title: Buenos Aires

text:
Buenos Aires () là thủ đô và là thành phố lớn nhất của Argentina. Thành phố tọa lạc bên bờ nam của sông La Plata, duyên hải đông nam của Nam Mỹ, đối diện với Colonia del Sacramento thuộc địa phận Uruguay.

Đậm màu sắc văn hóa châu Âu, Buenos Aires đôi lúc được mệnh danh là "Paris phương Nam" hay "Paris của Nam Mỹ". Đây là một trong những đô hội phồn hoa nhất của Mỹ Latinh nổi tiếng với nhiều công trình kiến trúc đặc sắc, tưng bừng nhịp sống về đêm và sinh hoạt văn hóa năng động. Đây cũng là một trong những thành phố sung túc nhất châu Mỹ Latinh với giới dân cư trung lưu đông đúc và rộng kiến thức.

Sau khi đợt xung đột nội bộ vào thế kỷ 19, đơn vị hành chính Buenos Aires được cải tổ. Nội thành Buenos Aires được tách khỏi tỉnh Buenos Aires năm 1880, đứng riêng trực thuộc chính phủ liên bang. Thời gian trôi qua, Buenos Aires phát triển để rồi gộp dần những thị trấn ven đô như Belgrano và Flores — cả hai nay thuộc Barrios trong thành phố.

Lịch sử

Thời thuộc địa
Thủy thủ Juan Díaz de Solís, đến từ Tây Ban Nha, là người châu Âu đầu tiên đến được sông La Plata vào năm 1516. Cuộc thám hiểm của ông đã bị cắt ngang khi ông bị giết trong một cuộc tấn công của bộ tộc Charrúa bản địa ở Uruguay. Thành phố Buenos Aires lần đầu tiên được thành lập tên là Ciudad de Nuestra Señora Santa María del Buen Ayre (theo nghĩa đen là "Thành phố Đức Mẹ Maria của Gió" sau Đức Mẹ Bonaria (Thánh bảo trợ của Sardegna) vào ngày 2 tháng 2 1536 sau một chuyến thám hiểm Tây Ban Nha do Pedro de Mendoza lãnh đạo. Khu định cư được thành lập bởi Mendoza nằm ở quận San Telmo của Buenos Aires, phía nam trung tâm thành phố.

Nhiều cuộc tấn công của người dân bản địa đã buộc những người định cư phải rời đi, và vào năm 1542, địa điểm bị bỏ hoang. Một khu định cư thứ hai (và vĩnh viễn) được thành lập vào ngày 11 tháng 6 năm 1580 bởi Juan de Garay, người đến bằng cách chèo thuyền xuống sông Paraná từ Asunción (nay là thủ đô của Paraguay). Ông đặt tên cho khu định cư là "Santísima Trinidad" và cảng của nó là "Puerto de Santa María de los Buenos Aires."

Từ những ngày đầu tiên, Buenos Aires phụ thuộc chủ yếu vào thương mại. Trong hầu hết thế kỷ 17, các tàu thuyền chở hàng của Tây Ban Nha thường hay bị cướp biển tấn công, vì vậy họ đã phát triển một hệ thống vận chuyển hàng hóa khá phức tạp, nơi các tàu chở hàng có lực lượng quân đội hộ tống đến Trung Mỹ từ cảng biển ở Seville, cảng duy nhất được phép giao thương với các thuộc địa của Tây Ban Nha. Sau đó, những tàu này di chuyển tiếp đến Lima, Peru và từ đó đến các phó vương khác. Do đó, quá trình vận chuyển hàng hóa mất một thời gian rất dài để đến được Buenos Aires, và các loại thuế được tạo ra bởi giao thông vận tải khiến hàng hóa bị cấm. Điều này làm thất vọng các thương nhân của Buenos Aires, và một quá trình hợp tác kinh tế không chính thức đã phát triển mạnh mẽ nhưng được chấp nhận bởi các ngành công nghiệp chính quyền lậu phát triển bên trong các thuộc địa và với người Bồ Đào Nha. Điều này cũng thấm nhuần sự oán giận sâu sắc giữa các cư dân thuộc địa đối với chính quốc Tây Ban Nha.

Cảm nhận được điều này, vua Carlos thứ III của Tây Ban Nha dần dần nới lỏng các hạn chế thương mại và cuối cùng tuyên bố Buenos Aires là một cảng mở vào cuối thế kỷ 18. Việc chiếm đóng Porto Bello ở Panama của các lực lượng Anh cũng thúc đẩy sự cần thiết phải thúc đẩy thương mại thông qua tuyến đường Đại Tây Dương, gây bất lợi cho hoạt động thương mại có trụ sở ở Lima. Một trong những phán quyết của ông là tách một khu vực khỏi phó vương Peru và tạo ra một phó vương mới cho khu vực dọc sông La Plata, với Buenos Aires là thủ đô. Tuy nhiên, hành động xoa dịu của Charles không có hiệu quả mong muốn, và các cư dân thuộc địa, một số người trong số họ thông thạo ý thức hệ của Cách mạng Pháp, thậm chí còn muốn nổi dậy giành quyền độc lập từ đế quốc Tây Ban Nha.

Chiến tranh giành độc lập

Trong cuộc xâm lược của đế quốc Anh vào đồng bằng sông Plata, lực lượng Anh tấn công Buenos Aires hai lần. Năm 1806, người Anh xâm lược thành công Buenos Aires, nhưng một đội quân từ Montevideo do Santiago de Liniers dẫn đầu đã đánh bại họ. Trong thời kỳ ngắn ngủi của chính quyền Anh, vị đại diện Rafael Sobremonte đã trốn thoát đến Córdoba và chỉ định thành phố này là thủ đô. Buenos Aires đã trở thành thủ đô một lần nữa sau khi giải phóng, nhưng Sobremonte không thể tiếp tục nhiệm vụ của mình như là thống đốc thuộc địa. Santiago de Liniers, được chọn làm thống đốc mới, đã chuẩn bị chống lại một cuộc tấn công quân sự mới của Anh và đẩy lùi cuộc xâm lược năm 1807. Chiến dịch quân sự hóa trong xã hội đã thay đổi cân bằng quyền lực có lợi cho criollos (trái ngược với peninsular), cũng như sự phát triển của cuộc chiến tranh Bán đảo ở Tây Ban Nha.

Một nỗ lực của thương gia penisular Martín de Álzaga để loại bỏ Liniers và thay thế ông bằng một Junta đã bị quân đội criollo đánh bại. Tuy nhiên, đến năm 1810, chính những quân đội đó đã hỗ trợ một nỗ lực mang tính cách mạng mới, đã loại bỏ thành công thống đốc mới Baltasar Hidalgo de Cisneros. Sự kiện này được gọi là Cách mạng Tháng Năm, hiện được công nhận như một ngày quốc khánh của Argentina. Sự kiện này bắt đầu cuộc chiến tranh giành độc lập Argentina, và nhiều đội quân đã rời Buenos Aires để chiến đấu với các thành trì đa dạng của thực dân Tây Ban Nha, với mức độ thành công khác nhau. Chính phủ đã được thành lập đầu tiên bởi hai Junta của nhiều thành viên, sau đó bởi hai tam đầu chế, và cuối cùng là một văn phòng độc lập, Giám đốc tối cao. Tuyên ngôn độc lập Argentina từ đế quốc Tây Ban Nha được tuyên bố vào năm 1816, tại Đại hội Tucumán. Buenos Aires đã trải qua toàn bộ cuộc chiến tranh giành độc lập châu Mỹ Tây Ban Nha mà không rơi vào tay sự cai trị của hoàng gia Tây Ban Nha thêm một lần nữa.

Trong lịch sử, Buenos Aires là địa điểm chính của tự do, giao thương tự do và tư tưởng hướng ngoại của Argentina, trong khi nhiều tỉnh, đặc biệt là các tỉnh phía tây bắc, ủng hộ một cách tiếp cận mang tính chủ nghĩa dân tộc và Công giáo hơn cho các vấn đề chính trị và xã hội. Phần lớn căng thẳng nội bộ trong lịch sử của Argentina, bắt đầu với các cuộc xung đột giữa chính quyền trung ương và tỉnh của thế kỷ XIX, có thể bắt nguồn từ những quan điểm trái ngược này. Trong những tháng sau cuộc cách mạng ngày 25 tháng 5, Buenos Aires đã gửi một số phái viên quân đội đến các tỉnh với ý định mong những người ở nơi này có thể tán thành chính sách của chính phủ. Nhiều người được nhận lệnh từ các nhiệm vụ này đã kết thúc trong các vụ đụng độ bạo lực khi các doanh nghiệp đã thúc đẩy căng thẳng giữa thủ đô và các tỉnh.

Vào thế kỷ 19, thành phố đã bị phong tỏa hai lần bởi lực lượng hải quân nước ngoài: bởi người Pháp từ năm 1838 đến năm 1840, và sau đó là cuộc thám hiểm Anh-Pháp từ năm 1845 đến năm 1848. Cả hai cuộc phong tỏa đều thất bại trong việc đưa chính phủ Argentina vào bàn đàm phán và quyền lực của các thế lực ngoại bang cuối cùng đã từ bỏ nhu cầu của họ.

Thế kỉ XIX và thế kỉ XX

Trong hầu hết thế kỷ 19, tình trạng chính trị của thành phố vẫn là một chủ đề nhạy cảm. Nơi đây đã là thủ đô của tỉnh Buenos Aires, và giữa năm 1853 và 1860 nó là thủ phủ của bang Buenos Aires. Vấn đề đã được tranh cãi nhiều lần, cho đến khi cuối cùng được giải quyết vào năm 1880 khi thành phố được liên bang hóa và trở thành thủ phủ của chính phủ, với thị trưởng được bổ nhiệm bởi tổng thống. Casa Rosada (Dinh Nhà Hồng) trở thành văn phòng làm việc của tổng thống.

Tình trạng y tế ở những vùng nghèo của thành phố là khá tiêu cực, với tỷ lệ người bị lao phổi cao. Các bác sĩ và chính trị gia y tế công cộng thường đổ lỗi cho cả người nghèo và nhà chung cư của họ (conventillos) vì sự lây lan của căn bệnh đáng sợ. Mọi người bỏ qua các chiến dịch y tế công cộng để hạn chế sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm, chẳng hạn như cấm khạc nhổ trên đường phố, các hướng dẫn nghiêm ngặt để chăm sóc cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, và cách ly phân tách các gia đình khỏi những người thân bị bệnh.

Ngoài sự giàu có được tạo ra bởi chính phủ Buenos Aires và các pampas màu mỡ xung quanh, phát triển đường sắt trong nửa sau của thế kỷ 19 đã làm tăng sức mạnh kinh tế của Buenos Aires khi nguyên liệu thô được cung cấp trong các nhà máy của thành phố. Đây trở thành một điểm đến hàng đầu cho những người nhập cư từ châu Âu, đặc biệt là Ý và Tây Ban Nha, từ 1880 đến 1930 Buenos Aires đã trở thành một thành phố đa văn hóa xếp hạng chính nó với các thủ đô lớn của châu Âu. Nhà hát Colón trở thành một trong những địa điểm opera hàng đầu thế giới, và thành phố này đã trở thành thủ phủ của đài phát thanh, truyền hình, điện ảnh và nhà hát. Các con đường chính của thành phố được xây dựng trong những năm đó, và bình minh của thế kỷ 20 đã chứng kiến việc xây dựng các tòa nhà cao nhất ở Nam Mỹ và hệ thống tàu điện ngầm đầu tiên của nó. Một sự bùng nổ xây dựng thứ hai, từ năm 1945 đến năm 1980, định hình lại trung tâm thành phố và phần lớn thành phố.

Buenos Aires cũng thu hút người nhập cư từ các tỉnh khác ở Argentina và cả các nước láng giềng. Thị trấn Shanty bắt đầu phát triển xung quanh khu vực công nghiệp của thành phố trong những năm 1930, dẫn đến các vấn đề xã hội phổ biến và cả sự tương phản xã hội với cộng đồng dân số Buenos Aires nhập cư lớn. Những người lao động này đã trở thành căn cứ chính trị của chủ nghĩa Peron, xuất hiện ở Buenos Aires trong cuộc biểu tình chủ chốt ngày 17 tháng 10 năm 1945, tại quảng trường Plaza de Mayo. Công nhân của vành đai công nghiệp vùng đô thị Buenos Aires là lực lượng ủng hộ chính của chủ nghĩa Peron từ đó, và Plaza de Mayo trở thành địa điểm cho các cuộc biểu tình và nhiều sự kiện chính trị của đất nước. Tuy nhiên, vào ngày 16 tháng 6 năm 1955, một phe tách rời của Hải quân đã ném bom khu vực Plaza de Mayo, giết chết 364 thường dân. Đây là lần duy nhất thành phố bị tấn công từ trên không, và sự kiện tiếp theo là cuộc nổi dậy quân sự lật đổ Tổng thống Juan Perón chỉ ba tháng sau đó.

Trong những năm 1970, thành phố phải hứng chịu sự giao tranh giữa các phong trào cách mạng cánh tả (Montoneros, E.R.P. và F.A.R.) và nhóm bán quân sự cánh hữu Triple A, được Isabel Perón hỗ trợ, người trở thành tổng thống Argentina năm 1974 sau cái chết của Juan Perón.

Cuộc đảo chính tháng 3 năm 1976, do Tổng thống Jorge Rafael Videla đứng đầu, chỉ leo thang cuộc xung đột này; "Chiến tranh bẩn thỉu" dẫn đến 30.000 người bị bắt cóc và giết chết bởi quân đội trong những năm junta. Các cuộc tuần hành im lặng của các bà mẹ của nạn nhân là một hình ảnh nổi tiếng về sự đau khổ của người Argentina trong thời gian đó. Thị trưởng được chỉ định của chế độ độc tài, Osvaldo Cacciatore, cũng đã lên kế hoạch cho một mạng lưới đường cao tốc nhằm giảm bớt tắc nghẽn giao thông cấp tính của thành phố. Tuy nhiên, kế hoạch kêu gọi san bằng các khu dân cư dường như bừa bãi và mặc dù chỉ có ba trong số tám khu dân cư được lên kế hoạch vào thời điểm đó, nhưng chúng hầu hết là những đường cao tốc được nâng cao gây khó chịu tiếp tục tàn phá một số khu dân cư thoải mái trước đây cho đến ngày nay.

Thành phố được Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm hai lần, lần đầu tiên vào năm 1982 và một lần nữa vào năm 1987; vào những dịp này tập hợp một số đám đông lớn nhất trong lịch sử của thành phố. Sự trở lại của nền dân chủ năm 1983 trùng hợp với một sự hồi sinh văn hóa, và những năm 1990 đã chứng kiến một sự hồi sinh kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng và tài chính.

Vào ngày 17 tháng 3 năm 1992, một quả bom phát nổ tại Đại sứ quán Israel, giết chết 29 người và làm bị thương 242 người. Một vụ nổ khác, ngày 18 tháng 7 năm 1994, phá hủy một tòa nhà của một số tổ chức Do Thái, giết chết 85 người và làm bị thương nhiều hơn, những sự cố này đánh dấu sự khởi đầu của chủ nghĩa khủng bố Trung Đông đến Nam Mỹ. Sau một thỏa thuận năm 1993, Hiến pháp Argentina đã được sửa đổi để trao quyền tự trị cho Buenos Aires và hủy bỏ, trong số những điều khác, quyền của tổng thống bổ nhiệm thị trưởng thành phố (như trường hợp đã xảy ra từ năm 1880). Vào ngày 30 tháng 6 năm 1996, cử tri ở Buenos Aires đã chọn thị trưởng được bầu đầu tiên của họ (Jefe de Gobierno).

Địa lý

Buenos Aires giáp với phía đông và đông bắc là sông La Plata, phía nam và đông nam tiếp giáp với Riachuelo và phía tây bắc, tây và tây nam giáp với Avenida General Paz.

Thành phố Buenos Aires nằm trong vùng pampa, trừ một vài khu vực như khu bảo tồn sinh thái Buenos Aires, "thành phố thể thao" Boca Juniors, sân bay Jorge Newbery, Puerto Madero và cảng chính; tất cả các khu này đều được xây dựng trên các đất san lấp lấn biển dọc theo bờ biển Río de la Plata (sông rộng nhất thế giới).

Khu vực này trước đây có nhiều dòng suối và đầm phá khác nhau chảy qua, một số trong số đó được làm đầy lại và một số khác được tạo thành đường ống. Trong số các con suối quan trọng nhất là Maldonado, Vega, Medrano, Cildañez và White. Năm 1908, khi lũ lụt tàn phá cơ sở hạ tầng của thành phố, nhiều con suối đã được khơi thông và nắn lại; hơn nữa, bắt đầu từ năm 1919, hầu hết các suối đều được bao bọc. Đáng chú ý nhất là suối Maldonado được tạo thành đường ống vào năm 1954; nó hiện đang chạy bên dưới Đại lộ Juan B. Justo.

Khí hậu

Buenos Aires có khí hậu cận nhiệt đới ẩm với bốn mùa rõ rệt. Do ảnh hưởng của hải lưu từ biển Đại Tây Dương liền kề, khí hậu khá ôn hòa và hiếm khi xảy ra nhiệt độ khắc nghiệt. Vì thành phố nằm trong một khu vực có gió Pampero và Sudestada đi qua, thời tiết thay đổi do những khối không khí tương phản. Đặc trưng là khí hậu nóng, ẩm trong mùa hè và lạnh vào mùa đông, (theo Köppen Cfa). Nhiệt độ trung bình hàng năm là . Tháng 1 là tháng ấm nhất với nhiệt độ trung bình hàng ngày là . Hầu hết các ngày có nhiệt độ dao động  ban đêm khoảng . Độ ẩm tương đối khoảng (64–70%) trong mùa hè, vì thế chỉ số nhiệt cao hơn nhiệt độ thực của không khí. Nhiệt độ cao nhất từng được nghi nhận là  vào 29 tháng 1 năm 1957. Mùa xuân (tháng 9 đến tháng 11) và mùa thu (tháng 3 đến tháng 5) thường là mát với nhiệt độ trung bình khoảng  và thường có sấm, đặc biệt trong suốt mùa xuân.

Mùa đông khá mát mẻ với nhiệt độ ban ngày ôn hòa và lạnh hơn vào ban đêm. Các khu vực ngoại ô thường có sương giá từ tháng 5 đến tháng 9, ngược lại với khu trung tâm thường chỉ có các hiện tượng này vài lần trong mùa. Độ ẩm tương đối trung bình trên 70s%. Tháng 7 là tháng lạnh nhất với nhiệt độ trung bình . Khí lạnh thổi từ Nam Cực xuất hiện hầu như mỗi năm, và kết hợp với độ ẩm cao trong mùa đông nên trong mùa đông có cảm giác lạnh hơn nhiệt độ đo được. Nhiệt độ cao nhất trong ngày vào mùa đông từ  và giảm xuống  vào ban đêm. Mùa xuân và mùa thu được đặc trưng bởi điều kiện thời tiết thay đổi. Các luồng gió phía nam có thể làm cho nhiệt độ dưới  trong một vài ngày, trong khi các luồng gió phía bắc có thể làm cho nhiệt độ tăng trên  trong vài ngày; sự dao động này diễn ra thường xuyên. Nhiệt độ thấp nhất từng được ghi nhận ở trung tâm Buenos Aires là  vào 9 tháng 7 năm 1918. Tuyết rất hiếm khi xảy ra trong thành phố. Lần tuyết rơi cuối cùng là vào ngày 9 tháng 7 năm 2007 trong mùa đông lạnh nhất ở Argentina trong gần 30 năm, tuyết rơi và bão tuyết nghiêm trọng đã tấn công đất nước. Đây là hiện tượng tuyết rơi lần đầu tiên trong thành phố sau 89 năm.

Thành phố nhận được 1.236,3 mm (49 in) lượng mưa mỗi năm. Do địa mạo cùng với mạng lưới thoát nước không đầy đủ nên thành phố dễ bị ngập lụt trong thời kỳ mưa lớn

Nhân khẩu

Thống kê dân số
Trong cuộc điều tra dân số năm 2010, có 2.891.082 người cư trú trong thành phố. Dân số của cả vùng đô thị Buenos Aires là 13.147.638 theo dữ liệu điều tra dân số năm 2010. Mật độ dân số ở Buenos Aires là 13.680 người / km2 (34.800 / mi2), nhưng chỉ khoảng 2.400 người / km2 (6.100 USD / mi 2) là ở ngoại ô.

Dân số của Buenos Aires đã lơ lửng khoảng 3 triệu kể từ năm 1947, do tỷ lệ sinh thấp và di cư chậm đến các vùng ngoại ô. Tuy nhiên, các quận lân cận đã mở rộng hơn năm lần (khoảng 10 triệu) kể từ đó.

Cuộc điều tra dân số năm 2001 cho thấy dân số tương đối già: với 17% dưới 15 tuổi và 22% trên 60, người dân Buenos Aires có cấu trúc tuổi tương tự như ở hầu hết các thành phố châu Âu. Họ lớn tuổi hơn cả người Argentina (trong đó 28% dưới 15 tuổi và 14% trên 60 tuổi). Hai phần ba cư dân của thành phố sống trong các tòa nhà chung cư và 30% ở nhà một gia đình; 4% sống trong nhà ở tiêu chuẩn. [68] Được đo lường về thu nhập, tỷ lệ nghèo của thành phố là 8,4% trong năm 2007 và, bao gồm cả khu vực đô thị, 20,6%. Các nghiên cứu khác ước tính rằng 4 triệu người trong khu vực đô thị Buenos Aires sống trong nghèo đói.

Lực lượng lao động cư trú của thành phố 1,2 triệu người năm 2001 chủ yếu được sử dụng trong lĩnh vực dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ xã hội (25%), thương mại và du lịch (20%) và dịch vụ tài chính và doanh nghiệp (17%); mặc dù vai trò của thành phố là thủ đô của Argentina, chính quyền công chỉ sử dụng 6%. Sản xuất vẫn làm việc 10%.

Dân tộc
Phần lớn dân ở thành phố có nguồn gốc châu Âu, chủ yếu là từ các vùng Calabria, Ligurian, Piedmont, Lombardy, Sicily và Campania của Ý và từ các vùng Andalusia, Galicia, Asturian và Basque của Tây Ban Nha. Làn sóng không hạn chế của những người nhập cư châu Âu đến Argentina bắt đầu vào giữa thế kỷ 19 đã làm tăng đáng kể dân số của đất nước, thậm chí khiến số lượng porteños tăng gấp ba lần từ 1887 đến 1915 từ 500.000 lên 1,5 triệu.

Nguồn gốc châu Âu quan trọng khác bao gồm Đức, Ailen, Na Uy, Ba Lan, Pháp, Bồ Đào Nha, Thụy Điển, Hy Lạp, Séc, Croatia, Hà Lan, Nga, Montenegro, Anh, Hungary và Bungari. Vào những năm 1980 và 1990, có một làn sóng nhập cư nhỏ từ Romania và Ukraine. Có một số ít các công dân criollo, có niên đại từ thời thuộc địa Tây Ban Nha. Dân số Criollo và thổ dân Tây Ban Nha (mestizo) trong thành phố tăng chủ yếu do nhập cư từ các tỉnh nội địa và từ các nước khác như Bolivia, Paraguay, Chile và Peru, kể từ nửa sau của thế kỷ 20.

Cộng đồng người Do Thái ở vùng đô thị Buenos Aires có khoảng 250.000 người, lớn nhất ở châu Mỹ Latin. Phần lớn là xứ Ashkenazi miền Bắc, miền Tây, miền Trung và Đông Âu, chủ yếu là người Do Thái Thụy Điển, Hà Lan, Ba Lan, Đức và Nga, với một thiểu số người Do Thái đáng kể, chủ yếu là người Do Thái Syria và người Do Thái Lebanon. Các cộng đồng Lebanon, Gruzia, Syria và Armenia quan trọng đã có một sự hiện diện đáng kể trong thương mại và đời sống dân sự từ đầu thế kỷ 20.

Tôn giáo
Theo khảo sát CONICET năm 2008 về tín ngưỡng, Kitô giáo là tôn giáo phổ biến nhất ở Buenos Aires (79,6%), và hầu hết cư dân là Công giáo La mã (70%), mặc dù nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy chỉ còn 20 % người.

Kinh tế

Buenos Aires là trung tâm tài chính, công nghiệp và thương mại của Argentina. Nền kinh tế trong thành phố phát triển độc lập, được đo bằng Tổng sản phẩm địa lý (được điều chỉnh để mua điện), tổng cộng 84,7 tỷ USD (34,200 USD / người) trong năm 2011 và chiếm gần một phần tư tổng số của Argentina. Metro Buenos Aires, theo một nghiên cứu nổi tiếng, tạo thành nền kinh tế lớn thứ 13 trong số các thành phố trên thế giới. Chỉ số phát triển con người Buenos Aires (0.923 vào năm 1998) cũng tương tự như vậy theo tiêu chuẩn quốc tế.

Cảng
Cảng Buenos Aires là một trong những cảng đông đúc nhất ở Nam Mỹ; sông có thể điều hướng bằng cách Rio de la Plata kết nối cảng đến vùng đông bắc Argentina cũng như các nước gần đó như Brazil, Uruguay và Paraguay. Kết quả là, nó phục vụ như là trung tâm phân phối cho một khu vực rộng lớn của khu vực đông nam của lục địa này. Cảng Buenos Aires xử lý hơn 11 triệu tấn doanh thu hàng năm, và Dock Sud, ngay phía nam thành phố, xử lý thêm 17 triệu tấn. Việc thu thuế liên quan đến cảng đã gây ra nhiều vấn đề chính trị trong quá khứ, bao gồm một cuộc xung đột trong năm 2008 đã dẫn đến các cuộc biểu tình và đình công trong lĩnh vực nông nghiệp sau khi chính phủ tăng thuế xuất khẩu.

Dịch vụ
Khu vực dịch vụ của thành phố được đa dạng hóa và phát triển tốt theo tiêu chuẩn quốc tế và chiếm 76% nền kinh tế của nó (so với 59% của cả nước Argentina). Quảng cáo, đặc biệt, đóng một vai trò nổi bật trong việc xuất khẩu các dịch vụ trong và ngoài nước. Tuy nhiên, khu vực dịch vụ tài chính và bất động sản là lớn nhất, và đóng góp tới 31% nền kinh tế của thành phố. Tài chính (khoảng 1/3) ở Buenos Aires đặc biệt quan trọng đối với hệ thống ngân hàng của Argentina, chiếm gần một nửa số tiền gửi và cho vay của ngân hàng quốc gia. Gần 300 khách sạn và 300 nhà trọ và giường ngủ & bữa sáng khác được cấp giấy phép du lịch, và gần một nửa số phòng có sẵn ở các cơ sở bốn sao trở lên.

Sản xuất
Sản xuất, tuy nhiên, vẫn còn nổi bật trong nền kinh tế của thành phố (16%) và, tập trung chủ yếu ở phần phía nam của thành phố. Nó hưởng lợi nhiều từ sức mua cao của địa phương và nguồn cung lao động có tay nghề cao tại địa phương vì nó có mối quan hệ với nông nghiệp và công nghiệp lớn ngay bên ngoài thành phố. Hoạt động xây dựng ở Buenos Aires trong lịch sử là một trong những chỉ số chính xác nhất về tài sản kinh tế quốc gia (xem bảng bên phải), và từ năm 2006 khoảng 3 triệu mét vuông (32 triệu feet vuông) xây dựng đã được ủy quyền hàng năm. Thịt, sữa, ngũ cốc, thuốc lá, len và các sản phẩm da được chế biến hoặc sản xuất tại khu vực tàu điện ngầm Buenos Aires. Các ngành công nghiệp hàng đầu khác là sản xuất ô tô, lọc dầu, gia công kim loại, chế tạo máy và sản xuất hàng dệt, hóa chất, quần áo và đồ uống.

Tài chính
Ngân sách của thành phố, theo đề xuất của Thị trưởng Macri năm 2011, bao gồm 6 tỷ đô la doanh thu và 6,3 tỷ đô la chi tiêu. Thành phố dựa vào thu nhập địa phương và thuế thu nhập doanh nghiệp cho 61% doanh thu của nó, trong khi chia sẻ doanh thu liên bang đóng góp 11%, thuế tài sản, 9% và thuế xe, 6%. Các khoản thu khác bao gồm phí sử dụng, tiền phạt và thuế đánh bạc. Thành phố dành 26% ngân sách cho giáo dục, 22% cho y tế, 17% cho dịch vụ công cộng và cơ sở hạ tầng, 16% cho phúc lợi xã hội và văn hóa, 12% chi phí hành chính và 4% cho thực thi pháp luật. Buenos Aires duy trì mức nợ thấp và dịch vụ của nó đòi hỏi ít hơn 3% ngân sách.

Cảnh quan thành phố

Kiến trúc

Kiến trúc Buenos Aires được đặc trưng bởi bản chất chiết trung của nó, với các yếu tố tương tự như Paris và Madrid. Có một sự pha trộn, do nhập cư, thuộc địa, Art Deco, Art Nouveau, Neo-Gothic và phong cách Bourbon Pháp. Ảnh hưởng của Ý và Pháp tăng lên sau khi tuyên bố độc lập vào đầu thế kỷ 19, mặc dù phong cách học thuật vẫn tồn tại cho đến những thập niên đầu của thế kỷ 20.

Nỗ lực cải tạo diễn ra trong nửa sau của thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, khi ảnh hưởng của châu Âu xâm nhập vào đất nước, được phản ánh bởi một số tòa nhà của Buenos Aires như Iglesia Santa Felicitas của Ernesto Bunge; Cung điện Tư pháp, Quốc hội, tất cả chúng bởi Vittorio Meano, và Teatro Colón, bởi Francesco Tamburini và Vittorio Meano.

Sự đơn giản của phong cách baroque Rioplatense có thể được nhìn thấy rõ ràng ở Buenos Aires thông qua các tác phẩm của các kiến trúc sư người Ý như André Blanqui và Antonio Masella, trong các nhà thờ San Ignacio, Nuestra Señora del Pilar, Nhà thờ và Cabildo.

Năm 1912, thánh đường Basilica del Santisimo Sacramento được mở cửa cho công chúng. Được xây dựng hoàn toàn bởi sự đóng góp hào phóng của bà Mercedes Castellanos de Anchorena, gia đình nổi bật nhất của Argentina, nhà thờ là một ví dụ tuyệt vời về chủ nghĩa tân cổ điển của Pháp. Với đồ trang trí cực kỳ cao cấp trong nội thất của nó, các cơ quan thu Mutin-Cavaillé tuyệt vời (lớn nhất từng được cài đặt trong một nhà thờ Argentina với hơn bốn nghìn ống và bốn hướng dẫn sử dụng) chủ trì nave. Bàn thờ đầy đá cẩm thạch, và là chiếc bàn lớn nhất từng được chế tạo ở Nam Mỹ vào thời điểm đó.

Năm 1919 việc xây dựng Palacio Barolo bắt đầu. Đây là tòa nhà cao nhất Nam Mỹ vào thời điểm đó, và là tòa nhà chọc trời Argentina đầu tiên được xây dựng bằng bê tông (1919–1923). Tòa nhà được trang bị 9 thang máy, cộng với sảnh đợi cao 20 m với các bức tranh trên trần nhà và các cụm từ Latin nổi trong các chữ cái bằng đồng vàng. Một ngọn hải đăng 300.000 candela được lắp đặt ở đầu (110 m), làm cho tòa nhà có thể nhìn thấy ngay cả từ Uruguay. Vào năm 2009, Cung điện Barolo đã được phục hồi, và ngọn hải đăng đã được đưa vào hoạt động trở lại.

Năm 1936, tòa nhà Kavanagh được khánh thành, với chiều cao 120 mét (390 feet), 12 thang máy (do Otis cung cấp) và hệ thống điều hòa trung tâm đầu tiên trên thế giới (được cung cấp bởi công ty "Carrier") ở Bắc Mỹ, vẫn là một mốc kiến trúc ở Buenos Aires.

Kiến trúc của nửa sau của thế kỷ 20 tiếp tục tái tạo các mô hình tân cổ điển của Pháp, chẳng hạn như trụ sở của Banco de la Nación Argentina được xây dựng bởi Alejandro Bustillo, và Museo Hispanoamericano de Buenos Aires của Martín Noel. Tuy nhiên, kể từ những năm 1930 ảnh hưởng của Le Corbusier và chủ nghĩa hợp lý châu Âu được củng cố trong một nhóm các kiến trúc sư trẻ tuổi từ Đại học Tucumán, trong đó Amancio Williams nổi bật. Việc xây dựng các tòa nhà chọc trời tăng nhanh ở Buenos Aires cho đến những năm 1950. Các tòa nhà công nghệ cao hiện đại của các kiến trúc sư Argentina trong những năm cuối của thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21 bao gồm Tháp Le Parc của Mario Álvarez, Torre Fortabat của Sánchez Elía và tháp Repsol-YPF của César Pelli.

Du lịch

Theo Hội đồng Du lịch & Du lịch Thế giới, du lịch đã phát triển ở thủ đô Argentina từ năm 2002. Trong một cuộc khảo sát do tạp chí Travel + Leisure xuất bản năm 2008, du khách đã bình chọn thành phố Buenos Aires là thành phố đáng ao ước thứ hai sau Firenze, Ý. Trong năm 2008, ước tính có 2,5 triệu du khách đến thăm thành phố.

Du khách có nhiều lựa chọn như đi đến một buổi biểu diễn tango ở một nhà hát ở tỉnh Buenos Aires, hoặc thưởng thức asado truyền thống. Các mạch du lịch mới gần đây đã phát triển, dành cho những người Argentina nổi tiếng như Carlos Gardel, Eva Perón hoặc Jorge Luis Borges. Trước năm 2011, do tỷ giá thuận lợi, các trung tâm mua sắm như Alto Palermo, Paseo Alcorta, Patio Bullrich, Abasto de Buenos Aires và Galerías Pacífico thường xuyên được khách du lịch ghé thăm. Tỷ giá hối đoái hôm nay đã cản trở du lịch và mua sắm nói riêng. Các thương hiệu tiêu dùng đáng chú ý như Burberry và Louis Vuitton đã từ bỏ đất nước do tỷ giá hối đoái và hạn chế nhập khẩu. Thành phố này cũng đóng vai trò chủ nhà cho các liên hoan âm nhạc, một số lớn nhất trong số đó là Quilmes Rock, Creamfields BA, Ultra Music Festival (Buenos Aires) và Liên hoan nhạc Jazz Buenos Aires.

Các trang web du lịch phổ biến nhất được tìm thấy trong lõi lịch sử của thành phố, trong khu phố Montserrat và San Telmo. Buenos Aires được hình thành xung quanh Plaza de Mayo, trung tâm hành chính của thuộc địa. Về phía đông của quảng trường là Casa Rosada, trụ sở chính thức của chi nhánh điều hành của chính phủ Argentina. Về phía bắc, Metropolitana Catedral đã đứng ở cùng một vị trí từ thời thuộc địa, và tòa nhà Banco de la Nación Argentina, một lô đất ban đầu thuộc sở hữu của Juan de Garay. Các tổ chức thuộc địa quan trọng khác là Cabildo, về phía tây, được cải tạo trong quá trình xây dựng Avenida de Mayo và Julio A. Roca. Về phía nam là Congreso de la Nación (Quốc hội), hiện đang là nhà của Học viện Nacional de la Historia (Học viện Lịch sử Quốc gia). Cuối cùng, về phía tây bắc, là City Hall.

Giao thông

Đường không

Sân bay quốc tế Buenos Aires, được đặt theo tên chính thức của sân bay Quốc tế Ministro Pistarini, nằm ở ngoại ô Ezeiza và thường được gọi là "Sân bay Quốc tế Ezeiza". Sân bay Aeroparque Jorge Newbery, nằm ở quận Palermo cạnh bờ sông, chỉ phục vụ giao thông nội địa và các chuyến bay đến Brazil, Chile, Paraguay và Uruguay. Sân bay San Fernando nhỏ hơn chỉ phục vụ hàng không chung.

Giao thông cá nhân

Buenos Aires được dựa trên một hình vuông lưới hình chữ nhật, tiết kiệm cho các rào cản tự nhiên hoặc sự phát triển tương đối hiếm được thiết kế rõ ràng nếu không (đáng chú ý là khu phố của Parque Chas). Lưới hình chữ nhật cung cấp cho các khối vuông có tên manzanas, với chiều dài khoảng 110 mét (361 feet). Các khu vực dành cho người đi bộ ở trung tâm thành phố, như Phố Florida là một phần không có xe hơi và luôn nhộn nhịp, lối vào được cung cấp bởi xe buýt và Tàu điện ngầm (đường ngầm) C. Buenos Aires, là một thành phố rất dễ đi bộ và phần lớn cư dân ở Buenos Aires sử dụng phương tiện giao thông công cộng.

Hai con đường chéo trong trung tâm thành phố làm giảm lưu lượng truy cập và cung cấp truy cập tốt hơn để Plaza de Mayo. Hầu hết các con đường chạy vào và ra khỏi trung tâm thành phố là một chiều và có sáu làn đường trở lên, với sóng xanh được kiểm soát bằng máy tính để tăng tốc độ giao thông ngoài thời gian cao điểm.

Các đại lộ chính của thành phố bao gồm Đại lộ 9 tháng 9 rộng 140 mét (459 ft), Đại lộ Rivadavia dài hơn 35 km, và Đại lộ Corrientes, đây là trung tâm chính của văn hóa và giải trí.

Vào những năm 1940 và 1950, đường vành đai General Paz Avenue bao quanh thành phố dọc theo biên giới với tỉnh Buenos Aires, và các xa lộ dẫn đến sân bay quốc tế mới và các vùng ngoại ô phía bắc, báo trước một kỷ nguyên mới cho giao thông Buenos Aires. Được khuyến khích bởi các chính sách chuyên nghiệp được theo đuổi vào cuối các chính quyền Perón (1955) và Frondizi (1958–62) nói riêng, doanh số bán ô tô trên toàn quốc tăng từ mức trung bình 30.000 trong giai đoạn 1920–57 lên khoảng 250.000 vào thập niên 1970 và hơn 600.000 năm 2008. Ngày nay, hơn 1,8 triệu xe (gần một phần năm tổng số Argentina) được đăng ký tại Buenos Aires.

Các đường cao tốc được mở vào cuối những năm 1970 bởi thị trưởng Osvaldo Cacciatore đã nhanh chóng tiếp cận trung tâm thành phố và ngày nay được sử dụng bởi hơn một triệu xe mỗi ngày. Cacciatore tương tự như vậy đã có đường phố huyện tài chính (khoảng một km vuông trong khu vực) đóng cửa để xe ô tô tư nhân vào ban ngày. Tuy nhiên, hầu hết các con đường chính đều bị tắc nghẽn vào giờ cao điểm. Sau sự bùng nổ kinh tế nhỏ của những năm 1990, con số kỷ lục bắt đầu đi lại bằng xe hơi và tắc nghẽn tăng lên, khi đa số người dân muốn tận dụng thời gian nghỉ cuối tuần ở nông thôn theo phong tục Argentina.

Đường sắt

Hệ thống đường sắt đi lại của Buenos Aires có bảy dòng:

 Belgrano Norte Line
 Belgrano Sur Line
 Dòng Roca
 Đường San Martín
 Sarmiento Line
 Dòng Mitre
 Dòng Urquiza

Hệ thống mạng lưới đi lại của Buenos Aires rất rộng lớn: mỗi ngày có hơn 1,3 triệu người đi lại đến thủ đô của Argentina. Những chuyến tàu ngoại ô này hoạt động từ 4 giờ sáng đến 1 giờ sáng. Mạng lưới đường sắt đi lại Buenos Aires cũng kết nối thành phố với các tuyến đường sắt dài tới Rosario và Córdoba, Argentina, giữa các khu vực đô thị khác. Có bốn nhà ga chính cho cả dịch vụ hành khách đường dài và địa phương ở trung tâm thành phố: Constitucion, Retiro, Federico Lacroze và Once, trong khi ga Buenos Aires là một ga cuối nhỏ.

Đường sắt đi lại trong thành phố chủ yếu được điều hành bởi nhà nước Trenes Argentinos, mặc dù tuyến Urquiza và Belgrano Norte Line do các công ty tư nhân Metrovías và Ferrovías điều hành. Tất cả các dịch vụ đã được điều hành bởi Ferrocarriles Argentinos cho đến khi tư nhân hoá công ty vào năm 1993, và sau đó được điều hành bởi một loạt các công ty tư nhân cho đến khi các tuyến được đưa trở lại dưới sự kiểm soát của nhà nước sau một loạt các vụ tai nạn lớn.

Từ năm 2013, đã có một loạt các khoản đầu tư lớn trên mạng, với tất cả các dòng (ngoại trừ Urquiza Line) nhận được cổ phiếu mới, cùng với các cải tiến cơ sở hạ tầng rộng rãi, thay thế đường ray, công việc điện khí hóa, tân trang các trạm và xây dựng hoàn toàn trạm mới. Tương tự như vậy, hầu như tất cả các giao lộ ngang cấp đã được thay thế bằng các đường chui và cầu vượt trong thành phố, với kế hoạch thay thế tất cả chúng trong tương lai gần. Một trong những dự án lớn nhất đang được tiến hành là điện khí hoá các đoạn còn lại của tuyến Roca - được sử dụng rộng rãi nhất trong mạng - và cũng di chuyển toàn bộ đoạn tuyến Sarmiento chạy qua trung tâm ngầm của thành phố để cho phép tần số tốt hơn trên đường và giảm tắc nghẽn trên mặt đất.

Ngoài ra còn có ba dự án lớn khác trên bàn. Tuyến đầu tiên sẽ nâng một đoạn lớn tuyến San Martín chạy qua trung tâm thành phố và điện hóa tuyến, trong khi tuyến thứ hai sẽ thấy điện và mở rộng đường Belgrano Sur Line đến Constitucion ở trung tâm thành phố. Nếu hai dự án này hoàn thành, thì Tuyến Belgrano Norte sẽ là tuyến diesel duy nhất chạy qua thành phố. Thứ ba và tham vọng nhất là xây dựng một loạt các đường hầm dưới lòng đất giữa ba nhà ga đường sắt của thành phố với một ga trung tâm ngầm lớn bên dưới Obelisk, kết nối tất cả các tuyến đường sắt đi lại trong một mạng được gọi là Red de Expresos Regionales

Thể thao
Bóng đá là niềm đam mê đối với đa số người dân Argentina. Buenos Aires có sự tập trung cao nhất của các đội bóng đá của bất kỳ thành phố nào trên thế giới (có không ít hơn 24 đội bóng chuyên nghiệp), với nhiều đội bóng chơi ở giải đấu lớn. Sự cạnh tranh nổi tiếng nhất là sự cạnh tranh giữa Boca Juniors và River Plate, trận đấu này được biết đến nhiều hơn với cái tên Superclásico. Xem một trận đấu giữa hai đội này được coi là một trong "50 điều thể thao bạn phải làm trước khi bạn chết" bởi The Observer. Các câu lạc bộ lớn khác bao gồm San Lorenzo de Almagro, Câu lạc bộ Atlético Huracán, Vélez Sársfield, Chacarita Juniors, Câu lạc bộ Ferro Carril Oeste, Nueva Chicago và Asociación Atlética Argentinos Juniors.

Diego Maradona, sinh ra ở hạt Lanús Partido, phía nam Buenos Aires, được ca ngợi rộng rãi là một trong những cầu thủ bóng đá vĩ đại nhất mọi thời đại. Maradona bắt đầu sự nghiệp của mình với Argentinos Juniors, sau đó chơi cho Boca Juniors, đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina và những người khác (đáng chú ý nhất là FC Barcelona ở Tây Ban Nha và S.S.C. Napoli của Ý).

Buenos Aires đã là một thành phố ứng cử viên cho Thế vận hội mùa hè ba lần: cho các kỳ Olympic năm 1956, đã bị mất bởi một phiếu bầu duy nhất trước Melbourne; cho Thế vận hội mùa hè 1968, được tổ chức tại thành phố Mexico; và vào năm 2004, khi Olympic được trao cho Athens. Tuy nhiên, Buenos Aires đã tổ chức Pan American Games đầu tiên (1951) và cũng là thành phố chủ nhà cho một số giải vô địch thế giới: Giải vô địch bóng rổ thế giới năm 1950 và 1990, Giải vô địch bóng chuyền thế giới năm 1982 và 2002 và đáng nhớ nhất là World Cup 1978, khi đội tuyển Argentina đánh bại Hà Lan tại Estadio Monumental 3–1 vào ngày 25 tháng 6 năm 1978. Vào tháng 9 năm 2013, thành phố đã tổ chức Phiên IOC thứ 125, Tokyo được bầu làm thành phố chủ nhà của Thế vận hội Mùa hè 2020 và Thomas Bach là Chủ tịch IOC mới. Buenos Aires dự định tổ chức Thế vận hội trẻ Mùa hè 2018. Vào ngày 4 tháng 7 năm 2013, IOC đã bầu Buenos Aires làm thành phố chủ nhà. Buenos Aires cũng tổ chức Thế vận hội Nam Mỹ năm 2006.

Xếp hạng thế giới

Buenos Aires là một mắc xích quan trọng trong hệ kinh tế thế giới. Thành phố được xếp vào nhóm Thành phố thế giới Alpha, theo khảo sát của một nhóm thuộc Đại học Loughborough năm 2008.

Thành phố này xếp hạng thứ 22 trong các thành phố toàn cầu năm 2010 theo tạo chí Hoa Kỳ Foreign Policy, kết hợp với công ty tư vấn A.T. Kearney và Chicago Council on Global Affairs.

Thành phố kết nghĩa
Buenos Aires kết nghĩa với các thành phố sau:

 Brasília, Brazil (since 2002)
 Porto Alegre, Brazil
 Rio de Janeiro, Brazil
 São Paulo, Brazil
 Ottawa, Canada
 Santiago, Chile
 Bắc Kinh, Trung Quốc (since 1993)
 Zagreb, Croatia (since 1998)
 Praha, Cộng hòa Séc
 Most, Cộng hòa Séc
 Cairo, Ai Cập
 Toulouse, Pháp
 Berlin, Đức (từ 19 tháng 5 năm 1994)
 Jerusalem, Israel (thỏa thuận hợp tác)
 Tel Aviv, Israel (từ 1976)
 Bergamo, Ý
 Cagliari, Ý
 Calabria, Ý (vùng)
 Genoa, Ý
 Lucca, Ý
 Milan, Ý
 Napoli, Ý
 Rome, Ý
 Osaka, Nhật Bản
 Beirut, Liban (since 2006)
 Rotterdam, Hà Lan
 Warsaw, Ba Lan
 Lisbon, Bồ Đào Nha
 Moscow, Nga
 Belgrade, Serbia
 Seoul, Hàn Quốc
 Almería, Tây Ban Nha
 Barcelona, Tây Ban Nha
 Bilbao, Tây Ban Nha
 Cádiz, Tây Ban Nha
 Guadix, Tây Ban Nha
 Madrid, Tây Ban Nha
 Oviedo, Tây Ban Nha (từ 1983)
 Salamanca, Tây Ban Nha
 Santiago de Compostela, Tây Ban Nha
 Sevilla, Spain
 Vigo, Tây Ban Nha
 Geneva, Thụy Sĩ
 Kiev, Ukraina
 London, Anh
 Miami, Florida, Hoa Kỳ
 New Jersey, Hoa Kỳ
 Ohio, Hoa Kỳ
 Montevideo, Uruguay

Thành phố đối tác
 Pháp

Chú thích

Liên kết ngoài

 Buenos Aires

Bài cơ bản dài trung bình

Thủ đô Nam Mỹ
Vùng thủ đô
Tỉnh của Argentina
Thành phố tự trị
Khu định cư cảng Argentina


title: Megachile vittatula

text:
Megachile vittatula là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1920


title: Thế Llandovery

text:
Trong niên đại địa chất, thế Llandovery (từ  ± 1,5 Ma (triệu năm trước) tới  ± 2,3 Ma) diễn ra trong kỷ Silur. Thế này diễn ra sau sự kiện tuyệt chủng kỷ Ordovic-kỷ Silur; sự kiện tuyệt chủng hàng loạt lớn thứ hai sau sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi-kỷ Trias gần 200 triệu năm sau đó.

Thế này được đặt tên theo Llandovery ở Wales.

Phân chia
Thế Llandovery được phân chia thành 3 tầng là: Rhuddan, Aeron và Telych.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Llandovery  - Paleos

Thế Llandovery
Thế địa chất
Kỷ Silur
Địa thời Silur


title: Overijssel

text:
Overijssel  là một tỉnh của Hà Lan. Tỉnh lỵ là Zwolle, thành phố lớn nhất là Enschede. Tỉnh có dân số khoảng 1.113.529 người (năm 2005) và có ?đô thị. Tỉnh này nằm ở phía bắc Hà Lan.
Thành phố tỉnh lỵ của Overijssel là Zwolle và thành phố lớn nhất là Enschede. Tỉnh có dân số 1.113.529 dân.

Địa lý

Overijssel giáp các bang Nordrhein-Westfalen và Niedersachsen của Đức về phía đông, khu vực Achterhoek của Gelderland phía Nam, khu vực Veluwe của Gelderland và Flevoland về phía tây, và Friesland, vùng đồng hoang cựu của Drenthe về phía bắc. Overijssel gồm ba vùng: Kop van Overijssel ở phía tây bắc, Salland ở trung tâm của tỉnh, và Twente ở phía đông. Bên cạnh vốn Zwolle, các thành phố lớn khác là Almelo, Deventer, Enschede và Hengelo.

Về phía đông nam, mặt đất chủ yếu là cát, xen kẽ với các sông nhỏ như Regge và Dinkel và suối khác. Ở phía Tây Bắc, địa chất bị chi phối bởi các trầm tích từ Overijsselse Vecht và đất sét. Các khu vực phía Bắc đã từng được bao phủ bởi Veen (đầm lầy) ngăn cách phía nam khô ráo hơn và màu mỡ với Drenthe và đã được người khai thác than bùn làm nhiên liệu đến một mức độ lớn. Chỉ có vài khu vực nhỏ còn tồn tại đến ngày nay (Engbertsdijksvenen gần tubbergen, Witteveen (gần haaksbergen), và các Aamsveen (gần Enschede). Khu vực tây bắc cực bị chi phối bởi một hệ thống các hồ được thành lập bởi cựu than bùn khai thác mỏ, các Weerribben, mà là một vùng đất ngập nước có giá trị.

Điểm cao nhất trong Overijssel là đỉnh của Tankenberg, một ngọn đồi trong khu đô thị của losser, 89 mét (295 ft). Điểm thấp nhất là trong Mastenbroek Polder gần Kampen 2 mét (6 ft) dưới mực nước biển.

Tham khảo

Tỉnh của Hà Lan
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu


title: Megachile luctifera

text:
Megachile luctifera là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Spinola mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1841


title: The One That Got Away

text:
"The One That Got Away" (tạm dịch: "Một người phải ra đi") là bài hát của nữ ca sĩ người Mỹ Katy Perry. Bài hát được sáng tác bởi Perry, Dr. Luke và Max Martin, đồng thời họ cũng là nhà sản xuất cho ca khúc này. Bài hát là một bản ballad có nhịp độ pop trung bình nói về một tình yêu bị mất. Trong lời ca từ có nhắc đến ban nhạc rock Radiohead và mối quan hệ giữa Johnny Cash và June Carter Cash để nhấn mạnh về mối quan hệ trong bài hát.

"The One That Got Away" đã nhận được những ý kiến tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, khi họ khen ngợi cấu trúc buồn của lời bài hát kết hợp với nỗi nhớ. Bài hát được phát hành vào ngày 4 tháng 10 năm 2011 bởi hãng đĩa Capitol như là đĩa đơn thứ sáu và cũng là đĩa đơn cuối cùng được trích từ album.

Danh sách ca khúc

Tải kĩ thuật số
 "The One That Got Away" – 3:47

Promo - CD
 "The One That Got Away" – 3:49
 "The One That Got Away" (Instrumental) – 3:49

Remixes - Promo - Kĩ thuật số
 "The One That Got Away" (7th Heaven Club Mix) – 8:03
 "The One That Got Away" (7th Heaven Dub Mix) – 6:04
 "The One That Got Away" (7th Heaven Mixshow Edit) – 5:51
 "The One That Got Away" (7th Heaven Radio Mix) – 4:27
 "The One That Got Away" (JRMX Club Mix) – 8:12
 "The One That Got Away" (JRMX Mixshow Edit) – 6:31
 "The One That Got Away" (JRMX Radio Edit) – 4:19
 "The One That Got Away" (Mixin Marc & Tony Svejda Peak Hour Club Mix) – 5:44
 "The One That Got Away" (Mixin Marc & Tony Svejda Mixshow Edit) – 4:43
 "The One That Got Away" (Mixin Marc & Tony Svejda Radio Edit) – 3:53

Thành phần sản xuất

Sáng tác – Katy Perry, Lukasz Gottwald, Max Martin
Sản xuất – Lukasz Gottwald, Max Martin
Hát – Katy Perry

Thông tin được lấy từ ghi chú trong album Teenage Dream.

Bảng xếp hạng và chứng nhận doanh số

Xếp hạng tuần

Lượng tiêu thụ

Xếp hạng cuối năm

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2011
Bài hát của Katy Perry
Bài hát sản xuất bởi Max Martin
Pop ballad
Bài hát năm 2010
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Top 40
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs
Bài hát viết bởi Max Martin
Ballad thập niên 2010
Đĩa đơn của Capitol Records
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: Novaledo

text:
Novaledo là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol, located in the Bassa Valsugana valley (Lower part of the Valsugana valley) about 20 km về phía đông nam của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 882 người và diện tích là 8,0 km².

Novaledo giáp các đô thị: Frassilongo, Roncegno, Borgo Valsugana, Pergine Valsugana và Levico Terme.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Jocasta

text:
Jocasta có thể là:

Hoàng hậu Jocasta của xứ Thebes trong thần thoại Hy Lạp
Nhân vật Jocasta trong truyện tranh của Marvel Comics
Ban nhạc pop Jocasta
Vệ tinh Iocaste - được đặt tên theo Hoàng hậu Jocasta trong thần thoại


title: 4280 Simonenko

text:
4280 Simonenko (1985 PF2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 8 năm 1985 bởi N. S. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4280 Simonenko

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


Internationaux de Nouvelle-Calédonie 2011 là 1 giải tennis chơi trên mặt sân cứng. Đây là lần thứ 7 giải này được tổ chức và nằm trong hệ thống ATP Challenger Tour 2011. Giải đấu được tổ chức ở Nouméa, New Caledonia trong khoảng thời gian từ 3 đến 9 tháng 1 năm 2011.

Các tay vợt nội dung đơn nam

Hạt giống

 Xếp hạng tính tới ngày 27 tháng 12 năm 2010.

Các tay vợt khác
Các tay vợt nhận được wildcards để thi đấu vòng đấu chính:
  Charles-Antoine Brézac
  Nicolas N'Godrela
  Clément Reix
  Florian Reynet

Các tay vợt vượt qua vòng loại:
  Dominik Meffert
  Amir Weintraub
  Fritz Wolmarans
  Michael Yani

Vô địch

Đơn nam

 Vincent Millot def.  Gilles Müller, 7–6(6), 2–6, 6–4

Đôi nam

 Dominik Meffert /  Frederik Nielsen def.  Flavio Cipolla /  Simone Vagnozzi, 7–6(4), 5–7, [10–5]

Liên kết khác
Official Website
ITF Search
ATP official site

Tham khảo

Internationaux de Nouvelle-Calédonie
Hard court tennis tournaments
Tennis tournaments in France


title: Bannes (Alta Marna)

text:
Bannes  là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Megalognatha scopularipes

text:
Megalognatha scopularipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Megalognatha


title: Bersenbrück

text:
Bersenbrück là một thị xã ở huyện Osnabrück, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 42,54 km². Đô thị này tọa lạc bên sông Hase, cự ly khoảng 30 km về phía bắc của Osnabrück.
Bersenbrück là thủ phủ của Samtgemeinde ("đô thị tập thể") Bersenbrück

Tham khảo

Thành phố của bang Niedersachsen
Xã và đô thị ở huyện Osnabrück


title: Palaemonetes antrorum

text:
Palaemonetes antrorum, còn được gọi là tôm hang động Balcones và tôm hang động Texas, là một loài tôm palaemonid shrimp đặc hữu bang Texas. Nó được liệt kê là loài nguy cấp trong sách đỏ, là được xác định là loài quan tâm bởi Đạo luật loài nguy cơ Hoa Kỳ.
Địa điểm sinh sống điển hình của nó là một giếng phun nay là khu trường sở Đại học bang Texas San Marcos ở San Marcos, Texas. Nó cũng được ghi nhận từ Edwards Aquifer phía tây của quận Uvalde.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật Mỹ
Động vật được mô tả năm 1896


title: Amphimela subgeminata

text:
Amphimela subgeminata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Amphimela


title: Aegle koekeritziana

text:
Aegle koekeritziana là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở đồng bằng Nga và ở Hungary và Moldova.

Chú thích

Tham khảo

 Listed in checklist

Động vật được mô tả năm 1799
K
K
F


title: Rhacophorus nigropunctatus

text:
Rhacophorus nigropunctatus là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng được tìm thấy ở Trung Quốc, có thể ở cả Myanmar và Việt Nam.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa, rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, ao, và đất có tưới tiêu. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Lau, M.W.N. & Datong, Y. 2004. Polypedates nigropunctatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

N
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật đặc hữu Trung Quốc


title: 10847 Koch

text:
10847 Koch (1995 AV4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 1 năm 1995 bởi F. Borngen ở Tautenburg. Nó được đặt tên cho nhà vật lý Robert Koch.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: 15072 Landolt

text:
15072 Landolt (1999 BS12) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 1 năm 1999 bởi P. M. Motl và W. R. Cooney, Jr. ở Baton Rouge.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15072 Landolt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Sanchore

text:
Sanchore là một thành phố và khu đô thị của quận Jalor thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sanchore có dân số 25.881 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Sanchore có tỷ lệ 48% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 62%, và tỷ lệ cho phái nữ là 32%. Tại Sanchore, 20% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: 1520

text:
Năm 1520 (số La Mã:MDXX) là một năm nhuận bắt đầu vào Chủ Nhật (liên kết sẽ hiển thị đầy đủ lịch) trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1520


title: Flavius Aetius

text:
Flavius Aetius, hoặc đơn giản là Aëtius (khoảng 396-454), Quận công kiêm quý tộc ("dux et patricius"), là tướng La Mã vào thời kỳ cuối Đế quốc Tây La Mã. Ông theo quân đội từ sớm, từng làm con tin cho các vua "di địch" như Alaric I (Goth) và Rugalia (Hung), sau làm tướng cho "kẻ soán ngôi" Joannes rồi lại theo hoàng đế Valentinianus III. Ông là nhà quân sự, ngoại giao và là một trong những người có thế lực nhất Tây La Mã trong suốt hai thập kỷ (433-454). Ông đã mở nhiều chiến dịch đánh các "man di" xâm phạm La Mã. Nổi bật hơn cả là trận ông thắng đội quân dữ tợn của người Hung do Attila chỉ huy: bằng đường lối đối ngoại khôn khéo, ông đã lập được liên minh với các man di ở châu Âu, họp quân đánh Attila ở Chalons năm 451, buộc Attila phải chạy về nước.

Cùng với thống đốc Bonifacius và StIlyicho, Aetius thường được các sử gia đời sau gọi là "người La Mã cuối cùng" với ngụ ý rằng, sau ông, La Mã không thể sản sinh được một người nào khác xứng đáng xếp cùng với các bậc anh hùng thuở xưa. Nhà sử học Anh Edward Gibbon thường nhắc đến ông là "nhân vật được xưng tụng rộng rãi là nỗi khiếp đảm của di địch và là cột chống của nền cộng hòa". Sau chiến thắng Châlons, ông sự nghiệp đang lên thì bị Valentinianus III đố kỵ, giết hại.

Tiểu sử

Gia đình
Flavius Aetius sinh tại Durostorum ở vùng Hạ Moesia (nay là Silistra, Bungari) vào năm 396. Cha ông là Flavius Gaudentius, một người lính La Mã gốc Scythia, mẹ ông không rõ họ tên, xuất thân từ một gia đình quý tộc giàu có gốc Ý. Vào năm 425, Aetius kết hôn với một người con gái không rõ họ tên của Carpilio, hạ sinh một người con trai cũng tên là Carpilio. Về sau ông còn kết hôn với Pelagia, góa phụ của Bonifacius, có thêm một người con trai nữa là Gaudentius. Ngoài ra ông còn có một cô con gái nữa không rõ họ tên, về sau là vợ của Thraustila, người đã trả thù cho cái chết của Aetius bằng cách lập mưu ám sát Valentinianus III.

Sự nghiệp ban đầu

Thời nhỏ, ông là đầy tớ trong cung, về sau ghi danh vào phục vụ trong một đơn vị quân đội là tribuni praetoriani partis militaris. Từ năm 405 cho đến năm 408, ông làm con tin cho vua Goth là Alaric I. Vào năm 408, Alaric đề nghị phóng thích ông, nhưng Aetius từ chối, rồi ông được chuyển tới làm con tin cho Rugila, vua người Hung. Gibbon và một số nhà sử học khác cho rằng Aetius là kết quả của sự giáo dục ở các nước "di địch" mạnh mẽ và hiếu chiến như Hung, đã tôi luyện cho ông một sức mạnh hùng dũng và tinh thần thượng võ mà người La Mã đang dần mất đi vào giai đoạn đó.

Năm 423, Hoàng đế Tây La Mã Honorius qua đời. Người có uy quyền lớn nhất là Castinus, đã lập tướng Joannes lên ngôi, dù Joannes không phải người nhà Theodosius và không được Đông La Mã công nhận. Hoàng đế Đông La Mã Theodosius II sai cha con Ardaburius, Aspar đi đánh Joannes, lập cháu Honorius là Valentinianus III lên thay. Joannes núng thế, bèn phong Aetius làm cura palatii và cử đi cầu viện nước Hung. Trong lúc Aetius vắng, mùa hè năm 425, quân Đông La Mã tiến vào Ravenna giết Joannes. Sau Flavius Aetius đem quân Hung về cứu chủ, thì phát hiện Valentinianus III và mẹ là Galla Placidia đã cai quản Đông La Mã. Aetius đánh một trận với Aspar, bị thất lợi; ông bèn thỏa hiệp với Galla Placidia rằng ông sẽ rút quân Hung về, đổi lại Valentinianus phải phong ông làm comes et magister militum per Gallias (Tổng tư lệnh quân đội xứ Gaul).

Năm 426 Flavius Aetius đánh tan quân Tây Goth, giải vây thành Arelate. Vào năm 428, ông đánh bại quân Frank và tái chiếm hầu hết các tỉnh nằm dọc sông Rhine. Tiếp đó vào năm 429, Aetius được phong làm Tổng tư lệnh quân đội ("magister militum"). Cũng trong năm đó, ông đánh được quân Juthungi tại Raetia và tiêu diệt một nhóm quân Tây Goth ở gần Arelate, bắt sống được thủ lĩnh của họ là Anaolsus. Vào năm 431, ông cả phá người Nori tại Noricum, quay trở lại xứ Gaul, ông nghênh đón Hydatius, Giám mục xứ Aquae Flaviae, người hay phàn nàn về cuộc tấn công của người Suebi.

Vào tháng 5 năm 430, Aetius buộc tội quan chấp chính Flavius Felix vì có âm mưu chống lại ông và xử tử cả nhà Felix để trừ hậu hoạn. Năm 432, quân Frank lại sang đánh, Aetius cả phá được địch, ký kết hòa ước với họ và gửi trả Hydatius đến chỗ người Suebi tại Iberia.

Tranh giành quyền lực
Kể từ năm 425, Aetius là một trog hai tướng lĩnh dưới quyền Flavius Constantius Felix, người thứ hai là Bonifacius, Thống đốc châu Phi, sự tranh giành quyền lực giữa hai viên tướng bắt đầu gia tăng vào cùng năm đó. Aetius âm mưu chống lại Bá tước (comes) châu Phi, khiến cho Bonifacius bị thất sủng với Galla Placidia vào năm 427. Năm 429, Bonifacius cuối cùng phải trở về Ý để ủng hộ Placidia, trước khi một cuộc nổi loạn bùng nổ tại châu Phi và việc kêu gọi sự trợ giúp từ người Vandal. Những nỗ lực tối đa của Aetius cũng không thể ngăn cản được người Vandal tiến vào lập nước riêng của họ ở Bắc Phi. Vua Gaiseric của Vandal chiếm lĩnh được Carthage, thành phố thứ hai của đế quốc phía Tây vào năm 439 và xây dựng một hạm đội hải tặc hoàng hành khắp nơi ở vùng biển Địa Trung Hải.

Sau cái chết của Felix vào tháng 5 năm 430, bắt đầu bùng nổ cuộc đấu tranh quyền lực giữa hai nhân vật chính còn lại, Aetius và Bonifacius. Vào năm 432, Aetius giữ chức quan chấp chính tối cao và Bonifacius được Galla Placidia triệu về Ý bổ nhiệm chức quý tộc (patrician), Sau cùng Aetius quyết định hành quân chiến đấu chống lại Bonifacius trong Trận Rimini, Bonifacius thắng trận nhưng vì vết thương quá nặng nên ông này qua đời chỉ vài tháng sau. Aetius chỉ huy quân đội cùng với đồng minh là người Hung, tiến tới thành La Mã, vượt qua Dalmatia và Pannonia, được sự trợ giúp và ủng hộ của người Hung, Aetius sớm khôi phục lại quyền lực về tay ông, đồng thời tiếp nhận danh hiệu magister utriusque militiae từ triều đình phương Tây, sau đó ông cho đày người con rể của Bonifacius, Sebastianus, người kế tục Bonifacius giữ chức magister militum praesentalis, từ Ý đến thủ đô Constantinopolis, chiếm đoạt hết tài sản và kết hôn với người vợ của Bonifacius là Pelagia.

Chiến dịch chống lại người Burgundi, Bagaudae, và Tây Goth
Từ năm 433 đến 450, Aetius là người nắm toàn bộ việc nước ở La Mã, ngày 5 tháng 9 năm 435 ông được ban cho tước hiệu quý tộc (patrician) đóng vai trò là người bảo hộ Galla Placidia và là quan Nhiếp chính của Valentinianus III. Đồng thời ông tiếp tục hướng sự chú ý đến xứ Gaul. Vào năm 436, Aetius đánh bại quân đội của Gunther, vua xứ Burgundi và buộc phải chấp nhận ký kết hiệp ước hòa bình với Tây La Mã, cùng năm đó, Aetius cùng với tướng Litorius dưới quyền đem quân trấn áp một cuộc nổi loạn của Bacaudae tại Armorica. Trong hai năm tiếp theo, đại tướng Aetius tiến hành các chiến dịch quân sự chống lại người Suebi và Tây Goth. Vào năm 438, Aetius chỉ huy quân La Mã đánh bại người Tây Goth tại Trận Mons Colubrarius, đến năm 439, thì người Tây Goth dẫn quân đánh bại và giết chết viên tướng dưới quyền Aetius là Lictorius. Khi trở lại Ý, ông được Viện nguyên lão và dân chúng thành La Mã tán dương, ca ngợi, thậm chí Valentinianus III còn cho dựng tượng ông để hưởng ứng, sự kiện này được ghi lại trong những bài văn tán tụng của Merobaudes.

Vào năm 443, Aetius cho phép những người Burgundi còn lại được định cư ở Savoy, phía nam Hồ Geneva. Nhưng mối quan tâm cấp bách nhất của ông chính là những vấn đế tại Gaul và Iberia, chủ yếu là với Bagaudae. Ngoài ra ông còn cho phép người Alan tới định cư ở khoảng giữa Valence và Orléans chứa đựng những bất ổn xung quanh bán đảo Brittany ngày nay.

Việc người Alan định cư tại Armorica gây ra khá nhiều vấn đề rắc rối vào năm 447 hoặc 448. Cũng trong thời gian này, người Frank, dưới sự thống lĩnh của vua Clodio, đã tấn công vào khu vực gần Arras, ở Belgica Secunda, Aetius mau chóng ngăn chặn kẻ xâm lược gần Vicus Helena, nơi ông trực tiếp chỉ đạo cuộc hành quân trong khi cấp trên là Majorian (về sau trở thành Hoàng đế) chiến đấu trong đội kỵ binh. Vào năm 450, Aetius khôi phục lại mối quan hệ tốt với người Frank. Cùng năm đó, trên thực tế, vị vua của người Frank là Clodio đã qua đời, một viên quý tộc (patricius) ủng hộ con trai của Clodio lúc này đang ở thành La Mã quay trở về lên ngôi vua xứ Frank.

Đánh bại Attila tại Chalons

Một mối đe dọa lớn hơn đã thu hút Aetius về phía bắc. Người Hung, với những cánh quân kỵ binh hung tợn, đã dựng một đế quốc trải dài từ sông Volga đến vùng Baltic. Vua Attila hiếu chiến nhất của họ, được mệnh danh trong lịch sử là "chiếc roi da của Thượng đế" (tiếng Latin: flagellum dei), đã tàn phá những tỉnh thuộc châu Âu của đế quốc La Mã ở phía Đông vào năm 440 và sau đó tiến dần về phía Tây. Để giữ hòa bình, Aetius đã cho phép một bộ phận của người Hung được định cư tại Pannonia, dọc theo Sông Sava, ông còn gửi người thư lại là Constantius cho Attila để trợ giúp và xoa dịu tính khí hiếu chiến của ông ta. Năm 449, Attila bị mất trộm một món đồ mạ vàng. Aetius lập tức gửi sứ giả sang trấn an, Attila đáp lại bằng một món quà nho nhỏ là một người lùn tên Zerco, người sau này được Aetius trao trả lại cho người chủ đầu tiên, Aspar.

Tuy nhiên mối quan hệ tốt đẹp giữa người La Mã và người Hung không kéo dài được bao lâu, ngay khi Attila muốn công chiếm xứ Gaul, ông ta thừa biết Aetius lúc đó đang là thống lĩnh quân sự ở Gaul là một chướng ngại vật quan trọng cho sự nghiệp của ông ta, vì thế ông cố gắng loại bỏ nó ngay lập tức. Năm 451, Attila họp quân người chính gốc Hung và quân chư hầu đánh Gaul, ban đầu lấy được vài thành phố và uy hiếp Orléans (Pháp ngày nay). Dân Alan định cư ở đây có ý đào ngũ sang phe Attila. Aetius bàn với nguyên lão Nghị viên có thế lực nhất lúc đó là Avitus cử sứ sang thuyết phục vua Tây Goth Theodoric I liên minh với La Mã đánh Hung. Aetius còn ngăn không cho Sangibanus, đồng minh của Hung, hội quân với Attila. Quân La Mã-Tây Goth kéo đến Orléans, quân Hung bèn bỏ thành phố.

Ngày 20 tháng 9 năm 451 (một số nguồn tài liệu khác thì ghi là ngày 20 tháng 6 năm 451), Aetius và Theodoric đích thân đánh Attila và đồng minh trong Trận Châlons. Trong đêm trước trận đánh, Flavius Aetius đã tiêu diệt một số quân đi sau của Attila. Đến sáng, Aetius đóng quân dọc theo một đồi dài, hình chữ U. Aetius noi theo cách của Hannibal, đặt quân tinh nhuệ nhất là quân Tây Goth, quân La Mã ở hai cánh. Quân các chư hầu yếu hơn là Frank, Alan đứng chính giữa. Quân Hung tràn lên đồi; Aetius và Thorismund (con Theodoric) thúc quân chống đánh, quân Hung phải lui xuống. Kế đến, Theodoric và Thorismund dẫn quân Goth xông lên, cả phá quân Hung. Theodoric chết tại trận, nhưng Attila phải rút vào trại cố thủ. Hôm sau, các tướng định công phá trại Attila, nhưng Aetius ngăn lại, vì ông sợ khi Attila bị diệt, đến lượt Tây Goth sẽ đánh Gaul, gây nguy hại cho La Mã. Ông còn bảo Thorismund về gấp Toulouse (quốc đô Tây Goth) để nhận ngôi vua. Có lẽ cũng nhờ vậy mà quân La Mã lấy được hết chiến lợi phẩm.

Năm 452 Attila ép Valentinianus III gả em là Honoria, rồi dẫn quân đánh Ý. Aetius không chặn quân Hung từ đèo Anpơ vào Ý, chỉ đóng đồn ở Aquileia. Attila mặc sức cướp bóc, tàn phá các thành phố Ý và đốt trụi Aquileia. Valentinianus III bỏ Ravenna chạy về Roma. Aetius vẫn ở chiến trường nhưng không đủ quân để đánh trận. Ông bèn đặt quân tại Bononia hòng chặn đường từ dãy Appennini tới Ravenna và Roma. Edward Gibbon viết sử La Mã cho rằng tài nghệ của Aetius chưa bao giờ bộc lộ rõ hơn lúc này: tuy không còn đồng minh, ông phải quấy rối, kìm hãm Attila bằng một đội quân nhỏ. Cuối cùng Attila dừng quân tại Po, gặp một phái bộ gồm Thái thú La Mã Trigetius, cựu chấp chính quan Gennadius Avienus và Giáo hoàng Lêô I thuyết phục ông ta về nước. Attila nghe theo, rút quân băng qua núi Alps quay về, không lấy được cả Honoria lẫn Ý. Các nhà chép sử cổ, trung đại gán công đuổi Attila cho giáo hoàng Lêô I và các thế lực siêu nhiên, nhưng có lẽ Attila có nhiều lý do khác để rút lui: quân Hung thiếu ăn và bị bệnh dịch; quân Aetius ra sức giam chân, gây lúng túng cho địch, và cuối cùng - Đông La Mã đã sai một tướng (cũng tên là Aetius) đem quân lên mạn bắc sông Donau, đánh vào bản thổ người Hung và chư hầu. Hai năm sau, Attila chết, đế quốc Hung dần tan rã.

Bị giết
Vào năm 453, Aetius gả con trai là Gaudentius cho con gái Valentinianus là Placidia để tiến thêm một bước nữa trong đỉnh cao sự nghiệp chính trị của ông, tuy nhiên Valentinianus sợ cuộc hôn nhân này của Aetius có thể ảnh hưởng xấu đến uy quyền và ngôi vị của mình, vì thế đã mời Nguyên lão Nghị viên La Mã là Petronius Maximus và viên thị thần Heraclius tham gia vào kế hoạch sát hại Aetius. Ngày 21 tháng 9 năm 454, khi Aetius đang trình một bản kê khai tài chính tại Ravenna, Valentinianus thình lình nhảy khỏi ghế, kêu rằng không muốn làm nạn nhân của "tên đồi bại nát rượu" Aetius nữa. Valentinianus còn trách mắng Aetius là gây ra nhiều phiền toái cho đế chế, lại còn có âm mưu làm phản. Aetius cố phân trần; Valentinianus tuốt gươm cùng Heraclius chém chết Aetius. Khi Valentinianus khoe rằng mình đã làm được việc lớn, một viên chức phát biểu: "Tôi không biết ông làm thế vì cớ gì, nhưng tôi biết ông đã tự chặt tay phải của ông. Ông Gibbon gán lời này cho Sidonius Apollinaris.

Sau đó Maximus định nắm chức Tổng tư lệnh quân đội nhưng bị Heraclius ngăn lại. Để trả thù, Maximus xúi gục hai thuộc hạ người Hung của Aetius trước đây là Optila và Thraustila giết cả Valentinianus lẫn Heraclius. Vào ngày 16 tháng 3 năm 455, Optila đâm chết Valentinianus khi Valentinianus đang xuống ngựa dừng lại ở Campus Martius để tập bắn cung. Trong khi đó Thraustila truy đuổi và giết chết Heraclius cùng một lúc. Quân sĩ đứng gần đó, ai cũng thương Aetius, nên tuyệt nhiên không cứu Valentinianus.

Di sản
Di sản quân sự
Aetius thường được xem là một tướng cầm quân có thực lực, chắc chắn, được dân La Mã rất mến mộ, nể phục. Người Đông La Mã gọi ông là "người La Mã cuối cùng" của Đế quốc Tây La Mã. Hầu hết các sử gia đều cho rằng trận Chalons có ý nghĩa chiến lược rất quan trọng, là thất bại đầu tiên của tướng Hung Attila.Edward Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, Tập 3, trang 398 Sử gia Gibbon đã phát biểu hùng hồn quan điểm theo đa số:

Gibbon cũng công nhận Aetius là một trong những "người La Mã cuối cùng". Còn theo sử gia John Julius Norwich thì cay độc đổ tội ám sát Aetius của Valentinianus III do những lính gác của ông thực hiện đã khiến cho hoàng đế gặp phải họa sát thân khi thực hiện vụ mưu sát ngu xuẩn vào Aetius "vị đại tướng vĩ đại nhất của Đế chế. "  Vì thế di sản quân sự của Aetius được định hình ngay tại Châlons, dù cho ông có cai trị đế chế phương Tây một cách hữu hiệu từ năm 433-450, và những cố gắng nhằm ổn định các vùng biên giới ở châu Âu dưới sự tràn ngập dồn dập của các "di địc" mà kẻ tiên phong đầu tiên là Attila người Hung.

Một trong những thành tựu quan trọng nhất của ông đó chính là việc tập hợp một liên minh hùng hậu nhằm chống lại Attila như học giả Arther Ferrill đã ghi lại trong một tác phẩm của mình như sau:

Trong khi sử gia J. B. Bury xem Aetius như là viên chỉ huy quân sự vĩ đại, và là một nhân vật lịch sử phi thường, ông không cho trận chiến tự nó là một nhân tố quyết định ngoại lệ. Ông lập luận rằng Aetius tấn công người Hung khi họ đã rút lui từ Orléans, và từ chối tiếp tục các cuộc tấn công người Hung vào ngày hôm sau, chính xác là để bảo toàn sự cân bằng quyền lực giữa đôi bên. Một ý kiến khác của Bury là ông cho rằng chính Trận Nedao chứ không phải Trận Chalons mới quyết định đến sự tồn vong của Đế quốc Hung tại châu Âu.

Nhìn chung các ý kiến, nhận xét và bình phẩm về ảnh hưởng của Trận Chalons hiện vẫn còn tiếp tục gây ra tranh cãi giữa các sử gia.

Tranh luận
Khá nhiều ý kiến bàn cãi xoay quanh vấn đề về di sản của Aetius cũng như những gì đã xảy ra tương tư cho StIlyicho. Cả hai đều là những vị đại tướng La Mã tài ba nhất và đều bị sát hại bởi sự đố kỵ của hoàng đế, cái chết của họ đã dẫn tới sự suy yếu tột cùng của Đế chế. Điểm khác biệt chính giữa cả hai mà tất cả các sử gia danh tiếng đều cho rằng Aetius là người La Mã khá trung thành với hoàng đế và là trụ cột của Đế chế, trong khi sử gia Bury lại phát hiện ra rằng StIlyicho là một kẻ phản bội không cố ý. Vào thời điểm cái chết của Aetius, tất cả các tỉnh của La Mã tại Tây Âu đều tràn ngập sự hiện diện của người man rợ. Do nhận sức mạnh quân sự đáng gờm của họ mà Đế chế khó có thể chế ngự được, nên Aetius đã không trục xuất họ ra khỏi biên giới của Đế chế mà ngược lại, ông còn cho phép họ được định cư bên trong lãnh thổ của người La Mã để đổi lấy hòa bình và hưởng những ưu đãi về quân sự của họ. Edward Gibbon rút ra kết luận về một chi tiết quan trọng cho rằng người La Mã đã dần đánh mất sức mạnh quân sự và tinh thần thượng võ, hậu quả là chỉ có những lực lượng dưới quyền những tướng lĩnh tài năng như StIlyicho và Aetius mới có thể kiểm soát được phần lớn người rợ.

Ngoài ra Gibbon còn nhìn nhận Aetius như một nguồn ánh sáng lạc quan cho đế quốc La Mã đang bước vào thời kỳ suy tàn giống như các ý kiến, nhận xét của các sử gia, học giả như Norwich, Creasy, Ferrill, và Watson. Vào năm 1980, Robert F. Pennel viết trong cuốn Ancient Rome from the Earliest Times Down to 476 A.D (La Mã cổ đại từ khởi thủy cho đến năm 476):

Tuy nhiên đã có nhiều ý kiến bất đồng trong việc đánh giá vai trò lịch sử của Aetius từ các sử gia từ xưa đến nay, theo các sử gia như Gibbon, Norwich và Bury thì coi ông là người bảo vệ La Mã trong suốt ba thập kỷ từ sự tấn công tràn lan của người rợ, còn Sir Edward Creasy thì ca ngợi ông là người anh hùng trong trận Châlons, một số khác thì lại phê phán rằng ông đã để mất các tỉnh Bắc Phi của Đế chế vào tay người Vandal, đến như sử gia nổi tiếng như Bury, thường hay phê bình về ông cũng đã phải thốt lên một câu hỏi tỏ vẻ hối tiếc khi nói về cái chết của Aetius: Giờ đây ai sẽ là người giải cứu vùng Ý thoát khỏi người Vandal ?. Chẳng có nhân vật nào có đủ khả năng để thế chỗ Aetius và đảm trách việc bảo vệ và phòng thủ phương Tây. Chỉ có một điều chắc chắn là vai trò của Flavius Aetius trong lịch sử sẽ được người đời mãi mãi ghi nhớ về thành tựu to lớn của nhà quân sự, ngoại giao lớn Tây La Mã cuối cùng và là người đã đánh bại cây roi da của Thượng đế Attila người Hung.

 Aetius trong nghệ thuật
Aetius là nhân vật chính trong vở nhạc kịch Ezio của Handel, và Attila của Verdi.

Aetius là một vai diễn do nam diễn viên Powers Boothe đóng trong bộ phim truyền hình nhiều tập Attila của Mỹ trong đó ông được miêu tả là đối thủ của nhân vật chính của phim là Attila. Ngoài ra Aetius còn được mô tả sinh động như một người anh hùng La Mã cuối cùng đã đoàn kết người La Mã và người Goth trong trận chiến nổi tiếng ở Chalons nhằm ngăn cản bước tiến của quân Hung trong tác phẩm bộ ba Attila của William Napier được xuất bản vào năm 2005.

Trận chiến kinh điển giữa Aetius và Attila được đề cập đến trong suốt cuộc tranh luận giữa Vua Arthur và Seur Clothar được Jack Whyte chú giải chi tiết trong cuốn The Eagle (Đại Bàng) của ông.

Aetius, Galla Placidia và StIlyicho đều xuất hiện như là nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết lịch sử Flavius Aetius: The Last Conqueror (Flavius Aetius: Người Chinh Phục Cuối Cùng) của Jose Gomez-Rivera được xuất bản vào năm 2004.

Aetius, Attila và Theodoric đều xuất hiện trong cuốn tiểu thuyết thứ tư của Michael Curtis Ford với tựa đề The Sword of Attila (Thanh Kiếm của Attila) do Thomas Dunne Books xuất bản vào năm 2005.

Aetius, Attila, Honoria, Leo và một số nhân vật khác được nói đến trong cuốn tiểu thuyết lịch sử sâu sắc của Louis de Wohl với tựa đề Throne of the World (Ngai vàng của Thế giới), xuất bản vào năm 1946, lần tái bản sau này được thay thế bằng cái tên mới là Attila the Hun.

Xem thêm
Groans của Briton

Chú thích

Tham khảo
Tài liệu chính
 Additamenta ad chron. Prosperi Hauniensis Annales Ravennates Cassiodorus, Chronica and Variae Chronica gallica anno 452 Chronica gallica anno 511 Chronicon Paschale Gregory of Tours, Historia Francorum ii.8, gives a condensed version of Aëtius' character and career, using a lost history of Renatus Profuturus Frigeridus.
 Hydatius, Chronicle John of Antioch, Chronicle John Malalas, Chronographia Jordanes, Getica and Romana Marcellinus Comes, Chronicle Merobaudes, Carmina and Panegyrici Philostorgius, Ecclesiastical History Priscus, History Procopius, Vandal War Prosper of Aquitaine, Epitoma chronicon Sidonius Apollinaris, Carmina Suda Zosimus, New HistoryTài liệu phụ
 Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, John Morris, "Fl. Aetius 7", The Prosopography of the Later Roman Empire, volume 2, Cambridge University Press, 1980, ISBN 0521201594, pp. 21–29.

Đọc thêm
 Cameron, Averil The Later Roman Empire (Harvard University Press 2007) ISBN 0674511948.
Cameron, Averil The Cambridge Ancient History: the Late Empire (Cambridge University Press 1998) ISBN 0521302005.
Clover, Frank M Flavius Merobaudes (American Philosophical Society 1971).
Creasy, Sir Edward, Fifteen Decisive Battles of the World,
Drinkwater, John, Fifth-Century Gaul: A Crisis of Identity? (Cambridge University Press 1992) ISBN 0521414857.
Elton, Hugh Warfare in Roman Europe, AD 350-425 (Oxford University Press 1998) ISBN 0198152418.
Ferrill, Arther, The Fall of the Roman Empire: The Military Explanation. Thames and Hudson, London, 1986.
Jones, A.H.M., The Later Roman Empire 284-602. Oxford Press, Cambridge, 1964.
Norwich, John J. Byzantium: The Early Centuries. The Fall of the West. Knopf, New York, 1997
O'Flynn, John Michael Generalissimos of the Western Roman Empire'' (The University of Alberta Press 1983) ISBN 0888640315.
Oost, Stewart I., Galla Placidia Augusta. Chicago, 1968.

Sinh năm 396
Mất năm 454
Quan chấp chính tối cao Đế chế La Mã
Magistri militum
Nạn nhân bị giết chết thời La Mã cổ đại
Chiến binh La Mã cổ đại
Tướng lĩnh La Mã cổ đại
Scythia
Hậu Cổ
Quân nhân bị ám sát
Nhân vật đến từ Silistra
Pháp quan thái thú xứ Gaul
Patricii
Người La Mã thế kỷ thứ 5
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Sinh năm 391


title: Danh sách nhà văn Trung Quốc

text:
Danh sách theo niên đại

Tây chu xuân thu
 Khương Tử Nha (tk 12 tcn)
 Chu Công (tk 12 tcn)
 Khổng Tử (551 - 479 tcn)

Thời Chiến Quốc, Tần

 Cam Đức (TK 4 TCN)
 Công Tôn Long (325–250 TCN)
 Lý Khôi (TK 4 TCN)
 Hàn Phi (280–233 TCN)
 Mạnh Tử (372–289 TCN)
 Mặc Tử (TK 5 TCN)
 Khuất Nguyên (340–278 TCN)
 Thương Ưởng (?–338 TCN)
 Thận Đáo (395–315 TCN)
 Thân Bất Hại (?–337 TCN)
 Thạch Thân (TK 4 TCN)
 Tống Ngọc (TK 3 TCN)
 Tôn Vũ (TK 6 TCN)
 Tôn Tẫn (?–316 TCN)
 Ngô Khởi (?–381 TCN)
 Tuân Tử (310–238 TCN)
 Tử Tư (481–402 TCN)
 Tăng Tử (505–436 TCN)
 Trang Tử (TK 4 TCN)

Hán, Tấn, Nam Bắc Triều

 Ban Bưu (3–54)
 Ban Cố (32–92)
 Ban Chiêu (TK 1)
 Tào Tháo (155–220)
 Tào Phi (187–226)
 Tào Thực (192–232)
 Sái Ung (132–192)
 Trần Thọ (233–297)
 Đổng Trọng Thư (179–104 TCN)
 Phạm Diệp (398–445)
 Cát Hồng (284–364)
 Quách Phác (276–324)
 Kinh Phòng (78–37 TCN)
 Lý Đức Lâm (531–591)
 Lục Cơ (261–303)
 Lưu Huy (TK 3)
 Lưu Hiệp (TK 5)
 Lưu Hâm (?–23)
 Lưu Hướng (77–6 TCN)
 Mã Dung (79–166)
 Thẩm Ước (441–513)
 Tư Mã Thiên (145–90 TCN)
 Tư Mã Tương Như (179–117 TCN)
 Tôn Tử (TK 3)
 Đào Tiềm (365–427)
 Vương Bật (226–249)
 Vương Sung (27–97)
 Vương Hi Chi (303–361)
 Vương Hiến Chi (344–386)
 Ngụy Thâu (506–572)
 Vệ Thước (272–349)
 Ngụy Bá Dương (TK 2)
 Ngụy Hoa Tồn (252–334)
 Kê Khang (223–262)
 Tạ Linh Vận (385–433)
 Tạ Hách (TK 5)
 Nhan Chi Suy (531–591)
 Ngư Hoạn (TK 3)
 Dương Hùng (53 TCN–18)
 Tổ Xung Chi (429–500)
 Tổ Hằng (TK 5)
 Chung Do (151–230)
 Chung Hội (225–264)
 Trịnh Huyền (127–200)
 Trương Chi (TK 2)
 Trương Hành (78–139)

Đường, Ngũ Đại Thập Quốc

 Bạch Cư Dị (772–846)
 Biện Cơ (TK 7)
 Chử Toại Lương (597–658)
 Trần Tử Ngang (661–702)
 Thôi Hiệu (704–754)
 Đỗ Phủ (712–770)
 Đỗ Hoàn (TK 8)
 Đỗ Mục (803–852)
 Đỗ Hựu (735–812)
 Đoạn Thành Thức (?–863)
 Phòng Huyền Linh (579–648)
 Phong Cán (TK 8)
 Hạ Tri Chương (659–744)
 Hàn Dũ (768–824)
 Hàn Sơn (TK 9)
 Hoài Tố (737–799)
 Giả Đảo (779–843)
 Mạc Tuyên Khanh (?–834)
 Mạnh Hạo Nhiên (691–740)
 Lý Ngao (772–841)
 Lý Hạ (791–817)
 Lý Dục (937–978)
 Lý Bạch (701–762) Thánh Thi
 Lý Kiêu (644–713)
 Lý Tĩnh (571–649)
 Lý Bách Dược (564–647)
 Lý Đại Sư (570–628)
 Lý Thương Ẩn (812–858)
 Lý Quát Chi (?–747)
 Lý Thuần Phong (602–670)
 Lưu Tri Kỷ (661–721)
 Lưu Dật (TK 8)
 Lưu Vũ Tích (772–842)
 Liễu Tông Nguyên (773–819)
 Liễu Công Quyền (778–865)
 Lục Quy Mông (d. 881)
 Lư Đồng (790–835)
 La Ẩn (833–909)
 Lạc Tân Vương (640–684)
 Âu Dương Tuân (557–641)
 Bì Nhật Hưu (834–883)
 Thập Đắc (TK 9)
 Tôn Tư Mạc (581–682)
 Tôn Quá Đình (646–691)
 Tư Mã Trinh (TK 8)
 Vương Bột (ca. 649–676)
 Vương Duy (701–761)
 Vương Xương Linh (698–765)
 Vương Phạm Chí (TK 7)
 Ngụy Trưng (580–643)
 Vi Trang (836–910)
 Tiết Cư Chính (912–981)
 Tiết Đào (768–831)
 Ngư Huyền Cơ (844–869)
 Ngu Thế Nam (558–638)
 Nhất Hạnh (683–727)
 Nhan Sư Cổ (581–645)
 Nhan Chân Khanh (709–785)
 Nguyên Chẩn (779–831)
 Trương Ngạn Viễn (TK 9)
 Trương Kế (TK 8)
 Trương Húc (TK 8)

Tống, Nguyên

 Bạch Nhân Phủ (1226–1306)
 Sái Tương (1012–1067)
 Trình Di (1033–1107)
 Phạm Thành Đại (1126–1193)
 Quan Hán Khanh (fl. TK 13)
 Quách Thủ Kính (1231–1316)
 Hồ Tam Tỉnh (1230–1302)
 Hoàng Đình Kiên (1045–1105)
 Lý Phưởng (925–996)
 Lý Thanh Chiếu (ca. 1084–1151)
 Lưu Bá Ôn (1311–1375)
 Liễu Vĩnh (TK 11)
 La Quán Trung (TK 14)
 Lục Du (1125–1210)
 Lư Chí (ca. 1243–1315)
 Mã Trí Viễn (ca. 1270–1330)
 Mã Đoan Lâm (1245–1322)
 Mễ Phất (1051–1107)
 Âu Dương Tu (1007–1072)
 Kiều Cát (d. 1345)
 Cù Hữu (1341–1427)
 Tần Cửu Thiều (ca. 1202–1261)
 Tống Từ (1186–1249)
 Tô Thức (1037–1101)
 Tô Tụng (1020–1101)
 Thi Nại Am (ca. 1296–1372)
 Thiệu Ung (1011–1077)
 Thẩm Quát (1031–1095)
 Tư Mã Quang (1019–1086)
 Văn Thiên Tường (1236–1282)
 Vương Thực Phủ (TK 14)
 Vương An Thạch (1021–1086)
 Vương Trùng Dương (1113–1170)
 Vô Chuẩn Sư Phạm (1178–1249)
 Từ Tái Tư (TK 14)
 Tân Khí Tật (1140–1207)
 Diệp Quát (1150–1223)
 Dụ Hạo (TK 10)
 Dương Huy (ca. 1238–1298)
 Triệu Mạnh Phủ (1254–1322)
 Chu Úc (TK 12)
 Chu Đôn Di (1017–1073)
 Tăng Củng (1019–1083)
 Chu Thế Kiệt (TK 13)
 Chu Hi (1130–1200)
 Trương Tư Huấn TK 10)
 Trương Tải (1020–1077)

Minh

 Đổng Kỳ Xương (1555–1636)
 Phùng Mộng Long (1574–1645)
 Cao Liêm (TK 16)
 Hồng Tự Thành (1593–1665)
 Hoàng Nhữ Thành (1558–1626)
 Kim Thánh Thán (1608–1661)
 Tiêu Ngọc (TK 14)
 Lý Trí (1527–1602)
 Lý Thời Trân (1518–1593)
 Lưu Thống (1593–1636)
 Lăng Mông Sơ (1580–1644)
 Sử Khả Pháp (1601–1645)
 Thẩm Chu (1427–1509)
 Tống Ưng Tinh (1587–1666)
 Thang Hiển Tổ (1550–1616)
 Ngô Thừa Ân (1500–1582)
 Văn Chính Minh (1470–1559)
 Văn Chấn Hanh (1585–1645)
 Vương Phu Chi (1619–1692)
 Vương Dương Minh (1472–1529)
 Vương Trinh (TK 14)
 Từ Vị (1521–1593)
 Từ Quang Khải (1562–1633)
 Từ Hà Khách (1587–1641)
 Vương Hoành Đạo (1568–1610)
 Trạm Nhược Thủy (1466–1560)
 Trương Đình Ngọc (1672–1755)

Thanh

 Bát Đại Sơn Nhân (khoảng 1626–1705)
 Trần Hoành Mưu (1696–1771)
 Tào Tuyết Cần (1724–1764)
 Đới Hy (1801–1860)
 Đới Chấn (1724–1777)
 Hạ Trương Linh (1785–1848)
 Hồng Lượng Cát (1746–1809)
 Hoàng Tông Hy (1610–1695)
 Hoàng Tuân Hiến (1848–1905)
 Tưởng Đình Tích (1669–1732)
 Khang Hữu Vi (1858–1927)
 Lý Ngư (1610–1680)
 Lý Thiện Lan (1810–1882)
 Lục Hạo Đông (1868–1895)
 Lâm Thư (1852–1924)
 Lưu Ngạc (1857–1909)
 Lương Khải Siêu (1873–1929)
 Bồ Tùng Linh (1640–1715)
 Sa Mạnh Hải (1900–1992)
 Đàm Tự Đồng (1865–1898)
 Đường Chân (1630–1704)
 Ngô Gia Kỷ (1618–1684)
 Ngô Kính Tử (1698–1779)
 Ngụy Nguyên (1794–1856)
 Vương Chấn (1867–1938)
 Vương Quốc Duy (1877–1927)
 Nghiêm Phục (1853–1921)
 Viên Mai (1716–1797)
 Dương Bá Nhuận (1837–1911)
 Chu Lượng Công (1612–1672)
 Chương Bính Lân (1868–1936)

Thời Hiện đại

Trung Hoa Dân Quốc
 Bạch Thọ Di (1909–2000)
 Tào Ngu (1910–1996)
 Trần Đại Vũ (1912–2001)
 Trừ An Bình (1909–1966)
 Lý Cảnh Quân (1911–2003)
 Đinh Linh (1904–1986)
 Đới Vọng Thư (1905–1950)
 Trương Ái Linh (1920–1995)
 Phùng Hữu Lan (1895–1990)
 Cố Hiệt Cương (1893–1980)
 Quách Mạt Nhược (1892–1978)
 Hồ Thích (1891–1962)
 Hoa La Canh (1910–1985)
 Hoàng Viễn Dung (1885–1915)
 Kim Nhạc Lâm (1895–1984)
 Kha Chiêu (1910–2002)
 Lý Thạch Sầm (1892–1934)
 Ba Kim (1904–2005)
 Lỗ Tấn (1881–1936)
 Lão Xá (1899–1966)
 Lâm Hải Âm (1918–2001)
 Lâm Huy Nhân (1904–1955)
 Lâm Ngữ Đường (1895–1976)
 Lương Thấu Minh (1893–1988)
 Lương Lãng Thu (1911–1998)
 Mao Thuẫn (1896–1981)
 Mưu Tông Tam (1909–1995)
 Mục Thời Anh (1912–1940)
 Tiền Huyền Đồng (1887–1939)
 Tiền Chung Thư (1910–1998)
 Nhiêu Tông Di (1917–2018)
 Tô Mạn Thù (1884–1918)
 Tô Bộ Thanh (1902–2003)
 Tôn Quang Viễn (1900–1979)
 Triệu Thụ Lý (1906–1970)
 Thẩm Tùng Văn (1902–1988)
 Thi Chập Tồn (1905–2003)
 Trần Tỉnh Thân (1911–2004)
 Đường Quân Nghị (1909–1978)
 Điền Hán (1898–1968)
 Ngô Kính Hằng (1865–1953)
 Vấn Nhất Đa (1899–1946)
 Vương NhượcVọng (1918–2001)
 Ngô Văn Tuấn (1919–2017)
 Hứa Địa Sơn (1893–1941)
 Từ Chí Ma (1897–1936)
 Tạ Băng Oánh (1906–2000)
 Tiêu Hồng (1911–1942)
 Hùng Thập Lực (1885–1968)
 Hùng Khánh Lai (1893–1969)
 Nhan Huệ Khánh (1877–1950)
 Diệp Thánh Đào (1894–1988)
 Úc Đạt Phu (1896–1945)
 Dương Vinh Quốc (1907–1978)
 Dương Sóc (1913–1968)
 Dương Giáng (1911–2016)
 Tăng Huỳnh Chi (1898–1940)
 Chu Vĩ Lương (1911–1995)
 Chu Tác Nhân (1885–1967)
 Chu Khiêm Chi (1899–1972)
 Chu Tự Thanh (1898–1948)
 Chu Quang Tiềm (1897-1986)

Cộng Hòa Nhân dân Trung Hoa

 Bắc Đảo (1949–)
 Phó Bão Thạch (1904–1965)
 Trần Mại Bình (1952–)
 Trần Nhiễm (1962–)
 Lưu Bách Xuyên (1968–)
 Phùng Ký Tài (1942–)
 Kim Phương Dung (1949–)
 Cao Hành Kiện (1940–) đoạt Giải Nobel Văn học
 Cốc Siêu Hào (1926–2012)
 Cố Thành (1956–1993)
 Điền Cương (1958–)
 Đàm Ân Mĩ (1952–)
 Đới Tư Kiệt (1954–)
 Hà Phúc Nhân
 Hồng Ảnh (1962–)
 Hàn Thiếu Công (1953–)
 Trương Thuần Như (1968–2004) Tác giả người Mỹ gốc Trung của cuốn The Rape of Nanking
 Kim Dung (1924–2018)
 Trương Nhung (1952–) tác giả của cuốn Wild Swans
 Kha Nham (1929–2011)
 Lý Ngao (1935–2018)
 Lệ Chấn Vũ (?)
 Lưu Tân Nhạn (1925–2005)
 Lưu Hằng (1954–)
 Lưu Tâm Vũ (1942–)
 Mao Tường Thanh (1950-)
 Mạc Ngôn (1956–)
 Mã Kiến (1953–)
 Mã Kiên (1906–1978)
 Miên Miên (1970–)
 Trình Văn Tát (1966–)
 Bạch Tiên Dũng (1937–)
 Địch Chấn Minh (1957–)
 Tần Huy (1953–)
 Thang Đình Đình (1940–)
 Khúc Ba (1923–2002)
 Cổ Vinh Khánh
 Tô Đồng (1963–)
 Tôn Hiếu Đông (1971–)
 Tôn Trí Hoành (1965–)
 Tôn Trí Vĩ (1965–)
 Khâu Thành Đồng (1949–)
 Thiết Ngưng (1957–)
 Vương Hạo (1921–1995)
 Vương Lực Hùng (1953–)
 Vương An Ức (1954–)
 Vương Sóc (1958–)
 Vương Nhược Thủy (1926–2002)
 Vương Thi Diễm (1949–)
 Từ Hữu Ngư (1947–)
 Tiết Tông Chính (1935–)
 Dư Hoa (1960–)
 Diêm Liên Khoa (1958–)
 Dương Kiến Lợi (1963–)
 Viên Hồng Băng (1953–)
 Tiêu Ấm Đường (1943–)
 Chu Thái Kỳ
 Chu Tiểu Lệ (1958–)
 Chu Học Cần (1952–)
 Tông Phác (1928–)
 Vệ Tuệ (1973–)
 Triển Đào (1963–)
 Trương Thừa Chí (1948–)
 Trương Kháng Kháng (1950–)
 Trương Khiết (1937–)
 Trương Duyệt Nhiên
 Quách Kính Minh

Xem thêm
 Trung Quốc
 Danh sách tác gia
 Danh sách các chủ đề có liên quan Trung Quốc
 Danh sách nhân vật Trung Quốc

Tham khảo

Danh sách
Trung Quốc

Nhà văn
Danh sách người Trung Quốc theo nghề nghiệp


title: Somatogyrus hendersoni

text:
The fluted pebblesnail, danh pháp khoa học Somatogyrus hendersoni, là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước trong họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 Mollusc Specialist Group 2000. Somatogyrus hendersoni.
 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật Mỹ
Somatogyrus


title: 8338 Ralhan

text:
8338 Ralhan (tên chỉ định: 1985 FE3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện ở Brorfelde Observatory gần Holbæk, Denmark, ngày 27 tháng 3 năm 1985. Nó được đặt theo tên Philip Ralhan Bidstrup, a Danish physicist.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1985
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 7548 Engström

text:
7548 Engström là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2043.4615899 ngày (5.59 năm).

Nó được phát hiện ngày 16 tháng 3 năm 1980.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Danh sách tiểu hành tinh: 19601–19700

text:
|-
| 19601 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19602 Austinminor ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19603 Monier ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19604 - ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19605 - ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19606 - ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19607 - ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19608 - ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19609 - ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19610 - ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19611 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19612 Noordung || 1999 OO || 17 tháng 7 năm 1999 || Črni Vrh || Črni Vrh
|-
| 19613 - || 1999 OX || 19 tháng 7 năm 1999 || Kleť || Kleť
|-
| 19614 Montelongo ||  || 16 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19615 - ||  || 22 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19616 - ||  || 24 tháng 7 năm 1999 || Bickley || Perth Observatory
|-
| 19617 Duhamel ||  || 8 tháng 8 năm 1999 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 19618 Maša ||  || 11 tháng 8 năm 1999 || Črni Vrh || J. Skvarc
|-
| 19619 Bethbell || 1999 QA || 16 tháng 8 năm 1999 || Farpoint || G. Bell
|-
| 19620 Auckland || 1999 QG || 18 tháng 8 năm 1999 || Auckland || Stardome Observatory
|-
| 19621 - ||  || 4 tháng 9 năm 1999 || Gekko || T. Kagawa
|-
| 19622 - ||  || 6 tháng 9 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 19623 - ||  || 4 tháng 9 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 19624 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19625 Ovaitt ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19626 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19627 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19628 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19629 Serra ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Guitalens || A. Klotz
|-
| 19630 Janebell ||  || 2 tháng 9 năm 1999 || Farpoint || G. Bell
|-
| 19631 Greensleeves ||  || 13 tháng 9 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 19632 - ||  || 13 tháng 9 năm 1999 || Zeno || T. Stafford
|-
| 19633 Rusjan ||  || 13 tháng 9 năm 1999 || Črni Vrh || Črni Vrh
|-
| 19634 - ||  || 14 tháng 9 năm 1999 || Fountain Hills || C. W. Juels
|-
| 19635 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19636 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19637 Presbrey ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19638 Johngenereid ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19639 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19640 Ethanroth ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19641 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19642 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19643 Jacobrucker ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19644 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19645 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19646 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19647 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19648 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19649 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19650 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19651 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19652 Saris ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19653 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19654 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19655 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19656 Simpkins ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19657 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19658 Sloop ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19659 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19660 Danielsteck ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19661 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19662 Stunzi ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19663 Rykerwatts ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19664 Yancey ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19665 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19666 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19667 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19668 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19669 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19670 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19671 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19672 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19673 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19674 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19675 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19676 Ofeliaguilar ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19677 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19678 Belczyk ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19679 Gretabetteo ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19680 - ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19681 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19682 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19683 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19684 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19685 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19686 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19687 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19688 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19689 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19690 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19691 - ||  || 5 tháng 9 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 19692 - ||  || 5 tháng 9 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 19693 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 19694 Dunkelman ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 19695 - ||  || 8 tháng 9 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 19696 - ||  || 18 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19697 - ||  || 29 tháng 9 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 19698 - ||  || 29 tháng 9 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 19699 - ||  || 29 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 19700 - ||  || 30 tháng 9 năm 1999 || Catalina || CSS
|-

Tham khảo


title: Tấn U công

text:
Tấn U công (chữ Hán: 晋幽公, cai trị: 439 TCN – 422 TCN hoặc 433 TCN - 416 TCN), tên thật là Cơ Liễu (姬柳), là vị vua thứ 37 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Tấn U công là con của Tấn Ai công – vua thứ 36 nước Tấn. Khoảng năm 439 TCN/434 TCN, Tấn Ai công mất, Cơ Liễu lên nối ngôi, tức là Tấn U công.

Đất đai của vua Tấn đến thời U công ngày càng bị thu hẹp, mất về tay ba họ Hàn, Triệu, Ngụy. Tấn U công chỉ còn đất Giáng đô và đất Khúc Ốc.

Một đêm năm thứ 18 đời Tấn U công (416 TCN/422 TCN), Tấn U công ra ngoài thông dâm với đàn bà nhà dân. Đang đêm U công đi ra thì bị kẻ trộm trong ấp giết chết. Đại phu Ngụy Tư mang quân trấn dẹp bọn cướp và lập con U công là Cơ Chỉ lên nối ngôi, tức là Tấn Liệt công.

Xem thêm
 Tấn Liệt công
 Tấn Ai công
 Hàn (nước)
 Triệu (nước)
 Ngụy (nước)

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tấn
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh thiếu
Mất năm 422 TCN
Mất năm 416 TCN
Năm sinh không rõ
Năm 416 TCN