title: Hà Tĩnh

text:
Hà Tĩnh là một tỉnh ven biển nằm ở phía bắc khu vực Bắc Trung Bộ, miền Trung của Việt Nam.

Năm 2018, Hà Tĩnh là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 25 về số dân, xếp thứ 33 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 27 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ nhất về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 1,2 triệu người, số liệu kinh tế - xã hội thống kê GRDP đạt 63.236 tỉ Đồng (tương ứng với 2,83 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 49,50 triệu đồng (tương ứng với 2.150 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 20,8%.

Trước đây, Hà Tĩnh cùng với Nghệ An là một miền đất có cùng tên chung là Hoan Châu (trước thời Nhà Lý), Nghệ An châu (thời Lý, Trần), xứ Nghệ (năm 1490, đời vua Lê Thánh Tông), rồi trấn Nghệ An. Năm 1831, vua Minh Mạng chia trấn Nghệ An thành hai tỉnh: Nghệ An (bắc sông Lam) và Hà Tĩnh (nam sông Lam).

Năm 1976, Hà Tĩnh sáp nhập với Nghệ An, lấy tên là Nghệ Tĩnh. Năm 1991, Quốc hội Việt Nam khóa VIII ra nghị quyết chia tỉnh Nghệ Tĩnh, tái lập tỉnh Nghệ An và tỉnh Hà Tĩnh.

Địa lý

Vị trí
Hà Tĩnh trải dài từ 17°54’ đến 18°37’ vĩ Bắc và từ 106°30’ đến 105°07’ kinh Đông. Nằm cách thủ đô Hà Nội 345 km về phía nam. Có vị trí địa lý:

 Phía bắc giáp tỉnh Nghệ An.
 phía nam giáp tỉnh Quảng Bình.
 phía tây giáp hai tỉnh Borikhamxay và Khammouan của Lào.
 Phía Đông giáp Biển Đông (Vịnh Bắc Bộ).

Các điểm cực của tỉnh Hà Tĩnh:

 Điểm cực bắc tại: xã Xuân Hội, huyện Nghi Xuân.
 Điểm cực đông tại: thôn Minh Đức, xã Kỳ Nam, thị xã Kỳ Anh.
 Điểm cực tây tại: xã Sơn Kim 1, huyện Hương Sơn.
 Điểm cực nam tại: xã Kỳ Lạc, thị xã Kỳ Anh.

Địa hình
Phía đông dãy Trường Sơn với địa hình hẹp, dốc và nghiêng từ tây sang đông, độ dốc trung bình 1,2%, có nơi lên đến 1,8%. Lãnh thổ chạy dài theo hướng tây bắc - đông nam và bị chia cắt mạnh bởi các sông suối nhỏ của dãy Trường Sơn với nhiều dạng địa hình chuyển tiếp, xen kẻ lẫn nhau. Sườn Đông của dãy Trường Sơn nằm ở phía tây, có độ cao trung bình 1500 mét, đỉnh Rào Cọ 2.235 mét, phía dưới là vùng đồi thấp giống bát úp, tiếp nữa là dải đồng bằng nhỏ hẹp chạy ra biển có độ cao trung bình 5 mét và sau cùng là dãy cát ven biển bị nhiều cửa lạch chia cắt. Tỉnh Hà Tĩnh được chia làm bốn loại địa hình cơ bản gồm:

Vùng núi cao nằm ở phía Đông của dãy Trường Sơn, địa hình dốc bị chia cắt mạnh, tạo nên thành những thung lũng nhỏ hẹp chạy dọc theo các triền sông lớn của hệ thống sông Ngàn Phố, Ngàn Sâu và Rào Trổ.
Vùng trung du và bán sơn địa là vùng chuyển từ vùng núi cao xuống vùng đồng bằng, chạy dọc phía tây nam đường Hồ Chí Minh, địa hình có dạng xen lẫn giữa các đồi trung bình và thấp với đất ruộng.
Vùng đồng bằng chạy dọc hai bên Quốc lộ 1 theo chân núi Trà Sơn và dải ven biển với địa hình tương đối bằng phẳng do quá trình bồi tụ phù sa của các sông, phù sa biển trên các vỏ phong hoá Feralit hay trầm tích biển.
Vùng ven biển nằm ở phía Đông đường Quốc lộ 1, địa hình vùng này được tạo bởi những đụn cát, ở những vùng trũng được lấp đầy bởi những trầm tích, đầm phá hay phù sa. Ngoài ra, vùng này còn xuất hiện các dãy đồi núi sót chạy dọc ven biển và nhiều bãi ngập mặn được tạo ra từ nhiều cửa sông.

Khí hậu
Hà Tĩnh nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, mưa nhiều. Ngoài ra, Hà Tĩnh còn chịu ảnh hưởng của khí hậu chuyển tiếp giữa miền Bắc và miền Nam, vì những cơn gió lạnh từ miền Bắc đổ vào và thời tiết ấm áp của miền Nam nữa. Với đặc trưng khí hậu nhiệt đới điển hình của miền Nam và có một mùa đông giá lạnh của miền Bắc; nên thời tiết, khí hậu rất khắc nghiệt. Nhiệt độ trung bình 24 °C-24,8 °C. Hàng năm, Hà Tĩnh có hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa hè:
Mùa hè: Từ tháng 4 đến tháng 10, đây là mùa nắng gắt, khô hạn kéo dài kèm theo nhiều đợt gió phơn Tây Nam (Gió Lào) khô nóng, nhiệt độ có thể lên tới hơn 40 °C, khoảng cuối tháng 7 đến tháng 10 thường có nhiều đợt bão kèm theo mưa lớn gây ngập úng nhiều nơi, lượng mưa lớn nhất 600 mm/ngày đêm.
Mùa đông: Từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, mùa này chủ yếu có gió mùa Đông Bắc kéo theo gió lạnh và mưa phùn, nhiệt độ có thể xuống tới 5 °C.

Tài nguyên thiên nhiên
Hà Tĩnh hiện có 276.003 ha rừng, gồm 199.847 ha rừng tự nhiên và 76.156 ha rừng trồng, với độ che phủ của rừng đạt 45 %. Rừng tự nhiên thường gặp là kiểu rừng nhiệt đới, vùng núi cao có thể gặp các loại rừng lá kim á nhiệt đới. Rừng trồng phần lớn là thông nhựa. Hà Tĩnh có thảm thực vật rừng đa dạng với hơn 86 họ và 500 loài cây gỗ, gồm nhiều loại gỗ quý như lim xanh, sến, táu, đinh, gụ, pơmu... và nhiều loài thú quý hiếm như hổ, báo, hươu đen, dê sừng thẳng, trĩ, gà lôi và các loài bò sát khác.

Hà Tĩnh có bờ biển dài 137 km với nhiều cửa sông lớn với khoảng 267 loài cá, thuộc 90 họ, trong đó có 60 loài có giá trị kinh tế cao, 20 loài tôm, nhuyễn thể như sò, mực,... Về khoáng sản, tỉnh có trữ lượng khoáng sản nằm rải rác ở hầu khắp các huyện gồm than đá, sắt, thiếc, phosphorit, than bùn, cao lanh, cát thủy tinh, thạch anh.

Hà Tĩnh có nhiều sông nhỏ chảy qua, con sông lớn nhất là sông La và sông Lam, ngoài ra có sông Ngàn Phố, Ngàn Sâu, sông Ngàn Trươi, Rào Cái. Tổng chiều dài các con sông khoảng 400 km, tổng sức chứa 13 tỷ m³. Còn hồ Kẻ Gỗ, hồ Sông Rác, hồ Cửa Thờ Trại Tiểu, đập Đồng Quốc Cổ Đạm... ước khoảng 600 triệu m³.

Hành chính
Tỉnh Hà Tĩnh có 13 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 1 thành phố, 2 thị xã và 10 huyện với 216 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 21 phường, 13 thị trấn, và 182 xã.

Lịch sử

Trước thời các vua Hùng dựng nước, Hà Tĩnh cùng với Nghệ An là nước Việt Thường. Đến thời Hùng Vương, theo Đại Việt sử ký toàn thư, Hà Tĩnh thuộc bộ Cửu Đức

Thời nhà Hán (Bắc thuộc), đất Hà Tĩnh ngày nay thuộc huyện Hàm Hoan thuộc quận Cửu Chân

Sau khi Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán xâm lược, vùng đất Hà Tĩnh thuộc Cửu Đức

Thời nhà Đinh, nhà Tiền Lê: gọi là Hoan Châu, vùng địa đầu phía nam của nước Đại Cồ Việt, tiếp giáp với nước Chiêm Thành và nước Ai Lao.

Thời Lý-Trần, từ năm 1030, bắt đầu gọi là châu Nghệ An. Vào đầu thời kỳ này (đầu thời nhà Lý), đất Hà Tĩnh (phía Bắc đèo Ngang) vẫn là vùng đất biên cương của Đại Việt với Chiêm Thành.

Thời nhà Hậu Lê, từ năm Hồng Đức thứ 20 (1490) vua Lê Thánh Tông đặt ra thừa tuyên Nghệ An, nhưng vùng đất Nghệ An - Hà Tĩnh ngày nay cũng còn được gọi là xứ Nghệ An, phần đất thuộc tỉnh Hà Tĩnh ngày nay là đất thuộc 2 phủ Đức Quang (tức phủ Đức Thọ sau này) và phủ Hà Hoa (sau còn gọi là phủ Hà Thanh). Phủ Hà Hoa gồm 2 huyện: Thạch Hà và Kỳ Hoa (tức Kỳ Anh và Hoa Xuyên sau này). Phủ Đức Quang gồm 6 huyện: Thiên Lộc (tức Can Lộc), La Sơn (tức Đức Thọ ngày nay), Hương Sơn, Nghi Xuân, Chân Phúc (tức Nghi Lộc Nghệ An), Thanh Chương (Nghệ An).

Thời Tây Sơn, vùng đất Nghệ An - Hà Tĩnh được gọi chung là Nghĩa An trấn

Năm Gia Long nguyên niên (1802) lại đặt làm Nghệ An trấn.

Năm 1831, vua Minh Mạng chia trấn Nghệ An thành 2 tỉnh: Nghệ An (phía Bắc sông Lam); Hà Tĩnh (phía nam sông Lam). Tỉnh Hà Tĩnh được thành lập với 2 phủ Đức Thọ và Hà Hoa của trấn Nghệ An trước đó. Năm Minh Mạng 17 (1838) lập thêm huyện Hoa Xuyên thuộc phủ Hà Hoa (Hoa Xuyên tức là Cẩm Xuyên ngày nay). Năm Minh Mạng 21 (1840), 2 huyện (trước của vương quốc Viêng Chăn bị diệt vong bởi Xiêm La và đất châu Trịnh Cao) là: Cam Cát (tức Khamkheuth tỉnh Borikhamxay) và Cam Môn (tức vùng các huyện Hương Khê, Vũ Quang và phia Đông Bắc tỉnh Khammuane ngày nay), từng nhập vào phủ Trấn Định (tức Ngọc Ma) thuộc xứ Nghệ của Đại Nam, đến lúc đó Minh Mạng cho nhập vào phủ Đức Thọ của tỉnh Hà Tĩnh. Năm Thiệu Trị thứ nhất (1841), đổi phủ Hà Hoa thành phủ Hà Thanh (do kỵ húy), đồng thời Thiệu Trị lấy cả ba phủ Trấn Định, Trấn Tĩnh, Lạc Biên (trước thuộc Nghệ An) nhập vào tỉnh Hà Tĩnh.

Năm Tự Đức thứ 6 (năm 1853) đổi tỉnh Hà Tĩnh làm đạo, hợp vào Nghệ An thành An Tĩnh. Năm Tự Đức thứ 29 (năm 1876) lại đặt tỉnh Hà Tĩnh như cũ.

Thời Pháp thuộc, tỉnh Hà Tĩnh thuộc xứ Trung Kỳ nằm trong Liên bang Đông Dương của Pháp. Các phủ huyện là đất (các tỉnh Khammuane, Borikhamxay) thuộc Lào ngày nay (tức là đất các phủ Trấn Định, Trấn Tĩnh, Lạc Biên) bị cắt về xứ Lào thuộc Pháp, và từ đó không thuộc Việt Nam nữa.

Sau năm 1945, tỉnh Hà Tĩnh thuộc vùng Trung Bộ Việt Nam. Sau năm 1954, Hà Tĩnh thuộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sau năm 1975, giai đoạn 1976-1991, 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh nhập làm một tỉnh và được gọi là tỉnh Nghệ Tĩnh.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Nghệ Tĩnh lại tách ra thành Nghệ An và Hà Tĩnh như ngày nay. Khi tách ra, tỉnh Hà Tĩnh có 9 đơn vị hành chính gồm thị xã Hà Tĩnh và 8 huyện: Cẩm Xuyên, Can Lộc, Đức Thọ, Hương Khê, Hương Sơn, Kỳ Anh, Nghi Xuân, Thạch Hà.

Ngày 2 tháng 3 năm 1992, thành lập thị xã Hồng Lĩnh thuộc tỉnh Hà Tĩnh trên cơ sở tách thị trấn Hồng Lĩnh; 2 xã Đức Thuận và Trung Lương; một phần xã Đức Thịnh thuộc huyện Đức Thọ cùng với 2 xã Đậu Liêu và Thuận Lộc thuộc huyện Can Lộc.

Ngày 4 tháng 8 năm 2000, thành lập huyện Vũ Quang trên cơ sở tách 6 xã: Đức Lĩnh, Đức Giang, Đức Liên, Ân Phú, Đức Hương, Đức Bồng thuộc huyện Đức Thọ, 5 xã: Hương Thọ, Hương Minh, Hương Đại, Hương Điền, Hương Quang, Hương Trạch, thuộc huyện Hương Khê và xã Sơn Thọ thuộc huyện Hương Sơn.

Ngày 7 tháng 2 năm 2007, thành lập huyện Lộc Hà trên cơ sở tách 7 xã: Ích Hậu, Hồng Lộc, Phù Lưu, Bình Lộc, Tân Lộc, An Lộc, Thịnh Lộc thuộc huyện Can Lộc và 6 xã: Thạch Kim, Thạch Bằng, Thạch Châu, Mai Phụ, Hộ Độ, Thạch Mỹ thuộc huyện Thạch Hà.

Ngày 28 tháng 5 năm 2007, chuyển thị xã Hà Tĩnh thành thành phố Hà Tĩnh.

Ngày 10 tháng 4 năm 2015, thành lập thị xã Kỳ Anh trên cơ sở tách thị trấn Kỳ Anh và 11 xã thuộc huyện Kỳ Anh. Từ đó, tỉnh Hà Tĩnh có 1 thành phố, 2 thị xã và 10 huyện.

Dân cư

Dân cư

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, dân số toàn tỉnh Hà Tĩnh đạt 1.288.866 người, mật độ dân số đạt 205 người/km² Trong đó dân số sống tại thành thị đạt 251.968 người, chiếm 19,5% dân số toàn tỉnh, dân số sống tại nông thôn đạt 1.036.898 người, chiếm 80,5%. Dân số nam đạt 640.709 người, trong khi đó nữ đạt 648.157 người. Tỷ lệ tăng tự nhiên dân số phân theo địa phương tăng 0.49 ‰. Tỷ lệ đô thị hóa tính đến năm 2022 là hơn 38,45%.

Theo thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam, tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2009, trên địa bàn toàn tỉnh có 31 dân tộc cùng 1 người nước ngoài sinh sống. Trong đó dân tộc kinh là đông nhất với 1.224.869 người, xếp ở vị trí thứ hai là người Mường với 549 người, người Thái đứng ở vị trí thứ 3 với 500 người, thứ 4 là người Lào với 433 người. Ngoài ra, Tỉnh còn có một số dân tộc ít người khác gồm: Tày, Khmer, Hoa, Nùng, H'Mông, Dao, Gia Rai, Ê Đê, Ba Na, Sán Chay, Chăm, Cơ Ho, Xơ Đăng, Sán Dìu, Hrê, Raglay, Mnông, Thổ, Khơ Mú, Tà Ôi, Mạ, Giẻ - Triêng, La Chí, Chứt, Lô Lô, Cơ Lao, Cống.

Tôn giáo
Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, Toàn tỉnh Hà Tĩnh có 8 Tôn giáo khác nhau chiếm 150.383 người. Trong đó, nhiều nhất là Công giáo có 149.273 người, thứ 2 là Phật giáo có 1.069 người và các tôn giáo khác là Phật giáo Hòa Hảo 7 người, Hồi giáo Việt Nam 6 người, Minh Lý Đạo 4 người, Tin Lành 18 người, Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa 1 người, Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương 5 người.

Riêng đạo Công giáo, Hà Tĩnh là một trong 15 tỉnh, thành phố có số lượng tín đồ đạo Công giáo đông nhất toàn quốc, hiện nay có 6 giáo hạt, 58 giáo xứ, 231 họ đạo, 3 tu viện thuộc dòng Mến Thánh giá Vinh, ngoài ra còn  một số cơ sở, nhóm nữ tu Dòng Mến Thánh giá, Dòng Bác ái. Hiện nay (2019), toàn tỉnh có 56 linh mục và hơn 150 nữ tu ở các cơ sở dòng, nhóm nữ tu, có 149.273 giáo dân, chiếm 11,5% dân số, có 131/262 xã, phường, thị trấn có đông giáo dân và có 461 khu dân cư vùng giáo, trong đó 114 vùng giáo toàn vùng.

Kinh tế

Kinh tế Hà Tĩnh chủ yếu nông, lâm, ngư nghiệp và thủ công nghiệp. Phần lớn diện tích đất canh tác là trồng lúa, còn lại chủ yếu là cây công nghiệp thương phẩm và hoa màu. Ngành trồng cây ăn quả đang được đầu tư, ngoài ra còn có trồng cây công nghiệp lâu năm chiếm tỉ trọng thấp. Diện tích rừng (đặc biệt là rừng tự nhiên) có diện tích lớn đang là động lực phát triển mạnh ngành lâm nghiệp. Các sản phẩm lâm nghiệp có giá trị là các loại gỗ, lâm sản quý, dược liệu,... Ngành nuôi trồng thủy, hải sản đang được đầu tư phát triển nâng cao giá trị. Tỉnh còn có các cảng nước sâu và cửa biển giúp phát triển mạnh ngư nghiệp.

Nền công nghiệp chiếm tỉ trọng không lớn nhưng đang phát triển mạnh. Công nghiệp tập trung ở các ngành chế biến nông, lâm, thủy, hải sản, khai thác khoáng sản, sản xuất vật liệu xây dựng, luyện kim, điện lực, cơ khí. Các ngành công nghiệp chế biến thường phân bố rải rác, quy mô không lớn. Các con sông ở Hà Tĩnh hiện đang phát triển và vận hành các nhà máy thủy điện nhỏ và vừa.

Ngành dịch vụ chưa phát triển mạnh. Ngành này của tỉnh tập trung chủ yếu vào phát triển du lịch nhờ các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, đặc biệt là du lịch biển.

Hà Tĩnh có Khu kinh tế Vũng Áng được xem là khu kinh tế ven biển trọng điểm quốc gia, với sản phẩm công nghiệp chủ lực là thép (22,5 triệu tấn), nhiệt điện (7000 MW) và dịch vụ cảng nước sâu với 59 cầu cảng cho tàu từ 5 vạn đến 30 vạn tấn cập bến.

Văn hóa

Xứ Nghệ là tên chung của vùng Hoan Châu cũ (bao gồm cả Nghệ An và Hà Tĩnh) từ thời nhà Hậu Lê. Hai tỉnh này cùng chung một vùng văn hóa gọi là văn hóa Lam Hồng, có chung biểu tượng là núi Hồng - sông Lam. Hai tỉnh này có cùng phương ngữ- tiếng Nghệ, cùng kho tàng văn hóa dân gian, cùng ca câu hò ví dặm, cùng uống chung dòng nước sông Lam.

Hà Tĩnh là một vùng đất nằm trên dải đất miền Trung, phía nam sông Lam, thiên nhiên không mấy ưu đãi, nhưng lại được coi là nơi "địa linh nhân kiệt". Nhiều làng quê ở Hà Tĩnh nổi tiếng văn chương, khoa bảng.

Núi Hồng Lĩnh, sông Ngàn Phố, sông Ngàn Sâu và sông La, sông Lam là nguồn cảm hứng cho các thế hệ thi nhân, nhạc sĩ. Núi Hồng Lĩnh là một trong số các địa danh được khắc vào Bách khoa thư cửu đỉnh hiện đang đặt tại cố đô Huế.

Phía đông Hồng Lĩnh là làng Tiên Điền của đại thi hào Nguyễn Du, tác giả của Truyện Kiều. Phía tây nam núi Hồng lĩnh là làng "Bát cảnh Trường Lưu" của dòng họ Nguyễn Huy. Hai làng văn hiến ở hai sườn đông và tây núi Hồng Lĩnh ấy đã tạo nên một Hồng Sơn văn phái với những tác phẩm tiêu biểu như Hoa tiên (của Nguyễn Huy Tự), Mai Đình mộng ký (của Nguyễn Huy Hổ), Truyện Kiều.

Làng Thu Hoạch, Trường Lưu, Tiên Điền, Uy Viễn, Đông Thái, Yên Hội, Gôi Mỹ, Thần Đầu, Trung Lễ, Bùi Xá, Ích Hậu, Trung Lương, Ân Phú... nổi danh về truyền thống học tập, khoa bảng và văn chương

Hà Tĩnh còn có nhiều làng văn nghệ nổi tiếng trong vùng như: làng hát ca trù Cổ Đạm, chèo Kiều Xuân Liên, hát ví phường vải Trương Lưu, hò ví dặm Đan Du, Phong Phú... Nhiều làng nền nếp, phong lưu có nhiều lễ hội, hương ước, phong tục như: Kim Chùy, Hội Thống, Đan Trường, Kim Đôi, Phù Lưu Thượng... Các làng truyền thống với những giọng hò nổi tiếng quanh núi Hồng Lĩnh, ven dòng sông Lam, sông La, sông Ngàn Sâu, sông Ngàn Phố đã để lại nhiều thơ văn và trước tác.

Ẩm thực
Các đặc sản, ẩm thực địa phương ở Hà Tĩnh như: hải sản, bánh cu đơ, nhút mít Hương Sơn, vỏ bánh ram, bánh mướt ram, bưởi Phúc Trạch, bánh đa Việt Xuyên, hồng Yên Du, mật ong rừng Vũ Quang, chè, hến sông La, mật mía Thọ Điền, nấm tràm Kỳ Anh, bánh bèo, măng, bánh ong Hương Sơn, mực nhảy Vũng Áng, cá trích nướng, nước mắm, bánh đa kê Nghi Xuân, nham chuối, bún bò Đò Trai, bánh đa chợ Cầu, dê núi Hương Sơn, bánh đa nem Thạch Hưng, bún Phương Giai, cháo canh, hồng Đông Lộ, rượu nếp Can Lộc, cam bù Hương Sơn, moi Hà Tĩnh, lạc, bánh lá Phù Lưu, quýt Kỳ Thượng, bánh ngào, cam Khe Mây, ruốc rươi cáy Nghi Xuân, trám đen Hương Sơn, bánh đúc đỏ chợ Gôi, nhung hươu Hương Sơn, bún tươi Đại Lự, bánh gai Đức Thọ, bánh vo Cẩm Xuyên.

Giao thông
Hà Tĩnh là tuyến giao thông huyết mạch, có đường Quốc lộ 1 đi qua với chiều dài 127,3 km (xếp thứ 3 trong các tỉnh có Quốc lộ 1 đi qua), 107 km đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông, 87 km đường Hồ Chí Minh và tuyến đường sắt Bắc Nam chạy dọc theo hướng Bắc Nam với chiều dài 70 km. Ngoài ra, tỉnh còn có đường Quốc lộ 8A chạy sang Lào qua cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo với chiều dài 85 km, Quốc lộ 12C dài 55 km đi từ cảng Vũng Áng qua Quảng Bình đến cửa khẩu Cha Lo sang Lào và Đông Bắc Thái Lan. Hà Tĩnh còn có 137 km bờ biển với nhiều cảng và cửa sông lớn.

Di tích
 Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du tại thị trấn Tiên Điền, huyện Nghi Xuân. Đây là Di tích quốc gia đặc biệt (2012).
 Khu di tích quốc gia đền thờ Biện Hoành tại xã Cầm Mỹ huyện Cẩm Xuyên
 khu di tích lịch sử quốc gia đền thờ Nguyễn Xí làng Cương Gián, Nghi Xuân, Hà Tĩnh.
 Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc
 Di tích cách mạng 1930 Đình Hoa Vân Hải
 Khu di tích đại danh y Hải Thượng Lãn Ông
 Lăng mộ Trạng nguyên Bạch Liêu
 Đền thờ Nguyễn Biểu:
 Đền thờ Song Trạng
 Mộ Song Trạng ở Ân Phú
 Đền thờ Bùi Cầm Hổ
 Mộ Phan Đình Phùng thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ
 Nhà thờ Phan Đình Phùng thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ
 Nhà thờ Đào Hữu Ích (xã Sơn Bằng, huyện Hương Sơn)
 Khu lưu niệm Trần Phú thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ
 Khu lưu niệm Tổng bí thư Hà Huy Tập
 Nhà thờ và mộ Lê Bôi thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ
 Đền thờ và mộ Lê Quảng Chí - Lê Quảng Ý tại phường Kỳ Phương, thị xã Kỳ Anh.
 Nhà thờ Nguyễn Công Trứ
 Đình Hội Thống
 Đền Chiêu Trưng
 Đền Củi: thờ Đức Hoàng Mười
 Đền Thờ Thánh Mẫu Thượng Thiên xã Hoà Lạc,huyện Đức Thọ
 Chùa Am thuộc xã Hoà Lạc, huyện Đức Thọ
 Điện thờ Lê Triều Hoàng Hậu ở Ân Phú với 7 sắc phong
 Đền Võ Miếu, phường Tân Giang, thành phố Hà Tĩnh.
 Đền thờ Thánh mẫu Nguyễn Thị Bích Châu thuộc xã Kỳ Ninh, Thị xã Kỳ Anh
 Đền thờ và Lăng Mộ Trương Quốc Dụng xã Thạch Khê huyện Thạch Hà
 Lễ hội văn hóa Tiên Sơn
 Lễ hội Đền cả Dinh Đô Quan Hoàng Mười
 Khu di tích lịch sử Quốc gia, Trường cấp 2 Hương Phúc thuộc xã Hương Trạch, huyện Hương Khê

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ của Ủy ban Nhân dân tỉnh Hà Tĩnh
 Thông tin cơ bản tỉnh Hà Tĩnh

Bắc Trung Bộ
Tỉnh ven biển Việt Nam


title: Poaephyllum

text:
Poaephyllum là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan


title: Lamure-sur-Azergues

text:
Lamure-sur-Azergues là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 383 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Bảo tàng Puskin

text:
Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Puskin (, viết tắt ) là bảo tàng lớn nhất của nghệ thuật Châu Âu ở Moskva, nằm trên đường Volkhonka, ngay đối diện Nhà thờ chính tòa Chúa Kitô. Liên hoan âm nhạc quốc tế "Những đêm tháng 12 của Sviatoslav Richter"đều được tổ chức tại Bảo tàng Pushkin từ năm 1981.

Nguyên thủy
Mặc dù được đặt tên như vậy nhưng bảo tàng không có mối liên hệ trực tiếp nào với nhà thơ Nga Alexander Pushkin, ngoài mục đích tưởng niệm di cảo. Bảo tàng do giáo sư Ivan Tsvetaev (cha của nhà thơ Marina Tsvetaeva) thành lập. Tsvetaev thuyết phục triệu phú kiêm nhà từ thiện Yuriy Nechaev-Maltsov và kiến trúc sư Roman Klein về nhu cầu cấp thiết phải đem đến cho Moskva một bảo tàng mỹ thuật. Sau khi trải qua một số lần thay đổi tên, đặc biệt là trong quá trình chuyển đổi sang thời Xô Viết và việc trả lại thủ đô của Nga cho Moskva, bảo tàng cuối cùng được đổi tên để vinh danh Pushkin vào năm 1937, kỷ niệm 100 năm ngày mất của ông.

Lịch sử
Trong cách mạng Bolshevik, tác phẩm của các họa sỹ trường phái ấn tượng Pháp và các nghệ sĩ hiện đại đã bị tịch thu, sau đó được trưng bày trong Bảo tàng Hermitage ở Saint Petersburg trước khi được lưu trữ tư nhân. Năm 2019, những tác phẩm đó xuất hiện trở lại và một số trong số chúng đã gia nhập lại bảo tàng Pushkin. Năm 1981, bảo tàng tổ chức triển lãm Moscow-Paris. Năm 2016, các nhà sử học nghệ thuật đã phát hiện ra 59 tác phẩm điêu khắc thời kỳ Phục hưng Ý trong các bộ sưu tập Berlin của Bảo tàng Puschkin từng bị mất tích kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Tháng 3 năm 2022, phó giám đốc bảo tàng là Vladimir Opredelenov đã từ chức để phản đối Nga xâm lược Ukraine.

Tòa nhà
Tòa nhà của Bảo tàng Mỹ thuật Bang Pushkin được Roman Klein và Vladimir Shukhov thiết kế. Quá trình xây dựng kéo dài từ năm 1898 cho đến đầu năm 1912, với Ivan Rerberg hướng tới kỹ thuật kết cấu trên địa điểm bảo tàng trong 12 năm đầu tiên.

Bộ sưu tập
Các tài sản của Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin hiện bao gồm khoảng 700.000 tranh, điêu khắc, vẽ, các tác phẩm ứng dụng, ảnh, và các đồ vật khảo cổ và động vật. Phòng Bản thảo lưu trữ các tài liệu về lịch sử của bảo tàng; di sản khoa học và thư tịch của người sáng lập Ivan Tsvetaev (1847–1913), các nhân viên bảo tàng khác, các nhà sử học nghệ thuật nổi tiếng và các nghệ sĩ; và các tài liệu lưu trữ từ các bảo tàng khác cũng được bao gồm trong kho lưu trữ của Bảo tàng Pushkin. Bảo tàng sở hữu các xưởng cho các công trình nghiên cứu và trùng tu và một Thư viện Khoa học.

Tranh vẽ
Các vật thể kỷ niệm sớm nhất trong bộ sưu tập của bảo tàng là các tác phẩm thuộc về nghệ thuật Byzantine: tranh khảm và biểu tượng. Giai đoạn đầu của sự phát triển của hội họa Tây Âu được thể hiện bằng một bộ sưu tập tương đối nhỏ, nhưng rất ấn tượng, những Người Ý nguyên thủy. Hội trường ban đầu của nghệ thuật Ý được mở cửa vào ngày 10 tháng 10 năm 1924, nhưng những bức tranh gốc đầu tiên đã được Mikhail Schekin (1871–1920), lãnh sự Nga tại Trieste, tặng cho Bảo tàng Mỹ thuật Alexander III vào năm 1910, và bao gồm các tác phẩm Old Master độc đáo như bức tranh của Giambattista Pittoni.

Đồ họa
Bộ phận Bản in và Bản vẽ được thành lập vào năm 1924, khi bảo tàng nhận tài sản Printing Cabinet của Cộng đồng Maskva và Bảo tàng Rumyantsev. Năm 1861, Alexander II đã tặng một món quà có giá trị cho Printing Cabinet: Bảo tàng Công cộng và Rumyantsev ở Mosvka đã nhận được hơn 20.000 bản in từ Hermitage. Sau đó, bộ phận đã nhận được một số bộ sưu tập tư nhân từ Dmitry Rovinsky (1824-1895) (bản in tiếng Nga), Nikolay Mosolov (1846-1914) (bản khắc của Rembrandt, bản vẽ của các bậc thầy người Hà Lan thế kỷ 17), và Sergey Kitaev (1864-1927) (bản in Nhật Bản).

Điêu khắc
Bộ sưu tập các tác phẩm điêu khắc Tây Âu bao gồm hơn 600 tác phẩm. Bảo tàng đã mở rộng diện tích trong những năm qua và hiện đang sở hữu các tác phẩm nghệ thuật từ thế kỷ 6-21. Các hiện vật đầu tiên được trình bày cho Bảo tàng Mỹ thuật là các tác phẩm điêu khắc từ các bộ sưu tập của Mikhail Schekin. Sau cách mạng, bảo tàng đã nhận được nhiều tác phẩm điêu khắc từ các bộ sưu tập quốc hữu hóa. Năm 1924, bảo tàng đã mở cửa một vài phòng tranh.

Bộ sưu tập các tác phẩm nghệ thuật trang trí (Bộ phận của Old Masters)
Bộ sưu tập các tác phẩm nghệ thuật trang trí từ châu Âu bao gồm khoảng 2.000 món đồ. Sớm nhất là từ Trung Cổ, và tổng thể bộ này rất đa dạng. Bao gồm các tác phẩm nghệ thuật làm từ gỗ và xương, nền móng và kim loại quý, đá, hàng dệt, gốm sứ và thủy tinh. Được quan tâm đặc biệt là bộ sưu tập gốm sứ bao gồm tất cả các loại tác phẩm nghệ thuật chính và bộ sưu tập đồ nội thất.

Bộ sưu tập khảo cổ học
Bảo tàng Mỹ thuật được dự định chủ yếu trở thành một bảo tàng nghệ thuật cổ điển. Hiện vật cổ là cốt lõi và là thành phần chính của bộ sưu tập, và Bộ phận Cổ vật là một trong ba bộ phận chính. Người sáng lập và giám đốc là Ivan Tsvetaev (1847-1913), ông cũng là một chuyên gia về nghệ thuật cổ đại, cũng như các cộng sự thân cận nhất của ông, Vladimir Malmberg (1860-1921) và Nikolay Scherbakov (1884-1933).

Ai Cập
Hầu hết các hiện vật được trưng bày trong Hội trường số 1 đã có mặt kể từ khi bảo tàng mở cửa vào năm 1912 và đến từ bộ sưu tập của Vladimir Golenishchev (1856-1947).

Các nền văn minh cổ đại
Bảo tàng lưu giữ các hiện vật chính hãng của Tây Nam Á dựa trên bộ sưu tập của nhà Ai Cập học và Phương Đông học nổi tiếng người Nga Vladimir Golenishchev.

Đồ cổ
Bộ sưu tập đồ cổ của Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin bao gồm nhiều hiện vật chính hãng: hơn 1.000 bình, mảnh nhựa nhỏ và tác phẩm điêu khắc.

Bộ sưu tập của Tsvetaev

Bộ sưu tập phôi và bản sao, tiêu biểu cho các viện bảo tàng châu Âu vào thế kỷ 19, là duy nhất cho đến ngày nay ở khả năng bảo quản và tính nhất quán của nó. Với sự gắn kết tương tự, Tsvetaev muốn giới thiệu nghệ thuật tạo hình của thời kỳ hiện đại và hoàn thành bộ sưu tập với các vật đúc được làm từ các tác phẩm điêu khắc đương đại, nơi các tác phẩm của Auguste Rodin sẽ chiếm vị trí trung tâm. Thật không may, phần cuối cùng của kế hoạch của ông đã không được thực hiện do thiếu kinh phí sau khi một đám cháy xảy ra trong quá trình xây dựng. Một số phôi và bản sao từ bộ sưu tập của bảo tàng là bản tái tạo chân thực duy nhất của các hiện vật bị mất trong Thế chiến.

Bộ sưu tập tiền đúc
Ngày nay, bộ sưu tập Numismatics của Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin tạo thành một bộ sưu tập hơn 200.000 vật phẩm và 3.000 tập của thư viện đặc biệt, bắt đầu tại Đại học Imperial Moscow. Năm 1888, bộ sưu tập được phân loại và tạo cơ sở cho các bộ sưu tập tranh cổ điển lớn của Moskva thuộc Bảo tàng Lịch sử và Bảo tàng Mỹ thuật Alexander III.

Kể từ năm 1912, các đồ vật của nghệ thuật số học cổ và Tây Âu từ bộ sưu tập của trường đại học đã được chuyển đến Khoa Điêu khắc của Bảo tàng Mỹ thuật và hầu hết được đóng gói. Đến tháng 6 năm 1925, những người trông coi bảo tàng đã phân loại một số trường hợp bằng tiền xu, huy chương và phôi lại với nhau và tạo ra Numismatic Cabinet nằm trên ban công của Hội trường Trắng. Năm 1945, Numismatic Cabinet của bảo tàng đã trở thành một bộ phận độc lập. Nó bao gồm các tài liệu khảo cổ học từ Trung Á, chẳng hạn như một kho tích trữ tiền xu Kushano-Sasanian được mua vào năm 2002.

Museum Quarter
Công việc trên Museum Quarter của Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin bắt đầu vào cuối những năm 2000. Vào năm 2019–23, Tòa nhà chính của Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin sẽ được tái thiết. Sau khi tái thiết, chín bảo tàng sẽ hoạt động trong Museum Quarter.

Phòng trưng bày

Giám đốc
1961-2013: Irina Antonova

Tham khảo

Đọc thêm
 William Craft Brumfield. The Origins of Modernism in Russian Architecture (Berkeley: Nhà xuất bản Đại học California, 1991)

Liên kết ngoài

 Official website
 Museum Quarter official website
 The Morozov/Shchukin's collections, morozov-shchukin.com
 Pushkin Museum History, SmashPixels.com
 Pushkin Museum of Fine Arts (Moscow)
 The Opening of the Museum, English.tsvetayeva.com
 Photo (1024x768), otdihinfo.ru

Công trình xây dựng tại Moskva
Bảo tàng tại Nga
Điểm tham quan ở Moskva
Khởi đầu năm 1912 ở Nga


title: Saint-Laurent-de-Céris

text:
Saint-Laurent-de-Céris  là một xã ở tỉnh Charente phía tây nước Pháp. Xã này có diện tích 29,89 km², dân số năm 1999 là 746 người. Khu vực này có độ cao trung bình 190 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Charente

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlaurentdeceris


title: La Motte-Saint-Jean

text:
La Motte-Saint-Jean là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số  người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Banteay Meas

text:
Banteay Meas () là một huyện (srok) thuộc tỉnh Kampot, miền nam Campuchia. Banteay Meas dịch nghĩa là Tháp vàng.

Trước thế kỷ 20 sử sách người Việt gọi Banteay Meas là Phủ Sài Mạt.

Huyện Banteay Meas gồm 15 xã sau đây:
Banteay Meas Khang Kaeut (Banteay Meas Đông): Pechonea, Krasang Kraom, Krasang Leu, Trapeang poun, Prey Bantoam, Srae Thlok, Pou, Thnong
Banteay Meas Khang Lech (Banteay Meas Tây): Lumpung, Kandanh, Kansaom Ak, Tong Leang, Tbal Ken, Prey Leu, Hung Suy, Banteay Meas, Krang Banteay
Prey Tonle (ព្រៃ ទន្លេ): Prey Tonle, Tuol Krasang, Prey Ruessei, Samraong Chen, Meun Dam
Samraong Kraom (សំរោង ក្រោម): Trapeang Montrei, Ta Iek, Saen Ponlung, Samraong, Ta Ten, Krang Doung
Samraong Leu: Bariveas, Damnak Chambak, Damnak Trayueng, Tram Sasar, Praphong
Sdach Kong Khang Cheung (Sdach Kong Bắc): Chrung Sralau, Kanlang, Traeng, Pong Tuek
Sdach Kong Khang Lech (Sdach Kong Tây): Prey Ta Prit, Rumpeun, Chamlang Chrey, Chheu Teal, Daeum Chamriek
Sdach Kong Khang Tboung (Sdach Kong Nam): Sangkae Duoch, Ruessei Chuor, Phnum Touch, Sdach Kong
Tnaot Chong Srang (Tnoat Chong Srang): Ta Lang, Kouk Veaeng, Tnaot, Doun Teav, Ruessei Chum, Khnay, Souriya, Angkonh (làng Linh Quỳnh hay Luih-Quinh).
Trapeang Sala Khang Kaeut (Trapeang Sala Đông): Toap Sdach, Ta Ngeut, Poun, Lieb, Khsaeum
Trapeang Sala Khang Lech (ត្រពាំង សាលា ខាងលិច, Trapeang Sala Tây): Trapeang Kdol, Keatha Vong Kraom, Keatha Vong Leu, Sampoar, Prey Sralau
Tuk Meas Khang Kaeut (Tuk Meas Đông): Trapeang Pring, Srae Kan Chen, Chrak Sdau, Srae Kan Chen Khang Kaeut, Srae Kan Chen Khang Lech, Angk Mli
Tuk Meas Khang Lech (Tuk Meas Tây): Tuk Meas, Kaoh Tonsae, Chrak Khley, Chamlang Chrey, Prey Thum, Prey Chek, Prey Krala Khang Kaeut, Prey Krala Khang Lech
Voat Angk Khang Cheung (វត្ត អង្គ ខាងជើង, Voat Angk Bắc): Srae Traeng, Tnaot Roling, Ponhea Angkor, Svay Ph'aem, Sou Peng
Voat Angk Khang Tboung (Voat Angk Nam): Kandal, Khnach, Theay, Totuem, Srae Prey

Tham khảo

Huyện Campuchia


title: Dơi ma Nam

text:
Dơi ma Nam (danh pháp hai phần: Megaderma spasma) là loài dơi phân bố ở Nam Á và Đông Nam Á, từ Sri Lanka và Ấn Độ đến Indonesia và Philipin. Chúng sống trong các hang động và hõm đá. Dơi ma Nam thường ăn sâu bọ.

Tại Việt Nam có hai phân loài:
Megaderma spasma horsfieldi Blyth,1803;
Megaderma spasma minus Andersen,1918.

Dơi ma Nam có sải cánh lên tới 30 cm và có chiều dài đầu và thân là khoảng 10 cm. Cẳng tay của loài dơi này dài khoảng 7 cm.

Dơi ma Nam thuộc họ Dơi ma, là họ gồm có bốn chi với 5 loài.
Dơi ma Nam thường tụ tập thành từng đàn từ 3 đến 30 cá thể. Tầm quan trọng về sinh thái học của loài dơi này vừa có tính tích cực lại vừa tiêu cực đối với con người. Chúng ăn một số loài sâu bọ có hại cho mùa màng nhưng theo Feldhamer và ctv. (1999), chúng cũng mang và truyền một số loại bệnh dịch

Chú thích

Tham khảo

S
Dơi Malaysia
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Brunei
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Lào
Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Philippines
Động vật có vú Sri Lanka
Động vật có vú Thái Lan
Động vật có vú Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật có vú Borneo
Động vật có vú Singapore


title: Chi Vĩ diệp

text:
Chi Vĩ diệp (danh pháp khoa học: Urophyllum) là một chi thực vật thuộc họ Rubiaceae.

Danh sách loài
Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):

 Urophyllum acuminatissimum
 Urophyllum aequale
 Urophyllum andamanicum
 Urophyllum angustifolium
 Urophyllum arboreum
 Urophyllum argenteum
 Urophyllum attenuatum
 Urophyllum bataanense
 Urophyllum bismarckii-momis
 Urophyllum blumeanum
 Urophyllum britannicum
 Urophyllum bullatum
 Urophyllum calycinum
 Urophyllum capitatum
 Urophyllum capituliflorum
 Urophyllum castaneum
 Urophyllum caudatum
 Urophyllum ceylanicum
 Urophyllum chinense
 Urophyllum congestiflorum
 Urophyllum crassum
 Urophyllum curtisii
 Urophyllum cyphandrum
 Urophyllum ellipticum, (Wight) Thwaites
 Urophyllum elliptifolium
 Urophyllum elongatum
 Urophyllum ferrugineum
 Urophyllum fuscum
 Urophyllum glaucescens
 Urophyllum glomeratum
 Urophyllum grandiflorum
 Urophyllum griffithianum
 Urophyllum heteromerum
 Urophyllum hexandrum
 Urophyllum hirsutum
 Urophyllum johannis-winkleri
 Urophyllum korthalsii
 Urophyllum lasiocarpum
 Urophyllum lecomtei
 Urophyllum leucophlaeum
 Urophyllum leytense
 Urophyllum lineatum
 Urophyllum longidens
 Urophyllum longifolium
 Urophyllum longipes
 Urophyllum macrophyllum
 Urophyllum melanocarpum
 Urophyllum memecyloides
 Urophyllum micranthum
 Urophyllum mindorense
 Urophyllum minutiflorum
 Urophyllum moluccanum
 Urophyllum motleyi
 Urophyllum neriifolium
 Urophyllum nigricans
 Urophyllum oblongum
 Urophyllum oligophlebium
 Urophyllum olivaceum
 Urophyllum pallidum
 Urophyllum panayense
 Urophyllum parviflorum
 Urophyllum platyphyllum
 Urophyllum porphyraceum
 Urophyllum pubescens
 Urophyllum rahmatii
 Urophyllum reticulatum
 Urophyllum rostratum
 Urophyllum salicifolium
 Urophyllum schmidtii
 Urophyllum sessiliflorum
 Urophyllum streptopodium
 Urophyllum strigosum
 Urophyllum subanurum
 Urophyllum subglabrum
 Urophyllum talangense
 Urophyllum tonkinense
 Urophyllum trifurcum
 Urophyllum tsaianum
 Urophyllum umbelliferum
 Urophyllum umbellulatum
 Urophyllum urdanetense
 Urophyllum vulcanicum
 Urophyllum wichmannii
 Urophyllum wollastonii
 Urophyllum woodii

Chú thích

Tham khảo


title: Boyelles

text:
Boyelles là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC cemetery
 Boyelles on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: 1969 Alain

text:
1969 Alain (1935 CG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 2 năm 1935 bởi Sylvain Julien Victor Arend ở Uccle.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1969 Alain

Được phát hiện bởi Sylvain Julien Victor Arend
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1935


title: Dinagapostemon sicheli

text:
Dinagapostemon sicheli là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Dinagapostemon
Động vật được mô tả năm 1901


title: Hình thái học (ngôn ngữ học)

text:
Trong ngôn ngữ học, hình thái học (tiếng Anh: morphology), còn gọi là từ pháp học, là môn học xác định, phân tích và miêu tả cấu trúc của hình vị (còn gọi là ngữ tố, từ tố) và các đơn vị ý nghĩa khác như từ, phụ tố, từ loại, thanh điệu, hàm ý. Một số ngôn ngữ như tiếng Việt, tiếng Trung có các hình vị tự do, không thay đổi, nhưng ý nghĩa phụ thuộc vào thanh điệu, các phụ tố và trật từ từ. Đối với các ngôn ngữ chắp dính như tiếng Chukchi, từ "təmeyŋəlevtpəγtərkən" gồm tám hình vị t-ə-meyŋ-ə-levt-pəγt-ə-rkən (Tôi đau đầu dữ dội), một phụ âm và nguyên âm có thể trở thành một hình vị.

Đọc thêm
 Anderson, Stephen R (1992). A-Morphous Morphology. Cambridge: CUP.
 Aronoff, Mark (1993). "Morphology by Itself". Cambridge, MA: MIT Press.
 Aronoff, Mark (2009). "Morphology: an interview with Mark Aronoff ". ReVEL, v. 7, n. 12, ISSN 1678-8931.
 Beard, Robert (1995). Lexeme-Morpheme Base Morphology . Albany, N.Y.: State University of New York Press. ISBN 0-7914-2471-5.
 Bauer, Laurie (2003). Introducing linguistic morphology (2nd ed.). Washington, D.C.: Georgetown University Press. ISBN 0-87840-343-4.
 Bauer, Laurie (2004). A glossary of morphology. Washington, D.C.: Georgetown UP.
 Bubenik, Vit (1999). An introduction to the study of morphology. LINCON coursebooks in linguistics, 07. Muenchen: LINCOM Europa. ISBN 3-89586-570-2.
 Dixon, RMW and Aikhenvald, Alexandra Y. (eds) (2007). Word: A cross-linguistic typology. Cambridge: Cambridge University Press
 Foley, William A (1998). "Symmetrical Voice Systems and Precategoriality in Philippine Languages ". Workshop: Voice and Grammatical Functions in Austronesian. University of Sydney.
 Haspelmath, Martin (2002). Understanding morphology. London: Arnold (co-published by Oxford University Press). ISBN 0-340-76025-7 (hb); ISBN 0-340-76026-5 (pbk).
 Katamba, Francis (1993). Morphology. Modern linguistics series. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-10101-5 (hb). ISBN 0-312-10356-5 (pbk).
 Matthews, Peter (1991). Morphology (2nd ed.). CUP. ISBN 0-521-41043-6 (hb). ISBN 0-521-42256-6 (pbk).
 Mel'čuk, Igor A (1993–2000). Cours de morphologie générale, vol. 1-5. Montreal: Presses de l'Université de Montréal.
 Mel'čuk, Igor A (2006). Aspects of the theory of morphology. Berlin: Mouton.
 Scalise, Sergio (1983). Generative Morphology, Dordrecht, Foris.
 Singh, Rajendra and Stanley Starosta (eds) (2003). Explorations in Seamless Morphology. SAGE Publications. ISBN 0-7619-9594-3 (hb).
 Spencer, Andrew (1991). Morphological theory: an introduction to word structure in generative grammar. No. 2 in Blackwell textbooks in linguistics. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-16143-0 (hb); ISBN 0-631-16144-9 (pb)
 Spencer, Andrew and Zwicky, Arnold M (eds.) (1998). The handbook of morphology. Blackwell handbooks in linguistics. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-18544-5.
 Stump, Gregory T (2001). Inflectional morphology: a theory of paradigm structure. No. 93 in Cambridge studies in linguistics. CUP. ISBN 0-521-78047-0 (hb).
 van Valin, Robert D, and LaPolla, Randy (1997). Syntax: Structure, Meaning And Function. CUP
 Zuckermann, Ghil'ad (2009). Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns, Journal of Language Contact, Varia 2: 40-67.

Tham khảo

Ngữ pháp

Ngôn ngữ
Loại hình học ngôn ngữ


title: Echthrocollix

text:
Echthrocollix là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Echthrocollix minuta (Butler, 1881)

Chú thích

Tham khảo

 Echthrocollix at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Melanthiini


title: Luperus congoensis

text:
Luperus congoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Luperus


title: Theretra turneri

text:
Theretra turneri là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Sải cánh dài khoảng 60 mm. Con trưởng thành có cánh trước màu nâu sáng với một số mác nâu đậm. Chúng có cánh dưới màu nâu.

Chú thích

Tham khảo

T
T


title: Dipseudopsis malaisei

text:
Dipseudopsis malaisei là một loài Trichoptera trong họ Dipseudopsidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dipseudopsis


title: 18903 Matsuura

text:
18903 Matsuura (2000 ND29) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 7 năm 2000 bởi K. Watanabe ở Sapporo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18903 Matsuura

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Retterath

text:
Retterath là một đô thị thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rhineland-Palatinate, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,5 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 373 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Aparecida, São Paulo

text:
Aparecida là một đô thị tại bang São Paulo, Brasil, có dân số 35,903 người (dựa trên số liệu năm 2007) và diện tích 120,929 km². Mật độ dân cư là 298,7 người/km². Aparecida nằm ở độ cao 542 m, cách thủ phủ bang São Paulo 168 km. và 240 km về phía tây Rio de Janeiro. Đô thị này nằm ở khu vực khí hậu cận nhiệt đới.

Với độ cao trung bình 544 mét, và cao độ khác nhau từ 525-620 mét, Aparecida có khí hậu nóng với mùa đông khô. Nhiệt độ được ghi nhận là mức tối đa là 35 °C, tối thiểu là 9 °C và trung bình là 22 °C.

Từng là một phần của khu đô thị tự quản Guaratinguetá, địa phương này đã được tách vào năm 1928. Đô thị tự quản này nay có nền kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào ngành du lịch tạo ra bởi các tín đồ xung quanh bức tượng của Đức Trinh Nữ. Aparecida nhận được hơn 7 triệu khách du lịch mỗi năm làm cho địa phương này là địa điểm hành hương tôn giáo phổ biến nhất ở Mỹ Latin. Theo điều tra năm 2000, Aparecida có:
Tổng dân số 34.904 người, trong đó, dân số thành thị: 34.382, nông thôn: 522 người.
Nam giới: 17.126, nữ giới: 17.778 người.
Mật độ dân số 31,22 người/km².
Tuổi thọ bình quân: 72,03 năm.
Tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi tử vong (trên 1 triệu): 14,38
Tỷ lệ biết đọc biết viết: 94,46% dân số.
 Chỉ số phát triển con người: 0,804
Tỷ lệ sinh (trẻ/bà mẹ): 2,47
Đô thị này giáp các đô thị: Potim (Bắc), Guaratinguetá (Đông), Lagoinha (Nam) và Roseira (Đông).

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Hermaeophaga ruficollis

text:
Hermaeophaga ruficollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lucas miêu tả khoa học năm 1849.

Chú thích

Tham khảo

Hermaeophaga


title: Drebkau

text:
Drebkau là một thị xã thuộc huyện Spree-Neiße, đông nam Brandenburg, Đức. Đô thị Drebkau có diện tích 142,94 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 6241 người. Đô thị này có cự ly 14 km về phía tây nam Cottbus.

Tham khảo


title: Amastra umbilicata

text:
†Amastra umbilicata là một loài ốc đất thân mềm chân bụng có phổi thuộc họ Amastridae. Đây là loài đặc hữu của Hawaii.

Chú thích

Tham khảo
 Mollusc Specialist Group 1996. Amastra umbilicata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2007.

Amastra


title: Pilemostoma fastuosa

text:
Pilemostoma fastuosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Schaller miêu tả khoa học năm 1783.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Pilemostoma
Động vật được mô tả năm 1783


title: Wehr, Ahrweiler

text:
Wehr là một đô thị thuộc huyện Ahrweiler, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Wehr, Ahrweiler có diện tích 9,92 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1132 người.

Tham khảo


title: Megachile sternintegra

text:
Megachile sternintegra là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1965


title: (44009) 1997 TB26

text:
{{DISPLAYTITLE:(44009) 1997 TB26}}

(44009) 1997 TB26 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 11 tháng 10 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 44001–45000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Paragapostemon coelestinus

text:
Paragapostemon coelestinus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Westwood mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Paragapostemon
Động vật được mô tả năm 1875


title: Megachile disjuncta

text:
Megachile disjuncta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1781.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1781
D


title: Bardigues

text:
Bardigues là một xã của tỉnh Tarn-et-Garonne, thuộc vùng Occitanie, miền nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Sentein

text:
Sentein  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Palaeorhiza nitens

text:
Palaeorhiza nitens là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima & Lieftinck mô tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1982


title: Nomada sempiterna

text:
Nomada sempiterna là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1894


title: Saint-Prix-lès-Arnay

text:
Saint-Prix-lès-Arnay  là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Côte-d'Or


title: Grumman A-6 Intruder

text:
Chiếc A-6 Intruder là một kiểu máy bay cường kích hai động cơ, cánh gắn giữa do Grumman Aerospace chế tạo. Được đưa vào sử dụng từ năm 1963 đến năm 1997, chiếc Intruder được thiết kế như là một kiểu máy bay hoạt động trong mọi thời tiết nhằm thay thế cho kiểu máy bay tấn công hạng trung A-1 Skyraider trang bị động cơ piston. Một phiên bản chiến tranh điện tử đặc biệt, chiếc EA-6B Prowler, vẫn còn đang được sử dụng tính cho đến năm 2007. Khi chiếc A-6 được cho nghỉ hưu dần, nhiệm vụ tấn công chính xác được chuyển cho F-14 Tomcat được trang bị LANTIRN (hệ thống dẫn đường và tìm mục tiêu tầm thấp ban đêm bằng hồng ngoại) mà giờ đây cũng đã nghỉ hưu, và vai trò giờ đây được tiếp nối bởi chiếc F/A-18E/F Super Hornet.

Thiết kế và phát triển

Chiếc Intruder được phát triển nhằm đáp ứng một yêu cầu của Hải quân Hoa Kỳ về một chiếc máy bay cường kích hoạt động trên tàu sân bay trong mọi thời tiết nhằm thay thế cho kiểu máy bay A-1 Skyraider gắn động cơ piston thời Thế Chiến II. Grumman nhận được hợp đồng vào năm 1957, và kiểu máy bay được thiết kế A2F-1 thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 19 tháng 4 năm 1960. Các ống xả động cơ phản lực nguyên thủy được thiết kế để hướng xuống dưới, nhưng chi tiết này bị loại bỏ khi sản xuất hằng loạt. Phi công ngồi phía bên trái, trong khi sĩ quan hoa tiêu/ném bom ngồi phía phải và hơi lui ra sau. Một màn hình ống điện tử chân không (CRT) cung cấp hiển thị tổng hợp về địa hình trước mặt, và với sự có mặt của thành viên đội bay thứ hai, cho phép bay ở độ cao thấp trong mọi điều kiện thời tiết. Cánh máy bay rất hiệu quả ở tốc độ dưới âm thanh so với những máy bay tiêm kích siêu âm như F-4 Phantom II, vốn cũng bay hạn chế ở tốc độ dưới âm thanh khi mang một tải trọng bom nặng. Một kiểu cánh tương tự cũng sẽ được Grumman sử dụng đặt lên trục quay của kiểu cánh thay đổi hình dạng trên chiếc F-14 Tomcat, cũng như là sẽ áp dụng bộ càng đáp tương tự.

Lịch sử hoạt động

Chiếc Intruder nhận được tên gọi mới A-6A theo Hệ thống Định danh máy bay Thống nhất các binh chủng Hoa Kỳ (1962) của Bộ Quốc phòng vào năm 1962, và được đưa vào hoạt động tại các phi đội vào tháng 2 năm 1963. Chiếc A-6 trở thành máy bay tấn công tầm trung và tấn công ban đêm hay trong mọi thời tiết chủ yếu của Hải quân và Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ từ giữa Thập niên 1960 đến Thập niên 1990 và như là một máy bay tiếp dầu trên không cả trong phiên bản chuyên dụng KA-6D hay dùng kỹ thuật "buddy" (bạn bè) tự tiếp dầu trên không (D-704). Vai trò này trong Không quân được đảm nhiệm bởi chiếc F-105 Thunderchief và sau này là F-111 mà sau đó được chuyển đổi sang kiểu máy bay gây nhiễu radar dưới tên gọi EF-111 Raven. Chiếc A-6 tham gia chiến đấu trong Chiến tranh Việt Nam và trong các cuộc xung đột tại Liban và Libya. Chiếc Intruder cũng có các vai trò khác trong Chiến dịch Bảo táp Sa mạc vào năm 1991, cũng như tại Bosnia vào năm 1994, nhưng chúng được nhanh chóng rút khỏi phục vụ vào giữa những năm 1990 khi Hải quân tiến hành giảm bớt chủng loại máy bay trong các phi đoàn trên tàu sân bay. Đã có dự định thay thế nó bằng kiểu A-12 Avenger II, nhưng chương trình bị hủy bỏ. Chiếc Intruder được giữ lại hoạt động thêm vài năm trước khi được nghỉ hưu và thay thế bằng chiếc F-14 Tomcat được trang bị hệ thống LANTIRN (hệ thống dẫn đường và tìm mục tiêu tầm thấp ban đêm bằng hồng ngoại), rồi đến lượt chúng được thay thế bằng chiếc F/A-18E/F Super Hornet. Nhiều câu hỏi đã đặt ra khi chuyển đổi sang một thế hệ máy bay tấn công có tầm hoạt động ngắn hơn so với thế hệ cũ. Tuy nhiên, sự có mặt của các máy bay tiếp dầu Không quân trong mọi xung đột gần đây làm giảm bớt sự phụ thuộc vào tầm bay xa tự có của máy bay.

Những chiếc A-6 Intruder bắt đầu tham gia hoạt động đầu tiên trong Chiến tranh Việt Nam, nơi nó được sử dụng rộng rãi chống lại các mục tiêu tại Việt Nam. Chiếc máy bay có tầm bay khá xa và tải trọng chiến đấu nặng (8.170 kg/18.000 lb) cộng với khả năng bay trong mọi thời tiết làm cho nó có giá trị trong cuộc chiến. Tuy nhiên, hiệu quả của nó khi bay thấp và ném bom làm cho nó đặc biệt mong manh trước hỏa lực phòng không, và trong tám năm hoạt động Hải quân và Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ đã mất 84 chiếc Intruder vì mọi lý do trong Chiến tranh Việt Nam.

Tổn thất đầu tiên xảy ra vào ngày 14 tháng 7 năm 1965 khi một chiếc Intruder thuộc Phi đội VA-75, do Đại úy Donald Boecker và Đại úy Donald Eaton điều khiển cất cánh từ tàu sân bay USS Independence, thực hiện một cú bổ nhào trên mục tiêu gần Lào. Một vụ nổ dưới cánh phải làm hư hại động cơ bên phải khiến máy bay bốc cháy và hỏng hệ thống thủy lực, vài giây sau động cơ bên trái cũng hỏng và các điều khiển bị tê liệt, cả hai thành viên đội bay phải phóng ra, nhưng cả hai đều sống sót. Vào ngày 21 tháng 8 năm 1967 bốn chiếc A-6 Intruder thuộc Phi đội VA-196 từ tàu sân bay USS Constellation tấn công một đường sắt tại Bắc Việt Nam, một chiếc A-6 do Trung tá Leo Profilet và Thiếu tá William Hardman lái bị tên lửa đất-đối-không (SAM) bắn trúng, chiếc máy bay bị lộn nhào, và cả hai phải phóng ra và trở thành tù binh chiến tranh. Ba chiếc A-6 còn lại tiếp tục phi vụ, rồi đột nhiên hai trong ba chiếc Intruder lại tách khỏi chiếc thứ ba, và có thể do mưa bão và mây thấp, hướng đến và vượt qua biên giới với Trung Quốc. Chúng bị tấn công và bắn rơi bởi những chiếc MiG-19 (J-6) Trung Quốc. Các Trung úy Dain Scott và Forrest Trembley cùng Thiếu tá Jimmy Buckley không sống sót. Đại úy Robert Flynn trở thành tù binh chiến tranh, và được thả ra ngày 15 tháng 3 năm 1973. Chiếc Intruder cuối cùng bị mất trong cuộc chiến thuộc Phi đội VA-35 do Đại úy C. M. Graf và Đại úy S. H. Hatfield điều khiển từ tàu sân bay USS "America, họ bị hỏa lực mặt đất bắn rơi vào ngày 24 tháng 1 năm 1973 trong khi thực hiện phi vụ hỗ trợ gần mặt đất. Các phi công phóng ra và được máy bay trực thăng Hải quân giải cứu.

Trong tổng số 84 chiếc Intruder bị mất trong cuộc chiến, mười chiếc bị bắn rơi bởi tên lửa đất-đối-không (SAM), hai chiếc bị máy bay MiG bắn rơi, 16 chiếc bị mất do những nguyên nhân trong hoạt động, và 56 chiếc bị mất do hỏa lực mặt đất và hỏa lực súng phòng không. Đa số A-6 Intruder của Thủy quân Lục chiến đặt căn cứ ở Nam Việt Nam tại Chu Lai và Đà Nẵng. Hai mươi tàu sân bay Hải quân Hoa Kỳ đã từng luân phiên hoạt động tại vùng biển Đông Nam Á để thực hiện các phi vụ không kích từ đầu những năm 1960 đến đầu những năm 1970. Chín trong số những tàu sân bay đó bị thiệt hại A-6 Intruder: USS Constellation mất mười một, USS Ranger mất tám, USS Coral Sea mất sáu, USS Midway mất hai, USS Independence mất bốn, USS Kitty Hawk mất mười bốn, USS Saratoga mất ba, USS Enterprise mất tám, và USS America mất hai.

Chiếc A-6 Intruder sau đó được sử dụng để hỗ trợ các chiến dịch khác, như các lực lượng quốc tế gìn giữ hoà bình tại Liban năm 1983. Một chiếc Intruder và một chiếc A-7 Corsair II bị tên lửa của Syria bắn rơi vào ngày 4 tháng 12. Intruder cũng hoạt động từ các tàu sân bay USS America và USS Coral Sea trong Chiến dịch Thung lũng El Dorado vào tháng 4 năm 1986, thuộc các phi đội VA-34 "Blue Blasters" (trên chiếc America) và VA-55 "Warhorses" (trên chiếc Coral Sea).

Chiếc Intruder đã có những hoạt động rộng rãi trong Chiến dịch Bảo táp Sa mạc nơi nó là máy bay tấn công chủ yếu của Hải quân Mỹ dùng để ném bom dẫn đường bằng laser. Hải quân Hoa Kỳ sử dụng chúng từ các tàu sân bay USS Saratoga, USS John F. Kennedy, USS Midway, USS Ranger, USS America, và USS Theodore Roosevelt. Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ cũng đưa ra hoạt động hai phi đội A-6E Intruder đặt căn cứ trên đất liền trong cuộc xung đột này. Sau Chiến dịch Bảo táp Sa mạc, Intruder được sử dụng để bay tuần tra trên vùng cấm bay ở Iraq và hỗ trợ trên không cho lực lượng Thủy quân Lục chiến trong Chiến dịch Phục hồi Hy vọng tại Somalia. Chiếc A-6E Intruder cuối cùng rời khỏi phục vụ của Thủy quân Lục chiến Mỹ vào ngày 28 tháng 4 năm 1993.

Chiếc Intruder cuối cùng được nghỉ hưu vào ngày 28 tháng 2 năm 1997. Một số khung máy bay A-6 nghỉ hưu đã được cho đánh đắm ở ngoài khơi bờ biển St. Johns County, Florida để tạo nên nơi ẩn náu cho cá và được đặt tên là Bãi san hô Intruder. Tuy nhiên, trái ngược với sự tin tưởng của nhiều người, những máy bay còn lại có trang bị kiểu cánh mới được lưu kho tại Trung tâm AMARC (Aerospace Maintenance and Regeneration Center: Trung tâm Bảo trì và Phục hồi Hàng không) ở Căn cứ Không quân Davis-Monthan, và không bị đánh chìm thành các bãi san hô nhân tạo. Cho dù chiếc Intruder không thể theo kịp tốc độ hay khả năng không chiến của chiếc F/A-18, tầm bay xa và khả năng về tải trọng chiến đấu của chiếc A-6 vẫn chưa có máy bay nào trong đội máy bay mới có thể sánh kịp.

Kiểu dáng chiếc Intruder với mũi to bầu và một thân đuôi thon thả đã là cảm hứng của một số tên lóng, bao gồm "Double Ugly", "The Mighty Alpha Six", "Iron Tadpole" cũng như  "Drumstick" và "Pregnant Guppy".

Các phiên bản

YA-6A
Tên gọi này được đặt cho tám chiếc máy bay nguyên mẫu và tiền sản xuất, được sử dụng trong việc phát triển chiếc A-6A Intruder.

A-6A

Phiên bản đầu tiên của chiếc Intruder được chế tạo chung quanh một hệ thống DIANE (Digital Integrated Attack/Navigation Equipment: Thiết bị dẫn đường/tấn công kỹ thuật số tích hợp) phức tạp và tiên tiến, được dự định cung cấp việc ném bom với độ chính xác cao ngay cả trong ban đêm và khi thời tiết xấu. DIANE bao gồm nhiều hệ thống radar: radar tìm kiếm Norden AN/APQ-92 và một radar dẫn đường riêng biệt AN/APQ-112, radar đo độ cao AN/APN-14, và radar Doppler AN/APN-153 để cung cấp những cập nhật về vị trí cho hệ thống dẫn đường quán tính AN/ASN-31. Một máy tính dữ liệu bay và máy tính đạn đạo tích hợp các thông tin của radar cho sĩ quan hoa tiêu/ném bom ngồi trên ghế bên phải. Các hệ thống TACAN (dẫn đường trên không chiến thuật) và Hệ thống định hướng tự động (ADF) cũng được cung cấp để dẫn đường. Khi hoạt động, DIANE có thể là hệ thống dẫn đường và tấn công có khả năng nhất vào thời đó, cho phép chiếc Intruder khả năng bay và chiến đấu trong những hoàn cảnh rất kém (đặc biệt quan trọng tại Việt Nam và Thái Lan trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam). Nó gặp phải nhiều vấn đề ban đầu khi hoạt động, và phải mất nhiều năm cho đến khi nó có được độ tin cậy ổn định.

Tổng số A-6A được sản xuất là 488 chiếc, kể cả sáu chiếc kiểu mẫu tiền sản xuất. Nhiều chiếc trong số những máy bay sống sót được chuyển đổi sang các phiên bản khác.

A-6B
Nhằm cung cấp cho các phi đội Hải quân một kiểu máy bay SEAD (Suppression of Enemy Air Defences: Trấn áp phòng không đối phương) để tấn công hệ thống phòng không đối phương và các hệ thống tên lửa SAM, một nhiệm vụ được gọi là "Iron Hand" theo cách nói của Hải quân, 19 máy bay A-6A được cải tiến thành tiêu chuẩn A-6B từ năm 1967 đến năm 1970. Chiếc A-6B có nhiều hệ thống tấn công tiêu chuẩn được tháo bỏ dành cho các thiết bị đặc biệt chuyên dò tìm và theo dõi các vị trí radar đối phương cùng khả năng dẫn đường các tên lửa chống bức xạ AGM-45 Shrike và AGM-78 Standard. Có năm chiếc bị mất trong chiến đấu, và những chiếc còn lại sau đó được cải tiến sang tiêu chuẩn A-6E vào cuối những năm 1970.

A-6C

Mười hai chiếc A-6A được cải tiến vào năm 1970 thành tiêu chuẩn A-6C để dùng trong các phi vụ tấn công ban đêm vào Đường mòn Hồ Chí Minh ở Việt Nam. Chúng được trang bị một cụm TRIM (Trails/Roads Interdiction Multi-sensor) trên thân dành cho máy ảnh hồng ngoại FLIR (Forward Looking Infrared) và camera TV ánh sáng yếu, cũng như một hệ thống "Black Crow" phát hiện sự nổ động cơ. Một chiếc bị mất trong chiến đấu, và những chiếc còn lại được cải tiến sang tiêu chuẩn A-6E sau chiến tranh.

KA-6D

Vào đầu những năm 1970, có khoảng 78 chiếc A-6A và 12 chiếc A-6E được chuyển đổi thành máy bay tiếp nhiên liệu, thực hiện hỗ trợ tiếp nhiên liệu trên không cho các máy bay tấn công khác. Hệ thống DIANE được tháo bỏ và một hệ thống nhiên liệu bên trong được lắp đặt, đôi khi được bổ sung bởi một cụm tiếp nhiên liệu D-704 trên đế giữa. Chiếc KA-6D trên lý thuyết có thể sử dụng trong vai trò ném bom ban ngày, nhưng thực tế gần như không áp dụng, và bay với tải trọng tiêu chuẩn là bốn thùng nhiên liệu. Bởi vì nó dựa trên nền tảng một máy bay chiến thuật, chiếc KA-6D cung cấp khả năng tiếp nhiên liệu trong phi vụ, khả năng bay theo với nhóm tấn công và tiếp nhiên liệu cho chúng trong quá trình thực hiện phi vụ. Một vài chiếc KA-6D bay kèm theo mỗi phi đội Intruder, và việc cho nghỉ hưu những chiếc máy bay này để lại một lỗ hổng trong vai trò máy bay tiếp nhiên liệu cho Hải quân và Thủy quân Lục chiến. Chiếc S-3 Viking Hải quân cũng có khả năng tiếp nhiên liệu trên không, nhưng tính năng bay và lượng nhiên liệu mang theo hiệu quả bị giới hạn nên chỉ phù hợp như là máy bay tiếp nhiên liệu thu hồi. Việc thiếu mất khả năng tiếp nhiên liệu sau này được bù đắp bởi kiểu máy bay mới F/A-18E Super Hornet, vốn có thể được dùng làm máy bay tiếp nhiên liệu trong phi vụ.

A-6E

Là phiên bản máy bay tấn công Intruder cuối cùng, được giới thiệu vào năm 1970, và được bố trí lần đầu tiên vào ngày 9 tháng 12 năm 1971, với các hệ thống dẫn đường tấn công được nâng cấp sâu rộng. Hệ thống radar tìm kiếm và theo dõi nguyên thủy của chiếc A-6A được thay thế bằng một radar đa chế độ duy nhất AN/APQ-148 Norden, và các máy tính được thay bằng hệ thống điện tử bán dẫn hiện đại và tin cậy hơn. Một hệ thống dẫn đường quán tính mới AN/ASN-92 được bổ sung, cùng với hệ thống CAINS (Carrier Aircraft Inertial Navigation System: hệ thống dẫn đường quán tính từ tàu sân bay), để dẫn đường chính xác hơn. Bắt đầu từ năm 1979 mọi chiếc A-6E được trang bị AN/AAS-33 DRS (Detecting and Ranging Set: bộ phát hiện và đo khoảng cách), một phần của hệ thống TRAM (Target Recognition and Attack, Multi-Sensor: hệ thống đa cảm biến nhận biết và tấn công mục tiêu), một tháp nhỏ ổn định bằng con quay hồi chuyển gắn bên dưới mũi máy bay, mang thiết bị hồng ngoại FLIR cùng thiết bị định vị mục tiêu laser. Hệ thống TRAM được đồng bộ với kiểu radar mới AN/APQ-156 Norden. Sĩ quan hoa tiêu/ném bom có thể sử dụng cả hình ảnh TRAM và dữ liệu radar để tấn công cực kỳ chính xác, hoặc chỉ dùng các cảm biến TRAM để tấn công mà không sử dụng radar của chiếc Intruder (có thể gây báo động cho mục tiêu). Hệ thống TRAM còn cho phép chiếc Intruder độc lập chỉ định và ném bom dẫn đường bằng laser. Thêm vào đó, chiếc Intruder sử dụng hệ thống AMTI (Airborne Moving Target Indicator: chỉ định mục tiêu di động trên không) cho phép chiếc máy bay theo dõi một mục tiêu di động (một xe tăng hay xe tải) và ném bom trên nó cho dù mục tiêu di chuyển. Cũng vậy, hệ thống máy tính cho phép sử dụng Offset Aim Point (OAP, điểm ngắm lệch), cho phép đội bay có khả năng ném bom một mục tiêu không thấy được trên radar bằng cách ghi chú toạ độ một mục tiêu biết được lân cận và nhập vào khoảng cách lệch hướng về mục tiêu không nhìn thấy.

Vào đầu những năm 1990 một số máy bay A-6E còn lại được nâng cấp trong chương trình SWIP (Systems/Weapons Improvement Program: cải tiến các hệ thống và vũ khí) cho phép chúng sử dụng các vũ khí dẫn đường chính xác mới nhất, bao gồm các kiểu tên lửa không-đối-đất AGM-65 Maverick, AGM-84 Harpoon, AGM-84E SLAM, AGM-62 Walleye và tên lửa chống bức xạ AGM-88 HARM. Sau một loạt các vấn đề về giảm sức chịu đựng kim loại trên cánh, khoảng 85% chiếc trong đội máy bay được trang bị kiểu cánh composite mới bằng vật liệu graphite/epoxy/titanium/aluminum.

Phiên bản A-6E có tổng cộng 445 máy bay, trong đó khoảng 240 chiếc được cải biến từ các phiên bản trước đó A-6A/B/C.

A-6F và A-6G

Một kiểu A-6F Intruder II tiên tiến được đề nghị vào giữa những năm 1980 với dự định thay thế kiểu động cơ turbo phản lực Pratt & Whitney J52 đã cũ của chiếc Intruder bằng một phiên bản không đốt sau của kiểu động cơ phản lực turbo quạt ép General Electric F404 như được sử dụng trên chiếc F/A-18 Hornet, cung cấp sự cải tiến đáng kể về công suất và tiết kiệm nhiên liệu. Chiếc A-6F sẽ có được hệ thống điện tử hoàn toàn mới, bao gồm một radar khẩu độ tổng hợp Norden AN/APQ-173 và các màn hình trong buồng lái đa chức năng; radar APQ-173 cho phép chiếc Intruder có khả năng không chiến với trang bị tên lửa AIM-120 AMRAAM. Nó cũng được bổ sung thêm hai đế cánh, nâng lên tổng cộng bảy đế.

Mặc dù đã có năm chiếc máy bay phát triển được chế tạo, Hải quân sau đó đã không chọn chiếc A-6F mà tập trung chú ý vào chiếc A-12 Avenger II. Điều này đã đưa việc phục vụ vào thế khó khăn khi chương trình A-12 bị hủy bỏ vào năm 1991.

Grumman cũng đề nghị một phương án thay thế rẻ tiền ở phiên bản A-6G, có được hầu hết các thiết bị điện tử tiên tiến của A-6F nhưng giữ lại kiểu động cơ đang có. Kế hoạch này cũng bị hủy bỏ.

Phiên bản chiến tranh điện tử

Một phiên bản chiến tranh điện tử (EW: Electronic Warfare) /phản công điện tử (ECM: Electronic Countermeasure) của chiếc Intruder được phát triển sớm trong lịch sử chiếc máy bay và dành cho Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ, vốn đang cần một nền tảng ECM mới để thay thế chiếc F3D-2Q Skyknight cũ kỹ. Một phiên bản EW của chiếc Intruder, ban đầu được đặt tên là A2F-1Q và sau đó được đổi tên thành EA-6A, bay chuyến bay đầu tiên vào ngày 26 tháng 4 năm 1963. Nó được trang bị một bộ phản công điện tử Bunker-Ramo AN/ALQ-86, với hầu hết các thiết bị điện tử đặt trong một cụm hình quả hạnh nhân bên trên cánh đuôi đứng. Trên lý thuyết nó có khả năng bắn tên lửa chống bức xạ AGM-45 Shrike, cho dù nó rõ ràng không được sử dụng cho vai trò đó.

Chỉ có 28 chiếc EA-6A được chế tạo (hai chiếc nguyên mẫu, 15 chiếc chế tạo mới và 11 chiếc được cải biến từ phiên bản A-6As), phục vụ cho các phi đội Thủy quân Lục chiến trong Chiến tranh Việt Nam. Nó được đưa ra khỏi phục vụ tiền phương từ giữa những năm 1970, giữ lại phục vụ trong các đơn vị trừ bị của Thủy quân Lục chiến rồi với Hải quân Hoa Kỳ chủ yếu cho các mục đích huấn luyện. Chiếc cuối cùng được nghỉ hưu hoàn toàn vào năm 1993.

Một phiên bản chuyên dùng cao hơn của chiếc Intruder là kiểu EA-6B Prowler, có khung máy bay được kéo dài đủ chỗ cho thêm hai thành viên đội bay điều khiển các hệ thống điện tử, và các hệ thống điện tử được tích hợp cao hơn cho vai trò chiến tranh điện tử và SEAD (Suppression of Enemy Air Defences: trấn áp phòng không đối phương). Có tổng cộng 170 chiếc được sản xuất. Chiếc Prowler được giữ lại phục vụ cho đến tận năm 2006, thay thế những chiếc EF-111 Raven của Không quân còn được biết đến dưới tên "Spark Vark", khi Bộ Quốc phòng Mỹ quyết định để Hải quân đảm trách mọi phi vụ chiến tranh điện tử. EA-6B Prowler được vạch kế hoạch sẽ được thay thế bởi phiên bản EA-18G Growler của chiếc Super Hornet.

NA-6A
Tên đặt lại cho ba chiếc YA-6A và ba chiếc A-6A. Sáu máy bay này được cải biến cho những thử nghiệm đặc biệt.

YEA-6A
Một chiếc YA-6A được cải biến thành chiếc nguyên mẫu cho kiểu EA-6A.

YEA-6B
Tên đặt lại cho hai chiếc nguyên mẫu EA-6B, được cải biến cho những thử nghiệm đặc biệt.

NEA-6A
Một chiếc EA-6A được cải biến cho những thử nghiệm đặc biệt.

Các nước sử dụng

Hải quân Hoa Kỳ
Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ

Đặc điểm kỹ thuật (A-6E)

Tham khảo: Quest for Performance

Đặc tính chung
 Đội bay: 02 người (phi công, hoa tiêu/ném bom)
 Chiều dài: 16,6 m (54 ft 7 in)
 Sải cánh: 16,2 m (53 ft 0 in)
 Chiều cao: 4,75 m (15 ft 7 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 49,1 m² (529 ft²)
 Kiểu cánh: NACA 64A009 mod root, NACA 64A005.9 tip
 Diện tích cản: 0,71 m² (7,64 ft²)
 Hệ số nâng/lực cản: 0,0144
 Tỉ lệ dài/rộng cánh: 5,31
 Trọng lượng không tải: 11.630 kg (25.630 lb)
 Trọng lượng có tải: 15.870 kg (34.996 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 27.500 kg (60.626 lb)
 Động cơ: 2 x động cơ Pratt & Whitney J52-P8B turbo phản lực, lực đẩy 9.300 lbf (41,4 kN) mỗi động cơ

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 1.040 km/h (563 knot, 648 mph)
 Tầm bay tối đa: 5.222 km (2.819 nm, 3.245 mi)
 Trần bay: 12.400 m (40.600 ft)
 Tốc độ lên cao: 38,7 m/s (7.620 ft/min)
 Tỉ lệ lực nâng/lực cản: 15,2

Vũ khí
 Mang được tối đa 8.170 kg (18.000 lb) vũ khí gắn trên 5 đế, có thể bao gồm:
 Rocket: 70 mm (2,75 in), 127 mm (5 in) Zuni
 Bom: Mk-20 Rockeye, Mk-77 Napalm, Mk-81 113 kg (250 lb), Mk-82 Snakeye, Mk-83 454 kg (1.000 lb), Mk-84 907 kg (2.000 lb), Mk-117 340 kg (750 lb), CBU-78 Gator, GBU-10 Paveway II, GBU-12 Paveway II, GBU-16 Paveway II
 Tên lửa đối không: AIM-9 Sidewinder
 Tên lửa đối đất: AGM-45 Shrike, AGM-62 Walleye, AGM-84D Harpoon, AGM-88 HARM, AGM-84E SLAM, AGM-65 Maverick, AGM-123 Skipper, AGM-123A Skipper II
 Nhiều loại ngư lôi
 Nhiều loại mìn
 Nhiều loại bom: Mk-76, BDU-45, LGTR, vũ khí đặc biệt B-61...

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Intruder Association
 ATKRON 95 Green Lizards
 Federation of American Scientists A-6E

Nội dung liên quan

Máy bay liên quan
 EA-6 Prowler

Máy bay tương tự
 Blackburn Buccaneer
 Panavia Tornado

Trình tự thiết kế
 Trình tự Hải quân (trước năm 1962):
AF - A2F
 Trình tự thống nhất các binh chủng (sau năm 1962):
A-3 - A-4 - A-5 - A-6 - A-7 - AV-8 - A-9

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ

A-006
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1960
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam
Tiếp nhiên liệu trên không
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay cường kích
Máy bay tác chiến điện tử
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Máy bay cường kích Hoa Kỳ


title: Cavizzana

text:
Cavizzana là một đô thị tại tỉnh Trento trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol, có vị trí khoảng 35 km về phía tây bắc của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 239 người và diện tích là 3,3 km².

Cavizzana giáp các đô thị: Caldes và Cles.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Reyero

text:
Reyero là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 146 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: 19 tháng 7

text:
Ngày 19 tháng 7 là ngày thứ 200 (201 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 165 ngày trong năm.

Sự kiện
 64 - Thành Rome trải qua trận đại hỏa hoạn kéo dài 6 ngày tàn phá một nửa thành.
 484 - Leontius đăng cơ Hoàng đế Đông La Mã tại Tarsus (nay là Thổ Nhĩ Kỳ). Ông được chào đón tại thành Antioch và cũng định đô tại nơi đây.
 711 - Vuơng triều Hồi giáo Umayyad chinh phạt đất Tây Ban Nha: Trong Trận Guadalete, quân Umayyad dưới trướng Tariq ibn Ziyad đánh bại quân Visigoth dưới trướng Vua Roderic.
 939 - Trận Simancas: Vua Ramiro II của León đánh bại quân Moorish dưới trướng Caliph Abd-al-Rahman III gần thành Simancas.
 998 - Chiến tranh Ả Rập-Đông La Mã: Trong Trận Apamea, quân Fatimid đánh bại quân Đông La Mã gần Apamea.
 1333 – Thỏa Hoan Thiết Mộc Nhĩ đăng cơ hoàng đế triều Nguyên ở tuổi 13, là vị hoàng đế Mông Cổ cuối cùng cai trị Trung Hoa.
 1553 – Chín ngày sau khi lên ngôi, Nữ vương Jane Grey của Anh và Ireland bị bắt giam, Mary I trở thành nữ vương mới của hai vương quốc.
1864 – Quân Thanh chiếm được Thiên Kinh của Thái Bình Thiên Quốc.
 1883 – Tự Đức của nhà Nguyễn ký di chúc truyền ngôi cho Hoàng tử Ưng Chân, song Ưng Chân chỉ tại vị trong vài ngày.
1870 – Pháp tuyên chiến với Phổ do những mâu thuẫn về kế vị ngai vàng ở Tây Ban Nha, Chiến tranh Pháp-Phổ bùng nổ.
 1888 – Tổng thống Pháp Marie François Sadi Carnot ký sắc lệnh thành lập hai thành phố Hà Nội và Hải Phòng tại Liên bang Đông Dương.
 1900 – Tuyến đầu tiên của hệ thống tàu điện ngầm Métro Paris bắt đầu hoạt động, kết nối nhiều địa điểm diễn ra triển lãm thế giới.
 2007 – Taliban bắt giữ 23 tín hữu Cơ Đốc giáo người Hàn Quốc, bắt đầu một cuộc khủng hoảng con tin.
 2008 – Ngày thành lập Tập đoàn IMC - TodayTV

Sinh
1833 – Nguyễn Phúc Miên Triện, tước phong Hoằng Hóa Quận vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1905)
1893 – Vladimir Vladimirovich Mayakovsky, nhà thơ, nhà viết kịch Nga (m. 1930)
1947 – Brian May, tay guitar ban nhạc Queen Anh Quốc
1976 – Benedict Cumberbatch, diễn viên và nhà sản xuất phim người Anh
1982 – Lý Nhã Kỳ, diễn viên, doanh nhân người Việt Nam
1996 - Oh Hayoung, ca sĩ thuộc nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Apink

Mất
 1883 – Tự Đức, vua nhà Nguyễn (s. 1829)
 1947 – Hoàng Thị Uyên, nữ doanh nhân và nhà từ thiện Việt Nam
 1970 – Nguyễn Văn Khương, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1924)
 2004 - Suzuki Zenkō, cựu Thủ tướng Nhật Bản (s. 1911)
 2017 – Nhạc sĩ Tô Thanh Tùng (s.1944)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng bảy
Ngày trong năm


title: Galerucella calmariensis

text:
Galerucella calmariensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1767.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1767
Galerucella


title: Saint-Hilaire, Puy-de-Dôme

text:
Saint-Hilaire  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes, Pháp. Xã này có diện tích 17,63 km², dân số năm 2006 là 199 người. Khu vực này có độ cao 565 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE
IGN

Sainthilaire


title: Augochloropsis dirhipis

text:
Augochloropsis dirhipis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1903


title: Saint-Berain-sous-Sanvignes

text:
Saint-Berain-sous-Sanvignes là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 980.Dân số năm 2004 ước khoảng  người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Sphecodes clypeatus

text:
Sphecodes clypeatus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1917


title: Quận Mississippi, Arkansas

text:
Quận Mississippi là một quận thuộc tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo sông Mississippi giáp quận này ở phía đông. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 51.979 người. Quận lỵ đóng ở Blytheville và Osceola.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 2382 km2, trong đó có 56 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 Interstate 55
 U.S. Highway 61
 Highway 14
 Highway 18
 Highway 77

Quận giáp ranh
Dunklin, Missouri (tây bắc)
Pemiscot, Missouri (bắc)
Dyer, Tennessee (đông bắc)
Lauderdale, Tennessee (đông)
Tipton, Tennessee (đông nam)
Quận Crittenden (nam)
Quận Poinsett (tây nam)
Quận Craighead (tây)

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, đã có 51.979 người, 19.349 hộ gia đình, và 13.911 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 58 người trên một dặm vuông (22/km ²). Có 22.310 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình 25 trên một dặm vuông (10/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư quận bao gồm 64,45% người da trắng, 32,70% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,26% người Mỹ bản xứ, 0,38% châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 1,07% từ các chủng tộc khác, và 1,12% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 2,25% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 19.349 hộ, trong đó 36,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 50,00% là đôi vợ chồng sống với nhau, 17,40% có nữ hộ và không có chồng, và 28,10% là các gia đình không. 24,70% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 10,70% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,64 và cỡ gia đình trung bình là 3,15.

Trong quận, tháp tuổi dân số được trải ra với 29,60% dưới độ tuổi 18, 9,90% 18-24, 27,50% 25-44, 20,80% từ 45 đến 64, và 12,20% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 33 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 91,80 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 87,70 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt 27.479 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 32.648 USD. Phái nam có thu nhập trung bình 29.645 USD so với 19.782 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 13.978 USD. Có 19,00% gia đình và 23,00% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 31,10% những người dưới 18 tuổi và 19,80% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Arkansas

Lãnh thổ Arkansas 1833
Khu dân cư thành lập năm 1833
Quận của Arkansas trên sông Mississippi


title: Nyctiophylax quadruplex

text:
Nyctiophylax quadruplex là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Polycentropodidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Nyctiophylax


title: Dongfeng-5

text:
Dong feng 5 (Đông Phong) hay DF-5 là loại tên lửa đạn đạo liên lục địa của Trung Quốc. Tên lửa DF-5 có chiều dài 32,6 m và đường kính 3,35 m. Nó nặng 183.000 kg và có khả năng bay xa 12.000 đến 15.000 Km. Tên lửa DF-5 được bắn lần đầu vào năm 1971 và bắt đầu được đưa vào trang bị khoảng 10 năm sau đó. Một nhược điểm của tên lửa DF-5 là nó phải mất 30 đến 60 phút để nạp nhiên liệu.

Lịch sử

Khi DF-5 được kiểm tra lần đầu vào tháng 9 năm 1971, nó đã đạt được tầm bay từ 10.000 đến 12.000 km, khoảng cách này đủ để bắn tới các nước phương Tây thân cận Hoa Kỳ. Từ năm 1983 Trung Quốc đã phát triển loại DF-5A tăng tầm bắn so với DF-5, có thể đạt đến tầm bắn 13.000 km và kết hợp với hệ thống dẫn hướng chính xác hơn. DF-5A cải tiến làm tăng trọng lượng đẩy của hệ thống từ 3.000 kg đến 3.200 kg.

Quá trình phát triển

Tương tự như loại DF-4, tên lửa DF-5 ban đầu được tích trữ trong tư thế thẳng đứng ở trong hầm núi cao, và được phóng ra theo miệng hầm. Tên lửa phải được đưa vào trạng thái mở và nạp dầu để phóng. Việc phát triển ban đầu của hai chiếc DF-5 ở một trung tâm của Trung Quốc đã được hoàn thành vào năm 1981.

Các thông số chính loại DF-5A/CSS-4 Mod 2

 Loại tên lửa: tên lửa đạn đạo liên lục địa
 Tầm bắn: 13.000 km
 Số đầu đạn: 01
 Hệ thống đẩy: chất lỏng
 Dẫn hướng: hệ thống dẫn hướng quán tính (ISN)
 Chiều dài: 32,6 m
 Đường kính: 3,35 m
 Trọng lượng: 183.000 kg
 Hãng sản xuất: Viện phóng tên lửa Trung Quốc (China Academy of Launch Vehicle)
 Sử dụng: năm 1981

Sự nâng cấp

Hoạt động

 : The People's Liberation Army Second Artillery Corps is the only operator of the DF-5.

Tham khảo
 Federation of American Scientists
 "China's Ballistic Missile Programs Technologies, Strategies, Goals" by John Wilson Lewis and Hua Di, International Security, Fall 1992 [vol. 17 no. 2]

Xem thêm
 Tên lửa
 Danh sách tên lửa

Tham khảo

Tên lửa
Tên lửa đạn đạo liên lục địa
Tên lửa Trung Quốc
Vũ khí hiện đại của Trung Quốc
Tên lửa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Du hành không gian năm 1971


title: Proutiella infans

text:
Proutiella infans là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở in lowland Amazonia in Brasil.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Augochloropsis sumptuosa

text:
Augochloropsis sumptuosa là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1853


title: Gonioctena gobanzi

text:
Gonioctena gobanzi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Gonioctena


title: Erosaria eburnea

text:
Erosaria eburnea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum of Rotterdam: photo

Erosaria


title: Diabrotica viridifasciata

text:
Diabrotica viridifasciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

V


title: Oecetis arctipennis

text:
Oecetis arctipennis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Gastrophryne elegans

text:
Gastrophryne elegans là một loài ếch trong họ Nhái bầu.
Nó được tìm thấy ở Belize, Guatemala, Honduras, và México.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt có nước theo mùa, các đồn điền, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Santos-Barrera, G., Acevedo, M., Walker, P., Lee, J. & Wilson, L.D. 2004. Gastrophryne elegans. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Gastrophryne
Động vật được mô tả năm 1882


title: Landkreuzer P. 1000 Ratte

text:
Landkreuzer P. 1000 Ratte là tên một dự án sản xuất xe tăng siêu nặng do Đức Quốc xã thực hiện trong thế chiến II. Nó được bắt đầu thiết kế vào năm 1942 bởi Krupp, sau khi nhận được sự chấp thuận từ Hitler, Krupp đã bắt đầu sản xuất các bộ phận của Ratte. Nhưng đến năm 1943,dự án đã bị Albert Speer hủy bỏ,chỉ một tháp pháo được hoàn thiện, Landkreuzer P. 1000 Ratte có khối lượng khoảng 1000 tấn, gấp năm lần khối lượng của Panzer VIII Maus(loại tăng nặng nhất từng được sản xuất), hơn 18 lần khối lượng của Tiger I, hơn 14 lần khối lượng của Tiger II, 22.32 lần khối lượng của Panther.

Lược sử phát triển
Việc phát triển các loại xe tăng siêu nặng được bắt đầu vào năm 1941 bởi Krupp. Tập đoàn này đã học hỏi cách chế tạo xe tăng siêu nặng của đối thủ Liên Xô. Ngoài ra việc thiết kế Landkreuzer P. 1000 Ratte được Krupp thực hiện nhằm đưa ra hai loại xe tăng siêu nặng cùng một lúc:P. 1000 Ratte và Panzer VIII Maus. Edward Grote,sĩ quan cấp cao trong lực lượng hải quân,đã đề xuất một dự án thiết kế tăng siêu nặng với khối lượng hơn 1000 tấn, được trang bị ụ pháo hạng nặng hải quân, bọc giáp bằng thép trui dày hơn 230 mm(9 inch-23 cm) có tên là Landkreuzer lên Hitler vào ngày 23/6/1942.Ratte được đánh giá là rất mạnh nếu đưa ra chiến trường và chỉ có các loại chiến hạm có pháo cỡ nòng cùng với nó mới có thể xuyên thủng lớp giáp bọc của nó. Với khối lượng quá nặng như vậy, nó được lắp ba cầu thang cao 1.2 m mỗi bên làm cho tổng chiều rộng của nó lên đến 7.2 m. Với thiết kế như vậy Ratte có thể di chuyển một cách thăng bằng mà không bị nghiêng về bất cứ hướng nào. Khối lượng quá khủng khiếp của nó có nghĩa là nó không thể di chuyển qua bất kì loại cầu hay đường qua sông nào. Tuy nhiên nó có khoảng cách gầm khoảng 2 mét, giúp Ratte có thể vượt tất cả các loại sông, lạch hay hào nào.

Sau khi xem qua bản thiết kế của Grote, Hitler trở nên thích thú Landkreuzer P. 1000 Ratte và ra lệnh cho tập đoàn chỉ đạo việc sản xuất vào năm 1942. Vào ngày 29/12/1942, một vài bản vẽ kĩ thuật đã được hoàn thành. Dự án bị hủy bỏ bởi Albert Speer vào năm 1943 trước khi bất kì mẫu thử nghiệm nào được hoàn thành.

Động cơ đẩy
Theo như bản thiết kế, Ratte được lắp hai động cơ V12Z32/44 chuyên dùng cho tàu chiến(đặc biệt là lực lượng tàu ngầm U-boat) (24 xi-lanh;có công suất 8500 mã lực/mỗi động cơ) hoặc tám động cơ Daimler-Benz MB 501-chuyên dùng cho lớp tàu ngầm E-boat(20 xi-lanh;có công suất 2000 sức ngựa/mỗi động cơ.Nếu như hoạt động cùng một lúc, động cơ của Ratte sẽ tạo ra hơn 16000 sức ngựa để di chuyển. Vì động cơ của Ratte có thiết kế giống như động cơ tàu ngầm nên các vách xi-lanh đều có các ống thở(được phát triển bởi hải quân Đức). Những ống thở này có tác dụng đẩy không khí đến động cơ giúp cho các máy bên trong hoạt động bình thường trong khi xe tăng đang lội qua vùng nước sâu.

Vũ khí

Ratte được trang bị hai pháo 280 mm SK C/34(chuyên dùng trong lớp tàu chiến Gneisenau). Nó có hai đai tháp pháo rất lớn để có thể lắp vừa loại pháo hải quân chuyên dụng này.Trước khi dự án bị hủy bỏ, đã có một tháp pháo gắn 280 mm SK C/34 được hoàn thành(mặc dù chưa có tài liệu chứng tỏ việc này). Nhưng có một loại pháo rất giống với pháo SK C/34 được gắn trên ụ pháo toạ lạc gần Rotterdam, Hà Lan. Loại tháp pháo này đã từng được thiết kế và sản xuất cho lớp tàu chiến Gneisenau, nhưng nó chưa từng được chuyển đến cho chương trình Ratte(do Krupp phụ trách).

Vũ khí phụ được gắn phía dưới là một khẩu pháo 128 mm(dùng cho Maus và Jagdtiger), hai khẩu pháo tự động 15 mm Mauser MG 151/15, tám khẩu pháo phòng không 20 mm FlaK 38 hoặc ít nhất là bốn khẩu được xếp lại thành hình vuông. Ý tưởng lắp tám khẩu pháo phòng không FlaK 38 là do các loại xe tăng thường bị hạ bởi máy bay chỉ vì không có đại liên phòng không, việc lắp những khẩu FlaK 38 theo như Krupp cơ bản đã giải quyết được vấn đề này. Ngoài ra, ngăn trong của Ratte còn có hai chiếc xe máy do thám BMW R12 và thêm một ngăn chứa đạn lớn, phòng chứa lính, ngăn điều khiển, nhà vệ sinh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 German site with a scale model
 Article about the 1000/1500 series

Xe tăng siêu nặng
Xe tăng thử nghiệm


title: Novel, Haute-Savoie

text:
Novel là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Hydropsyche kleobis

text:
Hydropsyche kleobis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Dicranomyia brachyneura

text:
Dicranomyia brachyneura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Phreatichthys andruzzii

text:
Phreatichthys andruzzii là một loài thuộc họ Cá chép (Cyprinidae). Đây là thành viên của chi đơn loài Phreatichthys, đặc hữu Somalia. Loài cá hang này mù, thân màu trắng (thiếu sắc tố). Nó được cho là đã tiến hóa và thích ứng với môi trường hang trong chừng hai triệu năm. Tên chi bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, ghép từ phreasatos "suối", và ichthys, "cá". Nó đạt chiều dài tối đa .

Đây là động vật đầu tiên được xác định là không điều chỉnh đồng hồ sinh học theo ánh sáng Mặt trời. Nó có một "đồng hồ" riêng, chia thời gian theo từng khoảng dài (đến tận 47 giờ). Nó cũng trơ với mọi kích thích ánh sáng.

Có hai loài cá hang khác ở Somalia: Barbopsis devecchi họ Cá chép và Uegitglanis zammaranoi họ Cá trê.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phreatichthys
Cá châu Phi
Cá Somalia
Động vật đặc hữu Somalia


title: Hylaeus ombrias

text:
Hylaeus ombrias là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Perkins mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

O
Động vật được mô tả năm 1910


title: Paratetrapedia acuticollis

text:
Paratetrapedia acuticollis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cheesman mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Paratetrapedia
Động vật được mô tả năm 1929


title: Resperdrina

text:
Resperdrina là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Hervelinghen

text:
Hervelinghen là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais ở vùng Hauts-de-France, Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Hervelinghen on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Microdytes uenoi

text:
Microdytes uenoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Satô miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Microdytes


title: Robert Koch

text:
Heinrich Hermann Robert Koch (11 tháng 12 năm 1843 – 27 tháng 5 năm 1910) là một bác sĩ và nhà sinh vật học người Đức. Ông nổi tiếng như một người đã tìm ra trực khuẩn bệnh than (năm 1877), trực khuẩn lao (năm 1882) và vi khuẩn bệnh tả (năm 1883), đồng thời là người đã đưa ra nguyên tắc Koch. Ông đã được trao giải Nobel dành cho Sinh lý và Y học cho các công trình về bệnh lao vào năm 1905. Ông cũng được coi là một trong số những người đặt nền móng cho vi khuẩn học.

Tiểu sử

Robert Koch sinh ngày 11 tháng 12 năm 1843 tại thị trấn nhỏ Clausthal nằm dưới chân dãy núi Harz, Vương quốc Hannover (nay là miền Trung nước Đức). Là con trai của một người kĩ sư mỏ, ông làm bố mẹ phải kinh ngạc khi nói với họ rằng ông đã tự học đọc bằng một tờ báo. Đó là dấu ấn đầu tiên về sự thông minh và tính kiên trì về mặt phương pháp – những đức tính đã theo ông trong suốt cuộc đời sau này. Ông học ở một trường cấp 3 địa phương (trường Gymnasium). Ở đó ông đã thể hiện mối quan tâm tới sinh học, và cũng như bố, Koch cũng có sở thích đi du lịch khám phá.

Năm 1862, Koch tới Đại học Göttingen để học y khoa. Tại đây, Koch bị ảnh hưởng bởi tư tưởng của giáo sư môn giải phẫu học là Friedrich Gustav Jakob Henle về bệnh truyền nhiễm là do những loài sinh vật sống ký sinh (luận điểm này đã được xuất bản vào năm 1840). Sau khi lấy bằng bác sĩ vào năm 1866, Koch tới Berlin trong sáu tháng để học hoá học dưới sự dẫn dắt của Virchow. Cùng năm, Koch cưới Emmy Fraats. Bà đã sinh cho ông một người con gái duy nhất là Gertrud (sinh năm 1865), người mà sau này trở thành vợ của tiến sĩ E. Pfuhl.

Năm 1867, ông bắt đầu ổn định cuộc sống sau thời gian thực tập, đầu tiên ở Langenhagen và không lâu sau đó, năm 1869, ở Rackwitz, tỉnh Posen. Ở đây ông đã vượt qua kì thi nhân viên y tế của tỉnh. Năm 1870, ông tham gia tình nguyện phục vụ trong cuộc Chiến tranh Pháp – Phổ và từ năm 1872 tới 1880 là nhân viên ngành y của tỉnh Wollstein. Cũng chính ở đây, ông đã thực hiện những nghiên cứu bước ngoặt, những nghiên cứu đã đưa ông lên vị trí cao trong giới khoa học.

Các nghiên cứu
Bệnh than vào thời đó đang xuất hiện trong các trang trại chăn nuôi ở tỉnh Wollstein. Mặc dù không có công cụ nghiên cứu khoa học nào và còn bị tách biệt với thư viện và giới khoa học, Koch đã lao vào nghiên cứu bệnh này bất chấp sức ép từ công việc bận rộn của ông. Phòng thí nghiệm của ông là căn nhà 4 phòng và cũng chính là nhà ông, còn dụng cụ nghiên cứu của ông, ngoài cái kính hiển vi vợ ông tặng, đều do ông tự trang bị. Trước đó thì trực khuẩn than đã được tìm ra bởi Pollender, Rayer và Davaine; và Koch đặt ra mục tiêu là chứng minh loài trực khuẩn này chính là tác nhân gây bệnh than, nếu có thể thì tìm ra cách chữa trị.

Ông cấy vào chuột, bằng miếng gỗ tự chế, trực khuẩn than lấy từ lá lách của những động vật trong nông trại đã bị chết bởi bệnh than, và thấy rằng những con chuột này cũng bị chết bởi trực khuẩn. Trong khi cùng lúc những con chuột được cấy bằng máu từ lách của những con vật nuôi khoẻ mạnh thì không bị mắc bệnh than. Điều này củng cố cho những nghiên cứu khác đã chứng minh rằng bệnh này có thể lây qua đường máu từ những con vật đã bị bệnh.

Nhưng điều đó chưa thoả mãn Koch. Ông còn muốn biết những con trực khuẩn than chưa bao giờ phát triển trong động vật thì có khả năng gây bệnh hay không. Để giả quyết vấn đề này, ông đã triết xuất pure culture của trực khuẩn bằng cách nuôi cấy chúng trong dịch lấy từ mắt bò. Bằng cách nghiên cứu, vẽ và chụp hình lại những môi trường nuôi cấy này, Koch đã ghi lại sự nhân lên của trực khuẩn và nhận thấy rằng điều kiện nuôi cấy không thích hợp với chúng, chúng đã tạo ra bào tử (spore) bên trong chúng để chống lại điều kiện bất lợi đặc biệt là thiếu oxy, và khi điều kiện thuận lợi trở lại, bào tử có thể trở lại thành trực khuẩn. Koch nuôi trực khuẩn qua vài thế hệ trong pure culture và chỉ ra rằng cả khi chúng không hề lớn lên trong động vật thì chúng vẫn có khả năng gây bệnh than.

Kết quả của công việc lao khổ này đã được Koch trình bày cho Ferdinand Cohn, giáo sư thực vật học ở Đại học Breslau, người đã tổ chức một cuộc họp cùng với những đồng nghiệp của mình cùng làm chứng cho sự trình bày của Koch trong số đó có giáo sư Cohnheim, giáo sư về giải phẫu bệnh học. Cả Cohn và Cohnheim đều bị ấn tượng bởi công trình của Koch và khi Cohn, vào năm 1876, xuất bản công trình của Koch trong một tờ báo của ngành thực vật học mà ông làm biên tập viên thì Koch đã lập tức trở nên nổi tiếng. Tuy nhiên ông vẫn tiếp tục làm việc ở Wollstein 4 năm sau đó và trong thời gian đó đã tiến bộ hơn nhiều trong kĩ năng cố định, nhuộm và chụp hình vi khuẩn đồng thời nghiên cứu thêm một số công trình quan trọng nữa về bệnh gây ra bởi vi khuẩn trong các vết thương, và xuất bản công trình vào năm 1878. Trong những công trình này ông đã nêu lên, cũng như những gì ông đã làm với bệnh than, bản chất khoa học và thực nghiệm cho cách kiểm soát những bệnh truyền nhiễm đó.

Tuy nhiên Koch vẫn còn thiếu điều kiện cho công việc của ông và phải tới năm 1880, khi ông được bổ nhiệm làm thành viên của Reichs-Gesundheitsamt (Cục Y tế Hoàng gia) ở Berlin, thì ông mới được cung cấp đầu tiên là một phòng hẹp, thiếu thốn nhưng sau đó là một phòng thí nghiệm đầy đủ hơn, trong đó ông đã làm việc với các phụ tá là Loeffler, Gaffky và những người khác. Ở đây, Koch tiếp tục hoàn thiện phương pháp nghiên cứu vi khuẩn mà ông đã dùng ở Wollstein. Ông phát minh ra phương pháp mới Reinkulturen – cấy pure culture của vi khuẩn vào môi trường nuôi cấy rắn như khoai tây, hay thạch đựng trong một loại đĩa đặc biệt phát minh bởi đồng nghiệp của ông là Julius Richard Petri, mà tới nay nó vẫn được sử dụng phổ biến. Ông cũng phát minh ra một phương pháp nhuộm vi khuẩn mới làm chúng dễ nhìn hơn và giúp xác minh chúng. Kết quả của những công trình này là sự mở đầu cho phương pháp nghiên cứu vi khuẩn gây bệnh trong đó vi khuẩn có thể dễ dàng tách ra trong pure culture, không nằm trong cơ thể sinh vật và vì vậy chúng có thể được xác định.

Koch cũng đặt ra tiêu chuẩn, được biết đến như nguyên tắc Koch (Koch's postulate). Để chấp nhận một vi khuẩn nào đó là nguyên nhân gây ra một bệnh nhất định hay không thì tất cả tiêu chuẩn của "nguyên tắc Koch" cần được thoả mãn.

Hai năm sau khi tới Berlin, Koch phát hiện ra trực khuẩn lao và phương pháp nuôi cấy nó trên pure culture. Năm 1882, ông xuất bản công trình kinh điển của ông về trực khuẩn. Ông vẫn tiếp tục bận rộn nghiên cứu cho tới khi ông được cử tới Ai Cập vào năm 1883 với vai trò Chủ tịch Ủy ban về bệnh tả của Đức, để điều tra về dịch tả đang bùng phát ở đó. Ở đây ông đã phát hiện ra vi khuẩn vibrio là nguyên nhân gây bệnh tả và mang được pure culture của vi khuẩn này về Đức. Ông cũng nghiên cứu cả vi khuẩn tả ở Ấn Độ.

Trên cơ sở những kiến thức của ông về đặc điểm sinh học và sự phân bố của vi khuẩn tả, Koch đã hệ thống hoá nguyên tắc để kiểm soát dịch tả và điều đó đã được chấp thuận bởi Quyền tối cao ở Dresden vào năm 1893 và nó đã trở thành nền móng cho việc kiểm soát dịch tả ngày nay. Công trình của ông về bệnh tả đã được nhận giải thưởng 100 ngàn mark Đức đồng thời cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc có kế hoạch bảo vệ nguồn nước sinh hoạt.

Năm 1885, Koch được phong Giáo sư về vệ sinh học của Đại học Berlin và Giám đốc của Viện vệ sinh mới được thành lập lúc đó tại trường này. Năm 1890 ông được phong thượng tướng và người có đặc quyền (Freeman) của thành phố Berlin. Năm 1891 ông trở thành Giáo sư Danh dự của khoa Y ở Berlin và Giám đốc Viện các bệnh truyền nhiễm, nơi ông đã may mắn gặp được những đồng nghiệp như Ehrlich, von Behring và Kitasato, cũng là những nhà phát minh nổi tiếng. Năm 1893, Koch cưới người vợ thứ hai là Hedwig Freiberg.

Trong thời gian này, Koch quay lại với những nghiên cứu về bệnh lao. Ông cố gắng hãm lại quá trình phát triển bệnh bằng chất mà ông gọi là tuberculin, được làm từ môi trường nuôi cấy trực khuẩn lao. Ông chuẩn bị các mẫu tuberculin, mới và cũ, và sự thông báo về mẫu tuberculin cũ đã gây rất nhiều tranh cãi. Khả năng chữa trị của chất này theo như những gì Koch tuyên bố là một sự thổi phồng, và bởi vì hi vọng từ nó không được thoả mãn, dư luận quay ra chống lại nó và chống lại Koch. Chất tuberculin mới được Koch công bố vào năm 1896 và khả năng chữa trị của nó cũng làm thất vọng mọi người; nhưng nó đã dẫn tới sự phát hiện của một chất có giá trị về mặt chẩn đoán.

Trong khi công trình về tuberculin vẫn tiếp tục, đồng nghiệp của ông ở Viện về các bệnh truyền nhiễm là von Behring, Ehrlich và Kitasato nghiên cứu và xuất bản công trình mang tính bước ngoặt của họ về sự miễn dịch của bệnh bạch hầu.

Năm 1896, Koch tới Nam Phi để nghiên cứu nguyên nhân của bệnh dịch virut Rinde (rinderpest) và mặc dù ông không tìm được nguyên nhân, ông cũng đã thành công trong việc hạn chế sự bùng phát của bệnh dịch bằng cách tiêm cho những con gia súc khoẻ mạnh mật lấy từ túi mật của những con đã bị bệnh. Rồi sau đó là các nghiên cứu ở Ấn Độ và châu Phi về sốt rét, sốt rét tiểu đen (blackwater fever), bệnh xura (surra) ở gia súc, ngựa và bệnh dịch hạch và xuất bản những quan sát của ông về các bệnh này vào năm 1898. Không lâu sau khi quay lại Đức, ông lại được cử tới Ý và vùng nhiệt đới nơi ông xác nhận công trình của Ronald Ross về sốt rét và làm được một số công việc có ích trong nghiên cứu về nguyên nhân của các dạng khác nhau của sốt rét và việc kiểm soát nó bằng thuốc ký ninh.

Trong những năm cuối của cuộc đời, Koch đi tới kết luận là trực khuẩn gây bệnh lao ở người và bò là khác nhau, và tuyên bố của ông về điều này tại Hội nghị Y học quốc tế về Lao ở Luân Đôn năm 1901 đã gây ra nhiều tranh cãi, nhưng bây giờ thì quan điểm đấy của ông đã được công nhận là đúng. Công trình nghiên cứu của ông về bệnh sốt Rickettsia đã dẫn đến ý tưởng mới, rằng căn bệnh này được truyền dễ dàng từ người sang người hơn là từ nước uống, và vì thế dẫn đến phương pháp kiểm soát bệnh mới.

Tháng 12 năm 1904, Koch được cử tới vùng Đông Phi của người Đức để nghiên cứu bệnh sốt ở Bờ Biển Đông trên gia súc và ông đã tiến hành những quan sát quan trọng, không chỉ với dịch bệnh này mà còn với những loài gây bệnh Babesia và Trypanosome và bệnh xoắn khuẩn spirochaet có nguồn gốc lây truyền qua ve, bọ; và tiếp tục công việc của ông trên những sinh vật này khi ông trở về nhà.

Danh hiệu
Với nhiều khám phá quan trọng về y học, Koch đã nhận rất nhiều giải thưởng và huân chương, học vị tiến sĩ danh dự của Đại học Heidelberg và Bologna, công dân danh dự của thành phố Berlin, Wollstein và quê hương ông Clausthal, thành viên danh dự của giới khoa học hàn lâm ở Berlin, Viên, Posen, Perugia, Napoli và New York. Ông cũng được huân chương danh dự Đức (German Order of the Crown), Bắc đẩu bội tinh của German Order of the Red Eagle (lần đầu tiên giải thưởng cao quý này được trao cho một người trong ngành Y), và huân chương của Nga và Thổ Nhĩ Kỳ. Rất lâu sau khi ông mất, ông còn được ghi công bằng tượng đài kỉ niệm và nhiều hình thức khác ở một số nước.

Năm 1905, ông nhận được giải thưởng Nobel dành cho Sinh lý và Y học. Năm 1906, ông quay lại Trung Phi để nghiên cứu về việc kiểm soát bệnh trùng mũi khoan (trypanosomiasis), và ở đó ông đã báo cáo rằng atoxyl có tác dụng chống lại bệnh này giống như thuốc ký ninh đối với sốt rét. Sau đó Koch tiếp tục công việc thực nghiệm về vi khuẩn học và huyết thanh học.

Bác sĩ Koch mất ngày 27 tháng 5 năm 1910 tại Baden-Baden.

Xem thêm
 Vi sinh
 Giải Robert Koch
 Huy chương Robert Koch

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tiểu sử Robert Koch – Quỹ Hỗ trợ Nobel

Sinh năm 1843
Mất năm 1910
Người đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa
Người Đức đoạt giải Nobel
Nhà sinh học Đức
Bác sĩ Đức
Bệnh lao
Nhà vi sinh học Đức
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Cựu sinh viên Đại học Göttingen
Nhà phát minh Đức


title: Hoàng Văn Hoan

text:
Hoàng Văn Hoan (1905–1991), tên khai sinh là Hoàng Ngọc Ân, là một chính trị gia của Việt Nam, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Phó chủ tịch Quốc hội Việt Nam. Năm 1976, khi quan hệ Việt Nam - Trung Quốc ngày càng xấu đi, ông bị thất sủng vì quan điểm thân Trung Quốc. Năm 1979, ông đào tẩu sang Trung Quốc qua ngả Pakistan và họp báo ủng hộ cuộc tấn công của Trung Quốc vào Việt Nam năm 1979. Ông đã biện hộ cho cuộc tấn công của Trung Quốc, đổ lỗi trách nhiệm chiến tranh là do chính sách của Lê Duẩn, mà ông tuyên bố là đã biến Việt Nam thành vệ tinh Xô Viết, làm người Hoa bị phân biệt đối xử và việc chiếm đóng Campuchia. Ông bị chính quyền Việt Nam kết án tử hình vắng mặt.

Ông sống ở Bắc Kinh, Trung Quốc cho đến khi mất năm 1991.

Tiểu sử
Hoàng Văn Hoan sinh trong một gia đình nhà nho nghèo ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An.

Ông học tiểu học tại quê nhà, sau đó tham gia hoạt động cách mạng lúc 19 tuổi.

Năm 1926, ông dự lớp huấn luyện chính trị do Hồ Chí Minh chủ trì tại Quảng Châu.

Năm 1928, Hoàng Văn Hoan hoạt động cách mạng ở Thái Lan, gia nhập Đảng Cộng sản Xiêm (1930) và năm 1934 được cử làm Ủy viên Trung ương lâm thời của Đảng Cộng sản Xiêm (gọi tắt là Xiêm ủy).

Năm 1936, Hoàng Văn Hoan tham gia lập Việt Nam Độc lập Vận động Đồng minh Hội (bấy giờ gọi tắt là Đồng minh Hội hoặc Việt Minh) ở Nam Kinh.

Năm 1941, ông được phái đi Long Châu lập Biện sự xứ của Đồng Minh Hội ở Long Châu, rồi lại về Tịnh Tây, cùng Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Lê Thiết Hùng, Cao Hồng Lĩnh và một số người trong nước ra công khai hoạt động với danh nghĩa Việt Minh, mới được thành lập trong nước.

Tháng 5 năm 1941, ông về Pác Bó tham gia Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ tám và được chỉ định làm Ủy viên Tổng bộ Việt Minh.

Đầu năm 1945, tại hội nghị toàn quốc của Đảng ở Tân Trào (Tuyên Quang), Hoàng Văn Hoan được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Bí thư Khu giải phóng Việt Bắc. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông làm thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Chính trị viên Vệ quốc quân toàn quốc.

Năm 1946, Hoàng Văn Hoan được cử làm Bí thư Khu ủy, Đại biểu Chính phủ Trung ương và Chủ nhiệm Việt Minh tại Liên khu 4. Theo Sắc lệnh SL53 ngày 24 tháng 4 năm 1946, ông thay Hoàng Đạo Thúy làm Cục trưởng Cục Chính trị cho tới cuối năm đó.

Từ năm 1950 đến năm 1957, Hoàng Văn Hoan làm Đại sứ đầu tiên của Việt Nam tại Trung Quốc kiêm Đại sứ tại Triều Tiên và Mông Cổ.

Năm 1951, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và từ năm 1956 đến năm 1976 là Ủy viên Bộ chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tại kỳ họp thứ tám Quốc hội khóa I (1958) Hoàng Văn Hoan được bầu làm Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đồng thời làm Chủ nhiệm Ủy ban dự thảo Pháp luật Quốc hội. Ông làm Phó Chủ tịch Ủy ban thường vụ Quốc hội cho đến năm 1979.

Năm 1961, ông làm Bí thư Thành ủy Hà Nội một thời gian ngắn, rồi giữ chức Trưởng ban liên lạc đối ngoại Trung ương Đảng, Trưởng ban pháp chế Trung ương Đảng, đồng thời phụ trách chỉ đạo Ban CP 38 về công tác Lào, Campuchia.

Sau năm 1975, sự khác biệt giữa Trung Quốc và Việt Nam về vấn đề Campuchia và chủ quyền tại Hoàng Sa đã không thể hàn gắn, Hoàng Văn Hoan cho đó là "âm mưu biến Việt Nam thành một nước bá chủ ở Đông Dương và ở Đông Nam Á" của Lê Duẩn, và làm cho Hoàng Văn Hoan không thể đóng vai trò trung gian thành công. Sự ủng hộ của ông với Trung Quốc nay bị xem là nguy hiểm về an ninh. Năm 1976, Hoàng Văn Hoan vì thế bị cho ra khỏi Ban Chấp hành Trung ương Đảng vì không còn được Bộ Chính trị tín nhiệm nữa.

Năm 1979, trong một chuyến đi sang Đông Đức chữa bệnh, ông đã bỏ trốn tại Sân bay quốc tế Jinnah, Karachi,  Pakistan ngày 11 tháng 6 năm 1979 rồi sang Trung Quốc. Đó là thời điểm quan hệ Việt Nam - Trung Quốc căng thẳng và chiến tranh biên giới Việt-Trung vừa xảy ra hồi đầu năm. Tại Bắc Kinh, ông dự họp báo ủng hộ cuộc tấn công của Trung Quốc, tuyên bố chính quyền Việt Nam đã đối xử với người Việt gốc Hoa còn "tệ hơn cả cách Hitler đối xử với người Do Thái". Sau sự kiện bỏ trốn, ông bị Việt Nam kết án tử hình vắng mặt và trở thành biểu tượng của sự phản bội, đài báo Việt Nam so sánh ông với Lê Chiêu Thống.

Năm 1988, ông xuất bản hồi ký Giọt nước trong biển cả.

Hoàng Văn Hoan mất tại Bắc Kinh năm 1991. Trung Quốc tổ chức lễ tang cấp nhà nước dành cho ông, thi hài được chôn tại nghĩa trang Bát Bảo Sơn, nơi chôn cất của các quan chức cao cấp của Trung Quốc. Theo di chúc, 1/3 tro hài cốt của ông để tại Bát Bảo Sơn, 1/3 tro hài cốt rắc xuống đầu nguồn sông Hồng ở Côn Minh, 1/3 tro hài cốt của ông đã được chuyển về quê ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An.

Gia đình
Con trai trưởng của ông là Hoàng Nhật Tân (1926-2014) - bút danh Hoàng Thanh Đạm, là nhà nghiên cứu sử học, và dịch giả, dịch một số cuốn tiêu biểu như Bàn về tinh thần pháp luật của Montesquieu, và Bàn về khế ước xã hội của Jean-Jacques Rousseau, được Nhà xuất bản Lý luận chính trị xuất bản năm 2004...

Chú thích

Xem thêm
Lê Duẩn
Trường Chinh
Lê Đức Thọ

Liên kết ngoài
Số phận ông Hoàng Văn Hoan
Nhìn lại nhân vật Hoàng Văn Hoan
Đồng chí Hoàng Văn Hoan
Giọt nước trong biển cả , www.talawas.org

Người Nghệ An
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam
Chủ nhiệm Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam
Bí thư Thành ủy Hà Nội
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I
Phó Chủ tịch Quốc hội Việt Nam
Nhà ngoại giao Việt Nam
Hàm Đại sứ (Việt Nam)
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa II
Nhân vật bất đồng chính kiến Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Mất năm 1991
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam bị kỉ luật cách chức


title: Phon Charoen (huyện)

text:
Phon Charoen () là một huyện (amphoe) của tỉnh Bueng Kan, đông bắc Thái Lan. Trước đây huyện này thuộc tỉnh Nong Khai.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) Phon Charoen được thành lập 16 tháng 11 năm 1976 thông quan việc tách hai tambon từ huyện Bueng Kan. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 3 tháng 7 năm 1981.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) là So Phisai, Bueng Kan, Si Wilai và Seka của tỉnh Nong Khai, và Kham Ta Kla và Ban Muang của tỉnh Sakon Nakhon.

Hành chính
Huyện này được chia thành 7 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 58 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) - Phon Charoen nằm trên một phần của tambon Phon Charoen, và Don Ya Nang nằm trên toàn bộ tambon Don Ya Nang. Có 6 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://phoncharoen.orgfree.com Website of district (tiếng Thái)
amphoe.com

Huyện của Bueng Kan