title: Suleiman I

text:
Suleiman I (; ; 6 tháng 11 năm 14946 tháng 9 năm 1566) là vị Sultan thứ 10 và trị vì lâu nhất của đế quốc Ottoman, từ năm 1520 cho đến khi qua đời năm 1566. Ông thường được biết đến ở phương Tây với cái tên Suleiman Đại đế và Nhà làm luật (), cái tên bắt nguồn từ công cuộc tái xây dựng hệ thống pháp luật nhà Ottoman của ông.

Suleiman I là nhà quân chủ nổi tiếng nhất châu Âu vào thế kỷ XVI, là người làm nên sự tột đỉnh vinh quang của nền quân sự, chính trị và kinh tế của đế quốc Ottoman. Ông phát động 13 cuộc chiến tranh và thường thân chinh cầm quân trên chiến trường. Ông đã mở đầu triều đại mình với cuộc chinh phạt thành Beograd vào ngày 30 tháng 8 năm 1521. Ông tiếp tục chinh phạt các vùng đất Ki-tô giáo như Ródos và phần lớn Hungary, cho đến khi vây hãm Viên thất bại năm 1529. Ông còn thôn tính phần lớn vùng Trung Đông trong các cuộc chiến với Ba Tư, và một phần lãnh thổ rộng lớn ở Bắc Phi xa về phía Tây đến tận xứ Algérie. Dưới triều đại ông, Hải quân Ottoman làm chủ phần lớn các vùng biển từ Địa Trung Hải tới Biển Đỏ và Vịnh Ba Tư.

Suleiman đích thân cải tổ lại luật pháp về xã hội, giáo dục, thuế má và hình phạt đối với kẻ phạm tội. Bộ luật của ông (được gọi là Kanun) được triều đình Ottoman áp dụng trong nhiều thế kỷ sau đó. Không những là một thi sĩ và một thợ kim hoàn; ông còn là một nhà bảo trợ lớn của nền nghệ thuật, chính ông đã góp phần quan trọng trong việc tạo nên một thời kì vàng son của nền mỹ thuật, văn học và kiến trúc của đế quốc Ottoman. Suleiman nói được 4 thứ tiếng: Ba Tư, Ả Rập, Serbia và tiếng Sát Hợp Đài.

Suleiman đã phá vỡ truyền thống vốn có của đế quốc khi ông cưới Roxelana, một phi tần trong hậu cung và phong bà làm Hürrem Sultan; những âm mưu trong triều và quyền lực lớn khiến cho bà trở nên nổi danh. Con trai của Suleiman và Roxelana là Selim II lên kế vị năm 1566, khi ông qua đời sau gần 46 năm trị vì.

Tước hiệu đầy đủ
Suleiman có tước hiệu đầy đủ là
 Hoàng thượng Bệ hạ, Vua của Hoàng triều Osman, Sultan của các sultan, Hãn của các Hãn, Người dẫn dắt các tín đồ và Truyền nhân của Ngôn sứ Vũ trụ, Người bảo hộ của ba thánh địa Mecca, Medina và Jerusalem, Hoàng đế của ba thành phố Constantinopolis, Hadrianopolis và Bursa, của các thành phố Damascus và Cairo, của toàn Azerbaijan, người Magris, của Barka, của Kairuan, của Aleppo, của Iraq thuộc Ả Rập và của Ajim, của Basra, của El Hasa, của Dilen, của Raka, của Mosul, của Parthia, của Diyarbakır, của Cicilia, của những tỉnh Erzurum, của Sivas, của Adana, của Karaman, Van, của Berber, của Abyssinia, của Tunisia, của Tripoli, của Damascus, của Síp, của Rodós, của Candia, của tỉnh Morea, của biển Marmara, biển Đen và các bờ biển, của Tiểu Á, của các xứ Rumelia, Bagdad, Kurdistan, Hy Lạp, Turkistan, Tartary, Circassia, của 2 miền đất Kabarda, Gruzia, của các đồng bằng nơi người Kypshak sinh sống, của toàn quốc gia người Tartar, của xứ Kefa và của tất cả các xứ láng giềng, của xứ Bosnia và những phần phụ thuộc, của thành phố và pháo đài Beograd, của tỉnh Serbia, với tất cả những lâu đài, pháo đài và thành phố, của toàn xứ Albania, của toàn xứ Iflak và xứ Bogdania, và cả những biên giới và vùng lệ thuộc, và nhiều quốc gia và thành phố khác.

Thiếu thời

Suleiman ra đời khoảng ngày 6 tháng 11 năm 1494 tại Trabzon dọc theo bờ biển Hắc Hải. Mẹ ông là Thái hậu (Valide Sultan) Ayşe Hafsa Sultan tức Hafsa Hatun Sultan, qua đời năm 1534. Khi lên 7 tuổi, ông được học về khoa học, lịch sử, ngữ văn, thần học và sách lược quân sự trong các phòng học ở Hoàng cung Topkapı tại Constantinopolis. Suleiman kết bạn với Ibrahim, một nô lệ sau được phong làm Tể tướng (Vezir-i Azam).

Năm 17 tuổi, ông được cử đi làm Tổng đốc thành Kaffa (Theodosia) rồi thành Sarukhan (Manisa), và sống tại Erdine trong một thời gian ngắn. Sau khi vua cha Selim I qua đời, Suleiman về kinh đô Constantinopolis và lên ngôi, trở thành vị Sultan thứ 10 của đế quốc Ottoman. Công sứ Venezia là Bartolomeo Contarini đã miêu tả về ông:

Nhiều sử gia cho rằng thuở nhỏ Suleiman thán phục Alexandros Đại đế. Sau này, ông đã noi theo sự nghiệp lẫy lừng của Alexandros Đại đế bằng những cuộc chinh phạt ở châu Á, châu Âu và cả châu Phi.

Mở mang bờ cõi
Khi Suleiman I lên ngôi, cả châu Âu đều thở phào nhẹ nhõm do nghĩ rằng vị Sultan mới là người uyên thâm, trầm lặng và ưa chuộng hòa bình. Tuy nhiên, họ đã nhầm: tuy thông thái và trầm tĩnh nhưng Suleiman I không phải là một ông vua hiếu hòa. Với chủ trương mở mang bờ cõi, ông đã trở thành kẻ thù nguy hiểm nhất của phương Tây.

Chiến tranh ở châu Âu

Sự lên ngôi của Suleiman I đã mở đầu cho thời kỳ hoàng kim của đế quốc Ottoman. Sau khi lên ngôi, Suleiman I bắt đầu một loạt cuộc chinh phạt, bao gồm việc dẹp cuộc nổi loạn của quan Tổng trấn thành Damascus do triều Ottoman lập nên năm 1521. Ban đầu, ông quyết định chiếm Beograd từ vương quốc Hungary. Trước kia, ông cố Suleiman I là Mehmed II đã vây hãm Beograd nhưng bị đánh bại. Việc đánh chiếm Beograd có ý nghĩa rất quan trọng trong công cuộc chinh phạt Hungary, thế lực mạnh cuối cùng ở vùng Balkan còn đối địch với đế quốc Ottoman sau khi các thế lực Đông La Mã, Bungary và Serbia bị tiêu diệt. Năm 1521, Suleiman bắt đầu xâm lược Hungary và lệnh cho hải quân Ottoman vây hãm Beograd. Pháo binh Ottoman từ một hòn đảo trên sông Donau ngày đêm nã pháo dữ dội vào thành phố. Cuộc chiến đấu rõ ràng là không cân sức: trong khi đối phương Ottoman thì có quân số đông đảo và hoả lực rõ ràng trội hơn quá nhiều thì quân thủ thành chỉ có 700 binh sĩ, đồng thời họ còn không nhận được tiếp viện từ Triều đình Hungary. Cuối cùng Beograd rơi vào tay quân Ottoman vào ngày 21 tháng 8 năm 1521.

Tin tức về sự thất thủ của Beograd – một thành lũy quan trọng của các thế lực Kitô giáo – nhanh chóng lan khắp châu Âu. Đại sứ đế quốc La Mã Thần thánh tại Constantinopolis viết:

Con đường tiến vào Hungary và Áo rộng mở, nhưng Suleiman lại chuyển tầm nhìn sang đảo Ródos ở miền đông Địa Trung Hải, nơi hoạt động của các Hiệp sĩ Cứu tế, hoạt động như cướp biển của họ gần Tiểu Á và vùng Levant đã là một vấn đề nhức nhối đối với người Ottoman trong nhiều năm. Mùa hè năm 1522, thấy mình có khả năng lãnh đạo hải quân mà ông thừa hưởng từ cha, Suleiman phái một hạm đội gồm 400 chiến thuyền, phần mình thì dẫn 10 vạn quân vượt Tiểu Á để đến vùng đối diện đảo Ródos. Sau 5 tháng vây hãm với nhiều trận đánh khốc liệt, Ródos đầu hàng. Các Hiệp sĩ đảo Ródos được Sultan Suleiman I cho phép rút lui yên bình khỏi đây. Họ thiết lập một căn cứ mới ở đảo Malta sau đó.

Thấy quan hệ giữa Hungary và đế quốc Ottoman trở nên xấu hơn, Suleiman I tiếp tục chiến dịch ở Đông Âu và vào ngày 29 tháng 8 năm 1526, ông đánh bại vua Lajos II của Hungary (1506 – 1526) trong trận đánh quyết định tại Mohács, Quân đội Hungary bị hủy hoại, còn bản thân vua Lajos II Jagiellon cũng tử vong. Lajos II là vị vua độc lập cuối cùng của xứ Hungary và Bohemia. Thảm bại tại Mohács sau cùng là cái chết của Lajos khiến cho sức kháng cự của Hungary nhanh chóng sụp đổ; và đế quốc Ottoman trở thành một cường quốc thống trị tại Đông Âu. Theo sử sách, khi trông thấy thi thể bất động của Lajos, Suleiman I đã tỏ thái độ thương cảm với ông vua xấu số:
"Ta vốn đem quân đội đến để chống lại hắn; nhưng ta không hề có ý muốn kết liễu cuộc đời của hắn trong khi hắn chỉ vừa mới cảm nhận được hương vị ngọt ngào của cuộc sống và của vương vị".

Hôm sau Sultan viết vào nhật ký của ông:

Chiến thắng Mohacs được xem là thắng lợi lớn nhất của Suleiman I và có ảnh hưởng rất lớn đến châu Âu, do hiếm ai nghĩ rằng người Thổ sau khi chiếm được Beograd có thể thọc sâu vào Trung Âu đến vậy. Sau thắng lợi, vào ngày 10 tháng 9 năm 1526, ông chiếm được thành Buda (Ofen) mà không gặp phải bất kỳ một sự kháng cự nào. Ông lấy rất nhiều chiến lợi phẩm, trong đó có thư viện của vua Hungary Matthias Corvinus được xem là một trong những thư viện quý giá nhất thời ấy, và buộc quý tộc Hungary phải đầu hàng. Sultan kéo quân về đế đô Constantinopolis vào tháng 11 năm 1526 trong sự vẫy chào nồng nhiệt của thần dân, đánh dấu chiến bại của người Kitô giáo. Ông chỉ để lại một đồn binh duy nhất ở Petrovaradin. Với các chiến thắng Beograd, Ródos và Mohács và sự xâm nhập của quân Ottoman vào thế giới Kitô giáo, Suleiman I vững tin rằng ông là vị vua vĩ đại nhất thời ấy.. Nhưng dưới quyền Karl V và em là Ferdinand, Đại công tước Áo, triều đình Habsburg đã đoạt lại Buda (1527) và chiếm lĩnh Hungary. Kết quả là Suleiman I lại phải vượt thung lũng sông Donau, lấy lại Buda vào ngày 8 tháng 9 năm 1529. Mùa thu năm đó, ông xua 125000 quân Ottoman - Hungary chinh phạt nước Áo và vây hãm kinh thành Viên từ tháng 9 đến tháng 10. Đó là chiến dịch quân sự tham vọng nhất của đế quốc Ottoman thời đó và cũng đánh dấu điểm xa nhất mà cường quốc này vươn tới Trung Âu. Nhưng rồi, chỉ với một đạo quân thủ thành chừng 16 nghìn binh sĩ đế quốc Áo khiến Suleiman nếm phải thất bại đầu tiên, và cũng từ đó gieo mối hận thù dai dẵng giữa hai nước, tồn tại mãi cho tới tận đầu thế kỷ XX. Vào ngày 16 tháng 10 năm 1529, mùa đông đến, Sultan phải rút quân khỏi Viên. Cuộc triệt binh này trở thành một thảm họa. Sau đó, vào năm 1532 Suleiman I cũng thử tấn công thành Viên lần thứ hai nhưng cũng không thành. Nguyên do của hai lần thất bại một phần lớn là vì thời tiết xấu nên quân đội Ottoman không thể đem đầy đủ thiết bị công thành cần thiết đến chiến trường.

Vào thập niên 1540 sự thay đổi của chiến sự ở Hungary đã khiến Suleiman I có thời cơ để trả thù cho chiến bại tại thành Viên. Một số quý tộc Hungary tôn Ferdinand, Đại công tước Áo (1519 - 1564) làm vua Hungary. Ferdinand là chồng của Anna Jagellonica, chị gái Lajos II, và một hiệp ước trước đó đã quy định nếu Lajos chết mà không có con nối dõi thì Ferdinand làm vua Hungary. Tuy nhiên, một bộ phận khác vẫn trung thành với nhà quý tộc János Szapolyai, người được Suleiman I ủng hộ nhưng các thế lực Ki-tô giáo châu Âu không công nhận.

Năm 1541 chiến tranh Ottoman-Habsburg lại nổ ra, Vương triều Habsburg xua quân tấn công Buda. Suleiman I phản công và nhanh chóng đánh đuổi được quân của Ferdinand, đế quốc La Mã Thần thánh lại để mất thêm nhiều thành trì khác và họ chỉ còn nắm giữ được miền bắc Hungary. Kết quả là Ferdinand và Karl buộc phải ký một hiệp ước 5 năm với đế quốc Ottoman, theo đó Ferdinand từ bỏ ngôi vua Hungary và phải triều cống hàng năm cho Sultan, với tư cách là một lãnh chúa trên lãnh thổ Hungary. Ngoài ra trong hiệp ước còn có điều khoản quy định người Ottoman không công nhận Karl là "Hoàng đế" mà chỉ là "Vua Tây Ban Nha", còn Suleiman I mới là người danh chính ngôn thuận giữ tước hiệu cao quý "Hoàng đế La Mã" (Caesar). Năm 1552, Suleiman sai hai tướng Ahmet Pasha và Ali Pasha đem quân từ Edirne đánh phá thành Eger của Hungary. Trận chiến mở đầu vào ngày 9 tháng 9; 400 quân trú phòng Hungary được sự giúp sức của nhiều nông dân đã bẻ gãy hàng loạt đợt tấn công của quân Thổ, gây tổn hao rất nhiều binh tướng cho họ. Sau 40 ngày quyết chiến, quân Thổ thua chạy về Hungary, nhưng người Hungary cũng không còn sức đánh vào đất Thổ.

Với việc các kẻ thù Âu châu liên tiếp bị đánh bại, đế quốc Ottoman nhanh chóng trở thành một thế lực đáng sợ trên bức tranh chính trị châu Âu.

Chiến tranh với nhà Safavid

Sau khi Suleiman ký Hiệp ước Constantinopolis với các kẻ thù châu Âu thì ông nhanh chóng chuyển chú ý của mình sang Ba Tư, do nhà Safavid thuộc hệ phái Shi'a trị vì. Có hai nguyên nhân trực tiếp châm ngòi cho cuộc chiến tranh Ottoman - Safavid: Thứ nhất, vua Tahmasp I của Ba Tư sai người ám sát Tổng đốc thành Bagdad - một người thân Thổ - và thay thế bằng một nhân vật thân Ba Tư. Thứ hai, Tổng đốc thành Bitlits làm phản và chạy về phe Ba Tư. Ngay lập tức, năm 1533, Suleiman hạ lệnh cho Tể tướng Ibrahim Pasha xua quân tấn công Bitlits và sau đó lấy luôn cả Tabriz mà không gặp phải bất cứ sự kháng cự đáng kể nào. Sang năm sau, Suleiman hội quân với Ibrahim và đánh thẳng vào lãnh thổ Ba Tư, tuy nhiên Tahmasp không giao chiến trực diện với Suleiman mà áp dụng chiến thuật rút lui bảo toàn lực lượng, đồng thời cho quân quấy nhiễu các cánh quân Ottoman khiến cho cuộc tiến quân trở nên rất khó khăn. Cuối cùng, năm 1535, thành Bagdad cũng đầu hàng và thừa nhận Suleiman I là minh chủ tối cao của thế giới Hồi giáo, truyền nhân của các khalip nhà Abbas.

Với quyết tâm đánh dứt điểm Ba Tư, Suleiman khởi xướng chiến dịch Ba Tư thứ nhì (1548 - 1549). Một lần nữa, Tahmasp lại áp dụng chiến thuật rút lui và quấy nhiễu, khiến quân đội Ottoman phải trải qua một mùa đông khó khăn tại dãy núi Kavkaz. Suleiman buộc phải bỏ dở chiến dịch nhưng ông đã giành được (dù là tạm thời) các vùng đất Tabriz, Azerbaijan thuộc Ba Tư, Van và một phần Gruzia. Năm 1549, Suleiman I ca khúc khải hoàn trở về kinh đô Constantinopolis.

Đến năm 1553 Suleiman lại khởi xướng chiến dịch Ba Tư. Vốn đã mất Erzurum về tay con trai Tahmasp, Suleiman nhanh chóng phản công, đoạt lại Erzurum rồi vượt qua sông Euphrates và tàn phá một phần lãnh thổ Ba Tư. Vua Tahmasp I lại tiếp tục chiến thuật như trước và kết quả là chiến cuộc trở nên dằng co. Cuối cùng hai bên ký Hiệp ước Amasya (1555), trong đó Suleiman đồng ý trả lại Tabriz nhưng được giữ toàn bộ miền đông Tiểu Á, Lưỡng Hà, thành phố Bagdad và một phần duyên hải Vịnh Ba Tư. Ngoài ra Ba Tư và Ottoman cũng cam kết sẽ không bao giờ tấn công nhau nữa.

Các chiến dịch ở Ấn Độ Dương và Ấn Độ

Các chiến thuyền Ottoman đã bắt đầu dương buồm ra Ấn Độ Dương kể từ năm 1518 sau khi họ chiếm được Ai Cập từ vương triều Mamluk. Các Đô đốc Ottoman như Hadim Suleiman Pasha, Seydi Ali Reis và Kurtoğlu Hızır Reis được biết là đã ghé đến các cảng Thatta, Surat và Janjira của Đế quốc Mogul. Hoàng đế Mogul Akbar cũng được biết là đã có trao đổi sáu tài liệu với Suleiman Đại đế.

Ở Ấn Độ Dương, Suleiman I phát động vài chiến dịch nhằm đánh đuổi người Bồ Đào Nha ra khỏi khu vực này và thiết lập lại con đường giao thương với Ấn Độ. Năm 1538 quân Ottoman chiếm Aden và Yemen để biến nơi đây thành bàn đạp cho những cuộc đột kích vào các thuộc địa Bồ Đào Nha ở bờ biển phía Tây Ấn Độ. Trên đường đến Ấn Độ, hải quân Ottoman bị Bồ Đào Nha đánh bại trong cuộc vây hãm Diu vào tháng 9 năm 1538, nhưng sau đó họ rút về cố thủ tại Aden và củng cố hệ thống phòng ngự của họ tại đây với 100 khẩu pháo. Từ căn cứ này, Sulayman Pasha làm chủ toàn xứ Yemen, đồng thời chiếm giữ Sa'na. Tuy nhiên sau đó người dân Aden nổi dậy chống lại đế quốc Ottoman và cầu cứu kẻ thù của họ - Bồ Đào Nha, vì vậy người Bồ lại kiểm soát thành phố này cho đến khi nó bị Piri Reis chiếm lấy trong cuộc xâm chiếm Aden (1548).

Việc nắm vững quyền kiểm soát khu vực Biển Đỏ đã giúp Suleiman I phần nào giành được quyền khống chế con đường giao thương với Ấn Độ từ tay người Bồ Đào Nha và duy trì mối quan hệ giao thương ở mức độ đáng kể với Ấn Độ trong suốt thế kỷ XVI. Năm 1552, đô đốc Piri Reis chỉ huy hạm đội Ấn Độ Dương đã chiếm được thành Muscat từ tay người Bồ Đào Nha.

Từ năm 1526 đến năm 1543, Süleyman đã cho đóng quân hơn 900 lính Thổ Nhĩ Kỳ để chiến đấu bên cạnh Vương quốc Hồi giáo Adal do Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi dẫn đầu trong cuộc chiến chống lại Abyssinia (Ethiopia). Sau cuộc chiến Ajuran-Bồ Đào Nha lần thứ nhất, đế quốc Ottoman dần dần sáp nhập Vương quốc Adal đang dần vào lãnh thổ của mình. Sự mở rộng này đã củng cố uy quyền của nhà Ottoman tại Somalia và Sừng châu Phi. Điều này cũng mở rộng ảnh hưởng của đế quốc tại Ấn Độ Dương để cạnh tranh với Đế quốc Bồ Đào Nha và giúp biên giới Ottoman xích gần đến biên giới của vương quốc Ajuran đồng minh.

Năm 1564, có phái bộ sứ thần xứ Aceh (Indonesia ngày nay) đến Ottoman và thỉnh cầu Suleiman giúp đỡ họ trong cuộc kháng chiến chống Bồ Đào Nha. Suleiman đã nhận lời và phát động Cuộc viễn chinh của Ottoman vào Aceh, việc này đã cung cấp sự ủng hộ về quân sự rất đáng kể cho những người Aceh.

Việc các nước Tây Âu phát hiện các tuyến thương mại hàng hải mới đã cho phép họ né tránh được sự độc quyền thương mại của người Ottoman. Sự phát hiện Mũi Hảo Vọng của người Bồ Đào Nha năm 1488 đã khởi xướng một loạt cuộc chiến tranh trên biển giữa người Ottoman và người Bồ Đào Nha ở Ấn Độ Dương trong suốt thế kỷ XVI. Vương quốc Hồi giáo Ajuran ở Somali liên minh với nhà Ottoman đã thách thức độc quyền kinh tế Bồ Đào Nha ở Ấn Độ Dương bằng cách đưa vào sử dụng một loại tiền xu mới theo kiểu Ottoman, do đó tuyên bố một thái độ độc lập về kinh tế đối trước người Bồ Đào Nha.

Chiến tranh ở Bắc Phi và Địa Trung Hải

Trong khi đang dốc sức củng cố những vùng đất mới chiếm được, Suleiman I nhận được hung tin: thành Koroni ở Morea (Peloponnese hiện nay) bị mất vào tay của Andrea Doria, Đại Đô đốc Hải quân của hoàng đế Karl V. Sự hiện diện của hải quân Tây Ban Nha trên biển Địa Trung Hải làm cho Suleiman tỏ ra lo lắng. Ông xem đó là dấu hiệu cho thấy Karl muốn tranh đoạt quyền thống trị Địa Trung Hải với đế quốc Ottoman. Suleiman cũng nhận thấy rằng Hải quân Ottoman cần phải được tăng cường mạnh mẽ hơn nữa để đảm bảo ưu thế của người Thổ Nhĩ Kỳ tại khu vực này, vì vậy, ông bổ nhiệm Khair ad Din (còn được biết đến với tên gọi Barbaros Hayreddin Pasha) làm Đại Đô đốc Hải quân Ottoman. Barbaros nhanh chóng tiến hành việc tăng cường và xây dựng Hải quân Ottoman, đến mức khiến cho Hải quân Đế quốc này có số lượng ngang bằng với tất cả các nước Địa Trung Hải. Năm 1535, Karl V đoạt lại Tunis, một thành trì quan trọng của Quân đội Ottoman. Vào năm 1536, chiến tranh với Cộng hòa Venezia nổ ra khiến Suleiman I phải chấp nhận liên minh với vua François I của Pháp nhằm cùng chống nhau với Karl V. Vào năm 1538, Barbaros Hayreddin đánh tan tác hải quân Tây Ban Nha trong trận đánh lừng lẫy tại Preveza. Các chiến thắng tại Preveza (1538) và Djerba (1565) sau đó khiến cho Đế quốc Ottoman vẫn duy trì quyền thống trị Địa Trung Hải suốt 33 năm cho đến khi diễn ra trận Lepanto năm 1571.

Phía đông Maroc và một phần lãnh thổ Bắc Phi bị sáp nhập vào bản đồ Ottoman. Các quốc gia người Berber tại Tripolitania, Tunisia, và Algérie trở thành các tỉnh tự trị của đế quốc, đóng vai trò như một tiền đồn trong cuộc chiến chống Karl V - vị Hoàng đế đã thất bại trong mưu đồ đuổi quân Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi Tunisia năm 1541. Những hoạt động của cướp biển người Berber tại Bắc Phi cũng được xem là một phần trong cuộc chiến chống lại hải quân Tây Ban Nha. Các hoạt động bành trướng của Suleiman I cũng giúp cho Hải quân Ottoman thống trị Địa Trung Hải trong một thời gian ngắn. Thậm chí, họ còn kiểm soát cả Biển Đỏ và Vịnh Ba Tư cho đến khi bị đế quốc Bồ Đào Nha đánh bại. Quân Bồ Đào Nha đã đánh chiếm Ormus (nằm trên Vịnh Hormuz) năm 1515 và tiếp tục tranh giành Aden (ngày nay là Yemen) với Triều đình Suleiman I.

Năm 1542, để chống lại kẻ thù chung khi đó là triều đại Habsburg, François I đã nối lại liên minh Ottoman-Pháp. Năm 1543, Suleiman hạ lệnh cho hải quân của Barbaros Hayreddin dẫn 100 chiến thuyền galley phối hợp với hải quân Pháp ở Tây Địa Trung Hải. Barbaros trước tiên đem quân đánh phá bờ biển của Napoli và đảo Sicilia, trong khi đó François I thì biến cảng Toulon thành một căn cứ của hải quân Ottoman trên đất Pháp. Tiếp sau đó liên quân Ottoman-Pháp phối hợp đánh chiếm Nice - một thành phố của đế quốc La Mã Thần thánh. Nhưng đến năm 1544 liên minh giữa François I và Suleiman I tạm thời chấm dứt do François đã ký hòa ước với đế quốc La Mã Thần thánh. Vào năm 1547, triều đình Ottoman tái lập hoà bình với Giáo hoàng Phaolô V, Áo, Venezia và Pháp.

Sau khi Ródos thất thủ (1522), đảo Malta trở thành căn cứ mới của các Hiệp sĩ Cứu tế. Tại đây họ tiếp tục phát động những cuộc tấn công chống lại lực lượng hải quân Hồi giáo và điều này khiến cho người Thổ nổi giận. Trước tình hình đó, Suleiman I đưa một đạo quân gồm 4 vạn người đến đánh Malta (1565), nhằm loại trừ vĩnh viễn mối họa từ các Hiệp sĩ Cứu tế. Cuộc đại vây hãm Malta được quân Ottoman thực hiện trong suốt gần 4 tháng (18 - 5 đến 8 - 9 - 1565), và được mô tả hết sức sinh động trong các tranh tường của Matteo Perez d'Aleccio trong đại sảnh St. Michael và St. George. Kịch bản lặp lại gần giống chiến thắng của quân Ottoman tại Rodós trước kia khi hơn một nửa các hiệp sĩ tử trận tại Malta và gần như toàn bộ các pháo đài trên đảo bị phá hủy. Nhưng, Turgut Reis qua đời trong cuộc vây hãm và đến phút cuối hải quân Ottoman bị các hiệp sĩ và viện binh từ Tây Ban Nha đập tan, rồi phải rút khỏi Malta với 25 nghìn binh sĩ thiệt mạng. Tuy Malta tồn tại, nhưng trong khi xứ Algérie (1529) và xứ Tripoli (1551), đều lọt vào tay Đế quốc Ottoman khi đó, sau này họ sẽ còn chiếm được xứ Síp (1571) và đoạt lại xứ Tunis (1574).

Đối nội

Trong khi ở phương Tây, ông được gọi là Suleiman "Đại đế" thì thần dân Thổ Nhĩ Kỳ gọi ông là Kanuni Suleiman hay "Nhà làm luật". Nhà sử học Lord Kinross nhận định:

Thật vậy, Suleiman I đã thực hiện một cuộc cải cách mạnh mẽ về luật pháp trong thời gian trị vì của mình, đổi mới bộ luật Ottoman vốn có từ thế kỷ XIV. Tất nhiên, những phần mà ông có thể cải tổ được chỉ là Kanun bao gồm những vấn đề như hình pháp, ruộng đất và thuế; và Thánh luật (Shari'ah) thì theo truyền thống Hồi giáo, Suleiman cũng không thể động tới được. Cụ thể, ông đã tập hợp tất cả những phán quyết và ý kiến của chín vị tiên quânđời trước, loại bỏ các phần trùng lặp và những chỉnh sửa những điều mâu thuẫn, đồng thời cũng khéo léo tránh động chạm đến những điều luật tối thượng của Hồi giáo. Cuối cùng, một bộ luật mới của đế quốc Ottoman mang tên là "Kanun-i Osmani" (Luật Ottoman) ra đời và nó đã tồn tại suốt hơn ba thế kỷ.

Trong bộ luật, ông đặc biệt chú ý cải thiện đời sống của các rayah (người không theo đạo Hồi), nhất là những rayah theo Ki-tô giáo đang phải làm việc trên lãnh địa của các Siphahi. Phần Kanune Rayah, hay "Luật Rayah" của ông đã điều chỉnh lại các khoản thuế đánh lên các rayah đồng thời cải thiện địa vị xã hội của họ. Theo luật của ông, các rayah này được đối xử tốt hơn trước rất nhiều, đến mức nhiều nông nô ở châu Âu đã sang Thổ Nhĩ Kỳ sống để được làm rayah. Đồng thời Suleiman cũng bảo vệ những người dân theo Do Thái giáo. Khoảng cuối năm 1553 hay 1554, theo sự đề nghị của bác sĩ và nha sĩ Moses Hamon, một người Tây Ban Nha theo Do Thái giáo được sultan sủng ái, Suleiman I đã ra chiếu chỉ tố cáo những tin đồn rằng việc người theo đạo Do Thái hay hiến tế người sống là những tin đồn vô căn cứ. Đồng thời, Suleiman I ban hành những luật lệ mới về hình pháp, quy định mức tiền phạt đối với một số tội đặc biệt, đồng thời bãi bỏ tử hình và hình phạt chặt tứ chi đối với một số tội khác. Ông cũng tiến hành cải cách thuế vụ, đánh thuế trên nhiều sản phẩm đa dạng ví dụ như lương thực, gia súc, mỏ, lợi nhuận từ các hoạt động giao dịch,… Đặc biệt những quan lại phạm tội sẽ bị Sultan tịch thu tài sản và ruộng đất.

Giáo dục cũng là một lãnh vực quan trọng mà ông rất quan tâm. Thời đó, các trường học đều do các thánh đường Hồi giáo tài trợ, nhờ đó các được miễn giảm phí khá nhiều so với các trường học châu Âu cùng thời. Tại kinh đô Constantinopolis, Suleiman cho xây dựng thêm nhiều mekteb (trường tiểu học) dạy trẻ em viết, đọc và giáo lý Hồi giáo. Sau đó, các học sinh sẽ chọn vào học một trong tám Medrese (trường cao đẳng), nơi đó chúng sẽ được dạy các môn ngữ pháp, siêu hình, triết học, thiên văn và thuật chiêm tinh. Ở các medrese cấp cao hơn (trường đại học), những người tốt nghiệp sẽ trở thành các imam (tu sĩ Hồi giáo) hoặc thành các thầy giáo. Các trung tâm giáo dục thường được xây dựng xung quanh các sân nhỏ của các thánh đường Hồi giáo, ngoài ra còn những công trình khác như thư viện, căn tin trường học và phòng ăn tu viện, đài phun nước, nhà bếp và bệnh viện nhằm phục vụ cho các tầng lớp nhân dân.

Thành tựu văn hóa

Dưới sự bảo trợ của Suleiman I, việc mở mang văn hoá Ottoman phát triển cực thịnh. Hàng trăm người ở tầng lớp thượng lưu có văn hoá (được gọi là Ehl-i Hiref) được mời đến Hoàng cung Topkapı, nơi ở của Hoàng gia. Sau khi học nghề, các họa sĩ và thợ thủ công có thể làm chức quan phù hợp với lĩnh vực của họ, và mỗi năm được trả lương theo hàng quý. Các sổ ghi lương là bằng chứng cho sự phóng khoáng của Suleiman, nhiều văn kiện từ năm 1526 liệt kê đến 40 người thượng lưu với trên 600 thành viên trong Ehl-i Hiref. Hội này đã lôi cuốn những thợ thủ công giỏi trên toàn quốc đến chầu vua, không kể họ là người Hồi giáo hay dân các vùng bị quân Ottoman chinh phạt ở châu Âu, kết quả là ba nền văn hoá Hồi giáo, Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu được hoà hợp với nhau. Những thợ thủ công trong triều bao gồm họa sĩ, người đóng sách, người làm đồ da lông thú và thợ kim hoàn. Khác với các bậc tổ phụ chỉ đề cao văn hoá Ba Tư (tiên đế Selim I từng làm thơ bằng tiếng Ba Tư), triều đình Suleiman ra sức phát triển nền văn hoá riêng của nước nhà.

Bản thân Suleiman là một nhà thơ lớn, viết thơ tiếng Ba Tư và Thổ dưới bút danh Muhibbi (người yêu quý). Nhiều câu thơ đã trở thành tục ngữ Thổ Nhĩ Kỳ, nổi tiếng nhất là Số phận của mỗi cá nhân vốn giống nhau, nhưng các phiên bản câu chuyển thì nhiều loại, đa dạng. Năm 1543, khi con trai nhỏ của ông là Mehmed qua đời, Suleiman sáng tác một bản dùng chữ cái hoa để ghi năm làm cảm động lòng người: Đáng quý nhất trong các hoàng tử, Sultan Mehmed của ta. Ngoài Suleiman, nhiều nhà thơ lớn như Fuzuli và Baki đã góp phần bổ sung cho kho tàng văn chương Ottoman. Sử gia nghiên cứu về văn chương E. J. W. Gibb cho rằng "không lúc nào, ngay cả ở Thổ Nhĩ Kỳ, thơ văn nhận được sự khuyến khích mạnh mẽ như dưới triều Sultan này". Theo Mansel, bài thơ nổi tiếng nhất của Suleiman là:

Suleiman cũng nổi tiếng vì đã đỡ đầu việc xây dựng một loạt các công trình kiến trúc của đế quốc. Để biến Constantinopolis thành trung tâm của nền văn minh Hồi giáo, Suleiman đã khởi xướng một loạt dự án xây dựng các cây cầu, thánh đường Hồi giáo, cung điện và một số công trình phục vụ việc từ thiện và xã hội. Công trình lớn nhất trong số đó được kiến trúc sư trưởng Mimar Sinan - người đã đưa kiến trúc Ottoman lên tới thời hoàng kim - xây dựng. Sinan đã xây 300 công trình kiến trúc trên khắc đế quốc, kể cả hai tuyệt tác của ông là thánh đường Süleymaniye và Selimiye — được xây dựng ở Edirne dưới thời Selim II - con trai và là người nối nghiệp ông. Suleiman cũng tu sửa thánh đường Masjid Qubbat As-Sakhrah ở Jerusalem và những bức tường thành phố Jerusalem (nay còn tồn tại ở thành phố cổ Jerusalem), trùng tu thánh đường Kaaba ở Mecca, và xây dựng một phức hợp công trình ở Damascus.

Đời tư

Hürrem Sultan
Suleiman I cũng nổi tiếng với chuyện tình giữa ông và Roxelana (1505 - 1558), một cung phi người gốc Rutheni (nay nằm trên lãnh thổ miền tây Ukraina). Cái tên Roxelana do những nhà ngoại giao Tây Âu đặt ra, bắt nguồn từ chữ Russelazie, ám chỉ nguồn gốc Slavơ của bà. Roxelana nguyên là con của một linh mục Chính thống giáo ở Ukraina, bị bắt và nuôi dưỡng như một cung nữ của Suleiman. Bà nhanh chóng giành được sự sủng ái của Suleiman và trở thành chính cung hoàng hậu của ông, một điều chưa từng xảy ra suốt 2 thế kỷ trước đó. Thậm chí Suleiman còn cho phép Roxelana ở lại trong Hoàng cung suốt cả đời, trong khi đó theo truyền thống Ottoman là khi Thái tử đến tuổi trưởng thành và được giao cai quản một địa phương thì người mẹ phải tháp tùng theo anh ta và chỉ được về cung khi Thái tử lên kế ngôi.

Suleiman đã từng làm một bài thơ tình tặng cho Roxelana dưới bút danh Muhibbi:
"Ngôi báu bích khám cô đơn của ta, tình yêu của ta, ánh trăng của ta.
Người bạn chân thành nhất của ta, tri kỷ của ta, lý do tồn tại của ta, sultan của ta, tình yêu của duy nhất ta.
Người đẹp nhất trong những người đẹp…
Mùa xuân của ta, tình yêu vui vẻ không dấu diếm của ta, ban ngày của ta, trái tim ngọt ngào của ta, lá cây tươi tắn…
Cây xanh của ta, hương thơm của ta, bông hồng của ta, người duy nhất trên thế giới này không làm ta buồn…Xứ Istanbul của ta, xứ Caraman của ta, đất đai ở xứ Anatolia của taXứ Badakhshan, xứ Bagdad và Khorasan của taNgười vợ có mái tóc đẹp của ta, tình yêu có cặp mày cong cong của ta, tình yêu có đôi mắt tràn đầy tinh nghịch của ta)…Ta sẽ hát mãi bài ca ca ngợi nàngTa, là người đang yêu đến đau khổ, là Muhibbi có đôi mắt đẫm lệ, ta rất sung sướng". Ibrahim Pasha

Pargalı İbrahim Pasha là bạn thời nhỏ của Suleiman. Ibrahim xuất thân trong gia đình theo Chính Thống giáo Hy Lạp; thuở nhỏ được học ở trường học nội cung theo chế độ devshirme. Ibrahim được Sultan coi là người hộ vệ đắc lực, phong làm chỉ huy quân túc vệ Hoàng cung, sau đó được thăng làm Tể tướng năm 1523 và thống lĩnh toàn bộ quân đội. Suleiman cũng trao cho Ibrahim chức Chúa đất của các chúa đất (beylerbey) xứ Rumelia, cho Ibrahim quyền định đoạt tất cả miền đất thuộc Thổ Nhĩ Kỳ ở châu Âu, cũng như quyền điều động binh lính tại lãnh địa ấy trong thời chiến. Theo nhà chép sử thế kỷ XVII, Ibrahim đã yêu cầu Suleiman không trao quá nhiều tự trị cho những vùng đất ấy vì lo sợ như vậy sẽ mất an ninh; ông trả lời rằng dưới quyền cai trị của ông, trong bất cứ trường hợp nào Ibrahim cũng không giờ bị phế bỏ. Vào năm 1524, Ahmed Pasha nổi dậy tại Ai Cập, Ibrahim Pasha đã ra quân đánh bại Ahmed Pasha năm 1525.

Vốn đế quốc rất rộng lớn nên Sultan khó thể tự mình gánh vác những trách nhiệm lớn, ông tin tưởng vào Ibrahim như thể vào chính ông vậy. Quyền hạn của Ibrahim trở nên gần như ngang bằng với Padishah. Nhưng về sau Ibrahim Pasha cũng đánh mất lòng tin của ông. Trong 13 năm làm Tể tướng, sự thăng tiến nhanh về quyền lực cũng như gia tài đồ sộ đã khiến cho Ibrahim có thêm nhiều kẻ thù trong số các quan triều đình. Bản báo cáo của Ibrahim với Suleiman về cuộc chiến chống Ba Tư cho thấy sự trơ tráo của Ibrahim: trong đó Ibrahim Pasha tự xưng làm serasker sultan, một việc khiến cho Suleiman cảm thấy mình đặc biệt bị sỉ nhục (ở Ba Tư, các quan Tổng đốc có thể được gọi là Sultan nhưng ở Thổ thì danh hiệu chỉ dành riêng cho Suleiman I).

Sự ngờ vực của Suleiman đối với Ibrahim càng tồi tệ hơn bởi mâu thuẫn giữa Tể tướng với quan "defterdar" (tương đương với Bộ trưởng Tài chính sau này) Iskender Chelebi. Mâu thuẫn này kết thúc với âm mưu ám hại Chelebi, và Ibrahim đã ra sức thuyết phục Suleiman khép viên đại thần này vào tội chết. Tuy nhiên, theo Kinross trong lời nói cuối cùng trước khi bị hành quyết Chelebi đã lên tiếng buộc tội Ibrahim mưu phản, còn tác giả André Cloth cũng cho biết trước khi bị hành quyết, Chelebi lên án Ibrahim cấu kết với người Ba Tư học lật đổ Sultan.

Chelebi bị xử giảo trong khu chợ ở Bagdad. Theo Cloth, đêm sau đó Sultan nằm mộng thấy một người bất hạnh kêu oan và dọa thắt cổ ông. Sultan hoảng hốt và nhanh chóng nghĩ rằng Chelebi vô tội và Ibrahim đã vu cáo defterdar. Mấy tuần sau Suleiman I nhớ lại những lời tố cáo của Chelebi trước khi chết và thấy rõ sự phản bội của Ibrahim. Vào ngày 15 tháng 3 năm 1536, như thường lệ, Sultan vời Ibrahim đến dùng bữa tối ở Hoàng cung Topkapi. Ông không hề tỏ thái độ nghi kỵ hay bạc đãi quan Tể tướng, mà theo các sử gia bữa ăn đã diễn ra yên tĩnh, như thể vua tôi sẽ gặp nhau vào sáng hôm sau. Ông cũng khuyên Ibrahim ngủ trong căn phòng gần đó, và nói rằng cái nệm thường ngày của Ibrahim đang chờ Tể tướng. Nhưng rồi, sáng hôm sau, cái xác không hồn của Ibrahim được tìm thấy ở cổng Hoàng cung. Người ta không rõ chuyện gì đã xảy ra trong đêm trước, nhưng những vết máu và mảnh áo rách vẫn còn trên tường, chứng tỏ Ibrahim đã chiến đấu dữ dội với các Thái giám điếc được phái tới để giết Tể tướng, buộc họ phải thắt cổ Ibrahim. Gia sản đồ sộ của quan Tể tướng đã bị Triều đình tịch biên.

 Truyền ngôi

Hai bà vợ của Suleiman I sinh hạ 8 người con trai, nhưng chỉ có bốn người còn sống qua thập niên 1550 là Mustafa, Selim, Bayezid, và Jihangir. Trong số họ, chỉ có Mustafa không phải là con Hürrem Sultan, nhưng lại là con của Gülbahar Sultan ("hoa hồng mùa xuân") và có ưu thế hơn các con trai của Hürrem Sultan trong khả năng được thừa kế. Hürrem lo sợ khi Mustafa lên ngôi sẽ giết các con mình. Mustafa còn được xem là hoàng tử tài ba nhất, và được Tể tướng Pargalı İbrahim Pasha ủng hộ. Đại sứ Đế quốc La Mã Thần thánh Busbecq ghi nhận: Trong các con của Suleiman có cậu tên Mustafa, học rất giỏi, từ khi 24 - 25 tuổi thì có đủ khả năng trị nước; cầu mong Chúa không cho một tên Berber mạnh mẽ như thế lại gần chúng ta - sau đó Busbecq đề cập đến "thiên tư phi thường" của Mustafa.

Dù là vợ Suleiman, nhưng Hurrem không ra mặt can dự công việc như Hoàng hậu Anne Boleyn của Anh Quốc đương thời. Tuy nhiên, điều đó không ngăn cản Hürrem kiểm soát triều chính. Bởi đế quốc thiếu phương thức đúng đắn để chọn người kế vị, việc truyền ngôi thường gắn với cái chết của các hoàng tử tranh chấp ngôi báu nhằm tránh bạo loạn và bất ổn nội bộ. Vì thế, Hürrem lo sợ các con mình sẽ bị hành hình, và dùng cường quyền để loại trừ những người ủng hộ Mustafa.

Thế là, trong cuộc tranh giành quyền lực dường như là chủ mưu của Hürrem, Suleiman giết Ibrahim và phong con rể Hürrem là Rüstem Pasha làm Tể tướng. Năm 1552, khi Rüstem làm tổng chỉ huy trong chiến dịch phạt Ba Tư, âm mưu chống Mustafa bắt đầu. Rüstem sai một trong những cận thần của Suleiman báo cáo về triều đình, vì ông không thân chinh, rằng quân sĩ xem đây là thời điểm thích hợp để đưa hoàng tử Mustafa trẻ tuổi lên ngôi; đồng thời Rüstem tuyên truyền rằng Mustafa đã có ý đồ cướp ngôi. Khi nghe tin, Suleiman rất giận dữ vì tin rằng hoàng tử Mustafa muốn làm phản, và đến hè, khi quân Ottoman rút khỏi Ba Tư, ông triệu Mustafa đến lều ông tại thu lũng Ereğli để cho ông "có thể xử lý tội phạm rồi về kinh đô mà không chút lo sợ".

Mustafa phải đối mặt với một sự lựa chọn: hoặc là phải đến lều của vua cha và chịu chết; hoặc là sẽ bị kết tội mưu phản nếu từ chối đến trình diện. Cuối cùng, Mustafa chấp nhận đến lều của cha, vì tin rằng các binh sĩ ủng hộ sẽ bảo vệ mình. Busbecq, người đã nghe một người chứng kiến kể lại, đã miêu tả về phút cuối của Mustafa. Khi Mustafa đến lều của cha, các thái giám của Suleiman tấn công Mustafa, và vị hoàng tử trẻ đã chống trả ác liệt. Thấy vậy, Suleiman từ trong buồng hé mặt ra quan sát cuộc giao đấu và "chỉ huy quyết liệt, dữ dằn nhìn các thái giám và nghiêm khắc quở trách sự chần chừ của họ. Thấy vậy, các thái giám chấn chỉnh lại tinh thần, vật Mustafa xuống đất và, thả dây cung xung quanh cổ anh ta, thế là anh ta bị siết cổ chết".

Vài tháng sau, Jihangir qua đời, nguyên nhân được cho là do thương tiếc người anh khác mẹ Mustafa. Hai hoàng tử còn sống, Bayezid và Selim, đều là tổng trấn các tỉnh của đế quốc. Tuy nhiên, trong vòng vài năm hai anh em đánh lẫn nhau. Với sự giúp đỡ của quân triều đình, Selim đánh bại Bayezid ở Konya năm 1559, khiến Bayezid cùng bốn người con sang Ba Tư lánh nạn. Suleiman cống cho vua Tahmasp I của Ba Tư một số lượng vàng lớn, đổi lại Tahmasp phải xử tử hoặc trao trả Bayezid. Cuối cùng, năm 1561 Tahmasp cho phép đao phủ Thổ thắt cổ Bayezid và 4 người con, mở đường cho Selim lên ngôi 7 năm sau. Ngày 1 tháng 5 năm 1566, Suleiman rời kinh thành Constantinopolis mà thân chinh đánh Hungary. Đến ngày 5/6 tháng 11 năm 1566, ông đột ngột qua đời trước khi quân Ottoman thắng trận Szigetvár ở Hungary.

 Di sản

Theo Thomas Keightley, Đại đế Suleiman I là vị vua vĩ đại nhất của đế quốc Ottoman. Có người đã so sánh ông - một vị Hoàng đế tài ba trong thời gian chiến tranh và hoà bình - với Charlemagne. Dưới triều ông, quốc gia Ottoman trở thành một trong những cường quốc trên thế giới về mặt diện tích, tài chính và có sực mạnh quân sự vô địch. Các cuộc bành trướng của Suleiman đã giúp đế quốc kiểm soát được nhiều thành phố quan trọng và nổi tiếng của Hồi giáo: Mecca, Medina, Bagdad; phần lớn Bắc Phi và nhiều vùng đất rộng lớn tại bán đảo Balkan (ngày nay là một phần của Hungary, Croatia và România). Với việc ông thêm ngôi mộ của nhà tiên tri Muhammad tại Mecca vào Đế quốc của mình, ông đã xưng làm Padishah-i-Islam, tức "Hoàng đế của Hồi giáo". Các cuộc chinh phạt của ông tại Balkan đã khiến người Thổ Ottoman trở thành một liệt cường đáng gờm trên cán cân quyền lực tại châu Âu. Đại sứ Busbecq đã nhận xét về "mối họa xâm lược của quân Thổ Nhĩ Kỳ" như sau:

Thành tích của ông không chỉ được thể hiện trên mặt quân sự. Jean de Thévenot - nhà du hành người Pháp trong một thế kỷ sau đã chứng kiến "một nền tảng nông nghiệp vững chắc của đế quốc, đời sống tốt của người nông dân, sự dồi dào của nông sản và sự ưu việt của tổ chức chính quyền nhà Ottoman". Những cải cách của Đại đế Suleiman I không những đã mang lại cho ông danh hiệu "Nhà làm luật" mà còn góp phần rất lớn cho sự trường tồn của đế quốc Ottoman sau khi Đại đế Suleiman I qua đời, một thành tựu mà "phải mất đến mấy đời vua sa đoạ sau mới phá hoại được".

Dưới sự bảo trợ của ông, nghệ thuật, kiến trúc, văn học, triết học và thần học của đế quốc Ottoman cũng đạt đến thời kì hoàng kim.Russell, The Age of Sultan Suleyman Ngày nay, đường chân trời ở Bosphorus, và nhiều thành phố của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, hoặc là từng thuộc đế quốc Ottoman xưa vẫn còn tồn tại những công trình kiến trúc tuyệt đẹp của Mimar Sinan. Một trong số đó là Thánh đường Hồi giáo Süleymaniye chính là nơi an nghỉ cuối cùng của Đại đế Suleiman I và Hürrem Sultan; họ được mai táng ở hai gian phòng khác nhau trong ngôi thánh đường này.

 Trong văn hóa
Đúng ba mươi năm sau khi ông qua đời, William Shakespeare sáng tác vở kịch Người lái buôn thành Venice (Merchant of Venice'') với nhân vật "Sultan Solyman". Trong vở kịch này "Solyman" được mô tả như một thiên tài quân sự trong hồi 2, cảnh 1. Ngoài ra, Suleiman I còn là nhân vật trong tác phẩm "The Shadow of the Vulture" của Robert E. Howard.

Các công trình kiến trúc mang tên ông có thể kể đến là thánh đường Hồi giáo ở Mariupol, Ukraina mở cửa năm 2005, được đặt theo tên Kanuni Sultan Süleyman. Thánh đường này do một nhà kinh doanh Thổ Nhĩ Kỳ tên là Salih Cihan (cũng sinh ra ở Trabzon) xây dựng và mỗi ngày tín đồ Hồi giáo đi lễ cầu kinh năm lần, đồng thời đi lễ cầu kinh vào ngày thứ sáu.

Chú thích

Tham khảo

 Sách in
 .
 .

 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .

 .
 .
 .
 .
 .
 .

 .

 </div>

 Nguồn Internet

 .

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Lăng tẩm của sultan Suleiman
 Chân dung và tughra của Suleiman
 Những ngày tháng quan trọng dưới triều vua Suleiman I

Suleiman I
Hungary thuộc Ottoman
Lịch sử Hồi giáo
Lịch sử Do Thái giáo
Sinh năm 1494
Mất năm 1566
Sultan nhà Ottoman thế kỉ 16
Vua Turk
Bài cơ bản dài
Nghị sĩ
Hồi giáo và Do Thái giáo
Nhà Ottoman
Người gốc Turk


title: Bulbophyllum bigibbum

text:
Bulbophyllum bigibbum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

B


title: (272282) 2005 SX

text:
(272282) 2005 SX là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 22 tháng 9 năm 2005.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 272001–273000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 2005
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Papilionanthe

text:
Papilionanthe là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Tipula hollandi

text:
Tipula hollandi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Hecatesia fenestrata

text:
Hecatesia fenestrata là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài đặc hữu của vùng tây nam nước Úc.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.
Ấu trùng ăn Cassytha melantha.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Chú thích

F
Động vật được mô tả năm 1829


title: Aulacophora abdominalis

text:
Aulacophora abdominalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1781.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1781
Aulacophora


title: Charlotte Bonaparte

text:
Charlotte Napoléone Bonaparte (sinh ngày 31 tháng 10 năm 1802 ở Paris và mất ngày 03 tháng 03 năm 1839 tại Sarzane, Ý) là con gái của Joseph Bonaparte và Julie Clary. Chị gái bà chính là Zénaïde Bonaparte.
Bà kết hôn với hoàng tử Napoléon Louis Bonaparte, người anh họ Đức của bà (con trai của Louis Napoléon Bonaparte, em trai của Napoléon I).

Cuộc sống
Sau sự sụp đổ của Triều đại Một trăm ngày, chú của cô là Hoàng đế Napoléon bị lưu đầy ra Đảo Saint Helena vào năm 1815, cha cô chuyển đến Mỹ và mua "Point Breeze", một điền trang bên sông Delaware gần Bordentown, New Jersey. Charlotte và chị gái của cô vẫn sống cùng với mẹ của họ ở châu Âu. Họ sống ở Frankfurt và Brussels vào năm 1815-1821, và sau đó ở Florence. Cô học khắc và in thạch bản ở Paris với nghệ sĩ Louis Léopold Robert, người được cho là đã có tình cảm với cô.

Charlotte, được gọi là Nữ bá xứ Survilliers, sống với cha ở New Jersey từ tháng 12 năm 1821 đến tháng 8 năm 1824.

Charlotte kết hôn với người anh họ đầu tiên của mình là Napoléon Louis Bonaparte, con trai thứ hai của Louis Bonaparte và Hortense de Beauharnais, vào ngày 23 tháng 7 năm 1826. Cô trở thành góa phụ vào năm 1831.

Qua đời

Charlotte được cho là đã chết trong quá trình sinh con ở tuổi 36. Cha của đứa con cô được cho là Bá tước Potocki.

Ngôi mộ của bà ở Vương cung thánh đường Santa Croce, Florence, Ý, và có ghi: Sinh ngày 31 tháng 10 năm 1802, mất năm 1839.

Tước vị của Charlotte Bonaparte
Công chúa nước Pháp năm 1804
Vương nữ Tây Ban Nha từ năm 1808 đến năm 1813

Tham khảo

Vương nữ Tây Ban Nha
Vương nữ Napoli
Công chúa Pháp
Vương tộc Bonaparte
Người Paris


title: Kim Sa, Kim Môn

text:
Kim Sa () là một trấn của huyện đảo Kim Môn, tỉnh Phúc Kiến, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Trấn nằm tại khu vực đông bắc của đảo chính Kim Môn. Kim Sa có diện tích 41,0808 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 15.987 người thuộc 5.491 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 389,2 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 [ Trang thông tin chính thức]

Jinsha Provincial Government website

Kim Môn


title: Payraudeautia

text:
Payraudeautia là một chi ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc mặt trăng.

Các loài
Các loài thuộc chi Payraudeautia bao gồm:

 Payraudeautia esterias P. Bernard, 1983
 Payraudeautia intricata (Donovan, 1804)

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Họ Ốc mặt trăng


title: Njord

text:
Trong thần thoại Bắc Âu, Njord hay Njörðr là một vị thần ở Vanir. Ông cưới một người chị em trong tộc, sinh ra chị em Freyr và Freyja, và còn bị ép hôn với Skadi. Njörðr sống ở Nóatún và bảo trợ cho biển, nghề đánh cá, gió, câu cá, của cải, và vụ mùa bội thu.

Njörðr được chứng thực trong thơ ca và văn xuôi Edda. Sự tôn kính cho thần kéo dài đến tận thế kỉ 19 trong những câu chuyện dân gian Na Uy, trong đó chúa trời được gọi là Njor và được tạ ơn vì những mẻ lưới đầy tay. Hiện nay Njörðr được viết đơn giản hơn thành Njord, Njoerd, hay Njorth.

Tham khảo

Các vị thần Bắc Âu
Thần sông và biển cả


title: Nomada lewisi

text:
Nomada lewisi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1903


title: Gallerucida reflexa

text:
Gallerucida reflexa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt & Kimoto miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Gallerucida


title: Hyposmocoma trichophora

text:
Hyposmocoma trichophora là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Lư Quán

text:
Lư Quán (chữ Hán: 盧绾; 256 – 194 TCN) là tướng khai quốc nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông tham gia giúp Lưu Bang chống nhà Tần và tiêu diệt nước Tây Sở của Hạng Vũ.

Thân thế
Lư Quán là người cùng làng với Lưu Bang ở ấp Phong (豐邑), huyện Bái. Ông sinh cùng ngày, cùng tháng và cùng năm với Lưu Bang và học cùng một trường . Cha Lư Quán và cha Lưu Bang cũng là hai người bạn thân của nhau. Khi hai nhà cùng có con trai ra đời một ngày, người làng đã mang rượu thịt đến mừng. Lớn lên, hai người trở thành bạn thân của nhau.

Phò Hán chống Sở
Lưu Bang làm đình trưởng, nhưng phạm tội thả cho tù nhân bỏ trốn nên phải trốn tránh vào núi Mang Đãng. Lư Quán cùng trốn với Lưu Bang, thường kề cận bên ông.

Tháng bảy âm lịch năm 209 TCN, Trần Thắng và Ngô Quảng khởi nghĩa chống nhà Tần ở làng Đại Trạch. Trần Thắng đánh đến đất Trần xưng hiệu là Trương Sở vương. Lưu Bang nhân cơ hội, bèn cùng Tiêu Hà và Tào Tham khởi nghĩa ở đất Bái để hưởng ứng. Lư Quán đi theo Lưu Bang với tư cách là môn khách.

Năm 206 TCN, Lưu Bang cùng Hạng Vũ diệt Tần; Lưu Bang được phong làm Hán Vương (漢王), đi vào Hán Trung trấn nhậm. Lư Quán đi theo vào, được phong làm tướng quân (將軍) và Thường thị trung (常侍中). Không lâu sau, Lưu Bang dùng Hàn Tín làm đại tướng, mang quân đi đánh Sở, Lư Quán lập được công lao nên được phong làm Thái uý (太尉). Là bạn thân của Hán vương, ông được tự do ra vào chỗ ngủ của Hán Vương. Ngay cả các cận thần khác của Lưu Bang, bao gồm Tiêu Hà và Tào Tham, chưa bao giờ nhận được mức độ coi trọng như vậy. Lưu Bang cũng phong Lư Quán làm Trường An hầu (長安侯)

Năm 204 TCN, Lưu Bang bị Hạng Vũ vây khốn ở Thành Cao, phải bỏ chạy đến nước Triệu, cướp quân của Hàn Tín rồi sai Tín đi mộ quân đánh Tề. Theo kế Trịnh Trung, Lưu Bang cố thủ không giao tranh với Hạng Vũ và sai Lư Quán cùng Lưu Giả mang 2 vạn quân phối hợp với tướng ở đất Lương là Bành Việt quấy rối hậu phương nước Sở. Lư Quán và Lưu Giả quân vượt bến Bạch Mã, vào đất Sở cùng với Bành Việt đánh phá quân Sở phía tây đất Yên, đất Quách, rồi lấy lại hơn mười thành đất Lương.

Yên vương

Dẹp loạn được phong
Năm 202 TCN, Lưu Bang tiêu diệt nước Tây Sở của Hạng Vũ, lên ngôi hoàng đế, tức là Hán Cao Đế. Cùng năm, Lâm Giang vương (臨江王) Cung Ngao - một chư hầu cũ của Hạng Vũ đã hàng Hán – làm phản. Hán Cao đế sai Lư Quán và Lưu Giả (劉賈) mang quân đi dẹp.

Thấy quân Hán, Cung Ngao rút về cố thủ trong thành. Lư Quán, Lưu Giả bao vây Ngao. Mấy tháng sau, Cung Ngao mới đầu hàng. Lưu Quán và Lưu Giả mang Ngao về Trường An nộp cho Cao Tổ. Cao Tổ sai chém Cung Ngao.

Tháng 7 năm 202 TCN, một chư hầu cũ của Hạng Vũ là Yên vương Tạng Đồ cũng phản Hán. Cao Đế thân hành cầm quân đánh, Lư Quán đi theo. Yên vương Tạng Đồ bị bắt, Cao Tổ lập thái úy Lư Quán làm Yên vương (燕王)  và sai Phàn Khoái cầm quân dẹp yên đất Đại.

Kéo dài cuộc chiến
Lưu Bang lần lượt truất ngôi hoặc giết nhiều công thần để phong cho các con mình thay làm vua chư hầu các nước Tề, Sở, Triệu, Lương. Năm 197 TCN, Trần Hy (陳豨) làm phản ở đất Đại, tự xưng là Đại vương (代王). Lưu Bang thân hành cầm quân đi đánh Trần Hy, Yên vương Lư Quán được lệnh phối hợp tấn công Hy ở mạn đông bắc. Trần Hy sai Vương Hoàng (王黃) đi cầu cứu Hung Nô. Cùng lúc, Yên vương Lư Quán cũng sai Trương Thắng (張勝) đi sứ Hung Nô và nói rằng quân Hán đã đánh bại Trần Hy rồi.

Trương Thắng đến Hung Nô, gặp Tạng Diễn (臧衍) là con Yên vương cũ Tạng Đồ đang sống lưu vong. Diễn nói với Thắng:
Nước Yên sở dĩ có thể tồn tại lâu dài vì chư hầu nhiều phen phản biến, chiến tranh liên miên nhiều năm. Nay các ông muốn nhanh chóng tiêu diệt Trần Hy, nhưng một khi Hy bị diệt thì tiếp theo sẽ là nước Yên của các ông. Sao ông không để cho chiến tranh kéo dài?

Trương Thắng thấy Tạng Diễn nói có lý, bèn ngầm để cho người Hung Nô đi tiếp viện cho Trần Hy chống lại quân Hán và quân Yên. Lư Quán nghi ngờ Trương Thắng câu kết với Hung Nô, nên dâng thư lên Hán Cao Tổ xin cho giết cả nhà Trương Thắng.

Tuy nhiên, khi Trương Thắng trở về Yên và giải thích cho ông nghe về lời nói của Tạng Diễn, Lư Quán đổi ý, chỉ tìm những người liên quan giết đi, còn tha cho cả nhà Trương Thắng. Sau đó ông sai Thắng đi sứ liên tục giữa Yên và Hung Nô, lại sai Phạm Tề (范齊) đi sứ đến chỗ Trần Hy báo tin tức và ngầm để cho Trần Hy trốn đi, khiến cho chiến tranh kéo dài.

Chạy sang Hung Nô
Sau khi các công thần Hàn Tín, Hàn Vương Tín và Bành Việt chết, Trần Hy tiếp tục quấy phá và chiếm đóng đất Đại. Năm 195 TCN, Lưu Bang sai Phàn Khoái mang quân dẹp Hy. Hy thua trận bị giết. Trong số thủ hạ của Hy bị bắt, một phó tướng khai rằng Yên vương Lư Quán thường sai Phạm Tề đến cung cấp thông tin tình báo cho Trần Hy và bàn cách làm phản .

Lưu Bang bèn sai sứ đi triệu Lư Quán về kinh. Yên vương lo sợ, cáo bệnh không đi. Lưu Bang lại sai Thẩm Tự Cơ (審食其)  cùng ngự sử Trần Nghiêu (趙堯) đi đón ông và tra xét những người dưới quyền ông. Lư Quán càng thêm sợ hãi, đóng cửa không ra ngoài, nói với các thủ hạ thân tín rằng:
Người không phải họ Lưu mà được phong vương bây giờ chỉ còn ta và Trường Sa vương Ngô Nhuế (吳臣). Mùa xuân năm ngoái, Hàn Tín bị giết, cùng năm Bành Việt cũng bị hại, tất cả đều do Lã Hậu sắp đặt cả. Nay hoàng thượng đang lâm bệnh, giao hết việc trong nước cho Lã Hậu rồi.

Vì vậy ông tiếp tục cáo ốm và không theo sứ giả của Lưu Bang. Một viên cận thần của Lư Quán tiết lộ điều ông nói với sứ giả. Điều đó đến tai Thẩm Tự Cơ. Tự Cơ bèn sai người tâu lại với Lưu Bang. Lưu Bang rất tức giận. Không lâu sau, lại có tin báo rằng:
Trương Thắng đã trốn thoát sang Hung Nô, đó chính là sứ giả của Yên vương Lư Quán

Lưu Bang đoán ông làm phản, bèn sai Phàn Khoái mang quân đi đánh Yên. Lư Quán biết không giữ được nước Yên, bèn mang gia quyến cùng vài ngàn quân rời bỏ thành Kế ra đóng ở chân Vạn Lý Trường Thành, định chờ khi Lưu Bang hết bệnh sẽ vào triều tạ tội.

Tháng 4 năm 195 TCN, Lưu Bang bệnh nặng không qua khỏi, chết ở Trường An. Yên vương Lư Quán đau lòng biết không thể phân trần với Lã Hậu được, đành mang thuộc hạ trốn sang hàng Hung Nô. Hung Nô phong ông làm Đông Hồ Lư vương (東胡盧王).

Đông Hồ Lư vương không thanh thản ở đất Hung Nô, thường muốn quay về với nhà Hán. Nhưng hơn 1 năm sau (194 TCN), ông bị bệnh mất ở Hung Nô, thọ 63 tuổi .

Gia đình và hậu duệ
Khi Lã hậu cai trị nhà Hán với vai trò là nhiếp chính sau cái chết của Hán Cao Tổ, các thành viên trong gia đình của Lư Quán trốn khỏi Hung Nô và trở về lãnh thổ nhà Hán. Họ muốn gặp Lã hậu nhưng bà lại chết vì bệnh trước khi họ có thể đến gặp. Góa phụ của Lư Quán cũng chết vì bệnh tật không lâu sau đó .

Năm 44 TCN, cháu của Lư Quán là Lư Tha Chu (盧他之), tước vị là "Đông Hồ Vương" (東胡王), đầu hàng nhà Hán và được phong làm "Á Cốc Hầu" (亞谷侯) .

Xem thêm
 Lưu Bang
 Tạng Đồ
 Trần Hy

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Cao Tổ bản kỷ
Hán thư của Ban Cố, Volume 34
Chu Mục, Trần Thâm chủ biên (2003), 365 truyện cổ sử chọn lọc Trung Quốc, tập 3, Nhà xuất bản Thanh niên

Chú thích

Người nhà Tần
Nhân vật quân sự Tây Hán
Sinh năm 256 TCN
Mất năm 194 TCN
Vua chư hầu thời Hán Sở
Hung Nô
Mất thập niên 190 TCN
Năm 194 TCN
Năm 256 TCN


title: Nomada ovaliceps

text:
Nomada ovaliceps là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1981.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1981


title: Putifigari

text:
Putifigari là một đô thị ở tỉnh Sassari trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 160 km về phía tây bắc của Cagliari và cách khoảng 20 km về phía tây nam của Sassari. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 729 người và diện tích là 53,1 km².

Putifigari giáp các đô thị: Alghero, Ittiri, Uri, Villanova Monteleone.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sassari


title: Aperiovula adriatica

text:
Aperiovula adriatica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Aperiovula


title: Protaleuron

text:
{{Bảng phân loại
| name = Protaleuron
| image = Protaleuron rhodogaster JH016 female up edi.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Protaleuron rhodogaster
| regnum = Animalia
| phylum = Arthropoda
| classis = Insecta
| ordo = Lepidoptera
| familia = Sphingidae
| subfamilia = Macroglossinae
| tribus =
| genus = Protaleuron| genus_authority = Rothschild & Jordan, 1903
| range_map =
| range_map_width =
| subdivision_ranks = Các loài
| subdivision = Xem trong bài.
}}Protaleuron là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loàiProtaleuron herbini - Haxaire, 2001Protaleuron rhodogaster'' - Rothschild & Jordan 1903

Tham khảo

Dilophonotini


title: Danh sách chi của Geometridae: M

text:
Macrohastina
Macrolyrcea
Macropitthea
Macrotes
Macroxystra
Maeandrogonaria
Maesia
Magida
Maidana
Malacodea
Malacuncina
Malenydris
Malgassorhoe
Malgassothisa
Malleco
Mallomus
Manonida
Marcala
Marcodava
Mariaba
Marmarea
Marmopteryx
Marobia
Martindoelloia
Marumona
Matanga
Mauna
Maxates
Medasina
Megabiston
Megadrepana
Megaloba
Megalochlora
Megalycinia
Megametopon
Megaspilates
Megatheca
Megazancla
Meganupiru
Meichihuo
Melanchroia
Melandia
Melanodes
Melanolophia
Melanoptilon
Melanoscia
Melanotesia
Melemaea
Melinodes
Melinoessa
Melitulias
Mellilla
Melochlora
Mennis
Menophra
Mergana
Mericisca
Merida
Meris
Merocausta
Merochlora
Mesaster
Mesastrape
Mesedra
Mesobomba
Mesocoela
Mesocolpia
Mesohypoleuca
Mesoleuca
Mesomima
Mesoptila
Mesothea
Mesothisa
Mesotrophe
Mesotype
Mesurodes
Metabraxas
Metacrocallis
Metallaxis
Metallochlora
Metallolophia
Metallospora
Metallothea
Metanema
Metapercnia
Metarranthis
Metasiopsis
Metaterpna
Meteima
Methydata
Meticulodes
Metoxydia
Metriocera
Meyrickia
Miantochora
Miantonota
Micrabraxas
Microbaena
Microbiston
Microcalcarifera
Microcalicha
Microclysia
Microdontopera
Microglossotrophia
Microgonia
Microligia
Microloxia
Microlyces
Microlygris
Micromia
Micronidia
Micronissa
Microplutodes
Microsema
Microtome
Microxena
Microxydia
Micrulia
Mictodoca
Mictoschema
Middletonia
Milionia
Milocera
Mimaletis
Mimandria
Mimaplasta
Mimocharis
Mimochroa
Mimoclystia
Mimogonodes
Mimomanes
Mimomiza
Mimomma
Mimophyle
Mimoprora
Mimosema
Minoa
Minyolophia
Mirifica
Mixeophanes
Mixocera
Mixochlora
Mixochroa
Mixolophia
Mixopsis
Mnesampela
Mnesigea
Mnesiloba
Mnesipenthe
Mnesithetis
Mnesterodes
Mniocera
Mochlotona
Molybdogompha
Moneta
Monocerotesa
Monochyria
Monoctophora
Monostoecha
Monotaxia
Monroa
Morina
Mucronodes
Mujiaoshakua
Mychonia
Myinodes
Myrice
Myrioblephara
Myrmecophantes
Myrteta
Mystichlora

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

M


title: Franvillers

text:
Franvillers là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc 10 dặm Anh về phía đồng bắc của Amiens tại giao lộ của các đường D929 và đường D23.s

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Franvillers trên trang mạng của INSEE
 Franvillers trên trang mạng của Quid
 Photos

Xã của Somme


title: Préneron

text:
Préneron  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 170 mét trên mực nước biển.
Sông Auzoue chảy theo hướng bắc qua phía tây thị trấn.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Saint-Maclou-la-Brière

text:
Saint-Maclou-la-Brière là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Saint-Maclou-la-Brière on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Mulsanteus xingu

text:
Mulsanteus xingu là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ball & Maddison miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Mulsanteus


title: Tillandsia lydiae

text:
Tillandsia lydiae là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

L
Thực vật México


title: Coutances (quận)

text:
Quận Coutances là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Manche, ở vùng Normandie. Quận này có 10 tổng và 130 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Coutances là:
 Bréhal
 Cerisy-la-Salle
 Coutances
 Gavray
 La Haye-du-Puits
 Lessay
 Montmartin-sur-Mer
 Périers
 Saint-Malo-de-la-Lande
 Saint-Sauveur-Lendelin

Các xã
Các xã của quận Coutances, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Coutances trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Coutances


title: Trường Long A

text:
Trường Long A là xã thuộc huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Trường Long A nằm ở phía tây của huyện Châu Thành A, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Cần Thơ và thị trấn Một Ngàn
Phía nam giáp xã Tân Hòa và xã Trường Long Tây
Phía tây giáp thành phố Cần Thơ và xã Trường Long Tây
Phía bắc giáp thành phố Cần Thơ.

Xã Trường Long A có diện tích 28,02 km², dân số năm 2019 là 9.519 người, mật độ dân số đạt 340 người/km².

Lịch sử
Năm 2001, xã Trường Long A thuộc huyện Châu Thành A, tỉnh Cần Thơ được thành lập trên cơ sở một phần diện tích và dân số của xã Trường Long Tây.

Tháng 11 năm 2003, tỉnh Cần Thơ được chia tách thành thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương và tỉnh Hậu Giang. Xã Trường Long A cùng với phần lớn huyện Châu Thành A thuộc về tỉnh Hậu Giang.

Hành chính
Xã Trường Long A được chia thành 10 ấp: Trường Bình, Trường Bình A, Trường Hiệp, Trường Hiệp A, Trường Hòa, Trường Hòa A, Trường Hưng, Trường Lợi, Trường Lợi A, Trường Thắng.

Chú thích

Tham khảo


title: La Trinité, Eure

text:
La Trinité là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Trinite


title: Cybister limbatus

text:
Cybister limbatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1775.

Hình ảnh

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Cybister


title: Tiefenthal, Bad Kreuznach

text:
Tiefenthal là một đô thị thuộc huyện Bad Kreuznach trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Tiefenthal, Bad Kreuznach có diện tích 1,35 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 124 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bad Kreuznach


title: Cugney

text:
Cugney là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
 Communes of the Haute-Saône department

Chú thích
 INSEE

Xã của Haute-Saône


title: SINGULAR

text:
SINGULAR là một hệ thống đại số máy tính để tính toán đa thức, chú trọng đặc biệt vào nhu cầu của đại số giao hoán, hình học đại số, và lý thuyết kỳ dị. Nó có một ngôn ngữ lập trình trực quan tương tự như ngôn ngữ C với kiểu dữ liệu khác để tính toán vành đa thức. Điều này cho phép người dùng có thể tự viết thư viện cho mình. Bản thân gói phần mềm có chứa nhiều loại thư viện như vậy để dành cho các ứng dụng khác nhau.

SINGULAR là sản phẩm của Khoa Toán trường Đại học Kỹ thuật Kaiserslautern, với những người đứng đầu dự án là Gert-Martin Greuel, Gerhard Pfister và Hans Schönemann, và được phát hành theo Giấy phép Công cộng Chung GNU (GPL). Nó chạy được trên hầu hết các hệ thống phần cứng và phần mềm, bên cạnh những nền tảng phổ biến là Linux, Unix ảo dành cho Windows (dùng cygwin) và Mac OS X.

Tham khảo

 G.-M. Greuel, G. Pfister: A Singular Introduction to Commutative Algebra (with contributions by O. Bachmann, C. Lossen, and H. Schönemann). Springer-Verlag, Berlin – Heidelberg – New York, 2002, ISBN 3-540-42897-6.
 C. Lossen, H. Schönemann: 21 Years of Singular Experiments in Mathematics. In: C. Lossen and G. Pfister (Herausgeber), Singularities and Computer Algebra. Lecture Notes of LMS, Cambridge University Press, 2006, ISBN 0-521-68309-2.
 C: Lossen, W. Decker: Computing in Algebraic Geometry: A Quick Start using SINGULAR. Springer-Verlag, Berlin – Heidelberg – New York, 2006, ISBN 3-540-28992-5.

Liên kết ngoài
 Trang chủ SINGULAR
 Gerhard Pfister  Thông tin về Đại số tính toán và Singular

Hệ thống đại số máy tính
Phần mềm tự do


title: Saint-Jure

text:
Saint-Jure là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Verny. Tọa độ địa lý của xã là 48° 56' vĩ độ bắc, 06° 13' kinh độ đông. Saint-Jure nằm trên độ cao trung bình là 230 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 207 mét và điểm cao nhất là 261 mét. Xã có diện tích 10,61 km², dân số vào thời điểm 1999 là 258 người; mật độ dân số là 24 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: 12240 Droste-Hülshoff

text:
12240 Droste-Hülshoff là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1313.6369048 ngày (3.60 năm).

Nó được phát hiện ngày 13 tháng 8 năm 1988.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Acanthoscelides albopygus

text:
Acanthoscelides albopygus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

A


title: Hazembourg

text:
Hazembourg là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Orthaltica brunnea

text:
Orthaltica brunnea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Orthaltica


title: Sermyloides baishanzuia

text:
Sermyloides baishanzuia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Sermyloides


title: Basalia serius

text:
Basalia serius là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Tamil Nadu in south-central Ấn Độ.

Sải cánh dài khoảng 15 mm.

Tham khảo

  2008: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea). Part 2, Taxonomy of the Belluliinae, Magninae và Parachrostiinae. Zootaxa, 1867: 1-136. Abstract & excerpt

Basalia


title: (9149) 1977 TD1

text:
{{DISPLAYTITLE:(9149) 1977 TD1}}

(9149) 1977 TD1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Paul Wild ở Đài thiên văn Zimmerwald ở Đại học Bern ở Thụy Sĩ ngày 12 tháng 10 năm 1977.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1977
Được phát hiện bởi Paul Wild
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ecnomus spatulatus

text:
Ecnomus spatulatus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Kozure Ōkami

text:
Kozure Ōkami (tiếng Nhật:子連れ狼, tạm dịch là "sói mang con") tên tiếng Anh là Lone Wolf and Cub là một tác phẩm Jidaigeki Manga Nhật Bản của tác giả Koike Kazuo và họa sĩ Kojima Gōseki. Tác phẩm được đăng tải liên tục trên tạp chí Manga Action từ tháng 9 năm 1970 cho đến tháng 4 năm 1976.
Tác phẩm Manga này sau đó trở nên nổi tiếng trong văn hóa đại chúng tại Nhật Bản rồi lan truyền ra hải ngoại. Nhiều bộ phim điện ảnh, truyền hình đã được dựng dựa trên nguyên tác Manga này và nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt tại nhiều nước trên Thế giới, dù một số bộ phim về nó bị cấm chiếu ở một số nước trong thời gian dài vì những cảnh bạo lực.
Kozure Ōkami đã trở thành một thứ văn hóa phổ thông tại Nhật Bản và có tầm ảnh hưởng nhất định đến đời sống văn hóa của đất nước này.

Khái yếu

Bối cảnh của Kozure Ōkami là một xã hội tưởng tượng, mô phỏng xã hội Nhật Bản thời Edo khi chính quyền Tokugawa cai trị đất nước. Để dễ dàng kiểm soát các chư hầu Daimyō, chính quyền Tokugawa đã đặt ra ba tổ chức phù trợ mình. Đầu tiên là nhóm Ninja mật thám do họ Kurokuwa cầm đầu chuyên dò la chứng cứ sai phạm của các chúa Daimyō để đẩy họ vào cảnh bị tịch thu lãnh địa. Thứ hai là nhóm thích khách do họ Yagyū chỉ đạo, làm nhiệm vụ ám sát các nhân vật quan trọng gây cản trở chính sách của Tokugawa và cuối cùng là chức đao phủ của Shōgun chuyên chặt đầu các lãnh chúa phạm tội phải mổ bụng. Trong số này thì chỉ có chức đao phủ là được ban cho đặc ân mặc chiếc áo có gia huy của Shōgun, tượng trưng cho quyền lực của Mạc Phủ.

Kozure Ōkami là câu chuyện về nhân vật đao phủ Ogami Ittō đi lang bạt giang hồ cùng đứa con trai ba tuổi của mình nhằm hành thích Yagyū Retsudō để báo thù cho người vợ là Azami đã bị Retsudō sát hại.
Nguyên tác Manga của Koike Kazuo và họa sĩ Kojima Gōseki đã chiếm vị trí cố định trong lòng người đọc, nó được đánh giá là một dấu móc của kịch họa Nhật Bản. Sau đó nó càng trở nên nổi tiếng hơn khi sáu bộ phim cùng tên do tài tử Wakayama Tomisaburō thủ diễn ra đời, bám theo sát nguyên tác. Một thời gian sau thì Kozure Ōkami được dựng thành phim truyền hình do tài tử Yorozuya Kinnosuke thủ diễn và nổi tiếng vì tài diễn xuất của tài tử này. Đến năm 1993, hãng phim Shōchiku chế tác lại bộ phim, nam tài tử Murata Masakazu thủ vai chính đã gây lại làn sóng Kozure Ōkami tại Nhật sau hơn 20 năm kể từ ngày ra đời.

Kozure Ōkami là một trong những tác phẩm Manga đầu tiên xâm nhập vào thị trường Mỹ (1987) và gây dựng nền tảng cho Manga Nhật Bản tại hải ngoại. Tại Mỹ quốc, nó được biết đến với cái tên "Lone Wolf and Cub". Thời gian gần đây, hãng Dark Horse Comic đã dịch tác phẩm này sang Anh ngữ và nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt từ phía công chúng. Hãng này còn xuất bản một tác phẩm truyện tranh khác là "Lone Wolf 2010" dù nội dung không hề liên quan gì đến Kozure Ōkami, nhưng có ghi chú một câu là "Inspired by the classic manga series Lone Wolf and Cub"
(chị ảnh hưởng từ bộ Manga kinh điển "Lone Wolf and Cub"). Kozure Ōkami còn là nguồn cảm hứng cho hai bộ phim Mỹ đình đám những năm gần đây là Road to Perdition và Kill Bill. Bản thân đạo diễn phim Kill Bill, Quentin Tarantino cũng là một fan cuồn nhiệt của Kozure Ōkami.

Tác phẩm Manga này đã được xuất bản thành Tankōbon và bán được 830 vạn bản trong nước Nhật, 1180 vạn bản trên toàn Thế giới. Từ tháng 11 năm 2003 trở đi, tạp chí truyện tranh Shūkan Post đã cho đăng tải phần tiếp theo là Shin Kozure Ōkami với cùng tác giả Koike Kazuo nhưng họa sĩ lần này là Mori Hideki vì họa sĩ Kojima Gōseki đã qua đời. Đây là phần tiếp theo của Kozure Ōkami, bắt đầu từ sau cái chết của nhân vật chính Ogami Ittō trong trận đấu kinh thiên động địa với cừu địch Yagyū Retsudō. Kể từ tháng 1 năm 2007, bộ mới được tạp chí Jidaigeki Manga Yaiba đăng tải với cái tên Soshite Kozure Ōkami, shikaku no ko (tạm dịch: sói mang con, con trai của thích khách).

Các nhân vật chính

Cao thủ phái kiếm Suiō-ryū, sử dụng thanh kiếm Dōtanuki, được chọn làm người đại diện cho Shōgun chém đầu các chúa Daimyō mắc tội mổ bụng. Ogami bị tổng soái của nhóm thích khách là Yagyū Retsudō mưu hại, tàn sát người vợ yêu quý và cả họ tộc. Bị đẩy đến đường cùng, Ogami cùng đứa con trai ba tuổi lang thang khắp nơi, nhận giết mướn kiếm sống (một mạng người năm trăm lượng) nhằm tìm cơ hội hành thích Retsudō. Trên bước đường giang hồ, cha con Ogami phải chống chọi với mọi hiểm nguy do bọn Retsudō gây ra và thề là phải đi trên con đường địa ngục, bất chấp mọi sự trả giá để sinh tồn.

Con trai của Ogami Ittō, mẹ là Azami bị sát hại khi mới chào đời. Kể từ đó, Daigorō theo cha trên đường gian hồ, trải qua vô vàn nguy hiểm sinh tử và có được tinh thần, ánh mắt bình tĩnh khi đối mặt với cái chết (tử sinh nhãn). Trong Manga, họa sĩ Kojima Gōseki vẽ Daigorō theo mẫu hình nhân Hakata. Daigorō được mô tả là một cậu bé ít nói, chỉ lẳng lặng quan sát cha mình chiến đấu và thỉnh thoảng mới thốt lên tiếng gọi cha. Tình cảm giữa hai cha con Ittō và Daigorō cũng được mô tả vượt lên trên tình phụ tử thông thường, nó là thứ tình cảm của hai tinh thần đồng cảm với nhau, có thể hiểu được ý nghĩ của nhau mà không cần lời nói. Chỉ có cha mới hiểu được lòng con và chỉ có con mới hiểu được lòng cha. Chính vì vậy, trong nhiều trận đụng độ, Ogami Ittō bị đối phương khinh miệt là bỉ ổi khi đẩy chính con trai ruột của mình vào chỗ nguy hiểm để làm đối thủ phân tâm. Nhưng trên hết, đó là tình cha con bất nhị, vượt ra khỏi mọi lý lẽ thông thường của thế gian.

Cừu địch không đội trời chung của Ogami Ittō, tổng soái của họ Yagyū tà đạo (Ura Yagyū), tên là Gisen, hiệu là Retsudō. Retsudō thống lĩnh nhóm mật thám gọi là "Kusa" rải rác khắp toàn quốc nhằm quan sát mọi động tĩnh của các Daimyō. Nếu trong khi thực thi chính sách của Mạc Phủ mà gặp phải cản trở thì Retsudō cũng thống lãnh nhóm thích khách đi mạt sát đối thủ. Thời điểm câu chuyện bắt đầu thì nhóm mật thám Kurokuwa đã lọt vào tầm kiểm soát của Retsudō và trở thành công cụ cai trị của ông ta. Theo lời của Ogami Ittō thì Retsudō chính là Retsudō Gisen, con trai của Yagyū Munenori và là một vị sư tồn tại trong lịch sử.
Nguyên nhân của việc Retsudō mưu hại cả nhà Ogami Ittō là cuộc ngự tiền tỷ võ phân định chức đao phủ của Tướng quân. Trong trận tỷ võ này, con trai của Retsudō là Yagyū Gumpei thất bại trước Ittō và phải nhường lại vị trí này. Kể từ đó Retsudō ôm hận và bày mưu sát hại cả nhà Ittō, nhưng hai cha con trốn thoát khỏi Edo và bắt đầu lang thang khắp nơi nhằm tìm cơ hội báo thù. Từ đó, Retsudō chỉ huy 5 người con và bọn mật thám Kusa rình rập ám sát cha con Ogami trên từng bước đi nhưng luôn thất bại, cuối cùng cả năm người con đều vong mệnh, nhóm mật thám bị tiêu diệt hoàn toàn và chính Retsudō cũng mất đi một con mắt về tay Ittō.

Một quan chức trong Mạc Phủ, thâm giao với Ogami Ittō và là người đóng vai trò to lớn trong việc đưa Ittō vào chức đao phủ của Tướng quân. Trong trận ngự tiền tỉ võ giữa Ogami Ittō và con trai của Yagyū Retsudō là Gumpei, chính Suō đã chỉ ra rằng mũi kiếm của Gumpei chỉa về phía Tướng quân, và như vậy bị xử thua. Matsudaira Suō cũng là người khám phá ra dã tâm của Yagyū Retsudō và bị Retsudō căm hận, cuối cùng bị ám sát chết.

, cũng gọi là Kaii (怪異, Quái Dị)

Các bộ phim về Kozure Ōkami

Phim điện ảnh

 Kozure Ōkami (bản Wakayama Tomisaburō)
 Kozure Ōkami Sono Chiisaki te ni

Phim truyền hình

 Kozure Ōkami (bản Yorozuya Kinnosuke)
 Jidaigeki Special Kozure Ōkami
 Kozure Ōkami (bản Takahashi Hideki)
 Kozure Ōkami (bản Kitaōji Kinya)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Review Kozure Ōkami

Phim Nhật Bản
Manga
Jidaigeki
Manga dài tập
Phim năm 1980
Phim Samurai
Seinen manga
Manga Futabasha
Trả thù trong anime và manga


title: Aciagrion tonsillare

text:
Aciagrion tonsillare là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Aciagrion tonsillare được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Aciagrion


title: Leptotarsus longipes

text:
Leptotarsus longipes là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Glanapteryx

text:
Glanapteryx là một chi cá da trơn trong họ Trichomycteridae. Chi này bao gồm hai loài, G. anguilla và G. niobium.

Glanapteryx là chi chỉ có một loài. Glanapteryx đã được đề nghị phân loại là nhóm chị em của một clade gồm Pygidianops và Typhlobelus, với nhóm chị em Listrura của 3 clade này.

G. anguilla xuất phát từ lưu vực sông Negro và Orinoco ở Brasil và Venezuela, có kích thước khoảng 6,1 cm. G. niobium reaches about 5.5 cm (2.2 in). Loài cá này thiếu anal fin.

Glanapteryx anguilla đã được tìm thấy ở các suối trong rừng nhỏ với bãi cát có lá rụng bao phủ.

Tham khảo

Trichomycteridae
Động vật Brasil
Động vật Venezuela
Cá Nam Mỹ
Cá Venezuela


title: Charbonnières, Saône-et-Loire

text:
Charbonnières là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 322.Dân số năm 2006 ước khoảng 324 người.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Xã của Saône-et-Loire


Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa (tiếng Anh: University of Culture, Sports and Tourism in Thanh Hóa) là một trường đại học đa ngành.

Trường có khởi nguồn từ Trường Sơ cấp Văn hóa Nghệ thuật, được thành lập từ tháng 3/1967 tại Thành phố Thanh Hóa. Trải qua nhiều năm phát triển và tạo dựng được uy tín trong lĩnh vực đào tạo nghệ thuật, ngày 22 tháng 7 năm 2011 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định nâng cấp lên thành Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa. Trường trực thuộc UBND tỉnh Thanh Hóa và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Tổ chức phòng ban, đơn vị sự nghiệp
 Phòng Quản lý Đào tạo
 Phòng Hành chính - Tổng hợp
 Phòng Tổ chức Cán bộ
 Phòng Kế hoạch - Tài chính
 Phòng Quản lý khoa học
 Phòng Hợp tác quốc tế
 Phòng Quản trị - Cơ sở vật chất
 Phòng Công tác học sinh, sinh viên
 Phòng Thanh tra
 Phòng Khảo thí- Đảm bảo chất lượng đào tạo
 Phòng Quản lý Sau đại học

Khoa, bộ môn, trung tâm nghiên cứu
 Khoa Luật và Quản lý nhà nước
Khoa Âm nhạc
 Khoa Mỹ thuật
 Khoa Sư phạm nghệ thuật
 Khoa Sư phạm Mầm non
 Khoa Văn hóa - Xã hội
 Khoa Du lịch
 Khoa Quản lý nhà nước
 Khoa Giáo dục đại cương - Ngôn ngữ Anh
 Trung tâm Thông tin - Thư viện
 Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển Văn hóa, Thể thao và Du lịch
 Trung tâm GDTX và liên kết đào tạo
 Trung tâm Tư vấn tuyển sinh và giới thiệu việc làm
Trung tâm Công nghệ thông tin
Trung tâm Đào tạo các môn năng khiểu thể thao

Các ngành đào tạo
Bậc đại học

 Luật
 Quản lý nhà nước
 Văn hóa-Du lịch
 Quản lý Văn hóa
 Sư phạm Âm nhạc
 Sư phạm Mỹ thuật
 Hội họa
 Đồ họa
 Thanh nhạc
 Thiết kế thời trang
 Quản trị khách sạn
 Thông tin học
 Giáo dục thể chất
 Quản lý Thể dục - Thể thao

Bậc cao đẳng và trung cấp
 Thanh nhạc
 Nhạc cụ truyền thống
 Diễn viên kịch - Điện ảnh

Các lĩnh vực nghiên cứu trọng điểm
 Nghiên cứu âm nhạc, mỹ thuật, sân khấu truyền thống vùng Bắc Trung Bộ
 Nghiên cứu về du lịch
 Nghiên cứu về thiết chế văn hóa cơ sở
 Nghiên cứu về hoạt động bảo tồn - phát huy di sản văn hóa, văn hóa cộng đồng
 Nghiên cứu về giáo dục nghệ thuật, giáo dục thể chất miền núi vùng Bắc Trung Bộ
 Nghiên cứu về nguồn nhân lực của Thanh Hóa và Vùng Bắc Trung bộ trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới.

Xem thêm
Danh sách các trường đại học, cao đẳng và trung cấp tại Thanh Hóa

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức của Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa

Văn hóa
Đại học và cao đẳng công lập tại Việt Nam
Văn hóa Thể thao và Du lịch
Đại học địa phương
Đại học cấp tỉnh


title: Hydatophylax sakharovi

text:
Hydatophylax sakharovi là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Hydatophylax


title: Anchastus jamaicae

text:
Anchastus jamaicae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Quận Orleans, New York

text:
Quận Orleans (tiếng Anh: Orleans County) là một quận trong tiểu bang New York, Hoa Kỳ. Quận lỵ là làng Albion . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có dân số 44171 người .

Địa lý

Quận giáp ranh

Các thành phố và thị trấn

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của New York

Khu dân cư thành lập năm 1824
New York 1824
Vùng đô thị Rochester, New York


title: Thành Đồng Hới

text:
Thành cổ Đồng Hới, còn gọi là Thành cổ Quảng Bình, là tên gọi một di tích kiến trúc quân sự, toạ lạc tại trung tâm thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam, ngày nay. Hình thành từ đồn binh Động Hải trong hệ thống lũy Thầy (còn được mệnh danh là "Định Bắc trường thành"), canh giữ Quảng Bình quan, được xây dựng dưới thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên để chống lại chúa Trịnh, đến thời Gia Long, Minh Mạng được mở rộng, xây dựng kiên cố theo kiến trúc Vauban, trở thành thành sở của tỉnh Quảng Bình. Thành bị phá huỷ hầu hết bởi lực lượng không quân Mỹ trong Chiến dịch Sấm Rền. Ngày nay, di tích còn lại của toà thành bao gồm Quảng Bình quan, các cổng thành và một số đoạn tường thành được phục chế.

Lược sử

Chốt chặn Trịnh quân

Năm 1630, để chống lại với quân chúa Trịnh Đàng Ngoài, Đào Duy Từ đã đề xuất với chúa Nguyễn Phúc Nguyên cho xây dựng hệ thống các đồn luỹ phòng thủ phía Bắc dinh Quảng Bình, về sau được gọi là chung lũy Thầy. Giữ vai trò quan trọng trong hệ thống luỹ Thầy là Quảng Bình quan, một cửa ải quan trọng trấn giữ sông Động Hải, hợp lưu của hai con sông Nhật Lệ và Lệ Kỳ và là "gạch nối" của lũy Đầu Mâu – Nhật Lệ. Muốn đi từ Bắc vào Nam, phải đi qua Quảng Bình quan. Chúa Nguyễn cũng cho đắp một đồn binh nằm ở phía Tây Quảng Bình quan, gọi là đồn Động Hải, đặt theo con sông Định Hải gần đó.

Quảng Bình quan và đồn Động Hải giữ vai trò trọng yếu trên toàn tuyến luỹ Thầy, được coi là yết hầu của cả xứ Đàng Trong. Gần nửa thế kỷ, quân Trịnh có khi huy động đến hàng vạn quân Nam chinh, tuy nhiên, khi tiến đến trọng điểm luỹ Trấn Ninh với Quảng Bình quan và đồng Động Hải đều bị chặn đứng, buộc phải lui về trấn giữ từ Bắc sông Gianh trở ra. Mãi khi Đàng Trong gặp hoạ quyền thần Trương Phúc Loan, năm 1774, quân Trịnh mới thừa cơ vượt qua được Quảng Bình quan, tiến chiếm được Phú Xuân. Quân Trịnh triệt hạ các đồn binh trên luỹ Thầy, nhưng vẫn giữ lại đồn Động Hải để đặt binh phòng giữ. Tháng 6 năm 1786, quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy Bắc tiến, đánh tan quân Trịnh ở Phú Xuân, Động Hải, nhanh chóng tiến chiếm Thăng Long, kiểm soát hầu hết lãnh thổ Đại Việt, gồm cả Đàng Trong lẫn Đàng Ngoài.

Sau khi đặt lại vua Lê và rút về Phú Xuân, Nguyễn Huệ đã cho tu sửa, bồi đắp thêm vững chắc lũy Trấn Ninh và đồn Động Hải để phòng bị mặt Bắc Phú Xuân. Đến thời Gia Long, năm 1811, vua cho đắp tu bổ thêm, và lấy làm nơi trị sở của dinh Quảng Bình, từ đó gọi là Thành Quảng Bình.

Thành Quảng Bình thời Nguyễn
Thành Quảng Bình ban đầu được đắp bằng đất, tọa lạc trên một vùng đất xung yếu trên con đường xuyên Việt, và ở gần biển (cách cửa biển Nhật Lệ khoảng 1.500 m). Đến thời Minh Mạng, năm 1824, thành này đã được xây bằng gạch đá theo kiểu kiến trúc Vauban, với các mũi trái kế đặc trưng của kiến trúc này. Theo sách Đại Nam nhất thống chí, thành có chu vi 469 trượng (1860m), tường cao 1 trượng (4m), chân thành dày 3 trượng 1 thước. Mặt chính của thành quay về hướng Tây. Thành mở ra 3 cửa Bắc – Đông – Nam (trong đó cửa Nam nhìn ra hướng Quảng Bình quan). Trên các cổng thành có vọng canh tám mái. Cổng thành thông ra ngoài bằng chiếc cầu xây bằng gạch cuốn vòm. Hai cổng Bắc- Nam xây chếch nhau để bên ngoài không thấy bố cục bên trong. Ngoài thành cách chân thành khoảng 5-6m là hào rộng 7 trượng (28m). Năm 1842, vua Thiệu Trị ngự giá Bắc tuần Động Hải, đã ra lệnh cho quan Thượng thư Bộ Công và quân dân địa phương tu bổ thành này và các cổng trên hệ thống thành lũy chắc chắn hơn.

Di tích cổ thành ngày nay
Một phần lớn thành Đồng Hới đã bị phá hỏng trong giai đoạn Pháp thuộc. Phần còn sót lại của thành Đồng Hới lại bị bom đạn của không quân Hoa Kỳ phá hủy cuối thập niên 1960 trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam.

Thành Đồng Hới hiện còn lưu giữ nhiều chứng tích của hai cuộc chiến tranh, in dấu ý chí kiên cường của quân và dân Quảng Bình .

Ngày nay, phế tích của thành Đồng Hới chỉ là Quảng Bình Quan (mới được phục chế nhưng bị dư luận chỉ trích là không giống thành cũ) và một đoạn tường thành nằm bên Quốc lộ 1 đoạn đi qua Đồng Hới. Tháng 8 năm 2005, tỉnh Quảng Bình đã tiến hành phục chế tòa thành này với tổng dự toán 31 tỷ đồng. Thành Đồng Hới là một trong 32 công trình được Bộ Văn hoá Thông tin Việt Nam (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) đưa vào danh mục các dự án văn hóa trọng điểm được đầu tư trong giai đoạn từ năm 2001-2010..

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website Người Quảng Bình - Kết nối những người con đất Quảng
Thành Đồng Hới Quảng Bình - Di tích lịch sử hào hùng nơi chiến trường xưa cập nhập 2022

Di tích tại Quảng Bình
Đồng Hới
Thành Việt Nam thời Nguyễn
Công trình xây dựng ở Quảng Bình


title: Pagodula siberutensis

text:
Pagodula siberutensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pagodula


title: Eleutherodactylus imitatrix

text:
Eleutherodactylus imitatrix là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Peru và có thể có ở Bolivia.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Tham khảo

 Rodríguez, L., Martinez, J.L., Monteza, J.I. & Angulo, A. 2004. Eleutherodactylus imitatrix. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

imitatrix
Động vật lưỡng cư Peru


title: Oedostethus tenuis

text:
Oedostethus tenuis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Oedostethus


title: Đại học Wesley (định hướng)

text:
Đại học Wesley (Wesleyan University hay Wesleyan College) có thể là một trong các trường sau đây:

Trường Wesley (Iowa) (Iowa Wesleyan College)
Trường Wesley (Kentucky) (Kentucky Wesleyan College)
Đại học Wesley (Nebraska) (Nebraska Wesleyan University)
Trường Wesley (Bắc Carolina) (North Carolina Wesleyan College)
Đại học Wesley (Ohio) (Ohio Wesleyan University)
Đại học Wesley (Oklahoma) (Oklahoma Wesleyan University)
Trường Roberts Wesley (Roberts Wesleyan College)
Đại học Wesley Nam (Southern Wesleyan University)
Trường Wesley (Tennessee) (Tennessee Wesleyan College)
Đại học Wesley (Texas) (Texas Wesleyan University)
Trường Wesley (Virginia) (Virginia Wesleyan College)
Trường Weslay (Georgia) (Georgia Wesleyan College)
Đại học Wesley (Connecticut) (Connecticut Wesleyan University)
Đại học Wesley (Philippines) (Philippines Wesleyan University)
Trường Wesley (Tây Virginia) (West Virginia Wesleyan College)

Xem thêm
Trường Wesley (định hướng)


title: Pseudoneureclipsis narita

text:
Pseudoneureclipsis narita là một loài Trichoptera trong họ Dipseudopsidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Pseudoneureclipsis


title: Quận Perry, Mississippi

text:
Quận Perry là một quận thuộc tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, quận có dân số 12.250 người. Quận lỵ đóng ở New Augusta. Tại Augusta cũ, kẻ ngoài vòng pháp luật James Copeland đã bị hành quyết treo cổ vào ngày 30 tháng 10 năm 1857.. Augusta mới đã được chọn làm quận lỵ do năm ở bên tuyến đường sắt thành phố Mobile, Jackson & Kansas.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1684 km2, trong đó có 8 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 U.S. Highway 98
 Mississippi Highway 15
 Mississippi Highway 29
 Mississippi Highway 42

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Mississippi

Khu dân cư thành lập năm 1820
Mississippi 1820
Vùng đô thị Hattiesburg


title: 11978 Makotomasako

text:
11978 Makotomasako (1995 SS4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 9 năm 1995 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11978 Makotomasako

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995