title: Josef Mengele

text:
Josef Mengele (; 16 tháng 3 năm 19117 tháng 2 năm 1979), còn được biết đến với biệt danh Thiên thần Chết (), là một sĩ quan Schutzstaffel (SS) và bác sĩ quân y người Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai, khét tiếng vì những thí nghiệm vô nhân đạo trên các tù nhân tại trại tập trung Auschwitz.

Giai đoạn tiền chiến, Mengele được trao hai bằng tiến sĩ ngành nhân chủng học và y học. Ông lần lượt gia nhập Đảng Quốc Xã vào năm 1937 rồi SS vào năm 1938. Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Mengele được bổ nhiệm làm sĩ quan y tế cấp tiểu đoàn, trước khi chuyển đến làm việc tại Auschwitz vào năm 1943. Tại đây, Mengele được giao nhiệm vụ tuyển chọn tù nhân để thủ tiêu tại các phòng hơi ngạt. Ngoài hành vi trực tiếp giết người, Mengele còn thực hiện hàng loạt thí nghiệm trên cơ thể tù nhân nhằm phục vụ những nghiên cứu trong lĩnh vực di truyền học, tập trung chủ yếu vào các cặp sinh đôi mà không hề quan tâm đến sức khỏe cũng như sự an toàn của các nạn nhân. Ngày 17 tháng 1 năm 1945, chỉ 10 ngày trước khi Hồng quân Liên Xô giải phóng trại Auschwitz, Mengele được di tản tới Trại tập trung Gross-Rosen cách đó 280 kilômét (170 dặm).

Sau chiến tranh, Mengele tìm cách đào tẩu tới Nam Mỹ. Thông qua Con đường chuột, ông chạy trốn bằng đường biển đến Argentina vào tháng 7 năm 1949. Ban đầu Mengele sống tại khu vực Buenos Aires, nhưng sau đó phải chạy tới Paraguay năm 1959 và Brasil năm 1960 trước sự truy lùng gắt gao của Tây Đức, Israel và những thợ săn quốc xã. Mặc cho những yêu cầu dẫn độ của chính phủ Tây Đức và các hoạt động bí mật của cơ quan tình báo Israel Mossad, Mengele vẫn không sa lưới trong suốt phần đời còn lại. Ông chết đuối do đột quỵ tại bãi biển Bertioga và được chôn cất dưới tên giả Wolfgang Gerhard. Năm 1985, hài cốt của Mengele được khai quật và nhận diện bằng phương pháp giám định pháp y.

Thân thế
Sinh ra tại Günzburg vào ngày 16 tháng 3 năm 1911, Mengele là con trai cả trong ba đứa con của cặp vợ chồng Walburga (nhũ danh Hupfauer) và Karl Mengele. Hai người em trai của ông lần lượt là Karl Jr. và Alois. Karl mua một cơ sở sản xuất nông cụ vào năm 1907 và chỉ trong ít năm đã trở thành ông chủ lớn nhất tại địa phương. Khi Karl qua đời vào năm 1959, công ty Karl Mengele & Söhne có 2000 nhân viên trên toàn thế giới. Karl từng chiến đấu trong hàng ngũ quân đội Đức trong chiến tranh thế giới thứ nhất. Những năm 1920, ông gia nhập lực lượng bán quân sự Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten và từng có khoảng thời gian là đảng viên Đảng Nhân dân Quốc gia Đức. Karl được miêu tả là một người theo chủ nghĩa bảo thủ nhưng không được xem là một người bài Do Thái. Trong các năm 1924 và 1929, ông tranh cử Hiệp hội Công dân Tự do cho Hội đồng Thành phố Günzburg nhưng không thành. Karl Mengele gia nhập Đảng Quốc Xã vào năm 1932 và dường như nhận được một ghế trong hội đồng thành phố vì có đóng góp cho đảng. Sau khi hứng phải chỉ trích từ nội bộ đảng rằng ông dùng tiền để mua chức quyền, Karl gia nhập lực lượng SS vào năm 1935. Giới nghiên cứu lịch sử mô tả môi trường gia đình nơi Josef Mengele lớn lên không mang tư tưởng Quốc gia xã hội mà hơi hướng chủ nghĩa Công giáo bảo thủ và Quốc gia Đức.

Thiếu thời
Năm 1924, Josef Mengele gia nhập Đoàn Thanh niên Đại Đức (Großdeutschen Jugendbund, GDJ) ở tuổi 13. Trong khoảng thời gian từ năm 1927 đến 1930, ông giữ chức trưởng nhóm Thanh niên địa phương tại Günzburg. Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 1930, Josef Mengele trúng tuyển vào ngành y khoa của Đại học Ludwig Maximilian tại München, nơi Đảng Quốc xã đặt trụ sở. Ông chuyển đến Bonn trong học kỳ thứ ba vì lý do cá nhân. Theo lời tự thuật, ông quyết định không tham gia bất kỳ hội sinh viên nào vì không thích thói rượu chè của họ. Tuy nhiên, vào tháng 5 năm 1931, Mengele đã gia nhập lực lượng thanh niên của Stahlhelm là Jungstahlhelm. Trong nhật ký của mình, Mengele giải thích rằng ông và một người bạn học từng chứng kiến một cuộc biểu tình cộng sản và cảm thấy đã đến lúc lựa chọn phe phái chính trị cho bản thân. Sau khi trải qua một học kỳ ở Viên, ông quay trở lại München vào mùa hè năm 1933 và ghi danh vào khoa nhân chủng học.

Năm 1935, Mengele nhận được điểm tuyệt đối với luận án Rassenmorphologische Untersuchung des vorderen Unterkieferabschnittes bei vier rassischen Gruppen ("Nghiên cứu hình thái học xương hàm dưới của bốn nhóm chủng tộc") và được giám đốc Viện Nhân chủng học München, Theodor Mollison trao bằng tiến sĩ nhân chủng học hạng summa cum laude (xuất sắc tột đỉnh). Để thực hiện luận án, ông kiểm tra 123 bộ hàm dưới từ Bộ sưu tập Nhân chủng học ở München, những tài liệu từ lịch sử loài người thời sơ khai. Mục đích là để xác định mối liên hệ giữa các chủng tộc thông qua những phần xương hàm này. Đại diện quan điểm ngày nay, sử gia y học Udo Benzenhöfer cho rằng đây đúng ra là một "[suy nghĩ] điên rồ" chứ không phải khoa học.

Vào mùa hè năm 1936, Mengele vượt qua kỳ kiểm tra y tế cấp nhà nước. Sau bốn tháng thực tập tại Phòng khám Nhi đồng Đại học Leipzig, ông tiếp nhận vị trí trợ lý theo lời giới thiệu của Mollison vào năm 1937 tại Viện Đại học về Sinh học Di truyền và Vệ sinh nhân chủng ở Frankfurt am Main, lúc bấy giờ do tiến sĩ Otmar Freiherr von Verschuer điều hành. Mollison và Von Verschuer được coi là những người đã khơi dậy mối quan tâm của Mengele dành cho các vấn đề liên quan tới thuyết ưu sinh và bệnh lý di truyền. Trong vai trò trợ lý của Von Verschuer, Mengele tập trung nghiên cứu các yếu tố di truyền dẫn đến các bệnh sứt cằm, sứt môi và hở hàm ếch. Luận án về chủ đề này giúp ông nhận được bằng tiến sĩ y khoa loại xuất sắc tại Đại học Frankfurt vào năm 1938. Trong một bức thư giới thiệu, Von Verschuer ca ngợi độ tin cậy của Mengele và kỹ năng truyền đạt các tài liệu phức tạp một cách rành mạch. Tác giả người Mỹ Robert Jay Lifton lưu ý rằng các công trình nghiên cứu mà Mengele từng công bố đều phù hợp với xu hướng khoa học thời đó và chúng thậm chí có thể được coi là những công trình nghiên cứu hợp lệ ngay cả bên ngoài Đức Quốc Xã.

Phục vụ tại ngũ
Ý thức hệ quốc xã kết hợp những yếu tố của chủ nghĩa bài Do Thái, vệ sinh nhân chủng và ưu sinh với chủ nghĩa Liên Đức và chủ nghĩa bành trướng lãnh thổ, xem việc tìm kiếm Lebensraum (không gian sống) cho dân tộc Đức là sứ mệnh tối thượng. Để đạt được mục tiêu trên, Đức Quốc Xã xâm lược Ba Lan và Liên Xô, dự định trục xuất người Do Thái và Slav bản địa — những sắc dân bị Đức Quốc Xã đánh giá là thấp kém hơn chủng tộc Aryan.

Sau khi gia nhập Đảng Quốc Xã vào năm 1937 và Schutzstaffel (SS) vào năm 1938, Mengele tham gia khóa đào tạo quân sự cơ bản của Gebirgsjäger. Tháng 6 năm 1940, ông được gọi vào Wehrmacht chỉ ít lâu sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Mengele tình nguyện trở thành bác sĩ quân y trong Waffen-SS, nhánh chiến đấu của SS, phục vụ với quân hàm SS-Untersturmführer (thiếu úy) trong một tiểu đoàn dự bị y tế cho đến tháng 11 năm 1940. Sau đó, ông được điều đến làm việc tại SS-Rasse- und Siedlungshauptamt ở Poznań với công việc chính là chọn lựa những ứng viên đủ điều kiện về mặt nhân chủng để tham gia chương trình Đức hóa.

Tháng 6 năm 1941, Mengele được điều tới Ukraina và được trao tặng Huân chương Thập tự sắt hạng hai. Đầu năm 1942, ông gia nhập Sư đoàn Panzer SS số 5 "Wiking" dưới tư cách bác sĩ quân y cấp tiểu đoàn. Sau khi giải cứu hai lính Đức khỏi một xe tăng bị cháy, Mengele được cấp trên trao tặng Huân chương Thập tự sắt hạng nhất, Huân chương trọng thương màu đen cùng Huân chương vì sự nghiệp chăm sóc người Đức. Giữa năm 1942, do bị thương nặng gần Rostov trên sông Đông, Mengele được chẩn đoán là không còn đủ khả năng phục vụ tại ngũ. Sau khi bình phục, ông được điều đến làm việc tại Văn phòng Định cư và Chủng tộc SS ở Berlin. Tại đây, Mengele một lần nữa có cơ hội hợp tác với Von Verschuer, người lúc bấy giờ đã là giám đốc của Viện Nhân chủng học, Di truyền con người và Ưu sinh Hoàng đế Wilhelm. Tháng 4 năm 1943, Mengele được thăng hàm SS-Hauptsturmführer (đại úy).

Auschwitz

Kể từ năm 1942, Trại Auschwitz II (Birkenau) – vốn ban đầu được dự định làm nơi giam giữ nô lệ lao động – bắt đầu được sử dụng làm trại lao động và trại hủy diệt. Hàng ngày, tù nhân được vận chuyển đến Auschwitz bằng đường sắt từ mọi vùng lãnh thổ châu Âu do Đức Quốc Xã kiểm soát. Các bác sĩ SS tiến hành "tuyển chọn" những tù nhân mới chuyển đến và phân họ thành hai loại, những người đủ khả năng lao động sẽ được nhận vào trại, còn ai không đủ điều kiện sẽ bị giết trong phòng hơi ngạt. Những người bị giết – chiếm 3/4 tổng số tù nhân – hầu hết đều là trẻ em, phụ nữ có con nhỏ, phụ nữ có thai, người già và những người được chẩn đoán là không đủ khỏe mạnh (sau những cuộc kiểm tra ngắn gọn và hời hợt của bác sĩ SS).

Đầu năm 1943, Von Verschuer khuyến khích Mengele nộp đơn xin làm việc ở trại tập trung.  Sau khi được chấp nhận, Mengele chuyển đến Auschwitz làm việc. Ông được giám đốc y tế Auschwitz,  SS-Standortarzt Eduard Wirths, bổ nhiệm làm y sĩ trưởng của khu Zigeunerfamilienlager (trại gia đình người Di-gan) ở Birkenau, một tiểu trại của khu phức hợp Auschwitz. Công việc của bác sĩ SS không phải là điều trị cho các tù nhân ở Auschwitz mà là giám sát các tù nhân có trình độ y khoa làm việc. Một trong những nhiệm vụ của Mengele là đến thăm bệnh viện hàng tuần và bắt bất kỳ tù nhân nào chưa hồi phục sau hai tuần nằm giường đến phòng hơi ngạt.

Mengele đảm trách công việc "tuyển chọn" và tự nguyện làm công việc này ngay cả khi không được giao nhiệm vụ với hy vọng tìm kiếm đối tượng phù hợp để thí nghiệm và dành sự quan tâm đặc biệt đến các cặp song sinh. Tuy hầu hết các bác sĩ SS đều coi công việc tuyển chọn là một trong những nhiệm vụ căng thẳng và khó chịu nhất, song Mengele lại xem đây là một công việc nhẹ nhàng và thường mỉm cười hoặc huýt sáo lúc làm việc.  Ông là một trong những bác sĩ SS đảm trách nhiệm vụ giám sát Zyklon B, một loại thuốc trừ sâu Xyanua dùng để giết người hàng loạt trong các phòng hơi ngạt ở Birkenau.

Khi bệnh viêm miệng hoại tử – một căn bệnh do vi khuẩn gây hoại tử ở miệng và mặt – hoành hành tại khu của người Di-gan vào năm 1943, Mengele bắt đầu nghiên cứu để xác định nguyên nhân của căn bệnh này và phát triển một phương pháp điều trị. Ông tranh thủ sự giúp đỡ của tù nhân Berthold Epstein, một bác sĩ nhi khoa người Do Thái và giáo sư tại Đại học Karl ở Praha. Bệnh nhân bị cách ly trong một khu trại tách biệt, một số trẻ em mắc bệnh bị giết để lấy thủ cấp và nội tạng nhằm gửi đến Học viện Y tế SS ở Graz và các cơ sở khác để nghiên cứu. Quá trình nghiên cứu vẫn được tiến hành khi trại người Di-gan bị đóng cửa và những tù nhân còn lại bị sát hại vào năm 1944.

Khi một trận dịch sốt phát ban bùng phát ở khu trại phụ nữ, Mengele cho dọn sạch một khu nhà có sáu trăm phụ nữ Do Thái sinh sống rồi giết họ trong phòng hơi ngạt. Khu nhà sau đó được làm sạch và khử trùng. Những tù nhân sống tại khu nhà lân cận sẽ được tắm rửa sạch sẽ và ban quần áo mới trước khi bị ép chuyển đến khu nhà đã khử trùng. Quá trình này được lặp đi lặp lại cho đến khi mọi khu nhà đã được làm sạch. Quy trình tương tự cũng được áp dụng trong các vụ bùng phát dịch ban đỏ và các bệnh khác sau đó, điểm chung là tù nhân bị nhiễm bệnh sẽ bị giết trong phòng hơi ngạt. Bằng những phương thức chống dịch này, Mengele được trao tặng Huân chương Chiến tranh (Hạng Nhì với thanh kiếm) và được thăng cấp lên Y sĩ thứ nhất của tiểu khu Birkenau vào năm 1944.

Thí nghiệm trên người

Mengele xem Auschwitz là cơ hội để tiếp tục công trình nghiên cứu nhân chủng học cũng như tính di truyền và thường sử dụng tù nhân vào các thí nghiệm trên người. Các phương pháp thí nghiệm không hề đoái hoài đến sức khỏe, sự an toàn, hay sự đau khổ về thể chất lẫn tinh thần của nạn nhân. Mengele đặc biệt quan tâm đến những cặp song sinh cùng trứng, người mắc chứng dị sắc tố (mắt có hai màu khác nhau), người lùn và những người bị dị tật bẩm sinh. Theo yêu cầu Von Verschuer – người thường xuyên nhận các báo cáo và mẫu vật từ Mengele – công trình nghiên cứu của Mengele nhận được sự tài trợ của Deutsche Forschungsgemeinschaft (Quỹ Nghiên cứu Đức). Khoản tài trợ được sử dụng để xây dựng một phòng thí nghiệm bệnh lý nằm kế bên Lò thiêu II tại Auschwitz II-Birkenau. Miklós Nyiszli, một nhà nghiên cứu bệnh học người Do Thái Hungary, đến Auschwitz ngày 29 tháng 5 năm 1944, đã từng bị ép phải thực hiện các ca giải phẫu và chuẩn bị các bệnh phẩm trong phòng thí nghiệm này để gửi lên trên. Những cuộc nghiên cứu về các cặp song sinh được tiến hành, một phần nhằm chứng minh tính ưu việt của di truyền đối với môi trường để củng cố giả thuyết về tính ưu việt di truyền của chủng tộc Aryan. Nyiszli và nhiều người khác cho rằng các nghiên cứu về về các cặp song sinh được tiến hành với mục đích tăng tỷ lệ sinh sản của chủng tộc Đức bằng cách cải thiện khả năng sinh đôi của những người nằm trong diện "đáng để phối giống".

Các đối tượng nghiên cứu của Mengele được cho ăn và cung cấp nơi ở tốt hơn những tù nhân khác và tạm thời không bị giết trong phòng hơi ngạt. Họ sống trong một khu riêng, được cung cấp thực phẩm chất lượng tốt hơn một chút và điều kiện sống cải thiện phần nào so với các khu vực khác của trại. Khi đến thăm các đối tượng nhỏ tuổi, Mengele thường thể hiện một gương mặt thân thiện, tự giới thiệu mình là "Chú Mengele" và phát kẹo cho chúng ăn. Tuy nhiên, trái ngược với bộ mặt thân thiện thường thể hiện, Mengele chính là người trực tiếp gây ra cái chết của vô số nạn nhân thông qua các hình thức như tiêm thuốc độc, bắn, đánh đập và thí nghiệm vô nhân tính. Trong cuốn sách năm 1986, Lifton mô tả Mengele là một kẻ "tàn ác, vô cảm và cực kỳ bài Do Thái", cho rằng người Do Thái là một "chủng tộc hạ đẳng và nguy hiểm cần bị tiêu diệt". Rolf Mengele về sau cũng công nhận rằng cha mình không hề tỏ ra hối hận với những việc mà ông đã làm trong chiến tranh.

Một cựu tù Auschwitz từng bị ép phục vụ làm y sĩ nói về Mengele như sau:
Mengele luôn tỏ ra ân cần với những đứa trẻ nên chúng thích ông ấy. Ông ta cho chúng kẹo, thậm chí quan tâm đến những chi tiết nhỏ nhặt trong cuộc sống hàng ngày của đám trẻ và làm những điều mà chúng ta phải trầm trồ ngưỡng mộ ... Nhưng rồi ... những đứa trẻ mới được cho kẹo kia – ngày hôm sau hoặc nửa giờ sau – sẽ bị ông ta đưa vào lò thiêu. Thế đấy, đấy chính là điều bất bình thường [của gã này].

Hàng tuần, Mengele hoặc phụ tá của ông ta tiến hành kiểm tra và đo đạc định kỳ chỉ số thể chất của các cặp song sinh. Những thí nghiệm được thực hiện trên các cặp song sinh bao gồm việc cắt cụt các chi mà Mengele cho là "không cần thiết", khiến một trong hai đứa trẻ mắc sốt phát ban hoặc một số bệnh khác rồi lấy máu tiêm vào đứa trẻ còn lại. Rất nhiều nạn nhân đã tử vong khi Mengele tiến hành các thí nghiệm này, những người qua khỏi cũng bị giết ngay sau đó, thi thể bị mổ xẻ do đã hết mục đích sử dụng. Nyiszli kể rằng Mengele đã tự tay kết liễu mười bốn cặp song sinh trong một đêm bằng cách tiêm chloroform vào tim chúng. Nếu một trong hai đứa trẻ song sinh nhỡ chết vì bệnh tật, Mengele sẽ giết nốt đứa còn lại nhằm so sánh kết quả khám nghiệm tử thi để phục vụ cho mục đích nghiên cứu.

Các thí nghiệm về mắt của Mengele bao gồm tiêm hóa chất vào nhãn cầu của đối tượng sống với hy vọng làm thay đổi màu mắt, còn những người bị mắc chứng loạn sắc tố mống mắt sẽ bị giết và móc mắt để gửi đến Berlin nghiên cứu. Đối với người lùn hoặc người bị dị tật bẩm sinh, Mengele thực hiện kiểm tra thể chất, lấy máu, nhổ những chiếc răng khỏe mạnh và tiến hành điều trị bằng tia X hoặc các loại thuốc thang hỗn tạp. Nhiều nạn nhân sẽ bị đưa đến phòng hơi ngạt chỉ sau khoảng hai tuần, còn xương của họ sẽ được gửi đến Berlin để nghiên cứu thêm. Mengele thường tìm bắt những phụ nữ có thai để thực hiện thí nghiệm trước khi ném họ vào phòng hơi ngạt. Một nạn nhân sống sót tên Alex Dekel kể lại rằng ông từng tận mắt chứng kiến Mengele giải phẫu moi tim và dạ dạy mà không hề gây mê nạn nhân. Năm 2009, một nạn nhân sống sót khác tên Yitzhak Ganon kể lại rằng Mengele đã lấy thận của ông mà không tiêm thuốc mê. Sau ca phẫu thuật, ông bị ép tiếp tục làm việc mà không được cấp thuốc giảm đau. Nhân chứng Vera Alexander kể rằng Mengele từng cố gắng khâu hai cặp song sinh người Di-gan lại với nhau, hy vọng tạo ra một cặp song sinh dính liền. Cả hai đứa trẻ đều qua đời vì hoại tử sau vài ngày chịu đau đớn.

Giai đoạn hậu Auschwitz
Ngày 17 tháng 1 năm 1945, Mengele cùng với một số đồng nghiệp khác được di tản tới Trại tập trung Gross-Rosen ở Hạ Schlesien, mang theo hai hộp đựng mẫu vật và hồ sơ các thí nghiệm tại Auschwitz. Hầu hết hồ sơ bệnh án của trại đã bị SS tiêu hủy vào thời điểm Hồng quân Liên Xô giải phóng trại Auschwitz vào ngày 27 tháng 1. Mengele trốn khỏi Gross-Rosen vào ngày 18 tháng 2, một tuần trước khi Hồng quân ập tới. Ông sau đó chạy đến Žatec ở Tiệp Khắc, cải trang thành một sĩ quan Wehrmacht. Tại đây, Mengele tạm thời giao những bằng chứng phạm tội của mình cho một người y tá mới quen. Ông và đơn vị của mình sau đó đã nhanh chóng chạy về phía Tây để lẩn tránh Hồng quân, song cả nhóm đã bị người Mỹ bắt giữ vào tháng 6 năm 1945. Dù Mengele khi đó vẫn sử dụng tên thật, nhưng bởi những sai sót trong khâu quản lý, đơn vị giam giữ không hề hay biết việc ông nằm trong danh sách những tội phạm chiến tranh bị truy nã. Ngoài ra, do không phát hiện hình xăm máu đặc trưng của thành viên SS trên cơ thể, Mengele được người Mỹ phóng thích chỉ sau một tháng ngồi tù.

Sau khi kiếm được giấy tờ giả dưới cái tên "Fritz Hollmann", Mengele đã mạo hiểm quay về vùng bị Liên Xô chiếm đóng để tìm kiếm hồ sơ thí nghiệm Auschwitz của mình. Sau nhiều tháng lẩn trốn, ông bắt đầu sống dưới vỏ bọc của một người nông dân ở Rosenheim, Bayern. Ngày 17 tháng 4 năm 1949, Mengele quyết định rời khỏi Đức trốn ra nước ngoài do lo sợ sẽ nhận án tử nếu phải ra hầu tòa. Được sự hỗ trợ của một mạng lưới cựu thành viên SS, Mengele sử dụng con đường chuột để trốn đến Genova, Ý. Sau khi nhận được một cuốn hộ chiếu từ Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế dưới danh tính "Helmut Gregor", Mengele khởi hành đến Argentina vào tháng 7 năm 1949. Vợ Mengele, Irene Mengele, từ chối đi cùng. Hai người ly hôn vào năm 1954.

Nam Mỹ

Sau khi đến Argentina, Mengele hành nghề thợ mộc ở Buenos Aires và sống trong một ngôi nhà trọ ở khu ngoại ô Vicente López. Một vài tuần sau đó, Mengele chuyển đến sống tại nhà của một người có cảm tình với chủ nghĩa quốc xã ở khu nhà giàu Florida Este. Khoảng thời gian tiếp đó, Mengele làm nhân viên bán hàng cho công ty gia đình Karl Mengele & Söhne. Kể từ năm 1951, ông thường xuyên thực hiện các chuyến công tác đến Paraguay với tư cách là đại diện bán hàng khu vực Nam Mỹ. Năm 1953, Mengele chuyển đến sống trong một căn hộ ở trung tâm Buenos Aires và sau đó thuê một căn nhà ở ngoại ô Olivos vào năm 1954. Hồ sơ do chính phủ Argentina công bố năm 1992 cho thấy Mengele có thể đã hành nghề y bất hợp pháp trong thời gian sống tại Buenos Aires, bao gồm cả việc phá thai.

Sau khi có được bản sao giấy khai sinh gốc thông qua đại sứ quán Tây Đức vào năm 1956, Mengele đã được phía Argentina cấp giấy phép cư trú dưới tên thật. Ông sử dụng giấy tờ và tên thật để làm hộ chiếu Tây Đức và khởi hành đến châu Âu ngay sau đó. Ông gặp con trai Rolf và em dâu góa chồng là Martha tại Thụy Sĩ. Rolf không hề biết đây là bố mình do ông tự xưng là "Chú Fritz". Sau kỳ nghỉ trượt tuyết ở Thụy Sĩ, Mengele theo hai cô cháu Martha, Rolf về quê nhà Günzburg và ở lại đây một tuần. Sau khi quay trở lại Argentina vào tháng 9 năm 1956, Mengele bắt đầu sống dưới danh tính thật. Martha cùng con trai là Karl Heinz (người gọi Josef Mengele là bác ruột) cũng đến Argentina khoảng một tháng sau đó. Năm 1958, Josef Mengele và em dâu Martha kết hôn với nhau khi đang du lịch ở Uruguay. Hai người mua một ngôi nhà chung Buenos Aires. Cũng trong thời gian này, Mengele trở thành cổ đông của một công ty dược phẩm có tên là Fadro Farm. Cũng trong năm đó, Mengele cùng một số bác sĩ khác bị cơ quan chức năng tạm giam do nghi ngờ hành nghề y bất hợp pháp khi một thiếu nữ tử vong sau khi nạo phá thai, song đã được thả tự do chỉ ít lâu sau đó. Nhận thức rằng việc công khai danh tính có thể khiến quá khứ quốc xã và các hoạt động thời chiến bị lộ tẩy, Mengele thực hiện một chuyến công tác dài ngày tới Paraguay và được cấp quyền công dân ở đó vào năm 1959 dưới tên "José Mengele". Ông quay trở lại Buenos Aires vài lần để giải quyết công việc kinh doanh và thăm gia đình. Martha và Karl sống trong một căn nhà trọ tại Buenos Aires cho đến khi quay trở về Tây Đức vào tháng 12 năm 1960.

Tên của Mengele tuy được nhắc đến nhiều lần trong Phiên tòa Nürnberg nhưng quân Đồng minh cho rằng nhiều khả năng ông đã chết. Bản thân Irene Mengele và gia đình ở Günzburg cũng tuyên bố rằng Mengele đã qua đời. Trong thời gian ở Tây Đức, hai thợ săn quốc xã là Simon Wiesenthal và Hermann Langbein đã thu thập thông tin từ các nhân chứng về các hoạt động thời chiến của Mengele. Khi lục lọi trong đống hồ sơ, Langbein phát hiện giấy tờ ly hôn của Mengele kèm một địa chỉ ở Buenos Aires. Cả Langbein lẫn Wiesenthal sau đó đã tìm cách gây áp lực yêu cầu chính quyền Tây Đức dẫn độ Mengele về nước. Sau nhiều nỗ lực thì vào ngày 5 tháng 6 năm 1959, văn phòng công tố viên ở Freiburg im Breisgau chính thức phát lệnh bắt giữ Mengele. Argentina ban đầu từ chối yêu cầu dẫn độ vì đối tượng truy nã đã không còn sống tại địa chỉ được ghi trên các tài liệu. Vào thời điểm yêu cầu dẫn độ được phía Argentina chấp thuận vào ngày 30 tháng 6 thì Mengele đã đào tẩu sang Paraguay và đang lẩn trốn trong một trang trại gần biên giới Argentina.

Nỗ lực của Mossad
Tháng 5 năm 1960, Isser Harel, giám đốc cơ quan tình báo Mossad của Israel, đích thân chỉ huy cuộc vây bắt Adolf Eichmann ở Buenos Aires. Ông hy vọng sẽ tìm ra tung tích của Mengele để đưa người này về Israel xét xử. Trong quá trình hỏi cung, Eichmann khai ra địa chỉ một ngôi nhà trọ từng được sử dụng làm nơi ẩn náu của những kẻ đào tẩu Đức Quốc Xã. Trong thời gian theo dõi, đặc vụ Mossad không phát hiện Mengele hay bất kỳ người thân nào xung quanh ngôi nhà trên. Người đưa thư khu phố khẳng định không lâu trước đó Mengele từng nhận được nhiều lá thư gửi tới dưới tên thật, song ông ta sau đó đã chuyển đi mà không để lại địa chỉ mới. Sau khi không thể lần ra bất kỳ manh mối mới nào từ một cửa hàng mà Mengele từng là cổ đông, Harel buộc phải từ bỏ việc tìm kiếm.

Từng sơ suất cung cấp tài liệu pháp lý giúp Mengele hoàn tất các thủ tục đăng ký giấy phép cư trú tại Argentina, chính phủ Tây Đức tuyên bố treo thưởng cho bất kỳ ai bắt được ông. Việc hình ảnh cũng như quá khứ của bản thân liên tục xuất hiện trên các mặt báo buộc Mengele phải lẩn trốn thêm một lần nữa vào năm 1960. Cựu phi công Hans-Ulrich Rudel đóng vai trò trung gian giúp Mengele kết nối với Wolfgang Gerhard để tẩu thoát sang Brazil. Mengele ở lại với Gerhard trong một trang trại của người này gần São Paulo, chờ đợi thời cơ tìm kiếm một chỗ ở lâu dài hơn. Cơ hội đã đến khi Mengele gặp gỡ cặp vợ chồng người Hungary là Géza và Gitta Stammer. Với sự giúp đỡ từ Mengele, hai vợ chồng mua được một trang trại ở Nova Europa, do đó đã tin tưởng thuê Mengele làm người quản lý. Cả ba sau đó đã chung vốn mua một trang trại trồng cà phê và gia súc ở Serra Negra. Ban đầu, Gerhard nói với vợ chồng Stammer rằng Mengele tên là "Peter Hochbichler", nhưng chuyện bị lộ tẩy vào năm 1963. Gerhard thuyết phục hai người không khai báo vị trí của Mengele cho chính quyền, đe dọa rằng họ có thể bị liên lụy vì chứa chấp một tội phạm truy nã. Tháng 2 năm 1961, Brazil cũng nhận được yêu cầu dẫn độ từ Tây Đức do giới chức trách nước này nghi ngờ Mengele có thể đã chuyển đến đó.

Cũng trong thời điểm này, Zvi Aharoni, một trong những đặc vụ Mossad từng tham gia vào vụ bắt cóc Eichmann, được giao phụ trách một nhóm đặc vụ có nhiệm vụ truy lùng Mengele để đưa tới Israel xét xử. Những cuộc điều tra ở Paraguay không tiết lộ manh mối nào về nơi ở của Mengele và Mossad cũng không bắt chặn được bất kỳ thư từ nào giữa Mengele và Martha, lúc bấy giờ đang sống ở Ý. Các đặc vụ theo dõi nhất cử nhất động của Rudel cũng không khai thác được bất kỳ thông tin có giá trị nào. Sau nhiều nỗ lực, đặc vụ Mossad phát hiện hành tung của Gerhard và theo chân người này đến một vùng nông thôn gần São Paulo, nơi họ xác định được một người đàn ông châu Âu bị tình nghi là Mengele. Ngay sau đó, Aharoni liền báo cáo vụ việc cho Harel và trình bày kế hoạch dàn dựng một vụ bắt cóc. Tuy nhiên, do Israel lúc bấy giờ đang đứng bên bờ vực chiến tranh với Ai Cập, việc truy lùng tội phạm chiến tranh Đức Quốc Xã bị liệt xuống hàng thứ yếu, ngân sách hoạt động bị cắt giảm, Isser Harel buộc phải rút mọi đặc vụ Mossad đang hoạt động ở Nam Mỹ về nước.

Cuối đời và cái chết
Năm 1969, Mengele cùng gia đình Stammer trở thành đồng sở hữu chủ một trang trại ở Caieiras. Năm 1971, khi Wolfgang Gerhard quay trở về Đức tìm cách chạy chữa cho vợ và con mắc trọng bệnh, ông đã đưa chứng minh thư của mình giao cho Mengele. Mối quan hệ giữa hai vợ chồng Stammer và Mengele trở nên xấu đi vào cuối năm 1974, khi họ tự mua một ngôi nhà ở São Paulo mà không mời Mengele góp vốn. Sau đó, gia đình Stammer mua một căn nhà gỗ ở khu phố Eldorado ở Diadema, São Paulo và cho Mengele thuê. Rolf, người chưa từng gặp lại cha kể từ kỳ nghỉ trượt tuyết năm 1956, đã đến thăm ông tại ngôi nhà gỗ này năm 1977. Tại đây, Rolf chạm trán với một kẻ "không hề biết ăn năn hối cải", người tuyên bố rằng ông chưa bao giờ làm hại bất kỳ ai và chỉ làm tròn bổn phận của một sĩ quan.

Sức khỏe của Mengele ngày càng suy yếu kể từ sau 1972. Ông bị đột quỵ vào năm 1976, bị cao huyết áp và nhiễm trùng tai, gây ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng. Ngày 7 tháng 2 năm 1979, trong chuyến thăm hai người bạn là Wolfram và Liselotte Bossert ở khu nghỉ mát ven biển Bertioga, Mengele bị đột quỵ khi đang bơi và chết đuối. Thi thể của ông được chôn cất tại Embu das Artes dưới cái tên "Wolfgang Gerhard" – theo tên trên giấy tờ tùy thân mà Mengele sử dụng kể từ năm 1971. Các bí danh khác được Mengele sử dụng kể từ khi bắt đầu cuộc sống chui lủi gồm có "Tiến sĩ Fausto Rindón" và "S. Josi Alvers Aspiazu".

Khai quật hài cốt

Cũng vào thời điểm này, khắp nơi thế giới xuất hiện báo cáo rằng đã nhìn thấy Mengele. Wiesenthal tuyên bố rằng ông nhận được tin tình báo xác định vị trí của Mengele trên đảo Kythnos của Hy Lạp năm 1960, Cairo năm 1961,  Tây Ban Nha năm 1971, và ở Paraguay năm 1978 – mười tám năm sau khi ông rời nước này. Lần cuối cùng Wiesenthal khẳng định rằng Mengele vẫn còn sống là 1985, tức sáu năm sau khi ông qua đời. Trước đó vào năm 1982, Wiesenthal từng treo thưởng US$100.000 () cho ai bắt được Mengele. Sự quan tâm của công chúng thế giới dành cho Mengele tăng lên đột biến sau khi một phiên tòa xét xử vắng mặt công khai được tổ chức tại Jerusalem vào tháng 2 năm 1985, thu thập lời khai của hơn một trăm nạn nhân các cuộc thí nghiệm của Mengele. Ngay sau đó, chính phủ ba nước Tây Đức, Israel và Hoa Kỳ đã phối hợp tiến hành điều tra nhằm khoanh vùng nơi ở của Mengele. Chính phủ Tây Đức và Israel lẫn nhật báo The Washington Times và Trung tâm Simon Wiesenthal đều treo thưởng cho những ai bắt giữ được vị bác sĩ này.

Ngày 31 tháng 5 năm 1985, dựa trên thông tin tình báo do văn phòng công tố viên Tây Đức nhận được, cảnh sát tiến hành đột kích nhà của Hans Sedlmeier, một người bạn lâu năm của Mengele và là giám đốc bán hàng của công ty Karl Mengele & Söhne ở Günzburg. Cơ quan chức năng tìm thấy một cuốn sổ địa chỉ đã mã hóa và các bản sao của các bức thư được mà Mengele từng gửi và nhận. Trong số các chứng cứ thu thập được có một là thư của Wolfram Bossert gửi cho Sedlmeier thông báo về cái chết của Mengele. Các nhà chức trách Đức ngay sau đó đã liên hệ với Sở Cảnh sát São Paulo. Sau khi bị tra khảo, Bosserts cuối cùng cũng chịu khai báo vị trí mộ phần của "Wolfgang Gerhard". Bộ hài cốt trong mộ được khai quật vào ngày 6 tháng 6 năm 1985. Kết quả giám định pháp y cho thấy hài cốt trên khả năng cao là của đối tượng cần tìm. Ngày 10 tháng 6, Rolf Mengele xác nhận rằng đây chính là hài cốt của Josef Mengele và thừa nhận đã che giấu tin tức về cái chết nhằm bảo vệ những người giúp đỡ cha mình trong quá trình trốn chạy.

Năm 1992, danh tính của Mengele chính thức được xác nhận bằng phương pháp xét nghiệm ADN. Do gia quyến từ chối đưa về Đức, hài cốt Megele được lưu trữ tại Viện Pháp y São Paulo và được sử dụng như một phương tiện hỗ trợ giáo dục trong các khóa học pháp y tại Trường Y khoa Đại học São Paulo.

Xem thêm
 Aribert Heim
 Carl Clauberg
 Grigory Mairanovsky
 Kurt Blome

 Thuyết ưu sinh ở Đức Quốc Xã
 Ishii Shiro
 The Boys from Brazil (tiểu thuyết)

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Tiếng Việt

Tiếng Anh

Tiếng Đức

Sinh năm 1911
Mất năm 1979
Người Günzburg
Nhân vật trại tập trung Auschwitz
Tử vong vì chết đuối
Đảng viên Đức Quốc Xã
Đảng viên Quốc xã ở Nam Mỹ


title: Diadasia laticauda

text:
Diadasia laticauda là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Diadasia
Động vật được mô tả năm 1905


title: L'Haÿ-les-Roses

text:
L'Haÿ-les-Roses là một xã trong vùng đô thị Paris, thuộc tỉnh Val-de-Marne, vùng hành chính Île-de-France của nước Pháp, có dân số là 29.660 người (thời điểm 1999).

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Bad Hersfeld Đức
 , Omagh, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland

Địa điểm tham quan
 Musée de la Rose

Tham khảo

Xã của Val-de-Marne


title: Mallerius

text:
Mallerius là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1933 bởi Fleutiaux.

Các loài
Chi này có các loài:
 Mallerius brasiliensis Fleutiaux, 1933

Chú thích

Tham khảo

Hemiopini


title: Desmopachria dispersa

text:
Desmopachria dispersa là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Crotch miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: 6318 Cronkite

text:
6318 Cronkite (1990 WA) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 18 tháng 11 năm 1990 bởi E. F. Helin ở Palomar. Nó được đặt theo tên American journalist, Walter Cronkite.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6318 Cronkite

Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Phedomenus venustus

text:
Phedomenus venustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Phedomenus


title: Bulbophyllum neocaledonicum

text:
Bulbophyllum neocaledonicum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

neocaledonicum]]

N


title: Villeneuve-du-Paréage

text:
Villeneuve-du-Paréage  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Villeneuvedupareage


title: (172533) 2003 UO9

text:
{{DISPLAYTITLE:(172533) 2003 UO9}}

172533 (2003 UO9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 10 năm 2003 bởi James Whitney Young ở Đài thiên văn Núi bàn gần Wrightwood, California.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 172533

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi James Whitney Young
Thiên thể phát hiện năm 2003


title: Agetocera abdominalis

text:
Agetocera abdominalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jiang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Agetocera


title: Les Pennes-Mirabeau

text:
Les Pennes-Mirabeau là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bouches-du-Rhône

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website (bằng tiếng Pháp)

Pennesmirabeau


title: Pakxe

text:
Pakxe (hoặc phiên âm qua tiếng Pháp thành Paksé, tiếng Việt: Pắc Xế) là một thành phố, tỉnh lỵ của tỉnh Champasack ở hạ Lào đồng thời là huyện lỵ huyện (muang, mường) của huyện Pakxe..

Pakxe có dân số 87.000, tọa lạc tại hợp lưu của hai con sông sông Xedone và sông Mê Kông. Đây là tỉnh lỵ của tỉnh Champasack và là cửa ngõ vào Cao nguyên Bolovens. Trước đây, trung tâm huyện này là kinh đô của Vương quốc Champasak, bị hủy bỏ năm 1946 khi Vương quốc Lào được thành lập. Kể từ khi có cầu Hữu nghị Nhật-Lào bắc qua sông Mê Kông (do Nhật Bản viện trợ) nối liền hai phần của Champasack hai bên bờ và với tỉnh Ubon Ratchathani của Thái Lan, Pakxe đã trở thành một trung tâm thương mại của Lào.

Khí hậu

Hành chính
Pakxe
Houaysae
Houayhe

Chú thích

Tỉnh lỵ Lào
Champasack


title: Downesia vandykei

text:
Downesia vandykei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Downesia


title: Ceridia

text:
Ceridia là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Ceridia heuglini - (R. Felder 1874)
Ceridia mira - Rothschild & Jordan 1903
Ceridia nigricans - Griveaud 1959

Chú thích

Tham khảo

Smerinthini


title: Leucosyrinx pelagia

text:
Leucosyrinx pelagia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Leucosyrinx


title: Nguyễn Chí Thiện

text:
Nguyễn Chí Thiện (27 tháng 2 năm 1939 – 2 tháng 10 năm 2012) là một nhà thơ và nhà bất đồng chính kiến người Việt Nam. Ông đã bị nhà chức trách Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa, tiếp đó là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam bắt giam tổng cộng 27 năm tù vì tội "phản tuyên truyền".

Tiểu sử
Nguyễn Chí Thiện sinh trưởng tại Hà Nội, có một thời gian đi dạy học. Trong một bài giảng môn Sử năm 1960, do giảng bài không theo quan điểm nhà cầm quyền Bắc Việt Nam nên ông bị bắt vì tội "phản tuyên truyền".

Ông được thả năm 1964. Đến năm 1966 ông lại bị bắt giam vì làm thơ đả phá chế độ Cộng sản Hà Nội. Lần này ông bị giam đến năm 1977.

Năm 1979 Nguyễn Chí Thiện tìm cách chuyển tập thơ "Hoa Địa ngục", do ông viết, cho nhân viên Sứ quán Anh tại Hà Nội. Vì lý do trên ông lại bị nhà chức trách bắt. Đến ngày 28 tháng 10 năm 1991 Nguyễn Chí Thiện được ra tù.

Năm 1994 ông được Tổ chức Theo dõi Nhân quyền trao giải thưởng Hellman/Hammett.

Tháng 1 năm 1995 ông được xuất cảnh sang Hoa Kỳ qua sự vận động của Đại tá Không quân Hoa Kỳ Noboru Masuoka.
phải|nhỏ
Mộ chí thi sĩ Nguyễn Chí Thiện tại Nhà thờ chính tòa Chúa Kitô ở Quận Cam, California.

Nguyễn Chí Thiện qua đời ngày 2 tháng 10 năm 2012 tại Santa Ana, Quận Cam, California, Hoa Kỳ. Ông được chôn tại Nghĩa trang 13280 Chapman Ave., Garden Grove, California.

Tác phẩm văn học

Thơ
Tập thơ Hoa Địa ngục của ông xuất hiện ở hải ngoại vào năm 1980 sau khi tác phẩm này được lén đưa vào Tòa đại sứ Anh tại Hà Nội và được Giáo sư Patrick J. Honey thuộc Đại học Luân Đôn (University of London), nhân chuyến đi Việt Nam năm 1979, mang được ra ngoài nước để phổ biến. Kèm trong tập thơ 400 trang viết tay này là lá thư mở đầu với lời ngỏ:

Tập thơ này được coi như một thiên hồi ký về cuộc đời tù tội trong xã hội cộng sản dưới chế độ toàn trị bắt đầu từ thập niên 1950. Năm 1997 cuốn hồi ký Đêm giữa ban ngày của Vũ Thư Hiên xuất bản ở hải ngoại có nhắc tới Nguyễn Chí Thiện, bạn tù của tác giả. 40 năm sau, một tác phẩm văn chương khác xuất phát từ Việt Nam là tiểu thuyết Chuyện kể năm 2000 của Bùi Ngọc Tấn cũng là một tác phẩm nói đến chế độ tù ngục.

Vì tập thơ không ghi tên tác giả nên lần in đầu tiên năm 1980 do "Ủy ban Tranh đấu cho Tù nhân Chính trị tại Việt Nam" phát hành tại Washington DC ghi tác giả là "Khuyết danh" hay "Ngục Sĩ" với tựa Tiếng Vọng Từ Đáy Vực. Dịch bản tiếng Anh mang tên Cry from the Abyss.

Năm 1981, ấn bản khác của báo Văn nghệ Tiền phong phát hành ở hải ngoại được ra mắt dưới tựa Bản Chúc thư Của Một Người Việt Nam. Tên khác nữa là Quê hương tù ngục.

Nhan đề Hoa Địa ngục được dùng lần đầu tiên năm 1984 khi Yale Center for International & Area Studies in bản tiếng Anh Flowers from Hell do Huỳnh Sanh Thông dịch. Sau này người ta mới biết đến tên Nguyễn Chí Thiện.

Một số bài thơ trong Hoa Địa ngục đã được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc trong tập Ngục ca. Nhạc sĩ Phan Văn Hưng thì phổ nhạc bài "Sẽ có một ngày".

Cũng vì tập thơ này năm 1985 Nguyễn Chí Thiện đoạt giải "Thơ Quốc tế Rotterdam" (Rotterdam International Poetry Prize). Năm 1988 ông thắng giải "Freedom to Write".

Trong khi ông bị giam cầm, vì tên tuổi ông được biết đến nhiều, những hội đoàn như Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International), Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) cùng những chính khách như Léopold Senghor (cựu Tổng thống Sénégal), John Major (cựu Thủ tướng Anh) và vua Hussein của Jordan từng lên tiếng tranh đấu cho ông được thả.

Năm 2006 tập thơ gồm hơn 700 bài của ông được đúc kết lại với đúng tên tác giả đã ra mắt độc giả người Việt hải ngoại một lần nữa và được đón nhận nồng nhiệt.

Lời thơ có những đoạn tiêu biểu sắt thép như:
Trong bóng đêm đè nghẹtPhục sẵn một mặt trờiTrong đau khổ không lời
Phục sẵn toàn sấm sétTrong lũ người đói rét
Phục sẵn một đoàn quânKhi vận nước xoay vần
Tất cả thành nguyên tử...

Kẻ bùi ngùi hối hậnKẻ kính cẩn dâng lên
Này vòng hoa tái ngộĐặt lên mộ cha ông
Khai sáng kỷ nguyên Tã Trắng thắng Cờ Hồng...Tiếng mục đồng êm ả, tình quê bao la
Thay tiếng "Quốc tế ca"Bằng tiếng diều cao vút trong chiều tà
Trên ruộng đồng quê ta...
Tập thơ Hoa Địa ngục còn được dịch ra tiếng Đức: tựa Echo aus dem abgrund, tiếng Hà Lan: Bloemen Uit de Hel, tiếng Hàn, tiếng Hoa: 花从地狱来 (phiên âm Hán – Việt: Hoa tòng địa ngục lai), tiếng Pháp: Fleurs de l'Enfer, tiếng Tây Ban Nha: Flores del Infierno và tiếng Séc: Básně z pekla."Hoa Địa ngục" là tên tác giả đã chọn ghi ở cuối lá thư đính kèm với tập thơ được lén đưa vào Tòa đại sứ Anh ở Hà Nội.

Địa vị văn học của ông được ghi nhận trong cuốn Who’s who in Twentieth-century World Poetry do Mark Willhard chủ biên (London & New York, Routledge, 2000).

Văn xuôi
Năm 2001, tập truyện Hỏa Lò của ông được Nhà xuất bản Cành Nam ở Arlington, Virginia đem in cùng Tổ hợp Xuất bản miền Đông Hoa Kỳ phát hành năm 2001, rồi tái bản năm 2007. Cũng trong năm 2007, tập truyện cùng với thơ ông được dịch ra tiếng Anh, nhan đề Hoa Lo/Hanoi Hilton Stories do Yale University Southeast Asia Studies xuất bản. Bản dịch có sự đóng góp của giáo sư Nguyễn Ngọc Bích, Trần Văn Điền, Vann Saroyan Phan và Nguyễn Kiếm Phong.

Trong phần tự truyện ông ghi lại những kỷ niệm tù đày với người bạn tù Phùng Cung.

Năm 2008 Hai Truyện Tù/Two Prison Life Stories, một tác phẩm song ngữ Việt – Anh được xuất bản ở Mỹ với sự cộng tác của Jean Libby, Tran Trung Ngoc và Christopher McCooey.

Chú thích

Liên kết ngoài
Tiếng Việt
Thơ và văn xuôi
 Hoa Địa ngục, thơ

Phỏng vấn
 Bùi Văn Phú, Hai giờ với thi sĩ Nguyễn Chí Thiện kỳ 1, Talawas, 19.11.2007
Lý lịch và phê bình văn học về Nguyễn Chí Thiện
 "Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện và tập thơ Hoa Địa Ngục" RFA tường trình, 25.6.2006
Tưởng nhớ
"Chí Thiện đối mặt với Cực Ác" của Bùi TínNguyễn Chí Thiện – một mẩu chuyện đời'' của Thu Hien Vu (Facebook – 10.2015)

Tiếng Anh

Thơ và văn xuôi
 Nguyen Chi Thien bibliography, biography, memoir and poetry at Viet Nam Literature Project
 Hoa Lo/Ha Noi Hilton Stories at Yale Southeast Asia Studies Viet Nam Publications

Lý lịch và phê bình văn học về Nguyễn Chí Thiện
 Wikivietlit: Nguyen Chi Thien
 The Solzhenitsyn of Viet Nam, by Michael Lind

Sinh năm 1939
Mất năm 2012
Người Hà Nội
Người Mỹ gốc Việt
Nhà thơ Việt Nam
Nhà văn hải ngoại
Nhà hoạt động dân chủ người Việt Nam
Người Việt di cư tới Mỹ
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Tù nhân lương tâm
Giải thưởng Hellman/Hammett
Tù nhân Việt Nam
Nhân vật bất đồng chính kiến Việt Nam
Người cải sang Công giáo


title: Acid vô cơ

text:
Acid vô cơ là những hợp chất vô cơ có tính acid.

Phân loại
Các axit vô cơ được phân thành:
Axit chứa oxi (axit oxo) và axit không chứa oxi (hydroxaxit).
Axit đơn (chỉ có khả năng cho 1 proton) và axit đa (có khả năng cho nhiều proton).
Axit mạnh, yếu, trung bình.

Tên
Đối với axit không chứa oxi thì tên axit luôn có đuôi hiđric, trước đó là tên phi kim tương ứng.

Đối với axit chứa oxi có hai loại đuôi: Đuôi ơ ứng với axit trong đó phi kim có số oxy hóa thấp hơn, đuôi ic ứng với số oxy hóa cao hơn (đối với các phi kim có nhiều số oxy hóa).

Nếu số oxy hóa của phi kim trong hai axit như nhau thì axit nào ít oxi hơn thì thêm tiền tố meta, còn nhiều oxi hơn thì dùng tiền tố octo.

Tính chất hóa học
Làm quỳ tím hóa đỏ
Phản ứng với kim loại tạo ra muối và giải phóng khí hydro (chú ý: ở điều kiện thường, chỉ duy nhất HNO3 phản ứng với đồng, bạc tạo ra muối nitrat, khí NO2 và hơi nước hoặc H2SO4 đặc nóng tạo ra muối sunfat, khí SO2 và hơi nước).
Ví dụ: 2HCl + Zn → ZnCl2 + H2
Phản ứng với base tạo thành muối và nước
Ví dụ: Ca(OH)2 + H2SO4 → CaSO4 + 2H2O
Phản ứng với muối tạo thành muối mới axit mới
Ví dụ: H2SO4 + 2NaCl → Na2SO4 + 2HCl
Phản ứng với oxit base tạo thành muối và nước
Ví dụ: H2SO4 + CuO → CuSO4 + 2H2O

Phương pháp điều chế

Tham khảo


title: Coenagrion angulatum

text:
Coenagrion angulatum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Coenagrion angulatum được miêu tả khoa học năm 1912 bởi Walker.

Chú thích

Tham khảo

Coenagrion


title: Cosmopterix longivalvella

text:
Cosmopterix longivalvella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Loài này có ở Trung Quốc (Chiết Giang).

Chiều dài cánh trước khoảng 4,5 mm.

Ấu trùng ăn các loài Poaceae.

Chú thích

Tham khảo

Cosmopterix


title: Impages apicitincta

text:
Impages apicitincta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Impages


title: Aphthona taiwana

text:
Aphthona taiwana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Takizawa miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Aphthona


title: Tillandsia tricholepis

text:
Tillandsia tricholepis là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Bolivia và Brasil.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009
BROMELIACEAE DA MATA ATLÂNTICA BRASILEIRA  truy cập 22 tháng 10 năm 2009

T
Thực vật Bolivia
Thực vật Brasil
Thực vật biểu sinh
Thực vật Nam Mỹ
Thực vật được mô tả năm 1878


title: Lý thuyết thiết kế cơ chế

text:
Lý thuyết thiết kế cơ chế trong kinh tế học là môn khoa học nghiên cứu việc xây dựng các quy tắc trò chơi để đảm bảo trò chơi đạt được những kết quả nhất định cho dù những người chơi-chủ thể kinh tế có những lợi ích riêng. Việc này có thể thực hiện được bằng cách lập ra một cơ cấu để người chơi có động cơ hành động như người thiết kế mong muốn.

Khái quát
Những người thiết kế cơ chế nói chung cố gắng đạt được các kết quả sau: sự trung thực, duy lý, cân bằng ngân sách, và phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp, khó mà đạt được kết quả tối ưu cho đồng thời cả bốn kết quả. Đấy là chưa nói đến những kết quả hay được mong đợi khác, như tính công bằng, hiệu suất Pareto, v.v... Lý thuyết thiết kế cơ chế tiếp cận vấn đề theo hướng chấp nhận có sự đánh đổi kết quả này lấy kết quả kia. Đôi khi, các cơ chế cao cấp còn cố gắng hạn chế sự hợp tác có hại giữa những người chơi.

Một cách thức phổ biến trong thiết kế cơ chế là tìm cách đạt được kết quả mong đợi bằng một khái niệm giải thuật nhất định. Chẳng hạn, để đạt được một cân bằng chiến lược chi phối thì cần có sự chuyên quyền. Trái lại, để đạt được một cân bằng Nash thì cần có sự tham gia rộng rãi của xã hội.

Việc thiết kế cơ chế có sự tham gia trước hết và chủ yếu của các nhà kinh tế. Song ngoài ra còn có các nhà toán học, các nhà khoa học máy tính, v.v...

Các nhánh
Lý thuyết thiết kế cơ chế có một số nhánh. Một là thiết kế thị trường, thiết kế đấu giá và đấu giá liên hợp. Hai là thiết kế phương pháp gặp gỡ giữa các người chơi (như giữa người có nhu cầu tuyển dụng lao động và người có nhu cầu tìm việc làm). Ba là thiết kế phương thức cung cấp các hàng hóa công cộng và thiết kế kế hoạch thu tối ưu của ngân sách nhà nước.

Những người đặt nền móng
Giải Nobel kinh tế năm 2007 được trao cho Leonid Hurwicz, Eric Maskin, và Roger Myerson là những học giả kinh tế có cống hiến lớn trong việc đặt nền móng cho lý luận thiết kế cơ chế.

Tham khảo

 Noam Nisan trên Google Tel-Aviv nói về lý luận thiết kế cơ chế.
 Bài báo trên TorrentFreak đề cập đến việc những người lập trình P2P sử dụng lý thuyết thiết kế cơ chế để cải tiến việc chia sẻ file ra sao.
 Rajdeep Dash, Nicholas Jennings and David Parkes. Computational-Mechanism Design: A Call to Arms. In IEEE Intelligent Systems, tháng 11 năm 2003, pages 40–47 (Special Issue on Agents and Markets).  (Available online at  )
 David Parkes. Classic Mechanism Design.  Chapter 2, Iterative Combinatorial Auctions: Achieving Economic and Computational Efficiency. Ph.D. dissertation, University of Pennsylvania, May, 2001. (Available online at )

Lý thuyết trò chơi


title: Pavetta lynesii

text:
Pavetta lynesii là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Pavetta lynesii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
L
Thực vật dễ tổn thương


title: Cubas de la Sagra

text:
Cubas de la Sagra là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là người. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Tipula flavomarginata

text:
Tipula flavomarginata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Sulcobruchus rufulus

text:
Sulcobruchus rufulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

Sulcobruchus


title: Sauve

text:
Sauve là một xã trong vùng Occitanie, thuộc tỉnh Gard, quận Le Vigan, tổng Sauve. Tọa độ địa lý của xã là 43° 56' vĩ độ bắc, 03° 56' kinh độ đông. Sauve nằm trên độ cao trung bình là m mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 75 mét và điểm cao nhất là 470 mét. Xã có diện tích 31,56 km², dân số vào thời điểm 1999 là 1690 người; mật độ dân số là 53 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi tiếng
 Jean Astruc (1684-1766), nhà y học
 Jean-Pierre Claris de Florian (1755–1794), nhà thơ
 Henri Théodore Sivel
 Robert Crumb
 Robert Filliou

Tham khảo

Xã của Gard


title: 7368 Haldancohn

text:
7368 Haldancohn (1966 BB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 1 năm 1966 bởi Haldan Cohn ở Đài thiên văn Goethe Link.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 7368 Haldancohn

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1966


title: Sân bay Ulsan

text:
Sân bay Ulsan  là một sân bay ở Ulsan, Hàn Quốc. Năm 2006, sân bay này phục vụ 1.200.072 lượt khách.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
 Asiana Airlines (Seoul-Gimpo)
 Korean Air (Jeju, Seoul-Gimpo)

Trang thiết bị
 Nhà ga hành khách: 8.651m²
 Đường băng:  Hướng=     36/18; dài x rộng = 2000m x 45m
 Sân đỗ máy bay: 3.480m² (cho 4 chiếc Boeing 737 có thể đỗ đồng thời.)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sân bay Ulsan  (tiếng Anh)

Sân bay Hàn Quốc


title: Koraon

text:
Koraon là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Allahabad thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Koraon có dân số 12.137 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Koraon có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 68%, và tỷ lệ cho phái nữ là 44%. Tại Koraon, 20% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Vielle-Adour

text:
Vielle-Adour là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Cerithidium diplax

text:
Cerithidium diplax là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố
This loài is distributed in Địa Trung Hải và dọc theo Queensland, Australia

Chú thích

Tham khảo
 Streftaris, N.; Zenetos, A.; Papathanassiou, E. (2005). Globalisation in marine ecosystems: the story of non-indigenous marine loài across European seas. Oceanogr. Mar. Biol. Ann. Rev. 43: 419-453
 van Aartsen J.J. (2006). Indo-Pacific migrants into the Mediterranean. 4. Cerithidium diplax (Watson, 1886) và Cerithidium perparvulum (Watson, 1886) (Gastropoda, Caenogastropoda). Basteria 70: 33-39

Liên kết ngoài

Cerithidium


title: Mitra vultuosa

text:
Mitra vultuosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitra
Động vật được mô tả năm 1845


title: Eleutherodactylus tenebrionis

text:
Eleutherodactylus tenebrionis là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Coloma, L.A., Ron, S., Cisneros-Heredia, D. & Almandáriz, A. 2004. Eleutherodactylus tenebrionis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

tenebrionis
Động vật lưỡng cư Ecuador


title: Trần Phương (phó thủ tướng)

text:
Trần Phương sinh năm 1927 là một giáo sư Kinh tế; nguyên Đại biểu Quốc hội Việt Nam Khóa VII (1981-1987), Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IV (dự khuyết; 1976–1982), V (1982-1986), Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (1982-1986), Bộ trưởng Bộ Nội Thương (1981-1982) nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, ông hiện là hiệu trưởng trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội.

Tiểu sử
Trần Phương tên thật là Vũ Văn Dung, sinh năm 1927 tại Mỹ Hào, Hưng Yên. Trong thời kỳ chống Pháp ông có bí danh là Trần Phương.
 Năm 1941 ông vào học Trường Bưởi, Hà Nội.
 Năm 1943, ông tham gia hoạt động cách mạng. Bị mật thám thực dân Pháp truy lùng, ông lánh về quê để hoạt động. Tới năm 1945, ông là lãnh đạo cuộc khởi nghĩa ở quê hương ông trong thời kỳ cách mạng tháng 8.
 Trong thời kỳ 9 năm chống Pháp (1945-1954), ông lãnh đạo cuộc chống Pháp ngay trong khu vực đồng bằng Pháp kiểm soát.
 Năm 1946, ông là Bí thư huyện ủy, năm 1948 là Phó Bí thư tỉnh ủy Hưng Yên khi mới 21 tuổi.
 Năm 1947, ông là Giám đốc Sở Thông tin Liên khu 3 kiêm Chủ nhiệm Báo Cứu quốc Liên khu 3.

Sau Chiến tranh Đông Dương
 Sau năm 1954, ông được cử sang Trung Quốc học ở Học viện Mác-Lê Nin, sau 2 năm ông là Chủ nhiệm Khoa Kinh tế.
 Năm 1959, ông được cử về Ủy ban Khoa học Nhà nước, và cùng với một số người xây dựng Viện Kinh tế, và sau đó là Viện trưởng Viện Kinh tế, Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu kinh tế.
 Năm 1968, ông được bổ nhiệm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Xã hội, sau đó làm Trợ lý cho Bí thư Lê Duẩn.
 Năm 1977, ông được bổ nhiệm Thứ trưởng Bộ Nội thương, Phó Ban Cải tạo công thương nghiệp Trung ương chuyển vai trò từ nghiên cứu sang công việc điều hành quản lý kinh tế Việt Nam sau chiến tranh.
 Năm 1979, ông được bổ nhiệm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, hàm Bộ trưởng.
 Năm 1981, ông được bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Nội thương.
 Năm 1981-1987, Đại biểu Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Khóa VII (đại biểu tỉnh Tiền Giang).
 Từ năm 1982-1986, ông là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Phó Thủ tướng) thời điểm đất nước sắp chuyển đổi từ cơ chế quản lý tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường.
 Năm 1986 ông nghỉ hưu, đến năm 1996 ông sáng lập nên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, đóng vai trò trong hoạt động giáo dục đào tạo.

Đánh giá
Ông được xem là một trong những người nghiên cứu sâu về thực trạng nền kinh tế bao cấp của nhà nước, đặc biệt là cơ chế giá bao cấp. Từ những năm 1960, khi làm công việc nghiên cứu ở Viện kinh tế, ông đấu tranh không khoan nhượng, tranh luận gay gắt với các đại biểu của ủy ban Vật giá Nhà nước về sự bất hợp lý của cơ chế trên, và đến cuối thập niên 1970 những quan điểm của ông đã được thực thi khi ông là Bộ trưởng Bộ nội thương.

Trong nền kinh tế bao cấp, ông cũng là người không đồng tình với chế độ cung cấp phân biệt thứ bậc A,B,C trong ngành thương nghiệp - Hệ thống bìa A,B,C. Ông đã trình bày với Tổng bí thư Lê Duẩn và Trưởng ban tổ chức Lê Đức Thọ và cuối cùng cũng đã xóa được hệ thống cửa hàng cung cấp.

Ông cũng là người khởi xướng bãi bỏ chính sách nghĩa vụ bán gia súc của người dân cho nhà nước, ông đã cùng với Tố Hữu, lúc đó là Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Bộ trưởng phá rào bằng Quyết định số 4/HĐBT với 3 điều do Tố Hữu ký, với quyết định này từ năm 1985, sản lượng thu mua tăng gấp đôi so với các năm trước, nông dân được bán sản phẩm theo giá thỏa thuận mà không bị ép phải bán theo giá nhà nước chỉ định như trước.

Vấn đề tâm linh

Xem thêm
Giáo sư lịch sử kinh tế Đặng Phong

Ghi chú

Liên kết ngoài

Người Hưng Yên
Giáo sư Việt Nam
Nhà nghiên cứu kinh tế Việt Nam
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Thương mại Việt Nam
Phó Thủ tướng Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VII
Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa V
Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam


title: 806

text:
Năm 806 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 806


title: Coelioxys maculata

text:
Coelioxys maculata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1913.

Loài này phân bố ở Zimbabwe.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1913


title: Ahmadpur

text:
Ahmadpur là một thị xã điều tra dân số (census town) trong quận Birbhum trong bang Tây Bengal của Ấn Độ.

Địa lý
Ahmadpur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 38 mét (124 foot).

Cơ cấu dân số
Theo điều tra dân số Ấn Độ năm 2001, Ahmadpur có dân số 35.786 người. Nam giới chiếm 53% dân số, nữ giới chiếm 47% dân số. Ahmadpur có tỷ lệ biết chữ bình quân 69%, cao hơn mức trung bình 59,5% của toàn quốc. 14% dân số có độ tuổi dưới 6.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Poggensee

text:
Poggensee là một đô thị thuộc huyện Lauenburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Poggensee có diện tích 5,44 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 360 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Herzogtum Lauenburg


title: Trần Công An

text:
Trần Công An (22 tháng 12 năm 1920 – 7 tháng 9 năm 2008) là một đại tá đặc công Quân đội nhân dân Việt Nam, anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam.

Tiểu sử
Trần Công An, còn có bí danh khác là Hai Cà, tên thật là Trần Văn Kìa, quê ở Biên Hòa, Đồng Nai. Ông tham gia chiến đấu trong cả Chiến tranh Đông Dương lẫn Chiến tranh Việt Nam.

Binh nghiệp
Lễ Noel năm 1946, ông đã từng dùng tay không đánh và bắt sống một lính Pháp to cao hơn mình và có vũ khí.

Ngày 19 tháng 3 năm 1948, một tổ du kích 3 người của Tân Uyên do ông huấn luyện và chỉ huy đã áp dụng chiến thuật đánh bí mật và chớp nhoáng để lần đầu tiên tiêu diệt hệ thống tháp canh chiến lược De la tour tại cầu Bà Kiên (huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương). Cách đánh này sau được phổ biến cho các đơn vị khác ở vùng Đông Nam Bộ và cả nước, trở thành một lối đánh điển hình của lực lượng đặc công Việt Nam. Ngày 19 tháng 3 năm 1948 sau đó trở thành ngày truyền thống của lực lượng đặc công Việt Nam.

Trận đánh sân bay Biên Hòa ngày 31 tháng 10 năm 1964 cũng do ông chỉ huy là một trận đánh kinh điển khác của đặc công Việt Nam. Sau trận này, đơn vị đánh sân bay Biên Hòa được Hồ Chí Minh tặng thơ khen.

Trong các trận đánh nổi tiếng khác của đặc công Việt Nam do Trần Công An chỉ huy có trận ba lần đột nhập tổng kho liên hợp Long Bình cuối năm 1966 phá hủy hơn 400 ngàn tấn bom đạn của đối phương, trận vượt qua 20 lớp hàng rào đột nhập vào sân bay Biên Hòa rồi cho nổ tung 127 máy bay các loại.

Chú thích

Tham khảo

Báo Bình Dương: Trần Công An – Người Anh hùng bình dị.
Nguyên Thủy, Thanh Niên Online: Vĩnh biệt người anh hùng đặc công

Sinh năm 1922
Mất năm 2008
Người Đồng Nai
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam


title: Tipula hedymopa

text:
Tipula hedymopa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 12229 Paulsson

text:
12229 Paulsson (tên chỉ định: 1985 UK3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Claes-Ingvar Lagerkvist ở Kvistaberg Observatory in Sweden ngày 17 tháng 10 năm 1985. Nó được đặt theo tên Rolf Paulsson, a professor of theoretical physics ở Uppsala University.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1985
Được phát hiện bởi Claes-Ingvar Lagerkvist
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: (21041) 1990 QO1

text:
{{DISPLAYTITLE:(21041) 1990 QO1}}

(21041) 1990 QO1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 22 tháng 8 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bruchidius graphicus

text:
Bruchidius graphicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

G


title: Automeris larra

text:
Automeris larra là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó được tìm thấy ở Nam Mỹ, bao gồm Brasil, Guyane thuộc Pháp, Venezuela, Colombia, Peru, Bolivia và Ecuador.

Phụ loài
Automeris larra larra
Automeris larra eitschbergeri (Peru, Ecuador)

Chú thích

Tham khảo
Silk moths

Liên kết ngoài

Automeris


title: Le Plessis-Grohan

text:
Le Plessis-Grohan là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Plessisgrohan


title: Trừ Châu

text:
Trừ Châu (chữ Hán giản thể: 滁州市, bính âm: Chúzhōu Shì, Hán Việt: Trừ Châu thị) là một địa cấp thị của tỉnh An Huy, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Trừ Châu có diện tích 13.300 km², dân số 4.332.300 (2004) người. Về mặt hành chính, địa cấp thị Trừ Châu được chia thành các đơn vị hành chính gồm 2 quận, 2 thành phố cấp huyện và 4 huyện.
 Quận: Lang Da (琅琊区), Nam Tiếu (南谯区).
 Thành phố cấp huyện: Thiên Trường (天长市), Minh Quang (明光市).
 Huyện: Toàn Tiêu (全椒县), Lai An (来安县), Định Viễn (定远县), Phượng Dương (凤阳县).

Tham khảo

Trừ Châu
Thành phố tỉnh An Huy


title: (7255) 1993 VY1

text:
{{DISPLAYTITLE:(7255) 1993 VY1}}

(7255) 1993 VY1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 11 tháng 11 năm 1993.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Trà

text:
Trà (hay chè) là đồ uống phổ biến thứ hai trên thế giới (sau nước uống). Nó làm bằng cách ngâm lá, chồi, hay cành của cây trà (Camellia sinensis) vào nước sôi từ vài phút đến vài giờ. Lá trà có thể được oxy hóa (ủ để lên men), sấy rang, phơi, hay pha thêm các loài thảo mộc khác như hoa, gia vị, hay trái cây khác trước khi chế vào nước sôi. Trong phạm vi thức uống chế từ Camellia sinensis thì có bốn loại trà thật: Trà đen, Trà Ô Long, Trà xanh và Trà trắng. Nước trà là nguồn caffein, theophylline và chất chống oxy hóa (antioxidant) tự nhiên và gần như không có mỡ, carbohydrate, hay protein. Nước trà có mùi thơm, vị hơi đắng và chát.

Trồng và thu hoạch
Camellia sinensis là loài thực vật thường xanh mọc chủ yếu trong các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Nhiều giống cũng có thể thích nghi với khí hậu biển và được trồng đến tận phía bắc như Pembrokeshire ở Đảo Anh lục địa và Washington ở Hoa Kỳ.

Cây trà được nhân giống từ hạt và cắt; nó mất khoảng 4 đến 12 năm để cây ra hạt giống, và khoảng 3 năm trước khi một cây mới sẵn sàng cho thu hoạch. Ngoài khu 8 hay vùng khí hậu ấm hơn, cây trà cần ít nhất 1270 mm lượng mưa mỗi năm và môi trường đất chua. Nhiều cây trà chất lượng cao được trồng ở những độ cao lên đến  so với mực nước biển. Ở độ cao này, cây phát triển chậm hơn, chúng cho ra mùi vị đặc biệt hơn.

Hai giống thường được trồng là Camellia sinensis var. sinensis, được dùng làm trà ở Trung Quốc, Đài Loan và Nhật Bản, và giống Camellia sinensis var. assamica, được dùng trong Pu-erh và trà Ấn Độ (không phải Darjeeling). Trong các giống thực vật này, có nhiều chủng và giống vô tính hiện đại. Kích thước lá là tiêu chuẩn chính trong việc phân loại cây trà, với 3 cách phân loại cơ bản là, Assam, đặc trưng bởi lá lớn nhất; trà Trung Quốc, đặc trưng bởi lá nhỏ nhất; trà Campuchia, đặc trưng bởi lá có kích thước trung bình.

Cây chè lớn cao đến  nếu không bị tác động, nhưng các loại cây trồng thường được tỉa cành để độ cao của chúng ngang với thắc lưng nhằm để tuốt (thu hoạch). Do vậy, khi tỉa thường xuyên và thân thấp thì có nhiều chồi non và làm tăng chất lượng trà. Chỉ có 1-2 in phần lá trên cùng của cây được chọn để hái. Một cây trưởng thành cho lá trong vòng 7 đến 15 ngày trong mùa phát triển.

Sản xuất
Năm 2003, sản lượng lá trà trên thế giới hàng năm là 3,21 triệu tấn. Đến năm 2010, sản lượng trà của thế giới vượt mức 4,52 triệu tấn. Nước sản xuất lớn nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, Kenya, Sri Lanka, và Thổ Nhĩ Kỳ.

Bảng dưới đây thể hiện sản lượng lá trà (tấn) xếp theo các nước sản xuất nhiều nhất. Dữ liệu theo FAO của Liên Hợp Quốc đến tháng 2 năm 2012.

Xem thêm

 Trà (thực vật)
 Trà sen
 Chifir, trà đậm đặc của Nga
 Frederick John Horniman
 Nấm thủy sâm, thức uống được sản xuất từ vi khuẩn và nấm men được trồng trên trà
 Tea classics, các chuyên khảo có ảnh hưởng lịch sử của trà Đông Á
 Ngày Chè Quốc tế

Chú thích

Đọc thêm

 "Chén trà trong sương sớm", trích tập truyện "Vang bóng một thời" của Nguyễn Tuân
 Cách uống trà trích tập truyện Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ
 Jana Arcimovičová, Pavel Valíček (1998): Vůně čaje, Start Benešov. ISBN 80-902005-9-1 (in Czech)

 Claud Bald: Indian Tea. A Textbook on the Culture and Manufacture of Tea. Fifth Edition. Thoroughly Revised and Partly Rewritten by C.J. Harrison. Thacker, Spink & Co., Calcutta 1940 (first edition, 1933).
 Kit Chow, Ione Kramer (1990): All the Tea in China, China Books & Periodicals Inc. ISBN 0-8351-2194-1 References are to Czech translation by Michal Synek (1998): Všechny čaje Číny, DharmaGaia Praha. ISBN 80-85905-48-5
 Cook, Eleanor. A Reader's Guide to Wallace Stevens. 2007: Princeton University Press.
 John C. Evans (1992): Tea in China: The History of China's National Drink, Greenwood Press. ISBN 0-313-28049-5
 Harler, C.R.: The Culture and Marketing of Tea. Second edition. Oxford University Press, New York and Bombay, Reprinted 1958 (First edition 1933, second edition 1956).
 Eelco Hesse (1982), Tea: The eyelids of Bodhidharma, Prism Press.

 Lu Yu (陆羽): Cha Jing (茶经) (The classical book on tea). References are to Czech translation of modern-day edition (1987) by Olga Lomová (translator): Kniha o čaji. Spolek milců čaje, Praha, 2002. (in Czech)
 Roy Moxham (2003), Tea: Addiction, Exploitation, and Empire

 Jane Pettigrew (2002), A Social History of Tea
 Stephan Reimertz (1998): Vom Genuß des Tees: Eine heitere Reise durch alte Landschaften, ehrwürdige Traditionen und moderne Verhältnisse, inklusive einer kleinen Teeschule (In German)
 .
 James Norwood Pratt (2005), Tea Dictionary
 .
 .
  .
 .
 Lester Packer, Choon Nam Ong, Barry Halliwell (2004): Herbal and Traditional Medicine: Molecular Aspects of Health, CRC Press, ISBN 0-8247-5436-0

Liên kết ngoài

 Hiệp hội trà Việt Nam
 Hiệp hội trà xanh thế giới
 Lễ hội văn hóa trà tại Lâm Đồng
 Trồng chè hữu cơ, hướng đi mới ở Cao Bồ

Thức uống không cồn
Chất kích thích
Bài cơ bản dài trung bình
Ẩm thực Trung Quốc


title: Montels, Ariège

text:
Montels  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Geranomyia brunnescens

text:
Geranomyia brunnescens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Thoury

text:
Thoury là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Xã của Loir-et-Cher


title: Bulbophyllum crassinervium

text:
Bulbophyllum crassinervium là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum. Loài này thường có màu đỏ, mặc dù nó cũng có mày tím hoặc vàng.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Rhyacophila lepcha

text:
Rhyacophila lepcha là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Tipula pierrei

text:
Tipula pierrei là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Pachybrachis semidesertus

text:
Pachybrachis semidesertus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin in Lopatin & Konstantinov miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: Beillé

text:
Beillé là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 8 km2, dân số năm 2006 là 490 người.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Aubigny-en-Laonnois

text:
Aubigny-en-Laonnois là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Aubignyenlaonnois


title: 2181 Fogelin

text:
2181 Fogelin (1942 YA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 12 năm 1942 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2181 Fogelin

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1942


title: Sân bay quốc tế Genève

text:
Sân bay quốc tế Genève  là một sân bay ở Genève, Thụy Sĩ. Tọa độ , cách trung tâm thành phố 5 km và có kết nối bằng đường cao tốc, xe bus và đường sắt (SBB-CFF-FFS). Phía Bắc của sân bay bị giới hạn bởi biên giới Pháp - Thụy Sĩ và sân bay có thể đến được từ cả hai quốc gia này. Khách trên các chuyến bay đến từ và đi khỏi Pháp không cần qua thủ tục hải quan và xuất nhập cảnh của Thụy Sĩ nếu họ vẫn ở bên trong khu vực Pháp của sân bay. Việc vận chuyển hàng cũng có thế đến từ hai nước. Do đó, sân bay đã khiến Genève là một trung tâm vận chuyển hàng hóa của Liên minh châu Âu dù Thụy Sĩ không phải là thành viên. Sân bay có một đường băng rộng. Năm 2006, sân bay này đã phục vụ 9.963.025 khách, tăng 5,9% so với năm 2005.

Các hãng hàng không và các điểm đến
(Ghi chú: Một số hãng hàng không chỉ bay theo mùa, đặc biệt là mùa đông.)
 Aer Lingus (Dublin)
 Aeroflot (Moskva-Sheremetyevo)
 Afriqiyah Airways (Tripoli)
 Air Algérie (Algiers)
 Air France (Ajaccio, Biarritz, Bordeaux, Clermont Ferrand, Nantes, Paris-Charles de Gaulle, Toulouse)
 Air Malta (Catania, Malta)
 Air Mauritius (Mauritius)
 Alitalia (Milano-Malpensa, Roma-Fiumicino)
 Atlas Blue (Marrakech)
 Austrian Airlines (Viên)
 bmi
 bmibaby (Birmingham, Cardiff, Manchester, Nottingham/East Midlands)
 British Airways (Luân Đôn-Gatwick, London-Heathrow)
 BA Connect (Birmingham, Manchester)
 Brussels Airlines (Brussel)
 Clickair (Barcelona)
 Continental Airlines (Newark)
 Darwin Airline (Dubrovnik, Lugano)
 easyJet (Alicante, Amsterdam, Barcelona, Belfast, Berlin-Schönefeld, Bordeaux [bắt đầu ngày 29/6/2007], Bristol, Brussel [bắt đầu ngày 29/6/2007], Budapest, Bournemouth, Cagliari [begins ngày 29 tháng 6 năm 2007], Edinburgh, Glasgow, Lisboa, Liverpool, London-Gatwick, London-Luton, London-Stansted, Madrid, Malaga, Newcastle, Nice, Nottingham, Paris-Orly, Porto [bắt đầu ngày 29/6/2007], Roma-Ciampino)
 easyJet Switzerland (Hamburg, Praha)
 EgyptAir (Cairo, Hurghada, Sharm el-Sheikh)
 El Al (Tel Aviv)
 Edelweiss Air (Hurghada, Kos, Las Palmas, Sharm el-Sheikh, Tenerife)
 Etihad Airways (Abu Dhabi)
 European Air Express (Köln/Bonn)
 Farnair Switzerland (Köln/Bonn)(cargo flights only)
 Finnair (Helsinki)
 Flybaboo (Biarritz, Firenze, Ibiza, Lugano, Marseille, Napoli, Nice, Olbia, Praha, Saint Tropez, Valencia, Venezia)
 Flyglobespan (Edinburgh)
 Hainan Airlines (Bắc Kinh, Budapest) [awaiting gov't approval]
 Helvetic Airways (Split)
 Iberia (Madrid)
 Iran Air (Tehran-Mehrabad)
 KLM Royal Dutch Airlines (Amsterdam)
 Kuwait Airways (Kuwait, Paris-Charles de Gaulle [seasonal])
 LOT Polish Airlines (Warszawa)
 Lufthansa (Frankfurt)
 Lufthansa Regional cung ứng bởi Air Dolomiti (Munchen)
 Lufthansa Regional cung ứng bởi Augsburg Airways (Munchen)
 Lufthansa Regional cung ứng bởi Contact Air (Stuttgart)
 Lufthansa Regional cung ứng bởi Eurowings (Düsseldorf)
 Lufthansa Regional cung ứng bởi Lufthansa CityLine (Düsseldorf, Hamburg, Munchen)
 Luxair (Luxembourg)
 Malév Hungarian Airlines (Budapest)
 Middle East Airlines (Beirut)
 Norwegian Air Shuttle (Oslo)
 Olympic Airlines (Athena)
 Qatar Airways (Doha, Newark)
 Rossiya Airlines (Sankt-Peterburg)
 Royal Air Maroc (Casablanca)
 Royal Jordanian (Amman)
 Saudi Arabian Airlines (Jeddah, Riyadh)
 Scandinavian Airlines System (Copenhagen, Stockholm-Arlanda)
 Sterling Airlines (Copenhagen)
 Swiss International Air Lines (Athena, Barcelona, Moskva-Domodedovo, New York-JFK, Zürich)
 Swiss European Air Lines (London-City, Malaga, Praha, Valencia, Zürich)
 TAP Portugal (Lisboa, Porto)
 Thomsonfly (Doncaster-Sheffield [starts Winter 2007])
 TNT Airways (Basel/Mulhouse, Liège) (bay vận chuyển hàng hóa)
 transavia.com (Rotterdam)
 Tunisair (Djerba, Monastir, Tunis)
 Turkish Airlines (Istanbul-Atatürk)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Geneva Cointrin International Airport

Sân bay Thụy Sĩ
Genève


title: Sainte-Lucie-de-Tallano

text:
Sainte-Lucie-de-Tallano  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Sainteluciedetallano


title: Dörrebach

text:
Dörrebach là một đô thị thuộc huyện Bad Kreuznach trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Dörrebach có diện tích 13,14 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 719 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bad Kreuznach


title: Hydropsyche orientalis

text:
Hydropsyche orientalis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Pritchardia munroi

text:
Pritchardia munroi là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Rock miêu tả khoa học đầu tiên năm 1921.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pritchardia
Thực vật được mô tả năm 1921
Thực vật đặc hữu Hawaii
Thực vật được mô tả năm 1920


title: Metachandidae

text:
Metachanda là một họ nhỏ bướm đêm có một chi duy nhất, Metachanda.

Các loài

Metachanda aldabrella
Metachanda anomalella
Metachanda argentinigrella
Metachanda astrapias
Metachanda autocentra
Metachanda barchychlaena
Metachanda baryscias
Metachanda benoistella
Metachanda borbonicella
Metachanda brunneopunctella
Metachanda cafrerella
Metachanda citrodesma
Metachanda classica
Metachanda coetivyella
Metachanda columnata
Metachanda cophaea
Metachanda crocozona
Metachanda crypsitricha
Metachanda declinata

Metachanda drypsolitha
Metachanda eophaea
Metachanda eucyrtella
Metachanda fimbriata
Metachanda fortunata
Metachanda fulgidella
Metachanda fumata
Metachanda gerberella
Metachanda glaciata
Metachanda gymnosopha
Metachanda hamonella
Metachanda heterobela
Metachanda holombra
Metachanda hugotella
Metachanda hydraula
Metachanda larochroa
Metachanda louvelella
Metachanda malevola
Metachanda miltospila

Metachanda mormodes
Metachanda nigromaculella
Metachanda noctivaga
Metachanda oncera
Metachanda oxyacma
Metachanda oxyphrontis
Metachanda phalarodora
Metachanda cây mậnbaginella
Metachanda prodelta
Metachanda ptilodoxa
Metachanda reunionella
Metachanda rungsella
Metachanda rutenbergella
Metachanda sublevata
Metachanda taphrospila
Metachanda thaleropis
Metachanda trimetropa
Metachanda trisemanta
Metachanda trixantha

Tham khảo

Catalog of Life
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Gelechioidea


title: Chacrise

text:
Chacrise là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Carcanières

text:
Carcanières  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Carcanieres


title: Donacia miyatakei

text:
Donacia miyatakei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Hayashi miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Donacia


title: Lương Khắc Ninh

text:
Lương Khắc Ninh (1862-1943), tự là Dũ Thúc, bút hiệu Dị Sử Thị, là một nhân vật hoạt động tích cực trong nhiều lĩnh vực văn hóa ở Sài Gòn suốt từ năm 1900 cho đến những năm 1930. Ông là một nhà báo, nhà văn, một người cổ động mạnh mẽ cho thương nghiệp, nhà viết tuồng kiêm bầu gánh hát bội, nghị viên của Hội đồng Tư vấn của Chính phủ Nam Kỳ. Trong lĩnh vực nào ông cũng để lại ảnh hưởng và tiếng tốt.

Thân thế
Lương Khắc Ninh sinh năm 1862, tại làng An Hội, tổng Bảo Hựu, phủ Hoằng Trị, tỉnh Vĩnh Long (nay thuộc thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre). Cha ông là Lương Khắc Huệ, một nhà Nho và thầy thuốc đông y, mẹ ông là bà Võ Thị Bường; là người làng Bảo An, huyện Điện Bàn (nay là xã Điện Trung, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), di cư vào lập nghiệp ở đây.

Từ nhỏ, được sự giáo dục của cha, ông bắt đầu theo học chữ Nho. Thời thiếu niên của ông, thực dân Pháp đã chiếm hoàn toàn Nam Kỳ, vì vậy, năm 1876, ông bắt đầu chuyển sang học chữ quốc ngữ và chữ Pháp tại trường tỉnh theo chương trình giáo dục cưỡng bức của người Pháp.

Hoạt động chính trị và báo chí
Ông tốt nghiệp trung học tại trường Le Myre De Vilers (Mỹ Tho), rồi làm việc tại sở Thương chánh Bến Tre từ năm 1880 đến năm 1883. Năm 1889, ông làm thông ngôn tại tòa án Bến Tre, từng làm thành viên Hội đồng quản hạt Bến Tre. Năm 1900, ông bỏ lên Sài Gòn viết báo. Năm 1901, ông làm chủ bút cho tờ Nông cổ mín đàm, được xem là tờ báo kinh tế đầu tiên bằng Quốc ngữ tại Việt Nam.

Năm 1902, ông đắc cử vào Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ, năm 1906 ông được bổ nhiệm làm thành viên của Hội đồng Tư vấn Đông Dương. Người thay thế ông làm chủ bút Nông cổ mín đàm là Trần Chánh Chiếu. Năm 1905, ông thành lập gánh hát bội Châu Luân ban ở Sài Gòn.

Tuy là người có danh tiếng, từng làm nghị viên hội đồng nên người đương thời gọi ông là Hội đồng Ninh, tuy vậy hoạt động chính của ông vẫn là trong ngành báo chí hơn là chính trị. Tháng 10 năm 1908, ông làm chủ bút tờ Lục tỉnh tân văn từ số 51, thay cho khi chủ bút trước là Trần Chánh Chiếu bị chính quyền thuộc địa Pháp bắt.

Ảnh hưởng
Thông qua mục Thương cổ luận (Bàn luận về nghề buôn bán) trên Nông cổ mín đàm, Lương Khắc Ninh chủ trương cổ động mạnh mẽ cho việc phát triển nghề nông và kêu gọi thành lập những công ty thương nghiệp để thoát ra khỏi sự bóc lột trên thương trường của người Hoa kiều. Ông có cái nhìn khá sáng suốt về nguyên nhân nghèo khó của người Việt và của Việt Nam lúc đó. Một số học giả đánh giá lời kêu gọi của ông đến nay vẫn còn giá trị. Ngay từ số đầu tiên, mục Thương cổ luận đã tuyên chiến với quan niệm cũ bằng lời khẳng định: Sự đại thương là đệ nhứt cách giúp cho dân phú quốc cường.

Đi ngược lại truyền thống tự tôn của giới trí thức Nho học, Lương Khắc Ninh, một trí thức xuất thân từ Nho học và Tây học, đã không ngần ngại phơi bày và phân tích, mổ xẻ trên báo chí những thói hư tật xấu của người Việt, cả trong tư duy lẫn trong hành xử, không chỉ riêng trong lĩnh vực thương nghiệp như: tham lợi vô cớ, ham cờ bạc để mong giàu nhanh chóng (Nông cổ mín đàm, số 8); chỉ thích dùng hàng ngoại quốc, không giữ chữ tín (số 15); lãng phí thời gian, quanh năm chỉ biết một nghề làm nông (số 51); dễ làm khó bỏ, thiếu kiên nhẫn (số 53); vừa giàu có đã vội khinh miệt kẻ nghèo hèn (số 54)... Mục đích tối thượng không phải để khinh miệt, chối bỏ, mà để chỉ ra những lực cản hữu hình và vô hình đã và đang ngăn trở dân tộc mình dấn bước trên con đường canh tân để cho  dân phú quốc cường.

Trong lĩnh vực văn hóa truyền thống, Lương Khắc Ninh cũng chủ trương cải lương, đổi mới để giữ gìn bản sắc đồng thời cũng giao lưu với bên ngoài. Trong buổi diễn thuyết ngày 28 tháng 3 năm 1917 tại nhà Hội Khuyến học Sài Gòn về "Hí nghệ cải lương", khi ông Diệp Văn Kỳ chất vấn: "Trong cuộc hát phải có nhạc, mà nhạc An Nam còn phải sửa, vậy ai là ông nhạc sư mà sửa nhạc?", ông đã trả lời: "Nói qua nhạc thì xin bãi nhạc đi. Đây tôi tính hát tiếng thường, không nam, không khách gì nên không kể đến nhạc. Hát tuồng diễn mà răn đời thôi".

Nhà văn Sơn Nam cũng viết về sự kiện này:

Năm 1922, ông dẫn đầu một đoàn hát bội sang lưu diễn tại Pháp nhân có hội chợ đấu xảo tại Marseille. Tại đây, ông đã nhiều lần tiếp xúc và trao đổi về quan điểm, đường lối cứu nước với chí sĩ Phan Châu Trinh và tỏ ra rất kính trọng và khâm phục tài năng chí sĩ họ Phan trong đường lối giành độc lập dân tộc. Cũng tại Pháp, ông từng viết một bức thư gửi vua Khải Định, bấy giờ cũng đang ở Pháp, khuyên vua nên tiếp thu và thực thi quan điểm của Phan Châu Trinh.

Sau khi ở Pháp về, ông vẫn tiếp tục cộng tác với các báo ở Sài Gòn và thường đi diễn thuyết ở các tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh, Mỹ Tho cổ động cho phong trào duy tân tự cường.

Ông mất ngày 22 tháng 11 năm 1943, hưởng thọ 81 tuổi.

Xem thêm
 Một số nhân vật nổi tiếng họ Lương ở Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài
Lương Khắc Ninh, trên namkyluctinh.org

Nhà báo Việt Nam
Người Bến Tre
Người Quảng Nam
Người họ Lương tại Việt Nam


title: Marcilloles

text:
Marcilloles là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 311 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 758 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Fusinus colpoicus

text:
Fusinus colpoicus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Khang, Lũng Nam

text:
Khang (chữ Hán giản thể: 康縣, chữ Hán giản thể: 康县, bính âm: Kāng Xiàn, âm Hán Việt: Khang huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Lũng Nam, tỉnh Cam Túc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2958 km², dân số 200.000 người. Mã số hành chính của Khang là 76500. Chính quyền huyện Khang đóng ở trấn Thành Quan. Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 8 trấn, 19 hương.
trấn (Trung Quốc): Thành Quan, Đại Bảo, Ngạn Môn Khẩu, Lưỡng Hà, Trường Bá, Vân Đài và Dương Bá.
Hương: Vọng Quan, Khủng Tập, Tự Đài, Đại Nam Dục, Mê Bá, Tam Quan, Vương Bá, Niễn Bá, Đậu Bá, Điếm Tử, Đậu Bình, Cổ An, Bạch Dương, Ương Điền, Thái Thạch, Đồng Tiền, Thác Hà, Lý Sơn, Tam Hà Bá và Thái Bình.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Cam Túc
Lũng Nam


title: Người Kazakh

text:
Người Kazakh (cũng viết là người Kazak hay Qazaq; tiếng Kazakh: қазақтар []; tiếng Nga: казахи; chữ Hán: 哈薩克, Cáp Tát Khắc) là một tộc người Turk ở các khu vực phía Bắc của Trung Á. Họ là dân tộc chính của Kazakhstan với tỉ lệ chiếm 66% dân số, ngoài ra còn có ở nhiều nơi của Uzbekistan, Trung Quốc, Nga và Mông Cổ. Họ nổi tiếng có tình yêu tự do mãnh liệt, giỏi cưỡi ngựa, săn bắn bằng những con đại bàng bán thuần dưỡng.

Dân số người Kazakh khoảng 15,7 triệu người theo Joshua Project năm 2019, sinh sống tại 25 nước . Tại Kazakhstan người Kazakh là dân tộc chính với 12.764.821 người, trong tổng dân số 18,8 triệu vào đầu năm 2020.

Người Kazakh nói tiếng Kazakh, là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Turk.

Người Kazakh vốn là hậu duệ của các bộ lạc Thổ như người Argyn, người Khazar, người Qualuq; các bộ lạc Mông Cổ như người Nãi Man, người Khắc Liệt, người Dughlats, người Jalairs, đồng thời bao gồm hậu duệ của người Kipchak. Họ cũng là hậu duệ của các bộ lạc khác như người Hun. Thêm vào đó, người Kazakh cũng là hậu duệ của nhóm các tộc người du cư cổ xưa như người Sarmatian, người Saka và Người Scythia. Điểm chung của các tộc người này đó là họ đến từ Đông Âu, sinh sống một vùng đất giữa Siberia và Biển Đen và có để lại dấu tích ở Trung Á và Đông Âu khi đi xâm chiếm các vùng đất này trong các thế kỷ V-XIII.

Người Kazakh trở thành một trong những dân tộc chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ nạn đói ở Liên Xô trong các năm 1932-1933 với 37% tổng số người chết.

Nguồn gốc từ Kazakh
Từ Kazakh có lẽ đã được sử dụng vào khoảng thế kỷ 15. Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc của từ Kazakh hay Qazaq. Một số người cho rằng từ này bắt nguồn từ một từ trong tiếng Thổ: Qaz (những chiến binh lang bạt, tự do) hoặc bắt nguồn từ một từ trong ngôn ngữ Thổ nguyên thủy Khasaq (một cỗ xe được người Kazakhs dùng để vận chuyển yurts và vật dụng của họ).

Một giả thuyết khác cho rằng nguồn gốc của từ Kazakh (Qazaq) bắt nguồn từ một từ trong một ngôn ngữ Thổ cổ là qazğaq được đề cập lần đầu tiên vào thề kỷ thứ 8 trên một tấm bia viết bằng một ngôn ngữ Thổ. Theo nhà nghiên cứu ngôn ngữ Thổ Vasily Radlov và nhà Đông phương học Benjamin P. Yudin, danh từ qazğaq có chung nguồn gốc với động từ qazğan (có được, đạt được). Do vậy, từ qazğaq có lẽ đã ám chỉ những người đi tìm kiếm của cải và lợi ích.

Kazakh
Kazakh là một thuật ngữ phổ biến ở khu vực Trung Á thời trung cổ ám chỉ một cá nhân hay một tộc người cố gắng giành được quyền tự chủ từ một thế lực lớn hơn có thẩm quyền. Thiếp Mộc Nhi đã từng gọi giai đoạn trẻ tuổi của mình khi chưa nắm được quyền lực thực sự là Qazaqliq (Qazaq-ness).

Vào thời điểm dân du mục Uzbek chinh phạt khu vực Trung Á, vị hãn của Uzbek Abu'l-Khayr đã có nhiều xung đột với các thủ lĩnh Giray (Kirey) và Janibeg (Janibek), hậu duệ của hãn Urus. Những xung đột này dẫn tới những thất bại của Abu'l-Khayr dưới tay người Qalmaqs. Kirey và Janibek sau đó di chuyển với một lượng lớn những dân du mục đến vùng Zhetysu / Semirechye ở biên giới của hãn quốc Sát Hợp Đài và thiết lập chính quyền mới ở đó với sự bảo hộ của một vị hãn hậu duệ của thành Cát Tư Hãn Esen Buqa II. Qua đó, vị hãn này tạo ra được một vùng đệm nhằm đề phòng trước sự bành trướng của người Oirats. Điều này tuy không rõ ràng nhưng cũng giải thích được rằng từ đó người Kazakh đã lấy luôn tên Qalmags. Đây là nguồn duy nhất có thể kiểm chứng được từ mặt lịch sử dân tộc học. Những người sống Kirey và Janibek trong nhiều nguồn khác nhau được gọi là Qazaqs hoặc Uzbek-Qazaqs (những người độc lập với sự cai trị của vị hãn người Uzbeks). Người Nga ban đầu gọi người Kazakhs là 'Kirgiz' và sau đó là Kirghiz-Kaisak để phân biệt họ với người Kyrgyz. Vào khoảng thế kỷ 17, người Nga tìm cách phân biệt danh từ bộ tộc Qazaqs của thảo nguyên với những người lính Cossacks của Quân đội Đế quốc Nga với đề nghị thay thế phụ âm cuối bằng "kh" thay vì "q" hoặc "k", điều này được Liên Xô chính thức áp dụng vào năm 1936.

 Kazakh – Казах
 Cossack – Казак

Thuật ngữ Cossack tại Ukraine có lẽ bắt nguồn từ một gốc từ trong một ngôn ngữ Kipchak có ý nghĩa là những kẻ cướp bóc lang bạc, độc lập.

Lịch sử truyền miệng
Cuộc sống du mục của người Kazakh giữ cho họ một truyền thống truyền miệng nhiều câu chuyện về lịch sử. Nhà nước Kazakhs, nơi hợp nhất của nhiều bộ tộc khác nhau đã sắp xếp, thống nhất và lưu giữ những ký ức xa xôi về tổ tiên dân Kazakhs thuở ban sơ. Có một truyền thống khá quan trọng đối với mỗi người Kazakhs là phải nắm rỏ phả hệ từ bảy đời trở lại của dòng họ mình (được biết đến với cái tên şejire, bắt nguồn từ chữ shajara có nghĩa là cây trong tiếng Ả Rập).

Zhuz của người Kazakhs
Bài chi tiết: Zhuz

Ở Kazakhstan vào thời hiện đại, lối sống bộ lạc dần bị mất với sự xuất hiện của nhà nước pháp quyền và kinh tế thị trường. Tuy nhiên, khi tiếp xúc và làm quen với nhau, người Kazakh thường hỏi về gốc tích bộ lạc và tổ tiên của người kia. Điều này đã dần trở thành một truyền thống kể từ khi xung đột giữa các bộ tộc chấm dứt. Mỗi người Kazakh không phân biệt thành phần nguồn gốc từ bộ tộc nào đều tự coi mình là một khối thống nhất trong một quốc gia. Những người Kazakh hiện đại đều ghi nhớ rằng bộ tộc tổ tiên của họ thuộc về một trong ba zhuz (cũng được dịch là một liên minh bộ tộc hoặc trăm):

 Zhuz Thượng (zhuz Uly)
 Zhuz Trung (zhuz Orta)
 Zhuz Hạ (zhuz Kishi)

Lịch sử Zhuz
Có nhiều tranh cãi xoay quanh nguồn gốc của các Zhuz Kazakh. Niên đại của các Zhuz khó được xác định bằng những văn bản lịch sử còn tồn tại, với đề cập sớm nhất vào thế kỷ 17. Nhà Turk học Velyaminov-Zernov tin rằng sự chiếm đóng các thành phố quan trọng Tashkent, Yasi và Sayram vào năm 1598 bởi Tevvekel (Tauekel / Tavakkul) Khan đã chia tách bộ tộc Qazaqs, nhưng họ chỉ chiếm giữ các thành phố trong khoảng thế kỷ 17. Nhiều giả thuyết cho thấy rằng lãnh thổ các bộ tộc Qazaqs đã phân chia lãnh thổ của mình sau khi làm chủ một vùng từ Zhetysu đến phần lớn khu vực Cumania. Zhuz Hạ được sáng lập bởi người Nogai.

Ngôn ngữ
Tiếng Kazakh là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Turk cùng với các ngôn ngữ Uzbek, Kyrgyz, Tatar, Duy Ngô Nhĩ, Thổ hiện đại, Azeri, Turkmen và các ngôn ngữ còn tồn tại hoặc đã tuyệt chủng thuộc các khu vực Đông Âu, Trung Á, Tân Cương và Siberia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Kazakh
Nhóm sắc tộc ở Kazakhstan
Nhóm sắc tộc ở Uzbekistan
Nhóm sắc tộc ở Iran
Nhóm sắc tộc ở Kyrgyzstan
Nhóm sắc tộc ở Tajikistan
Nhóm sắc tộc ở Turkmenistan
Nhóm sắc tộc ở Mông Cổ
Cộng đồng người Hồi giáo Trung Quốc
Cộng đồng người Hồi giáo Nga
Du mục hiện đại
Người Kazakhstan


Đội tuyển bóng đá quốc gia Bosna và Hercegovina () là đội tuyển cấp quốc gia của Bosna và Hercegovina do Hiệp hội bóng đá Bosna và Hercegovina quản lý.

Trận đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Bosna và Hercegovina là trận gặp đội tuyển Iran vào năm 1993. Đội đã từng tham dự World Cup 2014 với tư cách là một quốc gia độc lập. Tại giải năm đó, đội chỉ có một trận thắng trước Iran, thua 2 trận trước Argentina và Nigeria, do đó dừng bước ở vòng bảng.

Hình ảnh đội tuyển

Biệt danh

Sân nhà

Cổ động viên

Trang phục

Màu sắc trang phục thi đấu truyền thống của Bosna và Hercegovina là xanh lam và trắng, được lấy từ quốc kỳ đất nước. Mặc dù bộ quần áo bóng đá sân nhà hiện tại chủ yếu là màu xanh lam và bộ quần áo bóng đá sân khách chủ yếu là màu trắng, nhưng cách phối màu này ban đầu được sử dụng theo thứ tự ngược lại. Điều này là do lá cờ của Cộng hòa Bosna và Hercegovina (RBiH), được sử dụng trước Hòa ước Dayton, có màu trắng chủ đạo.

Trang phục thi đấu của đội hiện được sản xuất bởi công ty thể thao Tây Ban Nha Kelme. Nhà tài trợ chung của đội là m:tel. Đồng thời tài trợ cho đội là Coca-Cola, ASA Osiguranje và Privredna Banka Sarajevo.

Bảng dưới đây cho thấy lịch sử của các nhà sản xuất trang phục thi đấu cho đội tuyển bóng đá quốc gia Bosna và Hercegovina:

Thành tích tại các giải đấu

Giải vô địch thế giới

Giải vô địch châu Âu

UEFA Nations League

Cầu thủ

Đội hình
Dưới đây là đội hình sau khi hoàn thành UEFA Nations League 2022–23.
Cập nhật thống kê đến ngày 26 tháng 9 năm 2022 sau trận gặp .

Triệu tập gần đây

 INJ Rút lui vì chấn thương
 PRE Đội hình sơ bộ.
 WD Bỏ cuộc.
 COV Rút lui vì dương tính với COVID-19

Kỷ lục

Cầu thủ in đậm vẫn còn thi đấu ở đội tuyển quốc gia.

Khoác áo đội tuyển nhiều nhất

Ghi nhiều bàn thắng nhất

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Bosna và Hercegovina  trên trang chủ của FIFA

Bosna và Hercegovina

bóng đá