title: Cuộc đột kích Abu Kamal năm 2008

text:
Cuộc đột kích vào Abu Kamal là một cuộc tấn công bằng trực thăng quân sự của Lực lượng Biệt kích Hoa Kỳ vào lãnh thổ Syria ngày 26 tháng 10 năm 2008. Đây là cuộc tấn công đầu tiên của lực lượng Mỹ vào lãnh thổ Syria Nội các Syria đã lên án vụ tấn công, gọi đó là một hành vi "sát nhân và khủng bố" trên lãnh thổ của mình, tất cả tám người chết đều là thường dân. Tuy nhiên theo một nguồn quân sự Hoa Kỳ vô danh nói mục tiêu là các tay súng hải ngoại băng qua Syria để tham gia cuộc nổi loạn Iraq chống lại Liên minh tại Iraq và chính phủ Iraq.

Bối cảnh
Ít ngày trước cuộc tấn công, lực lượng Hoa Kỳ ở miền tây Iraq đang gia tăng gấp đôi nỗ lực kiểm soát vùng biên giới được mô tả là "một đầu cầu không thể nào kiểm soát", từ trước đến nay vẫn là con đường xâm nhập của các tay súng ngoại quốc và vũ khí của quân nổi dậy vào Iraq. Khu vực này gần thành phố Qaim từng bị loạn quân chiếm tháng 4 năm 2005 và một tháng sau Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ mới lấy lại được sau những trận giao tranh dữ dội. Chỉ sau khi các bộ tộc Sunni ở tỉnh Anbar hợp tác với quân đội Hoa Kỳ và quay lại chống al-Qaeda từ cuối năm 2006 vùng này mới được kiểm soát.

Hôm thứ Năm 23 tháng 10 năm 2008, Thiếu tướng John F. Kelly của quân đội Hoa Kỳ nói rằng biên giới phía tây giáp Ả Rập Xê Út và Jordan được lực lượng an ninh kiểm soát tương đối an toàn nhưng biên giới với Syria "hãy còn là vấn đề khác".

Cuộc đột kích
Hãng thông tấn nhà nước Syria cho biết 4 phi cơ trực thăng Hoa Kỳ, chở theo các binh sĩ, đã đáp xuống và tấn công trang trại Sukkariyeh gần thị trấn Abu Kamal trên lãnh thổ Syria cách biên giới Iraq 8 km. Cuộc xạ kích xảy ra trước lúc hoàng hôn ngày Chủ nhật 26 tháng 10 nhắm vào một căn nhà thường dân đang được xây cất bên trong có nhiều công nhân đang làm việc. Đây là một cuộc tấn công hết sức hiếm hoi sang phần đất Syria nằm sát biên giới với Iraq, giết chết 8 người.

Một sĩ quan Hoa Kỳ cho biết cuộc tấn công do lực lượng biệt kích thực hiện, nhằm vào một hệ thống chiến binh ngoại quốc, có dính dáng đến nhóm khủng bố al-Qaeda, đang hoạt động trong vùng biên giới Syria-Iraq, và thường đột kích sang phần đất Iraq.

Hoa Kỳ đã không có cách nào ngăn chặn được hoạt động của hệ thống này, trong khi chính quân đội Syria cũng không thể đưa được lực lượng vào để kiểm soát vùng này.

Sĩ quan Hoa Kỳ trên, yêu cầu được miễn nêu tên, nói tiếp: "Chính vì vậy chúng tôi đã phải tự lo đảm trách mà thôi", sau khi nhìn nhận cuộc tấn công qua biên giới này, chắc chắn sẽ gây nên các phản ứng chính trị dữ dội.

Chính quyền Syria nói rằng 8 người chết trong vụ tấn công phần lớn là nông dân, trong đó có 4 trẻ em.

Nhân chứng
Một dân làng Syria chứng kiến cuộc tấn công kể lại ngày 27 tháng 10, là ông đã trông thấy các biệt kích Mỹ bắt cóc ít nhất hai người và đưa lên trực thăng, trong khi rút lui. Dân làng này đã yêu cầu được miễn nêu tên vì lo sợ cho tính mạng mình.

Một dân làng khác cũng ở gần địa điểm bị tấn công, đã đưa ra một đoạn phim tự quay bằng máy điện thoại riêng, cho thấy rõ 4 phi cơ trực thăng Hoa Kỳ đang bay hướng về chỗ dân làng đứng, chỉ lên trời như một hành động báo động.

Một nhà báo của hãng thông tấn AP cho biết địa điểm xảy ra cuộc tấn công nằm về phía Đông Syria, và có được xem qua phần phim quay bằng máy điện thoại, dù không được rõ lắm.

Hậu quả

Syria
Hôm thứ Ba 28 tháng 10, chính phủ Syria đã ra lệnh đóng cửa một trường học và một trung tâm văn hóa của Hoa Kỳ tại thủ đô Damascus, để đáp lại một cuộc tấn công của Hoa Kỳ, theo cơ quan thông tấn nhà nước của Syria.

Các viên chức Hoa Kỳ nói cuộc đột kích đã giết chết một đặc vụ hàng đầu của al-Qaeda ở Iraq, người mà tin tình báo cho rằng sắp sửa thực hiện một cuộc tấn công tại Iraq. Nhưng cả Syria lẫn chính phủ Iraq đều chỉ trích vụ tấn công.

Trường học và trung tâm văn hóa, có liên hệ tới tòa đại sứ Hoa Kỳ, phục vụ một cộng đồng nhỏ người Mỹ ở thủ đô của Syria và các cư dân ngoại quốc khác.

Cùng ngày thứ Ba, nội các Syria đã lên án vụ tấn công, gọi đó là một hành vi "man rợ, một cuộc gây hấn nghiêm trọng".

Quyết định đóng cửa trường học và trung tâm văn hóa Mỹ được đưa ra tại một cuộc họp nội các dưới sự chủ tọa của Thủ tướng Naji Otari. Các bộ trưởng giáo dục và văn hóa được lệnh thi hành quyết định này.

Tại Washington, D.C., hôm thứ Ba, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Robert Wood nói với các phóng viên rằng ông đã nghe nói về lệnh đóng cửa, nhưng ông không chịu bình luận thêm bởi vì Hoa Kỳ chưa được chính phủ Syria chính thức thông báo.

Các quan hệ giữa Hoa Kỳ và Syria đã suy đồi kể từ sau vụ ám sát cựu Thủ tướng Rafik Hariri của Liban vào tháng 2 năm 2005 - vụ ám sát mà nhiều người đổ lỗi cho Syria.

Hoa Kỳ đã rút đại sứ của mình và gia tăng một cuộc tẩy chay ngoại giao nhắm vào Syria, khi cáo buộc Syria gây bất ổn ở Liban, gởi loạn quân tới Iraq và ủng hộ các nhóm dân quân Hezbollah và Hamas chống Israel.

Syria, nước từ nhiều năm nay đã nằm trên một danh sách của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ liệt kê những nước bảo trợ khủng bố, phủ nhận sự dính dáng trong vụ ám sát ông Hariri và gọi những nhóm mà họ ủng hộ như các phong trào kháng chiến có chính nghĩa.

Cùng với lệnh đóng cửa, hôm thứ Ba Syria cũng yêu cầu Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc lên án vụ tấn công của Hoa Kỳ và có biện pháp chống lại Hoa Kỳ.

Phản ứng quốc tế
Trong khi đó, phát ngôn viên Ali al-Dabbagh của chính phủ Iraq nói Iraq không muốn lãnh thổ của mình được sử dụng cho những cuộc tấn công vào các nước láng giềng, nhưng ông cũng kêu gọi Syria hãy dẹp trừ các "tổ chức" hoạt động trên lãnh thổ của họ với ý định làm hại Iraq. Bộ Ngoại giao Nga đã lên án Hoa Kỳ trong cuộc tấn công này và cho rằng gây nên một tình trạng căng thẳng thêm cho vùng Trung Đông. Việt Nam phản đối cuộc tấn công quân sự của Hoa Kỳ và nói toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia phải luôn luôn được hoàn toàn tôn trọng. Cuba thể hiện sự kết án mãnh liệt cho vụ tấn công, mô tả nó như là một hành động tội phạm và vi phạm luật pháp quốc tế.

Chú thích

Syria 2008
Xung đột năm 2008
Chiến dịch liên quan đến lực lượng đặc biệt Hoa Kỳ
Bê bối quân sự
Quan hệ Hoa Kỳ-Syria
Chiến tranh Iraq


title: La Chaussée, Seine-Maritime

text:
La Chausée là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
La Chausée on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Eisfeld

text:
Eisfeld là một đô thị ở huyện Hildburghausen, ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 46,97 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2021 là 7454 người. Đô thị này tọa lạc on the river Werra, 12 km về phía đông Hildburghausen, và 19 km về phía bắc của Coburg.

Tham khảo


title: Quận Humboldt, Iowa

text:
Quận Humboldt là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Dakota City. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


title: Guzmania atrocastanea

text:
Guzmania atrocastanea là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Guzmania atrocastanea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

atrocastanea
Thực vật đặc hữu Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: 5812 Jayewinkler

text:
5812 Jayewinkler (1988 PJ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 8 năm 1988 bởi A. J. Noymer ở Siding Spring.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Guzmania lepidota

text:
Guzmania lepidota là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Guzmania lepidota. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
lepidota


title: Nicrophorus defodiens

text:
{{Bảng phân loại
| name = Nicrophorus defodiens
| image = Nicrophorus defodiens.JPG
| image_caption =
| regnum = Animalia
| phylum = Arthropoda
| classis = Insecta
| ordo = Coleoptera
| familia = Silphidae
| subfamilia = Nicrophorinae
| tribus = Nicrophorini
| genus = Nicrophorus
| species = N. defodiens
| binomial = Nicrophorus defodiens| binomial_authority = Mannerheim, 1846
| synonyms =
}}Nicrophorus defodiens''' là một loài bọ cánh cứng trong họ Silphidae được miêu tả bởi Mannerheim in 1846.

Tham khảo

http://collections2.eeb.uconn.edu/nicroweb/PDFs/Sikes_et_al_2002.pdf

Nicrophorus


title: Pinaxia versicolor

text:
Pinaxia versicolor là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Pinaxia
Động vật được mô tả năm 1839


title: Kalayaan, Laguna

text:
Kalayaan là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Laguna, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 19.580 người trong 3.788 hộ.

Các đơn vị hành chính

Kalayaan được chia ra 3 barangays,
Longos
San Antonio
San Juan (Poblacion)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của tỉnh Laguna
Khu dân cư trên Laguna de Bay


title: Chaloenus capitatus

text:
Chaloenus capitatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Chaloenus


title: Lomemus vittipennis

text:
Lomemus vittipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Lomemus


title: Pachybrachis cordatus

text:
Pachybrachis cordatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Sassi & Schoeller miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: Diadasia chilensis

text:
Diadasia chilensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Spinola mô tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Diadasia
Động vật được mô tả năm 1851


title: Perungulam

text:
Perungulam là một thị xã panchayat của quận Toothukudi thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Perungulam có dân số 6451 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Perungulam có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Perungulam, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Medicago constricta

text:
Medicago constricta là một loài thực vật sống một năm, không leo, thuộc chi Medicago. Nó được tìm thấy trong khu vực bồn địa Địa Trung Hải, từ Hy Lạp tới Israel. M. constricta được tìm thấy chủ yếu trên đất cát hay đất khô cằn. Nó tạo thành quan hệ cộng sinh với vi khuẩn Sinorhizobium meliloti, loài có khả năng cố định đạm.

Thư viện ảnh

Ghi chú

C


title: Polypodium chionolepis

text:
Polypodium chionolepis là một loài dương xỉ thuộc họ Polypodiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Navarrete, H. & Pitman, N. 2003. Polypodium chionolepis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

chionolepis
Thực vật đặc hữu Ecuador
Thực vật loài thiếu dữ liệu


title: Afritrophon agulhasensis

text:
Afritrophon agulhasensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Afritrophon
Động vật được mô tả năm 1925


title: Toxorhina violaceipennis

text:
Toxorhina violaceipennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Toxorhina
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Montréal, Gers

text:
Montréal (trước kia còn gọi, Montréal-du-Gers) là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xã của Gers


title: Riềng maclure

text:
Riềng maclure (danh pháp hai phần: Alpinia maclurei) là cây thân thảo thuộc họ Gừng.

Cây có thể cao đến 2 m, ra hoa tháng 3 đến tháng 7..

Cây có mặt ở Trung Quốc (đảo Hải Nam), Việt Nam (khu vực Tam Đảo).

Chú thích

Tham khảo

M
Thực vật Việt Nam


title: Gnathothlibus

text:
Gnathothlibus là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Gnathothlibus australiensis - Lachlan, 2004
Gnathothlibus brendelli - Hayes 1983
Gnathothlibus collardi - Haxaire, 2002
Gnathothlibus dabrera - Eitschberger 1999
Gnathothlibus eras - (Boisduval, 1832)
Gnathothlibus erotus - (Cramer 1777)
Gnathothlibus fijiensis - Lachlan, 2009
Gnathothlibus heliodes - (Meyrick 1889)
Gnathothlibus meeki - Rothschild & Jordan 1907
Gnathothlibus saccoi - Lachlan & Moulds, 2001
Gnathothlibus samoaensis - Lachlan, 2009
Gnathothlibus vanuatuensis - Lachlan & Moulds, 2003

Tham khảo

Gnathothlibus
Macroglossini


title: Davézieux

text:
Davézieux  là một thị trấn ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Davezieux


title: Nomopleus insularis

text:
Nomopleus insularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Nomopleus


title: Hexatoma paenulatoides

text:
Hexatoma paenulatoides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Melanoxanthus gourvesi

text:
Melanoxanthus gourvesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Chassain miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Innuendo (bài hát)

text:
Innuendo là một bài hát của ban nhạc Rock Queen. Đây là bài hát mở đầu của album cùng tên. Bài hát do Freddie Mercury sáng tác cùng với và Roger Taylor viết lời. Đây là bài hát dài hơn 6 phút rưỡi. Bài hát đã đứng thứ nhất trong bảng xếp hạng của Anh.

Bài hát có ảnh hưởng lớn từ ca khúc "Kashmir" của Led Zeppelin. Mặc dù trong bài hát có phần ghi ta sô lô kiểu flamenco của tay chơi ghi ta Steve Howe từ ban nhạc Yes.

Bài hát và các phần trong bài "Kashmir" đã được Robert Plant thể hiện cùng với ba thành viên còn lại của Queen tại buổi công diễn kỷ niệm Freddie Mercury. Tuy nhiên, bài hát đã không có trong đĩa Freddie Mercury Tribute DVD, do Robert Plant không nhớ lời bài hát và do vậy, đã hát không được chính xác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Music video
Queen và Robert Plant

Đĩa đơn của Parlophone
Bài hát của Queen
Đĩa đơn năm 1991
Bài hát nhạc rock
Rock ballad
Bài hát năm 1990
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart


title: Tipula colei

text:
Tipula colei là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic và Neotropic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Molinos de Duero

text:
Molinos de Duero là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 185 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: 3422 Reid

text:
3422 Reid (1978 OJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 7 năm 1978 bởi Đài thiên văn Perth ở Perth, Western Australia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3422 Reid

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Pseudispa bruchi

text:
Pseudispa bruchi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Pseudispa


title: Bulbophyllum hastiferum

text:
Bulbophyllum hastiferum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

hastiferum]]

H


title: Nụ cười (bài hát)

text:
"Nụ cười" () là tên một bài hát Nga do Vladimir Yakovlevich Shainsky (Шаинский, Владимир Яковлевич) viết nhạc và Mikhail Slavtakovich Plyatskovsky (Пляцковский, Михаил Спартакович) viết lời. Bài hát đã được sử dụng trong bộ phim hoạt hình Gấu mèo nhỏ (Крошка Енот). Bài hát không những được ưa chuộng tại Nga mà còn được nhiều người khắp nơi trên thế giới ưa thích. Không chỉ quen thuộc với thiếu nhi mà bài hát được nhiều người lớn thuộc lòng.

Bài hát có giai điệu vui vẻ, tinh nghịch, tràn đầy sự hồ hởi. Khi biểu diễn, thường có tiếng cười xen vào giữa bài hát. Bài hát với ngôn từ trong sáng và tiếng cười hồn nhiên làm người nghe cảm thấy yêu đời và hy vọng vào một tương lai tốt đẹp.

Nội dung bài hát "Nụ cười" ca ngợi niềm lạc quan trong cuộc sống của tuổi trẻ. Ở đó, tiếng cười đem lại niềm tin và hạnh phúc.

Lời tiếng Việt của bài hát do nhạc sĩ Phạm Tuyên đặt.

Lời ca khúc

Bản tiếng Việt:

1)

Cho trời sáng lên cùng với bao nụ cười

Cầu vồng thêm lung linh bao sắc ánh lên ở khắp nơi

Nụ cười tươi chúng ta cùng chung niềm vui

Trong cuộc sống đầm ấm yên vui ta cùng cất tiếng cười.

Để làn mây không bay đi xa, những giọt mưa bay bay bên ta

Để dòng nước từ con suối xinh thành dòng sông sóng xô

Tiếng cười vui luôn luôn bên ta, tiếng cười sẽ luôn luôn ngân xa

Tiếng cười là bạn đường tháng năm của tuổi niên thiếu ta

Tiếng cười vui luôn luôn bên ta, tiếng cười sẽ luôn luôn ngân xa

Tiếng cười là bạn thân tháng năm không thể nào xoá nhoà.

2)

Cho trời sáng lên và áng mây tươi hồng

Đẩy lùi xa bao nhiêu u ám gió mưa và bão bùng

Rừng âm u đã thức dậy đón ngày mới

Trong làn nắng lộng gió ban mai vang bài ca yêu đời.

Để làn mây không bay đi xa, những giọt mưa bay bay bên ta

Để dòng nước từ con suối xinh thành dòng sông sóng xô

Tiếng cười vui luôn luôn bên ta, tiếng cười sẽ luôn luôn ngân xa

Tiếng cười là bạn đường tháng năm của tuổi niên thiếu ta

Tiếng cười vui luôn luôn bên ta, tiếng cười sẽ luôn luôn ngân xa

Tiếng cười là bạn thân tháng năm vẫn tràn ngập lòng ta

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nghe bài hát bằng tiếng Nga

Bài hát thiếu nhi Liên Xô


title: Pennilabium

text:
Pennilabium là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan
Vandeae


title: Sách đỏ Việt Nam

text:
Sách đỏ Việt Nam là danh sách các loài động vật, thực vật ở Việt Nam thuộc loại quý hiếm, đang bị giảm sút số lượng nghiêm trọng hoặc có nguy cơ tuyệt chủng. Đây là căn cứ khoa học quan trọng để Nhà nước ban hành những Nghị định và Chỉ thị về việc quản lý bảo vệ và những biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển những loài động thực vật hoang dã ở Việt Nam.

Dự án Sách đỏ Việt Nam được công bố lần đầu tiên năm 1992. Đây là công trình do Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) thực hiện với sự tài trợ của Quỹ SIDA (Thụy Điển). Các tiêu chuẩn sử dụng trong Sách đỏ Việt Nam được xây dựng trên nền các tiêu chuẩn của Sách đỏ IUCN.

Các phiên bản

Sách đỏ Việt Nam lần đầu tiên phần động vật được xuất bản năm 1992 với 365 loài nằm trong danh mục, phần thực vật được xuất bản năm 1996 với 356 loài nằm trong danh mục.

Kết quả thực hiện Sách đỏ Việt Nam 2004 cho thấy tổng số loài động thực vật hoang dã đang bị đe dọa đã lên đến 857 loài, gồm 407 loài động vật và 450 loài thực vật, tức số loài đang bị đe dọa đã tăng đáng kể. Trong phần động vật, nếu như mức độ bị đe dọa cao nhất trong Sách đỏ Việt Nam 1992 chỉ ở hạng Nguy cấp thì năm 2004 đã có 6 loài bị coi là tuyệt chủng trên lãnh thổ Việt Nam. Số loài ở mức Nguy cấp là 149 loài, tăng rất nhiều so với 71 loài trong Sách đỏ Việt Nam 1992. Có 46 loài được xếp ở hạng Rất nguy cấp.

Phiên bản mới nhất hiện nay là Sách đỏ Việt Nam 2007, được công bố vào ngày 26 tháng 6 năm 2008 , theo số liệu này hiện nay tại Việt Nam có 882 loài (418 loài động vật và 464 loại thực vật) đang bị đe dọa ngoài thiên nhiên, tăng 167 loài so với thời điểm năm 1992. Trong đó có 116 loài động vật được coi là "rất nguy cấp" và 45 loài thực vật "rất nguy cấp" (trong số 196 loài thực vật đang "nguy cấp"). Có 9 loài động vật trước kia chỉ nằm trong tình trạng de dọa nhưng nay xem như đã tuyệt chủng là tê giác 2 sừng, bò xám, heo vòi, cầy rái cá, cá chép gốc, cá chình Nhật, cá lợ thân thấp, cá sấu hoa cà, hươu sao và hoa lan hài .

Ngoài Sách đỏ Việt Nam 2007, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam còn hoàn thành việc soạn thảo Danh lục đỏ Việt Nam 2007.

Thứ hạng và tiêu chuẩn đánh giá
Sách đỏ Việt Nam 2007 sử dụng tiêu chuẩn IUCN 2.3 của Sách đỏ IUCN 1994.

Tuyệt chủng - EX - Extinct
Một taxon được coi là tuyệt chủng khi không còn nghi ngờ là cá thể cuối cùng của taxon đó đã chết.

Tuyệt chủng ngoài thiên nhiên - EW - Extinct in the wild
Một taxon được coi là tuyệt chủng ngoài thiên nhiên khi chỉ còn thấy trong điều kiện gây trồng, nuôi nhốt hoặc chỉ là một (hoặc nhiều) quần thể tự nhiên hóa đã trở lại bên ngoài vùng phân bố cũ.

Rất nguy cấp - CR - Critically Endangered
Một taxon được coi là rất nguy cấp khi đang đứng trước một nguy cơ cực kỳ lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai trước mắt.

Nguy cấp - EN - Endangered
Một taxon được coi là nguy cấp khi chưa phải là rất nguy cấp nhưng đang đứng trước một nguy cơ rất lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai gần.

Sẽ nguy cấp - VU - Vulnerable
Một taxon được coi là sẽ nguy cấp khi chưa phải là nguy cấp hoặc rất nguy cấp nhưng đang đứng trước một nguy cơ lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai tương đối gần.

Ít nguy cấp - LR - Lower risk
Một taxon được coi là ít nguy cấp khi không đáp ứng một tiêu chuẩn nào của các thứ hạng rất nguy cấp, nguy cấp hoặc sẽ nguy cấp. Thứ hạng này có thể phân thành 3 thứ hạng phụ.

Phụ thuộc bảo tồn - cd
Bao gồm các taxon hiện là đối tượng của một chương trình bảo tồn liên tục, riêng biệt cho taxon đó hoặc nơi ở của nó; nếu chương trình này ngừng lại, sẽ dẫn tới taxon này bị chuyển sang một trong các thứ hạng trên trong khoảng thời gian 5 năm.

Sắp bị đe dọa - nt
Bao gồm các taxon không được coi là phụ thuộc bảo tồn nhưng lại rất gần với sẽ nguy cấp.

Ít lo ngại - lc
Bao gồm các taxon không được coi là phụ thuộc bảo tồn hoặc sắp bị đe dọa.

Thiếu dẫn liệu - DD - Data deficient
Một taxon được coi là thiếu dẫn liệu khi chưa đủ thông tin để có thể đánh giá trực tiếp hoặc gián tiếp về nguy cơ truyệt chủng, căn cứ trên sự phân bố và tình trạng quần thể. Một taxon trong thứ hạng này có thể đã được nghiên cứu kỹ, đã được biết nhiều về sinh học, song vẫn thiếu các dẫn liệu thích hợp về sự phân bố và độ phong phú. Như vậy, taxon loại này không thuộc một thứ hạng đe dọa nào, cũng không tương ứng với thứ hạng LR.

Không đánh giá - NE - Not evaluated
Một taxon được coi là không đánh giá khi chưa được đối chiếu với các tiêu chuẩn phân hạng.

Các mức độ đe dọa

Delisted
Tương đương với mức độ ưu tiên thấp. (LC - Ít quan tâm)

P4
Mức độ ưu tiên cho loài ít được biết đến, tương đương với NT - Gần bị đe dọa.

P3
Mức độ ưu tiên cao hơn P4, tương đương với VU - Sắp nguy cấp.

P2
Mức độ ưu tiên cao hơn P3, tương đương EN - Nguy cấp.

P1
Mức độ ưu tiên cao nhất, tương đương với CR - Cực kỳ nguy cấp.

R
Mức độ đe dọa và ưu tiên cao nhất, tương đương CR: PE - Cực kỳ nguy cấp: có nguy cơ tuyệt chủng.

X
Tương đương EX - tuyệt chủng.

Tham khảo

Xem thêm
Sách đỏ IUCN
Đa dạng sinh vật Việt Nam
Danh mục sách đỏ động vật Việt Nam
Danh mục sách đỏ cây trồng Việt Nam

Liên kết ngoài
(tiếng Việt)
Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam
Trang web về Sinh vật Rừng Việt Nam
(tiếng Anh)
IUCN Red List of Threatened Species

Đọc thêm
IUCN, 2004. Summary Statistics for Globally Threatened Species. cập nhật ngày 12 tháng Hai, 2005.
IUCN, 2004. Results of IUCN Red List of Threatened Species: Database Search. cập nhật ngày 12 tháng Hai, 2005.
IUCN, 1994. Categories & Criteria (version 2.3). cập nhật ngày 12 tháng Hai, 2005.
IUCN, 2001. Categories & Criteria (version 3.1). cập nhật ngày 12 tháng Hai, 2005.

Sinh thái học

Bảo tồn ở Việt Nam


title: 25488 Figueiredo

text:
25488 Figueiredo (tên chỉ định: 1999 XD83) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 7 tháng 12 năm 1999. Nó được đặt theo tên Joanne Figueiredo, an American educator ở Smithtown, New York.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Hồ Sĩ Dương

text:
Hồ Sĩ Dương (chữ Hán: 胡士揚; 1621 - 1681) là quan nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam, người làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, Việt Nam. Ông là cháu xa của Hồ Tông Thốc.

Cuộc đời sự nghiệp
Hồ Sĩ Dương là con giám sinh Hồ Hoàng, mẹ là Hoàng Thị Tâm.

Năm 1643, ông 23 tuổi, thi đậu giải nguyên. Tới khoa Mậu Tý (1648) do thi hộ trường Thanh, đỗ giải nguyên bị phát giác, ông bị cách chức thủ khoa đẩy đi lính.

Năm 1651 ông được ân xá, thi đậu giải nguyên (ba lần đậu giải nguyên - đó là hiện tượng hiếm có).

Năm 1652, ông đậu tiến sĩ. Năm 1659, triều đình mở khoa Đông các lấy 5 người, 2 người là đông các, 3 người là hiệu thư. Dự thi là những người đã đậu các kỳ thi đình. Ông chỉ đậu thứ 2 tiến sĩ, không được nằm trong danh sách dự thi. Ông khiếu nại trường hợp của ông: ba lần đậu thủ khoa và kỳ thi tiến sĩ đáng lý bài ông vào hạng nhất. Vua Lê Thần Tông đồng ý cho ông dự thi. Ông cùng ông Hoàng giáp Nguyễn Văn Giai, người Phù Lưu Trường (nay là xã Hậu Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) đậu đông các.

Ông dẫn quân đi kinh lược Tuyên Quang, bình định được thủ lĩnh Mã Thúc Lan.

Ông được bổ chức lại khoa đô cấp sư trung thăng đông các đại học sĩ, được cử đi giao thiệp tranh cãi biên giới 5 lần đều thắng lợi. Sau đó ông được thăng binh bộ tả thị lạng Thượng tướng quân.

Năm 1673, ông được cử làm chính sứ đi Trung Quốc. Năm 1676, ông làm Tham tụng, kiêm Thượng thư bộ Công, cùng năm, ông được sai giám tu quốc sử thượng thư bộ hình kiếm đông các đại học sĩ.

Sau đó, ông được thăng Thượng thự bộ Lễ. Ông được người trong nước và ngoài nước đánh giá cao.

Chu Xán, sứ nhà Thanh sang Đại Việt vào năm Chinh Hòa thứ 4 (1683) có thơ về Việt Nam, có câu: "Y quan văn vật trọng nam cương" lại tự chua rằng: "Nhân vật nước này về lý học có Trinh Tuyền, Vũ Duệ, Nguyễn Đăng Cao và Hồ Sĩ Dương, về kinh tế có Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trung Ngạn, Nguyễn Trãi, Lương Thế Vinh

Năm 1681, ông mất, thọ 61 tuổi, được phong Thiếu bảo Duệ quận công.

Theo sách "Công dư tiệp ký" của Vũ Phương Đề thì nhờ thầy học là Dương Tồn truyền binh pháp nên có lần đi sứ sang Trung Hoa ông đã đem thao lược giúp nước Tàu đánh tan được giặc, còn ơ nước nhà trong dịp Nam chinh ông đã từng lập chiến công khiến cho lân bang phải kinh sợ

Tác phẩm
Tác phẩm ông để lại:Trùng tu Lam Sơn thực lựcĐại Việt Lê triều đế vương trung hưng công nghiệp thực lựcHoan Châu phong thổ kýHồ thượng thư gia lễ''

Gia quyến
Ông lấy vợ là Trương Thị Thành, con gái Trình quận công - Trương Đức Thọ ở Phú Nghĩa.

Bà Trương Thị Thành vợ ông đã xuất tiền nuôi ông ăn học, bà chăm chỉ lao động, kính trọng mẹ chồng, ăn ở tốt với bà con. Lúc ông trở thành quan to, bà khuyên đem ruộng cúng cho làng, đem tiền gạo cứu tế cho dân nghèo, bà còn đem nghề Mộc ở Phú Nghĩa lên Quỳnh Đôi.

Chú thích

Liên kết ngoài
Trung chi II họ Hồ Quỳnh Đôi
'Sốc' chuyện tiến sĩ mang án... thi hộ

Quan lại nhà Lê trung hưng
Người Nghệ An
Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lê trung hưng
Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Công tước truy phong Việt Nam


title: Josa

text:
Josa là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 30 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Guzmania condorensis

text:
Guzmania condorensis là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Guzmania condorensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

condorensis
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Liên họ Cá nhà táng

text:
Liên họ Cá nhà táng (danh pháp khoa học: Physeteroidea) là một liên họ sinh học chứa 3 loài còn sinh tồn trong 2 họ thuộc phân bộ cá voi có răng (Odontoceti):
 Physeteridae: Họ Cá nhà táng
 Chi Physeter
 Physeter macrocephalus: Cá nhà táng
 Kogiidae: Họ Cá nhà táng nhỏ
 Chi Kogia
 Kogia breviceps: Cá nhà táng nhỏ
 Kogia sima: Cá nhà táng lùn

Trong quá khứ, 2 chi này được xếp trong cùng 1 họ Physeteridae với 2 loài thuộc chi Kogia được xếp trong 1 phân họ (Kogiinae), tuy nhiên hiện nay chi Kogia nằm trong 1 họ riêng - họ Kogiidae tách ra từ họ Physeteridae. Như vậy họ Physeteridae chỉ còn 1 loài duy nhất được biết đến.

Trong tiếng Anh, cá nhà táng gọi là sperm whale, có nghĩa đen là cá voi tinh dịch, và tên gọi này xuất phát từ việc các thủy thủ săn cá voi tưởng rằng chất dầu trên đầu cá nhà táng (sáp cá nhà táng) là tinh dịch của nó.

Đặc điểm
Cá nhà táng là loài lớn nhất trong phân bộ cá voi có răng, con đực trưởng thành có thể dài 15–18 m (50–60 ft), nặng 45-70 tấn. Hai loài cá voi lùn và nhỏ thì nhỏ bé hơn nhiều, dài 2,5 tới 3,5m (9–11 ft), nặng khoảng 350–500 kg (770-1.100 lb). Chúng có thể lặn lâu 40 phút, phát ra tiếng kêu gần 250 đêxiben (ngang ngửa súng thần công).

Tiến hóa
Hóa thạch cá nhà táng cổ nhất được tìm thấy tồn tại ở cuối thế Oligocen - khoảng 25 triệu năm trước, cùng với một họ hàng của nó cuối thế Eocen trước khi chúng tách ra thành phân bộ cá voi có răng Odontoceti.

Hóa thạch đã ghi nhận được cá nhà táng rất phổ biến trong thế Miocen, nơi những loài cá nhà táng nguyên thủy (như Zygophyseter và Naganocetus) đã tồn tại; một số hóa thạch khác chỉ ra rằng họ Cá nhà táng (Physeteridae) còn bao gồm các chi Ferecetotherium, Helvicetus, Idiorophus, Diaphorocetus, Aulophyseter, Orycterocetus, Scaldicetus và Placoziphius, trong khi đó hóa thạch của họ Kogiidae bao gồm Kogiopsis, Scaphokogia và Praekogia. Hóa thạch cổ nhất của họ Kogiidae được biết đến là cuối thế Miocen, khoảng 7 triệu năm trước.

Phân loại
 Bộ: Cá voi
 Phân bộ: Mysticeti
 Phân bộ: Odontoceti
 Siêu họ Delphinoidea
 Siêu họ Inioidea
 Siêu họ Lipotoidea
 Siêu họ Platanistoidea
 Siêu họ Physeteroidea
 Nhóm cơ sở (nhóm thân cây phát sinh)
 Diaphorocetus †
 Acrophyseter †
 Zygophyseter †
 Brygmophyseter (= Naganocetus) †
 Aulophyseter †
 Livyatan †
 Physteridae
 Physeter
 Cá nhà táng, Physeter macrocephalus (đồng nghĩa Physeter catodon)
 Orycterocetus †
 Ferecetotherium †
 Helvicetus †
 Idiorophus †
 Placoziphius †
 Idiophyseter †
 Physeterula †
 Kogiidae
 Kogia
 Cá nhà táng nhỏ, Kogia breviceps
 Cá nhà táng lùn, Kogia simus
 Kogia pusilla †
 Aprixokogia †
 Kogiopsis †
 Praekogia †
 Scaphokogia †

Tham khảo

no:Spermhvaler og dvergspermhvaler
ru:Physeteridae


title: Orthetrum saegeri

text:
Orthetrum saegeri là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Loài này có ở Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Gambia, Togo, Uganda, và Zambia. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đầm lầy nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Orthetrum saegeri . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Orthetrum


title: Bryomixis

text:
Bryomixis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Diên An

text:
Diên An (tiếng Trung: 延安市, Hán-Việt: Diên An thị) là một địa cấp thị của tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Diên An là điểm cuối của cuộc Trường Chinh, là trung tâm hoạt động của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong giai đoạn 1935-1948, được coi là Thánh địa cách mạng (革命圣地). Ở đây có Bảo Tháp và hang động Diêu.

Hành chính
Địa cấp thị Diên An quản lý các đơn vị cấp huyện sau:

Quận nội thành
 Bảo Tháp (寶塔區)
 An Tắc (安塞区)

Thành phố cấp huyện

 Tử Trường (子長市)

Huyện
 Lạc Xuyên (洛川縣)
 Hoàng Lăng (黃陵縣)
 Diên Xuyên (延川縣)
 Phú (huyện) (富縣)
 Diên Trường (延長縣)
 Cam Tuyền (甘泉縣)
 Nghi Xuyên (宜川縣)
 Chí Đan (志丹縣)
 Hoàng Long (黃龍縣)
 Ngô Khởi (吳起縣)

Tham khảo

Thành phố tỉnh Thiểm Tây


title: Kiến tạo mảng

text:
Kiến tạo mảng (tiếng Anh: plate tectonics; tiếng Hy Lạp: τέκτων tektōn, nghĩa là "người xây dựng", "thợ nề") mô tả các chuyển động ở quy mô lớn của thạch quyển Trái Đất. Học thuyết này hoàn thiện các quan niệm trước đây về trôi dạt lục địa do Alfred Wegener đề xuất trong các thập niên đầu thế kỷ 20 và tách giãn đáy đại dương trong thập niên 1960.

Phần ngoài cùng nhất của Trái Đất được cấu tạo bởi thạch quyển nằm trên và quyển mềm bên dưới. Thạch quyển bao gồm vỏ Trái Đất và phần trên cùng nhất của quyển manti. Quyển mềm thuộc manti ở trạng thái rắn, nhưng có độ nhớt và ứng suất cắt tương đối thấp nên có thể chảy giống như chất lỏng nếu xét theo thời gian địa chất. Phần sâu nhất của manti bên dưới quyển mềm thì cứng do chịu áp suất lớn hơn.

Thạch quyển bị vỡ ra thành các mảng kiến tạo và chúng trượt trên quyển mềm. Các mảng này di chuyển tương đối với nhau theo một trong ba kiểu ranh giới mảng: hội tụ hay va chạm; tách giãn, cũng được gọi là trung tâm tách giãn; và chuyển dạng. Các trận động đất, hoạt động núi lửa, sự hình thành các dãy núi, và rãnh đại dương đều xuất hiện dọc theo các ranh giới này. Sự dịch chuyển sang bên của các mảng vào khoảng 50–100 mm/năm.

Các nguyên tắc chính
Các lớp bên ngoài của Trái Đất được chia thành thạch quyển và quyển mềm. Việc phân chia này dựa trên sự khác biệt về các đặc điểm cơ học và phương thức truyền nhiệt trong chúng. Về mặt cơ học, thạch quyển lạnh hơn và cứng hơn, trong khi đó quyển mềm thì nóng hơn và dễ chảy hơn. Về mặt truyền nhiệt, thạch quyển mất nhiệt do sự truyền nhiệt trong khi đó quyển mềm cũng truyền nhiệt bởi sự đối lưu và có gradien nhiệt độ gần như đoạn nhiệt. Sự phân chia này không nên lẫn lộn với sự phân chia về mặt hóa học của cùng các lớp này thành quyển manti (bao gồm cả quyển mềm và phần manti của thạch quyển) và lớp vỏ: các phần của quyển manti có thể là một phần của thạch quyển hoặc quyển mềm ở các thời điểm khác nhau, tùy thuộc vào nhiệt độ và áp suất của nó.

Nguyên tắc chủ yếu của kiến tạo mảng là thạch quyển tồn tại như là các mảng kiến tạo tách rời và riêng biệt, trôi dạt trên quyển mềm gần như chất lưu (chất rắn nhớt đàn hồi). Sự chuyển động của các mảng vào khoảng 10–40 mm/năm (Sống núi giữa Đại Tây Dương; nhanh như sự phát triển của móng tay) cho tới khoảng 160 mm/năm (mảng Nazca; bằng tốc độ mọc tóc).

Các mảng kiến tạo gồm phần thạch quyển của quyển manti và phần nằm phủ bên trên là một trong hai kiểu vật liệu lớp vỏ: lớp vỏ đại dương (hay quyển sima từ ghép của silic và magiê) và lớp vỏ lục địa (hay quyển sial từ ghép của silic và nhôm). Thạch quyển đại dương trung bình dày khoảng 100 km; bề dày cũng phản ảnh tuổi của nó: theo thời gian nó lạnh dần và trở nên dày hơn. Do nó được hình thành từ sống núi giữa đại dương và tách giãn về hai phía, bề dày của nó cũng dùng để đo đạc khoảng cách từ vị trí hiện tại của chúng đến sống núi giữa đại dương. Thạch quyển đại dương phải di chuyển một khoảng cách nhất định trước khi bị hút chìm, độ dày thay đổi trong khoảng từ 6 km ở sống núi giữa đại dương đến hơn 100 km tại các đới hút chìm; tùy thuộc vào khoảng cách di chuyển ngắn hơn hay dài hơn, mà bề dày tại đới hút chìm (tính trung bình) sẽ mỏng hơn hay dày hơn. Thạch quyển lục địa điển hình dày khoảng 200 km và cũng thay đổi giữa các bồn địa, dãy núi, và bên trong nền cổ ổn định của lục địa. Hai kiểu lớp vỏ cũng có bề dày khác nhau, lớp vỏ lục địa dày hơn lớp vỏ đại dương (35 km so với 6 km của lớp vỏ đại dương).

Nơi hai mảng gặp nhau được gọi là ranh giới mảng, và các ranh giới mảng thường liên quan đến các hoạt động động đất và tạo thành các dạng địa hình như dãy núi, núi lửa, sống núi giữa đại dương và rãnh đại dương. Các hoạt động núi lửa chính xuất hiện dọc theo các ranh giới mảng, trong đó ranh giới mảng hoạt động mạnh nhất và được biết đến nhiều nhất là vành đai lửa Thái Bình Dương của mảng Thái Bình Dương. Các ranh giới này sẽ được nêu chi tiết ở các mục sau.

Các mảng kiến tạo có thể chỉ bao gồm lớp vỏ lục địa hay lớp vỏ đại dương, hoặc cả hai. Ví dụ, mảng châu Phi bao gồm lớp vỏ lục địa và các phần của đáy biển Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương. Sự phân chia giữa lớp vỏ đại dương và lớp vỏ lục địa dựa trên cơ chế hình thành của chúng. Vỏ đại dương được hình thành ở trung tâm tách giãn đáy biển và vỏ lục địa được hình thành từ hoạt động của cung núi lửa và từ sự lớn dần của các địa thể từ các quá trình kiến tạo; mặc dù một số dạng địa thể này có thể chứa các chuỗi ophiolit, là các mảnh của vỏ đại dương, và chúng vẫn được xem là một phần của lục địa khi chúng thoát khỏi chu trình chuẩn của sự hình thành và các trung tâm tách giãn cũng như sự hút chìm bên dưới các lục địa. Vỏ đại dương nặng hơn vỏ lục địa do chúng khác nhau về thành phần cấu tạo như vỏ đại dương chứa ít silic và nhiều các nguyên tố nặng ("mafic") hơn so với vỏ lục địa ("felsic"). Như là kết quả của phân tầng theo tỷ trọng, vỏ đại dương thường nằm bên dưới mực nước biển (hầu hết mảng Thái Bình Dương dưới mực nước biển), trong khi vỏ lục địa nổi cao hơn mực nước biển (xem đẳng tĩnh giải thích về nguyên lý này).

Các kiểu ranh giới mảng

Có ba kiểu ranh giới mảng đặc trưng cho các phương thức chuyển động tương đối giữa chúng. Các kiểu này cũng liên quan đến các hiện tượng xảy ra trên mặt đất. Các kiểu ranh giới khác nhau là:
 Ranh giới chuyển dạng xuất hiện khi các mảng trượt tương đối theo mặt phẳng nằm ngang dọc theo các đứt gãy chuyển dạng. Chuyển động tương đối giữa hai mảng hoặc là đứt gãy trượt bằng trái (sang bên trái về phía người quan sát) hoặc là đứt gãy trượt bằng phải (sang bên phải về phía người quan sát). Đứt gãy San Andreas ở California là một ví dụ của ranh giới loại này.
 Ranh giới phân kỳ xuất hiện ở nơi mà hai mảng di chuyển xa ra nhau. Các sống núi giữa đại dương (như sống núi Trung Đại Tây Dương) và các đới đang có hoạt động tách giãn (như thung lũng tách giãn Lớn ở châu Phi) là các ví dụ về kiểu ranh giới này.
 Ranh giới hội tụ (hay các rìa chủ động) xuất hiện khi hai mảng trượt về phía nhau tạo thành đới hút chìm (nếu một mảng chui xuống dưới mảng kia) hoặc va chạm lục địa (nếu hai mảng đều là vỏ lục địa). Các rãnh đại dương sâu thường liên quan đến đới hút chìm. Các phiến đang hút chìm mang theo các khoáng vật chứa nước, chúng sẽ giải phóng nước khi bị nung nóng; lượng nước này sau đó làm cho manti chảy lỏng để tạo ra các hoạt động núi lửa. Các ví dụ về dãy núi Andes ở Nam Mỹ và cung núi lửa Nhật Bản.

Ranh giới mảng chuyển dạng

John Tuzo Wilson nhận ra rằng do ma sát các mảng không thể trượt qua nhau một cách đơn giản. Thay vì thế, một ứng suất tạo ra trong cả hai mảng và khi nó đạt tới mức vượt qua ngưỡng sức căng của đá trên một trong hai mặt đứt gãy thì thế năng đã tích lũy sẽ được giải phóng ở dạng sức căng. Sức căng mang yếu tố tích lũy và/hoặc tức thời tùy thuộc vào tính lưu biến của đá; lớp vỏ dễ dát mỏng bên dưới và manti tích lũy biến dạng từ từ qua ứng suất cắt trong khi đó phần vỏ bên trên giòn dễ tạo thành đứt gãy, hoặc giải phóng áp lực tức thời gây ra sự chuyển động dọc theo đứt gãy. Bề mặt dễ dát mỏng của đứt gãy cũng có thể giải phóng ngay lập tức khi mức độ sức căng là quá lớn. Năng lượng được giải phóng từ ứng suất sức căng này gây nên các trận động đất, là một hiện tượng phổ biến dọc theo các ranh giới chuyển dạng.

Ví dụ điển hình của loại ranh giới này là đứt gãy San Andreas ở bờ biển phía tây Bắc Mỹ, và là một phần của hệ thống đứt gãy cực kỳ phức tạp trong khu vực này. Ở đây, mảng Thái Bình Dương di chuyển về hướng tây bắc còn mảng Bắc Mỹ di chuyển về hướng đông nam. Các ví dụ khác như là đứt gãy Alpine ở New Zealand và đứt gãy Bắc Anatolia ở Thổ Nhĩ Kỳ. Các đứt gãy chuyển dạng cũng được tìm thấy ở dạng vuông góc với sống núi giữa đại dương (như đới đứt gãy Mendocino ngoài khơi bắc California).

Ranh giới phân kỳ

Ở các ranh giới phân kỳ, hai mảng di chuyển ra xa nhau và khoảng không giữa chúng dần dần được lấp đầy bởi vật liệu lớp vỏ mới từ nguồn macma nóng chảy bên dưới. Nguồn gốc của các ranh giới phân kỳ mới ở điểm nối ba đôi khi liên quan đến hoạt động của các điểm nóng. Ở đây, các vòng đối lưu cực kỳ lớn mang một lượng rất lớn vật chất của quyển mềm nóng lên gần bề mặt và động năng này cũng đủ để phá vỡ thạch quyển ra thành các phần nhỏ. Điểm nóng có thể xuất hiện vào thời điểm ban đầu tạo hệ thống sống núi giữa Đại Tây Dương, hiện tại nằm bên dưới Iceland với tốc độ mở rộng khoảng vài xentimet một năm.

Ranh giới phân kỳ trên thạch quyển đại dương tạo ra sự tách giãn của hệ hống sống núi đại dương bao gồm sống núi giữa Đại Tây Dương và đới nâng đông Thái Bình Dương, và trên thạch quyển lục địa tạo ra các thung lũng tách giãn như Thung lũng tách giãn Lớn Đông Phi. Các ranh giới phân kỳ có thể tạo ra các đới đứt gãy lớn trong hệ thống sống núi đại dương. Sự mở rộng thường không đồng đều, do vậy nơi nào có tốc độ mở rộng của các khối sống núi cận kề là khác nhau thì sẽ tạo ra các đứt gãy chuyển dạng lớn. Chúng là các đới đứt gãy, nhiều trong số đó có tên gọi, và là nguồn gây ra các trận động đất lớn dưới biển. Bản đồ đáy biển thể hiện một bức tranh khác về các cấu trúc khối tảng bị phân chia bởi các yếu tố tuyến tính  vuông góc với trục sống núi. Nếu nhìn đáy biển giữa các đới đứt gãy như là các dây đai buộc vào sống núi và kéo về hai phía từ trung tâm tách giãn thì sẽ thấy các yếu tố hoạt động của hệ thống này rõ ràng hơn. Độ cao chỏm của các sống núi cổ chạy song song với trung tâm tách giãn hiện tại sẽ trở nên già hơn và chìm sâu hơn (giảm nhiệt độ và lún chìm).

Ở sống núi giữa đại dương, người ta cũng tìm thấy một dấu hiệu quan trọng về lực tác động được chấp nhận trong học thuyết tách giãn đáy biển. Các khảo sát địa từ trường từ trên không cho thấy kiểu mẫu kỳ dị của đảo cực từ đối xứng hai bên trung tâm sống núi. Kiểu mẫu này là quá cân đối để có thể coi là trùng hợp ngẫu nhiên do bề rộng của các dải đối diện là gần như trùng khớp với nhau. Các nhà khoa học đã từng nghiên cứu đảo cực từ và liên kết đã được Lawrence W. Morley, Frederick John Vine và Drummond Hoyle Matthews đưa ra trong giả thuyết Morley-Vine-Matthews. Các dải từ trùng khớp với các thời kỳ đảo cực từ của Trái Đất. Điều này được xác nhận bằng các đo đạc về tuổi của đá nằm trong các dải từ này. Dải từ vẽ nên một bản đồ thời gian và không gian về cả tốc độ tách giãn và các kỳ đảo cực từ.

Ranh giới hội tụ

Bản chất của ranh giới hội tụ tùy thuộc vào kiểu thạch quyển của các mảng tham gia vào sự va chạm. Ở nơi một mảng đại dương đặc va vào một mảng lục địa ít đặc hơn, mảng đại dương thường sẽ chui xuống dưới do sức nổi nhỏ hơn thạch quyển lục địa, tạo ra đới hút chìm. Trên bề mặt, các dạng địa hình được thành tạo như rãnh đại dương nằm về phía đại dương và dãy núi ở phía lục địa. Một ví dụ về đới hút chìm đại dương-lục địa là khu vực dọc theo bờ biển phía tây Nam Mỹ, ở đây mảng đại dương Nazca bị hút chìm dưới mảng lục địa Nam Mỹ.

Hoạt động núi lửa bề mặt (các núi lửa dưới đáy biển hoặc trên lục địa) thường xuất hiện bên trên các vùng nóng chảy được hình thành do các mảng bị hút chìm. Vấn đề này vẫn còn đang tranh luận trong giới địa chất để giải thích cơ chế sinh ra hiện tượng này. Tuy nhiên, quan điểm được số đông đồng ý về hiện tượng này là do sự giải phóng các chất khí. Khi một mảng bị chìm xuống, nhiệt độ của nó tăng lên sẽ tạo ra nhiều chất khí (hầu hết là hơi nước) được chứa trong lớp vỏ đại dương xốp rỗng. Khi lượng nước này tăng lên trong manti, nó làm giảm nhiệt độ nóng chảy của các phần xung quanh manti tạo ra macma chứa một lượng lớn khí hòa tan. Macma này dâng lên trên bề mặt và cũng là nguồn của hầu hết các núi lửa phun nổ trên Trái Đất vì chúng chứa một thể tích lớn các chất khí bị nén ở áp suất cao (như núi St. Helens). Macma dâng lên trên mặt và nguội dần tạo ra một chuỗi các núi lửa trên đất liền từ thềm lục địa và song song với thềm lục địa. Lục địa phía tây Nam Mỹ thì đặc với kiểu hình thành các dãy núi lửa từ sự hút chìm của mảng Nazca. Ở Bắc Mỹ, dãy núi Cascade, mở rộng về phía bắc của Sierra Nevada, California cũng thuộc loại này. Các núi lửa này được đặc trưng bởi các chu kỳ phun trào và yên tĩnh, và thường bắt đầu bằng hoạt động phun khí và các hạt tro núi lửa mịn dạng thủy tinh và tro dạng sương, theo sau là các pha phun mácma. Toàn bộ ranh giới Thái Bình Dương được bao bọc bởi các dãy núi lửa và thường được gọi là vành đai núi lửa Thái Bình Dương.

Ở nơi mà hai mảng lục địa va nhau làm cho các mảng bị biến dạng và chịu nén, kết quả là hoặc một mảng chui xuống hoặc trượt lên trên (trong một số trường hợp) và sẽ tạo nên các dãy núi rộng lớn. Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là rìa phía bắc của mảng Ấn Độ chui xuống dưới một phần của mảng Á-Âu, nâng nó lên để tạo ra dãy núi Himalaya và cao nguyên Thanh Tạng nằm phía sau. Nó cũng có thể đẩy các phần cận kề của lục địa châu Á dịch về phía đông.

Khi hai mảng đại dương va nhau, chúng sẽ tạo nên cung đảo khi đó một mảng sẽ chui xuống bên dưới mảng kia. Cung đảo được hình thành từ các núi lửa phun trào trên mảng nằm trên do mảng nằm dưới bị nóng chảy phía dưới nó. Sở dĩ cung đảo có dạng cung là do bề mặt cầu của Trái Đất. Rãnh đại dương nằm phía trước các cung này thuộc về phía mảng bị hút chìm xuống dưới. Ví dụ điển hình của kiểu mảng hội tụ này là Nhật Bản và quần đảo Aleutia ở Alaska.

Các mảng thường va chạm theo một góc khác 90 độ hơn là đối đầu nhau (như một mảng chuyển động về phía bắc, mảng còn lại về phía đông nam), và có thể tạo nên đứt gãy ngang dọc theo đới va chạm, và có thể là hút chìm hoặc nén ép.

Không phải tất cả ranh giới mảng đều dễ dàng xác định như các mảng có dạng đai với hướng di chuyển không rõ ràng. Một ví dụ là ranh giới Địa Trung Hải-Anpơ, là ranh giới liên quan đến hai mảng lớn và một số mảng nhỏ. Bên cạnh đó, ranh giới của các mảng không phải lúc nào cũng trùng với ranh giới của các lục địa, ví dụ như, mảng Bắc Mỹ bao phủ không chỉ lục địa Bắc Mỹ mà còn trãi rộng đến tây bắc Siberi, cộng thêm một phần của Đại Tây Dương.

Các mảng kiến tạo chính

Việc xác định các ranh giới mảng giúp người ta phân chia vỏ thạch quyển của Trái Đất thành 8 mảng kiến tạo chính:
 Mảng châu Phi gồm toàn bộ châu Phi - mảng lục địa
 Mảng Nam Cực gồm toàn bộ châu Nam Cực - mảng lục địa
 Mảng Australia gồm toàn bộ Australia - mảng lục địa
 Mảng Ấn Độ gồm toàn bộ tiểu lục địa Ấn Độ và một phần của Ấn Độ Dương - mảng lục địa
 Mảng Á-Âu gồm toàn bộ châu Á và châu Âu - mảng lục địa
 Mảng Bắc Mỹ gồm toàn bộ Bắc Mỹ và đông bắc Siberi - mảng lục địa
 Mảng Nam Mỹ gồm toàn bộ Nam Mỹ - mảng lục địa
 Mảng Thái Bình Dương gồm toàn bộ Thái Bình Dương -mảng đại dương

Bên cạnh đó còn có các mảng nhỏ như mảng Ả Rập, mảng Caribe, và mảng Juan de Fuca, mảng Cocos, mảng Nazca, mảng Philippin và mảng Scotia.

Lực gây chuyển động

Các mảng kiến tạo có thể di chuyển do mật độ tương đối của thạch quyển đại dương và độ yếu tương đối của quyển mềm. Quá trình mất nhiệt từ manti được xem như nguồn gốc gây kiến tạo mảng. Theo quan điểm hiện tại, mặc dù vẫn còn tranh cãi, mật độ quá lớn của thạch quyển đại dương đang chìm xuống trong đới hút chìm là nguyên nhân chính gây chuyển động mảng. Khi thạch quyển đại dương hình thành ở các sống núi giữa đại dương, nó ít đặc hơn so với lớp quyển mềm bên dưới, nhưng nó sẽ trở nên đặc (nặng) hơn khi nó nguội đi do dòng đối lưu manti kéo nó ra xa và dày hơn khi nó càng cổ. Mật độ thạch quyển cổ lớn hơn so với quyển mềm bên dưới cho phép nó chìm sâu xuống trong manti tại đới hút chìm, và tạo ra lực chính gây ra chuyển động mảng. Điểm yếu trong quyển mềm cho phép các mảng kiến tạo di chuyển dễ dàng về phía đới hút chìm. Mặc dù sự hút chìm được xem là lực mạnh nhất gây ra chuyển động mảng, nhưng nó không phải là lực duy nhất, ví dụ như mảng Bắc Mỹ là mảng đang chuyển động nhưng không bị hút chìm ở bất kỳ chỗ nào. Mảng lớn Á–Âu cũng tương tự như vậy. Nguyên nhân gây chuyển động mảng là một đối tượng đang được các nhà khoa học Trái Đất nghiên cứu và thảo luận tích cực.

Các ảnh địa chấn 2 và 3 chiều về cấu tạo bên trong Trái Đất cho thấy có sự khác nhau về phân bố mật độ theo chiều bên trong suốt quyển manti. Sự khác nhau này có thể là do vật liệu (thành phần hóa học của đá), khoáng vật (các biến thiên trong cấu trúc khoáng vật) hoặc nhiệt (thông qua giãn nở và co ngót nhiệt từ nhiệt năng) cấu thành chúng. Sự khác biệt về mật độ theo chiều bên còn do các dòng đối lưu manti tạo ra từ lực đẩy nổi. Sự đối lưu quyển manti liên quan trực tiếp và gián tiếp đến chuyển động mảng như thế nào là vấn đề đang được nghiên cứu và thảo luận trong địa động lực. Tuy vậy, nguồn năng lượng này phải được truyền qua thạch quyển để làm cho các mảng kiến tạo có thể di chuyển. Có hai kiểu ảnh hưởng đến chuyển động mảng là ma sát và lực hấp dẫn.

Nội lực

Ma sát
Sự ma sát được ghi nhận gồm hai kiểu là lôi kéo cơ sở và hút phiến. Lôi kéo cơ sở làm cho các dòng đối lưu lớn trong quyển manti truyền qua quyển mềm. Chuyển động được gây ra bởi lực ma sát giữa quyển mềm và thạch quyển. Trong khi đó, "hút phiến" xảy ra khi các dòng đối lưu cục bộ tạo lực kéo xuống do ma sát, kéo các mảng trong đới hút chìm tại các rãnh đại dương. "Hút phiến" có thể xuất hiện trong môi trường địa động lực trong khi sự lôi kéo cơ sở vẫn tiếp tục tác động lên mảng khi nó đã chìm vào quyển manti (mặc dầu có lẽ tác động lên cả mặt trên và mặt dưới của phiến ở mức độ lớn hơn).

Trường trọng lực
Sự chuyển động mảng bị đẩy bởi trọng lực của các phần của mảng có độ cao lớn hơn tại các sống núi đại dương được gọi là trượt trọng lực. Khi thạch quyển đại dương được hình thành tại trung tâm tách giãn từ các vật chất nóng của quyển manti, nó dần dần nguội đi và dày lên theo thời gian (và càng xa sống núi). Thạch quyển đại dương nguội thì đặc hơn vật liệu manti nóng cùng nguồn và với sự gia tăng bề dày nó từ từ chìm trở lại manti để bù cho lại theo quy tắc đẩy nổi. Kết quả là nó hơi nghiêng theo chiều bên theo khoảng cách từ trục sống núi.

Nói chính xác hơn thì cơ chế này là sự trượt trọng lực do địa hình biến thiên theo phương ngang nếu nhìn trên tổng thể có thể thấy sự biến đổi đáng kể và địa hình sống núi tách giãn là đặc điểm dễ nhận thấy nhất. Ví dụ: (1) Chỗ phồng cong của thạch quyển trước khi nó chui xuống bên dưới một mảng gần nó tạo ra một hình dạng địa hình rõ ràng có thể bù đắp hoặc ít nhất là ảnh hưởng tới địa hình của các sống núi đại dương; (2) Chùm manti tác động bên dưới các mảng kiến tạo có thể thay đổi mạnh mẽ địa hình của đáy đại dương.

Trường hợp phiến-kéo là sự chuyển động của mảng được điều khiển một phần bởi trọng lượng của các mảng nguội và đặc hơn đang chìm vào quyển manti ở các rãnh đại dương. Có các đấu hiệu đáng kể cho thấy sự đối lưu đang diễn ra trong quyển manti ở nhiều mức độ khác nhau. Sự dâng lên của vật liệu tại sống núi giữa đại dương gần như là một phần chắc chắn của dòng đối lưu. Các mô hình trước đây về kiến tạo mảng xem các mảng trượt trên các ô đối lưu giống như các đai chuyền băng tải. Tuy nhiên, hầu hết các nhà khoa học ngày nay cho rằng quyển mềm không đủ mạnh để gây ra sự chuyển động trực tiếp bằng ma sát từ những lực cơ sở như vậy. Phiến-kéo được xem là lực lớn nhất gây ra chuyển động mảng. Các mô hình hiện nay chỉ ra rằng sự hút tại các rãnh đại dương cũng đóng vai trò quan trọng trong chuyển động mảng. Tuy nhiên, cần phải lưu ý rằng, chẳng hạn, mảng Bắc Mỹ không bị hút chìm ở nơi nào. Các mảng khác như mảng châu Phi, Á-Âu và Nam Cực cũng tương tự. Lực gây ra chuyển động tổng thể của mảng và nguồn năng lượng của nó vẫn là vấn đề đang được nghiên cứu.

Các ngoại lực
Trong một nghiên cứu công bố vào số phát hành tháng 1-2 năm 2006 trên Geological Society of America Bulletin, một nhóm các nhà khoa học Ý và Hoa Kỳ rút ra kết luận rằng các thành phần của mảng có khuynh hướng chuyển động về phía tây là do chuyển động tự quay của Trái Đất và lực ma sát thủy triều của Mặt Trăng. Trái Đất tự quay theo hướng từ tây sang đông, nên lực hấp dẫn của Mặt Trăng kéo nhẹ các lớp trên bề mặt của Trái Đất lùi về phía tây. Nó cũng gợi ý rằng (mặc dù còn mâu thuẫn) sự quan sát này cũng có thể giải thích tại sao Sao Thủy và Sao Hỏa không có kiến tạo mảng, trong khi Sao Thủy không có vệ tinh và các vệ tinh của Sao Hỏa thì quá nhỏ để gây ra thủy triều trên Sao Hỏa.

Tuy nhiên, điều này không phải là lý lẽ mới vì trước đây nó đã được cha đẻ của giả thuyết kiến tạo mảng là Alfred Wegener đưa ra. Đây là một thách thức đối với nhà vật lý Harold Jeffreys, người đã tính toán rằng biên độ của ma sát thủy triều cần thiết (nếu đạt được) sẽ nhanh chóng làm cho chuyển động tự quay của Trái Đất phải ngừng lại từ lâu rồi. Một số mảng chuyển động về hướng bắc và đông, còn chuyển động chủ yếu theo hướng tây của bồn địa Thái Bình Dương chỉ đơn giản là do trung tâm tách giãn Thái Bình Dương bị lệch về phía đông (được dự báo là không phải do sức hút của Mặt Trăng).

Ý nghĩa của các cơ chế

Vectơ hợp lực của chuyển động mảng phải là một hàm của tất cả các lực tác động lên mảng. Tuy nhiên, ở đây còn tồn tại một vấn đề liên quan đến mức độ mà mỗi quá trình này đóng góp vào chuyển động của từng mảng.

Sự đa dạng về tính chất và môi trường địa động lực của các mảng phải tạo ra các khác biệt một cách rõ ràng theo mức độ mà các quá trình này tác động chủ động làm các mảng di chuyển. Một phương pháp liên quan đến vấn đề này là tốc độ tương đối của các mảng đang chuyển động và các dấu hiệu có thể có của các lực tác động lên các mảng.

Một trong những tương quan có ý nghĩa nhất đã được phát hiện là các mảng thạch quyển gắn với các mảng đang hút chìm chuyển động nhanh hơn các mảng không gắn với các mảng đang hút chìm. Mảng Thái Bình Dương bị bao bọc bởi các đới hút chìm (vành đai lửa Thái Bình Dương) và chuyển động nhanh hơn các mảng khác thuộc bồn địa Đại Tây Dương, các mảng này được gắn với các lục địa thay vì các đới hút chìm. Người ta cũng nghĩ rằng các lực liên quan đến các mảng chìm xuống (phiến-kéo và hút phiến) là các lực gây ra chuyển động mảng, ngoại trừ các mảng không bị hút chìm.

Các lực gây chuyển động mảng vẫn là đối tượng đang nghiên cứu trong lĩnh vực địa vật lý.

Sự phát triển của học thuyết

Tổng quát

Vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, các nhà địa chất cho rằng các đặc điểm chính của Trái Đất là cố định, và phần lớn các đặc trưng địa chất như các dãy núi là do chuyển động thẳng đứng của lớp vỏ theo học thuyết địa máng. Các quan sát trước đây từ năm 1596 cho rằng các bờ biển đối diện nhau trên Đại Tây Dương, hay chính xác hơn là rìa các thềm lục địa, có hình dạng tương tự nhau và dường như đã từng khít vào nhau. Từ đó, một số học thuyết được đề xuất để giải thích sự tương hợp biểu kiến này, nhưng việc cho rằng Trái Đất ở thể rắn đã làm xuất hiện nhiều vấn đề khó có thể giải thích được.

Việc phát hiện ra radi và đặc điểm tỏa nhiệt của nó vào năm 1896 dẫn tới sự xét lại tuổi biểu kiến của Trái Đất, do trước đây tuổi Trái Đất được xác định bằng tốc độ nguội lạnh của nó và bề mặt Trái Đất bức xạ giống như vật thể đen. Các tính toán ngụ ý rằng, thậm chí nếu Trái Đất bắt đầu tại nhiệt của bức xạ đỏ, thì nó có thể đã giảm nhiệt độ xuống như hiện tại chỉ sau vài triệu năm. Cùng với sự hiểu biết về nguồn nhiệt mới, các nhà khoa học có lý do để cho rằng tuổi của Trái Đất còn lớn hơn thế một cách đáng tin cậy, và lõi của nó còn đủ nóng để ở thể lỏng.

Thuyết kiến tạo mảng kế thừa từ giả thuyết trôi dạt lục địa do Alfred Wegener đề xuất năm 1912 và được mở rộng trong quyển sách xuất bản năm 1915 của ông có tên gọi Nguồn gốc của các lục địa và đại dương. Ông đề xuất rằng các lục địa hiện tại từng có thời hình thành nên một lục địa lớn và bị tách ra, điều này làm giải phóng các lục địa từ nhân của Trái Đất và so sánh chúng với "các tảng băng" granit có mật độ thấp nổi trên biển bazan đặc hơn. Nhưng do không có các chứng cứ chi tiết và lực tác động đủ để gây ra chuyển động, học thuyết này nói chung không được chấp nhận rộng rãi: Trái Đất có thể có vỏ rắn và lõi lỏng, nhưng dường như không cách nào để lớp vỏ Trái Đất có thể di chuyển được. Giới khoa học sau đó đã ủng hộ các học thuyết do nhà địa chất người Anh, Arthur Holmes, đề xuất vào năm 1920. Theo đó, các mối nối giữa các mảng có thể nằm dưới biển và đề xuất năm 1928 của Holmes cho rằng các dòng đối lưu trong quyển manti là lực gây chuyển động chính.

Chứng cứ đầu tiên rằng các mảng thạch quyển di chuyển xuất hiện cùng với sự phát hiện về hướng từ trường biến đổi trong các đá có tuổi khác nhau, lần đầu tiên được nêu ra trong hội nghị ở Tasmania năm 1956. Đầu tiên nó được học thuyết hóa thành thuyết vỏ Trái Đất giãn rộng, sự hợp tác nghiên cứu sau đó đã phát triển nó thành học thuyết kiến tạo mảng, và giải thích rằng sự tách giãn như là kết quả của sự trồi lên của các loại đá mới, nhưng không làm cho Trái Đất giãn nở thêm bởi sự có mặt của các đới hút chìm và các đứt gãy tịnh tiến bảo toàn. Đây cũng là thời điểm mà học thuyết của Wegener được các nhà khoa học chấp nhận về mặt tổng quát. Các công trình bổ sung về sự liên đới của tách giãn đáy đại dương và đảo cực từ trường do Harry Hess và Ron G. Mason thực hiện đã xác định cơ chế chính xác để giải thích cho sự trồi lên của các loại đá mới.

Sau sự công nhận các dị thường từ gồm các dải từ hóa tương tự chạy song song và đối xứng trên đáy biển ở cả hai phía của sống núi giữa đại dương, kiến tạo mảng nhanh chóng được chấp nhận rộng rãi. Các tiến bộ đồng thời trong công nghệ chụp ảnh địa chấn thời kỳ đầu tại và xung quanh các đới Wadati-Benioff cùng với các quan sát địa chất khác đã làm cho kiến tạo mảng trở thành học thuyết có sức mạnh phi thường về dự đoán và giải thích hợp lý.

Nghiên cứu về đáy đại dương sâu cũng có tác động quan trọng trong sự phát triển của học thuyết; lĩnh vực địa chất biển thuộc vùng biển sâu được phát triển vào thập niên 1960. Học thuyết kiến tạo mảng được phát triển vào cuối thập niên 1960 và được hầu hết các nhà khoa học trong các ngành khoa học Trái Đất chấp nhận. Học thuyết góp phần phát triển các khoa học Trái Đất, giải thích các hiện tượng địa chất như tạo núi, động đất, núi lửa và những ảnh hưởng của nó đến đối với các nghiên cứu về cổ địa lý học và cổ sinh học.

Trôi dạt lục địa

Trôi dạt lục địa là một trong những ý tưởng về kiến tạo được đưa ra vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Học thuyết này đã lỗi thời, và các khái niệm và dữ liệu của nó đã được hợp nhất trong kiến tạo mảng.

Năn 1915, Alfred Wegener đã đưa ra các luận cứ nghiêm túc về ý tưởng trong ấn bản đầu tiên của quyển sách Nguồn gốc các lục địa và đại dương. Trong quyển sách này ông lưu ý rằng bờ biển phía đông Nam Mỹ và bờ biển phía tây châu Phi được nhìn thấy như là chúng đã từng có thời gắn vào nhau. Wegener không phải là người đầu tiên ghi nhận dấu hiệu này (những người đã nêu vấn đề này trước ông như Abraham Ortelius, Francis Bacon, Benjamin Franklin, Snider-Pellegrini, Roberto Mantovani và Frank Bursley Taylor) nhưng ông là người đầu tiên đã đưa ra các hóa thạch quan trọng cũng như các chứng cứ cổ địa hình cũng như cổ khí hậu để hỗ trợ cho quan sát đơn giản này (và được các nhà nghiên cứu khác, như Alex du Toit, ủng hộ). Tuy vậy, các ý tưởng của ông đã không được các nhà địa chất nhìn nhận một cách nghiêm túc, họ chỉ ra rằng không có cơ chế rõ ràng cho sự trôi dạt lục địa. Cụ thể, họ không thể thấy đá vỏ lục địa có thể cày xới qua đá vỏ đại dương nặng hơn như thế nào. Wegener không thể giải thích lực làm cho các lục địa trôi dạt.

Chứng minh của Wegener đã không còn đứng vững cho đến tận sau khi ông qua đời vào năm 1930. Năm 1947, một nhóm các nhà khoa học, đứng đầu là Maurice Ewing, sử dụng tàu nghiên cứu Atlantis của Viện Hải dương học Woods Hole và một loạt các thiết bị đã xác nhận sự tồn tại của đới nâng trung tâm Đại Tây Dương, và nhận thấy rằng bên dưới các lớp trầm tích dưới đáy biển được cấu tạo bởi bazan chứ không phải granit (granit là thành phần chính cấu tạo nên vỏ lục địa). Họ cũng thấy rằng vỏ đại dương mỏng hơn vỏ lục địa. Tất cả các phát hiện này đã đặt ra nhiều câu hỏi và tranh luận về thuyết trôi dạt lục địa.

Đầu những năm 1950, các nhà khoa học trong đó có Harry Hess và Victor Vacquier, đã sử dụng các thiết bị từ (từ kế), một loại mô phỏng theo thiết bị sử dụng trên máy bay trong thế chiến thứ II để nhận dạng tàu ngầm, đã ghi nhận các thay đổi kỳ quặc của từ trường dọc theo đáy đại dương. Phát hiện này, mặc dù không được dự kiến, nhưng không hoàn toàn gây ngạc nhiên bởi vì người ta biết rằng các loại đá bazan núi lửa giàu sắt, cấu tạo nên phần lớn vỏ đại dương, chứa một loại khoáng vật sắt có từ tính mạnh (magnetit) và có thể làm lệch cục bộ kim nam châm của la bàn. Điều này cũng được các nhà hàng hải Iceland phát hiện vào cuối thế kỷ 18. Sự có mặt của từ trường trong bazan làm cho nó trở thành đối tượng có thể đo đạc từ trường. Quan trọng hơn, do sự hiện diện của magnetit tạo ra các thuộc tính từ của bazan nên các biến thiên từ tính mới phát hiện này cung cấp một cách thức khác cho việc nghiên cứu đáy đại dương sâu. Khi các đá mới hình thành nguội đi thì các vật liệu từ ghi lại từ trường Trái Đất tại thời điểm đó.

Khi đáy biển được lập bản đồ ngày cành nhiều hơn trong thập niên 1950, các biến thiên từ hóa ra không xảy ra một cách ngẫu nhiên hay xuất hiện độc lập, mà nó xuất hiện có quy luật có thể dễ ghi nhận được. Khi các kiểu mẫu từ này được lập bản đồ cho một khu vực rộng, đáy đại dương chỉ ra một kiểu giống như vằn của ngựa vằn. Các dải đá nhiễm từ khác nhau xen kẽ nhau chạy song song ở cả hai phía của sống núi giữa đại dương: một dải có cực từ bình thường và xen với một dải có cực từ bị đảo ngược. Kiểu tổng thể, được xác định bằng các dải xen kẽ này với đá phân cực từ bình thường và nghịch đảo, gọi là vằn từ.

Khi đá trong địa tầng của các rìa lục địa tách biệt rất giống nhau, cũng có thể suy ra rằng chúng được thành tạo với cùng một cơ chế hay chúng là một thể trong quá khứ. Ví dụ, một vài phần của Scotland và Ireland chứa các đá rất giống nhau được tìm thấy ở Newfoundland và New Brunswick. Hơn nữa, thành phần thạch học và cấu tạo địa chất của dãy núi Caledoni ở châu Âu và các phần của dãy Appalachian ở Bắc Mỹ rất giống nhau.

Học thuyết này giúp các nhà địa lý sinh vật học giải thích sự phân bố địa lý sinh vật đứt đoạn của sự sống ngày nay được tìm thấy trên các lục địa khác nhau nhưng có các tổ tiên tương tự. Đặc biệt, nó giải thích sự phân bố Gondwana của các loài đà điểu và quần thực vật Nam Cực.

Các lục địa nổi
Quan điểm thịnh hành là có các lớp vỏ của địa tầng bên dưới các lục địa là tĩnh. Người ta đã ghi nhận từ rất sớm là granit có mặt trên lục địa, nhưng đáy biển được cấu tạo bởi bazan đặc hơn. Người ta cho rằng có một lớp bazan nằm bên dưới các đá của lục địa.

Tuy nhiên, dựa trên các dị thường trọng lực (độ lệch của dây dọi) trong dãy Andes ở Peru, Pierre Bouguer cho rằng các dãy núi ít đặc hơn phải có phần lõm xuống cắm vào lớp đặc hơn nằm bên dưới.
Quan điểm cho rằng các dãy núi có "rễ" cũng được xác nhận bởi George B. Airy khoảng hơn 100 năm sau khi nghiên cứu về trường trọng lực của dãy Himalaya, và các nghiên cứu địa chấn đã phát hiện sự thay đổi tương ứng về tỷ trọng riêng.

Vào giữa thập niên 1950, một câu hỏi chưa được giải quyết là rễ của dãy núi bị giữ chặt bởi đá bazan xung quanh hay vẫn nổi giống như một tảng băng. Năm 1958 nhà địa chất người Tasmania, Samuel Warren Carey đưa ra chuyên khảo Tiếp cận kiến tạo cho trôi dạt lục địa để hỗ trợ cho mô hình Trái Đất giãn nở.

Thuyết kiến tạo mảng
Các phát hiện vào những năm 1960, đặc biệt là về sống núi giữa Đại Tây Dương được nêu trong bài báo của nhà địa chất người Mỹ, Harry Hammond Hess (Robert S. Dietz cũng công bố ý tưởng tương tự một năm trước đó trong tạp chí Nature. Tuy nhiên, độ ưu tiên thuộc về Hess, do ông đã phân phát bản thảo không công bố của mình vào năm 1960) xuất bản năm 1962. Hess đề nghị rằng thay vì các lục địa chuyển động xuyên qua vỏ đại dương (theo thuyết trôi dạt lục địa) thì bồn địa đại dương cùng với lục địa cận kề nó chuyển động trên cùng một đơn vị vỏ hay mảng. Cũng trong năm này, Robert R. Coats thuộc Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ mô tả các yếu tố chính của cung đảo hút chìm trên quần đảo Aleutia. Bài báo của ông, ít được chú ý vào thời điểm đó (thậm chí bị nhạo báng), đã được gọi là "phôi thai" và "tiên tri". Năm 1967, W. Jason Morgan đề xuất rằng bề mặt Trái Đất gồm có 12 mảng cứng chuyển động tương đối với nhau. Hai tháng sau, năm 1968, Xavier Le Pichon xuất bản một mô hình hoàn hảo dựa trên 6 mảng chính với sự chuyển động tương đối của chúng.

Giải thích về vằn từ

Việc phát hiện ra vằn từ và các dải từ này đối xứng xung quanh chỏm sống núi đại dương cho thấy một mối quan hệ giữa chúng. Năm 1961, các nhà khoa học bắt đầu giả thiết rằng sống núi giữa đại dương là một đới có cấu trúc yếu, cũng là nơi mà đáy đại dương bị tách ra làm 2 phần dọc theo đỉnh của sống núi. Macma mới từ dưới sâu dâng lên một cách dễ dàng qua đới yếu này và phun trào dọc theo đỉnh của các sống núi để tạo thành vỏ đại dương mới. Quá trình này sau này được gọi là tách giãn đáy đại dương, đã hoạt động liên tục kể từ hàng triệu năm trước và tiếp tục tạo thành đáy đại dương mới, hình thành một hệ thống sống núi giữa đại dương kéo dài khoảng 50.000 km. Học thuyết này được chấp nhận bởi các dấu hiệu như:
 Ở gần đỉnh sống núi, các đá rất trẻ, và chúng đang trong quá trình trở nên già hơn và chuyển động xa dần đỉnh sống núi;
 Các đá trẻ nhất ở đỉnh sống núi luôn luôn có cực từ bình thường (từ trường của Trái Đất hiện nay);
 Các dãy đá chạy song song với đỉnh sống núi có sự xen kẽ về cực từ trường (bình thường – đảo – bình thường) là do từ trường của Trái Đất bị đảo chiều nhiều lần trong quá khứ.

Dựa trên sự giải thích về vằn từ giống ngựa vằn và sự hình thành hệ thống sống núi giữa đại dương, giả thuyết tách giãn đáy đại dương nhanh chóng nhận được sự ủng hộ và thể hiện một tiến bộ quan trọng khác trong sự phát triển của học thuyết kiến tạo mảng. Hơn nữa, vỏ đại dương được đánh giá như là một cuốn băng tự nhiên ghi nhận lịch sử đảo cực từ của Trái Đất.

Phát hiện sự hút chìm
Một hệ quả của sự tách giãn đáy đại dương là sự hình thành lớp vỏ mới dọc theo sống núi giữa đại dương, một ý tưởng để các nhà khoa học, như S. Warren Carey, cho rằng sự dịch chuyển của lục địa có thể giải thích đơn giản bằng sự gia tăng kích thước của Trái Đất kể từ khi nó được hình thành.

Tuy vậy, giả thuyết "Trái Đất giãn nở" không thỏa mãn để giải thích hiện tượng này bởi vì những người ủng hộ nó không đưa ra được cơ chế chứng minh được Trái Đất giãn nở, cũng như không có dấu hiệu cho thấy Mặt Trăng giãn nở trong 3 tỉ năm qua. Các câu hỏi vẫn chưa có đáp án như: làm thế nào lớp vỏ mới tạo ra được bổ sung một cách liên tục dọc theo các sống núi giữa đại dương mà không làm tăng kích thước của Trái Đất?

Câu hỏi này làm cho các nhà khoa học phải suy nghĩ và đặt vấn đề nghiên cứu. Các nhà khoa học như Harry Hess, nhà địa chất của Đại học Princeton và Robert S. Dietz, nhà khoa học của Cục khảo sát đo đạc địa hình và biển Hoa Kỳ là những người đầu tiên sử dụng thuật ngữ tách giãn đáy đại dương và các ông cũng là số ít trong những người thật sự hiểu về cơ chế này. Nếu vỏ Trái Đất mở rộng dọc theo các sống núi giữa đại dương, thì theo Hess nó phải bị chìm ở đâu đó. Ông cho rằng vỏ đại dương mới tiếp tục tách giãn ngày càng xa sống núi. Nhiều triệu năm sau, lớp vỏ đại dương chìm vào rãnh đại dương - một vực hẹp và sâu dọc theo rãnh của bồn địa Thái Bình Dương. Theo Hess, Đại Tây Dương đang mở rộng trong khi Thái Bình Dương đang co lại. Trong khi vỏ đại dương cổ bị hút xuống ở các rãnh, thì macma mới dâng lên và phun trào dọc theo các sống núi tách giãn để tạo thành lớp vỏ mới. Bồn địa đại dương có vai trò như là "lò tái chế" với sự tạo ra vỏ mới và phá hủy thạch quyển đại dương cổ một cách liên tục. Như vậy, các ý tưởng của Hess hầu như là đã giải thích hoàn toàn tại sao Trái Đất không lớn hơn với sự tách giãn đáy đại dương, tại sao có rất ít trầm tích lắng tụ trên đáy đại dương, và tại sao các đá trong đại dương trẻ hơn các đá trên lục địa.

Lập bản đồ các trận động đất

Trong suốt thế kỷ 20, sự phát triển và sử dụng các thiết bị địa chấn như địa chấn kế giúp các nhà khoa học phát hiện rằng các trận động đất có xu hướng tập trung ở những khu vực đặc biệt, hầu hết các ghi nhận đều xảy ra dọc theo các rãnh đại dương và sống núi tách giãn giữa đại dương. Vào cuối thập nhiên 1920, các nhà địa chấn học đã bắt đầu khoanh định một số khu vực động đất song song với các rãnh đại dương, chúng bị nghiêng một góc khoảng 40–60° và cắm sâu vào trong lòng Trái Đất hàng trăm km. Sau đó, các đới này được gọi là đới Wadati-Benioff, hoặc đới Benioff, để ghi công các nhà địa chấn học đã phát hiện ra chúng là Kiyoo Wadati, Nhật Bản và Hugo Benioff, Hoa Kỳ. Công việc nghiên cứu địa chấn toàn cầu đạt nhiều thành tựu lớn trong thập niên 1960 với sự lắp đặt hệ thống tiêu chuẩn hóa máy ghi địa chấn toàn cầu (WWSSN) để theo dõi các vụ thử các vũ khí hạt nhân dưới lòng đất vào năm 1963. Có rất nhiều dữ liệu thu thập được từ các thiết bị WWSSN cho phép các nhà địa chấn lập bản đồ chính xác các khu vực tập trung các trận động đất trên toàn cầu.

Các thiên thể khác
Sự xuất hiện kiến tạo mảng trên các hành tinh đất đá liên quan đến khối lượng hành tinh, với các hành tinh khối lượng lớn hơn Trái Đất được cho là tồn tại hiện tượng kiến tạo mảng. Trái Đất có thể là trường hợp tại biên, có được hoạt động kiến tạo vì có nhiều nước. (Silica và nước tạo thành hỗn hợp eutecti ở sâu dưới đất.)

Sao Kim

Sao Kim không thể hiện dấu hiện của kiến tạo mảng đang hoạt động. Có một dấu hiệu gây tranh cãi về hoạt động kiến tạo mảng trong quá khứ của hành tinh này; tuy nhiên, các sự kiện diễn ra kể từ đó (như giả thuyết có vẻ hợp lý và nói chung được chấp nhận cho rằng thạch quyển Sao Kim đã dày lên trong vòng vài trăm triệu năm) đã tạo ra sự ràng buộc quá trình trong hồ sơ địa chất của nó thành khó khăn. Tuy vậy, một số hố va chạm được bảo tồn tốt đã được sử dụng như là phương pháp xác định niên đại để xác định gần đúng tuổi bề mặt Sao Kim. Tuổi của bề mặt được tính toán vào khoảng ~500 đến 750 Ma, và có thể lên đến ~1 Ga. Nghiên cứu này dẫn đến giả thuyết được chấp nhận rằng Sao Kim đã trải qua một thời kỳ phun trào núi lửa kiến tạo hoàn toàn bề mặt ít nhất một lần trong quá khứ của nó, với sự kiện cuối cùng diễn ra cũng trong khoảng thời gian bằng với tuổi của bề mặt. Trong khi cơ chế của sự kiện nhiệt ấn tượng như thế vẫn còn là một vấn đề bàn cãi trong các khoa học nghiên cứu Sao Kim, thì một số nhà khoa học vẫn ủng hộ các quá trình liên quan đến chuyển động mảng trong một số ngữ cảnh nhất định.

Người ta giải thích rằng Sao Kim không có kiến tạo mảng là do nhiệt độ của nó quá cao để cho một lượng nước đáng kể có thể tồn tại. Vỏ Trái Đất bị ngâm trong nước, và nước đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các đới cắt. Kiến tạo mảng đòi hỏi các bề mặt yếu trong lớp vỏ mà dọc theo đó các mảnh cắt lớp vỏ có thể di chuyển, và có thể chắc chắn rằng các đới yếu này không bao giờ diễn ra trên Sao Kim bởi vì chúng không có nước. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu đã khẳng định rằng kiến tạo mảng có thể đã diễn ra một lần trên hành tinh này.

Sao Hỏa

Không giống như Sao Kim, lớp vỏ của Sao Hỏa có chứa nước trong và trên nó (hầu hết ở dạng băng). Đây là hành tinh nhỏ hơn Trái Đất, nhưng có những dấu hiệu tương tự như hoạt động kiến tạo. Các núi lửa khổng lồ ở khu vực Tharsis được sắp xếp thẳng hàng giống như các cung núi lửa trên Trái Đất; hẻm Valles Marineris to lớn có thể được hình thành bởi một vài dạng sự tách giãn vỏ của nó.

Như là kết quả từ các quan sát từ trường của Sao Hỏa do tàu thăm dò Mars Global Surveyor thực hiện năm 1999, các kiểu mẫu kích thước lớn của vằn từ cũng được phát hiện trên hành tinh này. Để giải thích các kiểu mẫu từ hóa này trong vỏ Sao Hỏa, người ta cho rằng có một cơ chế tương tự như kiến tạo mảng đã từng hoạt động trên hành tinh này. Các dữ liệu thu thập tiếp theo từ camera lập thể độ phân giải cao của tàu quỹ đạo Mars Express năm 2007, thể hiện khu vực Aeolis Mensae rất rõ.

Các vệ tinh
Một số vệ tinh của Sao Mộc thuộc nhóm Galileo có những đặc điểm có thể liên quan đến kiểu biến dạng kiến tạo mảng, mặc dù các vật chất và cơ chế cụ thể có thể khác với hoạt động kiến tạo mảng trên Trái Đất.

Titan, là vệ tinh lớn nhất của Sao Thổ, cũng được cho là có hoạt động kiến tạo theo phân tích các ảnh do tàu thăm dò Huygens chụp khi hạ cánh xuống Titan vào ngày 14 tháng 1 năm 2005.

Các ngoại hành tinh

Trên các ngoại hành tinh cỡ Trái Đất, kiến tạo mảng xảy ra nhiều hơn nếu chúng có các đại dương toàn nước. Tuy vậy, năm 2007, hai nhóm nghiên cứu độc lập đã đưa ra kết luận đối lập nhau về quá trình kiến tạo mảng khả năng trên các siêu Trái Đất lớn hơn. Một đội cho rằng kiến tạo mảng sẽ xảy ra theo từng giai đoạn hoặc bị gián đoạn, trong khi đội còn lại cho rằng kiến tạo mảng rất có thể xảy ra trên siêu Trái Đất ngay cả khi hành tinh này khô hạn.

Việc xem xét quá trình kiến tạo mảng là một phần trong quá trình tìm kiếm sự sống và trí thông minh ngoài Trái Đất.

Thư viện

Xem thêm
 Học thuyết địa máng, một học thuyết đã lỗi thời dùng để giải thích về sự tạo núi
 Danh sách các mảng kiến tạo
 Mảng kiến tạo
 Các chủ đề liên quan đến mảng kiến tạo
 Danh sách các tương tác kiến tạo
 Vật lý kiến tạo
 Kiến tạo chùm

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Sách

  Expanding Earth from p. 311 to p. 349.

 *

 , translation:

Bài viết

Liên kết ngoài

 The PLATES Project , nguồn tài nguyên bao hàm với các tái tạo, phim, hình ảnh, danh sách các ấn phẩm, và tài liệu giảng dạy từ Viện Địa vật lý Đại học Texas, Trường địa khoa học Jackson.
 Dự án bản đồ cổ, trang web của Christopher Scotese tái tạo quá khứ và tương lai, cổ địa lý, và tài liệu giảng dạy.
 Đoạn phim mô tả hoạt động kiến tạo toàn cầu cách đây 750 triệu năm
 Minh họa dễ vẽ trong giảng dạy về kiến tạo mảng
 Giải thích về các lực kiến tạo
 An updated digital model of plate boundaries Bird, P. (2003) Mô hình số được cập nhật về các ranh giới mảng, cũng có ở dạng PDF
 Bản đồ các mảng kiến tạo
 MantlePlumes.org , trang web đang tranh luận về sự tồn tại của chùm manti dưới sâu

 ImpactTectonics.org, Ảnh hưởng kiến tạo liên quan đến các tác động của sao băng vận tốc lớn lên các hành tinh đất đá
 GPlates, phần mềm mô phỏng tương tác của kiến tạo mảng.

Địa chấn học
Lý thuyết địa chất học
Địa động lực học


title: Nizamabad

text:
Nizamabad là một thành phố và khu đô thị của quận Nizamabad thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Nizamabad có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 395 mét (1295 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nizamabad có dân số 286.956 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Nizamabad có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 55%. Tại Nizamabad, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Telangana


title: Philautus schmackeri

text:
Philautus schmackeri (tên tiếng Anh: Mindoro Tree Frog) là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng là loài đặc hữu của Philippines.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Diesmos, A., Alcala, A., Brown, R., Afuang, L., Gee, G., Hampson, K., Diesmos, M.L., Mallari, A., Ong, P., Pedregosa, M., Ubaldo, D. & Gutierrez, B. 2004. Philautus schmackeri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Động vật lưỡng cư Philippines
S
Động vật đặc hữu Philippines


title: La Liga 2001–02

text:
La Liga 2001-02 là mùa giải thứ 71 của La Liga kể từ khi giải đấu được thành lập, bắt đầu từ ngày 25 tháng 8 năm 2001 và kết thúc vào ngày 11 tháng 5 năm 2002.

Thăng hạng và xuống hạng
Đội thăng hạng từ Segunda División 2000–01
 Sevilla FC
 Real Betis
 CD Tenerife

Đội xuống hạng tới Segunda División 2001–02
 Real Oviedo
 Racing de Santander
 CD Numancia

Thông tin đội bóng

Câu lạc bộ và vị trí

Mùa giải 2001-02 bao gồm các câu lạc bộ sau:
 Athletic Bilbao
 FC Barcelona
 Real Betis
 Celta de Vigo
 Deportivo Alavés
 Deportivo de La Coruña
 RCD Espanyol
 UD Las Palmas
 Málaga CF
 RCD Mallorca
 CA Osasuna
 Rayo Vallecano
 Real Madrid
 Real Sociedad
 Sevilla FC
 CD Tenerife
 Valencia CF
 Real Valladolid
 Villarreal CF
 Real Zaragoza

Bảng xếp hạng

||rowspan=2 style="background-color:#F9F9F9;"|

||rowspan=4 style="background-color:#F9F9F9;"|

||rowspan=2 style="background-color:#F9F9F9;"|

kết quả thi đấu

Tổng kết
Thắng nhiều nhất - Valencia (21)
Thắng ít nhất - UD Las Palmas và Real Zaragoza (9)
Hòa nhiều nhất - Málaga CF và Real Betis (14)
Hòa ít nhất - Deportivo Alavés (3)
Thua nhiều nhất - Tenerife (20)
Thua ít nhất - Valencia (5)
Ghi nhiều bàn nhất - Real Madrid (69)
Ghi ít bàn nhất - Tenerife (32)
Để lọt lưới nhiều nhất - Athletic Bilbao (66)
Để lọt lưới ít nhất - Valencia (27)

Giải thưởng

Cúp Pichichi

Cúp Pichichi được trao cho cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất trong mùa giải.

Giải phong cách

nguồn: El Mundo Deportivo và CanalDeportivo

Giải thưởng Pedro Zaballa
Các cầu thủ Manuel Pablo (Deportivo de La Coruña) và Everton Giovanella (Celta Vigo)

Xem thêm
 Segunda División 2001–02
 Copa del Rey 2001–02

Chú thích

Mùa giải La Liga


title: Arnsdorf

text:
Arnsdorf là một thị trấn nằm trong huyện Bautzen, thuộc bang Sachsen, Đức. Anrnsdorf có diện tích 35,8 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 4837 người.

Tham khảo


title: Calabazas de Fuentidueña

text:
Calabazas de Fuentidueña là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 61 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Lasioglossum humboldtense

text:
Lasioglossum humboldtense là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1936


title: Nguyễn Đình Quang

text:
Nguyễn Đình Quang có thể là:
Giáo sư, tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Đình Quang (sinh 16 tháng 7 năm 1928, mất ngày 12 tháng 7 năm 2015) là đạo diễn sân khấu, nhà viết kịch, nhà nghiên cứu lý luận sân khấu
Kiểm sát viên cao cấp Nguyễn Đình Quang, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai


title: Paranapiacaba requenai

text:
Paranapiacaba requenai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Paranapiacaba


title: Bướm khế

text:
Bướm đêm Atlas (Attacus atlas) (còn gọi là bướm khế, vì hay đẻ trứng và phát triển trên cây khế, hoặc bướm bà) là loài bướm đêm thuộc họ Ngài hoàng đế tìm thấy ở rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới của Đông Nam Á, và phổ biến ở quần đảo Mã Lai.
Bướm đêm Atlas được xem là loài bướm đêm lớn nhất trên thế giới  và tổng diện tích bề mặt cánh lên tới khoảng . Sải cánh của chúng cũng thuộc loại lớn nhất, từ 25–30 cm (10–12 in). Con cái lớn và nặng hơn.
Bướm khế là một trong 3 loài bướm có tên trong Sách đỏ Việt Nam (bướm khế, bướm đuôi dài, bướm phượng).

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Large Format Reference Photos - Live Captive Atlas Moths
 PageWise: The atlas moth
 Atlas Moth fact sheet
 Atlas Moth video from Kerala

Động vật được mô tả năm 1758
A
Động thực vật Vân Nam


title: 23571 Zuaboni

text:
23571 Zuaboni (tên chỉ định: 1995 AB) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Tiểu hành tinh này được Marco Cavagna và Emanuela Galliani phát hiện ở Osservatorio Astronomico Sormano vào ngày 1 tháng 1 năm 1995. Nó được đặt theo tên Patrizia Zuaboni.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 23001–24000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1995


title: 14190 Soldán

text:
14190 Soldán là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1920.3406428 ngày (5.26 năm).

Nó được phát hiện ngày 15 tháng 12 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: 3525 Paul

text:
3525 Paul (1983 CX2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 2 năm 1983 bởi Norman G. Thomas ở Flagstaff (AM).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3525 Paul

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1983


title: Calochilus robertsonii

text:
Calochilus robertsonii, the Purple Beard Orchid là một widespread Australian orchid found in a variety of habitats.

Hình ảnh

Ghi chú

R
Flora of Australia
Thực vật Úc
Thực vật được mô tả năm 1873


title: Triepeolus jennieae

text:
Triepeolus jennieae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rightmyer mô tả khoa học năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 2008


title: Hydrovatus aristidis

text:
Hydrovatus aristidis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Leprieur miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Champigny-lès-Langres

text:
Champigny-lès-Langres là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 372 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Champignyleslangres


title: Saint-Martin-d'Oney

text:
Saint-Martin-d'Oney (en gascon Sent Martin d'Onei) là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 34,4 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 1087 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 52 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Xã của Landes


title: Ai là triệu phú

text:
Ai là triệu phú là phiên bản Việt hóa của chương trình trò chơi truyền hình của nước Anh Who Wants to Be a Millionaire? (Ai muốn là triệu phú?). Chương trình do Đài truyền hình Việt Nam thực hiện và được phát sóng vào tối thứ 3 hàng tuần từ ngày 4/1/2005 trên kênh VTV3.

Từ ngày 7/9/2010 đến ngày 28/6/2011, Ai là triệu phú lên sóng phiên bản mới có tên là Ai là triệu phú - Ghế nóng với luật chơi mới. Sau khi xem xét phản hồi của khán giả, chương trình đã quay trở lại phiên bản cũ kể từ ngày 5/7/2011.

Luật chơi

Vòng bấm phím nhanh (4/1/2005 - 26/12/2017)
Trong mỗi lượt chơi, 10 ứng viên (từ ngày 10/11/2015 đến hết cuối năm 2017 là 6 ứng viên) sẽ tham gia trả lời một câu hỏi nhanh để chọn ra người chơi chính cho chương trình; các ứng viên sẽ trả lời qua 1 hệ thống vi tính, ở đó có câu hỏi và 4 đáp án A, B, C và D. Sau khi nghe xong câu hỏi và đáp án, các ứng viên sẽ bấm 4 đáp án theo thứ tự trong thời gian quy định; khi hết thời gian, máy tính sẽ kiểm tra thứ tự đúng và người đưa ra câu trả lời đúng và nhanh nhất sẽ được lên ghế nóng ngồi đối diện với người dẫn chương trình. Trường hợp có từ 2 ứng viên trở lên cùng trả lời đúng và nhanh nhất trong cùng một khoảng thời gian hoặc không ai trả lời đúng, một câu hỏi khác sẽ được đưa ra dành cho những ứng viên này, ứng viên nào trả lời đúng và nhanh nhất trong câu hỏi này sẽ được lên ghế nóng.

Trong thời gian từ cuối năm 2014 đến hết năm 2017, vòng chơi này thường không xuất hiện trong các chương trình đặc biệt (trừ một vài ngoại lệ); từ đầu năm 2018 đến nay thì phần chơi đã chính thức được loại bỏ (kể cả các số đặc biệt). Thay vào đó người chơi sẽ được MC gọi lần lượt lên trường quay.

Vòng chơi chính
Người chơi phải trả lời 15 câu hỏi với độ khó tăng dần (không giới hạn thời gian). Mỗi câu hỏi có một mức tiền thưởng đi kèm, tăng dần theo thứ tự. Có ba mốc quan trọng là câu số 5 (mốc thứ nhất), câu số 10 (mốc thứ hai) và câu số 15 (mốc "TRIỆU PHÚ"). Vượt qua tất cả các mốc này, họ chắc chắn có được số tiền thưởng tương ứng của các câu hỏi đó.

Kể từ câu số 10 trở đi, mỗi khi người chơi trả lời đúng một câu hỏi, người dẫn chương trình sẽ ký một tấm séc cho người chơi có trị giá giải thưởng tương ứng với câu hỏi mà người chơi trả lời đúng.

Người chơi có quyền chơi tiếp hoặc dừng cuộc chơi. Nếu dừng cuộc chơi, họ sẽ nhận số tiền tương ứng với câu hỏi đã trả lời đúng trước đó. Nếu chơi tiếp mà trả lời sai, số tiền thưởng bị đi xuống mốc quan trọng trước đó và người chơi phải ra về với số tiền này. Nếu trả lời sai khi chưa qua câu số 5, người chơi sẽ không nhận được tiền thưởng. Trả lời đúng tất cả các câu hỏi, người chơi sẽ trở thành "TRIỆU PHÚ" và nhận được tiền thưởng tương ứng với câu hỏi cuối cùng.

Sau khi người chơi trước đã hết lượt chơi, nếu thời gian vẫn còn, MC sẽ mời người chơi khác (đối với trước năm 2018 thì các ứng viên còn lại sẽ tiếp tục tham gia trả lời câu hỏi nhanh khác) cho đến khi hết thời lượng chương trình. Nếu người chơi chưa hoàn thành lượt chơi mà thời lượng chương trình đã hết, họ sẽ tiếp tục lượt chơi của mình trong chương trình tiếp theo.

Các quyền trợ giúp
Người chơi có 4 quyền trợ giúp sau và có thể sử dụng bất cứ lúc nào nếu không biết câu trả lời hoặc chưa chắc chắn với suy nghĩ của mình. Trong một câu hỏi, người chơi có quyền dùng nhiều quyền trợ giúp, nhưng tất cả quyền trợ giúp chỉ được sử dụng một lần duy nhất.

Trước đây
Hỏi ý kiến khán giả (tên khác: Hỏi ý kiến khán giả trong trường quay, 2005 - 2017; Xin ý kiến khán giả trường quay, 2018 - 2020): Mỗi khán giả trong trường quay (kể cả người thân của người chơi) đều được gắn máy khảo sát để đưa ra phương án mình chọn. Khi chọn quyền trợ giúp này, người chơi sẽ nhận được kết quả trợ giúp dưới dạng biểu đồ phần trăm số khán giả lựa chọn từng phương án.
Tổ tư vấn tại chỗ (tên khác: Hỏi ý kiến của tổ tư vấn trường quay, 2018 - 2020): Khán giả nào trong trường quay (kể cả người thân của người chơi) cho rằng mình biết câu trả lời có thể giơ tay để trợ giúp cho người chơi. 3 khán giả sẽ được chọn để người chơi hỏi ý kiến và đưa ra quyết định. Những người trợ giúp không nhất thiết đưa ra câu trả lời giống nhau. 600.000 đồng sẽ được chia đều cho những người trả lời đúng (trước 20 tháng 5 năm 2008 là phần quà của nhà tài trợ). Quyền trợ giúp này có thể được sử dụng từ câu hỏi số 6. Quyền trợ giúp này lần đầu tiên xuất hiện vào ngày 1 tháng 4 năm 2008.
Hai quyền trợ giúp này đã chính thức hủy bỏ kể từ số phát sóng ngày 5 tháng 5 năm 2020, khi chương trình không đón khán giả vì lý do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, kể cả sau khi đón khán giả trở lại.

Thang tiền thưởng

Phiên bản mới kể từ năm 2021 có sự thay đổi về thang tiền thưởng: Số tiền được viết đầy đủ và tính bằng đơn vị đồng (giống như các phiên bản quốc tế), thay vì được rút gọn bằng cách loại bỏ 3 chữ số 0 ở cuối và tính bằng nghìn đồng.

Từ năm 2022, thang tiền thưởng có sự thay đổi ở 3 câu cuối: mức tiền thưởng được tăng lên lần lượt là 80.000.000 đồng (câu 13), 150.000.000 đồng (câu 14) và 250.000.000 đồng (câu 15), các câu còn lại giữ nguyên mức tiền thưởng. Đây là mức tiền thưởng cao nhất kể từ năm phát sóng đầu tiên (2005).

Đối tượng tham gia
Người tham gia chương trình phải có độ tuổi từ đủ 23 tuổi trở lên, ngoại trừ một vài số phát sóng đặc biệt liên quan đến người dưới 23 tuổi.

Ai là triệu phú - Ghế nóng

Từ ngày 7 tháng 9 năm 2010 đến 28 tháng 6 năm 2011, Ai là triệu phú lên sóng phiên bản mới có tên Ai là triệu phú – Ghế nóng. Đây là phiên bản Việt Nam của trò chơi truyền hình đến từ nước Úc Millionaire Hot Seat (format Ghế nóng của chương trình Who Wants to Be a Millionaire?). Luật chơi tuân theo phiên bản gốc của Úc (2009–2016).

Đã có một số người chơi giành giải cao ở phiên bản này như Lê Văn Tuân (80.000.000 đồng, 12 tháng 4 năm 2011),...

Tuy nhiên, sau khi xem xét phản hồi của khán giả, chương trình đã quay lại phiên bản cũ kể từ ngày 5 tháng 7 năm 2011.

Bộ nhận diện

Đồ họa
Từ khi chương trình bắt đầu đến 13 tháng 5 năm 2008, chương trình sử dụng giao diện màu đen như các phiên bản trên thế giới, tuy nhiên khung câu hỏi có kích thước nhỏ hơn so với các phiên bản khác (giao diện câu hỏi của Serbia). Từ ngày 20 tháng 5 năm 2008, chương trình chuyển sang phiên bản mới với giao diện câu hỏi màu xanh của Úc hiện đại hơn so với giao diện màu đen trước đó.  Đến số ngày 5 tháng 7 năm 2011, giao diện câu hỏi của Na Uy đã được sử dụng.

Từ ngày 4 tháng 6 năm 2013, khung câu hỏi bị hẹp đi so với khung hình do hệ thống hình ảnh của VTV3 chuyển sang định dạng 16:9 (trước đó vào năm 2010 và 2011, khi đang ở phiên bản Ghế nóng thì khung câu hỏi cũng bị hẹp lại, dù lúc đó VTV3 vẫn đang dùng định dạng 4:3). Sau đó, từ số ngày 30 tháng 9 năm 2014, Ai là triệu phú tiếp tục sử dụng giao diện màu xanh nhưng dễ nhìn, nổi bật và đẹp hơn so với trước đó, có đôi nét tương tự với giao diện câu hỏi của phiên bản Ba Lan năm 2017 và các quốc gia Nam Mỹ trước 2017. Đây cũng là phiên bản cuối cùng sử dụng giao diện màu xanh đậm.

Từ năm 2021, Ai là triệu phú có hàng loạt thay đổi về giao diện. 2021 là năm đầu tiên chương trình sử dụng giao diện được dựa trên bộ giao diện của nhà thiết kế đồ họa người Hà Lan Olga van den Brandt (được sử dụng lần đầu tại Hà Lan) và một số yếu tố của phiên bản Vương quốc Anh (giao diện câu hỏi từ năm 2018, đồng hồ của sự trợ giúp Gọi điện thoại cho người thân và Hỏi ý kiến những nhà thông thái, ảnh hưởng từ đồng hồ Big Bad Clock thời điểm 2010 - 2014). Khung câu hỏi được mở rộng đến hết màn hình thay vì hẹp như các phiên bản trước.

Trường quay đã từng và đang ghi hình
Chương trình đang ghi hình tại Nhà thi đấu Gia Lâm, sau đó ghi hình tại trường quay S16 của Đài Truyền hình Việt Nam.

Nhạc hiệu và âm thanh
Bộ nhạc hiệu và nhạc nền (bao gồm nhạc nền câu hỏi, nhạc tính giờ, trả lời đúng,...) của chương trình do ba nhà soạn nhạc của Vương quốc Anh là cặp cha con Keith và Matthew Strachan và Ramon Covalo đồng sáng tác, biên soạn và hoà âm phối khí. Không giống như các chương trình truyền hình trước kia, nhạc hiệu Ai là triệu phú được phát đi trong suốt chương trình để tạo thêm tính hồi hộp cho thí sinh khi tham gia chương trình.

Thông tin thêm

Xuất hiện trong các chương trình, sản phẩm khác
Ai là triệu phú đã từng xuất hiện trong nhiều chương trình, sự kiện đặc biệt của VTV, điển hình như:

 Chương trình Gala cười 2007: NSND Tự Long trả lời các câu hỏi do khán giả gửi về, với người dẫn chương trình là nghệ sĩ Đức Hải.
Chương trình kỷ niệm sinh nhật VTV3 15 tuổi có NSƯT Xuân Bắc làm MC và NSND Tự Long làm người chơi.
 Chương trình Một ngày với VTV ngày 6 tháng 9 năm 2013 trên VTV1: Ca sĩ Phương Thanh được mô phỏng đã giành giải thưởng đặc biệt: "Một ngày trải nghiệm làm một biên tập viên của chương trình Ai là triệu phú" với người dẫn chương trình là NSƯT Đức Khuê.
Chương trình Điều ước thứ 7 ngày 29 tháng 11 và 6 tháng 12 năm 2014 trên VTV3: Cụ bà Kim Lành đã giành giải thưởng là cặp vé máy bay khứ hồi Huế - Hà Nội và cặp vé xem trận giao hữu giữa đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam và Malaysia.
 Chương trình Gặp nhau cuối năm 2015: Các táo Ngũ hành trả lời các câu hỏi của Thiên đình về vấn đề giao thông và kinh tế. Tên chương trình được đổi thành Ai là trợ lý.
 Chương trình 12 con giáp 2020: Nhà báo Phan Đăng vào hai vai (MC và người chơi), đối đáp với nhau và trả lời câu hỏi như MC và người chơi thật. MC sẽ đưa cho người chơi tấm thiệp in hình đám cưới chuột sau khi người chơi trả lời đúng câu 15. Tấm thiệp này sau đó được MC Lại Văn Sâm (người dẫn cũ của Ai là triệu phú) đưa đến cho "cụ ông" (Xuân Bắc) và "cụ bà" (Tự Long).
 Chương trình kỷ niệm sinh nhật VTV3 25 tuổi Quảng trường những giấc mơ có một tiểu phẩm mô phỏng gameshow này dưới tên Ai là tỷ phú, với Đinh Tiến Dũng làm MC và NSND Tự Long làm người chơi.
 Chương trình Gala cười 2023: NSƯT Quang Thắng và Vân Dung trả lời các câu hỏi về tình yêu và hôn nhân trong chương trình Ai là người hạnh phúc với người dẫn chương trình là nghệ sĩ Lý Chí Huy.
Bên cạnh chương trình phát sóng trên truyền hình, khán giả còn có thể tham gia chơi thông qua ứng dụng, phần mềm xem và chơi online miễn phí của các đơn vị tư nhân khác qua nhiều nền tảng. Trước đây, VTV cũng từng phát hành một ứng dụng riêng lấy tên của chuơng trình, cho phép người dùng trải nghiệm cách chơi giống như trên truyền hình, nhưng đã không còn khả dụng từ năm 2016.

Các phiên bản khác
Trước khi Ai là triệu phú lên sóng, một chương trình tương tự với tên gọi Rồng vàng được sản xuất dưới sự hợp tác của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh và công ty Lasta Multimedia. Chương trình lên sóng từ năm 2003 đến 2007 và có bản quyền từ phiên bản Thái Lan, một phiên bản không chính thức của Ai là triệu phú. Người chơi trả lời đúng cả 15 câu hỏi sẽ nhận được giải thưởng 50.000.000 VNĐ.

Các sự việc xung quanh chương trình

Bị truy nã vẫn tham gia chương trình
Trong khi xem số phát sóng ngày 31 tháng 7 năm 2007, trinh sát của cục C16 đã phát hiện người chơi Lê Thị Cơ (đã giành được phần thưởng là 15.000.000 đồng) rất giống người đang bị truy nã Lê Thị Hồng (sinh năm 1968). Lê Thị Hồng bị Công an Thành phố Hà Nội truy nã toàn quốc vào ngày 23 tháng 01 năm 1996. Theo hồ sơ, Lê Thị Hồng tham gia chương trình với tên Lê Thị Cơ (sinh ngày 28 tháng 05 năm 1968), thường trú Đồng Nai. Sau khi xem chương trình, trinh sát của Cục C16 đã liên hệ với Ban Tổ chức, lấy hồ sơ tham gia chương trình của Lê Thị Cơ. Sau đó các trinh sát đã xác định, đối chiếu mẫu vân tay của Lê Thị Cơ và Lê Thị Hồng, khẳng định Lê Thị Cơ chính là Lê Thị Hồng. Trưa ngày 15 tháng 12 năm 2008, Lê Thị Hồng đã bị lực lượng chức năng bắt giữ tại Thành phố Hồ Chí Minh sau gần 13 năm trốn truy nã. Toàn bộ số tiền kiếm được từ chương trình đã bị tước.

Câu hỏi nhạy cảm
Trong số kỉ niệm 10 năm phát sóng chương trình vào ngày 30 tháng 12 năm 2014, chương trình đã đưa ra câu hỏi là: "Trong một câu hát thì: "Ba thương con vì con giống mẹ. Mẹ thương con vì con giống...ai?" với các phương án trả lời là Ông hàng xóm, Chú cạnh nhà, Ba, Bác đầu ngõ. Sau khi phát sóng chương trình đã vướng phải nhiều chỉ trích từ cư dân mạng vì câu hỏi mang phần nhạy cảm này.

Câu hỏi sai
Số phát sóng ngày 24 tháng 12 năm 2019, người chơi Cee Jay nhận được hỏi câu hỏi số 6 với nội dung: "Câu lạc bộ bóng đá nào của nước Anh có biểu tượng là chú gà chọi?" và các đáp án: Everton, Leicester City, Leeds United và Tottenham Hotspur. Khi nghe câu hỏi, người chơi bối rối và hỏi "Gà chọi có phải là gà trống không?" thì được MC Phan Đăng gợi ý: "Gà chọi là loại gà người ta mang ra cho hai con chọi nhau, đấu nhau xem con nào thắng con nào". Lúc này, người chơi hoang mang và cho biết đã ở Anh và xem bóng đá rất nhiều. Anh loại bỏ từng đáp án nhưng cuối cùng cũng không đưa ra câu trả lời mà lại xin quyền hỏi khán giả và được 75% khán giả trợ giúp chọn đáp án Tottenham Hotspur.

Sau khi chương trình được phát sóng đã nhận rất nhiều sự chỉ trích về cách đưa ra câu hỏi của chương trình đã khiến người chơi mất oan một quyền trợ giúp. Bởi theo họ, linh vật của Tottenham Hotspur là một chú gà trống chứ không phải gà chọi như cách chương trình đưa ra.

Không chỉ riêng trường hợp này, trong suốt 16 năm phát sóng chương trình, có nhiều trường hợp câu hỏi, đáp án chương trình đưa ra sai làm người chơi thiệt thòi, sau đó chương trình mời người chơi quay trở lại thi tiếp để xác minh lại, như một trường hợp năm 2005.

Phát sóng

Phát chính
 4/1/2005 - 27/12/2016, 31/1/2017: 20:00 tối thứ 3
 3/1/2017 - 24/1/2017, 7/2/2017 - nay: 20:30 tối thứ 3

Phát lại
 10:00 sáng thứ tư (2005 - 2011, 2019 - 5/2020)
 04:30 sáng thứ tư (06/09/2006 - 2007)
 16:00 chiều thứ tư (2011 - 2014)
 09:20 hoặc 09:30 sáng thứ tư (2016 - 2019, 2/2022 - nay)
 09:10 sáng thứ tư (6/2023 - nay)
 09:45 hoặc 09:50 sáng thứ tư (6/2020 - 1/2022)
 08:50 sáng thứ tư (2016)
 Trên VTV4 (theo giờ quốc tế để phục vụ Việt kiều) (trước 2013)
 Trên các đài truyền hình địa phương (Cà Mau, Tây Ninh, Vĩnh Long, Tiền Giang,...)
 Trên các nền tảng số của VTV

Tạm ngừng ghi hình và phát sóng
Ai là triệu phú đã có một số lần phải tạm ngừng hoặc thay đổi việc ghi hình và phát sóng theo kế hoạch do trùng với các sự kiện đặc biệt. Các chương trình bị hoãn đã được phát sóng trở lại vào 1 tuần sau đó. Cụ thể:

Tạm ngừng phát sóng
 8/2/2005 (30 tết), do trùng với thời điểm hòa sóng VTV cho chương trình đặc biệt đón giao thừa Tết Nguyên Đán Xuân Ất Dậu 2005.
 21/6/2005, do trùng với thời điểm diễn ra truyền hình trực tiếp trận đấu trong VTV Cup 2005.
 13/6/2006, do trùng với thời điểm diễn ra truyền hình trực tiếp trận đấu trong World Cup 2006.
 20/3/2018, do trùng với lễ quốc tang Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải.
Trong dịp Tết Nguyên Đán từ năm 2019 trở đi, chương trình tạm ngừng phát sóng do trùng với lịch phát sóng các chương trình lên sóng dịp Tết Âm Lịch.
 26/1/2021, do việc phát sóng Bản tin Thời sự 19h kéo dài hơn thường lệ (đến 21 giờ tối) để đưa tin về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thay đổi việc ghi hình, phát sóng
 Lùi thời điểm ghi hình các số phát sóng từ 6/11/2018 - 11/12/2018 sang hai ngày 23 và 24/10 cùng năm, do trùng với lễ quốc tang Chủ tịch nước Trần Đại Quang và Nguyên Tổng bí thư kiêm chủ tịch HĐBT Đỗ Mười.
 Lùi thời điểm ghi hình các số từ ngày 10/3/2020 - 28/4/2020 sang ba ngày 24, 25 và 26/2 cùng năm để phòng chống dịch COVID-19.

Nhà tài trợ
 4/1/2005 - 30/6/2009: P&G
 1/2/2011 - 19/2/2013, 11/6/2013 – 10/6/2014: BIDV
 7/7/2009 - 25/1/2011, 26/2/2013 - 4/6/2013, 17/6/2014 - nay: Không có nhà tài trợ

Người dẫn chương trình

 Lại Văn Sâm (4/1/2005 - 26/12/2017)
 Phan Đăng (2/1/2018 - 29/12/2020)
 Đinh Tiến Dũng (5/1/2021 - nay)

Xem thêm
 Danh sách chương trình phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam
 Rồng vàng
 Danh sách các người chơi tham gia Ai là triệu phú
 Danh sách các người chơi tham gia Ai là triệu phú (2005-2017)

Tham khảo

Ghi chú

Liên kết ngoài
 (VTV3) Ai là triệu phú - Ấn tượng sau 10 năm phát sóng (30/12/2014)
 (VTV3) Ai là triệu phú - Tổng hợp kết quả của năm 2015 (5/1/2016)
 "Phút chia tay Ai là triệu phú xúc động của MC Lại Văn Sâm " news.zing.vn. Ngày 16 tháng 11 năm 2017.
 (VTV3) Tâm sự của nhà báo Phan Đăng về nhà báo Lại Văn Sâm (6/2/2018)

Trò chơi truyền hình Việt Nam
Chương trình trò chơi truyền hình trên VTV
Who Wants to Be a Millionaire?
Chương trình truyền hình
Chương trình kiến thức


title: Margovula marginata

text:
Margovula marginata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

M
A
M
M
Động vật được mô tả năm 1828


title: Tipula nocturna

text:
Tipula nocturna là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc