title: Parornix anglicella

text:
Parornix anglicella là một loài loài bướm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở khắp châu Âu bao gồm các nước Albania, Áo, Belarus, Bỉ, Bosnia và Herzegovina, Anh, Bulgaria, Corse, Cộng hòa Séc, Đan Mạch đại lục, Estonia, Phần Lan, Pháp đại lục, Đức, Hungary, Ireland, Ý đại lục, Latvia, Litva, Luxembourg, Macedonia, Na Uy đại lục, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ đại lục, România, Trung và Bắc Nga, Sardegna, Sicilia, Slovakia, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Hà Lan, Ukraina và Nam Tư. Ngoài khu vực châu Âu, nó cũng có ở Cận Đông và khu vực sinh thái Bắc Mỹ.

Sải cánh từ 9–11 mm. Cá thể trưởng thành mọc cánh trong hai thế hệ vào tháng tư và tháng năm và tiếp tục vào tháng sáu.

Sâu bướm thường ăn các loài Crataegus, tuy nhiên chúng cũng ăn các loài Mespilus germanica, Sorbus aucuparia và Fragaria.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 UKmoths
 Image of Larva

Parornix
Côn trùng châu Âu


title: Augochloropsis atropurpurea

text:
Augochloropsis atropurpurea là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1940


title: Sainte-Catherine, Puy-de-Dôme

text:
Sainte-Catherine là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Puy-de-Dôme


title: Monoplex corrugatus

text:
Monoplex corrugatus là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Monoplex


title: Les Pontets

text:
Les Pontets là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Doubs, quận Pontarlier, tổng Mouthe. Tọa độ địa lý của xã là 46° 43' vĩ độ bắc, 06° 10' kinh độ đông. Les Pontets nằm trên độ cao trung bình là 1009 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 970 mét và điểm cao nhất là 1237 mét. Xã có diện tích 6.36 km², dân số vào thời điểm 1999 là 84 người; mật độ dân số là 13 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ giáo khu của Les Pontets được xây năm 1845.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Les Pontets on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Khủng hoảng tài chính Hoa Kỳ 2007–2009

text:
Khủng hoảng tài chính Hoa Kỳ 2007-2009 là cuộc khủng hoảng trong nhiều lĩnh vực tài chính (tín dụng, bảo hiểm, chứng khoán) diễn ra từ năm 2007. Cuộc khủng hoảng này bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng tín dụng nhà ở thứ cấp, và bản thân nó lại là nguồn gốc trực tiếp của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008.. Chỉ trong thời gian ngắn từ tháng 5 năm 2001 đến tháng 12 năm 2002, lãi suất liên ngân hàng giảm 11 đợt từ 6,5% xuống còn 1,75%. Tín dụng thứ cấp cũng giảm lãi suất theo. Điều này kích thích sự phát triển của khu vực bất động sản và ngành xây dựng làm động lực cho tăng trưởng kinh tế. Trong môi trường tín dụng dễ dãi, những tổ chức tài chính đã có xu hướng cho vay mạo hiểm, kể cả cho những người nhập cư bất hợp pháp vay. Hệ quả là vay và đi vay ồ ạt nhằm mục đích đầu cơ dẫn tới hình thành bong bóng nhà ở. Năm 2005, có tới 28% số nhà được mua là để nhằm mục đích đầu cơ và 12% mua chỉ để không. Năm này, bong bóng nhà ở này phát triển đến mức cực đại và vỡ. Từ quý IV năm 2005 đến quý I năm 2006, giá trị trung vị của giá nhà giảm 3,3%. Thời điểm đó, tổng giá trị lũy tích các khoản tín dụng nhà ở thứ cấp lên đến 600 tỷ dollar.

Sau khi bong bóng nhà ở vỡ, các cá nhân gặp khó khăn trong việc trả nợ. Nhiều tổ chức tín dụng cho vay mua nhà gặp khó khăn vì không thu hồi được nợ. Giá nhà ở giảm nhanh khiến cho các loại giấy nợ đảm bảo bằng tài sản (CDO - viết tắt của collateralized debt obligations) và chứng khoán đảm bảo bằng tài sản thế chấp (MBS - viết tắt của mortgage-backed security) do các tổ chức tài chính phát hành bị giảm giá nghiêm trọng. Kết quả là bảng cân đối tài sản của các tổ chức này xấu đi và xếp hạng tín dụng của họ bị các tổ chức đánh giá đánh tụt. Cuộc khủng hoảng tín dụng nhà ở thứ cấp nổ ra.

Nguyên Chủ tịch Fed Alan Greenspan sau này thừa nhận rằng ông đã không nhận thức hết quy mô của thị trường tín dụng nhà ở thứ cấp.

Diễn biến

Tháng 8 năm 2007, một số tổ chức tín dụng của Mỹ như New Century Financial Corporation phải làm thủ tục xin phá sản. Một số khác thì rơi vào tình trạng cổ phiếu của mình mất giá mạnh như Countrywide Financial Corporation. Nhiều người gửi tiền ở các tổ chức tín dụng này đã lo sợ và đến rút tiền, gây ra hiện tượng đột biến rút tiền gửi khiến cho các tổ chức đó càng thêm khó khăn. Nguy cơ khan hiếm tín dụng hình thành. Cuộc khủng hoảng tài chính thực thụ chính thức nổ ra.

Từ Mỹ, rối loạn này lan sang các nước khác. Ở Anh quốc, ngân hàng Northern Rock bị chao đảo vì người gửi tiền xếp hàng đòi rút tiền gửi của mình ra.

Trước tình hình đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã tiến hành các biện pháp nhằm tăng mức độ thanh khoản của thị trường tín dụng chẳng hạn như thực hiện nghiệp vụ thị trường mở mua vào các loại công trái Mỹ, trái phiếu cơ quan chính phủ Mỹ và trái phiếu cơ quan chính phủ Mỹ đảm bảo theo tín dụng nhà ở. Tháng Chín 2007, Cục Dự trữ Liên bang còn tiến hành giảm lãi suất cho vay qua đêm liên ngân hàng (Fed fund rates) từ 5,25% xuống 4,75%. Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương châu Âu đã bơm 205 tỷ Dollar Mỹ vào thị trường tín dụng để nâng cao mức thanh khoản.

Tháng 12 năm 2007, cuộc khủng hoảng tiến sang nấc trầm trọng hơn khi những báo cáo kinh tế cuối năm cho thấy sự điều chỉnh của thị trường bất động sản diễn ra lâu hơn dự tính và quy mô của khủng hoảng cũng rộng hơn dự tính. Tình trạng đói tín dụng trở nên rõ ràng. Hệ thống dự trữ liên bang cố gắng giảm mạnh lãi suất liên ngân hàng vào tháng 12/2007 và tháng 2 năm 2008 nhưng không có hiệu quả như mong đợi.

Tháng 3 năm 2008, Ngân hàng dự trữ liên bang New York cố cứu Bear Sterns, nhưng không nổi. Công ty này chấp nhận để JP Morgan Chase mua lại với giá 2 dollar một cổ phiếu, nghĩa là thấp hơn rất nhiều với giá 130,2 dollar một cổ phiếu lúc đắt giá nhất trước khi khủng hoảng nổ ra. Việc Ngân hàng dự trữ liên bang New York cứu không nổi Bear Sterns và buộc lòng để công ty này bị bán đi với giá quá rẻ đã khiến cho sự lo ngại về năng lực can thiệp của chính phủ cứu viện các tổ chức tài chính gặp khó khăn. Sự sụp đổ của Bear Stern đã đẩy cuộc khủng hoảng lên nấc thang trầm trọng hơn.

Tháng 8 năm 2008, đến lượt Lehman Brothers, một tổ chức tài chính vào loại lớn nhất và lâu đời nhất của Mỹ, bị phá sản. Tiếp sau Lehman là một số công ty khác. Tháng 9 năm 2008, Thượng viện Hoa Kỳ thông qua Đạo luật Ổn định Kinh tế Khẩn cấp 2008 cho phép bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ chi tới 700 tỷ USD cứu nền tài chính của nước này bằng cách mua lại các khoản nợ xấu của ngân hàng, đặc biệt là các chứng khoán đảm bảo bằng bất động sản.

Tác động

Đối với Hoa Kỳ
Xem thêm: Khủng hoảng ngành chế tạo ô tô Hoa Kỳ 2008-2010

Cuộc khủng hoảng này là nguyên nhân chính làm cho kinh tế Hoa Kỳ rơi vào suy thoái từ tháng 12 năm 2007. NBER dự đoán đây sẽ là đợt suy thoái nghiêm trọng nhất ở Hoa Kỳ kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Bình quân mỗi tháng từ tháng 1 tới tháng 9 năm 2008, có 84 nghìn lượt người lao động Hoa Kỳ bị mất việc làm.

Hàng loạt tổ chức tài chính trong đó có những tổ chức tài chính khổng lồ và lâu đời bị phá sản đã đẩy kinh tế Hoa Kỳ vào tình trạng đói tín dụng. Đến lượt nó, tình trạng đói tín dụng lại ảnh hưởng đến khu vực sản xuất khiến doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, sa thải lao động, cắt giảm các hợp đồng nhập đầu vào. Thất nghiệp gia tăng ảnh hưởng tiêu cực đến thu nhập và qua đó tới tiêu dùng của các hộ gia đình lại làm cho các doanh nghiệp khó bán được hàng hóa. Nhiều doanh nghiệp bị phá sản hoặc có nguy cơ bị phá sản, trong đó có cả ba nhà sản xuất ô tô hàng đầu của Hoa Kỳ là General Motors, Ford Motor và Chrysler LLC. Các nhà lãnh đạo 3 hãng ô tô này đã nỗ lực vận động Quốc hội Hoa Kỳ cứu trợ, nhưng không thành công. Hôm 12 tháng 12 năm 2008, GM đã phải tuyên bố tạm thời đóng cửa 20 nhà máy của hãng ở khu vực Bắc Mỹ. Tiêu dùng giảm, hàng hóa ế thừa đã dẫn tới mức giá chung của nền kinh tế giảm liên tục, đẩy kinh tế Hoa Kỳ tới nguy cơ có thể bị giảm phát.

Cuộc khủng hoảng còn làm cho dollar Mỹ lên giá. Do dollar Mỹ là phương tiện thanh toán phổ biến nhất thế giới hiện nay, nên các nhà đầu tư toàn cầu đã mua dollar để nâng cao khả năng thanh khoản của mình, đẩy dollar Mỹ lên giá. Điều này làm cho xuất khẩu của Hoa Kỳ bị thiệt hại.

Đối với thế giới

Hoa Kỳ là thị trường nhập khẩu quan trọng của nhiều nước, do đó khi kinh tế suy thoái, xuất khẩu của nhiều nước bị thiệt hại, nhất là những nước theo hướng xuất khẩu ở Đông Á. Một số nền kinh tế ở đây như Nhật Bản, Đài Loan, Singapore và Hong Kong rơi vào suy thoái. Các nền kinh tế khác đều tăng trưởng chậm lại.

Châu Âu vốn có quan hệ kinh tế mật thiết với Hoa Kỳ chịu tác động nghiêm trọng cả về tài chính lẫn kinh tế. Nhiều tổ chức tài chính ở đây bị phá sản đến mức trở thành khủng hoảng tài chính ở một số nước như Iceland, Nga. Các nền kinh tế lớn nhất khu vực là Đức và Ý rơi vào suy thoái, và Anh, Pháp, Tây Ban Nha cùng đều giảm tăng trưởng. Khu vực đồng Euro chính thức rơi vào cuộc suy thoái kinh tế đầu tiên kể từ ngày thành lập.

Các nền kinh tế Mỹ Latinh cũng có quan hệ mật thiết với kinh tế Hoa Kỳ, nên cũng bị ảnh hưởng tiêu cực khi các dòng vốn ngắn hạn rút khỏi khu vực và khi giá dầu giảm mạnh. Ecuador tiến đến bờ vực của một cuộc khủng hoảng nợ.

Kinh tế các khu vực trên thế giới tăng chậm lại khiến lượng cầu về dầu mỏ cho sản xuất và tiêu dùng giảm cũng như giá dầu mỏ giảm. Điều này lại làm cho các nước xuất khẩu dầu mỏ bị thiệt hại. Đồng thời, do lo ngại về bất ổn định xảy ra đã làm cho nạn đầu cơ lương thực nổ ra, góp phần dẫn tới giá lương thực tăng cao trong thời gian cuối năm 2007 đầu năm 2008, tạo thành một cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu. Nhiều thị trường chứng khoán trên thế giới gặp phải đợt mất giá chứng khoán nghiêm trọng. Các nhà đầu tư chuyển danh mục đầu tư của mình sang các đơn vị tiền tệ mạnh như dollar Mỹ, yên Nhật, franc Thụy Sĩ đã khiến cho các đồng tiền này lên giá so với nhiều đơn vị tiền tệ khác, gây khó khăn cho xuất khẩu của Mỹ, Nhật Bản, Thụy Sĩ và gây rối loạn tiền tệ ở một số nước buộc họ phải xin trợ giúp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Hàn Quốc rơi vào khủng hoảng tiền tệ khi won liên tục mất giá từ đầu năm 2008.

Xem thêm: Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008.

Phản ứng

Cục Dự trữ Liên bang

Ngay khi khủng hoảng tín dụng nhà ở thứ cấp nổ ra, Fed bắt đầu can thiệp bằng cách hạ lãi suất và tăng mua MBS. Đến khi tình hình phát triển thành khủng hoảng tài chính từ tháng 8 năm 2007, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed) đã tiếp tục tiến hành các biện pháp nới lỏng tiền tệ để tăng thanh khoản cho các tổ chức tài chính. Cụ thể là lãi suất cho vay qua đêm liên ngân hàng đã được giảm từ 5,25% qua 6 đợt xuống còn 2% chỉ trong vòng chưa đầy 8 tháng (18/9/2007-30/4/2008). Lãi suất này sau đó còn tiếp tục giảm và đến ngày 16/12/2008 chỉ còn 0,25%, mức lãi suất gần 0 hiếm thấy.

Fed còn thực hiện nghiệp vụ thị trường mở (mua lại các trái phiếu chính phủ Hoa Kỳ mà các tổ chức tài chính nước này có) và hạ lãi suất tái chiết khấu. Giữa tháng 12 năm 2008, Fed tuyên bố có kế hoạch thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ mặt lượng.

Tháng 12 năm 2007, Chính phủ Hoa Kỳ đã lập ra và giao cho Fed chủ trì chương trình Term Auction Facility để cấp các khoản vay ngắn hạn có kỳ hạn từ 28 đến 84 ngày theo lãi suất cao nhất mà các tổ chức tài chính trả qua đấu giá. Tính đến tháng 11 năm 2008, đã có 300 tỷ dollar được FED đem cho vay theo chương trình này. FED còn tiến hành cho vay thế chấp đối với các tổ chức tài chính với số tiền tổng cộng tới 1,6 nghìn tỷ tính đến tháng 11 năm 2008.

Chính phủ

Ngày 13 tháng 2 năm 2008, Tổng thống George W. Bush đã ký Economic Stimulus Act of 2008 theo đó chính phủ sẽ áp dụng một chương trình kích cầu tổng hợp trị giá 168 tỷ dollar chủ yếu dưới hình thức hoàn thuế thu nhập cá nhân.

Trước tình hình khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, chính quyền Bush đã trình quốc hội thông qua gói tài chính 700 tỷ dollar. Ban đầu Hạ viện Hoa Kỳ do Đảng Dân chủ Hoa Kỳ chiếm đa số bác bỏ vì cho rằng không thể phí tiền để cứu không được quá nhiều tổ chức tài chính gặp khó khăn. Song sau khi kế hoạch sử dụng 700 tỷ dollar được điều chỉnh sang hướng chi cho cả các chương trình phục vụ đông đảo người dân nhằm kích thích tiêu dùng (như trợ giúp cho người thất nghiệp, hỗ trợ dinh dưỡng cho người nghèo và người thu nhập thấp, phát triển cơ sở hạ tầng), qua đó vực dậy nền kinh tế, nó đã được Thượng viện thông qua. Ngày 3 tháng 10 năm 2008, Tổng thống Bush đã ký Emergency Economic Stabilization Act of 2008 cho phép thực hiện gói kích thích 700 tỷ dollar này.

Kế hoạch của Barack Obama

Barack Obama, tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ, sau khi trúng cử đã nêu ra một chương trình kích thích kinh tế trong đó Hoa Kỳ sẽ tiến hành kích cầu bằng:
 Những dự án phát triển cơ sở hạ tầng chưa từng có kể từ thập niên 1950;
 Nâng cấp hệ thống sử dụng năng lượng của các văn phòng cơ quan chính phủ Hoa Kỳ theo hướng tiết kiệm năng lượng; Đầu tư lớn cho phát triển công nghệ nhất là thông tin y tế điện tử, hệ thống máy tính cho các trường phổ thông và phát triển mạng Internet băng thông rộng;
 Cấp thêm ngân sách cho Chương trình bảo hiểm y tế (Medicare).
 Cấp thêm 50 tỷ dollar ngoài khoản 20 tỷ dollar đã được đồng ý cho ngành công nghiệp ô tô với điều kiện là ngành này phải cải tổ đáng kể.

Chương trình nghị sự phục hồi kinh tế của Tổng thống và Phó Tổng thống mới có nội dung:
 Hành động khẩn cấp để tạo việc làm cho người Mỹ;
 Trợ giúp khẩn cấp cho các hộ gia đình gặp khó khăn;
 Trợ giúp trực tiếp và khẩn cấp cho người sở hữu nhà, thay vì cứu trợ các tổ chức tài chính cho vay nhà ở thế chấp vô trách nhiệm;
 Phản ứng nhanh, mạnh với khủng hoảng tài chính bằng tất cả các công cụ mà nước Mỹ có.

Ngày 17 tháng 2 năm 2009, Barack Obama đã ký American Recovery and Reinvestment Act. Đạo luật này cho phép Chính phủ thực hiện gói kích thích thứ hai kể từ khi khủng hoảng nổ ra. Gói kích thích này trị giá 787 tỷ dollar.

Tham khảo

Xem thêm
Khủng hoảng kinh tế châu Á 1997
Khủng hoảng tín dụng nhà ở thứ cấp
Khủng hoảng ngành chế tạo ô tô Hoa Kỳ 2008-2010
Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008

Liên kết ngoài
Báo Kinh tế & Đô thị: "Năm 2008: TTCK Mỹ– thành quả tăng điểm 6 năm "tan thành mây khói"."
VnExpress: "Chứng khoán thế giới 'thở phào' khi năm 2008 kết thúc."
President George W. Bush's Address to the Nation
Trần Văn Thọ và Trần Lê Anh (2008), "Cuộc khủng hoảng hình thành như thế nào?" Báo Thanh Niên.
Trần Văn Thọ và Trần Lê Anh (2008), "Giải cứu" Báo Thanh Niên.
Trần Văn Thọ và Trần Lê Anh (2008), "Kinh tế Mỹ sẽ đi về đâu?" Báo Thanh Niên.

Khủng hoảng tài chính
Kinh tế Hoa Kỳ
Năm 2007
Năm 2008
Khủng hoảng kinh tế


title: Molophilus electus

text:
Molophilus electus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Mirosternus amatus

text:
Mirosternus amatus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

amatus


title: Kiryat Gat

text:
Kiryat Gat (tiếng Hebrew: קריית גת, tiếng Ả Rập: كريات جات/كريات غات) là một thành phố Israel. Thành phố thuộc quận Nam. Thành phố có diện tích 16,302km2, dân số năm 2009 là 47.400 người.

Tham khảo

Quận Nam (Israel)
Thành phố ở quận Nam (Israel)
Thành phố của Israel

Khởi đầu năm 1955 ở Israel


title: Quận Lake, California

text:
Quận Lake là một quận ở phía bắc trung bộ tiểu bang California, phía bắc vùng vịnh San Francisco, Hoa Kỳ. Quận lấy tên theo hồ Clear. Quận lỵ đóng tại thành phố Lakeport. Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, dân số năm 2000 của quận này là 58.309 người .

Địa lý

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của California


title: Macropsychanthus

text:
Macropsychanthus là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Chú thích

Tham khảo


title: Eppertshausen

text:
Eppertshausen là một đô thị thuộc huyện Darmstadt-Dieburg, bang Hessen, Đức. Đô thị này có diện tích 13,11 km2, dân số cuối năm 2006 là 5870 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Eppertshausen Website (tiếng Đức)


title: Côn khúc

text:
Côn khúc () hay Côn kịch / Tuồng Côn Sơn: Là một thể loại hí kịch của tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Đây là một trong những loại hình hí kịch cổ nhất của nghệ thuật Ca kịch Trung Quốc, ra đời vào khoảng cuối thế kỉ XIV (khoảng cuối thời nhà Nguyên, đầu thời nhà Minh). Côn kịch là loại hình nghệ thuật đầu tiên của Trung Quốc được UNESCO đưa vào danh sách Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại.

Lịch sử
Từ thời nhà Nguyên tại miền Nam Trung Quốc bắt đầu phổ biến hình thức giải trí tạp kịch. Theo sách Nam từ dẫn chính thì Côn khúc có nguồn gốc tại Côn Sơn, Tô Châu vào cuối thời nhà Nguyên (khoảng thế kỷ 14). Ngay từ khi ra đời Côn khúc đã được các hoàng đế nhà Minh như Minh Thái Tổ, Minh Thế Tông chú ý, nhiều vở truyền kì trở nên nổi tiếng trên sân khấu côn khúc như Ngọc quyết ký, Minh phượng ký, Hoán sa ký. Côn khúc tiếp tục là loại hình ca kịch phổ biến ở Trung Quốc thời nhà Thanh và đầu thời Trung Hoa dân quốc trước khi lụi tàn vào giữa thế kỷ 20, đặc biệt là trong thời gian Cách mạng Văn hóa. Từ giữa cuối thế kỷ 20, ca kịch Côn khúc bắt đầu được phục hồi và đến năm 2001 thì loại hình nghệ thuật này đã được UNESCO đưa vào danh sách Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại.

Các vở diễn nổi tiếng
 Hoán sa ký (浣纱记, tác giả Lương Thần Ngư)
 Mẫu đơn đình (牡丹亭, tác giả Thang Hiển Tổ)
 Trường sinh điện (长生殿, tác giả Hồng Thăng)
 Thập ngũ quán (十五貫, tác giả Phùng Mộng Long)
 Đào hoa phiến (桃花扇, tác giả Hồng Thượng Nhậm)

Xem thêm
 Kinh kịch

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ca kịch Côn khúc trên trang của UNESCO
 Hiệp hội nghệ thuật Côn khúc

Ca kịch Trung Quốc
Kịch Trung Quốc
Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại


title: Elephantomyia tomicola

text:
Elephantomyia tomicola là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Elephantomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Bánh mì Việt Nam

text:
Bánh mì là một món ăn Việt Nam, với lớp vỏ ngoài là một ổ bánh mì nướng có da giòn, ruột mềm, còn bên trong là phần nhân. Tùy theo văn hóa vùng miền hoặc sở thích cá nhân, người ta có thể chọn nhiều nhân bánh mì khác nhau. Tuy nhiên, loại nhân bánh truyền thống thường chứa chả lụa, thịt, cá, thực phẩm chay hoặc mứt trái cây, kèm theo một số nguyên liệu phụ khác như patê, bơ, rau, ớt và đồ chua. Bánh mì được xem như một loại thức ăn nhanh bình dân và thường được tiêu thụ trong bữa sáng hoặc bất kỳ bữa phụ nào trong ngày. Do có giá thành phù hợp nên bánh mì trở thành món ăn được rất nhiều người ưa chuộng.

Bánh mì Việt Nam có gốc từ bánh baguette, do người Pháp đưa vào miền Nam Việt Nam trong thế kỷ 20. Một số nhà nghiên cứu cho rằng món bánh mì đã có mặt tại Việt Nam từ 150 năm trước. Những thập kỉ sau, bánh mì Việt Nam lan ra khắp miền Trung và miền Nam, đặc biệt là ở Sài Gòn. Người Sài Gòn sau đó cải biên chiếc bánh baguette thành ổ bánh mì nhỏ và ngắn hơn, chỉ còn khoảng 30–40 cm, còn ruột bánh thì rỗng hơn để đưa được nhiều nhân, tương tự như món sandwich. Tùy thuộc vào thành phần nhân, bánh mì có những tên gọi khác nhau. Ngoài ra, bánh mì còn ăn kèm với nhiều món ăn đa dạng, chẳng hạn như thịt bò kho, cá mòi hay xíu mại.

Sau năm 1975, theo những cuộc di cư và vượt biển của người Việt, bánh mì Việt Nam đã trở nên phổ biến tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Món ăn này có mặt ở gần mọi đất nước có kiều bào Việt Nam sinh sống vì nguyên liệu dễ tìm cũng như cách chế biến đơn giản, hợp với văn hóa nơi sinh sống. Trong cách gọi thông thường, người Mỹ Anh hóa từ "bánh mì" thành là banh mi thay vì gọi Vietnamese sandwich như các món ăn tương tự. Vào tháng 3 năm 2012, chuyên trang du lịch của tờ The Guardian đã bình chọn bánh mì Sài Gòn thuộc top 10 món ăn đường phố ngon và hấp dẫn nhất thế giới.

Thuật ngữ

Trong tiếng Việt, từ  được hình thành từ hai từ gốc là  (có thể ám chỉ nhiều loại thức ăn, chủ yếu là bánh nướng, bao gồm cả bánh mì) và  (ngũ cốc lúa mì). Ở miền Bắc Việt Nam, từ này cũng có thể viết là . Đơn thuần  chỉ ám chỉ bất kỳ loại bánh nào, nhưng thường được sử dụng để chỉ bánh mì kiểu Việt Nam (baguette), hoặc kẹp nhân bánh mì. Để phân biệt bánh mì không nhân với bánh mì kẹp nhân, ta dùng thuật ngữ  (bánh mì trơn). Để phân biệt bánh mì kiểu Việt Nam với các loại bánh mì khác, ta có thể sử dụng thuật ngữ  (bánh mì kiểu Sài Gòn) hoặc  (bánh mì kiểu Việt Nam).

Một giả thuyết không chính xác cho rằng từ  bắt nguồn từ tiếng Pháp , có nghĩa là bánh mì mềm, trắng. Tuy nhiên, từ  hoặc hình thức Chữ Nôm của nó  đã được sử dụng để chỉ bánh gạo và các loại bánh ngọt khác từ thế kỷ 13, lâu trước khi có sự tiếp xúc với người Pháp.

Lịch sử

Nguồn gốc
Khởi thủy của bánh mì Sài Gòn cũng như tất cả bánh mì ổ ở Việt Nam chính là từ món bánh baguette do người Pháp mang đến trong những năm đầu thế kỷ 19. Khi ấy, họ đã cho xây dựng những lò bánh mì gạch đầu tiên tại Việt Nam với lò thứ nhất nằm tại phố Paul Bert (nay là phố Tràng Tiền). Hầu hết những người Pháp đến Việt Nam đều không muốn làm công việc vất vả nhưng lại ít tiền như làm bánh mì. Do đó, các lò bánh mì ở quốc gia này phần lớn thuê thợ người bản địa hoặc người Trung Quốc, tuy nhiên họ thường làm việc ở phía sau để khách hàng không biết ai là người làm bánh. Erica Peters, một cây bút chuyên viết về ẩm thực Việt Nam, cho biết: "Đến năm 1910, những chiếc bánh mì baguette nhỏ, hay còn gọi là "petit pain" được bán trên đường phố và người Việt hay mua trên đường đi làm để ăn sáng".

Ban đầu, miền Bắc gọi baguette là bánh tây, còn miền Nam thì gọi là bánh mì. Thời đó, việc chuyển thực phẩm từ Pháp đến là điều không khả thi nên người Pháp buộc phải đưa các loài vật nuôi và cây trồng vào Việt Nam hòng đảm bảo rằng sữa, cà phê cùng các loại thịt khác có sẵn để tiêu thụ. Thế nhưng lúa mì lại không thể nào trồng được ở Việt Nam. Do giá cả lúa mì nhập khẩu vào thời điểm đó quá cao nên bánh mì baguette của Pháp là một mặt hàng xa xỉ đối với người bản xứ. Nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu cũng từng nhắc đến bánh mì trong Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc năm 1861, ở câu "...sống làm chi ở lính mã tà, chia rượu lạt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ". Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, một làn sóng binh lính Pháp và vật tư của họ đã được đưa đến Việt Nam. Đồng thời, việc nhập khẩu lúa mì bị gián đoạn khiến các nhà sản xuất bánh bắt đầu trộn bột gạo rẻ tiền, qua đó làm cho bánh mì mềm hơn. Do đó, ngay cả người Việt Nam bình thường cũng có thể thưởng thức các mặt hàng chủ lực của Pháp như bánh mì. Do đặc điểm khí hậu Việt Nam, bánh mì có xu hướng mau hư hơn nên nhiều cửa hàng thường nướng bánh hai lần một ngày. Mọi người chủ yếu ăn bánh baguette vào bữa sáng với một ít bơ và đường.

Biến tấu và phổ biến
Món bánh có nguồn gốc từ Pháp này đã trở nên phổ biến và được nhiều người ưa thích, đồng thời còn xuất hiện nhiều trên các mặt báo. Sau đó, người Sài Gòn đã biến tấu bánh baguette lại thành bánh mì đặc trưng của Việt Nam với chiều dài chỉ khoảng 30–40 cm. Bánh mì Việt Nam chỉ thật sự định hình khi cửa hàng Hòa Mã của ông Hòa, bà Tịnh xuất hiện năm 1958. Do bà Tịnh đã từng làm cho hãng thịt nguội chuyên cung cấp sản phẩm cho các nhà hàng Pháp ở Hà Nội nên khi vào Sài Gòn, hai người đã mở cửa hàng bán bánh mì, thịt nguội phục vụ cho người bản xứ. Sau đó họ nghĩ ra cách kẹp thịt, chả lụa cùng pa tê vào giữa ổ bánh để người mua tiện mang theo. Vào khoảng thời gian này, một người di cư khác từ miền Bắc bắt đầu bán bánh mì chả cá bằng giỏ trên xe mobylette, còn một quầy hàng ở tỉnh Gia Định thì bắt đầu bán bánh mì phá lấu. Một số cửa hàng khác thì nhồi bánh mì với pho mát Cheddar rẻ tiền từ cuộc viện trợ lương thực của Pháp.

Theo Tiến sĩ Vũ Thế Long, bánh mì xuất hiện đầu tiên ở Hà Nội, sau đó du nhập vào Sài Gòn rồi đến những nơi khác ở Việt Nam. Lúc ấy, những lò bánh mì và cơm Tây, cà phê, thuốc lá… phổ biến ở Sài Gòn hơn là các tỉnh thành miền Trung và miền Bắc. Thậm chí, mãi cho đến trước năm 1975 thì bánh mì ở Sài Gòn vẫn được phổ cập và đa dạng hơn so với các vùng miền khác. Theo thời gian, bánh mì đã có mặt ở đủ 3 miền Việt Nam, được cải biên để làm vừa lòng đa dạng thực khách: ruột ngày một xốp và mỏng, vỏ ngày càng dày lên, kích cỡ bánh cũng nhỏ lại gấp 2–3 lần để tiện mang đi.

Cũng theo Phó Giáo sư- Tiến sĩ Phan An, nguyên Viện trưởng Viện Khoa Học Xã Hội vùng Nam Bộ, kể lại rằng ngày ấy người ta gọi bánh mì là “ổ bánh Tây”, không phải nhà nào cũng có điều kiện để ăn. Dấu mốc lịch sử đầu tiên đặt nền móng cho bánh mì du nhập văn hóa Việt Nam là khi chính quyền Sài Gòn cho phép bánh mì xuất hiện trong khẩu phần ăn của học sinh tiểu học và xây dựng những lò nướng bằng gạch truyền thống. Để phục vụ số lượng lớn, bánh mì được cải biên trở nên nhỏ gọn hơn. Đến năm 1975, những lò nướng bằng gạch đã không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng tại Sài Gòn, nên đã xuất hiện lò nướng bằng điện và loại “bánh mì lò thùng phuy” được chế biến từ những thùng phuy lớn.

Những sự biến đổi về hình thức cũng như chất lượng đến cách chế biến phong phú cho bánh mì đã nói lên nhu cầu ẩm thực cầu kỳ của người Sài Gòn. Trước năm 1975, với chương trình tài trợ của chính phủ Việt Nam Cộng hòa, Bộ Giáo dục đã có chương trình cung cấp bữa ăn nhẹ cho các trường tiểu học tư thục và công lập. Bữa ăn này gồm có sữa do hãng sữa Foremost cung cấp và bánh mì do các lò tiếp ứng. Vào năm 1970, những lò nướng bánh mì bằng củi được chuyển thành lò gạch lớn hơn để nướng được nhiều bánh một lúc. Đây là loại lò đóng kín cho phép giữ lại hơi nước khi nướng bánh. Ở nhiệt độ cực cao và hơi nước cực nhiều, chiếc bánh mì trở nên rỗng ruột hơn, ruột bông xốp trong khi lớp vỏ ngoài thì giòn rụm.

Đặc điểm, nguyên liệu và cách chế biến

Phần bánh

Bánh mì Việt Nam có lớp vỏ mỏng, giòn, thường có màu vàng của bánh nướng – không quá đậm, chỉ hơi hoe vàng và hơi nứt. Bên dưới lớp vỏ giòn là phần ruột mềm và trắng nên có thể được mô tả vắn tắt là "giòn vỏ mềm ruột." Chiếc bánh có độ dài tầm hơn gang tay một chút, hơi thuôn nhọn ở hai đầu và có 3 "mắt" (hoặc một "mắt" duy nhất). Đấy là những vết khía trên mặt bánh để bột bánh có không gian nở trong khi nướng. Ngoài ra bánh cũng có thể được làm từ cả bột mì lẫn bột gạo.

Để tạo ra những ổ bánh mì có kích thước và đặc tính khác nhau, thợ làm bánh phải điều chỉnh công thức và cách làm. Trước đây khi bột làm bánh mì được lên men tự nhiên, người ta sẽ thay đổi tỷ lệ chất tạo men và thời gian ủ bột. Hiện nay với sự hỗ trợ của nhiều loại chất nhũ hoá (hoặc phụ gia) khác nhau nhằm giảm thời gian ủ bột, tỷ lệ các chất này được điều chỉnh để tạo ra ổ bánh mì như mong muốn. Do sự đa dạng về khẩu vị tùy theo vùng miền, nên trên thị trường cũng có sẵn những phụ gia tương ứng. Tuy nhiên chúng đều có điểm chung là không chứa đường và sữa để có thể dễ dàng kết hợp hương vị với phần nhân bên trong.

Bánh mì Việt Nam thường được xẻ dọc theo thân và giữ nguyên ổ nên vỏ cần phải mỏng và giòn để có đường cắt như ý. Do đó bánh mì Việt Nam chỉ nên được thưởng thức trong vòng vài giờ sau khi ra lò vì nếu để lâu hơn thì vỏ bánh sẽ hết giòn và bị nhăn nheo do phần ruột rỗng co lại khi nhiệt độ của ổ bánh mì giảm. Ngoài việc chế biến thành bánh mì thịt, người ta cũng ăn bánh mì không nhân cùng với các món thịt như bò kho, cà ri và phá lấu. Bánh mì không nhân cũng có thể được dùng để chấm kèm với cả ca cao lẫn sữa đặc. Cách ăn này xuất phát từ chương trình của Bộ Giáo dục trước đây, cung cấp bữa sáng nhẹ cho học sinh tiểu học với bánh mì và sữa Foremost pha trong ly.

Phần nhân

Những thực phẩm dùng làm phần nhân bánh mì thay đổi tùy theo vùng miền, thường bao gồm các nhóm sau:
 Nguyên liệu chính từ động vật: chả lụa, xúc xích, thịt heo quay, xíu mại, giò heo, thịt băm hầm với gia vị, pa tê gan, lạp xưởng, thịt gà xé, cá mòi, phô mai, trứng ốp la, thịt nguội, chả cá, bì, bơ, mỡ hành...
 Các loại rau: dưa leo thái mỏng, rau mùi (ngò), đồ chua (củ cải, cà rốt chua ngọt), hành lá, hành tây, húng thơm, ớt...
 Gia vị: muối ăn, hạt tiêu, bột canh...
 Nước xốt: xì dầu, nước mắm, nước xốt, tương ớt, mayonnaise...

Các nguyên liệu nói trên được bày biện sẵn sàng để phục vụ tùy theo sở thích của người ăn. Người ta thường nướng bánh nóng giòn từ trước, rạch một đường dọc theo thân bánh và cho lần lượt gia vị, phần nguyên liệu chính, một chút rau – như dưa chuột, rau mùi và hành – lên trên phần nguyên liệu chính rồi rưới thêm các loại nước xốt. Theo nhận định, hầu hết các loại bánh mì đều sử dụng chung những thành phần khuôn mẫu. Đặc biệt phải kể đến patê, được người bán làm theo bí quyết truyền thống và mang lại linh hồn cho món ăn.

Các biến thể

Các loại bánh mì
Tùy vào thành phần được kẹp bên trong mà bánh mì có những tên gọi khác nhau. Tương tự như loại bánh cùng tên của phương Tây, người ta cũng sử dụng nhiều loại nhân bánh mì phổ biến khác nhau. Ví dụ, một cửa hàng bánh mì điển hình ở Hoa Kỳ cung cấp ít nhất 10 loại nhân.

 Bánh mì thịt: là loại bánh mì phổ biến nhất ở Sài Gòn, người bán bánh mì xẻ dọc ổ bánh mì và nhét thịt, chả, bơ, pa tê, giò thủ, thịt nguội, một ít hành ngò, rau, đồ chua và ớt.
 Bánh mì xíu hay mì xíu là loại bánh mì nhân thịt xíu (thịt heo rim mặn ngọt với xì dầu, gần giống với xá xíu), bỏ thêm chút rau răm và chan ớt chưng hoặc nước xíu (nước thịt).
 Bánh mì xíu mại: là loại bánh mì có nhân thịt xíu mại (thịt heo với sốt cà). Bánh mì xíu mại Sài Gòn thường có vị ngọt khác với loại bánh ở Đà Lạt, có vị cay. Tại Đà Lạt, bánh có lớp vỏ dày hơn một chút. Người ta sẽ dọn kèm một chén xíu mại còn bốc khói, nước xốt sền sệt phủ lên những viên xíu mại và chả cây, da heo.
 Bánh mì xíu mại trứng muối: loại bánh mì xíu mại bổ sung thêm vài viên xíu mại trứng muối, làm chiếc bánh trông có vẻ dày dặn hơn. Ngoài ra, bánh còn có các phần nhân khác như mỡ hành, thịt nướng, tóp mỡ... Đây  thường là lựa chọn cho bữa sáng hoặc bữa khuya của thực khách.
 Bánh mì xíu mại khô: là loại bánh mì có xíu mại được bọc trong lớp vỏ hoành thánh rồi hấp trong xửng tre. Ngoài ra, loại này không cần ăn kèm đồ chua, rau, dưa chuột... mà chỉ phết chút tương ớt hoặc nước tương.
 Bánh mì bì: là loại bánh mì kẹp thịt hoặc da heo cắt sợi nhỏ. Để tăng thêm độ hấp dẫn của món bì, người bán sẽ chan thêm nước mắm vào bánh mì sao cho đậm đà, vừa vị. Cách ăn của món này tương tự như cơm tấm: người bán rạch đôi ổ bánh, quết mỡ hành dọc thân, cho bì, đồ chua, dưa leo, ngò, rồi chan muỗng nước mắm có độ sệt, vị chua ngọt như dùng trong cơm tấm.
 Bánh mì bò kho: tức bánh mì không chấm và ăn kèm với bò kho.
 Bánh mì bột lọc: có phần nhân là bánh bột lọc (làm từ tôm, thịt và gia vị bao lại bởi bột rồi hấp chín), cho thêm một ít ớt trái xắt sợi, ít rau rồi rưới ít nước chấm và thưởng thức. Bánh mì mà người ta sử dụng thường là loại dài, nhiều ruột. Thực khách có thể bắt gặp những xe bán bánh mì bột lọc ở dọc các con đường tại Đà Nẵng, Huế, Nghệ An.
 Bánh mì bò né: tức bánh mì ăn kèm với bò né – món ăn có nhiều thành phần gồm thịt bò thái lát, khoai tây, pa tê, trứng ốp la và salad. Sở dĩ có tên gọi như vậy là vì khi phục vụ, thực khách phải né ra để khỏi dính dầu từ món ăn.
 Bánh mì cá mòi: là loại bánh mì ăn kèm với cá mòi, thường cá mòi là loại cá hộp sốt cà.
 Bánh mì cá ngừ: loại bánh có phần nhân cá ngừ, được rưới loại nước sốt không còn vị tanh của cá.
 Bánh mì chả cá: là loại bánh mì kẹp chả cá chiên, món này ngày càng phổ biến ở Sài Gòn, còn ở Nha Trang thì bánh rất mỏng và không sử dụng bơ. Chả cá tươi được nặn hình thuôn dài, chiên phồng vàng trong chảo dầu sôi, sau đó kẹp vào bánh mì giòn rồi thêm đồ chua, dưa leo, ngò hoặc rau răm, tùy khẩu vị mà cho tương ớt, nước tương hoặc muối tiêu vào trong ổ bánh.
 Bánh mì chảo: gồm bánh mì không nhân giòn rụm, khi ăn sẽ được dọn lên cùng với một chảo hoặc khay gang có đầy đủ pate, bít tết, trứng ốp la, v.v...
 Bánh mì cóc: là loại bánh mì có hình dáng giống như con cóc và bề ngoài khá tương đồng vói bánh hamburger, bề dài khoảng 1 gang tay, dài khoảng 60% so với bánh mì thường. Kẹp thịt và pa tê như bánh mì thịt, hiện tại chỉ thấy bán ở tiệm bánh Đức Phát và Bánh mì Cóc Cô Bích.
 Bánh mì đậu hũ: là loại bánh dành cho người ăn chay.
 Bánh mì hến: là loại bánh mì có nhân hến xào với hành, tỏi, dầu hào, sốt me, ớt. Đặc biệt, người ta sẽ dùng bơ (thay vì dầu) để xào món hến.
 Bánh mì kẹp kem: là món bánh mì kẹp kem ký và đậu phộng giã nhỏ. Người chế biến được rạch giữa bánh rồi múc những muỗng kem dừa, vani, khoai môn (tùy theo lựa chọn của người ăn) rồi sau đó rắc đậu phộng lên.
 Bánh mì khô bò đen: là loại bánh mì có nhân khô bò đen (làm từ lá lách, gan bò tẩm ướp cẩn thận), nước sốt, đậu phộng và rau răm.
 Bánh mì ốp la: là loại bánh mì kẹp trứng gà ốp la. Trứng được chiên trên những chiếc chảo gang nhỏ sao cho sắc nét lớp viền, nửa sống nửa chín lòng đỏ, ăn kèm dưa chua, nước tương, tương ớt... Do có cách chế biến đơn giản, nhanh gọn nên biến thể này có mặt ở hầu hết các tiệm bán bánh mì.
 Bánh mì phá lấu: là món bánh mì có nhân phá lấu, gồm bao tử, phèo, tai, mũi heo được tẩm ướp gia vị kỹ càng, kèm với đó là dưa leo và đầu hành lá cay nồng, rưới một loại nước sốt đặc biệt làm từ nước phá lấu, tương ớt cay.
 Bánh mì phô mai: là loại bánh mì có chứa phô mai tan chảy.
 Bánh mì que: thứ bánh này có kích cỡ hình que, có thể có vị thịt, rau phối hợp lại, có vị ngon khi ăn với xốt (nếu có). Do luôn được nướng nóng nên vỏ bánh giòn rụm khi ăn. Bánh mì que có nguồn gốc từ thành phố Hải Phòng.

 Bánh mì thanh long: là loại bánh mì làm từ trái thanh long, được tạo ra nhằm "cứu vớt" nông sản xuất khẩu trong thời kỳ dịch bệnh. Bột bánh được nhào trộn cùng ruột thanh long đỏ nghiền nhuyễn, sau đó tạo hình và nướng như thông thường. Theo đó, thanh long xay nhuyễn sẽ thay thế được 60% lượng nước làm bánh. Bánh có vỏ và ruột hồng, lấm tấm hạt đen, ăn có vị thơm nhẹ, mùi và vị đều rất thanh. Sau khi bỏ vỏ, nghiền nát và đông lạnh, loại quả này có thể dự trữ để làm bánh mì. Ngoài ra, món này còn có ba hương vị là bánh mì thanh long, thanh long bơ và thanh long nhân khoai môn.
 Bánh mì cá sấu: bánh mang hình dạng cá sấu, với cân nặng gần 2 kg, dài từ 60–70 cm, là ý tưởng của một lò bánh mì ở Long Xuyên, An Giang. Thợ làm bánh vẫn dùng bột mì như công thức truyền thống, sau đó dùng tay tạo hình rồi dùng dao, kéo đắp thêm các chi tiết như vảy, mắt, mũi. Bánh nướng chín, ra khỏi lò được rắc thêm mè, quét một lớp bơ sầu riêng.
 Bánh mì sốt cá nục: bánh mì ăn kèm với cá nục được nấu rục xương. Theo đó, người bán chọn cá nục con tươi, làm sạch rồi hầm nhiều giờ với nước dừa, nêm nếm theo công thức riêng. Sau đó, họ sẽ để cá chín nồi than giữ ấm, không bị tanh. Khi khách gọi món, người bán mới mới lấy cá, tán thịt đều khắp ổ bánh, cho thêm dưa chua, dưa leo, nước sốt cá và nước mắm ớt cay.
 Bánh mì than: đúng như tên gọi, món ăn này có màu đen xì như than, với ý tưởng bắt nguồn từ những chiếc bánh mì lót dạ của công nhân mỏ than. Vỏ bánh được tạo màu từ bầu mực của con mực và tinh than tre, còn chả thì làm từ mực mai giã tay, chiên nóng, cắt thành từng miếng nhỏ rồi rưới nước sốt rau củ. Nước sốt của bánh có vị chua, làm từ các loại rau củ như hành tây, cà chua, cà rốt, kinh giới... cùng đầu tôm ninh trong một tiếng rồi đem đi xay nhuyễn.
 Bánh mì tóp mỡ: chứa các phần nhân đặc trưng như pa tê, thịt, xúc xích, dưa chuột nhưng lại bổ sung thêm tóp mỡ. Bản thân tóp mơ đã được rút hết mỡ nên chỉ còn lại phần bì chứa nhiều collagen nên ăn sẽ không bị ngấy.
 Bánh mì trứng: là loại bánh mì có nhân gồm một hoặc hai quả trứng gà đánh tan với lá hành xanh, lật thật nhanh trên chảo, khi vừa chín tới thì bỏ nhanh vào chiếc bánh, nướng qua một xíu cho giòn vỏ rồi lấy ra quệt đẫm tương ớt.
 Bánh mì yêu nước hoặc bánh mì tổ quốc: có hình quốc kỳ Việt Nam, gồm một chiếc bánh màu đỏ có đính thêm ngôi sao vàng. Màu đỏ của vỏ được làm từ nước củ dền, trong khi ngôi sao vàng thì được tạo màu bằng bột nghệ. Loại bánh này có nhiều loại nhân khác nhau cho khách lựa chọn, như bò gừng phân phối, pate truyền thống, gà đổi mới, tóp mỡ bao cấp, trứng chiên lướt hành.
 Bánh mì nướng muối ớt: món ăn này bắt nguồn từ người Khmer khi họ chế biến bánh mì bằng cách quét muối ớt lên ổ bánh rồi nướng trên bếp than. Sau này, bánh mì nướng muối ớt được biến tấu khác đi, tùy theo người bán và khẩu vị của thực khách ở từng khu vực. Bánh mì giòn đặc ruột được nướng vàng, thơm. Đầu tiên, người bán sẽ quết mỡ, sau đó thêm phần nước sốt được pha chế đặc biệt. Những miếng bánh mì có vị mặn của muối ớt được nướng trên than hồng, ăn kèm với phô mai, chà bông, ruốc tép, mỡ hành, mayonnaise, xúc xích cùng pa tê.
Bánh mì bóng đêm: được làm từ tinh than tre trộn cùng vào với bánh như một thành phần nguyên liệu, nhằm tạo nên màu đen đặc trưng cho món ăn. Trong đó, phần nhân bánh vẫn dùng các loại thức ăn thường có trong bánh mì truyền thống như xíu mại, heo quay, gà xé, chả lụa, thịt nguội, rau, nước sốt...

Một số tiệm bánh mì tiêu biểu

 Bánh mì Hòa Mã: đây là tiệm bánh định hình món bánh mì Việt Nam của ông Hòa và bà Tịnh, xuất hiện năm 1958 tại số 511 Phan Đình Phùng, sau đó dời lại Nguyễn Đình Chiểu thuộc Quận 3. Khi ấy, tiệm bánh ra đời với món bánh khác lạ: mang bánh mì kiểu Pháp kẹp với pate, thịt, chà bông, dưa chua… Giờ đây, dù ông Hòa đã mất và bà Tịnh đã ngoài 80 nhưng cửa hàng vẫn được duy trì bởi con cháu.
 Bánh mì Như Lan: nổi tiếng ở Sài Gòn từ trước 1975, là bánh mì tiêu biểu của Sài Gòn với hương vị rất đặc trưng. Bánh mì Như Lan cũng có chi nhánh tại Mỹ.
 Bánh mì Đức Phát: có thực đơn rất đa dạng và phong phú, với 24 chi nhánh ở khắp Sài Gòn và Cần Thơ, Vĩnh Long.
 Bánh mì Phượng: đây là tiệm bánh rất nổi tiếng, tọa lạc trên đường Phan Châu Trinh ở phố cổ Hội An với thực đơn rất đa dạng, trong đó có hàng chục loại nhân bánh mì khác nhau như: phô mai, thịt xông khói, chả thịt, xúc xích... Đầu bếp Anthony Bourdain khi đi đến Việt Nam trong chuyến thăm của tổng thống Barack Obama đã gọi bánh mì Phượng là bánh mì ngon nhất thế giới. Hiện tiệm bánh cũng đã nhượng quyền thương hiệu sang Hàn Quốc ở khu Yeonnam-dong thuộc quận Mapo-gu, Seoul.
 Bánh mì Madam Khánh: đối trọng của tiệm Bánh mì Phượng ở Hội An, do bà Nguyễn Thị Lộc mở vào năm 1975. Phần nhân bánh của quán rất phong phú, bao gồm thịt quay, thịt nướng, trứng chiên, dưa góp, patê... Ngoài ra, tiệm bánh còn được nhiều du khách nước ngoài đặt tên là "The Banhmi Queen" (Nữ hoàng bánh mì).

Trước khi ngày Sài Gòn sụp đổ vào năm 1975, có một số tiệm bánh mì Việt Nam nổi tiếng ở miền Nam gồm Bánh mì Ba Lẹ và Bánh mì Như Lan (mở cửa vào năm 1968).

Ở các vùng có cư dân gốc Việt đông đảo tại Hoa Kỳ, có nhiều tiệm bánh và nhà hàng nhanh chuyên về bánh mì Việt Nam. Chuỗi nhà hàng nhanh Lee's Sandwiches có nhiều chi nhánh trải rộng trên nhiều tiểu bang, chuyên phục vụ bánh mì Việt Nam trên bánh mì baguette Pháp (hoặc bánh mì truyền thống tại một số chi nhánh), cùng với các loại sandwich kiểu phương Tây trên bánh mì croissant. Tại New Orleans, Dong Phuong Oriental Bakery nổi tiếng với việc cung cấp bánh mì cho các nhà hàng trên khắp thành phố. Sau năm 1975, chủ sở hữu của tiệm Ba Lẹ, ông Võ Văn Lẹ, đã trốn sang Hoa Kỳ và cùng ông Lâm Quốc Thanh thành lập cửa hàng Bánh mì Ba Lê. Trung tâm thương mại Eden Center ở Bắc Virginia cũng tập trung nhiều tiệm bánh nổi tiếng chuyên về bánh mì Việt Nam.

Các chuỗi nhà hàng nhanh phổ biến cũng đã thêm vào danh sách sản phẩm của mình bánh mì và các món ăn Việt Nam. Tập đoàn Yum! Brands điều hành chuỗi quán cà phê Bánh Shop chuyên về bánh mì. Chuỗi nhà hàng ShopHouse Southeast Asian Kitchen trước đây thuộc sở hữu của Chipotle Mexican Grill cũng từng bán bánh mì. Jack in the Box cung cấp một loại sandwich gà chiên được gọi là "bánh mì - inspired" trong loạt sản phẩm Food Truck Series. Thậm chí những nhà hàng McDonald's và Paris Baguette tại Việt Nam cũng cung cấp bánh mì.

Trên thế giới
Từ những năm 1950, bánh mì Việt Nam có thể tìm thấy trong các cộng đồng du học sinh và di dân Việt sống tại Pháp. Sau khi chiến tranh Việt Nam kết thúc, nhiều người miền Nam đã di cư sang Hoa Kỳ, châu Âu và Úc, mang theo công thức bánh mì kẹp thịt của người Việt vượt qua biên giới và trải dài khắp toàn cầu.

Châu Á
Món bánh mì của Việt Nam được cải biên sang nền ẩm thực Lào với cái tên khao chī và sang Campuchia với tên gọi num pang. Vào tháng 10 năm 2019, đầu bếp nhận sao Michelin Palash Mitra đã tạo ra bánh mì nhồi gà tandoori cắt nhỏ tại Hồng Kông. Ngoài ra, cửa hàng Mr. V ở Thượng Hải cũng bán món Obscene Double Triple – loại bánh mì ăn kèm giò thủ, lạp xưởng và thịt đông tiêu hột. Tại Nhật Bản, tiệm bánh Oni Oni chuyên kinh doanh các loại bánh mì mang phong cách Fusion, gồm bốn loại nhân: gà nướng, gà chiên, gà cốt-lết và korokke.

Bắc Mỹ

Lee's Sandwiches được xem là một trong những doanh nghiệp làm cho bánh mì Sài Gòn và cà phê sữa đá Việt Nam thịnh hành đối với người Mỹ nói chung. Không lâu sau đó, những người tị nạn tại Hoa Kỳ đã mở nhà hàng, tiệm bánh và cửa hiệu món Việt, cung cấp tất cả các món ăn từ quê nhà. Đôi khi bánh mì còn được ví như món sandwich của địa phương. Tại các khu của người Ba Lan tại New York, người ta thường dùng xúc xích Kielbasa để thay cho chả lụa truyền thống. Ở New Orleans, một công thức của món "po' boy kiểu Việt" đã chiến thắng giải thưởng dành cho po' boy ngon nhất năm 2009 tại Lễ hội Po-Boy phố Oak thường niên. Do thành phố này có lượng lớn người nhập cư gốc Việt nên có thể đây là lý do của sự tương đồng rõ rệt giữa bánh mì Việt Nam với bánh po' boy. Ngoài ra có một nhà hàng ở Philadelphia cũng bán một loại sandwich tương tự, gọi là "hoagie Việt Nam".

Cũng tại New Orleans, Tiệm bánh Đông Phương được biết đến với món bánh mì phân phối cho các nhà hàng trong thành phố. Sau năm 1975, ông chủ của Cửa hàng Ba Lẹ là Võ Văn Lẹ di cư sang Hoa Kỳ, rồi sau đó ông cùng với Lâm Quốc Thanh thành lập cửa hàng nổi danh này. Trung tâm mua sắm Eden Center ở Bắc Virginia cũng tồn tại một số tiệm bánh nổi tiếng chuyên về bánh mì. Ở Toronto, tiệm bánh Nguyên Hương đã có tuổi đời hơn 30 năm. Từ một địa điểm ban đầu, nay Nguyên Hương đã có khoảng 6 tiệm khắp các khu vực khác nhau của Toronto cũng như các vùng phụ cận. Ngoài ra, khu vực này còn có rất nhiều địa chỉ khác như bánh mì Ba Lẹ ở Dundas, bánh mì Quê Hương ở Finch hay Hoa Hồng ở Gerrad.

Các chuỗi nhà hàng thức ăn nhanh chính thống cũng đã đưa bánh mì cùng các món ăn Việt Nam khác vào danh mục thực đơn của họ. Yum! Brands từng kinh doanh món này với tên gọi "Bánh Shop". Chuỗi ShopHouse Southeast Asian Kitchen thuộc sở hữu của Chipotle trước đây đã từng bán bánh mì. Jack in the Box thì lại cung cấp món sandwich gà rán "lấy cảm hứng từ bánh mì". Ngoài ra, những nhà hàng McDonald's và Paris Baguette ở Việt Nam cũng cung cấp loại bánh này. Tính đến năm 2017, bánh mì chiếm khoảng 2% thực đơn bánh mì sandwich trong các nhà hàng ở Hoa Kỳ, tăng gần gấp 5 lần so với năm 2013.

Trong văn hóa đại chúng

Cho tới nay, bánh mì kẹp thịt vẫn là món ăn phổ biến và được yêu thích của người Việt Nam, đặc biệt là giới sinh viên và người lao động. Bánh mì chủ yếu để ăn sáng, nhưng chúng có thể được phục vụ đến tận nửa đêm vì tính tiện dụng, nhanh gọn. Ngoài ra, món ăn còn xuất hiện trong các bữa tiệc hoặc mâm cơm gia đình, ăn cùng với các thứ đồ ăn như bò kho hoặc cà ri. Đối với các tiệm phở, hủ tiếu, mì thì bánh mì dùng để đáp ứng khẩu vị của một số người, đồng thời còn được xem như một món ăn kèm chống đói. Có nơi còn nặn bánh mì theo hình các con vật và hoa quả để kích thích người mua.

Tác phẩm nghệ thuật

Văn chương
Dù là món ăn rất phổ biến, nhưng bánh mì lại ít khi được đưa vào văn chương. Thế hệ học sinh ra đời sau năm 1975 có nhiều người thuộc lòng các câu thơ của Phan Thị Vàng Anh trong sách giáo khoa tiểu học: “Hôm nay trời nắng chang chang/Mèo con đi học chẳng mang thứ gì/Chỉ mang một chiếc bút chì/Và mang một mẩu bánh mì con con”. Đồng thời, Lê Văn Nghĩa – một nhà văn sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn, có niềm đam mê với món này đến nỗi ông đã đưa chúng vào khá nhiều cuốn sách của mình: Hạt bụi bên nhau; Chú chiếu bóng, nhà ảo thuật, tay đánh bài, và tụi con nít xóm nhỏ Sài Gòn năm ấy và đặc biệt là truyện dài Mùa Hè năm Petrus.

Điện ảnh và truyền hình
Bánh mì Việt Nam được nhắc đến nhiều trong phim truyền hình Bánh mì ông Màu phát sóng trên VTV7, với nội dung xoay quanh nhân vật ông Màu – cựu chủ tịch của một công ty bất động sản – đã từ bỏ sự nghiệp khi vì muốn thực hiện ước mơ của mẹ mình còn dang dở là phát triển chuỗi cửa hàng bánh mì Việt. Các nhà sản xuất hy vọng rằng bộ phim này sẽ góp phần quảng bá bánh mì Việt Nam. Đạo diễn Nguyễn Quang Minh cũng cho biết: "Bánh mì ngon cần hai yếu tố: nước xốt và nhân. Trong phim sẽ khai thác sâu vào hai yếu tố này. Trong đó, hai loại nhân là xíu mại trứng muối và ba rọi xốt tiêu đen". Tác phẩm đã có buổi ra mắt tại thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 2 tháng 10 năm 2020.

Một tác phẩm khác có liên quan đến bánh mì Việt Nam là Vua bánh mì, với phần kịch bản được mua bản quyền từ Hàn Quốc. Bánh mì trong phim là loại bánh mì sản xuất trong nhà máy, mang yếu tố hiện đại. Tuy nhiên, đạo diễn Phương Điền cho biết anh chỉ lấy cốt truyện, còn "chuyện làm bánh phải thuần Việt Nam". Để vào vai, diễn viên Cao Minh Đạt cùng một số người khác đã phải đi học làm bánh tại công ty sản xuất bánh chuyên nghiệp. Ngoài những tác phẩm trên, bánh mì còn được giới thiệu trong phim tài liệu PBS năm 2002 Sandwiches That You Will Like, đồng thời còn xuất hiện trên phim tài liệu Street Food của dịch vụ Netflix.

Âm nhạc
Ca khúc "Bánh mì không" của Đạt G và Du Uyên phát hành năm 2019 lấy cảm hứng từ tiếng rao bánh mì trên những con hẻm của Sài Gòn. Do đây là thứ đồ ăn gắn liền với tuổi thơ của Đạt G nên từ lâu anh đã ấp ủ ý định đưa bánh mì vào âm nhạc. Sau khi ra mắt, nhạc phẩm đã gây tiếng vang lớn và được khán giả đón nhận nồng nhiệt.

Trong sự kiện quảng bá bánh mì diễn ra vào năm 2020, Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh cùng nhạc sĩ Nguyễn Hải Phong đã cho ra mắt bài hát "Tôi yêu bánh mì Sài Gòn" nhân dịp kỷ niệm 9 năm từ "banh mi" được đưa vào từ điển Oxford. Ê-kíp sáng tác đã thực hiện bài hát bằng cách kết hợp ngũ âm với giai điệu vè, đàn nhị truyền thống, phối khí trên nền nhạc hiện đại.

Năm 2021, tác giả Lương Kim Long đã sáng tác nên ca khúc "Bánh mì Sài Gòn, đặc biệt thương nhau", do giọng ca Phú Hiển thể hiện. Niềm cảm hứng sáng tác chợt đến với Long khi anh đọc một bài báo có nhan đề cùng tên, viết về những người đi phát bánh mì từ thiện trong mùa dịch. Khi ấy, anh đã quyết định sáng tác bài hát nhằm thay lời cảm ơn đến họ. Tác phẩm có phong cách nhạc pop với màu sắc tươi vui và lạc quan. Sau khi phát hành trên mạng xã hội, ca khúc đã nhận về những lời khen từ cả giới chuyên môn lẫn khán giả.

Hội họa
Bánh mì đã xuất hiện trong nhiều tác phẩm hội họa của giới trẻ Việt Nam thời hiện đại. Đầu tháng 3 năm 2020, một nhóm nghệ sĩ trẻ đã cùng nhau vẽ bộ tranh với đề tài xoay quanh ổ bánh mì, tập trung vào những biến tấu trải dài khắp ba miền Việt Nam. Trong khoảng thời gian 9 tiếng thực hiện bộ tranh, các họa sĩ đã chọn ra những loại bánh mì quen thuộc nhất với bản thân để giới thiệu đến khán giả. Một họa sĩ trong nhóm cho biết, ngoài yếu tố màu sắc kích thích vị giác thì tranh phải thể hiện nét đặc trưng của món ăn trong phần nhân, cũng như hài hòa về bố cục. Ngày 24 tháng 3 năm 2020, Google đã tổ chức tôn vinh bánh mì Việt Nam trên trang chủ tìm kiếm ở một số quốc gia – bao gồm Việt Nam, Canada, Úc và Nhật Bản – với hình vẽ Doodle do tác giả Olivia Huỳnh, một hoạ sĩ gốc Việt đang làm việc tại Google thực hiện. Hình vẽ Doodle này dựa trên phiên bản thử nghiệm bởi một đồng nghiệp cùng nhóm, lấy cảm hứng từ những xe bánh mì khắp phố phường Việt Nam.

Tháng 8 năm 2021, khi Thành phố Hồ Chí Minh đang nằm trong giai đoạn giãn cách xã hội do những ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 tại Việt Nam, thì anh Nguyễn Sơn Tùng cùng người bạn họa sĩ minh họa đã sáng tác nên bộ tranh Đói bụng Sài Gòn ơi. Bộ tranh này bao gồm 11 bức vẽ, xoay quanh những món ăn quen thuộc như phở, cơm tấm, bánh mì và hủ tiếu gõ... Theo Sơn Tùng, anh đã có ý tưởng về bộ tác phẩm này cách đó năm năm, khi anh du học ở Nhật Bản và cảm thấy nhớ về quê nhà.

Sự kiện
Năm 2011, thuật ngữ "banh mi" đã có mặt trong từ điển tiếng Anh Oxford với ghi chú như sau: "(Trong ẩm thực Việt Nam) là một loại sandwich bao gồm một chiếc bánh mì (theo truyền thống được nướng bằng cả bột gạo lẫn bột mì) với nhiều loại nguyên liệu khác nhau, thường là thịt, rau ngâm và ớt."

Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp với Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam nhằm tổ chức các hoạt động kỷ niệm, tôn vinh, giới thiệu rộng rãi hơn đến bạn bè và du khách quốc tế về nét đặc sắc của bánh mì Việt Nam thông qua tuần lễ “Tôi yêu Bánh mì Sài Gòn”, bắt đầu từ ngày 24 đến 31 tháng 3 năm 2020. Đây là chương trình nằm trong chuỗi hoạt động về chiến dịch truyền thông "Du lịch ẩm thực" Thành phố Hồ Chí Minh - Giai đoạn 1 mang tên "Bánh mì Sài Gòn." Tuần lễ này đã nhận được sự tham gia, hưởng ứng của rất nhiều doanh nghiệp du lịch, thương hiệu bánh mì, doanh nhân cũng như các văn nghệ sĩ.

Một nhà hàng tại Sài Gòn đã chào bán món bánh mì với mức giá 100 đô la. Chiếc bánh này được làm giống bánh mì Hội An với nhân thịt heo là chủ yếu, nhưng lại có chút biến tấu theo phong cách ẩm thực Pháp. Theo đó, những nguyên liệu đắt đỏ sẽ được cho vào món ăn, chẳng hạn như gan ngỗng Pháp, sườn heo nướng cắt theo "tỉ lệ vàng", sốt mayonnaise làm từ nấm truffle Ý, ngoài ra còn phục vụ kèm với trứng cá tầm, khoai lang chiên và rượu vang trắng. Tuy nhiên, món ăn đã dấy lên tranh cãi trên cộng đồng mạng, họ cho rằng cho rằng trả một số tiền lớn như vậy để thưởng thức một món ăn đường phố là điều rất xa xỉ và không phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Mặc dù vậy, việc kinh doanh món bánh này khá thành công do có nhiều người tò mò, tìm hiểu.

Vào tháng 5 năm 2018, giải thưởng James Beard được tổ chức và tiệm bánh Đông Phương đã giành chiến thắng ở hạng mục "James Beard Foundation America’s Classics". Trong khuôn khổ Miss Universe của cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ thế giới 2018 tại Thái Lan, H'Hen Niê đã mặc một chiếc váy có hình giỏ bánh mì, điều này đã thu hút được nhiều sự chú ý ở cả trong lẫn ngoài nước. Ý tưởng cho mẫu váy này đến với nhà thiết kế Phạm Phước Điền khá bất ngờ, khi anh đang cạn ý tưởng. Anh kể "Trong một buổi đi làm về, tôi thấy hình ảnh người nước ngoài đứng xếp hàng mua bánh mì và thưởng thức trong sự vui vẻ, hạnh phúc. Thế là tôi đặt bút vẽ với quyết tâm quảng bá văn hóa ẩm thực của Việt Nam ra thế giới".

Ngày 25 tháng 2 năm 2020, trong khi cách ly 20 người Hàn Quốc tại Việt Nam để phòng bệnh virus corona 2019, khu cách ly đã cung cấp cho họ món bánh mì thịt và bỗng chốc món ăn này trở thành tâm điểm chú ý một lần nữa bởi vì thái độ của người ăn. Ngày 24 tháng 3 cùng năm, Google Doodle đã tổ chức tôn vinh bánh mì Việt Nam giữa đại dịch COVID-19 trên trang chủ ở nhiều quốc gia. Ngoài ra, đây cũng là ngày mà bánh mì được đưa vào từ điển Oxford 9 năm về trước.

Vào ngày 19 tháng 7 năm 2021, trên mạng xã hội chia sẻ đoạn clip ghi hình lại một tổ kiểm tra liên ngành tại Nha Trang xử phạt một thanh niên vi phạm Chỉ thị 16. Trong đoạn clip đó, thái độ của một cán bộ và lời giải thích "bánh mì không phải lương thực, thực phẩm thiết yếu" đã khiến cộng đồng mạng bức xúc. Sau vụ việc này, Sở Công thương tỉnh Khánh Hòa đã ban hành văn bản hướng dẫn về hàng hóa thiết yếu khi thực hiện giãn cách xã hội.

An toàn vệ sinh thực phẩm
Nhiều trang truyền thông, báo chí từng lên tiếng cảnh báo về mối nguy hiểm tiềm ẩn bắt nguồn từ những chiếc bánh mì không đảm bảo vệ sinh. Theo đó, khá nhiều người kinh doanh bánh mì đã sử dụng những dụng cụ khá đơn giản, không đáp ứng vệ sinh, đồng thời người chế biến còn không đeo găng tay và dùng giấy báo cũ, bẩn để gói bánh. Bên cạnh đó, nơi bán bánh mì còn nằm ở những chỗ gần đường có nhiều khói bụi, sản phẩm không được che đậy cẩn thận. Ngoài ra, nhiều cơ sở sản xuất bánh cũng bị xử phạt do vi phạm quy định vệ sinh an toàn thực phẩm. Chính những yếu tố trên đã dẫn đến hệ lụy khiến người ăn ngộ độc thực phẩm.

Đánh giá

Theo đánh giá của một số tờ báo chuyên về ẩm thực của Hoa Kỳ, bánh mì kẹp thịt của những cửa hàng người Việt là món ăn có hương vị và đặc điểm tương phản: vỏ ngoài giòn rụm nhưng ruột bên trong lại mềm, còn nhân bánh vừa đậm đà lại vừa cay nồng. Một nghiên cứu của các chuyên gia khoa Khoa học thực phẩm tại Đại học Leeds thì còn cho rằng "kết cấu miếng thịt và độ giòn khi còn nóng còn thú vị hơn mùi vị của miếng thịt kẹp trong bánh.

Báo giới quốc tế đã công nhận rằng bánh mì là một trong những món ăn đường phố ngon nhất thế giới, đồng thời bánh còn lọt top những món sandwich ngon nhất toàn cầu. Ngoài ra tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng cũng liệt kê món ăn này vào danh sách bữa sáng tiêu biểu của châu Á. Năm 2009, đầu bếp Anthony Bourdain khi đến Hội An, Quảng Nam và thưởng thức chiếc bánh mì trên phố Phan Chu Trinh, đã bày tỏ sự kinh ngạc rồi nhận định: "Đây quả thực là một bản giao hưởng của bánh mì" khi ông tự tay cắt bánh mì, rưới nước sốt, phết bơ, patê và kẹp vào bên trong thịt nướng, chả lụa... Dù chỉ xuất hiện vẻn vẹn 2 phút trong chương trình No Reservation của đài CNN nhưng bánh mì Việt Nam đã trở nên nổi tiếng toàn thế giới. Hơn nữa, món bánh này còn được xem như một trong những biểu tượng của nền ẩm thực Việt Nam.

Trong bài viết The world's best street food trên tờ The Guardian tháng 12 năm 2012, tác giả của nó đã nhận định rằng:

Năm 2014, Andrea Nguyen đã xuất bản cuốn sách The Banh Mi Handbook: Recipes for Crazy-Delicious Vietnamese Sandwiches, được National Public Radio (NPR) nêu danh là một trong những sách dạy nấu ăn tốt nhất trong năm. Với sự trợ giúp của Andrea Nguyen, đầu bếp Robyn Eckhardt đã có một chuyến du hành khảo sát tại Thành phố Hồ Chí Minh để xác định những địa chỉ bán bánh mì thịt ngon nhất và sau đó thảo ra bài viết Đi tìm bánh mì ngon nhất Sài Gòn (Finding Saigon’s best banh mi) trên trang mạng xã hội EatingAsia.

Ở tỉnh An Giang có bán loại bánh mì khổng lồ dài gần 1 mét, nặng từ 2–3 kg và được trang tin Bright Side công nhận là một trong mười lăm món kỳ lạ nhất thế giới năm 2018. Chúng thường được bán nhiều ở gần cổng miếu Bà Chúa Xứ Bàu Mướp thuộc huyện Tịnh Biên. Mặc dù vậy, loại bánh này không còn được bán do nơi sản xuất đã đóng cửa. Ngày 10 tháng 11 năm 2017, trong dịp đến thăm Việt Nam, thủ tướng Úc Malcolm Turnbull đã cùng với đầu bếp gốc Việt Luke Nguyễn đi bộ và ghé vào dùng bánh mì tại một cửa hàng vỉa hè ở Đà Nẵng.

Dù được khen ngợi rộng rãi, nhưng bánh mì Việt Nam cũng nhận về một số đánh giá trái chiều, trong số đó phải kể đến việc 20 du khách Hàn Quốc được đưa đi cách ly ở Việt Nam trong đại dịch COVID-19. Khi ấy, họ đã chê rằng khu cách ly Việt Nam nghèo nàn và chỉ cho ăn "vài mẩu bánh mì". Sau đó, đài YTN của Hàn Quốc đã đưa tin về vụ này và hứng chịu những chỉ trích từ cộng đồng.

Hình ảnh

Xem thêm
Bánh mì Pháp
Bánh mì cay
Sandwich
Danh sách các loại bánh mì
Hot dog

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Đọc thêm

Sách

Tạp chí

Khác

 Ngọc Lan (10 tháng 5 năm 2013) Chuyện kinh doanh bánh mì tại Little Saigon (kỳ 1)  và (kỳ 2), Phóng sự trên báo Người Việt.

Liên kết ngoài

Mì kẹp
Bánh mì kẹp
Ẩm thực Sài Gòn
Ẩm thực miền Nam Việt Nam
Bánh mì kẹp
Bánh mì
Thức ăn nhanh
Ẩm thực đường phố
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực đường phố Việt Nam


title: Pantolamprus cyanocephalus

text:
Pantolamprus cyanocephalus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hope miêu tả khoa học năm 1843.

Chú thích

Tham khảo

Pantolamprus


title: (8654) 1990 KC1

text:
{{DISPLAYTITLE:(8654) 1990 KC1}}

(8654) 1990 KC1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 20 tháng 5 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Wiesenttal

text:
Wiesenttal là một đô thị thuộc huyện Forchheim trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Wiesenttal có diện tích 45,9 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2537 người.

Tham khảo

Forchheim district


title: Ceromitia mellicoma

text:
Ceromitia mellicoma là một loài bướm đêm thuộc họ Adelidae. Loài này có ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Ceromitia
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Corycium

text:
Corycium là một chi Họ Lan đất, gồm có 14 loài ở Đông và Nam Phi trong đó có 10 loài đặc hữu của các quần xã sinh vật Fynbos. Ở Cộng hòa Nam Phi chúng được gọi là Monkshood Orchids.

Các loài
Corycium alticola Parkman & Schelpe - Nam Phi, Lesotho
Corycium bicolorum (Thunb.) Sw. - Nam Phi
Corycium bifidum Sond. - Nam Phi
Corycium carnosum (Lindl.) Rolfe in W.H.Harvey - Nam Phi
Corycium crispum (Thunb.) Sw. - Nam Phi
Corycium deflexum (Bolus) Rolfe in W.H.Harvey - Nam Phi
Corycium dracomontanum Parkman & Schelpe - Nam Phi, Lesotho, Swaziland, Malawi
Corycium excisum Lindl. - Nam Phi
Corycium flanaganii (Bolus) Kurzweil & H.P.Linder - Nam Phi, Lesotho
Corycium ingeanum E.G.H.Oliv. - Nam Phi
Corycium microglossum Lindl. - Nam Phi
Corycium nigrescens Sond. - Nam Phi, Lesotho, Swaziland, Tanzania
Corycium orobanchoides (L.f.) Sw. - Nam Phi
Corycium tricuspidatum Bolus - Nam Phi

Chú thích

Diseae
Danh sách các chi phong lan


title: Saint-Créac, Hautes-Pyrénées

text:
Saint-Créac là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Hautes-Pyrénées

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Lignerolles, Indre

text:
Lignerolles là một xã ở tỉnh Indre khu vực trung bộ Pháp. Xã này có diện tích 13 km², dân số thời điểm năm 1999 là 136 người. Khu vực này có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Ở đây có lâu đài Puybardeau (1830)

Tham khảo

Xã của Indre


title: Ảo thuật

text:
Ảo thuật (Nôm: 幻術; Anh: Magic) là loại hình nghệ thuật trình diễn sử dụng sự đánh lừa về mặt thị giác bằng những kỹ xảo hoặc đạo cụ đặc biệt nhằm tạo ra những hiện tượng biến hoá kỳ lạ, gây ngạc nhiên cho khán giả. Đặc điểm chính của môn ảo thuật là tính phi lý, lạ thường. Những gười biểu diễn ảo thuật được gọi là ảo thuật gia.

Ảo thuật được phân loại theo một vài tiêu chí. Dựa vào tính chất của trò diễn, có thể phân loại thành ba dạng: ảo thuật đen, ảo thuật trắng và ảo thuật fakir. Cũng có thể phân loại ảo thuật theo đặc điểm của sân khấu: sân khấu vuông, khán giả xem một mặt; sân khấu tròn, khán giả xem ba hoặc bốn mặt; sân khấu thính phòng, các đạo cụ nhỏ thích hợp với số ít khán giả. Ngoài ra còn có cách phân loại theo cỡ đạo cụ, hình dáng đạo cụ, kiểu biến hóa.

Các ảo thuật gia không chỉ cần giỏi về kỹ xảo mà còn cần khéo léo, biết cách hấp dẫn khán giả, kết hợp các yếu tố tâm lý.

Trong tiếng Anh, từ magic vừa chỉ đến ma thuật vừa chỉ đến ảo thuật, vì vậy ảo thuật còn được gọi là ma thuật sân khấu.

Đọc thêm
 Born, Fred. Mind Reading (Exposed)  (2ª ed.) Online Edition 2008.

 Stebbins, Robert A. (1993) Career, Culture and Social Psychology in a Variety Art: The Magician. Malabar, FL: Krieger.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Fédération Française des Artistes Prestidigitateurs

Nghệ thuật biểu diễn
Lừa dối
Bí mật


title: Megachile bigibbosa

text:
Megachile bigibbosa là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1908


title: Limonia splendens

text:
Limonia splendens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Tamano, Okayama

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Okayama, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức

Thành phố tỉnh Okayama


title: Monosepalum

text:
Monosepalum là một chi phong lan, có 3 loài đặc hữu của New Guinea.

Các loài
Monosepalum dischorense
Monosepalum muricatum
Monosepalum torricellense

Chú thích

Tham khảo

Danh sách các chi phong lan
Podochileae


title: La Lande-de-Goult

text:
La Lande-de-Goult là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 302 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Landedegoult


title: Cán cân thương mại

text:
Cán cân thương mại là một mục trong tài khoản vãng lai của cán cân thanh toán quốc tế. Cán cân thương mại ghi lại những thay đổi trong xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định (quý hoặc năm) cũng như mức chênh lệch giữa chúng (xuất khẩu trừ đi nhập khẩu). Khi mức chênh lệch là lớn hơn 0, thì cán cân thương mại có thặng dư. Ngược lại, khi mức chênh lệch nhỏ hơn 0, thì cán cân thương mại có thâm hụt. Khi mức chênh lệch đúng bằng 0, cán cân thương mại ở trạng thái cân bằng.

Cán cân thương mại còn được gọi là xuất khẩu ròng hoặc thặng dư thương mại. Khi cán cân thương mại có thặng dư, xuất khẩu ròng/thặng dư thương mại mang giá trị dương. Khi cán cân thương mại có thâm hụt, xuất khẩu ròng/thặng dư thương mại mang giá trị âm. Lúc này còn có thể gọi là thâm hụt thương mại. Tuy nhiên, cần lưu ý là các khái niệm xuất khẩu, nhập khẩu, xuất khẩu ròng, thặng dư/thâm hụt thương mại trong lý luận thương mại quốc tế rộng hơn các trong cách xây dựng bảng biểu cán cân thanh toán quốc tế bởi lẽ chúng bao gồm cả hàng hóa lẫn dịch vụ.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại
 Nhập khẩu: có xu hướng tăng khi GDP tăng và thậm chí nó còn tăng nhanh hơn. Sự gia tăng của nhập khẩu khi GDP tăng phụ thuộc xu hướng nhập khẩu biên (MPZ). MPZ là phần của GDP có thêm mà người dân muốn chi cho nhập khẩu. Ví dụ, MPZ bằng 0,2 nghĩa là cứ 1 đồng GDP có thêm thì người dân có xu hướng dùng 0,2 đồng cho nhập khẩu. Ngoài ra, nhập khẩu phụ thuộc giá cả tương đối giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa sản xuất tại nước ngoài. Nếu giá cả trong nước tăng tương đối so với giá thị trường quốc tế thì nhập khẩu sẽ tăng lên và ngược lại. Ví dụ: nếu giá xe đạp sản xuất tại Việt Nam tăng tương đối so với giá xe đạp Nhật Bản thì người dân có xu hướng tiêu thụ nhiều xe đạp Nhật Bản hơn dẫn đến nhập khẩu mặt hàng này cũng tăng.
 Xuất khẩu: chủ yếu phụ thuộc vào những gì đang diễn biến tại các quốc gia khác vì xuất khẩu của nước này chính là nhập khẩu của nước khác. Do vậy nó chủ yếu phụ thuộc vào sản lượng và thu nhập của các quốc gia bạn hàng. Chính vì thế trong các mô hình kinh tế người ta thường coi xuất khẩu là yếu tố tự định.
 Tỷ giá hối đoái: là nhân tố rất quan trọng đối với các quốc gia vì nó ảnh hưởng đến giá tương đối giữa hàng hóa sản xuất trong nước với hàng hóa trên thị trường quốc tế. Khi tỷ giá của đồng tiền của một quốc gia tăng lên thì giá cả của hàng hóa nhập khẩu sẽ trở nên rẻ hơn trong khi giá hàng xuất khẩu lại trở nên đắt đỏ hơn đối với người nước ngoài. Vì thế việc tỷ giá đồng nội tệ tăng lên sẽ gây bất lợi cho xuất khẩu và thuận lợi cho nhập khẩu dẫn đến kết quả là xuất khẩu ròng giảm. Ngược lại, khi tỷ giá đồng nội tệ giảm xuống, xuất khẩu sẽ có lợi thế trong khi nhập khẩu gặp bất lợi và xuất khẩu ròng tăng lên. Ví dụ, một bộ ấm chén sứ Hải Dương có giá 115.000 VND và một bộ ấm chén tương đương của Trung Quốc có giá 33 CNY (Nhân dân tệ). Với tỷ giá hối đoái 3400 VND = 1 CNY thì bộ ấm chén Trung Quốc sẽ được bán ở mức giá 112.200 VND trong khi bộ ấm chén tương đương của Việt Nam là 115.000 VND. Trong trường hợp này ấm chén nhập khẩu từ Trung Quốc có lợi thế cạnh tranh hơn. Nếu VND mất giá và tỷ giá hối đoái thay đổi thành 3600 VND = 1 CNY thì lúc này bộ ấm chén Trung Quốc sẽ được bán với giá 118.800 VND và kém lợi thế cạnh tranh hơn so với ấm chén sản xuất tại Việt Nam.
Ảnh hưởng của dòng vốn CCTM  là  một  trong những  yếu  tố  của  tài  sản  quốc gia.  CCTM  phụ thuộc  vào  chênh lệch giữa  đầu  tư và  tiết  kiệm trong  nền  kinh tế. Mức chênh  lệch giữa  tiết kiệm  và  đầu  tư được  bù đắp  bởi các dòng vốn  đầu tư  nước ngoài  như:  FDI, ODA, FPI,kiều hối và các dòng vốn vay thương  mại khác
Ảnh hưởng của thu nhập Khi  thu  nhập  trong nước  tăng,  nhu  cầu  nhập khẩu hàng  hóa  cũng  đồng  thời tăng theo. Trong  khi  đó, khi  kinh  tế  nước  ngoài tăng  trưởng,  họ cũng  tăng  nhu cầu nhập khẩu  hàng hóa từ  nước khác  và làm  cho  xuất khẩu  của  đối tác  thương  mại tăng  theo.  Do  vậy, CCTM  phụ thuộc  vào tăng trưởng  kinh tế
 Tỷ lệ trao đổi Tỷ  lệ trao  đổi biểu  hiện giá  mà  một  nước  có  thể  chấp nhận trả cho hàng  hóa  nhập khẩu với giá  xuất  khẩu  của  nước đó.  Nói  cách khác  là tỷ  số  giữa  giá  xuất  khẩu và  giá  nhập khẩu. Do đó, tỷ lệ trao đổi có ảnh hưởng đến  CCTM.
Phá giá tiền lệ Phá  giá (hay  nâng  giá) là  giảm  bớt (hay  tăng)  tỷ giá  hối  đoái được  chính  phủ ủng hộ. Phá  giá  đưa  đến  tăng giá  hàng  nhập khẩu  và giảm  giá hàng  xuất  khẩu của quốc  gia.  Do  đó, tạo ra một khoản  thặng  dư trong tài khoản  vãng  lai  của CCTM
 Các chính sách thương mại và phát triển kinh tế Các  chính sách  thuế,  bảo  hộ hàng  hóa trong  nước  cũng  ảnh hưởng  mạnh  đến CCTM. Những  rào  cản này hạn chế  nhập khẩu một  số  mặt  hàng để cải thiện CCTM. Các  chính sách liên  quan  đến  phát triển  kinh  tế và  xuất  nhập khẩu khác  sẽ  ảnh hưởng mạnh  đến  CCTM. Ngoài ra,  CCTM   còn phụ  thuộc  vào cơ  cấu  của nền kinh tế  và  chiến lược  phát  triển công nghiệp  của quốc gia Ngoài ra còn có các yếu tố ảnh  hưởng  như: + Các  chính sách  của chính  phủ đối với thương  mại. + Thu nhập của người  tiêu  dùng trong  nước và người  tiêu dùng  nước  ngoài. + Các chu  kỳ kinh  tế của quốc  gia  và thế giới.

Tác động của cán cân thương mại đến GDP
Đối với một nền kinh tế mở, cán cân thương mại có hai tác động quan trọng: xuất khẩu ròng bổ sung vào tổng cầu (AD) của nền kinh tế; số nhân đầu tư tư nhân và số nhân chi tiêu chính phủ khác đi do một phần chi tiêu bị "rò rỉ" qua thương mại quốc tế.

Xuất khẩu ròng và GDP cân bằng

Bảng dưới đây trình bày một nền kinh tế với các bộ phận cấu thành ban đầu như một nền kinh tế đóng, sau đó bổ sung xuất khẩu, nhập khẩu cho nền kinh tế mở. Cột 1 là mức GDP ban đầu trong nền kinh tế đóng. Cột 2 là cầu trong nước bao gồm tổng tiêu dùng (C), đầu tư (I) và mua hàng hóa, dịch vụ của chính phủ (G). Cột 3 là xuất khẩu và vì xuất khẩu phụ thuộc tình hình kinh tế của các nước bạn hàng nên giả định nó không thay đổi. Cột 4 là nhập khẩu, nhập khẩu chủ yếu phụ thuộc GDP nên giả định nó luôn bằng 10% GDP. Giá trị xuất khẩu ròng tại cột 5 bằng xuất khẩu trừ đi nhập khẩu, nó mang giá trị dương nếu xuất khẩu lớn hơn nhập khẩu và ngược lại, sẽ mang giá trị âm. Sau khi cộng giá trị đóng góp của xuất khẩu ròng vào cầu nội địa để tạo thành tổng chi tiêu và chính là tổng cầu ta được giá trị ghi tại cột 6. Nền kinh tế mở đạt mức cân bằng khi tổng chi tiêu bằng GDP nghĩa là đường tổng chi tiêu cắt đường phân giác OO'(ứng với mức GDP ban đầu là 35 tỷ USD). Đó chính là điểm E trên đồ thị bên phải. Ở điểm này cầu nội địa chỉ có 31,5 tỷ USD nhưng cầu về xuất khẩu ròng (khoảng cách giữa đường C+G+I+X và đường C+G+I) là 3,5 nên tổng chi tiêu là 35 tỷ USD và đúng bằng GDP. Như vậy nền kinh tế mở có thể đạt mức sản lượng cân bằng ở mức xuất khẩu ròng khác 0. Tại điểm có mức xuất khẩu ròng bằng 0 (đường C+G+I cắt đường C+G+I+X), tổng cầu trong nước bằng với tổng cầu và đều bằng 63 tỷ USD. Về phía bên trái điểm này, cầu xuất khẩu ròng luôn dương, tổng cầu nội địa nhỏ hơn tổng chi tiêu và ở bên phải, cầu xuất khẩu ròng luôn âm, tổng cầu nội địa lớn hơn tổng chi tiêu.

Số nhân trong nền kinh tế mở
Trong đồ thị trên, độ dốc của đường tổng chi tiêu C+I+G+X nhỏ hơn độ dốc của đường cầu nội địa C+G+I, điều đó là do sự "rò rỉ" qua nhập khẩu. Giả sử nền kinh tế có xu hướng tiêu dùng cận biên MPC là 0,75 thì khi GDP tăng 100 USD, chi cho tiêu dùng tăng 75 USD. Nhưng cũng theo giả định trong ví dụ này, xu hướng nhập khẩu biên MPZ là 0,10 (nhập khẩu luôn bằng 10% GDP) nên chi tiêu cho nhập khẩu cũng tăng 10 USD. Do đó chi tiêu cho hàng hóa sản xuất trong nước chỉ còn tăng 65 USD mà thôi. Chính vì thế độ dốc của đường chi tiêu giảm từ 0,75 xuống còn có 0,65. Tác động của "rò rỉ" qua nhập khẩu có tác động mạnh đến số nhân của nền kinh tế. Trong nền kinh tế đóng, số nhân là 1/(1-MPC) còn trong nền kinh tế mở, do sự rò rỉ qua nhập khẩu, số nhân chỉ còn 1/(1-(MPC-MPZ)). Khi không có ngoại thương, với MPC bằng 0,75 thì số nhân là 1/(1-0,75) = 4; khi có ngoại thương số nhân chỉ còn 1/(1-(0,75-0,10)) = 2.857. Những nền kinh tế nhỏ hầu hết đều rất mở, do vậy tác động của nhập khẩu đến số nhân của nền kinh tế đặc biệt quan trọng. Từ ví dụ trên có thể dễ dàng suy ra nếu xu hướng nhập khẩu biên là 0,75 thì số nhân là 1 nghĩa là hiệu ứng số nhân đã bị triệt tiêu hoàn toàn bởi rò rỉ qua nhập khẩu.

Xem thêm
 Xuất khẩu
 Nhập khẩu
 Tài khoản vãng lai
 Nhập siêu

Tham khảo

 Samuelson Paul A.; Kinh tế học; Nhà xuất bản Tài chính, 2007
 Begg David, Fischer Stanley, Dornbusch Rudiger; Kinh tế học, Nhà xuất bản Thống kê, 2007

Tài khoản quốc gia
Lý thuyết thương mại quốc tế
Thương mại quốc tế
Kinh tế học vĩ mô quốc tế


title: CAM

text:
Computer-aided manufacturing (CAM) dùng để chỉ những phần mềm dùng để sinh ra những đoạn mã (code) hợp lệ cho máy CNC và được máy CNC cắt theo một hình dạng đã được thiết kế trước bởi hệ thống computer-aided design (CAD)

Đôi khi, phần mềm CAM tích hợp chung với hệ thống CAD, nhưng không luôn luôn như vậy, Mỗi phần mềm CAM phải giải quyết vấn đề đầu tiên là trao đổi dữ liệu với CAD. Thường CAD xuất dữ liệu ra một trong những kiểu định dạng chung, như là IGES hoặc STL và không cần thiết phải hiệu chỉnh chúng.

Định dạng mà phần mềm CAM xuất ra thường là tập tin dạng văn bản G-code và được chương trình Direct Numerical Control (DNC) chuyển đến máy công cụ.

Cần có nhiều thời gian để có thể làm chủ được công nghệ CAM, chúng yêu cầu người vận hành có sự hiểu biết kỹ năng máy móc như chọn dao cắt, xác định các thông số cần thiết và vạch ra kế hoạch chạy dao phù hợp.

Xem thêm

CNC
CAD

Tham khảo

Liên kết ngoài

CAD/CAM Overview Online Tutorial– from Tooling University, you can register and take this class for free.
Open Source CNC Milling - GNU Computer Aided Manufacturing (GCAM)
What is CNC? – By Mike Lynch

Quản lý vòng đời sản phẩm
Quản lý công nghệ thông tin


title: Hyponephele tenuistigma

text:
Hyponephele tenuistigma là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Afghanistan, Pakistan, Kashmir và phần phía tây của núi Pamir.

Chú thích

Tham khảo

Hyponephele
Động vật Pakistan


title: Đình trệ kinh tế

text:
Đình trệ kinh tế chỉ hiện tượng tốc độ tăng trưởng GDP thực tế thấp suốt một thời kỳ dài. Tuy nhiên, thế nào là tăng trưởng thấp thì các nhà kinh tế học không đưa ra định nghĩa rõ ràng. Một số cho rằng, tốc độ tăng trưởng 2-3 phần trăm một năm là tăng trưởng thấp. Một số khác cho rằng, tốc độ thấp hơn tốc độ tăng trưởng tiềm năng là thấp.

Thời kỳ Đại khủng hoảng (1929-1933), là một giai đoạn đình trệ kinh tế điển hình. Tình trạng kinh tế Nhật Bản trong thập niên 1990 và đầu thập niên 2000 cũng là tình trạng đình trệ kinh tế. Ở cả hai trường hợp trên, đình trệ kinh tế đi cùng với giảm phát. Song ở Anh thập niên 1960, 1970 và ở Mỹ đầu thập niên 1970, người ta lại thấy đình trệ kinh tế đi cùng với lạm phát tạo thành cái gọi là đình lạm.

Lưu ý là đình đốn kinh tế không nhất thiết nghĩa là suy thoái kinh tế.

Tham khảo

Kinh tế học vĩ mô
Vấn đề kinh tế
Khuynh hướng thị trường


title: Sphecodes hesperellus

text:
Sphecodes hesperellus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1904


title: John Bartram

text:
John Bartram (23 tháng 3 năm 1699, Darby, Pennsylvania - 22 tháng 11 năm 1777, Philadelphia) là một nhà thực vật học, lâm nghiệp và nhà thám hiểm thuở ban đầu của Hoa Kỳ. Carolus Linnaeus đã từng có nhận xét ông là "nhà thực vật học tự nhiên vĩ đại nhất thế giới."

Bartram được sinh ra trong một gia đình nông dân theo giáo phái Quakers ở thuộc địa Pennsylvania. Ông xem mình là một nông dân chất phát, không được giáo dục chính thức ngoài những năm học tại trường học địa phương. Ông có một thời gian dài yêu thích y khoa và các cây thuốc, và ham thích đọc. Sự nghiệp trong ngành thực vật học của ông bắt đầu với một khoảnh vườn nhỏ trong nông trại của ông được dành để trồng những cây mà ông quan tâm; sau đó ông liên hệ với các nhà thực vật học và người làm vườn châu Âu quan tâm đến thực vật ở châu Mỹ, đồng thời ông cũng muốn mở công việc kinh doanh. Ông thực hiện các chuyến đi xa hơn về các thuộc địa châu Mỹ ở hướng đông để thu thập các loài thực vật, từ hồ Ontario ở phía bắc đến Florida ở phía nam và sông Ohio ở phía tây. Nhiều mẫu vật của ông thu thập được vận chuyển đến các nhà sưu tập ở châu Âu.

Bartram được xem là "Cha đẻ của thực vật học Hoa Kỳ", và là một trong những nhà thực vật học thực hành theo Linnaean đầu tiên ở Bắc Mỹ. Những mẫu vật của ông được gửi đến cho Linnaeus, Dillenius và Gronovius, và ông cũng trợ giúp sinh viên của Linnaeus là Pehr Kalm trong chuyến đi thu thập của anh này đến Bắc Mỹ vào khoảng thời gian 1748-1750.

Bartram còn được trợ giúp trong việc thu thập mẫu vật bởi chính quyền thuộc địa. Trong cuốn Diary of a Journey through the Carolinas, Georgia and Florida, viết về một chuyến đi trong khoảng thời gian từ 1 tháng 7 năm 1765, đến 10 tháng 4 năm 1766, Bartram viết về các mẫu vật ông đã thu thập được. Trong khi đang làm việc ở thuộc địa của Anh là Đông Florida ông nhận được sự trợ giúp của Dr. David Yeats, nguyên là bộ trưởng thuộc địa.

Khu vườn rộng 8 mẫu Anh của ông ở Kingsessing bên bờ tây sông Schuylkill, cách trung tâm Philadelphia, Pennsylvania khoảng 3 dặm (5 km) thường được biết đến như là bộ sưu tập thực vật thực sự ở Bắc Mỹ. Ông là một trong những đồng sáng lập viên cùng với Benjamin Franklin, của Hội Triết học Hoa Kỳ vào năm 1743.

Mối liên hệ với các nhà thực vật học khác

Bartram trở thành một mắt xích đặc biệt trong việc đưa các loại hạt giống từ Tân Thế giới đến những người làm vườn châu Âu: nhiều giống cây và hoa ở Bắc Mỹ được giới thiệu để trồng tại châu Âu bằng con đường này. Bắt đầu từ năm 1733, công việc của Bartram nhận được sự trợ giúp của đồng nghiệp đồng thời là thương gia người Anh Peter Collinson. Collinson vốn là người yêu hoa và là người ủng hộ giáo phái Quaker, và là thành viên của Hội Hoàng gia, ông còn có mối quan hệ khá thân thiết với chủ tịch của hội này là ông Hans Sloane. Collinson chia sẻ những giống cây mới của Bartram với những người bạn của mình và những người làm vườn. Ban đầu bộ sưu tập của Bartram được chuyển tới Lord Petre, Philip Miller làm việc tại Vườn Thảo dược Chelsea, Mark Catesby, Công tước xứ Richmond, và Công tước xứ Norfolk. Trong thập niên 1730, Robert James Petre, 8th Baron Petre của Thorndon Hall, Essex, là người sưu tập hàng đầu các giống cây cỏ Bắc Mỹ ở châu Âu. Tuy nhiên cái chết bất ngờ của Earl Petre và năm 1743 dẫn tới bộ sưu tập đồ sộ các giống cây Bắc Mỹ của ông bị bán đấu giá cho Woburn, Goodwood cùng với nhiều bất động sản tại Anh; sau sự kiện này Collinson trở thành người đại diện chính của Bartram ở Luân Đôn.

Hộp Bartrams được phát hiện sau này, là hộp trong đó chứa hạt giống được gửi đến cho Peter Collinson một cách thường xuyên để phân phối lại cho một danh sách dài những khách hàng, bao gồm Công tước xứ Argyll, James Gordon, James Lee và John Busch, người khởi xướng thành lập vườn ươm Loddiges ở Luân Đôn. Những chiếc hộp này chứa khoảng 100 hay nhiều hơn các loại hạt giống, và thỉnh thoảng có cả mẫu thực vật khô và những mẫu vật hiếm có trong lịch sử tự nhiên. Những cây còn sống khó có thể gửi được và quá đắt đỏ để bảo quản và chuyển đến cho Collinson phục vụ cho vài cuộc họp báo đặc biệt.

Năm 1765 sau khi Collinson và Benjamin Franklin vận động hành lang ở Luân Đôn, George III trao cho Bartram một khoản tiền trợ cấp là 50 bảng mỗi năm với tư cách là Nhà thực vật học của Nhà Vua ở Bắc Mỹ, ông giữ chức vụ này cho đến khi mất. Với vị trí mới được giao, những hạt giống và cây trồng của Bartram cũng được chuyển tới bộ sưu tậpo của hoàng gia tại Vườn Kew. Đồng thời Bartram cũng đóng góp hạt giống cho các vườn thực vật tại Oxford và Edinburgh. Ông được bầu làm thành viên ngoại quốc của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển ở Stockholm vào năm 1769.

Phần lớn các loài thực vật được khám phá bởi John Bartram được đặt tên bởi các nhà thực vật học ở châu Âu. Ông được biết đến rộng rãi ngày này vì việc khám phá và giới thiệu nhiều loại thực vật, cây cỏ ở Bắc Mỹ như kalmia, rhododendron và magnolia; và đưa vào trồng trọt các giống cây như Dionaea muscipulia hay Venus flytrap; và nhiều khám phá các loại cây được mang tên Franklin, Franklinia alatamaha ở miền nam Georgia năm 1765, vốn sau này được đặt tên bởi người con trai của ông là William Bartram. Tên của Bartram được đặt cho giống rêu, Bartramia, và các giống cây ở Bắc Mỹ như, Amelanchier bartramiana, và cây cận nhiệt đới như Commersonia bartramia (Christmas Kurrajong) được trồng từ sông Bellinger River ở bờ biển duyên hải phía đông nước Úc đến Cape York, Vanuatu vàMalaysia.

Gia đình
Bartram kết hôn hai lần,;ần đầu tiên là vào năm 1723 với Mary Maris (mất 1727), họ có với nhau hai con, Richard và Isaac. Sau cái chết của người vợ thứ nhất, ông kết hôn với Ann Mendenhall (1703–1789) vào năm 1729, và họ có năm con trai và bốn con gái. Người con thức ba, William Bartram (1739–1823) sau này trở thành nhà thực vật học, họa sĩ lịch sử tự nhiên và điểu cầm học nổi tiếng, ông này là tác giả của cuốn sách Travels Through North & South Carolina, Georgia, East & West Florida,…. Philadelphia, James & Johnson, 1791.

Công việc kinh doanh của gia đình John Bartram ở Bắc Mỹ được kế tục bởi người con của ông là Jr. và William Bartram sau cuộc cách mạng Mỹ nổ ra, và khu vườn thực vật của họ vẫn phát triển trong suốt ba thế hệ gia đình Bartram. Vườn của Bartram vẫn đóng vai trò là khu vườn thực vật chính ở Philadelphia cho đến khi người thừa kế cuối cùng của Bartram bán đi vào năm 1850.

Trường phổ thông John Bartram ở Philadelphia được đặt theo tên ông.

Xem thêm
Vườn Bartram, vốn là nhà và khu vườn ban đầu nơi Bartram làm việc (khoảng năm 1728)
William Bartram
Franklinia
Peter Collinson
Humphry Marshall

Tham khảo

Bell, Whitfield J. Bell, Jr., Patriort Improvers: Biographical Sketches of Members of the American Philosophical Society, vol. 1, 1743-1768. (Philadelphia: APS, 1997), "John Bartram (1699–1777), p. 48-62.
Berkeley, Edmund and Dorothy Smith Berkeley, The Life and Travels of John Bartram: From Lake Ontario to the River St. John. (Tallahassee: University Presses of Florida, 1982).
Berkeley, Edmund and Dorothy Smith Berkeley, eds., The Correspondence of John Bartram 1734-1777. (Gainesville: University Press of Florida, 1992).

Darlington, William, ed., Memorials of John Bartram and Humphry Marshall. (Philadelphia: Lindsay & Blakiston, 1849).

Hoffmann, Nancy E. and John C. Van Horne, eds., America’s Curious Botanist: A Tercentennial Reappraisal of John Bartram 1699-1777. Memoirs of the American Philosophical Society, vol. 243. (Philadelphia: APS, 2004).
Isely, Duane, One hundred and one botanists (Iowa State University Press, 1994), pp. 80–81.
O’Neill, Jean and Elizabeth P. McLean, Peter Collinson and the Eighteenth-Century Natural History Exchange. Memoirs of the American Philosophical Society, vol. 264. (Philadelphia: APS, 2008).
Wulf, Andrea, The Brother Gardeners: Botany, Empire and the Birth of an Obsession. (London: William Heinemann, 2008).

Liên kết ngoài
The Memorable Bartrams.
 John Bartram's house and garden.
 John Bartram biographical information
 Small biography of Bartram

Sinh năm 1699
Mất năm 1777
Nhà thực vật học Hoa Kỳ
Nhà thực vật học hoạt động ở Bắc Mỹ
Người Mỹ Quaker
Quaker mất trong khoảng thời gian 1700 và 1799
Thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển
Nhà thực vật học với tên viết tắt


title: 10448 Schawlow

text:
10448 Schawlow (4314 T-3) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 10448 Schawlow

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Đô đốc Kuznetsov (tàu sân bay Nga)

text:
Tàu sân bay Đô đốc Kuznetsov (tiếng Nga: Адмира́л Фло́та Сове́тского Сою́за Кузнецо́в, chuyển tự: Admiral Flota Sovetskogo Soyuza Kuznetsov) là loại tàu tuần dương hạm mang máy bay nên đôi khi nó được xem là tàu sân bay duy nhất còn hoạt động của Hải quân Nga. Tàu được đóng tại xưởng đóng tàu Nam Nikolayev trên bờ Biển Đen thuộc Ukraina từ 1985 nhưng phải đến năm 1995 mới chính thức đi vào hoạt động. Quân số trên tàu là 1.960 người (626 phi hành đoàn, 40 nhân viên), 3.857 phòng. Tàu Kuznetsov được trang bị máy bay MiG-29K, 24 trực thăng (4 Ka-27LD32, 18 Ka-27PLO và 2 Ka-27S). Không như các tàu sân bay khác của phương Tây vốn luôn cần một đội tàu hộ tống, tàu Đô đốc Kuznetsov được thiết kế để có thể độc lập tác chiến chống lại các loại tàu khác với hệ thống vũ khí riêng của mình chứ không cần một đội tàu bảo vệ vì đây vốn là một tuần dương hạm mang tên lửa hạng nặng .

Con tàu này có tên khai sinh là Leonid Brezhnev khi bắt đầu chế tạo năm 1982. Năm 1985, tàu chuyển tên thành Riga, hai năm sau đó, lại đổi thành Tbilisi. Năm 1990, nó có tên hiện nay là Đô đốc Kuznetsov. Giới phân tích phương Tây gọi đây là con tàu có nghìn cái tên.

Do ra đời vào thời kỳ Liên Xô vừa tan rã nên việc bảo trì tàu bị bỏ bê suốt một thời gian dài. Vì vậy con tàu từ khi ra đời đã liên tục gặp trục trặc, đến nỗi trong giới binh sĩ Nga tồn tại một câu nói vui: "Nếu anh không tuân thủ kỷ luật, anh sẽ bị phái đến phục vụ trên tàu Kuznetsov".

Tàu sân bay Kuznetsov mỗi lần đi biển luôn có một chiếc tàu kéo đi kèm. Nếu động cơ của tàu sân bay gặp sự cố, tàu kéo này sẽ làm nhiệm vụ kéo tàu sân bay về cảng. Đây là vấn đề muôn thuở của tàu sân bay Kuznetsov cũng như chiếc Varyag đã bán cho Trung Quốc.

Đến đầu những năm 2000 thì tàu đã bị xuống cấp nghiêm trọng do không được bảo trì sau một thời gian dài phải neo đậu một chỗ, không được trang bị hệ thống sưởi ấm nên khi trời lạnh, nước đóng băng ở mọi chỗ, thậm chí làm nứt hệ thống đường ống. 60% số phòng trên tàu không được cung cấp nước, dù là mùa đông hay mùa hè. Con tàu có 50 nhà vệ sinh nhưng chỉ có 25 cái được phép hoạt động. 50% số ống thông hơi cũng bị hư hỏng trong khi trên tàu có rất ít cửa sổ nên bên trong tàu rất ngột ngạt. Chỗ ăn ở, sinh hoạt cho thủy thủ đoàn cũng không được tốt..

Tàu hiện đang được đại tu nâng cấp từ năm 2012 để loại bỏ những hạn chế hiện nay và tu sửa một số bộ phận, dự tính trở lại hoạt động năm 2017. Tàu bắt đầu cho thấy khả năng của mình khi bắt đầu tham gia vào nhiều cuộc tập trận trên biển hơn từ năm 2000. Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Alexander Sukhorukov tuyên bố, trong năm 2012 sẽ đặt hàng mua 28 máy bay MiG-29K cho tàu sân bay tuy nhiên so sánh giữa các tiêm kích hạm MiG - Su, các chuyên gia quân sự Nga đánh giá MiG-29K có nhiều tính năng kém hơn so với Su-33 là thành phần cơ bản trong trang bị của Kuznetsov hiện nay.

Tàu đã được Hải quân Nga dùng để thử nghiệm sơ bộ tổ hợp tổ hợp định vị vệ tinh mới và thu được một số kết quả, tổ hợp này sẽ giúp phi công hạ cánh xuống đường băng tàu dù trong tình trạng không thấy gì hay trong điều kiện thời tiết bất lợi, nếu thử nghiệm hệ thống thành công thì những cơ hội mới sẽ mở ra không chỉ riêng cho lực lượng chiến đấu cơ phục vụ cho hải quân.

Nhận xét
"Khi tàu sân bay có chuyến đi ra đại dương mà phải có tàu lai dắt đi cùng thì điều đó có nghĩa là không ai nghĩ là nó sẽ tự mình trở về căn cứ từ đại dương. Tôi nghĩ Hải quân Nga cần Admiral Kuznetsov để ra oai, để ra vẻ ta đây là quốc gia "đại dương". (Phó Chủ tịch Học viện các vấn đề địa chính trị, tiến sĩ khoa học quân sự Konstantin Sivkov)
 Bộ trưởng quốc phòng Anh Michael Fallon cho chiếc tàu Kuznetsov là già nua và xiêu vẹo khi so sánh nó với tàu sân bay Queen-Elizabeth vừa mới hạ thủy, và nói người Nga sẽ ghen tị khi thấy chiếc tàu này.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Article on GlobalSecurity.org about the Kreml class aircraft carrier.
 General information and images on www.naval-technology.com
 SU-25 at Faqs.org
 Video clip of Su-33 operating on the deck of Kuznetsov
 RIA Novosti article on the Kuznetsov rejoining the Northern Fleet

Tàu sân bay
Hải quân Nga
Hạm đội Phương Bắc


title: Schwarzenbach, Áo

text:
Schwarzenbach là một đô thị thuộc huyện Wiener Neustadt-Land trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Map and aerial photos
 Street map from Mapquest
 Aerial photograph from Microsoft Terraserver


title: Danh sách sân bay tại Nhật Bản

text:
Ở Nhật Bản, các sân bay được phân thành 3 nhóm:
 Các sân bay cấp một
 Các sân bay cấp một có thế phục vụ các chuyến bay giữa các châu lục. Hiện nay có 5 sân bay ở Nhật Bản
 Sân bay cấp hai:
 Các sân bay cấp hai có thể phục vụ cả các chuyến bay khu vực và vài chuyến bay quốc tế. Có 24 sân bay cấp 2 ở Nhật Bản.

 Các sân bay cấp 3:
 Phục vụ các chuyến bay nội địa nhánh, có 55 sân bay ở Nhật Bản và có 3 sân bay đang được xây dựng. Đây là các sân bay nhỏ, phục vụ các chuyến bay thu gom cho các sân bay trung tâm, chủ yếu nằm ở những đảo nhỏ và các quần đảo.

Các sân bay ở Nhật Bản

Xem thêm
 Giao thông ở Nhật Bản

Tham khảo

 Civil Aviation Bureau: Airports in Japan  (map with English text)

Liên kết ngoài
 Các danh sách các san bay ở Nhật Bản:
 Great Circle Mapper
 FallingRain.com
 Aircraft Charter World
 The Airport Guide
 World Aero Data
 A-Z World Airports Online

Sân bay Nhật Bản
Sân bay
Nhật Bản
Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản


title: Ponsacco

text:
Ponsacco là một đô thị ở tỉnh Pisa trong vùng Toscana thuộc Ý, có cự ly khoảng 50 km về phía tây nam của Florence và khoảng 20 km về phía đông nam của Pisa. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 13.353 người và diện tích là 19,9 km².

Đô thị Ponsacco có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Le Melorie, Val di Cava, và Camugliano.

Ponsacco giáp các đô thị: Capannoli, Lari, Pontedera.

Biến động dân số

Thành phố kết nghĩa
  Brignais - Pháp
  Nanoro - Burkina Faso
  Treuchtlingen - Đức

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đô thị Ponsacco

Đô thị tỉnh Pisa


title: Bouroum

text:
The Bouroum là một tổng thuộc tỉnh Namentenga tại phía bắc Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Bouroum. Dân số năm 2006 là 46.406 người.

Các thị xã và làng xã
 Bouroum (thị xã) (thủ phủ)
Barao, Barga Mossi, Barga Peulh, Bellogo, Bondbila, Damkarko, Daogo, Ibangfo, Kalamba, Kinessoumdi, Kougroussoukou, Koulhoko, Lagbilin, Lamlamöne, Loumpini, Ouayalgué, Ourfare, Retkoulga, Silmague e Toubaïri.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Namentenga


title: Bệnh viện Sant Pau

text:
Bệnh viện Sant Pau (, ) là một bệnh viện cũ nằm ở El Guinardó, Barcelona, vùng Catalonia, Tây Ban Nha. Đây là một quần thể các tòa nhà được xây dựng từ năm 1901 tới năm 1930 được thiết kế bởi kiến trúc sư người Catalonia Lluís Domènech i Montaner thiết kế. Cùng với Cung Âm nhạc Catalan thì bệnh viện này đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới từ năm 1997.

Nó vẫn hoạt động như là một bệnh viện thông thường cho đến tháng 6 năm 2009 khi bệnh viện mới mở bên cạnh, bệnh viện Sant Pau được tiến hành trùng tu để sử dụng làm bảo tàng và trung tâm văn hóa chính thức được khánh thành vào năm 2014.

Lịch sử
Bệnh viện hiện tại có 26 tòa nhà có niên đại từ đầu thế kỷ 20 nhưng phần còn lại được gọi là Santa Creu (phần còn sót lại của tên gọi bệnh vêinj Sant Pau) được thành lập vào năm 1401 sau khi sáp nhập 6 bệnh viện nhỏ thời Trung Cổ. Tòa nhà cũ của bệnh viện gần trung tâm thành phố Barcelona có niên đại từ thế kỷ 15 hiện có một trường nghệ thuật và Thư viện quốc gia Catalunya. Năm 1991, bệnh viện này đã được Generalitat de Catalunya (Chính phủ Catalonia) tặng thưởng huân chương "Creu de Sant Jordi" (Thập tự thánh Jordi).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official webite
 Hospital de Sant Pau
 Hospital de Sant Pau on Gaudí i el Modernisme a Catalunya site.

Di sản thế giới tại Tây Ban Nha
Khởi đầu năm 1401


title: Navas de Jorquera

text:
Navas de Jorquera là một đô thị ở tỉnh Albacete, Tây Ban Nha. Đô thị này nằm ở cộng đồng tự trị Castilla-La Mancha (Tây Ban Nha). Đô thị này cách tỉnh lỵ 35 km. Dân số năm 2008 là 533 người. Diện tích là 42,26 km2. Khu vực này có độ cao 728 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Página de Navas de Jorquera en la Diputación.

Đô thị ở Albacete


title: Jaspidella blanesi

text:
Jaspidella blanesi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Jaspidella


title: Béré

text:
Bere là một tổng Zoundwéogo (tỉnh) ở miền trung Burkina Faso. Dân số năm 1996 là 28.627 người. Thủ phủ là thị xã Béré.

Các thị xã và làng xã
Bougoumbarga, Boularé, Boulghin, Bounomtoré, Douré, Goghin, Gonse, Kondrin, Koulwoko, Luilli-Nobere, Mandié, Mazoara, Nacombogo, Roambanka, Sidtenga, Signonghin, Siguivoussé, Sondré, Yackin, Yorgo.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Zoundwéogo (tỉnh)


title: Teinobasis albula

text:
Teinobasis albula là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Teinobasis albula được Ris miêu tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Tipulodina forficuloides

text:
Tipulodina forficuloides là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Tipulodina


title: Exomalopsis fulvofasciata

text:
Exomalopsis fulvofasciata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1879


title: Chiến tranh Thục – Ngụy (263–264)

text:
Chiến tranh Thục-Ngụy (263-264) hay chiến dịch Tào Ngụy diệt Thục Hán là cuộc chinh phạt nhà Thục Hán của nhà Tào Ngụy (mà quyền hành đang nằm trong tay của họ Tư Mã) diễn ra vào năm 263 Công nguyên. Trong chiến dịch này, quân Ngụy dưới sự chỉ huy của hai viên đại tướng là Chung Hội và Đặng Ngải đã chiếm được Thành Đô, thủ đô của Thục Hán. Hậu chủ Lưu Thiện đầu hàng, đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của nhà Thục Hán. Chiến dịch này được ghi nhớ bởi chiến lược vòng qua Âm Sơn, tập kích thành đô của Đặng Ngải và sau đó là cuộc binh biến của Chung Hội và thắng lợi cuối cùng thuộc về Tư Mã Chiêu.

Kế hoạch của Ngụy
Nhận thấy thời cơ phạt Thục đã thích hợp, Tư Mã Chiêu cử hai viên đại tướng là Chung Hội và Đặng Ngải tiến đánh nước Thục. Ông ta nắm chắc ý đồ rằng Chung Hội và Đặng Ngải làm phản vẫn nằm trong tầm kiểm soát của Tư Mã Chiêu. Lúc đầu Tư Mã Chiêu định cử một mình Chung Hội sang đánh Thục nhưng thuộc hạ là Thiệu Để xin gặp và tâu rằng: "Thần cho rằng tài năng của Chung Hội chưa đủ tầm cỡ để đảm nhiệm chức thống soái chỉ huy 10 vạn đại binh đi chinh phạt nước Thục, chỉ e rằng xảy ra chuyện khó lường trước, mong đại vương hãy xem xét lại việc chọn người".

Tư Mã Chiêu trả lời rằng:

"Chẳng nhẽ ta lại không biết điều đó hay sao, chính nước Thục đã dấy cơn binh lửa gieo rắc tai họa cho thiên hạ, khiến trăm họ phải lầm than nay ta đem quân đi thảo phạt nước Thục, thắng lợi chắc chắn nằm trong tầm tay. Thế mà nhiều người lại can ngăn rằng không thể đánh Thục. Khi người ta đã chần chừ do dự hoặc sợ hãi thì trí thông minh và dũng khí đều bị tiêu tan hết. Nếu không có trí thông minh và lòng dũng cảm thì ngay cả khi phải miễn cưỡng ra đi chắc chắn cũng không thể giành thắng lợi, chỉ chuốc lấy thất bại trở về mà thôi. Chỉ riêng có Chung Hội chủ kiến giống ta, vậy ta cử Chung Hội đi chắc chắn sẽ tiêu diệt được nước Thục, sau khi diệt Thục, cho dù có chuyện xảy ra mà khanh lo ngại thì cũng sẽ chẳng làm được gì. Tướng bại trận còn mặt mũi nào ngồi đàm đạo về lòng dũng cảm với ông ta, các đại phu để mất nước, còn gì để bàn bạc chuyện giữ nước, vì bọn họ đã sợ đến vỡ mật rồi. Khi Tây Thục đã bị công phá, những người còn trụ lại cũng hoảng hốt lo sợ, không còn tâm trạng nào mà ngồi trù tính chuyện khởi sự với ông ta. Tướng sĩ vùng Trung Nguyên ai cũng canh cánh nhớ quê nhà, còn lòng dạ nào mà đồng tâm hiệp lực với ông ta nữa. Cứ cho là họ giấy loạn, thì bất quá cũng là tự chuốc lấy cái họa tru di tam tộc đấy thôi. Như vậy khanh chẳng phải cần lo nghĩ nhiều về chuyện này làm gì, có điều chớ có nói lại những điều ta vừa nói với người khác là được rồi".

Như vậy, vào năm 263, quyền thần Tư Mã Chiêu sau khi dẹp bỏ hầu hết các lực lượng chống đối bèn tính việc đánh Thục, sai Chung Hội và Đặng Ngải chia đường tây tiến.

Diễn biến

Hai bên giao tranh

Quân Ngụy do Chung Hội và Đặng Ngải thống lĩnh tiến quân vào đất Thục. Đoàn quân Ngụy chia làm hai, một cánh do Chung Hội dẫn đầu đánh trực diện, cánh kia cho Đặng Ngải thống lĩnh đánh vu hồi, bọc sau lưng quân Thục. Khương Duy ở Đạp Trung được tin, bèn viết biểu về triều, đề nghị Lưu Thiện điều động Trương Dực, Liêu Hóa bảo vệ Dương An và Âm Bình. Nhưng Lưu Thiện tin theo Hoàng Hạo, không nghe theo những tờ thư của ông, nên quân Thục không được điều động đi phòng thủ.

Khương Duy nghe tin 2 cánh đại quân Chung Hội, Đặng Ngải tiến vào, bèn lui về phía đông, trên đường rút lui ông bị Đặng Ngải truy kích. Lúc đó Gia Cát Tự cũng chiếm được Vũ Đô, đến gần Âm Bình, cắt đường rút lui của ông. Ông bị dồn vào Khổng U Cốc. Ông dùng mưu lừa Gia Cát Tự, đốt đầu phía bắc cầu Âm Bình, Tự vội chạy qua phía bắc để chặn, ông bèn mau chóng qua cầu mà sang. Khương Duy gặp viện binh của Liêu Hóa. Ông lệnh cho Liêu Hóa ở lại Âm Bình chống quân Ngụy, còn mình mang quân ra đánh Chung Hội.

Khi Đặng Ngải sắp kéo đến Đạp Trung, Chung Hội sắp tiến vào Lạc Cốc, triều đình Thục Hán mới cho Trương Dực, Đổng Quyết dẫn quân tới Dương An lập trại tiếp ứng. Liêu Hóa tiến đến Âm Bình, nghe tin tướng Ngụy là Gia Cát Tự đến Đình Uy, nên dừng lại chờ đón đánh. Hội tấn công dữ dội vào Hán Trung và Lạc Thành. Tướng giữ ải Dương Quan là Tưởng Thư đầu hàng, để mặc phó tướng Phó Thiêm tử trận. Hội tấn công Lạc Thành không hạ được, nhưng lại nghe tin một cánh quân của mình đã chiếm được Quan Khẩu nên theo đường đó tiến vào.

Khương Duy, Liêu Hóa bỏ Âm Bình rút lui, gặp Đổng Quyết và Trương Dực vừa kéo đến Hán Thọ. Ông cùng các tướng họp quân rút về Kiếm Các cầm cự với Chung Hội. Lúc này Chung Hội viết thư dụ hàng Khương Duy. Ông không trả lời mà lập trại bố phòng. Hai bên giữ nhau khá lâu, quân Ngụy đi đánh đường xa, vận chuyển lương thảo khó khăn nên Hội bị thiếu lương. Chung Hội lo sợ xảy ra bất trắc nên toan tính chuyện rút quân.

Tập kích Âm Bình
Lúc bấy giờ tướng Ngụy Chung Hội đương đối chiến với tướng nhà Thục Hán là Khương Duy ở Kiếm Các. Nhận thấy quân Thục kháng cự quyết liệt và trong khi Chung Hội bắt đầu nản chí thì Đặng Ngải lại đi tắt theo đường núi Âm Bình, vượt qua Cảnh Cốc. Đặng Ngải đã đem quân đi lẻn về phía Âm Bình Sơn, một vùng núi non hiểm trở, nơi mà quân Thục không phòng bị. Quân Ngụy ra khỏi 800 dặm đường núi hoang vắng, xuống đồng bằng đánh thành Miên Trúc. Tướng Thục Hán là Gia Cát Chiêm (con trai cố thừa tướng Gia Cát Lượng) đem quân đánh chặn ở ải Miên Trúc nhưng bại trận, ông và con trai là Gia Cát Thượng đều tử trận. Đặng Ngải đem quân tiến thẳng tới Thành Đô, chúa nước Thục là Lưu Thiện phải ra hàng. Có thể nói nếu không có Đặng Ngải đem theo một cánh kỳ binh đi đường Âm Bình để đánh úp Thành Đô thì chưa biết bao giờ nước Thục lại bị bại vong, sau khi vào bên trong Thành Đô thì Đặng Ngải từ trong đánh ra, Chung Hội từ bên ngoài đánh vào, hình thành hai mũi giáp công nhanh chóng tiêu diệt nước Thục.

Khi biết Lưu Thiện định ra hàng, con trai ông là Bắc Địa Vương Lưu Thầm tức giận nói: "Nếu như lý đuối lực tàn, hoạ hoạn khó tránh, dù cho cha con vua tôi dựa lưng vào tường thành mà đánh một trận, chết cùng xã tắc, cũng có thể gặp mặt Tiên Đế vậy". Lưu Thiện không chấp thuận. Hôm ấy, Lưu Thầm khóc trong Chiêu Liệt miếu, rồi trước giết vợ con sau tự sát chết. Tả hữu không ai không rơi lệ khóc.

Kim Thánh Thán trong Thánh Thán ngoại thư (in kèm bản Tam quốc diễn nghĩa của Mao Tôn Cương) có lời khen ngợi Lưu Thầm:
Vũ hầu (Gia Cát Lượng) có con trung dũng, lại thêm có cháu trung liệt. Đời cho như vậy là Vũ hầu không chết. Tiên Chủ (Chiêu Liệt Đế Lưu Bị) tuy không có con anh hùng, nhưng có cháu (Bắc Địa vương Lưu Thầm) khảng khái, cháu thay cho con, đời cũng cho là Tiên chúa không chết. Nếu Hậu chúa Lưu Thiện cũng có khí phách như Bắc Địa vương thì có thể nuốt Ngô diệt Ngụy. Nhà Hán đâu đến nỗi bại vong? Khi Thành Đô thất thủ, Lưu Lưu Thầm biết uất ức vì cha mà chết, lại khiến ta thấy cái di phong của Chiêu Liệt Đế. Ôi! Nhà Thục Hán mất rồi, nhưng ta vẫn thấy rờ rờ có sinh khí hơn các triều đại khác.
Nhà Tây Hán mất ở cậu bé con Lưu Anh (Nhụ tử Anh). Nhà Đông Hán mất ở vua Hiến Đế. Nhưng việc mất ngôi chỉ im lìm, chứ không có gì chấn động. Đến khi mà Thục Hán mất, Lưu Thiện tuy hèn, nhưng có con là Bắc Địa vương biết chết vì trung hiếu. Đó là suy vong mà vẫn có sinh sắc vậy.
Khi nhà Tây Hán mất ngôi có Vương hoàng hậu biết mắng Vương Mãng. Khi nhà Đông Hán mất ngôi có Tào hoàng hậu biết mắng Tào Phi. Hai người đó mới biết mắng gian thần, chứ chưa biết chết để nêu gương trung liệt. Duy lúc nhà Thục Hán mất ngôi, có Bắc Địa vương "biết chết", rồi Thôi phu nhân cũng “biết chết”. Hai chữ "năng tử" đủ làm "sinh sắc" cho Hán triều vậy.

Hậu chiến

Sau khi thu phục được nhà Thục, nội bộ giữa Chung Hội và Đặng Ngải lại mâu thuẫn. Chung Hội trình tấu cho Tư Mã Chiêu biết Đặng Ngải có dấu hiệu phản bội, Tư Mã Chiêu lập tức chỉ huy ba quân tiến về Tây Thục. Thiệu Để tâu rằng: "Số quân dưới trướng của Chung Hội nhiều gấp năm sáu lần cánh quân do Đặng Ngải chỉ huy, chỉ cần ra lệnh cho Chung Hội bắt Đặng Ngải là dẹp yên được, không cần đại vương phải đích thân cầm quân xung trận".

Tư Mã Chiêu trả lời rằng: "Khanh quên mất những lời nói của mình trước đây rồi sao. Nay sao lại khuyên ta không nên cầm quân đi. Cho dù vậy nhưng ta vẫn phải giữ điều tín nghĩa với người khác. Gần đây trung hộ quân Giả Sung có báo với ta rằng có phải Đại vương có ý nghi ngờ Chung Hội không?. Ta đã trả lời "Nếu bây giờ ta cử khanh đi lại có nghĩa là ta đã nghi ngờ khanh sao?. Cứ cần ta đến Trường An thì mọi việc sẽ thu xếp đâu vào đấy cả". Sau khi nghe Chung Hội mật báo Đặng Ngải có triệu chứng mưu phản, Tư Mã Chiêu đã thống lĩnh đại binh đi, thực chất thâm ý của Tư Mã Chiêu không nhằm đối phó với Đặng Ngải mà thực chất là nhằm đối phó với Chung Hội.

Khi Tư Mã Chiêu dẫn quân đến Trường An thì biết rằng mọi chuyện diễn ra đúng như kế hoạch của ông này. Chung Hội và Đặng Ngải đã mâu thuẫn và tàn sát lẫn nhau. Tuy Tư Mã Chiêu biết rằng Chung Hội và Đặng Ngải nhất định sẽ làm phản nhưng vẫn giao binh quyền cho họ tiến đánh Tây Thục. Sau khi thành công cả hai đều có bụng làm phản, thế là họ khống chế lẫn nhau. Chung Hội đã bắt sống Đặng Ngải, rồi nghe theo tướng Thục Hán là Khương Duy để tuyên bố làm phản (Khương Duy kích động Chung Hội làm phản, rồi sẽ tìm cơ hội giết chết Chung Hội để khôi phục nhà Thục Hán). Nhưng Chung Hội và Khương Duy sau đó lại bị đám bộ tướng kéo tới giết chết, còn Đặng Ngải thì chết trong đám loạn quân. Vậy là hai người đánh chiếm được Thành Đô nhưng Tư Mã Chiêu là người được hưởng thành quả. Theo dự tính của Tư Mã Chiêu thì ngay trong trường hợp Chung Hội làm phản ở Thành Đô thành công thì Tư Mã Chiêu vẫn không suy suyển vì ngay từ đầu ông này đã nhận định rằng lòng người ở đất Thục không đáng tin cậy, Chung Hội không thể làm nên chuyện lớn ở đó. Kết cục Tư Mã Chiêu đã dẹp yên của phản loạn của Chung Hội và Đặng Ngải đồng thời thâu tóm cả đất Thục.

Mưu kế khôi phục nhà Thục Hán của Khương Duy thất bại, nhưng tấm lòng tận trung vì nước của ông vẫn được đời sau ngợi ca. La Quán Trung có bài thơ viếng Khương Duy như sau:
Anh tài người Ký huyện
Hào kiệt đất Lương Châu
Con cháu dòng Khương Thượng
Học theo lối Vũ hầu
Mật lớn, gan ai địch?
Lòng trung vững một màu
Thương thay khi tự vẫn
Xiết bao nỗi thảm sầu !

Tham khảo
 Mưu sự tại nhân, Tạ Ngọc Ái, nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, Hà Nội, năm 2010, trang 75 đến 79
 Phép giành chiến thắng theo Tôn Tử binh pháp, Lam Giang Nguyễn Quang Trứ, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2001

Chú thích

Trận chiến thời Tam Quốc
Năm 263


title: Saint-Flovier

text:
Saint-Flovier là một xã của tỉnh Indre-et-Loire, thuộc vùng Centre-Val de Loire, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Indre-et-Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintflovier


title: Bombus persicus

text:
Bombus persicus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1881