title: Parabol

text:
Trong toán học, parabol (Tiếng Anh là parabola, bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp παραβολή) là một đường conic được tạo bởi giao của một hình nón và một mặt phẳng song song với đường sinh của hình đó. Một parabol cũng có thế được định nghĩa như một tập hợp các điểm trên mặt phẳng cách đều một điểm cho trước (tiêu điểm) và một đường thẳng cho trước (đường chuẩn).

Trường hợp đặc biệt xảy ra khi mặt phẳng cắt tiếp xúc với mặt conic. Trong trường hợp này, giao tuyến sẽ suy biến thành một đường thẳng.

Parabol là một khái niệm quan trọng trong toán học trừu tượng. Tuy nhiên, nó cũng được bắt gặp với tần suất cao trong thế giới vật lý, và có nhiều ứng dụng trong kỹ thuật, vật lý, và các lĩnh vực khác.

Các phương trình hình giải tích của parabol

Trong Hệ tọa độ Descartes, một parabol với trục đối xứng song song với trục  và có đỉnh , tiêu cự , và đường chuẩn , với  là khoảng cách từ đỉnh tới tiêu cự, sẽ có phương trình như sau:.

hoặc, với trục song song với trục x

Tổng quát hơn, một parabol là một đường cong trên mặt phẳng Decartes định nghĩa bởi phương trình tối giản có dạng

trong đó , tất cả các hệ số đều là số thực và  hoặc , và có nhiều hơn một nghiệm, xác định tất cả các cặp (x;y) trên parabol, tồn tại. Phương trình được gọi là tối giản nếu nó không thể được biểu diễn dưới dạng tích hai phương trình tuyến tính (không nhất thiết khác nhau).

Các định nghĩa hình học khác
Một parabol cũng có thể được định nghĩa là một đường conic với tâm sai bằng 1. Là một kết quả của định nghĩa này, các parabol đều đồng dạng. Một parabol có thể được dựng bằng cách tìm giới hạn của một chuỗi elip trong đó một tiêu điểm, được giữ nguyên trong khi cái còn lại được di chuyển ra xa. Với nghĩa này, một parabol có thể được coi là một elip với một tiêu cự ở vô hạn. Parabol là một ảnh nghịch đảo của một cardioid (đường hình tim).

Một parabol chỉ có một trục đối xứng duy nhất, đi qua tiêu điểm và vuông góc với đường chuẩn của nó. Giao điểm của trục này và parabol được gọi là đỉnh. Một parabol quay xung quanh trục của nó trong không gian ba chiều sẽ tạo ra một hình paraboloid.

Parabol được tìm thấy trong rất nhiều tình huống của thế giới vật lý (xem phía dưới).

Các phương trình
(với đỉnh (h, k) và khoảng cách p giữa đỉnh và tiêu điểm - lưu ý rằng nếu đỉnh ở dưới tiêu điểm và tương ứng ở trên đường chuẩn thi p dương, còn không thì p âm; tương tự, với trục đối xứng ngang, p dương nếu đỉnh nằm bên trái tiêu điểm và bên phải đường chuẩn).

Descartes

Trục đối xứng dọc

trong đó:
.

Trục đối xứng ngang

trong đó:
.

 Parabol tổng quát
Dạng tổng quát của một phương trình parabol là:

được rút ra từ phương trình tổng quát của các đường conic và tính chất của parabol .

 Bán kính qua tiêu, bán tiêu và hệ trục tọa độ cực

Trong hệ tọa độ cực, một parabol với tiêu điểm tại gốc và đường chuẩn trên trục dương x được cho bởi phương trình

trong đó, l là bán tiêu: khoảng cách từ tiêu điểm đến bản thân parabol, đo dọc theo đường thẳng vuông góc với trục đối xứng. Lưu ý rằng đoạn này gấp đôi khoảng cách từ tiêu điểm tới đỉnh của parabol và bằng một nửa bán kính qua tiêu.

Bán kính qua tiêu và một dây cung đi qua tiêu điểm chính và vuông góc với trục đối xứng, nó có độ dài bằng 4a.

 Dạng Gauss-mapped

Theo dạng Gauss-mapped:

với pháp tuyến
.

 Tìm tiêu điểm

Cho một parabol có đỉnh là (0,0) và công thức là

Cho điểm có tọa độ (0,f) — tiêu điểm — chắc chắn với một điểm P nằm trên parabol luôn có khoảng cách đến tiêu điểm và đường thẳng vuông góc với trục đối xứng của parabol (đường chuẩn), đường này song song với trục x. Vì điểm P có thể trùng với đỉnh, cho nên nó kéo theo rằng đường chuẩn đi qua điểm có tọa độ là (0,-f). Nên với điểm P=(x,y), điểm đó cách đều hai điểm (0,f) và điểm (x,-f). Nên cần tính được giá trị f thỏa mãn điều kiện trên.

Đặt điểm F là tiêu điểm, và điểm Q là điểm có tọa độ là (x,-f). Đoạn FP bằng đoạn QP.

Bình phương cả hai vế,

Rút gọn hai vế, ta có,

Chia cả hai vế cho x² (x khác không),

Đặt p=f và công thức của parabol trở thành

Tổng quát cho mọi parabol, với công thức ở dạng tiêu chuẩn
,

tiêu điểm sẽ có tọa độ là

có thể viết lại thành

và đường chuẩn được xác định bởi công thức:

có thể viết lại thành

 Tính phản xạ tại tiếp điểm
Phát biểu một cách toán học, mọi tia xuất phát từ một điểm cho trước song song với trục đối xứng của parabol đều đối xứng với tia xuất phát từ điểm đó đi qua đỉnh qua đường thẳng vuông góc với tiếp tuyến tại điểm đó.

Phát biểu theo cách vật lý, mọi tia sáng truyền dọc theo trục đối xứng vào phần lõm của một gương có dạng parabol đều có tia phản xạ qua tiêu điểm.

 Khi b thay đổi Tìm tung độ của đỉnh parabol '''

Ta đã biết hoành độ của đỉnh parabol là , rồi thay vào phương trình

 đơn giản hóa

Vì vậy, đỉnh có tọa độ là…

Parabol trong thế giới vật lý

Trong tự nhiên, các hình gần giống các parabol và các vật có hình paraboloid xuất hiện ở nhiều nơi. Ví dụ của hình parabol được biết đến nhiều nhất trong lịch sử vật lý là quỹ đạo ném xiên tạo ra bởi một chất điểm hoặc một vật thể dưới tác dụng của một trọng trường không đổi khi không có lực cản của không khí (ví dụ như: một quả bóng chày bay trong không trung, bỏ qua lực cản của không khí). Đường bay hình parabol tạo ra bởi chuyển động ném xiên được phát hiện ra nhờ các thí nghiệm của Galileo vào đầu thế kỷ XVII, người đã tiến hành các thí nghiệm về chuyển động của quả bóng trên mặt phẳng nghiêng. Ông ta sau đó đã chứng minh thành công bằng phương pháp toán học trong cuốn 'Đối thoại về hai ngành khoa học mới'. Với vật thể có kích thước lớn, ví dụ như một vật động viên lặn nhảy xuống từ ván nhảy, vật thể sẽ chuyển động phức tạp như chuyển động quay, nhưng trọng tâm của vật vẫn chuyển động theo hình parabol. Trong mọi trường hợp, đường bay của một vật khi bị ném vào không trung luôn là một hình parabol. Sự có mặt của lực cản không khí, luôn làm biến dạng quỹ đạo chuyển động của vật, ở tốc độ chậm, dạng của quỹ đạo là một hình gần giống hình parabol. Ở tốc độ cao hơn, ví dụ như quỹ đạo chuyển động của một viên đạn, dạng của quỹ đạo sẽ bị biến đổi mạnh và không còn giống một hình parabol nữa.

Một số trường hợp khác hình parabol có thể xuất hiện trong tự nhiên là quỹ đạo của hai thiên thể, ví dụ như, một tiểu hành tinh hay vật thể khác dưới tác dụng của trọng trường do mặt trời tạo ra. Quỹ đạo của vật mang hình dạng parabol là một trường hợp đặc biệt và rất hiếm gặp trong tự nhiên. Quỹ đạo mang hình dạng hyperbol hay elíp thì phổ biến hơn. Trong thực tế, quỹ đạo hình parabol là dạng chuyển tiếp giữa hai dạng quỹ đạo này. Vật thể di chuyển theo quỹ đạo parabol sẽ chuyển động tại đúng tốc độ tới hạn để thoát khỏi vật thể mà nó đang quay quanh, tốc độ tới hạn của parabol thì nhanh hơn so với hình elíp và chậm hơn so với hyperbol.

Các cây cầu treo cũng có các sợi cáp mang hình dạng giống như hình parabol. Các cáp đỡ vốn không mang hình parabol, mà chúng có hình vòng cung. Dưới tác dụng của các lực không đổi (ví dụ như trọng lực của thân cầu) các sợi cáp bị biến dạng và dần mang hình parabol.

Các hình paraboloid xuất hiện trong một vài trong một vài trường hợp. Ví dụ điển hình nhất của nó là gương paraboloid, nó là một tấm gương hoặc các mảnh kim loại có khả năng phản chiếu và hội tụ ánh sáng hay các loại sóng điện từ khác tại một điểm. Tính chất này của gương paraboloid đã được phát hiện ra vào thế kỉ thứ ba trước công nguyên bởi nhà khoa học Archimedes, ông là người đã ghi lại một truyền thuyết,mà tính chính xác của nó còn tranh cãi, về việc sử dụng các tấm gương parabol để bảo vệ Syracuse khỏi đế chế La Mã, bằng cách: hội tụ ánh sáng mặt trời và đốt thuyền chiến của La Mã. Tính chất này cũng được áp dụng để tạo ra kính viễn vọng vào thế kỷ XVII. Ngày nay, gương mang hình paraboloid được sử dụng rất rông rãi như ăng ten vi sóng và chảo vệ tinh.

Các hình xoay paraboloid được quan sát thấy tại mặt các chất lỏng được đặt trong một vật chứa xoay xung quanh một trục trung tâm. Trong trường hợp này, lực li tâm làm cho ước chờm lên thành vật chứa, tạo thành mặt parabol. Đây là nguyên tắc của gương chất lỏng.

Các máy bay dùng để tạo môi trường phi trọng lực cho mục đích thí nghiệm, ví dụ như các "Vomit Comet" của NASA bay theo một quỹ đạo parabol đứng trong một thời gian ngắn, bằng cách đó tạo ra môi trường không trọng lực.

Xem thêm
Đường cô-nic
Elíp
Hyperbol
Gương Paraboloid
Paraboloid

Chú thích

Liên kết ngoài

Apollonius' Derivation of the Parabola at

 Interactive parabola-drag focus, see axis of symmetry, directrix, standard and vertex forms
 Archimedes Triangle and Squaring of Parabola at Cut-The-Knot
 Hai tiếp tuyến của Parabol tại Cut-The-Knot
 Parabola As Envelope of Straight Lines tại Cut-The-Knot
 Gương Parabol tại Cut-The-Knot
 Ba tiếp tuyến của Parabol tại Cut-The-Knot
Module for the Tangent Parabola
 Focal Properties of Parabola at Cut-The-Knot
 Parabola As Envelope II at Cut-The-Knot
 Parabola Construction - An interactive sketch showing how to trace a parabola. (Requires Java.)
 Quadratic Bezier Construction  - An interactive sketch showing how to trace the quadratic Bezier curve (a parabolic segment). (Requires Java.)
 More Interactive Parabola Construction (Java-enabled)

Đường cong bậc hai
Đường cong


title: 23882 Fredcourant

text:
23882 Fredcourant (tên chỉ định: 1998 SC12) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được khám phá thông qua Khảo sát tiểu hành tinh OCA-DLR ở Caussols, Alpes-Maritimes, Pháp, ngày 22 tháng 9 năm 1998. Nó được đặt theo tên Frédéric Courant, a French journalist và television producer.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 23001–24000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Quốc lộ 26

text:
Quốc lộ 26 là quốc lộ nối liền 2 tỉnh Khánh Hòa và Đắk Lắk. Tuyến đường bắt đầu từ trung tâm thị xã Ninh Hòa, (Km 1420, Quốc lộ 1, tỉnh Khánh Hòa) đến thành phố Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk), qua Dục Mỹ, đèo Phượng Hoàng, M'Drắk, Ea Kar; Krông Pắc, Buôn Ma Thuột.

Thông số chung
Tổng chiều dài: 151 km;
Chiều rộng: từ 5 m đến 21 m;
Mặt đường: trải thảm bê tông nhựa;
Số cầu trên đường: 48 cầu, tải trọng 25 tấn;
Đặc điểm đoạn từ thị xã Ninh Hòa đến đèo Phượng Hoàng dài 25 km đường bằng phẳng, qua vùng đông dân cư, đoạn đèo Phượng Hoàng đến M'Đrắk dài 38 km qua vùng núi, vách taluy cao, vực sâu, đoạn từ M'Đrắk đến thành phố Buôn Ma Thuột dài 88 km, qua vùng đồi núi, đông dân cư.
Do Công ty Cổ phần Quản lý & Xây dựng đường bộ 26 thuộc Khu Quản lý đường bộ 5 (Nay là Cục Quản đường bộ III) Quản lý tuyến đường, là tuyến đường huyết mạch nối các tỉnh Tây Nguyên với đồng bằng duyên hải Miền trung.

Lý trình chi tiết
Chiều dài tuyến do Công ty CP QL&XD Đường bộ Khánh Hòa quản lý (Khánh Hòa), dài 32 km.
 Thị xã Ninh Hòa, Khánh Hòa từ Km 0 – Km 32
Chiều dài tuyến do Công ty CP QL&XD Đường bộ 26 Quản lý (Đắk Lắk), dài 119 km.

 Huyện M'Drắk: Km 32 – Km 83
 Xã Ea Trang: Km 32
 Xã Cư Mta: Km 52
 Thị trấn M'Drắk: Km 62
 Xã Krông Zil: Km 65
 Xã Ea Pil: Km 77
 Huyện Ea Kar: Km 83 – Km 103 qua các xã:
 Xã Ea Tyl: Km 83
 Thị trấn Ea Knốp: Km 89
 Ea Đar: Km 92
 Thị trấn Ea Kar: Km 98
 Xã Cư Huê và xã Ea K'Mut: Km 102.
 Huyện Krông Pắc: Km 103 – Km 141 qua các xã:
 Ea Kly Km 103
 Krông Búk: Km 108
 Ea Phê: Km 111
 Xã Hòa An: Km 119
 Thị trấn Phước An: Km 121
 Ea Yông: Km 125
 Ea Kênh: Km 129
 Ea Knuếc: Km 133
 Hòa Đông: Km 135
 Thành phố Buôn Ma Thuột: Km 141 – Km 151 qua các phường:
 Phường Ea Tu: Km 141
 Xã Tân Hòa: Km 145
 Phường Tân Lập: Km 149 – 151.

Nhà đầu tư BOT

 Năm 2016 tuyến Quốc lộ 26 đã có nhà đầu tư BOT đó là: Công ty TNHH MTV CICO501 BOT QL26. Công ty này đầu tư 2 đoạn của tuyến đường và chia thành 2 giai đoạn.

 Tên dự án: Dự án đầu tư xây dựng mới đoạn qua thị xã Ninh Hoà; Cải tạo, nâng cấp QL26 các đoạn Km 3+411 - Km 15+350 (tỉnh Khánh Hoà); Km 84+300 - Km 88+383, Km 91+383 - Km 98+800, Km 101+800 - Km 112+800 (tỉnh Đắk Lắk) và thảm bê tông nhựa một số đoạn tuyến QL26 cũ trên địa bàn tỉnh Khánh Hoà và Đắk Lắk.

 Giai đoạn 1: Từ năm 2016 đầu đến 2017 đầu tư mở rộng gấp đôi tuyến đoạn 1 từ Km 0 đến Km 11+504 tỉnh Khánh Hòa.
 Giai đoạn 2: Nâng cấp, cải tạo từ Km 91+383 - Km 98+800 (Đắk Lắk). Dự án Hoàn thành vào tháng 7 năm 2017 đủ điều kiện đi vào thu phí hoàn vốn nhưng nhà đầu tư thống nhất với bộ và địa phương tiếp tục đầu tư giai đoạn 2. Và đã xin ý kiến của UBND, Đoàn đại biểu quốc hội, tỉnh ủy, hội đồng nhân dân của 2 tỉnh Đắk Lắk và Khánh Hòa đều đạt được đồng thuận cao.
 Giai đoạn 2 bổ sung: Từ năm 2018 đầu tư thảm bê tông nhựa 3 km nội thị Ninh Hòa, mở rộng nâng cấp gấp đôi đường cũ đoạn Km 88+383 - Km 91+383; Km 98+800 đến Km 112+800. Hoàn thành tháng 8 năm 2019 dự kiến thu phí vào quý 4 năm 2019.
 Trạm thu phí BOT đã được đặt tại Km 93+667 (xã Ea Đar, huyện Ea Kar tỉnh Đắk Lắk) và Km 8+800 (Xã Ninh Xuân, thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa).
 Dự án đầu tư 48 km qua hai tỉnh: Đắk Lắk 29,5 km, Khánh Hòa 18,5 km có tổng mức đầu tư khoảng 810 tỷ.

Tham khảo

26
Giao thông Khánh Hòa
Giao thông Đắk Lắk


title: Hydrovatus testudinarius

text:
Hydrovatus testudinarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Kirchdorf an der Krems

text:
Kirchdorf an der Krems là một municipality bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 2,8 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 4070 người.

Cư dân nổi tiếng
 Josef Redtenbacher
 Ludwig Redtenbacher

Tham khảo


title: Gobernador

text:
Gobernador là một đô thị ở tỉnh Granada, cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2010 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 286 người. Diện tích đô thị này là 23 ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao 1035 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Arescus zonatus

text:
Arescus zonatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Arescus


title: Valverde de Júcar

text:
Valverde de Júcar là một đô thị ở tỉnh Cuenca, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 1,355 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Crossothamnus gentryi

text:
Crossothamnus gentryi là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này có ở Ecuador và Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

Crossothamnus
Thực vật Ecuador


title: Vriesea parvula

text:
Vriesea parvula là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài bản địa của Brasil.

Chú thích

Tham khảo

BROMELIACEAE DA MATA ATLÂNTICA BRASILEIRA  truy cập 22 tháng 10 năm 2009

Thực vật Brasil
parvula


title: Khan (hóa học)

text:
Trong hóa học, thuật ngữ khan (khô khan) được áp dụng cho một chất nào đó nếu nó không chứa nước. Cách thức để thu được một chất nào đó ở dạng khan là khác nhau giữa các chất.

Dung môi
Trong nhiều trường hợp, sự hiện diện của nước có thể ngăn cản không cho phản ứng diễn ra hoặc là gây ra phản ứng nhưng tạo thành các sản phẩm không mong muốn. Để ngăn cản điều đó, các dung môi khan phải được sử dụng khi thực hiện các phản ứng đó. Các ví dụ về các phản ứng cần có dung môi khan là phản ứng Grignard và phản ứng Wurtz trong hóa hữu cơ.

Các dung môi nói chung được hoàn lại về dạng khan bằng cách đun sôi chúng với sự có mặt của các chất hút ẩm; natri kim loại là một trong số các chất hút ẩm dạng kim loại được sử dụng phổ biến nhất. Các phương pháp khác còn bao gồm cả việc bổ sung các sàng phân tử hay các oxide/base kim loại kiềm hoặc kiềm thổ mạnh như hyđroxyt kali (KOH) hay oxide bari (BaO). Các thiết bị tinh chế dung môi như các cột Grubb gần đây đã trở thành có thể, chúng làm giảm các nguy hiểm (các chất có phản ứng với nước, nhiệt) so với các phương pháp khử nước cổ điển.

Các tinh thể ion
Một ví dụ về chất ở dạng khan là sulfat đồng (II) CuSO4. Nếu như nước kết tinh bị loại bỏ ra khỏi các tinh thể sulfat đồng (II) ngậm nước có màu xanh lam thì một chất bột màu trắng (sulfat đồng (II) khan) được tạo ra.

Công thức để khử nước của sulfat đồng (II) ngậm 5 phân tử nước (CuSO4•5H2O) là như sau:
CuSO4•5H2O + nhiệt → CuSO4 + 5H2O

Một ví dụ khác là việc nung nóng sulfat magnesi ngậm 7 phân tử nước MgSO4•7H2O. Khi bị nung nóng, nó sẽ trải qua phản ứng sau:
MgSO4•7H2O + nhiệt → MgSO4 + 7H2O

Khí
Một vài chất tồn tại dưới dạng khí ở nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn (STP) nhưng nói chung hay được sử dụng dưới dạng các dung dịch nước với nồng độ cao. Để phân biệt dạng dung dịch này với dạng khí của chính nó, thì thuật ngữ khan cũng hay được bổ sung vào tên gọi của chất đó để chỉ dạng khí. Ví dụ:
 Amonia dạng khí (NH3) nói chung được coi là amonia khan để phân biệt nó với amonia sử dụng trong gia đình, là hyđroxyt amoni (NH4OH) hay amonia ở dạng dung dịch.
 Khí hydro chloride (HCl) nói chung cũng hay được coi là khan để phân biệt nó với dạng được sử dụng phổ biến hơn là acid clohiđric (HCl), tức dung dịch nước chứa một số phần trăm nào đó HCl.

Tham khảo

Thuộc tính hóa học


title: Nomada linsenmaieri

text:
Nomada linsenmaieri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1974


title: Eugène de Beauharnais

text:
Eugène Rose de Beauharnais, Công tước xứ Leuchtenberg (; 03/09/1781 - 21/02/1824), là con trai duy nhất của Alexandre François Marie, Tử tước Beauharnais và Joséphine de Beauharnais, người vợ đầu tiên của Hoàng đế Pháp Napoleon I.

Ông sinh ra ở Paris, Pháp, trở thành con nuôi của Napoleon I, nhưng không phải là người thừa kế ngai vàng. Cha ruột của ông đã bị hành quyết trong thời kỳ Triều đại Khủng bố của Cách mạng Pháp. Ông trở thành chỉ huy của Quân đội Vương quốc Ý và là Phó vương của Ý dưới thời trị vì của cha dượng ông - Hoàng đế Napoleon I.

Tuy mối quan hệ giữa Eugène de Beauharnais và Napoleon chỉ là cha dượng và con riêng của vợ, nhưng các nhà sử học đã xem ông là một trong những người thân cận nhất của Hoàng đế Napoleon I, vì ông luôn chỉ huy quân Ý trong tất cả các chiến dịch của Hoàng đế Napoleon ở khắp châu Âu với lòng trung thành tuyệt đối.

Khi Napoleon thoái vị ở cả 2 ngai vàng của Đệ Nhất Đế chế Pháp và Vương quốc Ý vào ngày 11/02/1814, Phó vương Eugène de Beauharnais đã đưa quân đến Sông Mincio, sẵn sàng đương đầu với bất kỳ cuộc tấn công nào từ Đức và Áo, và ông cũng đã cố gắng thuyết phục Thượng viện Vương quốc Ý để đưa mình lên ngai vàng, nhưng bất thành. Eugène de Beauharnais đầu hàng quân Áo vào ngày 23/04 và ông đã rời Bán đảo Ý để đến Vương quốc Bayern theo lời khuyên của cha vợ mình là Vua Maximilian I Joseph, ông đã được phong tước hiệu Công tước xứ Leuchtenberg và sống phần đời còn lại cùng với gia đình ở nơi đây.

Với vị trí là con nuôi của Napoleon Bonaparte, ông được hoàng đế ưu ái cho trở thành thành viên hợp pháp của Hoàng tộc Đệ Nhất Đế chế Pháp dù ông không mang Họ Bonaparte. Với những địa vị hoàng gia này, Eugène de Beauharnais đã được thành hôn với Vương nữ Auguste, con gái thứ 2 của Vua Maximilian I Joseph, nhà cai trị của Vương quốc Bayern.

Hậu duệ của Eugène de Beauharnais với Vương nữ Auguste trở thành dâu và rể của các hoàng tộc hiển hách ở khắp châu Âu. Người con gái cả là Joséphine xứ Leuchtenberg kết hôn với Vua Oscar I thuộc Vương tộc Bernadotte, và trở thành Vương hậu của Thụy Điển và Na Uy, hậu duệ của cặp đôi này vẫn trị vì Thuỵ Điển cho đến tận ngày nay; Người con trai lớn là Auguste, Công tước xứ Leuchtenberg, kết hôn với Maria II, nữ vương của Bồ Đào Nha; Người con gái thứ 3 là Amélie xứ Leuchtenberg trở thành vợ thứ 2 của Hoàng đế Pedro I và giữ ngôi vị Hoàng hậu của Đế quốc Brasil; Người con trai út Maximilian de Beauharnais, Công tước thứ 3 xứ Leuchtenberg trở thành rể của Vương tộc Romanov (chủ sở hữu Đế quốc Nga) sau khi thành hôn với Nữ đại công tước Maria Nikolaevna.

Cuộc sống đầu đời
Eugène Rose de Beauharnais sinh tại Paris vào ngày 3 tháng 9 năm 1781, trong một gia đình quý tộc họ [[Beauharnais]]. Ông là con trai của Tử tước Alexandre de Beauharnais và Joséphine Tascher de la Pagerie, cả hai đều sinh ra ở thuộc địa Martinique của Vương quốc Pháp. Alexandre bị hành quyết bằng máy chém vào năm 1794, vài ngày trước khi kết thúc Triều đại Khủng bố. Eugène còn có một người em gái ruột, đó là Hortense de Beauharnais, bà này được gả cho Louis Napoléon Bonaparte, em trai của Hoàng đế Napoleon và trở thành Vương hậu của Vương quốc Holland, con trai thứ 3 của cặp đôi này chính là Hoàng đế Napoleon III, người đã phục hương Vương tộc Bonaparte và xây dựng nên Đệ Nhị Đế chế Pháp.

Binh nghiệp thời Đệ Nhất Cộng hoà Pháp

Eugène bắt đầu cuộc đời binh nghiệp của mình trong Chiến tranh ở Vendée, phục vụ dưới quyền Tướng Lazare Hoche, và chiến đấu tại Quiberon. Tuy nhiên, trong vòng một năm, mẹ ông là bà Joséphine đã thu xếp để ông trở lại Paris. Trong các chiến dịch trên Bán đảo Ý 1796–1797, Eugène phục vụ như một phụ tá cho cha dượng của mình, người mà ông cũng đi cùng đến Ai Cập. Tại Ai Cập, Eugène bị thương trong Cuộc vây hãm Acre (1799) và trở về Đệ Nhất Cộng hòa Pháp cùng với Tưởng Napoléon vào mùa thu năm 1799, giúp đem lại sự hòa giải giữa cha dượng và mẹ của ông, những người đã trở nên ghẻ lạnh do các cuộc hôn nhân của cả hai. Trong Đảo chính ngày 18 tháng Sương Mù, Eugène đã tháp tùng Napoléon đến Saint-Cloud, nơi các hội đồng lập pháp phải phục tùng.

Sau cuộc đảo chính, Napoléon trở thành Đệ nhất tổng tài của Pháp, Eugène được bổ nhiệm làm đội trưởng trong Chasseurs à Cheval của Đội cận vệ Tổng tài. Cùng với đội quân của mình, Eugène đã tham gia Trận Marengo, mặc dù một nửa binh lính của ông đã tử trận, nhưng ông vẫn tiếp tục dẫn đầu cuộc tấn công. Năm 1803, ông mua Hôtel Beauharnais.

Sau khi thăng tiến trong Chế độ Tổng tài, Eugène được thăng cấp lữ đoàn trưởng ngay sau khi thành lập Đế chế vào năm 1804. Vào ngày 14 tháng 6 năm 1804, ông được phong làm thành viên chính thức của hoàng gia với tư phong cách Imperial Highness, Hoàng tử Pháp (Prince français) Eugène de Beauharnais. Theo sắc lệnh ngày 1 tháng 2 năm 1805, Eugène được phong làm Tổng thủ hiến Nhà nước.

Phó vương Ý

Eugène trở thành chỉ huy của Cận về Đế chế (kế vị của Cận vệ Tổng tài), Eugène cùng cha dượng của mình đến Milan trước khi Napoléon đăng quang làm Vua của Ý vào ngày 26 tháng 5 năm 1805. Ban đầu, Hoàng đế Napoléon dự định đưa người anh trai Joseph Bonaparte lên ngai vàng Ý, nhưng Joseph đã từ chối, sau đó hoàng đế có dự định đưa cháu trai của ông là Napoléon Charles Bonaparte, con trai của Louis Bonaparte và Hortense (em gái của Eugène) lên ngai vàng Ý. Tuy nhiên, cả Joseph và Louis đều từ chối và vì thế mà đích thân Napoléon đã đặt Vương miện Sắt lên đầu của chính mình và trở thành vua của Ý. Trong lễ đăng quang, Napoléon đã trao chiếc nhẫn và áo choàng hoàng gia cho con riêng của mình là Eugène vào ngày 7 tháng 6 năm 1805, và bổ nhiệm ông làm Phó Vương của Ý.

Trong Chiến tranh Liên minh thứ Năm, Eugène được giao quyền chỉ huy Quân đội Ý, với một số tướng lĩnh tài ba như Paul Grenier, Henri François Marie Charpentier và thống chế tương lai Jacques MacDonald đi cùng với tư cách là cố vấn và sĩ quan. Vào tháng 4 năm 1809, ông chiến đấu và thua trong Trận Sacile trước quân đội Áo của Đại công tước John, nhưng quân của Eugène đã giành chiến thắng trong trận tái đấu tại Trận Piave vào tháng 5 và Trận Raab vào tháng 6. Sau Trận Aspern-Essling, Hoàng đế Napoléon đã triệu hồi Quân đội Ý về Áo. Sau khi gia nhập đội quân chính trên đảo Lobau trên sông Danube, Eugène tham gia Trận Wagram.

Napoléon đã cân nhắc để Eugene làm nhiếp chính của Pháp trong chiến dịch mà đích thân hoàng đế dẫn quân đánh vào Đế quốc Nga, nhưng cuối cùng ông đã không thực hiện điều này. Trong chiến dịch, Eugène một lần nữa chỉ huy Quân đội Ý (Quân đoàn IV) và chiến đấu trong Trận Borodino và Trận Maloyaroslavets. Sau khi Napoléon và Joachim Murat rút quân khỏi chiến trường Nga, Eugène nắm quyền chỉ huy tàn quân và dẫn nó trở lại Đức vào năm 1813.

Trong chiến dịch năm 1813, Eugène đã chiến đấu trong Trận Lützen. Napoléon sau đó gửi ông trở lại Ý, nơi ông tổ chức phòng thủ chống lại người Áo, cầm cự tại Trận Mincio cho đến khi thoái vị vào năm 1814. Sau khi chế độ của Napoléon sụp đổ vào năm 1814, Eugène lui về Munich và theo lệnh của cha vợ ông, Vua Maximilian I xứ Bayern. Ông nhanh chóng trở về Paris sau cái chết của mẹ mình, nơi ông được chào đón bởi Vua Louis XVIII của Pháp và Hoàng đế Aleksandr I của Nga, và ngay lập tức từ bỏ hoạt động chính trị của mình và trở về gia đình vợ ở Vương quốc Bayern. Theo đó, ông vẫn giữ thái độ trung lập trong thời gian Napoléon trở lại nắm quyền trong Triều đại Một trăm ngày.

Cuối đời

Sau khi Napoléon thoái vị vào năm 1814, Eugène lui về Munich theo lệnh của bố vợ. Ông nhanh chóng trở về Paris sau cái chết của mẹ mình, nơi ông được Louis XVIII của Pháp và Hoàng đế Aleksandr I của Nga tiếp đón một cách vinh dự. Ông ngay lập tức từ bỏ hoạt động chính trị và trở về với gia đình vợ ở Vương quốc Bayern. Theo đó, ông vẫn giữ thái độ trung lập trong thời gian Hoàng đế Napoléon trở lại nắm quyền trong Triều đại Một trăm ngày.

Với tư cách là Công tước xứ Leuchtenberg, Eugène sống những năm cuối đời ở Munich để quản lý tài sản và mở rộng bộ sưu tập nghệ thuật của mình. Đồng thời, ông cũng trợ giúp cho Antoine Marie Chamans de Lavalette, một người theo chủ nghĩa Bourbon phục hoàng, người đã chạy trốn khỏi Pháp, và vận động để giảm bớt sự đối xử khắc nghiệt áp đặt cho Cựu hoàng đế Napoléon I trong thời gian ông bị giam cầm ở Saint Helena. Năm 1822, sức khỏe của Eugène bắt đầu xấu đi. Sau hai lần bị đột quỵ vào năm 1823, ông qua đời vào ngày 21 tháng 2 năm 1824 tại Munich, hưởng thọ 42 tuổi. [3]

Vai trò và tước vị
Vào ngày 14 tháng 6 năm 1804, ông chính thức trở thành thành viên của Hoàng gia Pháp với kính ngữ His Imperial Highness, và tước hiệu Hoàng tử của Pháp (Prince français). Theo quy chế ngày 5 tháng 6 năm 1805, Hoàng đế đã thêm Phó vương của Ý vào các tước vị của ông.

Eugène được Hoàng đế Napoléon nhận làm con nuôi vào ngày 12 tháng 1 năm 1806, nhưng không được kế vị ngai vàng của Đệ Nhất Đế chế Pháp. Vào ngày 16 tháng 2 năm 1806, Eugène được tuyên bố là người thừa kế Vương quốc Ý, trong trường hợp Hoàng đế Napoleon không có thêm bất kỳ một người con trai nào (con trai thứ hai). Vào ngày 20 tháng 12 năm 1807, ông được phong Prince de Venise ("Thân vương xứ Venice"), một tước hiệu được tạo ra vào ngày 30 tháng 3 năm 1806, khi tỉnh Venice được lấy từ Áo vào năm 1805, và hợp nhất thành Vương quốc Ý dưới quyền của Vương tộc Bonaparte.

Năm 1810, Hoàng đế Napoléon sử dụng quyền lực của mình để áp đặt lên Karl von Dalberg, Tổng giám mục xứ Regensburg và Đại công tước xứ Frankfurt, để ép ông này chỉ định Eugène làm người thừa kế hợp pháp của đại công quốc. Von Dalberg thoái vị vào ngày 26 tháng 10 năm 1813 do cuộc chinh phục Frankfurt sắp xảy ra bởi quân đội đồng minh, và Eugène trở thành đại công tước trên danh nghĩa cho đến khi Frankfurt bị quân đồng minh chiếm đóng vào tháng 12 cùng năm.

Hoàng đế Napoleon còn trao cho ông ghế Archichancelier d'État de l'Empire de France (Tổng thủ hiến của Đệ Nhất Đế chế Pháp).

Tên của ông đã được khắc trên Coloumn 24 của Cột phía Nam ở Khải Hoàn Môn (Paris), đọc là BEAUHARNAIS.

Hôn nhân và hậu duệ
Vào ngày 14 tháng 1 năm 1806, hai ngày sau khi được Napoléon nhận làm con nuôi, Eugène kết hôn với Vương nữ Auguste Amalia Ludovika Georgia của Bayern (1788–1851), con gái lớn của đồng minh của Napoléon, Vua Maximilian I Joseph của Bayern. Vào ngày 14 tháng 11 năm 1817, cha vợ của ông phong ông làm Công tước xứ Leuchtenberg và Thân vương xứ Eichstätt.

Eugène và Augusta có 7 người con:
Joséphine Maximiliane Eugénie Napoléonne de Beauharnais (1807–1876); trở thành vợ với Vua Oscar I của Thụy Điển, chính mình là con trai của tình cũ Napoléon, Désirée Clary.
Eugénie Hortense Auguste de Beauharnais (1808–1847); kết hôn Friedrich, Thân vương xứ Hohenzollern-Hechingen.
Auguste Charles Eugène Napoléon de Beauharnais, Công tước thứ 2 xứ Leuchtenberg (1810–1835); Kết hôn với nữ vương Maria II của Bồ Đào Nha. Không để lại người thừa kế.
Amélie Auguste Eugénie Napoléone de Beauharnais (31 tháng 7 năm 1812 - 26 tháng 1 năm 1873); là vợ thứ 2 của Hoàng đế Pedro I của Brasil (cha của Maria II của Bồ Đào Nha).
Theodelinde Louise Eugénie Auguste Napoléone de Beauharnais (1814–1857); kết hôn với Wilhelm, Công tước thứ nhất xứ Urach.
Công chúa Carolina Clotilde de Beauharnais (1816)
Maximilian Josèphe Eugène Auguste Napoléon de Beauharnais (1817–1852); kết hôn với Nữ đại công tước Maria Nikolaievna của Nga, con gái lớn của Sa hoàng Nicholas I của Nga, và nhận được danh hiệu "Thân vương Romanovsky", được gọi với kính ngữ "His Imperial Highness", vào năm 1852.

Các trận chiến tham gia
 Trận Sacile (1809) - Bại trận
 Trận Caldiero (1809) - Bại trận
 Trận sông Piave (1809) - Chiến thắng
 Trận Tarvis (1809) - Chiến thắng
 Trận Raab (1809) - Chiến thắng
 Trận Borodino (1812) - Chiến thắng
 Trận Maloyaroslavets (1812) - Thiếu quyết đoán
 Trận Lützen (1813) - Chiến thắng
 Trận Caldiero (1813) - Chiến thắng
 Trận Sông Mincio (1814) - Thiếu quyết đoán

Huy hiệu

Tham khảo
Trích dẫn

Thư mục

 Oman, Carola Napoleon's viceroy, Eugène de Beauharnais London: Hodder & Stoughton, 1966.

Liên kết ngoài

 Napoleon & Empire La franc-maçonnerie sous le Consulat et le Premier Empire

 Heraldica.org - Napoleonic titles outside France

Sinh năm 1781
Mất năm 1824

Quý tộc Pháp
Chuẩn tướng Pháp
Người Paris
Tướng Pháp trong chiến tranh Napoléon
Beauharnais
Công tước xứ Leuchtenberg
Tướng lĩnh Pháp


title: Quỷ Xương Cuồng

text:
Quỷ Xương Cuồng hay còn gọi là Mộc tinh là yêu quái trong truyền thuyết của người Việt và được ghi chép trong Lĩnh Nam chích quái. Theo đó, Quỷ Xương Cuồng tồn tại từ thời Kinh Dương Vương dựng nước Xích Quỷ tới khi vua Đinh Tiên Hoàng trị vì mới bị tiêu diệt. Đây là một trong số những yêu quái hùng mạnh bậc nhất còn được lưu truyền trong sử sách và huyền kỳ của nước Nam. Có ý kiến cho rằng quỷ Xương Cuồng là hóa thân của một con hổ thành tinh và đây cũng là nguyên nhân việc thờ cúng ông Ba Mươi vào ngày 30 tháng chạp hàng năm của người Việt.

Nội dung
Lĩnh Nam chích quái có chép về chuyện Mộc tinh như sau:

"Đất Phong Châu thời thượng cổ có một cây lớn gọi là cây chiên đàn cao hơn ngàn trượng cành lá xum xuê, không biết che rợp tới mấy ngàn rậm. Có chim hạc bay đến đậu nên đất chỗ đó gọi là đất Bạch Hạc. Cây trải qua hàng mấy ngàn năm khô héo mà biến thành yêu tinh, thường thay đổi hình dạng, rất dũng mãnh, có thể giết người hại vật. Kinh Dương Vương dùng nhạc mà đánh thắng yêu, yêu hơi chịu nhún nhưng vẫn nay đây mai đó, biến hóa khôn lường, thường ăn thịt người. Dân phải lập đền thờ, hàng năm tới ngày 30 tháng chạp, theo lệ phải mang người sống tới nộp, dân mới được yên ổn. Dân thường gọi yêu là thần Xương Cuồng.

Biên giới tây nam giáp liền với nước Mi Hầu, vua Hùng Vương sai dân man Bà Lô (nay là phủ Diễn Châu) hàng năm bắt giống người lão tử sống ở khe núi tới tiến, không thể thay đổi được lệ ấy. Kíp tới khi Tần Thủy Hoàng bổ Nhâm Hiêu làm quan lệnh ở Long Xuyên, muốn bỏ tệ ấy đi. Thần Xương Cuồng tức giận vật chết Hiêu, vì thế về sau lại phải phụng thờ cẩn thận. Đến đời vua Đinh Tiên Hoàng có pháp sư Văn Du Tường vốn người phương bắc, đức hạnh thanh cao, đã từng đi qua nhiều nước, biết được tiếng các dân man, học được thuật làm nanh vàng và răng đồng, năm hơn 80 tuổi sang nước Nam ta. Đinh Tiên Hoàng lấy lễ thầy trò mà tiếp, pháp sư bèn dạy cho nghề tạp kỹ để làm trò vui cho thần Xương Cuồng xem mà giết y.

Đoàn tạp kỹ này có Thượng Kỵ, Thượng Can, Thượng Hiểm, Thượng Đát, Thượng Toái, Thượng Câu. Hàng năm tới tháng 11 lại dựng lầu Phi Vân cao 20 thước, dựng một cây đứng ở trong, tết vỏ gai làm dây chão dài 136 thước, đường kính rộng 2 tấc, lấy mây mà quấn ngoài rồi chôn hai đầu dây xuống đất, giữa gác lên cây. Thượng Kỵ đứng lên trên dây mà chạy nhanh 3,4 lần, đi đi lại lại mà không ngã. Kỵ đầu đội khăn đen, mình mặc quần đen. Dây của Thượng Can dài 150 thước, có một chỗ mắc chạc ba. Can hai tay cầm hai cán cờ. Hai người đi trên dây, gặp nhau ở chỗ chạc ba thì lại tránh, lên xuống mà không ngã. Khi thì Thượng Đát lấy một tấm gỗ lớn rộng 1 thước 3 tấc, dày 7 tấc đặt lên trên cây cao 17 thước 3 tấc, Đát đứng ở trên nhảy 2, ba cái, tiến tiến lùi lùi điên đảo.

Khi thì Thượng Toái lấy tre đan thành lồng hình như cái lờ bắt cá, dài 5 thước, tròn 4 thước rồi chui vào đứng thẳng mình mà lăn. Khi thì Thượng Câu vỗ tay nhảy nhót, la hét kêu gào, chuyển động chân tay, vỗ đùi vỗ bụng, tiến lùi lên xuống, hoặc cưỡi ngựa bôn tẩu, cúi mình xuống lấy vật ở dưới đất mà không ngã. Khi thì Thượng Hiểm ngả mình nằm ngửa lấy thân đỡ một cái gậy dài rồi cho đứa trẻ trèo lên mà không rớt xuống. Khi thì cho bọn ca hát gõ trống khua chiêng, ca múa rầm rĩ. Lại giết súc vật mà tế. Thần Xương Cuồng tới, thấy thế bèn đến xem, pháp sư đọc mật chú rồi lấy kiếm mà chém. Thần Xương Cuồng cùng bộ hạ đều chết hết, không thể trở lại thành yêu nữa. Lệ tiến lễ hàng năm bèn bỏ, dân lại sống yên lành như xưa.

Nhận định
Trong bài nghiên cứu "Cọp, từ Mộc tinh đến ông Ba Mươi" của tác giả Đặng Tiến viết năm 2010, đã chỉ ra Xương Cuồng được nhắc trong truyện Mộc tinh chính là thần Hổ, cũng là Ông Ba Mươi theo dân gian thường gọi. Bên cạnh đó, trong tác phẩm kể trên có giải thích ý nghĩa của tên gọi "Xương Cuồng". Xương Cuồng có nghĩa là hành động một cách bạo ngược, tàn ác, không thể trấn áp được. Có thể suy ra, Xương Cuồng vốn dĩ không phải một tên gọi, mà là tính chất.

Phạm Đình Hổ từng viết về thần Hổ trong tác phẩm Vũ trung tuỳ bút: "Làng Ngọc Cục ở huyện ta, khi xưa truyền rằng vẫn thờ yêu hổ phải bắt người làm việc hy sinh để cúng (…) Đó cũng như cái tục Nhâm Ngao tế thần Xương Cuồng vậy. Từ năm Canh Thân 1800 trở về sau thói ấy mới bỏ."

Từ nhận định thần Xương Cuồng là thần Hổ, cho thấy:
 Trong Huyền học (Kỳ môn độn giáp) có vị hung thần là Bạch Hổ Xương Cuồng (白虎猖狂) có nghĩa là hổ trắng gầm rú.
 Còn có câu: "Xương kì nhất ngộ hổ sinh phong" (昌期一遇虎生風/Đề kiếm 題劍) có nghĩa là "Khi gặp đời thịnh thì hổ sinh ra gió".
 Trong một số tín ngưỡng dân gian, loài hổ được xem như hoá thân thành tinh của cây cổ thụ to lớn nhất của khu rừng – nơi loài hổ thường chọn để rình bắt mồi. Là loài thú uy dũng, mạnh mẽ, mà được xưng tụng là "Chúa sơn lâm".
 Vì sao gọi con hổ là Ông Ba Mươi và cúng thần Xương Cuồng vào ngày Ba mươi tháng Chạp? Trong thập nhị địa chi, chi thứ ba là chi Dần (Tý, Sửu, Dần). Chi Dần là con Hổ. Trong thập can, số 10 là số Kỷ-còn gọi là Cả hay Kỵ. Vậy, ngày Ba Mươi nghĩa là Kỵ Dần–ngày cúng Hổ.
 "Chiên đàn" vốn là loài cây được nhắc đến trong nhiều truyện cổ, song thường gắn bó mật thiết đến yêu quái. Phép phiên âm của Chiên đàn là Chàn hay Chằn. Chiên đàn chính là tên viết âm Nôm của từ Chằn. Chằn tinh vốn chỉ loài yêu quái nói chung. Vậy, gọi cây Chiên đàn tương đương với cách gọi Mộc tinh. Theo báo Phú Thọ, trong cuốn Thiên Nam vân lục liệt truyện (tân biên) của Nguyễn Hãng, hiệu Nại Hiên tiên sinh, quê làng Dòng, viết vào thời Lê Thánh Tông có truyện Quỷ Xương Cuồng, phần đầu truyện giống như Truyện Mộc tinh.

Phần tiếp theo kể rằng: "Đến thời Đinh Tiên Hoàng, nhà vua mời một đạo sỹ tên là Vân Du dùng thuật lạ mới giết được con quỷ điên này. Thuật lạ bao gồm: Kỵ (cưỡi), can (xào), điếu (câu), hiểm (vỗ tay) thường tổ chức vào dịp cuối năm để dâng hiến các thần, cũng có thể dùng để lừa quỷ điên. Kỵ là cưỡi ngựa phi chạy, lựa mình nhặt lấy vật rơi dưới đất. Can là nằm ngửa dùng chân nâng gậy để người khác quất vào đầu gậy mà không đổ. Điếu là làm cầu phi vân cao 12 thước, bện đay làm chão dài 26 thước, buộc hai đầu chôn dưới đất mắc lên cây mà đi lại, chạy nhảy, treo mình, cúi ngửa trên cây mà không ngã xuống. Hiểm là vỗ tay nhảy nhót, hoan hô, lăn đi lật lại, tiến lui lên xuống.

Những trò chơi này thường có chuông trống náo loạn, có ngâm vịnh, nhảy múa góp vui. Trong lúc bày cuộc vui náo nhiệt, thờ phụng, quỷ điên vui vẻ hưởng lễ, không để ý đến việc khác, Vân Du lừa lúc nó không đề phòng, đọc câu quyết thần bí rồi dùng kiếm chém chết. Bộ hạ của quỷ điên chạy tan tác cả. Từ đó yêu khí hết, dân chúng yên ổn làm ăn."

Vị pháp sư diệt thần Xương Cuồng được nhắc đến trong đoạn trích trên tên là Vân Du, trong Lĩnh Nam chích quái gọi tên Văn Du Tường. Pháp sư Văn Du Tường có hành trạng giống thần Không Lộ, tuy nhiên Lĩnh Nam trích quái cũng đã chép các chuyện về Dương Không Lộ và Nguyễn Minh Không riêng nên không thể coi Văn Du Tường là thần Không Lộ được. Mặc dù với nhận định thần Xương Cuồng là thần Hổ thì có thể thấy việc Không Lộ thiền sư chữa bệnh cho vua Lý Thần Tông hóa hổ giống thành tích diệt quỷ thần Xương Cuồng. Ngoài ra, theo bài: Cọp, từ Mộc tinh đến Ông Ba mươi thì Lĩnh Nam Chích Quái thuật chuyện Nhâm Ngao bị thần Xương Cuồng tức giận vật chết. So với chính sử, Đại Việt sử ký Toàn Thư, phần ngoại kỷ, kỷ nhà Thục, kể rằng Nhâm Ngao là tướng nhà Tần cùng với Triệu Đà đem quân tấn công nước Âu Lạc của An Dương Vương. Năm 210 trước Tây Lịch, Triệu Đà xâm lấn bằng đường bộ, bị thua. Nhâm Ngao đem thủy quân đóng ở sông Tiểu Giang, tức sông Thiên Đức, hai năm sau bệnh nặng, giao quyền lại cho Triệu Đà và khuyên Đà tự lập, rồi chết.

Ý Nghĩa
Truyện Mộc tinh hay quỷ Xương Cuồng có nhiều ý nghĩa:
 Ca ngợi công lao các vua Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, Đinh Tiên Hoàng và nhân dân trong việc bảo vệ cuộc sống bình yên của đất nước.
 Cho biết thời Đinh là thời điểm hình thành Nghệ thuật Xiếc Việt Nam và Bạch Hạc là nơi Có phường xiếc đầu tiên biểu diễn.
 Hình ảnh mãng xà tinh ở đình Hạ Hiệp (Phúc Thọ, Hà Nội) có mô tả cảnh Đinh Tiên Hoàng thời trẻ và quỷ Xương Cuồng.

Tham khảo

Sinh vật thần thoại
Nhân vật truyền thuyết Việt Nam
Truyền thuyết Việt Nam
Truyện cổ tích Việt Nam
Yêu quái Việt Nam


title: Mokele-mbembe

text:
Mokele-mbembe là tên gọi địa phương của con quái vật được cho là có bề ngoài giống loài bò sát khổng lồ và sinh sống ở vùng Likouala thuộc Brazzaville, miền Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Congo. Tính đến nay, đã có hơn 50 cuộc du hành đến vùng đất đầy bí ẩn này nhưng vẫn chưa ai tìm được dấu vết của loài sinh vật này, nếu không tính đến dấu chân đầy vuốt có kích thước dễ nể do một đoàn đến từ Pháp ghi nhận vào năm 1776. Truyền thuyết này có nhiều điểm giống quái vật hồ Loch Ness ở Scotland, tại Congo, người ta gọi nó là "quái vật hồ Loch Ness của châu Phi". James Cook xếp quái thú Mokele-mbembe vào cùng loại với thủy quái Loch Ness.

Mô tả
Chưa có chứng cứ rõ ràng về sự tồn tại của sinh vật này cũng như những mô tả cụ thể về nó, tuy nhiên qua nhiều lời kể, lời đồn của các nhân chứng, có thể mô tả sơ bộ dình dạng và tập tính của sinh vật này như sau: Mokele-mbembe thuộc loài bò sát khổng lồ có hình thù kỳ dị một chiếc cổ dài và một đuôi dài chiếc sừng dài trên đầu, bàn chân lớn, có móng vuốt. Sinh vật này là một loài ăn cỏ (không ăn thịt), sống ở vùng đất ngập nước, loài này thường đánh đuổi voi rừng và giết những con voi bằng chiếc sừng ở trên đầu, nó cũng thường rống lên nếu con người tới gần.

Tìm kiếm
Trong suốt nhiều năm qua, các nhà thám hiểm phương Tây luôn bị ám ảnh trước viễn cảnh họ sẽ khám phá một sinh vật bí ẩn chưa được khoa học biết đến. Cho đến ngày nay đã có hơn 50 đoàn thám hiểm tìm đến vùng đầm lầy Likouala của Congo nhưng vẫn chưa có bằng chứng cho thấy sự tồn tại của quái thú. Ngoại trừ sự ghi nhận về dấu chân có hình móng vuốt của một nhà truyền giáo người Pháp vào năm 1776 và nhiều người khác sau đó.

Trong khi đó, những bức ảnh chụp mờ nhạt không chứng minh được điều gì. Có những nhân chứng kể lại họ đã bắt gặp Mokele-mbembe trồi lên mặt nước khi họ chèo thuyền ra giữa sông và bị nó đuổi theo. Người dân địa phương thường nhắc đến quái thú Mokele-mbembe và dường như giữa họ với sinh vật bí ẩn có sự kết nối tâm linh và mối quan hệ thần bí như thế nào đó. Adam Davies đã hai lần đến châu Phi tìm dấu vết về sự tồn tại của Mokele-mbembe cho rằng có màu sắc huyền bí quanh sinh vật bí ẩn của Congo đồng thời cũng không biết chắc có phải đó là sinh vật có thật hay không.

Chú thích

Quái vật


title: Méteren

text:
Méteren là một xã ở tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 18,44 km², dân số năm 1999 là 2114 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 44 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Meteren


title: Guna

text:
Guna là một thành phố và khu đô thị của quận Guna thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Guna có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 474 mét (1555 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Guna có dân số 137.132 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Guna có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Guna, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Andrena commoda

text:
Andrena commoda là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1879


title: Cạnh tranh hoàn hảo

text:
Cạnh tranh hoàn hảo là cạnh tranh trong một mô hình kinh tế được mô tả là một mẫu kinh tế thị trường lý tưởng, ở đó không có người sản xuất hay người tiêu dùng nào có quyền hay khả năng khống chế được thị trường, làm ảnh hưởng đến giá cả. Cạnh tranh hoàn hảo được cho là sẽ dẫn đến hiệu quả kinh tế cao. Những nghiên cứu về các thị trường cạnh tranh hoàn hảo cung cấp cơ sở cho học thuyết về cung và cầu.

Các giả thiết
Các giả thiết quan trọng để mô hình cạnh tranh hoàn hảo có thể được thành lập là:
 Tất cả các hàng hóa trao đổi được coi là giống nhau. Nghĩa là hàng hóa phải cùng một cấp chất lượng và số lượng. Các hàng hóa bán ra không khác nhau về quy cách, phẩm chất, mẫu mã. Người mua không phải quan tâm đến việc họ mua các đơn vị hàng hóa đó của ai.
 Tất cả người bán và người mua đều có hiểu biết mua đầy đủ về các thông tin liên quan đến việc mua bán, trao đổi.
 Không có gì cản trở việc gia nhập hay rút khỏi thị trường của một người mua hay một người bán.
 Để chiến thắng trong cuộc cạnh tranh các doanh nghiệp buộc phải tìm cách giảm chi phí, hạ giá thành hoặc làm khác biệt hoá sản phẩm của mình so với các đối thủ cạnh tranh

Thị trường cạnh tranh hoàn hảo chủ yếu xuất hiện ở các sản phẩm thiết yếu

Xem thêm
 Cạnh tranh
 Cạnh tranh không hoàn hảo
 thị trường

Tham khảo

Lý thuyết cân bằng tổng thể
Cạnh tranh (kinh tế học)

Cấu trúc thị trường


title: Cystiscus nebulosa

text:
Cystiscus nebulosa là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cystiscus


title: Hydrobiosis styracine

text:
Hydrobiosis styracine là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Chú thích

Hydrobiosis


title: Xylophanes hydrata

text:
Xylophanes hydrata là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Brasil phía tây đến Bolivia và Peru.
Con trưởng thành bay vào tháng 11 và tháng 1 in Peru.

Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes


title: Phaedranassa glauciflora

text:
Phaedranassa glauciflora là một loài thực vật thuộc họ Amaryllidaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Oleas, N. & Pitman, N 2003. Phaedranassa glauciflora . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Phaedranassa


title: Stephenie Meyer

text:
Stephenie Meyer (/ˈmaɪ.ər/; nhũ danh Morgan; sinh ngày 24 tháng 12 năm 1973) là nhà văn người Mỹ, nổi tiếng với bộ tác phẩm ăn khách dành cho giới trẻ Chạng vạng  xoay quanh tình yêu giữa cô gái trẻ Bella Swan và chàng ma cà rồng Edward Cullen.

Chạng vạng đã tiêu thụ được hơn 40 triệu bản trên toàn thế giới,, dịch sang hơn 37 ngôn ngữ . Phim dựa theo Chạng vạng được phát hành tại Mỹ vào ngày 21 tháng 11 năm 2008. Meyer cũng là tác giả của cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng The Host.

Stephenie Meyer là tác giả có tác phẩm bán chạy nhất năm 2008, đã bán hơn 22 triệu bản với Chạng vạng là sách bán chạy nhất của năm .

Tiểu sử
Stephenie Meyer sinh tại Hartford, Connecticut, là con của Stephen và Candy Morgan. Bà lớn lên tại Phoenix, Arizona cùng 5 anh chị em: Seth, Emily, Jacob, Paul, và Heidi (bà đã lấy tên của 5 anh chị em ruột để đặt tên cho các nhân vật trong bộ tiểu thuyết Chạng vạng: người sói trẻ Seth Clearwater, Emily Young, Jacob Black, Paul và Heidi). Bà theo học tại Chaparral High School, Scottsdale, Arizona và đại học Brigham Young ở Provo, Utah, nơi bà nhận bằng cử nhân Văn học Anh năm 1995 . Meyer, một thành viên của The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, gặp chồng bà Christian, biệt danh "Pancho", ở Arizona và lấy ông năm 1994. Họ có ba người con: Gabe, Seth, và Eli

Chạng vạng

Tác phẩm khác
Một trong những truyện ngắn của Meyer đã xuất bản ở trong Prom Nights from Hell, tập hợp những mẩu chuyện về những đêm Prom tồi tệ dưới tác động siêu nhiên. Những tác giả khác có đóng góp là Meg Cabot, Kim Harrison, Michele Jaffe, và Lauren Myracle. Tác phẩm được phát hành tháng 4 năm 2007.

Tháng 5 năm 2008, tiểu thuyết khoa học viễn tưởng The Host được đồng phát hành bởi Little, Brown and Company; theo câu chuyện của Melanie Stryder và Wanderer, một cô gái và một kẻ xâm lăng ngoài hành tinh. The Host chiếm vị trí số một trong Bảng xếp hạng New York Times và có mặt trong danh sách trong 26 tuần .

Meyer dự đinh sẽ viết tiếp bộ truyện The Host  với các tập tiếp theo, The Soul và The Seeker

Đã xuất bản
 Bộ tiểu thuyết Chạng vạng
 Chạng vạng (tiểu thuyết)
 Trăng non (tiểu thuyết)
 Nhật thực (tiểu thuyết)
 Hừng Đông (tiểu thuyết)
 Cuộc đời thứ hai của Bree Tanner (tiểu thuyết)
Tác phẩm khác:

 Prom Nights from Hell (2007)
 Vật chủ (2008)

Phê bình
Meyer nhận được nhiều lời phê bình từ Stephen King vào tháng 12 năm 2008 khi ông trả lời phóng vấn USA Weekend. Khi được hỏi rằng công việc của ông chịu ảnh hưởng từ Meyer và J.K. Rowling như thế nào, King nói: "Cả Rowling và Meyer, họ đều đang hướng tiếng nói về giới trẻ... Dù vậy giữa họ vẫn có điểm khác biệt, đó là Jo Rowling là một nhà văn tuyệt vời còn Stephenie Meyer lại không thể viết thứ đáng đọc. Cô thực sự không giỏi lắm."

Chú thích

Xem thêm

 Stephenie Meyer's official website
 The Twilight Series's official website
 Exclusive Stephenie Meyer video & interview
 Interview with Stephenie Meyer

 Cover art and reviews of each Twilight novel

Sinh năm 1973
Nữ nhà văn Mỹ
Người Connecticut
Người Arizona
Nhân vật còn sống

Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 21
Nhà sản xuất phim Mỹ
Nữ nhà văn thế kỷ 21
Nhà văn khoa học viễn tưởng Mỹ
Nữ tiểu thuyết gia Mỹ
Chạng vạng
Thánh hữu Ngày sau


title: Gunungiella monticola

text:
Gunungiella monticola là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Perdita polycarpae

text:
Perdita polycarpae là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1954


title: Epimyrma algeriana

text:
Epimyrma algeriana là một loài kiến thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Algeria.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Epimyrma algeriana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Epimyrma
Động vật cánh màng châu Phi
Côn trùng Bắc Phi
Động vật đặc hữu Algérie


title: (69280) 1990 RB7

text:
{{DISPLAYTITLE:(69280) 1990 RB7}}

(69280) 1990 RB7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 13 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 69001–70000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Saint-Jean-d'Arvey

text:
Saint-Jean-d'Arvey là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Köyliö

text:
Köyliö (Kjulo trong tiếng Thụy Điển) là một đô thị của Phần Lan.

Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan thuộc vùng Satakunta. Đô thị này có dân số 2.953 người (năm 2003) và diện tích 259,36 km² trong đó có 13,11 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 11.2 người trên mỗi km².

Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan

Người ta cho rằng, người nông dân tên Lalli đã giết chết giám mục Henry trên mặt băng của hồ Köyliö vào năm 1155 trước Công nguyên, trong cuộc Thập tự chinh lần đầu của Thụy Điển vào Phần Lan. Một bức tượng của Lalli đã được dựng lên ở Köyliö năm 1989.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Đô thị của vùng Satakunta


title: 1982

text:
Sự kiện

 1 tháng 1: Fritz Honegger trở thành tổng thống Thụy Sĩ
 1 tháng 1: Javier Pérez de Cuéllar trở thành tổng thư ký Liên Hợp Quốc
 11 tháng 1: Honduras có hiến pháp mới
 17 tháng 3: Vụ lật tàu 183 (SE6) tại thị xã Tây Hòa, huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai khiến 200 người chết và rất nhiều người bị thương.
 24 tháng 3: Bangladesh. Hussain Mohammed Ershad trở thành tổng thống
 13 tháng 4: Bhutan trở thành thành viên của UNESCO
 10 tháng 5: Belize trở thành thành viên của UNESCO
 6 tháng 6: Israel bắt đầu den cuộc chiến tranh Liban 1982.
 11 tháng 6: Tổng thống Mỹ Ronald Reagan thăm viếng Berlin
 4 tháng 7: Cộng hòa Dominica: Jacobo Majluta trở thành tổng thống
 9 tháng 7: New Orleans, Hoa Kỳ. Một chiếc Boeing 727 của PanAm rơi. 144 người trên máy bay và 8 dân cư chết
 15 tháng 7: Antigua và Barbuda trở thành thành viên của UNESCO
 8 tháng 10: Solidarność bị cấm tại Ba Lan
 10 tháng 10: Bolivia. Siles Zuazo trở thành nhà lãnh đạo chính phủ
 4 tháng 11: Cameroon. Tổng thống Ahmadou Ahidjo từ chức
 13 tháng 12: Động đất tại Ả Rập, khoảng 2.800 người chết

Sinh

Tháng 1
 1 tháng 1: David Nalbandian, vận động viên quần vợt Argentina
 2 tháng 1: Athanasia Tsoumeleka, nữ vận động viên điền kinh Hy Lạp, huy chương Thế Vận Hội
 3 tháng 1: Linh Nga, nữ đạo diễn điện ảnh người Mỹ gốc Việt
 4 tháng 1: Bernhard Kohl, tay đua xe đạp Áo
 7 tháng 1: Joachim Johansson, vận động viên quần vợt Thụy Điển
 8 tháng 1: Kim Jong-un, chủ tịch nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Triều Tiên
 11 tháng 1: Son Ye-jin, nữ diễn viên người Hàn Quốc
 13 tháng 1: Guillermo Coria, vận động viên quần vợt Argentina
 16 tháng 1: Tuncay Şanlı, cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
 17 tháng 1: Dwyane Wade, cầu thủ bóng rổ Mỹ
 21 tháng 1: Stefanie Dreyer, nữ diễn viên Đức, nữ ca sĩ nhạc pop (Banaroo)
 22 tháng 1: Fabricio Coloccini, cầu thủ bóng đá Argentina
 22 tháng 1: Peter Jehle, cầu thủ bóng đá
 23 tháng 1: Andrew Rock, vận động viên điền kinh Mỹ
 25 tháng 1: Noemi, ca sĩ người Ý
 31 tháng 1: Andreas Görlitz, cầu thủ bóng đá Đức
 31 tháng 1: Enrico Gaede, cầu thủ bóng đá Đức

Tháng 2
 1 tháng 2: Ưng Đại Vệ, nam ca sĩ Việt Nam
 2 tháng 2: Dorcus Inzikuru, nữ vận động viên điền kinh
 3 tháng 2: Roland Schwegler, cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ
 4 tháng 2: Roman Wallner, cầu thủ bóng đá Áo
 5 tháng 2: Christoph Schubert, vận động viên khúc côn cầu trên băng Đức
 6 tháng 2: Nick Audsley, diễn viên Anh
 10 tháng 2: Tom Schilling, diễn viên Đức
 10 tháng 2: Justin Gatlin, vận động viên điền kinh Mỹ
 12 tháng 2: Markus Feulner, cầu thủ bóng đá Đức
 17 tháng 2: Thimothée Atouba, cầu thủ bóng đá Cameroon
 18 tháng 2: Christian Tiffert, cầu thủ bóng đá Đức
 18 tháng 2: José Rujano, tay đua xe đạp
 19 tháng 2: Camelia Potec, nữ vận động viên bơi lội Romania, huy chương Thế Vận Hội
 22 tháng 2: Jenna Haze, nữ diễn viên phim khiêu dâm Mỹ
 28 tháng 2: Axel Stein, diễn viên Đức

Tháng 3
 1 tháng 3: Steffen Schmitt, cầu thủ bóng đá Đức
 2 tháng 3: Kevin Kurányi, cầu thủ bóng đá Đức
 3 tháng 3: Jessica Biel, nữ diễn viên Mỹ
 8 tháng 3: Matthew Krok, diễn viên Úc
 11 tháng 3: Thora Birch, nữ diễn viên Mỹ
 14 tháng 3: Thomas Paulus, cầu thủ bóng đá Đức
 20 tháng 3: José Moreira, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha
 21 tháng 3: Ejagayehu Dibaba, nữ vận động viên điền kinh
 25 tháng 3: Danica Patrick, nữ đua xe Mỹ
 26 tháng 3: Andreas Hinkel, cầu thủ bóng đá Đức
 26 tháng 3: Michael Tschuggnall, ca sĩ nhạc pop Áo
 30 tháng 3: Louis Marcel Powell de Aquino, người chơi đàn ghita Brasil
 30 tháng 3: Philippe Mexès, cầu thủ bóng đá Pháp
 30 tháng 3: Jason Dohring, diễn viên Mỹ

Tháng 4
 1 tháng 4: Andreas Thorkildsen, vận động viên điền kinh Na Uy
 1 tháng 4: Róbert Vittek, cầu thủ bóng đá Slovakia
 5 tháng 4: Thomas Hitzlsperger, cầu thủ bóng đá Đức
 10 tháng 4: Vũ Hà Anh, siêu mẫu & Á hậu Việt Nam Toàn cầu năm 2008
 17 tháng 4: Lee Si Young, nữ diễn viên kiêm người mẫu, ca sĩ và VĐV Boxing Hàn Quốc
 24 tháng 4: Kelly Clarkson, ca sĩ kiêm sáng tác nhạc và nhân vật truyền hình người Mỹ
 26 tháng 4:
 Nadja Benaissa, nữ ca sĩ Đức
 Phi Thanh Vân, nữ diễn viên, người mẫu Việt Nam
 29 tháng 4: Vương Bảo Cường, nam diễn viên, đạo diễn Trung Quốc
 30 tháng 4: Kirsten Dunst, nữ diễn viên Mỹ

Tháng 5
 1 tháng 5: Tommy Robredo, vận động viên quần vợt Tây Ban Nha
 1 tháng 5: Dario Srna, cầu thủ bóng đá Croatia
 2 tháng 5: Lázaro Bruzón, người đánh cờ Cuba
 3 tháng 5: Sebastian Furchner, vận động viên khúc côn cầu trên băng Đức
 3 tháng 5: Tobias Rathgeb, cầu thủ bóng đá Đức
 4 tháng 5: Markus Rogan, vận động viên bơi lội Áo
 10 tháng 5: Marc Hennerici, đua xe Đức
 10 tháng 5: Eva-Maria Fitze, nữ vận động viên trượt băng nghệ thuật Đức
 15 tháng 5: Veronica Campbell, nữ vận động viên điền kinh Jamaica
 16 tháng 5: Billy Crawford, nam ca sĩ, nghệ sĩ múa, nhà sản xuất, nhà soạn nhạc, diễn viên
 17 tháng 5: Tony Parker, cầu thủ bóng rổ Pháp
 20 tháng 5: Petr Čech, cầu thủ bóng đá
 24 tháng 5: Dominic Saleh-Zaki, diễn viên Đức, nam ca sĩ
 24 tháng 5: Kim Frank, diễn viên Đức, nam ca sĩ
 25 tháng 5: Ezekiel Kemboi, vận động viên điền kinh, huy chương Thế Vận Hội
 26 tháng 5: Nelson Ferreira, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha

Tháng 6
 1 tháng 6: Justine Henin-Hardenne, nữ vận động viên quần vợt Bỉ
 3 tháng 6: Horacio Peralta, cầu thủ bóng đá
 4 tháng 6: Dana Bönisch, nhà văn nữ Đức
 6 tháng 6: Marian Oprea, vận động viên điền kinh Romania
 9 tháng 6: Christina Stürmer, nữ ca sĩ nhạc pop Áo
 10 tháng 6: Tara Lipinski, nữ vận động viên trượt băng nghệ thuật Mỹ
 10 tháng 6: Leelee Sobieski, nữ diễn viên Mỹ
 12 tháng 6: Andreas Wolf, cầu thủ bóng đá Đức
 21 tháng 6: Vương tử William, Công tước xứ Cambridge Vương Quốc Anh
 25 tháng 6: Bi Rain, nam ca sĩ người Hàn Quốc, chồng của nữ diễn viên Kim Tae-hee
 26 tháng 6: Ursula Holl, nữ cầu thủ bóng đá Đức
 30 tháng 6: Janine Pietsch, nữ vận động viên bơi lội Đức
 30 tháng 6: Otis Harris, vận động viên điền kinh Mỹ

Tháng 7
 5 tháng 7: Philippe Gilbert, tay đua xe đạp Bỉ
 5 tháng 7: Alberto Gilardino, cầu thủ bóng đá Ý
 10 tháng 7: Sebastian Mila, cầu thủ bóng đá Ba Lan
 11 tháng 7: Alexander Madlung, cầu thủ bóng đá Đức
 11 tháng 7: Guðrun Sólja Jacobsen, nữ ca sĩ
 12 tháng 7: Antonio Cassano, cầu thủ bóng đá Ý
 16 tháng 7: André Greipel, tay đua xe đạp Đức
 18 tháng 7: Natalie Spinell, nữ diễn viên Đức
 18 tháng 7: Priyanka Chopra, nữ diễn viên Ấn Độ
 19 tháng 7: Lý Nhã Kỳ, nữ diễn viên Việt Nam
 24 tháng 7: Anna Paquin, nữ diễn viên
 25 tháng 7: Brad Renfro, diễn viên Mỹ
 26 tháng 7: Eva Moser, người đánh cờ Áo
 28 tháng 7: Jean-François Kornetzky, cầu thủ bóng đá Pháp
 28 tháng 7: Silvia Night, nữ ca sĩ
 29 tháng 7: Allison Mack, nữ diễn viên Mỹ
 31 tháng 7: Edmond Kapllani, cầu thủ bóng đá Albania

Tháng 8
 2 tháng 8: Hélder Postiga, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha
 3 tháng 8:
 Robert Stadlober, diễn viên Áo
 Phạm Thị Kim Huệ, vận động viên bóng chuyền Việt Nam
 5 tháng 8: Ryu Seung Min, vận động viên bóng bàn Hàn Quốc
 7 tháng 8: Jana Klotschkowa, nữ vận động viên bơi lội Ukraina
 9 tháng 8: Tyson Gay, vận động viên điền kinh Mỹ
 11 tháng 8: Jasmin Schwiers, nữ diễn viên Bỉ
 13 tháng 8: Gil Ofarim, nhạc sĩ, diễn viên
16 tháng 8:
Cam Gigandet, diễn viên Mỹ
Stefan Maierhofer, cầu thủ bóng đá Áo
Julia Schruff, nữ vận động viên quần vợt Đức
Khanh Nhỏ, Rapper người Mỹ gốc Việt, là người đầu tiên rap bằng tiếng Việt
18 tháng 8:
Ưng Hoàng Phúc, ca sĩ Việt Nam
Tân Nhàn, ca sĩ, giảng viên thanh nhạc người Việt Nam
19 tháng 8: Thanh Thúy, diễn viên Việt Nam
 23 tháng 8: Natalie Coughlin, nữ vận động viên bơi lội Mỹ
 28 tháng 8: LeAnn Rimes, nữ ca sĩ Mỹ
 29 tháng 8: Felix von Jascheroff, diễn viên Đức
 30 tháng 8: Andy Roddick, vận động viên quần vợt Mỹ
31 tháng 8:
Patrick Nuo, nam ca sĩ Thụy Sĩ
Ian Crocker, vận động viên bơi lội Mỹ

Tháng 9
 3 tháng 9: Timo Achenbach, cầu thủ bóng đá Đức
5 tháng 9: Vương Tâm Lăng, ca sĩ, diễn viên Đài Loan
 7 tháng 9: Lorne Berfield, diễn viên Mỹ
 10 tháng 9: Ronaldo Aparecido Rodrigues, cầu thủ bóng đá Brasil
 16 tháng 9: Linus Gerdemann, tay đua xe đạp Đức
 19 tháng 9: Amir Shapourzadeh, cầu thủ bóng đá
 20 tháng 9: Hồ Ca, diễn viên - ca sĩ người Trung Quốc
 22 tháng 9: Kosuke Kitajima, vận động viên bơi lội Nhật Bản
 25 tháng 9: Hyun Bin, nam diễn viên người Hàn Quốc
 27 tháng 9: Jan Schlösser, cầu thủ bóng đá Đức
 27 tháng 9: Lil Wayne, ca sĩ rapper Mỹ
 27 tháng 9: Darrent Williams, cầu thủ football Mỹ (mất 2007)
 28 tháng 9: Alexander Gennadjewitsch Anjukow, cầu thủ bóng đá Nga
 30 tháng 9:
 Lacey Chabert, nữ diễn viên Mỹ
 Phương Anh, nữ ca sĩ Việt Nam

Tháng 10
 1 tháng 10:
Marcus Stolzenberg, cầu thủ bóng đá Đức
Lương Thế Thành, diễn viên người Việt Nam
 4 tháng 10: Don Nguyễn, nam ca sĩ người Việt Nam
 5 tháng 10: Francisco Bosch, diễn viên Tây Ban Nha
 6 tháng 10:
Lewon Aronjan, người đánh cờ
Michael Frater, vận động viên điền kinh Jamaica
 7 tháng 10: Kasper Jensen, cầu thủ bóng đá Đan Mạch
 10 tháng 10: Tiến Luật, nam diễn viên hài Việt Nam
 13 tháng 10:
Robbert Dessauvagie, ca sĩ nhạc pop Hà Lan (Banaroo)
Ian Thorpe, vận động viên bơi lội Úc
Dương Cẩm Lynh: nữ diễn viên người Việt Nam
 15 tháng 10: Saif Saaeed Shaheen, vận động viên điền kinh
 19 tháng 10: Pekka Lagerblom, cầu thủ bóng đá Phần Lan
 21 tháng 10: Jeremiah Rutherford, vận động viên cử tạ

Tháng 11
 2 tháng 11: William Beier, vận động viên trượt băng nghệ thuật Đức
 2 tháng 11: Fukada Kyōko, nữ diễn viên Nhật Bản, nữ ca sĩ, người mẫu
 4 tháng 11: Bastiaan Giling, tay đua xe đạp Hà Lan
 4 tháng 11: Kamila Skolimowska, nữ vận động viên điền kinh Ba Lan
 9 tháng 11: Petra Wimbersky, nữ cầu thủ bóng đá Đức
 11 tháng 11: Asafa Powell, vận động viên điền kinh Jamaica
 14 tháng 11: Kim Jaggy, cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ
 16 tháng 11: Amaré Stoudemire, cầu thủ bóng rổ Mỹ
 17 tháng 11: Mimoun Azaouagh, cầu thủ bóng đá Đức
 18 tháng 11: Gracia Baur, nữ ca sĩ nhạc pop Đức
 18 tháng 11: Mr. Siro, nam ca sĩ Việt Nam
 30 tháng 11: Elisha Cuthbert, nữ diễn viên Canada

Tháng 12
 6 tháng 12: Ryan Carnes, diễn viên Mỹ
 6 tháng 12: Alberto Contador, tay đua xe đạp Tây Ban Nha
 8 tháng 12: Nicki Minaj, ca sĩ, rapper nổi tiếng
 8 tháng 12: Michael Essien, cầu thủ bóng đá
 8 tháng 12: Hamit Altıntop, cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
 8 tháng 12: Halil Altıntop, cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
 8 tháng 12: DeeDee Trotter, nữ vận động viên điền kinh Mỹ, huy chương Thế Vận Hội
 12 tháng 12: Mai Thiên Vân, nữ ca sĩ người Việt Nam
 13 tháng 12: Ayumi Kinoshita, nữ diễn viên người Nhật Bản
 15 tháng 12: Matias Emilio Delgado, cầu thủ bóng đá Agentina
 20 tháng 12: Trương Kiệt, nam ca sĩ Trung Quốc
 26 tháng 12: Aksel Lund Svindal, vận động viên chạy ski Na Uy
 30 tháng 12: Kristin Kreuk, nữ diễn viên, người mẫu Canada

Mất

Tháng 1
 3 tháng 1: Fritz Laband, cầu thủ bóng đá Đức (sinh 1925)
 11 tháng 1: Bruno Diekmann, chính khách Đức (sinh 1897)
 13 tháng 1: Marcel Camus, đạo diễn phim Pháp (sinh 1912)
 13 tháng 1: Bernhard Reismann, chính trị gia Đức (sinh 1903)
 19 tháng 1: Elis Regina, nữ ca sĩ Brasil (sinh 1945)
 22 tháng 1: Eduardo Frei Montalva, chính trị gia Chile (sinh 1911)
 24 tháng 1: Hans Schütz, chính trị gia Đức (sinh 1901)
 27 tháng 1: Alexander Abusch, nhà báo, nhà văn, chính trị gia trong Cộng hòa Dân chủ Đức (sinh 1902)
 27 tháng 1: Trần Văn Hương, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa (sinh 1902)

Tháng 2
 4 tháng 2: Alex Harvey, nhạc sĩ nhạc rock Scotland (sinh 1935)
 6 tháng 2: Ben Nicholson, họa sĩ Anh (sinh 1894)
 10 tháng 2: Margrit Rainer, nữ diễn viên Thụy Sĩ (sinh 1914)
 11 tháng 2: Eleanor Powell, nữ nghệ sĩ múa Mỹ, nữ ca sĩ, nữ diễn viên (sinh 1912)
 19 tháng 2: Gerhard Leibholz, luật gia Đức (sinh 1901)
 22 tháng 2: Arie den Arend, nhà soạn nhạc Hà Lan, nghệ sĩ đàn ống (sinh 1903)
 25 tháng 2: Christian Schad, họa sĩ Đức (sinh 1894)
 25 tháng 2: Zhao Yuanren, nhà ngôn ngữ học Trung Hoa (sinh 1892)
 25 tháng 2: Hans-Joachim von Merkatz, chính trị gia Đức (sinh 1905)
 28 tháng 2: Friedrich Liebling, nhà tâm lý học (sinh 1893)

Tháng 3
 2 tháng 3: Philip K. Dick, nhà văn Mỹ (sinh 1928)
 3 tháng 3: Georges Perec, nhà văn Pháp (sinh 1936)
 5 tháng 3: Heinz Heck, nhà sinh vật học Đức (sinh 1894)
 5 tháng 3: John Belushi, nam ca sĩ Mỹ, diễn viên (sinh 1949)
 6 tháng 3: Ayn Rand, nhà văn nữ Mỹ, nữ triết gia (sinh 1905)
 22 tháng 3: Pericle Felici, Hồng y Giáo chủ (sinh 1911)
 29 tháng 3: Carl Orff, nhà soạn nhạc Đức, nhà sư phạm (sinh 1895)
 29 tháng 3: Walter Hallstein, chính trị gia Đức, luật gia (sinh 1901)

Tháng 4
 7 tháng 4: Harald Ertl, tay đua Công thức 1 (sinh 1948)
 7 tháng 4: Manfred Schott, diễn viên Đức (sinh 1936)
 16 tháng 4: Hermann Diebäcker, chính trị gia Đức (sinh 1910)
 18 tháng 4: Hiroshi Ohguri, nhà soạn nhạc Nhật Bản (sinh 1918)
 20 tháng 4: Archibald MacLeish, thi sĩ Mỹ, chính trị gia (sinh 1892)
 24 tháng 4: Ville Ritola, vận động viên điền kinh Phần Lan, huy chương Thế Vận Hội (sinh 1896)

Tháng 5
 1 tháng 5: Wolfgang Stammberger, chính trị gia Đức (sinh 1920)
 5 tháng 5: Irmgard Keun, nhà văn nữ Đức (sinh 1905)
 10 tháng 5: Peter Weiss, nhà văn Đức, họa sĩ (sinh 1916)
 12 tháng 5: Humphrey Searle, nhà soạn nhạc Anh, học trò của Anton von Webern (sinh 1915)
 13 tháng 5: Věra Suková, nữ vận động viên quần vợt Tiệp Khắc (sinh 1931)
 19 tháng 5: Reinhard Karl, nhiếp ảnh gia, nhà văn (sinh 1946)
 20 tháng 5: Merle Antony Tuve, nhà vật lý học Mỹ (sinh 1901)
 22 tháng 5: Cevdat Sunay, chính trị gia Thổ Nhĩ Kỳ, tướng (sinh 1899)
 29 tháng 5: Romy Schneider, nữ diễn viên (sinh 1938)
 30 tháng 5: Albert phía bắc, chính trị gia Đức (sinh 1904)

Tháng 6
 2 tháng 6: Herbert Quandt, nhà tư bản công nghiệp Đức (sinh 1910)
 3 tháng 6: Günther Steines, vận động viên điền kinh Đức (sinh 1928)
 5 tháng 6: Roger Bonvin, chính trị gia Thụy Sĩ (sinh 1907)
 10 tháng 6: Rainer Werner Fassbinder, đạo diễn phim Đức, nhà sản xuất phim (sinh 1945)
 12 tháng 6: Otto Brunner, nhà sử học Áo (sinh 1898)
 12 tháng 6: Karl von Frisch, nhà sinh vật học, nhà động vật học, nhận Giải Nobel (sinh 1886)
 13 tháng 6: Ricardo Paletti, tay đua ô tô (sinh 1958)
 13 tháng 6: Chalid ibn Abd al-Aziz, vua Ả Rập Saudi (sinh 1912)
 16 tháng 6: James Honeyman-Scott, người chơi đàn ghita Anh, thành viên của Pretenders (sinh 1956)
 17 tháng 6: Zdeněk Kalista, nhà sử học Séc, thi sĩ, nhà phê bình văn học, nhà xuất bản, dịch giả (sinh 1900)
 18 tháng 6: Djuna Barnes, nhà văn nữ Mỹ (sinh 1892)
 18 tháng 6: Curd Jürgens, diễn viên (sinh 1915)
 18 tháng 6: John Cheever, nhà văn Mỹ (sinh 1912)
 24 tháng 6: Jakob Streitle, cầu thủ bóng đá Đức (sinh 1916)
 24 tháng 6: Paul Benthien, vận động viên bóng bàn Đức (sinh 1914)
 26 tháng 6: Alexander Mitscherlich, bác sĩ Đức, nhà văn (sinh 1908)
 28 tháng 6: Adolf Portmann, nhà động vật học Thụy Sĩ, triết gia (sinh 1897)
 29 tháng 6: Henry King, đạo diễn phim Mỹ (sinh 1886)

Tháng 7
 9 tháng 7: Kai Warner, nhạc sĩ Đức (sinh 1926)
 10 tháng 7: Karl Hein, vận động viên điền kinh Đức (sinh 1908)
 13 tháng 7: Barbara Allen Rainey, nữ phi công đầu tiên của Không quân Hoa Kỳ (sinh 1948)
 15 tháng 7: Otto von Rohr, ca sĩ opera Đức (sinh 1914)
 16 tháng 7: Patrick Dewaere, diễn viên Pháp (sinh 1947)
 16 tháng 7: Charles Robert Swarts, chính trị gia Nam Phi (sinh 1894)
 18 tháng 7: Roman Ossipowitsch Jakobson, nhà ngữ văn (sinh 1896)
 20 tháng 7: Okot p'Bitek, thi sĩ, thầy giáo, nhà dân tộc học (sinh 1931)
 23 tháng 7: Vic Morrow, diễn viên Mỹ (sinh 1929)
 25 tháng 7: Gabriele Tergit, nữ nhà báo Đức, nhà văn nữ (sinh 1894)
 28 tháng 7: Keith Green, nam ca sĩ Mỹ, nhà soạn nhạc (sinh 1953)
 29 tháng 7: Harold Sakata, diễn viên Mỹ (sinh 1920)
 29 tháng 7: Sep Ruf, kiến trúc sư Đức (sinh 1908)

Tháng 8
 1 tháng 8: Otto Bayer, nhà hóa học Đức (sinh 1902)
 2 tháng 8: Rudolf Maros, nhà soạn nhạc Hungary (sinh 1917)
 5 tháng 8: Dieter Borsche, diễn viên Đức (sinh 1909)
 10 tháng 8: Peter de Mendelssohn, nhà văn, nhà sử học, nhà văn tiểu luận (sinh 1908)
 12 tháng 8: Henry Fonda, diễn viên Mỹ (sinh 1905)
 13 tháng 8: Werner Storz, vận động viên điền kinh Đức (sinh 1904)
 15 tháng 8: Hugo Theorell, nhà hóa sinh Thụy Điển (sinh 1903)
 21 tháng 8: Helmut Kajzar, đạo diễn phim Ba Lan (sinh 1941)
 23 tháng 8: Alberto Cavalcanti, đạo diễn phim Brasil (sinh 1897)
 23 tháng 8: Stanford Moore, nhà hóa sinh Mỹ, Giải Nobel (sinh 1913)
 24 tháng 8: Giorgio Abetti, nhà thiên văn học Ý (sinh 1882)
 29 tháng 8: Ingrid Bergman, nữ diễn viên Thụy Điển (sinh 1915)

Tháng 9
 1 tháng 9: Władysław Gomułka, chính trị gia Ba Lan (sinh 1905)
 2 tháng 9: Werner Schwarz, chính trị gia Đức (sinh 1900)
 3 tháng 9: Walter Lüthi, mục sư (sinh 1901)
 9 tháng 9: Joseph Pütz, chính trị gia Đức (sinh 1903)
 12 tháng 9: Arthur Jores, nhà y học Đức (sinh 1901)
 12 tháng 9: Franz Grothe, nhà soạn nhạc Đức (sinh 1908)
 14 tháng 9: Grace Kelly, nữ diễn viên Mỹ, nữ hầu tước của Monaco (sinh 1929)
 14 tháng 9: Kristján Eldjárn, tổng thống của Island (sinh 1916)
 16 tháng 9: Sadegh Ghotbzadeh, chính trị gia Iran (sinh 1936)
 17 tháng 9: Manos Loïzos, nhà soạn nhạc Hy Lạp (sinh 1937)
 19 tháng 9: Samuel Barlow, nhà soạn nhạc Mỹ (sinh 1892)
 21 tháng 9: Franz Esser, cầu thủ bóng đá đội tuyển quốc gia Đức (sinh 1900)
 29 tháng 9: Franz Seume, chính trị gia Đức (sinh 1903)

Tháng 10
 4 tháng 10: Glenn Gould, nghệ sĩ dương cầm Canada, nhà soạn nhạc (sinh 1932)
 4 tháng 10: Leroy Grumman, người thiết kế máy bay (sinh 1895)
 9 tháng 10: Philip Noel-Baker, Giải Nobel về hòa bình (sinh 1889)
 14 tháng 10: Gerhard Kreyssig, chính trị gia Đức (sinh 1899)
 16 tháng 10: Jean Effel, họa sĩ vẽ tranh minh họa Pháp (sinh 1908)
 16 tháng 10: Jakov Gotovac, nhà soạn nhạc Croatia, người điều khiển dàn nhạc (sinh 1895)
 16 tháng 10: Hans Selye, nhà y học Canada (sinh 1907)
 16 tháng 10: Mario del Monaco, ca sĩ opera Ý (người hát giọng nam cao) (sinh 1915)
 18 tháng 10: Pierre Mendès-France, chính trị gia Pháp, thủ tướng (sinh 1907)
 21 tháng 10: Hermann Berg, chính trị gia Đức, nghị sĩ quốc hội liên bang (sinh 1905)
 25 tháng 10: Karl Bruckner, nhà văn Áo (sinh 1906)
 26 tháng 10: Giovanni Benelli, Hồng y Giáo chủ (sinh 1921)

Tháng 11
 1 tháng 11: King Vidor, đạo diễn phim Mỹ (sinh 1894)
 3 tháng 11: Jo Miard, nhà điêu khắc Đức (sinh 1929)
 4 tháng 11: Jacques Tati, diễn viên Pháp, đạo diễn phim (sinh 1908)
 7 tháng 11: Bully Buhlan, ca sĩ, nghệ sĩ dương cầm, diễn viên (sinh 1924)
 9 tháng 11: Emil Bettgenhäuser, chính trị gia Đức (sinh 1906)
 12 tháng 11: Rudi Baerwind, họa sĩ Đức (sinh 1910)
 12 tháng 11: Dorothy Round, nữ vận động viên quần vợt Anh (sinh 1908)
 17 tháng 11: Eduard Tubin, nhà soạn nhạc Thụy Điển (sinh 1905)
 17 tháng 11: Heinrich Lindenberg, chính trị gia Đức (sinh 1896)
 18 tháng 11: Heinar Kipphardt, nhà soạn kịch Đức (sinh 1922)
 22 tháng 11: Max Deutsch, nhà soạn nhạc Pháp, người điều khiển dàn nhạc (sinh 1892)
 22 tháng 11: Stanisław Ostrowski, bác sĩ Ba Lan, sĩ quan, chính trị gia (sinh 1892)
 29 tháng 11: Percy Williams, vận động viên điền kinh Canada (sinh 1908)
 29 tháng 11: Hermann Balck, tướng Đức (sinh 1893)
 30 tháng 11: Adolf Heusinger, tướng Đức (sinh 1897)

Tháng 12
 2 tháng 12: Marty Feldman, tác giả, diễn viên, đạo diễn phim (sinh 1933)
 7 tháng 12: Harry Jerome, vận động viên điền kinh Canada (sinh 1940)
 8 tháng 12: Marty Robbins, ca sĩ nhạc country Mỹ, nhà soạn nhạc (sinh 1925)
 9 tháng 12: Fritz Usinger, nhà văn Đức (sinh 1895)
 19 tháng 12: Frederick Terman, kĩ sư Mỹ, (sinh 1900)
 20 tháng 12: Arthur Rubinstein, nghệ sĩ dương cầm (sinh 1887)
 21 tháng 12: John Hargrave, tác giả Anh, chính trị gia (sinh 1894)
 24 tháng 12: Louis Aragon, nhà sử học Pháp, thi sĩ, nhà văn (sinh 1897)
 27 tháng 12: John Leonard Swigert, nhà du hành vũ trụ Mỹ (sinh 1931)
 31 tháng 12: Kurt Friedrichs, nhà toán học (sinh 1901)

Giải thưởng Nobel
 Hóa học - Aaron Klug
 Văn học - Gabriel García Márquez
 Hòa bình - Alva Myrdal, Alfonso García Robles
 Vật lý - Kenneth G. Wilson
 Y học - Sune K. Bergström, Bengt I. Samuelsson, John R. Vane
 Kinh tế - George J. Stigler

Xem thêm
 Thế giới trong năm 1982, tình trạng thế giới trong năm này

Tham khảo

2


title: Chiến dịch Mã Lai

text:
Chiến dịch Mã Lai (tiếng Nhật:マレー作戦) hay Trận Mã Lai (Tiếng Anh:Battle of Malaya) là cuộc tấn công thuộc địa Mã Lai của Đế quốc Anh bởi Lục quân Đế quốc Nhật Bản từ ngày 8 tháng 12 năm 1941 đến ngày 31 tháng 1 năm 1942 trong giai đoạn đầu của cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương thuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Tại Mã Lai, quân Nhật do tướng Yamashita Tomoyuki chỉ huy đã giao chiến với lực lượng Khối Thịnh vượng chung gồm lính Anh, Ấn Độ, Úc và Mã Lai dưới quyền tướng Arthur Percival.

Trận đánh mở đầu bằng cuộc đổ bộ của quân Nhật tại Kota Bharu và kết thúc khi lực lượng liên quân rút lui về Singapore. Trong trận này, nhờ sử dụng xe đạp và xe tăng hạng nhẹ, các lực lượng quân Nhật đã chiếm ưu thế hoàn toàn khi tiến quân thần tốc băng qua các khu rừng già, đánh tập hậu theo các cạnh sườn và đổ bộ ở phía sau. Cho đến khi chiếm được Singapore, quân Nhật chịu thương vong 9.824 người nhưng phía Anh lại có hơn 100.000 người bị bắt làm tù binh.

Trong trận đánh này, quân Nhật đã vi phạm luật pháp quốc tế khi không tuyên chiến với quân Anh

Bối cảnh
Bán đảo Mã Lai chạy dài từ biên giới Nam Thái Lan đến tận cùng Singapore được coi là mục tiêu hàng đầu của Đế quốc Nhật Bản trong cuộc tiến quân xuống khu vực Đông Nam Á. Khu vực này có nguồn cao su tự nhiên lớn nhất thế giới và trữ lượng lớn thiếc. Phía đông bán đảo được bao phủ bởi rừng già và đầm lầy, phía tây lại là các dãy núi lớn.

Chiến lược quân sự của người Anh tại vùng Viễn Đông chủ yếu dựa vào căn cứ hải quân Singapore, nằm về phía nam Mã Lai, pháo đài kiên cố bảo vệ các thuộc địa Anh vùng Viễn Đông và con đường đến Úc, Đông Ấn Hà Lan và Ấn Độ Dương.

Trong khi đó, theo kế hoạch phối hợp giữa Bộ tổng tham mưu Lục quân với Bộ tổng tham mưu Hải quân Đế quốc Nhật, trong khi lực lượng chủ yếu của hải quân tấn công hạm đội Thái Bình Dương Hoa Kỳ ở Trân Châu cảng thì các lực lượng hải quân khác cũng tấn công các căn cứ quân sự ở Philippines, Singapore... đồng thời, lục quân sẽ đánh vào các mục tiêu đã định sẵn ở Mã Lai, Thái Lan và Hồng Kông.

Kế hoạch và sự chuẩn bị

Anh
Khác với Hoa Kỳ lơ là cảnh giác để Nhật Bản tấn công Trân Châu cảng một cách bất ngờ, tại Mã Lai từ năm 1939, người Anh đã cho tăng cường quân đội và củng cố các công trình phòng ngự. Họ đã bỏ ra 60 triệu £ để củng cố việc phòng thủ Singapore và xây dựng một hạm đội hùng hậu với hai chiến hạm tối tân HMS Prince of Wales và HMS Repulse có nhiệm vụ tiêu diệt các đoàn tàu đổ bộ của địch quân. Lực lượng chủ yếu của không quân Anh đặt tại Singapore là nơi máy bay và tàu chiến Nhật Bản khó vươn tới khi mở đầu tấn công. Còn lực lượng lục quân Anh lại dồn về phía Bắc, sát biên giới Thái Lan. Tại Kota Bharu tiếp giáp Thái Lan, Anh có 9.000 quân và tại Kedah có 20.000 quân.

Đại tá Tsugi của Nhật khi thảo kế hoạch hành quân được báo cho biết quân Anh, Ấn, Úc, New Zealand và Mã Lai tại bán đảo này có khoảng 30.000 người. Nhưng qua các cuộc tiếp quân từ Úc và Ấn đến, quân Anh lên đến gần 90.000, trong đó khoảng 15.000 thuộc các ban ngành không trực tiếp chiến đấu.

Tuy nhiên, việc phòng thủ của quân Anh có rất nhiều bất lợi:
 Các chiến đấu cơ Beewster Buffalo của Anh lỗi thời và chậm chạp, kém xa các chiến đấu cơ Nhật.
 Những pháo lớn phòng thủ Singapore đều hướng về phía Nam trở ra biển, đề phòng một cuộc đổ bộ của quân Nhật từ phía ấy nhưng không có một ụ súng nào hướng về phía Bắc.
 Trên toàn bán đảo Mã Lai không hề có bất kì một xe thiết giáp nào để đối đầu với quân Nhật.

Người Anh cũng có một kế hoạch đưa quân lên tỉnh Songkhla, miền nam Thái Lan để chặn hướng tiến của quân Nhật nếu họ tiến vào Thái Lan mang tên kế hoạch Matador, nhưng kế hoạch này sau đó đã bị hủy bỏ.

Nhật Bản
Theo nhà sử học Takushiro Hattori, cuộc hành quân đánh chiếm Mã Lai được coi là quan trọng nhất trong toàn bộ chiến dịch tiến xuống phía Nam của Nhật Bản. Việc chiếm đóng miền Nam Đông Dương và Thái Lan là bước đầu để Nhật Bản tạo bàn đạp đánh chiếm Mã Lai.

Từ ngày 15 tháng 11, tức là hơn 3 tuần trước khi cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ, trung tướng Tomoyuki Yamashita, tư lệnh Quân đoàn 25 có nhiệm vụ đánh chiếm Mã Lai đã tới Sài Gòn nhận chỉ thị trực tiếp của nguyên soái Hisaichi Terauchi, tư lệnh đạo quân phương Nam. Thời tiết bán đảo Mã Lai từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau có gió mạnh, sóng lớn rất khó khăn cho việc đổ bộ nên kế hoạch đánh chiếm phải được nghiên cứu rất kĩ.

Ngày 20 tháng 11, phương án tấn công Mã Lai đã được soạn thảo xong. Trong khoảng thời gian này, một hạm đội hơn 20 tàu chiến và tàu đổ bộ đã tập trung trong vịnh Cam Ranh sẵn sàng chở quân về hướng Mã Lai.

Theo kế hoạch tác chiến, ngày N-4 (tức trước ngày đổ bộ 4 ngày), đội tàu chở sư đoàn 5 là lực lượng tấn công chủ yếu sẽ xuất phát đi tới Singora và Pattani là hai điểm đổ bộ ở miền Đông Nam Thái Lan tiếp giáp Mã Lai. Sau khi đổ bộ bí mật và an toàn sẽ theo đường bộ đánh xuống phía Nam, vượt biên giới Mã Lai, chiếm sân bay Kota Bharu ở phía Đông và pháo đài Georgetown ở phía Tây Mã Lai. Trung đoàn 56 và lữ đoàn 23 thuộc sư đoàn 18 cũng xuất phát bằng tàu biển vào ngày N-4, đổ bộ lên Kota Bharu trong khi sư đoàn 5 từ phía Bắc đánh xuống, rồi tiếp tục nhanh chóng hành quân xuống phía Nam, chiếm lĩnh Kuan Tan.

Sư đoàn Cận vệ Hoàng gia đang đóng quân sẵn tại Thái Lan sẽ theo đường bộ, hợp lực với các sư đoàn 5 và 18 đổ bộ lên bờ biển miền Đông Mã Lai cùng đánh xuôi xuống phía Nam, nhằm mục tiêu chủ yếu là Kuala Lumpur. Đợt 1 chiến dịch phải hoàn thành trong 3 ngày. Ngày N+3 chuyển sang đợt hai. Ngày N+8 đổ bộ đánh chiếm Singapore. Ngày N+15 kết thúc chiến dịch.

Lực lượng không quân sẽ yểm trợ cho các cuộc đổ bộ ngày N-3 bắt đầu tập trung tại hai sân bay Tân Sơn Nhất và Biên Hòa. Ngày N sẽ xuất phát. Theo dự trù, tổng số máy bay huy động cho chiến dịch đánh chiếm Mã Lai là 799 chiếc, trong đó có 187 chiếc cất cánh từ các tàu sân bay, 612 chiếc cất cánh từ các sân bay trên đất liền. Bản kế hoạch này cũng ghi tên các căn cứ phục vụ cho chiến dịch, bao gồm toàn bộ sân bay và bến cảng trên đảo Hải Nam; các sân bay và bến cảng Hải Phòng, Đà Nẵng, Nha Trang, Sài Gòn, Tân Sơn Nhất, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Sóc Trăng, đảo Phú Quốc, Kampong Chhnang, Xiêm Riệp trên bán đảo Đông Dương; Singora, Pattani, Bandon tại Thái Lan.

Diễn biến

Cuộc đổ bộ của quân Nhật

Sáng ngày 4 tháng 12, đoàn tàu gồm 20 chiếc chở quân Nhật đã rời vịnh Cam Ranh lặng lẽ tiến về phía Nam. Mặc dù đã cố giữ bí mật, nhưng đoàn tàu vẫn không tránh khỏi sự theo dõi của các máy bay trinh sát Mỹ Lockheed Hudson và PBY Catalina. Tuy vậy, họ không hề bị đối phương tấn công. Ngày 7 tháng 12, sau khi đã vào vịnh Thái Lan, đoàn tàu tách làm 3 nhóm để tiến tới 3 mục tiêu khác nhau. Lực lượng chính gồm 14 hạm tàu thẳng tiến về Singora, bên trái nó là nhóm thứ hai gồm 3 chiếc tiến đến Pattani thuộc Thái Lan và nhóm thứ ba cũng gồm 3 chiếc ở bên trái nhóm này hướng tới thành phố Kota Bharu, một thành phố của Mã Lai cách Singora của Thái Lan 200 km. Đêm khuya, các hạm tàu thuộc cả ba hướng lần lượt đến nơi đã định.

Tại Kota Bharu, vào lúc 23 giờ 25 phút, quân Nhật do đại tá Yoshio Nasu chỉ huy đã bắt đầu đổ bộ. Đúng 23 giờ 30 ngày 7 tháng 12 (giờ Mã Lai), tức 1 giờ 30 ngày 8 tháng 12 ở Tokyo, đại bác trên các chiến hạm do chuẩn đô đốc Shintaro Hashimoto chỉ huy bắt đầu pháo kích lên bờ. Đây là những tiếng súng đầu tiên mở màn cho cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương vì cuộc tấn công Trân Châu Cảng chỉ bắt đầu sau đó gần 2 giờ. Mục tiêu của người Nhật là phi trường nằm cách thành phố 2 km.

Kota Bharu khu vực nằm sát biên giới Mã Lai - Thái nên quân đồn trú ở đây khá đông và xây dựng nhiều cụm phòng ngự ở ngoài bãi biển và sâu bên trong. Theo kế hoạch hành quân của tướng Yamashita, Kota Bharu là chiến trường nghi binh nhằm gợi sự chú ý của hải quân, không quân Anh về đó. Còn những điểm đổ bộ chính là ở Pattani và nhất là Singora.

Lực lượng quân Anh phòng thủ tại bãi biển là quân đoàn III Ấn Độ do trung tướng Lewis Heath chỉ huy. Trận đánh tại bãi biển kéo dài 3 tiếng đồng hồ và cuối cùng quân Nhật đã giành thắng lợi sau khi quân phòng thủ hết đạn và rút lui về phía Nam sau khi cho toàn bộ số máy bay tại sân bay cất cánh. Hơn 4 giờ sáng ngày 8 tháng 12, quân Nhật đã chiếm được sân bay đầu tiên của Anh ở Mã Lai.

Trong khi đó, ở Pattani và Singora, cuộc đổ bộ diễn ra đơn giản hơn. Tại Pattani, quân lính và sĩ quan Thái Lan bị mua chuộc không phản ứng gì. Còn ở Singora, sở chỉ huy cảnh sát nhận được tiền, quà của Nhật cũng không chống cự gì. Nhật Bản sau đó đã ép chính quyền Thái Lan phải cho quân đội nước này sử dụng các căn cứ trên đất Thái để tiến hành xâm lược Mã Lai, sau khi chiến đấu với quân đội Thái trong khoảng thời gian 8 giờ vào lúc sáng.

4 giờ sáng, 17 máy bay ném bom của Hải quân Đế quốc Nhật Bản đã tiến hành oanh tạc Singapore, làm 133 người chết. Điều này là bằng chứng cho việc các máy bay ném bom Nhật có căn cứ tại Sài Gòn giờ đây đã có tầm hoạt động đến tận Singapore.

Chiến dịch thay thế cho chiến dịch Matador, mang tên Chiến dịch Krohcol, đã được tiến hành vào ngày 8 tháng 12, nhưng lính Ấn Độ đã dễ dàng bị Sư đoàn 5 Nhật đổ bộ lên Pattani đánh bại.

Đánh chìm Prince of Wales và Repulse

Nhìn chung chiến dịch tấn công Mã Lai diễn ra đúng với kế hoạch định sẵn trừ một trường hợp đột xuất. Đó là vào sáng ngày 5 tháng 12, khi quân đoàn 25 từ Hải Nam đang xuống Cam Ranh và Vũng Tàu thì bị máy bay trinh sát của Anh phát hiện. Lập tức đô đốc Tom Phillips đã cho điều động Lực lượng Z gồm 1 thiết giáp hạm (Prince of Wales), 1 tuần dương hạm thiết giáp (Repulse) và 4 khu trục hạm từ Singapore tiến lên vùng biển phía Bắc Mã Lai để tiêu diệt các tàu chở quân. Tuy nhiên, lực lượng này đã ra khơi mà không có sự yểm trợ của không quân.

Phía Nhật Bản sau khi phát hiện lực lượng này bằng tàu ngầm và máy bay trinh sát đã cho máy bay đi tìm tấn công nhưng vẫn không tìm được và phải quay về sân bay Biên Hòa vì cạn nhiên liệu. Thống chế Terauchi đã ra lệnh cho Tư lệnh không quân Nhật tại Đông Dương "phải cho máy bay bay xa hơn, nếu cạn nhiên liệu sẽ đáp xuống một sân bay nào đó trên đất Mã Lai mà quân đoàn 25 sẽ đánh chiếm bằng được."

7 giờ 10 sáng ngày 10 tháng 12, 88 máy bay Nhật gồm 27 chiếc chở bom và 61 chiếc phóng ngư lôi đậu ở sân bay Tân Sơn Nhất được lệnh xuất phát. Đến 11 giờ số máy bay này gặp lực lượng Z. Trong khoảng 2 giờ đồng hồ, với hai đợt tấn công bằng bom và ngư lôi, các máy bay Nhật đã đánh chìm 2 chiến hạm chủ lực HMS Prince of Wales và HMS Repulse. Đô đốc Phillips cũng chết theo tàu của mình. Điều này khiến cho hải quân Anh không còn đủ sức cản phá cuộc đổ bộ của Nhật Bản vào vùng bờ biển Mã Lai nữa.

Các cuộc không chiến

Các phi đoàn Đồng Minh đóng tại Mã Lai được trang bị chủ yếu là các máy bay Brewster Buffalo mắc rất nhiều khuyết điểm: tốc độ và độ linh hoạt kém hơn nhiều các chiến đấu cơ Nhật, trang bị yếu; không đầy đủ phụ tùng dự trữ; số lượng nhân viên lo các công việc dưới mặt đất không đủ; các sân bay khó chống lại các cuộc không kích; thiếu một hệ thống mệnh lệnh rõ ràng và nhất quán; mâu thuẫn giữa các phi đoàn và nhân viên Không quân Hoàng gia Anh và Không quân Hoàng gia Úc và hầu hết phi công là những người thiếu kinh nghiệm và không được tập luyện đầy đủ.

Càng tồi tệ hơn cho không quân Đồng Minh khi chiến đấu cơ của Nhật A6M Zero vượt trội hơn tất cả máy bay Đồng Minh ở Mã Lai. Vì phải chịu nhiều tổn thất trong tuần đầu tiên của chiến dịch, đã dẫn đến sự hợp nhất của các phi đội và di tản dần sang Đông Ấn Hà Lan của không quân Đồng Minh. Tuy nhiên, một phi công, trung sĩ Malcolm Neville Read thuộc Phi đoàn 453 Không quân Hoàng gia Úc đã hi sinh khi dùng chiếc Brewster Buffalo của mình lao thẳng vào chiếc Ki-43 Oscar thuộc Không đoàn 64 trên bầu trời Kuala Lumpur ngày 22 tháng 12, 1941.

Một phi đoàn của Không quân Hoàng gia Hà Lan tại Đông Ấn (ML-KNIL), 2-VLG-V, đã được đưa đến Singapore tham gia vào lực lượng Đồng Minh, trước khi bị triệu hồi về Java ngày 18 tháng 1. Nhiều phi công Hà Lan, trong đó có Jacob van Helsdingen và August Deibel đã tham gia vào nhiệm vụ chống các máy bay Nhật ném bom Singapore từ sân bay Kallang. Họ khẳng định đã bắn rơi 6 máy bay, trong đó đặc biệt là những chiếc Ki-27 Nate. Những đóng góp của phi đoàn này đã làm suy yếu một phần nhỏ lực lượng không quân Nhật.

Các máy bay ném bom Đồng Minh hầu hết đều lỗi thời - Bristol Bleheim, máy bay ném bom hạng nhẹ Lockheed Hudson và máy bay phóng ngư lôi Vickers Vildebeest — và hầu hết số máy bay này đã bị phá hủy trên không hay trên mặt đất bởi các chiến đấu cơ Nhật nên không có ảnh hưởng đến diễn biến chiến dịch. Tuy nhiên, Arthur Scarf, chỉ huy một phi đoàn, đã được truy phong Huân chương Victoria vì một cuộc tấn công ngày 9 tháng 12.

Ngoài ra, cơ quan tình báo quân sự Nhật đã tuyển mộ được một sĩ quan Anh, đại úy Patrick Heenan, đang làm sĩ quan không quân trong quân đội Ấn Độ. Mặc dù hiệu quả trong công việc tình báo của Heenan vẫn còn gây nhiều tranh cãi, người Nhật đã phá hủy phần lớn số máy bay của Đồng Minh tại Bắc Mã Lai chỉ trong vòng 3 ngày. Heenan bị bắt ngày 10 tháng 12 và được đưa đến Singapore. Tuy nhiên, quân đội Nhật đã hoàn toàn giành được quyền làm chủ trên không.

Tiến xuống bán đảo Mã Lai

Thảm họa của các chiến hạm Prince of Wales và Repulse mang lại một hậu quả đau thương khác cho chiến trường Mã Lai. Hải quân Hoàng gia Anh không đủ năng lực đánh chìm các tàu chở quân và vũ khí của Nhật từ Hòn Khoai (Cà Mau) tiến đến. Vì vậy, từ 3 đầu cầu đổ quân ở Pattani, Singora (Nam Thái Lan) và Kota Bharu (Bắc Mã Lai), quân Nhật như vết dầu loang, bắt tay nhau được với các đơn vị khác và trong một tuần, vừa kiểm soát vùng biên giới Thái Lan - Mã Lai vừa tiếp nhận thêm binh lính, vũ khí, xe tăng, cơ giới công binh và xe đạp để chuẩn bị tiến công về phía Nam.

Hai sân bay lớn ở Bắc Mã Lai là Kota Bharu và Tanah Mirah rơi vào tay Nhật nên cả miền Bắc Mã Lai vắng bóng máy bay Anh. Người Nhật giành được quyền làm chủ trên không đã liên tục oanh kích các lực lượng bộ binh và dân thường.

Tướng Yamashita quyết định tiến về Nam theo hai gọng kìm. Một, theo bờ biển phía Đông nhìn ra vịnh Thái Lan, đánh chiếm thủ đô Kuala Lumpur, còn một cánh khác theo bờ biển phía Tây nhìn về biển Andaman thuộc Ấn Độ Dương. Mục tiêu của gọng kìm thứ hai là hai thành phố Jitra và Gurun. Quân Đồng Minh đã bị đánh bại tại Jitra bởi quân Nhật tiến xuống từ miền nam Thái Lan có xe tăng yểm trợ từ ngày 11 đến ngày 13 tháng 12 năm 1941.

Đảo Penang thuộc Mã Lai đã bị người Nhật ném bom suốt từ ngày 8 tháng 12, sau cùng người Anh đã phải từ bỏ kháng cự vào ngày 17 tháng 12. Vũ khí, tàu, hàng tiếp liệu và trạm radar đều bị bỏ lại, những người châu Âu được di tản hết khỏi đảo còn dân địa phương thì bị bỏ lại và chỉ còn biết trông chờ vào sự thương xót của lính Nhật, hành động này đã gây ra một sự bất mãn của người dân địa phương đối với người Anh.

Ngày 23 tháng 12, thiếu tướng David Murray-Lyon chỉ huy sư đoàn bộ binh 11 Ấn Độ đã bị cách chức. Đến tuần cuối cùng của tháng 1, toàn bộ miền Bắc Mã Lai đã bị quân Nhật chiếm. Cùng vào thời điểm này, chính phủ Thái Lan trước sự đe dọa của Nhật Bản đã phải ra tuyên bố liên minh với Nhật Bản và tuyên chiến với Anh-Hoa Kỳ. Người Nhật sau đó đã đồng ý cho Thái Lan khôi phục lại quyền làm chủ của họ đối với một số vùng phía bắc Mã Lai.

Đối với quân Nhật từng đổ bộ ở Đông Mã Lai, cuộc chiến đấu quyết liệt của quân Anh ngay từ bãi biển Kota Bharu làm cho họ nghĩ rằng, càng tiến sâu về phía Nam chắc chắn sẽ gặp nhiều phản ứng hơn. Nhưng họ lại thấy rằng, không một phòng tuyến nào của quân Anh được thiết lập để ngăn cản họ suốt cuộc hành trình dài 400 km xuôi nam. Không một máy bay nào chặn đánh họ. Lý do dễ hiểu là quân Anh đang cố phòng thủ ở phía Nam Mã Lai và họ không có lấy một chiếc xe tăng để nghênh chiến, đó là một sai lầm chiến lược của các tướng lãnh cấp cao Anh. Trước khi chiến tranh bùng nổ, họ cho rằng một xứ nhiều núi và rừng như Mã Lai không có môi trường cho chiến xa hoạt động giờ thì các đoàn xe tăng hạng nhẹ của Nhật tiến nhanh như vào chỗ không người.

Sư đoàn 11 Ấn Độ đã cố gắng trì hoãn bước tiến của quân Nhật trong vài ngày tại Kampar, nơi mà quân Nhật phải chịu nhiều thương vong do địa hình không cho phép họ sử dụng xe tăng và sức mạnh không quân. Tuy nhiên, Sư đoàn 11 đã phải rút lui khi quân Nhật đổ bộ bằng đường biển ở phía nam Kampar-ngay sau lưng phòng tuyến, quân Anh - Ấn sau đó đã rút lui về vị trí đã được chuẩn bị sẵn tại sông Slim.

Tại sông Slim, 2 lữ đoàn Ấn Độ đã bị tiêu diệt gần hết khi quân Nhật tấn công bất ngờ bằng xe tăng vào ban đêm, thất bại này đã buộc tướng Percival phải thay thế sư đoàn 11 bằng sư đoàn 8 Úc. Ngày 7 tháng 1, đại tướng Archibald Wavell vừa được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh liên quân Anh - Hà Lan cho toàn vùng Đông Nam Á, từ bộ tư lệnh ở Bandung bay qua Singapore thị sát. Wavell ra lệnh thành lập một phòng tuyến cố thủ các chiến trường đến hơn 100 km về phía nam và tất cả lui về đây. Ngày 11 tháng 1, quân Nhật chiếm được Kuala Lumpur mà không gặp bất kì một sự kháng cự nào, người Nhật giờ chỉ còn cách Singapore 200 dặm.

Phòng thủ Johore

Đến giữa tháng 1, quân Nhật đã tiến đến bang Johore nằm ở phía Nam Mã Lai. Ngày 14 tháng 1, họ đã lần đầu tiên chạm trán với sư đoàn 8 Úc, do thiếu tướng Gordon Bennett chỉ huy. Trong cuộc đụng độ này, người Nhật lần đầu tiên đã phải rút lui khi vấp phải sức kháng cự mạnh của quân Úc tại Gemas. Trận đánh diễn ra quanh cầu Gemensah đã khiến quân Nhật chịu thương vong 600 người nhưng cây cầu bị phá hủy trong trận đánh đã được sửa lại chỉ sau 6 giờ.

Trong một nỗ lực khác, khi quân Nhật cố gắng đánh bọc sườn quân Úc ở phía tây Gemas đã dẫn đến trận đánh đẫm máu nhất của chiến dịch bắt đầu từ ngày 15 tháng 1 tại bán đảo bờ biển phía Tây gần sông Muar. Bennett đã giao cho lữ đoàn 45 Ấn Độ (một đơn vị mới và chưa được huấn luyện nhiều) phòng thủ bờ sông phía nam nhưng đơn vị này đã quân Nhật đổ bộ từ biển đánh bọc sườn tiêu diệt, tư lệnh lữ đoàn là H. C. Duncan và 3 tư lệnh tiểu đoàn cũng bị giết chết. Hai tiểu đoàn bộ binh Úc, được gửi đến yểm trợ Lữ đoàn 45, cũng bị đánh bọc sườn và cắt đường rút lui, kết quả là một tiểu đoàn trưởng người Úc bị giết chết trong trận giao tranh tại thị trấn Bakri, đông nam Muar, phần lớn cả hai tiểu đoàn đều không tới được điểm hẹn là vị trí của Lữ đoàn 45, tất cả bị quân Nhật tiêu diệt sau một số trận giáp lá cà xuyên qua các cánh rừng. Tại Bakri, những người lính chống tăng Úc được trang bị bằng vũ khí cá nhân và một it súng chống tăng đã tiêu diệt được 9 xe tăng Nhật, làm chậm đáng kể bước tiến quân Nhật đủ để những người còn sống sót của 5 tiểu đoàn Úc rút lui khỏi Muar.

Sau đó, những người lính Ấn và Úc còn sống sót đã thành lập Lực lượng Muar do trung tướng Úc Charles Anderson chỉ huy để chống cự với quân Nhật trong suốt 4 ngày, tạo điều kiện cho các đơn vị còn lại của Khối Liên hiệp Anh rút khỏi miền bắc Mã Lai và đẩy lùi người Nhật. Khi Lực lượng Muar tiến đến cây cầu tại Parit Sulong, họ phát hiện nó đã nằm trong tay quân Nhật. Sáng ngày 21, họ nỗ lực phản công chiếm lại cây cầu nhưng bị quân Nhật đẩy lùi bằng xe tăng, pháo và máy bay, chịu thương vong 1.700 người. 9 giờ sáng ngày 22, Anderson ra lệnh rút quân và ông cùng những người còn lại của đơn vị đã phân tán về phía đông, vượt qua rừng già và đầm lầy để tới Yong Peng, sở chỉ huy của sư đoàn, để lại 150 người bị thương. Toàn bộ số quân lính bị thương đã bị quân Nhật giết chết trong cuộc thảm sát Parit Sulong, nhưng vẫn có hai người thoát được. Anderson sau đó đã được tặng thưởng Huân chương Victoria vì thành tích chiến đấu của mình. Trận Muar đã làm cho liên quân chịu thương vong 3.000 người trong đó có 1 lữ đoàn và 3 tiểu đoàn trưởng, quân Nhật cũng chịu thiệt hại 700 người sau trận này.

Ngày 20 tháng 1, quân Nhật đổ bộ lên Endau, bất chấp cuộc tấn công từ các oanh tạc cơ Vildebeest. Tuyến phòng thủ cuối cùng của liên quân Khối Thịnh vượng chung tại Johore qua Batu Pahat-Kluang-Mersing bị tấn công trên toàn tuyến. Thật không may là tướng Percival đã chống lại việc xây dựng các tuyến phòng thủ cố định tại Johore, như trên bờ biển Bắc Singapore khi phản đối lời đề nghị của Chỉ huy trưởng Lực lượng công binh, chuẩn tướng Ivan Simson với lời phê bình: "Phòng thủ sẽ không tốt cho tinh thần chiến đấu". Sau 5 ngày chiến đấu, quân Nhật phá tan hàng phòng ngự và bắt sống hàng ngàn binh sĩ Đồng Minh bị bỏ lại hay nằm gọn trong vòng vây của người Nhật.

Ngày 27 tháng 1 năm 1942, Percival nhận được lệnh của đại tướng Archibald Wavell, cho quân Anh-Ấn rút lui qua eo biển Johore để đến Singapore.

Rút lui về Singapore

Ngày 31 tháng 1, lực lượng cuối cùng liên quân đã rời Mã Lai và công binh đã cho đặt thuốc nổ phá con đê nối liền Johore và Singapore. Một số quân Nhật đã cải trang thành dân thường để xâm nhập vào hòn đảo này bằng xuồng.

Vào cuối tháng 1, Patrick Heenan – sĩ quan trong không quân Ấn Độ bị kết tội phản quốc vì làm gián điệp cho Nhật Bản, đã bị đem ra tòa án quân sự xét xử và bị kết án tử hình. Ngày 13 tháng 2, năm ngày sau khi quân Nhật tiến đánh Singapore, cảnh sát quân sự Anh đã đem hành quyết Heenan tại cảng Keppel, phía nam Singapore và xác bị quăng xuống biển.

Kết quả
Trong khoảng thời gian chưa đầy 2 tháng, quân Nhật đã chinh phục thành công toàn bộ bán đảo Mã Lai khiến liên quân Khối Thịnh vượng chung phải lùi về Singapore để cố thủ. Tổn thất của liên quân là 5.500 người chết, 5.000 người bị thương và 40.000 tù binh. Phía Nhật có 1.800 người chết và 3.400 người bị thương. Quân Nhật bắt đầu tấn công Singapore vào ngày 7 tháng 2 và tướng Arthur Percival cuối cùng đã phải đầu hàng cùng với lại 50.000 tù binh ngày 15 tháng 2.

Trong chiến dịch Mã Lai, lực lượng Công binh Hoàng gia Anh đã phá hủy hàng trăm cây cầu trong cuộc rút lui, làm giảm phần nào tốc độ tiến quân của người Nhật. Tuy nhiên quân Nhật đã cho bộ binh đi xe đạp vác xe qua suối và công binh ở phía sau sửa cầu để xe tăng và cơ giới qua sau.

Danh sách các trận đánh

 Trận Kota Bharu
 Không kích Singapore
 Chiến dịch Krohcol
 Đánh chìm Prince of Wales và Repulse
 Trận Jitra
 Trận Kampar
 Trận Sông Slim
 Trận Muar
 Trận Gemas
 Trận Endau
 Trận Singapore

Chú thích

Tham khảo

 Dixon, Norman F, On the Psychology of Military Incompetence, London, 1976
 Bose, Romen, "SECRETS OF THE BATTLEBOX:The Role and history of Britain's Command HQ during the Malayan Campaign", Marshall Cavendish, Singapore, 2005

 Seki, Eiji. (2006). Mrs. Ferguson's Tea-Set, Japan and the Second World War: The Global Consequences Following Germany's Sinking of the SS Automedon in 1940. London: Global Oriental. 10-ISBN 1-905246-28-5; 13- ISBN 978-1-905246-28-1 (cloth)
 Smyth, John George Smyth, Percival and the Tragedy of Singapore, MacDonald and Company, 1971
 Thompson, Peter, The Battle for Singapore, London, 2005, ISBN 0-7499-5068-4 (HB)

Xem thêm

 Trận Singapore
 Tomoyuki Yamashita
 Arthur Percival

Liên kết ngoài
 Chiến dịch Mã Lai qua lời kể của con (và gia đình) của những tù binh chiến tranh ở Viễn Đông
 Bảo tàng Công binh Hoàng gia  Công binh Hoàng gia và Chiến tranh thế giới thứ hai - Viễn Đông
 Chiến tranh của Úc 1939-1945: Chiến dịch Mã Lai
 Bản đồ động minh họa về sự thất thủ của Mã Lai và Singapore

Malaya thuộc Anh trong Thế chiến thứ hai

Lịch sử quân sự Singapore trong Thế chiến thứ hai
Chiến tranh liên quan tới Malaysia tiền độc lập
Xung đột năm 1941
Xung đột năm 1942
Malaya thuộc Anh
Các khu định cư Eo biển
Hoạt động và trận đánh trong Thế chiến thứ hai tại Mặt trận Đông Nam Á
Trận đánh trong Thế chiến thứ hai liên quan tới Úc
Lịch sử quân sự Malaysia
Trận đánh và hoạt động trong Thế chiến thứ hai liên quan tới Nhật Bản
Trận đánh và hoạt động trong Thế chiến thứ hai liên quan tới Ấn Độ
Chiến dịch, hoạt động và trận đánh trong Thế chiến thứ hai liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh


title: Kilb

text:
Kilb là một thị xã thuộc huyện Melk trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Lagleygeolle

text:
Lagleygeolle  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Chung kết Cúp C1 châu Âu 1959

text:
Trận chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1959 là trận chung kết thứ tư của Cúp các đội vô địch bóng đá quốc gia châu Âu, ngày nay là UEFA Champions League. Đây là trận đầu giữa Real Madrid của Tây Ban Nha và Stade de Reims-Champagne của Pháp trên sân vận động Neckar ở Stuttgart vào ngày 3 tháng 6 1959 với 80.000 khán giả. Với chiến thắng 2–0, Real Madrid, lần thứ 4 liên tiếp đoạt Cúp C1 châu Âu.

Chi tiết trận đấu

Xem thêm
 Cúp C1 châu Âu
 Chung kết Cúp C1 châu Âu và UEFA Champions League
 Cúp C1 châu Âu 1958-59

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cúp C1 châu Âu 1958/59 trên trang web RSSSF
 Cúp C1 châu Âu 1958/59 trên trang web UEFA
 Lịch sử Cúp C1 châu Âu 1959

Chung kết Cúp C1 châu Âu 1959
Bóng đá Germany
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1959
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1959
1959


title: Chiến lược phát triển miền Tây Trung Quốc

text:
Chiến lược phát triển miền Tây (chữ Hán giản thể: 西部大开发, bính âm: Xībù Dàkāifā, phiên thiết Hán-Việt: Tây bộ đại khai phát) là một chiến lược kinh tế xã hội của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được triển khai từ năm 2000 nhằm phát triển miền Tây của nước này.

Mục đích
Trong quá trình cải cách và phát triển những thập niên cuối của thế kỷ 20, kinh tế Trung Quốc phát triển nhanh chóng, song chênh lệch về phát triển giữa miền Đông (Hoa Trung và Hoa Đông) và miền Tây, miền Nam và miền Bắc ngày càng lớn.

Nhận thấy tác hại tiềm tàng của điều này và sự cần thiết phải thu hẹp chênh lệch về phát triển giữa hai miền Đông và Tây, giữa các sắc tộc thiểu số với người Hán, năm 1999, nhà lãnh đạo quốc gia tối cao của Trung Quốc lúc đó là Giang Trạch Dân (bính âm: Jiāng Zémín) đã đề xuất việc cần thiết phải triển khai một chiến lược phát triển miền Tây. Cuối năm 1999, Hội nghị công tác kinh tế Trung ương tuyên bố mục đích của chiến lược phát triển miền Tây còn gồm có: tăng tổng cầu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của cả nước, đoàn kết dân tộc, ổn định xã hội, củng cố phòng thủ biên giới.

Tháng 1 năm 2000, Chính phủ Trung Quốc đã quyết định thành lập một tổ chỉ đạo phát triển miền Tây do đích thân thủ tướng Chu Dung Cơ (Zhū Róngjì) làm tổ trưởng, phó thủ tướng Ôn Gia Bảo làm tổ phố, và các thành viên khác đều là những quan chức cấp cao hàng bộ trưởng. Tháng 3 năm 2001, kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội lần thứ 11 của Trung Quốc đã phê phán sự chênh lệch về thu nhập giữa các miền của Trung Quốc và tuyên bố chính phủ Trung Quốc sẽ lấy thời kỳ 5 năm từ 2001 đến 2005 làm thời gian thật trọng tâm để đầu tư xây dựng công trình hạ tầng xã hội cho miền Tây nhằm giúp khu vực này trong vòng từ 5 đến 10 năm sẽ phát triển nhanh chóng.

Phạm vi
Phạm vi không gian của chiến lược bao trùm 6 tỉnh Cam Túc, Quý Châu, Thanh Hải, Thiểm Tây, Tứ Xuyên, Vân Nam, 5 khu tự trị Nội Mông, Ninh Hạ, Tân Cương, Tây Tạng, Quảng Tây và 1 thành phố trực thuộc trung ương là Trùng Khánh.

Các hợp phần
Phát triển công trình hạ tầng xã hội và phát triển năng lượng. Những dự án tiêu biểu là: dự án xây dựng hệ thống tàu điện ngầm ở Trùng Khánh, dự án xây dựng tuyến đường sắt Thanh Tạng nối Lhasa với khu vực phía Đông, dự án đưa điện từ miền Tây tới miền Đông , dự án đưa khí đốt từ miền Tây tới miền Đông , dự án chuyển nước Bắc-Nam .
Cung cấp tài chính quy mô lớn. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc tuyên bố hỗ trợ tài chính để phát triển miền Tây thông qua: đẩy mạnh cung cấp các khoản vay trung và dài hạn, phát huy vai trò của các tổ chức tín dụng nhỏ và vừa ở miền Tây, cung cấp các khoản vay nhằm chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp, cung cấp các khoản vay cho các dự án giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, cung cấp các khoản vay cho các dự án hợp tác kinh tế giữa miền Đông và miền Tây, đẩy mạnh cải cách hệ thống tài chính tiền tệ để đáp ứng tốt hơn nhu cầu vốn của miền Tây.
Cải thiện môi trường thu hút FDI: thực hiện các chính sách ưu đãi đầu tư như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu xuống còn 15% (và nếu là doanh nghiệp làm hàng xuất khẩu thì giảm nữa xuống còn 10%). Đồng thời, cho chính quyền các địa phương miền Tây nhiều quyền hạn xét duyệt các dự án FDI không thua gì các địa phương miền Đông trong đó có quyền tự phê duyệt các dự án nếu số vốn không quá 30 triệu dollar Mỹ.
Phát triển thương mại và dịch vụ bao gồm cả tự do hóa mậu dịch biên giới.
Tăng cường bảo vệ môi trường.
Phát triển giáo dục và khoa học kỹ thuật.
Giữ chân nhân tài ở lại phát triển quê hương, Tăng cường lao động có tay nghề.

Hiệu quả
Sáu năm liên tục gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm của miền Tây Trung Quốc là 10,6%. Tổng GDP của miền Tây năm 2005 đã lên tới 3,33 nghìn tỷ yuan, trong khi năm 2000 thì mới chỉ đạt 1,66 nghìn tỷ yuan. Thu nhập ròng ở khu vực thành thị tăng với tốc độ bình quân 10% mỗi năm và ở khu vực nông thôn là 6,8%.

Tính đến năm 2006, đã có hàng loạt dự án tổng trị giá tới 1 nghìn tỷ yuan để phát triển công trình hạ tầng xã hội.

Trong 500 công ty lớn nhất của thế giới đã có 100 công ty đầu tư vào miền Tây.

Ghi chú

Kinh tế Trung Quốc
Chính sách kinh tế


title: 524 Fidelio

text:
524 Fidelio

524 Fidelio là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu XC, có thành phần cấu tạo vừa bằng kim loại vừa bằng cacbon.

Nó có đường kính 71 km, di chuyển ở quỹ đạo gần trung tâm vành đai tiểu hành tinh. Tiểu hành tinh này do Max Wolf phát hiện ngày 14.3.1904 ở Heidelberg, và được đặt theo tên
biệt danh của Leonora trong vở opera duy nhất Fidelio của Beethoven.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu XC
Yhiên thể phát hiện năm 1904
Thiên thể phát hiện năm 1904
Được phát hiện bởi Max Wolf
Ludwig van Beethoven


title: Sahibganj

text:
Sahibganj là một thành phố và khu đô thị của quận Sahibganj thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Địa lý
Sahibganj có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 16 mét (52 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sahibganj có dân số 80.129 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Sahibganj có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 55%. Tại Sahibganj, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: Pouteria polysepala

text:
Pouteria polysepala là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pires O'Brien, J. 1998. Pouteria polysepala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
polysepala


title: Colotis lais

text:
The Kalahari Orange Tip (Colotis lais)là một loài bướm thuộc họ Pieridae. Nó được tìm thấy ở southern Africa.

Sải cánh dài 30–38 mm. The adults fly year-round. The larvae probably feed on Capparaceae species.

Tham khảo

lais


title: Chalcolepidius lacordairei

text:
Chalcolepidius lacordairei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Chalcolepidius


title: Cardiophorus niponicus

text:
Cardiophorus niponicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus