title: Châu Đại Dương

text:
Châu Đại Dương hay Châu Úc (Oceania) là một khu vực địa lý bao gồm Melanesia, Micronesia, Polynesia và Australasia. Châu lục này trải trên Đông Bán cầu và Tây Bán cầu, có diện tích 8.525.989 km² và dân số khoảng 40 triệu. Châu Đại Dương là lục địa nhỏ nhất về diện tích đất liền và nhỏ thứ nhì về dân số sau châu Nam Cực.

Các đảo nằm tại các điểm cực địa lý của châu Đại Dương là quần đảo Ogasawara, Hawaii, đảo Clipperton, quần đảo Juan Fernández, quần đảo Campbell, quần đảo Cocos (Keeling). Châu Đại Dương đa dạng về trình độ kinh tế, từ phát triển cao độ tại Úc và New Zealand, đến các nền kinh tế kém phát triển hơn nhiều như của Kiribati và Tuvalu. Úc là quốc gia lớn nhất và đông dân nhất tại châu Đại Dương, còn Sydney của nước này là thành phố lớn nhất châu lục.

Những người đầu tiên định cư đến Úc, New Guinea, và các đảo lớn nằm sát phía đông của chúng vào giai đoạn khoảng 50.000-30.000 năm trước. Người châu Âu khám phá châu Đại Dương từ thế kỷ XVI trở đi, và đến thế kỷ XVIII James Cook là người châu Âu đầu tiên đến bờ biển phía đông của lục địa Úc. Mặt trận Thái Bình Dương có các trận đánh lớn trong Chiến tranh thế giới thứ hai, chủ yếu là giữa Hoa Kỳ cùng đồng minh Úc của họ với Nhật Bản.

Sau khi người châu Âu khám phá khu vực, họ tiến hành định cư tại đây trong các thế kỷ tiếp theo, dẫn đến thay đổi quan trọng về xã hội và chính trị của châu Đại Dương. Trong lịch sử đương đại, ngày càng có nhiều thảo luận về vấn đề quốc kỳ và một số người mong muốn thể hiện bản sắc riêng biệt và cá tính của họ. Nghệ thuật tranh đá của thổ dân Úc là truyền thống nghệ thuật được thực hiện liên tục lâu nhất trên thế giới. Puncak Jaya tại Papua thường được cho là đỉnh cao nhất tại châu Đại Dương. Hầu hết các quốc gia châu Đại Dương có thể chế chính trị đa đảng dân chủ đại diện nghị viện, và du lịch là một nguồn thu nhập lớn đối với các đảo quốc Thái Bình Dương.

Định nghĩa

Thuật ngữ Océanie được nhà địa lý học Conrad Malte-Brun tạo ra vào khoảng 1812. Từ Océanie là một từ tiếng Pháp, có nguồn gốc từ tiếng Latinh , và từ này có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp  (ōkeanós), nghĩa là đại dương. Thuật ngữ Đại dương được sử dụng do đại dương liên kết các quốc gia trong châu lục, điều này khác với các châu lục khác.

 Về địa lý sinh vật, châu Đại Dương đồng nghĩa với vùng sinh thái Australasia và vùng sinh thái Thái Bình Dương (Melanesia, Polynesia và Micronesia), với New Zealand tạo thành góc tây nam của Tam giác Polynesia. New Zealand cũng có thể được nhìn nhận là bộ phận của Australasia, song theo truyền thống nó là bộ phận của Polynesia.
Nếu tính là một vùng sinh thái, châu Đại Dương bao gồm toàn bộ Micronesia, Fiji, và toàn bộ Polynesia ngoại trừ New Zealand. New Zealand, cùng với New Guinea và các đảo lân cận, tạo thành vùng sinh thái Australasia riêng biệt.
Theo khái niệm địa chính trị được Liên Hợp Quốc và nhiều tập bản đồ sử dụng, châu Đại Dương bao gồm Úc và các quốc gia Thái Bình Dương từ Papua New Guinea về phía đông, song không bao gồm New Guinea thuộc Indonesia.

Lịch sử
Bài chi tiết: Lịch sử châu Đại Dương

Úc

Thổ dân Úc là các cư dân đầu tiên tại lục địa Úc và các đảo lân cận, họ di cư từ châu Phi đến châu Á vào khoảng 70.000 năm trước và đến Úc vào khoảng 50.000 năm trước. Họ được cho là thuộc các đợt di cư sớm nhất của loài người ra ngoài châu Phi. Mặc dù có vẻ là họ di cư đến Úc qua Đông Nam Á, song họ rõ ràng không có liên hệ với các cư dân châu Á hoặc Polynesia. Có bằng chứng về trao đổi di truyền học và ngôn ngữ học giữa thổ dân Úc tại cực bắc với các dân tộc Nam Đảo tại New Guinea và các quần đảo, song có thể là kết quả từ giao thương và liên hôn gần đây.

Họ đến Tasmania khoảng 40.000 năm trước bằng cách di cư qua một cầu lục địa tồn tại trong kỷ băng hà cuối. Người ta cho rằng cuộc di cư đầu tiên đến Úc được tiến hành khi đại lục tạo thành một phần của lục địa Sahul, nối với đảo New Guinea qua một cầu lục địa. Cư dân Quần đảo Eo biển Torres là người bản địa tại các đảo trên eo biển Torres, nằm ngoài khơi mũi cực bắc của Queensland và gần Papua New Guinea. Di cốt con người sớm nhất xác định được tại Úc là của người Mungo, có niên đại khoảng 40.000 năm.

Melanesia

Những cư dân đầu tiên của nhóm đảo Melanesia có vẻ là tổ tiên của người nói tiếng Papua hiện nay. Họ di cư từ Đông Nam Á, có vẻ đã chiếm giữ xa về cực đông đến các đảo chính của quần đảo Solomon, bao gồm đảo Makira và có thể là đến các đảo nhỏ xa hơn nữa về phía đông.

Người Austronesia sống dọc bờ biển phía bắc và các đảo về phía bắc và phía đông của New Guinea, họ di cư đến khu vực vào khoảng 3.000 năm trước, có tiếp xúc với các dân tộc nói tiếng Papua hiện diện từ trước. Đến cuối thế kỷ XX, một số học giả đặt ra giả thuyết về một giai đoạn tương tác lâu dài, dẫn đến nhiều biến đổi phức tạp về di truyền, ngôn ngữ và văn hoá trong các dân tộc.

Polynesia

Người Polynesia về mặt ngôn ngữ, khảo cổ và nguồn gốc di truyền được nhìn nhận là một phân nhóm của người Austronesia di cư bằng đường biển, và các ngôn ngữ Polynesia của họ có nguồn gốc tiền sử tại quần đảo Mã Lai, và xa hơn nữa là Đài Loan. Từ khoảng 3000 đến 1000 TCN, những người nói các ngôn ngữ Austronesia bắt đầu di cư đến Đông Nam Á hải đảo,.

Hồ sơ khảo cổ học có dấu tích rõ ràng về sự bành trướng này, cho phép xác định chính xác phần nào tuyến đường mà họ đi theo và mốc thời gian. Người ta cho là vào khoảng 1400 TCN, "người Lapita" xuất hiện tại quần đảo Bismarck tại tây bắc Melanesia.

Cư dân đảo Phục sinh cho rằng một tù trưởng tên là Hotu Matu'a đến đảo trên một hoặc hai xuồng lớn cùng vợ và đại gia đình. Họ được cho là người Polynesia. Tài liệu xuất bản cho rằng con người định cư trên đảo vào khoảng 300–400, hoặc vào khoảng thời gian những người định cư đầu tiên đến Hawaii. Khoảng 1200, các nhà thám hiểm người Tahiti phát hiện và bắt đầu định cư tại khu vực. Mốc thời gian này thay đổi dựa trên tính toán niên đại ngôn ngữ vào ba mốc cacbon phóng xạ từ than củi được cho là hình thành từ hoạt động phát quang rừng. Tuy vậy, một nghiên cứu gần đây bao gồm các niên đại phóng xạ được cho thấy rằng đảo có người định cư gần đây khoảng năm 1200.

Micronesia

Micronesia bắt đầu có người định cư từ vài thiên niên kỷ trước, song có các thuyết khác nhau về nguồn gốc và thời điểm có những người định cư ban đầu. Tồn tại một số khó khăn trong tiến hành khai quật khảo cổ học trên các đảo, do kích thước, mô hình định cư và thiệt hại do bão. Do đó, phần lớn bằng chứng dựa trên phân tích ngôn ngữ.

Dấu tích khảo cổ học sớm nhất về nền văn minh được phát hiện trên đảo Saipan, có niên đại khoảng 1500 TCN hoặc không lâu trước đó. Tổ tiên của người Micronesia định cư tại đó 4.000 năm trước. Một hệ thống phân quyền dựa trên các tù trưởng cuối cùng tiến hoá thành một nền văn hoá kinh tế và tôn giáo tập trung hơn trên đảo Yap và Pohnpei. Thời tiền sử của nhiều hòn đảo Micronesia như Yap không được biết nhiều.

Cư dân đầu tiên của Quần đảo Bắc Mariana đến từ Đông Nam Á vào khoảng từ 4000 TCN đến 2000 TCN. Họ được gọi là người Chamorro, và nói một ngôn ngữ Austronesia gọi là Chamorro. Người Chamorro cổ đại để lại một số tàn tích cự thạch, như đá Latte. Refaluwasch, hay người Caroline đến quần đảo Mariana trong thế kỷ XIX từ quần đảo Caroline. Các di dân Micronesia dần định cư tại quần đảo Marshall vào thiên niên kỷ thứ 2, khi họ có thể qua lại giữa các đảo dựa vào biểu đồ xếp từ que truyền thống.

Người châu Âu thám hiểm
Từ năm 1527 đến năm 1595, một số đoàn thám hiểm lớn của Tây Ban Nha vượt qua Đại Tây Dương, kết quả là khám phá quần đảo Marshall và Palau tại Bắc Thái Bình Dương, cùng với Tuvalu, Marquesas, quần đảo Solomon, quần đảo Cook và quần đảo Admiralty tại Nam Thái Bình Dương.

Trong quá trình tìm kiếm lục địa giả tưởng Terra Australis, các nhà thám hiểm Tây Ban Nha vào thế kỷ XVII, như đoàn thám hiểm của Pedro Fernandes de Queirós, khám phá các quần đảo Pitcairn và Vanuatu, và đến eo biển Torres nằm giữa Úc và New Guinea, đặt tên nó theo nhà hàng hải Luís Vaz de Torres. Willem Janszoon là người châu Âu đầu tiên được chứng minh trọn ven là đặt chân đến Úc (1606), tại bán đảo Cape York. Abel Janszoon Tasman đi vòng quanh thế giới và đổ bộ nhiều nơi trên bờ biển lục địa Úc, và khám phá Đất Van Diemen (nay là Tasmania), New Zealand vào năm 1642, và quần đảo Fiji. Ông là nhà thám hiểm châu Âu đầu tiên được ghi nhận là tới các đảo này.

Ngày 23 tháng 4 năm 1770, nhà thám hiểm người Anh James Cook tiến hành ghi chép đầu tiên về quan sát trực tiếp thổ dân Úc trên đảo Brush gần Bawley Point. Ngày 29 tháng 4, Cook và thủy thủ tiến hành cuộc đổ bộ đầu tiên tại đại lục. Tại đó, James Cook có tiếp xúc lần đầu với một bộ lạc thổ dân gọi là Gweagal. Chuyến thám hiểm của ông là lần đầu tiên người châu Âu được ghi nhận là đã đến bờ biển phía đông của Úc.

Thuộc địa hoá

Năm 1789, cuộc nổi loạn trên tàu Bounty chống lại William Bligh có kết quả là một số người binh biến đã đào ngũ Hải quân Hoàng gia Anh và định cư tại quần đảo Pitcairn, về sau nơi này trở thành một thuộc địa của Anh. Anh cũng lập các thuộc địa tại Úc vào năm 1788, New Zealand vào năm 1840 và Fiji vào năm 1872, phần lớn châu Đại Dương trở thành bộ phận của Đế quốc Anh. Quần đảo Gilbert (nay là Kiribati) và quần đảo Ellice (nay là Tuvalu) nằm trong phạm vi ảnh hưởng của Anh vào cuối thế kỷ XIX.

Các nhà truyền giáo Công giáo người Pháp đến Tahiti vào năm 1834; việc họ bị trục xuất vào năm 1836 khiến Pháp cử một pháo hạm đến vào năm 1838. Năm 1842, Tahiti và Tahuata được tuyên bố là lãnh thổ bảo hộ của Pháp, nhằm để cho các nhà truyền giáo hoạt động mà không bị phá rối. Thủ phủ Papeetē được thành lập vào năm 1843. Ngày 24 tháng 9 năm 1853, theo lệnh của Napoleon III, Đô đốc Febvrier Despointes chính thức chiếm hữu Nouvelle-Calédonie và Port-de-France (Nouméa) được thành lập vào ngày 25 tháng 6 năm 1854.

Nhà thám hiểm người Tây Ban Nha Alonso de Salazar đổ bộ lên quần đảo Marshall vào năm 1529. Quần đảo về sau được đặt tên theo nhà thám hiểm người Anh John Marshall, là người đến quần đảo cùng với Thomas Gilbert vào năm 1788. Năm 1905, chính phủ Anh chuyển giao một số trách nhiệm hành chính đối với phần đông nam New Guinea cho Úc (đổi tên thành "Lãnh thổ Papua"); và đến năm 1906, chuyển giao toàn bộ trách nhiệm còn lại cho Úc. Tây Ban Nha yêu sách quần đảo Marshall vào năm 1874. Đức lập thuộc địa tại New Guinea vào năm 1884, và tại Samoa vào năm 1900. Hoa Kỳ cũng bành trướng đến Thái Bình Dương, bắt đầu từ đảo Baker và đảo Howland vào năm 1857, còn Hawaii trở thành một lãnh thổ của Hoa Kỳ vào năm 1898. Bất đồng giữa Hoa Kỳ, Đức và Anh về Samoa dẫn đến Hiệp ước ba bên vào năm 1899.

Lịch sử hiện đại

Một trong các cuộc tấn công quy mô lớn trên bộ đầu tiên tại châu Đại Dương là sự kiện New Zealand chiếm đóng Samoa thuộc Đức vào tháng 8 năm 1914. Quân đội Úc tấn công New Guinea thuộc Đức vào tháng 9 năm 1914, kết quả là người Đức đầu hàng.

Quân đội Nhật Bản tấn công căn cứ hải quân Hoa Kỳ tại Trân Châu Cảng vào ngày 7 tháng 12 năm 1941,. Cuộc tấn công khiến Hoa Kỳ tham gia Chiến tranh thế giới thứ hai. Nhật Bản sau đó xâm chiếm New Guinea, quần đảo Solomon và các đảo khác tại Thái Bình Dương. Bước ngoặt trên mặt trận này là trận chiến biển Coral và chiến dịch đường Kokoda tại Papua, và người Nhật cuối cùng thất bại vào năm 1945. Một số trận chiến nổi bật khác trên mặt trận châu Đại Dương là trận Bita Paka, chiến dịch quần đảo Solomon, oanh tạc Darwin. Hoa Kỳ chiến đấu giành lại Guam từ 21 tháng 7 đến 10 tháng 8 năm 1944.

Úc và New Zealand trở thành các quốc gia tự trị vào thế kỷ XX, lần lượt thông qua Đạo luật Quy chế Westminster vào năm 1942 và 1947. Năm 1946, người Polynesia được cấp quyền công dân Pháp và vị thế của quần đảo được chuyển thành một lãnh thổ hải ngoại; tên của quần đảo được đổi thành Polynésie Française (Polynésie thuộc Pháp) vào năm 1957. Hawaii trở thành một tiểu bang Hoa Kỳ vào năm 1959. Fiji và Tonga độc lập vào năm 1970. Ngày 1 tháng 5 năm 1979, Hoa Kỳ công nhận hiến pháp của Quần đảo Marshall và thành lập Chính phủ Cộng hoà Quần đảo Marshall. Diễn đàn Nam Thái Bình Dương được thành lập vào năm 1971, đổi tên thành Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương vào năm 2000.

Địa lý

Châu Đại Dương ban đầu được nhận thức là các phần đất liền của Thái Bình Dương, trải dài từ eo biển Malacca đến bờ biển châu Mỹ. Nó gồm bốn khu vực: Polynesia, Micronesia, Malaysia (nay gọi là quần đảo Mã Lai), và Melanesia. Ngày nay, bộ phận của ba lục địa địa chất nằm trong giới hạn thuật ngữ "châu Đại Dương": Á-Âu, Úc và Zealandia, cũng như các đảo núi lửa phi lục địa của Philippines, Wallacea, và Thái Bình Dương mở rộng.

Châu Đại Dương trải dài từ New Guinea ở phía tây, quần đảo Ogasawara ở phía tây bắc, quần đảo Hawaii ở phía đông bắc, đảo Phục Sinh và đảo Sala y Gómez ở phía đông, và đảo Macquarie ở phía nam. Châu Đại Dương không bao gồm Đài Loan, quần đảo Ryukyu, quần đảo Nhật Bản và quần đảo Maluku thuộc châu Á, hay quần đảo Aleut thuộc Bắc Mỹ. Về ngoại vi, châu Đại Dương trải dài từ 280 Bắc (quần đảo Ogasawara tại Bắc Bán cầu) đến 550 Nam (đảo Macquarie tại Nam Bán cầu)

Các quần đảo châu Đại Dương gồm bốn loại cơ bản: đảo lục địa, đảo núi lửa, rạn san hô và thềm san hô nâng cao. Nhiều đảo núi lửa vẫn còn các núi lửa hoạt động, trong số đó có Bougainville, Hawaii, và quần đảo Solomon.

Châu Đại Dương là 1 trong 8 vùng sinh thái trên Trái Đất. Liên quan đến các khái niệm này là châu Đại Dương gần, là bộ phận của miền tây Melanesia hải đảo, có người cư trú từ hàng chục nghìn thiên niên kỷ, còn châu Đại Dương xa là những nơi có người định cư gần đây hơn. Mặc dù đa số các đảo của châu Đại Dương thuộc Nam Thái Bình Dương, song cố một số đảo nằm ngoài giới hạn của đại dương này, như đảo Kangaroo và quần đảo Ashmore và Cartier.

Các rạn san hô tại Nam Thái Bình Dương là các cấu trúc thấp, tạo thành trên dung nham bazan chảy bên dưới bề mặt đại dương. Một trong các cảnh quan kỳ vĩ nhất là rạn san hô Great Barrier ngoài khơi đông bắc Úc. Một loại đảo san hô thứ nhì được tạo thành khi các thềm san hô được nâng lên, thường là lớn hơn một chút so với các đảo san hô thấp, ví dụ như Banabavà Makatea.

Khu vực
Micronesia nằm về phía bắc Xích đạo và phía tây Đường đổi ngày quốc tế, bao gồm quần đảo Mariana tại tây bắc, quần đảo Caroline tại trung tâm, quần đảo Marshall tại phía tây và Kiribati tại đông nam.

Melanesia nằm về phía tây nam, gồm đảo New Guinea lớn thứ nhì thế giới, các nhóm đảo khác từ bắc xuống nam là quần đảo Bismarck, quần đảo Solomon, Santa Cruz, Vanuatu, Fiji và Nouvelle-Calédonie.

Polynesia trải dài từ Hawaii tại phía bắc đến New Zealand tại phía nam, còn bao gồm Tuvalu, Tokelau, Samoa, Tonga và quần đảo Kermadec về phía tây, quần đảo Cook, quần đảo Société và quần đảo Australes tại trung tâm, và Marquises, Tuamotu, Gambier và đảo Phục Sinh tại phía đông.

Australasia gồm có Úc, New Zealand, đảo Tasmania, và các đảo lân cận tại Thái Bình Dương. Hầu hết Australasia nằm trên phần phía nam của mảng Ấn-Úc, nằm bên Ấn Độ Dương về phía tây và Nam Đại Dương về phía nam.

Địa chất

Mảng Thái Bình Dương chiếm hầu hết châu Đại Dương, đây là 1 mảng kiến tạo đại dương nằm bên dưới Thái Bình Dương. Mảng Thái Bình Dương có diện tích 103 triệu km², là mảng kiến tạo lớn nhất. Mảng bao gồm 1 điểm nóng nội bộ tạo thành quần đảo Hawaii. Nó gần như hoàn toàn là một vỏ đại dương. Bộ phận cổ nhất biến mất theo chu trình kiến tạo mảng là vào đầu Kỷ Creta (145-137 triệu năm trước).

Úc là bộ phận của mảng Ấn-Úc, là đại lục thấp nhất, bằng phẳng nhất và cổ nhất trên Trái Đất và có lịch sử địa chất tương đối ổn định. Các lực tác động địa chất như phay nghịch kiến tạo của các dãy núi hoặc va chạm giữa các mảng kiến tạo xảy ra chủ yếu vào lịch sử sơ khởi của Úc, khi nó vẫn là bộ phận của Gondwana. Úc nằm tại trung tâm của mảng kiến tạo, do đó hiện không có núi lửa hoạt động.

Địa chất của New Zealand đáng chú ý do có hoạt động núi lửa, động đất và các khu vực địa nhiệt, nguyên nhân là quốc gia này có vị trí tại ranh giới của mảng Úc và mảng Thái Bình Dương. Phần lớn đá nền của New Zealand từng là bộ phận của siêu lục địa Gondwana, cùng với Nam Mỹ, châu Phi, Madagascar, Ấn Độ, châu Nam Cực và Úc. Các đá nay tạo thành lục địa Zealandia nằm giữa Đông Úc và Tây châu Nam Cực.

Mảnh lục địa Úc-New Zealand của Gondwana tách ra thời Creta muộn (95–90 Ma). Đến 75 Ma, Zealandia về cơ bản tách khỏi Úc và châu Nam Cực, song chỉ có các vùng biển nông tách biệt Zealandia và Úc tại phía bắc. Biển Tasman là bộ phận của Zealandia và sau đó gắn với Úc để tạo thành mảng Úc (40 Ma), và 1 ranh giới mảng mới được tạo thành giữa mảng Úc và mảng Thái Bình Dương.

Hầu hết các đảo trên Thái Bình Dương là đảo núi lửa, điển hình như đảo Phục Sinh, Samoa thuộc Mỹ và Fiji đột ngột đạt độ cao đến 1300 m từ bờ. Quần đảo Tây Bắc Hawaii được tạo thành từ khoảng 7-30 triệu năm trước, là núi lửa hình khiên trên điểm nóng núi lửa tương tự như đã tạo thành chuỗi núi ngầm Emperor về phía bắc và quần đảo Hawaii lớn về phía nam. Núi cao nhất Hawaii là Mauna Kea cao 4.205 m trên mực nước biển.

Khí hậu

Các đảo Thái Bình Dương có khí hậu rừng mưa nhiệt đới và xa van nhiệt đới. Trong vùng Thái Bình Dương nhiệt đới và cận nhiệt đới, El Niño-Dao động phương Nam (ENSO) tác động đến điều kiện khí hậu. Tại vùng nhiệt đới phía tây Thái Bình Dương, gió mùa gắn với mùa mưa trong các tháng mùa hè trong khi vào mùa đông có gió khô thổi đến từ đại lục châu Á. Tháng 11 là tháng duy nhất toàn bộ các lưu vực bão nhiệt đới hoạt động.

Về phía tây nam khu vực, tại đại lục Úc, khí hậu hầu hết là hoang mạc hoặc bán khô hạn, còn góc bờ biển phía nam có khí hậu ôn đới, như khí hậu đại dương và cận nhiệt đới ẩm tại bờ biển phía đông và khí hậu Địa Trung Hải tại phía tây. Phần phía bắc của Úc có khí hậu nhiệt đới. Tuyết rơi thường xuyên trên các vùng cao gần bờ biển phía đông, tại các bang Victoria, New South Wales, Tasmania và Lãnh thổ Thủ đô Úc.

Hầu hết các vùng của New Zealand thuộc ôn đới, có khí hậu hải dương (phân loại khí hậu Köppen: Cfb) có đặc điểm là bốn mùa phân biệt. Điều kiện khác biệt từ rất ẩm ướt tại West Coast của đảo Nam đến gần như bán khô hạn tại Central Otago và cận nhiệt đới tại Northland. Tuyết rơi tại đảo Nam của New Zealand và trên những nơi có độ cao lớn tại đảo Bắc. Tuyết cực kỳ hiếm xuất hiện ở những nơi gần mực nước biển tại đảo Bắc.

Hawaii thuộc nhiệt đới, song trải qua nhiều khí hậu khác biệt tuỳ theo vĩ độ và địa lý. Đảo Hawaii có bốn trong năm nhóm khí hậu theo phân loại khí hậu Köppen: nhiệt đới, khô hạn, ôn đới và vùng cực. Quần đảo Hawaii đón hầu hết lượng mưa vào các tháng mùa đông (tháng 10 đến tháng 4). Một vài đảo ở phía tây bắc như Guam dễ chịu tác động từ các cơn bão nhiệt đới vào mùa mưa.

Nhiệt độ cao nhất từng ghi nhận được tại châu Đại Dương là tại Oodnadatta, Nam Úc (2 tháng 1 năm 1960), khi nhiệt độ đạt đến 50,7 °C. Nhiệt độ thấp nhất từng ghi nhận được tại châu Đại Dương là - 25,6 °C tại Ranfurly của New Zealand vào năm 1903, và gần đây hơn ghi nhận được nhiệt độ -21,6 °C vào năm 1995 tại Ophir lân cận. Pohnpei thuộc quần đảo Senyavin tại Micronesia là nơi mưa nhiều nhất tại châu Đại Dương, và đứng hàng đầu thế giới, với lượng mưa ghi nhận được hàng năm vượt 7.600 mm tại một số địa phương vùng núi. Đỉnh của núi Waialeale tại Hawaii trung bình có lượng mưa 11.684 mm mỗi năm vào giai đoạn 1912–45.

Đa dạng sinh học

Thực vật

Quốc gia có môi trường đa dạng nhất châu Đại Dương là Úc, có các khu rừng nhiệt đới tại đông bắc, các dãy núi tại đông nam, tây nam và đông, và hoang mạc khô hạn tại trung tâm. Vùng hoang mạc hoặc đất bán khô hạn tại Úc thường được gọi là outback, chúng chiếm tỷ lệ cao vượt trội trong cơ cấu đất đai. Vùng đất cao ven biển và một dải đất đồng cỏ Brigalow nằm giữa bờ biển và dãy núi, trong khi vùng nội lục của dãy phân thủy là các khu vực đất đồng cỏ lớn. Cực bắc của bờ biển phía đông là bán đảo Cape York có rừng mưa nhiệt đới.

Các đặc điểm nổi bật của hệ thực vật Úc là thích ứng với điều kiện khô cằn và bốc cháy, gồm hai loại là scleromorphy và serotiny. Tính thích nghi này thường thấy trong các loài thuộc các họ lớn và nổi tiếng: quắn hoa (Banksia), đào kim nương (bạch đàn), và đậu (keo). Hệ thực vật của Fiji, Quần đảo Solomon, Vanuatu và Nouvelle-Calédonie là rừng khô nhiệt đới, thực vật nhiệt đới gồm có dừa, premna protrusa, psydrax odorata, gyrocarpus americanus và cóc kèn.

Cảnh quan New Zealand biến đổi từ các eo biển giống như fjord tại tây nam đến các bãi biển nhiệt đới tại cực bắc. Dãy Nam Alps chi phối địa hình đảo Nam, và có 18 đỉnh cao trên 3.000 m tại đảo này. Đỉnh cao nhất trong số đó là Aoraki/núi Cook với 3.754 m. Động đất phổ biến song thường không nghiêm trọng, trung bình có 3.000 trận mỗi năm. Các loài cây bản địa có tính đa dạng cao, thích nghi với nhiều vi khí hậu tại New Zealand.

Tại Hawaii, có nhóm loài đặc hữu Brighamia, hiện cần phải thụ phấn bằng tay để tránh tuyệt chủng. Hai loài của Brighamia—B. rockii và B. insignis—có khoảng 120 cá thể trong môi trường hoang dã. Nhằm đảm bảo các loài này kết hạt, các nhà sinh thái học phải leo xuống các vách đá sâu 910 m để rắc phấn hoa lên đầu nhuỵ của chúng.

Động vật

Chim bói cá Thái Bình Dương được tìm thấy tại quần đảo Thái Bình Dương, cùng với bông lau đít đỏ, sáo Polynesia, ưng ngỗng nâu, nhạn Thái Bình Dương và Myzomela cardinalis. Các loài chim sinh sản tại Pitcairn gồm nhạn biển tiên, nhạn đầu xám và chim nhiệt đới đuôi đỏ. Chích sậy Pitcairn là loài đặc hữu của đảo Pitcairn, được đưa vào danh sách loài gặp nguy hiểm vào năm 2008.

Quạ Hawaii là loài bản địa tại Hawaii, song tuyệt chủng trong tự nhiên từ năm 2002. Rắn cây nâu là loài bản địa tại bờ biển phía bắc và phía đông của Úc, cùng với Papua New Guinea, Guam và quần đảo Solomon. Các loài bản địa khác tại Úc, New Guinea và các đảo lân cận là chim thiên đường, ăn mật, leo cây Australasia, cổ đỏ Australasia, bồng chanh, Cracticus và đinh viên.

Một đặc điểm độc đáo của hệ động vật Úc là có các loài thú nhau thai bản địa tương đối hiếm, và tính chi phối của các loài thú có túi — một nhóm các loài thú nuôi con trong một cái túi, gồm các họ chân to, phalangeriformes và dasyuromorphia. Các loài sẻ của Úc gồm có tiêu liêu, nhạn rừng, mỏ gai, quạ, pardalotidae, chim lia. Các loài chim chiếm ưu thế tại Úc là ác là Úc, quạ Úc, strepera graculina, bồ câu mào và sả nhà trò. Gấu túi, đà điểu Emu, thú mỏ vịt và chuột túi là các động vật quốc gia của Úc, và quỷ Tasmania là một trong các loài nổi tiếng tại quốc gia này. Goanna là một loài thằn lằn ăn thịt bản địa của đại lục Úc.

Các loài chim của New Zealand tiến hoá thành một hệ chim, gồm nhiều loài đặc hữu. Do là một quần đảo, New Zealand tích luỹ được hệ chim đa dạng và đến khi James Cook tới đây trong thập niên 1770 ông ghi rằng tiếng chim kêu inh tai. Có các loài bất thường về sinh vật học như kakapo, nó là loài vẹt duy nhất trên thế giới không bay được, hoạt động về đêm và cạnh tranh phối giống, song cũng có nhiều loài tương tự như tại các khu vực đất liền lân cận. Một số loài chim nổi tiếng và đặc trưng tại New Zealand là kiwi, kea, takahe, kakapo, mohua, tui và chim chuông. Tuatara là một loài bò sát đặc hữu nổi tiếng của New Zealand.

Nhân khẩu

Tôn giáo

Tôn giáo chiếm ưu thế tại châu Đại Dương là Cơ Đốc giáo (73,3%). Một cuộc khảo sát vào năm 2011 cho rằng 92,1% người dân tại Melanesia, 93,1% tại Micronesia và 96,1% tại Polynesia tự nhận là tín đồ Cơ Đốc giáo. Các tôn giáo truyền thống thường là thuyết vật linh, và chúng phổ biến trong các bộ lạc truyền thống với niềm tin rằng thần linh hiện diện trong các những điều tự nhiên. Theo điều tra dân số năm 2013, 47,5% người New Zealand liên kết bản thân với Cơ Đốc giáo và 41,92% khai rằng không theo tôn giáo nào. Theo điều tra nhân khẩu năm 2016, 52,1% dân cư Úc nhận rằng thuộc một giáo phái Cơ Đốc, và 30,1% cho biết là họ không theo tôn giáo nào.

Trong các cuộc điều tra nhân khẩu gần đây tại Úc và New Zealand, có lượng lớn dân chúng cho biết là họ thuộc nhóm "không tôn giáo" (bao gồm vô thần, bất khả tri, thần giáo tự nhiên, nhân đạo thế tục và duy lý). Tại Tonga, sinh hoạt thường nhật chịu ảnh hưởng mạnh từ các truyền thống Polynesia và đặc biệt là từ tín ngưỡng Cơ Đốc. Thánh đường Hồi giáo Ahmadiyya tại Quần đảo Marshall là thánh đường Hồi giáo duy nhất tại Micronesia. Nhà tín ngưỡng Bahá'í tại Tiapapata, Samoa là một trong tám nhà tín ngưỡng của giáo phái này.

Các tôn giáo khác trong khu vực gồm có Do Thái giáo, Phật giáo, Ấn Độ giáo, Sikh giáo và Jaina giáo. Isaac Isaacs là toàn quyền Úc đầu tiên sinh tại Úc, và là người Do Thái đầu tiên là đại diện cấp phó vương trong Đế quốc Anh..

Ngôn ngữ
Các ngôn ngữ bản địa tại châu Đại Dương nằm trong ba nhóm địa lý chính:

Ngữ hệ Nam Đảo (Austronesia), gồm các ngôn ngữ như tiếng Mã Lai (Indonesia), và các ngôn ngữ Polynesia như Maori và Hawaii.
Các ngôn ngữ thổ dân Úc, phần lớn thuộc ngữ hệ Pama–Nyungan.
Các ngôn ngữ Papua trên đảo New Guinea và các đảo lân cận, trong đó có ngữ hệ Trans–New Guinea.

Các ngôn ngữ có nguồn gốc thực dân là tiếng Anh tại Úc, New Zealand, Hawaii, và nhiều lãnh thổ khác; tiếng Pháp tại Nouvelle-Calédonie và Polynésie thuộc Pháp, tiếng Nhật tại quần đảo Ogasawara, tiếng Tây Ban Nha tại đảo Phục Sinh. Ngoài ra còn có các thứ tiếng lai tạp được hình thành từ tương tác giữa tiếng Mã Lai hoặc các ngôn ngữ thực dân với ngôn ngữ bản địa, như Tok Pisin, Bislama, Chavacano, và nhiều ngôn ngữ thương mại và lai tạp Mã Lai, tiếng Hawaii bồi, Norfuk và Pitkern. Tiếp xúc giữa hai nhóm Nam Đảo và Papua dẫn đến có một vài ngôn ngữ hỗn hợp như Maisin.

Người nhập cư mang theo ngôn ngữ của họ đến khu vực, như Quan thoại, tiếng Ý, Ả Rập, Ba Lan, Hindi, Đức, Tây Ban Nha, Hàn, Quảng Đông hay Hy Lạp, cùng các thứ tiếng khác, tại Úc và New Zealand, hay là tiếng Hindi Fiji tại Fiji.

Nhập cư

Các khu vực đa văn hoá nhất tại châu Đại Dương, có mức độ nhập cư cao, là Úc, New Zealand và Hawaii. Kể từ năm 1945, có trên 7 triệu người đã định cư tại Úc. Từ cuối thập niên 1970, xuất hiện gia tăng đáng kể nhập cư từ châu Á và các quốc gia bên ngoài châu Âu, biến Úc thành một quốc gia đa văn hoá.

Sydney là thành phố đa văn hoá nhất tại châu Đại Dương, có trên 250 ngôn ngữ khác nhau và 40% cư dân thành phố nói một ngôn ngữ khác tiếng Anh tại nhà. Hơn thế nữa, 36% cư dân được ghi nhận là sinh tại hải ngoại, các quốc gia đứng đầu là Ý, Liban, Việt Nam và Iraq, cùng các quốc gia khác. Melbourne cũng khá đa dạng văn hoá, có lượng người nói tiếng Hy Lạp lớn nhất bên ngoài châu Âu, và có lượng người gốc Á lớn thứ nhì tại Úc sau Sydney.

Có một dòng di dân lớn từ châu Âu đến New Zealand sau khi ký kết Hiệp định Waitangi vào năm 1840. Nhập cư sau đó chủ yếu là từ quần đảo Anh, song cũng có người từ châu Âu đại lục, Thái Bình Dương, châu Mỹ và châu Á. Auckland có trên một nửa cư dân New Zealand sinh tại hải ngoại.

Hawaii là một bang có người thiểu số chiếm đa số cư dân. Các công nhân người Hoa định cư tại Hawaii từ năm 1789. Năm 1820, các nhà truyền giáo Hoa Kỳ đầu tiên đến quần đảo. , một lượng lớn cư dân Hawaii có nguồn gốc châu Á, đặc biệt là Philippines, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Nhiều người là hậu duệ của những di dân được đưa đến để làm việc trong các đồn điền mía vào giữa đến cuối thế kỷ XIX. Gần 13.000 người Bồ Đào Nha đến quần đảo cho đến năm 1899; họ cũng làm việc trong các đồn điền mía. Người Puerto Rico di cư đến Hawaii từ năm 1899 khi ngành đường của Puerto Rico bị tàn phá do bão.

Cổ di truyền học
Khảo cổ học, ngôn ngữ học, và nghiên cứu di truyền chỉ ra rằng châu Đại Dương có hai làn sóng di cư lớn. Cuộc di cư đầu tiên diễn ra khoảng 40 nghìn năm trước, những người Papua di cư này định cư tại phần lớn châu Đại Dương gần. Khoảng 3,5 nghìn năm trước, một cuộc bành trướng thứ nhì diễn ra khi những người nói tiếng Nam Đảo đến châu Đại Dương gần, và hậu duệ của họ đi đến các góc xa của Thái Bình Dương, định cư tại châu Đại Dương xa.

Nghiên cứu DNA ti thể (mtDNA) định lượng mức độ bành trướng của người Nam Đào và chứng minh tác động đồng nhất của cuộc bành trướng này. Về ảnh hưởng của người Papua, các nhóm đơn bội bản địa ủng hộ giả thuyết về một lịch sử lâu dài tại châu Đại Dương gần, có một số dòng dõi cho thấy chiều sâu thời gian đến 60 nghìn năm. Cư dân tại Santa Cruz tại châu Đại Dương xa có điểm dị thường là tần số cực cao của các nhóm đơn bội bản địa có gốc châu Đại Dương gần.

Các khu vực rộng lớn tại New Guinea vẫn chưa được các nhà khoa học và nhân loại học khám phá, do rừng che phủ rộng và địa hình núi cao. Các bộ lạc bản địa được biết đến tại Papua New Guinea có rất ít tiếp xúc với nhà cầm quyền địa phương. Nhiều bộ lạc vẫn ở thời kỳ tiền văn tự, và ở cấp quốc gia hay quốc tế, cực kỳ khó khăn nếu muốn biết các tên gọi bộ lạc và thông tin về họ. Các tỉnh Papua và Tây Papua của Indonesia trên đảo New Guinea có khoảng 44 nhóm bộ lạc chưa được tiếp xúc.

Kinh tế

Kinh tế Úc có quy mô lớn vượt trội và chi phối trong khu vực, và cũng nằm vào nhóm lớn nhất thế giới. GDP bình quân của Úc cao hơn của Anh, Canada, Đức và Pháp xét theo sức mua tương đương. New Zeland cũng là một trong các nền kinh tế toàn cầu hoá ở mức cao nhất, phụ thuộc lớn vào mậu dịch quốc tế.

Sở giao dịch chứng khoán Úc tại Sydney có quy mô lớn nhất tại Úc và Nam Thái Bình Dương. New Zealand có thứ hạng 53 thế giới về GDP danh nghĩa và 68 thế giới về GDP vào năm 2016. Năm 2012, Úc là nền kinh tế lớn thứ 12 thế giới về GDP danh nghĩa và đứng thứ 19 về GDP PPP.

Điều tra chất lượng sinh hoạt Mercer xếp hạng Sydney đứng thứ 10 thế giới về chất lượng sinh hoạt vào năm 2014, là một trong các thành phố đáng sống nhất thế giới. Sydney được xếp hạng thành phố thế giới Alpha+ theo GaWC. Melbourne cũng đứng hạng cao trong danh sách các thành phố đáng sống nhất thế giới, và là trung tâm tài chính hàng đầu tại châu Á-Thái Bình Dương. Auckland và Wellington của New Zealand cũng thường xuyên nằm trong danh sách các thành phố đáng sống nhất thế giới.

Đại đa số cư dân sống trên các đảo Thái Bình Dương làm việc trong ngành dịch vụ, gồm du lịch, giáo dục và tài chính. Các thị trường xuất khẩu lớn nhất của châu Đại Dương gồm Nhật Bản, Trung Quốc, Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Các đảo nhỏ tại Thái Bình Dương dựa vào mậu dịch với Úc, New Zealand và Hoa Kỳ để xuất cảng hàng hoá và để tiếp cận các sản phẩm khác. Các hiệp định mậu dịch của Úc và New Zealand được gọi là quan hệ kinh tế mật thiết. Úc và New Zealand, cùng các quốc gia khác là thành viên của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) và Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS).

Các sản phẩm chính từ Thái Bình Dương là dừa, bên cạnh đó là gỗ, thịt bò, dầu cọ, cacao, đường và gừng được trồng phổ biến khắp vùng nhiệt đới của châu Đại Dương. Ngư nghiệp là một ngành lớn tại nhiều đảo quốc nhỏ tại Thái Bình Dương, song nhiều khu vực đánh cá do các nước lớn khác khai thác, chẳng hạn như Nhật Bản. Các tài nguyên tự nhiên như chì, thiếc, niken vàng được khai thác tại Úc và quần đảo Solomon.

Nhờ có tài nguyên rừng, khoáng sản và cá, Fiji là một trong các quốc gia phát triển nhất về kinh tế trong số các đảo quốc Thái Bình Dương, song vẫn là một quốc gia đang phát triển với lĩnh vực nông nghiệp lớn. Nông nghiệp chiếm 18% GDP, song sử dụng đến 70% lực lượng lao động tính đến năm 2001. Xuất khẩu đường và ngành du lịch đang phát triển là những nguồn thu ngoại tệ chính.

Lịch sử kinh tế Hawaii có truy xuất thông qua các ngành công nghiệp từng chi phối trong lịch sử: gỗ đàn hương, săn cá voi, mía, dứa, quân sự, du lịch và giáo dục. Xuất khẩu của Hawaii gồm thực phẩm và may mặc. Những ngành này có vị thế nhỏ trong kinh tế Hawaii, do khoảng cách vận chuyển xa đến các thị trường tiềm năng. Xuất khẩu thực phẩm của bang gồm có cà phê, hạt macca, dứa, gia súc, đường và mật ong. , Honolulu được xếp hạng cao trong danh sách thành phố đáng sống, và cũng là thành phố an toàn thứ nhì tại Hoa Kỳ.

Du lịch

Du khách đến châu Đại Dương chủ yếu là từ Nhật Bản, Anh và Hoa Kỳ. Fiji hiện thu hút gần nửa triệu du khách mỗi năm, trên một phần tư là từ Úc. Ngành này đóng góp 1 tỉ USD trở lên cho kinh tế Fiji từ năm 1995. Vanuatu được công nhận rộng rãi là một trong các điểm nghỉ ngơi thượng hạng cho những người lặn biển muốn khám phá các rạn san hô Nam Thái Bình Dương. Du lịch được xúc tiến một phần là nhờ Vanuatu xuất hiện trong một số chương trình truyền hình thực tế.

Du lịch là một thành phần quan trọng của kinh tế Úc, trong năm tài chính 2014/15 lĩnh vực này chiếm 3% GDP và đóng góp 47,5 tỉ AUD. Năm 2015, có 7,4 triệu du khách đến Úc. Các điểm đến phổ biến của Úc gồm có Cảng Sydney (Nhà hát Opera Sydney, Cầu cảng Sydney, Vườn thực vật Hoàng gia), Gold Coast, các công viên quốc gia Walls of Jerusalem và Mount Field tại Tasmania, Cung triển lãm Hoàng gia tại Melbourne, Rạn san hô Great Barrier tại Queensland, The Twelve Apostles tại Victoria, Uluru tại Trung Úc.

Ngành du lịch New Zealand đóng góp 7,3 tỉ NZD (3,7%) cho GDP quốc gia vào năm 2013, cũng như hỗ trợ trực tiếp 110.800 việc làm quy đổi toàn thời gian (gần 6% lực lượng lao động của New Zealand). Chi tiêu của du khách quốc tế chiếm 16% nguồn thu xuất khẩu của New Zealand (gần 10 tỉ NZD). Tổng cộng du khách quốc tế và nội địa mỗi năm đóng góp 24 tỉ NZD cho GDP của New Zealand. Tourism New Zealand là cơ quan du lịch chính thức của quốc gia, tích cực xúc tiến quốc gia này trở thành một điểm đến toàn cầu. Milford Sound in South Island is acclaimed as New Zealand's most famous tourist destination.

Năm 2003, có trên 6,4 triệu du khách đến quần đảo Hawaii, họ chi tiêu trên 10,6 tỉ USD. Do Hawaii có thời tiết ôn hoà quanh năm, nên du lịch phổ biến quanh năm. Năm 2011, Hawaii đón tiếp lượng khách gia tăng đến từ Canada, Úc và Trung Quốc với lần lượt là 13%, 24% và 21% so với năm 2010.

Chính trị

Úc có thể chế quân chủ lập hiến nghị viện liên bang Charles III là nguyên thủ với vị thế là Quốc vương Úc, tách biệt với chức vụ của ông trong các vương quốc Thịnh vượng chung khác. Quốc vương có đại diện là toàn quyền ở cấp liên bang và thống đốc tại cấp bang, họ được bổ nhiệm theo khuyến nghị của các thủ tướng. Úc có hai nhóm chính đảng lớn thường thành lập chính phủ, ở cấp liên bang cũng như cấp bang: Công đảng Úc và Liên minh, Liên minh gồm Đảng Tự do và đối tác nhỏ hơn là Đảng Quốc gia. Trong văn hoá chính trị Úc, Liên minh được nhìn nhận là trung-hữu còn Công đảng được nhìn nhận là trung-tả. Quân đội Úc là lực lượng vũ trang lớn vượt trội tại châu Đại Dương.

New Zealand có chế độ quân chủ lập hiến cùng thể chế dân chủ nghị viện, song hiến pháp không được hệ thống hoá. Charles III là nguyên thủ quốc gia với vị thế Quốc vương New Zealand. Đại diện cho Quốc vương là một toàn quyền, được ông bổ nhiệm với khuyến nghị từ thủ tướng. Nghị viện New Zealand có quyền lập pháp, gồm có Quốc vương và Chúng nghị viện. Một cuộc tổng tuyển cử nghị viện thường niên diễn ra không muộn hơn ba năm kỳ bầu cử trước đó. New Zealand được xác định là một trong các quốc gia ổn định và được quản trị tốt nhất thế giới, có mức độ minh bạch chính phủ cao và nằm vào hàng thấp nhất về tham nhũng.

Trong chính trị Samoa, thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Hiến pháp năm 1960 được tạo nên theo khuôn mẫu của Anh về dân chủ nghị viện, được sửa đổi để phù hợp với các tập quán Samoa. Chính phủ quốc gia (malo) thường kiểm soát hội đồng lập pháp. Chính trị Tonga diễn ra theo khuôn khổ quân chủ lập hiến, quốc vương là nguyên thủ quốc gia.

Chính trị Fiji theo hệ thống đa đảng, thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Quyền lực hành pháp thuộc chính phủ, quyền lập pháp thuộc về cả chính phủ và nghị viện. Nguyên thủ quốc gia của Fiji là tổng thống, ông được nghị viện bầu ra theo đề cử của thủ tướng hoặc thủ lĩnh đối lập, có nhiệm kỳ 3 năm.

Tại Papua New Guinea, thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Tại Kiribati, tổng thống là người đứng đầu chính phủ, và có một hệ thống đa đảng. Nouvelle-Calédonie duy trì là bộ phận toàn vẹn của Cộng hoà Pháp, cư dân tại đây là công dân Pháp và có hộ chiếu Pháp, tham gia bầu cử quốc hội và tổng thống Pháp. Nouvelle-Calédonie có hai đại biểu trong Hạ viện Pháp và hai đại biểu trong Thượng viện Pháp.

Đảng Dân chủ chi phối chính trị Hawaii. Theo hiến pháp của bang, có ba nhánh chính phủ là hành pháp, lập pháp và tư pháp. Thống đốc là quan chức chính phủ cấp bang duy nhất được bầu trên toàn bang; những người khác do thống đốc bổ nhiệm. Phó thống đốc có chức trách như quốc vụ khanh. Thống đốc và phó thống đốc giám sát hai mươi cơ quan ban ngành từ văn phòng tại State Capitol.

Văn hoá

Úc

Kể từ năm 1788, ảnh hưởng chính đằng sau văn hoá Úc là văn hoá phương Tây Anh-Celt, cùng một số ảnh hưởng từ thổ dân. Phân kỳ và tiến hoá văn hoá diễn ra trong các thế kỷ sau, kết quả là một văn hoá Úc đặc trưng. Kể từ giữa thế kỷ XX, văn hoá đại chúng Mỹ có ảnh hưởng mạnh tại Úc, đặc biệt là thông qua truyền hình và điện ảnh. Các ảnh hưởng văn hoá khác đến từ các quốc gia châu Á lân cận, và thông qua di cư quy mô lớn từ các quốc gia không nói tiếng Anh. The Story of the Kelly Gang (1906) là phim dài đầu tiên của thế giới, nó thúc đẩy bùng nổ điện ảnh Úc vào thời phim câm. Bảo tàng Úc tại Sydney và Nhà triển lãm Quốc gia Victoria tại Melbourne là những bảo tàng cổ nhất và lớn nhất tại châu Đại Dương.

Úc cũng nổi tiếng nhờ văn hoá cà phê tại các trung tâm đô thị. Úc và New Zealand có thanh thế về cà phê flat white. Hầu hết các nhóm bộ lạc thổ dân Úc sống nhờ một bữa ăn săn bắn-hái lượm đơn giản từ động thực vật bản địa, được gọi là đồ ăn cây bụi. Những người châu Âu định cư đầu tiên đã đem đồ ăn kiểu Anh đến lục địa, phần lớn chúng nay được cho là đồ ăn Úc đặc trưng, như thịt nướng Chủ Nhật. Di cư đa văn hoá biến đổi ẩm thực Úc; các di dân châu Âu sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đặc biệt là từ Địa Trung Hải, giúp gây dựng văn hoá cà phê Úc thịnh vượng, và ảnh hưởng của văn hoá châu Á dẫn đến các biến thể Úc của các loại đồ ăn chính, như điểm tâm kiểu Tàu và Chiko Roll.

Hawaii
Âm nhạc Hawaii gồm các phong cách truyền thống và đại chúng, biến đổi từ âm nhạc dân gian Hawaii bản địa đến rock và hip hop hiện đại. Đóng góp của Hawaii cho âm nhạc Hoa Kỳ vượt so với tỷ lệ quy mô nhỏ của bang. Các phong cách như slack-key guitar được thế giới biết đến, trong khi âm nhạc Hawaiian-tinged là một bộ phận thường xuyên trong nhạc phim Hollywood. Hawaii cũng có đóng góp lớn cho nhạc đồng quê khi giới thiệu steel guitar. Tôn giáo Hawaii là đa thần và vật linh, có niềm tin vào nhiều thần thánh, trong đó có niềm tin rằng tinh thần có trong các sinh vật và đối tượng phi nhân như động vật, cơn sóng và bầu trời.

Ẩm thực Hawaii là một sự hỗn hợp của nhiều loài đồ ăn được các di dân đem đến quần đảo, trong đó đầu tiên là ẩm thực Polynesia và Hawaii bản địa, tiếp đến là Hoa Kỳ, Trung Quốc, Philippines, Nhật Bản, Hàn Quốc, Polynesia và Bồ Đào Nha. Nhạc sĩ Hawaii bản địa Israel Kamakawiwoʻole nổi tiếng với liên khúc "Somewhere Over the Rainbow/What a Wonderful World", được NPR mệnh danh là "Tiếng nói của Hawaii" vào năm 2010.

New Zealand

New Zealand có một nền văn hoá phương Tây, chịu ảnh hưởng từ người Maori bản địa và các làn sóng di cư đa dân tộc sau khi người Anh thuộc địa hoá khu vực. Người Maori sở hữu một trong các nền văn hoá lớn của Polynesia. Văn hoá New Zealand được mở rộng nhờ toàn cầu hoá và di dân từ các đảo Thái Bình Dương, Đông Á và Nam Á. New Zealand kỷ niệm hai ngày ký ức quốc gia, ngày Waitangi và ngày ANZAC, và cũng có ngày nghỉ lễ trong hoặc gần các dịp kỷ niệm thành lập mỗi tỉnh.

Ngành thu âm New Zealand bắt đầu phát triển từ năm 1940 trở đi và có nhiều nhạc sĩ New Zealand đạt được thành công tại Anh và Mỹ. Một số nhạc sĩ phát hành các bài hát tiếng Māori và nghệ thuật dựa trên truyền thống Māori kapa haka (hát và nhảy) được hồi sinh. Nhờ có phong cảnh đa dạng trên một lãnh thổ quy mô nhỏ, cộng với khuyến khích của chính phủ, nên nhiều nhà sản xuất quay các bộ phim có ngân sách lớn tại New Zealand, gồm có Avatar, The Lord of the Rings, The Hobbit, The Chronicles of Narnia, King Kong và The Last Samurai.

Ẩm thực New Zealand được mô tả là "vành đai Thái Bình Dương", kết hợp ẩm thực Maori bản địa và các truyền thống chế biến đa dạng được đưa đến cùng với các di dân từ châu Âu, Polynesia và châu Á. Nông sản New Zealand đến từ đất liền và biển, chủ yếu là cây trồng và gia súc như ngô, khoai tây và lợn, chúng dần được các di dân châu Âu đưa tới. Các nguyên liệu hay món ăn đặc trưng gồm có thịt cừu non, cá hồi, kōura (tôm), các loại hàu vét, cá mồi trắng, pāua (bào ngư), trai, điệp, pipis và tuatua (hai loại sò đặc trưng của New Zealand), kūmara (khoai lang), quả kiwi, tamarillo và pavlova (được xem là món ăn quốc gia).

Samoa

fa'a Samoa, hay lối sống Samoa truyền thống vẫn có ảnh hưởng mạnh trong đời sống và chính trị Samoa. Mặc dù nhiều thế kỷ chịu ảnh hưởng của châu Âu, song Samoa duy trì các phong tục, các hệ thống xã hội và chính trị lịch sử, cùng tiếng Samoa. Các phong tục văn hoá như lễ Samoa 'ava có ý nghĩa quan trọng và các lễ nghi uy nghiêm tại các dịp quan trọng như ban tước thủ lĩnh matai. Các vật tổ có giá trị văn hoá lớn bao gồm 'ie toga được dệt tinh xảo.

Từ trong tiếng Samoa để chỉ nhảy là siva, có chuyển động nhẹ nhàng độc đáo của cơ thể theo điệu nhạc và kể một câu chuyện, song các điệu nhảy nam giới Samoa có thể mạnh mẽ hơn. Sasa cũng là một điệu nhảy truyền thống, các hàng vũ công trình diễn các động tác đồng bộ nhanh theo điệu trống gỗ (pate) hoặc thảm cuộn. Điệu nhảy khác do nam giới trình diễn được gọi là fa'ataupati hay nhảy vỗ, tạo ra các âm nhịp nhàng khi vỗ lên các phần khác nhau trên cơ thể. Giống như các nền văn hoá Polynesia khác, người Samoa có hình xăm đặc trưng về giới và quan trọng về văn hoá.

Mỹ thuật

Những tác phẩm của người châu Đại Dương bản địa khác biệt lớn theo văn hoá và khu vực. Các chủ đề thường là về sinh sản hay siêu nhiên. Thuật khắc đá, hình xăm, tranh vẽ, khắc gỗ, và dệt là các loại hình mỹ thuật phổ biến khác. Mỹ thuật châu Đại Dương bản địa bao gồm các truyền thống mỹ thuật của thổ dân Úc và các đảo Thái Bình Dương. Những dân tộc ban đầu này không có hệ thống chữ viết, tạo ra tác phẩm trên các vật liệu dễ hỏng, do đó chỉ còn lại ít dấu tích từ thời kỳ này.

Nghệ thuật tranh đá của thổ dân Úc là truyền thống mỹ thuật không bị gián đoạn cổ nhất và phong phú nhất thế giới, có niên đại đến 60.000 năm và lan truyền đến hàng trăm nghìn địa điểm. Các bức tranh đá này có một vài chức năng, một số là ma thuật, để phục vụ săn bắn hoặc chỉ để tiêu khiển. Điêu khắc tại châu Đại Dương xuất hiện lần đầu tiên tại New Guinea, gồm một loạt nhân vật bằng đá được phát hiện khắp đảo, song hầu hết là tại các vùng núi cao. Khó để thiết lập khung niên đại cho chúng, song một cái có niên đại từ 1.500 TCN.

Đến 1500 TCN, văn hoá Lapita, hậu duệ của làn sóng thứ nhì đã bắt đầu bành trướng và lan đến các đảo xa hơn. Bắt đầu từ khoảng 1100, cư dân đảo Phục Sinh bắt đầu dựng gần 900 moai (tượng đá lớn). Đến khoảng 1200, cư dân đảo Pohnpei tại Micronesia đã bắt tay vào một công trình cự thạch khác, đó là một thành phố gồm các đảo nhân tạo và một hệ thống kênh đào, mang tên Nan Madol. Mỹ thuật Hawaii gồm có điêu khắc gỗ,  tác phẩm từ lông vũ, thuật khắc đá, quần áo từ vỏ cây (gọi là kapa trong tiếng Hawaii) và hình xăm. Người Hawaii bản địa không sử dụng kim loại hay quần áo dệt.

Thể thao

Rugby union là một trong các môn thể thao đáng chú ý nhất tại khu vực, và là môn thể thao quốc gia tại New Zealand, Samoa, Fiji và Tonga. Môn thể thao phổ biến nhất tại Úc là cricket, môn phổ biến nhất trong nữ giới Úc là bóng lưới, song bóng đá kiểu Úc là môn thể thao có nhiều khán giả theo dõi nhất. Rugby là môn thể thao phổ biến nhất đối với người New Zealand. Tại Papua New Guinea, môn thể thao phổ biến nhất là rugby league.

Bóng đá kiểu Úc là môn thể thao quốc gia của Nauru Nó cũng được nhiều người theo dõi tại Papua New Guinea, và là môn thể thao phổ biến thứ nhì tại đây sau rugby league. Nó thu hút lượng theo dõi đáng kể trên khắp New Zealand và các đảo Thái Bình Dương. Đội tuyển rugby bảy người Fiji là một trong các đội tuyển thành công nhất thế giới, cùng với New Zealand.

Vanuatu là quốc gia duy nhất tại châu Đại Dương xem bóng đá là môn thể thao quốc gia. Tuy nhiên đây cũng là môn thể thao phổ biến nhất tại Kiribati, Quần đảo Solomon và Tuvalu, và có tính đại chúng đáng kể và gia tăng tại Úc. Năm 2006, Úc gia nhập Liên đoàn Bóng đá châu Á và giành quyền tham dự Giải bóng đá vô địch thế giới 2010, 2014 và 2018.

Úc từng hai lần đăng cai Thế vận hội: Melbourne 1956 và Sydney 2000. Ngoài ra, Úc còn bốn lần tổ chức Đại hội thể thao Thịnh vượng chung (Sydney 1938, Perth 1962, Brisbane 1982, Melbourne 2006), và có kế hoạch tổ chức kỳ thứ năm (Gold Coast 2018). New Zealand cũng ba lần tổ chức đại hội này: Auckland 1950, Christchurch 1974 và Auckland 1990. Đại hội thể thao Thái Bình Dương là một sự kiện gồm nhiều môn thi đấu, hầu hết giống với Thế vận hội song với quy mô nhỏ hơn nhiều, thành phần chỉ là các quốc gia quanh Thái Bình Dương. Đại hội này được tổ chức bốn năm một lần kể từ năm 1963, Úc và New Zealand lần đầu tham gia đại hội vào năm 2015.

Ghi chú

Đọc thêm
 Frank Harary & Per Hage (1991) Exchange in Oceania: A Graph Theoretic Analysis, Oxford Studies in Social and Cultural Anthropology, Oxford University Press.
 Frank Harary & Per Hage (2007) Island Networks: Communication, Kinship, and Classification Structures in Oceania, Structural Analysis in the Social Sciences, Cambridge University Press.

Liên kết ngoài

 "Australia and Oceania" from National Geographic

Bài cơ bản dài trung bình
Lục địa
Thái Bình Dương


title: Bryansk (tỉnh)

text:
Bryansk Oblast (tiếng Nga: Бря́нская о́бласть, Bryanskaya oblast) là một tỉnh biên giới phía tây của Nga, giáp với cả Belarus và Ukraina. Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phô Bryansk. Dân số năm 2021 ước khoảng 1.169.161 người.

Trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại, Bryansk là một chiến địa ác liệt.

Tham khảo


title: Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ

text:
Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ hay Sahrawi (phiên âm: Xa-ra-vi, tiếng Ả Rập: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية) là một quốc gia chưa hoàn toàn được công nhận. Quốc gia này tuyên bố chủ quyền toàn vùng Tây Sahara, vốn đang bị Maroc kiểm soát 80% lãnh thổ, còn chính phủ phải lưu vong. Mặt trận Polisario tuyên bố thành lập nhà nước vào năm 1976 và hiện nhà nước đó được Liên minh châu Phi cũng như 41 nước trên thế giới công nhận.

Lịch sử

Tiền thuộc địa
Lịch sử vùng Tây Sahara ít được biết cho đến khi có những mối quan hệ buôn bán giữa vùng này với châu Âu vào thế kỉ thứ 4 TCN. Trong thời cổ đại, người Berber đến sinh sống sau đó là người Ả Rập. Các nhà hàng hải Bồ Đào Nha đến Cape Bojador (bờ biển phía Bắc Sahrawi hiện nay) năm 1434. Tuy nhiên, chỉ có một vài cuộc tiếp xúc giữa châu Âu với vùng này vào thế kỉ 19.

Tây Ban Nha thiết lập chế độ bảo hộ
Vào năm 1884, Tây Ban Nha được thưởng một vùng đất ven biển là vùng đất Tây Sahara ngày nay tại Hội nghị Berlin, và bắt đầu thành lập các địa điểm thương mại và đưa quân đội vào.

Biên giới của khu vực không được xác định rõ ràng cho đến khi có bản hiệp ước giữa Tây Ban Nha và Pháp vào đầu thế kỷ 20. Sahara thuộc Tây Ban Nha khi đó tạo thành từ lãnh thổ Río de Oro và Saguia el-Hamra thuộc Tây Ban Nha vào năm 1924. Nó không phải, và cũng có chính quyền riêng biệt, với khu vực được biết đến với tên Maroc thuộc Tây Ban Nha.

Do đó, Tây Ban Nha đã cho thấy họ không thể mở rộng quyền điều hành lên những khu vực sâu trong đất liền cho tới năm 1934. Khi tiến gần đến độc lập vào năm 1956, Maroc đã tuyên bố Sahara thuộc Tây Ban Nha là một phần của lãnh thổ trước thuộc địa của họ, và vào năm 1957, Quân đội Giải phóng của Maroc gần như đã đánh đuổi được người Tây Ban Nha ra khỏi đất nước trong Chiến tranh Ifni.

Người Tây Ban Nha chỉ có thể tái lập được quyền thống trị với sự hỗ trợ của Pháp vào năm 1958, và bắt tay vào một chiến thuật cứng rắn để trả thù hướng về vùng nông thôn, dùng vũ lực buộc định cư nhiều người du cư trước đây của Sahara thuộc Tây Ban Nha và tăng cường đô thị hóa, trong khi nhiều người khác bị buộc đi đày đến Maroc. Trong cùng năm đó, Tây Ban Nha trả tỉnh Tarfaya và Tantan cho Maroc.

Vào thập niên 1960, Maroc tiếp tục tuyên bố chủ quyền ở Sahara thuộc Tây Ban Nha và thành công trong việc liệt vùng đất này vào danh sách các vùng lãnh thổ cần phải phá bỏ chế độ thuộc địa. Vào năm 1969, Tây Ban Nha trả cho Maroc vùng Ifni, điều này sẽ duy trì sự quản lý của Tây Ban Nha đối với Sahara thuộc Tây Ban Nha.

Vào năm 1967, sự thuộc địa hóa của Tây Ban Nha lại bị thách thức lần nữa bởi một phong trào phản kháng ôn hòa, Harakat Tahrir, yêu cầu kết thúc sự chiếm đóng. Sau sự đàn áp bạo lực vào năm 1970 Zemla Intifada, chủ nghĩa quốc gia Sahrawi quay trở về nguồn gốc quân sự của nó, với việc thành lập Mặt trận Polisario vào năm 1970.

Các du kích của Mặt trận phát triển nhanh chóng, và Tây Ban Nha đã mất đi sự kiểm soát hiệu quả ở vùng nông thôn vào đầu năm 1975. Một nỗ lực phá hoại sức mạnh của Polisario bằng cách tạo ra đối thủ chính trị hiện đại với nó, Partido de Unión Nacional Saharaui (PUNS), đã có ít thành công.

Tây Ban Nha tiếp tục kết nạp những thủ lĩnh bộ lạc bằng cách lập nên Djema'a, một cơ quan chính trị dựa rất thấp lên sự lãnh đạo của bộ lạc Sahrawi.

Yêu cầu độc lập
Tuy nhiên, ngay trước cái chết của nhà độc tài Tây Ban Nha Francisco Franco vào mùa đông năm 1975, Tây Ban Nha phải đương đầu với một chiến dịch đòi lãnh thổ mạnh mẽ của Maroc, và sự mở rộng ít hơn của Mauritanie, nổi lên tột cùng trong Cuộc Diễu hành Xanh.

Tây Ban Nha khi đó đã rút quân đội và người định cư của mình ra khỏi lãnh thổ, sau khi đàm phán vào năm 1975, một thỏa thuận tay ba với Maroc và Mauritanie, từ đó cả hai nước sẽ cùng điều hành khu vực này.

Mauritanie sau đó rút lại lời tuyên bố sau khi đánh nhau thất bại với Polisario. Maroc liên hệ đến cuộc chiến với Mặt trận Polisario do Algérie chống lưng, mặc dù một lệnh ngừng bắn đã được đưa ra vào năm 1991, và lãnh thổ vẫn nằm trong sự tranh chấp.

Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ ngày nay
Trước việc rút quân của Tây Ban Nha, Maroc và Mauritanie tiến hành chia quyền kiểm soát vùng này. Maroc giữ 2/3 lãnh thổ phía Bắc, Mauritanie kiểm soát 1/3 lãnh thổ phía Nam. Phong trào đòi độc lập của Mặt trận Polisario được Algérie ủng hộ, tiến hành cuộc chiến tranh du kích chống lại hai nước xâm chiếm. Mặt trận Polisario tuyên bố thành lập chính phủ lưu vong có trụ sở tại Algérie và đặt tên vùng này là Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ. Năm 1979, Mauritanie rút khỏi vùng này, Maroc tiến chiếm và giành quyền kiểm soát toàn bộ lãnh thổ. Mặt trận Polisario tiếp tục cuộc chiến chống lại Maroc. Cuộc chiến kéo dài gây ra làn sóng tị nạn của hàng ngàn người sang Algérie, và Maroc tiến hành xây dựng một bức tường phòng thủ vùng này.

Cuộc chiến giữa Mặt trận Polisario với Maroc đi đến bế tắc và một thóa thuận ngừng bắn diễn ra năm 1991 để tiến hành cuộc trưng cầu ý dân và vấn đề độc lập cho vùng này.

Trong một thập kỉ qua, Liên hiệp quốc thất bại trong cuộc tổ chức cuộc trưng cầu ý dân; những tranh cãi về tư cách cử tri là trở ngại chính và Maroc phản đối cuộc trưng cầu ý dân.

Tháng 8 năm 2001, James A. Baker, đặc phái viên của Liên Hợp Quốc ở Sahrawi đề nghị thay vì tổ chức cuộc trưng cầu ý dân về vấn đề độc lập, Sahrawi được xem như là vùng tự trị của Maroc. Chính quyền Sahrawi phản đối và cho rằng đề nghị này trái ngược với lời hứa trước đây của Liên Hợp Quốc là tổ chức một cuộc trưng cầu ý dân về quyền tự quyết.

Sau khi tuyên bố thành lập, Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ được trên 70 nước (trong đó có Việt Nam năm 1979), chủ yếu là các nước châu Phi và Mỹ Latinh công nhận (chưa có nước lớn nào công nhận Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ). Nhưng những năm gần đây đã có trên 20 nước rút sự công nhận Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ trong đó đáng chú ý là Ấn Độ vì Sahrawi thực sự yếu, nội bộ bị các lực lượng thân Maroc chia rẽ, phân hoá. Gần đây nhiều lãnh đạo cao cấp của Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ đã chạy sang Maroc, ngoài ra Sahrawi lại thiếu sự hỗ trợ mạnh mẽ và hiệu quả của quốc tế, kể cả Liên Hợp Quốc. Còn Algérie, nước đỡ đầu của Sahrawi, do tình hình trong nước khó khăn, lại chịu nhiều áp lực trong việc ủng hộ Sahrawi nên buộc phải điều chỉnh chính sách, không ủng hộ và giúp Sahrawi mạnh mẽ như trước.

Liên Hợp Quốc xem Sahara thuộc Tây Ban Nha cũ là một lãnh thổ phi thực dân, với Tây Ban Nha là quyền lực điều hành hình thức. Những nỗ lực hòa bình của Liên Hợp Quốc đã nhắm tới tổ chức một cuộc trưng cầu ý dân về sự dộc lập trong dân cư Sahrawi, nhưng điều này vẫn chưa diễn ra. Liên minh châu Phi và trong lịch sử đã có ít nhất 41 chính phủ nhìn nhận lãnh thổ có chủ quyền, mặc dù bị chiếm đóng, là quốc gia dưới tên Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Sahrawi (SADR), với một chính phủ lưu vong do Mặt trận Polisario hỗ trợ.

Về giải pháp cho vấn đề Sahrawi
Năm 1991, Liên Hợp Quốc đưa ra Nghị quyết số 690, vạch kế hoạch tổ chức trưng cầu dân ý để nhân dân Tây Sahrawi tự quyết định: độc lập hay sáp nhập vào Maroc. Nhưng hơn 10 năm nay, giải pháp này không thực hiện được do Maroc và Mặt trận Polisario bất đồng về thành phần cử tri và thể thức trưng cầu dân ý.

Tháng 7 năm 2002, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đưa ra một số giải pháp:
Giải pháp Con đường thứ ba, theo đó Sahrawi sẽ được hưởng quyền tự trị, nhưng vẫn nằm trong Maroc.
Giải pháp chia lãnh thổ Sahrawi giữa Maroc và Polisario.
Trường hợp những giải pháp trên không được chấp nhận, Liên Hợp Quốc cảnh báo sẽ rút hoàn toàn sự tham gia của mình khỏi giải pháp Sahrawi

Ngày 31 tháng 7 năm 2003, Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc đã thông qua Nghị quyết 1495 kêu gọi Maroc và Polisario thực hiện kế hoạch hoà bình cho Sahrawi do James Baker, Đặc phái viên của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc về Sahrawi soạn thảo và chỉnh sửa, thực chất dung hoà giải pháp Con đường thứ ba (Maroc ủng hộ) và việc tổ chức trưng cầu dân ý (Polisario ủng hộ) với nội dung chính là thành lập một chính quyền tạm thời quản lý vùng này với một số quyền hạn chế (nắm hành chính địa phương, thuế, an ninh nội bộ) còn các quyền chủ quyền (ngoại giao, an ninh quốc gia, quốc phòng, nội vụ) do Maroc nắm với mục tiêu xây dựng quy chế vĩnh viễn cho Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ bằng trưng cầu dân ý sau 5 năm. Kế hoạch này được Mặt trận Polisario, Algérie, Anh, Tây Ban Nha ủng hộ, nhưng bị Maroc, Pháp phản đối. Hoa Kỳ giữ thái độ trung lập, thực tế ủng hộ Maroc.

Cộng hòa Ả Rập Sahrawi Dân chủ (SADR) hiện đang gặp nhiều khó khăn: Hiện nay nước này chỉ kiểm soát được 35% lãnh thổ, còn Maroc kiểm soát 65%.

Tháng 1 năm 2003, Campuchia tuyên bố không công nhận SADR.

Ngày 26 tháng 10 năm 2004, Serbia và Montenegro rút sự công nhận SADR (Nam Tư cũ đã chính thức công nhận nước này năm 1984).

Ngày 5 tháng 4 năm 2005, Tổng thống Madagascar tuyên bố ngừng việc công nhận SADR

Ngày 17 tháng 3 năm 2006, Bộ trưởng Ngoại giao Tchad tuyên bố: Chính phủ Tchad đã quyết định rút công nhận SADR

Trong khi đó ngày 15 tháng 9 năm 2004]], Nam Phi lại công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với SADR (có thể do trụ sở Nghị viện Liên minh châu Phi nằm tại Nam Phi mà SADR vẫn là thành viên của AU).

Kenya và SADR (ngày 25 tháng 6 năm 2005), Zambia và SADR (ngày 10 tháng 7 năm 2005) ra thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao cấp đại sứ.

Ngày 19 tháng 10 năm 2006, Kenya lại ra thông cáo rút sự công nhận SADR

Tháng 6 năm 2004, James Baker, đặc phái viên của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc về Tây Sahara từ chức, ông Alvaro de Soto thay thế, tuy nhiên vào tháng 5 năm 2005, Alvaro được cử chức Đặc phái viên Tổng thư ký Liên Hợp Quốc tại Trung Đông và sau đó vị trí Đặc phái viên Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc về Tây Sahara bị bỏ lửng cho đến cuối tháng 7 năm 2005 thì Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cử Francesco Bastagli làm đại biện. Ngày 1 tháng 10 năm 2005, ông Bastagli, sau khi gặp Ngoại trưởng Algérie, tuyên bố với giới báo chí: Kế hoạch Baker đã được Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc nhất trí thông qua tháng 7 năm 2003 vẫn là tài liệu cơ bản để giải quyết vấn đề Tây Sahara, đồng thời khẳng định: Cuộc xung đột ở Tây Sahara là vấn đề phi thực dân hoá và nó thuộc về Ủy ban phi thực dân hoá của Liên Hợp Quốc (thực chất Nghị quyết ủng hộ kế hoạch Baker). Tháng 10 năm 2005, đặc phái viên mới của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc là ông Peter Van Walsum trong chuyến thăm và làm việc tại Maroc, Algérie và Mauritanie đã nêu rõ: Giải pháp cho vấn đề này phải nằm trong chương trình nghị sự của Liên Hợp Quốc, nó phụ thuộc vào ý chí của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cũng như sự quan tâm của các nhà lãnh đạo các nước trong việc đóng góp thiện chí tháo gỡ vấn đề này.

Ngày 28 tháng 4 năm 2006, Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 1675 về Tây Sahara khẳng định lại lập trường về quyền tự quyết của nhân dân Sahrawi được bày tỏ ý nguyện thông qua tổng tuyển cử có sự giám sát của lực lượng bảo vệ hoà bình Liên hiệp quốc, đề nghị các bên (Maroc và Mặt trận Polisario) và các Nhà nước trong khu vực tiếp tục hợp tác chặt chẽ với LHQ để chấm dứt tình trạng bế tắc hiện nay và hướng tới một giải pháp chính trị bền vững, công bằng, được các bên đồng thuận, kéo dài thời gian hoạt động của Phái đoàn Liên Hợp Quốc về trưng cầu dân ý tại Tây Sahara đến ngày 31 tháng 10 năm 2006.

Chính trị
Tư cách pháp lý của lãnh thổ Tây Sahara và câu hỏi về chủ quyền của nó vẫn chưa được giải quyết, Sahrawi hiện vẫn là lãnh thổ đang tranh chấp giữa Maroc và Mặt trận Polisario. Theo luật pháp quốc tế nó được coi là lãnh thổ dưới quyền của Liên Hợp Quốc.

Các bộ phận của Sahrawi dưới quyền kiểm soát của Maroc được chia thành một số tỉnh được cai trị và được xem như các bộ phận tách rời của vương quốc Maroc

Chính phủ lưu vong SADR là một hình thức của hệ thống nghị viện và cộng hòa tổng thống do Mặt trận Polisario lãnh đạo, nhưng theo hiến pháp, điều này sẽ được thay đổi thành một hệ thống chính trị đa đảng khi nào Mặt trận Polisario kiểm soát được toàn bộ lãnh thổ Tây Sahara. Hiện nay, các trại tị nạn Tindouf ở Algérie, dưới quyền điều khiển của Mặt trận Polisario. Mặt trận Polisario cũng kiểm soát một phần của Tây Sahara ở phía đông của Bức tường Maroc chia cắt lãnh thổ Tây Sahara, và nó được gọi là các vùng lãnh thổ giải phóng. Khu vực này có dân số rất nhỏ, ước tính khoảng 30.000 người du mục.

Địa lý
Tây Sahara là vùng lãnh thổ phía Tây của Bắc Phi, Bắc giáp Maroc, Đông giáp Algérie, Đông Nam giáp Mauritanie, Tây giáp Đại Tây Dương.

Lãnh thổ phần lớn là hoang mạc bao phủ bởi đá, sỏi và cát. Các vùng cao nguyên (460 m) ở phía Đông Bắc xen giữa các Thung lũng khô.

Khí hậu khô và nóng, mưa hầu như không có. Các luồng không khí lạnh ở ngoài khơi và tạo nên các đám sương mù. Nguồn nước khan hiếm và thiếu đất trồng trọt.

Kinh tế
Sahrawi là vùng đất nghèo tài nguyên và thiếu các nguồn nước. Kinh tế phụ thuộc vào chăn nuôi du mục (dê, cừu, lạc đà), khai thác phosphat và quặng sắt, đánh bắt cá biển. Phần lớn thực phẩm phải nhập khẩu. Tất cả các hoạt động thương mại và kinh tế đều do chính phủ Maroc kiểm soát. Du lịch được khuyến khích phát triển. Phosphat và cá khô là hai mặt hàng xuất khẩu chính.

Xem thêm
 Xung đột Tây Sahara

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Polisario.es
  Sahara Press Service (SPS)
  RASD TV
  SADR National Radio
 SADR Oil & Gas 2005
  Sahara salud
  Economic development ministry of the SADR
  Ministry of Culture of the SADR
  UJSARIO
  UNMS

Quốc gia châu Phi
Tây Sahara
Quốc gia không được công nhận hoặc không được công nhận rộng rãi
Quốc gia Sahara
Quốc gia Maghreb
Cộng hòa Ả Rập
Vùng lãnh thổ tranh chấp tại châu Phi
Tranh chấp lãnh thổ của Maroc
Chính phủ lưu vong
Cựu thuộc địa Tây Ban Nha
Nhà nước đơn đảng
Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi
Mặt trận Polisario
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ả Rập
Địa lý Tây Sahara


title: Kim Jung-hwa

text:
Kim Jung Hwa, (sinh ngày 9 tháng 9 năm 1983) tại Seoul, là một nữ diễn viên Hàn Quốc.

Sự nghiệp
Cô bắt đầu nghiệp diễn viên trong bộ phim truyền hình ăn khách Giày thủy tinh. Lúc đó người ta đã bắt đầu chú ý đến cô bởi một vẻ đẹp rất Tây và một tính cách mạnh mẽ. Sau đó cô tham gia vào phim Non Stop 2 và Hướng tới mặt trời. Tuy chỉ là một nhân vật phụ nhưng lối diễn xuất tự nhiên của cô đã chinh phục các khán giả khó tính. Theo ý kiến của họ thì Kim Jung Hwa vẫn hợp với Kwon Sang Woo hơn là bạn trai trong phim Kim Tae Woo nhiều. Sau sự thành công của Hướng tới mặt trời, cô trở thành một người mẫu sáng giá, một gương mặt quảng cáo nổi tiếng của truyền hình Hàn Quốc.

Nhưng đó mới chỉ là sự bắt đầu, vai chính đầu tiên của cô trong phim 1% of anything lôi kéo mọi sự chú ý của khán giả về cô. Nội dung phim kể về một mối tình mà tình yêu chỉ có 1% còn sự dối trá là 99% bởi lẽ thứ mà người kia đáng được hưởng thì người kia lại lấy mất. 1% of anything trở thành một phim rất ăn khách, hơn nữa kể từ sau bộ phim cô đã được bình chọn cùng với nam diễn viên Kang Dong Won là cặp đôi đẹp nhất trên màn ảnh. Không chỉ thế cô và Kang Dong Won được dư luận bàn tán xôn xao vì một nữ diễn viên trẻ triển vọng đóng chung với một người mẫu nam nổi tiếng nhất nhì Hàn Quốc. 1% of anything cũng giúp lăng xê tên tuổi của cô để rồi sau bộ phim này cô đã được đóng vai chính trong bộ phim điện ảnh đầu tiên của mình.

Một số bộ phim giúp tên tuổi của cô trở nên sáng chói hơn là Công chúa Bạch Tuyết, Ánh sáng tình yêu, Nữ gián điệp... Tất cả những bộ phim kể trên do Kim Jung Hwa đóng chính đều rất thành công, thu được một lượng khán giả xem phim kỉ lục. Không những thế, mỗi vai diễn đều phác họa lên tính cách chân thật, cởi mở của cô ngoài đời.

Kim Jung Hwa từng nhận được giải thưởng Nữ diễn viên triển vọng của kênh SBS (Hàn Quốc). Cô còn là một gương mặt diễn viên trẻ rất được yêu thích của truyền hình Hàn Quốc. Hơn nữa với xuất thân là người mẫu, Kim Jung Hwa lên các tạp chí thời trang đều đặn đến không ngờ và là một ngôi sao đóng quảng cáo nổi tiếng. Tài năng của cô còn rạng rỡ trong sự nghiệp ca hát, làm DJ trên radio và là người dẫn chương trình xuất sắc.

Phim

Truyền hình
 Mine（tvN, 2021）vai Suzy Choi
 Oh My Baby（tvN, 2020）vai Jung In-ah
 Mothers（tvN, 2020）vai Oh Min-ju
 Eccentric! Chef Moon（Channel A, 2020）vai Yoo Hyo-myeong
 Stove League（SBS, 2019 - 2020）vai Yoo Jeong-in
 Lời thú tội（tvN,2019）vai Jenny Song
 Dear my Room（O'live,2018）vai Sim Eun-jung
 20th Century Boy and Girl（MBC, 2017）
 D-Day（năm 2015, JTBC）vai Eun So-yul
 Dating Agency: Cyrano（tvN,2013）vai Lee Seol
 She Is Wow（tvN,2013）(Vai diễn khách mời)
 Ugly Cake（MBC, 2012）vai Kim Joo-hee
 Gwanggaeto, The Great Conqueror（KBS, 2011 - 2012）vai Seol Ji
 Cuộc sống tuyệt vời（SBS, 2010）vai Woo Geum-ji (Vai diễn khách mời)
 Good Job（MBC, 2009）vai Na Mi-ra
 Vương quốc của gió - The Kingdom of The Winds（KBS2,2008 - 2009）vai Princess Yi-ji
 Night after Night（MBC, 2008）vai Wang Joo-hyeon
 Things We Do That We Know We Will Regret（KBS2,2008）vai Kim In-ah
 Cuộc chiến kim tiền（SBS, 2007）vai Lee Cha-yeon
 The Devil That Pours Red Wine（MBC Every 1, 2007）vai Min Soo-yeon
 Three-Leaf Clover（SBS, 2005）vai Park Yeon Hee
 Công chúa Bạch Tuyết– Snow White: Taste Sweet Love（KBS2,2004）vai Ma Young-hee
 Hạnh phúc bất ngờ– Something About 1% （MBC, 2003）vai Kim Da-hyun
 Hướng tới mặt trời– Into The Sun（SBS, 2003）vai Kang Soo-jin
 Nonstop 3（MBC, 2002 - 2003）vai Kim Jung-hwa
 Giày thủy tinh（SBS, 2002）vai Park Yeon-woong
 NEW Nonstop（MBC, 2002）vai Kim Jung-hwa

Điện ảnh
 Ensemble（2020）vai Hye-young
 Student A（2018）vai Mi-rae's mother
 Thám tử K: Ma cà rồng báo thù（2018） vai Choi Jae-hee
 Seondal: The Man Who Sells the River（2016）
 Solid but Fluid (3D short film)（2012）vai Jin-young
 Read My Lips（2010）vai Jung-hwa
 Tokyo Taxi（2010）vai Tiếp viên hàng không(Vai diễn khách mời)
 Dooly and Me (short film)（2008）vai Soon-ok
 The Elephant on the Bike（2007）vai Ji Ha-kyung
 No Regret（2006）vai Shim Hyun-woo(Vai diễn khách mời)
 Spy Girl（2004）vai Park Hyo-jin/Rim Kye-soon

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Kim Jung-hwa - S.A.L.T. Entertainment

Nữ diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Nữ diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Nữ diễn viên Hàn Quốc thế kỷ 21
Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Tín hữu Kitô giáo Hàn Quốc
Tín hữu Tin Lành Hàn Quốc
Cựu sinh viên Đại học nữ sinh Dongduk


title: Dircema fraternum

text:
Dircema fraternum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Dircema


title: Gemmula bisinuata

text:
Gemmula bisinuata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gemmula


title: Gathemo

text:
Gathemo  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 230 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Yelahanka

text:
Yelahanka là một thị xã và là nơi đặt hội đồng thành phố của quận Bangalore thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Yelahanka có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 887 mét (2910 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Yelahanka có dân số 93.263 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Yelahanka có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Yelahanka, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Karnataka


title: Saint-Vincent-Rive-d'Olt

text:
Saint-Vincent-Rive-d'Olt là một xã thuộc tỉnh Lot tây nam Pháp. Xã có diện tích 19,9 km², dân số theo điều tra năm 1999 là 428 người. Khu vực này có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintvincentrivedolt


title: Thất Tiểu Phúc

text:
Thất Tiểu Phúc (七小福) là một nhóm học sinh xuất sắc của trường Kinh kịch tại Hồng Kông vào thập niên 1960. Được đào tạo kỹ lưỡng về võ thuật và kỹ thuật biểu diễn, nhóm Thất Tiểu Phúc, gồm một số em nhỏ từ 7 đến 8 tuổi, thường được mời đi biểu diễn tại các nhà hát và sân khấu ở Hồng Kông. Mặc dù có hơn 7 người nhưng do trên sân khấu con số cố định luôn chỉ là 7 diễn viên nên nhóm có tên là Thất Tiểu Phúc (7 điều may mắn nhỏ).

Lịch sử
Vào cuối năm 1959, vũ sư kinh kịch Vu Chiêm Nguyên (Yu Jim Yuen - 于占元), thân phụ của ngôi sao điện ảnh Vu Tố Thu thời bấy giờ, thành lập Học viện Hý kịch Trung Quốc tại Hongkong, thu nhận nhiều đệ tử, thường ở độ tuổi từ 8 đến 10 tuổi, để đào tạo về kỹ thuật biểu diễn hý kịch, đặc biệt là về võ thuật và kỹ thuật nhào lộn. Các học sinh trong trường đều lấy nghệ danh bắt đầu bằng chữ Nguyên (元), lấy từ tên của vị sư phụ. Chế độ đào tạo tại Học viện cực kỳ nghiêm khắc, dù là nam hay nữ đều có chế độ tập luyện như nhau. Mọi học viên ở đó đều phải thức dậy luyện võ từ 5h sáng và tập luyện đến hết 12 giờ đêm, nếu chậm trễ có thể bị đánh đòn. Nhờ chế độ tập luyện này, về sao nhiều học sinh của trường trở thành những ngôi sao diễn viên võ thuật hoặc đạo diễn, chỉ đạo võ thuật nổi tiếng của điện ảnh Hồng Kông như Viên Hòa Bình, Hồng Kim Bảo, Thành Long, Nguyên Khuê, Nguyên Bưu...

Trong nhiều lần, do nhu cầu biểu diễn, sư phụ Vu Chiêm Nguyên thường chọn ra 7 học sinh xuất sắc nhất để tham gia biểu diễn kinh kịch trong nhóm vai diễn có tên gọi là Thất Tiểu Phúc. Về sau, do sự thành công của các đệ tử, Vu sư phụ đã thành lập Hý ban Thất Tiểu Phúc, thường xuyên cho mượn các đệ tử tham gia diễn xuất để tăng cường kinh nghiệm.

Đầu thập niên 1970, do thị trường kinh kịch dần đi xuống để nhường chỗ cho sự nổi lên của nghệ thuật điện ảnh, Vu Chiêm Nguyên đã cho giải tán Học viện. Các đệ tử của ông bấy giờ nhiều người đã bước vào tuổi trưởng thành, bắt đầu sự nghiệp riêng của mình. Nhờ danh tiếng của nhóm Thất Tiểu Phúc, nhiều người nhanh chóng nhận những vai trò quan trọng trong ngành điện ảnh, đồng thời tương trợ huynh đệ đồng môn thành danh trong nhiều thập kỷ sau này. Ngày 13 tháng 11 năm 2009, nhân kỷ niệm ân sư Vu Chiêm Nguyên, các học trò của ông đã tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm của nhóm Thất Tiểu Phúc và tụ hội nhiều thành viên cũ, trong đó rất nhiều người đã thành danh trong nền điện ảnh Hoa ngữ và thế giới.

Thành viên
Theo thông tin của các học viên cũ Học viện Hý kịch Trung Quốc thì vào lúc đông nhất, thành viên nhóm Thất Tiểu Phúc có hơn 70 người. Trong đó, 7 thành viên chính thường xuyên biểu diễn là:

Một số thành viên khác của Thất Tiểu Phúc là Nguyên Khánh (元慶, tức Viên Hòa Bình), Nguyên Đức(元德, sinh 1956, nguyên danh Khổng Tường Đức), Nguyên Tuấn (元俊, sau đổi thành Ngô Nguyên Tuấn), Nguyên Bân (元彬, nguyên danh Đào Chu Khôn, đạo diễn kiêm diễn viên), Nguyên Chấn (元振), Nguyên Huy (元煇, nguyên danh Doãn Nguyên Huy), Nguyên Bảo (元寶, nguyên danh Từ Hựu Lân, đạo diễn kiêm diễn viên), Nguyên Đình (元庭, nguyên danh Ngô Minh Tài, Đại sư huynh đời thứ nhất), Nguyên Văn (元文, nguyên danh Mạnh Nguyên Văn), Nguyên Binh (元兵), Nguyên Sâm (元森), Nguyên Anh (元英) (thành viên nam); Nguyên Thu (元秋, sinh 1948, tam sư tỷ), Nguyên Tâm (元心), Nguyên Cúc (元菊, nguyên danh Lý Cúc Hoa, nhị sư tỷ), Nguyên Phủ (元甫), Nguyên Hương (元香), Nguyên Băng (元冰) (thành viên nữ).

Hậu Thất Tiểu Phúc
Về sau một số thành viên của Thất Tiểu Phúc đã trở thành những diễn viên phim võ thuật hoặc đạo diễn, chỉ đạo võ thuật nổi tiếng của điện ảnh Hồng Kông, tiêu biểu là Thành Long, Hồng Kim Bảo, Nguyên Khuê và Nguyên Bưu, trong đó nhóm ba người Thành Long - Hồng Kim Bảo - Nguyên Bưu đã đóng chung trong nhiều bộ phim ăn khách của Hồng Kông thập niên 1980 còn Nguyên Hoa và Nguyên Thu từng tái hợp trong vai ông bà chủ của bộ phim nổi tiếng Tuyệt đỉnh công phu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Features: Seven Little Fortunes  - LoveAsianFilm.com

Diễn viên Hồng Kông

en:Peking Opera School#The Seven Little Fortunes


title: Loan Lý

text:
Loan Lý (tiếng Trung: 湾里区, Hán Việt: Loan Lý khu) là một quận cũ của địa cấp thị Nam Xương (南昌市), tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 254 km2, dân số năm 2004 là 80.000 người. Quận Loan Lý được chia ra thành 2 nhai đạo, 3 trấn và 1 hương.

Hành chính
Loan Lý được chia ra làm 6 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 2 nhai đạo và 4 trấn
Nhai đạo: Trạm Tiền (站前街道), Hạnh Phúc (幸福街道)
Trấn: Chiêu Hiền (招贤镇), Mai Lĩnh (梅岭镇), La Đình (罗亭镇), Thái Bình (太平镇)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Nam Xương


title: 1340 Yvette

text:
1340 Yvette (1934 YA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 12 năm 1934 bởi L. Boyer ở Algiers.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1340 Yvette

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Louis Boyer
Thiên thể phát hiện năm 1934


title: Moissac-Bellevue

text:
Moissac-Bellevue là một xã thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 20,59 km², dân số năm 2006 là 263 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 579 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Moissac-Bellevue trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Moissac-Bellevue


title: Cuộc vây hãm Nara

text:
Sau Trận Uji năm 1180, trong đó Minamoto no Yorimasa đánh lại một nhóm nhỏ quân đội Taira với sự giúp đỡ của các tăng binh từ chùa Mii-dera và các ngôi chùa khác, quân chiến thắng Taira, giận dữ vì bị phản kháng, quyết định tấn công và đốt cháy Miidera, trước khi tiến đến Nara. Nhà Taira bị tăng binh từ gần như mọi tu viện và chùa lớn ở Nara chống đối. Taira no Shigehira và Tomomori, cả hai đều là con trai của Kiyomori, tộc trưởng, chỉ huy cuộc bao vây này.

Các nhà sư đào hào trên đường phố, và xây dựng nhiều công trình để tăng cường phòng ngự. Họ chiến đấu chủ yếu bằng cung, tên, và naginata, trong khi quân Taira ở trên lưng ngựa, nhờ đó mà có một lợi thế lớn. Bất chấp số lượng đông đảo các nhá sư, và chiến lược phòng ngự của họ, quân địch vẫn thiêu hủy được gần như mọi ngôi chùa trong thành phố, bao gồm cả Kōfuku-ji và Tōdai-ji. Chỉ Enryaku-ji đẩy lui được sự tấn công và sống sót.

'Heike Monogatari' than thở về sự điêu tàn của Tōdai-ji's 'Daibutsu':
 Bức tượng khổng lồ của Vairocana Buddha bằng đồng và vàng, đầu hình vòm của ngài xuyên tới tận trời mây, từ đó tỏa sáng viên ngọc thiêng liêng trên vầng trán sừng sững của ngài, bị nấu chảy, vầng trăng tròn rơi xuống bệ bên dưới, trong khi toàn thân chảy dần thành khối vô định hình.

Tổng cộng, có 3.500 người chết trong vụ thiêu hủy Nara.

Tham khảo

 Turnbull, Stephen (1998). 'The Samurai Sourcebook'. London: Cassell & Co.
 Turnbull, Stephen (2003). 'Japanese Warrior Monks AD 949-1603'. Oxford: Osprey Publishing.

Trận đánh trong chiến tranh Genpei
Chiến trận ở Nhật Bản
Thời kỳ Heian
Xung đột năm 1180


title: Giải Cánh diều 2010

text:
Giải Cánh diều năm 2010 là giải thưởng điện ảnh Cánh diều lần thứ 9 được Hội Điện ảnh Việt Nam tổ chức trao cho các phim, công trình nghiên cứu, lý luận phê bình điện ảnh bằng tiếng Việt, của Việt Nam được thực hiện trong năm 2010.

Tham dự và đoạt giải

Giải tác phẩm

Giải cá nhân

Các tác phẩm nhiều tham dự và giải thưởng
 3 giải cánh diều vàng:
 Long thành cẩm giả ca: cánh diều vàng phim truyện nhựa, biên kịch và họa sĩ phim truyện nhựa.
 Cánh đồng bất tận: cánh diều vàng nhạc sĩ, diễn viên nữ chính và nam phụ phim truyện nhựa. Ngoài ra Cánh đồng bất tận còn đoạt giải cánh diều bạc cho phim nhựa và giải báo chí bình chọn.
 Bí thư Tỉnh ủy: cánh diều vàng phim truyện video - truyền hình, biên kịch và diễn viên nữ chính phim truyện video - truyền hình.
 2 giải cánh diều vàng:
 Người con của Rồng: cánh diều vàng phim hoạt hình và đạo diễn phim hoạt hình.
 Tội ác rừng xanh: cánh diều vàng phim tài liệu và đạo diễn phim tài liệu.
 Vó ngựa trời Nam: cánh diều vàng đạo diễn và diễn viên nam chính phim truyện video - truyền hình.
 Khát vọng Thăng Long: cánh diều vàng đạo diễn và diễn viên nam chính phim truyện nhựa. Ngoài ra Khát vọng Thăng Long còn đoạt giải cánh diều bạc cho phim nhựa cùng Cánh đồng bất tận.
 Vũ điệu đam mê: cánh diều vàng quay phim và diễn viên nữ phụ phim truyện nhựa.

Lễ trao giải
Trao giải diễn viên nam và nữ chính phim truyện nhựa: Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thế Anh và Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Như Quỳnh

Xem thêm Danh sách phim điện ảnh đạt giải Cánh Diều Vàng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ngày Điện ảnh  - trang chủ của Hội Điện ảnh Việt Nam

2010
Giải thưởng điện ảnh năm 2010
Việt Nam năm 2011


title: Phường 6, thành phố Sóc Trăng

text:
Phường 6 là một phường thuộc thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.

Địa lý
Phường 6 nằm ở trung tâm thành phố Sóc Trăng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Phường 8
Phía tây giáp Phường 2 và Phường 7
Phía nam giáp Phường 1
Phía bắc giáp Phường 5 và Phường 7.

Phường 6 có diện tích 2,16 km², dân số năm 1999 là 13.469 người, mật độ dân số đạt 6.236 người/km².

Hành chính
Phường 6 được chia thành 6 khóm: 1, 2, 3, 4, 5, 6.

Lịch sử
Sau năm 1975, Phường 6 là một phường thuộc thị xã Sóc Trăng.

Ngày 8 tháng 2 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 22/2007/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Sóc Trăng thuộc tỉnh Sóc Trăng. Phường 6 trực thuộc thành phố Sóc Trăng.

Chú thích

Tham khảo


title: Cóc chân ngắn Xuyên Nam

text:
Cóc chân ngắn Xuyên Nam (danh pháp hai phần: Brachytarsophrys chuannanensis) là một loài lưỡng cư thuộc họ Megophryidae.
Đây là loài đặc hữu của khu vực Xuyên Nam, Tứ Xuyên, Trung Quốc.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Liang, F., Changyuan, Y. & Feng, X. 2004. Brachytarsophrys chuannanensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

]]

C
Động vật lưỡng cư Trung Quốc


title: Saint-Vincent, Puy-de-Dôme

text:
Saint-Vincent là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: Sainte-Opportune

text:
Sainte-Opportune là một xã trong tỉnh Orne, vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã Sainte-Opportune có diện tích 8,46 km2, dân số năm 2006 là 215 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 173-277 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Sainteopportune


title: Quận York, Virginia

text:
Quận York (tiếng Anh: York County) là một quận nằm ở phía bắc của bán đảo Virginia ở Hampton Roads khu vực đô thị của Thịnh vượng chung Virginia, một bang của Hoa Kỳ. Nằm trên sông York và các chi lưu của nó, quận lỵ là thị trấn chưa hợp nhất Yorktown [1]. Quận này có ranh giới phần đất giáp với các thành phố độc lập Williamsburg, Newport News và Poquoson, cũng như James City County, và có chung biên giới dọc theo sông York với quận Gloucester.

Thành lập năm 1634 là một trong tám shires gốc (quận) của Thuộc địa Virginia, York County là một trong những quận cổ nhất ở Yorktown của Mỹ là một trong ba điểm của tam giác lịch sử của thời thuộc địa Virginia, và vị trí mà chiến thắng đã giành được năm 1781 vào lúc kết thúc Chiến tranh Cách mạng Mỹ, giành độc lập từ Anh quốc.

Tham khảo

Quận của Virginia


title: Catonephele

text:
Catonephele;à một chi bướm ngày nymphalid tìm thấy ở Mexico, Trung Mỹ, Nam Mỹ và Tây Indies.

Các loài bao gồm:
 Catonephele acontius (Linnaeus, 1771)
 Catonephele antinoe
 Catonephele chromis
 Catonephele chromis chromis
 Catonephele chromis godmani
 Catonephele cortesi
 Catonephele mexicana
 Catonephele numilia (Cramer, 1776)
 Catonephele nyctimus
 Catonephele orites – Orange-banded Shoemaker Butterfly
 Catonephele sabrina
 Catonephele salacia
 Catonephele salambria

Chú thích

Tham khảo

Catonephele at funet.fi

Biblidini


title: Amblycerus chapini

text:
Amblycerus chapini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Kingsolver miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: Tân Châu, Vũ Hán

text:
Tân Châu (tiếng Trung:新洲区, Hán Việt: Giang Ngạn khu) là một quận của thành phố Vũ Hán (武汉市), thủ phủ tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này nằm ở đông bắc của Vũ Hán, nguyên là một huyện được nâng cấp thành quận đô thị.

Tham khảo

Vũ Hán
Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Đơn vị cấp huyện Hồ Bắc


title: Nàng tiên cá (tượng)

text:
Tượng nàng tiên cá nằm trên đá tại cảng Copenhagen, Đan Mạch. Bức tượng bé nhỏ và "không oai nghiêm" này tượng trưng cho thành phố du lịch Copenhagen. Kích thước bé nhỏ của bức tượng làm những du khách đến xem lần đầu ngạc nhiên. Bức tượng Nàng tiên cao mỗi 1.25 m và nặng khoảng 175 kg.

Lịch sử
Tượng được Carl Jacobsen, con trai người sáng lập ra Carlsberg, đặt làm năm 1909 sau khi ông bị vở ba lê về truyện cổ tích Nàng tiên cá mê hoặc. Nhà điêu khắc Edward Eriksen tạo ra bức tượng, khánh thành ngày 23 tháng 8 năm 1913. Ông lấy hình mẫu cho bức tượng từ vợ mình là Eline Eriksen. Tượng này được đặt ở khu cảng Langelinie của Copenhagen.

Năm 2010 tượng Nàng tiên cá được đưa sang Thượng Hải trong 6 tháng nhân dịp Expo 2010 Thượng Hải Trung Quốc. Đến ngày 20.11.2010, tượng này được chở về đặt ở vị trí cũ.

Phá hoại
Bức tượng này bị phá hoại nhiều lần, nhưng lần nào cũng được sửa chữa lại. Ngày 24 tháng 4 năm 1964, đầu của bức tượng bị những nghệ sĩ hoạt động chính trị cưa và lấy đi, trong số đó có Jørgen Nash. Đầu cũ không bao giờ được gắn lại và người ta đã chế ra chiếc đầu mới, gắn trả vào bức tượng.

Ngày 22 tháng 7 năm 1984, cánh tay của tượng bị cưa, nhưng hai ngày sau đó hai kẻ phá hoại trẻ tuổi đã trả lại sau cơn bối rối.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tượng nàng tiên cá ở Copenhagen trên trang hcandersen-homepage.dk

Nàng tiên cá
Tượng Nàng tiên cá
Hans Christian Andersen


title: 19694 Dunkelman

text:
19694 Dunkelman (1999 RX230) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính.

Tham khảo

Lawrence Dunkelman, 84, born 28 tháng 6 năm 1917 to Max và Yetta in Paterson, New Jersey, died Sunday, 27 tháng 1 năm 2002 in his beloved Tucson. Survived by his wife, Sylvia, of 51 năm, children Brett và Maxine. Graduated from Cooper Union College, 1938, followed by an honorary degree, và further studies ở GWU. He worked for Admiral Rickover during WWII, later joining the new Goddard Space Flight Center of NASA. He had scientific experiments ngày Mercury, Gemini, Apollo, và Skylab space flights.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19694 Dunkelman

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Metaxycera nigripennis

text:
Metaxycera nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Metaxycera


title: 807

text:
Năm 807 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 807


title: Lương Sơn, Ninh Sơn

text:
Lương Sơn là một xã thuộc huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận, Việt Nam

Địa lý
Xã Lương Sơn nằm ở phía bắc huyện Ninh Sơn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Bác Ái
Phía tây và phía bắc giáp xã Lâm Sơn
Phía nam giáp xã Quảng Sơn và thị trấn Tân Sơn.

Xã có diện tích 42,59 km², dân số năm 2019 là 6.075 người, mật độ dân số đạt 143 người/km².

Lịch sử
Địa bàn xã Lương Sơn trước đây là một phần xã Tân Sơn thuộc huyện Ninh Sơn.

Ngày 30 tháng 8 năm 2000, Chính phủ ban hành Nghị định 42/2000/NĐ-CP. Theo đó, thành lập thị trấn Tân Sơn, thị trấn huyện lỵ huyện Ninh Sơn trên cơ sở 1.764 ha diện tích tự nhiên và 10.242 người của xã Tân Sơn.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Tân Sơn còn lại 4.259 ha diện tích tự nhiên, 4.836 người và được đổi tên thành xã Lương Sơn.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Tipula sternohirsuta

text:
Tipula sternohirsuta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: ConTeXt

text:
ConTEXt là hệ thống sắp chữ dựa trên TeX. Khác với LaTeX, một gói macro TeX chính khác, ConTeXt vừa có tính mô-đun hơn trong khái niệm, vừa có tính đơn khối hơn trong thiết kế. Thí dụ như đồ hoạ véc-tơ dựa trên TeX được tích hợp đầy đủ vào ConTeXt thông qua Metafun, phần mở rộng (mô-đun) của ngôn ngữ lập trình đồ hoạ MetaPost (MetaPost xuất phát từ ngôn ngữ Metafont, một công trình của Donald Knuth). Nó cũng chú trọng đến việc sử dụng PdfTeX để phát sinh các phiên bản trên giấy lẫn màn hình (screen) trực tuyến của cùng một tài liệu. Nó có chứa một số văn lệnh tiện ích viết bằng Perl, như TeXutil và TeXexec. Nó tích hợp bộ phân tích cú pháp (parser) XML (có hỗ trợ MathXML).

Hệ thống này được Hans Hagen của PRAGMA Advanced Document Engineering (Pragma ADE), một công ty đặt trụ sở tại Hà Lan, phát triển từ năm 1990.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pragma ADE
 ConTeXt wiki

TeX


title: Prionispa sonata

text:
Prionispa sonata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Prionispa


title: Quận Madera, California

text:
Quận Madera là một quận trong tiểu bang California, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng tại thành phố Madera. Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, dân số năm 2000 của quận này là 152.465 người .

Địa lý

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của California
Thung lũng San Joaquin


title: Gigia

text:
Gigia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Parnassius arcticus

text:
Parnassius arcticus là một loài bướm ngày sinh sống ở vùng núi cao thuộc họ Bướm phượng.

Chú thích

Tham khảo

Goran Waldeck's Parnassius of the World.
SZMN  Holotype và Paratype of ammosovisic
"Parnassius arcticus" on Rusinsects (text và photographs).

Parnassius
Động vật được mô tả năm 1968


title: Kassina maculata

text:
Kassina maculata là một ếch loài thuộc họ Hyperoliidae.

Tham khảo
 Pickersgill, M., Schiøtz, A., Howell, K. & Minter, L. 2004. Kassina maculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Kassina


title: Apeleptera

text:
Apeleptera là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

Olethreutini


title: Giải đua ô tô Công thức 1 châu Âu

text:
Giải đua ô tô Công thức 1 châu Âu là một trong nhiều giải thuộc giải đua xe Công thức 1 vô địch thế giới diễn ra hàng năm. Các đội đua sẽ thi đấu trên đường đua Nürburgring tại Nürburg, Đức.

Các thông số kỹ thuật của đường đua Nürburgring

Tham dự giải Công thức 1 từ: 1983
Số lần tham dự giải Công thức 1: 16
Chiều dài một vòng đua: 5,15 km
Số vòng đua: 60
Tốc độ tối đa: 325 km/h
Sức chứa tối đa: 140.000 người
Kỷ lục chạy một vòng nhanh nhất: 1 phút 29,468 giây của Michael Schumacher (Ferrari F1) năm 2004

Năm 2006
Thời gian: 7 tháng 5

Đội đua Super Aguri: Franck Montagny thay thế Yuji Ide.

Các cá nhân và đội đua vô địch

Tham khảo

Liên kết ngoài
Giải Công thức 1 châu Âu trên trang chủ của giải Công thức 1
Đường đua Nurburgring

Châu Âu
Thể thao Đức


title: Epicephala calasiris

text:
Epicephala calasiris là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ (Meghalaya).

Chú thích

Tham khảo

Epicephala


title: 3221 Changshi

text:
3221 Changshi (1981 XF2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 12 năm 1981 bởi Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nanking.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3221 Changshi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Brzeźnicka Węgorza

text:
Brzeźnicka Węgorza (phát âm: [bʐɛʑ'ɲiʦka vɛŋ'gɔʐa]) là một dòng sông chảy qua thành phố Węgorzyno, trong khu vực Tây Pomerania, ở Ba Lan. Nó có chiều dài 40 km. Đây là một nhánh của sông Rega, bắt nguồn từ hồ Studnica ở vùng sông Drawa.

Tham khảo

Sông của Ba Lan


title: Quận Bertie, North Carolina

text:
Quận Bertie là một quận nằm ở bang Bắc Carolina.  Tại thời điểm năm 2000, quận có dân số 19.773 người. Quận lỵ đóng ở Windsor.

Quận được lập với tên gọi Bertie Precinct năm 1722 từ một số khu vực của  Chowan Precinct thuộc quận Albemarle nằm ở phía tây sông Chowan. Quận được đặt tên theo James Bertie.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 741 dặm Anh vuông (1.920 km²), trong đó, 699 dặm Anh vuông (1.811 km²) là diện tích đất và 42 dặm Anh vuông (109 km²) trong tổng diện tích (5,67%) là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh
 Quận Hertford, Bắc Carolina - Bắc
 Quận Chowan, Bắc Carolina - Đông
 Quận Washington, Bắc Carolina - Đông nam
 Quận Martin, Bắc Carolina - Tây nam
 Quận Halifax, Bắc Carolina - Tây
 Quận Northampton, Bắc Carolina - Tây bắc

Thông tin nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 19.773 người, 7.743 hộ, và 5.427 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 28 người trên mỗi dặm Anh vuông (11/km²). Đã có 9,050 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 13 trên mỗi dặm Anh vuông (5/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 36.30% người da trắng, 62,34% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0.44% người thổ dân châu Mỹ, 0.11% người gốc châu Á, 0,01% người các đảo Thái Bình Dương, 0.33% từ các chủng tộc khác, 0,48% từ hai hay nhiều chủng tộc.  0,99% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 7.743 hộ trong đó có 29,70% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 46,00% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 20,10% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 29.90% là không gia đình. 27.00% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 13.10% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2.53 còn quy mô trung bình của gia đình là 3.07.

Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 26.10% dưới độ tuổi 18, 7.70% từ 18 đến 24, 26,40% từ 25 đến 44, 23,80% từ 45 đến 64, và 16,00% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 39 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 87.60 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 82 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $25.177, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $30.186. Nam giới có thu nhập bình quân $26.866 so với mức thu nhập $18.318 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $14.096. Khoảng 19,30% gia đình và 26% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 30,70% những người có độ tuổi 18 và 28,30% of those age 65 or over.

Khu dân cư

Thành phố

 Askewville
 Aulander
 Colerain
 Kelford
 Powellsville
 Merry Hill
 Roxobel
 Windsor

Các thị trấn
Quận được chia thành chín thị trấn: Colerain, Indian Woods, Merry Hill, Mitchells, Roxobel, Snake Bite, Whites, Windsor, và Woodville.

Các cộng đồng khác
Các cộng đồng khác bao gồm Elm Grove, Gatlinsville, Greens Cross, Hexlena, Perrytown, Pine Ridge, Sans Souci (with Sans Souci Ferry, the county's only ferry), Spring Branch, Woodard, Baker Town, Whites Cross, Rosemead, và Todds Cross.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức chính quyền quận Bertie
 Historic Hope Plantation

Quận của North Carolina


title: Propsephus christophei

text:
Propsephus christophei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Boueilh-Boueilho-Lasque

text:
Boueilh-Boueilho-Lasque là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Aquitaine ở tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 227 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Dolichopeza domingensis

text:
Dolichopeza domingensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Agapetus moselyi

text:
Agapetus moselyi là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Agapetus


title: Người xa lạ

text:
Người xa lạ (nguyên bản tiếng Pháp: L'Étranger, còn được dịch là Kẻ xa lạ, Kẻ ngoại cuộc hay Người dưng) là một tiểu thuyết của Albert Camus được viết vào năm 1942.

Đây là một tác phẩm lạ thường nói về một người đàn ông bình thường, người mà cuối cùng đã bị tống giam vì tội giết người, và ngồi chờ bị hành hình. Trong thời gian đó, ông đã suy nghĩ rất nhiều về cuộc đời của ông cũng như nhìn ra được và ao ước có được một cuộc sống an lành trở lại.

Đây là một trong những tác phẩm đầu tay của Albert Camus, cũng như những học thuyết cơ bản của ông về những điều phi lý và vô lý (tiếng Anh: absurdism).

Tóm tắt
Meursault là một người thư ký lãnh việc gửi hàng hóa trong tỉnh Algiers thuộc miền Bắc Phi, đã nghe tin bà mẹ của mình qua đời trong một nhà dưỡng lão. Anh chàng này tham dự lễ an táng của mẹ mình nhưng đã không tỏ lộ nỗi đau đớn trước cảnh tang thương, đây là một điều mà xã hội của anh không chấp nhận. Sau đám táng, Meursault trở về tỉnh cũ.

Hôm sau là ngày thứ bảy, Meursault đi bơi và đã gặp Marie Cardona, một người đàn bà trẻ trước kia đã từng làm việc với anh tại văn phòng. Họ cùng nhau đi coi phim rồi về nhà và làm tình với nhau. Qua chiều hôm sau, Meursault gặp một người hàng xóm tên là Raymond Sintes, anh này mời Meursault đi ăn tối và kể lại rằng người bạn gái Ả Rập của anh ta đã không chung thủy nên muốn trả thù. Sintes nhờ Meursault viết dùm một bức thư để cô này trở lại rồi khi đó mới xỉ vả và đuổi cô ta đi. Meursault đồng ý làm công việc này.

Vào cuối tuần lễ kế tiếp, Meursault và Marie đi bơi với nhau. Họ trở lại nhà của Meursault và nghe thấy tiếng cãi lộn bên trong căn phòng của Raymond. Một nhóm đông đã tụ họp trước căn phòng này. Meursault không chịu gọi cảnh sát thì một người láng giềng đã làm công việc đó. Khi tới nơi, viên cảnh sát thấy Raymond đã đánh đập người con gái.

Ngày hôm sau, Meursault, Marie và Raymond cùng bạn là Masson cùng đi trên bờ biển. Trước khi từ biệt ra xe buýt, Raymond đã chỉ cho Meursault thấy hai người Ả Rập đứng gần trạm ngừng xe và một người là anh của người con gái mà Raymond đã bạo hành.

Một hôm khi đi ra bờ biển và vì ánh sáng quá chói chan, Meursault bèn tìm bóng mát ở phần cuối bờ biển thì bỗng gặp các người Ả Rập đứng bên trong, họ tưởng rằng chàng tới gây hấn, nên đã rút ra một con dao. Vì bị lóa mắt, Meursault đã rút súng ra và bắn chết một người.

Meursault bị tống giam. Vị luật sư bào chữa do Tòa chỉ định đã cho chàng biết rằng cảnh sát đã nhận biết sự tàn nhẫn khá lớn lao của chàng trong dịp lễ an táng của bà mẹ chàng. Meursault đã ngạc nhiên vì sự việc kể trên không liên quan gì tới vụ giết người và chàng đã cắt nghĩa rằng vào ngày tang lễ, chàng quá mệt mỏi nên không tích cực trong nghi lễ. Vào một ngày hỏi cung khác, vị công tố khuyên chàng nên hối lỗi và trông nhờ vào Thượng đế. Meursault đã từ chối lời khuyên, vì chàng không tin vào Thượng đế và vị công tố cho rằng đây là một tâm hồn chai cứng mà ông chưa từng gặp.

Maria muốn vào nhà giam thăm chàng, nhưng không được phép bởi vì họ không kết hôn. Lần đầu tiên bị nhốt tù, Meursault cho rằng mình sẽ quen đi và chàng giết thời giờ bằng giấc ngủ và suy nghĩ về quá khứ.

Khi ra trước Tòa, Meursault rất ngạc nhiên khi thấy có quá đông người quen khi trước và người ta đã mô tả các cách hành xử của chàng trong ngày đám tang của bà mẹ, và chàng bị kết tội về những thứ bên ngoài vụ sát nhân và cũng là một tội phạm trong trái tim (a criminal at heart). Vị công tố cho rằng Meursault thiếu hẳn lòng ăn năn hối lỗi, không những chỉ có tội giết một người Ả Rập.

Sau khi bị kết án, Meursault đã an ủi mình rằng "dù sao, đời cũng không đáng sống" (life isn't worth living anyhow) và mọi người đều phải trực diện với cõi chết. Tại nhà ngục, vị tuyên úy cố công thuyết phục Meursault về "sự công bằng của Thượng đế" và các niềm tin vào kiếp sau. Meursault tìm ra sự phi lý trong các ý tưởng của vị tuyên úy. Sự nổi giận của chàng đối với vị tuyên úy đã làm chàng mất hết mọi hy vọng ở kiếp sau. Chàng Meursault mong rằng vào ngày chịu tử hình, sẽ có một đám đông người tới coi, họ sẽ chào đón chàng bằng các lời hô "thù ghét" (with cries of hatred).

Ý nghĩa
Người xa lạ đã trình bày ba giai đoạn mà Meursault gặp cảnh phi lý (absurd), tức là sự vô nghĩa của đời sống con người.

Vô thức (Unconsciousness)
Vào giai đoạn đầu, Meursault cho rằng đời người thì phi lý. Chàng đã trải qua một cuộc đời thụ động, nhàm chán và tự động (automatic) làm các công việc hàng ngày vừa máy móc, vừa không có hồn (mindless). Chàng đã không quan tâm tới thế giới bên ngoài, bất cần các quy ước xã hội (society's conventions), không có tham vọng, không có niềm tin tôn giáo, không xúc cảm với các người khác, không hiểu rõ ý nghĩa của cuộc đời. Chàng chỉ làm theo các thỏa mãn vật chất: ăn, uống rượu, tình dục, hút thuốc, ngủ, phơi nắng và ngắm cảnh biển. Chung quanh chàng toàn là các điều phi lý: chịu đựng đau khổ, buồn chán, bệnh tật, tuổi già, sự tàn ác, bạo lực và thù ghét. Cuộc đời của chàng không có mục đích.

Tỉnh thức (Awakening)
Vào giai đoạn thứ hai, Meursault bắt đầu thấy đời người là phi lý và vũ trụ còn chứa đựng nhiều bí ẩn mà con người muốn tìm hiểu. Vụ giết người Ả Rập là một sự kiện phi lý, Meursault không có lý do đặc biệt nào để giết hại người đó và chàng đã hành động do ánh sáng mặt trời khiến cho chàng bị lóa mắt. Trong vụ xử án, chàng thấy rằng mình bị kết tội vì các tính tình, các cách hành xử của mình, mà không phải vì tội phạm (crime), và bởi vì Meursault không tin tưởng vào Thượng đế, tòa án đã dán cho chàng cái nhãn "con quỷ thiếu đạo đức" (a moral monster) và kết tội chết. Như vậy, hành động sát nhân của chàng đã không bị kết án mà chính vì các thái độ và tư tưởng của chàng.

Nổi loạn (Revolt)
Cuối cùng, Meursault thấy rằng mọi sự việc ở đời đều vô nghĩa (meaningless) và con người chỉ còn một cách chống lại sự phi lý của đời người là nổi loạn. Khi phải nằm trong nhà giam, chàng đã suy nghĩ về ý nghĩa của đời sống, đã thấy các sai trái (falseness) của các quy ước xã hội và chàng cho rằng thứ "kiếp sau" (afterlife) mà vị tuyên úy đề cập, chỉ là một niềm "hy vọng" (a hope) trong khi đời sống và cõi chết, không giống như kiếp sau, là các hiện thực (certainties). Chàng biết rằng mọi sự việc ở đời đều dẫn tới cõi chết (everything leads to death). Vì không còn hy vọng nào, Meursault cho rằng chàng đang có một thứ hạnh phúc và nhận thức rằng chỉ có thứ hạnh phúc dành cho con người, đó là sự đánh giá một cách ý thức (to consciously appreciate) "cái tại nơi đây và cái hiện tại" (the here and now) và phải nổi loạn chống lại cái "phi lý" (the absurd).

Nghịch lý của Phi lý
Nhiều nhà văn đã đề cập tới sự phi lý (the absurd) và mỗi người diễn tả ý tưởng này thực sự ra sao cùng với tầm quan trọng của nó, chẳng hạn triết gia Kierkegaard đã cắt nghĩa rằng sự phi lý của một số sự thật tôn giáo (religious truths) đã ngăn cản chúng ta tới gần Thượng đế một cách thuần lý, trong khi đó, Jean Paul Sartre nhận thức sự phi lý trong các kinh nghiệm cá nhân (individual experiences).

Albert Camus không phải là người khởi xướng về quan niệm Phi Lý và ông không hài lòng khi nhiều người cho rằng ông là một triết gia về phi lý (a philosopher of the absurd). Để phân biệt Albert Camus với các triết gia phi lý khác, khi nói về sự phi lý của Camus, người ta đề cập tới sự "nghịch lý của phi lý" (the Paradox of the Absurd).

Các tư tưởng đầu tiên của Albert Camus về sự phi lý đã xuất hiện trong tác phẩm "Mặt trái và Mặt phải" (1937) rồi chủ đề này lại được hoàn chỉnh hơn trong tuyển tập thứ hai gồm các bài luận văn: Lễ Cưới (Noces – Nuptials, 1938). Trong các luận văn này, Albert Camus đã không định nghĩa hay cắt nghĩa theo triết học sự phi lý (the Absurd) mà mô tả các kinh nghiệm về phi lý. Năm 1942, tác phẩm "Người xa lạ" kể lại một người sống cuộc đời phi lý, rồi cùng vào năm này, tác phẩm "Huyền thoại của Sisyphus" (The Myth of Sisyphus) là một luận văn về sự phi lý khi chàng Sisyphus bị Thượng đế kết tội suốt đời phải lăn một tảng đá lớn lên dốc. Thượng đế đã không biết rằng tảng đá sẽ lăn trở lại xuống dưới và nếu chàng Sisyphus chỉ làm một nửa công việc, đây sẽ là cách chống lại sự phi lý.

Trong các bài luận văn, Albert Camus đã trình bày lý thuyết nhị nguyên (dualism): sáng và tối, đời sống và cõi chết, hạnh phúc và đau khổ... Chúng ta phải đối diện với sự thật là "hạnh phúc thì mong manh", trong khi chắc chắn rằng chúng ta sẽ chết. Lý thuyết nhị nguyên là một nghịch lý (a paradox). Chúng ta đánh giá cao đời sống và sự hiện hữu, trong khi đó lại biết rõ rằng chúng ta sẽ chết và nếu vậy, các cố gắng của chúng ta sẽ trở thành vô nghĩa (meaningless) và chúng ta không thể sống với nghịch lý sau đây: "đời này rất quan trọng nhưng lại là vô nghĩa". Còn nếu như đời sống không có ý nghĩa và vì thế không có giá trị, liệu chúng ta có nên tự sát không?

Các tác phẩm của Albert Camus đã gây ra các tranh luận công cộng, nhưng ông cũng đề cao các quan niệm như cộng tác (cooperation), hiệp lực (joint effort) và đoàn kết (solidarity).

Jean Paul Sartre có một hệ thống triết học. Albert Camus thì không. Ông không bao giờ viết về ý nghĩa siêu hình của sự tự do (freedom). Ông là một người vô thần (an atheist), thường ác cảm nhưng cũng cởi mới đối với tôn giáo.

Cả hai triết gia Jean Paul Sartre và Albert Camus đều quan tâm tới chính trị, nhưng Jean Paul Sartre đặt chính trị lên trên đạo đức (morals) còn Albert Camus chủ trương trái ngược, và đây là lý do đã có sự rạn nứt giữa hai nhà tư tưởng. Jean Paul Sartre viết trong ấn bản tháng 12 năm 1945 của Tạp chí Paru: "Camus không phải là một nhà hiện sinh (an existentialist), triết học của ông ta là một triết học của sự phi lý", trong khi đó, Albert Camus lại viết trong ấn bản tháng 9 năm 1945 của Tạp chí Chiến đấu (Combat) như sau: "Tôi tin rằng các kết luận của trường phái Hiện sinh thì sai".

Bản dịch tiếng Việt
Tác phẩm từng được nhiều dịch giả dịch ra tiếng Việt. Một số bản dịch:
 Người xa lạ, Võ Lang dịch, Nhà xuất bản Thời Mới, 1965.
 Kẻ xa lạ, Dương Kiền và Bùi Ngọc Dung dịch, Nhà xuất bản Ngày Nay, 1965.
 Kẻ xa lạ, Tuấn Minh dịch, Nhà xuất bản Sống Mới, 1970.
 Kẻ xa lạ, Lê Thanh Hoàng Dân và Mai Vi Phúc dịch, Nhà xuất bản Trẻ, 1973.
 Người dưng, Dương Tường dịch, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 1995.
 Kẻ xa lạ, Nguyễn Trần Sâm dịch, Blog Đào Hiếu, 2000.
 Kẻ xa lạ, Nguyễn Văn Dân dịch, Nhà xuất bản Văn hóa, Hà Nội, 2002.
 Người xa lạ, An Nguyễn dịch, Nhà xuất bản Antôn & Đuốc sáng, 2005.
 Người xa lạ, Thanh Thư dịch, Nhà xuất bản Hội nhà văn, Hà Nội, 2017.
 Kẻ ngoại cuộc, Liễu Trương dịch, Nhà xuất bản Dân trí, Hà Nội, 2021.

Xem thêm
100 cuốn sách hay nhất thế kỷ 20 của Le Monde

Chú thích

Liên kết ngoài

Thuyết hiện sinh
Tiểu thuyết của Albert Camus
Albert Camus
Tiểu thuyết năm 1942


title: Agriotes succiniferus

text:
Agriotes succiniferus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Becker miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes