc lọt vào top 10 ở nhiều quốc gia, bao gồm những thị trường lớn như Úc, Canada, Pháp, Ireland, Nhật Bản và New Zealand. Tại Hoa Kỳ, "Party in the U.S.A." ra mắt và đạt vị trí thứ hai trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, trở thành đĩa đơn thứ hai trong sự nghiệp của Cyrus vươn đến top 5 và đạt thứ hạng cao nhất của cô lúc bấy giờ, cũng như tiêu thụ được hơn 6 triệu lượt tải nhạc số tại đây. Tính đến nay, nó đã bán được hơn 8 triệu bản trên toàn cầu, trở thành một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Video ca nhạc cho "Party in the U.S.A." được đạo diễn bởi Chris Applebaum và thể hiện sự tri ân đối với bộ phim năm 1978 Grease cũng như những năm tháng hẹn hò của cha mẹ Cyrus, trong đó bao gồm những cảnh cô vui vẻ với những người bạn trong một bữa tiệc ở một rạp chiếu phim dành cho xe hơi. Nó đã chiến thắng một hạng mục tại giải thưởng Video của MuchMusic năm 2010 cho Video của nghệ sĩ quốc tế xuất sắc nhất. Để quảng bá bài hát, nữ ca sĩ đã trình diễn nó trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm Alan Carr: Chatty Man, Good Morning America, Today, VH1 Divas năm 2009 và giải Sự lựa chọn của Giới trẻ năm 2009, nơi màn trình diễn với phân đoạn múa cột của cô đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ giới truyền thông, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của cô. Kể từ khi phát hành, "Party in the U.S.A." đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, như "Weird Al" Yankovic, Jimmy Fallon Christina Grimmie và chính tác giả của nó Jessie J.

Danh sách bài hát
Tải kĩ thuật số
 "Party in the U.S.A." - 3:22

Đĩa CD tại châu Âu
 "Party in the U.S.A." - 3:22
 "Party in the U.S.A." (Wideboys Full Club) - 5:24

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn bán chạy nhất thế giới
Billboard Hot 100 cuối năm 2009
Billboard Hot 100 cuối năm 2010

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2009
Bài hát năm 2009
Bài hát của Miley Cyrus
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)
Bài hát về âm nhạc
Bài hát nhạc dance-pop
Video âm nhạc do Chris Applebaum đạo diễn
Đĩa đơn của Hollywood Records


title: Monolepta braeti

text:
Monolepta braeti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Gongropteryx

text:
Gongropteryx là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Cardiophorus castillanus

text:
Cardiophorus castillanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Buysson miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Margovula anulata

text:
Margovula anulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 8 mm và 22 mm

Phân bố
Loài này phân bố ởdọc theo Philippines.

Chú thích

Tham khảo

 Gastropods.com: Margovula anulata; truy cập: 13 tháng 11 năm 2010

Margovula


title: Leptispa atra

text:
Leptispa atra là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Leptispa


title: Calliclava palmeri

text:
Calliclava palmeri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Calliclava


title: Montblainville

text:
Montblainville  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 196 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Hát trống quân

text:
Hát trống quân là loại hình dân ca thi tài đối đáp thông qua những câu hát giao duyên có nội dung trao đổi về kinh nghiệm sống giữa nam, nữ thanh niên. rất phổ biến ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng, trung du và miền núi phía Bắc và khu vực tỉnh Thanh Hóa của Việt Nam. Nghệ thuật Trống Quân phát triển nhất ở Hưng Yên đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, Các tỉnh lân cận như Hải Dương, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc cũng có di sản này như nghề hát trống quân ở xã Thúc Kháng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương; làng Bùi Xá xã Ninh Xá, huyện Thuận Thành, phía nam tỉnh Bắc Ninh và trống quân Đức Bác, huyện Sông Lô, Vĩnh Phúc đã cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Hát trống quân đã được đưa vào Khoa sáng tác (Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) như một môn học chính.

Lịch sử
Theo sử sách, hát trống quân có quá trình hình thành và phát triển rất sớm, từ thời Triệu Việt Vương, gắn liền với sinh hoạt cộng đồng trong suốt chiều dài lịch sử của người dân quê "nhãn lồng bổ ngập giao phay, gà con xuống ổ ba ngày nửa cân".

Tục truyền, hát Trống quân xuất hiện vào đời nhà Trần, thời kháng chiến chống quân Nguyên, binh sĩ khi giải trí ngồi thành hai hàng đối nhau, một bên là "Hát xướng", một bên là "Hát đáp", khi hát gõ vào tang trống để làm nhịp.

Ngày nay, hát trống quân đang phát triển ở nhiều nơi và được bảo tồn, lưu giữ khá đầy đủ tại Hưng Yên như các xã: Dạ Trạch, An Vỹ, Hàm Tử (huyện Khoái Châu); Tân Tiến, Nghĩa Trụ, Vĩnh Khúc (huyện Văn Giang); Đồng Than (huyện Yên Mỹ); Bãi Sậy, Hoàng Hoa Thám (huyện Ân Thi); Dị Chế, Hải Triều, Thụy Lôi, Cương Chính (huyện Tiên Lữ); Thọ Vinh, Đức Hợp, Hùng An (huyện Kim Động); Việt Hưng (Văn Lâm). Một số câu lạc bộ ở các xã: Dạ Trạch, Vĩnh Khúc, Đồng Than đã tổ chức truyền dạy hát trống quân cho thế hệ trẻ để lưu giữ cho mai sau. Đáng chú ý, trên địa bàn tỉnh Hưng Yên hiện có 6 nghệ nhân hát trống quân đã vinh dự được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Đặc trưng
Hát trống quân ở mỗi địa phương có chút ít khác nhau về làn điệu, cách thức, thời điểm hát nhưng có đặc điểm chung là cách thức hát xướng giống nhau, làn điệu gần giống nhau và sử dụng một loại trống để đánh nhịp khi hát và đoạn "Lưu không" giữa những câu đối đáp.

Hát Trống Quân phổ biến ở Bắc Bộ thường được tổ chức vào ban đêm trong những tuần trăng tháng bảy, tháng tám âm lịch, ngoài ra còn được tổ chức hát thi vào những ngày hội. Trong những ngày mùa, những người thợ gặt ở nơi khác đến thường tổ chức hát với trai hoặc gái trong làng hoặc giữa họ với nhau vào buổi tối, lúc nghỉ việc. Hát trống Quân thường được tổ chức ngoài sân nhà hoặc ở bãi cỏ rộng, ở gần đình làng, giữa một bên là nam và một bên là nữ.

Hát dân ca trống quân chia làm hai thể loại: Hát giao duyên và hát thờ, trong đó hát giao duyên gồm các làn điệu: Hát trống quân, hát mó cá, hát đúm, xin hoa đố chữ; hát thờ gồm các làn điệu giáo trống, giáo pháo, thơ nhang. Hát trống quân đa số là hát theo vần điệu lục bát (trên sáu, dưới tám)

Trống quân
Trống quân là một sợi mây dài độ 3 - 4 mét và dày độ 1 cm. Người ta cắm hai đầu sợi dây mây dưới đất bằng hai cây cọc nhỏ bằng gỗ hay bằng tre. Ngay chính giữa sợi mây, người ta đào một lỗ vuông độ 4 tấc mỗi bề, rồi bịt lỗ ấy bằng một miếng ván mỏng. Có khi người ta dùng một khúc tre, một đầu chống lên sợi mây, một đầu chịu trên mặt gỗ.

 Thông tin thêm về trống quân.

Trống thùng
Khi hát Trống Quân có trống dẫn nhịp. Người ta còn gọi là trống này là "Trống thùng". Trống thùng được cấu tạo như sau: Hai cọc được cắm ở hai bên, một bên cọc là phe nam, một bên cọc là phe nữ đứng (hoặc ngồi). Một sợi dây thừng được buộc vào hai cọc, chính giữa sợi dây đặt một cái thùng, mặt rỗng úp xuống một hố đất nhỏ, mặt đáy trên sát sợi dây. Người ta gõ vào đầu dây ở phía cọc, dây bật vào đáy thùng mà kêu thành tiếng. Xưa kia, trống thùng làm bằng hai cọc tre cao khoảng 1 mét và một thanh tầm vông gát ngang. Giữa thanh tầm vông người ta đặt một thanh tre vuông góc, một đầu chống lên một miếng ván mỏng được đặt hờ trên một hố đất nhỏ. Khi đối đáp, bên nào hát dứt câu thì đánh vào trống thùng (là phần dây nơi đầu cọc hoặc đầu thanh tầm vông) để làm nhịp "Lưu không", vừa để thúc giục phe bên kia hát đáp lại.

Tiết tấu
Về âm nhạc, Trống Quân là một làn điệu gần với tiếng nói hơn. Vì lời ca là thơ lục bát và mỗi lần hát có thể dài ngắn khác nhau, nên giai điệu biến đổi theo dấu giọng, Trống Quân lấy đối lời làm chính và được diễn xướng ở tốc độ nhanh vừa, lời ca chỉ có vài tiếng đệm nhằm phục vụ cho việc xây dựng giai điệu như: thời, có mấy, hời, ư, nầy, rằng...
Đoạn tiết tấu "Lưu không" của hát Trống Quân:

♪♪|♪♬ ♪♪|♩ ♪♪|♪♬ ♪♪|♩
hoặc
♪♪|♩ ♪♪|♩ ♪♪|♪♬ ♪♪|♩

Trống quân
Có đám mây xanh
Trên trời (thời) có đám mây xanh
Ở giữa (thời) mây trắng (ấy)
Chung quanh mây bển vàng (ư…) - "Lưu không"
Ước gì (thời) anh lấy được nàng thì anh (này)
Mua gạch (ấy) Bát Tràng đem về xây (ư…) - "Lưu không"
Xây dọc (thời) anh lại xây ngang (chứ)
Xây hồ (thời) bán nguyệt (ấy)
Cho nàng chân rửa chân (ư…) - "Lưu không"
Nên chăng (thời) tình ái nghĩa ân
Chẳng nân (này) phi giả (ấy)
Về dân Tràng Bát Tràng – "Lưu không"

Tham khảo

Liên kết ngoài

Âm nhạc dân gian Việt Nam
Âm nhạc Việt Nam
Di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam
Sân khấu cổ truyền Việt Nam


title: Xylocopa caffra

text:
Xylocopa caffra là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1767.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1767
C
Côn trùng Angola
Côn trùng Cameroon
Côn trùng Ethiopia
Côn trùng Tây Phi
Côn trùng Malawi
Côn trùng Sierra Leone
Côn trùng Nam Phi


title: Haringsee

text:
Haringsee là một thị trấn ở huyện Gänserndorf thuộc bang Niederösterreich nước Áo. Đô thị  có diện tích 27,11 km², dân số năm 2001 là 1133 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Obesotoma tumida

text:
Obesotoma tumida là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

tumida


title: Hyelosia

text:
Hyelosia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Geranomyia bicincta angusticincta

text:
Geranomyia bicincta là một phân loài ruồi của loài Geranomyia bicincta trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vocca

text:
Vocca là một đô thị ở tỉnh Vercelli trong vùng Piedmont thuộc Ý, có cự ly khoảng 90 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 60 km về phía tây bắc của Vercelli. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 158 người và diện tích là 20,1 km².

Vocca giáp các đô thị: Balmuccia, Borgosesia, Cravagliana, Postua, Scopa, và Varallo Sesia.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vercelli
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: San Clemente, Tarlac

text:
San Clemente là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Tarlac, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 11.703 người trong 2.462 hộ.

Các đơn vị hành chính

San Clemente được chia thành 12 barangay.

 Balloc
 Bamban
 Casipo
 Catagudingan
 Daldalayap
 Doclong 1
 Doclong 2
 Maasin
 Nagsabaran
 Pit-ao
 Poblacion Norte
 Poblacion Sur

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pasyalan Tarlac
Mã địa lý chuẩn Philipin

Đô thị của Tarlac


title: Mojácar

text:
Mojácar là một đô thị ở phía đông nam tỉnh Almería (Andalucia) nam Tây Ban Nha, giáp với Địa Trung Hải. Đô thị này có dân số 6.092 người (2005) và diện tích 72 km², mật độ dân số là 84,6 người/km². Khu vực này có độ cao 152 m trên mực nước biển, cách tỉnh lỵ 90 km.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Mojacar Information General information about Mojacar and a directory of Mojacar businesses and services
  Mojácar - The official system of information for the multiterritorial of Andalucia.
 MojacarWeb.com  Mojacar information, including travel and hotel information.
 Mojácar - Almería province (English version is available).
 Mojacar.info Guide and portal to Mojácar
 The Entertainer Online  English-language Mojácar newspaper for expats
 The lady of Mojacar

Mojacar


title: Chimarra creagra

text:
Chimarra creagra là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Cryptolabis luteicosta

text:
Cryptolabis luteicosta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Cryptolabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Searenia

text:
Searenia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Searenia cuprea Razowski & Becker, 2000

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Euliini


title: Amphonyx

text:
Amphonyx là một chi bướm Sphingidae.

Các loài
Amphonyx duponchel - Poey, 1832
Amphonyx haxairei - (Cadiou, 2006)
Amphonyx jamaicensis - Eitschberger, 2006
Amphonyx kofleri - Eitschberger, 2006
Amphonyx lucifer - (Rothschild & Jordan, 1903)
Amphonyx mephisto - (Haxaire & Vaglia, 2002)
Amphonyx rivularis - Butler, 1875
Amphonyx vitrinus - (Rothschild & Jordan 1910)

Chú thích

Tham khảo

Sphingini


title: Doa (bướm đêm)

text:
Doa là một chi bướm đêm thuộc họ Doidae.

Các loài
Doa ampla (Grote, 1878)
Doa cubana Schaus, 1906
Doa dora Neumoegen & Dyar, 1894
Doa raspa Druce, 1894
Doa translucida Dognin, 1910

Chú thích

Tham khảo

Doidae


title: Cúp bóng đá châu Á

text:
Cúp bóng đá châu Á () là giải đấu bóng đá giữa các đội tuyển bóng đá nam quốc gia do Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) tổ chức, với chu kỳ bốn năm một lần. Đây là giải bóng đá lớn nhất của châu Á và là giải vô địch bóng đá cấp châu lục lâu đời thứ hai trên thế giới sau Cúp bóng đá Nam Mỹ. Đội vô địch trở thành nhà vô địch châu Á và đến năm 2015, đại diện châu Á tham dự Cúp Liên đoàn các châu lục.

Cúp bóng đá châu Á được tổ chức với chu kỳ bốn năm kể từ lần tổ chức năm 1956 tại Hồng Kông cho đến giải đấu năm 2004 tại Trung Quốc. Tuy nhiên, vì Thế vận hội Mùa hè và Giải vô địch bóng đá châu Âu cũng được lên lịch vào cùng năm với Asian Cup nên AFC đã quyết định dời giải vô địch của họ sang một chu kỳ ít đông đúc hơn. Sau năm 2004, giải tiếp theo được tổ chức vào năm 2007, với sự đồng đăng cai của bốn quốc gia ở Đông Nam Á: Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam. Sau đó, giải đấu tiếp tục được tổ chức bốn năm một lần.

Cúp bóng đá châu Á thường được thống trị bởi một số ít các đội hàng đầu. Các đội thành công ban đầu bao gồm Hàn Quốc (hai lần) và Iran (ba lần). Kể từ năm 1984, Nhật Bản (bốn lần) và Ả Rập Xê Út (ba lần) là những đội thành công nhất, cùng nhau giành bảy chức vô địch trong số mười trận chung kết gần nhất. Các đội khác đã gặt hái thành công là Qatar (đương kim vô địch 2019), Úc (2015), Iraq (2007) và Kuwait (1980). Israel vô địch năm 1964 nhưng sau đó đã bị trục xuất và kể từ đó đã gia nhập UEFA.

Úc gia nhập liên đoàn châu Á năm 2007 và đăng cai vòng chung kết Cúp bóng đá châu Á năm 2015, giành chiến thắng trong trận chung kết trước Hàn Quốc. Giải đấu năm 2019 đã được mở rộng từ 16 đội lên 24 đội, với quy trình vòng loại tăng gấp đôi như một phần của vòng loại Giải vô địch bóng đá thế giới 2018.

Lịch sử

Khởi đầu
Một giải đấu toàn châu Á lần đầu tiên được đề xuất sau khi Thế chiến II kết thúc, nhưng nó không được thực hiện cho đến những năm 1950. Hai năm sau khi Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) ra đời vào năm 1954, AFC Asian Cup lần đầu tiên được tổ chức tại Hồng Kông với bảy trong số mười hai thành viên sáng lập tham gia, khiến giải đấu trở thành giải đấu lâu đời thứ hai trên thế giới. Quá trình vòng loại có sự tham gia của đội chủ nhà cộng với những người chiến thắng ở các khu vực khác nhau (Miền Trung, Miền Đông và Miền Tây). Đó chỉ là một giải đấu bốn đội, một thể thức cũng tồn tại trong các năm 1960 và 1964. Mỗi liên đoàn con đã tổ chức giải vô địch hai năm một lần của riêng họ, mỗi giải có mức độ quan tâm khác nhau.

Thời gian đầu, các đội tuyển quốc gia mạnh không mấy mặn mà với giải mà tập trung chủ yếu cho đấu trường Olympics và Asiad. Tình trạng các đội bỏ dở thi đấu hoặc không tham gia ngay từ vòng loại thường xuyên diễn ra.

Hàn Quốc đã thể hiện sự vượt trội của mình trong những năm đầu của giải đấu khi nước này chinh phục các năm 1956 và 1960; đây vẫn là thành tích tốt nhất của Hàn Quốc trong giải đấu.

Sự thống trị của Tây Á (1964–1988)
Sau khi Hồng Kông và Hàn Quốc đăng cai tổ chức hai kỳ đầu tiên, Israel được chọn làm chủ nhà của Cúp bóng đá châu Á 1964. Sử dụng cùng một thể thức của hai phiên bản trước, giải đấu này chỉ có bốn đội và thi đấu trong một nhóm duy nhất để xác định nhà vô địch. Israel cuối cùng đã đứng đầu giải đấu trước Ấn Độ với ba trận thắng. Thể thức được cập nhật thành năm đội vào năm 1968 trước khi được mở rộng thành sáu đội vào năm 1972 và 1976.

Giải đấu trở thành sân chơi dành riêng cho Iran, đội đã vô địch ba giải đấu liên tiếp vào các năm 1968, 1972 và 1976, với việc Iran đăng cai tổ chức giải trước và giải sau. Iran vẫn là đội tuyển quốc gia duy nhất ở châu Á vô địch ba kỳ Asian Cup liên tiếp. Trận chung kết năm 1972 rất đáng chú ý vì đây là Giải vô địch bóng đá châu Á đầu tiên sử dụng thể thức loại trực tiếp vòng bảng, thể thức này được diễn ra trong các giải đấu tiếp theo với một số thay đổi. Tuy nhiên, giải đấu được đánh dấu bằng một nốt đen khi Israel bị trục xuất khỏi AFC vào năm 1972 do xung đột Ả Rập-Israel.

Từ 1980 đến 1988, số đội tham gia tăng lên 10 đội, nhưng các quốc gia Tây Á tiếp tục thống trị trong những năm 1980 với việc Kuwait trở thành quốc gia Ả Rập đầu tiên giành chức vô địch vào năm 1980 được tổ chức trên sân nhà, đánh bại Hàn Quốc 3–0 trong trận chung kết. Ả Rập Xê Út sau khởi đầu không mấy suôn sẻ đã bắt đầu nổi lên với tư cách là quốc gia vượt qua vòng loại, sau đó giành hai chức vô địch châu Á liên tiếp vào các năm 1984 và 1988, vượt qua cả Trung Quốc và Hàn Quốc. Cả hai giải đấu đều là trận ra mắt của Ả Rập Xê Út trong bất kỳ giải đấu lớn nào.

Sự trỗi dậy của Nhật Bản và sự chuyên nghiệp hóa của Asian Cup (1992–2011)
Cho đến những năm 1990, AFC Asian Cup chủ yếu được tổ chức ở cấp độ nghiệp dư hơn, bất chấp nỗ lực nâng cao tiêu chuẩn. Tuy nhiên, với việc châu Á được trao nhiều suất hơn cho Giải vô địch bóng đá thế giới, các nỗ lực chuyên nghiệp hóa giải đấu cũng bắt đầu. Cuối những năm 1990, giải bắt đầu được chuyên nghiệp hóa.

Nhật Bản cho đến những năm 1990 hầu như chỉ là một tên tuổi nhỏ của bóng đá châu Á, và quốc gia này chỉ đủ điều kiện tham dự giải đấu năm 1988, lần đầu tiên Nhật Bản tham dự một giải đấu bóng đá châu lục. Tuy nhiên, khi Nhật Bản bắt đầu có những bước chuyển cụ thể sang bóng đá chuyên nghiệp, vận may của đất nước này đã tăng lên. Nhật Bản đăng cai Cúp bóng đá châu Á 1992, giải đấu được chia thành tám đội và hai bảng, nơi họ giành chiến thắng sau khi đánh bại Ả Rập Xê Út, đương kim vô địch, 1–0, để giành danh hiệu quốc tế lớn đầu tiên của đất nước.

Cúp bóng đá châu Á 1996 chứng kiến giải đấu được mở rộng thành 12 đội trong quá trình chuyên nghiệp hóa. Được tổ chức bởi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đội chủ nhà lần đầu tiên lọt vào trận chung kết nhưng không thể giành cúp sau khi để thua Ả Rập Xê Út, đội đã lọt vào vòng chung kết châu Á lần thứ tư liên tiếp của quốc gia này, trên chấm phạt đền. Đó là danh hiệu châu Á thứ ba của Ả Rập Xê Út.

AFC Asian Cup 2000 chứng kiến Lebanon tham dự giải đấu châu Á đầu tiên và Ả Rập Xê Út một lần nữa lọt vào trận chung kết, nhưng lần này, Nhật Bản đã chiến thắng Ả Rập Xê Út với tỷ số 1–0 trong một trận chung kết được đa số người Ả Rập Xê Út cổ vũ. Nhật Bản sẽ tiếp tục giành được chiếc cúp châu Á của họ 4 năm sau đó, mặc dù thi đấu với phong cách chật vật hơn và một trận chung kết rất nóng bỏng, đầy tính chính trị trước chủ nhà Trung Quốc. Giải đấu năm 2004 rất đáng chú ý khi nó mở rộng tới 16 đội và lần đầu tiên Ả Rập Xê Út vắng mặt ở một trận chung kết Cúp bóng đá châu Á.

Cúp bóng đá châu Á 2007 đã trở nên đáng chú ý với sự ra mắt của Úc, đội đã rời khỏi Liên đoàn bóng đá châu Đại Dương vào năm 2006 (tình cờ là đội đầu tiên vượt qua vòng loại của giải đấu), cũng như là giải đấu bóng đá đầu tiên trên thế giới được tổ chức bởi nhiều hơn hai quốc gia, với bốn quốc gia ở Đông Nam Á (Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Indonesia) đăng cai. Tại giải đấu này, Iraq đăng quang với tư cách là nhà vô địch châu Á bất chấp Chiến tranh Iraq tàn khốc và căng thẳng giáo phái, áp đảo các đối thủ như Úc, Hàn Quốc và Ả Rập Xê Út trong quá trình này.

Úc (gia nhập AFC năm 2006), sau màn ra mắt kém cỏi vào năm 2007, đã phục hồi để lọt vào trận chung kết của Cúp bóng đá châu Á 2011 tại Qatar, nhưng để thua Nhật Bản sau hiệp phụ; chiến thắng cho Nhật Bản đồng nghĩa với việc họ trở thành đội bóng giàu thành tích nhất châu Á với bốn danh hiệu. Tuy nhiên, giải đấu đáng chú ý do Cúp bóng đá châu Á đầu tiên sử dụng thứ tự số áo từ 1 đến 23, trước đây không được thực hiện trong các giải đấu trước đó.

Mở rộng Cúp bóng đá châu Á (2015–nay)
Sau thành công của Úc tại Cúp bóng đá châu Á 2011, AFC đã phê duyệt quốc gia này đăng cai Cúp bóng đá châu Á 2015. Tại giải đấu, Úc đã hạ gục mọi đối thủ chỉ với một trận thua, trước khi vào trận chung kết gặp Hàn Quốc, đội bóng mà Úc phục thù chung cuộc 2–1 sau hiệp phụ; chiến thắng chính thức đánh dấu chức vô địch châu Á đầu tiên của Đông Nam Á khi Úc tham gia AFF vào năm 2013.

Tại Asian Cup 2019, công nghệ trợ lý trọng tài video lần đầu tiên được sử dụng trong giải đấu, cũng như mở rộng lên 24 đội. Ngoài ra, quyền thay người thứ tư được cho phép trong thời gian bù giờ. Giải đấu do Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đăng cai lần thứ hai, chứng kiến sự trỗi dậy của Qatar, đội đã lần đầu tiên giành danh hiệu châu Á sau khi đánh bại Nhật Bản 3–1 trong trận chung kết. Giải đấu bị hủy hoại bởi cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar, do lệnh cấm nhập cảnh của UAE đối với cổ động viên Qatar, cũng như hành vi ném giày trong trận bán kết của hai đội.

Kết quả

Vị trí chung cuộc

* Chủ nhà

# Israel bị khai trừ khỏi AFC trong những năm 1970 và cuối cùng trở thành một thành viên của UEFA.

Kết quả của các nước chủ nhà

Kết quả của đương kim vô địch

Vô địch theo từng khu vực

 Israel ngày nay chuyển sang trực thuộc UEFA.

Giải thưởng

Cúp

Đã có hai phiên bản Cúp châu Á; chiếc cúp đầu tiên được sử dụng từ năm 1956 đến 2015 và chiếc thứ hai được sử dụng kể từ năm 2019.

Chiếc cúp đầu tiên có dạng một cái bát có đế hình tròn. Nó cao 42 cm và nặng 15 kg. Cho đến giải đấu năm 2000, phần đế màu đen có các bảng khắc tên của mọi quốc gia chiến thắng, cũng như ấn bản đã giành chiến thắng. Chiếc cúp được thiết kế lại, thêm nhiều bạc hơn và giảm phần đế màu đen xuống chỉ còn một lớp mỏng. Căn cứ này không có biển báo và tên của các quốc gia chiến thắng được khắc xung quanh đế.

Trong lễ bốc thăm vòng bảng 2019 vào ngày 4 tháng 5 năm 2018 tại Burj Khalifa ở Dubai, một chiếc cúp hoàn toàn mới do Thomas Lyte chế tạo đã được công bố. Nó cao 78 cm, rộng 42 cm và nặng 15 kg bạc. Chiếc cúp được mô phỏng theo hoa sen , một loài thực vật thủy sinh quan trọng mang tính biểu tượng của châu Á. Năm cánh hoa sen tượng trưng cho năm tiểu liên đoàn trực thuộc AFC. Tên của các quốc gia chiến thắng được khắc xung quanh đế cúp, có thể tách rời khỏi thân chính của cúp. Chiếc cúp này có một tay cầm ở mỗi bên, không giống như chiếc cúp tiền nhiệm của nó.

Cầu thủ xuất sắc nhất giải

Vua phá lưới

Các đội tham dự

Chú thích

 – Vô địch
 – Á quân
 – Hạng ba
 – Hạng tư
 – Bán kết
TK – Tứ kết
V2 – Vòng 16 đội
VB – Vòng bảng

Q – Vượt qua vòng loại cho giải đấu sắp tới
 —Bỏ cuộc
 — Không vượt qua vòng loại
 — Không tham dự
 — Chủ nhà

Các đội chưa từng tham dự Asian Cup , , , , , , , , , , ,

Lần đầu tham dự
Dưới đây là thống kê giải đấu đầu tiên mà các đội tuyển có mặt tại một vòng chung kết Asian Cup.

Thống kê tổng thể
(tính đến giải đấu năm 2019)

 Israel từ năm 1991 chuyển sang trực thuộc UEFA.

Các huấn luyện viên vô địch

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức Cúp bóng đá châu Á
Cúp bóng đá châu Á, AFC.com
Lưu trữ RSSSF

1


title: Zacria vojtechi

text:
Zacria là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chỉ gồm một loài Zacria vojtechi, được tìm thấy ở miền tây nước Úc.

Chú thích

Tham khảo

Zacria
Động vật được mô tả năm 2003


title: Maisonnais-sur-Tardoire

text:
Maisonnais-sur-Tardoire () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Grafenwörth

text:
Grafenwörth là một đô thị thuộc huyện Tulln trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Saint-Hilaire-sur-Risle

text:
Saint-Hilaire-sur-Risle là một xã trong tỉnh Orne, vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã Saint-Hilaire-sur-Risle nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainthilairesurrisle


title: 181 (số)

text:
181 (một trăm tám mươi mốt) là một số tự nhiên ngay sau 180 và ngay trước 182.

Tham khảo

Số nguyên tố


title: Động đất Haiti 2010

text:
Động đất Haiti 2010 là trận động đất có độ lớn 7,0 Mw có tâm chấn nằm cách thủ đô Port-au-Prince của Haiti khoảng 25 km về phía tây, xảy ra vào lúc 16:53:10 hoặc 04:53:10 chiều theo giờ địa phương (21:53:10 UTC) vào thứ ba, 12 tháng 1 năm 2010, và chấn tiêu ở độ sâu 13 km. Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đã ghi nhận một loạt các dư chấn, trong số đó có 14 dư chấn có độ lớn nằm trong khoảng 5,0 đến 5,9. Hội chữ thập Đỏ quốc tế loan báo rằng có khoảng 3 triệu người bị ảnh hưởng bởi trận động đất, con số thương vong mà Chính phủ Haiti ước tính hơn 200.000 người.

Hầu hết các công trình lớn của Port-au-Prince đã bị hư hỏng hoặc bị phá hủy bao gồm Dinh tổng thống, tòa nhà Quốc hội, Nhà thờ lớn Port-au-Prince và nhà tù chính. Tất cả bệnh viện đều bị phá hủy hoặc hư hỏng nặng nên không còn sử dụng được nữa. Liên Hợp Quốc loan báo rằng trụ sở của tổ chức này ở thủ đô Haiti (United Nations Stabilization Mission in Haiti - MINUSTAH) bị sập và số đông các nhân viên của Liên Hợp Quốc chưa thống kê được.

Thông tin chung
Đảo Hispaniola bao gồm lãnh thổ của Haiti và Cộng hòa Dominica là nơi có hoạt động địa chấn và đã từng bị phá hủy nghiêm trọng trong quá khứ. Năm 1751, một trận động đất đã xảy ra ở đây khi nó nằm dưới sự kiểm soát của Pháp, và trận động đất khác vào năm 1770. Theo sử gia người Pháp Moreau de Saint-Méry (1750–1819), "chỉ có một tòa nhà xây bằng gạch vôi là không bị sụp đổ" ở Port-au-Prince sau trận động đất ngày 18 tháng 10 năm 1751, trong khi đó "cả thành phố sụp đổ" trong trận động đất ngày 3 tháng 6 năm 1770. Một trận động đất khác ngày 7 tháng 5 năm 1842 đã phát hủy thành phố Cap-Haïtien và các thị trấn của nó ở phía bắc Haiiti và Cộng hòa Dominica. Năm 1946, trận động đất có độ lớn 8 tấn công Cộng hòa Dominca và làm rung chuyển Haiti gây ra sóng thần và làm thiệt mạng 1.790 người.

Haiti là quốc gia nghèo nhất ở phía tây bán cầu, được xếp hạng thứ 149 trong 182 quốc gia về chỉ số phát triển con người. Người ta quan ngại về khả năng cung cấp các dịch vụ khẩn cấp khi quốc gia này đối mặt với thảm họa nghiêm trọng, và quốc gia này được xem là dễ tổn thương về kinh tế theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc. Trận động đất xảy ra quá bất ngờ và vì là một nước nghèo nên có rất ít bệnh viện nhưng đã bị phá hủy hết nên một số bác sĩ đã cho nạn nhân vô nhà mình trị bệnh con số bệnh nhân lên tới 100 người trong một ngôi nhà nhỏ.

Địa chất

Trận động đất xảy ra trên đất liền vào lúc 16:53 UTC-5 ngày 12 tháng 1 năm 2010 cách Port-au-Prince khoảng 15 km về phía tây - tây nam ở độ sâu  trên hệ thống đứt gãy Enriquillo-Plantain Garden. Rung động mạnh với cường độ cấp VII - IX theo thang đo Mercalli cải tiến (MM) đã được ghi nhận ở Port-au-Prince và các vùng ngoại ô. Nó cũng lan truyền đến các quốc gia và vùng lãnh thổ xung quanh như Cuba (MM III ở Guantánamo), Jamaica (MM II ở Kingston), Venezuela (MM II ở Caracas), Puerto Rico (MM II - III ở San Juan), và quốc gia giáp biên Cộng hòa Dominicana (MM III ở Santo Domingo).

Chấn động xảy ra ở vùng lân cận ranh giới phía bắc giữa mảng Caribe chuyển động về phía đông với tốc độ tương đối khoảng 20 mm so với mảng Bắc Mỹ. Hệ thống đứt gãy trượt bằng trong khu vực có hai nhánh ở Haiti, đứt gãy Septentrional ở phía bắc và đứt gãy Enriquillo-Plaintain Garden ở phía nam; dữ liệu địa chấn cho thấy chấn động tháng 1 năm 2010 nằm trên đứt gãy Enriquillo-Plaintain Garden. Các phân tích sơ bộ cho thấy rằng biên độ trượt của đứt gãy gần 4 m theo các số liệu chuyển động mặt đất được ghi nhận trên khắp thế giới.

USGS đã ghi nhận sáu dư chấn trong 2 giờ sau trận động đất chính có độ lớn 5,9, 5,5, 5,1, 4,8, 4,5, và 4,5. Trong vòng 9 tiếng sau trận động đất chính có 26 dư chấn với độ lớn từ 4,2 trở lên đã được ghi nhận với 12 trong số đó có độ lớn từ 5 trở lên.

Trung tâm cảnh báo sóng thần Thái Bình Dương đã đưa ra cảnh báo sóng thần sau chấn động, nhưng đã hủy bỏ cảnh báo ngay sau đó.

Vào lúc 11:03 UTC ngày 20 tháng 1, một dư chấn mạnh, có độ lớn magnitude 5.9 Mw đã xảy ra tại Haiti. Theo USGS, chấn tâm nằm cách Port-au-Prince
56 km về phía tây-tây nam, bên dưới thành phố Petit-Goâve. Một nhân viên Liên Hợp Quốc nói rằng dư chấn làm sụp đổ 7 tòa nhà ở Petit-Goâve. Các nhân viên làm cho Quỹ bảo trợ trẻ em (Save the Children) nói họ nghe "các cấu trúc đã yếu đang sụp đổ" nhưng không có thiệt hại về hạ tầng đáng kể ở Port-au-Prince. Ngoài ra, thương vọng được cho là rất ít do người dân đang ngủ ở ngoài các tòa nhà.

Điều kiện sống sau trận động đất

Suốt đêm sau trận động đất, nhiều người dân ở Haiti đã ngủ trên các đường phố, trên vỉa hè, trong xe của họ hoặc trong các liều tạm do nhà của họ bị phá hủy hoặc họ sợ các tòa nhà không đứng vững bởi các dư chấn. Thậm chí Tổng thống President Préval không chắc rằng ông sẽ ngủ ở đâu sau khi nhà của ông bị phá hủy. Là một trong những quốc gia nghèo nhất trên thế giới, các tiêu chuẩn xây dựng của Haiti được xem là thấp, và cũng giống như các quần đảo trong vùng Caribe, nước này không có các cốt xây dựng. Các kỹ sư nói rằng không có nhiều tòa nhà ở đây có thể chịu được bất kỳ loại thảm họa nào. Các công trình thường được dựng lên ở bất cứ nơi đâu miễn là thích hợp; một số tòa nhà được xây trên các sườn dốc với móng không đủ vững hoặc bằng thép. Quốc gia này cũng phải chịu tình trạng thiếu nhiên liệu và nước uống thậm chí vào thời điểm không có thiên tai.

Trợ giúp của thế giới

UNESCO

Hoa Kỳ
Thứ bảy 16 tháng 1, Tổng thống Barack Obama đã kêu gọi một cuộc một cuộc nỗ lực cứu trợ Haiti, là một đất nước nghèo nhất Châu Mĩ với sự đồng tình của cựu tổng thống George W. Bush. Họ sẽ giúp đỡ Haiti về mặt tài chính để giúp xây dựng lại nhà ở cho người dân đồng thời chuyển lương thực, thuốc men và nhất là nước cho Haiti với hy vọng sẽ giảm bớt phần nào hậu quả cho cơn động đất.

Việt Nam
Nhà mạng Viettel tham gia tái cơ cấu mạng lưới viễn thông tại đây, trong khi đa số các nhà mạng đã rời khỏi nước này sau thảm hoạ.

Xem thêm
Động đất Haiti 2021

Tham khảo

Liên kết ngoài

Emergency Earthquake Aid
 List of Charities Helping Haitian Earthquake Victims
 American Red Cross on DMOZ
 DMOZ Listing for International Red Cross: Nonprofit Disaster Relief Organization
News and Pictures
 Reuters Live Blog
 United Nations Stabilization Mission in Haiti
 Photo slide show of destruction
 Video by Associated Press
 British Red Cross photo gallery from Haiti on Flickr
 Oxfam Relief Video: Haiti at Risk
 FlyDominicanRepublic: Pilots Guide to Hispaniola/Air support information
Earthquake Science Links
 USGS - Earthquake Hazards Program

Haiti năm 2010
2010


title: Dictenidia inaequipectinata

text:
Dictenidia inaequipectinata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dictenidia


title: Nyctiophylax makiensis

text:
Nyctiophylax makiensis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Nyctiophylax


title: Quốc lộ 4 (Campuchia)

text:
Quốc lộ 4 hay đường 4 (10004) là một quốc lộ của Campuchia. Tuyến đường này dài 226 km nối thủ đô Phnom Penh với Sihanoukville ở tây nam.

Vườn quốc gia Kirirom nằm dọc theo quốc lộ này.

Chú thích

Tham khảo

Đường bộ Campuchia


title: Melay, Maine-et-Loire

text:
Melay là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: 3612 Peale

text:
3612 Peale (1982 TW) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1982 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3612 Peale

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Các văn kiện nhân quyền quốc tế

text:
Văn kiện về nhân quyền quốc tế là các điều ước quốc tế và khu vực cùng nhiều văn bản khác liên quan đến luật nhân quyền quốc tế và bảo vệ nhân quyền nói chung. Các văn kiện này có thể chia làm hai loại: các tuyên bố được thông qua bởi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chúng không có tính ràng buộc pháp lý nhưng có thể dùng trong các sự kiện chính trị và các hiệp ước có tính ràng buộc pháp lý dựa vào luật pháp quốc tế. Các hiệp ước và thậm chí các tuyên bố qua thời gian có thể trở thành luật của quốc tế.

Văn kiện về nhân quyền quốc tế đến từ nhiều nơi khác nhau trên toàn cầu, nó có thể được tạo ra bởi bất kỳ tổ chức hay nước nào trên thế giới theo cách mà họ cho là phù hợp nhất cho một khu vực cụ thể của thế giới.

Hầu hết các hiệp ước được thành lập trên các cơ chế giám sát để thực hiện chúng. Trong một số trường hợp những cơ chế đó không có nhiều quyền lực và các văn kiện thường bị bỏ qua bởi các nước thành viên, nhưng có các cơ chế có rất nhiều quyền lực chính trị và pháp lý và các văn kiện quyết định của các cơ chế này gần như luôn luôn được thực hiện.

Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền, Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị và Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa đôi khi có thể được gọi chung là Bộ Luật Nhân quyền Quốc tế.

Xem thêm
Định nghĩa Nhân quyền
Bộ Luật Nhân quyền Quốc tế
Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền
Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị
Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 International Human Rights Instruments - U.N. list
 International Human Rights Law News and resources for international human rights law

Nhân quyền
Luật quốc tế
Các văn kiện về nhân quyền


title: Altjeßnitz

text:
Altjeßnitz là một đô thị thuộc huyện Anhalt-Bitterfeld, bang Saxony-Anhalt, Đức

Tham khảo


title: Eccymatoge

text:
Eccymatoge là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Eccymatoge aorista (Turner, 1907)
 Eccymatoge callizona (Lower, 1894)
 Eccymatoge fulvida (Turner, 1907)
 Eccymatoge morphna Turner, 1922

Chú thích

Tham khảo

 Eccymatoge at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Melanthiini
Larentiinae


title: Condon, Oregon

text:
Condon là một thành phố trong Quận Gilliam, Oregon, Hoa Kỳ. Dân số theo điều tra dân số năm 2000 là 759. Nó là quận lỵ của Quận Gilliam.

Địa lý
Condon nằm ở vị trí  (45.235588, -120.185060).

Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích là 0,9 dặm vuôngs (2,2 km²), tất cả đều là mặt đất.

Lịch sử
Condon ban đầu được định cư với cái tên là Summit Springs (các suối nước trên đỉnh); là tên đặt theo những con suối mà vẫn còn chảy ở vị trí đỉnh đồi. Daniel Tierney, một đại diện đường sắt cho thị trấn từ 1906 đến năm 1931, là trong số những người thành lập ra thành phố này.

Các cựu cư dân nổi tiếng của thành phố gồm có hai người trúng giải Nobel. Trong thời niên thiếu, người trúng giải Nobel hai lần là Tiến sĩ Linus Pauling (Hóa học năm 1954 và Hòa bình năm 1962) và người khác là Tiến sĩ William Parry Murphy (y học năm 1934) đã sống tại Condon. Phi trường tiểu bang tại Condon được đặt tên là Phi trường Pauling.

Tham khảo

Liên kết ngoài
City of Condon
The Condon Chamber of Commerce Site

Condon
Condon
Condon


title: Stelis orientalis

text:
Stelis orientalis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1992


title: Viratnagar

text:
Viratnagar là một thành phố và khu đô thị của quận Jaipur thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Viratnagar có dân số 17.237 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Viratnagar có tỷ lệ 50% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 34%. Tại Viratnagar, 20% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Hyperolius pyrrhodictyon

text:
Hyperolius pyrrhodictyon là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Zambia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông ngòi, đầm nước, hồ nước ngọt, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, vùng đồng cỏ, các vùng đô thị, rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng, khu vực trữ nước, ao, hố lộ thiên, đất có tưới tiêu, đất nông nghiệp có lụt theo mùa, và kênh đào và mương rãnh.

Tham khảo

 Schiøtz, A., Channing, A. & Poynton, J.C. 2004. Hyperolius pyrrhodictyon. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hyperolius
Động vật đặc hữu Zambia


title: Đào Ngọc Dung

text:
Đào Ngọc Dung (sinh ngày 6 tháng 6 năm 1962 tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam) là một chính trị gia người Việt Nam. Ông hiện là Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, và là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV, XV (2016-2026) thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Yên Bái. Trong Đảng Cộng sản Việt Nam, ông hiện là Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIII, nguyên Bí thư Thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, nguyên Bí thư và Trưởng ban Cán sự Đảng Ngoài nước, Ủy viên Trung ương Đảng khóa X, XI, XII, XIII.

Thân thế
Đào Ngọc Dung sinh ngày 6 tháng 6 năm 1962 tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Ông hiện cư ngụ tại quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

Đào Ngọc Dung có một người cô ruột tên là Đào Thị Hào. Bà Đào Thị Hào là vợ của ông Nguyễn Văn An, Chủ tịch Quốc hội 2001-2006.

Giáo dục
Giáo dục phổ thông hệ 10 năm
Tốt nghiệp Trường Trung học phổ thông Nam Lý, Hà Nam
Cử nhân Luật
Thạc sĩ Quản lý hành chính công

Sự nghiệp
Gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 31 tháng 12 năm 1984.

1980 - 1989: Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Bí thư Huyện đoàn Lý Nhân, tỉnh Hà Nam Ninh.

1989 - 1991: Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh đoàn, Trưởng ban Tổ chức Tỉnh đoàn Hà Nam Ninh.

1992-1995: Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nam Hà; Bí thư Tỉnh đoàn Nam Hà, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn; đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nam Hà.

1996: Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nam Hà, Trưởng ban Dân vận Tỉnh ủy kiêm Bí thư Tỉnh đoàn, Trưởng ban Văn hóa - Xã hội Hội đồng nhân dân tỉnh; Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Đoàn.

1997: Bộ Chính trị điều động về công tác tại Trung ương Đoàn; Bí thư Trung ương Đoàn kiêm Chủ tịch Hội đồng Đội Trung ương.

2002-2005: Bí thư Thường trực Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

2006-2007: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X, Bí thư Thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

Tháng 7 năm 2006, ông bị kỉ luật với hình thức khiển trách và phân công công tác khác, vì đã vi phạm quy chế thi tuyển nghiên cứu sinh Học viện Hành chính Quốc gia.

Tháng 12 năm 2006, ông được Bộ Chính trị chuyển về công tác tại Ban Cán sự Đảng Ngoài nước và giữ chức Bí thư, Trưởng ban. Ông vẫn tiếp tục là Ủy viên Trung ương Đảng.

Từ 2007 đến tháng 5 năm 2010, ông là Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Bắc.

Tháng 5 năm 2010, Bộ Chính trị phân công, điều động và chỉ định làm Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Yên Bái.

Tháng 10 năm 2010, ông được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Yên Bái nhiệm kì 2010-2015.

Ngày 18 tháng 8 năm 2011, theo Quyết định số 224 - QĐNS/TW, Bộ Chính trị điều động, phân công ông Đào Ngọc Dung, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Yên Bái thôi tham gia Ban Chấp hành Tỉnh ủy Yên Bái để tham gia Ban Chấp hành, Ban Thường vụ và giữ chức Bí thư Đảng bộ Khối các cơ quan Trung ương nhiệm kỳ 2011-2015.

Chiều 19 tháng 12 năm 2011, kỳ họp thứ 3 HĐND tỉnh Yên Bái khóa XVII nhiệm kỳ 2011-2016 đã cho thôi làm nhiệm vụ đại biểu và chức vụ Chủ tịch HĐND tỉnh đối với ông Đào Ngọc Dung.

Ngày 9 tháng 4 năm 2016, tại kỳ họp thứ 11 Quốc hội Việt Nam khóa XIII được phê chuẩn làm Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam.

Ngày 22 tháng 5 năm 2016, Ông đã trúng cử đại biểu quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 5, tỉnh Thanh Hóa (gồm có Quan Hóa, Quan Sơn, Mường Lát, Lang Chánh, Bá Thước, Ngọc Lặc, Thường Xuân, Cẩm Thủy) với tỉ lệ 88,24% số phiếu hợp lệ.

Ngày 28 tháng 7 năm 2016, tại kỳ họp thứ 1 Quốc hội Việt Nam khóa XIV được phê chuẩn làm Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam với 60,73% phiếu đồng ý.

Ngày 30 tháng 01 năm 2021, Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, đồng chí được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XIII, nhiệm kỳ 2021-2026.

Ngày 23 tháng 5 năm 2021, Ông đã trúng cử đại biểu quốc hội năm 2021 ở đơn vị bầu cử Số 3: Gồm thị xã Nghi Sơn và các huyện: Quảng Xương, Nông Cống, Như Xuân, Như Thanh.

Ngày 4 tháng 6 năm 2021, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định số 855/QĐ-TTg, bổ nhiệm ông làm Ủy viên Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Trung ương.

Ngày 28 tháng 7 năm 2021, tại kỳ họp thứ nhất ông được Quốc hội Việt Nam khóa XV bầu làm Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam nhiệm kỳ 2021 - 2026 theo đề nghị của Thủ tướng Phạm Minh Chính.

Khen Thưởng
Năm 2018 được trao Huân chương Lao động hạng 2 vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác, góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc;

Theo Cổng Thông tin Điện tử Quốc hội Việt Nam: Ông còn nhận được Huân chương Lao động hạng hạng 3 và nhiều Huy chương, Bằng khen, Kỷ niệm chương

Bê bối và Kỷ luật
Ngày 27 tháng 5 năm 2006, trong môn thi Hành chính công của kỳ tuyển Nghiên cứu sinh trường Học viện hành chính quốc gia (Việt Nam) Đào Ngọc Dung vi phạm quy chế thi "sử dụng giấy nháp không có chữ ký của giám thị". Với vi phạm này ông đã bị lập biên bản và hội đồng tuyển sinh sau đại học của trường Học viện hành chính quốc gia trừ 50% số điểm môn thi này của ông, tuy nhiên ông đã không ký vào biển bản này với lý do không đồng ý với mức xử lý theo quy định của pháp luật. Sau khi Học viện hành chính quốc gia báo cáo vụ việc vi phạm quy chế của ông lên Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Tổ chức Trung ương, Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng thì Đào Ngọc Dung đã bị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X kỷ luật bằng hình thức khiển trách và phân công công tác khác. Vị trí công tác trong Đảng cộng sản Việt Nam trước khi ông bị kỷ luật là Ủy viên trung ương Đảng, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.

Theo yêu cầu của Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng, Ban Tổ chức Trung ương Đảng, ngày 5-7-2006, Học viện Hành chính quốc gia đã đề nghị Bộ GD-ĐT triệu tập cuộc họp gồm các đồng chí là Thường trực Hội đồng tuyển sinh sau đại học của học viện, đại diện Thanh tra Bộ GD-ĐT, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Chỉ đạo Trung ương 6 (lần 2), Phó Chánh Thanh tra Bộ Nội vụ, hai giám thị phòng thi, cán bộ Thanh tra Bộ GD-ĐT, Thanh tra GD-ĐT thuộc học viện để chỉ đạo xử lý vi phạm để làm rõ vụ việc này. Trên cơ sở cuộc họp nói trên và sau khi xem xét kỹ, Học viện Hành chính quốc gia đã có văn bản gửi các cơ quan, ban ngành khẳng định thí sinh Đào Ngọc Dung không gian lận đem tài liệu, phao vào phòng thi.

Chú thích

Xem thêm

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội
Tiểu sử ông Đào Ngọc Dung tại chinhphu.vn

Sinh năm 1962
Bí thư Tỉnh ủy Yên Bái
Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X
Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam
Sinh tại Hà Nam
Sống tại Yên Bái
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV Thanh Hóa
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam bị kỉ luật khiển trách
Ứng cử viên Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV do Trung ương giới thiệu
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV trúng cử lần đầu


title: Piper platylobum

text:
Piper platylobum là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Piper platylobum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
P
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Authie, Somme

text:
Authie là một xã thuộc tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Authie trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Rodovid, site wiki regroupant des infos généalogiques et socio-patronymiques.

Authie


title: Eurychone rothschildiana

text:
Eurychone rothschildiana là một loài thực vật có hoa thuộc họ Orchidaceae.

Chú thích

Tham khảo

Eurychone
Thực vật được mô tả năm 1903


title: Agrypnus sulcicollis

text:
Agrypnus sulcicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Al-Mamun

text:
Abu Jafar al-Ma'mun bin Harun (cũng được phát âm là Almamon) (13 tháng 9 năm 786 - 9 tháng 8 năm 833) là khalip nhà Abbas từ năm 813 đến 833. Ông lên ngôi sau khi đánh bại vua em Al-Amin.

Cuộc nội chiến Abbas

Năm 802 khalip Harun Al-Rashid, chọn con thứ Al-Amin làm người kế vị, con trưởng Al-Mamun làm tỉnh trưởng Khurasan đồng thời phong Al-Mamun làm khalip kế vị Al-Amin. Al-Mamun là con trưởng, nhưng mẹ ông là một phụ nữ gốc Ba Tư trong khi mẹ Al-Amin là một thành viên của nhà Abbas. Sau khi Harun Al-Rashid qua đời năm 809 tình huynh đệ giữa Al-Mamun và Al-Amin trở nên tồi tệ. Cuối cùng, cuộc chiến tranh giành ngai vàng nổ ra. Đạo quân đến từ Khurasan của Al-Mamun, do Tahir bin Husain (mất năm 821) đánh bại lực lượng của Al-Amin rồi tiến về kinh đô Bagdad. Năm 813, Al-Amin bị xử trảm và Al-Mamun trở thành khalip của đế quốc Hồi giáo.

Tham khảo

 Muhammad bin Jarir al-Tabari History vol. 31 "Cuộc chiến giữa hai anh em," transl. Michael Fishein, SUNY, Albany, 1992; vol. 32"The Reunification of the Abbasid Caliphate," SUNY, Albany, 1987.

Nhà Abbas
Sinh năm 786
Mất năm 833
Người Ả Rập


title: Limbodessus bigbellensis

text:
Limbodessus bigbellensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Watts & Humphreys miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Limbodessus


title: Lecteria acanthostyla

text:
Lecteria acanthostyla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Lecteria
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Barbariga

text:
Barbariga là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 11 km², dân số 2177 người. Các đô thị giáp ranh gồm:
Corzano, Dello, Offlaga, Orzinuovi, Pompiano, San Paolo.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Rogätz

text:
Rogätz là một đô thị ở huyện Börde thuộc bang Sachsen-Anhalt, nước Đức. Đô thị Rogätz có diện tích 23,86 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2219 người. Đô thị Rogätz nằm bên hữu ngạn của sông Elbe.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Börde