title: Tiểu hành tinh

text:
phải|nhỏ|250x250px|253 Mathilde, một tiểu hành tinh kiểu C.

Tiểu hành tinh là một hành tinh vi hình—một vật thể không phải là hành tinh thực sự hay sao chổi—ở vòng trong hệ Mặt Trời. Chúng là những vật thể bằng đá, kim loại hoặc băng không có bầu khí quyển. Kích thước và hình dạng của các tiểu hành tinh khác nhau đáng kể, từ những tảng đá có đường kính 1 mét đến một hành tinh lùn có đường kính gần 1.000 km.

Trong số khoảng một triệu tiểu hành tinh đã biết, số lượng lớn nhất nằm giữa quỹ đạo của Sao Hỏa và Sao Mộc, cách Mặt Trời khoảng 2 đến 4 AU, trong vành đai tiểu hành tinh. Các tiểu hành tinh thường được phân thành ba loại: loại C, loại M và loại S. Chúng được đặt tên theo và thường được xác định tương ứng với các thành phần carbon, kim loại và silic. Kích thước của các tiểu hành tinh rất khác nhau; lớn nhất, Ceres, có chiều ngang gần  và đủ tiêu chuẩn để là một hành tinh lùn, trong khi số còn lại hiện được xếp loại như những vật thể nhỏ hệ Mặt Trời. Tổng khối lượng của tất cả các tiểu hành tinh cộng lại chỉ bằng 3% khối lượng Mặt Trăng của Trái Đất. Phần lớn các tiểu hành tinh ở vành đai chính có quỹ đạo hơi hình elip, ổn định, quay cùng hướng với Trái Đất và mất từ ba đến sáu năm để hoàn thành một vòng quanh Mặt Trời.

Mọi người cho rằng các tiểu hành tinh là tàn tích của một đĩa tiền hành tinh, và trong vùng này sự hợp nhất của các tàn tích tiền hành tinh thành các hành tinh không thể diễn ra vì những ảnh hưởng hấp dẫn to lớn từ Sao Mộc trong giai đoạn thành tạo của hệ Mặt Trời. Một số tiểu hành tinh có các vệ tinh hay đi thành cặp trở thành các hệ đôi.

Lịch sử quan sát

Chỉ có một tiểu hành tinh, 4 Vesta, có bề mặt tương đối phản chiếu, thường có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Khi ở vị trí thuận lợi, 4 Vesta có thể được nhìn thấy trên bầu trời tối. Hiếm khi, các tiểu hành tinh nhỏ đi gần Trái Đất có thể được nhìn thấy bằng mắt thường trong một khoảng thời gian ngắn. Tính đến tháng 4 năm 2022, Minor Planet Center đã có dữ liệu về 1.199.224 hành tinh vi hình trong và ngoài hệ Mặt Trời, trong đó khoảng 614.690 hành tinh vi hình có đủ thông tin để được đánh số.

Khám phá Ceres
Năm 1772, nhà thiên văn học người Đức Johann Elert Bode, trích dẫn Johann Daniel Titius, đã công bố một numerical procession được gọi là định luật Titius–Bode. Ngoại trừ khoảng cách không giải thích được giữa Sao Hỏa và Sao Mộc, công thức của Bode dường như dự đoán quỹ đạo của các hành tinh đã biết.

Công thức của Bode dự đoán một hành tinh khác sẽ được tìm thấy với bán kính quỹ đạo gần 2,8 đơn vị thiên văn (AU), hay 420 triệu km, tính từ Mặt Trời. Định luật Titius–Bode được củng cố hơn nhờ việc William Herschel phát hiện ra Sao Thiên Vương ở gần khoảng cách được dự đoán cho một hành tinh ngoài Sao Thổ. Năm 1800, một nhóm, được đứng đầu bởi Franz Xaver von Zach–biên tập viên tạp chí thiên văn học Đức Monatliche Correspondenz, đã gửi yêu cầu tới 24 nhà thiên văn học giàu kinh nghiệm (người mà ông mệnh danh là "celestial police"), mong muốn họ cùng nỗ lực và bắt đầu tìm kiếm một cách có phương pháp hành tinh dự kiến. Mặc dù họ không phát hiện ra Ceres nhưng sau đó họ đã tìm thấy tiểu hành tinh 2 Pallas, 3 Juno và 4 Vesta.

Một trong những nhà thiên văn học được chọn để tìm kiếm là Giuseppe Piazzi, một linh mục Công giáo tại Học viện Palermo, Sicily. Trước khi nhận được lời mời tham gia nhóm, Piazzi đã phát hiện ra Ceres vào ngày 1 tháng 1 năm 1801. Ông đang tìm kiếm "[ngôi sao] thứ 87 trong the Catalogue of the Zodiacal stars of Mr la Caille". Thay vì một ngôi sao, Piazzi đã tìm thấy một vật thể giống như ngôi sao đang chuyển động, mà lúc đầu ông nghĩ đó là sao chổi.

Piazzi đã quan sát Ceres tổng cộng 24 lần, lần cuối cùng vào ngày 11 tháng 2 năm 1801, khi bệnh tật làm gián đoạn công việc của ông. Ông công bố khám phá của mình vào ngày 24 tháng 1 năm 1801 bằng thư và chỉ gửi cho hai nhà thiên văn học là Barnaba Oriani ở Milan và Bode ở Berlin. Ông cho biết nó là một sao chổi nhưng "vì chuyển động của nó quá chậm và khá đồng đều nên tôi đã nhiều lần nghĩ rằng nó có thể là thứ gì đó hơn là sao chổi". Vào tháng 4, Piazzi đã gửi những quan sát đầy đủ của mình cho Oriani, Bode và nhà thiên văn học người Pháp Jérôme Lalande. Thông tin này được công bố trên tạp chí Monatliche Correspondenz số tháng 9 năm 1801.

Tìm kiếm thêm

Ba tiểu hành tinh khác (2 Pallas, 3 Juno và 4 Vesta) được nhóm của von Zach phát hiện trong vài năm tiếp theo, với Vesta được tìm thấy vào năm 1807. Không có tiểu hành tinh mới nào được phát hiện cho đến năm 1845. Nhà thiên văn nghiệp dư Karl Ludwig Hencke bắt đầu tìm kiếm các tiểu hành tinh mới vào năm 1830, và 15 năm sau, trong khi tìm kiếm Vesta, ông đã tìm thấy tiểu hành tinh sau này được đặt tên là 5 Astraea. Đây là phát hiện tiểu hành tinh mới đầu tiên sau 38 năm. Carl Friedrich Gauß được vinh dự đặt tên cho tiểu hành tinh này. Sau đó, các nhà thiên văn học khác cũng tham gia; 15 tiểu hành tinh đã được tìm thấy vào cuối năm 1851. Năm 1868, khi James Craig Watson phát hiện ra tiểu hành tinh thứ 100, Viện Hàn lâm Khoa học Pháp đã khắc hình ảnh của Karl Theodor Robert Luther, John Russell Hind và Hermann Goldschmidt, ba người tìm kiếm tiểu hành tinh thành công nhất vào thời điểm đó, trên một huy chương kỷ niệm đánh dấu sự kiện này.

Năm 1891, Max Wolf đi tiên phong trong việc sử dụng kỹ thuật chụp ảnh thiên văn để phát hiện các tiểu hành tinh xuất hiện dưới dạng những vệt ngắn trên các tấm ảnh phơi sáng dài. Điều này làm tăng đáng kể tỷ lệ phát hiện so với các phương pháp trực quan trước đó: chỉ riêng Wolf đã phát hiện ra 248 tiểu hành tinh; phát hiện đầu tiên là 323 Brucia, trong khi chỉ có hơn 300 tiểu hành tinh được phát hiện cho đến thời điểm đó. Người ta biết rằng còn nhiều hơn nữa, nhưng hầu hết các nhà thiên văn học không bận tâm đến chúng, một số gọi chúng là "sâu bọ của bầu trời", cụm từ bị gán cho Eduard Suess và Edmund Weiss. Thậm chí một thế kỷ sau, chỉ có vài nghìn tiểu hành tinh được xác định, đánh số và đặt tên.

Thế kỷ 19 và 20

Trước đây, các tiểu hành tinh được phát hiện bằng quy trình gồm bốn bước. Đầu tiên, một vùng bầu trời được chụp ảnh bằng kính viễn vọng trường rộng hoặc astrograph. Các cặp ảnh được chụp, thường cách nhau một giờ. Nhiều cặp có thể được thực hiện trong một loạt các ngày. Thứ hai, hai film hoặc plate của cùng một vùng được xem dưới kính lập thể. Một vật thể quay quanh Mặt Trời sẽ di chuyển nhẹ giữa cặp film. Dưới kính lập thể, hình ảnh của vật thể dường như nổi lên một chút trên nền của các ngôi sao. Thứ ba, một khi xác định được một vật thể chuyển động, vị trí của nó sẽ được đo chính xác bằng kính hiển vi số hóa (digitizing microscope). Vị trí sẽ được đo tương ứng với các vị trí ngôi sao đã biết.

Ba bước đầu tiên này không giúp khám phá ra tiểu hành tinh: người quan sát chỉ tìm thấy một sự hiện diện, được chỉ định tạm thời, bao gồm năm phát hiện, một chữ cái biểu thị half-month phát hiện, và cuối cùng là một chữ cái và một con số chỉ rõ số thứ tự của khám phá (ví dụ, ). Bước cuối cùng là gửi vị trí và thời gian quan sát đến Minor Planet Center.

Phân loại
Các tiểu hành tinh thường được phân loại theo hai tiêu chí: đặc điểm quỹ đạo của chúng và đặc điểm phổ phản xạ của chúng.

Phân loại quỹ đạo

Nhiều tiểu hành tinh đã được xếp vào group và family dựa trên đặc điểm quỹ đạo của chúng. Ngoài sự phân chia rộng nhất, người ta thường đặt tên một group tiểu hành tinh theo tên tiểu hành tinh đầu tiên của group đó được phát hiện. Các group là những liên kết động học tương đối lỏng lẻo, trong khi các family thì chặt chẽ hơn và là kết quả của sự tan vỡ của một tiểu hành tinh mẹ lớn trong quá khứ.

Phân loại quang phổ

Năm 1975, một hệ thống phân loại dựa trên màu sắc, suất phản chiếu và hình dạng quang phổ đã được Clark R. Chapman, David Morrison, và Ben Zellner phát triển. Các tính chất đó được cho là tương ứng với thành phần vật chất bề mặt tiểu hành tinh. Ban đầu, họ chỉ xếp tiểu hành tinh vào ba loại:

 Các tiểu hành tinh kiểu C, carbon, 75% số tiểu hành tinh đã biết.
 Các tiểu hành tinh kiểu S, silic, 17% số tiểu hành tinh đã biết.
 Các tiểu hành tinh kiểu M, kim loại, đa số còn lại.

Từ đó danh sách này đã được mở rộng bao gồm một số kiểu tiểu hành tinh khác. Số lượng các kiểu tiếp tục tăng lên khi càng nhiều tiểu hành tinh được nghiên cứu.

Cần nhớ rằng tỷ lệ các tiểu hành tinh đã biết được xếp vào nhiều kiểu quang phổ khác nhau không nhất thiết phản ánh tỷ lệ tất cả các tiểu hành tinh thuộc kiểu đó; một số kiểu dễ dàng phát hiện hơn những kiểu khác, ảnh hưởng tới những con số tổng kết.

Những vấn đề khi sử dụng phân loại theo quang phổ
Trước kia, việc xác định quang phổ dựa trên sự suy luận thành phần của tiểu hành tinh:

 C – carbon
 S – silic
 M – kim loại

Tuy nhiên, sự tương ứng giữa lớp quang phổ và thành phần không phải lúc nào cũng tốt đẹp, và có rất nhiều kiểu xếp hạng được sử dụng. Điều này dẫn tới sự lẫn lộn rất lớn. Trong khi các tiểu hành tinh thuộc các lớp quang phổ khác nhau có vẻ được cấu thành từ những vật liệu khác nhau, thì lại không có những sự đảm bảo rằng các tiểu hành tinh trong cùng một lớp phân loại được cấu thành từ những vật liệu như nhau.

Hiện tại, việc xếp hạng quang phổ dựa trên nhiều cuộc khảo sát phân tích quang phổ không chính xác trong thập kỷ 1990 vẫn được coi là tiêu chuẩn. Các nhà khoa học không thể đồng thuận cho một hệ thống xếp hạng tốt hơn, phần lớn bởi sự khó khăn để thu được các số đo chi tiết thường xuyên cho một lượng lớn các tiểu hành tinh (ví dụ, phân tích quang phổ chính xác hơn, hay các dữ liệu phi quang phổ như mật độ sẽ rất hữu ích).

Đặt tên tiểu hành tinh

Quy ước đặt tên
Một tiểu hành tinh mới được phát hiện được đặt một tên tạm thời gồm năm phát hiện và một mã chữ (như ). Khi quỹ đạo của nó đã được xác định, nó được trao một số, và sau này có thể được đặt một cái tên (ví dụ, ). Quy ước đặt tên chính thức sử dụng dấu ngoặc quanh số (ví dụ, (433) Eros), nhưng việc bỏ dấu ngoặc cũng khá thường xuyên. Một cách không chính thức, mọi người thường gộp tất cả số lại với nhau, hay bỏ nó sau khi đã được đề cập tới lần đầu tiên ở những tên lặp lại sau đó.

Các tiểu hành tinh đã được trao một con số nhưng không phải là tên thì vẫn giữ tên tạm thời của mình, ví dụ, (29075) 1950 DA. Khi các kỹ thuật khám phá tiểu hành tinh hiện đại khiến số lượng chúng tăng vọt, dần dần chúng bị bỏ mặc vô danh như cũ. Tiểu hành tinh đầu tiên không có tên như vậy là (3360) 1981 VA.

Đánh số tiểu hành tinh
Các tiểu hành tinh sẽ được trao một con số chính thức ngay khi quỹ đạo của chúng được xác định. Với tốc độ phát hiện tiểu hành tinh ngày càng tăng, chúng hiện được đánh theo dãy sáu số. Việc chuyển từ dãy năm số sang dãy sáu số diễn ra sau việc xuất bản Minor Planet Circular (MPC) ngày 19 tháng 10 năm 2005, với việc số tiểu hành tinh được đánh số nhảy vọt từ 99947 lên 118161. Sự thay đổi này đã gây ra một cơn khủng hoảng kiểu "Y2K" nhỏ với nhiều trung tâm dịch vụ dữ liệu tự động, bởi chúng chỉ được quy định định dạng dãy năm số cho tiểu hành tinh. Đa số các trung tâm dã mở rộng phạm vi số tiểu hành tinh. Những trung tâm không làm tương tự xử lý vấn đề này bằng cách thay con số xa nhất bên trái (đơn vị mười ngàn) bằng chữ. Vì thế, dãy số dài như 120437 sẽ được định dạng thành C0437 trên một số bản danh sách.

Nguồn tên

Một số ít tiểu hành tinh đầu tiên được đặt tên theo những nhân vật trong thần thoại Hy Lạp – La Mã, nhưng khi tên những vị thần đã được sử dụng hết, những nhân vật khác—người nổi tiếng, nhân vật văn học, tên vợ những người có công khám phá, tên trẻ em, và thậm chí cả những nhân vật truyền hình cũng được dùng.

Tiểu hành tinh đầu tiên được đặt tên không theo thần thoại là 20 Massalia, theo tên thành phố Marseille. Trong một thời gian chỉ tên phụ nữ (hay nữ hoá) mới được sử dụng; Alexander von Humboldt là người đàn ông đầu tiên có tên được đặt cho một tiểu hành tinh, nhưng tên ông đã được nữ hóa thành 54 Alexandra. Quy ước truyền thống ngầm này kéo dài tới tận khi đặt tên cho 334 Chicago; thậm chí sau đó, nhiều tên nữ hóa kỳ quặc vẫn xuất hiện trong những bản danh sách trong nhiều năm sau.

Khi số lượng tiểu hành tinh bắt đầu lên tới hàng trăm, và cuối cùng là hàng nghìn, những người khám phá ra chúng dần ít chú ý tới việc đặt tên nên đã xuất hiện những cái tên kỳ cục. Những ví dụ đầu tiên là 482 Petrina và 483 Seppina, được đặt theo tên những chú chó của người tìm ra chúng. Tuy nhiên, cho tới năm 1971 vẫn có cuộc tranh cãi nhỏ về vấn đề này, khi đặt tên cho 2309 Mr. Spock (nó không được đặt theo tên nhân vật trong phim Star Trek, mà là tên con mèo của người phát hiện tiểu hành tinh, vốn có vẻ ngoài khá giống nhân vật kia). Dù Liên đoàn Thiên văn Quốc tế (IAU) sau đó đã cấm dùng tên thú nuôi đặt cho tiểu hành tinh, nhưng vẫn có những cái tên được đề xuất và chấp nhận như 6042 Cheshirecat, 9007 James Bond hay 26858 Misterrogers.

Các quy định đặt tên đặc biệt
Việc đặt tên tiểu hành tinh không phải tùy thích: có một số kiểu tiểu hành tinh phải được đặt theo một nguồn tên. Ví dụ, các tiểu hành tinh Centaur (nằm giữa Sao Thổ và Sao Hải Vương) đều phải được đặt tên theo các centaur trong thần thoại, các tiểu hành tinh Troia theo tên các vị anh hùng chiến tranh thành Troia và các vật thể ngoài Sao Hải Vương theo tên những linh hồn dưới địa ngục.

Một quy định từ lâu khác là các sao chổi phải được đặt theo tên người phát hiện ra chúng, trong khi đó các tiểu hành tinh thì không cần như avạy. Các nhà thiên văn có một cách để "lách" quy định này là dùng tên lẫn nhau để đặt cho khám phá của họ. Một trường hợp ngoại trừ đặc biệt của quy định này là 96747 Crespodasilva, nó được đặt theo tên người phát hiện là Lucy d'Escoffier Crespo da Silva, vì bà đã qua đời chỉ một thời gian ngắn sau thành công, ở tuổi 22.

Các biểu tượng tiểu hành tinh
Một số ít tiểu hành tinh phát hiện đầu tiên được gắn các biểu tượng như kiểu những biểu tượng truyền thống thường dùng cho Trái Đất, Mặt Trăng, Mặt Trời và các hành tinh. Các biểu tượng này nhanh chóng trở nên vô duyên, khó viết và nhận dạng. Tới cuối năm 1851 đã có 15 tiểu hành tinh được phát hiện, 14 tiểu hành tinh đã có biểu tượng riêng. Bốn biến thể chính đầu tiên:

1 Ceres
2 Pallas
3 Juno
4 Vesta

Johann Franz Encke đã tiến hành một thay đổi lớn trong cuốn Berliner Astronomisches Jahrbuch (BAJ, "Berlin Astronomical Yearbook") năm 1854. Ông sử dụng các số được khoanh tròn thay cho các biểu tượng, dù ông bắt đầu đánh số từ Astraea, bốn tiểu hành tinh đầu tiên vẫn tiếp tục được biểu thị bằng các biểu tượng của chúng. Cải tiến mới này nhanh chóng được cộng đồng thiên văn học chấp nhận. Một năm sau đó, dãy số của Astraea lên tới 5 số, nhưng từ Ceres tới Vesta sẽ chỉ được biểu thị bằng dãy số từ năm 1867. Một số tiểu hành tinh khác (28 Bellona, 35 Leukothea, và 37 Fides) vừa có biểu tượng vừa có dãy số định danh.

Vòng tròn sau này trở thành hai dấu ngoặc, và trong vài thập kỷ sau thì cả dấu ngoặc thỉnh thoảng cũng bị bỏ đi.

Khảo sát tiểu hành tinh
Trước thời du hành vũ trụ, các tiểu hành tinh chỉ đơn giản là những hình ảnh nhỏ, thậm chí khi quan sát bằng các kính viễn vọng lớn nhất, hình dạng cũng như địa hình của chúng còn là điều bí ẩn.

Những bức ảnh gần đầu tiên của những vật thể như tiểu hành tinh được chụp năm 1971 khi tàu thăm dò vũ trụ Mariner 9 chụp ảnh Phobos và Deimos, hai vệ tinh nhỏ của Sao Hoả, có lẽ là những tiểu hành tinh đã bị bắt giữ. Những hình ảnh này cho thấy hình dạng không đều, giống như củ khoai tây của hầu hết tiểu hành tinh, tương tự như những hình ảnh sau này về các vệ tinh nhỏ của các hành tinh khí khổng lồ do tàu thăm dò vũ trụ Voyager chụp.

Tiểu hành tinh thật sự đầu tiên được chụp gần là 951 Gaspra năm 1991, sau đó là 243 Ida và vệ tinh của nó là Dactyl năm 1993, tất cả những bức ảnh này đều do tàu thăm dò vũ trụ Galileo chụp khi đang trên đường tới Sao Mộc.

Tàu thăm dò vũ trụ đầu tiên dành riêng cho mục đích nghiên cứu tiểu hành tinh là NEAR Shoemaker, nó đã chụp ảnh 253 Mathilde năm 1997, trước khi đi vào quỹ đạo quay quanh 433 Eros, cuối cùng đổ bộ xuống bề mặt tiểu hành tinh này năm 2001.

Các tiểu hành tinh khác từng được tàu vũ trụ viếng thăm trong một khoảng thời gian khi chúng đang trên đường thi hành nhiệm vụ khác gồm 9969 Braille (bởi Deep Space 1 năm 1999), và 5535 Annefrank (bởi Stardust năm 2002).

Tháng 12 năm 2005, tàu thăm dò vũ trụ Hayabusa của Nhật Bản đã bắt đầu nghiên cứu chi tiết 25143 Itokawa và sẽ quay trở lại Trái Đất với những mẫu lấy từ bề mặt tiểu hành tinh này. Chương trình nghiên cứu tiếp sau là của châu Âu với tàu thăm dò vũ trụ Rosetta (được phóng năm 2004), nghiên cứu 2867 Šteins và 21 Lutetia vào năm 2008 và 2010.

NASA có kế hoạch phóng Dawn năm 2007, bay quanh 1 Ceres và 4 Vesta năm 2011–2015, và nhiệm vụ của nó có thể sẽ mở rộng sang cả 2 Pallas.

Từng có ý kiến đề xuất sử dụng các tiểu hành tinh trong tương lai như một nguồn nguyên liệu thay thế cho nguồn nguyên liệu sẽ cạn kiệt trên Trái Đất (khai thác tiểu hành tinh).

Tiểu hành tinh trong khoa học viễn tưởng

Thông thường các tiểu hành tinh (và có ít hơn là các sao chổi) trong khoa học viễn tưởng được thể hiện như những mối đe dọa bởi sự va chạm giữa chúng và Trái Đất có thể gây nên nguy cơ nghiêm trọng với thế giới. Điều này có cơ sở từ giả thuyết khoa học cho rằng những vụ va chạm như vậy trong quá khứ Trái Đất đã dẫn tới sự tuyệt chủng của loài khủng long—dù dường như chúng xảy ra các nhau hàng chục triệu năm, không hề có lý do đặc biệt nào để cho rằng sự va chạm như vậy có thể xảy ra trong vài nghìn năm tới đây.

Một cách khác để coi các tiểu hành tinh là một mối nguy hiểm là biểu hiện chúng như những vật có thể đe dọa tới những con tàu vũ trụ bay từ Trái Đất ra phía ngoài hệ Mặt Trời khi bay ngang qua vành đai tiểu hành tinh (hay phải buộc bay vòng–tốn thời gian và nhiên liệu–để tránh nó). Các tiểu hành tinh được thể hiện như vậy thường giống như những bãi cát ngầm hay những quả núi ngầm dưới mặt biển xuất hiện trong những câu chuyện chinh phục đại dương thời cổ. Và cũng giống như những bãi cát hay đá ngầm dưới đại dương, các tiểu hành tinh cũng có thể được dùng làm nơi trú ẩn cho những kẻ ngoài vòng pháp luật phải sống trốn tránh. Vành đai tiểu hành tinh được thể hiện trong phim ảnh thường là những phiến đá bay hỗn loạn đầy nguy hiểm phi hiện thực. Các tiểu hành tinh trong thực tế, thậm chí cả vành đai chính, nằm rất xa nhau.

Trước khi việc chinh phục các tiểu hành tinh có thể trở thành một khả năng hiện thực, sự quan tâm chính tới chúng chính là lý thuyết nguồn gốc tiểu hành tinh, cụ thể lý thuyết cho rằng các tiểu hành tinh là tàn tích của một hành tinh đã nổ tung. Điều này tự nhiên dẫn tới giả thuyết viễn tưởng rằng trên hành tinh này từng có người ở, và vì thế chính các cư dân ở đó đã gây ra sự hủy diệt của chính họ, bởi chiến tranh hay những hành động tàn phá môi trường. Mở rộng thêm lý thuyết đó, nếu các tiểu hành tinh là tàn dư của một hành tinh trong quá khứ thì tương lai hủy diệt Trái Đất và các hành tinh khác thành các tiểu hành tinh mới cũng không thể bỏ qua.

Khi đề tài chinh phục liên hành tinh lần đầu trở thành một chủ đề trong khoa học viễn tưởng, vành đai tiểu hành tinh không phải là nơi đáng thèm muốn, kém xa rất nhiều so với các hành tinh như Sao Hoả và Sao Kim (thường được coi là một kiểu hành tinh thiên đường, cho tới khi các tàu thăm dò vũ trụ thập kỷ 1960 khám phá ra nhiệt độ và điều kiện thực tế bên dưới những đám mây của Sao Kim). Vì thế, trong nhiều câu chuyện và cuốn sách về vành đai tiểu hành tinh, nếu không thực sự là một nguy cơ, thì nó cũng chỉ là một nơi tù túng hiếm khi được đặt chân đến trong quá trình chinh phục hệ Mặt Trời.

Viễn cảnh chinh phục các hành tinh trong hệ Mặt Trời càng trở nên tăm tối khi những khám phá ngày càng nhiều về điều kiện trên bề mặt của chúng. Trái lại, giá trị tiềm năng của các tiểu hành tinh lại tăng lên nhiều, như một nguồn tài nguyên khoáng vật, dễ dàng tiếp cận trong điều kiện lực hút hấp dẫn nhỏ, và khi những nguồn tài nguyên trên Trái Đất đang cạn đi. Những câu chuyện về khai thác tiểu hành tinh đã bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều kể từ cuối thập kỷ 1940, và bước tiến hợp logic tiếp theo chính là các xã hội kiểu Trái Đất trên những tiểu hành tinh đó.

Xem thêm
 Hành tinh lùn
 Hành tinh vi hình
 Vành đai tiểu hành tinh
 Danh sách tiểu hành tinh
 Vật thể gần Trái Đất
 Sự kiện va chạm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Known Asteroid Impacts & Their Effects
 Alphabetical list of minor planet names (ASCII) (Minor Planet Center)
 Alphabetical and numerical lists of minor planet names (Unicode)  (Institute of Applied Astronomy)
 Near Earth Objects Dynamic Site
 Asteroids Dynamic Site Up-to date osculating orbital elements và proper orbital elements
 Asteroid naming statistics
 Near Earth Asteroid Tracking (NEAT)
 Everything you wanted to know about comets and asteroids — Provided by New Scientist.
 Spaceguard UK
 When Did the Asteroids Become Minor Planets?
 Large amount of information on asteroid groups collected by Gérard Faure, translation Richard Miles.
 Asteroid Simulator with Moon and Earth

Hành tinh nhỏ


title: Antsianaka prasinella

text:
Antsianaka prasinella là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Antsianaka


title: Acalyptris brevis

text:
Acalyptris brevis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis năm 1990. Loài này có ở Turkmenistan.

Tham khảo

Acalyptris


title: Cryptocephalus elongatus

text:
Cryptocephalus elongatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1824.

Chú thích

Tham khảo

E


title: Hexatoma carbonipes

text:
Hexatoma carbonipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Lully, Haute-Savoie

text:
Lully là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Tú tài Pháp

text:
Tú tài Pháp, (tiếng Pháp: baccalauréat) là chứng chỉ tốt nghiệp giáo dục trung học phổ thông, kỹ thuật, hoặc chuyên nghiệp tại Pháp, tương đương với Khung Phân loại Giáo dục Quốc tế ISCED cấp III.

Đạt điểm trung bình (10 trên 20 điểm) là điều kiện cơ bản nhất để được xét tuyển vào các trường đại học tại Pháp. Cho đến đầu thế kỉ XX, danh từ Tú tài chỉ bằng cấp đầu tiên ở bậc đại học (tương đương với bằng Cử nhân ngày nay) và được trao cho thí sinh sau khi đã đậu các bài thi do các giáo sư Khoa Văn và Khoa học tổ chức.

Từ baccalauréat có nguồn gốc từ Bacheler trong tiếng Pháp cổ và baccalarius trong tiếng Latin, có nghĩa là nam thanh niên có khao khát trở thành hiệp sĩ, với từ gốc là laureare, có nghĩa là vòng nguyệt quế. Danh từ này được Đại học Paris sử dùng đầu tiên vào thế kỉ XIII để chỉ bằng cấp trung gian của bằng Thạc sĩ (Maîtrise) và bằng Tiến sĩ (Doctorats) khoa Luật, Dược, hoặc Thần học, và sau đó danh từ này được phổ biến đến các trường đại học khác ở Pháp và Anh qua trường Đại học Oxford. Cho đến khi sự tiếp quản của Napoleon I, trên cơ sở thành lập Đại học Pháp (với tên ban đầu là Đại học Đế quốc Pháp) vào năm 1808, bằng baccalauréat ở hai khoa Văn và Khoa học - tiền thân của tú tài Pháp hiện đại, nhận vai trò của bằng maîtrise ở các trường đại học cổ.

Trong hệ thống giáo dục Anglo-Saxon, danh từ baccalauréat được dùng để gọi chứng chỉ cấp khi hoàn thành giai đoạn đầu tiên của giáo dục đại học (tương đương với bằng license hay bằng cử nhân), tương đương với ISCED cấp VI.

Trong giao tiếp, bằng Tú tài được gọi tắt thành bac, và trước đó được gọi là bachot.

Tổng quan
Tương đối giống với bằng A Level của Vương quốc Anh hay bằng Matura tại một số nước Châu Âu, bằng Tú tài Pháp cho phép học sinh Pháp và quốc tế sở hữu một chứng chỉ chuẩn hóa, thông thường ở tuổi 18. Chứng chỉ này sẽ cho phép học sinh bắt đầu làm việc ở một số nghề nhất định, tiếp tục học tập tại các cơ sở giáo dục bậc cao, hoặc học tại các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp, nghề.

Hầu hết học sinh hoàn tất trung học phổ thông tại Pháp hay lycée sẽ tham dự kỳ thi này. Tuy nhiên, vì luật định tú tài Pháp là một chứng chỉ đánh giá điều kiện để tiếp tục tại các cơ sở giáo dục bậc cao hơn, do đó, học sinh khi hoàn thành chương trình trung học phổ thông tại Pháp có quyền không tham dự kỳ thi này. Điều này tương đương với Kỳ thi tuyển sinh đại học và cao đẳng tại Việt Nam trước khi gộp kỳ thi này với Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Từ tắt bac cũng được đôi khi sử dụng để chỉ một số môn mà thí sinh phải thi để nhận được chứng chỉ tú tài Pháp. Ví dụ: le bac de philo, tức bài thi Triết học (bài thi mà tất cả thí sinh phải thi, không ngoại lệ ban thi nào).

Tú tài Pháp được chia thành ba phân luồng:
 Baccalauréat général - tú tài phổ thông và được chia thành ba ban (série):
 Série Littérature - ban Văn (ban L)
 Série Scientifique - ban Khoa học (ban S)
 Série Science Économiques et Sociales - ban Kinh tế và Xã hội (ban ES)
 Baccalauréat technologique - tú tài kỹ thuật
 Baccalauréat professionnel - tú tài chuyên nghiệp

Từng phân luồng (và từng ban) có những nội dung chuyên biệt trong chương trình. Đối với tú tài phổ thông, thí sinh ở ba ban sẽ có một số một thi giống nhau nhưng sẽ được nhân hệ số khác nhau để đặt trọng tâm vào những môn được xem là quan trọng hơn. Ví dụ đối với ban L, môn Triết học được xem là quan trọng hơn nên được đánh số hệ 7, trong khi ban ES chỉ có hệ số 4 và ban S chỉ có hệ số 3.

Vì tú tài được phân lường, và với tú tài phổ thông, được phân ban, nên các trường đại học hoặc cao đẳng đều sẽ giới hạn luồng hoặc ban tú tài nào mà học có chấp nhận để tiếp tục tiến trình xét tuyển.

Tuy nhiên, thí sinh vẫn có thể vào các trường đại học hoặc cao đẳng mà không có tú tài bằng cách thi đậu vào một bài thi độc lập khác.

Mặc dù hầu hết thí sinh thi tú tài vào năm cuối cùng của bậc trung học, thí sinh tự do vẫn có thể tham dự kỳ thi này. Thí sinh mà trước đó đã quyết định không tham dự kỳ thi vì không tự tin về khả năng đậu tú tài của mình hoặc đã chọn không thi khi hoàn tất trung học, và muốn tiếp tục học đại học hay cảm thấy bằng tú tài sẽ nâng cao khả năng tìm được việc làm, có thể tham dự kỳ thi theo diện này. Thí sinh tự do sẽ sử dụng cùng đề thi với các thí sinh cuối cấp trung học khác, trừ môn Thể dục sẽ được kiểm tra độc lập thay vì dùng điểm trung bình học kỳ.

Lịch sử

Từ thời trung đại đến thời Napoleon
Tú tài đầu tiên được cấp bởi Đại học Paris vào thế kỉ XIII và được chia thành bốn khoa: Văn, Dược, Luật, và Thần học, trong đó, tú tài Văn khoa được xem là chứng chỉ tiền quyết cho các khoa khác. Ví dụ, tú tài Thần học được xem có thứ hạng cao hơn tú tài Văn khoa và cả cử nhân Văn khoa. Khi nhận được tú tài, sinh viên (chủ yếu là nam giới) có thể từ đây chuẩn bị cho giấy phép để được dạy học (licencia docendi). Là người đã nhận tú tài, an ta có thể làm trợ giảng cho giáo sư qua việc dạy các cử sinh tú tài ở một số môn.

Cải cách Napoleon

Tham khảo

Giáo dục Pháp


title: Học viện Hải quân Hoa Kỳ

text:
Học viện Hải quân Hoa Kỳ (USNA) tọa lạc tại thành phố Annapolis, Maryland, gần Washington D.C. là một học viện đào tạo các sĩ quan cho lực lượng Hải quân Hoa Kỳ và Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ. Quy trình chọn lọc và đào các học viên trong trường cũng tương tự như Học viện Không lực Hoa Kỳ và Học viện Quân sự West Point Hoa Kỳ.

Các học viên trong trường sau khi tốt nghiệp được phong quân hàm Thiếu úy trong lực lượng Hải quân Hoa Kỳ hoặc Thiếu úy trong lực lượng Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ và phải phục vụ trong quân đội ít nhất là 5 năm sau khi tốt nghiệp. Các học viên nước ngoài đào tạo tại trường sẽ được phong quân hàm theo nước của họ. Từ năm 1959, sau khi tốt nghiệp có thể được yêu cầu làm nhiệm vụ ở một nhánh khác như Lục quân, Không lực hay Tuần duyên để họ có khả năng thích nghi được các nhiệm vụ. Mỗi năm một số lượng nhỏ trong số học viên đã tốt nghiệp phải làm ở nhánh khác, thông thường theo nguyên tắc "một đổi một" giữa các trường của các nhánh.

Các nội dung đào tạo

 Kỹ thuật Hàng không vũ trụ
 Tiếng Ả rập
 Hóa học
 Tiếng Trung Quốc
 Tin học
 Kinh tế học
 Kỹ thuật Điện
 Tiếng Anh và Văn học
 Công tác Kỹ thuật
 Khoa học tự nhiên
 Lịch sử
 Công nghệ thông tin
 Toán học
 Kỹ thuật Chế tạo
 Kỹ thuật Đóng tàu
 Kỹ thuật Biển
 Hải dương học
 Vật lý học
 Chính trị học
 Kinh tế lượng
 Kỹ thuật hệ thống

Những người nổi tiếng từng theo học

Xem thêm
 Học viện Không quân Hoa Kỳ
 Học viện Quân sự West Point Hoa Kỳ

Tham khảo

Liên kết ngoài
The United States Naval Academy's official Web site
United States Naval Academy Alumni Association Website
Naval Academy Parent Support Site
United States Naval Academy Sports
Naval Academy Links from Homeport: the United States Naval Academy Alumni Online Community

Học viện quân sự của Hoa Kỳ
Trường đại học và cao đẳng Hoa Kỳ


title: Saint-Lieux-Lafenasse

text:
Saint-Lieux-Lafenasse là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 320 mét trên mực nước biển.
Thị trấn có con sông Dadou.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Aulacophora dorsalis

text:
Aulacophora dorsalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boisduval miêu tả khoa học năm 1835.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora
Bọ cánh cứng châu Á


title: Isle-sur-Marne

text:
Isle-sur-Marne  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 116 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Islesurmarne


title: Anguillara Veneta

text:
Anguillara Veneta là một đô thị thuộc tỉnh Padova vùng Veneto, tọa lạc cách 45 km về phía tây nam của Venezia và cách khoảng 30 km về phía nam của Padova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.766 người và diện tích 21,5 km².

Anguillara Veneta giáp các đô thị: Agna, Bagnoli di Sopra, Boara Pisani, Cavarzere, Pozzonovo, Rovigo, San Martino di Venezze, Tribano.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Saint-Chély-d'Aubrac

text:
Saint-Chély-d'Aubrac là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Festival hàng năm
 open de Saint Chély d'Aubrac
 Inscriptions 2005

Tham khảo

Liên kết ngoài

 zoom and move
 Way of Saint James
 GR65.
 The pilgrims' bridge
 Saint Chély
 Aubrac's Cows
 The little river of fair water for Fishing
 Official site of Saint Chély d'Aubrac
 Way of Saint-James
 Chemins de Grande Randonnée GR65
 Picture site
 Fishing site
 Aubrac
 Hiking in Saint-Chely d'Aubrac
 Aubrac
 Satellite viewer Zorgloob

Saintchelydaubrac
Di sản thế giới tại Pháp


title: Viễn thám

text:
phải|nhỏ|Ảnh Radar khẩu độ tổng hợp (SAR) vùng Death Valley được nhuộm màu bằng polarimetry.

Theo nghĩa rộng, viễn thám là môn khoa học nghiên cứu việc đo đạc, thu thập thông tin về một đối tượng, sự vật bằng cách sử dụng thiết bị đo qua tác động một cách gián tiếp (ví dụ như qua các bước sóng ánh sáng) với đối tượng nghiên cứu.

Viễn thám không chỉ tìm hiểu bề mặt của Trái Đất hay các hành tinh mà nó còn có thể thăm dò được cả trong các lớp sâu bên trong các hành tinh. Trên Trái Đất, người ta có thể sử dụng máy bay dân dụng, chuyên dụng hay các vệ tinh nhân tạo để thu phát các ảnh viễn thám. Viễn thám được sử dụng trong nhiều lĩnh vực bao gồm địa lý, khảo sát đất đai, và hầu hết các ngành khoa học Trái Đất (ví dụ thủy văn, sinh thái học, khí tượng học, hải dương học, glaciology, địa chất); nó cũng có các ứng dụng trong quân sự, tình báo, thương mại, kinh tế, kế hoạch và trong các ứng dụng nhân đạo.

Ở hiện tại, thuật ngữ "viễn thám" thường dùng để chỉ việc sử dụng các công nghệ cảm biến dựa trên vệ tinh hoặc máy bay để phát hiện và phân loại các vật thể trên Trái Đất. Nó bao gồm bề mặt Trái Đất, bầu khí quyển và  đại dương, dựa trên việc truyền  tính hiệu (ví dụ như bức xạ điện từ). Nó có thể được chia thành viễn thám "chủ động" (khi tín hiệu được phát ra từ vệ tinh hoặc máy bay tới vật thể và sự phản xạ của nó được cảm biến phát hiện) và viễn thám "thụ động" (khi cảm biến phát ra ánh sáng mặt trời)

Tổng quan
nhỏ|phải|Video nói về cách Landsat được sử dụng để xác định khu vực bảo tồn ở Cộng hòa Dân Chủ Congo, và cách nó được sử dụng để giúp lập bản đồ ở khu vực MLW ở phía Bắc.

trái|nhỏ|Ảnh minh họa vệ tinh áp dụng công nghệ viễn thám
Có hai loại viễn thám chính là viễn thám thụ động và viễn thám chủ động. Các cảm biến thụ động thu nhận các bức xạ tự nhiên được phát ra hoặc được phản xạ từ vật thể hoặc khu vực xung quanh. Phản xạ ánh sáng mặt trời là một nguồn phổ biến nhất mà các cảm biến thụ động thu nhận. Ví dụ, các cảm biến viễn thám thụ động như phim trong nhiếp ảnh. hồng ngoại, thiết bị tích hợp sạt và máy đo sóng radio. Thu nhận dữ liệu chủ động là ghi nhận các bước sóng điện từ do những nguồn chủ động phát ra, chúng đi đến đối tượng rồi phản xạ lại sau đó cảm biến thu nhận tín hiệu. RADAR và LiDAR là những ví dụ về cảm biến chủ động trong khi đó có thời gian trễ giữa lúc phát ra và thu nhận sóng điện từ trong quá trình đo đạc để xác định vị trí, vận tốc và phương hướng di chuyển của một đối tượng.

 Cảm biến viễn thám: Cảm biến là các thiết bị tạo ra ảnh về sự phân bố năng lượng phản xạ hay phát xạ của các vật thể từ mặt đất theo những phần nhất định của quang phổ điện từ.

Việc phân loại các cảm biến dựa theo dãi sóng thu nhận, chức năng hoạt động, cũng có thể phân loại theo kết cấu.

 Cảm biến chia ra là cảm biến chủ động và cảm biến bị động
Cảm biến bị động thu nhận bức xạ do vật thể phản xạ hoặc phát xạ từ nguồn phát tự nhiên là Mặt Trời. Cảm biến chủ động lại thu năng lượng do vật thể phản xạ từ một nguồn cung cấp nhân tạo.

Viễn thám giúp thu thập dữ liệu của các khu vực nguy hiểm hoặc không thể tiếp cận. Các ứng dụng viễn thám bao gồm giám sát nạn  phá rừng ở các khu vực như lưu vực sông Amazon, các đặc điểm của băng  ở Bắc Cực hay Nam Cực, và độ sâu âm thanh của các khu vực ven biển và đại dương. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, bộ quân sự đã sử dụng công nghệ viễn thám để thu thập dữ liệu về các khu vực biên giới nguy hiểm. Viễn thám còn thay thế cho việc thu thập dữ liệu tốn kém và chậm trễ trên mặt đất đồng thời không làm ảnh hưởng đến các đối tượng cần thu thập dữ liệu

Đồng thời viễn thám cũng là nền tảng cho việc thu thập và truyền dữ liệu trên quỹ đạo Trái Đất của phổ điện từ, kết hợp với cảm biến và phân tích trên không hoặc trên mặt đất quy mô lớn, cung cấp cho các nhà nghiên cứu đủ thông tin để theo dõi các xu hướng như El Niño và các hiện tượng dài hạn tự nhiên khác. Các ứng dụng khác bao gồm các lĩnh vực khác nhau của khoa học Trái Đất như việc quản lý tài nguyên thiên nhiên, các lĩnh vực nông nghiệp như sử dụng và bảo tồn đất đai, hay vấn đề về an ninh quốc gia như thu thập dữ liệu trên mặt đất trên cao hoặc các khu vực biên giới.

Các loại kỹ thuật thu thập dữ liệu áp dụng công nghệ viễn thám
Là cơ sở cho việc thu thập và phân tích đa phổ là các khu vực cần kiểm tra hoặc các đối tượng có khả năng phản xạ hoặc phát ra bức xạ nổi bật so với các khu vực xung quanh. Để biết tóm tắt về các hệ thống vệ tinh viễn thám hãy xem bảng tổng quan.

Các loại ra đa

 Một số loại ra đa thông dụng được liên kết với hệ thống kiểm soát giao thông trên không để cảnh báo trước về tình hình thời tiết với quy mô giới hạn. Ra đa Doppler được dùng bởi các bộ phận và tổ chúc có thẩm quyền ở địa phương để theo dõi các hiện tượng khí tượng quy mô lớn như tốc độ gió, hướng gió, mật độ mưa của một địa điểm. Một số ứng dụng khác của ra đa plasmas trong tầng điện. Ra đa khẩu độ được sử dụng để dựng các mô hình độ cao kỹ thuật số với địa hình quy mô lớn (ví dụ như RADARSAT, TerraSAR-X, Magellan).
 Laser và ra đa độ cao trên các vệ tinh cung cấp dữ liệu về Trái Đất và đại dương. Thông qua việc đo độ phồng của nước được gây ra bởi trọng lực, chiều cao và bước sóng của sóng biển, để thể hiện các đặc điểm dưới đáy biển đến độ phân giải khoảng một dặm.
 Ra đa dùng sóng siêu âm (âm thanh) và ra đa thủy triểu để đo mực nước biển, thủy triều và hướng sóng trong các thiết bị đo thủy triều ven biển và ngoài khơi.
 Lidar được biết đến trong các ứng dụng trong lĩnh vực quân sự như laser dẫn đường trong các loại vũ khí. Ngoài ra Lidar còn được sử dụng để phát hiện và đo nồng độ các loại hóa chất khác nhau trong khí quyển, đồng thời Lidar còn có thể được sử dụng để đo độ cao của các vật thể trên mặt đất chính xác hơn so với công nghệ radar. Viễn thám thực vật cũng là một ứng dụng chính của Lidar.
 Máy đo phóng xạ (Radiometer) và quang kế(photometers) là dụng cụ phổ biến nhất được sử dụng để thu thập bức xạ phản xạ và phát ra trong một dải tần số rộng. Phổ biến nhất là cảm biến hồng ngoại, lò vi sóng, tia gamma và tia cực tím. Chúng cũng có thể được sử dụng để phát hiện phổ phát xạ của các hóa chất khác nhau, cung cấp dữ liệu về nồng độ hóa học trong khí quyển. Máy đo phóng xạ thường được sử dụng vào ban đêm, vì ánh sáng nhân tạo và bức xạ thường được tạo ra do các hoạt động của con người vào ban đêm. Được ứng dụng trong việc viễn thám về vấn đề kiểm soát dân số, GDP và các thiệt hại của cơ sở hạ tầng từ chiến tranh hoặc thảm họa.
 Hình ảnh quang phổ cũng là một trong những ứng dụng hữu ít trong việc theo dõi và thu thập dữ liệu của các nhà nghiên cứu của quân đội Hoa Kỳ. Họ xác định rằng các vật phẩm nhân tạo có chữ ký phân cực không được tìm thấy trong các vật thể tự nhiên. Những kết luận này được rút ra từ việc quan sát các hình ảnh quang phổ của xe tải quân sự như Humvee với các bộ lọc quang phổ như  hyperspectral và spectropolarimetric VNIR Spectropolarimetric Imager.
 Các phép chiếu lập thể của ảnh chụp trên không thường được sử dụng để vẽ bản đồ địa hình và phân tích địa hình trong việc vận chuyển hàng hóa cũng như xây dựng các bộ phận đường cao tốc cho các tuyến đường tiềm năng, ngoài ra còn có thể mô phỏng các đặc điểm của địa hình trên đất liền.

Trắc địa

 Trắc địa viễn thám có thể mô phỏng trọng lực hoặc hình thể của khu vực hay mục tiêu xác định. Công nghệ này được ứng dụng lần đầu trong việc phát hiện tàu ngầm. Ngoài ra công nghệ trắc địa viễn thám còn có thế phát hiện ra sự nhiễu loạn của từ trường hấp dẫn của Trái Đất, được sử dụng để xác định những thay đổi trong phân bố khối lượng của Trái Đất, hỗ trợ cho các nghiên cứu địa vật lý, như dự án GRACE.

Âm thanh

 Sóng âm: sóng âm thụ động được áp dụng để lắng nghe âm thanh được tạo ra bởi một vật thể khác (một con tàu, cá voi, v. v.), sóng âm chủ động, phát ra các loại xung âm thanh và thu lại âm thanh phản xạ, được dùng để phát hiện, dò tìm và đo đạc các vật thể dưới nước và các loại địa hình.
 Đồ thị địa chấn được chụp tại các địa điểm khác nhau để xác định vị trí và đo động đất (sau khi chúng xảy ra) bằng cách so sánh cường độ tương đối và thời gian chính xác.
 Siêu âm: Các cảm biến siêu âm, phát ra xung tần số cao và thu nhận âm thanh phản xạ, được sử dụng để phát hiện sóng nước và mực nước, áp dụng trong các đồng hồ đo thủy triều hoặc cho các bể kéo.

Đồng thời để thực hiện một loạt các quan sát quy mô lớn, hầu hết các hệ thống cảm biến phụ thuộc vào các yếu tố sau: vị trí nền tảng và hướng của cảm biến. Các công cụ cao cấp hiện nay thường sử dụng thông tin vị trí từ hệ thống định vị toàn cầu.

Các dữ liệu đặc trưng được sử dụng trong viễn thám
The quality of remote sensing data consists of its spatial, spectral, radiometric and temporal resolutions.

 Độ phân giải không gian (Spatial resolution) hay độ phân giải ảnh của vệ tinh
 Một điểm ảnh của vệ tinh có thể tương ứng từ  tương ứng với một đơn vị chia mẫu trên mặt đất.
 Độ phân giải phổ (Spectral resolution)
 Bước sóng của các dải tần số khác nhau được ghi lại - thông thường, điều này có liên quan đến số lượng dải tần được ghi lại. Trong chương trình Landsat hiện tại là bảy dải, bao gồm một số dải phổ hồng ngoại, từ độ phân giải phổ từ 0,7 đến 2,1 m. Cảm biến Hyperion trên vệ tinh Earth Observing-1 có độ phân giải là 220 dải từ 0,4 đến 2,5 μm, với độ phân giải phổ từ 0,10 đến 0,11 μm mỗi băng tần.
 Độ phân giải phóng xạ (Radiometric resolution)
 Số lượng cường độ khác nhau của bức xạ mà cảm biến có thể phân biệt. Thông thường, phạm vi này dao động từ 8 đến 14 bit, tương ứng với 256 cấp độ của thang màu xám và lên đến 16.384 cường độ hoặc "sắc thái" của màu, trong mỗi dải.
 Độ phân giải thời gian (Temporal resolution)
 Tần suất bay qua của vệ tinh hay máy bay, và chỉ áp dụng trong các nghiên cứu liên quan đến chuỗi thời gian hay những thứ có sự thay đổi hình ảnh.

Cách xử lý dữ liệu trong kỹ thuật viễn thám
Để tạo ra các bản đồ dựa trên cảm biến, hầu hết các hệ thống viễn thám đều phải nhận dữ liệu từ cảm biến bên ngoài liên quan đến các điểm tham chiếu (bao gồm khoảng cách giữa các điểm đã biết trên mặt đất), điều này còn phụ thuộc vào loại cảm biến được sử dụng. Ví dụ, trong các bức ảnh thông thường, khoảng cách là chính xác ở trung tâm của hình ảnh với sự biến dạng của các phép đo tăng xa hơn bạn đầu nhận được từ điểm trung tâm.

Các cấp độ xử lý dữ liệu
Để thuận tiện cho việc sử dụng và xử lý dữ liệu trong thực tế, một số "cấp độ" xử lý lần đầu tiên được NASA xác định vào năm 1986, và được xem như là một phần của hệ thống quan sát Trái Đất. Những cấp độ này được áp dụng kể từ đó, kể cả trong nội bộ NASA () và những nơi khác ()

Phân loại ảnh trong viễn thám
 Ảnh quang học: là loại ảnh được tạo ra bởi việc thu nhận các bước sóng ánh sáng nhìn thấy (bước sóng 0.4-0.76 micromet).
 Ảnh hồng ngoại: là loại ảnh được tạo ra bởi việc thu nhận các bước sóng hồng ngoại phát ra từ vật thể (bước sóng 8-14 micromet).
 Ảnh radar: là loại ảnh được tạo ra bởi việc thu nhận các bước sóng trong dãi sóng siêu cao tần (bước sóng lớn hơn 2 cm).
 Ảnh thu được bằng sóng địa chấn cũng là một loại ảnh viễn thám.

Ảnh viễn thám có thể được lưu theo các kênh ảnh đơn (trắng đen) ở dạng số trong máy tính hoặc các kênh ảnh được tổ hợp (ảnh màu) hoặc có thể in ra giấy, tùy theo mục đích người sử dụng.

Phạm vi ứng dụng của ảnh viễn thám
 Khí tượng: dùng để dự báo thời tiết, dự báo thiên tai liên quan đến biến đổi nhiệt độ bề mặt đất, mây...
 Bản đồ: là công cụ đắc lực phục vụ cho ngành bản đồ, thành lập các loại bản đồ địa hình và bản đồ chuyên đề ở nhiều tỉ lệ khác nhau.
 Nông-Lâm nghiệp: theo dõi mức độ biến đổi thảm phủ thực vật, độ che phủ rừng...
 Địa chất: Theo dõi tốc độ sa mạc hoá, tốc độ xâm thực bờ biển, phân tích những cấu trúc địa chất trên mặt cũng như bên trong lòng đất (vỏ Trái Đất)...
 Môi trường: Giám sát biến động ô nhiễm, rò rỉ dầu trên mặt (thông qua chỉ thị thực vật), nghiên cứu quản lý biến động đô thị hóa, nghiên cứu hiện tượng đảo nhiệt đô thị (urban heat island)...

Xem thêm
 GIS

Tham khảo

Liên kết ngoài

 RapidEye - Satellite Based Geo-Information Service
 Space Applications for Development
 International Archive for stereo views
 RemoteSensing.org
 RemoteSensingOnLine
 General Aerial Photograph Information (U.S. Geological Survey)


title: Megachile pulchriventris

text:
Megachile pulchriventris là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1923


title: (155434) 1997 VQ8

text:
{{DISPLAYTITLE:(155434) 1997 VQ8}}
(155434) 1997 VQ8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 3 tháng 11 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 155001–156000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Paracrothinium

text:
Paracrothinium là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1940 bởi Chen.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Paracrothinium collare Kimoto & Gressitt, 1982
 Paracrothinium rufus Medvedev, 1993

Chú thích

Tham khảo

Họ Ánh kim


title: Podagricomela nigripennis

text:
Podagricomela nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Podagricomela


title: Ormersviller

text:
Ormersviller là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Cuves, Manche

text:
Cuves  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 67 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Herophydrus rohani

text:
Herophydrus rohani là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Peschet miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Herophydrus


title: Salives

text:
Salives là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo
 Salives sur le site de l'Institut géographique national
 Salives sur le site de l'Insee
 Salives sur le site du Quid

Xã của Côte-d'Or


title: Melissodes ochraea

text:
Melissodes ochraea là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

Melissodes
Động vật được mô tả năm 1961


title: Hậu Triệu

text:
Hậu Triệu (tiếng Trung giản thể: 后赵, phồn thể: 後趙, bính âm: Hòuzhào; 319-352) là một quốc gia thuộc Ngũ Hồ thập lục quốc trong thời Đông Tấn (265-420) tại Trung Quốc. Nhà nước này do họ Thạch thuộc bộ lạc Yết thành lập, quốc hiệu là Triệu, còn gọi là Thạch Triệu để phân biệt với Hán Triệu của người Hung Nô.

Thành lập
Nước Hậu Triệu thành lập trên cơ sở quân sự lớn mạnh của Thạch Lặc, một tướng của Hán Triệu - quốc gia mở đầu sự xâm chiếm trung nguyên của Ngũ Hồ.

Xuất thân là người Yết ở huyện Võ Hương, quận Thượng Đảng, Tinh Châu (Sơn Tây) bị bắt bán làm nô lệ từ bé vào thời Tây Tấn, làm chăn ngựa, nên quen với Ngập Tan. Tên họ Thạch Lặc là do Ngập Tan đặt. Trong thời buổi hỗn loạn cuối triều Tây Tấn, Ngập Tan, Thạch Lặc lập thành băng cướp, sau đó gia nhập cánh quân của Công Sư Phiên, thuộc phe phái Thành Đô Vương Tư Mã Dĩnh.

Năm 306, Tư Mã Dĩnh bị Tư Mã Hao thuộc phe Đông Hải Vương Tư Mã Việt giết ở Nghiệp Thành, Công Sư Phiên khởi quân báo thù, song thua trận và chết. Ngập Tan tiếp diễn và chiếm Nghiệp Thành, giết Tân Thái Vương Tư Mã Đằng báo thù cho Tư Mã Dĩnh. Tư Mã Việt phái Cẩu Hi tái chiếm Nghiệp Thành, giết Ngập Tan. Thạch Lặc trốn theo vua nhà Hán là Lưu Uyên.

Diệt Tấn
Lưu Uyên nhận Thạch Lặc vào hàng ngũ. Đến năm 309, để mở rộng chiến tuyến với triều Tấn, Lưu Uyên sai Thạch Lặc tự thống lĩnh một cánh quân riêng đánh phá xuống các quận Cự Lộc, Thường Sơn (Hà Bắc). Lúc này, quân đội Thạch Lặc bắt đầu tổ chức có quy mô hơn; ông thu dụng một số nhân sĩ người Hán trốn tránh loạn lạc, trong đó có Trương Tân, được ông dùng làm mưu sĩ. Trong thời kỳ này, Thạch Lặc dẫn một cánh quân di động đánh cướp những nơi chính quyền Tây Tấn suy yếu từ Hà Bắc xuống đến phía bắc sông Hoài.

Năm 311, Đông Hải Vương Tư Mã Việt chết, phe cánh đưa tang về Đông Hải (Sơn Đông) bằng cánh quân chính quy còn lại của triều Tây Tấn. Trên đường đi, cánh quân này bị Thạch Lặc vây đánh tiêu diệt, con cháu họ Tư Mã cùng số lớn nhân sĩ của triều Tây Tấn bị bắt giết. Sau sự kiện này, Lạc Dương gần như không còn phòng thủ.

Năm 310, Lưu Uyên chết, con là Lưu Thông kế vị. Năm 311, Thạch Lặc được lệnh phối hợp với cánh quân của Vương Di, vốn cũng là một cánh quân độc lập đang hoạt động mạnh ở Sơn Đông, và một cánh quân Hán Triệu kéo xuống từ kinh đô Bình Dương cùng đánh kinh đô Lạc Dương của nhà Tấn. Lạc Dương thất thủ, Tấn Hoài Đế bị bắt đưa về Bình Dương.

Diệt Vương Di

Thạch Lặc và Vương Di tuy trên danh tiếng là bề tôi nhà Hán, song mỗi người đều đã có tư tưởng tự quyền, và e dè thế lực của nhau nên đã bắt đầu ngầm toan tính thôn tính nhau. Lưu Thôn, vốn là một quan lại triều Tấn, khuyên Vương Di tiêu diệt Thạch Lặc. Vương Di sai Lưu Thôn đến Thanh Châu trưng viện bộ tướng của mình là Tào Nghi vốn đang cát cứ ở đấy. Trên đường, Lưu Thôn bị Thạch Lặc bắt, âm mưu vì thế bại lộ. Thạch Lặc bày mưu mời Vương Di đến hội họp rồi bắt giết Di, thu phục thuộc hạ Vương Di. Lưu Thông dù biết Lặc chuyên quyền nhưng không còn chế ngự được.

Thạch Lặc bắt đầu xây căn cứ ở Tương Quốc (nay thuộc thành phố Thạch Gia Trang), Hà Bắc.

Diệt Vương Tuấn

Lạc Dương tuy bị Hán chiếm, song một số nơi vẫn còn các thế lực cát cứ là chính quyền cũ triều Tây Tấn. Phía tây căn cứ Thạch Lặc, ở Tinh Châu (Thái Nguyên), có Lưu Côn; phía đông bắc của Thạch Lặc, có Vương Tuấn đang cát cứ U Châu.

U Châu Vương Tuấn nhờ sự hỗ trợ của bộ lạc họ Đoàn người Tiên Ty, nên thế lực mạnh mẽ. Thạch Lặc mấy lần giao chiến đều bị kỵ binh họ Đoàn đánh bại. Song nhờ may mắn, ông bắt được một trong số các đầu lĩnh họ Đoàn, và thông qua người đó, ông kết liên với bộ tộc họ Đoàn và ly gián họ từ Vương Tuấn. Thạch Lặc còn giả vờ thuần phục, khuyên Vương Tuấn xưng đế để Tuấn nới phòng bị. Năm 314, Thạch Lập đem quân đánh úp Kế Thành, bắt sống Vương Tuấn rồi giết đi. Thạch Lặc trở thành thế lực quân sự duy nhất còn tồn tại ở cả vùng bình nguyên Hà Bắc, ông bắt đầu đánh chiếm đất đai và thành lập chính quyền cai trị có hệ thống.

Thành lập nhà Hậu Triệu

Năm 316, em họ Lưu Thông là Lưu Diệu đánh hạ kinh đô Trường An, tiêu diệt nhà Tây Tấn. Song thực chất thì chính quyền trung ương nhà Hán ở Bình Dương yếu kém, không kiềm chế được các thế lực độc lập trên danh tiếng thuộc quyền chỉ huy của mình như Thạch Lặc, Lưu Diệu, Tào Nghi. Năm 318, Lưu Thông chết, con là Lưu Xán kế vị, bị cha vợ Lưu Thông là Cận Chuẩn giết chết, cướp ngôi. Thạch Lặc từ phía đông, Lưu Diệu từ phía tây, đều cất quân đến đánh Bình Dương. Lưu Diệu xưng đế hiệu, mua chuộc Thạch Lặc bằng tước Triệu Công, chức Đại Tư Mã, Đại tướng Quân để Thạch Lặc khỏi ngã theo Cận Chuẩn.

Thạch Lặc tấn công Bình Dương. Cận Chuẩn sai Bốc Thái mang xe ngự, áo bào ra dâng để cầu hòa. Thạch Lặc lại sai Thái mang sang Lưu Diệu, nhằm tỏ cho Lưu Diệu biết người trong thành Bình Dương không có ý theo Diệu, mong Diệu thất vọng tự bãi binh. Nhưng Lưu Diệu ngầm ăn thề với Bốc Thái, sai Thái quay về Bình Dương phủ dụ đầu lĩnh các bộ tộc (Đồ Các). Thạch Lặc ngầm đoán Lưu Diệu và Bốc Thái có thông đồng, muốn giết Thái và buộc Bình Dương phải tức khắc đầu hàng. Thuộc hạ của Thạch Lặc can gián, giải thích rằng nếu giết Bốc Thái thì Cận Chuẩn sẽ không dám đầu hàng, tốt hơn cho Thái trở lại Bình Dương làm điều Lưu Diệu muốn, Cận Chuẩn sợ chết sẽ mở thành đầu hàng Thạch Lặc. Thái về Bình Dương hợp mưu với một số bộ tướng của Cận Chuẩn giết Chuẩn, lập con Chuẩn là Cận Minh lên làm Minh chủ, còn Thái đem ngọc tỷ đến giao cho Lưu Diệu (để chứng tỏ Bình Dương muốn đầu hàng Lưu Diệu chứ không phải Thạch Lặc). Thạch Lặc bèn tấn công Bình Dương, Lưu Diệu sai Lưu Sướng dẫn quân cứu Bình Dương. Thạch Lặc nới vòng vây ở phía tây, Cận Minh bèn dẫn người bỏ thành chạy theo Lưu Diệu. Thạch Lặc chiếm được Bình Dương bèn cho tiêu hủy hết cung điện nhà Hán. Chuyển hết của cải quý báu về Tương Quốc.

Năm 319, Thạch Lặc chính thức ly khai từ Lưu Diệu, tự xưng Đại Thiền Vu, thành lập nhà Hậu Triệu.

Xây dựng quốc gia, thống nhất phương bắc

Xây dựng quốc gia
Thạch Lặc tuy xuất thân vô học, không biết chữ nhưng rất coi trọng việc giáo dục. Ông trọng dụng nhiều nhân sĩ người Hán, dùng các nho sinh giảng bài đọc sách cho mình. Bên ngoài, Thạch Lặc khuyến khích học tập, thưởng lụa cho người học giỏi.

Thạch Lặc khuyến khích việc đồng áng, bỏ bớt luật phức tạp và nghiêm khắc của nhà Tấn, ban luật giản đơn hơn. Nhiều quan lại thanh liêm, đức độ được Thạch Lặc trọng dụng và do đó thu phục được lòng dân. Nước Hậu Triệu trở nên giàu mạnh.

Mở rộng lãnh thổ, tiêu diệt Tiền Triệu
Tình hình phương bắc sau khi Thạch Lặc và Lưu Diệu lên ngôi vẫn rất rối ren. Ngoài hai nước Triệu còn có Tào Nghi ở Tề - Lỗ, Nam Dương Vương Tư Mã Bảo nhà Tấn ở Thượng Khuê, Trương Mậu nước Tiền Lương phía Tây của Tiền Triệu; Dương Nan Địch ở Vũ Đô. Khi Thạch Lặc giết Vương Tuấn và rút về Tương Quốc thì Đoàn Thất Đạn chiếm U châu, tướng Thiều Tục nhà Tấn chiếm giữ Ký châu chống Ngũ Hồ.

Năm 319, Thạch Lặc sai Khổng Tràng mang quân đánh họ Đoàn. Đoàn Thất Đạn thua chạy sang Ký châu với Thiều Tục. Năm 320, Thạch Lặc tấn công Ký châu, chia quân cho Thạch Hổ tấn công thành Khánh Thứ. Quân Thiều - Đoàn chia nhau ra địch bị thua to, phải rút vào thành cố thủ.

Năm 321, Thạch Hổ hạ thành Khánh Thứ, bắt sống tướng Đoàn Văn Ương, Ký châu nguy cấp. Đoàn Thất Đạn định phá vây chạy sang hàng Đông Tấn nhưng em Thiều Tục là Thiều Lệ muốn hàng Hậu Triệu nên bắt Thất Đạn, mở cửa thành đầu hàng. Thạch Lặc vào thành giết chết anh em Thiều Tục và Đoàn Thất Đạn. Từ lúc đó các châu U, Tinh, Ký phía bắc mới hoàn toàn thuộc về Hậu Triệu.

Sau khi Tổ Địch chết (321), Hậu Triệu cũng không còn phải đương đầu với lực lượng bắc phạt hùng mạnh của Đông Tấn. Năm 322, Thạch Lặc ra quân đánh hạ quận Thái Sơn (Sơn Đông), thứ sử Duyện châu của Đông Tấn là Hy Giám rút về Hợp Phì; em Tổ Địch là Tổ Ước ở Dự châu cũng bỏ thành chạy về Thọ Xuân.

Năm 323, Hậu Triệu tấn công Bành Thành, Hạ Phì. Thứ sử Từ châu nhà Tấn là Biện Đôn bỏ chạy về Vu Thai. Tới năm 325, Hậu Triệu chiếm nốt các thành trì phía bắc sông Hoài của nhà Tấn. Từ đó, Hậu Triệu và Đông Tấn lấy sông Hoài làm ranh giới.

Ở phía đông, Thạch Hổ được sai lo đánh Tào Nghi. Năm 323, Thạch Hổ vây đánh Tào Nghi ở Quảng Cố. Tào Nghi không chống nổi phải đầu hàng, nhưng sau đó vẫn bị giết.

Cả vùng rộng lớn phía đông, từ Hoài Bắc trở lên thuộc về Hậu Triệu; chỉ còn họ Mộ Dung người Tiên Ty ở Liêu Đông và tàn dư họ Đoàn, họ Vũ Văn ở phía đông Liêu Đông.

Trong khi đó, Lưu Diệu cũng mang quân chinh phạt các thế lực cát cứ phía tây. Năm 320, Lưu Diệu ra quân diệt lực lượng của Tư Mã Bảo và thủ hạ của Bảo là Trần An ở Thượng Khuê; Trương Mậu ở Lương và Dương Nan Địch xưng thần.

Năm 328, chiến tranh giữa hai nước Triệu chính thức nổ ra. Thạch Lặc sai Thạch Hổ mang quân tấn công Bồ Bản. Lưu Diệu tự mang quân đi đánh, đại phá quân Hậu Triệu ở Cao Hầu.

Nhân đà thắng, Diệu mang quân tấn công Lạc Dương của Hậu Triệu. Thạch Lặc đích thân đi cứu, qua bến Diên Tân tới cửa Thành Cao, tập kết toàn quân. Lưu Diệu vây đánh Lạc Dương 4 tháng không hạ được đã mệt mỏi, lại hay rượu nên lúc quân Hậu Triệu tấn công, Lưu Diệu không chống nổi, bị ngã ngựa và bị bắt. Thạch Lặc giết chết Diệu.

Năm 329, Thạch Lặc sai Thạch Sinh tấn công chiếm được Trường An. Tháng 9 năm đó, quân Hậu Triệu công hạ thành cuối cùng của Tiền Triệu là Thượng Khuê, chính thức tiêu diệt Tiền Triệu.

Lãnh thổ
Sau khi diệt được Tiền Triệu, Hậu Triệu làm chủ hầu hết phương bắc. Khi đó ngoài họ Mộ Dung ở Liêu Đông, Tiền Lương của họ Trương và nước Cửu Trì của họ Dương ở cực tây, tất cả đất đai trung nguyên đã nằm trong quyền kiểm soát của Hậu Triệu.

Đất đai của Hậu Triệu nam tới Hoài Hà, Hán Thủy, đông giáp tới biển, bắc đến Tuy Viễn. Trong các nước Ngũ Hồ. nhà nước Hậu Triệu về lãnh thổ đứng thứ hai, chỉ sau nước Tiền Tần đã từng thống nhất miền Bắc Trung Quốc dưới thời Phù Kiên (337-385).

Khi Thạch Lặc thành lập nhà Hậu Triệu thì kinh đô đặt tại Tương Quốc (襄國, ngày nay là Tân Thái, Hà Bắc), nhưng năm 335 Thạch Hổ đã chuyển kinh đô về Nghiệp Thành (鄴城, ngày nay là Hàm Đan, Hà Bắc), và đây là kinh đô trong toàn bộ phần còn lại trong lịch sử nhà nước này (ngoại trừ ý đồ của Thạch Chi nhằm khôi phục kinh đô tại Tương Quốc).

Chính quyền Thạch Hổ

Nền cai trị tàn bạo
Năm 333, Hậu Triệu Minh đế Thạch Lặc chết, thái tử Thạch Hoằng lên ngôi. Em Thạch Lặc là Trung Sơn vương Thạch Hổ (295–349) vốn cho rằng ngôi báu được truyền cho mình, nên khi thấy Hoằng lên ngôi bèn nắm lấy quyền hành, khống chế Hoằng. Hổ buộc Thạch Hoằng phong cho mình tước Ngụy vương, giết chết các mưu sĩ người Hán của Thạch Lặc là Trình Hà, Từ Quang.

Các con của Lặc là Thạch Sinh, Thạch Lãng, Thạch Khôi lần lượt khởi binh chống lại Hổ nhưng không phải là đối thủ của Hổ nên lần lượt bị thất bại và bị giết. Tháng 9 năm 334, Hổ phế truất Thạch Hoằng làm Hải Dương vương, tự lập lên ngôi vua, tức là Hậu Triệu Vũ Đế, dời đô về đất Nghiệp.

Thạch Hổ sống xa hoa, tuyển hàng vạn cung nữ; xây cất cung thất liên miên ở cả Tương Quốc lẫn Nghiệp Thành. Thạch Hổ tàn bạo, tính khí thất thường, giết hại nhiều người. Trong khi đó trong nước lại xảy ra mất mùa mấy năm liền.

Thái tử Thạch Thuý thấy cha hung ác, muốn giết đi để thay ngôi, nhưng việc bị phát giác nên Thuý bị giết. Hổ dùng hai con là Thạch Tuyên và Thạch Thao làm phụ chính coi việc triều đình.

Chiến tranh với Yên, Tấn
Với tham vọng xâm lược các nước khác, Thạch Hổ xây dựng quân đội lên tới 50 vạn người, trong đó 17 vạn người làm công việc chế tạo tàu thuyền, liên tục cho quân đội tiến hành chiến tranh với Đông Tấn, Tiền Lương, Tiền Yên, bắt hàng vạn nông dân đi lính phải tự mang lương thảo, bò xe, bá tánh bị áp bức chết nhiều vô số. Nhiều vùng đất canh tác bị biến thành nơi săn bắn, làm cho sản xuất nông nghiệp bị phá hoại.

Năm 337, thủ lĩnh người Tiên Ty ở Liêu Đông là Mộ Dung Quan xưng vương, lập ra nước Tiền Yên. Năm 338, Thạch Hổ hợp binh với Tiền Yên đánh họ Đoàn ở đất Tô. Quân Hậu Triệu chiếm được Tô thành, họ Đoàn bỏ chạy. Mộ Dung Quan lui quân. Thạch Hổ trách Tiền Yên không đến hội quân mà tự ý rút lui nên mang quân đi đánh.

Đến tháng 5 năm 338, quân Hậu Triệu hạ được 36 ấp, bao vây Cức Thành. Đánh thành hơn 10 hôm không hạ được, quân Triệu mệt mỏi. Quân Tiền Yên thừa cơ phản công, vây giết hơn 3 vạn quân Hậu Triệu.

Năm 340, Thạch Hổ huy động 50 vạn quân, 4 vạn con ngựa để chuẩn bị đi đánh Yên báo thù. Dân trong nước Hậu Triệu oán thán ngút trời. Mộ Dung Quan không đợi Hậu Triệu động binh xong, mang quân bất ngờ từ ải Ế Ông tiến vào bình nguyên đánh xuống Cao Dương. Quân Yên đốt phá, cướp bóc lương thảo và quân nhu của Triệu rất nhiều. Tướng Triệu giữ Tô Thành là Thạch Quang cố thủ không dám ra đánh. Nhiều kho tàng của Hậu Triệu bị đốt phá, việc phát động chiến tranh lớn của Thạch Hổ không thành.

Nhưng Thạch Hổ vẫn không chịu ngưng chiến, lại muốn động binh đánh cả Yên và Đông Tấn. Ngoài ra, việc xây cất 40 đài quán ở Nghiệp Thành vẫn không ngưng nghỉ, vì thế dân trung nguyên vô cùng cực khổ, nhiều người tự tử trên cây ven đường.

Năm 344, Thạch Hổ trưng tập 100 vạn quân định đánh diệt Đông Tấn. Tuy Hổ sau đó nghe lời can gián bèn thôi khởi đại quân nhưng vẫn tiến hành chiến tranh quy mô nhỏ xâm lấn đất đai của Đông Tấn. Tuy nhiên quân Triệu chỉ hạ được Chu Thành, ngoài ra không thu được thắng lợi nào khác.

Phía tây, tướng Triệu là Ma Thu đi đánh Tiền Lương, cũng bị quân Tiền Lương do Tạ Nghĩa chỉ huy đánh lui.

Suy vong

Cuối đời Thạch Hổ, các con trai tranh quyền. Thái tử Thạch Tuyên giết Tần công Thạch Thao, Thạch Hổ liền giết Thạch Tuyên.

Chống lại ách áp bức tàn bạo của Thạch Hổ, quân lính đồn trú tại Lương Châu đã nổi dậy khởi nghĩa lực lượng lên đến 10 vạn người và đánh bại quân đồn trú của Thạch Hổ gần thành Lạc Dương.

Sau khi Thạch Hổ chết (349), con nuôi là Thạch Mẫn (Nhiễm Mẫn) và đại tướng Lý Nông thừa cơ khống chế chính quyền, giết Bành Thành vương Thạch Tuân, lập Nghĩa Dương vương Thạch Giám lên ngôi. Nhưng sau đó Thạch Giám sợ Thạch Mẫn lấn át quyền hành nên mưu giết Thạch Mẫn. Vì vậy Nhiễm Mẫn bắt giam Thạch Giám. Nhiễm Mẫn ra lệnh tàn sát thẳng tay các dân tộc thiểu số. Chỉ riêng ở kinh đô Nghiệp Thành có hơn 20 vạn người bị giết. Cuộc tàn sát khiến cho sau đó người Hung Nô bị suy yếu nhanh chóng, không thể phục hồi sức mạnh.

Năm 350, Thạch Mẫn giết Thạch Giám cùng 5 người con và 28 người cháu của Thạch Hổ, giết sạch gia tộc họ Thạch, ban đầu đổi sang họ Lý, sau đổi lại thành họ Nhiễm, tự lập làm hoàng đế, lấy quốc hiệu là Ngụy, sử gọi là Nhiễm Ngụy.

Tân Hưng vương Thạch Chi bèn lên nối ngôi vua Hậu Triệu ở Tương Quốc, được nhiều người Hồ các tộc Hung Nô, Yết, Chi, Khương ủng hộ, mang quân tiến đánh Nghiệp Thành.

Nhiễm Mẫn thấy tình thế bất lợi, bèn bỏ chính sách tàn sát người Hồ. Sau đó Mẫn đem quân giao chiến với Thạch Chi. Nhiễm Mẫn thắng trận, cho quân bao vây Tương Quốc. Thạch Chi liên hợp với vua nước Tiền Yên là Mộ Dung Tuấn, thủ lĩnh người Khương là Diêu Dực Trọng và thủ lĩnh người Chi là Bồ Hồng đang làm thứ sử Ung châu. Nhiễm Mẫn không chống nổi liên quân, quân sĩ bị giết chết rất nhiều, phải rút lui.

Tuy nhiên sau khi Nhiễm Mẫn lui quân, phía Hậu Triệu lại có nội loạn. Đô tướng quân Lưu Hiển của Hậu Triệu làm phản giết Thạch Chi, tự xưng làm hoàng đế. Không lâu sau, Nhiễm Mẫn tấn công hạ Nghiệp thành và giết chết Lưu Hiển.

Cái chết của Thạch Chi đánh dấu sự chấm dứt của nước Hậu Triệu. Miền bắc Trung Quốc tiếp tục mở ra cục diện phân liệt mới.

Nước Hậu Triệu tồn tại tất cả 34 năm, có 7 vua.

Các vua Hậu Triệu

Xem thêm
 Nhà Tấn
 Loạn bát vương
 Vương Tuấn
 Ngũ Hồ thập lục quốc
 Thạch Lặc
 Thạch Hổ
 Nhiễm Mẫn

Tham khảo
 Thẩm Khởi Vĩ (2007), Kể chuyện Lưỡng Tấn Nam Bắc triều, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích

Thành lập 319
Kết thúc 352
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc


title: 11796 Nirenberg

text:
11796 Nirenberg (1980 DS4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 2 năm 1980 bởi L. G. Karachkina ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11796 Nirenberg

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: 10813 Mästerby

text:
10813 Mästerby là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2101.7108978 ngày (5.75 năm).

Nó được phát hiện ngày 19 tháng 3 năm 1993.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993
Tiểu hành tinh Alauda
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Olivella millepunctata

text:
Olivella millepunctata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Olivella


title: Athous abdurachmanovi

text:
Athous abdurachmanovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin & Penev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Hạc trắng

text:
Hạc trắng (danh pháp hai phần: Ciconia ciconia) là một loài chim lớn trong Chi Hạc thuộc họ Hạc. Bộ lông của nó chủ yếu là màu trắng, với màu đen trên đôi cánh của nó. Con lớn có đôi chân dài màu đỏ và dài chỉ mỏ màu đỏ, chiều dài từ chóp mỏ đến cuối đuôi trung bình 100–115 cm với một sải cánh dài 195–215 cm. Hai phân loài khác nhau đôi chút về kích thước, giống ở châu Âu (phía bắc Estonia), tây bắc châu Phi, Tây Nam Á (phía đông tới miền nam Kazakhstan), và Nam Phi. Cò trắng là một di cư đường dài, mùa đông ở châu Phi nhiệt đới cận Saharan châu Phi phía nam cũng như Nam Phi, hoặc trên tiểu lục địa Ấn Độ. Khi di chuyển giữa châu Âu và châu Phi, nó tránh đi qua biển Địa Trung Hải và đi đường vòng qua Levant ở phía đông eo biển Gibraltar ở phía tây, bởi vì thermals không khí mà nó phụ thuộc không hình thành trên mặt nước.

Là một loài động vật ăn thịt, cò trắng ăn một loạt các con mồi động vật, bao gồm cả côn trùng, cá, động vật lưỡng cư, bò sát, động vật có vú nhỏ, và các loài chim nhỏ. Nó có hầu hết các thức ăn của nó từ mặt đất, trong số các thảm thực vật thấp, và từ vùng nước nông. Nó là một loài sống theo cặp, nhưng sống với nhau trọn đời. Cả hai thành viên của cặp xây dựng một tổ bằng que lớn, có thể được sử dụng trong nhiều năm. Mỗi năm con mái có thể đẻ một lứa bốn trứng, nở không đồng thời khoảng 33-34 ngày sau khi đẻ. Cả hai cha mẹ thay phiên nhau ấp trứng và thức ăn chăn nuôi con non. Con non rời khỏi tổ 58-64 ngày sau khi nở, và tiếp tục được nuôi dưỡng bởi cha mẹ cho thêm 7-20 ngày nữa.
Một đặc điểm đặc biệt đối với loài Hạc là hành vi giết chết con non. Con bị giết chết trong quá trình được nuôi dưỡng luôn là con yếu thế nhất trong đàn. Nhiều quan sát được các nhà khoa học đưa ra cho thấy rằng Hạc bố (hoặc Hạc mẹ) thực hiện hành vi giết chết con non yếu thế nhất trong đàn bằng cách cắp ra khỏi tổ và thả rơi xuống đất hoặc cắp vào đầu con non và quăng quật cho tới chết, thậm chí nhiều trường hợp Hạc mẹ còn ăn con non. Nghiên cứu còn cho thấy có trường hợp Hạc mẹ bay về tổ nhưng không nôn cá cho con ăn mà thay vào đó lập tức giết chết 2 con non trong đàn rồi tiếp tục bay đi.

Chú thích

Tham khảo

C
Chim Azerbaijan
Chim châu Á
Chim châu Âu
C
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Phi Hạ Sahara
Chim Bắc Phi
Chim châu Phi
Chim Trung Á
Chim Tây Á
Biểu tượng quốc gia Litva
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Cheumatopsyche chione

text:
Cheumatopsyche chione là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Sân bay Biên Hòa

text:
Sân bay Biên Hòa hay Căn cứ không quân Biên Hòa là một sân bay quân sự nằm ở thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, cách Thành phố Hồ Chí Minh 30 km. Sân bay Biên Hòa từng là căn cứ không quân của Không lực Việt Nam Cộng Hòa và Không lực Hoa Kỳ trong giai đoạn Chiến tranh Việt Nam.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, sân bay Biên Hòa được Không quân Nhân dân Việt Nam tiếp quản sử dụng.

Đơn vị đóng quân: Trung đoàn Không quân tiêm kích 935 (Đoàn Biên Hòa) trực thuộc Sư đoàn Không quân 370 với biên chế trang bị sẵn sàng chiến đấu: tiêm kích đa năng Su-30MK2V (đóng vai trò chủ lực), một số cường kích A-37, tiêm kích hạng nhẹ F-5 (không còn hoạt động và được niêm phong)

Nguồn gốc
Biên Hòa tọa lạc tại một khu đất bằng phẳng, yên bình ở một vùng nông thôn cách Sài Gòn  về phía Bắc. Không quân Pháp đã thành lập sân bay quân sự, Base aérienne tactique 192, được hoạt động tích cực trong suốt Chiến tranh Đông Dương.

Vào tháng 2 năm 1953, Không quân Pháp đã thành lập cơ sở tại Biên Hòa để đại tu các máy bay F8F Bearcat. Vào ngày 15 tháng 4, các phi công thuộc Không quân Hoa Kỳ đến Sài Gòn để giúp Pháp thiết lập cơ sở đại tu máy bay F8F và được điều động đến Biên Hòa.

Vào ngày 1 tháng 6 năm 1955, Căn cứ Không quân Biên Hòa trở thành căn cứ hỗ trợ của RVNAF khi Pháp giải tán kho hàng chính tại Hà Nội. Tại thời điểm đó căn cứ chỉ có một đường băng dài  rộng .

Vào tháng 12 năm 1960, Nhóm cố vấn hỗ trợ quân sự Việt Nam (MAAG) của Hoa Kỳ đã yêu cầu Hải quân Hoa Kỳ, với tư cách đại diện Bộ Quốc phòng tại Đông Nam Á, lên kế hoạch và xây dựng một số sân bay phản lực tại miền Nam Việt Nam, bao gồm Biên Hòa. Vào tháng 12 năm 1961, công ty xây dựng Hoa Kỳ RMK-BRJ được chỉ đạo bởi Cán bộ phụ trách xây dựng của Hải lực Việt Nam Cộng hòa bắt đầu xây dựng đường băng mới, một trong nhiều dự án được xây dựng bởi RMK-BRJ tại Căn cứ không quân Biên Hòa mất hơn khoảng 10 năm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Battle of Bien Hoa and Long Binh
 TDY at Bien Hoa
 Bien Hoa Air Base: 1964-1969 (Video)
 Bien Hoa Air Base Vietnam May 16 1965 Conflagration / Fire (Video)

Biên Hoà
Biên Hòa
Chiến tranh Việt Nam
Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Di tích lịch sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Biên Hòa
Công trình xây dựng ở Đồng Nai


title: Megachile haemotoxylonae

text:
Megachile haemotoxylonae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1930


title: Đại học Versailles

text:
Đại học Versailles là một trường đại học công lập Pháp được thành lập năm 1991 và nằm ở Versailles.

Tốt nghiệp nổi tiếng
 Nicolas Tenoux (2004), Phi công hàng không và nhà văn

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ Université de Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines (tiếng Pháp)
 Trang chủ Université de Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines  (tiếng Anh)

Bách khoa
Bách khoa
Đại học và cao đẳng kỹ thuật
Giáo dục Île-de-France


title: Geranomyia stenoleuca

text:
Geranomyia stenoleuca là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Saint-Martial-de-Nabirat

text:
Saint-Martial-de-Nabirat (occitan: Sent Marçal de Nabirac) là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 15,57 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 513 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 212 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Martial-de-Nabirat trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Martial-de-Nabirat


title: Aphthona marataka

text:
Aphthona marataka là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Prathapan & Konstantinov miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Aphthona


title: Micragrotis microstigma

text:
Micragrotis microstigma là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở châu Phi, bao gồm Nam Phi.

Liên kết ngoài
 Checklist of Lepidoptera of South Africa

Chú thích

Micragrotis
Động vật Zimbabwe


title: Tấn hầu Dẫn

text:
Tấn hầu Dẫn (chữ Hán: 晉侯緡, cai trị: 706 TCN – 679 TCN), tên thật là Cơ Dẫn (姬緡), là vị vua thứ 17 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Vua mất nước
Tấn hầu Dẫn là con thứ của Tấn Ngạc hầu – vua thứ 14 nước Tấn và là em của Tấn Ai hầu – vua thứ 15 nước Tấn.

Năm 710 TCN, vua anh Ai hầu mang quân đánh nhau với lực lượng Khúc Ốc thất bại và bị bắt, sau đó bị giết. Người nước Tấn lập con Ai hầu là Thiếu Tử làm vua, tức là Tấn Tiểu Tử hầu. Nhưng chỉ 4 năm sau Cơ Xứng lại lừa bắt Tiểu Tử hầu giết chết. Chu Hoàn Vương sai Quắc Trọng đánh vào nước Tấn và lập Cơ Dẫn làm vua Tấn.

Vì sự can thiệp của Chu Hoàn Vương, Khúc Ốc không dám tấn công đất Dực. Ngôi vị của Tấn hầu duy trì được khá lâu, nhưng Tấn hầu cũng không đủ sức phát triển để chống lại được sự đe dọa vốn có nhiều đời kể từ 60 năm trước.

Năm 679 TCN đời Chu Ly Vương, Cơ Xứng từ Khúc Ốc lại mang quân tấn công đất Dực. Tấn hầu Dẫn bị giết. Ông ở ngôi tất cả 28 năm, không rõ bao nhiêu tuổi. Do Cơ Xứng mang của cải nước Tấn đút lót cho Chu Ly vương, vua Chu không can thiệp vào nước Tấn như các đời trước nữa.

Tấn hầu Dẫn là vua thứ 17 và là vua cuối cùng thuộc chi trưởng làm vua nước Tấn. Từ đó ngôi vua Tấn thuộc về chi thứ. Cơ Xứng trở thành Tấn Vũ công.

Xem thêm
 Tấn Ai hầu
 Tấn Tiểu Tử hầu
 Tấn Vũ công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tấn
Vua Trung Quốc bị giết
Mất năm 678 TCN
Năm sinh không rõ
Năm 678 TCN


title: Châtelneuf, Jura

text:
Châtelneuf là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Champagnole. Tọa độ địa lý của xã là 46° 40' vĩ độ bắc, 05° 55' kinh độ đông. Châtelneuf nằm trên độ cao trung bình là 790 mét trên mặt nước biển, có điểm thấp nhất là 677 mét và điểm cao nhất là 885 mét. Xã có diện tích 13.00 km², dân số vào thời điểm 2005 là 134 người; mật độ dân số là 10 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ của Châtelneuf được xây trong thế kỉ thứ 14 theo kiểu Gothic. Phong cảnh tự nhiên đáng xem là hồ Fioget (Lac du Fioget).

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Pseudadimonia microphthalma

text:
Pseudadimonia microphthalma là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Achard miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Pseudadimonia


title: Bedotia geayi

text:
The zona (Bedotia geayi) là một loài cá thuộc họ Bedotiidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 Loiselle, P. & participants of the CBSG/ANGAP CAMP "Faune de Madagascar" workshop 2004. Bedotia geayi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Bedotia


title: Habarcq

text:
Habarcq là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC cemetery
 Habarcq on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Bruchus griseomaculatus

text:
Bruchus griseomaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Gyllenhal miêu tả khoa học năm 1833.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Poltava (tỉnh)

text:
Tỉnh  Poltava  (, chuyển tự Poltavs’ka oblast’; cũng viết là Poltavshchyna – ) là một tỉnh ở trung bộ của Ukraina.
Tỉnh lỵ đóng ở Poltava, các thành phố quan trọng khác gồm: Komsomolsk, Kremenchuk, Lubny và Myrhorod. Tỉnh có diện tích 28.748 km2, dân số năm 2006 là 1,54 triệu người.

Tham khảo

Tỉnh của Ukraina


title: Limonia shushna

text:
Limonia shushna là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Saint-Brancher

text:
Saint-Brancher là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne.
Saint-Brancher cách Avallon 17 km, cách Quarré-les-Tombes 6 km.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Brancher trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Yonne


title: Callopistria

text:
Callopistria là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Callopistria aetiohiops Butler, 1878
 Callopistria albipunctalis Holloway, 1989
 Callopistria albistriga (Walker, [1863])
 Callopistria albistrigoides Poole, 1989
 Callopistria albolinea (Graeser. 1889)
 Callopistria albomacula Leech, 1900
 Callopistria alfredi Holloway, 1989
 Callopistria altigutta (Holloway, 1989)
 Callopistria apicalis (Walker, 1855)
 Callopistria argyrosticta (Butler, 1881)
 Callopistria batanga (Draudt, 1930)
 Callopistria chloriza (Guenée, 1852)
 Callopistria chlorocroa (Hampson, 1908)
 Callopistria concinna (Prout, 1926)
 Callopistria cordata (Ljungh, 1825)
 Callopistria deflexusa Chang, 1991
 Callopistria delicata Chang, 1991
 Callopistria duplicans Walker, 1858
 Callopistria emiliusalis (Walker, [1859])
 Callopistria exotica (Guenée, 1852)
 Callopistria ferruginea (Hampson, 1908)
 Callopistria fimbripes (Walker, 1858)
 Callopistria flavitincta Galsworthy, 1997
 Callopistria floridensis (Guenée, 1852)
 Callopistria fusimacula (Holloway, 1989)
 Callopistria gilvithorax (Prout, 1928)
 Callopistria granitosa (Guenée, 1852)
 Callopistria guttulalis Hampson, 1896
 Callopistria indica (Butler, 1891)
 Callopistria jamaicensis (Möschler, 1886)
 Callopistria japonibia Inoue & Sugi, 1958
 Callopistria javentina (Stoll, 1782)
 Callopistria juventina – The Latin (Stoll, [1782])
 Callopistria latreillei (Duponchel, 1827)
 Callopistria leucobasis (Hampson, 1908)
 Callopistria ludovici (Prout, 1922)
 Callopistria maillardi (Guenée, 1862)
 Callopistria microptera (Hampson, 1908)
 Callopistria minuata Butler, 1889
 Callopistria mollissima (Guenée, 1852)
 Callopistria montana Holloway, 1976
 Callopistria nigrescens (Wileman, 1915)
 Callopistria niveigutta (Walker, [1863])
 Callopistria pauliani Berio, 1955
 Callopistria pheogona Hampson, 1908
 Callopistria placodoides (Guenée, 1852)
 Callopistria pulchrilinea (Walker, 1862)
 Callopistria quadralba (Draudt, 1950)
 Callopistria quadrinotata (Walker, [1863])
 Callopistria repleta Walker, [1858]
 Callopistria rivularis Walker, [1858]
 Callopistria scriptiplena (Walker, 1862)
 Callopistria trilineata (Walker, 1862)
 Callopistria venata Leech, 1900
 Callopistria ventralis Walker, [1863]
 Callopistria wallacei (Felder, 1874)
 Callopistria yerburii (Butler, 1884)

Hình ảnh

Tham khảo

 Callopistria at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database


title: Tereza Batista mệt mỏi vì tranh đấu

text:
Tereza Batista mệt mỏi vì tranh đấu (tiếng Bồ Đào Nha: Tereza Batista cansada de guerra) là một cuốn tiểu thuyết lãng mạn của nhà văn Jorge Amado, xuất bản lần đầu năm 1972.

Nội dung
Do hoàn cảnh gia đình éo le, Tereza Batista (tên gọi thân mật là Teta) từ nhỏ đã bị gán làm nô tì, phải chịu biết bao tủi nhục, cay đắng. Một lần phải lựa chọn giữa sự sống và cái chết, cô đã vùng dậy giết chết tên Đại úy Justiniano chủ đồn điền. Sau đó là cả chuỗi ngày long đong chìm nổi. Tereza dũng cảm, nhiệt thành tham gia vào cuộc chiến đấu chống dịch đậu mùa đen, căn bệnh hiểm nghèo đã cướp đi nhiều sinh mạng của một vùng nông thôn xa thành phố. Hiện thực phũ phàng đã vùi dập Tereza biết bao lần nhưng cô gái dũng cảm ấy chưa bao giờ lùi bước. Một trong những ân nhân đã giúp đỡ cô là bác sĩ Emiliano - người luôn kính trọng và yêu Teta tha thiết. Nhưng Emiliano cũng không qua được căn bệnh hiểm nghèo.

Teta có một tình yêu trong sáng và nồng cháy với chàng thủy thủ Januário (tên gọi thân mật là Janu). Trớ trêu thay Janu đã có vợ và người đàn bà đáng thương ấy đang ốm liệt giường bởi một căn bệnh không thể nào chữa được. Anh cố gắng cư xử như một người đàn ông chân chính đích thực. Janu chăm sóc vợ và khi cô qua đời anh lại phiêu bạt trên biển khơi để kiếm sống, đi qua không biết bao nhiêu hải cảng. Tereza đợi chờ mong ngóng tin anh, tin lành chẳng thấy, chỉ có tin dữ cùng các tai họa bay về. Nhưng rồi chàng thủy thủ cùng con tàu đã cập bến trong niềm xúc động lớn lao của hai con người yêu nhau.

Nhân vật
 Tereza Batista (Teta)
 Đại úy Justiniano Duarte da Rosa (Justo)
 Daniel
 Luật sư Lulu dos Santos
 Bác sĩ Emiliano
 Januário (Janu)

Sự kiện thú vị
 Ở Việt Nam, tác phẩm đã được đưa vào chương trình giáo khoa phổ thông với nhan đề Tereza.

Chuyển thể
 Tereza Batista (phim truyền hình, 1992)

Chú thích

Liên kết ngoài
 Website chính thức
 PCO

Jorge Amado
Tiểu thuyết Brasil
Tiểu thuyết năm 1972
Tiểu thuyết hiện đại


title: Trichobrotica egensis

text:
Trichobrotica egensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Trichobrotica


title: Coralliophila scalariformis

text:
Coralliophila scalariformis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Coralliophila


title: Étrappe

text:
Étrappe là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Ước lượng năm 2006 là 177.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Eragon

text:
Eragon là một tiểu thuyết giả tưởng được xuất bản lần đầu vào năm 2003. Đây là phần đầu của bộ truyện Di sản kế thừa, thuộc thế giới huyền thoại hư cấu mang tên Alagaësia của nhà văn người Mỹ Christopher Paolini.

Câu chuyện kể về cậu bé Eragon nhặt được một quả trứng kì lạ. Quả trứng ấy nở ra một con rồng cái và được Eragon đặt tên là Saphira. Eragon phải mang trọng trách của một kị sĩ rồng để cứu vương quốc Alagaësia khỏi bàn tay bạo chúa Galbatorix, người cai trị Alagaësia cũng như tìm lại nguồn gốc của chính mình.

Eragon là sách bìa cứng bán chạy thứ ba của năm, là sách bìa mềm bán chạy thứ hai của năm 2005, và đã lọt vào danh sách những sách bán chạy trong 121 tuần không liên tiếp do New York Times bình chọn.

Eldest (Đại ca), là quyển sách thứ hai của bộ truyện Di sản kế thừa đã xuất bản vào ngày 23 tháng 8 năm 2005.

Brisingr (Hỏa kiếm) là quyển thứ ba được ra mắt ngày 23 tháng 9 năm 2008

Eragon cũng đã được chuyển thể thành bộ phim cùng tên, ra mắt vào ngày 15 tháng 12 năm 2006. Trái với tiểu thuyết, bộ phim được đánh giá không cao vì không thể hiện hết được nội dung của truyện cũng như diễn xuất của diễn viên.

Cốt truyện
Eragon sống với người cậu Garrow và anh họ Roran trên một cánh đồng ở vùng nông thôn trong một ngôi làng được gọi là Carvahall. Trong một chuyến đi săn ở vùng Spine, Eragon tình cờ nhặt được một quả trứng chói sáng màu xanh lam. Vài ngày sau, quả trứng nở ra một cô rồng con xinh xắn. Eragon đặt tên cô rồng là Saphira, dựa theo câu chuyện về người kể chuyện trong làng- ông Brom. Eragon bí mật nuôi dưỡng Saphira cho đến khi hai tên tay sai của vua Galbatorix là Ra'zac đến Carvahall truy tìm quả trứng. Eragon và Saphira cố gắng chạy thoát bằng cách lẩn trốn trong rừng nhưng cậu Garrow đã bị thương nặng và ngôi nhà của họ bị bọn Ra'zac thiêu rụi. Eragon, Saphira cùng ông Brom lên đường rời khỏi Carvahall để trả thù cho cậu mình.

Eragon trở thành một kị sĩ rồng. Trên đường đi, Eragon học đấu kiếm, ma thuật, cổ ngữ và cách để trở thành một kị sĩ rồng từ ông Brom. Cuộc hành trình dẫn họ đến thành Teirm, nơi họ tìm thấy dấu vết của bọn Ra'zac ở Dras-Leona. Trước khi rời khỏi Teirm, Eragon đã có cuộc trò chuyện với bà phù thủy Angela, người cảnh báo cho cậu biết có nhiều nguy hiểm đang chực chờ cậu.

Đến Dras-Leona, họ cố gắng thâm nhập thành phố nhưng Eragon đã chạm trán bọn Ra'zac ở một thánh đường trong thành phố. Do kẻ thù quá mạnh họ phải chạy trốn nhưng chỗ cắm trại đã bị phục kích. Mặc dù, Murtagh, một người lạ mặt đã cứu họ, Brom bị thương nặng và qua đời ngay sau đó. Trước khi chết, ông hé lộ cho Eragon rằng ông cũng đã từng là một kị sĩ rồng và con rồng của ông cũng có tên là Saphira.

Murtagh trở thành bạn đồng hành mới của Eragon. Họ đi đến Gil'ead để tìm Varden, một nhóm quân cách mạng muốn lật đổ Galbatorix. Ngay khi vừa đến Gil'ead, Eragon bị bắt và bị nhốt ở một nhà lao mà cũng chứa một người phụ nữ mà cậu đã từng mơ thấy trong suốt chuyến đi. Khi đã ra khỏi nhà lao, Eragon khám phá ra cô là một tiên nữ. Murtagh và Saphira xuất hiện và giải cứu họ. Không may một tà thần tên là Durza hiện ra và ngăn họ. Murtagh giương cung vào đôi mắt của Durza và hắn biến mất sau đó.

Sau khi đã trốn thoát, Eragon được biết cô tiên nữ mà mình cứu được tên là Arya. Arya cũng nói cho họ biết rằng cô đang bị trúng độc và chỉ có Varden mới có thể cứu được cô. Arya dẫn đường cho họ đến Tronjhiem, một thành phố nằm trong ngọn núi Farthen Dûr, ẩn sau dãy núi dãy núi Beor và là nơi đóng quân của Varden. Eragon, Saphira, và Murtagh lên đường tìm quân Varden để cứu tính mạng của Arya cũng như tránh khỏi cơn thịnh nộ của Galbatorix.

Khi họ đến Farthen Dûr, Eragon được đưa đến vị thủ lĩnh của Varden, Ajihad. Ở đó, Eragon biết được quả trứng mà Eragon nhặt được do Arya bảo vệ và cô bị tấn công trên đường chuyên chở đó. Eragon cũng khám ra được tà thần Durza chưa bị tiêu diệt hoàn toàn mà chỉ có thể giết được khi đã tấn công vào trái tim của hắn.

Galbatorix đã phát hiện chỗ ở của Varden và triệu tập bọn quái vật Urgal đến để tiêu diệt họ. Eragon cố hết sức và tiêu diệt được Durza nhưng cậu lại bất tỉnh vì quá mệt. Trong cơn hôn mê, Eragon gặp một người tự nhận mình là 'Người tàn mà không phế', ông khuyên Eragon hãy đến Elesméra để rèn luyện cao hơn. Tiểu thuyết kết thúc khi Eragon bình phục và chuẩn bị cho hành trình mới đến Elesméra.

Khi Eragon tỉnh dậy, nó đã có một vết thẹo lớn dọc sau lưng. Nó thất kinh khi nhận thức được là chỉ đâm chết Durza nhờ may mắn và điều cần thiết nhất bây giờ là phải tu luyện thêm cho bản thân. Đây là kết cuộc của Quyển Một, Eragon quyết định, đúng vậy, nó tìm ra ông già Togira Ikonoka và theo học ông ta.

Xem Thêm
 Eldest
 Brisingr
 Inheritance
 Harry Potter

Chi tiết về việc xuất bản
 ISBN 0-9666213-3-6 (Paolin LLC 1st Edition, tháng 2 năm 2002)
 ISBN 0-375-82668-8 (Knopf hardcover, tháng 8 năm 2003)
 ISBN 0-8072-1962-2 (audio cassette, tháng 8 năm 2003)
 ISBN 1-4000-9068-7 (compact disc, tháng 2 năm 2004)
 ISBN 9780375826696 (Knopf paperback, tháng 2 năm 2005)
 ISBN 9780375957048 (Eragon/Eldest Omnibus, tháng 7 năm 2008)

Chú thích

Tham khảo
Chủ đề về Eragon quyển ba của thuvien-ebook.com

Liên kết ngoài

 Alagaёsia Trang web chính thức của Di Sản Kế Thừa
 Eragon page, từ Random House
   Thông tin về truyện ở nhà xuất bản Trẻ
   Thảo luận về Eragon trên diễn đàn của nhà xuất bản trẻ

Tiểu thuyết Mỹ
Di sản kế thừa
Tiểu thuyết kỳ ảo
Tiểu thuyết năm 2003
Tiểu thuyết dành cho thiếu niên Mỹ
Tiểu thuyết đầu tay
Sách của Alfred A. Knopf


title: Sabera caesina

text:
Sabera caesina là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở Queensland, Papua New Guinea, Quần đảo Aru và Irian Jaya.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Phụ loài
Sabera caesina caesina
Sabera caesina albifascia (Miskin, 1889)
Sabera caesina barina Fruhstorfer, 1910 (Papua New Guinea)

Hình ảnh

Chú thích

The Life History of Sabera fuliginosa fuliginosa (Miskin) (Lepidoptera: Hesperiidae) and additional hostplants for the other members of the genus in Northern Queensland
Australian Insects
Australian Faunal Directory

Liên kết ngoài

C
A


title: Melagaram

text:
Melagaram là một thị xã panchayat của quận Tirunelveli thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Dân số
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Melagaram có dân số 12.860 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Melagaram có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 84%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Melagaram, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Nazran

text:
Nazran (; , Näsare) là một thị xã thuộc Cộng hòa Ingushetia, Nga. Đây từng là thủ đô của nước cộng hòa vào những năm 1991–2000, cho đến khi bị thay thế bởi Magas, được xây dựng đặc biệt cho mục đích này. Đây là thị xã đông dân nhất nước cộng hòa, với dân số

Lịch sử
Nazran được thành lập vào thế kỷ 18. Sau khi trở thành một pháo đài quân sự vào năm 1817, Nazran đã chứng kiến một lượng lớn người Ingush di chuyển vào nơi này. Nó đã mang vị thế thị xã kể từ năm 1967.

Địa lý

Vị trí
Nazran nằm ở khu vực phía tây của Ingushetia, giáp với huyện Prigorodny của Bắc Ossetia-Alania. Các khu định cư gần nhất là Ekazhevo, thủ phủ Magas, và Barsuki. Nó nằm cách Vladikavkaz 27 km, Karabulak 19 km và Malgobek 54 km.

Vị thế hành chính
Trong khuôn khổ các đơn vị hành chính, Nazran là huyện lỵ của huyện Nazranovsky, mặc dù nó không phải một phần của huyện này. Là một đơn vị hành chính, nó được hợp nhất riêng biệt với tên gọi thị xã trực thuộc nước cộng hòa Nazran — một đơn vị hành chính có địa vị ngang bằng với các huyện. Là một đơn vị đô thị, thị xã trực thuộc nước cộng hòa Nazran được hợp nhất thành Okrug đô thị Nazran.

Khí hậu
Nazran có khí hậu lục địa ẩm (phân loại khí hậu Köppen: Dfb).

Thể thao
FC Angusht Nazran là câu lạc bộ bóng đá của thành phố. Sân nhà của câu lạc bộ là Sân vận động Trung tâm Rashid Aushev.

Thành phố kết nghĩa

  Kislovodsk, Nga

Hình ảnh

Tham khảo

Chú thích

Nguồn

Liên kết ngoài

  Trang web chính thức của Nazran
 34127229 Nazran trên OpenStreetMap

Thành phố của Nga
Cộng hòa Ingushetia
Nazran


title: Pachybrachis testaceus

text:
Pachybrachis testaceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Perris miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: 19638 Johngenereid

text:
19638 Johngenereid (1999 RH57) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19638 Johngenereid

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Phủ (định hướng)

text:
Phủ có thể có nghĩa là:
Một toà nhà, nơi đặt trụ cơ quan chính quyền như Phủ Chủ tịch, Phủ Thủ tướng...
Kiểu kiến trúc tôn giáo của Đạo giáo hoặc quan phủ, tương tự như đền, miếu: phủ Giày, phủ Tây Hồ, phủ Vườn Thiên, phủ Đông Vương, phủ Chợ, Phủ thờ…
Đơn vị hành chính thời phong kiến tại Đông Á: phủ (đơn vị hành chính)
Tên các cơ quan trong cơ thể con người theo Đông y: vị, đởm, tam tiêu, bàng quang, tiểu trường, đại trường; gọi chung là lục phủ
Tên cũ chỉ một loại vũ khí dạng rìu.
Tên công trình một nơi thờ cúng trong Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam

Trong toán học

 Một tập hợp các không gian con bao hàm không gian lớn. Chi tiết xem Phủ (tô pô).
 Một không gian được tạo thành từ các phiên bản của một không gian nền. Chi tiết xem Không gian phủ.

Khác

 Động từ


title: 285 Regina

text:
Regina  (định danh hành tinh vi hình: 285 Regina) là một tiểu hành tinh điển hình, mặc dù khá lớn ở vành đai chính. Ngày 3 tháng 8 năm 1889, nhà thiên văn học người Pháp Auguste H. Charlois phát hiện tiểu hành tinh Regina khi ông thực hiện quan sát ở Nice, Pháp và không biết rõ về nguồn gốc tên của nó.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Regina
18890803
Regina
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Reinhart Ahlrichs

text:
Giáo sư tiến sĩ Reinhart Ahlrichs (16 tháng 1 năm 1940 - 12 tháng 10 năm 2016) là nhà hóa học lý thuyết người Đức.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Ahlrichs sinh tại Göttingen. Ông học vật lý học ở Đại học Göttingen, đậu bằng thạc sĩ khoa học năm 1965 và bằng tiến sĩ năm 1968 dướI sự hươ!ng dẫn của W. A. Bingel. Từ năm 1968-1969 ông làm phụ tá cho Werner Kutzelnigg ở Đại học Göttingen. Từ năm 1969-1970 ông làm nghiên cứu sinh hậu tiến sĩ ở Đại học Chicago, dưới sự hướng dẫn của Clemens C. J. Roothaan.

Từ năm 1970 tới năm 1975, ông làm giáo sư phụ tá ở Đại học Karlsruhe, sau đó làm giáo sư hóa học lý thuyết ở đại học này. Ông cũng lãnh đạo một nhóm nghiên cứu ở Viện Công nghệ Nano.

Nhóm của ông đã phát triển chương trình TURBOMOLE.

Giải thưởng và Vinh dự
 Huy chương Liebig (2000)
 Huy chương Bunsen (2000)
 viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học Phân tử Lượng tử quốc tế (từ 1992)
 viện sĩ"Viện Hàn lâm Khoa học Heidelberger"(từ 1991)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Homepage
 Research summary  (PDF)
 TURBOMOLE program
 ISI Highly Cited Researcher

Sinh năm 1940
Mất năm 2016
Nhà hóa học Đức
Nhà hóa học lý thuyết


title: Những vị thần trong Tôn giáo Ai Cập cổ đại

text:
Tôn giáo Ai Cập cổ đại là một tôn giáo theo đa thần đầu tiên. Nhưng những vị thần phụ chỉ là hỗ trợ cho những thần chính và họ không có trách nhiệm bảo vệ cho những thứ ở dưới trần gian. Những vị thần chính thì ngược lại. Họ bảo vệ, che chở cho vạn vật ở cõi trần  đến ngay cả nội tạng trong cơ thể người chết và nước sông Nile. Trong số đó có một nhóm nhỏ các thần là có biểu tượng riêng. Chẳng hạn: Ra, thần Mặt Trời, có biểu tượng là chiếc đĩa Mặt Trời.

Danh sách một số vị thần
Sau đây là những vị thần chính của Ai Cập cổ đại:

Nhóm vị thần
 Bộ chín vĩ đại của Heliopolis - gồm 9 vị thần do thần Atum tạo ra. Bộ chín gồm Atum, con là Shu và Tefnut, cháu là Geb và Nut và con của họ là Osiris, Isis, Set, và Nephthys.
 Bốn người con của Horus - Bốn vị thần đã bảo vệ xác ướp, đặc biệt là các cơ quan nội tạng.
 Ogdoad - 8 vị thần thời kỳ sơ khai hỗn loạn. Ogdoad gồm Amun, Nu, Heh, Kuk (nam thần, mang biểu tượng là con ếch) và Amunet, Naunet, Hauhet, Kauket (nữ thần, mang biểu tượng là con rắn).
 Linh hồn Pe và Nekhen - Tập hợp các vị thần nhân cách hóa các tiền triều đại cai trị Thượng và Hạ Ai Cập.

Gia đình các vị thần

Tác phẩm điện ảnh
Năm 2016, Hollywood sản xuất bộ phim Gods of Egypt, lấy bối cảnh Ai Cập cổ đại thời kì các vị thần sống cùng với con người. Cốt truyện xoay quanh cuộc chiến giữa thần Horus và thần bóng tối Set.

Xem thêm
 Thần thoại Bắc Âu.
 Thần thoại Hy Lạp.
 Thần thoại La Mã.
 Thần thoại Maya

Chú thích

Tham khảo

Ai Cập
Ai Cập

Thần thoại Ai Cập


title: Giải Jerusalem

text:
Giải Jerusalem tên đầy đủ là Giải Jerusalem cho quyền tự do cá nhân trong xã hội là một giải thưởng văn học do các nhà tổ chức Hội chợ sách quốc tế Jerusalem lập ra, được trao cho các nhà văn mà tác phẩm của họ bàn về các chủ đề quyền tự do của con người trong xã hội.

Giải thưởng là một khoản tiền 10.000 dollar Mỹ, một khoản tiền khiêm tốn "không hề nhằm trở thành cái gì khác hơn là khoản tiền tượng trưng".

Giải này được trao 2 năm một lần, bắt đầu từ năm 1963, dành cho nhà văn Bertrand Russell - người đã đoạt Giải Nobel năm 1950. Các nhà văn Octavio Paz, V.S. Naipaul, J.M Coetzee và Mario Vargas Llosa đều đoạt giải Jerusalem trước khi đoạt giải Nobel.

Thông thường, các nhà văn đoạt giải đều phát biểu trong buổi lễ trao giải.

Các người đoạt giải

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jerusalem Prize
Jerusalem Book Fair

Thành lập 1963
Giải văn học Israel
Giải văn học quốc tế
Giải nhân quyền


title: Hylaeus bicuneatus

text:
Hylaeus bicuneatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1910


title: Lasioglossum swenki

text:
Lasioglossum swenki là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Crawford mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1906


title: Tetraloniella cinctella

text:
Tetraloniella cinctella là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Saunders mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 1908


title: Quận Audubon, Iowa

text:
Quận Audubon là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Audubon. Quận được đặt tên theo
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


Liên đoàn bóng đá Cộng hòa Hồi giáo Mauritanie (; ) là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở Mauritanie. Liên đoàn quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia Mauritanie, tổ chức các giải bóng đá như vô địch quốc gia và cúp quốc gia. Liên đoàn bóng đá Mauritanie gia nhập FIFA năm 1964 và CAF năm 1968.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mauritanie  trên trang chủ của FIFA.

Mauritanie
Bóng đá Mauritanie


title: Dicranoptycha nigrogenualis

text:
Dicranoptycha nigrogenualis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranoptycha
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: 448 Natalie

text:
448 Natalie là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Max Wolf và A. Schwassmann phát hiện ngày 27.10.1899 ở Heidelberg. Không biết rõ nguồn gốc tên của nó..

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
.

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1899
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: Bourguignon-lès-la-Charité

text:
Bourguignon-lès-la-Charité là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Ayrens

text:
Ayrens là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

 ==Dân số==

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Liên kết ngoài

 Ayrens sur le site de l'Institut géographique national
 Ayrens sur le site de l'Insee
 Ayrens sur le site de la Communauté d'Agglomération du Bassin d'Aurillac

Tham khảo

Ayrens


title: Ai Cập thuộc Ottoman

text:
Thời kì Ai Cập thuộc Ottoman bắt đầu năm 1517 sau cuộc chinh phạt Ai Cập của đế quốc Ottoman. Đứt quãng vào năm 1831 đến 1849.Thời kỳ này được coi là chấm dứt vào năm 1882 hoặc 1914 .

 1805, khi tướng Muhammad Ali Pasha được sultan nhà Ottoman phong làm tổng đốc Ai Cập và bắt đầu cai trị Ai Cập như một giang sơn riêng.
1831,Ai Cập nổi loạn và chiến tranh với nhà Ottoman đang suy yếu
1849,Dưới sự trợ giúp của các Đế quốc Ottoman tái chiếm lại Ai Cập

 1882, khi người Anh đưa quân vào chiếm Ai Cập sau khi các hậu duệ của Muhammad Ali Pasha làm Ai Cập mắc nợ Anh Quốc nhiều quá. Tuy chiếm, nhưng người Anh vẫn coi Ai Cập là đất thuộc nhà Ottoman trong các công văn.
 Tháng 7 năm 1914, chiến tranh Thế giới thứ 1 bùng nổ, Ottoman theo phe Liên Minh Trung tâm.Anh Quốc lập cuộc Bảo Hộ ở Ai Cập và không còn công nhận lãnh thổ của Ottoman đối với Ai Cập.

Từ sau năm 1850,Ottoman bắt đầu gửi quân tập trận ở Ai Cập để tránh sự nổi loạn tái diễn một lần nữa song Ottoman cũng chú trọng việc mở rộng lãnh thổ bằng cách gây chiến với các nước lạc hậu suy thoái.

Trong các năm 1515-1517, sultan của đế quốc Ottoman, Selim I (1512-1520) xâm lược vùng Trung Đông. Năm 1517 ông ta đánh bại được nhà Mamluk ở Ai Cập, xử tử sultan Tuman bay II nhà Mamluk. Sau khi đã chiếm được Ai Cập, Selim I này cử Khayer Pasha làm tỉnh trưởng Ai Cập.

Ai Cập được xem là một tỉnh khó cai trị của ngươi Thổ. Sultan Selim I chỉ để lại 5.000 quân trấn giữ. Người Thổ vẫn dùng lại guồng máy hành chính của nhà Mamluk, tiếp tục trọng dụng các nô tướng người Mamluk cho tới khi quân Pháp xâm lược Ai Cập năm 1798.

Xem thêm
Tỉnh Ai Cập, Đế quốc Ottoman

Tham khảo

Lịch sử Đế quốc Ottoman ở châu Phi
Ottoman
Ottoman
Ottoman
Ottoman
Ottoman


title: Tagalopsyche brunnea

text:
Tagalopsyche brunnea là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Tagalopsyche


title: Faces of War

text:
Faces of War (tên gốc là Outfront II, tiếng Nga: В тылу врага 2) là tựa game chiến lược thời gian thực kết hợp chiến thuật thời gian thực lấy bối cảnh chiến tranh thế giới thứ hai do hãng Best Way phát triển và Ubisoft, 1C Company phát hành vào năm 2006. Faces of War miêu tả cuộc chiến của ba lực lượng quân sự mạnh nhất trong Thế Chiến II là quân Đức, Đồng Minh và Liên Xô. Các tướng lĩnh tài ba của các lực lượng quân sự trên sẽ đưa người chơi trở lại những trận chiến nổi tiếng trong lịch sử trên đất Pháp, Ba Lan, Bỉ, Hà Lan, Hungari và Đức.

Cách chơi
Game là phần tiếp theo của trò Soldiers: Heroes of World War II. Trong khi Soldiers chỉ cho người chơi điều khiển một nhóm lính hoạt động đơn độc trong lãnh thổ đối phương, thì Faces of War lại cho phép người chơi tham gia vào một trận chiến lớn bên cạnh những nhóm lính do AI điều khiển. Faces of War hỗ trợ tối đa 16 người chơi qua LAN/Internet, hỗ trợ 4 game thủ cùng chơi thể loại Co-op; từ 8 game thủ trở lên trong phần chơi tự do và theo nhóm.

Bên cạnh đó, người chơi có quyền chuyển hệ từng người lính do mình chỉ huy, ví dụ lính chuyên bắn tỉa vẫn có thể đổi sang lính súng máy khi trang bị thêm khẩu súng máy lấy được từ đối phương. Nếu chú ý thu nhặt nhiều loại vật dụng, người chơi hoàn toàn có thể biến người lính bình thường thành đặc nhiệm và đa năng. Các màn trong game được sắp xếp theo mức độ từ dễ đến khó và các bản đồ trận chiến từ bé đến lớn. Vào đầu game, người chơi buộc phải trải qua khóa huấn luyện khá dài; nếu hoàn thành xuất sắc các khoá học: bò trườn, bắn súng, nén lựu đạn, lái xe tăng... thì nhóm quân do người chơi điều khiển sẽ đủ điều kiện để ra tiền tuyến. Nếu chơi theo cốt truyện thì người chơi sẽ lần lượt tham chiến trong vai trò chỉ huy của cả ba đạo quân chính: Đức, Đồng Minh và Liên Xô.

Ngoài ra, phải kể đến sự có mặt của nhiều loại khí tài, vũ khí, quân trang quân dụng - theo thống kê có đến 11 loại xe vận chuyển, bảy loại thiết giáp, 21 loại xe tăng, bốn loại vũ khí phòng không, 10 loại pháo tự hành, bảy loại máy bay, bảy loại tàu chiến - hầu hết người chơi đều có thể sử dụng được chúng. Trên chiến trường của game thì người chơi tham chiến với vai trò chỉ huy từng nhóm nhỏ từ 3 đến 5 lính, có thể sử dụng được hầu hết các loại vũ khí của tất cả các phe tham chiến có mặt trên chiến trường.

Hình âm
Faces of War sử dụng engine GEM nên ngoài việc giúp các nhân vật thêm phần chi tiết, công nghệ này còn làm cho tính tương tác thật hơn - không có vật thể, cấu trúc nào trong game mà người chơi không thể chạm vào được. Hệ thống camera được thiết kế rất thuận tiện cho người chơi từ việc xoay chuyển hướng nhìn, phóng to/thu nhỏ với góc nhìn rất mượt mà; game còn hỗ trợ tính năng nhìn thấy bóng các nhân vật bị khuất trong các toà nhà, bức tường... Các hiệu ứng đổ vỡ được thể hiện khá hoàn chỉnh và chi tiết.

Âm nhạc trong game được thể hiện rất nghệ thuật - hoà tấu dồn dập, thôi thúc khi lâm trận, dịu lại nhưng tạo cảm giác hồi hộp khi người chơi đang dò dẫm hành quân. Mọi âm thanh của chiến trường không thể tốt hơn với tiếng xích xe tăng nghiến trên đường; tiếng gào thét của chiến binh, tiếng pháo dập liên hồi uy mãnh... tất cả tạo nên một bầu không khí chiến tranh tàn khốc.

Phát triển
Faces of War được phát triển thông qua việc sử dụng engine GEM. Nó được thiết kế để tất cả các vật thể trên bản đồ có thể bị hư hỏng hoặc bị phá hủy dễ dàng nhằm tạo lợi thế và bất lợi cho người chơi.

Ubisoft cho phát hành phiên bản demo phần chơi đơn của game vào tháng 7 năm 2006. Bản demo phần chơi mạng được tung ra chỉ vài ngày trước khi game chính thức phát hành vào tháng 9 năm 2006. Hai bản patch (vá lỗi) cũng được nhà sản xuất đưa ra vào tháng 12 năm 2006 và tháng 1 năm 2007.

Đón nhận
Trên Metacritic thì game nhận được một số điểm trung bình là 67% các trang web phân loại theo kiểu "đánh giá hỗn hợp hoặc trung bình". Game Rankings chấm cho game một số điểm tương tự 66,69%. Cả hai trang web đều dựa trên số điểm tổng hợp từ 21 bài đánh giá độc lập.

Faces of War đoạt giải "Best of Show" (triển lãm hay nhất) tại Hội nghị các Nhà phát triển Game của Nga vào năm 2006.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ Faces of War

Review at Gamespot

Trò chơi điện tử năm 2006
Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi điện tử phát triển ở Ukraina
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử phần tiếp theo
Trò chơi điện tử hợp tác
Trò chơi điện tử Thế chiến thứ hai