title: Nhà Triều Tiên

text:
Nhà Triều Tiên (; tiếng Hàn trung đại: 됴ᇢ〯션〮 Dyǒw syéon hoặc 됴ᇢ〯션〯 Dyǒw syěon) hay còn gọi là Triều Tiên Lý Thị (), Bắc Triều Tiên gọi là Triều Tiên Phong kiến Vương triều () là một triều đại được thành lập bởi Triều Tiên Thái Tổ Lý Thành Quế và tồn tại hơn 5 thế kỷ. Triều đại này được thành lập sau khi Lý Thành Quế lật đổ nhà Cao Ly tại Khai Thành. Khi đó, tên của vương quốc cũng được đặt lại theo tên của vương triều và kinh đô được dời về Hán Thành (Seoul ngày nay) và các đường biên giới phía cực bắc của vương quốc được mở rộng đến các đường biên giới tự nhiên tại sông Áp Lục và sông Đồ Môn (sau cuộc chinh phục người Nữ Chân). Nhà Triều Tiên là triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Triều Tiên. Đây cũng là vương triều theo Nho giáo tồn tại lâu nhất trên thế giới.

Trong thời kỳ trị vì của mình, nhà Triều Tiên củng cố sự thống trị của mình trên toàn lãnh thổ Triều Tiên, đề cao Nho học, du nhập văn hóa Trung Hoa và hạn chế Phật giáo, có lúc còn bức hại tôn giáo này. Nhà Triều Tiên bước vào thời kỳ phát triển huy hoàng nhất của nền văn hóa cổ điển Triều Tiên, về thương mại, khoa học, văn học và kỹ thuật . Tuy nhiên, nhà Triều Tiên nhanh chóng suy yếu vào cuối thế kỷ 16 và đầu thế kỷ 17 sau cuộc tấn công xâm lược của Nhật Bản và sau đó là nhà Mãn Thanh, điều này biến Triều Tiên thành một nước phiên thuộc của đế quốc Đại Thanh và dẫn tới chính sách bế quan tỏa cảng, cô lập với thế giới bên ngoài. Sau khi trở thành một thuộc quốc của triều đình Mãn Thanh, nhà Triều Tiên có được một thời kỳ yên bình kéo dài gần 2 thế kỷ.

Tuy nhiên, mọi sự hồi phục mà vương quốc Triều Tiên có được trong thời gian hòa bình đã sớm tan biến vào giữa thế kỷ 19. Nhà Triều Tiên nhanh chóng phải đối mặt với những khó khăn ngày càng chồng chất: mâu thuẫn trong nước, tranh chấp quyền lực, áp lực quốc tế, khởi nghĩa và thế là nhà Triều Tiên suy sụp nhanh chóng vào cuối thế kỷ thứ 19. Năm 1895, nhà Triều Tiên buộc phải ký một hiệp định quy định việc độc lập hoàn toàn khỏi triều đình Mãn Thanh sau khi Nhật Bản chiến thắng trong Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ nhất, buộc Trung Quốc phải ký Hiệp ước Shimonoseki. Từ năm 1897 đến 1910, Triều Tiên mang quốc hiệu mới: Đại Hàn Đế quốc nhằm minh chứng cho nền độc lập của mình, rằng từ nay Triều Tiên không còn phụ thuộc vào nhà Thanh nữa. Tuy nhiên, vua Triều Tiên thực ra chỉ còn là bù nhìn của quân Nhật. Nhà Triều Tiên nhanh chóng cáo chung vào năm 1910 khi đế quốc Nhật Bản buộc người Triều Tiên ký Điều ước sáp nhập Triều Tiên vào Nhật Bản và biến Triều Tiên thành một lãnh thổ thuộc địa của Nhật Bản.

Nhà Triều Tiên đã để lại một di sản khổng lồ cho nền văn hóa Triều Tiên: nhiều nghi thức xã giao, phong tục tập quán, các quan điểm về mặt xã hội lưu truyền đến các thế hệ con cháu ngày nay, và thậm chí ngôn ngữ Triều Tiên đương đại cùng những phương ngữ của nó bắt nguồn từ những suy nghĩ và quan điểm truyền thống hình thành từ thời nhà Triều Tiên. Ngày nay, tên gọi "bán đảo Triều Tiên" và quốc hiệu Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên lấy chính là kế thừa từ triều đại này.

Lịch sử

Thành lập

Vào cuối thế kỷ 13, nhà Cao Ly do Vương Kiến (Wang Kǒn, 왕건, 王建) thành lập năm 918 đang lung lay dữ dội, thật ra nền tảng của triều đại này đã sụp đổ ngay từ lúc Cao Ly bị nhà Nguyên chiếm đóng và biến thành một phiên quốc của họ. Nhưng vào cuối thế kỷ 14, nhà Nguyên bị nhà Minh đánh đuổi khỏi Trung Quốc; lúc này triều đình Cao Ly chia làm hai phe với hai đường lối đối ngoại trái ngược nhau: phe theo nhà Minh do tướng Lý Thành Quế đứng đầu và phe theo nhà Nguyên do Tể tướng Thôi Vinh (Ch'oe Yŏng, 최영, 崔榮) đứng đầu. Khi một sứ thần của nhà Minh đến Cao Ly năm 1388 (năm U Vương thứ 14) để đòi lại một phần quan trọng của lãnh thổ phía bắc Cao Ly, Thôi Vinh liền chớp lấy cơ hội này hạ lệnh tấn công cướp lấy bán đảo Liêu Đông (lâu nay Cao Ly luôn tự nhận mình có quyền thừa kế trực tiếp của vương quốc Cao Câu Ly xưa; vì vậy họ xem phần đất của Cao Câu Ly cũ tại Mãn Châu cũng là đất của Cao Ly).

Lý Thành Quế được chọn là người chỉ huy chiến dịch này; nhưng sau đó Lý nổi loạn, không phục tùng mệnh lệnh. Ông dẫn quân về kinh đô Khai Thành và thực hiện một cuộc đảo chính, lật đổ U Vương (U-wang, 우왕, 禑王) và người kế vị của ông ta là Xương Vương (Ch'ang wang, 창왕, 昌王) (1388) và dùng vũ lực đưa một nhân vật thuộc vương tộc tên là Vương Dao (Wang Yo, 왕요, 王瑤) lên ngôi lấy hiệu là Cung Nhượng Vương (Kongyang wang, 공양왕, 恭讓王). Sau đó U Vương và cả Xương Vương đều bị giết chết sau một nỗ lực không thành nhằm giành lại quyền lực đã mất. Cuối cùng, năm 1392, Lý Thành Quế lật đổ Cung Nhượng Vương, đày ông ta đến Nguyên Châu (Wŏnju,원주, 原州) và chiếm lấy ngôi vua. Nhà Cao Ly chính thức cáo chung sau gần 5 thế kỷ cầm quyền.

Ban đầu, Lý Thành Quế (nay là vua Thái Tổ) vẫn tiếp tục dùng tên Cao Ly cho vương quốc của mình, ông dự tính rằng người chủ vương quốc này chỉ thay đổi từ dòng họ Vương vào tay dòng họ Lý, từ đó duy trì một vỏ bọc hoàn hảo về sự tiếp nối của truyền thống Cao Ly sau 5 thế kỷ. Tuy nhiên, Lý Thành Quế đã phải đối phó với quá nhiều cuộc nổi loạn của giới quý tộc Quyền môn (Kwŏnmun, 권문, 權門) - những kẻ dù thực lực đã suy yếu nhiều nhưng vẫn quyết tâm khôi phục lại địa vị vương tộc cho dòng họ Vương - cộng với việc triều đình mới do ông dựng nên đã tạo ra một không khí quá khác biệt so với triều đình Cao Ly cũ. Tất cả những điều này đủ để mọi người cảm thấy cần phải có một vương triều mới nhằm nhấn mạnh tất cả mọi sự thay đổi này. Vì vậy, năm 1393, Lý Thành Quế lập ra nhà Triều Tiên (với ý nghĩa hồi sinh lại nhà nước Cổ Triều Tiên 4000 năm trước) và đổi tên của quốc gia thành Đại Triều Tiên quốc (大朝鮮國). Ông cũng dời đô về Hán Thành, thủ đô hiện nay của Hàn Quốc.

Khi xin nhà Minh sắc phong vào năm 1393, Lý Thành Quế e nhà Minh phản đối việc Lý Thành Quế quyết tâm chọn quốc hiệu là Triều Tiên, nên đề xuất thêm một tên gọi khác là Hòa Ninh (lấy từ tên trang ấp của cha mình là Lý Tử Xuân). Minh Thái Tổ sau khi biết cái tên Triều Tiên có nguồn gốc từ chữ Triều Nhật Tiên Minh (nghĩa là "buổi sáng trong lành") liền quyết định chọn tên Triều Tiên, nhưng chỉ phong Lý Thành Quế là Quyền Tri Triều Tiên Quốc Sự. Mãi đến năm 1401, nhà Minh mới phong Triều Tiên Thái Tông là Triều Tiên Quốc Vương.

Xung đột
Ngay khi triều đình mới được tuyên bố thành lập và chính thức tồn tại, Thái Tổ đã gây tranh cãi trong vấn đề chọn người nối nghiệp. Mặc dù vương tử thứ năm, Tĩnh an Đại quân Lý Phương Viễn (Yi Pang-wŏn, 이방원, 李芳遠), con của Thái Tổ với Thần Ý vương hậu (Sinŭi, 신의왕후, 神懿王后), là người có công nhiều nhất trong việc giúp đỡ cha mình gia tăng quyền lực, Phương Viễn luôn nuôi mối thâm thù với hai đồng minh chủ chốt của cha mình trong triều, Tể tướng Trịnh Đạo Truyền (Chŏng Tojŏn, 정도전, 鄭道傳) và Nam Ân (Nam Ŭn, 남은, 男恩). Cả hai phía đều nhận thức được một cách đầy đủ về sự thù địch lẫn nhau đang hiện diện giữa hai bên và luôn luôn cảm thấy bị đe dọa. Khi sự việc rõ ràng cho thấy Lý Phương Viễn sẽ được thừa kế ngai vàng, Trịnh Đạo Truyền đã dùng ảnh hưởng của mình với nhà vua để thuyết phục nhà vua nên chọn đứa con mà Thái Tổ yêu quý nhất thay vì đứa mà Thái Tổ cho rằng tốt nhất cho vương triều.

Vào năm 1392, con trai thứ tám của Thái Tổ, tức con thứ hai của Thần Đức vương hậu (Sindŏk, 신덕왕후, 神德王后), Nghi an Đại quân Lý Phương Thạc (Yi Pang Sŏk, 이방석, 李芳碩) được phong Thế Tử kế thừa ngai vàng. Sau cái chết bất ngờ của vương hậu Thần Đức, và trong khi vua Thái Tổ còn đang đau buồn vì cái chết của người vợ thứ hai này, Trịnh Đạo Truyền âm mưu giết chết Lý Phương Viễn và các anh em trai để đảm bảo địa vị của mình trong triều. Vào năm 1398, biết được âm mưu này, Lý Phương Viễn lập tức nổi loạn và đột kích vào vương cung, giết chết Trịnh Đạo Truyền, thuộc hạ của ông ta và cả hai đứa con trai của vương hậu Thần Đức quá cố. Vụ việc này được xem là Cuộc xung đột đầu tiên của các vương tử.

Kinh hoàng trước cảnh các con mình chém giết lẫn nhau vì ngai vàng, cộng với việc suy sụp sau cái chết của Thần Đức vương hậu, Thái Tổ nhanh chóng lập người con thứ là Vĩnh an Đại quân Lý Phương Quả (Yi Pang Kwa, 이방과, 李芳果) - tức vua Định Tông) làm người kế vị và Thái Tổ thoái vị sau đó.

Khi mới lên ngôi, Định Tông dời đô về Khai Thành vì ông cho rằng đóng đô ở đây thuận tiện hơn. Trong khi đó, Lý Phương Viễn lại tiếp tục kế hoạch vận động để bản thân mình được trở thành thế đệ kế vị ngai vàng của anh trai. Tuy nhiên, kế hoạch của Phương Viễn bị Hoài an Đại quân Lý Phương Cán (Yi Panggan, 이방간, 李芳幹), con trai thứ tư của vua Thái Tổ chống đối, bản thân Phương Cán cũng mong muốn giành ngôi vị thế tử với em trai mình. Đến năm 1400, mâu thuẫn giữa hai anh em Lý Phương Viễn và Lý Phương Cán trở thành một cuộc xung đột vũ trang đẫm máu mang tên Cuộc xung đột thứ hai của các vương tử. Cuối cùng Phương Viễn chiến thắng còn Phương Cán bị đày đến Thố Sơn (T'osan, 토산, 兎山), những người thuộc phe cánh của Phương Cán đều bị xử tử. Ngay sau đó, vua Định Tông nhanh chóng lập Phương Viễn làm Vương thế đệ và cùng năm ông thoái vị nhường ngôi cho Phương Viễn. Thế đệ Phương Viễn kế ngôi, trở thành vua Thái Tông của nhà Triều Tiên.

Củng cố vương quyền
Trong thời kỳ đầu trị vì của vua Thái Tông, thượng vương Thái Tổ từ chối giao ngọc tỷ của vương gia Triều Tiên - bằng chứng của tính hợp pháp của quyền lực nhà vua - cho Định Tông lẫn Thái Tông. Thái Tông bèn bắt đầu thực thi những chính sách hòng chứng minh với mọi người rằng ông đủ tài năng và tư cách để trị vì Triều Tiên. Việc đầu tiên mà Thái Tông thực hiện là xóa bỏ những đặc quyền đặc lợi của những quan chức cao cấp trong triều đình cũng như xóa bỏ quân đội riêng của các quý tộc phong kiến. Việc này khiến các quý tộc Triều Tiên khó có cơ may làm loạn hơn đồng thời gia tăng đáng kể quân số của quân đội Triều Tiên. Tiếp theo Thái Tông lại sửa đổi những pháp chế hiện hành liên quan đến thuế má cùng với vấn đề sở hữu ruộng đất và sự ghi nhận địa vị xã hội của người dân. Cùng với sự khai phá thêm những vùng đất chưa được biết đến trước đó, thu nhập của quốc gia đã gia tăng gấp đôi.

Vào năm 1399, Thái Tông đã dùng quyền hạn của mình để loại bỏ Đô Bình Nghị sử ty (Top'yŏng Ŭisasa, 도평의사사, 都評議使司), một hội đồng điều hành chính quyền cũ nắm giữ toàn bộ quyền lực của triều đình trong những năm cuối của triều đại Cao Ly nhờ sự ủng hộ của Nghị Chính phủ (Ŭijŏngbu, 의정부, 議政), một nhánh mới của bộ máy điều hành trung ương bên cạnh nhà vua và các chỉ dụ của ông. Sau khi thông qua hệ thống văn kiện cai trị đất nước và luật thuế, Thái Tông ban hành một sắc lệnh mới trong đó tất cả các quyết định đã được Nghị Chính phủ thông qua chỉ có thể có hiệu lực sau khi đã được nhà vua chuẩn y. Điều này đã chấm dứt lệ các vị đại thần và quân sư trong triều quyết định bằng cách tranh luận và đàm phán với nhau còn nhà vua chỉ là người quan sát và do đó, thông qua thâm ý của nhà vua trong việc giành quyền điều hành thực sự đất nước Triều Tiên, đã nâng quyền lực của vương thất lên những tầm cao mới. Ngay sau đó, Thái Tông cho thiết lập một cơ quan chính quyền gọi là Phủ Thần môn (Sinmun, 신문, 神門) để thụ lý các trường hợp dân chúng cho rằng họ bị bóc lột hay bị quan lại hoặc quý tộc hành xử không công bằng.

Tháng 8 âm lịch năm 1418, Thái Tông nhường ngôi cho con là Thế Tông. Thế Tông cùng thượng vương Thái Tông nắm quyền đến khi thượng vương chết năm 1422. Tháng 5 năm 1419, hai vua tổ chức chiến dịch Kỷ Hợi đông chinh tấn công nhằm tiễu trừ lực lượng hải tặc Nhật Bản tại đảo Đối Mã (Tsushima, 対馬). Tháng 9 năm 1419, Sadamori (Biền Trinh Thịnh, 平貞盛), Đại danh (Daimyō, 大名) của Đối Mã xin nghị hòa. Đến năm 1443, Hòa ước Quý Hợi được ký kết, trong đó Đại danh của đảo Đối Mã được phép thông thương với Triều Tiên sáu mươi tàu thuyền mỗi năm, đổi lại ông ta phải tiến cống cho Triều Tiên và phải giúp đỡ quân Triều Tiên chống lại bọn hải tặc Nhật Bản đang cướp phá vùng bờ biển Triều Tiên khi đó.

Ở biên giới phía bắc, Thế Tông cho thiết lập bốn công sự và sáu khu đồn trú quân (tứ quận lục trấn, 사군육진, 四郡六鎭) để đề phòng sự xâm nhập từ Trung Quốc và dân du cư Mãn Châu. Năm 1433, Thế Tông cử tướng Kim Tông Thụy (Kim Chongsŏ, 김종서, 金宗瑞) lên miền bắc để tiêu diệt người Mãn Châu. Chiến dịch quân sự của tướng quân Kim Tông Thụy đã chiếm được nhiều thành trì, đẩy biên giới xa lên phía bắc và xác lập lại lãnh thổ Triều Tiên, xấp xỉ biên giới giữa Bắc Triều Tiên và Trung Quốc ngày nay.

Dưới thời cai trị của Thế Tông, Triều Tiên có nhiều tiến bộ kỹ thuật về khoa học tự nhiên, nông nghiệp, văn học, y học cổ truyền... Vì những thành tựu này, Thế Tông được dân Hàn Quốc gọi là Đại Vương, dù hai chữ này trên thực tế có trong thụy hiệu của hầu hết vua Triều Tiên trước năm 1897. Công trạng đáng ghi nhớ nhất của Thế Tông là sự xây dựng hệ thống mẫu tự cho tiếng Triều Tiên (gọi là Chosŏn'gŭl ở Bắc Triều Tiên và Hangul ở Hàn Quốc) vào năm 1443. Việc sử dụng kiểu mẫu tự Hanja và Hanmun trong văn tự hằng ngày cuối cùng cũng dần chấm dứt vào nữa cuối của thế kỷ 20.

Sau khi Thế Tông chết, thế tử Lý Hướng lên ngôi tức vua Văn Tông. Văn Tông giữ ngôi được 2 năm thì bệnh chết (1450), con là Đoan Tông mới 12 tuổi lên thay. Năm 1455, con thứ của Thế Tông là Lý Nhu làm chính biến, phế truất Đoan Tông rồi tự lập làm quốc chủ, tức Thế Tổ, vua thứ 7 nhà Triều Tiên. Năm 1457, 6 đại thần trung thành với Đoan Tông bàn nhau giết Thế Tổ hòng phục ngôi cho Đoan Tông. Thế Tổ biết được, bèn hành quyết 6 đại thần và bức tử Đoan Tông.

Dưới thời vua Thế Tổ, triều đình tiến hành thống kê dân số để dễ huy động quân lính khi cần thiết. Thế Tổ chú trọng phát triển kinh tế, văn hóa, khuyến khích xuất bản nhiều thể loại sách. Thế Tổ còn khởi xướng biên soạn bộ luật Kinh quốc đại điển (Kyŏngguk taejŏn, 경국대전, 經國大典). Đây là nền tảng cho nền cai trị của nhà Triều Tiên và là phiên bản sớm nhất của một bộ luật hiến pháp ở dạng văn tự tại Triều Tiên.

Dù được xem là vua giỏi, Thế Tổ đã tự ý xóa bỏ nhiều cơ quan mà hai đời Thế Tông, Văn Tông đã dày công xây dựng, điển hình như Tập Hiền điện (Chiphyŏnjŏn; 집현전; 集賢殿). Thế Tổ thay đổi chính sự nhằm củng cố quyền lực, bất chấp những hệ lụy có thể nảy sinh, do đó dẫn đến rất nhiều rắc rối về lâu dài. Ngoài ra, Thế Tổ quá chiều chuộng những công thần đưa mình lên ngôi, dẫn tới tệ tham nhũng trong thượng tầng của triều đình.

Năm 1468, Thế Tổ chết, thế tử Hoảng lên thay tức Duệ Tông. Năm 1469, Duệ Tông chết, cháu là Thành Tông lên làm vua. Dưới thời Thành Tông, kinh tế phát triển, nhà nước giàu mạnh, nhóm sĩ phu tân Nho giáo mà sử gọi là Sĩ Lâm (Sarim, 사림, 士林) được dự việc chính sự. Thành Tông lập ra Hoằng Văn quán (Hongmungwan 홍문관, 弘文館) làm nơi lưu trữ sách vở Nho gia, cho các Nho thần nắm giữ. Nhóm Nho thần thường thảo luận với nhà vua về triết học và chính sự. Nhà vua còn khuyến khích xuất bản nhiều sách về địa dư, đạo đức,... và một số chủ đề khác. Đây được coi là một thời phồn thịnh của văn hóa Triều Tiên, gần bằng thời Thế Tông.

Tiếp nối chính sách của các vua trước, năm 1491, Thành Tông sai tướng Hứa Tông (Hŏ Chong, 허종, 許琮) đem quân đánh Mãn Châu. Quân Triều Tiên thắng, đẩy người Mãn do thị tộc Ngột Địch Ha (Udige, 兀狄哈) về hướng bắc sông Áp Lục. Năm 1494, Thành Tông chết, con là Yên Sơn Quân nối ngôi.

Cuộc xâm lược của Nhật Bản

Xuyên suốt lịch sử của mình, Triều Tiên thường xuyên bị cướp biển tấn công cả trên biển và trên bộ. Lý do duy nhất để người Triều Tiên duy trì lực lượng hải quân là nhằm đảm bảo an toàn cho thông thương hàng hải chống lại quân cướp biển . Hải quân Triều Tiên luôn vượt trội  hơn so với quân cướp biển do sử dụng các dạng kỹ thuật tiên tiến dùng thuốc súng (ví dụ súng thần công, cung tên lửa kiểu thần cơ tiễn (Sin'gijŏn, 신기전, 神機箭) được triển khai trên hỏa xa (Hwach'a, 화차, 火車)...

Trong Chiến tranh Nhật Bản-Triều Tiên (1592-1598), Tướng quân Nhật Bản Toyotomi Hideyoshi (Phong Thần Tú Cát), dự định sẽ chinh phục Trung Hoa (triều Minh) với những khẩu súng mua được của người Bồ Đào Nha; vì vậy ông tổ chức hai cuộc tấn công xâm lược Triều Tiên vào năm 1592 và 1597, nhằm biến Triều Tiên thành bàn đạp để tấn công vào Trung Quốc. Việc chia bè kết phái, đánh giá sai sức mạnh quân sự Nhật Bản cũng như nỗ lực không thành về mặt ngoại giao đã dẫn đến sự thiếu chuẩn bị về phía Triều Tiên. Những khẩu súng tân tiến của châu Âu đã giúp Nhật Bản đánh chiếm nam phần bán đảo Triều Tiên - bao gồm cả kinh đô Hán Thành chỉ trong vòng vài tháng. Theo Biên niên sử nhà Triều Tiên, có nhiều phần tử phiến loạn là nô lệ người Triều Tiên tham gia vào quân Nhật, những người này đã đốt cung Cảnh Phúc (Kyŏngbokkung, 경복궁, 景福宮) và kho chứa tài liệu về nô lệ của nó.

Tuy nhiên sức kháng cự mạnh mẽ của nhân dân Triều Tiên đã làm chậm bước tiến của quân Nhật; và những chiến thắng quyết định của Đô đốc thủy quân Lý Thuấn Thần (Yi Sunsin, 이순신, 李舜臣) đã khiến Triều Tiên nắm quyền kiểm soát biển cả và cắt đứt đường tiếp tế của quân Nhật Bản. Thêm vào đó, nhà Minh đã gửi quân chi viện cho Triều Tiên từ năm 1593 và liên quân Trung-Triều cuối cùng đã đánh tan quân đội Nhật Bản - dù họ cũng phải chịu những tổn thất nặng nề. Chiến thắng Lộ Lương năm 1598, với 450/500 chiến thuyền Nhật Bản bị đánh chìm và 15000 thủy binh Nhật tử trận đã quyết định kết cục cuộc chiến. Và cũng sau cuộc chiến này, quan hệ Triều Tiên - Nhật Bản hoàn toàn bị đóng băng trong một thời gian.

Trong thời gian chiến tranh, người Triều Tiên đã phát triển nhiều loại vũ khí cầm tay mạnh mẽ và thuốc súng có chất lượng cao cùng với chiếc Thuyền chiến rùa (Quy bối thuyền - Kŏbuksŏn, 거북선, 龜背船) lừng danh.

Cuộc xâm lược của nhà Thanh
Sau chiến tranh, nhà Triều Tiên ngày càng trở nên cô lập. Giới cầm quyền đất nước đeo đuổi chính sách hạn chế tiếp xúc với nước ngoài. Thêm vào đó, nhà Minh đã bị suy yếu, một phần là vì cuộc chiến giữa Triều Tiên và Nhật Bản, điều này đã dẫn đến sự hình thành một triều đại mới, đó là nhà Thanh của người Mãn Châu. Người Triều Tiên quyết định giữ chặt biên giới hơn, tăng cường kiểm soát giao thông xuyên biên giới và chờ đợi sự bắt đầu khuấy nhiễu của người Mãn Châu nhằm lật đổ Nhà Minh.

Vương quốc Triều Tiên phải gánh chịu hai cuộc xâm lăng của người Mãn Châu, vào năm 1627 (xem Cuộc xâm lược Triều Tiên lần thứ nhất của người Mãn Châu) và 1637 (xem Cuộc xâm lược Triều Tiên lần thứ hai của người Mãn Châu). Sau 2 cuộc chiến, Triều Tiên đã đầu hàng người Mãn Châu và đồng ý cống nạp cho các hoàng đế nhà Thanh để được sự bảo hộ của nhà Thanh, trong đó bao gồm cả mậu dịch song phương với Trung Quốc tại thời điểm này. Chính sách đối ngoại của vua quan nhà Thanh là ngăn ngừa sự hình thành các vùng đất do người nước ngoài kiểm soát trên đất đai của người Trung Quốc. Chính sách như trên đã hạn chế sự hiện diện của các thương điếm truyền thống của các hãng (tiếng Hoa: 行) nước ngoài đến Macau. Các thương điếm này nắm giữ đáng kể việc mua bán tơ lụa của Trung Quốc để đổi lấy bạc của nước ngoài. Với cách sắp xếp này, việc giao thương với người nước ngoài đã được chuyển xuống các tỉnh miền nam Trung Quốc, đặt vùng lãnh thổ chưa yên ổn ở phía bắc dưới các quy chế cẩn mật và hạn chế sự ảnh hưởng của người nước ngoài. Quyết định này đã ảnh hưởng đến Triều Tiên khi Trung Quốc là bạn hàng chính của Triều Tiên.

Giai đoạn cuối của nhà Triều Tiên

Sau những cuộc xâm lăng của nhà Thanh, Triều Tiên trải qua một thời gian gần 200 năm trong hoà bình. Các vua Anh Tổ và Chính Tổ lãnh đạo công cuộc phục hưng mới của nhà Triều Tiên. Vua Túc Tông và con trai của ông ta, Anh Tổ cố gắng giải quyết các vấn đề bắt nguồn từ tệ bè phái chính trị. Chính sách Đãng bình - dẹp yên (T'angp'yŏngch'aek, 탕평책, 蕩平策) đã ngăn chặn một cách có hiệu quả nhiều cuộc tranh chấp của các phe phái. Cháu nội của vua Anh Tổ, Chính Tổ đã thực hiện nhiều cải cách trong suốt thời gian trị vì của ông, đặc biệt là việc thành lập thư viện vương thất mang tên Khuê chương các (Kyujanggak, 규장각, 奎章閣). Tuy là một thư viện vương thất nhưng mục đích của nó là để cải thiện vị thế văn hóa và chính trị của Triều Tiên, đồng thời chiêu mộ được những quan lại có tài để điều hành đất nước. Vua Chính Tổ cũng chú trọng vào những sáng kiến táo bạo về mặt xã hội, mở nhiều chức vụ trong triều cho những người trước đây bị cấm vì địa vị xã hội của họ. Vua Chính Tổ ủng hộ nhiều nhà Nho Thực học (Sirhak, 실학, 實學), và đổi lại các nhà Nho Thực học ủng hộ vương quyền của nhà vua. Triều đại vua Chính Tổ còn chứng kiến sự trưởng thành và phát triển của nền văn hóa bình dân Triều Tiên.

Năm 1863, vua Cao Tông lên ngôi. Cha của vua là Nhiếp Chính Hưng tuyên Đại viện quân (Hŭngsŏn Taewŏn'gun, 흥선대원군, 興宣大院君) cầm quyền thay ông cho đến khi Cao Tông đến tuổi trưởng thành. Vào giữa thập kỷ 1860, ông là người đề xướng chủ trương bế môn tỏa cảng và đàn áp đạo Thiên Chúa trong và ngoài nước, một chính sách đã dẫn đến chiến dịch quân sự của người Pháp chống lại Triều Tiên vào năm 1866. Những năm đầu dưới sự cai trị của ông cũng chứng kiến nỗ lực to lớn nhằm xây dựng lại đại quy mô cung Cảnh Phúc đổ nát, ngôi vị của vương quyền vương thất. Trong thời kỳ cầm quyền của Hưng tuyên Đại viện quân, nạn bè phái chính trị và quyền lực do phái Yên Đông Kim (安東) nắm giữ đã hoàn toàn phai nhạt.

Năm 1873, vua Cao Tông tuyên cáo quyền điều hành trực tiếp quốc gia của mình. Sau khi Hưng tuyên Đại viện quân lui về ẩn dật, Hoàng hậu tương lai Min (sau này được gọi là Minh Thành Hoàng Hậu - Myŏngsŏng Hwanghu, 명성 황후, 明成 皇后) đã giành hoàn toàn quyền kiểm soát triều chính, đặt người thân của mình vào những địa vị thế lực trong triều.

Suy yếu
Trong thế kỷ 19, căng thẳng giữa hai đế quốc Mãn Thanh và Nhật Bản ngày càng gia tăng mà đỉnh điểm là cuộc Chiến tranh Giáp Ngọ (1894–1895). Nhiều cuộc giao tranh đã diễn ra trên bán đảo Triều Tiên. Sau cuộc canh tân đất nước do nhóm tôn phò Minh Trị thực hiện, Nhật Bản tiếp thu được nhiều kỹ thuật quân sự Tây phương, đã ép buộc Triều Tiên ký Hiệp ước Giang Hoa (Giang Hoa đảo điều ước - Kanghwado Choyak, 강화도조약, 江華島條約) vào năm 1876.

Nhiều người dân Triều Tiên căm ghét người Nhật và những ảnh hưởng của ngoại bang lên đất nước họ cũng như sự cai trị áp bức và thối nát của nhà Triều Tiên. Vào ngày 11/01/1894, thủ lĩnh nông dân Toàn Bồng Chuẩn (Chŏn Pongjun, 전봉준, 全琫準) đã đánh bại quân triều đình tại trận chiến Go-bu (Tỉnh Ấp - Chŏngŭp, 정읍, 井邑). Sau trận chiến, Toàn Bồng Chuẩn đã phân phát toàn bộ của cải của mình cho những người nông dân. Trong lúc đó, quân triều đình nhà Triều Tiên tiến đánh Toàn Bồng Chuẩn và hai bên đã đi đến một thỏa thuận đình chiến. Tuy nhiên, nhà Triều Tiên đã cầu viện nhà Thanh để dập tắt cuộc khởi nghĩa. Sau khi thông báo với Nhật Bản theo đúng Hòa Ước Thiên Tân (天津条約), nhà Thanh đưa quân vào Triều Tiên. Đây là mồi lửa châm ngòi cuộc Chiến tranh Giáp Ngọ.

Vương hậu Minh Thành  đã cố gắng chống lại sự can thiệp của người Nhật vào Triều Tiên và có khuynh hướng dựa vào sự trợ giúp của Nga và Trung Quốc. Vào năm 1895, Vương hậu bị ám sát trực tiếp bởi các sát thủ người Nhật.. Công sứ Nhật Bản tại Triều Tiên Miura Gorō (Tam Phổ Ngô Lâu, tiếng Nhật: 三浦梧楼) đã dàn dựng âm mưu chống lại bà. Một nhóm sát thủ Nhật Bản cùng với lực lượng Huấn luyện Đội (Hullyŏndae, 훈련대, 訓鍊隊) đã đột nhập vào Vương cung tại Hán Thành - đang dưới quyền kiểm soát của người Nhật - ám sát Vương hậu Minh Thành; và thi thể của bà đã bị nhóm thích khách thiêu cháy và chôn ở chái Bắc của Vương cung.

Nhật Bản đô hộ
Thất bại của triều đình Mãn Thanh trong cuộc chiến tranh Giáp Ngọ đã buộc họ phải ký Điều ước Shimonoseki với Nhật Bản, qua đó chính thức thừa nhận Triều Tiên độc lập, thoát khỏi sự ảnh hưởng của Trung Quốc. Đây là một bước tiến trong kế hoạch giành lấy quyền thống trị Triều Tiên của đế quốc Nhật Bản. Triều đình Triều Tiên đã cảm thấy sức ép từ các thế lực lớn đang lăm le muốn nuốt trôi họ và vì vậy họ nhận thấy nhu cầu củng cố sự toàn vẹn và hợp pháp của toàn dân tộc Triều Tiên. Năm 1897 Triều Tiên chính thức đổi tên thành Đại Hàn Đế quốc và Quốc vương Cao Tông trở thành hoàng đế Quang Vũ của đế quốc Đại Hàn, một hành động nhấn mạnh nền độc lập của quốc gia này. Về nguyên tắc, 1897 là năm đánh dấu sự kết thúc của "thời kỳ Triều Tiên" trong lịch sử của Triều Tiên vì tên của quốc gia này đã thay đổi, tuy nhiên sự cai trị của nhà Triều Tiên vẫn tiếp tục cho đến năm 1910 khi Nhật Bản chính thức biến Triều Tiên thành lãnh thổ của mình.

Trong thời gian này, nhiều thế lực quốc gia khác cũng đang ra sức cải tiến quân đội - nhất là Đế quốc Nga - với mục tiêu hất cẳng thế lực của Nhật Bản. Trong một chuỗi phức tạp những thủ đoạn quân sự và phản quân sự, Nhật Bản đánh lui hạm đội Nga tại cảng Lữ Thuận vào năm 1905. Sau chiến thắng tại cuộc chiến năm 1904–1905 với Nga cùng với kết quả là Hòa ước Portsmouth, người Nhật đã rảnh tay trong việc tiến tới thống trị bán đảo Triều Tiên. Năm 1905, đế quốc Đại Hàn buộc phải ký Hòa ước Ất Tỵ trong đó quy định Triều Tiên sẽ là một xứ bảo hộ của Nhật Bản. Nguyên Thủ tướng Nhật Itō Hirobumi (Y Đằng Bác Văn) trở thành Toàn Quyền Triều Tiên đầu tiên, mặc dù ít lâu sau ông bị An Trọng Căn (An Chunggŭn, 안중근, 安重根) một thành viên của phong trào Kháng Nhật vận động ám sát tại nhà ga của thành phố Cáp Nhĩ Tân vào năm 1910. Cùng năm đó, bất chấp làn sóng phản kháng của nhân dân Triều Tiên, đế quốc Nhật chính thức sáp nhập Triều Tiên vào lãnh thổ của mình. Nhà Triều Tiên chấm dứt từ đó, còn lãnh thổ Triều Tiên trở thành thuộc địa của Đế quốc Nhật.

Địa giới hành chính

Trong hầu hết thời gian dưới thời nhà Triều Tiên, nước Triều Tiên được chia làm tám đạo (도; 道; do). Đường ranh giới giữa tám đạo được giữ cố định trong gần 5 thế kỷ từ năm 1413 đến 1895, và hình thành một hình mẫu về mặt địa lý vẫn còn được phản ánh cho đến tận ngày nay trong các phân khu hành chính, phương ngôn và sự phân biệt các vùng miền trên bán đảo Triều Tiên. Tên của tám đạo vẫn còn được lưu truyền cho đến ngày nay, không ở dạng này thì cũng ở dạng khác.

Xã hội

Dân số của Triều Tiên thời kỳ 1392-1897 còn nhiều tranh cãi. Các ghi nhận về số hộ gia đình của triều đình trong thời gian này được xem là không đáng tin cậy. Một ước đoán gần đây đưa ra giá trị 6 triệu vào thời điểm khởi đầu của triều đại vào năm 1392, tăng một cách bất thường đến giá trị đỉnh 18 triệu vào khoảng năm 1750. Giữa năm 1810 và 1850, dân số giảm xấp xỉ 10% và giữ ổn định.

Thoạt đầu Triều Tiên thiếu một tầng lớp quý tộc địa chủ theo cách hiểu thông thường. Tuy nhiên, một hệ thống điều hành trung ương tập quyền được thiết lập  và điều hành bởi các nhà Nho được gọi là lưỡng ban (Yangban, 양반, 兩班). Đến cuối thế kỷ 18, lưỡng bang đã mang hầu hết các nét đặc trưng của một lớp quý tộc cha truyền con nối, bất kể vị thế đó là dựa trên sự pha trộn độc nhất của địa vị gia đình, kết quả của hệ thống thi cử kiểu Nho giáo hay hệ thống phục vụ dân sự. Lưỡng bang và nhà vua, trong một sự cân bằng mong manh, cai quản triều đình trung ương và các thể chế quân sự. Tỷ lệ của lưỡng ban có thể đạt đến 30% dân số vào khoảng năm 1800, mặc dù có sự biến động cục bộ rất đáng kể. Vì triều đình nhỏ, có rất nhiều lưỡng bang là giới quý tộc tỉnh lẻ có địa vị cao trong xã hội, nhưng không phải luôn luôn giàu có.

Phần 30-40% khác của dân số là nô lệ hay "bẩm sinh thấp hèn". Sự chiếm hữu nô lệ có tính cha truyền con nối, đồng thời là một hình thức trừng phạt của luật pháp. Tầng lớp nô lệ bao gồm nô lệ công hữu và tư hữu và triều đình thỉnh thoảng cũng cho phép nô lệ trở thành dân thường hay tầng lớp cao hơn. Nô lệ tư hữu có thể bị xem là vật thừa kế như tài sản cá nhân. Sau những vụ mùa thất bát, nhiều thường dân (sangmin, 상민, 常民) tự nguyện xin làm nô lệ để sinh nhai. Suốt thời nhà Triều Tiên khoảng 30 đến 40% dân số Triều Tiên có nô lệ. Tuy vậy, nô lệ thời nhà Triều Tiên có thể sở hữu tài sản và họ đôi khi thường làm như vậy.. Những người nô lệ tư hữu có thể mua tự do cho mình. Tất cả nô lệ công hữu đều được giải phóng vào năm 1801, và thể chế này dần chấm dứt ở thế kỷ sau. Đến cuối thế kỷ 19, chế độ nô lệ bị bãi bỏ hoàn toàn trong cuộc cải cách Giáp Ngọ (Kabo Kaehyŏk, 갑오 개혁, 甲午改革).

Chiếm đa số trong nhóm 40-50% dân số còn lại là nông dân, nhưng nhiều nghề mới phát sinh đã làm gia tăng sự xuất hiện quan trọng về quy mô của những nhóm khác: lái buôn và thương nhân, thư lại (trung nhân - chungin, 중인, 中人), thợ thủ công và lao động phổ thông, thợ dệt... Dựa vào quy mô dân số, có thể thấy một cá nhân điển hình thường có nhiều vai trò. Ở mức độ nào đó, hầu hết các hoạt động nông nghiệp là để trao đổi mua bán chứ không phải để ăn. Thêm vào đó, để kiếm thêm thu nhập, một bộ phận lao động lành nghề bị bắt buộc phải tránh né những tác động tiêu cực của một hệ thống thuế thường nặng nề và đầy tham nhũng.

Trong suốt giai đoạn cuối của nhà Triều Tiên, những quan niệm về khuôn phép và "đạo làm con" kiểu Nho giáo dần trở nên đồng nghĩa với việc tuân thủ nghiêm ngặt một tôn ti trật tự xã hội phức tạp, với nhiều thứ bậc cầu kỳ. Vào đầu những năm 1700, nhà phê bình xã hội Lý Trọng Hoán (Yi Chunghwan, 이중환, 李重煥) (1690-1756) đã phàn nàn một cách mỉa mai rằng "Với quá nhiều những thứ bậc khác nhau phân cách người này với người khác, người ta khó lòng có được một vòng tay thân hữu quá rộng." Tuy nhiên, ngay như Lý Trọng Hoán đã viết, sự phân biệt trong xã hội đời thường của thời sơ Triều Tiên càng được củng cố bằng sự phân biệt đối xử được luật pháp công nhận, như luật cấm chi tiêu xa xỉ (Xa xỉ cấm chỉ luật - 奢侈禁止令) quy định trang phục của từng nhóm khác nhau trong xã hội và các luật ngăn cấm quyền sở hữu tài sản và thừa kế của phụ nữ.

Tuy nhiên, những luật lệ này có lẽ đã được công bố một cách chính xác như vậy là bởi vì sự biến động của xã hội đang đà gia tăng, đặc biệt là trong suốt thế kỷ phồn thịnh bắt đầu từ năm 1710. Đẳng cấp xã hội của nhà Triều Tiên được phát triển dựa trên đẳng cấp xã hội của thời Cao Ly. Từ thế kỷ thứ 14 đến 16, hệ thống đẳng cấp này hà khắc và bảo thủ. Một khi các cơ hội về mặt kinh tế nhằm thay đổi tình trạng này bị giới hạn thì luật pháp nếu có cũng không cần thiết.

Nhưng vào khoảng cuối các thế kỷ 17-19, những nhóm thương nhân mới xuất hiện và hệ thống giai cấp cũ suy yếu đi rất nhiều. Đặc biệt, dân số của giai cấp lưỡng ban thuộc khu vực Đại Khâu (Taegu, 대구, 大邱) được mong đợi đạt gần 70% trong năm 1858. Triều đình nhà Triều Tiên ra lệnh giải phóng số nô lệ công hữu vào năm 1801 (공노비 해방) và cuối cùng, hệ thống giai cấp của nhà Triều Tiên đã chính thức bị bãi bỏ hoàn toàn vào năm 1894 (사노비 해방).

Văn hóa
Nhà Triều Tiên đã chủ xướng hai giai đoạn phát triển văn hóa rực rỡ. Trong đó phải kể đến việc xây dựng nghệ thuật trà lễ Triều Tiên, nghệ thuật làm vườn Triều Tiên và nhiều bộ sử bao quát. vương thất Triều Tiên cũng cho xây dựng nhiều pháo đài và cung điện.

Trang phục

Dưới thời nhà Triều Tiên, áo jeogori của phụ nữ đã dần dần trở nên bó chặt và rút ngắn lại. Vào thế kỷ 16, jeogori (저고리, có thể phiên âm Hanja là xích cổ lý- 赤古里) đã rộng lụng thụng và chỉ nằm ở dưới eo, nhưng vào khoảng cuối nhà Triều Tiên vào thế kỷ 19, jeogori đã được rút ngắn đến mức không thể trùm được hết ngực, vì vậy, một mảnh vải khác gọi là heoritti (허리띠) đã được sử dụng để che ngực. Vào cuối thế kỷ 19, Hưng Tuyên Đại Viện Quân đã giới thiệu Magoja (마고자, còn gọi là magwae - mã quái, 마괘, 馬褂), một loại áo choàng kiểu Mãn Châu, vào Triều Tiên, kiểu áo này thường được mặc cùng hanbok (Hàn phục - 한복, 韓服 hay Triều Tiên phục - 조선옷, 朝鮮옷) cho đến ngày nay.

Đến cuối thời nhà Triều Tiên, chima (치마, tên Hanja là thường - xiêm- 裳 hay quần - 裙) đã là váy phủ dài còn jeogori ngắn và bó sát người. Chiếc thùng rộng của váy được chít vòng quanh hông. Nhiều quần áo lót đã được mặc ở bên dưới chima như darisokgot, soksokgot, dansokgot, và gojengi để đạt được một hình dạng như mong muốn. Bởi vì jeogori ngắn như vậy nên nó đã trở nên tự nhiên để phơi bày heoritti hay còn gọi là heorimari, có chức năng như một áo nịt ngực.

Các tầng lớp trên mặc hanbok may bằng vải gai dệt chặt hoặc loại vải nhẹ cao cấp khác khi thời tiết ấm áp hoặc mặc lụa trơn có trang trí hoa văn vào thời gian còn lại của năm. Tầng lớp bình dân chỉ được pháp luật cho phép mặc quần áo làm bằng chất liệu sợi bông. Những tầng lớp trên mặc trang phục với màu sắc đa dạng hơn, tuy nhiên màu sắc tươi sáng nói chung dành cho trẻ em và các cô gái trẻ còn màu sắc dịu hơn thường dành cho đàn ông và phụ nữ ở tuổi trung niên. Tầng lớp bình dân còn bị luật pháp cấm mặc quần áo màu trắng hằng ngày, nhưng trong những dịp đặc biệt họ có thể mặc trang phục màu hồng ngả xám, xanh lá cây nhạt, xám, hoặc màu than chì. Theo đúng nghi lễ, khi những người đàn ông Triều Tiên đi ra ngoài, họ buộc phải mặc áo khoác ngoài gọi là durumagi dài chấm gối.

Hội họa
Các phong cách hội họa giữa thời nhà Triều Tiên dần chuyển sang trường phái hiện thực. Một phong cách tranh phong cảnh quốc gia gọi là "tả chân" - chuyển từ phong cách tranh phong cảnh tổng quát được lý tưởng hóa kiểu truyền thống Trung Hoa (tranh thủy mặc) sang những địa danh cụ thể được nêu ra một cách chính xác. Trong khi chưa có kỹ thuật chụp hình, phong cách này đủ tính chất học thuật để hình thành và khuyến khích một phong cách chuẩn cho nền hội họa Triều Tiên (ví dụ tác phẩm Đông Cung Đồ).

Từ giữa đến cuối thời nhà Triều Tiên là thời hoàng kim của nền hội họa Triều Tiên. Việc này diễn ra đồng thời với cú sốc của sự sụp đổ của nhà Minh liên hệ với sự kiện lên ngôi của các hoàng đế Mãn Châu tại Trung Hoa, và áp lực buộc các họa sĩ Triều Tiên phải xây dựng các mô hình nghệ thuật mới dựa trên chủ nghĩa dân tộc và sự tìm tòi ở trong nước cho những chủ đề cụ thể về Triều Tiên. Vào thời điểm này, Trung Hoa đã chấm dứt sự ảnh hưởng độc tôn, nền nghệ thuật Triều Tiên đã định được hướng đi riêng của nó và ngày càng trở nên tách biệt.

Kiến trúc

Lịch sử kiến trúc nhà Triều Tiên có thể được trình bày qua 3 giai đoạn: sơ, trung và hậu kỳ, tương ứng với sự phát triển văn hóa và kiến trúc. Vào giai đoạn sơ kỳ, kiến trúc phát triển từ sự kế thừa nền văn hóa của triều đại trước với những nguyên tắc định hướng chính trị mới của Nho giáo đã thế chỗ cho Phật giáo.

Thông qua sự ảnh hưởng của Nho giáo, thị hiếu quý phái tinh tế của triều đại cũ đã được thay thế bằng những nét đẹp chất phác, đơn giản và khiêm tốn với các đặc điểm bình dị và vững chắc. Hệ thống các bộ dầm chia liên kết hình trụ được sử dụng trong các khối kiến trúc chính tại các điền trang. Hệ thống các bộ dầm chia hình trụ và hệ thống dầm chia kiểu chiết trung, bao gồm các chi tiết kiến trúc từ cả hai hệ thống dầm chia hình trụ và hình trụ liên kết, cũng được sử dụng cho các đền đài và những công trình quan trọng khác. Dưới thời nhà Triều Tiên, nền kiến trúc Triều Tiên đã phát triển xa hơn với một ý chí vô song nhằm thể hiện biểu cảm về những quan niệm và giá trị của thời đại.

Hệ thống cụm dầm chia, kết cấu quan trọng của các tòa nhà về cấu trúc và mỹ quan, được phát triển tuân theo chức năng về kết cấu, đồng thời biểu thị vẻ đẹp trang trọng và độc đáo của nghệ thuật kiến trúc Triều Tiên. Các đồ trang trí trong kiến trúc và ý nghĩa tượng trưng của nó đã đa dạng và phong phú hơn. Các kiến trúc sư ở thời kỳ này có ý định biểu lộ một ý chí mạnh mẽ để hình thành nên một phong cách bản địa trong kiến trúc và cố gắng dùng mọi kiểu vật dụng trang trí. Điều này đã đạt được một âm sắc giao hưởng với những phương pháp tổ hợp kiến trúc có độ tương phản cao giữa sáng và tối, giữa sự đơn giản và phức tạp và cuối cùng đã đạt đến đỉnh điểm của sự tinh tế trong kiến trúc. Khuynh hướng biểu cảm kiến trúc của thời hậu kỳ nhà Triều Tiên gợi nhớ lối biểu cảm tương tự của phong cách Baroque và Rococo ở phương tây.

Khoa học và kỹ thuật

Nhà Triều Tiên dưới triều đại Triều Tiên Thế Tông là giai đoạn phát triển rực rỡ của khoa học kỹ thuật. Dưới chính sách mới của Thế Tông cho phép tiện dân (ch'ŏnmin, 천민, 賤民) như Tưởng Anh Thực (Chang Yŏngsil, 장영실, 蔣英實) làm việc cho triều đình. Tưởng là một trong những nhà phát minh nổi tiếng nhất của Triều Tiên. Khi còn trẻ, ông đã chế tạo các loại máy móc giúp công việc của người thợ được dễ dàng hơn như cống và các đường ống thông nhau. Cuối cùng, Tưởng được cho phép cư ngụ trong vương cung để dẫn dắt một nhóm các nhà khoa học nghiên cứu phát triển khoa học cho Triều Tiên.

Một vài trong số các phát minh của ông là đồng hồ nước tự động (tự gõ) gọi là Chagyŏngnu (tự kích lậu, 자격루, 漏壶)được phát minh vào năm 1434, vận hành bằng cách kích hoạt các chuyển động của các miếng gỗ để hiển thị trực quan thời gian. Tiếp theo đó, Tưởng Anh Thực phát triển một kiểu đồng hồ nước phức tạp hơn được gắn thêm nhiều thiết bị thiên văn, đồng thời ông cũng cải tiến kiểu máy in tự hành bằng kim loại được chế tạo trước đó dưới thời nhà Cao Ly. Kiểu máy in mới không chỉ có chất lượng tốt hơn mà còn nhanh gấp hai lần. Những phát minh khác gồm thủy kế và vũ lượng kế.

Cũng dưới thời nhà Triều Tiên, Hứa Tuấn (Hŏ Chun, 허준, 許浚), một vị thái y của triều đình đã sáng tạo nhiều bài thuốc, nhưng thành tựu đáng kể nhất của ông là tác phẩm Đông y bảo giám (Tongŭi pogam, 동의보감, 東醫寶鑑) thường được xem như là những bài thuốc cơ bản của y học cổ truyền Triều Tiên. Tác phẩm này được truyền bá sang Trung Quốc và Nhật Bản, những nơi mà cho đến ngày nay vẫn xem tác phẩm này như là một trong những tác phẩm kinh điển của nền y học phương Đông.

Điểm son của thiên văn học Triều Tiên dưới thời nhà Triều Tiên là sự sáng tạo ra các quả thiên cầu của những nhà khoa học như Tưởng Anh Thực, thiết bị này khi đặt cùng với nhau, bất kể ngày đêm, cho phép cập nhật vị trí của mặt trời, Mặt Trăng và các ngôi sao. Sau đó, với quả thiên cầu khuê biểu (Kyup'yo, 규표, 圭表) còn có thể đo sự thay đổi thời gian theo sự biến đổi từng mùa.

Đỉnh cao của sự tiến bộ về thiên văn và lịch được thực hiện dưới thời vua Thế Tông là Thất chánh toán (Ch'iljŏngsan, 칠정산, 七政算), chế tạo theo những phép tính đã được biên dịch dựa trên đường đi của 7 vật thể trên trời (5 hành tinh quan sát được, mặt trời và Mặt Trăng) được phát triển vào năm 1442. Công trình này giúp các nhà khoa học tính toán và dự đoán chính xác tất cả các hiện tượng cơ bản trên trời như nhật thực và các chuyển động tinh tú khác. Hỗn thiên thời kế (Honch'ŏnsigye, 혼천시계, 渾天時計) là một đồng hồ thiên văn do Tống Dĩ Dĩnh (Song I-yŏng, 송이영, 宋以穎) chế tạo vào năm 1669. Đồng hồ có một quả cầu nằm bên trong các vòng kim loại có đường kính 40 cm. Quả cầu được kích hoạt bởi một cơ cấu đồng hồ hoạt động, sẽ chỉ vị trí của vũ trụ cho ở bất cứ thời điểm nào.

Cương lý đồ (Kangrido, 강리도, 疆理圖) - tên đầy đủ: Hỗn nhất cương lý lịch đại quốc đô chi đồ - một bản đồ thế giới của Triều Tiên được thiết lập năm 1402 (năm thứ hai dưới triều đại vua Thái Tông) bởi Kim Sĩ Hành (Kim Sa-hyŏng, 김사형, 金士衡), Lý Mộ (Yi Mu, 이무, 李茂) và Lý Nạo (Yi Hoe, 이회, 李撓). Bản đồ được thiết lập từ sự tổng hợp các bản đồ Nhật Bản, Triều Tiên và Trung Quốc.

Áo giáp mềm chống đạn đầu tiên, miên chế bội giáp (Myŏnje Paegap, 면제배갑, 綿製背甲), được phát minh vào những năm 1860 dưới thời nhà Triều Tiên, một thời gian ngắn sau chiến dịch quân sự của người Pháp chống Triều Tiên. Hưng Tuyên Đại Viện Quân ra lệnh phát triển áo giáp chống đạn vì những mối đe dọa ngày càng gia tăng từ quân đội các nước phương Tây. Kim Cơ Đẩu (Kim Ki-Tu (김기두, 金箕斗) và Khương Nhuận (Kang Yun, 강윤, 姜潤) nhận thấy sợi bông nếu đủ dày có thể bảo vệ chống đạn và đã sáng chế ra những bộ áo giáp chống đạn được làm từ 30 lớp sợi bông. Loại áo giáp này được sử dụng tại chiến trường trong cuộc viễn chinh của Hoa Kỳ đến Triều Tiên, khi hải quân Hoa Kỳ tấn công đảo Giang Hoa vào năm 1871. Quân đội Hoa Kỳ đã lấy được một bộ áo giáp và đem về nước, tại đây nó được bảo tồn tại Bảo Tàng Smithsonian cho đến năm 2007. Bộ giáp sau đó được trả lại cho Triều Tiên và hiện nay được trưng bày công cộng.

Kinh tế

Thương nghiệp
Vào thời nhà Cao Ly, Triều Tiên có một mối quan hệ thông thương vững chắc với người Ả Rập, Nhật Bản, Trung Quốc và Mãn Châu. Một ví dụ về hải cảng thương mại quốc tế phồn thịnh là Bình An Nam (P'yŏngannam, 평안남, 平安南). Người Triều Tiên trao đổi gấm thêu kim tuyến, đồ trang sức, sâm, tơ lụa và đồ gốm sứ vốn lừng danh khắp thế giới. Tuy nhiên, đến thời nhà Triều Tiên, Nho giáo được công nhận là quốc giáo và, trong tiến trình loại bỏ đức tin bền vững vào đạo Phật, gốm sứ xanh Cao Ly (Koryŏ Ch'ŏngcha, 고려청자, 高麗青瓷) được thay thế bằng gốm sứ trắng Bách Tế (Paekche, 백제, 百濟), loại này không được người Trung Hoa và Ả Rập ưa chuộng. Hơn nữa, việc mua bán trong thời gian này bị cấm đoán nhiều hơn nhằm phát triển nông nghiệp. Thêm vào đó, yêu cầu cống nạp thường xuyên của Trung Hoa đã đẩy chính sách của Triều Tiên đến chỗ ngừng sản xuất nhiều loại vật dụng xa xỉ (ví dụ như vàng, bạc...) và chỉ nhập khẩu lượng cần thiết từ Nhật Bản.  Do bạc được dùng làm tiền ở Trung Hoa nên nó đóng vai trò quan trọng trong mậu dịch Triều - Trung.

Hoàng gia cuối cùng

Sau cuộc xâm lăng và sự thôn tính "mặc nhiên" Triều Tiên của người Nhật vào năm 1910, các hoàng tử và công chúa của vương thất bị buộc phải đến Nhật để được cải tạo và lập gia đình. Người thừa kế ngai vàng, thái tử Anh Thân Vương Lý Ngân cưới Nashimoto-no-miya Masako (Lê Bổn Cung Phương Tử, 梨本宮方子; tên Triều Tiên: Lý Phương Tử - I Pangja, 이방자, 李方子) và có hai người con trai, vương tử Lý Tấn (I Chin, 이진, 李晋) và Lý Cửu (I Ku, 이구, 李玖). Anh của Anh Thân Vương là hoàng tử Nghĩa Thân Vương Lý Cương có 12 người con trai và 9 người con gái từ nhiều thê thiếp khác nhau.

Thái tử Lý Ngân mất vị thế của mình tại Nhật vào cuối Thế chiến thứ 2 và trở về Triều Tiên vào năm 1963 theo lời mời của Chính phủ Cộng hòa. Ông bị đột quỵ khi máy bay đáp xuống Seoul và được đưa ngay vào bệnh viện. Ông đã không thể hồi phục và qua đời vào năm 1970. Anh trai của thái tử, hoàng tử Nghĩa Thân Vương Lý Cương mất vào năm 1955 và người dân Triều Tiên chính thức xem sự kiện này như là sự chấm hết của dòng dõi vương tộc.

Hiện nay, vương tử Lý Tích (I Sǒk, 이석, 李錫) là một trong hai người thừa tự ngôi vị nhà Triều Tiên. Ông là con trai thứ mười của Nghĩa Thân Vương Lý Cương (hoàng tử thứ năm của vua Cao Tông) và hiện là giáo sư dạy môn lịch sử tại Đại học Chŏnju (Đại học tư thục Toàn Châu, 전주대학교, 全州大學校)- Hàn Quốc. Ngoài ra, còn nhiều con cháu dòng tộc sinh sống khắp Hoa Kỳ, Canada và Brasil hoặc đang lập nghiệp nơi khác bên ngoài Triều Tiên.

Ngày nay, nhiều ngôi mộ của con cháu hoàng tộc vẫn còn tồn tại trên đỉnh núi tại Dương Châu (Yangju, 양주, 楊州). Căn cứ theo phả hệ được khắc trên bia mộ, có thể cho rằng những người này thuộc dòng dõi vị vua vĩ đại của nhà Triều Tiên, vua Thành Tông (vị vua thứ 9 của nhà Triều Tiên). Ngọn núi này hiện đang là sở hữu của một thành viên hoàng tộc tên là Lý Viên (Yi Wŏn, 이원, 李圓) sinh năm 1958.

Tước hiệu và tôn xưng

Thời kỳ vương quốc

 Vương (wang, 왕, 王) chỉ nhà vua, với danh xưng điện hạ (chŏnha, 전하, 殿下). Cách xưng hô tuy không đúng lắm nhưng vẫn thông dụng là mã mã (mama, 마마, 媽媽). Trước khi cách xưng hô điện hạ được sử dụng, có nhiều cách xưng hô khác nhau dành cho nhà vua. Các danh xưng theo tiếng địa phương như naratnim (나랏님) và imgŭm (임금) cũng được dùng một cách thông dụng. Để ám chỉ các vị vua đời trước, người ta dùng các cách gọi tiên đại vương (sŏndaewang, 선대왕, 先大王) hay đại vương (taewang, 대왕, 大王); danh xưng quốc vương (kugwang, 국왕, 國王) được dùng với các công sứ nước ngoài; và quần thần trong triều cần nói về nhà vua lúc nhà vua không có mặt, nghĩa là cần phải trịnh trọng hơn, danh xưng được dùng là kim thượng (kŭmsang, 금상, 今上), chúa thượng (chusang, 주상, 主上), thượng giám (sanggam, 상감, 上監), hay đại điện (taejŏn, 대전, 大殿). Vương hiệu giữ nguyên cho mọi cách xưng hô ngoại trừ một số bà vợ góa của các ông vua đã thoái vị chỉ được gọi hoặc đề cập đến nhà vua mà không được dùng vương hiệu của ông.
 Vương phi (wangbi, 왕비, 王妃), vợ chính thức của nhà vua, được gọi là mã mã. Danh xưng theo cách gọi trong triều là trung cung điện (chunggungjŏn, 중궁전, 中宮殿) hay trung điện (chungjŏn, 중전, 中殿). Các bà vợ vẫn còn hôn ước với nhà vua đến khi qua đời có chung một tước hiệu gồm tiền tố là hai từ Hanja và hậu tố theo thông lệ là vương hậu (wanghu, 왕후, 王后), nếu bị phế truất thì không có tước hiệu mà chỉ được gọi là Phế phi.
 Thượng vương (sangwang, 상왕, 上王), vua tự nguyện thoái vị nhường ngôi cho con trai mình. Họ thường còn nhiều ảnh hưởng và đôi khi đầy quyền lực trong suốt những năm còn lại của cuộc đời. Danh xưng được dùng là điện hạ (chŏnha, 전하, 殿下) hay ít thường xuyên hơn nhưng vẫn còn thông dụng là mã mã.
 Thượng vương phi (sangwangbi, 상왕비, 上王妃), vương phi của nhà vua khi nhà vua đó thoái vị nhường ngôi chứ không phải qua đời, thì không được gọi là Vương Đại phi mà gọi là Thượng vương phi, nhưng trong lịch sử vương tước này chưa từng được sử dụng lần nào, khi các vị Quốc vương nhượng vị thì vương phi của họ sử dụng tước vị Đại phi thay vì Thượng vương phi.
 Vương đại phi (wangdaebi, 왕대비, 王大妃) hay gọi tắt Đại phi (taebi, 대비, 大妃), tước vị dành cho Vương phi của tiên vương, vương phi có thể là đích mẫu hoặc sinh mẫu của tân vương, cách xưng hô là mã mã, chỉ có chính thất Vương phi mới có thể nhận tước hiệu này, cho dù là Vương tử con trai của hậu cung kế vị, hậu cung đó cũng không thể được tôn làm Đại phi, mà chỉ thêm mỹ hiệu gồm hai từ vào hậu tố "cung", ví dụ Dực Tường Cung. Các bà đại phi thường nỗ lực tìm mọi cách gây ảnh hưởng đến nhà vua mang lợi ích về cho gia tộc ngoại thích của mình thông qua quyền nhiếp chính của họ, điều này thường xảy ra khi nhà vua còn quá nhỏ không thể tự mình cai trị đất nước hay đơn giản thông qua vai trò người mẹ hoặc ngay cả chỉ là vai trò của một nữ nhân trưởng thượng có quan hệ với nhà vua. Khi trong vương cung có đồng thời 3 vị quá phụ vương phi, thì cấp bậc khi đó sẽ được định rằng: "Đại vương Đại phi", "Vương đại phi" và sau đó là "Đại phi"
 Thái thượng vương (t'aesangwang, 태상왕, 太上王), một vị vua thoái vị từ bỏ quyền lực trước đời thượng vương. Danh xưng được dùng là điện hạ (chŏnha, 전하, 殿下) hay ít thường xuyên hơn nhưng vẫn còn thông dụng là mã mã.
 Đại vương đại phi (taewangdaebi, 대왕대비, 大王大妃), vợ cũ của vua trên vương đại phi một đời hay bà nội (tổ mẫu) hoặc bà cố của nhà vua đang trị vì, đôi khi còn là đích mẫu, cách xưng hô là mã mã.
 Đại viện quân (大院君 대원군 taewŏn'gun), cha của vua nhưng là người không thể lên ngôi vua vì không phải là người thuộc đời kế vị ngai vàng (các vị vua được vinh danh tại Tông Miếu Vương gia - chongmyo, 종묘, 宗廟 - phải là đời cao nhất của ngôi vị hiện tại được thờ tại đây). Có nhiều trường hợp các vương tử nắm quyền nhiếp chính cho con trai của mình, người cuối cùng làm điều này là nhiếp chính Hưng Tuyên Đại Viện Quân.
 Phủ đại phu nhân (pudaebuin, 부대부인, 府大夫人), mẹ của nhà vua có cha không phải là vua, thường là phu nhân của Đại viện quân
 Phủ viện quân (puwŏn'gun, 부원군, 府院君), thân phụ của vương phi (nhạc phụ của nhà vua).
 Phủ phu nhân (pubuin, 부부인, 府夫人), thân mẫu của vương phi (nhạc mẫu của nhà vua).
 Quân (kun, 군, 君), con trai của nhà vua và phi tần thuộc nội mệnh phụ hay con của một vương tử. Danh xưng được dùng là agissi (아기씨) - tiểu vương tử trước khi kết hôn và đại giám (taegam, 대감, 大監) sau khi kết hôn.
 Quận phu nhân (kunbuin, 군부인, 郡夫人), vợ của quân.
 Đại quân (taegun, 대군, 大君), vương tử con của nhà vua và các vương phi. Danh xưng được dùng là agissi (아기씨) - tiểu vương tử - trước khi kết hôn và đại giám (taegam, 대감, 大監) sau khi kết hôn. Tước hiệu của một vương tử không được truyền cho con cái.
 Phủ phu nhân (府夫人 부부인 pubuin), vợ của đại quân.
 Nguyên tử (wŏnja, 원자, 元子), con trai trưởng của nhà vua trước khi được tấn phong vương thế tử, cách xưng hô là mã mã. Nói chung, nguyên tử là con đầu của nhà vua và vương phi nhưng vẫn có nhiều ngoại lệ khi tước hiệu nguyên tử được trao cho con trai đầu của nhà vua với thiếp thất, trường hợp đáng chú ý nhất là vào thời vua Túc Tông.
 Vương thế tử (wangseja, 왕세자, 王世子) người kế vị ngai vàng, con trưởng của nhà vua thường được ưu tiên phong tước vị này so với các đứa con khác nếu hạnh kiểm của anh ta không có vấn đề gì lớn, cách xưng hô đơn giản là thế tử (seja, 世子, 세자) được dùng thường xuyên thay cho tên họ kèm theo danh xưng để hạ (chŏha, 저하, 邸下). Kém trịnh trọng hơn nhưng vẫn được dùng trong ngôn ngữ triều chính là danh xưng đông cung (tonggung, 동궁, 東宮) hay xuân cung (ch'un'gung, 춘궁, 春宮) và cách xưng hô mã mã được sử dụng xen kẽ với danh xưng thế tử mặc dù danh xưng này thường được dùng vô tình bởi những thành viên lớn hơn trong vương tộc.
 Vương thế tử tần (wangsejabin, 왕세자빈, 王世子嬪), vợ của vương thế tử, hay ngắn gọn hơn Thế tử tần (sejabin, 세자빈, 世子嬪) hay Tần cung ("Pingung", 嬪宮), với cách xưng hô manora (마노라) hay manura (마누라). Sau đó, cách gọi mã mã và manora hay manura trở nên không phân biệt rõ ràng vì sự ảnh hưởng của phái An Đông Kim, cách xưng hô mã mã cũng được dùng để gọi vương thế tử tần. Cách xưng hô mã mã cũng được dùng để chỉ đại quân, quân, công chúa hay ông chúa là vì cùng lý do như vậy.
 Công chúa (kongju, 공주, 公主), con gái của nhà vua với vương phi, cách xưng hô là agissi (아기씨) - tiểu công chúa - trước khi lập gia đình và chaga (자가) - phu nhân - sau khi lập gia đình.
 Ông chúa (ongju, 옹주, 翁主), con gái của nhà vua với phi tần thuộc nội mệnh phụ, cách xưng hô là agissi (아기씨) - tiểu ông chúa - trước khi lập gia đình và chaga (자가) - phu nhân - sau khi lập gia đình.
 Vương thế đệ (wangseje, 왕세제, 王世弟), em trai của nhà vua, người sẽ được thừa kế ngai vàng nếu nhà vua không có con nối dõi.
 Vương thế tôn (wangseson, 왕세손, 王世孫), con trai của vương thế tử và vương thế tử tần và là cháu đích tôn của nhà vua, cách xưng hô là cáp hạ (hapha, 합하, 閤下).

Thời kỳ đế quốc
 Hoàng đế (hwangje, 황제, 皇帝), nhà vua, cách xưng hô là bệ hạ (pyeha, 폐하, 陛下).
 Hoàng hậu (hwanghu, 황후, 皇后), chánh thất của hoàng đế.
 Hoàng thái hậu (hwangt'aehu, 황태후, 皇太后), vợ góa của vua cha.
 Thái hoàng thái hậu (t'aehwangt'aehu, 태황태후, 太皇太后), bà của nhà vua.
 Hoàng thái tử (hwangt'aeja, 황태자, 皇太子), người kế vị ngai vàng, con trai cả của hoàng đế, cách xưng hô là điện hạ.
 Hoàng thái tử phi (hwangt'aejabi, 황태자비, 皇太子妃), vợ chính thức của hoàng thái tử.
 Thân vương (ch'inwang, 친왕, 親王), hoàng tử, con trai hoàng đế.
 Thân vương phi (ch'inwangbi, 親王妃 친왕비), vợ của thân vương.
 Công chúa, con gái của hoàng đế với hoàng hậu.
 Ông chúa, con gái của hoàng đế với phi tần.

Xem thêm
 Biên niên sử nhà Triều Tiên
 Lịch sử Triều Tiên
 Phả hệ dòng họ Lý (Triều Tiên)
 Nhật Bản xâm lăng Triều Tiên
 Chính trị thời vương triều Lý (Triều Tiên)
 Đế quốc Đại Hàn
 Danh sách các quốc gia năm 1781
 Danh sách các vua Triều Tiên
 Nội mệnh phụ

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Cultural Values of the Choson Dynasty  – from Instrok.org, created by the East Rock Institute.
 "Click into the Hermit Kingdom" (Written by Yang Sung-jin and published by Dongbang Media in Seoul, South Korea) – 100 articles in English on the Joseon Dynasty
 Korean royal family website  – currently available only in Korean.
 Choson dynasty
 "Japanese Document Sheds New Light on Korean Queen's Murder"  – Ohmynews.com's uncovered document about murder of Queen Minbi
"E-Annals Bring Chosun History to Everyman" , The Chosun Ilbo, ngày 27 tháng 1 năm 2006.
"Korean Lee (Yi) Dynasty Granite Sculptures.

Cựu quốc gia châu Á
Hoàng tộc Triều Tiên
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Hoàng gia Triều Tiên


title: Kassow

text:
Kassow là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Bad Doberan), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 14,33 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 391 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Grewia aldabrensis

text:
Grewia aldabrensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae theo nghĩa rộng (sensu lato) hoặc Tiliaceae hoặc Sparrmanniaceae .
Loài này chỉ có ở Seychelles.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Grewia aldabrensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Grewia
Thực vật Seychelles
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Seychelles


title: Palavansathu

text:
Palavansathu là một thị trấn thống kê (census town) của quận Vellore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Palavansathu có dân số 16.136 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Palavansathu có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Palavansathu, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Mercuès

text:
Mercuès là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Osornophryne sumacoensis

text:
Osornophryne sumacoensis là một loài cóc trong họ Bufonidae. Chúng là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Hình ảnh

Nguồn
 Coloma, L.A., Ron, S., Cisneros-Heredia, D. & Almandáriz, A. 2004. Osornophryne sumacoensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Osornophryne
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật đặc hữu Ecuador


title: COD

text:
COD có thể là từ viết tắt của:
 Nhu cầu oxy hóa học
 Dịch vụ Phát hàng thu tiền hộ
 COD-Mã quốc gia của Cộng hòa Dân chủ Congo


title: Anthophora croceitarsis

text:
Anthophora croceitarsis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Gussakovsky mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1935


title: Günserode

text:
Günserode là một đô thị ở huyện Kyffhäuser, ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 8,52 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 179 người.

Tham khảo


title: Thị trấn (Việt Nam)

text:
Thị trấn là một đơn vị hành chính cấp xã tại Việt Nam.

Tất cả thị trấn tại Việt Nam đều trực thuộc các huyện. Thị trấn có thể là huyện lỵ nếu các cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện được đặt tại thị trấn đó. Tuy nhiên, không phải thị trấn nào cũng là huyện lỵ và không phải huyện nào cũng có thị trấn. Đặc biệt, có một số huyện lỵ không đặt ở thị trấn cùng tên với chính mình, chủ yếu do giao thông không thuận lợi với các xã khác trong huyện như huyện Nhà Bè (Thành phố Hồ Chí Minh), huyện Tam Đảo (Vĩnh Phúc), huyện Chi Lăng (Lạng Sơn), huyện Đức Hòa (Long An). Hầu hết những huyện không có thị trấn nào là những huyện mới chia tách.

Quy định trong luật pháp

Cấp hành chính
 Trong Hiến pháp 2013, Chương IX: Chính quyền địa phương, Khoản 1 Điều 110 có viết:
1. Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân định như sau:

Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;

Tỉnh chia thành huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh; thành phố trực thuộc trung ương chia thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tương đương;

Huyện chia thành xã, thị trấn; thị xã và thành phố thuộc tỉnh chia thành phường và xã; quận chia thành phường.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập.
 Trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019), quy định tại Điều 2: Đơn vị hành chính, Chương I: Những quy định chung:
Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam gồm có:

1. Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh);

2. Huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp huyện);

3. Xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã);

4. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Như vậy, thị trấn nằm ở cấp hành chính thứ ba trong 3 cấp hành chính (cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã) của Việt Nam.

Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính
Theo Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành năm 2016, tại Điều 9, Mục 2: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính đô thị, Chương I: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính thì một thị trấn cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn như sau:
Điều 9. Tiêu chuẩn của thị trấn

1. Quy mô dân số từ 8.000 người trở lên.

2. Diện tích tự nhiên từ 14 km² trở lên.

3. Đã được công nhận là đô thị loại IV hoặc loại V; hoặc khu vực dự kiến thành lập thị trấn đã được phân loại đạt tiêu chí của đô thị loại IV hoặc loại V.

4. Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội đạt quy định tại Phụ lục 2 ban hành kèm theo Nghị quyết này.

Thống kê

Tính đến ngày 10 tháng 4 năm 2023, Việt Nam có 10.598 đơn vị hành chính cấp xã (gồm xã, phường, thị trấn), trong đó có 620 thị trấn.

Tỉnh có nhiều thị trấn nhất là Thanh Hóa với 30 thị trấn, tiếp theo là thành phố Hà Nội với 21 thị trấn. Tỉnh Ninh Thuận có 3 thị trấn còn thành phố Đà Nẵng là đơn vị hành chính cấp tỉnh duy nhất không có thị trấn nào.

Danh sách các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương xếp theo số lượng thị trấn:
Thanh Hóa (30 thị trấn)
Hà Nội (21 thị trấn)
An Giang, Vĩnh Phúc (18 thị trấn)
Bắc Giang, Nghệ An (17 thị trấn)
Nam Định (16 thị trấn)
Long An (15 thị trấn)
Cao Bằng, Gia Lai, Lạng Sơn, Quảng Nam (14 thị trấn)
Đắk Lắk, Hà Giang, Hà Tĩnh, Lâm Đồng (13 thị trấn)
Bình Thuận, Sóc Trăng (12 thị trấn)
Bình Định, Hậu Giang, Phú Thọ, Quảng Trị (11 thị trấn)
Bến Tre, Hải Dương, Hải Phòng, Hòa Bình, Kiên Giang, Thái Nguyên, Trà Vinh, Yên Bái (10 thị trấn)
Cà Mau, Đồng Tháp, Lào Cai, Sơn La, Thái Bình (9 thị trấn)
Đồng Nai, Hưng Yên, Quảng Bình, Quảng Ngãi, Thừa Thiên Huế, Tiền Giang (8 thị trấn)
Bắc Kạn, Kon Tum, Lai Châu, Ninh Bình, Quảng Ninh (7 thị trấn)
Bà Rịa – Vũng Tàu, Hà Nam, Khánh Hòa, Phú Yên, Tây Ninh, Tuyên Quang, Vĩnh Long (6 thị trấn)
Bạc Liêu, Bình Dương, Bình Phước, Cần Thơ, Đắk Nông, Điện Biên, Thành phố Hồ Chí Minh (5 thị trấn)
Bắc Ninh (4 thị trấn)
Ninh Thuận (3 thị trấn)
Đà Nẵng (không có thị trấn nào).

Hiện nay, cả nước có:

1 huyện có 5 thị trấn, đó là huyện Bình Xuyên (Vĩnh Phúc)
2 huyện có 4 thị trấn, đó là các huyện:
Châu Thành A (Hậu Giang).
Yên Định (Thanh Hóa).
18 huyện có 3 thị trấn, đó là các huyện:
Quảng Hòa (Cao Bằng)
Thọ Xuân (Thanh Hóa)
Phụng Hiệp (Hậu Giang)
Đức Hòa (Long An)
Thoại Sơn, Chợ Mới, An Phú, Tri Tôn (An Giang)
Hải Hậu, Nghĩa Hưng, Trực Ninh (Nam Định)
Tam Đảo, Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc)
Bảo Thắng (Lào Cai)
Văn Chấn (Yên Bái)
Bố Trạch (Quảng Bình)
Vĩnh Linh (Quảng Trị)
Đồng Hỷ (Thái Nguyên)
89 huyện có 2 thị trấn, đó là các huyện:
Hiệp Hòa, Lạng Giang, Lục Nam, Sơn Động, Tân Yên, Việt Yên, Yên Dũng, Yên Thế (Bắc Giang)
Hà Quảng, Nguyên Bình, Trùng Khánh (Cao Bằng)
Bắc Quang, Đồng Văn, Vị Xuyên (Hà Giang)
Cao Lộc, Chi Lăng, Đình Lập, Lộc Bình (Lạng Sơn)
Lâm Thao (Phú Thọ)
Đại Từ, Phú Lương (Thái Nguyên)
Lạc Thủy (Hòa Bình)
Ngân Sơn (Bắc Kạn)
Mộc Châu (Sơn La)
Yên Bình (Yên Bái)
Chương Mỹ, Gia Lâm, Mê Linh, Phú Xuyên (Hà Nội)
Kim Bảng, Thanh Liêm (Hà Nam)
Cẩm Giàng (Hải Dương)
An Lão, Cát Hải, Thủy Nguyên (Hải Phòng)
Giao Thủy (Nam Định)
Kim Sơn (Ninh Bình)
Hưng Hà, Quỳnh Phụ (Thái Bình)
Lập Thạch, Tam Dương, Yên Lạc (Vĩnh Phúc)
Thạch Thành, Triệu Sơn (Thanh Hóa)
Cẩm Xuyên, Hương Sơn, Nghi Xuân, Can Lộc (Hà Tĩnh)
Lệ Thủy (Quảng Bình)
Gio Linh, Hướng Hóa (Quảng Trị)
Phú Lộc (Thừa Thiên Huế)
Quế Sơn (Quảng Nam)
Tư Nghĩa (Quảng Ngãi)
Phù Cát, Phù Mỹ, Tuy Phước (Bình Định)
Bắc Bình, Đức Linh, Hàm Tân, Hàm Thuận Bắc, Tuy Phong (Bình Thuận)
Chư Păh (Gia Lai)
Cư M'gar, Ea Kar (Đắk Lắk)
Cát Tiên, Đạ Huoai, Đơn Dương, Lâm Hà (Lâm Đồng)
Bắc Tân Uyên (Bình Dương)
Đất Đỏ, Long Điền (Bà Rịa – Vũng Tàu)
Châu Phú, Châu Thành, Phú Tân (An Giang)
Trần Văn Thời (Cà Mau)
Vĩnh Thạnh (Cần Thơ)
Châu Thành (Hậu Giang)
Hòn Đất (Kiên Giang)
Kế Sách, Long Phú, Thạnh Trị, Trần Đề (Sóc Trăng)
Gò Công Đông (Tiền Giang)
Cầu Ngang, Tiểu Cần, Trà Cú (Trà Vinh)
Ba Tri, Châu Thành (Bến Tre)
 39 huyện không có thị trấn, đó là các huyện:
Mường Nhé, Nậm Pồ, Điện Biên (Điện Biên)
Quỳnh Nhai, Sốp Cộp, Vân Hồ (Sơn La)
Pác Nặm (Bắc Kạn)
Tân Sơn (Phú Thọ)
Bạch Long Vĩ (Hải Phòng)
Kỳ Anh (Hà Tĩnh)
Quảng Trạch (Quảng Bình)
Cồn Cỏ (Quảng Trị)
Hòa Vang, Hoàng Sa (Đà Nẵng)
Tây Giang, Nam Trà My (Quảng Nam)
Sơn Tịnh, Sơn Tây, Minh Long, Lý Sơn (Quảng Ngãi)
Tu Mơ Rông, Ia H'Drai (Kon Tum)
Ia Pa (Gia Lai)
Buôn Đôn, Cư Kuin (Đắk Lắk)
Đắk Glong, Tuy Đức (Đắk Nông)
Bác Ái, Thuận Bắc, Thuận Nam (Ninh Thuận)
Phú Quý (Bình Thuận)
Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu)
Đam Rông (Lâm Đồng)
Bù Gia Mập, Phú Riềng (Bình Phước)
Tân Phú Đông (Tiền Giang)
Giang Thành, Kiên Hải, U Minh Thượng (Kiên Giang)
375 huyện có 1 thị trấn.

Thông thường tên các thị trấn thường có 2 âm tiết, nhưng có một số thị trấn mà tên gọi chỉ có 1 âm tiết, chủ yếu tập trung ở vùng Đồng bằng sông Hồng:
Thắng (Hiệp Hòa), Vôi, Kép (Lạng Giang), Chũ (Lục Ngạn), Nếnh (Việt Yên)
Đu (Phú Lương)
Bo (Kim Bôi)
Thứa (Lương Tài), Lim (Tiên Du), Chờ (Yên Phong)
Phùng (Đan Phượng)
Vương (Tiên Lữ)
Quế (Kim Bảng)
Cồn (Hải Hậu), Gôi (Vụ Bản), Lâm (Ý Yên)
Me (Gia Viễn)
Nưa (Triệu Sơn)
Nghèn (Can Lộc)
Sịa (Quảng Điền)
Prao (Đông Giang)
Kbang (Kbang)
M'Drắk (M'Drắk)
D'Ran (Đơn Dương).

Thị trấn có diện tích lớn nhất: thị trấn Thạnh Mỹ (huyện Nam Giang) với 206,58 km².

Thị trấn có diện tích nhỏ nhất: thị trấn Trường Sa (huyện Trường Sa) với 0,15 km².

Phân loại đô thị
Đa số thị trấn tại Việt Nam được xếp vào đô thị loại V. Một số thị trấn lớn được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại IV như:

Phân biệt với xã
Tiêu chí để xét một khu vực dân cư là thị trấn hay xã thông thường gắn với tỷ lệ ngành nghề. Tại khu vực xã, tỷ lệ dân số làm nông nghiệp (lâm nghiệp, ngư nghiệp) cao hơn so với một thị trấn. Tại địa bàn một huyện, mật độ dân số tại các thị trấn thông thường cũng cao hơn so với mật độ dân số tại các xã. Các tiêu chí khác như số lượng dân số, đóng góp cho ngân sách (qua thuế chẳng hạn), diện tích đất đai không rõ nét trong trường hợp này. Một thị trấn có thể đông dân và nộp ngân sách nhiều hơn một xã, song cũng không ít trường hợp ngược lại.

Thị tứ

Các sách báo gần đây đề cập nhiều đến khái niệm thị tứ. Tuy nhiên, thị tứ không phải là một đơn vị hành chính nhà nước chính thức. Một thị tứ thông thường được hiểu là trung tâm của một tiểu vùng kinh tế (bao gồm phạm vi nhiều xã với lượng dân cư khoảng 4-5 nghìn người, nhưng không phải trong phạm vi toàn huyện); trong đó các ngành nghề như thương mại, dịch vụ, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp phát triển hơn so với các vùng phụ cận. Dân cư sống trong khu vực đó cũng sống tập trung và có mật độ cao hơn. Một thị tứ được hình thành khi ở khu vực đó có sự thuận lợi về các điều kiện hạ tầng cơ sở hơn so với khu vực phụ cận. Nó có thể nằm trong khu vực thuộc nhiều xã giáp ranh. Nó là tiền đề để hình thành nên các thị trấn mới trong tương lai, khi nó phát triển đủ lớn để chính quyền có thể công nhận.

Chú thích

Xem thêm
Phân cấp hành chính Việt Nam

Liên kết ngoài
 Nghị định 72/2001/NĐ-CP về Phân loại đô thị và cấp quản lý đô thị
 Nghị định 159/2005/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam về việc phân loại đơn vị hành chính xã, phường, thị trấn.

Phân vùng quốc gia châu Á
Phân cấp hành chính Việt Nam
Đơn vị hành chính địa phương cấp 3 theo quốc gia
Đơn vị hành chính đô thị tại Việt Nam


title: Graphium idaeoides

text:
Graphium idaeoides là một loài bướm ngày thuộc họ Papilionidae. Nó là loài đặc hữu của Philippines.

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Graphium idaeoides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Graphium


title: Asashio (tàu khu trục Nhật)

text:
Asashio (tiếng Nhật: 朝潮) là một tàu khu trục hạng nhất của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, là chiếc dẫn đầu trong lớp tàu của nó bao gồm mười chiếc được chế tạo vào giữa những năm 1930. Asahio đã tham gia nhiều hoạt động tại Mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh Thế giới thứ hai trước khi bị không kích đánh chìm trong trận chiến biển Bismarck vào ngày 3 tháng 3 năm 1943.

Thiết kế và chế tạo
Được chấp thuận cho chế tạo trong khuôn khổ Chương trình Bổ sung Vũ khí Hải quân Nhật Bản thứ hai (Maru-2), những chiếc trong lớp tàu khu trục Asahio có kích thước lớn hơn và nhiều khả năng hơn so với lớp tàu khu trục Shiratsuyu dẫn trước, vì các nhà thiết kế hải quân Nhật Bản không còn bị gò bó trong những giới hạn của Hiệp ước Hải quân London. Những con tàu có kích cỡ tương đương tàu tuần dương hạng nhẹ này được thiết kế để tận dụng ưu thế dẫn đầu của Nhật Bản trong kỹ thuật ngư lôi, để tháp tùng lực lượng tấn công chủ lực của Hạm đội Nhật cũng như để tấn công cả ngày lẫn đêm nhắm vào Hải quân Hoa Kỳ, khi họ băng ngang Thái Bình Dương theo giả định của lý thuyết chiến lược Nhật Bản. Cho dù là một trong những lớp tàu khu trục mạnh mẽ nhất thế giới vào lúc hoàn tất, không có chiếc nào sống sót qua cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương.

Asashio được đặt lườn tại Xưởng hải quân Sasebo vào ngày 7 tháng 9 năm 1935, được hạ thủy vào ngày 16 tháng 12 năm 1936 và đưa ra hoạt động vào ngày 31 tháng 8 năm 1937.
Trong khi chạy thử máy, Asashio mắc phải những sự cố khi bẻ lái, và độ cơ động của nó không thể chấp nhận được. Lớp tàu được tái cấu trúc với phần đuôi và bánh lái được tái thiết kế để giải quyết trục trặc. Những vấn đề khác, chủ yếu là với kiểu turbine mới và tinh vi công suất , cũng được giải quyết.

Lịch sử hoạt động
Vào lúc xảy ra cuộc tấn công Trân Châu Cảng, Asashio phục vụ như là soái hạm của Hải đội Khu trục 8, và là một thành viên của Phân Hạm đội Khu trục 2, hộ tống thành phần chủ lực của Lực lượng Viễn chinh Phương Nam dưới quyền Đô đốc Nobutake Kondō rời Quân khu Bảo vệ Mako để hỗ trợ từ xa cho các lực lượng đổ bộ lên Malaya và Philippines vào tháng 12 năm 1941.
Asashio hộ tống một đoàn tàu vận tải chuyển binh lính từ Mako về phía Singora thuộc Malaya, rồi quay về Hong Kong vào ngày 5 tháng 1 năm 1942. Nó hộ tống một đoàn tàu chuyển binh lính khác đến Davao, rồi tham gia lực lượng chiếm đóng Ambon ngày 31 tháng 1, Makassar vào ngày 8 tháng 2 và Bali/Lombok vào ngày 18 tháng 2.

Trận chiến eo biển Badung
Trong đêm 19 tháng 2 năm 1942, Asashio tham gia Trận chiến eo biển Badoeng. Nó đang hộ tống chiếc tàu vận tải Sasago Maru ngoài khơi Bali khi một lực lượng hạm đội Đồng Minh tấn công; và nó được ghi nhận đã đánh chìm tàu khu trục Hà Lan HNLMS Piet Hein bằng một quả ngư lôi, cùng bắn pháo trúng đích vào tàu tuần dương hạng nhẹ Hà Lan HNLMS Tromp và tàu khu trục Mỹ Stewart. Tuy nhiên Asashio cũng chịu đựng hư hại nhẹ khi bị bắn trúng một phát đạn pháo 75 mm (3 inch) của Tromp, mất một đèn pha cùng bốn người thiệt mạng và 11 người bị thương. Sau trận đánh nó kéo chiếc tàu khu trục chị em Michishio bị hư hại quay trở về Makassar.

Vào tháng 3, Hải đội Khu trục 8 quay trở về Yokosuka. Trong tháng 4, Hải đội Khu trục 8 được tái bố trí về Phân Hạm đội Khu trục 4, và đã đi đến vịnh Manila trợ giúp vào việc bắn phá Corregidor vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5 năm 1942, rồi quay trở về Quân khu Hải quân Kure trước khi được chuyển đến Guam.

Trận Midway
Trong trận Midway vào ngày 4-6 tháng 6 năm 1942, Asashio cùng Hải đội Khu trục 4 hộ tống cho Lực lượng Hỗ trợ của Đô đốc Takeo Kurita bảo vệ cho đoàn tàu vận tải chuyển binh lính tấn công Midway. Nó bị hư hại vừa phải trong một cuộc không kích vào ngày 6 tháng 6, bị đánh trúng một quả bom 227 kg (500 lb) làm thiệt mạng 22 thủy thủ. Nó đã trợ giúp tàu khu trục chị em Arashio trong việc cứu vớt 240 người sống sót từ tàu tuần dương hạng nặng Mikuma, rồi hộ tống chiếc tàu tuần dương Mogami bị hư hại quay trở về Truk vào ngày 14 tháng 6. Sau khi được sửa chữa khẩn cấp bởi chiếc tàu sửa chữa Akashi, Asashio lên đường đi Sasebo để được sửa chữa rộng rãi 29 tháng 6. Sau đó nó được phân về Hải đội Khu trục 8 và đặt căn cứ tại Quân khu Hải quân Yokosuka.

Hải chiến Guadalcanal
Sau một chuyến đi tiếp tế thành công đến Jaluit và các chuyến vận chuyển binh lính đến Guadalcanal trong tháng 9 và tháng 10, Asashio nằm trong thành phần hộ tống cho Lực lượng Hỗ trợ của Đô đốc Gunichi Mikawa trong nhiều trận hải chiến gần Guadalcanal trong tháng 11, nhưng đã không trực tiếp tham chiến. Ngày 14 tháng 11, Asashio trợ giúp cho chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ Isuzu bị hư hại. Sau đó Hải đội Tuần dương 8 thực hiện thêm ba chuyến vận chuyển tốc độ cao "Tốc hành Tokyo" chuyển binh lính từ Rabaul đến Buna vào cuối tháng 11 và đầu tháng 12 năm 1942. Sau chuyến thứ nhất, Asashio đã kéo tàu khu trục Umikaze bị hư hại quay trở lại Rabaul vào ngày 21 tháng 11. Chuyến thứ ba bị hủy bỏ do một cuộc không kích của Đồng Minh vào ngày 8 tháng 12; Asashio tạm thời bị loại khỏ vòng chiến do những quả bom ném suýt trúng vào đuôi tàu. Sau đó hải đội thực hiện thành công một chuyến vận chuyển binh lính đến Finschhafen vào ngày 18 tháng 12.

Vào ngày 7 tháng 1, Asashio cùng Hải đội Khu trục 8 hộ tống tàu sân bay Zuikaku, thiết giáp hạm Mutsu và tàu tuần dương Suzuya từ Truk đến Kure, rồi quay trở lại Truk. Vào ngày 7 tháng 2, Hải đội Khu trục 8 lặp lại nhiệm vụ hộ tống đến Kure cùng với tàu sân bay Chūyō. Sau đó hải đội hộ tống một đoàn tàu vận tải từ Truk đến Rabaul, và một đoàn tàu chuyển quân từ Rabaul đến Madang và quay lại. Hải đội Khu trục 8 được điều về Phân hạm đội Khu trục 3 của Hạm đội 8 vào ngày 25 tháng 2.

Trận chiến biển Bismarck
Vào ngày 3 tháng 3 năm 1943, Asashio cùng Hải đội Khu trục 3 hộ tống một đoàn tàu vận tải chuyển binh lính từ Rabaul về hướng Lae. Trong trận chiến biển Bismarck, đoàn tàu vận tải bị máy bay Đồng Minh tấn công. Sau khi lẩn tránh được đợt thứ nhất, Asashio bị ném bom và bắn phá càn quét trong khi tìm cách cứu những người còn sống sót từ các tàu khu trục Arashio và Nojima. Nó bị chìm với toàn bộ thủy thủ đoàn ở khoảng  về phía Đông Nam Finschhafen, New Guinea ở tọa độ . Trong số những người tử trận có cả vị chỉ huy của Đội khu trục 8, Đại tá Hải quân Yasuo Sato.

Asashio được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 1 tháng 4 năm 1943.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
 CombinedFleet.com: Asashio-class destroyers
 CombinedFleet.com: Asashio history
GlobalSecurity.org: Asashio class destroyers
GlobalSecurity.org: Asashio class ship list
GlobalSecurity.org: Asashio class schematics
GlobalSecurity.org: Asashio class specifications

Lớp tàu khu trục Asashio
Tàu khu trục của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu khu trục trong Thế Chiến II của Nhật Bản
Trận Midway
Chiến dịch Guadalcanal
Sự cố hàng hải năm 1943
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương


title: Calamagrostis steyermarkii

text:
Calamagrostis steyermarkii là một loài cỏ thuộc họ Poaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 Laegaard, S. & Pitman, N. 2004. Calamagrostis steyermarkii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Chi Hòa mây
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Silver City, New Mexico

text:
Silver City, New Mexico là một thành phố thủ phủ quận Grant trong bang New Mexico, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có dân số 10.545 người.
Thành phố này có Đại học Western New Mexico.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của New Mexico
Silver City, New Mexico


title: La Chapelle-Saint-Luc

text:
La Chapelle-Saint-Luc  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Chapellesaintluc


title: 2420 Čiurlionis

text:
2420 Čiurlionis là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1496.2748368 ngày (4.10 năm).

Nó được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1975 ở Đài vật lý thiên văn Crimean và was đặt tên theo Lithuanian artist Mikalojus Konstantinas Čiurlionis.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1975


title: Olethreutes

text:
Olethreutes là một chi bướm đêm lớn thuộc họ Tortricidae. Đây là chi đặc trưng của tông Olethreutini và phân họ Olethreutinae.

Các loài
Cho đến nay, có 131 loài đã được xếp vào chi Olethreutes này:
 Olethreutes agatha Falkovitsh, 1966
 Olethreutes agnota Diakonoff, 1973
 Olethreutes albiciliana (Fernald, 1882)
 Olethreutes aliana Kawabe, 1993
 Olethreutes anisorrhopa Diakonoff, 1983
 Olethreutes appalachiana (Braun, 1951)
 Olethreutes appendiceum (Zeller, 1875)
 Olethreutes arcuella
 Olethreutes astrologana (Zeller, 1875)
 Olethreutes atrodentana (Fernald, 1882)
 Olethreutes auricapitana (Walsingham, 1879)
 Olethreutes aviana (Falkovitsh, 1959)
 Olethreutes baccatana (McDunnough, 1942)
 Olethreutes bicoloranum (McDunnough, 1922)
 Olethreutes bidentata Kuznetzov, 1971
 Olethreutes bipartitana (Clemens, 1860)
 Olethreutes bowmanana (McDunnough, 1923)
 Olethreutes brevirostratum (Heinrich, 1926)
 Olethreutes brunneopurpurata (Heinrich, 1923)
 Olethreutes buckellana (McDunnough, 1922)
 Olethreutes cacuminana (Kennel, 1901)
 Olethreutes camillana (Kennel, 1918)
 Olethreutes cana Kawabe, 1993
 Olethreutes capnodesma (Meyrick, 1922)
 Olethreutes captiosana (Falkovitsh, 1960)
 Olethreutes carolana (McDunnough, 1922)
 Olethreutes clavana (Walker, 1863)
 Olethreutes comandranum (Clarke, 1953)
 Olethreutes concinnana (Clemens, 1865)
 Olethreutes connectum (McDunnough, 1935)
 Olethreutes coruscana (Clemens, 1860)
 Olethreutes corylana (Fernald, 1882)
 Olethreutes costimaculana (Fernald, 1882)
 Olethreutes delitana (Staudinger, 1880)
 Olethreutes deprecatoria Heinrich, 1926
 Olethreutes devotana Kearfott, 1907
 Olethreutes diallacta (Meyrick, 1932)
 Olethreutes dissolutana (Stange, 1886)
 Olethreutes doubledayana (Barrett, 1872)
 Olethreutes electrofuscum (Heinrich, 1923)
 Olethreutes ernestiana (Obraztsov, 1961)
 Olethreutes exaeresimum (Heinrich, 1926)
 Olethreutes exaridanus Kuznetzov in Kuznetzov & Mikkola, 1991
 Olethreutes exoletum (Zeller, 1875)
 Olethreutes fagigemmeana (Chambers, 1878)

 Olethreutes fasciatana (Clemens, 1860)
 Olethreutes ferriferana (Walker, 1863)
 Olethreutes ferrolineana (Walker, 1863)
 Olethreutes ferrugineanum (Riley, 1881)
 Olethreutes flammanus Kawabe, 1993
 Olethreutes footiana (Fernald, 1882)
 Olethreutes fraternanum (McDunnough, 1924)
 Olethreutes furfuranum (McDunnough, 1922)
 Olethreutes galaxana Kearfott, 1907
 Olethreutes galevora (McDunnough, 1956)
 Olethreutes glaciana (Möschler, 1860)
 Olethreutes griseoalbana (Walsingham, 1879)
 Olethreutes hamameliana (McDunnough, 1944)
 Olethreutes heinrichana (McDunnough, 1927)
 Olethreutes helveticana (Duponchel, 1844)
 Olethreutes hemiplaca (Meyrick, 1922)
 Olethreutes hippocastanum (Kearfott, 1907)
 Olethreutes humeralis (Walsingham, 1900)
 Olethreutes hummeli (Caradja, 1935)
 Olethreutes ineptana (Kennel, 1901)
 Olethreutes inornatana (Clemens, 1860)
 Olethreutes inquietana (Walker, 1863)
 Olethreutes irina Falkovitsh, 1966
 Olethreutes kamtshadala (Falkovitsh, 1966)
 Olethreutes kennethana McDunnough, 1941
 Olethreutes kurdistana (Amsel, 1959)
 Olethreutes lacunana (Freeman, 1941)
 Olethreutes magadana (Falkovitsh, 1965)
 Olethreutes malana (Fernald, 1882)
 Olethreutes manoi (Kawabe, 1987)
 Olethreutes mediopartitum (Heinrich, 1923)
 Olethreutes meifengensis Kawabe, 1993
 Olethreutes melanomesum (Heinrich, 1923)
 Olethreutes mengelana (Fernald, 1894)
 Olethreutes merrickanum (Kearfott, 1907)
 Olethreutes metallicana (Hübner, [1799])
 Olethreutes minaki (McDunnough, 1929)
 Olethreutes moderata Falkovitsh, 1962
 Olethreutes monetiferanum (Riley, 1881)
 Olethreutes mysteriana Miller, 1979
 Olethreutes nananum (McDunnough, 1922)
 Olethreutes nigranum (Heinrich, 1923)
 Olethreutes nigricrista Kuznetzov, 1976
 Olethreutes nitidana (Clemens, 1860)
 Olethreutes nomas Diakonoff, 1983

 Olethreutes nordeggana (McDunnough, 1922)
 Olethreutes nubicincta Diakonoff, 1973
 Olethreutes obovata (Walsingham, 1900)
 Olethreutes obsoletana (Zetterstedt, 1839)
 Olethreutes ochrosuffusanum (Heinrich, 1923)
 Olethreutes olivaceana (Fernald, 1882)
 Olethreutes orthocosma (Meyrick, 1931)
 Olethreutes osmundana (Fernald, 1879)
 Olethreutes palustrana (Lienig & Zeller, 1846)
 Olethreutes perdicoptera (Wileman & Stringer, 1929)
 Olethreutes permundana (Clemens, 1860)
 Olethreutes pfeifferiana (Obraztsov, 1961)
 Olethreutes polluxana (McDunnough, 1922)
 Olethreutes praeterminata (Caradja, 1933)
 Olethreutes predotai Hartig, 1938
 Olethreutes punctanum (Walsingham, 1903)
 Olethreutes quadrifidum (Zeller, 1875)
 Olethreutes rusticanum (McDunnough, 1922)
 Olethreutes sayonae Kawabe, 1993
 Olethreutes schulziana (Fabricius, 1776)
 Olethreutes sciotana (Heinrich, 1923)
 Olethreutes scoriana (Guenée, 1845)
 Olethreutes septentrionana (Curtis in Ross, 1835)
 Olethreutes sericoranum (Walsingham, 1879)
 Olethreutes sordidana (McDunnough, 1922)
 Olethreutes spiraeanus Kuznetzov, 1962
 Olethreutes stibiana (Guenée, 1845)
 Olethreutes submissanum (McDunnough, 1922)
 Olethreutes subnubilum (Heinrich, 1923)
 Olethreutes subretracta Kawabe, 1976
 Olethreutes subtilana (Falkovitsh, 1959)
 Olethreutes tenebricum (Heinrich, 1926)
 Olethreutes tephrea Falkovitsh, 1966
 Olethreutes tilianum (Heinrich, 1923)
 Olethreutes trinitana (McDunnough, 1931)
 Olethreutes troglodanum (McDunnough, 1922)
 Olethreutes turfosana (Herrich-Schäffer, 1851)
 Olethreutes umbrosana (Freyer, 1842)
 Olethreutes valdanum (McDunnough, 1922)
 Olethreutes versicolorana (Clemens, 1860)
 Olethreutes viburnanum (McDunnough, 1935)

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu

  (2009a): Online World Catalogue of the Tortricidae – Olethreutes genus account. Version 1.3.1. Truy cập 2009-JAN-20.
  (2009b): Online World Catalogue of the Tortricidae – Olethreutes species list. Version 1.3.1. Truy cập 2009-JAN-20.
  (2004): Markku Savela's Lepidoptera và some other life forms – Phiaris. Version of 2004-DEC-24. Truy cập 2010-APR-19.
  (2005): Markku Savela's Lepidoptera và some other life forms – Olethreutes. Version of 2005-SEP-16. Truy cập 2010-APR-15.

Olethreutini


title: Nguyễn Khoa Điềm

text:
Nguyễn Khoa Điềm (tên khác là Nguyễn Hải Dương; sinh 15 tháng 4 năm 1943) là một nhà thơ, nhà chính trị Việt Nam. Ông nguyên là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng khóa IX, Trưởng ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương; Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X, Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Ông là cựu sinh viên của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Tiểu sử
Nguyễn Khoa Điềm sinh tại thôn Ưu Điềm, xã Phong Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Thân sinh của ông là nhà báo Hải Triều, thuộc dòng dõi quan Nội tán Nguyễn Khoa Đăng, gốc An Dương (tỉnh Hải Dương cũ nay là Hải Phòng). Quê quán: làng An Cựu, xã Thủy An, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Lúc nhỏ Nguyễn Khoa Điềm học ở quê. Năm 1955 ông ra miền Bắc học tại trường học sinh miền Nam. Ông tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1964, cùng lứa với Phạm Tiến Duật, Lê Anh Xuân.

Sau đó, ông vào miền Nam hoạt động trong phong trào học sinh, sinh viên Huế; tham gia quân đội, xây dựng cơ sở của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, viết báo, làm thơ,... cho đến năm 1975. Nguyễn Khoa Điềm từng bị giam tại nhà lao Thừa Phủ. Đến chiến dịch Mậu Thân 1968, ông được giải thoát, tiếp tục trở lại hoạt động. Vào thời điểm này, Nguyễn Khoa Điềm mới bắt đầu làm thơ.

Nguyễn Khoa Điềm trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam năm 1975. Sau 1975, ông tham gia công tác Đoàn Thanh niên Cộng sản; Chủ tịch Hội Văn nghệ Bình Trị Thiên, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế. Ông có mặt trong Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa III. Năm 1994 Nguyễn Khoa Điềm ra Hà Nội, làm Thứ trưởng Bộ Văn hoá - Thông tin. Năm 1995, ông được bầu làm Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam khóa V.

Năm 1996, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VIII, Nguyễn Khoa Điềm bầu vào Ban Chấp hành Trung ương. Ông là Đại biểu Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khoá X và từ tháng 11 năm 1996 là Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin. Năm 2001, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX, Nguyễn Khoa Điềm trở thành Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương, Trưởng ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương (2001 – 2006).

Hiện nay, ông đã nghỉ hưu và sống tại Thành phố Huế.

Danh mục tác phẩm

Đã xuất bản
 Cửa thép (ký, 1972)
 Đất ngoại ô (tập thơ, 1973)
 Mặt đường khát vọng (trường ca, 1974) 9 chương
 Ngôi nhà có ngọn lửa ấm (tập thơ, 1986)
 Thơ Nguyễn Khoa Điềm (1990)
 Cõi lặng (tập thơ, 2007)

Giải thưởng
Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam với tập thơ "Ngôi nhà có ngọn lửa ấm".
Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Cố đô (giải B) với tập thơ "Cõi lặng" - năm 2010.
 Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.

Chú thích

Liên kết ngoài
Thơ Nguyễn Khoa Điềm
 Hoàng Minh Tường (6/12/2009), Uống rượu với nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Tiền Phong Online.
Trần Đăng (16:56', 27/2/2008 (GMT+7)), "Gió gọi" Nguyễn Khoa Điềm . Báo Bình Định.
Thúy Nga (27/08/2006 03:27 (GMT+7)), Thơ Nguyễn Khoa Điềm. Tuổi trẻ Online.
Nhà văn Nguyễn Khoa Điềm...xin rút tên khỏi danh sách đề cử Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2011

Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII
Nhà thơ Việt Nam
Người Thừa Thiên Huế
Người Hải Dương
Dòng họ Nguyễn Khoa
Học sinh trung học phổ thông Chu Văn An (Hà Nội)
Cựu sinh viên Đại học Sư phạm Hà Nội
Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Cựu học sinh Trường Học sinh miền Nam


title: The Girl Is Mine

text:
"The Girl Is Mine" là một bài hát được thu âm bởi Michael Jackson và Paul McCartney. Bài hát được viết và sản xuất bởi Jackson cùng với Quincy Jones. Nó được phát hành như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album phòng thu thứ sáu của Jackson, Thriller (1982). "The Girl Is Mine" được thu tại Westlake Studios, Los Angeles, từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 4 năm 1982. Trước đó một năm, Jackson và McCartney đã thu âm "Say Say Say" và "The Man" cho album solo thứ năm của McCartney, Pipes of Peace. Mặc dù nó được phát hành làm đĩa đơn, nhưng Jackson chưa bao giờ biểu diễn bài hát này trực tiếp, trong tất cả các tour diễn của mình.

"The Girl Is Mine" đã gặt hái được những thành công đáng kể trên các bảng xếp hạng âm nhạc, như đứng đầu bảng xếp hạng các đĩa đơn R&B, vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và thứ 8 ở Anh. Đến năm 1985, nó đã bán được 1,3 triệu bản, và cuối cùng đã được chứng nhận bạch kim của Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ.

"The Girl Is Mine" đã là chủ đề của hai vụ kiện đạo lời. Cả hai trường hợp Jackson đều đến làm chứng tại tòa án, mỗi vụ kiện đều nhận được sự ủng hộ của các ca sĩ và hãng thu âm của ông. Trong năm 2008, nhân kỷ niệm 25 năm ngày phát hành Thriller, thành viên nhóm nhạc Black Eyed Peas will.i.am đã remix "The Girl Is Mine". Tuy nhiên, bản remix không nhận được những đánh giá tốt từ các nhà phê bình âm nhạc.

Quá trình ghi âm
Phần lời của "The Girl Is Mine" đã được hoàn thành bởi Jackson khi anh đang xem phim hoạt hình với Paul McCartney. Nhà sản xuất Quincy Jones ban đầu đã nói với Jackson về việc viết một bài hát nói về hai người đàn ông chiến đấu vì một cô gái. Lấy cảm hứng từ điều đó, Jackson đã thức dậy vào ban đêm và hát ca khúc vào một cái máy ghi âm. Sau này ông nói: "Tôi đã hát chính xác những gì tôi nghe trong đầu tôi, bắt đầu với giai điệu và tất cả mọi thứ". Jones cũng yêu cầu Jackson thêm vào vài câu rap. Jackson nhớ lại, "Quincy gọi cho tôi vào một buổi sáng và nói, 'Smelly' ông gọi tôi là "Smelly" chúng ta phải có một số đoạn rap ở đây"." Bài hát sau đó đã được thu âm bởi Jackson và McCartney tại Westlake Studios, Los Angeles, từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 4, 1982. Trước đó một năm, cả hai đã thu âm "Say Say Say" và "The Man" cho album solo thứ năm của McCartney, Pipes of Peace (1983). Jackson nói rằng khoảnh khắc ghi âm bài hát là một trong những khoảnh khắc thú vị nhất của mình trong phòng thu. Các cảnh quay của hai người sau đó đã được chiếu tại The Paul McCartney World Tour. Ca khúc này còn xuất hiện trong video game Michael Jackson: The Experience.

Phát hành và tiềp nhận
Mặc dù đã thu âm "Say Say Say" và "The Man" từ trước đó một năm, nhưng "The Girl Is Mine" là bài hát đầu tiên được phát hành từ bộ đôi và là đĩa đơn đầu tiên cho "siêu phẩm" Thriller. "The Girl Is Mine" đã được phát hành như là đĩa đơn vào ngày 18 tháng 10 năm 1982. Bức ảnh bìa của đĩa đơn được chụp bởi vợ của McCartney, Linda. Công chúng đã không thực sự ấn tượng bởi "The Girl Is Mine", và nghĩ rằng album Thriller sắp tới của Jackson cũng sẽ là một sự thất vọng. Họ cảm thấy rằng Jackson và nhà sản xuất, Quincy Jones, đã tạo ra một bài hát cho các khán giả da trắng. Mặc dù vậy, "The Girl Is Mine" vẫn đạt được thành công trên các bảng xếp hạng âm nhạc, khi đứng đầu bảng xếp hạng các đĩa đơn R&B, và hạng 2 tại bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và Na Uy. "The Girl Is Mine" đạt vị trí số một trên Hot Adult Contemporary Tracks. Tại Vương quốc Anh, bài hát đạt hạng 8 và nằm trong top 20 tại New Zealand. Đến năm 1985, đĩa đơn đã bán được 1,3 triệu bản, và sau đó đã được chứng nhận đĩa bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ, công nhận 1 triệu bản đã được tiêu thụ.

Kể từ khi phát hành, "The Girl Is Mine" đã nhận được một số đánh giá tiêu cực từ các nhà báo và các nhà phê bình âm nhạc. Nhà báo Robert Christgau mô tả sự hợp tác của McCartney và Jackson là "ý tưởng tồi tệ nhất của Michael kể từ "Ben"". Salon.com về sau mô tả "The Girl Is Mine" là một bản song ca "ngớ ngẩn". Bài hát đã nhận được đánh giá thuận lợi từ người viết tiểu sử của Jackson, J. Randy Taraborrelli. Nhà văn nói rằng bài hát rất "dễ thương" nhưng thiếu chất.

Vụ kiện đạo lời
"The Girl Is Mine" đã là chủ đề của hai cuộc đạo văn kiện (đạo lời). Cả hai trường hợp Jackson đều làm chứng tại tòa, mỗi vụ kiện đều được sự ủng hộ của các ca sĩ và hãng thu âm. Vụ kiện pháp lý đầu tiên xảy ra vào năm 1984, với Fred Sanford khi cho rằng Jackson đã cắt một đoạn bài hát của mình, "Love Me Now". Nhưng Jackson đã khẳng định rằng chính ông đã sáng tác "The Girl Is Mine". Vụ kiện 5 triệu tiền bản quyền đã khép lại sau khi hội đồng xét xử gồm năm người đàn ông và một phụ nữ đã đạt đến một phán quyết ủng hộ cho Jackson. Phán quyết của họ đạt được sau 3 ngày nghị án. Jackson là không phải là một bị cáo trong phiên tòa nhưng làm chứng để duy trì uy tín của mình. James KLENK, luật sư của Jackson, đã ca ngợi ông sau khi có phán quyết của bồi thẩm đoàn. "Người đàn ông này là một thiên tài, anh không cần bài hát của bất cứ ai khác. Lời của Ngài là chìa khóa". Trong quá trình tố tụng của tòa án, Jackson tiết lộ làm thế nào ông sáng tác bài hát của mình. "Tôi thu những bài hát trong một máy ghi âm và tôi tạo giai điệu bằng miệng, và đó là cách làm thế nào nó sẽ xảy ra."

Vụ kiện thứ hai của bài hát diễn ra vào năm 1993. Reynaud Jones và Robert Smith đã cáo buộc rằng "The Girl Is Mine", cùng với " Thriller" viết bởi Rod Temperton - và "We Are the World" giống với các tác phẩm âm nhạc của họ. Cặp đôi này nói thêm rằng họ đã là hàng xóm của gia đình Jackson thời thơ ấu khi họ đã cư trú tại Gary, Indiana. Jackson, Lionel Richie, đồng tác giả của "We Are the World" và Quincy Jones đã được liệt kê vào lời bị cáo. Các nguyên đơn khẳng định rằng Joseph Jackson đã nhận được một cuốn băng demo từ họ. Từ băng, các bị cáo đã bị cho là đã bị đánh cắp ba ca khúc hit. Reynaud Jones cũng tuyên bố rằng ông đã xem xét kiện Jackson đạo "Billie Jean". Jackson xuất hiện tại tòa án thông qua một bằng chứng ghi âm. Sau lời khai, quan tòa gồm 9 thành viên phán quyết Jackson là tác giả và nhà soạn nhạc của "The Girl Is Mine" vào đầu năm 1994. Họ cũng đã phán quyết rằng các bị cáo đã không ăn cắp ý tưởng cho "Thriller" cũng như "We Are the World".

The Girl Is Mine 2008

Trong Thriller 25, một album kỷ niệm 25 năm ngày ra đời "Thriller", ca sĩ thành viên nhóm nhạc Black Eyed Peas will.i.am đã remix "The Girl Is Mine". Với tiêu đề "The Girl Is Mine 2008", bản remix được lấy từ bản demo đặc trưng của Jackson, trước khi ông thu âm bản song ca với McCartney. will.i.am thêm giọng hát của mình và một vài câu hát mới. Mặc dù remix đã lấy mẫu từ bản demo, tờ The Daily Telegraph đã cáo buộc rằng McCartney đã bị bỏ qua bởi vì mối quan hệ giữa ông và Jackson đã rạn nứt vì vụ việc liên quan đến Sony/ATV Music Publishing và danh mục bài hát của ban nhạc Beatles vào năm 1985. Mặc dù cáo buộc, phiên bản gốc của "The Girl Is Mine" đã được bao gồm trong album, với giọng hát của McCartney trong đó. Sau khi phát hành vào năm 2008, bài hát đạt đến vị trí thứ 12 ở New Zealand. Đạt hạng 22 ở Pháp, cũng như lọt vào top 50 của Đan Mạch, Thụy Điển và Thụy Sĩ. Bản remix vươn tới vị trí số 51 tại Áo.

Bảng xếp hạng

Thành phần
 Sáng tác bởi Michael Jackson, William "will.i.am" Adams, Keith Harris
 Sản xuất bởi William "will.i.am" Adams
 Kỹ sư âm nhạc bởi William "will.i.am" Adams
 Mix bởi William "will.i.am" Adams
 Trống: William "will.i.am" Adams
 Keyboard: William "will.i.am" Adams
 Đàn phím: Keith Harris
 Thu âm vào tháng 11 năm 2007

Bảng xếp hạng

Tham khảo

Tài liệu

George, Nelson (2004). Michael Jackson: The Ultimate Collection booklet. Sony BMG.

Đĩa đơn năm 1982
Bài hát của Michael Jackson
Bài hát của Paul McCartney
Bài hát do Michael Jackson sáng tác
Ca khúc song ca
Đĩa đơn của hãng Epic Records
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Contemporary
Pop ballad


title: 13540 Kazukitakahashi

text:
13540 Kazukitakahashi (1991 UR1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 10 năm 1991 bởi A. Takahashi và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 13540 Kazukitakahashi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Conus dampierensis

text:
Conus dampierensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

D
Động vật được mô tả năm 1985
Động vật chân bụng Úc


title: Geranomyia gaudens

text:
Geranomyia gaudens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 13435 Rohret

text:
13435 Rohret (1999 VX67) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 11 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13435 Rohret

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Molophilus hirsuticlavus

text:
Molophilus hirsuticlavus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Pyrophorus evexus

text:
Pyrophorus evexus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Pyrophorus


title: Crassispira quadrifasciata

text:
Crassispira quadrifasciata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassispira
Động vật được mô tả năm 1845


title: Exomalopsis testaceinervis

text:
Exomalopsis testaceinervis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brèthes mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1910


title: Helius fulvithorax

text:
Helius fulvithorax là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Seoni Malwa

text:
Seoni Malwa là một thành phố và khu đô thị của quận Hoshangabad thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Seoni Malwa có dân số 26.195 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Seoni Malwa có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Seoni Malwa, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Pholidota

text:
Pholidota có thể là:
 Pholidota Lindl., 1825: Danh pháp khoa học của một chi thực vật trong họ Lan. Xem bài Chi Lan tục đoạn.
 Pholidota Weber, 1904: Danh pháp khoa học của một bộ động vật có vú. Xem bài Tê tê.


title: Saint-Martin-d'Heuille

text:
Saint-Martin-d'Heuille là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Maureilhan

text:
Maureilhan là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 56 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 1430 người.

Tham khảo

Xã của Hérault


title: Chi Cát lan

text:
Chi Cát lan hay chi Lan hoàng hậu (danh pháp khoa học: Cattleya) là một chi thực vật gồm 113 loài hoa lan phân bố từ Costa Rica đến Nam Mỹ nhiệt đới. Tên chi này do John Lindley đặt năm 1824 theo tên của William Cattley là người đã nhân giống và trồng thành công loài lan Cattleya labiata. Tên viết tắt của chi này trên các tạp chí thương mại là C. Cattleya cũng là tên một liên minh hoa lan gồm các chi Brassavola, Broughtonia, Cattleya, Encyclia, Guarianthe, Laelia, Myrmecophila, Sophronitis.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 (enter "Cattleya" in search box).
More info About Orchids  Orchids of Costa Rica
Breeding Cattleya Breeding in Cattleyas
Painting of a Cattleya by Martin Johnson Heade, 1871 - National Gallery of Art, Washington
 Orchid Picture Gallery
American Orchid Society - Orchid Web
Cattleya Orchid Forum
van den Berg, C. and M.W. Chase. 2000. Nomenclatural notes on Laeliinae - I. Lindleyana 15(2): 115-119.