title: Khởi nghĩa Hùng Lĩnh

text:
Khởi nghĩa Hùng Lĩnh là một cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ 19 trong lịch sử Việt Nam.

Công cuộc này khởi phát năm 1887 tại Hùng Lĩnh (Vĩnh Lộc, Thanh Hóa), ngay sau khi căn cứ Ba Đình và Mã Cao lần lượt thất thủ. Lãnh đạo chính là Chánh sứ sơn phòng Thanh Hóa Tống Duy Tân cùng hai cộng sự đắc lực là Đề đốc Cao Điển và tù trưởng người Thái Cầm Bá Thước. Tháng 10 năm 1892, cuộc khởi nghĩa kết thúc, sau khi thủ lĩnh là Tống Duy Tân bị đối phương bắt sống rồi xử chết.

Diễn biến sơ lược

Giai đoạn một
Năm 1886, Tống Duy Tân và Cao Điển nhận lệnh của thủ lĩnh Đinh Công Tráng đến Phi Lai (Hà Trung, Thanh Hóa) lập căn cứ, nhằm hỗ trợ cho căn cứ chính là Ba Đình. Ngoài căn cứ Phi Lai trong sự nghiệp chung, Tống Duy Tân còn chuẩn bị lực lượng và căn cứ kháng Pháp ngay tại quê hương mình, đó là vùng thượng nguồn sông Mã thuộc Vĩnh Lộc, Thanh Hóa.

Đầu năm 1887, đông đảo quân Pháp kéo đến đàn áp dữ dội phong trào Cần Vương ở tỉnh này. Căn cứ Ba Đình và căn cứ Mã Cao nối tiếp nhau thất thủ... Sau đó, các thủ lĩnh lần lượt hy sinh (Đinh Công Tráng, Nguyễn Khế, Hoàng Bật Đạt), tự sát (Phạm Bành, Hà Văn Mao, Lê Toại), hoặc đi tìm phương kế khác (Trần Xuân Soạn)...

Trước tình thế hiểm nguy, Tống Duy Tân bèn mang quân chạy lên thượng nguồn sông Mã, nơi mà ông đã gầy dựng từ trước, lập nên một trung tâm kháng chiến mới, đó là Hùng Lĩnh. Các cộng sự cùng theo có Cao Điển, Cầm Bá Thước, Hà Văn Nho,...Tuy nhiên, nghĩa quân Hùng Lĩnh chỉ mở được vài trận tập kích, thì bị thiếu tá Térillon dẫn quân đến vây đánh rất gắt.

Xét thấy lực lượng Hùng Lĩnh vừa gầy dựng bị cô thế và yếu sức hơn, Tống Duy Tân bèn đi ra Bắc rồi sang Trung Quốc để gặp gỡ các sĩ phu yêu nước, tìm nguồn hỗ trợ và liên kết với các lực lượng kháng Pháp khác. Theo sử gia Phạm Văn Sơn thì Tống Duy Tân đã gặp Tôn Thất Thuyết tại Quảng Đông, và ông đã nghe theo lời vị tướng này trở về Thanh Hóa để tiếp tục công cuộc kháng Pháp .

Giai đoạn hai
Đầu năm 1889, Tống Duy Tân về đến quê nhà. Sau khi tập hợp lại lực lượng, ông trở thành người chỉ huy chính của phong trào kháng Pháp tại Hùng Lĩnh.
Từ nơi đó, ông cùng hai cộng sự chính là Cao Điển và Cầm Bá Thước cho quân mở rộng địa bàn hoạt động lên tận vùng hữu ngạn và tả ngạn sông Mã; đến hợp đồng chiến đấu với Đề Kiều-Đốc Ngữ ở vùng hạ lưu sông Đà, với Phan Đình Phùng ở vùng rừng núi Nghệ An-Hà Tĩnh, với Hà Văn Nho (thủ lĩnh Mường) tại châu Quan Hóa, và với Tôn Thất Hàn ở Nông Cống, v.v...

Ngày 8 tháng 10 năm 1889, được tin Tống Duy Tân hoạt động mạnh ở Hùng Lĩnh, trưởng đồn ở Nông Cống là thiếu úy Morfond liền đem 4 lính Pháp và 20 lính khố xanh đến dò xét. Gần tới nơi, thì quân đối phương vấp phải công sự của quân Hùng Lĩnh. Sau một hồi đọ súng, quân đồn Nông Cống rút lui, sau khi thiếu úy Morfond, 4 lính Pháp và 4 lính khố xanh đều tử trận.

Ba hôm sau, khoảng 180 quân Pháp ở tỉnh Thanh rầm rộ kéo đến tấn công. Sau cuộc va chạm này, bên đối phương thiệt mất hàng chục lính nữa, mà không triệt hạ được cứ điểm.

Ngày 22 tháng 10, cũng từ tỉnh Thanh, Đại tá Barbaret dẫn 185 quân có trang bị đại bác tiến lên Hùng Lĩnh, nhưng lần này Tống Duy Tân đã kịp cho quân rút hết về Đa Bút (Vĩnh Lộc), một cứ điểm hiểm yếu hơn. Đại tá Barbaret liền cho quân truy đuổi, đến ngày 2 tháng 11 thì đụng độ. Đôi bên đã kịch chiến suốt 2 ngày và đều bị thiệt hại nặng. Thế nhưng, trước sức mạnh của đại bác, Tống Duy Tân phải cho quân lui về phía Bắc Phố Cát (Thạch Thành) rồi sang Vạn Lại (Vạn Ninh, Thọ Xuân).

Cuối tháng ấy, đội quân của tướng Trần Xuân Soạn (lúc này đã sang Trung Quốc) tìm đến gia nhập, nhờ vậy mà quân Hùng Lĩnh chóng phục hồi được khả năng chiến đấu.

Thấy công cuộc bình định bị cản trở, mà đánh mãi vẫn chưa tiêu diệt được; bộ chỉ huy quân đội Pháp liền đưa Trung tá Lefèvre đến thay Barbaret, và còn chi viện thêm một đội kỵ binh cùng một số súng cối 80 ly.

Ngày 30 tháng 11 năm 1889, Trung tá Lefèvre mang quân tấn công Vạn Lại. Giao tranh được một lúc, thì Lefèvre bị trọng thương. Đến lúc ấy, sĩ quan tạm quyền là Đại úy Colleta liền cho quân lui về Yên Lược (Xuân Thiệu, Thọ Xuân) ở phía Nam Vạn Lại. Nhân đà thắng lợi, Tống Duy Tân cho quân chia làm bốn cánh đi tấn công đồn Yên Lược. Đêm ngày 1 tháng 12 năm 1889, một trận đánh giáp lá cà đã diễn ra hơn hai giờ đồng hồ, mãi đến khi nghĩa quân đốt cháy được đồn mới chịu rút lui.

Liên tiếp bị tổn thất nặng, bộ chỉ huy quân đội Pháp bèn điều thêm 500 lính cùng hai khẩu đại bác đến chi viện, và cử Trung tá Jorne de Lacale thay Lefèvre. Ngay sau đó, viên sĩ quan này cho người đi thám thính rồi mở cuộc truy quét quân Hùng Lĩnh. Đến trưa ngày 1 tháng 1 năm 1890, quân Pháp bắt gặp nghĩa quân đang ở làng Kẽm.
Lập tức, các họng đại bác Pháp thi nhau nổ suốt 45 phút thì phá được chiến lũy, mở đường cho bộ binh xung phong. Từ trong chiến hào, quân Hùng Lĩnh đánh trả quyết liệt cho đến tối mới rút lui. Kết thúc trận, ngoài số lính đôi bên bị thương vong, phía Pháp còn thiệt mất một viên đại úy tên là Christophe.

Vài hôm sau, được tin là Tống Duy Tân sẽ cho quân đánh đồn Nông Cống, viên trưởng đồn này là Thiếu úy Jolly vội cáo cấp về tỉnh. Công sứ Lebrun liền phái Thiếu úy Savereux mang viện binh đến nhưng không thấy động tĩnh gì. Trên đường về, nghe mật thám báo tin có khoảng 200 quân Hùng Lĩnh do Cao Điển chỉ huy đang có mặt bên một làng lân cận. Nhận được tin Savereux báo về, Công sứ Lebrun liền dẫn quân đến vây đánh nhưng lại bị đánh bạt về Nông Cống. Sau trận thắng này, Đề đốc Cao Điển dẫn quân về Yên Lãng (Xuân Yên, Thọ Xuân).

Ngày 29 tháng 3, quân Pháp từ hai ngã là Nông Cống và thành tỉnh Thanh Hóa kéo đại bác đến vây đánh Yên Lãng. Trận này, quân Hùng Lĩnh bị thua, ngoài số thương vong, còn mất đi viên chánh tổng Yên Lãng.

Sang ngày 26 tháng 4, tiền đồn của Cao Điển ở Na Lung bị quân Pháp tấn công. Xét không thể giữ được đồn, Cao Điển cho quân rút qua Thanh Khoái. Đến ngày 29 thì hai bên kịch chiến tại Mỹ Hòa, sau đó là tại Thanh Khoái. Tuy gây cho quân Pháp nhiều thiệt hại (thiếu úy Bonnet và 6 lính cơ tử trận, nhiều lính bị thương trong đó có viên sĩ quan tên Viola), nhưng trước sức mạnh của đối phương, Cao Điền phải cho quân lui đến Cửa Đạt (châu lỵ Thường Xuân).

Tháng 10 năm 1890, hơn 200 quân Pháp kéo lên Cửa Đạt, nhưng lúc này quân Hùng Lĩnh đã dời sang An Lẫm thuộc châu Thường Xuân. Từ đây (cuối năm 1890) trở đi, quân Hùng Lĩnh bước vào thời kỳ chiến đấu gay go và gian khổ hơn .

Ngày 21 tháng 2 năm 1891, Tống Duy Tân và Cao Điển lại chuyển lực lượng từ An Lẫm lên Lang Vinh, cũng thuộc thuộc châu Thường Xuân, để lấy núi cao làm thế hiểm. Hay được, Giám binh Soler bèn dẫn quân tìm đến. Đợi cho quân Pháp chỉ còn cách đồn Lang Vinh chừng 60m, quân Hùng Lĩnh từ trong các chỗ ẩn nấp đồng loạt bắn ra, tiêu diệt được một số. Nhưng sau một hồi ác chiến, quân Hùng Lĩnh phải bỏ hết các công sự đang xây dựng dở dang, chạy tháo thân về Hòn Mông. Bị đối phương truy đuổi, Tống Duy Tân và Cao Điển phải cho quân chia thành nhiều toán nhỏ, bí mật rút về Trịnh Vạn, tức căn cứ của Cầm Bá Thước.

Kể từ lúc này (tháng 4 năm 1892 trở đi), bên cạnh Tống Duy Tân và Cao Điển không còn quá 100 quân và 50 súng, bởi nhân dân bị khủng bố quá dữ nên không dám theo và cung ứng đầy đủ các thứ nữa.

Tháng 3 năm 1892, từ sông Đà, Đốc Ngữ dẫn quân vượt sông Mã vào Thanh Hóa. Sau khi bàn bạc, Tống Duy Tân và Đốc Ngữ cùng hợp quân đi tấn công quân Pháp ở Niên Kỷ (Bá Thước, Thanh Hóa). Mặc dù thu được một số thắng lợi, nhưng rồi cũng không sao cứu vãn được tình thế.

Hoạt động ở đây một thời gian ngắn, thì Đốc Ngữ dẫn quân trở lại mạn sông Đà, còn Tống Duy Tân, thì ở lại cầm cự một thời gian nữa. Nhưng trước cuộc bao vây và càn quét ngày càng ác liệt của đối phương, khoảng tháng 9 năm 1892, ông tuyên bố giải tán lực lượng để tránh thêm thương vong.

Đoạn kết
Sau đó, Tống Duy Tân đến ẩn náu ở hang Niên Kỷ (nay thuộc xã Thiết Ống, huyện Bá Thước), còn Cao Điển cùng một số thuộc hạ quyết chí theo thì đóng trên một ngọn đồi gần bên. Chẳng lâu sau, Cao Ngọc Lễ (vừa là học trò cũ, vừa là cháu kêu Tống Duy Tân bằng cậu) đi mật báo cho Pháp đến bủa vây và bắt được Tống Duy Tân vào ngày 4 tháng 10 năm 1892

Trước hôm đó một ngày (ngày 3 tháng 10), một toán quân Pháp khác gồm 30 người đi vây bắt Cao Điển. Hai bên đụng độ ác liệt. Nghĩa quân bị bắt 2, chết 6; nhưng Cao Điền đã kịp chạy thoát cùng bốn năm người với hai khẩu...Ẩn nấp ở đất Bắc được mấy năm, thì Cao Điển bị bắt tại Bắc Giang khi đang tìm đến với nghĩa quân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám làm thủ lĩnh. Hôm ấy là ngày 16 tháng giêng năm 1896.

Không chiêu hàng được, Tống Duy Tân bị thực dân Pháp cho hành hình tại Thanh Hóa ngày 5 tháng 10 (âm lịch) năm Nhâm Thìn (1892), lúc 55 tuổi.

Số phận của Cao Điển về sau không rõ. Phần Cầm Bá Thước, mặc dù bị tổn thất lớn như vừa kể, ông vẫn kiên trì hoạt động cho đến tháng 5 năm 1895 thì bị mới quân Pháp được tại Thường Xuân. Không chịu qui hàng, ông bị đối phương bí mật thủ tiêu vào khoảng cuối tháng 5 năm Ất Dậu (1895). lúc 37 tuổi.

Tuy nhiên, theo các nhà sử học Việt Nam thì năm 1892, là thời điểm kết thúc cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh, tức sau khi thủ lĩnh Tống Duy Tân bị xử chết.

Nhận xét
Sử gia Phạm Văn Sơn nêu ý kiến:
Về tổ chức, mỗi huyện đều có một cơ hương binh từ 200 người trở lên, đứng đầu là Cơ trưởng, lấy tên huyện để gọi như Nông Thanh cơ (tức cơ Nông Cống ở Thanh Hóa), Tống Thanh cơ (tức cơ Tống Sơn ở Thanh Hóa),...Còn về vũ khí, thì hãy còn khá thô sơ.

Buổi đầu, chiến thuật của Tống Duy Tân giống hệt chiến thuật của Đinh Công Tráng ở Ba Đình (Nga Sơn, Thanh Hóa), tức là chọn một địa điểm hiểm yếu, xây dựng chiến khu vững chắc rồi nhử quân đối phương đến mà tiêu diệt. Khi nào họ mạnh quá, các ông mới phải cho quân rút đi nơi khác. Chiến thuật này nguy ở chỗ địch có đại bác mạnh, nên cứ điểm dù có vững chắc đến mấy cũng khó mà bảo toàn được lực lượng. Về sau, trong nhiều năm ròng, Tống Duy Tân dùng thế du kích chiến để đột kích và quấy phá đối phương. Sau mỗi trận đánh, nghĩa quân lại rút lẹ về các vùng rừng núi để thủ hiểm. Tuy vậy, nếu có cơ hội ông cũng cho mở một số trận đánh lớn mà Pháp còn ghi nhận, như các trận ở Đa Bút, Vạn Lại, Yên Lãng, Nông Cống, Mỹ Hòa,...

Mặc dù đạt được một số thắng lợi, nhưng lực lượng nghĩa quân ngày một hao mòn, việc bổ sung quân số chậm chạp, vì nhân dân bị đối phương khủng bố quá dữ nên không dám đi theo và cung ứng đầy đủ các thứ nữa. Trái lại, đối phương tuy có hao tổn nhiều nhưng việc tiếp vận điều hòa, và luôn có sẵn những lực lượng hùng hậu để đàn áp.

Dù cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh thất bại, nhưng qua các hoạt động, ta thấy các thủ lĩnh đã thực hiện được sự đoàn kết rộng rãi của mọi tầng lớp dân tộc, tức trong hàng ngũ nghĩa quân, ngoài người Kinh ra còn có đông bảo người Mường, người Thái. Đáng chú ý nhất là trong bản tuyên cáo kêu gọi lính khố xanh ở đồn Thi Long đề ngày 24 tháng 2 năm Hàm Nghi thứ 6 (tức 14 tháng 3 năm 1890) do chính Cao Điển soạn ra có câu:...đánh lại giặc, đoạt súng của giặc để về với nghĩa quân, lương-giáo một nhà đừng sát phạt nhau nữa...đã thể hiện rất rõ chủ trương trên .

Xem thêm
Tống Duy Tân
Cao Điển
Cầm Bá Thước

Chú thích

Tham khảo
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập trung). Tác giả tự xuất bản, Sài Gòn. 1963.
Đinh Xuân Lâm-Nguyễn Văn Khánh-Nguyễn Đình Lễ, Đại cương lịch sử Việt Nam (tập 2). Nhà xuất bản Giáo dục, 2006.
Hoàng Văn Lân-Ngô Thị Chính, Lịch sử Việt Nam [1858-cuối XIX], quyển 3, tập 1, phần 1. Nhà xuất bản Giáo dục, 1979.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Nhiều tác giả (Phan Ngọc Liên chủ biên). Lịch sử 11 (nâng cao). Nhà xuất bản Giáo dục, 2007.
Nhóm Nhân văn Trẻ, Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (tập 4). Nhà xuất bản Trẻ, 2007.

Bắt đầu 1887
Chấm dứt 1892


title: Athous lambeleti

text:
Athous lambeleti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Leseigneur miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: 3549 Hapke

text:
3549 Hapke (1981 YH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 12 năm 1981 bởi Bowell, E. ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3549 Hapke

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Danh sách tên ký hiệu của NATO cho tàu ngầm chứa tên lửa điều khiển

text:
Tên ký hiệu của NATO cho tàu ngầm tên lửa đạn đạo của Liên Xô:

 Tàu ngầm tên lửa điều khiển động cơ hạt nhân (Podvodnaya Lodka Atomnaya Raketnaya Krylataya - PLARK)
 "Oscar II" (Lớp Krasnodar)
 "Oscar I" (Lớp Arkhangelsk)
 "Yankee-Sidecar" (Lớp Leninets)
 "Yankee-Notch"
 "Charlie II"
 "Charlie I"
 "Echo I" (Lớp K.45)
 "Papa"
 Tàu ngầm tên lửa điều khiển động cơ diesel/điện (Podvodnaya Lodka Raketnaya Krylataya - PLRK)
 "Whiskey Long Bin"
 "Juliettt"
 "Whiskey Twin Cylinder"

Tàu ngầm Kursk là một chiếc thuộc loại Oscar II.
Xem thêm: Tên ký hiệu của NATO

Tham khảo

tàu ngầm chứa tên lửa điều khiển

en:List of NATO reporting names for guided missile submarines


title: Saint-Médard-d'Excideuil

text:
Saint-Médard-d'Excideuil là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 18,35 km², dân số năm 2004 là 615 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 155 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi bật

 André Maurois, nhà văn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Médard-d'Excideuil trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Medard-d'Excideuil


title: Amblycerus insuturatus

text:
Amblycerus insuturatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: Army Men

text:
Army Men là dòng game do Công ty 3DO làm, và sau này do hãng Global Star Software đảm nhiệm. Dòng game này dựa trên cuộc chiến tranh khác nhau giữa bốn phe chính của quân lính nhựa; Xanh lá cây (Green), Nâu vàng nhạt (Tan), Xanh (Blue), và Xám (Gray). Hai phe phái khác, Đỏ (Red) và Cam (Orange), một nhóm nhỏ dường như không tồn tại là Đen (Black), đã xuất hiện ngắn ngủi, nhưng không đóng một vai trò lớn nào trong câu chuyện. Hai phe phái khác, quân đội Galactic (Thiên Hà) và quân Alien (Người Ngoài Hành Tinh), đã được giới thiệu trong Army Men: Toys in Space.

Lịch sử

Khởi đầu Series là Army Men (PC) vào năm 1998, với phần tiếp theo là Army Men II (PC) được phát hành vào năm 1999. Khoảng thời gian đầu tiên của các hệ máy console, bản Army Men 3D, được phát hành cho hệ máy PlayStation. Trong các game cùng thời, trước khi Army Men ra đời, một trong những game có sự hấp dẫn lớn nhất đối với Army Men là game Cannon Fodder của Virgin Interactive. Trong Army Men, đặc biệt là các phiên bản đầu tiên của series, vật lý hiện thực, các trạng thái chiến đấu chỉ thể hiện một phần nhỏ trong game và còn rất thô sơ, ví dụ như binh lính khi bị thiêu đốt bằng súng phun lửa sẽ nóng chảy thành vũng nhựa tan, hoặc văng từng mảnh nhựa bị hỏng khi bị bắn trả lại, đây chỉ là một phần mà nhóm phát triển muốn thể hiện sự hài hước cho lính nhựa nhằm thay thế những cảnh đổ máu như các game hành động khác.

Series còn tiếp tục với Army Men: Toy in Space (PC), trước khi phân chia ra các phiên bản còn lại cho các hệ máy Console khác như series Army Men: World War (PC, PS) và các bản sau chủ yếu tập trung trên hệ máy Playstation. Khoảng thời gian sau hãng cũng phát hành Army Men: Sarge’s Heroes (PC bản 1 và PS bản 1,2) cùng năm 1999.

Một số biến thể của series và các bản phụ đã được phát hành. Chúng bao gồm một số đề tài khác như điều khiển trực thăng trong các bản Army Men: Air Tactics, Air Attack (1 & 2), Air Combat, & Air Combat: The Elite Missions. Đồng thời cũng bao gồm luôn series World War. Một phiên bản lấy cảm hứng từ game Contra với tên gọi Green Rogue.

Chỉ có phiên bản phụ duy nhất trong series là Portal Runner. Phát hành một năm lấy bối cảnh sau sự kiện xảy ra trong phiên bản gốc.

Phe phái
Xanh lá cây - Là phe chính nghĩa trong toàn bộ series – Phe Green chính là tượng trưng cho Mỹ . Trong một vài phiên bản của game, do khả năng chính trị yếu ớt, và là mục tiêu xâm lược, gây chiến của các phe khác, nên họ phải chiến đấu chống lại Tan và Blue, phe Grey có lúc là đồng minh có lúc là kẻ địch . Đôi lúc có sự thay đổi liên minh giữa các phe trong các phiên bản khác nhau như trong Army Men: World War, Green là đồng minh chính của phe Blue (tượng trưng cho Pháp) nhằm chống lại sự uy hiếp của Tan (giống như đồng minh chống lại Đức trong thế chiến thứ 2) . Ngược lại trong Army Men: Sarge’s Heroes Blue phục vụ công tác tình báo cho Tan, Grey lại là đồng minh của Green.

Tan (Nâu vàng nhạt) - Thừa hưởng những công nghệ của thập niên 1960 – 1970, phe Tan gần giống như đại diện cho khối cộng sản trong thời kỳ chiến tranh lạnh. Tan bắt đầu tuyên chiến với Green khi họ đã xâm chiếm 3 khu vực chính của quốc gia Green (sa mạc, miền núi, và đầm lầy). Khởi đầu của game, họ chỉ  liên minh một phần với hệ thống mạng lưới thông tin của Blue (cung cấp tin tức tình báo), và liên minh này sẽ còn tiếp tục thay đổi xuyên suốt series.

Xám - Những cuộc chạm trán đầu tiên với phe Xám chỉ xuất hiện trong phiên bản gốc của PC: Sarge  cố gắng đánh vào sườn quân Tan và thấy mình đang ở trên biên giới giữa Xám và Tan. Trong khi cả hai đang gây chiến với Green , đồng thời họ cũng đang tham chiến với nhau và Sarge thấy mình đứng giữa ba chiến tuyến . Ít lâu sau, Sarge phát hiện ra phe Xám đã hình thành một liên minh với Tan để tạo ra một số vũ khí kỳ quái với mục đích hủy diệt hàng loạt (sẽ thấy ở các phiên bản sau này).

Xanh - Quân Xanh (ảnh hưởng từ Pháp) dường như là đồng minh dễ thay đổi nhất trong các phe, dù họ ít khi xuất hiện trên chiến tuyến. Phe Blue có một vài khả năng hữu ích như làm gián điệp, thực hiện hoạt động phá hoại và các nhiệm bí mật khác. Quốc gia Xanh thường được mô tả rằng hoạt động của họ chỉ hướng về bất cứ điều gì mà họ thấy có lợi, điều này có nghĩa là họ thường tính phí cho các dịch vụ của họ. Trong một số bản, họ là đồng minh với quân Green, nhưng ở các bản khác họ là kẻ thù chung.

Đỏ - Họ xuất hiện trong mục Multiplayer (nhiều người chơi) ở bản Sarge’s War, một người trong số họ được giải cứu ở lâu đài Dr. Madd’s và trong Sarge’s Heroes ngay đoạn cắt cảnh tại chỗ mà Shrap được cứu thoát khỏi bọn nhện máy.

Cam - Chỉ được đề cập duy nhất trong bản Sarge’s Heroes 2, khi tướng Plastro khoe khang sẽ chinh phục tất cả các nước trong thế giới nhựa. họ không có mối lien hệ nào với phe Ailens Cam. Phe Cam thật sự chưa ai nhìn thấy bao giờ và chưa được biết đến nhiều, chỉ được đề cập qua tướng Plastro của phe Tan.

Đen - Giống như Cam, phe Đen không hề tham gia vào bất kỳ cuộc xung đột nào, và hiếm khi xuất hiện như phe Đỏ. Những công dân phe Đen chỉ xuất hiện trong một màn chơi của bản Toy in Space. Zombie trong Army Men II, thỉnh thoảng trên cơ thể và đầu của chúng cũng có màu đen.

Người ngoài hành tinh -  Là kẻ thù chính trong Toy in Space. Họ chỉ xuất hiện duy nhất trong Portal Runner và Toy in Space. Khi Tina Tomorrow thắt chặt liên minh với Sarge, những người ngoài hành tinh liền liên minh với đế quốc Tan và tham gia vào công cuộc tìm kiếm và thống trị những vùng đất mới, bằng cách cung cấp một hạm đội  với những sinh vật nguy hiểm chết người và vũ khí tối tân làm cho tính mạng của Sarge thêm phần nguy khốn.

Quân đội thiên hà - Đồng minh với Green trong Toy in Space. Họ chỉ xuất hiện mỗi bản này. Do Tina Tomorrow lãnh đạo, quân đội thiên hà có màu xanh sáng. Lực lượng chính yếu của họ là nữ với lực lượng hỗ trợ như tiểu pháo thủ là nam. Quân đội thiên hà luôn cung cấp một số vũ khí độc nhất vô nhị nhằm hỗ trợ Sarge suốt quá trình diễn biến của Toy in Space.

Quân đội giáo phái - Chỉ xuất hiện trong Army Men 2, ở hai màn. Bao gồm quân lính các phe như xanh, xanh lá cây, nâu vàng nhạt, và các máy bay ném bom tự sát, dẫn đầu bởi đại tá AWOL từ quân đội xanh lá cây. Ban đầu Sarge được giao nhiệm vụ xác định vị trí của Đại tá, nhưng khi chứng kiến sự điên cuồng của Đại tá, anh nhận được lệnh tiêu diệt đại tá và  thuộc hạ của ông ta.

Tan hiểm độc - Chỉ xuất hiện trong Army Men: Sarge's War. Họ có trách nhiệm đặt bom ở bức tượng và gài nó vào buổi lễ hoà bình giữa Green và Tan nhằm tiêu diệt cả 2 phe, tất cả binh lính phe Greens (trừ Sarge và tàn quân xanh) và tất cả phe  Tan của tướng Plastro's đều bị giết chết trong vụ nổ.

Rệp và côn trùng - Không xuất hiện nhiều trong dòng game Army Men, rệp và côn trùng chỉ xuất hiện trong Army Men: Air Attack 2, Army Men RTS và một số bản khác, chúng thường là kẻ thù của tất cả các phe.

Tạo vật tiến sĩ Madd – Đây là thành tựu của một bác sĩ điên cuồng phe Xám, mà phạm vi vuợt khỏi ranh giới cõi chết, đột biến, cắt xén giống các loài côn trùng. Họ thường làm việc cho quốc gia Tan, tuy nhiên, do tâm thần không ổn định của mình, do đó tiến sĩ Madd tin rằng đấy là  lý do xuất phát từ trạng thái thử nghiệm của ông trong tâm trí, hơn là để vui lòng ham muốn của tướng Plastro. những sinh vật này được huấn luyện chỉ để tấn công quân xanh lá cây và đồng minh của họ, mặc dù đôi khi chúng cũng có thể làm hại kẻ thù.

Đồ chơi bị sự cố - Chỉ xuất hiện duy nhất trong Army Men: Major Malfunction. Sau khi phe Tan bị diệt vong, Major Malfunction (lính xanh lá cây nguyên mẫu), đã hoàn toàn mất trí và giết chết Sarge.

Đồ chơi khác – Là những đồ chơi hàng ngày khác, chẳng hạn như tượng, robot, và các loài sinh vật khác bằng nhựa (hoặc đôi khi kim loại) . Được sử dụng và kiểm soát bởi tất cả các quốc gia trong thế giới nhựa. Khá phổ biến trong dòng game Army Men: Air Attack.

Phiên bản
{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|Tựa đề
|Năm phát hành
|Hệ máy
|Thông tin
|-
| Army Men
| 1998
| Windows, Game Boy Color
| Là phiên bản đầu tiên, được phát hành cho PC như đã được chuyển thể sang Game Boy Color. Được fan đánh giá như là một bản kinh điển, đây là một trong vài bản game thực sự xuất hiện Sarge và đội của anh chỉ đơn thuần là con cờ trong trận đấu lớn. Hai điểm đáng chú ý khiến game này gần như độc nhất vô nhị trong series và cốt truyện (Những đoạn phim trắng đen bắt chước những phim thời sự kiểu thế chiến thứ 2), và sự kiện thường được mô tả cuộc chiến đấu chẳng dính dáng gì đến nhân vật chính. Nhiều fan của series có tỉ lệ phê bình bản game này khá cao.
|-
| Army Men II
| 1999
| Windows, Game Boy Color
| Là phần tiếp theo trực tiếp của bản đầu tiên. Kẻ thù trong phiên bản này rất đa dạng, từ máy bay ném bom tự sát, zombie, thành viên giáo phái cho tới những con gián. Phạm vi chiến trường được mở rộng, như nhà bếp trong "Thế giới Thực", và nhà máy sản xuất xe tăng trong "Thế giới Nhựa".
|-
| Army Men: Toys in Space
| 1999
| Windows
| Phiên bản này góp thêm 2 phe mới là lực lượng thiên hà và người ngoài hành tinh. Trong phiên bản này giới thiệu thêm các yếu tố khoa học viễn tưởng không xuất hiện trong các phiên bản Army Men khác. Ngoài ra còn có thể sắp xếp điều khiển nhóm, đội và có thêm những vũ khí mới, đơn vị quân mới như lực lượng bắn la-de của người ngoài hành tinh, tia đông lạnh của Tina và lực lượng mini-gun của cô kèm theo một sự lựa chọn nhỏ các loại phương tiện, khí tài trong game.
|-
| Army Men: Air Attack
| 1999
| PlayStation, Nintendo 64, Windows
| Nhân vật chính trong game là viên phi công của đơn vị kỵ binh bay phe Green là Đại úy William Blade. Phiên bản này có tất cả 12 màn màn chơi với ba loại trực thăng đặc biệt có thể mở được. Trực thăng được sử dụng trong game gồm nhiều loại như Huey, Chinook,Super Stallion, và Apache. Có thể mở thêm 3 viên phi công phụ. Họ là "Woodstock", "Rawhide", "Hardcore", và "Sgt. Hawk". Còn nhân vật khác là Mr. Yuk bịp bợm chỉ nhìn được qua màn chơi thứ 5. Trên Nintendo 64 phiên bản này được gọi là "Air Combat".
|-
| Army Men: Sarge's Heroes
| 1999
| Windows, PlayStation, Nintendo 64, Dreamcast, Game Boy Color
| Là phiên bản console được chuyển thể từ PC sang PlayStation cùng tên. Phiên bản này trong series xuất hiện trên Nintendo 64 hoặc Dreamcast. Trong game, Trung sĩ Hawk Sarge phải tập hợp lại nhóm của anh gồm những binh sĩ bị bắt làm tù binh. Tướng Plastro khánh thành loại "siêu vũ khí mới" của ông (các đồ vật gia đình và đồ chơi) vừa bị lấy đi từ "Thế giới Luân Phiên". Trung sĩ Hawk buộc phải dùng "Biệt đội Bravo" giúp anh tiêu diệt Tướng Plastro và quân đội Tan.
|-
| Army Men: Air Tactics
| 1999
| Windows
| Trong tựa đề này, người chơi điều khiển nhân vật Đại úy Blade của đội kỵ binh bay phe Green. Đây là phiên bản mô phỏng trực thăng chiến đấu góc nhìn từ trên cao xuống với nhiều loại máy bay trực thăng khác nhau cho người chơi điều khiển. Trách nhiệm chính của Đại úy Blade là thực hiện các phi vụ như không yểm cho Sarge và toán lính của anh. Phiên bản này giới thiệu thêm những tính năng như nâng vật nặng và vận chuyển chúng đến các địa điểm khác, hạ cánh trên mặt đất để chở/thả lính và các tính năng chiến đấu trên không độc đáo chưa từng thấy trong các phiên bản khác.
|-
| Army Men 3D
| 1999
| PlayStation
| Là phiên bản được thiết kế lại từ phiên bản gốc Army Men tạo góc nhìn người thứ 3 trong môi trường 3D hoàn toàn. Nhiệm vụ của người chơi là thu thập chìa khoá của hãng đồ chơi Tinker toy có thể mở ra cổng dịch chuyển sang "Thế giới Thực".
|-
| Army Men: World War
| 2000
| Windows, PlayStation
| Phiên bản đầu tiên mang tựa World War. Trọng tâm của game chỉ có chiến đấu trong "Thế giới Nhựa", với hầu hết các màn chơi dựa trên thế chiến thứ 2. Bản PC bắt đầu vào với một cuộc đổ bộ theo kiểu D-Day và nhiều màn khác có chủ đề tương tự như các sự kiện trong thế chiến thứ 2, giống như bộ phim A Bridge Too Far. Đồng thời chỉ duy nhất bản game này mà phương tiện cơ giới không bị kẻ địch kiểm soát được. Ngoài ra đây là bản PC duy nhất không có sự xuất hiện của "Sarge". Hệ thống tổ chức sâu rộng có khả năng điều khiển một số lượng binh lính dưới quyền người chơi. Ở ngoài Mỹ và Canada, game còn được biết đến với cái tên Operation Meltdown.
|-
| Army Men: World War - Land, Sea, Air
| 2000
| PlayStation
| Phần tiếp theo của Army Men: World War. Phiên bản này bổ sung thêm 5 chiến dịch mới với 3 màn chơi của mỗi chiến dịch.
|-
| Army Men: Sarge's Heroes 2
| 2000
| PlayStation, PlayStation 2, Game Boy Color, Nintendo 64
| Đây là phần tiếp theo của Sarge's Heroes. Giới thiệu một số nhân vật mới, và khái niệm của "Plastrification" (nhựa hóa). Nhựa hóa, theo tiến sĩ Madd cho biết đó là hiện tượng xảy ra khi một người lính từ "Thế giới Nhựa" ở quá lâu trong "Thế giới Thực" sẽ làm xơ cứng các chi và sự hình thành lớp nhựa cơ bản. Tuy nhiên, nhân vật Bridgette Bleu đã phát triển một huyết thanh làm đảo ngược những ảnh hưởng của hiện tượng nhựa hóa.
|-
| Army Men: Operation Green
| 2001
| Game Boy Advance
| Trong phiên bản này, người chơi có thể điều khiển chung một người lính phe Green trong môi trường 3D. Tựa đề này được đặt tên gần như độc quyền trong "Thế giới Nhựa", và mọi phương tiện cơ giới khác như xe cộ, máy bay, tàu chiến đều có thể dùng được.
|-
| Army Men: World War - Final Front đôi lúc còn được gọi là Lock N load
| 2001
| PlayStation
| Phiên bản này có các tính năng mới bao gồm bốn mặt trận với ba nhiệm vụ trong mỗi mặt trận. Quân đội Tan một lần nữa phát động một cuộc tấn công vô cớ vào quân đội Green, do đó, Green trả đũa bằng cách tấn công thủ đô của Tan. Khi họ phát hiện ra rằng Tan đã tạo ra vũ khí hủy diệt hàng loạt, họ tuyên bố một cuộc chiến toàn diện chống lại Tan và triển khai lực lượng của họ trên toàn thế giới để tiêu diệt tàn quân và vũ khí mới của Tan. Bản này còn đưa thêm yếu tố chiến tranh tàu ngầm vào dòng World War.
|-
| Army Men: Green Rogue đôi lúc còn được gọi là Omega Soldier
| 2001
| PlayStation, PlayStation 2
| Đặt bối cảnh trong thời gian xảy ra sự kiện trong bản "Sarge's Heroes", Quân đội Green tạo ra một siêu chiến binh gồm DNA ghép từ tất cả các thành viên của trung đội Bravo. Plastro cố gắng bắt giữ những siêu chiến binh này, nhưng một sự cố hạ cánh trên các máy bay trực thăng vận chuyển và vô tình đánh thức chiến binh Omega, khiến chiến binh thịnh nộ chống lại quân Tan. Duy nhất trong bản này thực tế rằng tất cả các vũ khí của Omega Soldier đều được làm bằng kim loại thay vì bằng nhựa.
|-
| Army Men: Advance
| 2001
| Game Boy Advance
| Người chơi có thể lựa chọn giữa Sarge, hoặc Vikki, và sẽ nhận được một số mục tiêu từ radio, chẳng hạn như tuyển dụng các thành viên trong nhóm đi theo, thoát khỏi nhà tù, và bẻ gãy phòng tuyến của địch.
|-
| Army Men: Air Attack 2 đôi lúc còn được gọi là Blade's Revenge
| 2001
| PlayStation, PlayStation 2
| Đôi lúc còn được gọi là Blade's Revenge Phần tiếp theo của Army Men: Air Attack Nó bao gồm hai loại trực thăng mới, "King Cobra" và "Osprey", ngoài các Chinook và Apache. Có thêm viên phi công phụ mới có tên "vỏ bom". Trong bản này mỗi viên phi công phụ đều có thứ vũ khí đặc biệt mà chỉ có thể được sử dụng bởi mỗi viên phi công phụ.
|-
| Portal Runner
| 2001
| PlayStation 2, Game Boy Color
| Sản phẩm phụ này của Sarge's Heroes tập trung vào Vikki Grimm và Bridgette Bleu. Trong bản này, Bridgette Bleu, đã lừa Viki Grimm rơi vào cái bẫy trong không gian khác thông qua việc sử dụng cổng dịch chuyển. Ngoài ra Vikki có thêm người bạn đồng hành là sư tử Leo, buộc phải tìm cổng dịch chuyển đúng, để đưa họ trở lại "Thế giới Nhựa".
|-
| Army Men: World War - Team Assault
| 2002
| PlayStation
| Phiên bản cuối cùng trong series World War được phát hành và cũng là bản Army Men cuối cùng cho hệ máy PlayStation.
|-
|Army Men: Air Combat The Elite Missions
| 2002
| Nintendo GameCube
| Phiên bản cuối cùng trong series Air Combat, rút kinh nghiệm từ bản đầu cho hệ máy Nintendo 64 với các tính năng như nâng cấp, đồ họa, và cấp độ mới.
|-
| Army Men: RTS| 2002
| Windows, PlayStation 2, Nintendo GameCube
| Phiên bản này là một trong những tựa đề Army Men cuối cùng được phát hành trước khi Công ty 3DO phá sản. Bản Army Men này là game chiến lược thời gian thực (RTS). Cung cấp một cái nhìn mới của nhánh game Army Men - xây dựng cơ bản, và một camera 3D hoàn toàn. Phiên bản này cung cấp một số yếu tố độc đáo như thu thập nguyên liệu bằng nhựa nóng chảy sau trận chiến và tái chế nó để tạo ra một nguồn cung cấp mới cho quân đội. Đây cũng bản là duy nhất (cùng với Army Men: Sarge's War), trong đó tất cả binh lính trong những bản khác được trang bị vũ khí kim loại, lựu đạn và tàu quét mìn như trái ngược với hầu hết các phiên bản khác trong series, trong đó vũ khí được cung cấp bằng nhựa.
|-
| Army Men: Turf Wars| 2002
| Game Boy Advance
| Quân đội Tan đã tấn công một lần nữa và đang đe dọa đến căn cứ quân Green. Đại tá Grimm đã thành lập một đội hai người là: Trung sĩ Hawk và gián điệp phe Blue để chống lại quân Tan.
|-
| Army Men: Sarge's War| 2004
| Windows, PlayStation 2, Xbox, Nintendo GameCube
| Phiên bản cuối cùng trong series. Lãnh chúa Malice đã thành lập một lực lượng dân quân bí mật của Tan, là những kẻ đã tấn công 2 nước Green và Tan tại lễ hòa bình Green-Tan. Tất cả mọi người, bao gồm Đại tá Grimm, Vikki, và Tướng Plastro, đã bị giết, tuy nhiên, Trung sĩ Hawk và dân quân của Malice còn sống sót sau đó Sarge tìm cách trả thù Lãnh chúa Malice. Bản này ban đầu được phát triển bởi Công ty 3DO, nhưng sau khi 3DO hoàn toàn phá sản, phiên bản đã được mua, làm hoàn chỉnh, và phát hành bởi công ty Crave Entertainment. Bản game trông có vẻ u ám và thực tế hơn so với người tiền nhiệm, ví dụ, khi Sarge bị bắn, một lỗ hỏng sẽ xuất hiện trên cơ thể của anh.
|-
| Army Men: Major Malfunction| 2006
| PlayStation 2, Xbox
| Major Malfunction được phát hành bởi Global Software. Nhân vật chính là một người lính tên là Anderson và nhân vật phản diện là tên "Thiếu tá Malfunction" (Major Malfunction), phiên bản này đã nhận được phần lớn các nhận xét tiêu cực, mặc dù đồ họa, nó được coi là khá nhất so với các bản khác trong series.
|-
| Army Men: Soldiers of Misfortune
| 2008
| PlayStation 2, Wii, Nintendo DS
| 	Soldiers of Misfortune là phiên bản cuối cùng của series, phát hành bởi Destination Software, Inc. Cốt truyện của Soldiers of Misfortune là một sự chuyển hướng đầy tai tiếng của series. Không đề cập đến những nhân vật Army Men chính thức, hoặc bất kỳ sự kiện nào xảy ra trong quá khứ của game. Người chơi sẽ đóng vai một cậu nhóc tên Timmy, cậu tự tưởng tượng mình là một chiến binh đồ chơi và sử dụng một thứ vũ khí như phi tiêu thu nhỏ. Phiên bản này không được coi là phần chính thức nối tiếp series và cũng chẳng được coi là chuẩn mực của dòng Army Men. Game là một thất bại lớn và nhận được phần lớn các nhận xét tiêu cực tương tự như bản Major Malfunction, nhiều fan cho rằng Soldiers of Misfortune là một trong những phiên bản tồi tệ nhất của series Army Men.
|-
| Army Men: Mobile Ops| 2010
| Mobile
| Phiên bản game di động mới nhất sẽ mang trở lại cuộc chiến tranh giữa quân đội hai phe Green và Tan.
|-
| Army Men III
| 2011 (test)
| Windows, Mac
| Ban đầu có tên gọi là bản mở rộng Army Men, phiên bản phi thương mại mới nhất sẽ nối tiếp những đặc trưng nổi bật của phiên bản xưa Army Men II lấy bối cảnh cuộc chiến không đội trời chung giữa Green và Tan. Ngoài ra Army Men III cũng chính là phần cuối cùng của loạt game Army Men không bao giờ kết thúc bắt đầu từ nhân vật chính "Sarge" của bản gốc. Trong khi chờ đợi Sarge quay trở về vào dịp này, trò chơi sẽ đưa người chơi vào vai viên Hạ sĩ Wallace Aron Niles, một nhân vật mới trong loạt game Army Men. Nội dung nói về viên bác sĩ điên khùng của phe Grey đã gửi một đội quân gồm những sinh vật kỳ dị của hắn tới tàn phá trên toàn thế giới nhựa. Giống như các phiên bản tiền nhiệm, những kẻ thù trong phiên bản này cũng rất đa dạng. Phiên bản thử nghiệm Alpha đã được phát hành bởi nhà phát triển độc lập Lord Iheanacho Productions.
|}

Phiên bản gộp

Phiên bản hủy bỏ

Thế giới nhựa
Nhiều điều chưa biết về thế giới nhựa, chủ yếu là vì nó không bao giờ được hiển thị trên bản đồ hoặc thảo luận trong một thời gian dài, mặc dù, đó là điều chắc chắn có thể suy ra được. Có một khu vực đảo Thái Bình Dương (được nhắc đến trong cuộc "Thế chiến"). Phần phía đông của thế giới là nhà của quốc gia Blue (đường biên giới được nhìn thấy nhưng không rõ nếu nó thực sự là một quốc gia khác) trong khi phần phía tây là nhà của quốc gia Tan. Không ai biết vị trí chính xác của các quốc gia Green, Orange, và Red ở đâu, vì nó không bao giờ được hãng 3DO công bố.

Phe Gray nằm ở khu vực phía tây bởi vì nó có cùng biên giới quốc gia Tan theo Army Men. Điều duy nhất thực sự được biết về quốc gia Green là nó bao gồm sa mạc, núi cao, và đầm lầy. Có thể thấy trong Army Men (Bản đầu tiên trong series) trong đoạn phim mở đầu, thấy rằng quốc gia Green gần như hoàn toàn được bao quanh bởi lãnh thổ của Tan. Đầm lầy nằm ở phía nam.

3DO phá sảnArmy Men: RTS là bản game Army Men cuối cùng được công ty 3DO phát hành trước khi họ dính vào vụ phá sản theo chương 11 luật pháp Mỹ. Sản phẩm có tiếng này được đem bán đấu giá để trả nợ nần, và được công ty Global Star Software mua lại.

Trong năm 2004, Global Star phát hành bản Sarge's War. Các phiên bản PS2 và Xbox đã được hoàn thành bởi một số thành viên của nhóm phát triển Sarge's War của 3DO ban đầu. Global Star sau đó phát hành Army Men: Major Malfunction cho Xbox (cũng như bản khu vực hạn chế dành cho PS2), và lên kế hoạch dự kiến cho phiên bản Nintendo DS. Army Men: Mobile Ops sắp tới sẽ được phát hành và là bản game mới nhất trong series. góp phần vào sự phát triển có thể của series trong tương lai, nhưng không chắc chắn, do những lời phê bình, chỉ trích gắt gao cùng một loạt khó khăn tài chính khi thực hiện hai bản Major Malfunction và Soldiers of Misfortune.

Chuyện ngoài lề
Nhựa hóa, theo Tiến sĩ Madd trong Sarge's Heroes 2 cho biết thì đó là hiện tượng xảy ra khi một người lính đến từ Thế giới Nhựa dành quá nhiều thời gian trong Thế giới Thực sẽ gây ra sự đông cứng các chi bộ phận cơ thể. Người lính chịu ảnh hưởng hiện tượng này sẽ tê liệt dần dần và cuối cùng biến thành đế nhựa hoàn toàn. Kết thúc số phận giống như những chú lính nhựa thường được bày bán tại các cửa hàng đồ chơi. Cũng trong Sarge of Heroes 2, Bridgette Bleu đã phát triển thành công một loại huyết thanh có thể đảo ngược những tác động của quá trình nhựa hóa này, nhờ đó mà Bleu sử dụng nó để làm sống lại Tướng Plastro. Đồng thời cô còn phát triển một loại huyết thanh khác có thể gây ra hiện tượng nhựa hóa. Việc đảo ngược huyết thanh được cất giữ trong những lon Cola.
Trong đoạn phim cắt cảnh mở đầu của Sarge's Heroes 2, có một bản đồ của Thế giới Nhựa trên tường phía sau lưng Sarge.
Phên bản Army Men: Sarge's Heroes 2 thuộc dòng Sarge's Heroes, nhân vậtchính, Sarge không hề được sử dụng bất kỳ một loại khí tài nào.
Cốt truyện của tất cả các bản Army Men khác đều lặp đi lặp lại một môtíp chung là chỉ nói về cuộc xung đột và chiến tranh giữa hai phe Green và Tan mà không đề cập nhiều đến các phe khác.
Phiên bản của khẩu M16 thay đổi rõ rệt từ các đoạn phim cắt cảnh và các phiên bản của Army Men. Thường là khẩu M16A1 với 20 ổ đạn chẵn, lần khác lại là khẩu M16A2 với 30 ổ đạn chẵn và đôi lúc chuyển thành khẩu M4 với 30 ổ đạn chẵn.
Trong những phiên bản đầu tiên. Nhân vật chính Sarge trông giống như một người lính bình thường, hiếm khi bộc lộ rõ cá tính. Có tin đồn nói rằng cha của Sarge chính là Đại tá Grimm. Điều này trái ngược hẳn với sự thật trong loạt game Sarge's Heroes. Grimm muốn Sarge cưới Vikki. Việc này được đề cập đến trong cuốn hướng dẫn Sarge's Heroes cho biết cha của Sarge đã bị tan chảy. Điều này mở ra hai giả thuyết là Sarge được Grimm nhận nuôi hoặc Sarge và Trung sĩ Hawk là hai người khác nhau hoàn toàn. Dẫn đến rất nhiều nghi vấn cùng lời giải thích cho những câu hỏi này.
Những món đồ chơi xuất hiện trong loạt game Army Men đều có thực ở ngoài đời. Ví dụ như Lincoln Logs, Lego, Meccano và vài món đồ chơi khác.Army Men thường lấy nguồn cảm hứng từ một vài bộ phim nổi tiếng nằm rải rác trong các phiên bản của loạt game. Một ví dụ có trong "Army Men 2" ở ngay màn chơi đầu tiên, có một chiếc tàu tuần tra trên một hòn đảo nhiệt đới, được sử dụng để săn lùng viên đại tá điên của lực lượng đặc nhiệm Green, dẫn đầu phe giáo phái là tham khảo từ bộ phim Apocalypse Now. Tình tiết này cũng xuất hiện trong Army Men: RTS, mà cốt truyện chính của game chủ yếu đề cập đến việc săn lùng viên đại tá điên của lực lượng đặc nhiệm Green có tên là "Blintz".
Vikki Grimm và Bridgette Bleu là hai nhân vật duy nhất của dòng game Army Men không mang màu da (Xanh lá cây (Green), Xanh dương (Blue), v.v., dù họ có mái tóc nhuộm màu sắc). Thay vào đó, họ được mô phỏng với các tông màu da thịt giống như búp bê Barbie và chỉ đơn giản là mặc quần áo phù hợp với màu sắc phe phái của họ.
Hầu hết tên của các màn chơi trong loạt game Army Men đều được đặt theo các bộ phim chiến tranh. Ví dụ như Das Drain trong Sarge's War tham khảo từ bộ phim Das Boot, hoặc The Thin Green Line lấy từ phim The Thin Red Line năm 1998. Màn Full Metal Jacket trong Army Men: RTS là lấy từ tên bộ phim Full Metal Jacket của đạo diễn Stanley Kubrick. Một số màn chơi khác lấy tên từ các tựa game khác như Toast Recon lấy từ game Tom Clancy's Ghost Recon.Army Men: RTS để xảy ra một số sơ suất rõ ràng trong hàng loạt nghi thức cơ bản của quân đội, trong đoạn phim cắt cảnh: đáng chú ý nhất trong đoạn phim cắt cảnh mở đầu, nơi Sarge đi bộ dọc theo và được chào đón bởi một binh nhì (vì cấp bậc trung sĩ là cấp bậc không được sử dụng nghi thức chào đón). Tiếp theo Sarge bước vào cái lều của sở chỉ huy phe Green nơi Đại tá Grimm và Trung úy Calt đang chờ đợi, thì bỗng dưng Grimm đứng dậy cúi chào trước tiên, Sarge chào lại và Grimm là người cuối cùng buông tay xuống. Sự việc xảy ra theo thứ tự đảo ngược. Khi đứng, nó cho thấy rằng cấp bậc của Sarge cao hơn cấp bậc viên sĩ quan chỉ huy xửa anh. Dù điều này cũng có thể lý giải rằng Sarge đã đạt được Huân chương Danh dự hoặc một số khác tương tự. Nếu Sarge thực sự có được Huân chương Danh dự thì trên thực tế anh ta sẽ không yêu cầu việc cúi chào như thế này, mà chỉ nhận sự chào lại của người khác, bao gồm cả Tổng thống, người sẽ phải thực hiện nghi thức chào đón anh ta.
Loạt game Army Men không lấy một bối cảnh nào trong một khoảng thời gian cụ thể. Trong vài phiên bản của game thì lại xuất hiện những thứ vũ khí hiện đại như M16A2, trong khi ở các bản khác thì khí tài và vũ khí được lấy từ thời Thế chiến II và cuộc Chiến tranh Việt Nam, với những vũ khí và khí tài như khẩu M16A1, xe tăng M48 Patton, P-51 Mustang Bắc Mỹ |máy bay chiến đấu P-51, súng phóng lựu M-79 và các loại vũ khí khác. Tuy nhiên, những chiếc máy bay trực thăng hiện đại như AH-64 Apache có thể thu được trong Army Men: Air Combat. Những trận chiến nổi tiếng như trận Normandy được phỏng theo trong game, cùng những thước phim bắt chước theo phong cách phim của những năm 1940.
Trong Army Men: Sarge's Heroes, Đồn Plastro có cấu trúc tương tự như Đồn Apache.
Trong Army Men: World War: Team Assault, quân phe Tan dường như nói một thứ ngôn ngữ khác biệt dù cho điều này đã không được đề cập đến hoặc có dịp chứng kiến từ các phiên bản Army Men khác.
Hãng 3DO còn cho phát hành một vài figure hành động nhỏ khác bao gồm một tấm thẻ kèm theo tiểu sử, lời khuyên và bảng trạng thái. Các figure được phát hành là Sarge, Vikki, Riff, Grimm, Hoover, và Plastro. Loạt sản phẩm kế tiếp đang lên kế hoạch thì công ty đã đệ đơn xin phá sản trước khi chúng được phát hành. Loạt sản phẩm tiếp theo gồm Tannenberg, Scorch, William Blade, Thick, Shrap, và Bridgette Bleu.
Trong Army Men 3D, ở màn 'Clean up this Mess' của phần chơi nhiều người. Có một chìa khóa bí mật có thể mở ra nhiệm vụ bí mật của màn chơi. Tuy nhiên, nó chưa bao giờ được tiết lộ làm thế nào người chơi thực sự sử dụng được chìa khóa bí mật và tiếp cận nhiệm vụ bí mật của màn chơi.
Trong Army Men: Air Combat, viên phi công phụ "Woodstock" khiến vài tên Jimi Hendrix lấy ý tưởng từ đoạn "Lord knows I'm a Voodoo Pilot" trong bài hát Voodoo Chile của nhóm nhạc Slight Return.
Trong Army Men: Sarge's War, hình dạng và quân phục của phe Tan và phe Green không được thiết kế giống như người lính bộ binh đặc trưng của Thế chiến II mà giống hệt người lính biệt kích thời hiện đại. Ngoài ra phiên bản này còn có thêm loại lính tàng hình độc đáo duy nhất từ loạt game Army Men, chỉ có thể tiêu diệt được chúng thông qua khẩu súng phun lửa đầy uy lực.
Trong Army Men: World War - Final Front. lần đầu tiên xuất hiện thêm một loại khí tài mới là tàu ngầm mà chỉ duy nhất phiên bản này có được.

Đón nhận
Trong khi phiên bản đầu tiên được đánh giá tốt, thì trái lại, chất lượng các bản sau này ngày càng suy giảm. Series Army Men từng là mục tiêu cho những lời chỉ trích từ một số bộ phận của các phương tiện truyền thông về game video, bao gồm X-Play  và Seanbaby của EGM , dù cho tần số và chất lượng suy giảm của từng tựa đề mới.

Một loạt sự chỉ trích chính, phê bình gay gắt vì sự thiếu kiên định. Cách chơi liên tục thay đổi trong một trò chơi từ phiên bản đầu lên các phiên bản sau này. Ngoài ra còn có mâu thuẫn trong các khoảng thời gian mà hàng loạt sự kiện diễn ra. Khá nhiều phiên bản, chẳng hạn như bản Sarge’s Heroes, sử dụng vũ khí thời Chiến tranh Thế giới II và Chiến tranh Việt Nam (Ví dụ: khẩu M16 và súng phun lửa M2), trong khi hai bản Air Attack/Air Combat thì lại sử dụng máy bay trực thăng từ thời Chiến tranh Việt Nam.

Phát triển/phát hành
Công ty 3DO (1997 - 2003 & Army Men: Sarge's War cho GameCube)
DC Studios (Army Men Advance)
Digital Eclipse Software (Army Men, Army Men II cho (Game Boy Color)
Fluid Studios (Army Men: Air Combat cho Game Boy Color)
Pocket Studios (Army Men: Operation Green) cho (Game Boy Advance)
Pandemic Studios (Army Men: RTS)
Coyote Studios (Army Men: RTS cho GameCube)
Midway Games (Army Men: Sarge's Heroes) cho (Dreamcast)
Saffire Studios (Army Men: Sarge's Heroes cho Dreamcast)
GameBrains & 3d6 Games (Army Men: Sarge's Heroes 2) cho (Game Boy Color)
Global Star Software (2003 - 2007 hoặc 2008)
Mobius Entertainment (Army Men: Turf Wars) cho (Game Boy Advance)
Destination Software & Zoo Interactive (Army Men: Soldiers of Misfortune'')

Chú thích

Tham khảo

Army Men
Trò chơi trên Windows
Thương hiệu trò chơi điện tử


title: Lurcy-Lévis (tổng)

text:
Tổng Lurcy-Lévis là một tổng ở tỉnh Allier trong vùng Auvergne.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Lurcy-Lévis thuộc quận Moulins. Độ cao thay đổi từ 180 m (Château-sur-Allier) đến 318 m (Limoise) với độ cao trung bình 205 m.

Hành chính

Các đơn vị cấp dưới
Tổng Lurcy-Lévis gồm 9 xã với dân số là 4 843 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Château-sur-Allier || align="right" | 172 || align="right" | 03320 || align="right" | 03064
|-
| Couleuvre || align="right" | 645 || align="right" | 03320 || align="right" | 03087
|-
| Couzon || align="right" | 294 || align="right" | 03160 || align="right" | 03090
|-
| Limoise || align="right" | 157 || align="right" | 03320 || align="right" | 03146
|-
| Lurcy-Lévis || align="right" | 2 092 || align="right" | 03320 || align="right" | 03155
|-
| Neure || align="right" | 166 || align="right" | 03320 || align="right" | 03198
|-
| Pouzy-Mésangy || align="right" | 411 || align="right" | 03320 || align="right" | 03210
|-
| Saint-Léopardin-d'Augy || align="right" | 328 || align="right" | 03160 || align="right" | 03241
|-
| Le Veurdre || align="right" | 578 || align="right" | 03320 || align="right" | 03309
|}

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Lurcy-Lévis trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Lurcy-Lévis sur Mapquest
 Vị trí của tổng Lurcy-Lévis trên một bưu thiếp của Pháp

Lurcy-Lévis


title: Estée Lauder

text:
Estée Lauder (1/7/1908 - 24/4/2004) là người đồng sáng lập những công ty của Estée Lauder (Estée Lauder Companies), một công ty đi tiên phong trong lĩnh vực mỹ phẩm trang điểm. Bà được sinh ra tại Corona, Queens, New York, là con gái của dân nhập cư Do Thái Hungary. Bà là người phụ nữ duy nhất lọt vào danh sách 20 nhà thiên tài kinh doanh có tầm ảnh hưởng nhất thế kỷ 20 của tạp chí Time năm 1998. Bà cũng là người được nhận huân chương Tự do Tổng thống (Presidential Medal of Freedom).

Bà cưới Joseph Lauder năm 1930. Họ có hai con. Estée li dị Joseph năm 1939, và tái hôn với ông năm 1942. Cặp đôi này sau đó đã duy trì hôn nhân cho đến khi Joseph qua đời năm 1982. Gia đình nhà Lauder đổi họ sang họ "Lauder" vào cuối những năm thập niên 1930. Con cả của bà Estée, Leonard Lauder, là giám đốc điều hành của Estée Lauder và hiện giờ là chủ tịch của công ty. Con thứ của bà Estée, Ronald Lauder, là một nhà bác ái nổi tiếng, một doanh nhân, thành viên đảng cộng hòa dưới thời của tổng thống Reagan, cùng nhiều những hoạt động khác.

Lauder chết ở tuổi 97 tại nhà riêng ở Manhattan sau một cơn đau tim.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Time Magazine profile
 CNN report of passing
 Biography channel profile
 Biography resources dedicated to Estée Lauder

Lauder, Estee
Lauder, Estee
Lauder, Estee
Lauder, Estee
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Doanh nhân Mỹ
Tử vong vì bệnh tim mạch


title: Saint-Julien-lès-Montbéliard

text:
Saint-Julien-lès-Montbéliard là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Montbéliard
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Saint-Julien-les-Montbéliard on the regional Web site

Liên kết ngoài
Official Web site

Xã của Doubs


title: Colletes tuberculiger

text:
Colletes tuberculiger là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Noskiewicz mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1936


title: Hemicleus cardiophoroides

text:
Hemicleus cardiophoroides là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Hemicleus


title: La Léchère

text:
La Léchère là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 411-2815 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Savoie


title: Pronsfeld

text:
Pronsfeld là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Sarpi

text:
Sarpi là một thị trấn thống kê (census town) của quận Barddhaman thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sarpi có dân số 8897 người. Phái nam chiếm 69% tổng số dân và phái nữ chiếm 31%. Sarpi có tỷ lệ 38% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 34%, và tỷ lệ cho phái nữ là 48%. Tại Sarpi, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Inga lentiscifolia

text:
Inga lentiscifolia là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Brasil.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Inga lentiscifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

L
Thực vật Brasil
Thực vật dễ tổn thương


title: Aquara

text:
Aquara là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Aquara có diện tích 32 km2, dân số là 1660 người (thời điểm ngày 1 tháng 5 năm 2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Farewell My Summer Love

text:
Farewell My Summer Love (tiêu đề gốc Farewell My Summer Love 1984 và được tái bản với tên Here I Am (Come and Take Me) tại Đức) là album tổng hợp các bản thu âm chưa phát hành từ 1973 đến 1975 của Michael Jackson.

Danh sách track

Bảng xếp hạng các ca khúc
"Farewell My Summer Love" - #38 Billboard Hot 100; #37 Black Singles Chart; #7 UK Singles Chart
"Girl You're So Together" - #33 UK Singles Chart

Tham khảo

Album của Michael Jackson
Album năm 1984


title: Obucola

text:
Obucola là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Megalognatha grisea

text:
Megalognatha grisea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Megalognatha


title: Long Đình

text:
Long Đình (龙亭区) Hán Việt: Long Đình khu) là một quận thuộc địa cấp thị Khai Phong (开封市), tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 92 km2, dân số năm 2005 là 120.000 người. Quận này có các đơn vị hành chính gồm 5 nhai đạo (Lương Uyển, Bắc Đạo, Đại Hưng, Ngưu Triều và Bắc Thư Điếm), 3 hương (Thủy Đao, Bắc Giao và Liễu Viên Khẩu).

Tham khảo

Khai Phong
Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)


title: 19993 Gunterseeber

text:
19993 Gunterseeber là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1498.3824961 ngày (4.10 năm).

Nó được phát hiện ngày 10 tháng 10 năm 1990.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Saint-Pierre (Ý)

text:
Saint-Pierre là một đô thị ở thung lũng Aosta, Ý. Đô thị này có diện tích 26 km², dân số 2616 người.

Đô thị này có làng trực thuộc: bourg (thủ phủ: rue Corrado Gex, loc. Chevreyron, rue de La Liberté, rue Emile Chanoux, rue Châtel Argent, rue de La Tour, rue du IV Novembre, Clos Silvestre, rue de La Colline, rue de La Gare);
Hameaux: Alleysin, Babelon, Bachod, Bercher, Bosses, Bressan, Breyes, Bussan Dessous, Bussan Dessus, Bussan du Milieu, Caillet, Champrétavy, Chantel, Charrion, Château Feuillet, Cognein, Combaz, Combellin, Creuzet, Etavel, Grandzetta, Homené Dessous, Homené Dessus, Jacquemin, Jeanton, Jonin, La Barmaz, La Charrére, La Croix, La Grange, La Piéce, La Rosiére, Luboz, Méod Dessous, Méod Dessus, Montagnine, Ordines, Orléans Dessous, Orléans Dessus, Orléantson, Pelon, Perchut, Plan Chatelair, Pommier, Praulin, Praximond, Preille, Prieuré, Ronchaille, Roserettaz, Rossan, Rumiod de lé, Rumiod Dessous, Rumiod Dessus, Séez, Tâche, Torretta, Vereytaz, Vergnod, Vermian, Vernes, Verrogne, Vetan Dessous, Vetan Dessus, Vetan Villette, rue du Petit Saint Bernard.

Đô thị này giáp các đô thị sau: Avise, Aymavilles, Gignod, Saint-Nicolas, Saint-Rhémy-en-Bosses, Sarre, Villeneuve.

Biến động dân số

Tham khảo

Saint-Pierre


title: Tinh thần

text:
Tinh thần là từ thông dụng sử dụng trong nhiều trường hợp khác nhau với những ý nghĩa khác nhau bao gồm:
 Linh hồn (spirit) trong quan niệm tâm linh, ví dụ tinh thần/ linh hồn bất diệt.
 Tâm thần (mental)
 Tâm trí (mind)
 Ý chí (Volition), ví dụ ý chí sắt đá (a will of iron)
 Nguyên tắc (principle), ví dụ dựa trên tinh thần/ nguyên tắc hợp tác lâu dài


title: Giản Chi

text:
Nguyễn Hữu Văn (1904 - 22 tháng 10 năm 2005), thường được biết đến với bút danh Giản Chi, là học giả, nhà văn, nhà giáo, nhà thơ và là một dịch giả Việt Nam. Ông là bạn tâm giao của Nguyễn Hiến Lê, một học giả nổi tiếng khác.

Tiểu sử
Giản Chi sinh năm Giáp Thìn (1904), quê ở làng Yên Quyết (làng Cót), phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội). Ông theo Nho học từ nhỏ. Năm 14 tuổi đỗ khóa sinh, vào học trường Bưởi.

Tốt nghiệp Cao đẳng công chính Hà Nội, ông vào làm ngành bưu điện tại Lai Châu, Sơn La, tỉnh Hải Dương. Lúc này ông cộng tác với một số tờ báo ở Hà Nội.

Khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, ông đem ruộng đất cho cách mạng và ủng hộ tài vật cho kháng chiến. Sau đó ông đem gia đình tản cư lên miền thượng du, đến vùng Hoàng Lưu, sông Vàng, ngụ tại Thanh Oai.

Năm bốn mươi tuổi, ông có hai câu thơ nói về quãng đời phiêu bạt của mình:

Dòng đời khôn đổi làm sông rượuBừng giấc quan hà lại muốn sayÔng có làm thơ đăng báo từ năm 1940, nhưng đến năm 1994 mới in thành tập "Tấc lòng". Ông từng nói: "Duyên làm thơ của tôi bắt nguồn từ cảnh đẹp trên đường Cổ Ngư hồi còn đi học. Nó đeo đuổi tôi mãi đến lúc đầu đã bạc vẫn vương vấn mấy câu: Gió đông mơ dáng hoa đào - trà Phương Bối đậm nhớ Sao Trên Rừng".

Năm 1954, ông di cư vào Nam. Tại Sài Gòn, ông làm viên chức, dạy đại học, viết nhiều sách về triết học và văn học cổ Trung Hoa. Lúc này ông thân với Nguyễn Hiến Lê, hai người cộng tác viết và dịch nhiều sách giá trị như "Chiến quốc sách", "Sử ký Tư Mã Thiên", "Đại cương triết học Trung Quốc"...

Sau 30 tháng 4 năm 1975, ông tiếp tục viết nhưng không nhiều như trước.

Đến 14 giờ 55 phút chiều 22 tháng 10 năm 2005, ông qua đời tại nhà riêng ở quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 102 tuổi.
Tác phẩm
Cô độc - dịch truyện Lỗ Tấn (1954)
Cái đêm hôm ấy - (dịch Somerset Maugham)
Lỗ Tấn tuyển tập (1987).
Tấc lòng (thơ 1993).
Vương Duy thi tuyển (1992).

Soạn chung với Nguyễn Hiến Lê
Đại cương triết học Trung Quốc, thượng và hạ (1965).
Chiến quốc sách (1967).
Sử ký Tư Mã Thiên (1972).
Tuân Tử (1974).
Hàn Phi Tử (1975).

Nhận xét
Học giả Nguyễn Hiến Lê, đồng nghiệp và là người bạn tâm giao (cũng là anh em bạn rể), đã có những lời nhận xét khá thú vị về con người Giản Chi cũng như thơ của ông:Ông Giản Chi là một nghệ sĩ (...) tính tình hào hoa phong nhã, thích hoa, rượu, nhạc. Thơ ông có giọng lãng mạn của thời đó, nhưng không sướt mướt mà hào hùng.Giới thiệu vài đoạn thơGió lộng lên...bóng rộng lên...
Chiều rồi! Ngày đẹp tàn thêm một ngày!
...
Lòng tôi cần lắm tịch liêuMột hai tình bạn trong chiều nhớ thương
Khoan khoan đừng gióng sáp hườngĐêm nay nhóm lại lò hương đêm nào...(Chiều)Tiếng vượn rừng thiêng trĩ dậm mường
Nửa trời sơn mộ, nét thê lương!Mây về non thẳm bâng khuâng bạc;
Buồm ruổi sông xa lặng lẽ vàng...
(Chiều rừng)

Chẳng biết chùa Hương TíchNon mây mấy dặm sâu
Rừng già không lối láchNúi thẳm vẳng chuông đâu?
Đá dựng suối nghẹn tiếngThông xanh nắng lạnh màu
Đầm không, trời chạng vạngNiềm tục gột làu làu.(dịch Hương Tích tự'', Vương Duy)

Liên kết
- Báo Thanh Niên, bài viết vào ngày mất của Giản Chi.

Tham khảo

Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Nhà văn Việt Nam thời kỳ từ 1976
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ từ 1976
Dịch giả Việt Nam
Học sinh trường Bưởi
Người Hà Nội
Người thọ bách niên Việt Nam


title: Homoschema

text:
Homoschema là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1950 bởi Blake.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Homoschema biscutatum Blanco & Duckett, 2001
 Homoschema blakeae Blanco & Duckett, 2001
 Homoschema cubensis Medvedev, 1993
 Homoschema furthi Blanco & Duckett, 2001
 Homoschema lineatum Blanco & Duckett, 2001
 Homoschema lingulatum Blanco & Duckett, 2001
 Homoschema pseudobuscki Blanco & Duckett, 2001
 Homoschema sasha Blanco & Duckett, 2001

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Văn (họ)

text:
Văn là một họ của người thuộc vùng Văn hóa Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, Trung Quốc (chữ Hán: 文, Bính âm: Wen) và Triều Tiên (Hangul: 문, Romaja quốc ngữ: Mun).

Tại Trung Quốc trong danh sách Bách gia tính họ Văn xếp thứ 355. Người Trung Quốc còn một họ khác cũng có phiên âm Hán Việt là Văn, đó là họ 聞, tuy nhiên họ này không phổ biến bằng họ Văn (文).

Người Việt Nam họ Văn có danh tiếng
 Văn Du Tường, Pháp sư thời Đinh có công tiêu diệt yêu quái Xương Cuồng ở Bạch Hạc, Phú Thọ
 Văn Đình Dận, tướng thời Lê Trung Hưng
 Văn Đức Khuê, tướng nhà Nguyễn
 Văn Đức Giai, Tiến sĩ nho học thời Nguyễn
 Văn Tiến Dũng, đại tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam
 Văn Gói, Thường vụ tỉnh ủy tỉnh Phú Yên, liệt sĩ, và các con là tiến sĩ Văn Ảnh, họa sĩ Văn Dương Thành, doanh nhân Văn Kiều Nguyệt Hà
 Văn Như Cương, nhà giáo dục Việt Nam
 Văn Sỹ Chi và các con là Văn Sỹ Hùng, Văn Sỹ Sơn, Văn Sỹ Thủy, Văn Sỹ Linh, cầu thủ bóng đá Việt Nam
 Văn Thị Kim Cúc PGS.TS Tâm lý học, Khoa Tâm lý học, trường ĐH KHXH và NV – ĐHQG Hà Nội
 Văn Hữu Chiến, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Đà Nẵng
 Văn Phú Chính, cựu Cục trưởng Cục Phòng chống Thiên tai
 Văn Sỹ Hùng, cựu cầu thủ bóng đá quốc gia Việt Nam
 Văn Mai Hương, ca sĩ.
 Văn Viết Đức, quán quân đường lên đỉnh Olympia 2015
 Văn Ngọc Hướng, phó giáo sư tiến sĩ
 Văn Thị Bạch Tuyết, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV.
Văn Đinh Hồng Vũ, nhà sáng lập, CEO của ELSA Speak
Văn Anh Duy, sinh năm 1990, là diễn viên phim Tiệm bánh Hoàng Tử Bé trong vai Hoà Quân
 Văn Tất Thu, Phó giáo sư tiến sĩ - Thứ trưởng Bộ Nội vụ

Người Trung Quốc họ Văn (文) có danh tiếng

 Văn Chủng, đại phu nước Việt thời Chiến Quốc
 Văn Xú, đại tướng của Viên Thiệu đầu thời Tam Quốc
 Văn Thiên Tường, danh thần cuối đời nhà Tống
 Văn Tụng Nhàn, diễn viên Hồng Kông
 Văn Khải Linh, diễn viên Hồng Kông
 Văn Tuấn Huy, thành viên nhóm nhạc Hàn Quốc SEVENTEEN

Người Trung Quốc họ Văn (聞) có danh tiếng

 Văn Nhất Đa, nhà thơ và học giả người Trung Quốc

Người Triều Tiên họ Mun có danh tiếng
 Moon Sun Myung (Hangul: 문선명, Hanja: 文鮮明, Hán Việt: Văn Tiên Minh), giáo sĩ Hàn Quốc
 Moon So-ri (Hangul: 문소리, Hanja: 文素利, Hán Việt: Văn Tố Lợi), diễn viên Hàn Quốc
 Moon Dae-Sung (Hangul: 문대성, Hanja: 文大成, Hán Việt: Văn Đại Thành), võ sĩ taekwondo Hàn Quốc
 Eric Mun, tên thật là Mun Jung-hyuk (Hangul: 문정혁, Hanja: 文晸赫, Hán Việt: Văn Trinh Hách), ca sĩ Hàn Quốc
 Moon Chae Won (Hangul: 문채원, Hanja: 文彩元, Hán Việt: Văn Thái Nguyên), diễn viên Hàn Quốc
 Moon Geun Young (Hangul: 문근영, Hanja: 文根英, Hán Việt: Văn Căn Anh), diễn viên Hàn Quốc
 Moon Jun Young (Hangul: 문준영, Hanja: 文俊英, Hán Việt: Văn Tuấn Anh), ca sĩ Hàn Quốc
 Moon Jae-in (1953-) (Hangul: 문재인, Hanja: 文在寅, âm Hán Việt: Văn Tại Dần) Tổng thống Hàn Quốc (2017-2022)
Joo Won, tên thật Moon Joo Won (Hangul:문준원, Hanja: 文周元, Hán Việt: Văn Chu Nguyên), diễn viên Hàn Quốc
Tae-il, tên thật Moon Tae-il (Hangul: 문태일, Hanja: 文泰一, Hán Việt: Văn Thái Nhất), thành viên nhóm nhạc NCT Hàn Quốc

Tham khảo

Họ người Việt Nam
Họ người Trung Quốc
Họ người Triều Tiên


title: Polyplectropus orientalis

text:
Polyplectropus orientalis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Megachile luteicornis

text:
Megachile luteicornis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1973


title: Ratzert

text:
Ratzert là một đô thị thuộc huyện Neuwied, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Ratzert có diện tích 2,78 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 226 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Neuwied


title: Saint-Pierre-d'Allevard

text:
Saint-Pierre-d'Allevard là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintpierredallevard


title: Monadicus

text:
Monadicus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1860 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Monadicus amriki Garg, Vasu & Vats, 1995
 Monadicus biguttatus Candèze, 1900
 Monadicus bilaesus (Germar, 1844)
 Monadicus bruchi Schwarz, 1906
 Monadicus brunnipennis Candèze, 1865
 Monadicus colocassius Vats & Chauhan, 1991
 Monadicus emys Candèze, 1860
 Monadicus fairmairei Fleutiaux, 1932
 Monadicus gagates Fleutiaux, 1919
 Monadicus hova (Candèze, 1889)
 Monadicus humeralis Steinheil, 1875
 Monadicus inconstans (Fairmaire, 1901)
 Monadicus mobiliceps Candèze, 1860
 Monadicus monadicoides (Schwarz, 1903)
 Monadicus nanus Candèze, 1893
 Monadicus perrieri (Fairmaire, 1901)
 Monadicus pyrusus Vats & Chauhan, 1991

Chú thích

Tham khảo

}}

Negastriini


title: Pepila subparallela

text:
Pepila subparallela là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi & D'Alessandro miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Pepila


title: Bellamya (chi ốc nước ngọt)

text:
Bellamya là một chi ốc nước ngọt có mang và vảy, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Viviparidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Bellamya bao gồm:
 Bellamya chinensis (Reeve 1863) - Chinese mystery snail, đồng nghĩa: Cipangopaludina chinensis (Gray, 1834)
 Bellamya constricta
 Bellamya contracta
 Bellamya costulata
 Bellamya crawshayi
 Bellamya ecclesi
 Bellamya heudei guangdungensis (Kobelt, 1906)
 Bellamya jeffreysi
 Bellamya jucunda
 Bellamya leopoldvillensis
 Bellamya liberiana
 Bellamya monardi
 Bellamya mweruensis
 Bellamya pagodiformis
 Bellamya phthinotropis
 Bellamya robertsoni
 Bellamya rubicunda
 Bellamya trochearis

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Some info at:
 GBIF info at:

Viviparidae


title: Ivors

text:
Ivors là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 100 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Notascea straba

text:
Notascea brevispinula là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Cuzco region in Peru.

Tham khảo

Liên kết ngoài
discoverlife.org


title: Dicranomyia splendidula

text:
Dicranomyia splendidula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Fulgoraria kaneko

text:
Fulgoraria kaneko là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fulgoraria


title: Macrocoma palmaensis

text:
Macrocoma palmaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Palm miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Macrocoma


title: Bulbophyllum mesodon

text:
Bulbophyllum mesodon là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

mesodon]]

M


title: Caryota no

text:
Caryota no là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Becc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1871.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chi Móc
Thực vật được mô tả năm 1871
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia
Thực vật đặc hữu Borneo


title: Tào Tuấn

text:
Tào Tuấn có thể là một trong những nhân vật sau:
 Tào Tuấn, hoàng thân nhà Tào Ngụy thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc
 Tào Tuấn, diễn viên điện ảnh Trung Quốc
 Tam quốc diễn nghĩa, bản dịch của Phan Kế Bính phiên âm tên của Tào Ngụy Minh đế (曹叡) là Tào Tuấn (xem tại đây), nhưng các tự điển thông dụng hiện nay đều phiên chữ 叡 là Duệ. Tham khảo tại đây.


title: Xylophanes lamontagnei

text:
Xylophanes lamontagnei là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Venezuela, Ecuador và Peru.
Nó giống như Xylophanes ceratomioides.

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes


title: Oecetis yukii

text:
Oecetis yukii là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: (35483) 1998 FQ12

text:
{{DISPLAYTITLE:(35483) 1998 FQ12}}

(35483) 1998 FQ12 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 20 tháng 3 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 35001–36000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Montricher-Albanne

text:
Montricher-Albanne là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 600-2926 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Savoie


title: Fuchsia orientalis

text:
Fuchsia orientalis là một loài thực vật thuộc họ Onagraceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 León-Yánez, S. & Pitman, N. 2004. Fuchsia orientalis . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
orientalis


title: Leucocoprinus

text:
Leucocoprinus là một chi nấm trong họ Agaricaceae. Loài điển hình là Leucocoprinus cepistipes. Chi này phân bố rộng rãi và gồm khoảng 40 loài.

Các loài
Leucocoprinus badhamii
Leucocoprinus biornatus
Leucocoprinus brebissonii
Leucocoprinus caldariorum
Leucocoprinus cepistipes
Leucocoprinus cretaceus
Leucocoprinus cygneus
Leucocoprinus discoideus
Leucocoprinus flavescens
Leucocoprinus fragilissimus
Leucocoprinus holospilotus
Leucocoprinus ianthinus
Leucocoprinus medioflavus
Leucocoprinus straminellus
Leucocoprinus sulphurellus
Leucocoprinus tenellus
Leucocoprinus wynniae
Leucocoprinus zeylanicus

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Agaricaceae
Động vật được mô tả năm 1888


title: 3181 Ahnert

text:
3181 Ahnert (1964 EC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 3 năm 1964 bởi Freimut Börngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3181 Ahnert

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Thiên thể phát hiện năm 1964


title: Hypnoidus suturalis

text:
Hypnoidus suturalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Hypnoidus


title: Flintbek

text:
Flintbek là một đô thị thuộc quận Rendsburg-Eckernförde, bang Schleswig-Holstein.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Flintbek

Xã và đô thị ở huyện Rendsburg-Eckernförde


title: Đảo bảo tàng (định hướng)

text:
Đảo bảo tàng có thể chỉ đến:

 Đảo bảo tàng ở Berlin
 Đảo bảo tàng ở München


title: Nhà Hồ

text:
Nhà Hồ (chữ Nôm: 茹胡, chữ Hán: 胡朝, Hán Việt: Hồ triều) là một triều đại quân chủ trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu khi Hồ Quý Ly lên ngôi năm 1400 sau khi giành được quyền lực từ tay nhà Trần và chấm dứt khi Hồ Hán Thương bị quân Minh bắt vào năm 1407 – tổng cộng là 7 năm. Quốc hiệu Đại Việt đã đổi thành Đại Ngu năm 1400.

Thành lập
Nhà Hồ do Hồ Quý Ly, một đại quý tộc và đại thần nhà Trần thành lập. Từ năm 1371, Hồ Quý Ly, khi đó mang họ Lê, được tham gia triều chính nhà Trần, được vua Trần Dụ Tông cho làm Trưởng cục Chi hậu. Sau, vua Trần Nghệ Tông đưa ông lên làm Khu mật đại sứ, lại gả em gái là công chúa Huy Ninh.

Sau biến cố Dương Nhật Lễ, cái chết của Trần Duệ Tông và sự cướp phá của Chiêm Thành, nhà Trần ngày càng suy sụp. Thời hậu kỳ nhà Trần, mọi việc chính sự do Thượng hoàng Trần Nghệ Tông quyết định. Trần Nghệ Tông lại rất trọng dụng Hồ Quý Ly nên khi về già thường ủy thác mọi việc cho Quý Ly quyết định. Dần dần binh quyền của Quý Ly ngày một lớn, Nghệ Tông tuổi cao sức yếu cũng không kìm chế nổi.

Năm 1394 Trần Nghệ Tông mất, Hồ Quý Ly được phong làm Phụ chính Thái sư nhiếp chính, tước Trung tuyên Vệ quốc Đại vương, nắm trọn quyền hành trong nước.

Sau khi vua Trần dời đô từ Thăng Long vào Thanh Hóa và giết hàng loạt quần thần trung thành với nhà Trần, tháng 2 năm Canh Thìn 1400, Hồ Quý Ly truất ngôi của cháu ngoại là Trần Thiếu Đế, tự lên làm vua lấy quốc hiệu là Đại Ngu, lập nên nhà Hồ.

Kinh tế - xã hội

Tiền giấy được phát hành lần đầu tiên năm 1396 dưới thời vua Trần Thuận Tông, tuy nhiên người quyết định khi đó có lẽ là Hồ Quý Ly. Sau này, trong thời đại của mình, nhà Hồ đã có một số cải cách về hành chính, kinh tế, xã hội như: làm sổ hộ tịch, hạn chế gia nô, lập kho dự trữ thóc gạo, định lại quan chế và hình luật, thuế và tô ruộng, di dân khẩn hoang, lập cơ quan chăm sóc y tế v.v... Tuy nhiên, các cải cách của nhà Hồ hầu như không giành được thành công, và những thủ đoạn mà Hồ Quý Ly đã làm để lên ngôi khiến dân chúng xa lánh nhà Hồ.

Hành chính
Dưới triều Hồ Hán Thương, năm 1401 đã cho làm sổ hộ tịch trong cả nước, lập phép hạn chế gia nô. Năm 1403, di dân không có ruộng đến Thăng Hoa (vùng đất mới thu được sau khi Chiêm Thành dâng nộp năm 1402, gồm 4 châu Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa tức là đất các huyện Thăng Bình, Tam Kỳ, Quế Sơn, Duy Xuyên thuộc tỉnh Quảng Nam ngày nay, huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, Mộ Đức, Đức Phổ thuộc tỉnh Quảng Ngãi ngày nay). Cùng năm đặt Quảng tế (cơ quan coi về mặt y tế).

Luật pháp
Ban hành cuối năm 1401, như thời nhà Trần.

Kinh tế

Việc đổi tiền được Hồ Quý Ly khởi xướng thực hiện từ trước khi nhà Hồ được chính thức thành lập (1400). Năm 1396, tháng 4, Hồ Quý Ly khi đó nắm toàn quyền điều hành nhà Trần bắt đầu phát tiền giấy Thông bảo hội sao. Cứ một quan tiền đồng đổi lấy một quan 2 tiền giấy. Cấm tuyệt tiền đồng, không được chứa lén, tiêu vụng, tất cả thu hết về kho Ngao Trì ở kinh thành và trị sở các xứ. Kẻ nào vi phạm cũng bị trị tội chết như làm tiền giả.
Thể thức tiền giấy: tờ 10 đồng vẽ rong, tờ 30 đồng vẽ sóng, tờ một tiền vẽ mây, tờ 2 tiền vẽ rùa, tờ 3 tiền vẽ lân, tờ 5 tiền vẽ phượng, tờ một quan vẽ rồng. Kẻ làm tiền giả bị tội chết, ruộng đất, tài sản tịch thu.

Tuy nhiên, việc dùng tiền giấy không được sự ủng hộ của dân chúng và nhà Hồ đã thất bại trong cuộc cải cách tiền tệ này. Thực ra, đến năm 1403, tức là sau bảy năm ban hành, tiền giấy vẫn không được ưa dùng, và do nhà nước cấm tiền đồng, nhân dân buộc phải trao đổi theo hình thức hàng đổi hàng. Nhà nước đã phải định giá tiền giấy cho trao đổi, lập điều luật định tội không tiêu tiền giấy.

Lý do quan trọng nhất là tiền Thông bảo hội sao của nhà Hồ rất dễ làm giả (thời đó chưa có các công nghệ chống làm tiền giả phức tạp như ngày nay). Ngoài ra, mực in tiền thời đó cũng không bền, chỉ cần dính mưa, dính nước là nhòe không tiêu được nữa, người chủ coi như mất tài sản (tiền đồng thì không sợ ướt như vậy). Như vậy việc dùng tiền giấy thời đó đã đi ngược nguyên tắc phát hành tiền tệ, đó là phải có đủ cơ sở để nhân dân tin tưởng vào giá trị giao dịch của đồng tiền. Một lượng lớn tiền giả được tung ra tất yếu dẫn tới việc tiền giấy bị mất giá, tức là lạm phát. Ngoài ra, nếu triều đình lạm dụng việc in tiền giấy để bù đắp thiếu hụt ngân khố thì lạm phát càng nghiêm trọng.

Một số học giả đương đại ca ngợi cải cách của Hồ Quý Ly về phát hành tiền giấy là "đi trước thời đại", nhưng thực ra chính sách phát hành tiền giấy đã được nhà Tống (Trung Quốc) áp dụng từ 3 thế kỷ trước đó, nên cũng không thể coi đây là "phát minh" của Hồ Quý Ly. Vấn đề là nhà Tống đã nhận ra những nhược điểm của tiền giấy vào thời kỳ đó (dễ làm giả, người dân không tin tưởng) nên không áp dụng với quy mô lớn, phần lớn tiền tệ của nhà Tống vẫn là tiền đồng. Sau này nhà Nguyên kế tiếp nhà Tống, thời Nguyên Vũ Tông (cai trị 1307-1311) do bị thiếu hụt ngân khố nên đã hạ lệnh in rất nhiều tiền giấy, kết quả là tiền giấy bị mất giá trị nghiêm trọng, đời sống nhân dân xáo trộn. Hồ Quý Ly cũng giải quyết vấn đề ngân khố theo cách làm của Nguyên Vũ Tông, và kết quả là cũng thất bại giống hệt như vậy.

Cũng có quan điểm cho rằng việc Hồ Quý Ly phát hành tiền giấy, cấm tiêu tiền đồng không chỉ vì vấn đề ngân khố, mà còn để thu về tiền đồng nhằm lấy nguyên liệu đúc vũ khí (súng thần công thời đó đúc bằng đồng). Đây là một sáng kiến xuất phát từ nhu cầu phục vụ chiến tranh chứ không phải nhu cầu phát triển kinh tế hàng hóa. Một số học giả đương đại cho rằng chính sách phát hành tiền giấy nhằm phát triển trao đổi thương mại, nhưng thực ra họ đã nhầm lẫn lớn về mục đích thực của Hồ Quý Ly.

Theo Phan Huy Chú bình trong sách Lịch triều hiến chương loại chí:
Tiền giấy chẳng qua chỉ là mảnh giấy vuông, phí tổn chỉ đáng 5, 3 đồng tiền mà đổi lấy vật đáng 5, 6 trăm đồng của người ta, có nhiên không phải là cái đạo đúng mức. Vả lại, người có tiền giấy cất giữ cũng dễ rách nát, mà kẻ làm giả mạo sinh ra không cùng, thực không phải là cách bình ổn vật giá mà lưu thông của cải vậy. Quý Ly không xét kỹ đến cái gốc lợi hại, chỉ ham chuộng hư danh sáng chế, để cho tiền của hàng hóa thường vẫn lưu thông tức là sinh ra ứ đọng, khiến dân nghe thấy đã sợ, thêm mối xôn xao, thế có phải chế độ bình trị đâu!

Năm 1400, đánh thuế thuyền buôn, định 3 mức thượng, trung, hạ. Mức thượng đánh thuế mỗi thuyền 5 quan, mức trung 4 quan, mức hạ 3 quan. Năm 1402 định lại các lệ thuế và tô ruộng. Trước đây, mỗi mẫu thu 3 thăng thóc, nay thu 5 thăng. Bãi dâu, trước thu mỗi mẫu 9 quan hoặc 7 quan tiền, nay thu hạng thượng đẳng mỗi mẫu 5 quan tiền giấy, hạng trung đẳng mỗi mẫu 4 quan tiền giấy, hạng hạ đẳng 3 quan tiền giấy. Tiền nộp hằng năm của đinh nam trước thu 3 quan, nay chiếu theo số ruộng, người nào chỉ có 5 sào ruộng thì thu 5 tiền giấy; từ 6 sào đến một mẫu thì thu một quan; 1,1 mẫu đến 2 mẫu thu 2 quan; từ 2,1 mẫu đến 2,5 mẫu thu 2 quan 6 tiền; từ 2,6 mẫu trở lên thu 3 quan. Đinh nam không có ruộng hay trẻ mồ côi, đàn bà góa thì dẫu có ruộng cũng không thu.

Như vậy, có thể thấy việc đánh thuế của nhà Hồ có sự phân biệt, phân loại rõ ràng hơn so với trước đây.

Năm 1401, lập kho thường bình dự trữ thóc để ổn định kinh tế.

Năm 1403, ban hành cân, thước, thưng, đấu, định giá tiền giấy, cho dân mua bán với nhau.

Ngoại giao
Xem thêm: Chiến tranh Việt-Chiêm 1400-1407

Quan hệ của nhà Hồ với nhà Minh ở Trung Quốc và Chiêm Thành lúc bấy giờ khá phức tạp. Nhà Minh sau khi thống nhất Trung Quốc năm 1368 bắt đầu có ý định nhòm ngó xuống phương nam. Trên mặt trận này, nhà Hồ đã phải nhún nhường hết mức, thậm chí năm 1405 đã phải cắt 59 thôn ở Lộc Châu (tỉnh Lạng Sơn ngày nay) để mong tránh được họa binh đao nhưng cuối cùng cũng không tránh khỏi họa xâm lăng của nhà Minh năm 1406.

Đối với Chiêm Thành, quan hệ vẫn là giữa nước lớn (Đại Ngu) và nước nhỏ (Chiêm Thành). Trong suốt thời kỳ đầu (1400-1403) nhà Hồ liên tục đem quân tấn công Chiêm Thành và đã chiếm được một phần lãnh thổ từ Chiêm Thành. Sau khi chiếm được lãnh thổ từ Chiêm Thành,nhà Hồ lập ra xứ Thăng Hoa (Quãng Nam và Quảng Ngãi ngày nay). Lúc này lãnh thổ nước ta đã tới tận Quảng Ngãi.

Việc thi cử

Từ cuối thời Trần (1396), Hồ Quý Ly đã thay đổi chế độ thi cử, bỏ cách thi ám tả cổ văn chuyển sang tứ trường văn thể.

Năm 1404, Hồ Hán Thương định thể thức thi chọn nhân tài: Cứ tháng 8 năm trước thi Hương, ai đỗ thì được miễn tuyển bổ; lại tháng 8 năm sau thi Hội, ai đỗ thì thi bổ thái học sinh. Rồi năm sau nữa lại bắt đầu thi hương như hai năm trước. Phép thi phỏng theo lối văn tự ba trường của nhà Nguyên nhưng chia làm 4 kỳ, lại có kỳ thi viết chữ và thi toán, thành ra 5 kỳ. Quan nhân, người làm trò, kẻ phạm tội đều không được dự thi.

Tháng 8 năm 1400, Hồ Quý Ly mở khoa thi Thái học sinh. Lấy đỗ Lưu Thúc Kiệm, Nguyễn Trãi, Lý Tử Tấn, Vũ Mộng Nguyên, Hoàng Hiến, Nguyễn Thành, Nguyễn Nhữ Minh (Nguyễn Quang Minh) v.v gồm 20 người. Tháng 8 năm 1405, Hồ Hán Thương sai bộ Lễ thi chọn nhân tài, đỗ được 170 người. Lấy Hồ Ngạn, Lê Củng Thần sung làm Thái học sinh lý hành; Cù Xương Triều và 5 người khác sung làm Tư Thiện đường học sinh.

Tôn giáo
Nhà Hồ không tôn sùng đạo Phật như trước mà tôn trọng Nho giáo hơn. Năm 1396, theo lời Hồ Quý Ly, vua Trần Thuận Tông đã xuống chiếu sa thải các tăng đạo chưa đến 50 tuổi trở xuống, bắt phải hoàn tục. Lại thi những người thông hiểu kinh giáo, ai đỗ thì cho làm Đường đầu thủ (Tăng đường đầu mục), tri cung, tri quán, tri tự, còn lại thì cho làm kẻ hầu của người tu hành.

Xây thành lũy quân sự

Trước họa xâm lăng của nhà Minh, nhà Hồ đã phải lo củng cố quân sự.

Năm 1397, Quý Ly bức vua Trần dời đô vào Thanh Hóa, đặt Thăng Long (hay Đại La Thành) thành Đông Đô, gọi thành mới xây ở núi An Tôn thuộc Thanh Hóa là Tây Đô. Thành Tây Đô trở thành kinh đô của nhà Hồ

Thành nhà Hồ xây dựng ở vị trí đặc biệt hiểm yếu, nằm giữa hai con sông lớn là sông Mã và sông Bưởi, vây quanh là hệ thống núi non hiểm trở: Đốn Sơn, Yên Tôn, Hắc Khuyển, Xuân Đài, Trác Phong, Tiến Sĩ, Kim Ngọ, Ngưu Ngọa, Voi. Có lẽ Hồ Quý Ly cũng nhận ra rằng lòng dân - nhất là ở Thăng Long, không ủng hộ việc Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần nên đã lui về Tây Đô. Ngoài ra, việc dời đô còn nằm trong chiến lược phòng thủ đối với nhà Minh.

Năm 1404, Hồ Hán Thương cho đóng thuyền đinh sắt, có hiệu là Trung tàu tải lương, Cổ lâu thuyền tải lương, nói là chở lương, nhưng trên có đường đi lại để tiện chiến đấu, dưới thì hai người chèo một mái chèo. Năm 1405, Hồ Hán Thương lệnh cho những nơi đầu nguồn ở các trấn nộp gỗ làm cọc. Châu Vũ Ninh thì cho lấy gỗ ô mễ ở lăng Cổ Pháp đưa đến cho quân đóng cọc ở các cửa biển và những nơi xung yếu trên sông Cái (sông Hồng) để phòng giặc phương Bắc. Tháng 6, đặt bốn kho quân khí. Không kể là quân hay dân, hễ khéo nghề đều sung vào làm việc.

Tháng 7, Hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương đi tuần tra xem xét núi sông và các cửa biển, ở kinh lộ, để kiểm tra xem xét thế hiểm yếu của các nơi, tháng 9 tổ chức lại quân đội. Định quân Nam ban và Bắc ban chia thành 12 vệ; quân Điện hậu đông và tây chia thành 8 vệ; mỗi vệ 18 đội, mỗi đội 18 người; đại quân thì 30 đội, trung quân thì 20 đội, mỗi doanh là 15 đội, mỗi đoàn là 10 đội; cấm vệ đô thì 5 đội. Đại tướng quân thống lĩnh cả.

Nhà Hồ sai Hoàng Hối Khanh đốc suất dân phu đắp thành Đa Bang (huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây ngày nay), sai quân vệ Đông Đô đóng cọc chặn cửa sông Bạch Hạc (ngã ba sông Hồng chảy qua thành phố Việt Trì ngày nay) để chống thủy quân giặc từ Tuyên Quang xuống.

Tháng 7 năm 1406, Hồ Hán Thương ra lệnh cho các lộ đóng cọc gỗ ở bờ phía nam sông Cái, từ thành Đa Bang đến Lỗ Giang và từ Lạng Châu đến Trú Giang để làm kế phòng thủ.

Trong các thành lũy, Thành nhà Hồ là lớn nhất, có chu vi trên 3,5 km, rộng khoảng 150 hécta được xây dựng chỉ vỏn vẹn trong vòng 3 tháng, tiến độ nhanh như vậy thì có thể thấy được sự khó nhọc, vất vả của binh lính, người dân bị điều đi làm phu xây dựng thành. Nhà Hồ đã không quan tâm đến việc khoan thư sức dân, liên tục bắt binh lính, phu phen xây dựng thành lũy, bất kể đời sống người dân lúc ấy vô cùng khốn khó. Câu chuyện về nàng Bình Khương có chồng là dân phu bị chết khi xây dựng Thành nhà Hồ, nàng đã đập đầu chết theo và được dân chúng lập đền thờ, phần nào cho thấy sự oán hận của người dân đối với các công trình xây dựng của nhà Hồ. Dù Hồ Quý Ly chọn Thanh Hóa làm kinh đô, nhưng khắp tỉnh Thanh Hóa lại không hề có một am, miếu nào thờ Hồ Quý Ly, trong khi có hơn 70 đền thờ Trần Khát Chân (vị tướng bị Hồ Quý Ly giết). Ngay chân thành nhà Hồ, người dân dựng ngôi đền thờ người đốc công bị Hồ Quý Ly chém đầu vì để chậm tiến độ xây thành. Điều đó cho thấy nhân dân thời đó oán ghét Hồ Quý Ly đến thế nào.

Nhà Hồ đã huy động kiệt quệ khả năng nhân dân để có thành lũy vững chắc chống quân Minh. Nhưng kết cục sau đó ngược lại hẳn, nhà Hồ thất bại nhanh chóng trước quân Minh. Rốt cục thì thành cao hào sâu cũng không thể cứu vãn được một triều đại đã mất lòng dân.

Cuộc xâm lăng của nhà Minh

Bại trận trước kẻ địch

Trong khi đó, tháng 4 năm 1406, nhà Minh sai Hàn Quan và Hoàng Trung đem 10 vạn quân ở Quảng Tây sang, mượn cớ đưa con cháu nhà Trần là Trần Thiêm Bình về làm vua. Qua một số trận giao tranh nhỏ, quân Hồ thắng trận, quân Minh phải giao nộp Thiêm Bình mới được rút lui.

Tháng 9 năm ấy, nhà Minh sai Trương Phụ, Trần Húc, đem 40 vạn quân đánh vào cửa ải Pha Lũy (cửa khẩu Hữu Nghị ngày nay), Mộc Thạnh, Lý Bân cũng đem 40 vạn quân đánh vào cửa ải Phú Lệnh (gần thị xã Hà Giang ngày nay), hai đạo quân tổng cộng là 80 vạn

Tháng 10, quân Minh hội ở sông Bạch Hạc, bày doanh trại bờ bắc sông Cái, đến tận Trú Giang. Ngày 2 tháng 12, người Minh chiếm được Việt Trì, bờ sông Mộc Hoan và chỗ đóng cọc ở sông Bạch Hạc. Tướng chỉ huy quân Tả Thánh Dực là Hồ Xạ không giữ nổi, phải dời hàng trận sang phía nam sông Cái.

Đêm mùng 7, người Minh cho khiêng thuyền ra bờ phía bắc bãi sông Thiên Mạc. Tướng quân Trần Đĩnh đánh bại quân Minh. Đêm ngày mùng 9, quân Minh đánh úp quân họ Hồ ở bãi Mộc Hoàn. Tướng chỉ huy quân Nguyễn Công Khôi, không phòng bị, thuyền bị cháy gần hết, toàn quân bị tiêu diệt. Thủy quân ở phía trên và phía dưới không ai đến cứu, chỉ từ xa xin Hồ Nguyên Trừng xem ai có thể thay giữ chỗ đó. Quân Minh liền vượt sông làm cầu phao để sang.

Sáng ngày 12, Trương Phụ cùng Hoàng Trung, Thái Phúc tiến công phía tây bắc thành Đa Bang. Mộc Thạnh cùng Trần Tuấn tiến công phía đông nam thành. Nguyễn Tông Đỗ, chỉ huy quân Thiên Trường đào thành cho voi ra. Người Minh dùng hỏa tiễn bắn voi. Voi lui lại, người Minh theo voi đánh vào. Thành bị hạ. Quân ở dọc sông tan vỡ, lui giữ Hoàng Giang. Người Minh vào Đông Đô.

Theo Minh sử: quân Minh dùng hỏa khí công kích mạnh mẽ để hỗ trợ cho binh lính trèo lên chiếm mặt thành, quân Minh thừa thế ồ ạt kéo vào thành. Tướng nhà Hồ trong thành dùng voi chiến phản kích, nhưng quân Minh tung kỵ binh ứng chiến, ngựa của quân Minh đều có trùm da hổ, voi trông thấy tưởng hổ thật, hoảng sợ tháo lui, quân nhà Hồ tan vỡ, thành bị chiếm.

Năm 1407, ngày 20 tháng 2, Hồ Nguyên Trừng tiến quân đến sông Lô, quân Minh giữ hai bên bờ sông đánh kẹp lại, quân Hồ thất bại, lui giữ Muộn Khẩu (cửa sông Hồng ở Giao Thủy, Nam Định ngày nay). Hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương đều trở về Thanh Hóa. Hồ Đỗ, Hồ Xạ bỏ Bình Than qua Thái Bình, Đại Toàn đến Muộn Khẩu, hợp sức đắp lũy, đúc hỏa khí, đóng thuyền chiến để chống lại. Quân Minh đối lũy với quân Hồ, ngày đêm đánh nhau, vì nắng mưa, dịch bệnh, bùn lầy ẩm uớt khó ở, bèn dời đến đóng ở Hàm Tử, lập doanh trại phòng bị nghiêm ngặt. Hồ Nguyên Trừng và Hồ Đỗ cũng dời quân đến Hoàng Giang, lại đón Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương từ Thanh Hóa tới.

Ngày 13 tháng 3, Hồ Nguyên Trừng cùng Hồ Đỗ, Đỗ Mãn tiến quân đến cửa Hàm Tử đánh quân Minh song thất bại. Hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương dẫn các tướng và quan lại vượt biển trở về Thanh Hóa. Hồ Đỗ, Hồ Xạ chạy về vùng Tổng Vạn Xuân, của sông Hóa Thái Bình. Ngày 23 tháng 4, quân Minh đánh vào Lỗi Giang, quân Hồ không đánh mà tan. Ngày 29, quân Minh đánh vào cửa biển Điển Canh, thủy quân nhà Hồ tự tan vỡ.

Ngày 5 tháng 5, quân Minh đánh vào cửa biển Kỳ La (huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh ngày nay). Ngày 11, quân Minh đánh vào Vĩnh Ninh. Quân Minh bắt được Hồ Quý Ly ở bãi Chỉ Chỉ; Hồ Nguyên Trừng ở cửa biển Kỳ La. Ngày 12, bắt được Hồ Hán Thương và thái tử Nhuế ở núi Cao Vọng (Kỳ Anh, Hà Tĩnh). Nhà Hồ sụp đổ.

Trương Phụ, Mộc Thạnh sai Liễu Thăng, Lỗ Lân, Trương Thăng, Du Nhượng, Lương Định, Thân Chí bắt giải Hồ Quý Ly và các con cháu cùng các tướng Hồ Đỗ, Nguyễn Ngạn Quang, Lê Cảnh Kỳ; Đoàn Bổng, Trần Thang Mông, Phạm Lục Tài cùng ấn tín đến Kim Lăng. Tháng 8, Trương Phụ và Mộc Thạnh đem quân về, lưu lại Lữ Nghị, Hoàng Phúc trấn giữ.
Biết tin nhà Hồ sụp đổ, nông dân đã nổi dậy khởi nghĩa, cụ thể:
 Trần Nguyệt Hồ
 Trần Ngỗi
 Phạm Chấn
 Phạm Tất Đại
 Phạm Ngọc
 Trần Quý Khoáng
 Lê Ngã
 Trần Nguyên Thôi
 Trần Nguyên Khang

Nhận định
Công cuộc cải cách của nhà Hồ thực hiện chỉ được trong thời gian quá ngắn ngủi. Cũng như nhiều cuộc cải cách khác trong lịch sử, cuộc cải cách của Hồ Quý Ly vấp phải sự phản đối trong nước, nhưng không phải vì vậy mà nhìn nhận cuộc cải cách hoàn toàn tiêu cực. Như trường hợp "Biến pháp Thương Ưởng" đời Chiến quốc ở nước Tần trong lịch sử Trung Quốc, thời kỳ đầu cũng gây sốc mạnh trong xã hội nước Tần, nhưng sau đó vẫn được duy trì và nhờ vậy mà nước Tần trở thành một nước hùng mạnh, tạo tiền đề cho sự thống nhất toàn quốc. Sự phản ứng của dân chúng nước Tần cũng lắng dần theo thời gian. Vấn đề của cuộc cải cách nhà Hồ là nó chưa đủ thời gian để phát huy tác dụng. Mặt khác, các nhà nghiên cứu hiện đại cho rằng các chính sách cải cách đó chủ yếu phục vụ cho lợi ích chiến tranh; hơn thế nữa cuộc cải cách được thực hiện dồn dập trong thời gian ngắn nhưng không thích hợp với bối cảnh xã hội: dùng chữ Nôm để đề cao ý thức dân tộc nhưng giới sỹ phu đã quen dùng chữ Hán, dùng tiền giấy tuy tiết kiệm nhưng dễ bị làm giả, dễ hư hỏng nên bị dân chúng phản đối, hạn điền và hạn nô làm giảm lợi ích của địa chủ, quý tộc cũ... Cuộc cải cách gây xáo trộn lớn trong tâm lý mọi người và sự bất bình, chia rẽ sâu sắc trong xã hội. Sự bất bình còn chưa kịp lắng xuống thì đã có thế lực ngoại quốc xen vào cùng tiếng hô hào "lật đổ" khiến số đông người trong nước Đại Ngu đồng tình.

Vào giai đoạn cuối của nhà Trần, thế nước đã suy, nhân dân đói khổ, nhưng nhà Hồ lại không “khoan thư sức dân” mà còn tiến hành chiến tranh với Chiêm Thành và dời đô về Thanh Hóa, bắt dân chúng lao dịch để xây xây thành trì kiên cố, khiến cho dân chúng càng thêm lầm than, oán ghét nhà Hồ. Mặc dù có quân đội mạnh, thành cao, hào sâu nhưng cuộc kháng chiến chống Minh của Hồ Quý Ly chỉ kéo dài được hơn 6 tháng. Tả tướng quốc Hồ Nguyên Trừng (con trai cả của Hồ Quý Ly) cũng nhận ra điều này khi nói rằng: “Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo mà thôi”

Việc dời đô từ Thăng Long, nơi trung tâm đô hội, quy tụ nhân tâm trong nước, vào Thanh Hóa cũng cho thấy một phần biểu hiện của việc nhà Hồ mất lòng dân ở vùng căn bản Bắc Bộ. Khi không có được sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng trong nước, nhà Hồ gặp vô vàn khó khăn khi phải chống ngoại xâm và đã thất bại nhanh chóng, không thể duy trì được cuộc kháng chiến trường kỳ mà nhà Lý, nhà Trần từng làm chống phương Bắc.

Trước nguy cơ can thiệp dùng chiêu bài "phù Trần diệt Hồ" của nhà Minh, nhà Hồ không kịp thời có những điều chỉnh cần thiết để quy tụ lòng người và có biện pháp ngoại giao mềm dẻo hơn để duy trì hòa bình cần thiết. Trái lại nhà Hồ chủ trương dùng biện pháp cứng rắn để đối phó với kẻ địch mạnh hơn nhiều trong khi mình chưa đủ thực lực và "chân đứng" trong nước, và hơn nữa khả năng quân sự của các nhà cầm quyền triều Hồ lại không có gì nổi bật.

Còn một nguyên nhân khác dẫn đến thất bại của nhà Hồ. Đối với vấn đề Chiêm Thành, nhà Hồ đã mắc sai lầm. Trước đây khi gặp giặc Nguyên-Mông, nhà Trần chủ trương liên minh với Chiêm Thành, 2 bên gác lại mâu thuẫn để cùng chống giặc mạnh; vua Đại Hành nhà Tiền Lê rất giỏi về quân sự nhưng cũng chỉ phát binh đánh Chiêm sau khi đã làm nhà Tống thua tơi tả phải chùn tay ở phía bắc. Nhà Hồ thì ngược lại, vừa lập nước đã liên tiếp đánh Chiêm, tuy đất đai có được mở nhưng sức lực hao mòn, chỗ đất mới chưa đứng vững chân được để làm nơi dung thân khi bị phương bắc ép xuống, nước Chiêm khi đó đã thành kẻ thù không thể xin nhờ cậy.

Như vậy nhà Hồ chẳng những tự cô lập mình trong chính sách đối nội mà trong chính sách đối ngoại cũng tự cô lập nốt. Trong không được lòng dân, ngoài không có liên minh, kẻ địch mạnh hơn gấp bội, nhà Hồ thất bại là tất yếu. Thất bại của nhà Hồ là bài học sâu sắc trong việc giữ nước mà nhà Hậu Lê (tạm lập Trần Cảo) và nhà Mạc (đầu hàng nhà Minh trên danh nghĩa) sau này đã rút ra kinh nghiệm để không mắc phải sai lầm tương tự, gây ra cảnh "nước mất nhà tan".

Sau 500 năm giành được quyền tự chủ, Việt Nam lại mất về tay Trung Quốc. Sau Khúc Thừa Mỹ, tới đầu thế kỷ 15, người cai trị Việt Nam lại bị bắt làm tù binh. Cha con Hồ Quý Ly chỉ có phong thái của những ông vua văn trị, những ông quan mũ cao áo dài mà không phải là những chiến tướng khi có chiến sự, do đó đều chịu trói về Bắc mà không dám chọn lấy cái chết oanh liệt khi đại cuộc không thể cứu vãn. Việc mất nước của nhà Hồ để lại hậu quả tổn thất không nhỏ cho nước Đại Việt, nhất là về văn hoá.

Các vua nhà Hồ

Thế phả nhà Hồ

Xem thêm
Nhà Trần
Nhà Hậu Trần
Hồ Quý Ly
Hồ Hán Thương
Đại Ngu
Quân đội nhà Hồ
Hoàng Hối Khanh
Chiến tranh Việt-Chiêm 1400-1407
Chiến tranh Đại Ngu - Minh

Chú thích

Tham khảo
Đại Việt sử ký toàn thư - Bản điện tử
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục - Bản điện tử
Văn Tạo (2006), Mười cuộc cải cách, đổi mới trong lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Đại học sư phạm
 Viện sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Hall, Kenneth R., ed. (2008). Secondary Cities and Urban Networking in the Indian Ocean Realm, C. 1400–1800. Volume 1 of Comparative urban studies. Lexington Books. . Retrieved 7 August 2013.
 Taylor, K. W. (2013). A History of the Vietnamese (illustrated ed.). Cambridge University Press. . Retrieved 7 August 2013.
 Viet Nam Toan Thu, by Pham Van Son
 Viet Nam Su Luoc, by Trần Trọng Kim

Lịch sử Việt Nam thời Hồ
Triều đại Việt Nam
Chấm dứt năm 1407
Lịch sử Việt Nam


title: Ceratina wagneri

text:
Ceratina wagneri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1910


title: Roche-lez-Beaupré

text:
Roche-lez-Beaupré là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Roche-lez-Beaupré on the regional Web site

Liên kết ngoài
Official website

Xã của Doubs