Liên minh các Đại học nghiên cứu (tiếng Anh: International Alliance of Research Universities, viết tắt là IARU) là Cơ quan cộng tác chính của 10 trường Đại học Quốc tế chuyên nghiên cứu sâu, được thành lập vào tháng 1/2006. Hiện nay giáo sư Ian Chubb, hiệu phó Đại học Quốc gia Úc được bầu làm chủ tịch cho nhiệm kỳ 2006 - 2007.

Các thành viên của Liên minh:

  Đại học Quốc gia Úc
  Đại học Cambridge
  Đại học Oxford
  Đại học California tại Berkeley
   Đại học Yale
  Đại học Bắc Kinh
  Đại học Quốc gia Singapore
  Đại học Tokyo
  Đại học Copenhagen
  Đại học ETH Zürich

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức

Liên minh Quốc tế các Đại học nghiên cứu


title: Vạn lý Trường chinh

text:
Vạn lý Trường chinh (wanli changzheng), tên đầy đủ là Nhị vạn ngũ thiên lý trường chinh, là một cuộc rút lui quân sự của Hồng Quân Công Nông Trung Hoa, với hành trình dài 25 ngàn dặm (12.000 km), bắt đầu từ Giang Tây, tiến về phía tây tới Tây Tạng rồi đi ngược lên phía bắc, tới tận Diên An của tỉnh Thiểm Tây. Trong cuộc Vạn lý Trường chinh, kéo dài 370 ngày  từ 16 tháng 10 năm 1934 đến ngày 19 tháng 10 năm 1935, Hồng quân luôn luôn bị quân của Tưởng Giới Thạch truy kích và phải đương đầu với núi cao, sông rộng, đói khát, bệnh tật và tuyết lạnh. Khi khởi đầu cuộc rút lui, Hồng quân có hơn 86 ngàn người , nhưng khi kết thúc cuộc Vạn lý Trường chinh, số Hồng quân sống sót chỉ còn ít hơn 7 ngàn.

Bối cảnh

Từ năm 1930, lãnh đạo Trung Quốc Quốc Dân Đảng là Đại thống chế Tưởng Giới Thạch bắt đầu lo ngại trước sự phát triển mau lẹ và mạnh mẽ của Đảng cộng sản tại căn cứ Giang Tây, nên tập trung sức mạnh vào việc tiêu diệt. Đảng cộng sản đứng đầu là Mao Trạch Đông áp dụng chiến thuật:
Địch tiến, ta lui.
Địch dừng lại, ta quấy rối.
Địch không muốn, ta tấn công.
Địch rút lui, ta truy kích.
Nhờ chiến thuật đó, Đảng cộng sản đánh thắng được ba đợt bao vây đầu tiên của Quốc dân Đảng.

Năm 1931, Tưởng tập trung một lực lượng hùng hậu trên 300 ngàn binh sĩ, với ý định tràn ngập căn cứ Xô viết Giang Tây (Đảng cộng sản chỉ có 30 ngàn quân). Nhưng chính lúc đó quân Nhật tiến chiếm Mãn Châu, khiến Tưởng Giới Thạch phải tạm hoãn chiến dịch để lo đối phó với quân Nhật. Nhờ vậy, Đảng cộng sản có đủ thời giờ dưỡng sức, đánh bại được đợt bao vây lần thứ tư của Quốc dân Đảng.

Vào tháng 10 năm 1933, Tưởng Giới Thạch quyết định động viên toàn lực, tung ra cuộc tổng tấn công lần thứ năm để tiêu diệt Khu Xô viết Giang Tây. Cuộc bao vây tấn công này kéo dài trong nhiều tháng và gây khốn đốn cho những người cộng sản, 50 ngàn Hồng quân đã tử trận, đến mùa hè năm 1934, Xô viết Giang Tây chỉ còn khoảng phân nửa so với ban đầu. Đến tháng 9 năm 1934, Tưởng Giới Thạch đã tổ chức một Hội nghị quân sự tại Lư Sơn đúc kết kinh nghiệm 5 lần tiến hành bao vây khu Xô viết trung ương, vạch ra kế hoạch tiêu diệt dứt điểm toàn bộ ban lãnh đạo cộng sản tối cao. Kế hoạch này mang tên "Chiếc thùng sắt"

Kế hoạch Chiếc thùng sắt
Kế hoạch Chiếc thùng sắt được sự cố vấn của Hans von Seeckt, một viên tướng Đức, tập trung lực lượng lên đến 1,5 triệu quân, 270 máy bay và 200 khẩu pháo theo chiến lược "chia ra để bao vây và hợp lại để tấn công" tạo thành bức tường sắt bao vây lực lượng chủ đạo của quân cộng sản và Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Lấy mục tiêu trung tâm là Thụy Kim, trung tâm lãnh đạo của khu Xô viết, các đơn vị quân đội Quốc dân đảng sẽ tấn công hướng tâm nhằm hình thành một vòng vây kín cách Thụy Kim 150 km. Sau đó, mỗi ngày sẽ tấn công giành thêm 5 km và đào công sự kiên cố hình thành nên 30 hệ thống hàng rào dây thép gai cùng tuyến phong tỏa bằng hỏa lực mạnh. Mục đích đặt ra của kế hoạch "Chiếc thùng sắt" là cắt đứt các tuyến giao thông, phong tỏa tất cả các nguồn thông tin và hậu cần của Hồng quân cuối cùng dồn lực lượng chủ lực của quân cộng sản vào một khu vực hẹp rồi tổng tấn công. Mục tiêu của Kế hoạch là trong vòng 1 tháng tiêu diệt toàn bộ lực lượng cộng sản tại khu Xô viết Giang Tây. Tưởng Giới Thạch hy vọng rất nhiều vào kế hoạch này. Các loại tài liệu quân sự liên quan đến Kế hoạch "Chiếc thùng sắt" được chuẩn bị rất chi tiết và giữ tuyệt mật. Tuy nhiên, ngay sau khi Hội nghị quân sự kết thúc không lâu, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã có được toàn bộ nội dung kế hoạch này.

Hồng quân quyết định rút lui
Để tránh bị tiêu diệt, bằng một quyết định táo bạo, các lãnh tụ Đảng cộng sản quyết định đưa quân rút lui lên vùng hoang giá của miền bắc Trung Hoa. Riêng Trần Nghị  được giao phó trọng trách ở lại, áp dụng chiến thuật du kích, quấy phá để cầm chân đối phương. Quân số dưới quyền Trần Nghị có khoảng 30 ngàn người, trong đó có trên 10 ngàn bị thương nặng, chỉ có bảy ngàn được huấn luyện như quân chính quy, số còn lại chỉ là dân quân du kích, phần lớn chưa bao giờ được dùng súng, chỉ được cung cấp dao và lựu đạn, trong số người ở lại còn có Cù Thu Bạch, tổng bí thư tiền nhiệm đang bị ốm, Mao Trạch Đàm, em trai Mao Trạch Đông. Sau khi Hồng quân rút đi vài tuần, quân Quốc Dân Đảng tràn vào vùng Xô viết tàn sát Hồng quân, chỉ có vài trăm người sống sót, Mao Trạch Đàm bị giết ngày 26/4/1935, Cù Thu Bạch bị bắt, bị tra tấn và dụ hàng nhưng ông vẫn giữ vững khí tiết, sau đó thì bị Quốc dân đảng hành quyết vào ngày 18/06/1935 khi mới 35 tuổi.

Diễn biến

Ngày 10 tháng 10 năm 1934 bắt đầu cuộc trường chinh. Hệ thống lãnh đạo được tổ chức rất chặt chẽ. Otto Braun (Lý Đức) là tư lệnh hồng quân, Bác Cổ là tổng bí thư Đảng, Chu Ân Lai là chủ tịch Ủy ban Quân sự và phụ trách các vấn đề hành chánh, Chu Đức là phó tư lệnh, Vương Gia Tường là giám đốc Bộ Chính trị, Lưu Bá Thừa là tham mưu trưởng. Mao Trạch Đông khi đó chưa có quyền lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Hồng quân được phân làm hai lộ quân; lộ quân thứ nhất do Diệp Kiếm Anh lãnh đạo, lộ quân thứ hai do Lý Quế Nhân và Đặng Phát chỉ huy.

Tương quan lực lượng lúc bắt đầu cuộc trường chinh như sau: Hồng quân có 90.000 quân với 33.243 khẩu súng đủ loại, trong đó có 651 súng hạng nặng, 38 khẩu súng cối, hai triệu băng đạn, gần ba ngàn đạn súng cối và gần 80 ngàn lựu đạn. Tưởng Giới Thạch huy động 100 trung đoàn, gồm khoảng từ 300 tới 400 ngàn quân để truy đuổi Hồng quân.

Để giữ bí mật và tránh bị quân Quốc dân đảng truy kích đoàn người ngày nghỉ đêm đi, chọn những con đường mòn, và tránh những con lộ lớn. Lúc này quân Quốc dân đảng vẫn chưa khám phá được cuộc rút lui của Hồng quân, và chưa bắt đầu cuộc truy kích, Tưởng Giới Thạch vẫn yên trí Hồng quân sắp bị tận diệt đến nơi và không còn cách nào thoát được vòng vây của quân Quốc dân đảng.

Ngày 21 tháng 10 năm 1934, Hồng quân vượt qua vòng vây đầu tiên của Quốc quân tại vùng cực nam của Giang Tây. Tại đây họ gặp một sức kháng cự yếu ớt của một đơn vị quân Quốc dân đảng. Khi biết được cuộc di chuyển của Hồng quân, Thống chế Tưởng Giới Thạch ra lệnh truy kích. Ngày 30 tháng 10, họ Tưởng phong sứ quân Hồ Giản của tỉnh Hồ Nam làm Tổng tư lệnh lực lượng truy kích, và yêu cầu Hồ Giản kết hợp với Sử Du và Chu Hùng Viện hai tướng thiện chiến đem 15 sư đoàn bao vây và phục kích Hồng quân tại sông Tương Giang thuộc địa phận huyện Đạo tỉnh Hồ Nam và huyện Toàn Châu tỉnh Quảng Tây.

Trận đánh sông Tương Giang kéo dài một tuần lễ, từ ngày 25 tháng 11 đến ngày 3 tháng 12 đã gây ra thiệt hại to lớn cho Hồng quân Trung Quốc. Sư đoàn Thanh niên cộng sản, Sư đoàn 34, Trung đoàn 18 của Quân đoàn 3 và phần lớn Quân đoàn 8 bị quân Quốc dân đảng tiêu diệt hoàn toàn. Sư đoàn 1 có 2800 binh sĩ lúc khởi đầu cuộc Trường Chinh, nhưng khi qua sông Tương Giang chỉ còn lại 1400 người. Nguyên soái Lưu Bá Thừa nhận định: "Mặc dầu Hồng quân vượt qua được sông Tương Giang, nhưng phải trả một giá quá đắt. Hơn phân nửa hồng quân bị tiêu diệt". Rất nhiều dụng cụ như máy chiếu điện, súng lớn, máy phát điện phải ném xuống sông Tương Giang. Trận Tương Giang là một trận dữ dằn và đẫm máu nhất của Hồng quân trong suốt cuộc Vạn Lý Trường Chinh.

Sau trận đánh tại Tương Giang, tinh thần của quân lính rất ảm đạm, các chỉ huy hồng quân trở nên bất mãn, tức giận và mong muốn một sự thay đổi quyền lãnh đạo. Đúng lúc đó Mao Trạch Đông trình bày một kế hoạch mới để cứu vãn 30 ngàn hồng quân khỏi bị tiêu diệt hoàn toàn. Mao đề nghị:
Loại bỏ kế hoạch tiến thẳng 250 dặm nữa về phía bắc, vượt qua Hồ Nam để tới căn cứ của tướng Hạ Long; chuyển hướng về căn cứ của Trương Quốc Đào tại phía bắc Tứ Xuyên. Căn cứ của Trương Quốc Đào rộng đến 40 ngàn kilômet vuông, có 3 triệu rưỡi dân và 80 ngàn quân, được trang bị và huấn luyện tốt. Căn cứ này xa hơn nhiều nhưng bảo đảm được sự sống còn của Hồng quân.
Đốt bỏ những tài liệu văn khố nặng nề đang mang theo, chôn giấu những máy móc cồng kềnh và những vũ khí thặng dư.
Số hồng quân sống sót chuyển biến thành một lực lượng nhẹ nhàng, hoạt động mau lẹ, tiến quân và chiến đấu linh động hơn.

Đề nghị của Mao được chấp thuận, đây là một chuyển hướng quan trọng cho sự thành công của cuộc Vạn Lý Trường Chinh.

Ngày 7 tháng 1 năm 1935, Hồng quân chiếm Tuân Nghĩa, một thị trấn cực bắc của Quý Châu. Tại Tuân Nghĩa, Bộ Chính trị triệu tập một cuộc đại hội mở rộng. Trong đại hội, quyền lãnh đạo đảng và quân đội của Lý Đức và Bác Cổ bị chống đối một cách quyết liệt. Kết quả hội nghị là Trương Văn Thiên (tức Lạc Phủ) lên làm Tổng Bí thư, Bộ Chính trị gồm: Trương Văn Thiên, Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, Bác Cổ, Hạng Anh, nhóm thân Nga mất quyền lãnh đạo, quyền hành thực tế vào tay Mao Trạch Đông.

Dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông, Hồng Quân đã một lần nữa phá được vòng vây của Quốc Dân Đảng ở sông Xích Thủy, Tuân Nghĩa. Qua bốn trận đánh vượt sông, Hồng Quân bị hy sinh 3 vạn chiến sĩ và hơn 3 nghìn người bị bắt sống. Tưởng Giới Thạch đích thân đến Quý Dương chỉ đạo quân Quốc Dân Đảng, nhưng đã không tiêu diệt được hoàn toàn Hồng Quân.

Ngày 29 tháng 5 năm 1935, Hồng Quân đánh chiếm cầu Lô Định (huyện Lô Định, tỉnh Tứ Xuyên) tạo điều kiện cho toàn cánh quân vượt qua sông Đại Độ an toàn và tránh bị tổn thất lớn như trong các trận Tương Giang và Xích Thủy. Vai trò của Lâm Bưu nổi lên từ trận này.

Vượt thoát cuộc truy kích của quân Trung Quốc Quốc dân đảng, đầu tháng 6 năm 1935, Hồng quân gặp được cánh quân của Trương Quốc Đào ở Tứ Xuyên. Nhưng vì giữa hai bên có bất đồng, nên hai lực lượng không hội quân nữa. Hồng quân tiếp tục di chuyển, vượt sông Kim Sa, rồi vượt Núi tuyết Ngọc Long cao hơn 16.000 feet, quanh năm tuyết lạnh. Nhiều Hồng quân đã ngã gục, chết vì đói lạnh và kiệt sức. Cũng tại đây Chu Ân Lai đã nhiễm cảm lạnh và suýt chết. Đến tháng bảy thì Hồng quân xuống được rặng núi. Sau khi qua rặng Ngọc Long sang Tứ Xuyên, Hồng quân chỉ còn lại 25 ngàn người sống sót, kể cả phụ nữ và trẻ con. Khoảng giữa tháng 8 năm 1935, Hồng quân vượt Cánh đồng cỏ hoang gần Tây Tạng, họ phải chịu sự đói khát, lạnh giá, thời tiết bất thường, thiếu dưỡng khí và muối, rất nhiều người đã mãi mãi nằm lại đầm lầy. Đầu tháng 9 năm 1935, Hồng quân thoát khỏi đầm lầy. Sau khi hành quân qua phía Đông Tây Tạng, Hồng Quân vượt qua đèo Lạp Tử Khẩu trên dãy Mân Sơn để sang tỉnh Cam Túc và cuối tháng 10 thì tới được căn cứ ở Diên An (mục tiêu của cuộc rút lui), số người tham gia cuộc Vạn lý Trường chinh còn không tới một phần mười.

Trong cuộc Vạn lý Trường chinh, Hồng quân đã vượt qua 18 rặng núi, 24 con sông lớn, đi qua 11 tỉnh của Trung Quốc, đã chiếm được 12 thành phố, đụng độ với quân đội của 10 sứ quân, và phải đương đầu với một triệu quân của Tưởng Giới Thạch. Họ cũng phải đi qua 6 khu vực của người thiểu số thù địch.

Cuộc Vạn lý Trường chinh đã xác lập một cách chắc chắn quyền lãnh đạo của Mao Trạch Đông đối với Đảng Cộng sản Trung Hoa. Những người tham gia khác cũng đã trở thành những nhà lãnh đạo đảng nổi bật như Chu Đức, Lâm Bưu, Lưu Thiếu Kỳ, Đổng Tất Vũ, Diệp Kiếm Anh, Lý Tiên Niệm, Dương Thượng Côn, Chu Ân Lai và Đặng Tiểu Bình hoặc các tướng lĩnh như: Hứa Thế Hữu...

Nhận xét về Vạn lý Trường chinh
Một số đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhận xét về cuộc Vạn lý Trường chinh như sau:

Người Việt Nam tham gia Vạn lý Trường chinh

Lưỡng quốc Tướng quân Nguyễn Sơn là người Việt Nam duy nhất đã đi hết cuộc Vạn lý trường chinh. Ông phụ trách tiền trạm và giải quyết thương bệnh binh. Trên đường Vạn lý Trường chinh có lúc Nguyễn Sơn phải đi một mình, ông từng lạc đường đến vùng dân tộc thiểu số, phải giả câm xin chăn dê để có cơm ăn, dưỡng sức tìm đường. Về tới Diên An, Nguyễn Sơn trở nên gầy gò như một bộ xương, vì thế không ai nhận ra ông. Trong thời gian Vạn lý Trường chinh, do liên tục đấu tranh với những điều sai trái, Lưỡng quốc Tướng quân Nguyễn Sơn bị khai trừ Đảng Cộng sản 3 lần và bị vu cáo là "phản động", là gián điệp quốc tế, có lúc suýt bị tử hình.

Người Việt Nam thứ hai tham gia Vạn lý Trường chinh là Lý Ban (1912-1981) nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại thương. Ông tên thật là Bùi Công Quan, sinh tại Bến Lức, Cần Đước, tỉnh Chợ Lớn (nay là Long An), trong một gia đình đại điền chủ có hàng ngàn công đất "thẳng cánh cò bay". Lý Ban tham gia Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội, năm 1930 vào An Nam cộng sản Đảng. Năm 1932, ông sang Trung Quốc, năm 1934, vào học Trường Đảng Khu căn cứ Thụy Kim (tỉnh Giang Tây). Khi Tưởng Giới Thạch tấn công Khu căn cứ Thuỵ Kim, Lý Ban tham gia Vạn lý Trường chinh nhưng bị ốm nặng phải ở lại dọc đường. Khi khỏi bệnh, mất liên lạc, ông lội bộ hàng nghìn cây số, vượt vòng vây, trở về Quảng Đông.

Những người phụ nữ trong cuộc Vạn lý Trường chinh
Có khoảng 2000 người phụ nữ tham gia cuộc Vạn lý Trường chinh, họ là vợ lãnh đạo cao cấp, cán bộ, y tá, liên lạc viên nhưng phần lớn nằm trong trung đoàn nữ thuộc Đệ tứ quân đoàn. Vợ lãnh đạo cao cấp có:
 Hạ Tử Trân (vợ Mao Trạch Đông): Xuất thân là một giáo viên, rồi trở thành thư ký riêng cho Mao Trạch Đông, sống chung với Mao từ năm 1928, kết hôn chính thức với Mao năm 1930.. Trong cuộc Vạn lý Trường Chinh bà sinh hai lần, gửi con cho các nông dân địa phương nuôi, dự định sau này sẽ trở lại tìm kiếm, nhưng tất cả đều mất tích. Năm 1937, Hạ Tử Trân qua Mạc tư khoa chữa bệnh, tại đó Hạ Tử Trân sinh được một đứa con trai, đứa con thứ sáu cũng là đứa con cuối cùng của bà với Mao. Hạ Tử Trân bắt đầu mắc bệnh tâm thần khi đứa con chết vì bệnh sưng phổi. Mãi đến năm 1948, Hạ Tử Trân trở về Trung hoa, lúc này Mao đã có người vợ mới là Giang Thanh và bị cấm không được về Bắc Kinh theo lệnh Giang Thanh. Ngày 29 tháng 4 năm 1984, Hạ Tử Trân mất tại Thượng Hải
 Khang Khắc Thanh (vợ Chu Đức): nữ tiểu đoàn trưởng đầu tiên của Hồng quân, một chiến sĩ gan dạ, khỏe mạnh và cũng là một tay súng thiện xạ, đã cầm súng từ khi 15 tuổi. Khang Khắc Thanh kết hôn với Chu Đức năm 1929, tại Tỉnh Cương Sơn. Khang Khắc Thanh cho rằng cuộc trường chinh chỉ là một chuyến đi dạo mát (?).
 Lưu Chung Tiên, (vợ của Bác Cổ): xuất thân từ giai cấp công nhân, gia nhập đảng cộng sản trước cuộc tàn sát tại Thượng Hải và được gửi sang Nga học tập bốn năm. Tại Nga, Lưu Chung Tiên gặp và kết hôn với Bác Cổ.
 Đặng Dĩnh Siêu, vợ của Chu Ân Lai, bà bị bệnh lao phổi ngay khi cuộc Trường chinh bắt đầu.

Trong văn hóa đại chúng
Sự kiện này đã được dựng thành phim truyền hình, lấy tên Trường chinh, năm 2001, có sự tham gia của Đường Quốc Cường, Lưu Kình, Vương Ngũ Phúc, Trần Đạo Minh.

Chú thích

Tham khảo
 Trung Quốc của Mao Trạch Đông, tác giả tiến sĩ Ralf Berhorst, người dịch Phan Ba, GEO EPOCHE xuất bản.
 Những anh hùng thầm lặng của cuộc Vạn Lý Trường Chinh

Liên kết ngoài
 Key events of the Long March - Account of the Long March by the China Daily
 Retracing Mao's Long March - Report on the modern expeditions by Jocelyn & McEwen along the Long March routes
 The Myth of the 'Turning-Point': Towards a New Understanding of the Long March - Article from 'Bochumer Jahrbuch zur Ostasienforschung' (2001)
 Map of primary route - Locations of the First Front Army route with dates
 Long March routes of the Communist armies - Routes of the First, Second and Fourth Front Armies
 Site of the Zunyi Conference  - Photo and description of the building in which the landmark 1935 politburo meeting was held
 Luding Bridge - Chinese propaganda posters depicting the battle for Luding Bridge
 The Long March: 70 Years On - Official Chinese website marking the 70th Anniversary of Long March
 "Marking the 70th anniversary of the victory of the Red Army's Long March"  - PLA Daily (Peoples Liberation Army newspaper) web portal
 Art on a Long March  - A contemporary art exhibition presented for the public at sites along the route of Mao's Long March.
 Bài hát chủ đề phim "Vạn Lý Trường Chinh" (Trung Quốc)
 Trích đoạn phìm "Trường Chinh" (Điện ảnh Trung Quốc), mô tả trận vượt sông Tương Giang

Nội chiến Trung Quốc
Xung đột năm 1934
Xung đột năm 1935
Xung đột năm 1936


title: 462

text:
Năm 462 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 462


title: Bouvines

text:
Bouvines là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Nord


title: Tipula interrupta

text:
Tipula interrupta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Bryson City, North Carolina

text:
Bryson City là một thị trấn, quận lỵ quận Swain , tiểu bang Bắc Carolina, Hoa Kỳ. Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố này có dân số người .
Thành phố này có diện tích km², trong đó có km² là diện tích mặt nước.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận Swain, Bắc Carolina


title: Pseudagrion punctum

text:
Pseudagrion punctum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Pseudagrion punctum is in 1842 voor het eerst wetenschappelijk beschreven bởi Rambur.

Chú thích

Tham khảo

Pseudagrion


title: Vĩnh Trị

text:
Vĩnh Trị là một xã thuộc huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vĩnh Trị có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Thái Trị và thị trấn Vĩnh Hưng
Phía tây giáp xã Khánh Hưng
Phía nam giáp xã Vĩnh Thuận và huyện Tân Hưng
Phía bắc giáp xã Hưng Điền A.

Xã có diện tích 57,65 km², dân số năm 1999 là 4.650 người, mật độ dân số đạt 81 người/km².

Hành chính
Xã Vĩnh Trị được chia thành 6 ấp: Bàu Nâu, Gò Cát, Lò Gạch, Rọc Đô, Sậy Giăng, Xóm Mới.

Lịch sử
Sau năm 1975, Vĩnh Trị là một xã thuộc huyện Mộc Hóa.

Ngày 30 tháng 3 năm 1978, huyện Mộc Hóa được chia thành hai huyện Mộc Hóa và Vĩnh Hưng, xã Vĩnh Trị thuộc huyện Vĩnh Hưng.

Ngày 26 tháng 6 năm 1989, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 74-HĐBT. Theo đó, tách 3.187 ha diện tích tự nhiên, 1.086 người của xã Thái Bình Trung và 976,60 ha diện tích tự nhiên, 1.480 người của xã Vĩnh Trị để thành lập xã Vĩnh Bình.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Vĩnh Trị còn lại 11.875,40 ha diện tích tự nhiên và 5.296 người.

Chú thích


title: Ober-Grafendorf

text:
Ober-Grafendorf là một đô thị thuộc huyện Sankt Pölten-Land trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Gonomyia triformis

text:
Gonomyia triformis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Đầu phiếu

text:
Đầu phiếu là một cách thức để cho một nhóm người, như hội nghị hay các cử tri, ra quyết định hay bày bỏ ý kiến của mình — thường đi cùng với các cuộc thảo luận, tranh luận hay các chiến dịch tranh cử.

Quy trình đầu phiếu
Hầu hết các hình thức của xã hội dân chủ đều nhận thức được nguyện vọng của nhân dân thông qua một thủ tục bỏ phiếu chung:
 Việc đăng ký cử tri cho từng cá nhân và việc xác định các cử tri đủ tiêu chuẩn,
 Mở một cuộc bầu cử trong một khoảng thời gian nhất định,
 Đăng ký các cử tri tại những khu vực bầu cử đã được xác lập,
 Phân phát phiếu bầu đã có tên các ứng viên, vấn đề, và các lựa chọn
 Việc chọn ra các lựa chọn được ưa thích hơn (thường là bí mật, hay còn gọi là bỏ phiếu kín),
 Đảm bảo việc tập hợp các phiếu bầu được đếm không thiên vị, và cuối cùng là
 Tuyên bố nguyện vọng của cử tri cũng là nguyện vọng của nhân dân cho nhà nước của họ.

Các loại đầu phiếu
Các hệ thống đầu phiếu khác nhau sử dụng các loại đầu phiếu khác nhau.

 Single vote - ở hệ thống bầu cử này, cử tri chỉ có thể chọn một trong năm ứng cử viên họ ưa thích nhất. Mô hình First past the post (ứng viên có số phiếu cao nhất thắng cử) sử dụng dạng này.
 Run-off - đây là sự cải tiến của hình thức single vote. Nếu ứng viên dẫn đầu trong hệ thống trên không đạt được trên 50% số phiếu thì những ứng viên có ít phiếu bầu nhất bị loại ra, và tiến hành bầu cử lại theo hình thức First past the post.
 Multiple vote - cử tri có thể bầu cho nhiều hơn một ứng cử viên và thường được dùng trong hệ thống đầu phiếu Approval (đồng ý).
 Ranked vote - ở hệ thống bầu cử sử dụng hình thức này, cử tri sắp xếp các ứng viên theo thứ tự ưu tiên từ vị trí thứ nhất cho đến vị trí cuối cùng.
 Scored vote - trong hệ thống này cử tri sẽ cho điểm các ứng viên, ví dụ từ một đến mười điểm.

Tham khảo

Bầu cử
Đầu phiếu
Đánh giá
Biểu quyết


title: Monoxia

text:
Monoxia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1865 bởi LeConte.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Monoxia angularis (LeConte, 1859)
 Monoxia apicalis (Blake, 1939)
 Monoxia batisia (Blatchley, 1917)
 Monoxia beebei (Blake, 1937)
 Monoxia brisleyi (Blake, 1939)
 Monoxia consputa (LeConte, 1857)
 Monoxia debilis (LeConte, 1865)
 Monoxia elegans (Blake, 1939)
 Monoxia grisea (Blake, 1939)
 Monoxia guttulata (LeConte, 1857)
 Monoxia inornata (Blake, 1939)
 Monoxia obesula (Blake, 1939)
 Monoxia pallida (Blake, 1939)
 Monoxia puberula (Blake, 1939)
 Monoxia schizonycha (Blake, 1939)
 Monoxia semifasciata Jacoby, 1887
 Monoxia sordida (LeConte, 1858)

Chú thích

Tham khảo

Galerucini


title: Tử Châu

text:
Tử Châu (chữ Hán phồn thể: 子洲縣, chữ Hán giản thể: 子洲县, âm Hán Việt: Tử Châu huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Du Lâm, tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2043 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2002 là 310.000 người. Về mặt hành chính, huyện Tử Châu được chia thành 10 trấn, 8 hương.
Trấn: Song Hồ Dục, Hà Gia Tập, Lão Quân Điện, Bùi Gia Loan, Miêu Gia Bình, Tam Xuyên Khẩu, Mã Đề Câu, Thị, Châu Gia Kiểm, Chuyên Miếu.
Hương: Hoài Ninh Loan, Nhĩ Hạng, Qua Viên Tắc Loan, Lý Hiếu Hà, Thủy Địa Loan, Xá, Hòe Thụ Xá, Cao Gia Bình.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chính quyền Tử Châu

Du Lâm
Đơn vị cấp huyện Thiểm Tây


title: Polycentropus insularis

text:
Polycentropus insularis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polycentropus


title: Phyllonorycter uhlerella

text:
Macrosaccus uhlerella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ (bao gồm Illinois, New York, Colorado và Texas).

Sải cánh dài 6-6.5 mm.

Ấu trùng ăn Amorpha species (bao gồm Amorpha fruticosa) và Robinia species. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Phyllonorycter at microleps.org

Phyllonorycter


title: Thủy tinh

text:
Thủy tinh, đôi khi trong dân gian còn được gọi là kính hay kiếng, là một chất rắn vô định hình đồng nhất, phần lớn có gốc silicát, thường được pha trộn thêm các tạp chất để có tính chất theo ý muốn.

Trong vật lý học, các chất rắn vô định hình thông thường được sản xuất khi một chất lỏng có độ nhớt cao bị làm lạnh rất nhanh, vì thế không có đủ thời gian để các mắt lưới tinh thể thông thường có thể tạo thành. Thủy tinh cũng được sản xuất như vậy từ gốc silicát thì gọi là thủy tinh silicát.

Silicát là dioxide silic (SiO2) có trong dạng đa tinh thể như cát và cũng là thành phần hóa học của thạch anh. Silicát có điểm nóng chảy khoảng 1.730 °C (3.146 °F), vì thế có hai hợp chất thông thường hay được bổ sung vào cát trong công nghệ nấu thủy tinh nhằm giảm nhiệt độ nóng chảy của nó xuống khoảng 1.000 °C. Một trong số đó là soda (cacbonat natri Na2CO3), hay bồ tạt (tức cacbonat kali K2CO3). Tuy nhiên, sô đa làm cho thủy tinh bị hòa tan trong nước - là điều người ta không mong muốn, vì thế người ta cho thêm vôi sống (oxide calci, CaO) là hợp chất bổ sung để phục hồi tính không hòa tan.

Trong dạng thuần khiết và ở điều kiện bình thường, thủy tinh dân dụng silicát là một chất trong suốt, tương đối cứng, khó mài mòn, rất trơ hóa học và không hoạt động xét về phương diện sinh học, có thể tạo thành với bề mặt rất nhẵn và trơn. Tuy nhiên, thủy tinh rất dòn dễ gãy hay vỡ thành các mảnh nhọn và sắc dưới tác dụng của lực hay nhiệt một cách đột ngột. Tính chất này có thể giảm nhẹ hay thay đổi bằng cách thêm một số chất bổ sung như ôxít bor, ôxít nhôm vào thành phần khi nấu thủy tinh hay xử lý nhiệt.

Thủy tinh được sử dụng rộng rãi trong xây dựng, làm đồ chứa (chai, lọ, cốc, chén, ly, tách), trong quang học (lăng kính, gương, sợi cáp quang), kỹ thuật điện tử (bóng đèn, màn hình, chất cách điện), bình lọ phản ứng trong công nghiệp hóa chất, xương, răng nhân tạo trong y học , vật liệu trang trí v.v.

Tính chất
Thủy tinh trong suốt, không gỉ, cứng nhưng giòn dễ vỡ. Thủy tinh không cháy, không hút ẩm và không bị acid (trừ Acid hydrofluoric) ăn mòn.

Truyền sáng
Nếu ta thay đổi một trong các tính chất của thủy tinh. Một trong những đặc trưng rõ nét nhất của thủy tinh thông thường là nó trong suốt đối với ánh sáng nhìn thấy, mặc dù không phải mọi vật liệu thủy tinh đều có tính chất như vậy do phụ thuộc vào tạp chất. Độ truyền sáng của thủy tinh trong vùng bức xạ điện từ bức xạ tử ngoại và tia hồng ngoại thay đổi tùy theo việc lựa chọn tạp chất.

Ánh sáng nhìn thấy
Tính trong suốt của thủy tinh trong ánh sáng nhìn thấy là do sự vắng mặt của trạng thái chuyển tiếp của các điện tử trong khoảng bước sóng của ánh sáng nhìn thấy, và trạng thái này là thuần nhất trong mọi bước sóng hơn là chỉ trong khoảng bước sóng của ánh sáng nhìn thấy (sự không thuần nhất làm cho ánh sáng bị tán xạ, làm tán xạ hình ảnh được truyền qua). Thủy tinh có thể được thổi thủ công hoặc sản xuất bằng phương pháp công nghiệp.

Các kim loại và oxide kim loại được bổ sung thêm vào thủy tinh trong quá trình sản xuất nó để thay đổi màu sắc của nó. Mangan có thể thêm vào với một lượng nhỏ để loại bỏ màu xanh lá cây tạo ra bởi sắt hay trong một lượng lớn hơn để cho thủy tinh có màu tím amêtít. Giống như mangan, selen có thể sử dụng với một lượng nhỏ để làm bay màu của kính, hay trong một lượng lớn hơn để tạo ra màu hơi đỏ. Một lượng nhỏ coban (tu 0,025 đến 0,1%) sinh ra thủy tinh màu xanh da trời. Oxide thiếc với antimoan và oxide asen sinh ra thủy tinh màu trắng đục, lần đầu tiên đã được sử dụng ở Venezia để sản xuất đồ giả sứ. 2 đến 3% của oxide đồng sinh ra màu xanh lam. Đồng kim loại nguyên chất sinh ra thủy tinh mờ có màu đỏ thẫm, nó đôi khi được sử dụng thay thế cho thủy tinh màu hồng ngọc của vàng. Niken, phụ thuộc vào nồng độ, sinh ra thủy tinh có màu xanh da trời hay màu tím hoặc thậm chí là màu đen. Sự bổ sung titan sinh ra thủy tinh có màu nâu vàng. Vàng kim loại trong một lượng rất nhỏ (khoảng 0,001%), sinh ra thủy tinh có màu hồng ngọc thẫm, trong khi một lượng thấp hơn sinh ra màu đỏ nhạt hơn, thông thường gọi là màu "nam việt quất". Nguyên tố urani (0,1 đến 2%) có thể thêm vào để thủy tinh có màu vàng phản quang hay màu xanh lá cây. Thủy tinh urani nói chung là không nguy hiểm về phóng xạ, tuy vậy nếu nó ở dạng bột, chẳng hạn như đánh bóng bằng giấy nhám, và dạng bụi thì nó là tác nhân gây ung thư. Hợp chất của bạc(thông thường là nitrat bạc) có thể sinh ra một khoảng màu từ đỏ da cam đến vàng. Phương thức đốt nóng và làm lạnh thủy tinh có thể có ảnh hưởng đáng kể tới màu sinh ra bởi các chất này. Các chất này tham gia vào cấu trúc thủy tinh như thế nào hiện nay vẫn chưa được nghiên cứu kỹ. Các loại thủy tinh màu khác vẫn thường xuyên được tìm ra. các chất uniric sẽ tạo ra các mã nguồn cho các hợp chất rắn khác. thủy tinh bluoon bao gồm cả các chất phụ lưu của cát và đá trắng. phần cắt càng mịn thì thủy tinh càng đẹp và bền và có chất lượng hơn.

cần bổ sung thêm quy trình sản xuất thủy tinh thì tốt hơn. có thể lưu trữ một lượng thông tin từ những con số thấng kê

Tử ngoại
Thủy tinh thông thường không cho ánh sáng có bước sóng nhỏ hơn 400 nm, hay tử ngoại tia cực tím (UV) đi qua. Có điều này vì sự bổ sung của các hợp chất như ôxít natri, sắt v.v. Thủy tinh thuần SiO2 (còn gọi là thủy tinh thạch anh) trái lại không hấp thụ tia UV và nó được sử dụng trong các ứng dụng yêu cầu độ trong suốt trong khoảng bước sóng này, mặc dù nó đắt hơn thủy tinh thường. Có thể pha thêm xeri|xêri vào thủy tinh để tăng việc hấp thụ tia cực tím (các bức xạ ion hóa nguy hiểm về mặt sinh học).

Hồng ngoại
Thủy tinh có thể sản xuất đến mức độ tinh khiết mà hàng trăm kilômét thủy tinh vẫn là trong suốt ở bước sóng tia hồng ngoại trong các sợi cáp quang. Một lượng lớn sắt được sử dụng trong thủy tinh có khả năng hấp thụ nhiệt, chẳng hạn như các tấm lọc hấp thụ nhiệt cho các máy chiếu phim.

Chiết suất
Chiết suất của thủy tinh có thể thay đổi tùy theo các dạng thành phần khi có các thành phần khác thêm. Thủy tinh có chứa chì, chẳng hạn như chì tinh thể hay thủy tinh đá lửa, là 'rực rỡ' hơn vì nó làm tăng chiết suất và sinh ra sự 'lấp lánh' có thể nhận thấy rõ hơn. Xem thêm pha lê. Việc bổ sung bari cũng làm tăng chiết suất. Oxide thori làm cho thủy tinh có hệ số chiết suất rất cao và nó được sử dụng để sản xuất các lăng kính chất lượng cao.

Nhiệt độ nóng chảy
Như mọi chất rắn vô định hình, thủy tinh không có nhiệt độ nóng chảy nhất định. Natri nói chung được thêm vào để hạ nhiệt độ nóng chảy của thủy tinh. Sự bổ sung sô đa hay bồ tạt đôi khi còn hạ nhiệt độ nóng chảy xuống thấp hơn.

Lịch sử
Các loại thủy tinh có nguồn gốc tự nhiên, gọi là các loại đá vỏ chai, đã được sử dụng từ thời đại đồ đá. Chúng được tạo ra trong tự nhiên từ các dung nham (magma) núi lửa. Người nguyên thủy dùng đá vỏ chai để làm các con dao cực sắc.

Việc sản xuất thủy tinh lần đầu tiên hiện còn lưu được chứng tích là ở Ai Cập khoảng năm 2000 trước công nguyên, khi đó thủy tinh được sử dụng như là men màu cho nghề gốm và các mặt hàng khác. Trong thế kỷ 1 trước công Nguyên kỹ thuật thổi thủy tinh đã phát triển và những thứ trước kia là hiếm và có giá trị đã trở thành bình thường. Trong thời kỳ đế quốc La Mã (đế chế La Mã) rất nhiều loại hình thủy tinh đã được tạo ra, chủ yếu là các loại bình và chai lọ. Thủy tinh khi đó có màu xanh lá cây vì tạp chất sắt có trong cát được sử dụng để sản xuất nó. Thủy tinh ngày nay nói chung có màu hơi ánh xanh lá cây, sinh ra cũng bởi các tạp chất như vậy.

Các đồ vật làm từ thủy tinh từ thế kỷ 7 và thế kỷ 8 đã được tìm thấy trên đảo Torcello gần Venice. Các loại hình này là liên kết quan trọng giữa thời La Mã và sự quan trọng sau này của thành phố đó trong việc sản xuất thủy tinh. Khoảng năm 1000 sau Công nguyên, một đột phá quan trọng trong kỹ thuật đã được tạo ra ở Bắc Âu khi thủy tinh sô đa được thay thế bằng thủy tinh làm từ các nguyên liệu có sẵn hơn: bồ tạt thu được từ tro gỗ. Từ thời điểm này trở đi, thủy tinh ở khu vực phía bắc châu Âu có sự sai khác rõ nét với thủy tinh ở khu vực Địa Trung Hải, là khu vực mà sô đa vẫn được sử dụng chủ yếu.

Thế kỷ 11 được cho là nổi bật, tại Đức, phương pháp mới chế tạo thủy tinh tấm đã ra đời bằng các quả cầu để thổi, sau đó chuyển nó sang thành các hình trụ tạo hình, cắt chúng khi đang còn nóng và sau đó dát phẳng thành tấm. Kỹ thuật này đã được hoàn thiện vào thế kỷ 13 ở Vênidơ.

Cho đến thế kỷ 12 thủy tinh đốm (có nghĩa là thủy tinh với các vết màu, thông thường là kim loại) đã không được sử dụng rộng rãi nữa.

Trung tâm sản xuất thủy tinh từ thế kỷ 14 là Vênidơ, ở đó người ta đã phát triển nhiều công nghệ mới để sản xuất thủy tinh và trở thành trung tâm xuất khẩu có lãi các đồ đựng thức ăn, gương và nhiều đồ xa xỉ khác. Sau đó, một số thợ thủy tinh của Vênidơ đã chuyển sang các khu vực khác như Bắc Âu và việc sản xuất thủy tinh đã trở nên phổ biến hơn.

Công nghệ thủy tinh Crown đã được sử dụng cho đến giữa những năm 1800. Trong công nghệ này, ống thổi thủy tinh có thể xoay tròn khoảng 9 pound (khối lượng) (4 kg) thủy tinh lỏng tại phần cuối của ống cho đến khi nó được làm phẳng thành đĩa đường kính khoảng 5 ft (1,5 m). Đĩa sau đó được cắt thành tấm chữ nhật. Thủy tinh của người Vênidơ là cao giá giữa thế kỷ 10 và thế kỷ 14 bởi vì họ giữ được bí quyết. Khoảng năm 1688, công nghệ đúc thủy tinh đã được phát triển, dẫn tới việc sử dụng nó như một vật liệu thông dụng. Sự phát minh ra máy ép thủy tinh năm 1827 cho phép sản xuất hàng loạt các đồ vật từ thủy tinh rẻ tiền hơn.

Phương pháp ống xy lanh được phát kiến bởi William J. Blenko trong những năm đầu của thập niên 1900.

Thủy tinh nghệ thuật đôi khi được tạo ra bằng phương pháp khắc acid hay bằng các chất ăn mòn khác (tạo ra hình cần thiết trên bề mặt thủy tinh). Thông thường nó được tạo ra bởi các nghệ nhân sau khi thủy tinh được thổi hay đúc. Trong những năm 1920 phương pháp mới để khắc acid theo khuôn đã được phát kiến, theo đó các tác phẩm nghệ thuật được khắc trực tiếp trên khuôn, vì thế mỗi một lượt đúc đã tạo ra hình ảnh trên bề mặt thủy tinh. Điều này làm giảm chi phí sản xuất và kết hợp với việc sử dụng rộng rãi của các loại thủy tinh màu đã tạo ra các sản phẩm thủy tinh rẻ tiền trong những năm 1930, sau này được biết đến như là thủy tinh thời kỳ suy thoái.

Ngày nay, tại nhiều quốc gia, bao gồm cả Hoa Kỳ, việc thu thập đá vỏ chai bị pháp luật ngăn cấm ở một vài nơi.

Ứng dụng

Vì thủy tinh là một vật liệu cứng và không hoạt hóa nên nó là một vật liệu rất có ích. Rất nhiều đồ dùng trong gia đình làm từ thủy tinh. Cốc, chén, bát, đĩa, chai, lọ v.v có thể được làm từ thủy tinh, cũng như bóng đèn, gương, màn hình máy tính và ti vi, cửa sổ. Trong phòng thí nghiệm để làm các thí nghiệm trong hóa học, sinh học, vật lý và nhiều lĩnh vực khác, người ta sử dụng bình thót cổ, ống thử, lăng kính và nhiều dụng cụ thiết bị khác được làm từ thủy tinh. Đối với các ứng dụng này, thủy tinh silicat bo (như Pyrex) thường được sử dụng vì sức bền và hệ số giãn nở nhiệt thấp, giúp cho nó chống lại tốt hơn đối với sự sốc nhiệt và cho phép đo đạc chính xác hơn khi làm nóng và làm nguội các thiết bị. Đối với phần lớn các ứng dụng có yêu cầu cao, thủy tinh thạch anh được sử dụng, mặc dù rất khó làm việc với nó. Phần lớn thủy tinh như thế này được sản xuất hàng loạt bằng các công nghệ khác nhau, nhưng đa phần các phòng thí nghiệm lớn cần rất nhiều các loại đồ thủy tinh khác nhau vì thế họ vẫn giữ ống thổi thủy tinh trong văn phòng. Thủy tinh từ núi lửa, như đá vỏ chai, đã được sử dụng từ lâu để tạo ra các công cụ bằng đá và kỹ thuật đập đá lửa có thể dễ dàng tạo ra chất bất trị của natri với sự phù hợp với thủy tinh sản xuất hàng loạt ngày nay.

Tái chế
Thủy tinh được tạo hình khi nó đang nóng chảy hoặc biến mềm, do đó những phế liệu có tính chất gần giống tính chất sản phẩm cần tạo đều có thể tái chế (nấu chảy và tạo hình lại). Ở những nhà máy lớn sản xuất thủy tinh, đa số đều dùng lò bể, là một loại lò có thể nấu liên tục. Người ta hạn chế tối đa việc dừng lò bởi mỗi lần như thế, lượng thủy tinh còn thừa (chiếm khoảng 20-30% thể tích lò) sẽ đông cứng, co lại và phá huỷ lớp gạch chịu lửa xây lò và ảnh hưởng đến kết cấu thành lò. Chi phí xây gạch mới và nhiên liệu cung cấp cho quá trình nâng nhiệt của lò đến nhiệt độ nấu thủy tinh sẽ rất lớn. Chính điều đó dẫn đến việc có một số thủy tinh thành phẩm nhưng cũng được đưa vào tái chế (nấu lại). Điều này xảy ra tại các nhà máy thủy tinh lớn chẳng may hàng bán không chạy, mà hàng tồn đọng lại trong kho quá nhiều; nếu tiếp tục sản xuất mới sẽ không có chỗ chứa. Biện pháp xử lý là đập vỡ thành phẩm, đem qua lò nấu lại, mục đích là để duy trì sự hoạt động của lò.

Xem thêm
 Men gốm
 Chất rắn vô định hình
 Pha lê

Chú thích

Liên kết ngoài

Bách khoa thư thủy tinh – Hướng dẫn toàn tập về tất cả các loại thủy tinh xưa và nay với thông tin, hình ảnh và nguồn tham khảo.
Bảo tàng văn hóa Canada – Câu chuyện về việc làm ra thủy tinh ở Canada
Bảo tàng thủy tinh Corning
 "Đồ thủy tinh của bạn được tạo ra như thế nào"  tác giả George W. Waltz, tháng 2 năm 1951, khoa học phổ thông.

Vật liệu
Chất cách điện
Bài cơ bản dài trung bình
Điện môi
Vật liệu đóng gói


title: Shivpuri

text:
Shivpuri là một thành phố và khu đô thị của quận Shivpuri thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Shivpuri có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 468 mét (1535 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Shivpuri có dân số 146.859 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Shivpuri có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Shivpuri, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh
Shivpuri


title: La Barre, Jura

text:
La Barre là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Chung kết Cúp C1 châu Âu 1976

text:
Trận chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1976 là trận chung kết thứ hai mươi mốt của Cúp các đội vô địch bóng đá quốc gia châu Âu, ngày nay là UEFA Champions League. Đây là trận đấu giữa FC Bayern München của Đức và AS Saint-Étienne của Pháp trên sân Hampden Park, Glasgow, Scotland vào ngày 12 tháng 5 năm 1976. Bayern München lần thứ ba liên tiếp giành Cúp C1 châu Âu với chiến thắng 1-0.

Chi tiết trận đấu

Xem thêm
Cúp C1 châu Âu 1975-76

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mùa giải 1975-76 trên trang chủ của UEFA
Cúp C1 châu Âu trên trang chủ của RSSSF
Summary của the final below ở French

Chung kết Cúp C1 châu Âu
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1976
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1976
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1976
1976


title: San Nicolas, Batangas

text:
San Nicolas là một đô thị cấp năm ở tỉnh Batangas, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 16,278 người trong 2.946 hộ.

Barangays

San Nicolas, về mặt hành chính, được chia thành 18 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài

1. Mã địa lý chuẩn Philipin
2. 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
3. Small Batangas Town moves to Relive History

Đô thị của Batangas


title: Dicranomyia venustior

text:
Dicranomyia venustior là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Luật ba (toán học)

text:
Trong Toán học, luật ba (rule of three) là phương pháp tìm hạng tử thứ tư của một tỉ lệ toán học khi ba hạng tử đầu đã biết, nghĩa là hạng tử thứ nhất chia hạng tử thứ hai đối với hạng tử thứ ba chia hạng tử thứ tư. Để tìm hạng tử thứ tư, nhân hạng tử thứ hai và thứ ba, rồi chia tích của chúng cho hạng tử thứ nhất.

Sử dụng ký hiệu toán học, với a, b, c và c là ba hạng tử đã biết, và x là hạng tử thứ tư chưa biết cần tìm, và bài toán có thể biểu diễn như sau:

Theo như luật ba,

Lấy ví dụ, giả sử một chiếc xe, chạy với vận tốc không đổi, trong 3 giờ đi được 90 km. Chiếc xe có thể đi được bao nhiêu km trong 7 giờ nếu nó giữ nguyên vận tốc? Thay các số bởi các chữ và sử dụng luật ba,

  km.

Luật ba dựa trên nguyên lý, trong một tỉ số, tích của hạng tử thứ nhất và thứ tư bằng tích của hạng tử thứ hai và thứ ba. Hoặc

  thì

Đọc thêm
 'Dr Math', Rule of Three
 'Dr Math', Abraham Lincoln and the Rule of Three
 Pike's System of arithmetick abridged: designed to facilitate the study of the science of numbers, comprehending the most perspicuous and accurate rules, illustrated by useful examples: to which are added appropriate questions, for the examination of scholars, and a short system of book-keeping., 1827  - facsimile of the relevant section
 Hersee J, Multiplication is vexation  - an article tracing the history of the rule from 1781

Tham khảo

Số học sơ cấp
Phân số


title: Edelstauden

text:
Edelstauden là một đô thị thuộc huyện Feldbach trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 5,75 km², dân số cuối năm 2005 là 367 người.

Tham khảo


title: Monoeca haemorrhoidalis

text:
Monoeca haemorrhoidalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Monoeca
Động vật được mô tả năm 1854


title: Trentepohlia ephippiata

text:
Trentepohlia ephippiata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Rajnagar

text:
Rajnagar là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Chhatarpur thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Rajnagar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 273 mét (895 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rajnagar có dân số 12.442 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Rajnagar có tỷ lệ 55% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Rajnagar, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Conquista de la Sierra

text:
Conquista de la Sierra là một đô thị trong tỉnh Cáceres, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 220 người.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: 11133 Kumotori

text:
11133 Kumotori (1996 XY) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 12 năm 1996 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11133 Kumotori

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Anthidium luizae

text:
Anthidium luizae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 2001


title: Dương Phong (Tam quốc diễn nghĩa)

text:
Dương Phong (chữ Hán:楊鋒, bính âm: Yang Feng) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa của nhà văn La Quán Trung. Trong tiểu thuyết này, Dương Phong xuất hiện tại Hồi thứ 89 và được giới thiệu là chúa động Ngân Dã có lực lượng khá hùng hậu, Dương Phong đã giúp đỡ cho quân Thục Hán trong cuộc chinh phạt vào vùng Nam Trung, Dương Phong đã bắt Mạnh Hoạch và tông đảng để giao cho Gia Cát Lượng.

Câu chuyện
Khi Mạnh Hoạch và Đóa Tư đại vương đang mở đại tiệc khao quân nhân sự kiện quân Thục bị uống phải nước suối câm. Lúc quân Man sắp khởi hành, thì có tin báo chúa động Ngân Dã là Dương Phong ở mé tây sau động Ngân hàng dẫn ba vạn quân lại giúp. Mạnh Hoạch mừng rỡ cùng Đóa Tư đại vương ra đón tiếp Dương Phong.

Phong tự giới thiệu mình có ba vạn tinh binh đều mặc thiết giáp, giỏi nghề trèo non vượt suối, có thể địch được quân Thục trăm vạn và có năm con tinh thông võ nghệ, người nào cũng mình beo dáng hổ, tướng tá rất sức mạnh xin đem lại giúp Mạnh Hoạch. Mạnh Hoạch mừng và mở tiệc khoản đãi cha con Dương Phong. Khi uống rượu nửa chừng, Dương Phong đề nghị cho bọn gái Man của ông này có tài múa đao che mộc rất giỏi, cho ra giúp vui. Dương Phong đem theo vài ba chục cô gái Man, người nào cũng xõa tóc, đi chân không. Quân Man vỗ tay ca hát, hòa theo nhịp múa. Dương Phong lại sai hai người dâng chén chúc mừng Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu. Hai người đỡ chén toan uống, Dương Phong lập tức quát to, hai cô này bắt ngay Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu trói lại. Đóa Tư toan chạy, bị Dương Phong bắt. Bọn gái Man đứng dàn ở ngoài trướng, không ai dám đến gần.

Mạnh Hoạch hỏi lý do, Dương Phong trả lời rằng "Anh em con cháu ta, đều đội ơn Gia Cát thừa tướng tha tội, không biết lấy gì báo đền. Nay ngươi làm phản, nên ta bắt đem nộp cho thừa tướng đây!". Quân Man các động, tan chạy đâu về đấy cả. Dương Phong giải Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu, Đóa Tư đến trại Khổng Minh. Khổng Minh đòi vào, Dương Phong lạy ở dưới trướng, thưa rằng: "Con cháu chúng tôi, đều được đội ơn đức thừa tướng, cho nên bắt bọn Mạnh Hoạch lại nộp". Khổng Minh liền trọng thưởng cho Dương Phong.

Xem thêm
 Danh sách nhân vật hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa
 Danh sách sự kiện hư cấu trong Tam Quốc diễn nghĩa

Tham khảo

Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa


title: Megachile gowdeyi

text:
Megachile gowdeyi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1931


title: Monodilepas skinneri

text:
Monodilepas skinneri là một loài ốc biển nhỏ, a keyhole limpet, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fissurellidae and slit limpets. Đây là loài đặc hữu của the Chatham Islands, New Zealand.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., William Collins Publishers Ltd, Auckland 1979 ISBN 0-00-216906-1

Monodilepas
Động vật chân bụng New Zealand


title: Quasimus kai

text:
Quasimus kai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: Arzon

text:
Arzon (Arzhon-Rewiz trong tiếng Bretagne) là một xã located at the extremity of thvà Rhuys peninsula ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 8,93 km², dân số năm 1999 là 2056 người. Khu vực này có độ cao từ 0-36 trung bình mét trên mực nước biển.
Ở đây có hai khu vực nghỉ dưỡng ven biển, có bãi biển dài. Cư dân của Arzon danh xưng trong tiếng Pháp là Arzonais.
Arzon kết nghĩa với Lahinch, Ireland.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Toà thị chính Arzon
 Văn phòng du lịch Arzon
 Câu lạc bộ du thuyền Arzon
French Ministry of Culture list for Arzon

Xã của Morbihan


title: 1433 Geramtina

text:
1433 Geramtina (1937 UC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 10 năm 1937 bởi Eugène Joseph Delporte ở Đài thiên văn Hoàng gia Bỉ..

Tham khảo

Tiểu hành tinh Gefion
Được phát hiện bởi Eugène Joseph Delporte
Thiên thể phát hiện năm 1937
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Sân vận động Tây Ninh

text:
Sân vận động Tây Ninh là 1 sân vận động có diện tích hơn 4 ha, nằm tại đường 30 tháng 4. Sân có 2 khán đài với sức chứa khoảng 16.000 chỗ ngồi, được xây dựng vào năm 2004 và khánh thành vào năm 2005. Trước năm 2009 sân có 1 khán đài. Từ tháng 1 năm 2009 xây dựng thêm khán đài B và hệ thống đèn chiếu sáng.

Sân này từng là sân nhà của Câu lạc bộ bóng đá Tây Ninh. Sau khi câu lạc bộ dừng hoạt động vào năm 2021, sân được chuyển quyền quản lý từ Công ty cổ phần bóng đá Tây Ninh sang Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục Thể thao Tây Ninh.

Chú thích

Tây Ninh


title: Doratifera pinguis

text:
Doratifera pinguis, sometimes referred to as the Painted Cup Moth, although this name is usually applied to Doratifera oxleyi, là một loài bướm đêm thuộc họ Limacodidae. It is found over the whole miền đông seaboard of Úc.

Sải cánh dài khoảng 30 mm đối với con đực và about 40 mm đối với con cái.

Ấu trùng ăn Eucalyptus species.

Chú thích

Tham khảo

Doratifera


title: 13605 Nakamuraminoru

text:
13605 Nakamuraminoru (tên chỉ định: 1994 RV) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Kin Endate và Kazuro Watanabe ở Đài thiên văn Kitami ở Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 1 tháng 9 năm 1994. Nó được đặt theo tên Minoru Nakamura, a former educator và astronomy enthusiast ở Aomori Prefecture, Nhật Bản.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Kin Endate
Được phát hiện bởi Kazuro Watanabe


title: Sorbus decipiens

text:
Sorbus decipiens là một loài thực vật thuộc họ Rosaceae. Đây là loài đặc hữu của Đức.

Tham khảo

=Chú thích

Tham khảo=
 Schmidt, P.A. 1998. Sorbus decipiens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Đức
D


title: Chileoptilia yaroella

text:
Chileoptilia yaroella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Chile.

Ấu trùng ăn Acacia macrantha. Chúng ăn hoa của thực vật chúng sống trên đó.

Chú thích

Tham khảo

Chileoptilia
Động vật được mô tả năm 2005


title: Oecetis simplex

text:
Oecetis simplex là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Oecetis


title: Gramazie

text:
Gramazie là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Gramaziais.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Gramazie trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Gramazie


title: Vương quốc Champasak

text:
Vương quốc Champasak (chữ Anh: Kingdom of Champasak, chữ Lào: ອານາຈັກຈຳປາສັກ) là một vương quốc ở phía nam nước Lào. Năm 1713, Vương quốc Champasak thoát li khỏi sự thống trị của Vương quốc Lan Xang và trở nên độc lập, đồng thời rất nhanh chóng đạt đến đỉnh cao thịnh vượng. Nhưng không lâu đã suy tàn xuống dốc, trở thành nước chư hầu của Xiêm La. Năm 1893, Xiêm La đem toàn bộ Lào trong đó bao gồm Champasak cắt nhượng cho Pháp, Vương quốc Champasak trở thành thuộc địa của Pháp, rất nhiều đặc quyền của vương thất bị tước đoạt. Năm 1946, Vương quốc Champasak bị xoá bỏ, sáp nhập vào Vương quốc Lào mới thành lập.

Hai thân vương quốc láng giềng gồm Attapeu và Stung Treng đặt dưới quyền cai quản của Vương quốc Champasak, tạo thành Hệ thống Mandala.

Lịch sử
nhỏ|Quá trình Xiêm La cắt nhượng lãnh thổ cho Pháp và Anh.
nhỏ|Quân đội Xiêm La tại Lào vào năm 1893.
nhỏ|Champasak nhìn từ sông Mê Kông.
Vương quốc Champasak nằm ở bờ đông hoặc tả ngạn của sông Mê Kông, hữu ngạn và chỗ hợp lưu sông Mun là Thân vương quốc Khong Chiam, ở phía đông sông Mê Kông đột ngột uốn khúc bẻ cong về phía tây, đồng thời chảy xuống Campuchia theo hướng đông nam. Champasak - thủ đô của Vương quốc Champasak nằm ở hữu ngạn, cách di tích Wat Phou khoảng 10 kilômét về phía đông bắc.

Năm 1690, quốc vương Lan Xang Sourigna Vongsa qua đời, không có người nối ngôi, thừa tướng Tian Thala đăng cơ. Tian Thala không được lòng dân, nhân lúc Vương quốc Lan Xang thực hiện kế thừa ngôi vua đã phát sinh nội loạn. Công chúa Sumangala dẫn 3.000 người bỏ trốn đến hạ du sông Mê Kông, được sự bảo hộ của các nhà sư địa phương. Cùng lúc đó, Vương quốc Ayutthaya vì mục đích làm suy yếu thế lực của Lan Xang, cho nên xúi giục Nokasad độc lập vào năm 1713, thiết lập Vương quốc Champasak.

Do không đủ dữ liệu vào thời kì đen tối Campuchia, dân số ở cao nguyên Khorat dường như suy giảm cấp tốc, dân số của các thân vương quốc ở tả ngạn bắt đầu tái di trú vào hữu ngạn. Năm 1718, một nhánh di dân người Lào trung thành với quốc vương Champasak đã thiết lập khu định cư người Lào đầu tiên tại huyện Suwannaphum, có tài liệu lịch sử ghi chép ở bất kì nơi nào trong cao nguyên Khorat.

Năm 1767, Ayutthaya bị quân đội Miến Điện đánh chiếm và đốt phá, Vương triều Ayutthaya bị diệt vong. Phó thống đốc tỉnh Tak Taksin lợi dụng cơ hội Chiến tranh Thanh–Miến bùng phát và quân đồn trú Miến Điện tại Ayutthaya bị ép về nước chống quân Thanh, đã dấy binh chống lại sự thống trị của Miến Điện, đánh đuổi quân đội Miến Điện, đồng thời thành lập vương triều Thonburi. Trong khoảng thời gian Xiêm La phát sinh chiến tranh với Miến Điện, Vương quốc Viêng Chăn lớn mạnh nhất trong ba vương quốc Lào ủng hộ vương triều Konbaung của Miến Điện. Do đó vào tháng 11 năm 1778, Taksin quyết định tiến hành giáp công vào ba vương quốc Lào. Ông sai Chao Phraya Chakri cầm đầu hai vạn quân xâm lược Vương quốc Viêng Chăn; cùng lúc đó, Chao Phraya Surasi cầm đầu một vạn quân Xiêm La tiến công phía nam Viêng Chăn, đã chiếm đóng Champasak, Nakhon Phanom và Nong Khai. Hai đạo quân hội sư ở Viêng Chăn, rồi cuối cùng đánh phá Viêng Chăn.

Đầu thế kỉ XIX, toàn cầu phát sinh thảm hoạ nông nghiệp, năm 1816, toàn cầu lại thêm trải qua Năm không có mùa hè (en). Khác biệt với nó chính là, Champasak được miêu tả là một tuyến đường mậu dịch phồn thịnh, có bạch đậu khấu, cao su, thịt/cá khô, nhựa thông, da thuộc, sừng/gạc, cùng với nô lệ xuất khẩu sang Ubon Ratchathani, Nakhon Ratchasima và Băng Cốc. Nơi này về sau trở thành nạn nhân của sự đấu đá giữa Xiêm La và Pháp về quyền tôn chủ.

Năm 1815, một vị cao tăng tự xưng có siêu năng lực khích động bách tính nổi loạn, đã chiếm đóng thủ đô Champasak. Vua Champasak Chao Phom Manoi bỏ trốn sang Băng Cốc. Năm 1819, quốc vương Viêng Chăn Chao Anouvong xâm lược Champasak, lập Chao Raja Putra Nyô - con trai của ông, làm quốc vương Champasak. Từ năm 1826 đến 1829, Chao Anouvong phát binh chống lại sự thống trị của Xiêm La (en). Vương quốc Champasak cũng phát binh ủng hộ, Chao Nyô cầm quân tiến công Ubon Ratchathani. Sau chiến tranh, Vương quốc Viêng Chăn bị Xiêm La thôn tính, Champasak bị giáng cách thành nước chư hầu.

Chao Huy (en) có công truy bắt Chao Nyô được Xiêm La bổ nhiệm làm vua Champasak mới. Sau đó, Champasak mỗi năm đều tiến cống lên Xiêm La. Chiến tranh Việt–Xiêm từ năm 1831 đến 1834 khiến cả khu vực bị giáng cách thành chư hầu, sau này do sự nhúng tay của các nhà thực dân Pháp khiến tình hình phức tạp hoá, các nhà thực dân Pháp sau này thiết lập thuộc địa Đông Dương thuộc Pháp tại nơi này.

Sau Chiến tranh Pháp–Xiêm năm 1893, tả ngạn sông Mê Kông bị Pháp thống trị, quốc vương Champasak mất đi rất nhiều đặc quyền. Ách thực dân và thống trị của Pháp khiến nơi này bần cùng. Hiệp ước Pháp–Xiêm năm 1893 đã quy định một khu phi quân sự rộng 25 kilômét ở hữu ngạn sông Mê Kông, khiến cho việc Xiêm La kiểm soát nơi này trở nên bất khả thi. Nơi này nhanh chóng trở thành chỗ ẩn náu của những kẻ vi phạm pháp luật ở hai bờ.

Ong Keo (en) và Ong Kommandam (en), người Alak sống ở cao nguyên Bolaven, phát động cuộc khởi nghĩa Ong Keo (en), đã bắn phát súng đầu tiên chống lại ách thực dân và thống trị của Pháp, nhưng bị liên quân Pháp–Xiêm trấn áp. Hữu ngạn sông Mê Kông bị thôn tính, sáp nhập vào Xiêm La, trở thành khu vực Isan của Thái Lan ngày nay. Nhưng tả ngạn vẫn do Vương quốc Champasak duy trì tự trị.

Năm 1904, trước khi kí kết Hiệp ước Pháp–Xiêm, thủ đô của Vương quốc Champasak được chuyển giao cho nhà thống trị Pháp, đặt dưới quyền cai quản của Campuchia thuộc Pháp. Vương quốc Champasak mất đi tỉnh Stung Treng, để đổi lấy thủ đô Champasak từ trong tay người Pháp. Các nhà thực dân Pháp rút ra bài học từ cuộc nổi loạn Ong Keo, đem hai tỉnh Kon Tum và Pleiku cắt nhượng cho Xứ bảo hộ Trung Kì. Hiệp ước Pháp–Xiêm năm 1904 nêu rằng, lấy khu phi quân sự rộng 25 kilômét ở hữu ngạn sông Mê Kông làm ranh giới, công nhận khu vực Isan thuộc Thái Lan, tả ngạn sông Mê Kông do Pháp cai quản.

Năm 1946, Vương quốc Champasak bị xoá bỏ, sáp nhập vào Vương quốc Lào, trở thành tỉnh Champasak.

Các vua của Champasak (1713-1904)
nhỏ|Chỗ ở của các hoàng tử Champasak.
 Nokasad (Soysisamout Phoutthangkoun) (1713–1737, cháu trai của Sourigna Vongsa)
 Sayakumane (1737–1791, con trai của Nokasad)
 Fay Na (1791–1811, con trai của Phra Vorarat, không thuộc dòng dõi hoàng gia do Xiêm La bổ nhiệm)
 No Muong (1811–1813, con trai của Fay Na, không thuộc dòng dõi hoàng gia)
 Manoi (1813–1819, cháu họ của Sayakumane)
 Chao Nyô (Chao Yo house of Vientiane) (1819–1827, con trai của Chao Anouvong, quốc vương Viêng Chăn)
 1829–1893 Xiêm La sáp nhập Champassak sau cuộc nổi dậy của Chao Anouvong (en) và xác nhận các vị vua tiếp theo
 Chao Huy (1828–1840, cháu trai cả của Nokasad)
 Nark (1841–1851, anh trai ruột của Huy)
 Boua (1851–1853 nhiếp chính, 1853 vua, con trai ruột của Huy)
 Thời kì không có vua (1853–1856)
 Kham Nai (1856–1858, con trai ruột của Huy)
 Thời kì không có vua (Chao Chou) (1858–1863)
 Kham Souk (1863–1899) con trai ruột của Huy, Pháp cắt nhượng bờ đông sông Mê Kông của vương quốc cho Xiêm La vào năm 1893.
 Ratsadanay (Nhouy) (1900–1904) con trai ruột của Khamsouk, vương quốc của ông đã bị giải thể nhưng ông vẫn giữ tước vị hoàng gia của mình trong thời kì thuộc địa Pháp; 1905–1934 được trao chức vụ thống đốc khu vực.
 Chao Boun Oum (1912-1980), con trai ruột của Chao Ratsadanay, hoàng tử cha truyền con nối của Champassak.

Đứng đầu hoàng tộc từ 1904-nay
Ratsadanay 1904-1945
Boun Oum 1945-1980
Keo Champassak 1980-nay

Lãnh thổ
Khu vực vương quốc Champasak bao gồm một phần vùng Đông Bắc Thái Lan, Đông Bắc Campuchia và các tỉnh Nam Lào: Champasak, Seetan (nay gọi là See Koong), Saravane, Attopeu, Kam Tong Yai, Xieng Taeng, Saen Parng, Surin, Sangkha, Khukhan, (Det Udom, Sisaket), U bol, Yasotorn, Khemmarat, Kamalasai, Kalasin, Pulaencharng, Suvannapum, Roi Et, và Mahasarakam,...

Chú ý

Chú thích

Tham khảo
 History of Laos (lịch sử Lào) của M.L. Manich (bản pdf tiếng Anh)
Royal Ark
champassak

Vương quốc Champasak
Xứ Bảo hộ Lào
Quốc gia cổ trong lịch sử Lào
Lịch sử Lào


title: Leptolalax bourreti

text:
Leptolalax bourreti là một loài ếch trong họ Megophryidae. Loài này có ở Việt Nam và có thể cả Thái Lan.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng mây ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới, và sông. Tình trạng bảo tồn của nó hiện chưa đủ thông tin.

Nguồn
 van Dijk, P.P. & Ohler, A. 2004. Leptolalax bourreti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Tham khảo

]]

B
Động vật lưỡng cư Việt Nam
Động vật đặc hữu Việt Nam


title: 7651 Villeneuve

text:
7651 Villeneuve là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1695.4519877 ngày (4.64 năm).

Nó được phát hiện ngày 15 tháng 11 năm 1990.

Tham khảo

Tiểu hành tinh Gefion
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Nomada suavis

text:
Nomada suavis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1878


title: Agonischius brevicollis

text:
Agonischius brevicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Agonischius


title: Hitachiōmiya, Ibaraki

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Ibaraki, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Ibaraki


title: Rouffiac, Charente

text:
Rouffiac là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 156 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Heßdorf

text:
Heßdorf là một town thuộc huyện Erlangen-Höchstadt, trong bang Bayern, nước Đức. Đô thị Heßdorf có diện tích 24,79 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 3475 người.

Tham khảo


title: Hạ Bạt Doãn

text:
Hạ Bạt Doãn hay Duẫn (chữ Hán: 贺拔允, 490 - 537) tự Khả Nê  hay A Nê , người Tiêm Sơn, Thần Vũ , dân tộc Sắc Lặc, tướng lĩnh nhà Bắc Ngụy.

Ông là anh trai của Hạ Bạt Thắng, Hạ Bạt Nhạc.

Cuộc đời
Hạ Bạt Doãn giỏi cưỡi ngựa bắn cung, lại có can đảm và mưu lược. Ông cùng cha và các em trai tập kích giết chết tướng lĩnh nghĩa quân Vệ Khả Quăng (hay Vệ Khả Cô ). Quảng Dương vương Nguyên Thâm  (hay Nguyên Uyên ) lấy ông làm Tích xạ tướng quân, Trì tiết để phòng ngự Phũ Khẩu. Sau khi Thâm thất bại, ông đầu quân cho Nhĩ Chu Vinh.

Cha con anh em của Doãn đều nhờ võ nghệ mà nổi danh, Vinh vốn đã biết. Gặp được Doãn, Vinh đãi ngộ rất hậu. Năm Kiến Nghĩa đầu tiên (528) thời Hiếu Trang đế, ông được phong làm Chinh đông tướng quân, Quang lộc đại phu, ban tước Thọ Dương huyện hầu, thực ấp 700 hộ. Trong những năm Vĩnh An (528 - 530), ông được phong Chinh bắc tướng quân, Úy Châu thứ sử, tiến tước làm công. Trường Quảng vương Nguyên Diệp được họ Nhĩ Chu đưa lên ngôi, ông được cải phong làm Yên quận công, kiêm Thị trung.

Doãn đi sứ Như Như, trở về Tấn Dương, gặp Cao Hoan mới ra vùng Sơn Đông. Ông vốn biết Hoan là người phi thường, từ sớm đã có kết giao. Cao Hoan thấy ông là người có danh vọng ở phương bắc, đối đãi rất thân tình. Doãn cùng Cao Hoan đến Tín Đô, tham gia bàn bạc sách lược. Năm Trung Hưng đầu tiên (532) thời An Định vương Nguyên Lãng, ông chuyển sang làm Tư đồ, lĩnh chức Thượng thư lệnh.

Khi Cao Hoan tiến vào Lạc Dương, ông chuyển sang làm Thái úy, gia chức Thị trung. Bắc Ngụy Hiếu Vũ đế nghi kỵ Cao Hoan, trông cậy vào em trai Doãn là Nhạc, ngầm cho sứ giả đi lại với nhau. Bấy giờ mọi người đều lo Doãn làm phản. Khi Nhạc chết, Hiếu Vũ đế lại trông cậy vào em trai khác của Doãn là Thắng làm tâm phúc. Cao Hoan coi trọng tình nghĩa cũ, vẫn bảo toàn cho cả nhà của ông.

Cái chết
Năm Thiên Bình thứ 4 (537) nhà Đông Ngụy, ông bị ban chết, khi ấy được 48 tuổi. Cao Hoan đích thân đến khóc, truy tặng Định Châu thứ sử, đô đốc 5 châu chư quân sự.

Doãn có ba con trai: Thế Văn, Thế Nhạc, Nan Đà. Cuối những năm Hưng Hòa (539 – 542), Cao Hoan triệu họ đến để học cùng với các con của mình. Trong những năm Vũ Định (543 – 550), triều đình có sắc cho họ định cư ở Định Châu, ban cho ruộng vườn.

Xem thêm
 Bắc Ngụy
 Đông Ngụy
 Nhĩ Chu Vinh
 Cao Hoan
 Hạ Bạt Thắng
 Hạ Bạt Nhạc

Tham khảo
 Ngụy thư
 Chu thư
 Bắc Tề thư
 Tư trị thông giám

Chú thích

Tướng nhà Bắc Ngụy
Sinh năm 490
Mất năm 537
Người tự sát
Người Sơn Tây (Trung Quốc)


title: Never Gone

text:
Never Gone là album phòng thu của ban nhạc người Mỹ Backstreet Boys. Đây được coi là album đánh dấu sự trở lại sau một thời gian gián đoạn. Ban đầu, album được dự định phát hành năm 2004, nhưng thời điểm phát hành đã bị dời đến tận tháng 6 năm 2005 mà không rõ lý do. Album có sự thay đổi với các album trước, với nhiều chất rock hơn. Đây cũng là album cuối cùng có sự góp mặt của thành viên Kevin Richardson.

Thông tin
Có 4 đĩa đơn đã được phát hành từ album. Đĩa đơn đầu tiên là "Incomplete", và sa đó là "Just Want You To Know". Đĩa đơn quốc tế thứ ba là "I Still...". Never Gone đã được chứng nhận Bạch kim ở Hoa Kỳ, bán được trên 293.000 bản trong tuần đầu tiên phát hành và đạt vị trí số 3 trên Billboard 200. Ở Nhật, album bán được 528.000, đứng thứ hai trong số các album của các nghệ sĩ châu Âu bán chạy nhất năm 2005. Trên toàn thế giới, album đã tiêu thụ được trên 10 triệu bản.

Never Gone cũng đã được phát hành dưới dạng đĩa kép. Bản đĩa kép có video âm nhạc cho "Incomplete" và một phim tài liệu ngắn về quá trình thực hiện video. Nó cũng đã được phát hành dưới dạng CD và DVD.

The Never Gone Tour cũng đã nhanh chóng được diễn ra sau khi album được phát hành.

Đánh giá
Thật ngạc nhiên là những đánh giá chuyên môn ban đầu cho Never Gone khá tiêu cực do sự thay đổi trong phong cách âm nhạc bất ngờ và không đi theo những phong cách phổ biến. Tại Metacritic, album chỉ nhận được đánh giá trung bình 40/100 dựa trên tổng số 7 đánh giá.

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Doanh số và chứng nhận

Chú thích

Album của Backstreet Boys
Album năm 2005
Album sản xuất bởi Dr. Luke
Album sản xuất bởi Max Martin


title: Gerlafingen

text:
Gerlafingen là một đô thị thuộc huyện hành chính Wasseramt, bang Soloturn, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là người.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Solothurn


title: Bùi Hữu Nghĩa

text:
Bùi Hữu Nghĩa (1807 - 1872), hay Thủ khoa Nghĩa, trước có tên là là Bùi Quang Nghĩa, hiệu Nghi Chi; là quan nhà Nguyễn, là nhà thơ và là nhà soạn tuồng Việt Nam.

Thân thế và sự nghiệp
Ông sinh năm Đinh Mão (1807) tại làng Long Tuyền, tổng Định Thới, huyện Vĩnh Định, phủ Định Viễn, trấn Vĩnh Thanh (nay thuộc phường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ). Cha ông tên Bùi Hữu Vị, làm nghề chài lưới.

Mặc dù thông minh và chăm chỉ, nhưng vì nhà quá nghèo nên Bùi Hữu Nghĩa chỉ theo học chữ Hán được mấy năm. Sau vì mến tài ông, một nhà giàu cùng xóm họ Ngô giúp ông lên Biên Hòa ngụ nơi nhà Hộ trưởng Nguyễn Văn Lý (về sau được ông Lý gả con cho), và theo học với thầy Đỗ Hoành.

Năm 1835 ông đỗ Giải nguyên (thủ khoa) kỳ thi Hương ở Gia Định, vì thế ông được gọi là Thủ Khoa Nghĩa.

Được bổ chức quan
Sau khi đỗ, Bùi Hữu Nghĩa ra Huế dự thi Hội nhưng trượt. Tuy vậy, ông vẫn được triều đình cho tập sự ở bộ Lễ, rồi bổ làm Tri huyện Phước Chính, thuộc phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc tỉnh Đồng Nai).

Nhưng với bản tính liêm chính, Bùi Hữu Nghĩa không được quan trên ưa, nên ông bị đổi làm Tri huyện Trà Vang (tức Trà Vinh, lúc bấy giờ thuộc tỉnh Vĩnh Long), dưới quyền của Tổng đốc Trương Văn Uyển và Bố chánh Truyện (Lê Khánh Trinh).

Khi làm Tri huyện Trà Vinh, Bùi Hữu Nghĩa được tặng thưởng tiền Phi Long hạng lớn vì có công bắt giữ một giám mục đạo Thiên Chúa ở tỉnh Vĩnh Long là Đô-ni-my-cô.

Ở nơi mới, Bùi Hữu Nghĩa cũng không được lòng quan trên bởi có lần ông cho đánh đòn em vợ bố chính Truyện bởi thói xấc láo. Cho nên nhân vụ Láng Thé, ông bị họ khép tội chết.

Vụ án Láng Thé
Trà Vang là một địa bàn cộng cư của các tộc người Kinh, Hoa, Khmer, nhưng đông nhất là tộc người Khmer.

Nguyên trước kia, vào năm 1783, khi chúa Nguyễn Phúc Ánh (về sau là vua Gia Long) bị quân Tây Sơn đánh đuổi phải về đây trú ẩn, không những chúa được người Khmer chia sẻ lương thực mà còn tình nguyện theo phò giúp. Vì vậy, khi lên ngôi vua, Gia Long đã xuống chiếu miễn thuế vĩnh viễn cho tất cả người Khmer đến khai thác nguồn lợi thủy sản ở rạch Láng Thé thuộc huyện Trà Vang. Thấy nguồn lợi lớn, một số địa chủ người Hoa đã đem tiền lo lót Bang biện Tống Văn Uyển (mới được điều đến đóng quân để quản người Khmer, do trùng tên với Tổng đốc Trương Văn Uyển nên thường bị lầm là Tổng đốc Uyển) và Bố chánh Truyện để giành quyền khai thác cá tôm ở con rạch trên.

Bị bức ép, tháng 10 năm Mậu Thân (1848), một số người Khmer do ông trưởng Sóc Nhêsrok dẫn đầu đã kéo đến gặp Tri huyện Bùi Hữu Nghĩa để khiếu kiện. Biết được hành động tham gian của quan trên và hành động ỷ quyền của nhóm người Hoa, ông phán xử:
Việc tha thuế thủy lợi là ơn huệ của vua Thế Tổ (Gia Long) ban cho dân Thổ (Khmer), nay ai nhỏ hơn vua Thế Tổ mà dám đứng bán rạch ấy, thì có chém đầu nó cũng không sao!".

Nghe vậy, những người dân Khmer kéo nhau đến nhà những người Hoa tranh cãi dẫn đến xô xát, làm phía người Hoa chết 8 người.

Nhân cơ hội này, Tổng đốc Uyển và Bố chánh Truyện cho bắt những người Khmer gây án, đồng thời bắt luôn Bùi Hữu Nghĩa giam ở Vĩnh Long rồi giải về Gia Định, đệ sớ lên triều đình tố cáo ông đã kích động dân Khmer làm loạn và lạm phép giết người.

Nhận được tin dữ, vợ ông là Nguyễn Thị Tồn, đã quá giang ghe bầu, vượt sóng gió ra Huế.

Bấy giờ, Phan Thanh Giản đang làm Thượng thư bộ Lại, Nguyễn Thị Tồn tìm đến tư dinh ông Phan trình bày hết mọi việc, rồi nghe theo lời khuyên, bà đến Tam pháp ty gióng trống "kích cổ đăng văn" (đánh trống, đội đơn) kêu oan cho chồng.

Sau sự kiện chấn động này, Bùi Hữu Nghĩa được vua Tự Đức tha tội chết, song phải chịu "quân tiền hiệu lực", tức bị đày làm lính ở đồn Vĩnh Thông thuộc tổng Châu Phú (Châu Đốc) , đoái công chuộc tội.

Giai thoại về Bùi Hữu Nghĩa
Tại Gia Định xuất hiện một ông Tú, tên  Văn Bình. Tài nghệ của ông ta chưa ai được thưởng thức nên chưa biết ra làm sao. Nhưng cái “đức” “gà tức nhau tiếng gáy” của ông ta thì không ai bằng. Nghe danh ông Thủ khoa Nghĩa nổi như cồn, ông ta nhất quyết “hỏi dò cho đến ngọn nguồn lạch sông”, bèn khăn áo chỉnh tề “vi hành” xuống Bình Thủy, Cần Thơ để gặp ông Thủ khoa cho bằng được.

Tới giữa làng Long Tuyền, bỗng ông ta gặp một ông già đang ngồi đan rổ ở ngoài đường. Tú Văn Bình hỏi thăm đường vào nhà ông Thủ khoa Nghĩa, ông già đan rổ hỏi:

- Thưa, ông là ai, ở đâu ra mà tới kiếm ông Thủ khoa?

- Tôi là tú tài Văn Bình ở Gia Định, chắc bác đã biết tiếng. Nay tôi muốn gặp ông Thủ khoa xem ổng giỏi tới cỡ nào?

Ông già đan rổ khoắn khỏa mời ông Tú vào nhà nghỉ một lát để sai con cháu dẫn sang nhà ông thủ khoa. Đoạn chủ nhà chỉ vào những câu đối treo trong nhà nói:

- Những câu này là của ông Thủ khoa đó. Nhưng ông ta thích viết dài. Riêng tôi, tôi thích làm văn “chữ một” thôi, ở đây thỉnh thoảng tôi cũng có mời anh em bè bạn thích thơ cùng nhau đối đáp chơi.

Ông Tú không ngờ gặp được một người bình dân thích văn chương, cũng nổi hứng muốn được “thù tạc” đôi câu.

Ông già đan rổ đề xướng cách “đối chữ một” Văn Bình bằng lòng liền.

Chủ khách uống trà rất tương đắc. Chủ nhà bèn đọc một chữ “võ”. Văn Bình đối liền: “”văn”. Chủ nhà lại đọc “trắc”. Ông Tú đối “bình”.

Chủ đọc tiếp: “vãng”. Đối: “lai”.

Chủ lại đọc: “Nam”. Đối: “Bắc”.

Chủ đọc: “cô”. Đối: “cụ”.

Tú Văn Bình nghĩ vế đối “chữ một” của mình chỉnh không chê vào đâu được. Ông già đan rổ cười nói:

- Nào, bây giờ mời ông đọc cả hai vế xem sao!

Tú Văn Bình đọc:

Võ trắc vãng Nam cô

Văn Bình lai Bắc cụ!

Vừa đọc xong vế đối của mình, ông Tú giật nẩy mình, bèn vội vàng đứng lên vái như tế sống ông già mà rằng:

- Xin lỗi cụ! Cụ đích thị là cụ thủ khoa rồi. Tú này từ nay không dám vuốt râu cọp nữa!

Ông già đan rổ lúc bấy giờ mới cười xòa và bỏ qua mọi chuyện.

Thì ra ông thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa đã cho ông Tú Gia Định một đòn trời giáng:

Văn Bình lai (đến) bú… c!

Từ quan

Khi thực dân Pháp đánh chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, năm 1862, Bùi Hữu Nghĩa xin từ quan về quê dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho dân và làm thơ (lúc này ông lấy hiệu là "Liễu Lâm chủ nhân"). Nhà ông là nơi các sĩ phu yêu nước gặp gỡ, bàn bạc việc chống Pháp cứu nước

Ông lâm bệnh và mất ngày 21 tháng giêng năm Nhâm Thân (1872), thọ 65 tuổi.

Nhận xét
Bùi Hữu Nghĩa nổi tiếng thơ hay:
Đồng Nai có bốn rồng vàng,
Lộc họa, Lễ phú, Sang đàn, Nghĩa thi.

Mặc dù từ quan, Bùi Hữu Nghĩa vẫn thầm kín tham gia phong trào Văn Thân. Cùng một chủ trương như Phan Văn Trị, ông họa thơ lên tiếng kết án đường lối thỏa hiệp với thực dân Pháp của Tôn Thọ Tường.

Nhìn chung, cảm hứng nổi bật trong thơ Bùi Hữu Nghĩa là nỗi niềm chua xót và tấm lòng vàng đá đối với đất nước, sự khao khát được trở lại một thuở thăng bình theo lý tưởng Nho giáo. Ông thường vịnh vật để tỏ thái độ khinh thị bọn người có địa vị trong xã hội đương thời, bất tài và hãnh tiến; vịnh các nhân vật lịch sử để bộc bạch tâm sự bất đắc chí, sinh không gặp thời...

Bên cạnh đó, văn thơ ông dành cho vợ cho con, cũng rất chân thật, cảm động. Đặc biệt, vở tuồng ba hồi Kim Thạch kỳ duyên (có sự góp sức của Huỳnh Mẫn Đạt), diễn tả cuộc tình duyên đầy sóng gió giữa chàng Kim Ngọc và nàng Thạch Võ Hà. Chủ ý của tác giả là ca ngợi tình yêu chung thủy, khinh ghét kẻ tham vàng bỏ ngãi, chiến thắng độc ác, vượt ra ngoài chủ đề tôn quân. Từ điển bách khoa toàn thư đánh giá: Cùng với các vở của Đào Tấn, Nguyễn Hiển Dĩnh, vở "Kim Thạch kỳ duyên" của Bùi Hữu Nghĩa đánh dấu sự chuyển biến của tuồng Việt Nam cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.

Hiền phụ

Nguyễn Thị Tồn (? - ?) là người ở thôn Mỹ Khánh, tổng Chánh Mỹ Thượng, huyện Phước Chính, phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc tỉnh Đồng Nai). Bà là con gái đầu lòng của Nguyễn Văn Lý (Hộ trưởng thôn Mỹ Khánh) và là vợ của Bùi Hữu Nghĩa.

Không rõ bà kết nghĩa vợ chồng với Bùi Hữu Nghĩa lúc nào, nhưng chắc phải sau năm 1836, khi ông Nghĩa ra thi ở Huế bị trượt, nhưng được triều đình cho tập sự ở bộ Lễ, rồi bổ làm Tri huyện Phước Chính, thuộc tỉnh Biên Hòa.

Sau khi ra Huế đánh trống kêu oan cho chồng, bà được Thái hậu Từ Dụ (mẹ vua Tự Đức), ban cho tấm biển chạm 4 chữ vàng Tiết phụ khả gia.

Tuy cứu được chồng, nhưng khi trở về đến quê nhà ở Biên Hòa, thì bà lâm bệnh mất và được an táng ở nơi đó.... Nghe tin vợ mất, nhưng lúc bấy giờ Bùi Hữu Nghĩa đang ở biên trấn xa xôi, nên khi đến Biên Hòa thì việc an táng đã xong, ông đành làm bài văn tế muộn, một cặp câu đối (một chữ Hán, một chữ Nôm) để tỏ lòng thương tiếc.

Giới thiệu cặp đối chữ Hán:
Ngã chi bần, khanh độc năng trợ; ngã chi oan khanh độc năng minh, triều quận công xưng khanh thị phụ
Khanh chi bệnh, ngã bất đắc dưỡng; khanh chi tử ngã bất đắc táng, thế gian ưng tiếu ngã phi phu.
Dịch:
Ta nghèo, mình hay giúp đỡ; ta tội, mình biết kêu oan, trong triều ngoài quận đều khen mình mới thật là vợ.
Mình bịnh, ta không thuốc thang; mình chết, ta không chôn cất; non sông cười ta chẳng xứng gọi là chồng.

Tưởng nhớ

Được tôn thờ trong đình, chùa
Ngưỡng mộ công đức của Bùi Hữu Nghĩa, nhân dân trong vùng đã lập thần chủ, bài vị tôn thờ vợ chồng ông ở đình Bình Thủy và chùa Nam Nhã. Hàng năm vào ngày 21 tháng giêng đều tổ chức lễ giỗ ông. Nhân dân ở xã Nhị Long (Càng Long, Trà Vinh) cũng đã lập đình Long Thạnh để thờ phụng Bùi Hữu Nghĩa.

Được lập khu tưởng niệm
Trên đường Cách mạng tháng Tám (cách cầu Bình Thủy khoảng 500 m), rẽ vào đường Huỳnh Mẫn Đạt khoảng 200 m là đến Khu tưởng niệm Bùi Hữu Nghĩa (nay thuộc phường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ).
Ban đầu (1872), mộ Thủ Khoa Nghĩa được xây bằng đá ong, và sau đó đã được tu sửa ba lần. Năm 1987, chính quyền tỉnh Cần Thơ đã cho trùng tu lại khu mộ (gồm một nhà thờ nhỏ và ngôi mộ), và mở rộng diện tích (530 m²). Ngày 25 tháng 1 năm 1994, Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ký Quyết định số 152 QĐ/BT công nhận khu mộ là di tích "Lịch sử Văn hóa cấp quốc gia" (ngày 19 tháng 10 năm 2011 bằng di tích được cấp lại, và đổi tên là "Di tích Quốc gia").

Từ năm 2010 đến 2012, khu mộ trên lại được chính quyền cho xây dựng mới gồm mộ, nhà bia, nhà thờ, nhà khách, nhà trưng bày. Tất cả đều được xây theo lối kiến trúc cổ trên một diện tích hơn 1 ha, và đặt tên là "Khu tưởng niệm Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa". Công trình đã được khánh thành vào ngày 1 tháng 3 năm 2013, nhân lễ giỗ thứ 141 của ông .

Được xướng tên bằng các công trình công cộng
Ngoài ra, tên Bùi Hữu Nghĩa cũng đã được nhiều tỉnh thành trong nước Việt Nam, chọn đặt tên cho trường học và đường phố.

Trước năm 1975, tại thành phố Cần Thơ tên đường Thủ Khoa Nghĩa được đặt cho một phần quốc lộ 4 cũ (nay đổi thành quốc lộ 1), đoạn từ phà (bắc) Cần Thơ cho tới Ngã tư Bến xe Cần Thơ cũ (lúc bấy giờ lại gọi là Bến xe mới) với chiều dài gần 1 cây số. Sau năm 1975, đường này đã bị đổi tên thành đường Trần Phú cho đến ngày nay. Tuy nhiên, cũng ngay sau đó chính quyền mới đã cho đặt tên đường Bùi Hữu Nghĩa cho một đoạn của đường hương lộ (nay đã đổi thành tỉnh lộ) ngay tại khu vực chợ Bình Thủy vốn là quê hương của ông. Hiện nay toàn bộ tuyến đường tỉnh lộ này với chiều dài hơn 10 cây số đều đã mang tên là đường Bùi Hữu Nghĩa.

Ảnh
Dưới đây là một số hình ảnh trong Khu tưởng niệm Bùi Hữu Nghĩa.

Xem thêm
Kim Thạch kỳ duyên

(Theo Giai thoại văn chương Việt Nam của Thái Bạch

Sách tham khảo
Thanh Lãng, Bảng lược đồ văn học Việt Nam, quyển hạ, Nhà xuất bản. Trình bày, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản.
Trịnh Vân Thanh, Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển (tập 1). Nhà xuất bản Hồn Thiêng, Sài Gòn, 1966.
Nhiều người soạn, Từ điển bách khoa Việt Nam (quyển 1). Trung tâm biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam xuất bản, Hà Nội, 1995.
Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Lê Chí Dũng, mục từ "Bùi Hữu Nghĩa" trong Từ điển Văn học'' (bộ mới), Nhà xuất bản. Thế giới, 2004.

Chú thích

Người Cần Thơ
Quan lại nhà Nguyễn
Nhà thơ Việt Nam thời Nguyễn
Soạn giả tuồng


title: Rhyacophila tshiringpa

text:
Rhyacophila tshiringpa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Aphthona convexior

text:
Aphthona convexior là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Har. Lindberg miêu tả khoa học năm 1950.

Chú thích

Tham khảo

Aphthona


title: Stenagostus rhombeus

text:
Stenagostus rhombeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1808.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Stenagostus


title: Leioproctus wahlenbergiae

text:
Leioproctus wahlenbergiae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1965.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1965


title: Thiembronne

text:
Thiembronne là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Thiembronne có cự ly 15 dặm Anh (24 km) về phía tây nam của Saint-Omer, gần giao lộ đường D158 và D132.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ Saint Pierre, thế kỷ 19.
 Lâu đài thế kỷ 19.

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Thiembronne on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Leucanimorpha

text:
Leucanimorpha là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Roswell, New Mexico

text:
Roswell () là thành phố thủ phủ của quận Chaves ở bang New Mexico nước Mỹ. Quận Chaves giúp tạo thành toàn bộ vùng tiểu đô thị Roswell. Theo điều tra dân số năm 2020 thì nơi đây có 48.422 người, trở thành thành phố lớn thứ năm ở New Mexico. Đây là trụ sở của Học viện Quân sự New Mexico (NMMI), được thành lập vào năm 1891. Thành phố này còn là địa điểm thuộc khuôn viên Đại học Đông New Mexico. Khu bảo tồn Động vật hoang dã Quốc gia Hồ Bitter nằm cách thành phố vài dặm về phía đông bắc trên sông Pecos. Công viên Tiểu bang Bottomless Lakes nằm cách Roswell  về phía đông trên Quốc lộ 380.

Thành phố này vốn nổi tiếng trên toàn nước Mỹ là nhờ sự kiện Roswell mặc dù địa điểm rơi UFO được cho là cách Roswell khoảng  và gần Corona hơn. Việc điều tra và thu hồi các mảnh vỡ do Sân bay Lục quân Roswell địa phương xử lý. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm sự kiện UFO Roswell cũng mở đầu Lễ hội UFO.

Trong suốt thập niên 1930, Roswell là nơi thực hiện phần lớn công việc chế tạo tên lửa ban đầu của Robert H. Goddard. Bảo tàng và Trung tâm Nghệ thuật Roswell duy trì một cuộc triển lãm bao gồm tái hiện xưởng phát triển động cơ tên lửa của Goddard. Một trong những trường trung học của thị trấn là Trường Trung học phổ thông Goddard, được đặt theo tên của Robert H. Goddard.

Ngành du lịch của Roswell dựa trên các bảo tàng và doanh nghiệp kỹ thuật hàng không vũ trụ và UFO học, cũng như các biểu tượng chủ đề về người ngoài hành tinh và tàu vũ trụ. Thành phố cũng dựa vào du lịch liên quan đến New Mexico và Americana. Các nhà hàng ẩm thực Mexico mới, chẳng hạn như Martin's Capitol Café, nằm gần trung tâm thành phố trên tuyến đường chính, gần Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tàng UFO Quốc tế. Các buổi biểu diễn âm nhạc dân gian địa phương của Mỹ và New Mexico diễn ra gần tòa nhà Pioneer Plaza và trong các công viên xung quanh thành phố. Đây là một trung tâm canh tác có tưới tiêu tương tự acequia, chăn nuôi bò sữa và gia cầm, đồng thời còn là địa điểm của một số cơ sở sản xuất thịt, xe buýt, quần áo, bông, dầu mỏ và khí thiên nhiên. Ngoài ra, nhờ khí hậu êm dịu đã biến nơi đây thành cả một khu nghỉ dưỡng kể từ sau sự kiện đĩa bay năm 1947. Niềm tự hào của khu vực này đã giúp Roswell nhiều lần được trao Giải thưởng Thành phố Toàn nước Mỹ, vào các năm 1978–1979 và 2002.

Roswell còn có lịch sử chơi bóng chày ở các giải hạng nhỏ.

Lịch sử

Những người định cư không phải dân bản địa đầu tiên của khu vực xung quanh Roswell là một nhóm dân tiên phong đến từ Missouri cố gắng gầy dựng một khu định cư 15 dặm (24 km) về phía tây nam của khu vực ngày nay là Roswell vào năm 1865, nhưng bị buộc phải từ bỏ địa điểm này vì thiếu nước. Nó được gọi là Missouri Plaza. Khu vực này cũng có nhiều cư dân gốc Tây Ban Nha từ Lincoln, New Mexico. John Chisum sở hữu trang trại Jingle Bob nổi tiếng của riêng mình cách trung tâm Roswell, tại South Spring Acres khoảng 5 dặm (8 km). Vào thời điểm đó, đây là trang trại lớn nhất ở nước Mỹ.

Một doanh nhân quê ở Omaha, Nebraska tên Van C. Smith cùng cộng sự Aaron Wilburn đã xây dựng hai tòa nhà bằng gạch nung vào năm 1869, mở đầu khu vực bây giờ là Roswell. Hai tòa nhà trở thành cửa hàng tổng hợp, bưu điện và chốn nghỉ chân cho khách trả tiền của khu định cư. Năm 1871, Smith đệ đơn lên chính phủ liên bang về khu đất xung quanh các tòa nhà, và vào ngày 20 tháng 8 năm 1873, ông trở thành trưởng bưu cục đầu tiên của thị trấn này. Smith là con trai của Roswell Smith, một luật sư nổi tiếng ở Lafayette, Indiana, và Annie Ellsworth, con gái của Ủy viên cấp Bằng sáng chế Hoa Kỳ Henry Leavitt Ellsworth. Ông gọi thị trấn là Roswell dựa theo cái tên đầu tiên của cha mình.

Năm 1877, Đại úy Joseph Calloway Lea và gia đình của ông đã mua lại quyền sở hữu của Smith và Wilburn và trở thành chủ sở hữu của phần lớn đất đai Roswell và khu vực quanh đó. Thị trấn tương đối yên tĩnh trong Chiến tranh Quận Lincoln (1877–1879). Một tầng ngậm nước lớn được phát hiện khi thương gia Nathan Jaffa cho khoan giếng ở sân sau nhà mình trên Đại lộ Richardson vào năm 1890, dẫn đến sự tăng trưởng và tiến triển lớn đầu tiên của khu vực này. Sự phát triển vẫn tiếp tục đến khi Đường sắt Thung lũng Pecos hình thành vào năm 1892. Năm 1894, thành phố được kết nối vào Hệ thống Đường sắt Liên bang của nước Mỹ.

Trong Thế chiến II, một trại tù binh chiến tranh nằm trong Công viên Orchard gần đó. Đám tù binh chiến tranh người Đức được sử dụng để tạo dựng cơ sở hạ tầng lớn ở Roswell, chẳng hạn như lát bờ sông North Spring. Một số tù binh đã sử dụng những tảng đá có kích thước khác nhau để tạo đường viền của một cây thập tự sắt giữa những tảng đá bao phủ bờ bắc. Sau đó, cây thập tự sắt được bao phủ bằng một lớp bê tông mỏng. Trong thập niên 1980, một đội khai thông lòng sông đã dọn sạch lớp bê tông và để lộ đường viền này một lần nữa. Công viên nhỏ ngay phía nam của cây thánh giá khi đó được gọi là Công viên Chữ Thập Sắt. Ngày 11 tháng 11 năm 1996, công viên được đổi tên thành Công viên POW/MIA. Công viên trưng bày một phần của Bức tường Berlin, do Không quân Đức tặng cho thành phố Roswell.

Roswell là một địa điểm có tầm quan trọng về mặt quân sự từ năm 1941 đến năm 1967. Năm 1967, Căn cứ Không quân Walker ngừng hoạt động. Sau khi đóng cửa căn cứ, Roswell bèn tận dụng khí hậu dễ chịu nơi đây và tự tái tạo thành một cộng đồng hưu trí.

Roswell được hưởng lợi từ sự quan tâm đến sự kiện UFO năm 1947. Đây chính là báo cáo về vật thể lạ rơi ở khu vực lân cận nói chung vào tháng 6 hoặc tháng 7 năm 1947, bị nghi là một phi thuyền ngoài Trái Đất và những người ngoài hành tinh trên tàu. Kể từ cuối thập niên 1970, vụ việc trở thành chủ đề của cuộc tranh cãi gay gắt và về thuyết âm mưu liên quan đến một chương trình mật có tên "Dự án Mogul". Nhiều người ủng hộ UFO khẳng định rằng người ta đã tìm thấy phi thuyền của người ngoài hành tinh và phi hành đoàn trên tàu đã bị bắt giữ, và quân đội về sau này cố gắng che đậy vụ việc. Khoảng thời gian gần đây, giới kinh doanh cố tình tìm kiếm những du khách ưa thích đề tài UFO, khoa học viễn tưởng và người ngoài hành tinh.

Roswell còn đứng ra tổ chức cuộc nhảy dù phá vỡ kỷ lục của Felix Baumgartner vào ngày 14 tháng 10 năm 2012.

Địa lý
Roswell nằm trong vùng Cao nguyên lớn ở đông nam New Mexico, cách sông Pecos khoảng  về phía tây và khoảng  về phía đông của vùng cao nguyên trồi lên dãy núi Sierra Blanca. Các tuyến quốc lộ 70, 285 và 380 đều giao nhau trong thành phố này. Tuyến quốc lộ 70 dẫn về phía đông bắc khoảng  đến Clovis và  về phía tây đến Alamogordo; Tuyến quốc lộ 285 dẫn hướng bắc  đến Santa Fe và  về phía nam đến đến Carlsbad; và tuyến quốc lộ 380 dẫn về phía đông  đến Brownfield, Texas, và phía tây  đến Socorro.

Theo Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, Roswell có tổng diện tích 29,9 dặm vuông (77,5 km2), trong đó 29,8 dặm vuông (77,3 km2) là đất và 0,04 dặm vuông (0,1 km2), hay 0,19%, được bao phủ bởi nước.

Khí hậu
Roswell nằm ở cả vùng đại bình nguyên Bắc Mỹ và sa mạc Chihuahuan và có bốn mùa rất rõ rệt, đưa đến kiểu khí hậu bán khô hạn BSk hoặc BSh theo phân loại khí hậu Köppen. Mùa đông lạnh, nhưng thường có nắng, và tuyết rơi là điều thường xảy ra. Mùa xuân ôn hòa và thường ấm áp, nhưng thỉnh thoảng vẫn có thể lạnh. Mùa hè nóng (như phổ biến ở các vùng Cao nguyên ở New Mexico và Colorado) và trung bình khoảng 30 ngày mỗi năm khi nhiệt độ tăng trên  vốn có thể gây khó chịu. Gió mùa Bắc Mỹ xuất hiện vào mùa hè, và có thể mang đến những trận mưa như trút nước, giông bão nghiêm trọng (kèm theo gió lớn và mưa đá) và đôi khi có cả lốc xoáy. Mưa có thể giúp giải nhiệt khỏi cái nóng như thiêu đốt của vùng bình nguyên này. Mùa thu nhẹ nhàng và dễ chịu, nhưng có thể lạnh. Có thể có tuyết vào tháng Mười và tháng Mười Một.

Mức thấp kỷ lục ở Roswell là  vào ngày 11 tháng 1 năm 1962 và ngày 8 tháng 2 năm 1933. Mức cao kỷ lục là  vào ngày 27 tháng 6 năm 1994.

Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2010, 48.366 người, trong 17.506 hộ gia đình, cư trú tại thành phố. Mật độ dân số là 1.619,9 người trên một dặm vuông (604,3/km2). Tính chất chủng tộc của thành phố này gồm 58,3% người gốc Tây Ban Nha hoặc người Latinh, 36,5% người da trắng, 2,0% người Mỹ bản địa, 1,8% người Mỹ gốc Phi, 1,3% người châu Á và 2,3% thuộc hai chủng tộc trở lên.

Tại thành phố, dân số được phân bố là 26,5% dưới 18 tuổi, trong khi 15,6% từ 65 tuổi trở lên.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong thành phố là 43.372 đô la, và thu nhập bình quân đầu người là 22.119 đô la (2015-2019 tính theo đô la). Năm 2019, 19,7% dân số sống dưới mức nghèo khổ.

Giáo dục

Trường công lập
 Học khu Độc lập Roswell
Trường Trung học phổ thông Goddard
Trường Trung học phổ thông Roswell
 Trường Trung học cơ sở Mountain View
 Trường Trung học cơ sở Mesa
 Trường Trung học cơ sở Sierra
 Trường Trung học cơ sở Berrendo

Trường tư thục
 Trường Công giáo All Saints, một trường Công giáo từ mầm non đến lớp tám
 Trường Thiên Chúa giáo Gateway, một trường sơ cấp từ mẫu giáo đến trung học phổ thông
 Trường Luther giáo Immanuel, một trường cổ điển từ mẫu giáo đến lớp chín
 Trường Công giáo Thánh Andrews, một trường Công giáo từ mẫu giáo đến lớp sáu

Đại học và Viện Đại học
 Đại học Đông New Mexico-Roswell là một chi nhánh của Đại học Đông New Mexico (trụ sở chính tại Portales). Cơ sở Roswell cung cấp một số chương trình chứng chỉ và liên kết. Ngoài ra, các chương trình cử nhân và thạc sĩ đều có sẵn qua Hệ thống Truyền hình Giảng dạy của ENMU.
 Học viện Quân sự New Mexico cung cấp các chương trình trung học bốn năm và hai năm liên kết đại học.

Giáo dục chuyên nghiệp
 Học viện Thực thi Luật Quốc tế, còn gọi là ILEA-Roswell, là một học viện do chính phủ liên bang Hoa Kỳ điều hành để đào tạo các nhân viên thực thi pháp luật từ khắp nơi trên thế giới về các kỹ thuật thực thi pháp luật mới nhất.

Thể thao
Đội Roswell Invaders chơi trong Giải Bóng chày Pecos gồm toàn các câu lạc bộ bóng chày chuyên nghiệp. Thành viên đội bóng Invaders chuyên mặc đồng phục màu xanh lá cây vôi nhằm đại diện cho những mối liên hệ ngoài hành tinh của thành phố này. Những trận đấu bóng trên sân nhà đều diễn ra tại khu Joe Bauman Ballpark.

Trước đây, Roswell từng là quê hương của các đội bóng như Roswell Giants (1923), Roswell Sunshiners (1937), Roswell Rockets (1949–1956) và Roswell Pirates (1959), đều tham gia tranh tài trong Giải Bóng chày Panhandle-Pecos Valley (1923), Giải Bóng chày West Texas-New Mexico (1937), Giải Bóng chày Longhorn (1949–1955), Giải Bóng chày Southwestern (1956) và Giải Bóng chày Sophomore (1959).

Joe Bauman đạt kỷ lục ở giải hạng nhỏ với 72 lần chạy trên sân nhà cho đội bóng Roswell Rockets. Overall, Bauman năm 1954. Nhìn chung, Bauman đạt mốc 400 cú giao bóng với 72 lần chạy trên sân nhà và 224 lần RBI, 150 lần đi bộ và 188 lần chạy trong mùa giải 1954. Người phụ trách Đại sảnh Danh vọng Bóng chày là Willie Stargell từng chơi cho đội bóng Roswell Pirates năm 1959. Roswell còn là chi nhánh của đội bóng Pittsburgh Pirates năm 1959.

Giao thông

Sân bay
 Trung tâm Hàng không Roswell do hãng American Airlines phục vụ thông qua chi nhánh hàng không khu vực American Eagle của hãng này. Tên cũ của nó, Trung tâm Hàng không Quốc tế Roswell, vẫn xuất hiện trong một số tài liệu tham khảo và trên một số biển báo địa phương.

Đường sắt
BNSF Railway cung cấp các dịch vụ vận chuyển hàng hóa. Hiện tại chưa có dịch vụ chở khách liên tỉnh.

Tuyến xe buýt
 Do Pecos Trails Transit phục vụ

Tuyến đường chính
 Quốc lộ 70
 Quốc lộ 285
 Quốc lộ 380

Công nghiệp địa phương

Roswell là quê hương của Leprino Foods, một trong những nhà máy sản xuất phô mai mozzarella lớn nhất thế giới. Đây cũng là địa điểm của nhà máy cũ thuộc hãng Transportation Manufacturing Corporation, nổi tiếng nhất với việc sản xuất nhiều lần xe buýt thành phố RTS kể từ năm 1987. Nhà máy này được Nova Bus vận hành từ năm 1994 đến 2003 và sau đó mới tới Millennium Transit Services.

Điểm du lịch văn hóa
Ngành du lịch của Roswell dựa trên các bảo tàng và doanh nghiệp kỹ thuật hàng không vũ trụ và UFO học, cũng như các biểu tượng chủ đề về người ngoài hành tinh và tàu vũ trụ.

Bảo tàng Roswell lưu giữ một cuộc triển lãm bao gồm tái hiện xưởng phát triển động cơ tên lửa của Goddard, cũng như một cung thiên văn và nguyên bộ sưu tập tác phẩm mỹ thuật. Chương trình Roswell Artist-in-Residence (RAIR) có một bảo tàng liên kết, Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Anderson, nơi quy tụ hơn 200 nghệ sĩ trong bộ sưu tập này.

Nhân vật nổi bật
Robert O. Anderson, doanh nhân và nhà từ thiện
Bobby Baldock, thẩm phán phúc thẩm liên bang Hoa Kỳ (Tòa Phúc thẩm Vòng thứ Mười)
Tom Brookshier, cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp và vận động viên thể thao, quê ở Roswell
John Chisum, nhà tiên phong, địa chủ, chủ trang trại
Louise Holland Coe, người phụ nữ đầu tiên được bầu vào Thượng viện New Mexico và là người phụ nữ đầu tiên ứng cử vào Quốc hội Hoa Kỳ, 1894–1985
Max Coll, Dân biểu Hạ viện New Mexico nhiệm kỳ thứ 15 (1966–1970, 1980–2004), cháu trai của James F. Hinkle
Ray Crawford, phi công chiến đấu và tay đua ô tô, quê ở Roswell
John Denver, ca sĩ và diễn viên, quê ở Roswell
Sam Donaldson, nhà báo truyền hình, tham dự NMMI
Pat Garrett, cảnh sát trưởng, kẻ giết Billy the Kid
Robert H. Goddard, nhà tiên phong về tên lửa
Susan Graham, ca sĩ opera
J.J. Hagerman, doanh nhân và nhà phát triển đường sắt
James F. Hinkle, Thị trưởng Roswell (1904–1906), Thượng nghị sĩ bang New Mexico (1912–1916), Thống đốc bang New Mexico (1923–1925)
Nancy Lopez, vận động viên chơi gôn của Đại sảnh Danh vọng LPGA
Jody McCrea, nam diễn viên, đã nghỉ hưu ở Roswell
Demi Moore, nữ diễn viên, quê ở Roswell
Sergio de la Peña, Đại tá Lục quân Hoa Kỳ, ứng cử viên chính trị, và cựu quan chức Lầu Năm Góc
Gerina Piller, vận động viên chơi gôn chuyên nghiệp
Clinton A. Puckett, Thượng sĩ Thiếu tá hạng 6 Thủy quân Lục chiến, người nhận Huân chương Chữ thập Hải quân, lớn lên ở Roswell
James P. Riseley, Trung tướng, USMC, nghỉ hưu ở Roswell
Roy Rogers, ca sĩ và diễn viên chuyên đóng vai cao bồi, dưới tên khai sinh của mình (Leonard Slye) vào đầu thập niên 1930
Mike E. Smith, vận động viên đua ngựa Đại sảnh Danh vọng, quê ở Roswell
Austin St. John, thành viên đội Biệt động Red Power đầu tiên, quê ở Roswell
Roger Staubach, tiền vệ, Đại sảnh Danh vọng Bóng đá Chuyên nghiệp, tham dự NMMI và quê ở Roswell

Xem thêm
 Llano Estacado
 Roswell (phim truyền hình)

Tham khảo

Chú thích

Trích dẫn

City Map, Roswell, New Mexico. Roswell: Roswell Printing, 1976.

Liên kết ngoài

Trang web chính thức
Phòng Thương mại Roswell
Bài báo của Forbes viết về Roswell

Sự kiện Roswell
Văn hóa UFO ở Mỹ
Roswell, New Mexico
Quận lỵ New Mexico
Vùng tiểu đô thị của New Mexico
Địa điểm liên quan đến UFO
Thành phố của New Mexico
Thành phố ở Quận Chaves, New Mexico
Khu dân cư thành lập năm 1869
Khởi đầu năm 1869 ở Lãnh thổ New Mexico


title: Hoplolabis areolata

text:
Hoplolabis areolata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hoplolabis
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Georgetown, Guyana

text:
Georgetown là thủ đô và là thành phố lớn nhất ở Guyana, nằm ở vùng Demerara-Mahaica, dân số thành phố ước tính khoảng 239.227 người (2002). Thành phố này nằm bên bờ biển Đại Tây Dương ở cửa sông Demerara. Georgetown là trung tâm hành chính, tài chính và bán lẻ của Guyana.

Khí hậu

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Hotels in Georgetown, Guyana
 Tour of Georgetown with images
 Site about Georgetown with many images
 Photo gallery
 Photo gallery of Georgetown and Guyana
 Photo gallery of Georgetown and Guyana
 The Tramways of Georgetown, British Guiana
 Article about the 1945 fire, with images
 National Library of Guyana
 The Mittelholzer Foundation
 Article: Guyana's Capital, Tropical Victorian

Thủ đô Nam Mỹ
Khu dân cư ở Guyana
Lịch sử Guyana
Thành phố cảng Nam Mỹ
Khởi đầu thế kỷ 18 ở Nam Mỹ


title: K’ny

text:
K’ny hay K'ni là nhạc cụ dây có cung vĩ của nhiều dân tộc sống ở vùng Bắc Tây Nguyên, Việt Nam, phổ biến rộng rãi trong cộng đồng Ba Na, Gia Rai, Xơ-đăng và Rơ Ngao... Nó có nhiều tên gọi khác nhau tùy theo dân tộc. Người Cà Dong gọi là K’ny là Rơ đoong, người Rơ Măm gọi là Rơ ruội, người Hà Lang gọi là Brõ Mâm...

Cấu tạo
Thân đàn K’ny là một ống nứa nhỏ hay một cành gỗ tròn, thẳng, dài khoảng 50 đến 70 cm và có đường kính từ 2 đến 3 cm. Phần trên thân ống có một lỗ để cắm trục gỗ xuyên qua mắc dây đàn. Phần dưới thân ống có một miếng gỗ khoảng 1 cm, gắn bằng sáp ong để làm ngựa đàn. Đàn K’ny chỉ có dây mắc vào trục và mấu gỗ dưới gốc đàn. Ngày xưa người ta dùng dây đàn bằng dây móc hay xơ dứa se, ngày nay dùng dây kim loại tách từ phanh xe đạp.

K’ny không có bộ dây tăng âm, tiếng đàn phát ra là do dây rung. Cung vĩ là một mảnh nứa cạ vào dây, làm dây rung lên phát ra âm thanh. Trên thân đàn k’ny nguyên thủy có 4 núm bằng sáp ong là 4 phím đàn. Về sau người ta cải tiến nhạc cụ này gắn nhiều phím hơn và thêm 1 dây đàn nữa.

K’ny có âm sắc giống tiếng mèo kêu. Muốn có âm trầm người ta phải kết hợp tay bấm và vòm hàm mở ra (âm "o" hoặc âm "a"). Muốn có âm cao vòm hàm phải khép lại (âm "e") và tay bấm phải chạy xuống dưới. K’ny có âm thanh rất nhỏ, âm vực hẹp trong vòng 1 quãng bốn hoặc quãng năm. Tuy nhiên, ta có thể tạo âm nguyên hoặc nửa âm trên một dây đàn.

Để khuếch đại âm thanh người ta dùng một dây tơ, dây dù hoặc dây cước nylon, buộc một đầu sợi dây này thật chặt vào dây đàn, đầu kia buột vào một mảnh mo măng tre hình tròn (hoặc mảnh nhôm hay nhựa PVC). Người chơi phải ngậm mảnh hình tròn này trong miệng, làm sao phải giữ cho dây tơ căng và mặt trong của mảnh tròn này sát với 2 hàm răng. Khi kéo đàn dây sẽ rung lên, chuyển chấn động sang dây tơ rồi đến mảnh mo măng tre và vang trong khoang miệng của người kéo đàn. Người chơi phải thay đổi khẩu hình để có âm thanh khác nhau, giống như tiếng mèo kêu ngoao ngoao.

Sử dụng
Kỹ thuật chơi đàn k’ny giống như kéo đàn nhị. Tay trái cầm thân đàn, những ngón tay bấm lên dây đàn. Tay phải cầm cung vĩ cạ vào dây đàn. Nói thì dễ song để diễn k’ny tốt rất khó, bởi nó đòi hỏi người chơi phải bấm nốt chuẩn xác, kéo cung vĩ phù hợp với bài nhạc và sử dụng khẩu hình, khoang miệng điêu luyện, làm sao để tiếng đàn như tiếng hát.

Theo truyền thống của người dân tộc, k’ny do nam giới sử dụng. Họ chỉ chơi nhạc cụ này trong nhà Rông hoặc nơi chòi rẫy, bởi vì họ tin rằng k’ny là tiếng nói của thần linh, nên không sử dụng trong nhà.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hình ví dụ
Page with pictures of K'ni or Vietnamese mouth violin.
Page from Vietnam National Administration of Tourism, with picture and description of K'ni.

Tây Nguyên
Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Nhạc cụ dân gian Việt Nam


title: Xuân Sách

text:
Xuân Sách (4 tháng 7 năm 1932 – 2 tháng 6 năm 2008) tên thật là Ngô Xuân Sách, ngoài ra ông còn bút danh Lê Hoài Đăng, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông được biết tới khi là tác giả phần lời các ca khúc nổi tiếng Đường chúng ta đi (dựa trên tứ thơ của Hoàng Trung Thông và Chế Lan Viên, nhạc Huy Du), Cùng anh tiến quân trên đường dài (nhạc Huy Du), đặc biệt nổi bật qua tập thơ Chân dung nhà văn và cũng chính tập thơ này đã trở thành bước ngoặt của cuộc đời ông.

Tiểu sử
Xuân Sách sinh ngày 4 tháng 7 năm 1932 tại xã Trường Giang, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.

Nơi ở trước khi ông qua đời là thành phố Vũng Tàu, thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu.

Quá trình hoạt động:

Năm 1960 – 1980: Biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Quân đội.

Năm 1981 – 1984: Phó giám đốc Nhà xuất bản Hà Nội.

Năm 1985 – 1995: Chủ tịch Hội Văn nghệ tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu...

Đêm 2 tháng 6 năm 2008, ông qua đời tại bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội), sau hai tháng nằm viện tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội do chứng tai biến mạch máu não.

Ngày 6 tháng 6 năm 2008, linh cữu nhà văn Xuân Sách được đưa về an táng tại quê nhà Thanh Hóa, theo nguyện vọng sinh thời của ông.

Tác phẩm
Cô giáo làng (truyện ngắn, 1962)
Đội du kích thiếu niên Đình Bảng (truyện, 1964)
Mặt trời quê hương (tiểu thuyết, 1971)
Đêm ra trận (truyện ngắn, 1974)
Con suối mặt gương (thơ, 1974)
Phía núi bên kia (tiểu thuyết, 1977)
Nơi đi và đến (thơ, 1979)
Rừng bên sông (tiểu thuyết, 1984)
Đường xa (thơ, 1986)
Cuộc hôn nhân bị đánh tráo (tiểu thuyết, 1991)
Chân dung nhà văn (thơ, 1992)
Người ơi, người ở lại (truyện ngắn, 1995)
Cõi người (thơ, 1996)
Làng rừng Cà Mau (truyện, 1981)

Một đời văn
Xuân Sách đạt thành tựu trong cả văn xuôi và thơ trữ tình nhưng nổi tiếng nhất với tập thơ Chân dung nhà văn. Đó là 99 ký họa nhà văn (cùng một bài tự họa), lột tả thần thái của nhiều trong số tác giả quan trọng nhất của nền văn học Việt Nam hiện đại.

Nhà văn Hoàng Lại Giang (khi đó là trưởng chi nhánh nhà xuất bản Văn học ở Thành phố Hồ Chí Minh và là người tham gia xuất bản tập thơ "Chân dung nhà văn"), kể lại:
In xong (Chân dung nhà văn) thì phản ứng của nhà văn rất lớn, và đấy là điều tôi không ngờ đến...Những nhà văn lớn có bản lĩnh, họ chịu đựng nổi, im lặng. Nhưng những nhà văn tầm tầm, lồng lộn, rất gay gắt yêu cầu Bộ Văn hóa kiểm điểm và thu hồi...

Nhà thơ Thanh Thảo kể lại:
Tập thơ (Chân dung nhà văn) được hâm mộ tới mức ngay trong thời bao cấp khó khăn mà người ta đã truyền tay nhau những bản phô-tô để vừa đọc vừa...tủm tỉm, hay vỗ đùi đen đét trước những "nét vẽ" tài hoa...Đúng Xuân Sách là người rất hóm, rất sắc sảo. Nhưng với riêng tôi, tôi lại nhớ về ông như một nhà thơ đàn anh đôn hậu, một biên tập viên thơ đầy trách nhiệm với những cây bút trẻ...

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo nhận xét:
Tính tự trào của thơ Xuân Sách đặc biệt bộc lộ qua tập "Chân dung Nhà văn". Ông đã nắm bắt tính cách các nhà văn rất sắc sảo và tinh tế.

Còn tác giả Nguyễn Đông Nhật đã gọi ông là một nhân cách lớn và là lương tâm của một cộng đồng.

Thơ Xuân Sách

Chú thích

Liên kết ngoài
Vĩnh biệt nhà thơ Xuân Sách
Số phận của ‘Chân dung Nhà văn’

Nhà thơ Việt Nam thời kỳ từ 1976
Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Nhà văn Việt Nam thời kỳ từ 1976
Người Thanh Hóa


title: Psylliodes toelgi

text:
Psylliodes toelgi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Heikertinger miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Phan Văn Vàng

text:
Phan Văn Vàng (? - ?) là võ quan nhà Nguyễn và là người đầu tiên khám phá và gieo trồng thành công giống lúa sạ tại An Giang (Việt Nam).

Tiểu sử sơ lược
Phan Văn Vàng, không rõ thân thế, chỉ biết ông là Cai cơ  trong quân ngũ nhà Nguyễn ở An Giang.

Tháng 6 năm 1867, quân Pháp tiến chiếm An Giang. Sau khi bị giải giới, ông đến Đa Phước thuộc Tân Châu sinh sống bằng nghề nông. Tình cờ, một hôm có một chuyên viên thủy văn người Pháp nhờ ông tìm thuê một số nhân công giúp việc dưới tàu, để đến Campuchia nghiên cứu tình hình mực nước sông Mê Kông.

Tìm người xong, ông xin quá giang theo. Khi đến Campuchia, ông thấy nông dân ở đây cánh tác loại lúa chịu nước, nước cao bao nhiêu thì lúa cao bấy nhiêu. Ông mừng lắm vì bấy lâu nay ở nơi đầu nguồn sông Tiền - sông Hậu, người dân vẫn thiếu gạo ăn, vì cứ mỗi khi nước lũ từ Campuchia đổ nhanh về (dân địa phương gọi đây là mùa nước nổi, thường là từ tháng 7 âm lịch kéo dài cho đến tháng 10 âm lịch hàng năm) thì mùa màng đều hư hại hết.

Sau khi tìm hiểu và học hỏi kỹ thuật gieo trồng, năm 1891, ông Vàng chọn mua hai loại giống lúa (tên Việt là lúa Nàng Đùm và lúa Nàng Phược), về gieo trồng thử ở Phước Hưng, Hà Bao, Châu Phú,...và đã gặt hái thành công. Ông được Chủ tỉnh Châu Đốc lúc bấy giờ la Doceuil khen ngợi và cho đem nhân rộng giống lúa này ra các nơi.

Người Pháp gọi hai giống lúa này là lúa nổi (riz flottant) vì nó lớn lên theo con nước; còn người Việt thì gọi là lúa sạ bởi loại lúa không cần phải cấy, chỉ cần rải (sạ) hạt giống xuống ruộng rồi tự nó sẽ mọc lên, mà không cần dùng đến phân, thuốc.

Tính đến năm 1930, diện tích lúa sạ ở An Giang là 137.000 ha, và đã cho sản lượng cao nhất nước, góp phần quan trọng đưa nền kinh tế của tỉnh đi lên.

Cây lúa này đã được nhà thơ Kiên Giang ca ngợi trong một bài thơ dài, trong đó có câu:
...Nước càng cao lúa càng caoLúa lên theo nước vẫy chào áng mây.
Mồ hôi chảy xuống đất lầy,Cho dài lá lúa cho đầy chén cơm...
(Lúa sạ miền Nam)

Ghi công ông, tên Phan Văn Vàng được đặt cho một con đường trong nội ô thị xã Châu Đốc.

 Chú thích

Sách tham khảo
 ThS, Phan Văn Kiến (chủ biên), Lịch sử địa phương An Giang''. Nhà xuất bản Giáo dục, 2009, tr. 49.

Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Người An Giang
Quan lại nhà Nguyễn


title: Rissoina onobiformis

text:
Ailinzebina onobiformis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Chú thích

Tham khảo

Rissoina