title: Trương Ngực

text:
Trương Ngực (; ? - 254), còn phiên âm nhầm thành Trương Nghi, tự Bá Kỳ (伯岐), là đại tướng nhà Quý Hán trong thời kỳ Tam Quốc, góp công lớn trong việc ổn định biên giới phía nam của Quý Hán.

Thời trẻ
Trương Ngực là người huyện An Hán, quận Ba Tây, xuất thân cơ hàn, cùng Cung Lộc, Diêu Trụ tình nghĩa thân hậu. Ngực lấy tuổi nhược quán làm huyện công tào. Năm 214, gặp lúc Lưu Bị vào Xuyên, cường đạo thừa cơ đánh cướp, huyện trưởng đem cả nhà bỏ chạy, Ngực cõng phu nhân của huyện trưởng, không ngại đao thương kiếm kích, mở một đường máu. Nhờ thế mà Ngực nổi danh trong quận, được mộ binh làm châu lệnh.

Năm 227, thừa tướng Gia Cát Lượng tiến hành Bắc phạt. Bọn sơn tặc Trương Mộ (張尉) quấy phá vùng Hán Trung, Quảng Hán, Miên Trúc, Trương Ngực lấy chức vụ Đô úy dẫn quân thảo phạt, dùng kế chém Trương Mộ cùng đồng đảng hơn 50 người, trong 10 ngày hoàn thành bình định. Về sau, Trương Ngực bị bệnh, trong nhà lại không có tiền của, bèn đánh xe đến gặp Thái thú Hà Chi (có thanh danh tốt) xin nhờ. Hà Chi bèn đem cả gia tài ra cứu giúp, mất vài năm mới đem bệnh chữa khỏi, xong lại tiến cử Ngực làm Nha môn tướng.

Năm 236, Đê vương Phù Kiện muốn hàng Hán, Đại tướng quân Tưởng Uyển cử tướng quân Trương Úy đi đón, quá hẹn nhiều ngày mà không thấy. Tưởng Uyển vì vậy mà lo âu, Trương Ngực, khi đó giữ chức Thái thú quận Vũ Đô, bèn khuyên rằng: Phù Kiện chân thành quy hàng, chắc chắn không có biến cố, nhưng em trai của Phù Kiện là kẻ giảo hoạt, Di Địch không có khả năng cùng nhau quy phụ, chỉ sợ là nửa đường bỏ đi, mới dẫn tới hành trình bị trì hoàn. Mấy ngày sau, Phù Kiện dẫn 400 hộ đến quy phụ Quý Hán, được an trí tại huyện Quảng Đô, em của Kiện lại dẫn 400 hộ quy phụ Tào Ngụy.

Trấn an Nam Trung
Đất Nam Trung từ sau khi Thừa tướng Gia Cát Lượng bình định nhiều lần nổi loạn, Thái thú quận Việt Tây là Cung Lộc, Tiêu Hoàng (焦璜), Thái thú quận Vân Nam là Lã Khải đều bị hại chết. Triều đình muốn trấn an Nam Trung, bèn phong Trương Ngực làm Thái thú quận Việt Tây. Ngực đến nhiệm sở, ân uy cùng thi, được người Nam Trung tín nhiệm. Trương Ngực biết được bạn tốt Cung Lộc ngày xưa bị di soái Lý Cầu Thừa (李求承) giết hại, bèn treo thưởng bắt sống, liệt kê tội trạng, tự mình hành hình xử trảm.

Trong quận có bộ lạc Cầm Mã do Ngụy Lang (魏狼) làm thủ lĩnh chống đối, Ngực đem quân trấn áp, bắt được Ngụy Lang, lại thả về để chiêu an. Ngụy Lang dẫn bộ lạc hơn 3.000 hộ quy thuận, Trương Ngực lại tấu triều đình phong Ngụy Lang làm Ấp hầu. Triều đình biết tin, phong Ngực tước Quan nội hầu. Huyện Tô Kỳ lại có thủ lĩnh Đông Phùng (冬逢) cùng em trai Ngỗi Cừ (隗渠) nhiều lần phản phục. Trương Ngực tru sát Đông Phùng, Ngỗi Cừ bỏ trốn đến phía tây, cho hai người đến trá hàng, thực chất để thăm dò quân tình. Ngực phát hiện ra việc này, liền trọng thưởng gián điệp, biến hai người này thành gián điệp của mình, quay về giết chết Ngỗi Cừ, yên ổn phía tây.

Sau ba năm nhậm chức, Trương Ngực dời quận trị về nơi cũ, cho xây tường thành, người di không kể nam nữ đều tận tâm tận lực góp sức. Ba huyện Định Khoáng, Đài Đăng, Ti Thủy sản xuất nhiều vàng, sắt, muối nằm ở gần quận trị, nhưng lại bị di soái chiếm làm của riêng. Trương Ngực dẫn quân trấn áp, chém thủ lĩnh Định Khoáng là Lang Sầm (狼岑), lại mở tiệc chiêu an các tộc, từ ấy vật tư trong quận trở nên sung túc.

Quận Hán Gia có bộ lạc Mao Ngưu, thủ lĩnh bộ lạc là Lang Lộ (狼路) có cô là vợ của Đông Phùng. Lang Lộ muốn trả thù, sai chú là Lang Ly (狼離) đến quan sát. Trương Ngực biết được, sai người đem rượu ban cho bọn người Lang Ly, lại đem vợ của Đông Phùng (vốn trước đó đã được Trương Ngực xá tội) thả về. Từ đó bộ lạc Mao Ngưu quy phụ. Trong vùng có đường lớn nghìn dặm nối đến Thành Đô, vốn chạy qua đất của Mao Ngưu nên trăm năm nay bỏ hoang không ai dám đi. Trương Ngực liền cho người đem quà phẩm đến ngỏ ý với Lang Lộ. Lộ nghe theo, đem cả gia quyến đến xin quy phụ với Ngực, đường từ đó được mở lại như trước. Lang Lộ lại cho thuộc hạ đến tiến cống triều đình Quý Hán, Hậu Chủ theo lời tấu xin của Ngực phong Lộ làm Mao Ngưu Bì vương. Hậu chủ cũng phong Ngực làm Phủ Nhung tướng quân, kiêm Thái thú Việt Tây. Sau 15 năm tiền nhiệm, Trương Ngực xin về Thành Đô, được phong làm Đãng khấu tướng quân.

Dự phán cái chết
Phí Y tính tình quá khoan hòa cởi mở, dễ bị người khác tiếp cận mà mưu hại, vì vậy Trương Ngực lấy chuyện Sầm Bành bị thích khách ám sát để nhắc nhở Phí Y cảnh giác. Quả nhiên sau đó Phí Y bị tướng Ngụy trá hàng là Quách Tuần giết hại.

Gia Cát Khác (cháu gọi Gia Cát Lượng bằng chú) làm quyền thần Đông Ngô, vì lập công lớn khi đẩy lui quân Ngụy nên có ý kiêu ngạo, muốn dẫn đại quân sang đánh tiếp. Trương Ngực viết thư khuyên Khác hoãn việc quân để trông coi Ngô chủ mới lập còn nhỏ tuổi, tập trung chỉnh đốn nội bộ, khuyến nông dưỡng sức. Khác không nghe, cuối cùng bị Trương Đặc đánh bại ở Hợp Phì. Không lâu sau Gia Cát Khác bị Tôn Tuấn bắt giết và tru di tam tộc.

Tham gia Bắc phạt
Năm 254, nhân tướng Ngụy là Lý Giản hàng Thục, Trương Ngực theo Khương Duy tiến quân Địch Đạo. Trương Ngực lúc này đã bị bệnh nặng, phải dùng gậy để đứng. Nhiều người muốn Trương Ngực lưu thủ hậu phương, nhưng Ngực kiên quyết theo quân, thà chết trận sa trường. Trong lúc giao tranh, Trương Ngực bị Từ Chất giết chết trong lúc đánh lạc hướng quân địch đang truy đuổi Khương Duy.

Gia đình
Con cái:
 Trương Anh (張瑛), con trai trưởng, sau khi Trương Ngực chết được triều đình phong tước Tây hương hầu.
 Trương Hộ Hùng (張䕶雄), con trai thứ, sau khi Trương Ngực chết, tập tước Quan nội hầu của cha.
Cháu:
 Trương Dịch (張奕), cháu nội của Trương Ngực, tự Hi Tổ (希祖), làm quan cho nhà Tấn đến chức Thứ sử Lương Châu, Thứ sử Kinh Châu, Nam Man hiệu úy, Trường Thủy hiệu úy. Năm 303, Thứ sử Kinh Châu Lưu Hoằng đóng quân ở huyện Lương để đánh dẹp Trương Xương. Phạm Dương vương Tư Mã Hao phái Trường Thủy hiệu úy Trương Dịch đến ngăn trở. Trương Dịch bị Lưu Hoằng đánh bại, xử trảm.

Trong văn hóa
Trong tiểu thuyết lịch sử Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Trương Ngực là một vị tướng cuối thời Thục Hán. Ông tham gia rất nhiều chiến dịch của Gia Cát Lượng và thể hiện sự đam mê cháy bỏng đối với những nỗ lực không ngừng nghỉ của Gia Cát Lượng. Chính vì thế, đôi khi ông có sự tự tin thái quá vào năng lực thực sự bản thân và tự đặt mình vào nguy hiểm chết người, suýt chút nữa là chết trong tay Vương Song trước khi được Liêu Hóa và Vương Bình cứu thoát và bị sa vào cạm bẫy rồi bị bắt bởi Chúc Dung phu nhân trong chiến dịch nam chinh. Ngay trước khi Gia Cát Lương qua đời, ông đã chỉ định Trương Ngực, cùng với Liêu Hóa, Mã Đại và Trương Dực là những trung thần cần phải giữ lại.

Trong suốt chiến dịch Bắc phạt của Khương Duy, ông luôn khuyên Khương Duy nên tập trung cho những vấn đề trong nước hơn là tấn công Tào Ngụy. Ông mất mạng trong hồi 111 trong lúc giải cứu Khương Duy khỏi tay Trần Thái.

Tham khảo
 Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.
 Thường Cừ, Hoa Dương quốc chí
 Nghiêm Khả Quân, Toàn Tam quốc văn.

Chú thích

Người Tứ Xuyên
Nhân vật quân sự Thục Hán
Nhân vật chính trị Thục Hán
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa


title: Xenochalepus fraternalis

text:
Xenochalepus fraternalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Chrysolina scotti

text:
Chrysolina scotti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Chrysolina


title: Tipula imitator

text:
Tipula imitator là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Leptoconchus striatus

text:
Leptoconchus striatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả
Kích thước vỏ ốc khoảng 20 mm và 80 mm

Phân bố
Loài này phân bố ở Biển Đỏ, ở Ấn Độ Dương dọc theo Đông Phi, ở hải vực Ấn Độ Dương-Tây Thái Bình Dương và dọc theo Bắc Queensland, Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Fishelson, L., 1971. Ecology and distribution of the benthic fauna in the shallow waters of the Red Sea. Mar. Biol., Berl. 10 2: 113-133

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Magilus striatus; truy cập: 12 tháng 3 năm 2011

Leptoconchus
Động vật được mô tả năm 1835


title: Pila-Canale

text:
Pila-Canale  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Pilacanale


title: Vịnh Pagasai

text:
Vịnh Pagasai (tiếng Hy Lạp: Παγασητικός κόλπος, Pagasitikós kólpos) là một vịnh tròn của Địa Trung Hải, ở quận Magnesia, miền trung đông Hy Lạp. Vịnh này do bán đảo Núi Pelion tạo ra, có độ sâu 102 mét, và nối với vịnh Euboea. Lối ra vịnh Euboea dài khoảng 4 km và hẹp. Tên vịnh này gọi theo tên thành phố cổ Pagasae.

Các thành phố & thị trấn
Theo chiều kim đồng hồ:
 Amaliapolis (tây)
 Alos (tây)
 Almyros (tây)
 N.Anghialos (tây bắc)
 Pagasae (tây bắc)
 Demetrias (tây bắc)
 Iolkos (tây bắc)
 Volos (bắc, cảng chính)
 Agria (đông bắc)
 Neochori (đông)
 Argalasti (đông)
 Milina (đông nam)
 Trikeri (nam)

Tham khảo

Pagasai
Địa Trung Hải
Địa lý Hy Lạp


title: Paraphotistus auronebulosus

text:
Paraphotistus auronebulosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Paraphotistus


title: Brunn, Mecklenburgische Seenplatte

text:
Brunn là một đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte (trước thuộc huyện Mecklenburg-Strelitz), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 47,68 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 1191 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte


title: Ted Strickland

text:
Tiến sĩ Ted Strickland (sinh ngày 4 tháng 8 năm 1941) là chính khách Dân chủ Hoa Kỳ và Thống đốc thứ 68 của tiểu bang Ohio. Trước đó, ông là dân biểu đại diện cho quận hạt Quốc hội 6 của Ohio.

Ban đầu
Strickland sinh tại Lucasville, Ohio trong gia đình có chín con; cha ông là công nhân ngành thép. Là con đầu tiên trong gia đình được vào đại học, Strickland nhận bằng Tú tài Văn chương năm 1963 tại Đại học Asbury ở Wilmore, Kentucky. Năm 1966, ông nhận bằng Cử nhân Văn chương tại Đại học Kentucky ở Lexington, Kentucky. Strickland nhận bằng cử nhân lần nữa năm 1967 tại Dòng Thần học Asbury ở Wilmore. Sau đó ông nhận học vị tiến sĩ về tâm lý học năm 1980 tại Đại học Kentucky. Vợ của ông là Frances Strickland, nhà tâm lý học giáo dục và người phát triển một cách kiểm tra trẻ em tuổi mẫu giáo được sử dụng rộng rãi.

Strickland làm việc tâm lý học lâm sàng tại nhà tù kiên cố tại Lucasville, làm quản lý viên ở một trại mồ côi Giám Lý, và làm giáo sư tâm lý học tại Đại học Tiểu bang Shawnee ở Portsmouth, Ohio. Ông cũng làm mục sư tại nhà thờ Giám Lý Hiệp nhất (United Methodist).

Chính trị

Dân biểu
Strickland ứng cử dân biểu trong quận hạt Quốc hội 6 của Ohio năm 1976, 1978, và 1980, thua dân biểu đương nhiệm lâu đời William H. Harsha hai lần, và sau đó cũng thua người kế nhiệm và người quản lý vận động của Harsha, Bob McEwen.

Strickland ứng cử lần nữa trong quận hạt 6 năm 1992, chống McEwen lần nưa. Quận hạt 6 đã được hợp nhất với quận hạt 10 cũ khi Ohio mất hai ghế trong Quốc hội do Điều tra dân số năm 1990, và quận hạt này bây giờ trải qua miền rất lớn từ Lebanon ở Quận Warren đến Marietta ở Quận Washington ở hai bên tiểu bang. Quận hạt này tỏ ra là một nơi khó ứng cử, tại vì nó có hàng chục thị trường báo chí riêng và thiếu thành phố lớn hay nhân tố để thống nhất vùng này.

Patrick J. Buchanan, Dan Quayle, và Oliver North tới Ohio để vận động cho ứng cử viên Cộng hòa, nhưng Strickland thắng McEwen với đa số nhỏ trong tổng tuyển cử ngày 3 tháng 11 năm 1992. Strickland giành được 122.720 phiếu đối với 119.252 phiếu của McEwen, một đa số chỉ hơn McEwen 3.468 phiếu. Strickland nói, "Tôi đã ứng cử chống Pat Robertson, Pat Buchanan, Hiệp hội Súng trường Quốc gia và Right-to-Life. Họ ném tất cả mọi thứ vào tôi. Tôi chỉ mừng là tôi đã đẩy lùi được họ. Tôi thấy họ chia rẽ quá." Strickland bắt đầu phục vụ năm 1993 trong Quốc hội thứ 103.

Năm 1994, "làn sóng" Cộng hòa áp đảo Strickland, ứng cử viên Frank Cremeans thắng ông bằng một đa số nhỏ. Tuy nhiên, năm 1996, Strickland giành lại ghế ông, lần nữa với đa số nhỏ, nhậm chức năm 1997 (trong Quốc hội thứ 105). Ông được bầu lại những năm 1998, 2000, 2002, và 2004.

Thống đốc

Strickland ứng cử Thống đốc Ohio thành công năm 2006, lúc đó Thống đốc Robert A. Taft II không được ứng cử lần thứ 3 do luật tiểu bang. Strickland chọn ứng cử viên Phó thống đốc là Lee Fisher, cựu Bộ trưởng Tư pháp Ohio và ứng cử viên thống đốc Dân chủ năm 1998. Strickland thắng bầu cử sơ bộ dễ dàng ngày 2 tháng 5 năm 2006 với đa số 80% phiếu. Trong tổng tuyển cử ngày 7 tháng 11 năm 2006, Strickland thắng ba ứng cử viên chính – Thư ký tiểu bang Cộng hòa Ken Blackwell, nhà kinh tế học Tự do Bill Peirce, và nhà chính trị học Xanh Bob Fitrakis. Vào ngày 8 tháng 11, Strickland có 60% phiếu đối với 37% của Blackwell, tính vào kết quả của 99% khu vực bầu cử, và Blackwell đã chịu thua bầu cử này. Strickland và Fisher nhậm chức ngày 8 tháng 1 năm 2007.

Strickland bị chỉ trích vì một vận động bầu cử "mập mờ", vì ông không giải thích rõ ràng làm sao ông sẽ thay đổi tiểu bang trong chức thống đốc. Tuy nhiên, ông công khai hơn sau khi nhậm chức. Giáu dục là một trong những chuyện chính của nhiệm kỳ ông, với mục đích để cho thêm dân Ohio có đủ tiền đi trường đại học, tốt nghiệp tại những trường trong tiểu bang, và như vậy ở lại tiểu bang sau khi tốt nghiệp, để thu hút những công việc cấp cao.

Thất bại lớn nhất của nhiệm kỳ ông có lẽ là vụ mất của một băng dự phòng (backup tape) chứa các tên và số An ninh Xã hội (Social Security number) của 64.000 nhân viên chính phủ tiểu bang và gia đình của họ, và 225.000 người đóng thuế khác. Nó được giữ bởi một sinh viên thực tập nội trú 22 tuổi và bị ăn cắp từ xe không khóa; tuy nhiên, chính phủ nhất định nói rằng dữ liệu chưa được truy cập vì cần ý kiến chuyên môn để sử dụng băng này.

Bất chấp những thất bại tương tự, ông thành công trong việc tới thỏa thuận với cơ quan lập pháp về ngân sách tiểu bang, và dân tiểu bang mong muốn thay đổi sau những năm thời Taft, dẫn đến những tỷ lệ tán thành cao nhất và tỷ lệ phản đối thấp nhất trong lịch sử chức vụ Thống đốc Ohio: vào tháng 7 năm 2007, 61% người dân tiểu bang tán thành, trong khi 15% phản đối; ngoài ra, 54% tán thành và 19% phản đối tình hình công việc ông, đối với những người thuộc đảng Cộng hòa. Ngược lại, cựu Thống đốc Bob Taft chỉ được 12% ủng hộ và 83% phản đối gần cuối nhiệm kỳ ông.

Ông thua ứng cử viên Cộng hòa John Kasich trong bầu cử thống đốc năm 2010.

Chú thích

Liên kết ngoài
Strickland tại Hạ Nghị viện
Ted Strickland for Governor '06
Hồ sơ bỏ phiếu của Strickland  – The Washington Post

|-

|-

|-

Thống đốc Ohio
Dân biểu Hoa Kỳ
Đảng viên Dân chủ Mỹ
Tín hữu Giám Lý
Người Quận Scioto, Ohio
Đại học Tiểu bang Shawnee
Đại học Kentucky
Nhân vật còn sống
Chính khách Mỹ thế kỷ 21


title: Albens

text:
Albens là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Ortigosa de Cameros

text:
Ortigosa de Cameros tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 33,02 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 287 người với mật độ 8,69 người/km². Đô thị này có cự ly 46 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Conus africanus

text:
Conus africanus, tên tiếng Anh: African cone, là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Phân bố
Đây là loài đặc hữu của Angola, châu Phi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

africanus
Động vật Angola
Động vật được mô tả năm 1845
Động vật đặc hữu Angola


title: Giờ Trái Đất

text:
Giờ Trái Đất (tiếng Anh: Earth Hour) là một sự kiện quốc tế hằng năm, do Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (World Wildlife Fund) khuyên các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh tắt đèn điện và các thiết bị điện không ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt trong vòng 60 phút (từ 20h30 đến 21h30  (giờ địa phương) ngày thứ bảy cuối cùng của tháng 3 hàng năm). Bắt đầu từ năm 2007 ở Sydney, số người tham gia chỉ có 2 triệu người. Nhờ các phương tiện truyền thông, số người năm 2008 là 50 triệu và năm 2009 là hơn 1 tỷ người, hơn 4000 thành phố. Năm 2010 có 126 quốc gia tham gia.

Biểu trưng chính thức
Logo của chương trình được xây dựng từ nền bản đồ địa cầu, cắt bởi số 60 là con số phút kêu gọi tắt điện. Hiện nay logo của Giờ Trái Đất được thêm dấu "+" sau số 60 (60+) với ý nghĩa Giờ Trái Đất không chỉ dừng lại ở 60 phút mà còn hơn thế nữa.

Mục đích
Mục đích của sự kiện này nhằm đề cao việc tiết kiệm điện năng và vì vậy làm giảm lượng khí thải dioxide cacbon, một khí gây ra hiệu ứng nhà kính và nhằm đánh động sự chú ý của mọi người với ý thức bảo vệ môi trường. Việc này cũng giúp làm giảm ô nhiễm ánh sáng, và trong năm 2008, sự kiện này cũng trùng khớp với thời gian bắt đầu của Tuần lễ Quốc gia về Bầu trời tối (National Dark Sky Week) ở Hoa Kỳ.

Giờ Trái Đất qua các năm

Giờ Trái Đất 2007
Giờ Trái Đất 2007 được tổ chức tại thành phố Sydney của Úc, lúc 7:30 chiều theo giờ địa phương. Chiến dịch này đã làm giảm 10,2% sản lượng điện bằng 48.613 chiếc xe ôtô trên đường, giảm 24,86 tấn khí [[cacbon dioxide|CO2]].

Giờ Trái Đất 2008

Trang web chính thức cho các sự kiện này, , đã nhận được trên 6,7 triệu lượt truy cập chỉ trong đầu tuần hướng tới Giờ Trái Đất. Một số trang web khác cũng tham gia sự kiện này, đơn cử, trang chủ của Google khi ấy dùng nền trang màu đen với khẩu hiệu "Chúng tôi đã tắt đèn. Bây giờ đến lượt bạn. Giờ Trái Đất".

Với 35 quốc gia trên khắp thế giới tham gia như gần cách chính thức và trên 400 thành phố cùng hỗ trợ, Giờ Trái Đất 2008 đã là một sự thành công lớn, tổ chức trên tất cả các lục địa. Các toà nhà, điểm đến của nhiều thành phố trên thế giới đã tắt các thiết bị chiếu sáng không cần thiết của họ để hưởng ứng, trong đó bao gồm: Empire State Building (Thành phố New York), Sears Tower (Chicago), Cầu Cổng Vàng (San Francisco), Bank of America Plaza (Atlanta), Nhà hát Opera Sydney (Sydney, Australia), Wat Arun Buddhist Temple (Bangkok, Thailand), Đấu trường La Mã (Rome, Ý), Royal Castle (Stockholm, Sweden), Tòa thị chính Luân Đôn (Anh), Space Needle (Seattle), Tháp CN (Toronto, Canada)

Lượng điện và khí CO2 giảm
Bangkok (Thái Lan) giảm 73.34 MW giảm 41.6 tấn CO2
Philippines bao gồm các nơi: Metro Manila giảm 16 MW, Đảo Luzon giảm 56 MW
Toronto giảm 900 MW
Ireland giảm 150 MW, giảm 6 tấn CO2
Dubai giảm 100 MW
New Zealand giảm 335 MW hơn tổng 2 ngày thứ bảy trước là 328 MW
Melbourne, Australia tiết kiệm 10,1% lượng điện
Sydney giảm 8.4% thấp hơn năm ngoái 10,2% (2007)
Thấp nhất đó là Calgary, Canada chỉ giảm 3,6%

Giờ Trái Đất 2009

Năm 2009, đã có 82 quốc gia và hơn 2100 thành phố cam kết tham gia Giờ Trái Đất 2009, tăng lên rất nhiều so với 35 quốc gia năm 2008. 1 tỷ phiếu bình chọn cho Giờ Trái Đất 2009 trong cuộc họp 2009 của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu. Tuy nhiên cũng có tính hợp lệ về số phiếu không bình chọn là dùng điện rất cần thiết cho cuộc sống công việc.

Việt Nam tham gia Giờ Trái Đất lần đầu tiên vào năm 2009, với các thành phố: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Hội An, Huế và Nha Trang. Thành phố Hồ Chí Minh cho tắt điện nhiều địa điểm nổi tiếng ở trung tâm thành phố: Hồ Con Rùa, Dinh Độc Lập, Nhà hát lớn... trong khoảng thời gian đã định. Khu phố cổ Hội An thắp đèn lồng thay vì mở đèn điện. Lượng điện giảm được 140 kWh, tiết kiệm 129 triệu đồng.

Giờ Trái Đất 2010

Giờ Trái Đất 2010 dự kiến diễn ra lần lượt ở các quốc gia trên khắp thế giới vào ngày 27 tháng 03, 2010 theo giờ địa phương. Cho đến thời điểm hiện tại 92 quốc gia đã chính thức đăng ký tham gia, nhiều hơn năm trước 4 quốc gia. Các quốc gia lần đầu tiên tham gia: Ả Rập Xê Út, Brunei, Campuchia, Ecuador, Kosovo, Madagascar, Mauritius, Mông Cổ, Mozambique, Nepal, Oman, Panama, Paraguay, Qatar, Quần đảo Bắc Mariana, Quần đảo Faroe, Cộng hòa Séc, Tanzania. Đáng chú ý nhất là tất cả thành viên G20 đều tham gia; Áo tham gia với sự kiện tắt điện trên toàn lãnh thổ. Dân số ước tính gần 1 tỷ.

Với khẩu hiệu: Hành động nhỏ cho thay đổi lớn, giờ Trái Đất tại Việt Nam sẽ bắt đầu từ 20:30 đến 21:30 ngày 27 tháng 03, với sự tham gia của nhiều tỉnh thành trên cả nước, có thể kể đến như: Tp.HCM, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Định, Bình Thuận, Cần Thơ, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Đồng Nai, Khánh Hòa, Kiên Giang, Lạng Sơn, Lào Cai, Nghệ An, Quảng Nam, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Thanh Hóa và Thừa Thiên-Huế.

Ngày 17 tháng 03, Hà Nội gửi đơn xin chính thức tham gia, trở thành tỉnh thành thứ 19 của chương trình. Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đi tiên phong trong giờ Trái Đất với cam kết tắt hết các thiết bị chiếu sáng, trang trí và các thiết bị điện khác vào giờ Trái Đất. Cũng trong khoảng thời gian này, một loạt chương trình nghệ thuật được tổ chức trước quảng trường Nhà hát lớn Thành phố. Trước đó, từ ngày 20 đến 27, nhiều sự kiện được tổ chức ở trung tâm để nâng tầm hiểu biết của người dân về Giờ Trái Đất như: giao lưu với đại sứ, chiếu phim và đạp xe tuyên truyền. Đã có một cuộc thi thiết kế áo phông về sự kiện Giờ Trái Đất 2010, và đã tổ chức trao giải thưởng cho các tác giả, giải nhất là Nguyễn Trung Kiên đến từ Hà Nội.

Ước tính năm 2010, Việt Nam đã tiết kiệm được 500,000 kWh, tương đương 19.204 USD.

Giờ Trái Đất 2011
Giờ Trái Đất 2011 đã diễn ra vào ngày 26 tháng 3 năm 2011. Tại Việt Nam, với khẩu hiệu "Tắt đèn 60 phút, hành động 365 ngày vì biến đổi khí hậu" nhằm mục đích kêu gọi tiết kiệm điện quanh năm, 30 tỉnh thành thực hiện giờ Trái Đất vào hồi 20h30-21h30 UTC+7 đã tiết kiệm được 400.000 kWh tương đương 500 triệu đồng hay 21,338 USD.

Giờ Trái Đất 2012
Giờ Trái Đất năm 2012 diễn ra vào thứ bảy, ngày 31 tháng 3, từ 8:30-9:30 giờ tối theo giờ địa phương.

Giờ Trái Đất 2013
Giờ Trái Đất năm 2013 diễn ra vào thứ Bảy, ngày 23 tháng 3, trong khoảng thời gian từ 20h30' cho đến 21h30' theo múi giờ địa phương.
Nguyên nhân của sự thay đổi này là thứ 7 cuối cùng của tháng Ba là thời điểm bắt đầu mùa xuân tại châu Âu và trùng với một số ngày lễ tôn giáo ở nhiều nước.

Giờ Trái Đất 2014

Giờ Trái Đất 2014 là từ 20:30-21:30 ngày 29 tháng 3 năm 2014 (giờ địa phương).

Giờ Trái Đất 2015
Giờ Trái Đất năm 2015 được tổ chức vào ngày thứ Bảy, 28 tháng 3, từ 8:30-9:30 giờ tối theo giờ địa phương.

Giờ Trái Đất 2016
Giờ Trái Đất 2016 diễn ra vào ngày thứ bảy, 19 tháng 3, từ 8:30-9:30 giờ tối theo giờ địa phương tham gia. Đây sẽ là năm kỷ niệm 10 năm khởi đầu của chiến dịch tại Sydney, Úc. Nhiều hoạt động tại Việt Nam đã được tổ chức để hưởng ứng chiến dịch này.

Giờ Trái Đất 2017

Giờ Trái Đất diễn ra vào thứ bảy, ngày 25 tháng 3, từ 8:30-9:30 giờ tối theo giờ địa phương.

Giờ Trái Đất 2018
Giờ Trái Đất năm 2018 diễn ra vào ngày 24 tháng 3, từ 8 giờ 30 đến 9 giờ 30 tối theo giờ địa phương, để tránh trùng hợp với Thứ bảy Tuần Thánh của Công giáo vào ngày 31 tháng 3.

Giờ Trái Đất 2019
Giờ Trái Đất năm 2019 được tổ chức vào ngày 30 tháng 3, từ 20:30 đến 21:30.

Giờ Trái Đất 2020
Giờ Trái Đất năm 2020 diễn ra vào thứ bảy, 28 tháng 3, từ 20:30 đến 21:30.

Ước tính giờ trái đất năm 2020, Việt Nam đã tiết kiệm được 436,000 kWh, tương đương 34,928 USD. Như vậy nếu tính từ năm 2010 đến năm 2020, Giờ Trái đất tại Việt Nam đã giúp tiết kiệm trung bình khoảng 466.636 kWh mỗi năm, tương đương khoảng 6 tỷ đồng (272.266 USD).

Giờ Trái Đất 2021
Giờ Trái Đất năm 2021 diễn ra vào thứ bảy, 27 tháng 3, từ 20:30 đến 21:30.

Giờ Trái Đất 2022
Giờ Trái Đất năm 2022 diễn ra vào thứ bảy, 26 tháng 3, từ 20:30 đến 21:30.

Giờ Trái Đất 2023
Giờ Trái Đất năm 2023 diễn ra vào thứ bảy, 25 tháng 3, từ 20:30 đến 21:30.

Những tổ chức ủng hộ
Giờ Trái Đất được ủng hộ khắp thế giới qua UNESCO, Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, cuộc thi sắc đẹp Hoa hậu Trái Đất, Tổng liên đoàn Lao động Quốc tế, HSBC, Woodland, CBRE Group, National Hockey League, FIFA, UEFA, Hilton Worldwide, Hội Nữ Hướng đạo Mỹ, Tổ chức Phong trào Hướng đạo Thế giới, Hội Nữ Hướng đạo Thế giới, Philips, IKEA, The Body Shop, ING Vysya Bank, và nhiều nhiều nữa.

Chỉ trích
Một số người và tổ chức đã có các chỉ trích đối với giờ Trái Đất:
 Các chỉ trích cho rằng sự giảm trong việc tiêu thụ điện năng gần như là không đáng kể. Tờ The Herald Sun đã so sánh mức tiết kiệm điện ở khu trung tâm hành chính thương mại của Sydney với "48.613 xe ô tô ra khỏi đường phố trong 1 giờ". Một nhà chuyên mục học người Australia Andrew Bolt đã cho rằng "Một sự giảm như thế là không đáng kể – bằng với việc đưa 6 chiếc ô tô ra khỏi thành phố mỗi năm".
 Các nhà môi trường học khác đã chỉ trích Giờ Trái Đất do quá tập trung vào các hành vi của cá nhân, khi một số các công ty về nhiên liệu hóa thạch đã thải ra phần lớn lượng khí thải carbon do con người. Adam McGibbon, viết cho tờ The Independent, chỉ trích Giờ Trái Đất vì đã "đánh lạc hướng" dư luận khỏi những chủ công ty về nhiên liệu hóa thạch và các chính trị gia có trách nhiệm ứng phó với biến đổi khí hậu.
 Tờ The Christian Science Monitor cho rằng nến được tạo thành từ parafin, một loại hydrocacbon nặng được sản xuất từ dầu thô, một loại nhiên liệu hóa thạch, và điều đó tùy thuộc vào số lượng nến mỗi người đốt (nếu mỗi người sử dụng một cây nến trong Giờ Trái đất), họ có thường sử dụng bóng đèn compact huỳnh quang hay không và nguồn năng lượng nào được sử dụng để sản xuất điện, trong một số trường hợp, việc thay bóng đèn bằng nến sẽ làm tăng lượng khí thải carbon dioxide, thay vì làm giảm.
 Việc tăng nhu cầu về tiêu thụ điện ngay sau khi Giờ Trái Đất kết thúc sẽ gây ra quá tải cho đường lưới điện, từ đó sẽ làm tăng lượng khí thải cacbon dioxide.
 Vào ngày 29 tháng 3 năm 2009, một ngày sau Giờ Trái Đất năm 2009, báo Dân Trí đã đưa ra một bài luận bày tỏ nỗi lo về việc người trẻ lái xe xuống đường tại Hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội để chơi và đã gây ra sự lãng phí nhiên liệu và dòng người xếp hàng ở dưới thành phố.

Xem thêm

 Ô nhiễm ánh sáng
 Ngày Trái Đất
 Ngày Môi trường Thế giới
 Hiệu ứng nhà kính
 Sự nóng lên của khí hậu toàn cầu
 El Niño

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiếng Anh

 Earth Hour - official website

Tiếng Việt

 Giờ Trái Đất trên WWF Việt Nam
 Trang web của chương trình tại Việt Nam
 Cả thế giới tắt đèn vào ngày 28/3/2009
 Thách thức đạo đức của biến đổi khí hậu
 Chuyên mục Giờ Trái Đất tại vnexpress.net

Biến đổi khí hậu
Tiết kiệm năng lượng
Phương pháp ứng xử với môi trường
Bảo vệ môi trường
Lễ hội
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Ba
Khởi đầu năm 2007
Hoạt động xã hội
Vấn đề xã hội
Sự kiện có tổ chức
Tháng ba
Sự kiện tháng 3


title: Latirus bernadensis

text:
Latirus bernadensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus


title: Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai

text:
Mặt trận Thái Bình Dương là một trong bốn chiến trường chính của chiến tranh Thái Bình Dương trong chiến tranh thế giới thứ hai, diễn ra giữa một bên là Đế quốc Nhật Bản chống lại bên kia là các lực lượng Hoa Kỳ, Khối Thịnh vượng chung Anh, Hà Lan và Pháp.

Mặt trận này trải rộng trên hầu hết diện tích Thái Bình Dương và các đảo của nó, ngoại trừ Philippines, Úc, Đông Ấn thuộc Hà Lan, lãnh thổ New Guinea (bao gồm cả quần đảo Bismarck) và phần phía tây quần đảo Solomon (những vùng này thuộc mặt trận Tây Nam Thái Bình Dương). Mặt trận Thái Bình Dương cũng không bao gồm các khu vực Trung Quốc và đất liền Đông Nam Á. Cái tên Mặt trận Thái Bình Dương bắt đầu có từ ngày 30 tháng 3 năm 1942 lấy theo Bộ tư lệnh của phe Đồng Minh, và thường được gọi đơn giản là "Khu vực Thái Bình Dương".

Chỉ huy

Hạm đội Liên hợp Nhật do Đô đốc Isoroku Yamamoto chỉ huy cho đến khi ông bị giết trong cuộc tấn công của máy bay tiêm kích Hoa Kỳ tháng 4 năm 1943. Kế nhiệm Yamamoto là Đô đốc Mineichi Koga (1943–1944) và Đô đốc Soemu Toyoda (1944–1945).

Đô đốc, sau đó là Thủy sư Đô đốc Chester W. Nimitz chỉ huy phần lớn lực lượng hải quân hùng mạnh của Đồng Minh tại Thái Bình Dương trong giai đoạn 1941–1945. Bộ tư lệnh Khu vực Thái Bình Dương (POA) được thành lập tháng 3 năm 1942. POA được chia thành các khu vực Bắc, Trung và Nam Thái Bình Dương, với các viên tư lệnh dưới quyền. Nimitz nắm quyền chỉ huy trực tiếp tại Khu vực Trung Thái Bình Dương (CENPAC).

Các chiến dịch và trận đánh lớn
 Trung Thái Bình Dương
 Trận Trân Châu Cảng, 7 tháng 12 năm 1941
 Trận đảo Wake 7–23 tháng 12 năm 1941
 Không kích Doolittle 18 tháng 4 năm 1942
 Trận Midway 4–6 tháng 6 năm 1942
 Chiến dịch quần đảo Gilbert và Marshall 1943–1944
 Cuộc oanh tạc đảo Makin 17–18 tháng 8 năm 1942
 Trận Tarawa 20 tháng 11 năm 1943
 Trận Kwajalein 1 tháng 2 năm 1944
 Trận Eniwetok 17 tháng 2 năm 1944
 Cuộc tấn công đảo Truk 17-18 tháng 2 năm 1944
 Chiến dịch quần đảo Mariana và Palau 1944
 Trận chiến đảo Saipan 15 tháng 6 năm 1944
 Trận chiến biển Philippine 19–21 tháng 6 năm 1944
 Trận Guam 21 tháng 7 năm 1944
 Trận Tinian 24 tháng 7 năm 1944
 Trận Peleliu 15 tháng 9 năm 1944
 Trận Angaur 17 tháng 9 năm 1944
 Chiến dịch quần đảo Ogasawara và Ryukyu 1945
 Trận Iwo Jima 19 tháng 2 năm 1945
 Trận Okinawa 1 tháng 4 năm 1945
 Bắc Thái Bình Dương
 Chiến dịch quần đảo Aleut 1942–1943
 Trận chiến quần đảo Komandorski 26 tháng 3 năm 1943

Chú thích

Tham khảo

 01

Thái Bình Dương
Thái Bình Dương
Thế chiến 2


title: Francavilla Angitola

text:
Francavilla Angitola là một đô thị ở tỉnh Vibo Valentia trong vùng Calabria, có cự ly khoảng 30 km về phía tây namcủa Catanzaro và khoảng 20 km về phía đông bắc của Vibo Valentia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.093 người và diện tích là 28,3 km².

Francavilla Angitola giáp các đô thị: Curinga, Filadelfia, Maierato, Pizzo, Polia.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vibo Valentia


title: Epiphragma infractum

text:
Epiphragma infractum là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Alpandeire

text:
Alpandeire là một đô thị trong tỉnh Málaga, cộng đồng tự trị Andalusia Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Málaga.

Tham khảo

Đô thị ở Málaga


title: Saujac

text:
Saujac là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saujac sur le site de l'Institut géographique national
 Saujac sur le site de l'Insee
 Saujac sur le site du Quid
 Localisation de Saujac sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Saujac sur Mapquest

Saujac


title: Arcos de la Sierra

text:
Arcos de la Sierra là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Privezac

text:
Privezac  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Vriesea michaelii

text:
Vriesea michaelii là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài bản địa của Brasil.

Chú thích

Tham khảo

BROMELIACEAE DA MATA ATLÂNTICA BRASILEIRA  truy cập 22 tháng 10 năm 2009

michaelii
Thực vật Brasil
Thực vật biểu sinh
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Aloândia

text:
Aloândia là một đô thị ở bang Goiás. Dân số đô thị này năm 2004 ước khoảng 2.198 người.
Aloândia có các địa điểm nổi bật như giáo đường, thác nước.

Tham khảo

Đô thị bang Goiás


title: Lamastre

text:
Lamastre  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Biến động dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của thị trấn

Xã của Ardèche


title: Le Mesnillard

text:
Le Mesnillard là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 96 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Mesnillard


title: Andrena primaeva

text:
Andrena primaeva là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1909


title: Nguyễn Hoàng Hải

text:
Nguyễn Hoàng Hải có thể tên thật của:
 Hoàng Hải: ca sĩ Việt Nam
 Nguyễn Tất Nhiên: Nhà thơ hải ngoại


title: Raduga Kh-58

text:
Raduga Kh-58 là một loại tên lửa chống bức xạ được Liên Xô phát triển. Nó có tên ký hiệu của NATO là AS-11 Kilter. Tên mã của Nga là Izdeliye 112.

Phát triển
Kh-58 được phát triển nhằm thay thế cho Kh-28 (AS-9 'Kyle'). Năm 1992, Kh-58 được nâng cấp.

Thiết kế
Tên lửa được lập trình các thông số về mục tiêu trước khi được phóng bởi các cảm biến trong máy bay phóng đạn tự hành hay từ các thiết bị cảm biến gắn ngoài của máy bay.

Lịch sử hoạt động
Kh-58 được phát triển năm 1978, và Kh-58A năm 1992.

Biến thể
 Kh-58 - phiên bản ban đầu tiêu diệt các mục tiêu trên đất liền
 Kh-58A - thiết kế đặc biệt tiêu diệt các mục tiêu trên biển.

Quốc gia sử dụng

Hiện nay

Trước kia

Tham khảo

Tên lửa chống bức xạ của Nga
Tên lửa chống bức xạ của Liên Xô
Tên lửa Nga


title: Vàm Cỏ (định hướng)

text:
Vàm Cỏ là một con sông chảy qua hai tỉnh Long An và Tiền Giang ở Đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam. Ngoài ra, tên gọi Vàm Cỏ còn có thể chỉ:

 Các phụ lưu Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây của sông Vàm Cỏ
 Huyện cũ Vàm Cỏ thuộc tỉnh Long An. Tương ứng hầu hết với 2 huyện Châu Thành và Tân Trụ ngày nay.
 Bài hát Vàm Cỏ Đông.


title: Lons

text:
Lons là một xã trong tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 11.154 người (thời điểm 1999). Lons nằm về phía tây của Pau.

Tham khảo

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Arctapila

text:
Arctapila là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1891 bởi Candèze.

Các loài
Chi này có các loài:
 Arctapila bruckii (Candèze, 1865)

Chú thích

Tham khảo

Athoini


title: Cổ địa lý học

text:
Cổ địa lý học nghiên cứu về địa lý trong quá khứ. Nó thường được dùng để nói về cảnh quan tự nhiên, nhưng không có gì loại trừ việc sử dụng nó khi nói tới con người hay môi trường văn hóa. Nếu chủ đề là các địa mạo trong quá khứ thì cũng có thể gọi là cổ địa mạo học.

Trong địa chất dầu khí thuật ngữ phân tích cổ địa lý được dùng để chỉ các nghiên cứu chi tiết về bồn địa trầm tích, do các môi trường địa mạo cổ của bề mặt của Trái Đất được bảo tồn trong cột địa tầng. Các nhà cổ địa lý cũng nghiên cứu môi trường trầm tích liên quan đến các hóa thạch để làm sách tỏ hơn sự tiến hóa của các loài tuyệt chủng. Sự tác tạo các lục địa và đại dương cổ tùy thuộc vào các dấu hiệu cổ địa lý ghi nhận được. Vì thế cổ địa lý cung cấp các dấu hiệu quan trọng cho sự phát triển của các học thuyết trôi dạt lục địa và kiến tạo mảng hiện tại. Ví dụ, sự hiểu biết về hình dạng và vị trí theo vĩ độ của các siêu lục địa như Pangaea và các đại dương cổ như Panthalassa là kết quả nghiên cứu về cổ địa lý.

Tham khảo

Xem thêm
 Kiến tạo mảng: Đặc điểm của các địa mảng trên bề mặt Trái Đất.
 Cổ sinh vật học: Nghiên cứu sự sống trong quá khứ, thường liên quan đến hóa thạch và bào tử phấn.
 Cổ khí hậu học: Nghiên cứu khí hậu trong quá khứ.
 Cổ sinh thái học

Địa lý học tự nhiên


title: Sức khỏe

text:
Sức khỏe là trạng thái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội và không phải chỉ bao gồm có tình trạng không có bệnh hay thương tật (theo Tổ chức Y tế Thế giới) Mặc dù định nghĩa này là chủ đề của nhiều cuộc tranh cãi, đặc biệt thiếu giá trị hoạt động và vì vấn đề được tạo ra bởi từ "toàn diện", nên đây vẫn là vấn đề còn kéo dài. Các định nghĩa khác cũng đã được đưa ra, trong số đó định nghĩa gần đây nhất là mối quan hệ giữa sức khỏe và sự thỏa mãn các nhu cầu cá nhân. Các hệ thống phân loại như Phân loại quốc tế về Gia đình của WHO, bao gồm Hệ thống phân loại quốc tế về Chức năng, Khuyết tật và Sức khỏe (ICF) và Phân loại quốc tế về Bệnh tật (ICD), thường được sử dụng để định nghĩa và để đo đạc các thành phần của sức khỏe.
Có một sức khỏe tốt nhất là một trong những quyền cơ bản con người dù thuộc bất kỳ chủng tộc, tôn giáo, chính kiến chính trị hay điều kiện kinh tế - xã hội nào.

Các yếu tố quyết định sức khỏe
Nhìn chung, ngữ cảnh mà theo đó nhiều cá nhân xem trọng tình trạng sức khỏe và chất lượng của sống của họ. Người ta ngày càng nhận ra rằng sức khỏe được duy trì và cải thiện không chỉ qua những thành tựu và ứng dụng của khoa học y tế, mà còn qua những cố gắng và những lựa chọn cách sống thông thái của một cá nhân hay xã hội. Theo WHO, các yếu tố chính quyết định đến sức khỏe như môi trường kinh tế và xã hội, môi trường vật lý, và đặc điểm và ứng xử của mỗi cá nhân.

Cụ thể hơn, các yếu tố chính đã được phát hiện là có ảnh hưởng đến sức khỏe bao gồm:

 Thu nhập và địa vị xã hội
 Mạng lưới hỗ trợ xã hội
 Giáo dục và biết chữ
 Tình trạng việc làm
 Môi trường xã hội
 Môi trường vật lý

 Chăm sóc sức khỏe và kỹ năng ứng phó
 Phát triển của trẻ tốt
 Sinh học và di truyền
 Dịch vụ chăm sóc sức khỏe
 Giới tính
 Văn hóa

Tập luyện
Tập luyện là việc thực hành các động tác nhằm phát triển và duy trì sức khỏe thể chất và sức khỏe toàn diện. Điều này có được nhờ việc rèn luyện các động tác thể dục. Tập luyện thường xuyên là thành phần rất quan trọng giúp ngăn ngừa bệnh tật, ngăn ngừa các "bệnh người giàu" như ung thư, bệnh tim, bệnh mạch vành, tiểu đường loại 2, béo phì và đau lưng.

Nhìn chung, luyện tập thể dục có thể chia thành hai nhóm theo tác động nói chung lên cơ thể con người:

 Tập luyện về cơ bắp, chẳng hạn như uốn dẻo, nhằm chăm sóc chức năng vận động của cơ và các khớp. Các bài tập Aerobic như đi bộ và chạy tập trung vào việc tăng sức chịu đựng của hệ tuần hoàn. Bài tập Anaerobic chẳng hạn nâng tạ hoặc chạy nước rút tăng sức mạnh của cơ trong thời gian ngắn.
 Tập luyện về khí huyết, tinh thần, chẳng hạn như việc hô hấp, hít thở, nhằm chăm sóc chức năng vận động khí huyết, thư giãn và tập trung tinh thần. Các bài tập thái cực quyền, khí công, yoga làm tăng sự lưu thông khí huyết và hướng tinh thần vào các động tác tập luyện. Từ đây làm tăng khả năng tập trung, rèn luyện trí nhớ.
Tập luyện thể dục rất quan trọng trong việc giữ gìn sức khỏe thể chất gồm có trọng lượng, thể hình và xương, cơ, khớp, tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch.
Tập luyện tinh thần làm vững chắc hệ thần kinh, làm hoạt hóa các hoạt động về khí huyết.

Chế độ Dinh dưỡng cũng quan trong tương đương với việc tập luyện thể dục. Khi tập luyện, dinh dưỡng sẽ trở nên thậm chí quan trọng hơn cả để có một chế độ ăn tốt nhằm đảm bảo cho cơ thể có một tỉ lệ đúng cả yếu tố thông thường lẫn yếu tố vi lượng, giúp cơ thể hồi phục sau khi vận động.

Dinh dưỡng
Dinh dưỡng là sự cung cấp các dưỡng chất cho cơ thể thông qua các thực phẩm ăn uống. Theo dinh dưỡng học, để có đầy đủ chất dinh dưỡng thì cơ thể phải được cung cấp đầy đủ các vitamin cần thiết. Nếu không đủ các vitamin cần thiết thì cơ thể sẽ bị suy yếu, gọi là suy dinh dưỡng.

 Việc thay đổi chế độ ăn uống, cung cấp các chất dinh dưỡng đầy đủ sẽ làm thay đổi sức khỏe, chữa lành mọi bệnh tật có nguyên nhân từ chế độ dinh dưỡng sai lệch. Sự thiếu hụt quá mức hay mất cân bằng trong chế độ dinh dưỡng có thể dẫn tới các bệnh như bệnh scobat, béo phì, chứng loãng xương, cũng như nhiều vấn đề liên quan tới tâm lý và hành vi.
 Hơn nữa, ăn phải các nguyên tố không có vai trò với sức khỏe (như là chì, thủy ngân, PCB, dioxin) có thể gây độc và các hậu quả tiềm tàng dẫn tới tử vong, tùy thuộc liều lượng.
Dinh dưỡng học là môn khoa học nghiên cứu mối quan hệ giữa chế độ ăn, các thành phần sức khỏe và bệnh tật. Các nhà dinh dưỡng là các chuyên gia y học đã được đào tạo chuyên môn cao. Họ cũng là những bác sĩ có thể cung cấp những lời khuyên an toàn, có cơ sở khoa học và chính xác về dinh dưỡng và cách can thiệp.
Dinh dưỡng học giúp tăng hiểu biết tại sao và như thế nào các vấn đề dinh dưỡng có ảnh hưởng tới sức khoẻ.

Sức khỏe tinh thần
Sức khỏe tinh thần là một khái niệm ám chỉ tình trạng tâm thần và cảm xúc tốt của mỗi cá nhân. Theo tổ chức Y tế Thế giới, không có định nghĩa chính thức cho sức khỏe tinh thần. Các nền văn hóa khác nhau, các đánh giá chủ quan và các giả thuyết khoa học khác nhau đều có ảnh hưởng tới định nghĩa về khái niệm "sức khỏe tinh thần". Mặt khác, tình trạng thoải mái, không có rối loạn nào về tinh thần chưa chắc đã được coi là sức khỏe tinh thần.

Có một cách để nhận xét sức khỏe tinh thần là xem xem một người thể hiện chức năng của mình thành công tới mức nào. Cảm thấy có đủ khả năng tự tin, có thể đối mặt với những mức tình trạng căng thẳng ở bình thường, luôn giữ được các mỗi quan hệ một cách thoải mái, có một cuộc sống độc lập, và dễ hồi phục sau những tình huống khó khăn... đều được coi là các dấu hiệu của một sức khỏe tinh thần.

Duy trì sức khỏe tốt

Vai trò của khoa học

Khoa học chăm sóc sức khỏe hay còn được gọi là Khoa học Y học, là một tập hợp các ngành khoa học ứng dụng áp dụng một hay nhiều phần của khoa học tự nhiên hay khoa học hình thức (formal science) để xây dựng và phát triển kiến thức, phương pháp can thiệp hay công nghệ có ích trong việc chăm sóc sức khỏe lâm sàng và sức khỏe cộng đồng.

Vai trò của Y tế công cộng

Y tế công cộng là khoa học và tìm ra phương pháp phòng bệnh, kéo dài tuổi thọ và tăng cường sức khỏe thông qua những cố gắng có tổ chức của xã hội. Y tế công cộng có nhiều lĩnh vực nhỏ nhưng có thể chia ra các phần: dịch tễ học, sinh thống kê và dịch vụ y tế. Những vấn đề liên quan đến môi trường, xã hội, nhân chủng học và sức khỏe nghề nghiệp cũng là lĩnh vực quan trọng trong y tế công cộng.

Trọng tâm can thiệp của y tế công cộng là phòng bệnh trước khi đến mức phải chữa bệnh thông qua việc theo dõi tình trạng và điều chỉnh hành động bảo vệ sức khỏe. Nói tóm lại, trong nhiều trường hợp thì chữa bệnh có thể gây nguy hiểm đến tính mạng hơn so với phòng bệnh từ trước, chẳng hạn như khi bùng phát bệnh lây nhiễm. Chương trình tiêm chủng vắc-xin và phân phát bao cao su là những ví dụ về các biện pháp dùng trong y tế công cộng.

Xem thêm
 Chất dinh dưỡng
 Chất dinh dưỡng thiết yếu
 Danh sách chất dinh dưỡng đa lượng
 Danh sách chất dinh dưỡng vi lượng
 Các phytochemical trong thực phẩm
 Suy dinh dưỡng

Chú thích

Liên kết ngoài

 Định nghĩa sức khỏe của WHO-1948
 Беляев, И.А. Здоровье человека как целостного природно-социально-духовного существа  / И.А. Беляев // Вестник Оренбургского государственного университета. — 2014. — № 7 (168), июль. — С. 86-92.

Sinh hoạt
Bài cơ bản dài trung bình
Nâng cao sức khỏe
Phân loại chủ đề chính


title: Dismorphia

text:
Dismorphia là một chi bướm ngày thuộc phân họ Dismorphiinae.

List of species
 Dismorphia altis Fassl, 1910
 Dismorphia amphione (Cramer, 1779)
 Dismorphia arcadia (C. Felder & R. Felder, 1862)
 Dismorphia astyocha Hübner, [1831]
 Dismorphia boliviana Forster, 1955
 Dismorphia crisia (Drury, 1782)
 Dismorphia cubana (Herrich-Schäffer, 1862)
 Dismorphia eunoe (Doubleday, 1844)
 Dismorphia hyposticta (C. Felder & R. Felder, 1861)
 Dismorphia laja (Cramer, 1779)
 Dismorphia lelex (Hewitson, 1869)
 Dismorphia lewyi (Lucas, 1852)
 Dismorphia lua (Hewitson, 1869)
 Dismorphia lycosura (Hewitson, [1860])
 Dismorphia lygdamis (Hewitson, 1869)
 Dismorphia lysis (Hewitson, 1869)
 Dismorphia medora (Doubleday, 1844)
 Dismorphia medorilla (Hewitson, 1877)
 Dismorphia melia (Godart, [1824])
 Dismorphia mirandola (Hewitson, 1878)
 Dismorphia niepelti Weymer, 1909
 Dismorphia pseudolewyi Forster, 1955
 Dismorphia spio (Godart, 1819)
 Dismorphia teresa (Hewitson, 1869)
 Dismorphia thermesia (Godart, 1819)
 Dismorphia thermesina (Hopffer, 1874)
 Dismorphia theucharila (Doubleday, 1848)
 Dismorphia zaela (Hewitson, [1858])
 Dismorphia zathoe (Hewitson, [1858])

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pieridae


title: Frankenroda

text:
Frankenroda là một đô thị trong huyện Wartburg ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 7,02 km².

Tham khảo


title: Mamasapano, Maguindanao

text:
Mamasapano là một đô thị ở tỉnh Maguindanao, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 20.059 người trong 2.964 hộ.

Các đơn vị hành chính

Mamasapano được chia ra 18 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Maguindanao


title: Hesperella

text:
Hesperella là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1995 bởi Medvedev.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Hesperella lopatini Takizawa, 2005
 Hesperella maruyamai Takizawa, 2005
 Hesperella violaceipennis Medvedev, 1995

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Caryopemon lhostei

text:
Caryopemon lhostei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Caryopemon


title: 9554 Dumont

text:
9554 Dumont (1985 XA) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 13 tháng 12 năm 1985 bởi R. Chemin ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9554 Dumont

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Geranomyia diargyria

text:
Geranomyia diargyria là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Loches

text:
Loches là một xã trong tỉnh Indre-et-Loire, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 6370 người (thời điểm 2005).

Nhân khẩu học

Các thành phố kết nghĩa
  Wermelskirchen, Đức
  St Andrews, Vương quốc Anh

Nhân vật nổi tiếng
 Jacques Villeret, diễn viên
 Alfred de Vigny, nhà văn
 Jacques-Elie Lamblardie, kĩ sư, người sáng lập École Polytechnique
 Emmanuel Lansyer, họa sĩ
 Ludovico Sforza, công tước của Milano, mất năm 1508 tại Loches

Tham khảo

Xã của Indre-et-Loire


title: Chung kết UEFA Champions League 2003

text:
Trận chung kết UEFA Champions League năm 2003 là trận chung kết thứ mười một của UEFA Champions League và là trận chung kết thứ bốn mươi tám của Cúp C1 châu Âu. Đây là trận đấu giữa hai đội bóng cùng của Ý, A.C. Milan và Juventus trên sân vận động Old Trafford ở Manchester, Anh vào ngày 28 tháng 5 năm 2003. A.C. Milan lần thứ 6 giành Cúp C1 châu Âu bằng thi đá 11m sau khi khi hòa không bàn thắng trong thời gian thi đấu chính thức.

Chi tiết trận đấu

Xem thêm
UEFA Champions League 2002-03

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chung kết UEFA Champions League 2003

Chung kết Cúp C1 châu Âu
Chung kết Cúp C1 châu Âu 2003
Chung kết Cúp C1 châu Âu 2003
Chung kết Cúp C1 châu Âu 2003
2003


title: Sissy, Aisne

text:
Sissy là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Aubiac, Gironde

text:
Aubiac là một xã của tỉnh Gironde, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Cadoneghe

text:
Cadoneghe là một đô thị ở tỉnh Padova, vùng Veneto phía bắc Italia. Thị xã có cự ly khoảng 50  so với Venezia, thủ phủ vùng. Thị xã nằm bên sông Brenta.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Heriades yunnanensis

text:
Heriades yunnanensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Heriades
Động vật được mô tả năm 1992


title: Libnotes montivagans

text:
Libnotes montivagans là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Acanthoscelides klagesi

text:
Acanthoscelides klagesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

K


title: Athous acutangulus

text:
Athous acutangulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1866.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Đại học Purdue

text:
Viện Đại học Purdue hay Đại học Purdue (tiếng Anh: Purdue University) là một viện đại học công lập tại thành phố West Lafayette, bang Indiana, Hoa Kỳ. Purdue được thành lập  năm 1869 khi quốc hội bang Indiana nhận được tài trợ tiền và đất từ một doanh nhân ở thành phố Lafayette tên là John Purdue. Ngày nay, Purdue là viện đại học lớn nhất ở bang Indiana dựa theo số lượng sinh viên theo học, và là trường đi đầu trong Hệ thống Đại học Purdue.

Về học thuật, Purdue là một trong những trường đại học hàng đầu thế giới. Các trường kỹ thuật, nông nghiệp, và quản lý tại Purdue rất đáng được chú ý, theo tạp chí US News and World Report, xếp hạng 6, 2 và 18 tại Mỹ (tương ứng theo thứ tự).

Lịch sử

Những năm đầu thành lập

Ngành hàng không dân dụng

Đào tạo
Trong lịch sử, điểm mạnh của đại học Purdue là các chương trình đào tạo trong ngành nông nghiệp và kỹ thuật, nhưng những năm gần đây Purdue đã phát triển thêm các mặt mạnh khác thông qua các trường thành viên. Purdue bao gồm 8 trường đại học và 14 trường chuyên nghiệp thành viên.

Đại học Nông nghiệp

Đại học Khoa học Gia đình và Tiêu dùng

Đại học Giáo dục
Bao gồm các khoa: Giáo trình và Giảng dạy • Nghiên cứu Giáo dục

Đại học Kỹ thuật
Bao gồm các trường: Kỹ thuật Hàng không và Du hành Vũ trụ • Kỹ thuật Y Sinh học • Kỹ thuật Hóa học • Kỹ thuật Dân dụng • Kỹ thuật Điện - Điện tử và Máy tính • Kỹ thuật Công nghiệp • Kỹ thuật Vật liệu • Kỹ thuật Cơ khí • Kỹ thuật Hạt nhân

Bao gồm các khoa: Kỹ thuật Nông nghiệp và Sinh học • Giáo dục Kỹ thuật • Giáo dục Kỹ thuật Chuyên nghiệp

Bao gồm bộ môn: Kỹ thuật Xây dựng và Quản lý

 Xếp hạng 5 dựa trên đánh giá của các nhà sử dụng lao động tại Mỹ, theo tạp chí US News & World Report.
 Xếp hạng 6 theo tạp chí US News & World Report.
 Chương trình Kỹ thuật Nông nghiệp và Sinh học xếp hạng 2 tại Mỹ theo tạp chí US News & World Report.
 Trường Hàng không/Du hành Vũ trụ xếp hạng 4 theo tạp chí US News & World Report.
 Trường Kỹ thuật Công nghiệp xếp hạng 4  theo tạp chí US News & World Report.
 Trường Kỹ thuật Hạt nhân xếp hạng 5 theo tạp chí US News & World Report.
 Trường Kỹ thuật Dân dụng xếp hạng 8 theo tạp chí US News & World Report.
 Trường Kỹ thuật Cơ khí xếp hạng 8 theo tạp chí US News & World Report.
 Chương trình Kỹ thuật Máy tính xếp hạng 10 theo tạp chí US News & World Report.
 Chương trình Công nghiệp/Sản xuất cũng được đánh giá ở hạng 2.
 Được coi là "Cái nôi của các nhà du hành vũ trụ", cho đến nay Purdue có tất cả 23 nhà du hành vũ trụ, bao gồm nhà du hành vũ trụ đầu tiên và cuối cùng đặt chân lên Mặt Trăng.  Học viện Công nghệ Massachusetts là trường đào tạo phi quân sự duy nhất có số lượng cựu sinh viên trở thành nhà du hành vũ trụ nhiều hơn Purdue.

Đại học Khoa học Nhân văn

Đại học Dược, Chăm sóc Sức khỏe, Y khoa

Đại học Khoa học

Đại học Công nghệ

Trường Quản lý Krannert
Bên cạnh các chương trình Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh và Tiến sĩ, trường Quản lý Krannert đào tạo và cấp văn bằng đại học trong các ngành Kế toán, Kinh tế, Quản lý Công nghiệp, và Quản trị.

 Chương trình đại học
 Xếp hạng 18 tại Mỹ (theo tạp chí US News & World Report)
 Hạng 3 trong ngành Quản trị Sản xuất/Hoạt động.
 Hạng 4 trong ngành Phương pháp/Phân tích Số lượng.
 Hạng 7 trong ngành Quản lý Dây chuyền Cung cấp/Hậu cần.
 Hạng 14 trong ngành Hệ thống Thông tin Quản lý.
 Hạng 18 trong ngành Tài chính.
 Chương trình thạc sĩ
 Xếp hạng 21 tại Mỹ (theo tạp chí US News & World Report và Business Week)
 Trường tiến bộ nhất, theo Business Week
 Hạng một trong vùng Mid-West, theo Wall Street Journal
 Hạng 2 trong ngành Quản trị Sản xuất/Hoạt động, theo US News & World Report
 Hạng 3 trong ngành Công nghiệp Năng lượng và Sản phẩm Công nghiệp, theo Wall Street Journal
 Hạng 7 trong ngành Dây chuyền Cung cấp/Hậu cần, theo US News & World Report
 Hạng 7 Trường Công lập tốt nhất, theo US News & World Report
 Hạng 8 trong ngành Công nghệ Thông tin, theo Wall Street Journal
 Hạng 21 trong ngành Tài chính, theo US News & World Report
 Chương trình Thạc sĩ Điều hành
 Hạng 16 tại Mỹ (theo US News & World Report)
 hạng 16 chương trình văn bằng tốt nhất, theo Financial Times
 hạng 18 chương trình văn bằng tốt nhất toàn cầu, theo Business Week
 Chương trình tiến sĩ
 Hạng 5 trường có nhiều sinh viên nhận bằng tiến sĩ trong vòng 3 năm qua, theo Financial Times

Trường Thú y

Thể thao

Báo chí và Truyền thông
Giảng viên và sinh viên tại Purdue cập nhật tin tức thông qua nhiều nguồn khác nhau, đặc biệt là báo in. Sự tham gia của sinh viên và nhà trường thông qua các chương trình độc giả đã thúc đẩy sự tồn tại của các nguồn tin tức này.

Báo chí
 Nhật báo The Exponent. Nhật báo được phát hành độc lập bởi sinh viên.
 Nhật báo tin tức nội vùng Journal & Courier của thành phố Lafayette.
 Nhật báo Indianapolis Star.
 Nhật báo USA Today.

Các nguồn khác
 Đài truyền thanh WBAA, phát trên băng tần AM920 và FM101.3, là thành viên của Đài phát thanh Công cộng Quốc gia Hoa Kỳ. Phòng thu âm và phát thanh nằm trong khuôn viên nhà trường.
 Kênh truyền hình WLFI-TV, phát trên kênh 18, là thành viên của Đài truyền hình CBS.
 Đài truyền thanh WASK, phát trên băng tần FM98.7, điều hành bởi hội người cao tuổi, loan các tin tức trong vùng.
 Đài truyền thanh WGLM, phát trên băng tần FM106.7.

Truyền thống

Lãnh đạo

Các đời Hiệu trưởng
 Richard Owen, 1872-1874
 Abraham C. Shortridge, 1874-1875
 John S. Hougham, quyền Hiệu trưởng, 1876
 Emerson E. White, 1876-1883
 James Henry Smart, 1883-1900
 Winthrop E. Stone, 1900-1921
 Henry W. Marshall, quyền Hiệu trưởng, 1921-1922
 Edward C. Elliott, 1922-1945
 Andrey A. Potter, quyền Hiệu trưởng, 1945-1946
 Frederick L. Hovde, 1946-1971
 Arthur G. Hansen, 1971-1982
 John W. Hicks, quyền Hiệu trưởng, 1982-1983
 Steven C. Beering, 1983-2000
 Martin C. Jischke, 2000-2007
 France A. Córdova, 2007-2012
 Mitchell E. Daniels, 2013-hiện tại

Liên kết ngoài
 Trang chủ
 Bản đồ
 Hồ sơ về Purdue trên tạp chí US News and World Report
 Số liệu thống kê chính thức
 Báo sinh viên The Exponent
 Các nhà du hành vũ trụ của Purdue

Tham khảo


title: Le Sourd

text:
Le Sourd  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Sourd


title: Pterophorus wahlbergi

text:
Pterophorus wahlbergi là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Honshu, Kyushu, Tsushima), Trung Quốc, Sri Lanka, Ấn Độ, Nam Phi, St. Helena, Mauritius, Seychelles và đảo Rodriguez. Records for Úc where based on synonymisation with Stenodacma pyrrhodes.

Chiều dài cánh trước là 6–7 mm. Adults emerge từ tháng 4 đến tháng 10 in Japan.

Ấu trùng ăn các loài Oxalis (bao gồm Oxalis corniculata), Ipomoea batatas và Vitis indica. They feed on the leaf và pod of the host plant.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Taxonomic And Biological Studies Of Pterophoridae Of Japan (Lepidoptera)
Japanese Moths
Taxonomic Studies on the Superfamily Pterophoroidea from North-Western India

Pterophorus


title: Montalenghe

text:
Montalenghe là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 30 km về phía đông bắc của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 888 người và diện tích là 6,5 km².

Montalenghe giáp các đô thị: Scarmagno, Cuceglio, Mercenasco, San Giorgio Canavese, và Orio Canavese.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Canavese
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Mortal Kombat: Deception

text:
Mortal Kombat: Deception (gọi tắt là MKD, còn đối với phiên bản được phát hành tại Pháp nó còn có một tên gọi khác là Mortal Kombat: Mystification) là dòng thứ sáu trong loạt trò chơi điện tử đối kháng hay nhất của Mỹ có tên gọi là Mortal Kombat được sản xuất từ những năm 1992 đến năm 2002.

Giới thiệu về trò chơi

- Đây là một cuộc cách mạng cho làng game đối kháng khi mà dòng game MK thực sự phát triển, hệ thống và tập trung vào vấn đề Style này một cách rõ ràng! Mỗi nhân vật có 3 Style cơ bản: 2 cho tay không và 1 cho vũ khí (có nhân vật chỉ có 2 Style). Mỗi Style có 1 hệ thống võ công riêng gồm đòn đơn và đòn liên hoàn (combo), cái hay của Deception ở chỗ là người ta ngoài việc dùng combo cơ bản từng Style thì có thể sử dụng dạng "style- branching combo" nối nhiều Style lại với nhau tạo ra một đòn thế vô song! Yếu tố để tạo ra dạng combo này ở vấn đề thao tác thật nhanh, tuy nhiên nếu có bị dính phải những combo dạng này thì Deception vẫn tạo sự công bằng khi đưa vào hệ thống "Combo Breaker", phản đòn ngay khi đang bị tấn công nếu kịp thời! Deception có 1 tuyến nhân vật thực sự đa dạng với 24 cao thủ cho 6 thế giới (12 mặc định và 12 là ẩn). Mỗi nhân vật lại có độ khó khi sử dụng (có mức đánh giá) tương ứng với sức mạnh. Một số là cơ bản như Scorpion, Sub Zero, Bo' Rai Cho, một số thì phức tạp nhưng cực mạnh như Hotaru, Raiden và Liu Kang (nhân vật ẩn). Trên bản Gamecube, người ta có thể sử dụng thêm 2 nhân vật: Goro và Shao Kahn.

- Các tuyệt chiêu Fatality kết liễu đối phương là đặc trưng của dòng MK. Lần này, Deception mang tới những 2 Fatality và 1 Harakiri - chiêu tự sát cho mỗi nhân vật! Đa dạng và thực sự tàn khốc đúng nghĩa "quyết tử". Khả năng thao tác các Fatality chủ yếu dựa vào: khoảng cách (từ gần - xa) ra đòn và tốc độ thao tác nhanh. Các đấu trường của Deception tương đối nhiều (khoảng 20 đấu trường) và gồm nhiều layer (lớp). Gặp vị trí thích hợp, người chơi có thể đánh văng đối thủ từ lớp này đến lớp khác. Các cạm bẫy (deathtrap) vẫn còn nguyên giá trị và sẽ là nhân tố tạo nên sự bất ngờ trong mỗi trận chiến.

- Đây là một mục chơi mới của Deception kể về hành trình gian khổ của Shujinko. Đây là một dạng fighting - RPG, được kết hợp bởi hai yếu tố này. Các hidden item (đồ ẩn) trong game như nhân vật, quần áo, đấu trường chủ yếu được tìm ở Konquest. Yếu tố fighting thể hiện ở việc bạn có thể thách đấu các cao thủ trong game để lấy tiền thường. Còn không thì game như 1 RPG cho phép bạn lang thang khắp 6 thế giới để làm nhiệm vụ phụ (side quest) hay tìm kiếm bí mật. Konquest cũng là nơi học võ công của một số nhân vật trong game và tìm các kĩ năng cho Shujinko.

- Đầu tiên là skin của hệ thống mode được làm mới rất dễ nhìn: xếp theo hàng dọc bên phải, bên trái phía trên là những animation giới thiệu cho từng chế độ chơi, phía dưới là 1 hình nhân vật ngẫu nhiên rất đẹp! Các mode của Deception bao gồm: Kombat- mục chơi chính gồm đấu võ đài, đối kháng, luyện tập; Chess Kombat -mini game đánh cờ; Puzzle Kombat -mini game xếp hình; MK Online - chế độ chơi online của Deception; The Krypt - nơi bạn sử dụng tiền và chìa khóa để unlock trong game theo dạng đào.. mộ; Kontent - nơi xem lại kết thúc hay phim ẩn của Deception và nhiều thứ thú vị; Profile: nơi buộc phải ghé vào nếu bạn muốn chơi Deception lâu dài để tạo 1 thư mục cá nhân; Game Options - chọn lựa về game.

- Đồ họa của Deception được sử dụng và phát triển từ engine của bản cũ Deadly Alliance nên rất đẹp. Các sàn đấu design rất bắt mắt, các vết thương của nhân vật sẽ không bị xóa đi khi chưa hết trận đấu, máu rơi ra cũng tương tự. Đổ bóng tốt, chuyển động tốt.

- Deception là một bản game tuyệt vời nhất của Midway khi mà giành được 2 giải Vàng và Bạc của Gamespot cho Game Đối Kháng hay nhất khi ra đời, giải "Best of Fighting Game 2004" trong Video Game Awards 2004 trên kênh truyền hình SpikeTV, được chấm 4.5/5 tại tạp chí GamePro, chấm 9.5/10 do tạp chí Game Informer.Thông tin chính xác từ nhiều website, (như XGP Gaming) Deception bán được hơn 20 triệu bản game trên toàn thế giới, thu về hơn 350 triệu USD (kỉ lục hiếm có trong làng game), được Midway chọn là game tiêu biểu cho hãng tại hội chợ E3 2004 !!

Nội dung chính
Deception có cốt truyện xuyên suốt toàn dòng game MK. Rất lâu trước khi Liu Kang vô địch giải Mortal Kombat đầu tiên. Shujinko, một cao thủ của nhân giới đã bỏ cả đời đi tìm kiếm bí mật của những tấm Kamidogu. Bảo vật của 6 thế giới: Earthrealm, Netherrealm, Chaosrealm, Outworld, Orderrealm, Edenia theo lời của Damashi - 1 hồn ma kỳ bí. Sau khi thu thập đủ 6 mảnh, Shujinko mới phát hiện ra rằng vẫn còn một mảnh cuối cùng, đúng lúc đó vua rồng Onaga hiện ra với một bộ dạng hãi hùng. Damashi lộ chân tướng là một con ma do vua rồng tạo ra để lừa Shujinko. Quá sợ hãi trước Onaga bất tử, Shujinko chạy trốn về Earthrealm còn vua rồng xông tới cung điện của Shang Tsung mà thần sấm sét Raiden đang chiến đấu chống lại Shang Tsung và Quanchi. Cả ba đại cao thủ hợp sức lại nhưng bị vẫn bị tiêu diệt, Onaga hả hê với mảnh Kamidogu cuối cùng của Quanchi.

Nhân vật

Ấn phẩm mua hàng đi kèm

Mortal Kombat: Unchained
Là một phiên bản được biên xoạn lại từ MK Deception và MK Armageddon, trong phiên bản này người chơi được hỗ trợ một giao diện đời cũ của dòng MK Deception nhưng lại mang hơi hướng phong cách một dòng MK Armageddon vì Mortal Kombat: Unchained này ra song song với phiên bản đời cuối. Gần giống với sự biên xoạn làm lại như những phiên bản kia, Mortal Kombat: Unchained xứng đáng là một phiên bản mở rộng của MK Deception khi chỉ cho thêm một nhân vật mới là Blaze. Số còn lại là những vật quen thuộc khác trên phiên bản cũ bao gồm Kenshi, Jade, Scorpion, Mileena, Goro, Kitana, Baraka, Sub-Zero, Havik, Sindel, Raiden, Li Mei, Kabal, Ermac, Blaze, Jax, Nightwolf, Bo'Rai Cho, Noob Saibot + Smoke, Tanya, Shujinko, Hotaru, Ashrah, Dairou, Shao Kahn, Frost, Kobra, Darrius, Kira, Liu Kang. Phần chơi được hỗ chợ tôi đa cho người chơi trên 22 sân đấu quen thuộc đã thấy trong bản Deception, những phần còn lại trong chế đôj chơi đơn của game bao gồm Đấu Cờ, Đấu Chí và mục chơi Xưng Bá nổi tiếng theo dạng RPG. Nói đến đồ họa của game, bạn sẽ không phải thất vọng khi nó được lấy hiệu ứng nền phông của bản Armageddon và kết hợp những tinh túy của bản Deception trên nền game 3D rất đẹp mắt. Trò chơi Mortal Kombat: Unchained có thể chơi đến hơn 15 ngày để hoàn tất, một con số đang nể khiến cho nhà sản xuất hà lòng. Trò chơi này được phát hành vào ngày 13/10/2006 và là tựa game rất đáng để chơi trên hệ máy PSP (gọi tắt cho tên gọi hệ máy console PlayStation Portable), với bạn người viết khuyên bạn chọn nó vào mục xưa tập game của Mortal Kombat.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Midway's official Mortal Kombat: Deception website

Trò chơi PlayStation 2
Trò chơi trực tuyến nhiều người cùng chơi
Trò chơi điện tử năm 2004
Trò chơi điện tử phần tiếp theo
Trò chơi Xbox
Trò chơi GameCube
Trò chơi PlayStation Portable


title: Kinh lạc

text:
Kinh lạc là đường khí huyết vận hành trong cơ thể, đường chính của nó gọi là kinh, nhánh của nó gọi là lạc, kinh với lạc liên kết đan xen ngang dọc, liên thông trên dưới trong ngoài, là cái lưới liên lạc toàn thân.

Kinh lạc phân ra hai loại kinh mạch và lạc mạch.Trong kinh mạch gồm chính kinh và kỳ kinh, chính kinh có mười hai sợi, tả hữu đối xứng, tức thủ túc tam âm kinh và thủ túc tam dương kinh, gọi chung mười hai kinh mạch, mỗi kinh thuộc một tạng hoặc một phủ. Kỳ kinh có tám sợi, tức đốc mạch, nhâm mạch, xung mạch, đái mạch, âm duy mạch, dương duy mạch, âm kiểu mạch, dương kiểu mạch. Thông thường nhắc đến mười hai kinh mạch và thêm vào hai mạch nhâm đốc gọi chung mười bốn kinh mạch chính.

Không có bằng chứng khoa học về sự tồn tại của kinh lạc.

Ý nghĩa sinh lý của kinh lạc

Tác dụng sinh lý của kinh lạc là Hành khí huyết, dinh âm dương, nhu cân cốt, lợi quan tiết (lưu thông khí huyết, dưỡng âm dương tố chất, nuôi dưỡng các cơ quan), trong thuộc tạng phủ, ngoài lạc chi khớp, thông trong đạt ngoài, vận hành khí huyết, liên hệ toàn thân, để duy trì bình thường công năng sinh lý cơ quan tổ chức cơ thể. Ngũ tạng, lục phủ, tứ chi, ngũ quan, cửu khiếu, bì nhục cân cốt… của cơ thể, đều phải nhờ liên hệ của kinh lạc với sự dưỡng nuôi của khí huyết, mới có thể phát huy công năng của nó, đồng thời hỗ tương hiệp điều thành một chỉnh thể hữu cơ.

Ý nghĩa bệnh lý của kinh lạc

Ở tình huống bệnh lý, kinh lạc có liên quan với sự phát sinh và truyền biến của bệnh tật. Ngoại tà xâm phạm cơ thể, nếu tác dụng bảo vệ phần ngoài của khí mất bình thường, bệnh tà sẽ men theo đường kinh lạc mà truyền vào tạng phủ. Ngược lại, tạng phủ có bệnh, cũng sẽ men theo đường kinh sở thuộc mà thể hiện những triệu chứng tương ứng đến phía ngoài cơ thể. Nhưng thứ truyền biến này chỉ có thể là tương đối, có phải truyền biến hay không, còn phải xem các nhân tố như tính chất mạnh yếu của bệnh tà, chính khí của cơ thể thịnh suy, trị liệu thích hợp hay không … mà xác định.

Kinh lạc tuần hành

Mười bốn kinh mạch đều có bộ vị tuần hành nhất định.

Mười hai kinh mạch: thuộc tạng phủ tuần hành phân bố tả hữu đối xứng, mà còn nối tiếp theo thứ tự nhất định, bắt đầu từ thủ thái âm phế kinh, theo thứ tự truyền đến túc quyết âm can kinh, rồi lại truyền vào thủ thái âm phế kinh, tuần hoàn mãi không thôi, biểu thị liên tục như sau:
Thủ thái âm phế kinh - Thủ dương minh đại tràng kinh - Túc dương minh vị kinh - Túc thái âm tỳ kinh - Thủ thiếu âm tâm kinh - Thủ thái dương tiểu tràng kinh - Túc thái dương bàng quang kinh - Túc thiếu âm thận kinh - Thủ quyết âm tâm bào kinh - Thủ thiếu dương tam tiêu kinh - Túc thiếu dương đảm kinh - Túc quyết âm can kinh.

 3 kinh Âm ở tay: Phế, Tâm, Tâm bào có hướng đi từ trong ngực ra ngoài ngón tay.
 3 kinh Dương ở tay: Đại trường, Tiểu trường, Tam tiêu có hướng đi từ đầu các ngón tay đi vào ngực, mặt.
 3 kinh Âm ở chân: Tỳ, Thận, Can có hướng đi từ bàn chân lên tận cùng ổ bụng, ngực.
 3 kinh Dương ở chân: Vị, Bàng quang, Đởm có hướng từ mặt xuống, điểm tận cùng là đầu các ngón chân.'Nhâm mạch: Xuất phát từ môi dưới chạy xuống dưới cằm, cổ, ngực, bụng, rốn, xuyên qua bộ phận sinh dục, vừa đến hậu môn. Nhâm mạch có tác dụng tổng quản âm kinh của toàn thân, là Âm kinh chi hải.Đốc mạch: Xuất phát từ hậu môn, theo xương cùng lên thắt lưng, lên tiếp theo đường xương sống, lên gáy, lên đỉnh đầu, qua trước trán, xuống mũi, kết thúc ở môi trên. Đốc mạch có tác dụng tổng quản dương kinh của toàn thân, là Dương kinh chi hải.

 Kinh lạc chủ trị

Mười hai kinh mạch phân bố thuộc vào tạng phủ, âm kinh thuộc tạng là lý (lạc với phủ), dương kinh thuộc phủ là biểu (lạc với tạng). Hai kinh biểu lý thông qua lạc mạch nối tiếp thông đồng lẫn nhau. Do đó 2 kinh biểu lý, ở phương diện sinh lý và bệnh lý đều là liên hệ lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau:Nhâm mạch chủ trị: Bệnh hệ sinh dục tiết niệu, bệnh tràng vị, bệnh chứng phế và hầu họng, bệnh thần chí, cơ thể suy nhược, và bệnh chứng của bộ vị kinh này đi qua.Đốc mạch chủ trị:''' Bệnh bộ vị đầu mặt, hầu họng và bệnh tâm, phế, tràng vị, bệnh hệ sinh dục tiết niệu, bệnh phát sốt, bệnh thần chí, đại não phát dục không hoàn chỉnh, bệnh thiếu bạch cầu, cơ thể hư suy, thần kinh suy nhược, và bệnh chứng của bộ vị kinh này đi qua.

Tham khảo

 Hải Thượng y tôn tâm lĩnh - y sư Lê Hữu Trác
 Đông y học tân biên khái yếu - lương y Thái Thanh Nguyên - Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 2000, Nhà xuất bản Thanh niên tái bản năm 2006
 Thuật châm cứu - bác sĩ Nguyễn Liễn - Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh năm 1999

Đông y
Khí công
Châm cứu học


title: Yết Đông

text:
Yết Đông (chữ Hán giản thể: 揭东区) là một quận thuộc địa cấp thị Yết Dương, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 850 km², dân số 1,21 triệu người. Mã số bưu chính là 515554. Quận lỵ đóng tại trấn Khúc Khê. Về mặt hành chính, quận này được chia thành 15 trấn: Khúc Khê, Vân Lộ, Ngọc Diếu, Đăng Cương, Pháo Đài, Địa Đô, Lâm Bàn, Nguyệt Thành, Bạch Tháp, Long Vĩ, Quế Lĩnh, Tích Trường, Tân Hưởng, Ngọc Hồ, Bộ Điền.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Đông


title: Sainte-Croix-de-Mareuil

text:
Sainte-Croix-de-Mareuil là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 11,93 km², dân số năm 2006 là 132 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sainte-Croix-de-Mareuil trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Sainte-Croix-de-Mareuil trên trang mạng của Insee
 Sainte-Croix-de-Mareuil trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Sainte-Croix-de-Mareuil trên bản đồ nước Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Sainte-Croix-de-Mareuil sur Mapquest

Sainte-Croix-de-Mareuil


title: Ormosia divergens

text:
Ormosia divergens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Antipus robusta

text:
Antipus robusta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Antipus


title: Yên Định

text:
Yên Định là một huyện thuộc tỉnh Thanh Hóa, vùng Bắc Trung Bộ, Việt Nam.

Địa lý

Vị trí địa lý
Yên Định là một huyện bán sơn địa nằm dọc theo sông Mã, cách thành phố Thanh Hóa 28 km về phía tây bắc, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Vĩnh Lộc với ranh giới là sông Mã
Phía tây giáp huyện Ngọc Lặc và huyện Thọ Xuân
Phía nam giáp huyện Thiệu Hóa với ranh giới là sông Cầu Chày
Phía bắc giáp huyện Cẩm Thủy.

Huyện Yên Định có diện tích tự nhiên 228,83 km², dân số năm 2019 là 165.830 người, mật độ dân số đạt 725 người/km².

Điều kiện tự nhiên
Yên Định nằm ở phía tây bắc thành phố Thanh Hóa, thuộc vùng đồng bằng trung du – bán sơn địa, kẹp giữa lưu vực sông Mã và sông Cầu Chày.

Đồng bằng Yên Định được cấu tạo bởi phù sa trải ra trên một bề rộng hơi nghiêng về phía đông nam, còn rìa tây bắc là các dải đất cao từ 2,8m đến 15m, được cấu tạo bằng lớp phù sa cổ của sông Mã và sông Cầu Chày. Những đồi núi sót lại có độ cao trung bình 200m-300m, hợp nên từ các đá phún trào, đá vôi, cát kết và đá phiến.

Xa xưa, Yên Định được bao phủ bởi những cánh rừng rậm rạp, với lim ở Định Tăng, đinh ở Định Tường, rù rì ở Yên Phong cùng nhiều cánh rừng khác trải khắp vùng Yên Thọ, Yên Lạc, Định Hòa, Định Bình, Định Thành...

Ngày nay, rừng tự nhiên hầu như không còn, thay vào đó là những vùng đất trồng tre, luồng, đất trồng cây lâm nghiệp theo dự án 327, tập trung ở các xã Yên Lâm, Yên Giang, Nông trường Thống Nhất, Yên Tâm, Yên Thịnh, Yên Hưng, Định Tiến với diện tích 836 ha, chủ yếu trên đất dốc, cồn, bãi ven sông, hồ, đầm, hón, sông cụt.

Khí hậu, lượng mưa
Khí hậu của Yên Định thuộc dạng nhiệt đới gió mùa, nắng lắm, mưa nhiều, nền nhiệt cao, hàng năm có 1.700-1.800 giờ nắng; gió mùa đông bắc thịnh hành vào mùa đông, gió mùa tây nam thịnh hành vào mùa hè. Khí hậu như vậy là thuận lợi cho cây trồng phát triển, nhưng thiên tai, nhất là lụt bão và khô hạn luôn luôn là mối đe dọa đối với sản xuất nông nghiệp, tài sản và sinh hoạt của con người. Khi mưa đạt tới 200-300mm thường gây úng lớn. Tuy nhiên lượng mưa tập trung theo từng thời điểm và phân bố không đều trong năm nên dễ gây khô hạn cho một vùng rộng lớn, vì mạch nước ngầm bị khô kiệt hoặc gây ra nạn rửa trôi làm cho 25% ruộng đất bị bạc mầu.

Từ đầu nguồn đến Cẩm Thủy, sông Mã chảy cuồn cuộn bên những vách đá vôi đứng sững rồi chảy qua địa phận Yên Định với chiều dài 30,5 km, là ranh giới tự nhiên giữa 2 huyện Yên Định và Vĩnh Lộc. Sông Cầu Chày, tên là Ngọc Chùy, nước chảy bằng lặng, xưa nổi tiếng vì nhiều chướng khí nên có câu ca: Cầu Chày chó lội đứt đuôi.

Tài nguyên khoáng sản
Tài nguyên khoáng sản của Yên Định chủ yếu là vật liệu xây dựng như đá vôi, cát sỏi, đất sét có trữ lượng lớn phân bổ khắp nơi. Riêng đất sét vùng Cẩm Trướng (Định Công) mỗi năm có thể sản xuất được từ 8-10 triệu viên gạch ngói.

Thủy văn
Do độ dốc lòng các con sông ở đây cao cho nên sự chênh lệch giữa chế độ thủy văn với địa hình khá lớn; chỉ cần mưa to thì hệ thống tự tiêu, tự chảy đã mất tác dụng. Công tác trị thủy ở Yên Định trở nên quan trọng và cấp thiết. Toàn huyện đã có 5 trục tiêu lớn (Tường Vân, Tân Bình, Yên Thôn, Cầu Khải, Kiểu) đảm bảo cho 3.000 ha đất canh tác trong điều kiện mưa lũ. Trạm bơm nam sông Mã và trạm bơm lẻ ở các xã đã khắc phục cơ bản vấn đề hạn cho hàng ngàn ha đất canh tác ở địa phương.

Hàng ngàn năm qua, nhân dân Yên Định đã bỏ bao công sức tạo nên hàng trăm km đê đại hà, đê quai, đê con trạch dọc các triền sông; nhưng cũng chỉ hạn chế được một phần tác hại do lũ lụt gây ra. Trong khi đó lại ngăn chặn việc bồi trúc phù sa cho các vùng trũng, do vậy đã tạo ra 3 khu vực lầy thụt rộng tới 3.500 ha:

– Vùng 1 có 3 xã: Định Hòa, Định Thành, Định Công.

– Vùng 2 có 4 xã: Yên Bái, Yên Trường, Yên Trung, Yên Thọ.

– Vùng 3 có 5 xã: Định Tân, Định Bình, Định Long, Định Liên, Định Hưng thuộc khu vực trũng nông.

Hành chính
Huyện Yên Định có 26 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 4 thị trấn: Quán Lào (huyện lỵ), Quý Lộc, Thống Nhất, Yên Lâm và 22 xã: Định Bình, Định Công, Định Hải, Định Hòa, Định Hưng, Định Liên, Định Long, Định Tân, Định Tăng, Định Thành, Định Tiến, Yên Hùng, Yên Lạc, Yên Ninh, Yên Phong, Yên Phú, Yên Tâm, Yên Thái, Yên Thịnh, Yên Thọ, Yên Trung, Yên Trường.

Hiện nay, Yên Định là một trong hai huyện có số thị trấn nhiều thứ hai cả nước (cùng với huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang với 4 thị trấn trực thuộc).

Lịch sử
Từ xưa, địa bàn huyện Yên Định ngày nay thuộc các huyện Từ Phố và Võ Biên thuộc quận Cửu Chân, sau đó đổi tên thành các huyện Quân An và Ninh Duy.

Thời thuộc Đường, các huyện hợp lại thành huyện Quân Ninh.

Đến thời Đại Việt tự chủ, huyện được gọi là An Định rồi Yên Định.

Đến thời nhà Nguyễn, huyện Yên Định được chia thành 8 tổng do 105 xã, thôn, trang hợp thành:
Tổng Bái Châu có 16 xã
Tổng Đông Lý có 24 xã
Tổng Trịnh Xá có 12 xã
Tổng Hải Quật có 11 xã
Tổng Đan Nê có 16 xã
Tổng Yên Định có 9 xã
Tổng Đa Lộc có 10 xã
Tổng Khoái Lạc có 7 xã.

Đầu năm 1945, huyện Cẩm Thủy cắt sang Yên Định 4 sách: Quan Trì, Hạc Cao, Điền Hoạch, Phú Mỹ và 2 thôn: Phác, Biện vốn thuộc tổng Quan Hoàng.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Yên Định vẫn là đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Thanh Hoá, bỏ đơn vị hành chính trung gian là cấp tổng và thành lập đơn vị hành chính cấp xã. Trong đó có 6 xã được bắt đầu bằng chữ Yên: Yên Phong, Yên Phú, Yên Ninh, Yên Thọ, Yên Khang, Yên Quý và 6 xã bằng chữ Định: Định Hoà, Định Thành, Định Tân, Định Hưng, Định Long và Định Tường.

Đến năm 1949 - 1950, 12 xã được tách thành 24 xã.

Khi thực hiện giảm tô (1954 - 1955) huyện được chia thành 28 xã: Định Bình, Định Công, Định Hải, Định Hòa, Định Hưng, Định Liên, Định Long, Định Tân, Định Tăng, Định Thành, Định Tiến, Định Tường, Yên Bái, Yên Giang, Yên Hùng, Yên Lạc, Yên Lâm, Yên Lộc, Yên Ninh, Yên Phong, Yên Phú, Yên Quý, Yên Tâm, Yên Thái, Yên Thịnh, Yên Thọ, Yên Trung và Yên Trường.

Ngày 5 tháng 7 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 177-CP giải thể huyện Thiệu Hóa, sáp nhập 15 xã vùng tả ngạn sông Chu của huyện Thiệu Hóa vào huyện Yên Định và đổi tên thành huyện Thiệu Yên, huyện lỵ đóng tại Kiểu (xã Yên Trường), gồm 43 xã và được chia thành ba vùng :
15 xã vùng Thiệu gồm: Thiệu Ngọc, Thiệu Vũ, Thiệu Tiến, Thiệu Thành, Thiệu Công, Thiệu Long, Thiệu Phú, Thiệu Phúc, Thiệu Hưng, Thiệu Nguyên, Thiệu Duy, Thiệu Giang, Thiệu Quang, Thiệu Thịnh và Thiệu Hợp.
16 xã vùng Yên gồm: Yên Quý, Yên Lộc, Yên Thọ, Yên Trung, Yên Phú, Yên Lâm, Yên Tâm, Yên Giang, Yên Phong, Yên Thái, Yên Bái, Yên Trường, Yên Ninh, Yên Lạc, Yên Hùng và Yên Thịnh.
12 xã vùng Định gồm: Định Hải, Định Hưng, Định Tân, Định Tiến, Định Tường, Định Tăng, Định Long, Định Liên, Định Hòa, Định Bình, Định Thành và Định Công.

Ngày 23 tháng 10 năm 1978, sáp nhập 2 xã Yên Quý và Yên Lộc thành xã Quý Lộc và chuyển thị trấn nông trường Thống Nhất từ huyện Lương Ngọc về huyện Thiệu Yên quản lý.

Ngày 17 tháng 2 năm 1979, sáp nhập 2 xã: Định Công và Định Thành thành xã Công Thành.

Ngày 2 tháng 10 năm 1981, chia xã Công Thành trở lại thành 2 xã: Định Công và Định Thành.

Đầu năm 1986, di chuyển huyện lỵ Thiệu Yên về Quán Lào (xã Định Tường).

Ngày 23 tháng 12 năm 1988, thành lập thị trấn Thiệu Yên (thị trấn huyện lỵ huyện Thiệu Yên) trên cơ sở một phần diện tích và dân số của các xã Định Tường và Định Long.

Ngày 18 tháng 11 năm 1996, các xã thuộc huyện Thiệu Hóa cũ được tách ra để tái lập huyện Thiệu Hóa. Huyện Thiệu Yên còn lại 2 thị trấn, 27 xã và được đổi lại tên cũ là huyện Yên Định. Đồng thời, thị trấn Thiệu Yên được đổi tên thành thị trấn Quán Lào (thị trấn huyện lỵ huyện Yên Định). Huyện Yên Định có thị trấn Quán Lào (huyện lỵ), thị trấn Nông trường Thống Nhất và 27 xã: Định Bình, Định Công, Định Hải, Định Hòa, Định Hưng, Định Liên, Định Long, Định Tân, Định Tăng, Định Thành, Định Tiến, Định Tường, Quý Lộc, Yên Bái, Yên Giang, Yên Hùng, Yên Lạc, Yên Lâm, Yên Ninh, Yên Phong, Yên Phú, Yên Tâm, Yên Thái, Yên Thịnh, Yên Thọ, Yên Trung, Yên Trường.

Ngày 15 tháng 10 năm 2009, giải thể thị trấn Nông trường Thống Nhất để thành lập thị trấn Thống Nhất.

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó:
Sáp nhập xã Yên Giang vào xã Yên Phú
Sáp nhập xã Yên Bái vào xã Yên Trường
Sáp nhập xã Định Tường vào thị trấn Quán Lào.

Ngày 27 tháng 4 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1260/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2021). Theo đó, chuyển 2 xã Quý Lộc và Yên Lâm thành hai thị trấn có tên tương ứng.

Huyện Yên Định có 4 thị trấn và 22 xã như hiện nay.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế
Tốc độ tăng trưởng GDP: 9 - 10%/năm. Trong đó:
Nông nghiệp: 6,0 - 7,0%/năm
Công nghiệp - xây dựng 17 - 19%/năm
Dịch vụ - thương mại: 9%/năm
GDP bình quân đầu người: tăng gấp 1,5 lần so với năm 2005
Sản lượng lương thực: 150 nghìn tấn
Năm 2010, hoàn thành nâng cấp hệ thống y tế cơ sở, 100% trạm y tế xã có bác sĩ
Năm 2010, 80% số làng, 100% số gia đình đạt gia đình văn hoá.

Giáo dục
Truyền thống cử nghiệp ở Yên Định phát triển vào loại sớm nhất Việt Nam, khi đạo Nho mới có mặt ở một số vùng. Vào thế kỷ VIII, hai anh em Khương Công Phụ và Khương Công Phục, người làng Sơn Ôi (nay là Tường Vân – Định Thành) thi đỗ tiến sĩ ở đất Trung Hoa thời Đường Đức Tông (780-804), nắm giữ nhiều cương vị quan trọng trong triều đình. Khi đạo Nho phát triển chế độ khoa cử bắt đầu từ cuối thế kỷ XI, thì liền trong vài ba thế kỷ, Yên Định vẫn chưa có người nối được bước chân của người đi trước mà phải đợi đến cuối thời Trần vào năm 1384, mới có người giành được học vị Thái học sinh. Dưới triều Lê, Mạc và Lê Trung hưng, sự nghiệp khoa cử ở Yên Định được dịp khai hoa kết trái. Theo số liệu thống kê (có thể chưa đầy đủ) thì trong mấy trăm năm thi cử Hán học, cả huyện Yên Định có 11 vị đỗ đại khoa:
Khương Công Phụ (Tường Vân – Định Thành) thi đỗ năm 784 (Trạng nguyên).
Khương Công Phục (em ruột Khương Công Phụ) thi đỗ năm 784.
Hoàng Hối Khanh (Bái Trại – Định Tăng) thi đỗ năm 1384.
Trịnh Thiết Trường (làng Si – Định Bình) thi đỗ năm 1442 (Bảng nhãn).
Yên Đôn Lễ (Chân Lữ – Định Long) thi đỗ năm 1532.
Yên Đôn Phác (em sinh đôi với Yên Đôn Lễ) thi đỗ năm 1541.
Trịnh Cảnh Thụy (Chân Bái – Yên Bái) thi đỗ năm 1592.
Trịnh Minh Lương (Chân Bái – Yên Bái) thi đỗ năm 1680.
Trần Ân Chiêm (Định Tường) thi đỗ năm 1715.
Hà Tông Huân (Kim Vực – Yên Thịnh) thi đỗ năm 1724 (Bảng nhãn).
Trần Thiên Sưởng (Khoái Lạc – Yên Phú) thi đỗ năm 1775.

Ngoài ra, Yên Định còn có gần 20 cử nhân đỗ vào thời Nguyễn: Trịnh Nguyên Thục (Yên Định), Phạm Xuân Bích (Tràng Lang), Trịnh Trí Viễn (Yên Định), Nguyễn Văn Giai (Văn Bái), Trịnh Đình Diễn (Diên Thượng), Nguyễn Tư Thành (Phượng Lai), Trịnh Xuân Dương (Yên Định), Trịnh Thiện Dự (Yên Định), Phạm Viết Khởi (Hương Thị), Phạm Hữu Thi (Yên Hoành), Hà Duy Cán (Yên Cứu), Hoàng Trung Thông (Đông Lý), Trịnh Tuần, Trịnh Bưu (Yên Định), An Đôn Tố (Đa Lộc), Bùi Văn Đồng (Diên Hy), Hà Phạm Huy (Đan Nê)... Trường học ở Yên Định đã có rất sớm, từ năm Minh Mệnh thứ 7 (1827).

Để đạt được thành tựu về cử nghiệp, nhiều làng xã, đã đề ra hình thức khuyến học như miễn phu đài, tạp dịch, đặt học điền. Nhiều người như ông nghè Trần Ân Chiêm, trở thành thày dạy nổi tiếng, có 3 học trò thi đỗ đại khoa.

Truyền thống hiếu học của Yên Định ngày nay vẫn được kế tục. Các xã Định Hải, Định Thành, Định Liên... vẫn có hàng chục nhà khoa học đạt học vị Tiến sĩ ở trong nước và nước ngoài; đã có cả học trò đạt giải cao kỳ thi toán quốc tế.

Ngoài ra, Yên Định có nhiều nhà quản lý, chính trị, quân sự, ngoại giao và văn học lỗi lạc, tiêu biểu như Khương Công Phụ, Hoàng Hối Khanh, Ngô Kinh, Trịnh Thiết Trường, Hà Tông Huân, Lê Đình Kiên...

Đội ngũ nhân tài của Yên Định ngày càng nối tiếp đông đảo và có mặt trên nhiều lĩnh vực.

Dân số
Năm 1996, cả huyện có 173.000 dân, mật độ 824 người/km². Tỷ lệ tăng dân số trong những năm qua khoảng 1,6%. So với toàn tỉnh, mật độ dân số của Yên Định vào loại tương đối cao. Cả huyện có 35.730 hộ gia đình, trong đó có 34.300 hộ nông nghiệp (96%), số còn lại hoạt động thương nghiệp dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp và hộ cán bộ công nhân viên chức. Số liệu này đã phản ánh rõ nét về cơ cấu hoạt động kinh tế ở địa phương, cư dân chủ yếu sống bằng nghề nông.

Dân tộc Kinh chiếm hầu hết dân số trong huyện. Ở Yên Lâm có một số gia đình người Mường.

Dân số của Yên Định thuộc loại trẻ. Số người đang độ tuổi lao động chiếm gần 40%, số người hết tuổi lao động độ 8-9%, số người sắp đến tuổi lao động cũng khá lớn; hàng năm có khả năng bổ sung hàng ngàn người, tạo ra sức ép lớn về giải quyết công ăn việc làm và thu nhập kinh tế trong lúc tổng sản phẩm xã hội tăng chậm.

Dân số và lao động ở Yên Định cũng trải qua nhiều sự xáo trộn. Bên cạnh số người rời quê cũ đi xây dựng kinh tế, còn một số lượng đáng kể di chuyển nội vùng hoặc từ nơi khác đến.

Mỗi làng, xóm ở Yên Định có khoảng 1.000 người với chừng 200 hộ, mỗi hộ trung bình có năm người. Năm 1984 mỗi người có khoảng 1.000m2 đất nông nghiệp, tới năm 1997 con số này rút xuống còn khoảng 800m2.

Yên Định là địa bàn con người đến tụ cư từ rất sớm. Họ quây quần, tập hợp nhau theo từng ngõ xóm và liên kết thành làng xã. Khi đã trở thành đơn vị hành chính cấp cơ sở rồi, làng xã lại chia thành nhiều thôn, hoặc xã nhất thôn với mấy xóm lẻ, ngõ ngỏ. Ngoài ra làng xã còn chia thành giáp. Trong đó giáp tập hợp một, hai thôn, hoặc vài dòng họ cùng quy tụ ở một khu vực hoặc địa bàn.

Yên Định có chừng 40 dòng họ đan xen, cư trú ở mọi địa bàn, nhưng họ Lê, họ Nguyễn và họ Trịnh chiếm phần đông. Có lẽ trong quá trình cải biến, sự chuyển đổi dòng họ cũng đã từng diễn ra như một số họ Lý vào thời Trần chuyển sang họ Nguyễn, một số họ Đinh ở Đan Nê được mang quốc tính vào thời Lê. Ngoài các dòng họ kể trên còn có các họ: An, Bùi, Cao, Chu, Doãn, Dương, Đào, Đặng, Đình, Đỗ, Lưu, Ngô, Nhữ, Phạm, Phan, Thiều, Trần, Trương, Văn, Vũ,...

Giao thông
Giao thông thủy bộ của Yên Định khá thuận lợi, sớm phát triển cũng là một yếu tố thúc đẩy guồng máy kinh tế (thờ nhà Nguyễn đã có 2 bến đồ đông đúc người qua lại buôn bán là: bến Sét và bến Ngọc Hoạch).

Nhìn chung hệ thống đường bộ chỉ phù hợp cho việc đi lại trong những ngày nắng ráo, khi mưa thì đi lại trở nên khó khăn hơn, hạn chế việc giao lưu giữa các vùng. Có lẽ vì vậy mà tuyến đường thủy trở nên có ý nghĩa, phục vụ tốt hơn cho việc vận chuyển hàng hóa và thông thương với nhiều vùng của đất nước. Có quốc lộ 45 và đường cao tốc Mai Sơn – Quốc lộ 45 đi qua.

Sông Mã có một đoạn chảy trong địa phận Yên Định dài 30,5 km, lòng sông rộng và sâu, tàu thuyền trọng tải lớn có thể cập bến dễ dàng ở Bến Hoành, Sét, Bến Kiểu, Yên Thọ, Đồn Trang. Từ đây tàu thuyền có thể xuôi đến Hàm Rồng, Cửa Hới ra biển Đông.

Sông Cầu Chày, từ ngã ba Định Công (nơi sông Cầu Chày hợp với sông Mã), thuyền bè dễ dàng ngược bến Hải Quật, Bái Ân, Cầu Si hoặc lên Cầu Lim, Hoạch Thôn với chiều dài 25 km. Nhìn trên đại thể, hệ thống chợ, đường giao thông khá thuận lợi đã làm cho hoạt động kinh tế của Yên Định càng trở nên phát đạt và phồn thịnh hơn.

Văn hóa

Truyền thống chống giặc ngoại xâm
Mở đầu là cuộc khởi nghĩa của Triệu Thị Trinh – Triệu Quốc Đạt chống lại nhà Ngô, làm cho "toàn thể Châu Giao chấn động". Cuộc khởi nghĩa này là "đỉnh cao của phong trào nhân dân thế kỷ II – III, nổ ra ngay trong thời kỳ mà bọn đô hộ có lực lượng hùng mạnh, đã củng cố được ách thống trị trên đất nước ta và đang đẩy mạnh dã tâm đồng hóa của chúng".

Đào Lang, người làng Bùi Đỉnh (Yên Phú) là tướng tài lập được nhiều công tích trong cuộc kháng chiến chống Tống (lần thứ nhất). Năm 1083 lại được cử làm chỉ huy công việc đào sông từ Đan Nãi đến Bà Hóa. Ông đã cho đào xong các kênh từ Đồng Cổ (Yên Thọ) qua Hà Xá, Làng Bùi (Yên Phú – Yên Giang) nối sông Mã với sông Cầu Chày và nhiều kênh khác, tạo nên hệ thống giao thông đường thủy hoàn chỉnh, thuận lợi cho đi lại và sản xuất nông nghiệp.

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo đầu thế kỷ XV, đã được nhân dân Yên Định hết lòng hưởng ứng. Ngô Kinh, người làng Đồng Phang (Định Hóa) vốn là gia thần của Lê Khoáng, cùng con là Ngô Từ, đều có công trong việc cung cấp lương thực cho nghĩa quân, do đó Lê Khoáng được phong là Thái phó, con được phong là Thái bảo.

Sự hy sinh của người phụ nữ thôn Phúc Trí (Yên Lâm) đã góp phần làm nên thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn. Ngoài việc cho người con trai duy nhất gia nhập nghĩa quân, bà còn tự mình thắp sáng ngọn đèn trên núi cao để báo cho Lê Lợi biết địch đang từ Đồn Trang, Bến Kiểu kéo đến, để nghĩa quân kịp thời đối phó. Nhiều địa danh như Vực Sống, Vực Sáng, Vực Bỏ trên sông Cầu Chày còn ghi lại những năm tháng gian khó của nghĩa quân Lam Sơn.

Ngoài ra, đây còn là nơi sinh ra Quang Thục Hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao, vợ của Lê Thái Tông, mẹ của Lê Thánh Tông – một vua hiền tài văn – võ song toàn.

Sự kiện quân Pháp đánh chiếm Thanh Hóa đã làm nổi lên tinh thần kháng chiến của nhân dân các địa phương trong tỉnh. Một hệ thống đồn lũy trên vùng đất rộng lớn ven sông Mã và con đường kéo dài từ huyện Yên Định lên Cẩm Thủy tới La Hán (Bá Thước), đã được hình thành. Trịnh Văn Nghi – tức Cai Văn (ở Đan Hạ – Yên Quý) đã xây dựng và giữ chốt tiền tiêu Đan Nê.

Nhằm đối phó với phong trào, Tướng Ornét đã phái Thiếu tá Tairion đem quân từ Nam Định vào Thiệu Hóa, vượt sông Chu tiến sâu vào Yên Định. Trong hơn 1 tháng (25-3 đến 26-4-1886) nhiều trận đánh đã diễn ra ác liệt giữa nghĩa quân và giặc Pháp trên đất Yên Định. Địch đã bị tiêu diệt nhiều tên trong các trận đánh ở An Lũy (Quán Lào) ngày 26-3 và các trận Cầu Si, Thạch Lẫm. Lê Đình Phơn (Cai Phơn quê Thiết Đanh), Quản Lĩnh (Kênh Khê), Lãnh Bốc (Bốc Cát) đóng quân ở Vạn Lại (gần Ngọc Lặc và Đa Nẫm – Yên Giang) đã tấn công giặc ở đồn Cầu Si diệt nhiều tên, trong đó có Tri huyện Điều, tay sai đắc lực của giặc Pháp. Để trả đũa, kẻ địch cho triệt hạ Bản Đanh, Làng Lào. Cai Phơn, Quản Lĩnh đã đem quân đánh địch ở Dộc Nghề, diệt nhiều tên rồi giao chiến với chúng ở gần Mau Tròn – cách đồn Cầu Si độ 1 km. Trong trận này Đốc Xáo (Thiết Đanh) đã anh dũng hy sinh; Cai Phơn sa vào tay giặc và bị giết.

Kể từ đây, địa hạt Thanh Hóa đã hình thành một số trung tâm kháng chiến mạnh, trong đó có Yên Định. Quan Hóa nằm giữa các lưu vực sông Mã, sông Chu, sông Cầu Chày đặt dưới sự chỉ huy của Trần Xuân Soạn, Hà Văn Mao. Các trung tâm này không dừng lại và đóng khung ở miền núi mà đã lan rộng xuống vùng đồng bằng.

Đến giữa năm 1886, các cuộc đấu tranh trên chuyển sang giai đoạn phát triển mới. Nhu cầu tập hợp lực lượng, tổ chức phong trào theo quy mô lớn hơn trở nên cấp bách. Hội nghị Bồng Trung (Vĩnh Tân – Vĩnh Lộc) đã quyết định cử Phạm Bành, Đinh Công Tráng xây dựng cứ điểm Ba Đình (Nga Sơn), Hà Văn Mao phụ trách tổ chức cứ điểm Mã Cao (thuộc Yên Giang, Yên Phú ngày nay).

Chỉ huy cứ điểm Mã Cao ngoài Hà Văn Mao còn có Tôn Thất Hàm. Nhân dân các làng quanh khu vực đã hăng hái gia nhập nghĩa quân, trong đó có nhiều người tiêu biểu như Quản Khối (Cai Khối) người họ Trịnh Cảnh Thụy – làng Hổ Bái (Yên Bái), Trịnh Văn Nghị tức Cai Văn quê ở Đan Hạ, Tú Vanh quê ở Mao Lộc (Yên Định), Quản Bổng, Đội Kiên (người Mường ở Làng Mé, Yên Lâm), Nguyễn Văn Toản, Nguyễn Văn Phúc ở Bùi Thượng (Yên Phú) và Trần Văn Trình ở Bùi Hạ (Yên Phú)...

Cuối năm 1886, thực dân Pháp đã huy động một lực lượng binh lực lớn tấn công vào cứ điểm Ba Đình. Dưới sự chỉ huy của Phạm Bành, Đinh Công Tráng, nghĩa quân đã đánh trả quyết liệt, giáng cho địch nhiều đòn nặng nề, phá vỡ vòng vây chuyển lên căn cứ Mã Cao, tiếp tục hoạt động, củng cố hệ thống đồn lũy, bố trí lại lực lượng chuẩn bị cho một cuộc chiến đấu mới.

Nhằm tấn công vào Mã Cao, Đại tá Brisse đã giao cho Trung tá Dost đem quân theo hướng Bắc từ Hà Trung – Thạch Thành; Trung tá Mesanse đem quân vào Thiệu Hóa, lên Thọ Xuân; hai cánh quân này gặp nhau ở Bùi Hạ (Yên Phú) để chuẩn bị đánh vào căn cứ. Ngoài ra quân Pháp còn dành một lực lượng hộ tống binh thuyền chở vũ khí, lương thực theo sông Mã, qua ngã Ba Bông (Vĩnh Lộc), vào sông Cầu Chày (Yên Định) để tiếp tế cho hai cánh quân. Tổng số binh lực của Pháp tập trung tấn công Mã Cao lên tới 63 sĩ quan, 897 lính Pháp, 2.333 lính tập và 1.747 phu.

Chiến sự đã diễn ra quyết liệt trong ngày 2-2-1887. Quân Pháp bị lọt vào các ổ mai phục ở đồn chính và các đồn phụ, phải cầu cứu pháo binh yểm trợ. Ngoài Mã Cao, chiến sự còn diễn ra quyết liệt ở Hồ Sen, Cửa Bao. Khi đêm xuống, hai bên tạm ngừng chiến. Nghĩa quân được lệnh di chuyển sang Thọ Xuân, Ngọc Lặc.

Mặc dù đồn Mã Cao bị vỡ, nghĩa quân vẫn tiếp tục chiến đấu ở Thung Voi, Thung Khoai. Địch nghi binh ở phía nam, dồn lực lượng tấn công ở hướng đông – bắc, dùng bè mảng vượt sông Cầu Chày. Đồn Thung Voi bị rơi vào tay giặc. Nghĩa quân chuyển lên Thung Khoai, phục kích thắng lợi ở Cầu Tre (Thọ Xuân) bất ngờ tập kích dồn Yên Lược. Quân Pháp dồn lực lượng về đồn Cây Khế nhưng vẫn bị tập kích, sa vào bẫy chông đành phải rút lui. Ngày hôm sau chúng từ làng Phúc Địa vượt sông Cầu Chày, xuyên qua làng Me, tấn công vào đông bắc Thung Voi, buộc nghĩa quân phải rút sang Ngọc Lặc.

Chạm trán nảy lửa với nghĩa quân, địch phải thú nhận: căn cứ Mã Cao còn có thể củng cố lợi hại hơn căn cứ Ba Đình nhiều và chúng ta phải tỏ lòng kính phục xứng đáng với người chỉ huy đã tổ chức và biết lợi dụng địa hình và những phương tiện phòng thủ sẵn có một cách chính xác như vậy(8). Tinh thần chiến đấu ngoan cường của nghĩa quân đã để lại trong lòng nhân dân niềm cảm phục sâu sắc:

– Cửa Bao có lũy có hào

Cũng chờ giặc vào thử súng, thử tên.

– Hà Văn, Cầm Bá một đoàn

Cùng nhau gánh vác giang sơn nước nhà

Man dân như lối Thanh Hoa

Trung châu ít kẻ vượt ra bậc ngoài

Tiếc thay gặp vận suy mài

Xui nên hào kiệt thiệt tài kiết suy.

Tiếp nối truyền thống đấu tranh anh dũng của nhân dân trong huyện, một số sĩ phu và văn thân ở Yên Định đã tìm con đường cứu nước theo xu hướng mới. Hà Phạm Huy, đậu cử nhân, từng bàn việc trong Quốc sử quán, sau ra làm Tri huyện. Ông là người Đan Nê (Yên Thọ), vì tính cương trực, hay làm thơ châm biếm Pháp và quan lại Nam triều nên cũng phải về hưu sớm.

Cử nhân Trịnh Bưu người làng Yên Định (Định Tân) là một nhà báo tài ba xuất hiện trên các tờ Thực Nghiệp, Khai Hóa, Thanh Nghệ Tĩnh tân văn. Cử nhân Lê Thực Đĩnh cũng thông qua thơ văn, nêu những tấm gương cao đẹp của các bậc yêu nước thương nòi.

Thật đáng tự hào với những trang sử chống thực dân Pháp hết sức vẻ vang của địa phương. Địa danh Mã Cao cùng bao tên tuổi của các thủ lĩnh, nghĩa quân và sĩ phu, văn thân trên đất Yên Định chắc chắn vẫn còn sống trong lòng quê hương đất nước. Nó đã tiếp nối truyền thống ngàn năm mà Bà Triệu, Ngô Thị Ngọc Dao đã từng viết lên những trang ngời sáng.

Lễ hội, tôn giáo
Tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên là một mỹ tục đáng khích lệ. Hầu như làng nào cũng có đền, miếu, phủ, nghè để quanh năm hương khói. Nhiều đền thờ ở địa phương đã trở thành quốc miếu như đền Đồng Cổ (Yên Thọ) phụng thờ thần Trống đồng, nghè Hổ Bái (Yên Bái) thờ thần Hợp Lang – con Lạc Long Quân; phủ Lời (Yên Trung), nghè Đắc Lộc (Yên Thọ) thờ Lý Thường Kiệt, đền Khương Thượng thư (Định Thành), đền Đồng Phang (Định Hòa) thờ Ngô Thị Ngọc Dao, tiệp dư của Lê Thái Tông và là mẹ Lê Thánh Tông. Bên cạnh đó là hàng chục các đền miếu khác thờ các nhân thần, thiên thần được dựng lên ở Trịnh Điện, Thiết Đanh, Căng Thượng, Ngọc Vực, Duyên Hy. Nhiều ngôi đình bề thế được dựng lên ở Sét, Phù Hưng, Cẩm Trướng ngoài chức năng sinh hoạt cộng đồng, còn được dùng làm nơi thờ phụng thành hoàng hoặc sức mạnh siêu nhiên khác.

Các lễ, hội ở Yên Định là một hoạt động tiêu biểu về văn hóa – nghệ thuật. Từ những trò kéo chòa rào ở Điện Thượng, săn cuốc ở Huê, săn chim ở Kẻ Lào đến chọi voi ở Chiềng, vật ở Bộc được lưu truyền qua các đời, đều có trò diễn như trò khách trong hệ thống trò Chụt ở Thiết Đanh, trò Chèo tàu trong hệ trò Chiềng...

Tục ngữ – ca dao xuất hiện ở Yên Định là vốn quý trong kho tàng văn học dân gian, ghi nhận về những hiện thực thiên nhiên đầy khắc nghiệt nhưng cũng chứa đựng nhiều nét đẹp thân thương. Quê hương thực sự là những tình cảm thiêng liêng cao quý đọng lại qua các thế hệ và lớp người:

Đông Kinh có bức địa đồ

Có sông tắm mát, có hồ Ngọc Châu

Trước làng thì có bãi dâu

Đàng sau voi ngựa đứng đầu về am

Làng ta tục sĩ nhân thuần

Địa linh, nhân kiệt hồng quần kém ai...

– Chè Đồng Sông, bông Đồng Ải

– Đất Đào Ngang khoai lang thơm ngọt

(Yên Phú)

– Làng Bốc đi tát, làng Cát đi câu, làng Châu đan thúng

(Yên Lạc)

– Lũ Phong nước mắm, buôn trâu

Các bà, các chị buôn cau, buôn chè

(Yên Phong)

– Ra về én bắc, nhạn đông

Hai hàng châu lệ đẫm sông Cầu Chày

– Ra về em những nhớ mong

Hai hàng châu lệ đẫm sông Cầu Chày...

Bên cạnh đó, người dân Yên Định còn sáng tạo ra những làn điệu dân ca phong phú với hát đối đáp, hát ghẹo... Một số làng như Tràng Lang – Nam Trịnh; Quan Trì – Diên Thượng; Bái Thủy – Phúc Lập lại có hệ thống các bài hát kết chạ diễn tả lại cảnh ngộ hai làng giúp nhau khi hoạn nạn, coi nhau như chạ anh, chạ em.

Chuyện kể dân gian ở Yên Định cũng hết sức phong phú. Các sự tích đều xoay quanh các vị thiên thần, sơn thần, thủy thần, các nhân vật được thờ phụng ở các đền, miếu hoặc tên làng, xóm, cánh đồng, trận đánh, khúc sông.

Đạo Phật có mặt ở Yên Định chậm nhất vào thời nhà Đinh, dấu vết còn được ghi nhận ở chùa Hưng Phúc (Định Tiến). Từ thời nhà Lý đến Hậu Lê, đạo Phật phát triển mạnh với hệ thống các chùa ở Trịnh Lộc (Yên Phú), Quy Sơn (Định Hải). Đạo Phật ở đây có sự đan xen, hòa đồng rất rõ với tín ngưỡng dân gian.

Thiên Chúa giáo xâm nhập vào Yên Định từ thế kỷ XIX, chủ yếu là các làng dọc sông Mã, sông Cầu Chày như ở Định Công, Định Tân, Yên Phong, Quý Lộc, Yên Thịnh, Yên Thọ, Yên Thái, Định Tăng; ngoài ra còn có ở Định Tường, thị trấn Quán Lào, Yên Lâm. Nhiều giáo dân từ Nga Sơn, Quảng Xương và ở các tỉnh Ninh Bình, Nam Định đến Yên Định từ đầu thế kỷ XX, đã dựng lên một số họ đạo ở địa phương.

Các làng nghề truyền thống
Nghề nông là nghề chính của đại đa số nhân dân trong huyện. Chăn nuôi khá phát triển. Đây là khu vực có tiếng về nhiều trâu, bò giống tốt, nhất là các tổng Khoái lạc, Đan Nê. Một số vùng thuộc địa hình đồi núi như Yên Thọ, Yên Lâm, Định Công, Định Tiến, Định Thành, Định Hải nuôi nhiều dê. Cả huyện lại có đến 420 ha ao hồ, đầm hoang đã được khai thác để nuôi cá, trong đó có các hồ Cựu Mã giang (Yên Bái, Yên Trung), Mau Bưa (Yên Thái), Thắng Long (Yên Lâm), Sen (Yên Giang) là lớn hơn cả.

Nghề thủ công tuy cũng đa dạng, nhưng không phát triển mạnh, chủ yếu là nghề đan thúng, rổ rá... ở làng Châu, làng Cát (Yên Lạc), nghề nung gạch, ngói ở Cẩm Trướng (Định Công) và một vài ngành nghề nhỏ, lẻ khác.

Buôn bán có lẽ ra đời sớm, có những điều kiện phát triển để hỗ trợ cho nền kinh tế tiểu nông ở địa phương vốn đã khép kín. Vùng Đan Nê xưa đã được sách Đại Nam nhất thống chí mô tả như là một trung tâm thương mại khá sầm uất, vì có "bến đò cổ, dân cư buôn bán khá đông. Đó cũng là nơi đô hội của vùng Ái Châu vậy". Thời nhà Nguyễn, Yên Định đã có 3 chợ lớn: chợ Sét, chợ Yên Định (Định Tân) và chợ Bái Châu, đến nay hệ thống chợ trong huyện được mở hầu hết khắp địa bàn.

Ngoài hai thị trấn, Yên Định còn có nhiều thị tứ phân bổ khắp trong huyện như ở Yên Lâm, Yên Tâm, Yên Bái, Kiểu, Đồn Trang, Sét, Dền, Cầu Si, Cẩm Trướng. Hầu như xã nào cũng có chợ(4). Hệ thống chợ và nhịp độ buôn bán, trao đổi ở các thị trấn, thị tứ, chính là bộ mặt của hoạt động thương mại của Yên Định.

Ca dao, tục ngữ
Tục ngữ – ca dao xuất hiện ở Yên Định là vốn quý trong kho tàng văn học dân gian, ghi nhận về những hiện thực thiên nhiên đầy khắc nghiệt nhưng cũng chứa đựng nhiều nét đẹp thân thương. Quê hương thực sự là những tình cảm thiêng liêng cao quý đọng lại qua các thế hệ và lớp người:

Đông Kinh có bức địa đồ

Có sông tắm mát, có hồ Ngọc Châu

Trước làng thì có bãi dâu

Đàng sau voi ngựa đứng đầu về am

Làng ta tục sĩ nhân thuần

Địa linh, nhân kiệt hồng quần kém ai...

– Chè Đồng Sông, bông Đồng Ải

– Đất Đào Ngang khoai lang thơm ngọt

(Yên Phú)

– Làng Bốc đi tát, làng Cát đi câu, làng Châu đan thúng

(Yên Lạc)

– Lũ Phong nước mắm, buôn trâu

Các bà, các chị buôn cau, buôn chè

(Yên Phong)

– Ra về én bắc, nhạn đông

Hai hàng châu lệ đẫm sông Cầu Chày

– Ra về em những nhớ mong

Hai hàng châu lệ đẫm sông Cầu Chày...

Bên cạnh đó, người dân Yên Định còn sáng tạo ra những làn điệu dân ca phong phú với hát đối đáp, hát ghẹo... Một số làng như Tràng Lang – Nam Trịnh; Quan Trì – Diên Thượng; Bái Thủy – Phúc Lập lại có hệ thống các bài hát kết chạ diễn tả lại cảnh ngộ hai làng giúp nhau khi hoạn nạn, coi nhau như chạ anh, chạ em.

Chuyện kể dân gian ở Yên Định cũng hết sức phong phú. Các sự tích đều xoay quanh các vị thiên thần, sơn thần, thủy thần, các nhân vật được thờ phụng ở các đền, miếu hoặc tên làng, xóm, cánh đồng, trận đánh, khúc sông.

Tham khảo

Chú thích

Xem thêm


title: Paromphale

text:
Paromphale là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Paromphale caeca (Swinhoe, 1902)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Paromphale at funet

Hadeninae


title: Marisela Morales

text:
Marisela Morales tên đầy đủ là Marisela Morales Ibañez, là nữ luật gia người México và là phụ nữ đầu tiên đảm nhiệm chức tổng chưởng lý (Attorney General) của México.

Tiểu sử
Cô sinh ngày 1 tháng 3 năm 1970 tại thành phố Mexico, tốt nghiệp cử nhân luật ở National Autonomous University of Mexico (Đại học tự trị quốc gia Mexico), sau đó cô đậu bằng thạc sĩ luật, chuyên ngành khoa học hình sự ở "Học viện Khoa học hình sự quốc gia" (National Institute of Criminal Sciences). Cô làm phụ tá Tổng chưởng lý, phụ trách điều tra Tội phạm có tổ chức.

Ngày 31.3.2011, cô được tổng thống Felipe Calderón bổ nhiệm làm tổng chưởng lý Mexico thay thế Arturo Chávez. Ngày 7.4.2011 Thượng nghị viện Mexico đã phê chuẩn quyết định bổ nhiệm của tổng thống, cô trở thành tổng chưởng lý thứ 42 và là người phụ nữ đầu tiên đảm nhiệm chức vụ này ở Mexico.

Giải thưởng
Cô đã được Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ Hillary Clinton và đệ nhất phu nhân Michelle Obama trao tặng Giải quốc tế cho Phụ nữ dũng cảm năm 2011 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của Cơ quan tổng chưởng lý Cộng hòa Mexico  (tiếng Tây Ban Nha)

Sinh năm 1970
Nhân vật còn sống
Nữ luật sư México
Người Thành phố México


title: Saint-Loup-en-Comminges

text:
Saint-Loup-en-Comminges là một xã ở tỉnh Haute-Garonne vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã Saint-Loup-en-Comminges nằm ở khu vực có độ cao trung bình 420 mét trên mực nước biển.
Sông Gesse chảy theo hướng đông đông bắc qua phía đông nam của xã, tạo thành một phần ranh giới phía đông.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintloupencomminges


title: Suzaka, Nagano

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Nagano, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Nagano