title: Chiến tranh Kosovo

text:
Thuật ngữ Chiến tranh Kosovo hay Xung đột Kosovo là một cuộc xung đột có vũ trang để mà kiểm soát vùng Kosovo trong những năm 1998/1999. Kosovo là một vùng nơi đa số dân là người gốc Albania, lúc đó thuộc Serbia, nước Serbia và Montenegro. Chiến tranh Kosovo diễn ra qua 2 giai đoạn:
 Đầu 1998 - 1999: Chiến tranh giữa người Serbia và lực lượng an ninh Nam Tư với Quân đội Giải phóng Kosovo (KLA), một nhóm quân đội người thiểu số Albania đòi ly khai khỏi nước Nam Tư cũ (các cuộc tấn công của KLA bắt đầu từ khoảng năm 1996).
 1999: Cuộc thả bom vào nước Cộng hòa Liên bang Nam Tư của NATO năm 1999 vào giữa 24 tháng 3 và 10 tháng 6 năm 1999. NATO tấn công các mục tiêu quân sự và dân sự của Nam Tư.

Nguyên nhân

Nguyên nhân chủ yếu của Chiến tranh Kosovo là yếu tố sắc tộc và có nguồn gốc lịch sử lâu đời.

Nguyên nhân lịch sử

Người Slav, trong đó có người Serbia đến bán đảo Balkan vào khoảng thế kỷ thứ bảy trước công nguyên. Trên mảnh đất mà Đế chế Byzantium cấp cho, người Serbia dần xây dựng và mở rộng đất đai và lập nên vương quốc Serbia. Vương quốc này đã có thời cực thịnh vượng (khoảng đầu thế kỷ XIV) và bao gồm cả Bosnia, Slovenia và Croatia. Kosovo từng là trung tâm của vương quốc này. Cũng chính tại Kosovo vào năm 1389 Hoàng tử Lazar, thủ lĩnh của Serbia đã ngã xuống trong trận chiến đấu chống đế quốc Ottoman để bảo vệ vương quốc Serbia. Tuy cuộc chiến thất bại, nhưng từ đó Kosovo được coi như cái nôi lịch sử, nơi hội tụ tinh thần dân tộc Serbia. Ottoman cai trị vùng đất của Serbia mang theo cả một sự xáo trộn dân số và tôn giáo. Người Albani, đạo Hồi cùng theo đó mà thâm nhập vào đây. Trong nhiều thế kỷ sau đó cả vùng đất Balkan bị chia sẻ, giành giật giữa đế quốc Ottoman và Triều Habsburg, tiếp đó là đế quốc Áo-Hung. Sự di dân, quá trình đấu tranh đòi độc lập dân tộc xen kẽ với các cuộc chiến tranh triền miên giữa liên minh của từng dân tộc với các đế quốc cai trị chống lại liên minh của dân tộc khác và đế quốc khác là nguyên nhân tồn tại cùng một lúc hai quá trình trái ngược nhau: quá trình phân tách và quá trình đồng hoá dân tộc và tôn giáo. Điều này giải thích cho hiện tượng đa dân tộc, đa tôn giáo và sự bố trí nhiều khi xen kẽ giữa các cộng đồng dân tộc và tôn giáo khác nhau, cũng như những mối hiềm khích giữa các cộng đồng ở Balkan.

Đầu thế kỷ XIX, sau những cuộc nổi dậy của người Serbia, nhà nước Serbia ra đời và liên tục mở rộng đất đai, đặc biệt thông qua các cuộc chiến tranh Balkan. Kết thúc chiến tranh thế giới thứ nhất, với Hoà ước Versailles, Serbia đã trở thành Nam Tư và bao gồm cả Kosovo, Vovoidin, Montenegro, Bosnia, Croatia và Slovenia và như vậy đạt được hai mục tiêu: thống nhất được tất cả người Serbi trong một quốc gia và lập được một liên minh bền vững của các dân tộc Nam Slav.

Trong chiến tranh thế giới thứ hai đất nước Nam Tư bị phát xít Đức xâm chiếm và chia cắt (Kosovo lúc đầu bị đưa cho Albani sau đó bị Italia sáp nhập), nhưng kết thúc chiến tranh, lãnh thổ nước này lại được thừa nhận như trong Hoà ước Versailles. Dưới chính quyền của tổng thống Tito, Nam Tư là một nhà nước liên bang gồm sáu nước cộng hoà: Serbia, Slovenia, Croatia, Bosnia, Montenegro, Makedonia và hai khu tự trị: Kosovo và Vovoidin. Với chính sách dân tộc cân bằng và trong bối cảnh chiến tranh lạnh, cộng với tình hình kinh tế Nam Tư còn khả quan, các mâu thuẫn sắc tộc lắng xuống hoặc được giải quyết tương đối êm thấm.

Nguyên nhân tôn giáo, sắc tộc

Tại Kosovo nơi có 90% là người Albani theo đạo Hồi, 10% người Serbi theo đạo Cơ đốc chính thống, mâu thuẫn dân tộc và tôn giáo lên cao kể từ khi một chính phủ bí mật của người Albani thành lập tồn tại song song cùng chính phủ liên bang; và đặc biệt từ khi "ngọn cờ đòi độc lập" của người Albani rơi vào tay của phái Quân đội giải phóng Kosovo chủ trương bạo lực và chính phủ trung ương tăng cường hành động để đối phó với phong trào này.

Tác động của phương Tây

Cho dù chính sách của ông Slobodan Milošević đối với các dân tộc không phải người Serbia, theo phương Tây, có nhiều điểm không công bằng theo quan điểm phương Tây, có nhiều phân biệt đối xử không công bằng đã đẩy các mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo vốn có từ lâu đời lên cao điểm nhưng nếu như không có sự can thiệp từ bên ngoài có lẽ không có khủng hoảng bùng nổ và lan rộng như tình hình diễn ra mấy năm nay ở vùng đất Nam Tư cũ.

Sự việc bắt đầu từ việc nước Đức, trên cơ sở quan hệ văn hoá truyền thống gần gũi với miền Tây Nam Tư cũ, và các tính toán khẳng định vai trò ảnh hưởng của mình ở châu Âu, đã mạnh mẽ ủng hộ Slovenia và Croatia tách ra độc lập - một hành động bất ngờ đối với chính các đồng minh Tây Âu của Đức. Các nước Tây Âu lúc đầu cho rằng nên ủng hộ giải quyết các vấn đề dân tộc của Nam Tư theo tinh thần bảo toàn thống nhất liên bang, tránh một phản ứng lây lan đòi li khai của các cộng đồng sắc tộc khác nhau, tránh tình trạng "Balkan hoá". Hành động đơn phương của Đức đặt họ vào tình thế "việc đã rồi"; hơn nữa các nước này cũng không muốn để Đức hoàn toàn chi phối chiều hướng phát triển ở khu vực, Tây Âu đã quyết định ủng hộ lập trường của Đức và đứng ra làm người bảo trợ cho các tiến trình tách khỏi liên bang của Slovenia, Croatia, Bosnia. Tuy nhiên, do thực lực và tiếng nói còn hạn chế nên Tây Âu đã để tuột dần sang cho Mỹ vai trò chi phối các tiến trình này. Sự can thiệp bên ngoài để thúc ép tiến trình phân tách của một dân tộc là chất xúc tác mạnh mẽ cho các cuộc bạo động và khuyến khích các dân tộc khác cũng đòi hỏi được tách ra độc lập tương tự. Sự bùng nổ dây chuyền những đòi hỏi độc lập này đã gây ra một tình trạng căng thẳng leo thang khó kiểm soát nổi bên trong Nam Tư, tạo thêm cớ để bên ngoài lợi dụng can thiệp sâu hơn nữa.
Tình hình bùng nổ ở Kosovo chính là diễn biến logic sau khi Slovenia, Croatia, rồi Bosnia giành được độc lập nhờ sự hỗ trợ can thiệp trực tiếp của nước ngoài. Ngươì Albani ở Kosovo rõ ràng cũng muốn theo gương các nước Cộng hoà cũ này của Nam Tư. Cứ theo logic đó thì Kosovo chưa chắc là điểm dừng cuối cùng của cuộc khủng hoảng Nam Tư, bởi vì tại Montenegro (một nước cộng hoà hiện còn nằm trong Liên bang Nam Tư ngày nay), hay ở Macedonia cũng có những cơ cấu và mâu thuẫn sắc tộc phức tạp tương tự như ở Kosovo và Nam Tư.

Trước khi có sự can thiệp của NATO

Kosovo thuộc Nam Tư dưới thời Tito (1945-1986)
Căng thẳng giữa hai cộng đồng đã được nhen nhóm trong suốt thế kỷ 20 và thỉnh thoảng trở thành những cuộc bạo lực, đặc biệt trong Chiến tranh Balkan lần thứ nhất, Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai. Chính quyền cộng sản của Josip Broz Tito đã đàn áp có hệ thống các cuộc biểu tình của những nhà chủ nghĩa dân tộc trên khắp nước Nam Tư, nhằm chắc chắn rằng không một nước cộng hòa nào thống trị các nước khác. Đặc biệt, sức mạnh của Serbia - nước cộng hòa rộng và đông dân nhất - đã giảm dần bởi sự thành lập chính phủ tự trị ở tỉnh Vojvodina phía bắc Serbia và tỉnh Kosovo ở phía nam. Biên giới của Kosovo không chính xác đúng với vùng sinh sống của người thiểu số Albania ở Nam Tư (lượng lớn người Albania đã rời đến Cộng hòa Macedonia, Montenegro và Serbia trong khi ở phía bắc tỉnh Kosovo vẫn còn rất nhiều người Serbia). Tuy nhiên, đa số cư dân ở đây là người Albania ít nhất là từ 1921.

Nền tự trị chính thức của Kosovo, thiết lập theo Hiến pháp Nam Tư 1945, ban đầu có rất ít trên thực tế. Cảnh sát mật của Tito đàn áp không nương tay với các phong trào dân tộc. Năm 1956, rất nhiều người Albania bị bắt ở Kosovo và bị buộc tội gián điệp và lật đổ. Nguy cơ của chủ nghĩa ly khai thực tế rất ít, vì các nhóm nhỏ bí mật hoạt động vì sự thống nhất với Albania không quan trọng lắm về mặt chính trị. Tuy vậy, ảnh hưởng lâu dài là có thật, vì một vài nhóm, đặc biệt là Phong trào Cách mạng cho sự thống nhất Albania, thành lập bởi Adem Demaci, sau đó đã trở thành nhân tố chính trị quan trọng của Quân Giải phóng Kosovo. Bản thân Adem Demaci cũng bị bắt vào năm 1964 cùng với rất nhiều người trong phong trào.

Nam Tư đã trải qua thời kỳ khủng hoảng kinh tế và chính trị vào năm 1969, vì một chương trình cải cách kinh tế hàng loạt của chính phủ đã tăng thêm khoảng cách giữa vùng phía bắc giàu có và vùng phía nam nghèo đói của đất nước. Các cuộc biểu tình của sinh viên và các cuộc nổi loạn tại Beograd vào tháng 6 năm 1968 đã lan rộng đến Kosovo vào tháng 11 cũng năm đó, nhưng bị đàn áp bởi các lực lượng an ninh Nam Tư. Tuy nhiên, một vài đề nghị của sinh viên, đặc biệt là quyền lực đại diện thật sự cho người Albania ở cả Serbia và Nam Tư, và sự công nhận tiếng Albania, đã được Tito chấp nhận. Đại học Pristina được thành lập như là một tổ chức độc lập vào năm 1970, đã kết thúc một thời kỳ dài khi mà tổ chức này hoạt động như một tiền đồn của Đại học Beograd.

Năm 1974, địa vị chính trị của Kosovo được nâng lên cao nữa khi được một hiến pháp mới của Nam Tư trao thêm nhiều quyền chính trị. Cùng với Vojvodina, Kosovo được tuyên bố là một tỉnh và đạt được nhiều trong số các quyền lực của một nước cộng hòa bình thường: một ghế trong chức chủ tịch liên bang và có quốc hội riêng, lực lượng cảnh sát và ngân hàng quốc gia. Quyền lực vẫn nằm trong tay Đảng Cộng sản, nhưng giờ đây được ủy thác cho những người cộng sản Albania.

Cái chết của Tito vào tháng 5 năm 1980 đã dẫn tới một thời kỳ dài bất ổn định chính trị, càng làm tồi tệ thêm bởi khủng hoảng kinh tế gia tăng và sự nổi loạn của những người theo chủ nghĩa dân tộc. Sự bùng nổ lớn đầu tiên xảy ra ở thành phố chính của Kosovo, Pristina, vào tháng 3 năm 1981 khi các sinh viên Albania tụ tập thành hàng dài trong căng tin của trường. Tranh cãi tưởng là bình thường này nhanh chóng lan rộng khắp Kosovo và mang những đặc điểm của một cuộc khởi nghĩa quốc gia, với hàng loạt các cuộc biểu tình của dân chúng ở nhiều thị trấn ở Kosovo. Người biểu tình yêu cầu rằng Kosovo phải được trở thành là một nước cộng hòa thứ bảy của Nam Tư. Tuy nhiên, điều này đối với Serbia và Cộng hòa Macedonia là không thể chấp nhận được về mặt chính trị. Một vài người Serbia (và có thể một vài người theo chủ nghĩa dân tộc Albania nữa) nhìn nhận những yêu sách này như là mà mở đầu cho một "Đại Albania", có thể bao gồm cả những phần của Montenegro, Cộng hòa Macedonia và chính cả Kosovo. Chủ tịch nước Nam Tư cộng sản đã đàn áp các cuộc bạo loạn bằng cách đưa cảnh sát và quân đội đến và tuyên bố tình trạng khẩn cấp, mặc dù không hủy bỏ được nền tự trị của tỉnh này như một vài người Serbia cộng sản yêu cầu. Báo chí Nam Tư cho rằng đã có 11 người chết (mặc dù những bên khác tuyên bố số người bị chết lên tới 1000) và 4200 người khác bị bắt.

Đảng Cộng sản Kosovo cũng phải chịu sự thanh trừng, một vài nhân vật chủ chốt (bao gồm chủ tịch đảng) bị trục xuất. Kosovo phải chịu đựng sự hiện diện của cảnh sát mật nặng nề trong suốt thập niên 1980, đàn áp thẳng tay không thương tiếc những biểu thị của chủ nghĩa dân tộc trái phép, cả người Albania và người Serbia. Theo như một báo cáo được trích bởi Mark Thompson, khoảng 580.000 cư dân của Kosovo bị bắt, chất vấn, giam giữ hoặc là bị khiển trách. Hàng nghìn người trong số này đã mất việc hoặc là bị đuổi khỏi các cơ sở giáo dục.

Trong suốt thời gian này, căng thẳng giữa người Albania và cộng đồng người Serbia tiếp tục leo thang. Năm 1969, Giáo hội Chính thống của Serbia đã ra lệnh cho các tăng lữ thu thập dữ liệu về vấn đề đang tiếp diễn của người Serbia ở Kosovo, nhằm gây áp lực cho chính phủ ở Beograd phải tăng cường bảo vệ sự trung thành của người Serbia. Tháng 2 năm 1982, một nhóm thầy tu từ Serbia thỉnh cầu Giám mục của mình đưa ra câu hỏi "Tại sao Giáo hội Serbia lại im lặng" và tại sao không có chiến dịch chống lại sự "hủy diệt, đốt phá, xúc phạm thần thánh của Kosovo". Những lo ngại như vậy đã thu hút sự chú ý của Beograd. Chuyện này được xuất hiện hết lần này đến lần khác trên báo chí Beograd, tuyên bố rằng người Serbia và Montenegro đang bị ngược đãi. Có một sự nhận thức xác thực giữa những người theo chủ nghĩa dân tộc Serbia là người Serbia đang bị đuổi ra khỏi Kosovo. Một thực tế quan trọng góp phần vào mối lo sợ và sự bất ổn định này là sự vận chuyển mai túy quy mô lớn của mafia ở Kosovo và Albania.

Một nhân tố khác nữa là tình trạng ngày càng tồi tệ của nền kinh tế Kosovo, khiến người Serbia không chọn nơi này để tìm việc. Người Albania cũng như người Serbia có xu hướng thích người cùng sắc tộc hơn khi thuê nhân viên mới, nhưng lượng công việc trong hoàn cảnh nào cũng quá ít so với dân số.

Kosovo và sự nổi lên của Slobodan Milosevic (1986-1990)

Kosovo dưới sự quản lý trực tiếp của Serbia (1990-1996)

Năm 1989, Milošević trở thành Tổng thống Serbia và hành động rất nhanh chóng để trấn áp Kosovo, tước quyền tự chủ của nó và đến năm 1990 thì gửi quân đội đến để giải tán chính phủ Kosovo. Trong khi đó, chủ nghĩa dân tộc Serbia đã dẫn đến sự tan rã của Liên bang Nam Tư vào năm 1991, và đến năm 1992 khủng hoảng Balkan trở thành một cuộc nội chiến. Một nhà nước Nam Tư mới được thành lập, chỉ bao gồm Serbia và một quốc gia nhỏ là Montenegro, và Kosovo bắt đầu 4 năm kháng chiến bất bạo động chống lại chính quyền Serbia.

Tổ chức Quân đội Giải phóng Kosovo (KLA) nổi lên từ năm 1996 và bắt đầu tấn công cảnh sát Serbia ở Kosovo. Với vũ khí thu được ở Albania, KLA tăng cường các cuộc tấn công trong năm 1997, kích động một cuộc tấn công lớn của quân đội Serbia nhằm vào khu vực Drenica do phiến quân kiểm soát từ tháng 2 đến tháng 3 năm 1998. Hàng chục dân thường thiệt mạng, số người gia nhập KLA gia tăng đáng kể. Tháng 7, KLA phát động một cuộc tấn công ở Kosovo, giành quyền kiểm soát gần nửa tỉnh này trước khi phải tháo chạy sau cuộc phản công của Serbia cuối mùa hè năm đó. Binh lính Serbia đã buộc hàng ngàn người Albania phải rời bỏ quê hương và bị buộc tội tàn sát dân thường ở Kosovo.

Cuộc thảm sát Racak
Tháng 1/1999, vụ thảm sát người Albania ở Racak trở thành giọt nước tràn ly. Phương Tây, vốn có quá nhiều vấn đề ở Bosnia, đã vào cuộc. Hội nghị Rambouillet tại Paris, Pháp, được triệu tập mùa xuân năm đó với ý định áp đặt một giải pháp chính trị cho quân nổi dậy nhưng không thành.

Hội nghị Rambouillet (tháng 1 - 3 năm 1999)

Cuộc không kích của Nato

Tháng 10 năm 1998, NATO đe dọa không kích Serbia, và Milošević đã đồng ý cho hàng ngàn người tị nạn trở lại quê hương. Tuy nhiên, cuộc chiến nhanh chóng tiếp diễn, và các cuộc đàm phán giữa người Albania ở Kosovo và người Serbia ở Rambouillet (Pháp) hồi tháng 2 năm 1999 đã kết thúc trong thất bại. Ngày 18 tháng 3, các cuộc đàm phán hòa bình ở Paris tiếp tục thất bại sau khi phái đoàn Serbia từ chối ký một thỏa thuận cho phép Kosovo độc lập và cho phép triển khai quân đội NATO để thực thi thỏa thuận. Hai ngày sau đó, quân đội Serbia phát động một cuộc tấn công mới ở Kosovo. Đến ngày 24/03, NATO bắt đầu cuộc không kích.

Bên cạnh những căn cứ quân sự của Serbia, chiến dịch không kích của NATO còn nhắm đến các tòa nhà chính phủ Serbia và cơ sở hạ tầng của nước này trong một nỗ lực nhằm gây bất ổn cho chính quyền Milošević. Các vụ đánh bom và chiến dịch tấn công Serbia tiếp tục buộc hàng trăm ngàn người Albania ở Kosovo phải di tản sang các nước láng giềng là Albania, Macedonia, và Montenegro. Nhiều người tị nạn đã được đưa an toàn tới Mỹ và các quốc gia NATO khác. Ngày 10 tháng 6, cuộc không kích của NATO kết thúc khi Serbia đồng ý ký một thỏa thuận hòa bình, theo đó quân đội Serbia sẽ rút khỏi Kosovo và thay vào đó là lực lượng gìn giữ hòa bình của NATO.

Vào ngày 07/05/1999, Không quân Hoa Kỳ đã ném bom nhầm vào Đại sứ quán Trung Quốc tại Belgrade khiến 03 người thiệt mạng.

Sau chiến tranh

Những hậu quả và hệ quả đối với hệ thống quốc tế

Mỹ và NATO đã tạo ra một tiên lệ rất nguy hiểm khi thách thức luật pháp quốc tế, vai trò gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc (Hiến chương LHQ quy định hành động chiến tranh chỉ được coi là hợp pháp khi đó là cuộc chiến chống xâm lược hoặc là sự can thiệp quân sự với sự đồng ý của Hội đồng Bảo an, NATO đã tấn công khi chưa có sự đồng ý của Hội đồng Bảo an)
Cuộc chiến Kosovo đã tạo ra nguy cơ xuất hiện những đe doạ hành động quyết liệt hơn của nưóc lớn này hay nước lớn khác.
Cộng thêm việc LHQ bị mất vai trò, các nước nhỏ thực sự lo ngại bị Mỹ và đồng minh xâm lược nếu không tuân thủ những yêu sách của Mỹ.
Các nước nhỏ bắt đầu xu hướng tập hợp với nhau và liên kết với những nước lớn khác để chống lại Mỹ.
Nguy cơ khủng bố, buôn lậu vũ khí, mua bán người hay các bộ phận cơ thể người gia tăng. An ninh châu Âu bị đe dọa.
Tạo ra cuộc chạy đua vũ trang mới khi những ưu thế về vũ khí-khí tài của Mỹ được thể hiện trong cuộc chiến khiến nhiều nước lo ngại.
Các nước lo sợ Mỹ lợi dụng chiêu bài "nhân quyền" để can thiệp vào nội bộ các nước.
Xu hướng đa cực gia tăng, vị thế tương đối của Mỹ bắt đầu suy giảm
Lòng tin vào khả năng Mỹ bảo vệ đồng minh giảm sút
Quan hệ Mỹ-Nga và Mỹ-Trung chính thức bước vào giai đoạn cạnh tranh mới.

Tình trạng các nước mới độc lập

Sau chiến tranh Kosovo, Liên bang Nam Tư (mới) tan rã với các quốc gia mới như Kosovo, Montenegro, Serbia. Tổng thống Slobodan Milošević bị đưa ra tòa án quốc tế để xét xử nhưng tòa chưa kịp tuyên án thì ông ta đã qua đời trong tù.

Sau khi độc lập, Kosovo vẫn thuộc nhóm các nước nghèo nhất châu Âu, tỷ lệ thất nghiệp cao, khả năng hội nhập vào EU thấp. Người Serbia ở đây gặp nhiều khó khăn khi chịu sự kỳ thị về sắc tộc. Giữa Serbia và Kosovo tồn tại những tranh chấp về lãnh thổ, đặc biệt khi Serbia không thừa nhận sự độc lập của Kosovo. Trong EU, do vấn đề các xử ly khai nên Tây Ban Nha không công nhận sự độc lập của Kosovo, bên cạnh đó còn có Slovakia, România, Cộng hòa Síp, và Hy Lạp. Nga, Trung Quốc là hai ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc không thừa nhận Kosovo.

Chú thích

Tham khảo

Xem thêm

 Slobodan Milosevic ra tòa vì tội ác chiến tranh

Lịch sử Kosovo
Chiến tranh liên quan tới Serbia
Chiến tranh liên quan tới Nam Tư
Chiến tranh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Chiến tranh liên quan tới Hoa Kỳ
Chiến tranh liên quan tới Đức
Xung đột năm 1998
Xung đột năm 1999
Chiến tranh liên quan tới NATO


title: Agrypnus griseopilosus

text:
Agrypnus griseopilosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Masdevallia angulifera

text:
Masdevallia angulifera là một loài lan đặc hữu của the Western Cordillera và the Central Cordillera of Colombia in miền bắc South America]]..

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A


title: Lachnabothra gullanae

text:
Lachnabothra gullanae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Reid miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Lachnabothra


title: Tay

text:
Tay trong tiếng Việt có thể là:
 Nghĩa thông thường, là danh từ chỉ bộ phận cơ thể người:
 Chi trên
 Bàn tay
 Cánh tay
 Cẳng tay
 Nghĩa rộng hơn, chỉ người:
 Đại từ ngôi thứ ba, chỉ người nói chung
 Danh từ, chỉ người chơi thể thao bằng tay


title: Christina Romer

text:
Christina Romer (họ trước khi lấy chồng là Duckworth, sinh ngày 25 tháng 11 năm 1958) là nữ giáo sư kinh tế học tại Đại học California tại Berkeley. Bà là chủ tịch Hội đồng tư vấn kinh tế cho Tổng thống Barack Obama.

Christina Romer lấy bằng tiến sĩ kinh tế học tại Học viện Công nghệ Massachusetts vào năm 1985. Sau khi học xong, bà từng là trợ giáo sư tại Đại học Princeton cho đến năm 1988, rồi sau đó về làm giáo sư cho UC Berkeley. Chồng bà là David Romer, cũng là giáo sư kinh tế học tại UC Berkeley và là tác giả của một cuốn giáo trình kinh tế học vĩ mô cao cấp được sử dụng rộng rãi.

Lĩnh vực nghiên cứu chính của bà là so sánh các biến động kinh tế vĩ mô giữa 2 thời kỳ trước và sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Gần đây, bà cùng chồng nghiên cứu các đề tài về ảnh hưởng của chính sách thuế của chính phủ tới tăng trưởng kinh tế nói chung. Hai ông bà đã sử dụng số liệu thống kê để phân tích và đi đến kết luận rằng có thể bác bỏ giả thuyết về cắt giảm thuế khiến chính phủ phải giảm chi tiêu; thực tế là giảm thuế còn làm tăng chi tiêu của chính phủ.

Tham khảo

 Website của Christina Romer tại UC Berkely.

Sinh năm 1958
Cố vấn Hội đồng Tư vấn Kinh tế Hoa Kỳ
Nhân vật còn sống
Cựu sinh viên Viện Công nghệ Massachusetts
Giáo sư Đại học California tại Berkeley


title: 17211 Brianfisher

text:
17211 Brianfisher (2000 AY174) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 1 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17211 Brianfisher

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Le Châtelier

text:
Le Châtelier  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 176 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chatelier


title: Shorea kudatensis

text:
Shorea kudatensis (tiếng Anh thường gọi là Seraya Kuning Kudat) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Sabah, Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Shorea kudatensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
kudatensis


title: Saligny, Constanța

text:
Saligny là một xã ở hạt Constanţa, România.

Xã này có 3 làng:
 Saligny (tên lịch sử: Aziza, Azigia) - được đặt tên theo kỹ sư Anghel Saligny
 Făclia
 Ştefan cel Mare - được đặt tên theo the hoàn tử Moldavia Stefan Vĩ đại

Tham khảo

Xã của hạt Constanța


title: Chantelouve

text:
Chantelouve là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 975-3023 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Rhacocassis balyi

text:
Rhacocassis balyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Rhacocassis


title: Quận Avery, North Carolina

text:
Quận Avery là một quận nằm ở tiểu bang Bắc Carolina.  Tại thời điểm năm 2000, dân số là 17.167 người. Quận lỵ đóng ở Newland.

Địa lý

Các quận giáp ranh
 Quận Johnson, Tennessee - Bắc
 Quận Carter, Tennessee - Tây
 Quận Caldwell, Bắc Carolina –đông nam
 Quận Burke, Bắc Carolina -nam
 Quận McDowell, Bắc Carolina -nam
 Quận Mitchell, Bắc Carolina - Tây
 Quận Watauga, Bắc Carolina- Bắc

Các khu bảo tồn quốc gia
 Blue Ridge Parkway (một phần)
 Rừng quốc gia Pisgah (một phần)

Thông tin nhân khẩu
Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 17.167 người, 6.532 hộ, và 4.546 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 70 người trên mỗi dặm Anh vuông (27/km²). Đã có 11.911 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 48 trên mỗi dặm Anh vuông (19/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 93,95% người da trắng, 3,48% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,34% người thổ dân châu Mỹ, 0,19% người gốc châu Á, 0,04% người các đảo Thái Bình Dương, 1,28% từ các chủng tộc khác, và 0,71% từ hai hay nhiều chủng tộc.  2,41% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 6.532 hộ trong đó có 27,10% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 57,10% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 9,10% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 30,40% là không gia đình. 26,60% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 11,00% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2,34 còn quy mô trung bình của gia đình là 2,82,

Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 19,40% dưới độ tuổi 18, 10,30% từ 18 đến 24, 30,10% từ 25 đến 44, 24,40% từ 45 đến 64, và 15,70% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 38 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 111,80 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 112,90 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $30.627, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $37.454, Nam giới có thu nhập bình quân $25.983 so với mức thu nhập $21.652 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $15.176, Khoảng 10,90% gia đình và 15,30% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 19,30% những người có độ tuổi 18 và 19,00% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Thành phố và Thị trấn
 Banner Elk
 Beech Mountain
 Crossnore
 Elk Park
 Grandfather
 Linville
 Minneapolis
 Newland
 Pineola
 Seven Devils
 Sugar Mountain

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Avery County government official website
 Cy Crumley ET&WNC Photo Collection
 Calloway Cemetery

Quận của North Carolina
Quận của Appalachia


title: Vivey

text:
Vivey là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 478 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Cappella de' Picenardi

text:
Cappella de' Picenardi là một đô thị ở tỉnh Cremona, vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 90 km về phía đông nam của Milan và khoảng 15 km về phía đông của Cremona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 477 người và diện tích là 14,1 km².

Cappella de' Picenardi giáp các đô thị: Ca' d'Andrea, Cicognolo, Derovere, Pescarolo ed Uniti, Pessina Cremonese, Pieve San Giacomo, Torre de' Picenardi.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cremona
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: 1068

text:
Năm 1068  trong lịch Julius.

Sự kiện
 Ngày 01 Tháng 1-Eudocia Macrembolitissa cưới của tướng Romanus Diogenes, người trở nên thành hoàng đế Đế quốc Byzantine.
 Thiên hoàng Go-Sanjō lên ngôi vua của Nhật Bản.
 William các Conqueror chiếm được Exeter sau một cuộc bao vây ngắn.

Sinh
Kim Thái Tổ

Mất

Tham khảo

Năm 1068


title: Mosa Gaolekwe

text:
Mosa Gaolekwe (sinh ngày 13 tháng 5 năm 1988) là 1 vận động viên cricket người Botswana và hiện đang chơi cho đội tuyển quốc gia của mình.

Chú thích

Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống


title: Trichodesma scottii

text:
Trichodesma scottii là một loài thực vật thuộc họ Boraginaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Trichodesma scotti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật đặc hữu Yemen
Trichodesma (Boraginaceae)
Thực vật dễ tổn thương


title: Đức Hưng

text:
Đức Hưng (chữ Hán giản thể: 德兴市, âm Hán Việt: Đức Hưng thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Thượng Nhiêu, tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đức Hưng có diện tích 2101 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2003 là 312.000 người. Mã số bưu chính là 334200.

Hành chính
Thành phố Đức Hưng được chia ra làm 16 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 4 nhai đạo, 6 trấn và 6 hương
Nhai đạo: Ngân Thành (银城街道), Tân Doanh (新营街道), Hương Đồn (香屯街道), Đồng Quáng (铜矿街道)
Trấn: Nhiễu Nhị (绕二镇), Hải Khẩu (海口镇), Tân Cương Sơn (新岗山镇), Tứ Châu (泗洲镇), xx (大茅山镇), Hoa Kiều (花桥镇)
Hương: Hoàng Bách (黄柏乡), Vạn Thôn (万村乡), Trương Thôn (张村乡), Quy Đại (昄大乡), Lý Trạch (李宅乡), Long Đầu Sơn (龙头山乡)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Thượng Nhiêu
Thành phố tỉnh Giang Tây


title: Sotorribas

text:
Sotorribas là một đô thị ở tỉnh Cuenca, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 9360 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Vũ Phạm Hàm

text:
Vũ Phạm Hàm (武范諴, 1864 - 1906) là Nhất giáp Tam nguyên trong ba kỳ thi triều nhà Nguyễn (lúc ông 29 tuổi). Trong lịch sử Việt Nam chỉ có vài Tam nguyên là Đệ nhất giáp, gồm có Phạm Đôn Lễ, Vũ Dương, Lê Quý Đôn (triều Lê) và ông.

Tiểu sử
Vũ Phạm Hàm sinh năm Giáp Tý (1864), quê ở làng Đôn Thư, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Nội) tự Mộng Hải, Mộng Hồ, hiệu Thư Trì.

Năm 21 tuổi, ông đỗ đầu kì thi Hương (Giải nguyên) khoa thi Giáp Thân đời vua Kiến Phúc (1884). Đến khoa thi Hội năm Nhâm Thìn, Thành Thái thứ tư (1892) ông đỗ thủ khoa (Hội nguyên). Do vậy tờ Đồng văn nhật báo đã đăng: Vũ quân kỳ khôi tinh giáng thế, nghĩa là ông Vũ phải chăng là sao khôi giáng thế. Dự thi Đình cùng năm đó, ông lại đỗ thủ khoa (Đình nguyên), giành học vị Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ, đệ tam danh (tức Thám hoa) nên thường được gọi là Tam nguyên Thám hoa hay Thám Hàm. Khoa này dự vào hàng Tam khôi (Đệ nhất giáp) không có Bảng nhãn, chỉ có Thám hoa (nhà Nguyễn không lấy đỗ Trạng nguyên). Khoa thi này lấy đỗ 9 tiến sĩ, 7 phó bảng, trong đó có Nguyễn Thượng Hiền đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp) và Chu Mạnh Trinh đỗ Đệ tam giáp Đồng tiến sĩ xuất thân.

Vũ Phạm Hàm đỗ Đệ nhất giáp Tam nguyên lúc 29 tuổi. Triều nhà Nguyễn có ba Tam nguyên: Vị Xuyên Trần Bích San, Yên Đổ Nguyễn Khuyến và ông. Nhưng Vị Xuyên và Yên Đổ tiên sinh đỗ Đệ nhị giáp (Hoàng giáp). Toàn thể lịch sử Việt Nam chỉ có Vũ Phạm Hàm và Lê Quý Đôn (triều Lê) là đỗ Đệ nhất giáp Tam nguyên trong ba kỳ thi đó. Ông cũng là vị Tam khôi cuối cùng trong lịch sử Việt Nam.

Ông làm Giáo thụ rồi thăng Đốc học Hà Nội sung Đồng văn quán (báo Đồng Văn), lên đến Án sát các tỉnh Hưng Hóa, Hải Dương, sau đó cáo quan về trí sĩ ở quê và dạy học cho đến lúc mất.

Khi ông qua đời (1906), khu mộ ông được đặt tại làng Đôn Thư, huyện Thanh Oai, Hà Nội. Tại phường Trung Hòa quận Cầu Giấy, Hà Nội có phố mang tên ông.

Đóng góp và được ghi danh

Thơ văn

Tác phẩm của ông chủ yếu được viết bằng chữ Hán, song cũng có nhiều tập văn thơ phú viết bằng chữ Nôm. Trong thư viện Khoa học Trung ương còn lưu trữ một số sách của ông, được thống kê như sau:

- Kinh Sử Thi Tập (văn, sử), ký hiệu A.133

- Tập Đường Thuật Hoài (văn), A.2354

- Thám Hoa Văn Tập (văn), A.528

- Hưng Hóa Phú (văn, sử), A.1055

- Thư Trì Thi Tập (văn), tập thơ chữ Hán còn bản chép tay

- Cầu Đơ Tỉnh nhân đinh phong tục tổng sách (địa), A.173

- Đề từ một số sách như: Quốc triều Khoa bảng lục (tự), A.37 và Lễ trai văn tập (tự), A.1020

Văn thơ của ông chưa được phổ biến và ngày càng có ít người biết vì sách được lưu giữ trong thư viện đều là chữ Nôm và chữ Hán. Những bài đã được phiên dịch ra hoặc phiên âm nhiều người biết như bài phú Hương Sơn phong cảnh, bài Vịnh con cua, bài Đề ở lăng Đinh Tiên Hoàng trên núi Mã Yên - Mã Yên Sơn Lăng và khoảng hơn một chục bài vịnh về Hồ Tây và Hà Nội chỉ là một phần rất nhỏ trong toàn tập thơ văn của ông.

Ông có đôi câu đối hào hùng khí phách đề trước cửa đền Kiếp Bạc thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

Vạn Kiếp hữu sơn giai kiếm khí
萬 劫 有 山 皆 劍 氣

Lục Đầu vô thủy bất thu thanh
六 頭 無 水 不 秋 聲

Tạm dịch nghĩa là:

Núi Vạn Kiếp đâu đâu cũng có tiếng gươm đao

Sông Lục Đầu không ngọn sóng nào không có tiếng trống trận

Cũng có bản dịch là:

Vạn Kiếp núi lồng hình kiếm dựng

Lục Đầu vang dậy tiếng quân reo

hay

Vạn Kiếp núi cao hơi kiếm tỏa

Lục Đầu nước chảy tiếng thu vang

Chữ thu trong vế đối thứ hai của ông đã gây ra tranh luận từ nhiều năm sau này về ẩn ý của chữ đó, tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có giải đáp thỏa đáng.

Trong thời gian làm báo Đồng Văn (Đồng Văn Quán), bài phú Lê triều tiến sĩ đề danh bi của ông được các báo Trung Hoa thời đó ngợi khen là văn chương lỗi lạc và uyên bác.

Ghi danh

Tại Hà Nội, tên của ông đã từng được đặt cho một con phố trong giai đoạn 1945-1964 (thời Pháp thuộc gọi là Voie 104), thuộc Khu 1, gần Ngũ Xã, nay là phố Lạc Chính, Hà Nội. Tại Sài Gòn, từ thời Pháp thuộc đến năm 1975, tên của ông cũng được đặt cho một con phố nằm dọc Kênh Ngang số 3 nối từ Kênh Đôi sang Rạch Lò Gốm (thuộc quận 6), nay là phố Bình Đức, Tp. Hồ Chí Minh.

Ngày 14/7/2010, HĐND Hà Nội thông qua việc đổi tên phố và đặt tên phố mới ở một số quận, huyện. Trong đó, đáng lưu ý là việc thông qua đổi tên đường Trung Yên 1 (thuộc khu đô thị Trung Yên - do Ban quản lý khu đô thị tự đặt) thành đường Vũ Phạm Hàm. Đường Vũ Phạm Hàm (dài 750 mét, có hai đoạn bị cắt bởi ngã tư) vốn được đề xuất đặt tên gồm hai danh nhân là Nguyễn Trung Ngạn và Vũ Phạm Hàm.

Theo Nghị quyết số 08/2010/NQ-HĐND của HĐND Thành phố Hà Nội, đường Vũ Phạm Hàm kéo dài từ ngã tư giao với phố Nguyễn Khang, nối với cầu 361 ra đường Láng đến ngã tư giao với đường Trung Kính, nối với đường vào khu đô thị Nam Trung Yên đi ra Phạm Hùng, rộng 30m, dài 750m.

Bia Tiến sĩ khắc tên ông được đặt tại Văn Thánh, Huế.

Giai thoại

Thời ấy ở Hà Nam có một ông công sứ Pháp tuổi còn trẻ mà đã giỏi tiếng Việt, không chỉ giỏi tiếng Việt, ông ta còn đọc được cả bia chữ Hán, thơ văn chữ Hán. Vài năm một lần các quan chức Pháp sang cai trị ở ta đều phải dự một lần khảo hạch tiếng Việt, ai qua được thì được đặc cách lên lương sớm. Cái mẹo này khuyến khích người ta chịu khó học, nhiều ông đâm thua thiệt nhưng lắm ông mừng vì lương có cơ lên vùn vụt. Như viên công sứ Hà Nam chẳng hạn. Nhưng giỏi quá dễ kiêu, một hôm ông ta thở dài bảo, không biết năm nay tìm ai để khảo giám tôi đây. Vừa hay cũng là dịp có cụ Vũ Phạm Hàm từ bên Hải Dương thuyên chuyển về đất Hà Nam làm đốc học. Chuyện ấy đến tai ông cụ. Cuối năm ông cụ được mời đứng ra làm người hỏi thi tiếng Việt cho quan công sứ, gặp nhau ông cụ chỉ nói, quan lớn là người nổi tiếng, khắp Bắc kỳ này ai chả biết học lực tiếng Việt của quan lớn, bây giờ tôi không đòi quan lớn phải dùng đến bút mực làm gì, chúng ta chỉ cần nói chuyện, tôi sẽ hỏi quan lớn một câu ngắn, quan lớn cũng trả lời bằng một câu ngắn thế là đủ, mà tôi cấm quan lớn không được hỏi lại, hỏi lại là quan lớn trượt, quan lớn có bằng lòng không? Quan lớn nghe thế thì bằng lòng quá, ông già này xem ra rất biết điều. ông già dõng dạc hỏi, xin quan lớn cho biết trong tiếng Việt em gái mẹ gọi là gì? Thì trong tiếng Việt em gái mẹ gọi là dì. Ông công sứ trả lời tắp lự. Nhưng cũng vì là người giỏi tiếng Việt cho nên chỉ vừa thoáng thấy cụ Hàm cười là ông ta chợt vỡ lẽ, mình trượt mất rồi, ông già này bẫy mình mất rồi. Câu trả lời cũng có thể xem là một câu hỏi lại. Về tới dinh, nhìn thấy bà đầm thì ông hoảng thật sự, với ông miếng đòn này đâu có sá gì, nhưng với bà ấy thì lại là chuyện trời sập, còn ghê gớm hơn cả một cuộc chiến tranh.

Bà công sứ vội vã tìm đến nhà riêng cụ đốc học. Đợi bà lau nước mắt kể lể xong ông cụ mới chậm rãi bảo, phải để ông nhà hỏng thi tôi cũng lấy làm tiếc như bà, có một người Pháp yêu tiếng Việt như ông nhà sao tôi lại không quý. Giờ tôi ra cho bà một điều kiện nho nhỏ, bà làm được thì xem như ông nhà đỗ. Tôi về đây nghe dân tình xì xào là mỗi lần bà ra chợ, qua dãy hàng bún mắm tôm bà đều bịt mũi nhăn mặt tỏ vẻ khó chịu, có phải vậy không? Vậy bà làm sao thì làm. Bà công sứ vui vẻ ra ngay chợ, vui vẻ sà vào hàng bún mắm tôm, chuyện trò rôm rả thân tình. Rồi bà yêu cầu ông chồng phải đến mời bằng được cụ đốc học tới thăm nhà mình một buổi. Ông cụ nhận lời. Vợ chồng công sứ hôm ấy mời ông cụ ở lại cùng họ dùng bữa trưa, chỉ có bún lá và mắm tôm. Suốt bữa bà đầm lấy làm sung sướng với món đặc sản đó. Năm ấy tai qua nạn khỏi, quan công sứ vẫn đỗ, vẫn lên lương như thường. Chẳng qua cũng chỉ là một sự nhắc nhở nhẹ nhau vậy thôi.

Khi ở Hải Dương, viên công sứ Pháp hồi ấy thích chơi hoành phi, câu đối, vốn biết ông là bậc danh nho mới xin một bức làm kỷ niệm. Ông cho hắn bốn chữ Ôn kỳ như ngọc. Chữ Kinh thi, thiên Tần phong: ngôn niệm quân tử ôn kỳ như ngọc. Ý nói: mến người quân tử ôn hòa như ngọc quý. Chủ tâm ông Thám cốt lấy điển Tần phong là thơ khen người rợ phương Tây để tặng công sứ người Pháp. Lập ý thật thâm thúy, ám chỉ Pháp chẳng qua là mọi rợ . Công sứ Pháp tất nhiên là chẳng hiểu gì, trịnh trọng treo bức hoành giữa nhà khách.

Chú giải

Liên kết ngoài

Tên đường phố, làng xã Hà Nội thế kỷ 19-20 qua những lần thay đổi
Vũ Phạm Hàm với Tập Đường thuật hoài (Tạp chí Hán Nôm, Số 1 (74) 2006; Tr.35-47)
Nghị quyết số 08/2010/NQ-HĐND của Hội đồng Nhân dân Tp. Hà Nội

Người Hà Tây
Quan lại nhà Nguyễn
Nhà thơ Việt Nam
Thám hoa Việt Nam
Nhà giáo Việt Nam
Tam nguyên Việt Nam


title: QGIS

text:
Quantum GIS, hay còn gọi là QGIS là phần mềm tự do về hệ thống thông tin địa lý. Tính năng chính của QGIS là thao tác trên các lớp bản đồ có dạng véc-tơ.

Lịch sử
Dự án QGIS được khởi đầu vào tháng 5, 2002. Ý tưởng được hình thành vào tháng 2 năm đó khi Gary Sherman tìm kiếm một phần mềm xem file GIS chạy trên Linux, phải đủ nhanh và hỗ trợ nhiều định dạng. Cùng với mối quan tâm viết một ứng dụng GIS, phần mềm đã được xây dựng. Tháng 6 năm 2002, dự án được đăng ký tại SourceForge.

Phiên bản mới nhất của QGIS có tên là Hannover.

Tính năng
 Qgis có thể đọc được nhiều dạng dữ liệu: các lớp bản đồ tạo bởi ArcView, MapInfo và GRASS, các bảng thông tin tạo bởi PostgreSQL (thông qua PostGIS).
 Số hóa bản đồ và các công cụ kết nối với GPS.
 Các tính năng biên tập bản đồ, tạo lưới kinh vĩ độ, chèn thang tỉ lệ, mũi tên chỉ hướng bắc...
 Phân tích không gian nhờ PostGIS hoặc kết nối với GRASS.
 Thay đổi các tính năng thông qua cơ chế plug-in.

Giao diện của QGIS được xây dựng trên cơ sở là bộ Qt.

Mặc dù QGIS là phần mềm nguồn mở nhưng người dùng vẫn có thể đăng ký dịch vụ hỗ trợ kĩ thuật

Tham khảo

Phần mềm kĩ thuật
Phần mềm tự do
GIS


title: Ruillé-sur-Loir

text:
Ruillé-sur-Loir là một xã thuộc tỉnh Sarthe, trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 39,48 km2. Xã có nhà thờ thời Phục Hưng.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Longitarsus chitwana

text:
Longitarsus chitwana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Bãi Dứa

text:
Bãi Dứa là một bãi biển tại thành phố Vũng Tàu. Đây là một bãi biển đẹp và hoang sơ, nước biển và bãi cát sạch và ít có sóng to, có nhiều bãi đá đẹp. Bãi Dứa nằm bên cạnh con đường ven biển Vũng Tàu (có 3 tên gọi tùy theo từng đoạn: Trần Phú, Quang Trung và Thùy Vân). Khu vực gần Bãi Dứa có các cơ sở lưu trú và nhà hàng. Đây là một trong các bãi biển chính của Vũng Tàu (Bãi Trước, Bãi Sau, Bãi Dâu). Cùng với những bãi tắm khác của Vũng Tàu, Bãi Dứa là một nơi du khách đến từ khu vực Đông Nam Bộ cũng như cả nước và quốc tế.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bãi Dứa (Vũng Tàu): Êm đềm và lãng mạn trên báo Thanh Niên

Vũng Tàu
Dứa
Du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu


title: Đông Falkland

text:
Đông Falkland là đảo lớn nhất, là một trong hai đảo chính (đảo kia là Tây Falkland) thuộc quần đảo Falkland ở nam Đại Tây Dương, một lãnh thổ hải ngoại của Vương quốc Anh nhưng Argentina cũng tuyên bố chủ quyền. Đông Falkland có tổng diện tích . Phần lớn dân số quần đảo Fakland sinh sống ở Đông Falkland, phần lớn họ sinh sống ở nửa bắc của đảo. Eo đất nối một nửa phía nam của hòn đảo, (Lafonia) nửa phía bắc là nơi đã diễn ra trận Goose Green trong Chiến tranh Falklands.
Phần phía bắc của đảo là đồi núi, cắt ngang bởi một dãy núi lởm chởm, các đỉnh cao Wickham, chạy về phía đông và phía tây, và vươn lên ở một số nơi lên một tầm cao hơn .. Điểm cao nhất, và điểm cao nhất trong nhóm toàn bộ hòn đảo, là núi Usborne, cao ở Wickham Heights. Phần còn lại của hòn đảo này bao gồm chủ yếu của mặt đất thấp nhấp nhô, một hỗn hợp của đồng cỏ và morass, với các hồ nước ngọt nông trên núi, và các dòng suối nhỏ chạy trong các thung lũng. Địa chất chủ yếu là đá sa thạch với một số thạch anh và đá phiến, và đất thường nghèo và tạo ra axit. Hai vịnh hẹp nhỏ, Berkeley Sound và Port William, chạy vào đất ở cực đông bắc của hòn đảo.
Hòn đảo này là gần như chia đôi bởi hai vịnh hẹp sâu, Choiseul Sound và Brenton Loch-Grantham Sound rời phần phía bắc và Lafonia ở phía nam, kết nối chỉ bằng một eo đất rộng dưới 1,5 dặm (2,4 km). Hòn đảo này có nhiều vịnh nhỏ, các cửa hút gió và mũi.

Tham khảo

Quần đảo Falkland


title: Cobitis ohridana

text:
Cobitis ohridana là một loài cá vây tia trong họ (Cobitidae). Nó chỉ được tìm thấy ở Albania, Cộng hòa Macedonia và Montenegro. This fish was long believed to be part of the widespread Spined Loach (C. taenia).
Môi trường sinh sống tự nhiên của chúng là hồ Ohrid và hồ Scutari, và lưu vực sông Drim và sông Morača kế cận.

Cước chú

Chú thích

  (2008): Cobitis species. Version of 2008-MAY-03. Truy cập 2008-AUG-15.
  (2008): The molecular diversity of adriatic spined loaches (Teleostei, Cobitidae). Mol. Phylogenet. Evol. 46(1): 382–390. (HTML abstract)

Cobitis


title: Telebasis dominicana

text:
Telebasis dominicana là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Telebasis dominicana is in 1857 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Selys in Sagra.

Chú thích

Tham khảo

Telebasis


title: Arene cruentata

text:
Arene cruentata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Areneidae.

Miêu tả

Phân bố
Loài này thường gặp ở Florida, Vịnh Mexico và Biển Caribe.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Malacolog info

Arene


title: Tam minh

text:
Tam minh là trí tuệ của một vị đã chứng Thánh Quả A La Hán. Sau khi tịnh chỉ hơi thở, nhập Tứ thiền thì người đó hướng tâm đến Tam minh. Tam minh là thành tựu cuối cùng của bậc đã chứng Thánh Quả A La Hán. Khi đã có Tam minh thì người đó đã hoàn tất việc tu tập của mình: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa” (trích Trung Bộ Kinh).

Túc mạng minh: tuệ giác sáng suốt biết rõ các kiếp sống đã qua của mình và của tất cả chúng sinh.
Thiên nhãn minh: tuệ giác sáng suốt biết rõ các kiếp sống tương lai của mình và của tất cả chúng sinh diễn biến sinh diệt như thế nào.
Lậu tận minh: tuệ giác sáng suốt nhận biết nguồn gốc sinh ra lậu hoặc, phiền não và đau khổ và các pháp giúp đoạn trừ lậu hoặc, phiền não và đau khổ của mình và của tất cả chúng sinh để giải thoát.

Tam minh xuất hiện cùng với Lục thông.

Tham khảo

Phật giáo


title: Chabria furthi

text:
Chabria furthi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Chabria


title: Bhandara

text:
Bhandara là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Bhandara thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Bhandara có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 244 mét (800 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bhandara có dân số 85.034 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Bhandara có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 75%. Tại Bhandara, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Octhispa decepta

text:
Octhispa decepta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Octhispa


title: Nicotin

text:
Nicotin là một ancaloit tìm thấy trong các cây họ Cà (Solanaceae), chủ yếu trong cây thuốc lá, và với số lượng nhỏ trong cà chua, khoai tây, cà tím và ớt chuông. Ancaloit nicotin cũng được tìm thấy trong lá của cây coca. Nicotin chiếm 0,6 đến 3% trọng lượng cây thuốc lá khô, và có từ 2–7 µg/kg trong nhiều loài thực vật ăn được. Nicotin được tổng hợp sinh học thực hiện từ gốc và tích luỹ trên lá. Nó là một chất độc thần kinh rất mạnh với ảnh hưởng rõ rệt đến các loài côn trùng; do vậy trong quá khứ nicotin được sử dụng rộng rãi như là một loại thuốc trừ sâu, và hiện tại các phái sinh của nicotin như imidacloprid tiếp tục được sử dụng rộng rãi.

Với liều lượng nhỏ hơn (trung bình một điếu thuốc tẩm một lượng khoảng 1 mg nicotin), chất này hoạt động như một chất kích thích cho các động vật có vú và là một trong những nhân tố chính chịu trách nhiệm cho việc lệ thuộc vào việc hút thuốc lá. Với liều lương cao (30–60 mg) có thể gây tử vong. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, "Nghiện nicotin đã và đang là những thói nghiện ngập khó bỏ nhất"

Lịch sử và tên gọi
Nicotin được đặt tên theo cây thuốc lá Nicotiana tabacum, mà đến lượt nó lại được đặt tên theo tên của Jean Nicot, một đại sứ người Pháp. Ông đã gửi thuốc lá và hạt của nó từ Bồ Đào Nha tới Paris vào năm 1550 và cổ vũ cho các ứng dụng y tế của nó. Nicotin được các nhà hoá học người Đức, Posselt & Reimann chiết xuất từ cây thuốc lá vào năm 1828. Công thức hoá học của nicotin được Melsen miêu tả vào năm 1843, cấu trúc của nó được Adolf Pinner và Richard Wolffenstein phát hiện năm 1893. và được Pictet và A. Rotschy tổng hợp đầu tiên năm 1904.

Làm thuốc diệt côn trùng
Thuốc lá được du nhập vào châu Âu vào năm 1559, và vào cuối thế kỷ 17, nó không chỉ dùng để hút mà còn cùng làm thuốc diệt côn trùng. Sau chiến tranh thế giới thứ 2, hơn 2.500 tấn thuốc diệt côn trùng nicotin (chất thải từ công nghiệp thuốc lá) đã được sử dụng trên toàn cầu, nhưng đến thập niên 1980 việc sử dụng thuốc diệt côn trùng nicotin đã giảm xuống dưới 200 tấn. Sự sụt giảm này là do đã có những loại thuốc diệt côn trùng khác rẻ hơn và ít độc hại hơn đối với những động vật có vú.

Hiện tại, nicotin, thậm chí là các sản phẩm từ bụi thuốc lá, là một loại thuốc trừ sâu bị cấm sử dụng trong ngành trồng trọt hữu cơ. Nicotin hiện được xếp vào danh mục các chất cấm sử dụng của Organic Materials Review Institute:

Tình trạng: Cấm
Loại: Côn trùng gây hại mùa màng, cỏ dại, và kiểm soát dịch bệnh
Nguồn gốc: Phi tổng hợp
Miêu tả: NOP Rule: 205.602(i)

Nicotin sulfat được bán để dùng làm thuốc trừ sâu có nhãn "NGUY HIỂM," ám chỉ độc tính cao của nó.

Tác dụng phụ
Nicotin làm tăng huyết áp và nhịp tim ở người. Nicotin cũng có thể gây ra khả năng xơ vữa (atherogenic genes) tế bào nội mô động mạch vành ở người. Tổn thương vi mạch có thể xảy ra do tác động của nó lên các thụ thể nicotinic acetylcholine (nAChRs).

Một nghiên cứu trên chuột cho thấy rằng việc tiếp xúc với nicotin làm mất ảnh hưởng bảo vệ và có lợi của estrogen lên hồi hải mã, một khu vực nhạy cảm với estrogen của não liên quan đến việc hình thành và duy trì trí nhớ.

Thành phần hoá học
Nicotine là một chất hút ẩm, không màu đến màu nâu vàng, chất lỏng nhờn, dễ hòa tan trong rượu, ether hoặc dầu nhẹ. Nó có thể trộn với nước ở dạng base amin trung tính trong khoảng từ 60 °C đến 210 °C. Nó là một base nitơ lưỡng cực, có Kb1 = 1 × 10⁻⁶, Kb2 = 1 × 10⁻¹¹. [124] Nó dễ dàng tạo thành muối amoni với các axit thường ở dạng rắn và tan trong nước. Điểm chớp cháy của nó là 95 °C và nhiệt độ tự bốc cháy của nó là 244 °C. [125] Nicotine dễ bay hơi (áp suất hơi 5,5 ㎩ ở 25oC) [124] Khi tiếp xúc với ánh sáng cực tím hoặc các chất oxy hóa khác nhau, nicotine được chuyển thành oxit nicotine, axit nicotinic (niacin, vitamin B3) và methylamine. [126]

Nicotine có hoạt tính quang học, có hai dạng enantiomeric. Dạng nicotine xuất hiện tự nhiên là levorotatory với một vòng quay cụ thể là [α] D = -166.4 ° ((-) - nicotine). Dạng dextrorotatory, (+) - nicotine ít hoạt động hơn về mặt sinh lý so với (-) - nicotine. (-) - nicotine độc hơn (+) - nicotine. [127] Các muối của (+) - nicotine thường là dextrorotatory; sự chuyển đổi giữa levorotatory và dextrorotatory sau khi proton hóa là phổ biến giữa các alcaloid. [126] Các muối hydrochloride và sulfate trở nên không hoạt động về mặt quang học nếu được đun nóng trong bình kín trên 180 °C. [126] Anabasine là một đồng phân cấu trúc của nicotine, vì cả hai hợp chất có công thức phân tử C10H14N2.

Cấu trúc của nicotine proton (trái) và cấu trúc của benzoate đối kháng (phải). Sự kết hợp này được sử dụng trong một số sản phẩm vaping để tăng lượng nicotine vào phổi.
Thuốc lá điện tử Pod mod sử dụng nicotine dưới dạng nicotine được proton hóa, thay vì nicotine tự do được tìm thấy ở các thế hệ trước. [128]https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/28/Nicotine_benzoate.jpg

Tính chất dược học

Dược động học
Khi nicotin được đưa vào cơ thể, nó được vận chuyển nhanh thông qua đường máu và có thể vượt qua hàng rào máu-não. Kể từ khi hít vào nicotine mất 10-20 giây để chạy tới não. Thời gian bán thải của nicotin trong cơ thể vào khoảng 2 giờ. Lượng nicotin hít vào cùng với khói thuốc là một phần nhỏ dung lượng chất này có trên lá của cây thuốc lá (hầu hết chất này bị cháy hết khi đốt thuốc). Lượng nicotin ngấm vào cơ thể thông qua việc hút thuốc phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại thuốc lá, việc có hít khói vào phổi hay không, và có đầu lọc hay không. Khi nhai thuốc lá, với việc để lá thuốc giữa môi và lợi, lượng thuốc ngấm vào cơ thể có xu hướng cao hơn nhiều so với việc hút thuốc. Nicotin bị chuyển hóa ở gan bởi enzym cytochrome P450(chủ yếu là CYP2A6, và cũng có CYP2B6). Cotinin là một trong các chất chuyển hóa chính từ nicotin.

Các chất chuyển hóa chính khác gồm nicotine N'''-oxide, nornicotine, nicotine isomethonium ion, 2-hydroxynicotine và nicotine glucuronide. Trong một số điều kiện. các chất khác có thể được tạo thành như myosmine.

Glucuronide hóa và sự trao đổi chất oxy hóa của nicotine thành cotinine đều bị ức chế bởi tinh dầu bạc hà (menthol), một chất được cho thêm vào thuốc lá để làm tăng thời gian bán thải của nicotine trong cơ thể''.

Dược động lực học

Quá liều

Một người không thể sử dụng quá liều nicotine khi hút thuốc một mình. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) tuyên bố vào năm 2013 rằng không có mối quan tâm an toàn đáng kể nào liên quan đến việc sử dụng nhiều hơn một hình thức trị liệu thay thế nicotine không kê đơn (OTC) cùng một lúc, hoặc sử dụng OTC NRT tại cùng thời điểm với một sản phẩm chứa nicotine khác, như thuốc lá. [92] Liều gây chết trung bình của nicotine ở người chưa được biết. [33] [20] Tuy nhiên, nicotine có độc tính tương đối cao so với nhiều loại ancaloit khác như caffeine, có LD50 là 127 mg / kg khi dùng cho chuột. [93] Ở liều đủ cao, nó có liên quan đến ngộ độc nicotine, [30], trong khi phổ biến ở trẻ em (trong đó mức độ độc và gây chết người xảy ra ở liều thấp hơn trên mỗi kg trọng lượng cơ thể [29]) hiếm khi dẫn đến bệnh tật hoặc tử vong đáng kể. [ 31]

Các triệu chứng ban đầu của quá liều nicotine thường bao gồm buồn nôn, nôn, tiêu chảy, quá mẫn, đau bụng, nhịp tim nhanh (tăng nhịp tim nhanh), tăng huyết áp (huyết áp cao), thở nhanh (thở nhanh), nhức đầu, chóng mặt, xanh xao (da nhợt nhạt), rối loạn thính giác hoặc thị giác, và mồ hôi, ngay sau đó là nhịp tim chậm rõ rệt (nhịp tim chậm), nhịp tim chậm (thở chậm) và hạ huyết áp (huyết áp thấp). [31] Kích thích hô hấp (tức là thở nhanh) là một trong những dấu hiệu chính của ngộ độc nicotine. [31] Ở liều đủ cao, buồn ngủ (buồn ngủ hoặc buồn ngủ), nhầm lẫn, ngất (mất ý thức do ngất), khó thở, yếu cơ, co giật và hôn mê có thể xảy ra. [5] [31] Ngộ độc nicotine gây tử vong nhanh chóng gây co giật và tử vong - có thể xảy ra trong vòng vài phút - được cho là do tê liệt hô hấp. [31]

Ứng dụng khác
Nicotine có thể được chuyển đổi thành ammoniac thông qua quá trình hydrodenitrogenation( khử nitơ bằng hydro)
 Đầu tiên, nicotine được hydro hoá tạo ra hexahydronicotine: C10H14N2 + 3H2  -> C10H20N2 (Ni, to, p)
 Sau đó, hexahydronicotine được chuyển hoá thành N,N'-Dimethyl-1,8-octanediamine: C10H20N2 + 2H2  ->   H3CNH(CH2)8NHCH3 (Co/Ni/MoS2 on alumina, to, p)
 Kế tiếp, lại hydro hoá thu được octane, ammonia, methane : H3CNH(CH2)8NHCH3 + 4H2 -> 2NH3 + 2CH4 + nC8H18 (Co/Ni/MoS2 on alumina, to, p)

Tham khảo

Tham khảo thêm
 Guardian article: "Nicotine could soon be rehabilitated as a treatment for schizophrenia, Alzheimer's and Parkinson's diseases, as well as hyperactivity disorders."
 Nicotine Therapy for ADNFLE: "Nicotine as an antiepileptic agent in ADNFLE: An n-of-one study"
 Minna, John D.: "Nicotine exposure and bronchial epithelial cell nicotinic acetylcholine receptor expression in the pathogenesis of lung cancer"
 Fallon, J.H., et al. (2005) Gender: A major determinant of brain response to nicotine. International Journal of Neuropharmacology. 8:1-10.
 West, Kip A., et al.: "Rapid Akt activation by nicotine and a tobacco carcinogen modulates the phenotype of normal human airway epithelial cells"
 National Institute on Drug Abuse
 Powledge TM (2004) Nicotine as therapy. PLoS Biol 2(11): e404.:
 Erowid information on tobacco

Liên kết ngoài

Description of nicotine mechanisms
Erowid Nicotine Vault: Nicotine Material Safety Data Sheet

CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

Alkaloit
Tai biến sức khỏe
Pyridine
Nitrogen heterocycles
Nicotinic agonists
Chất kích thích
Thuốc lá
Thuốc trừ sâu thực vật
Nghiện
Bài cơ bản dài trung bình
Độc tố thần kinh


title: Montendre

text:
Montendre là một xã ở tỉnh Charente-Maritime thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Charente-Maritime


title: Hemigraphiphora

text:
Hemigraphiphora là một chi bướm đêm đơn loài thuộc họ Noctuidae. Trong bài này nó tạm được coi là tách biệt với chi Xestia, mặc dù có quan hệ rất gần gũi. Do chỉ có một loài H. plebeia, các loài có họ hàng với nó chưa được giải quyết và do đó việc xác định vị trí của chi phụ thuộc vào việc xử lý chi Xestia như thế nào.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Hemigraphiphora at funet

Noctuidae
Noctuinae


title: Bắc Tề thư

text:
Bắc Tề thư (chữ Hán giản thể: 北齐书; phồn thể: 北斉書) là một sách lịch sử theo thể kỷ truyện trong 24 sách lịch sử Trung Quốc (Nhị thập tứ sử) do Lý Bách Dược đời Đường viết và biên soạn vào năm Trinh Quán thứ 3 (năm 629), đến năm Trinh Quán thứ 10 (năm 636) thì hoàn thành.

Tổng cộng có 50 quyển, bao gồm Bản kỷ 8 quyển, Liệt truyện 42 quyển, không có Chí, Biểu, sách ghi chép lịch sử hưng thịnh và suy vong của Đông Ngụy và Bắc Tề thời Nam Bắc Triều.

Cha Lý Bách Dược là Lý Đức Lâm, có viết bộ sử với tên gọi Bắc Tề sử gồm 27 quyển, đến thời Tùy viết được 38 thiên thì không may lâm bệnh qua đời, Lý Bách Dược căn cứ theo sách của cha và tham khảo thêm cuốn Bắc Tề chí của Vương Thiệu mà hoàn thành bộ chính sử Bắc Tề thư, sách không có phần truyện về các nước ở bên ngoài Trung Quốc.

Số lượng văn bản trong sách của Lý Bách Dược hiện chỉ còn 18 quyển, các quyển 4, 13, 16-25, 41-45, 50 đến nay đều bị thất lạc, người đời sau lấy từ bộ Bắc sử mà bổ sung thêm vào, tên gốc ban đầu của sách là Tề thư sau đến đời Tống nhằm phân biệt bộ Nam Tề thư của Tiêu Tử Hiển nên đổi tên thành Bắc Tề thư.

Theo Lưu Tri Kỷ trong Sử thông, thì ông cho rằng Bắc Tề thư có phần kém cỏi hơn Bắc Tề chí của Vương Thiệu và Quan Đông phong tục truyện của Tống Hiếu Vương, bộ chính sử này đa phần không được giới sử học đánh giá cao.

Mục lục

Đế kỷ
 Đế kỷ 1 - Thần Vũ Đế thượng
 Đế kỷ 2 - Thần Vũ Đế hạ
 Đế kỷ 3 - Văn Tương Đế
 Đế kỷ 4 - Văn Tuyên Đế
 Đế kỷ 5 - Phế Đế
 Đế kỷ 6 - Hiếu Chiêu Đế
 Đế kỷ 7 - Vũ Thành Đế
 Đế kỷ 8 - Hậu Chủ, Ấu Chủ

Liệt truyện
 Liệt truyện 1 - Thần Vũ Lâu hậu, Văn Tương Nguyên hậu, Văn Tuyên Lý hậu, Hiếu Chiêu Nguyên hậu, Vũ Thành Hồ Hậu, Hậu Chủ Hộc Luật hậu, Hồ hậu, Mục hậu truyện
 Liệt truyện 2 - Cao Tổ thập nhất vương truyện - Vĩnh An Giản Bình Vương Tuấn, Bình Dương Tĩnh Dực Vương Yêm, Bành Thành Cảnh Tư Vương Du, Thượng Đảng Cương Túc Vương Hoán, Tương Thành Cảnh Vương Dục, Nhâm Thành Vương Giai, Cao Dương Khang Mục Vương Thực, Bác Lăng Văn Giản Vương Tế, Hoa Sơn Vương Ngưng, Phùng Dực Vương Nhuận, Hán Dương Kính Hoài Vương Hiệp
 Liệt truyện 3 - Văn Tương lục vương truyện - Hà Nam Khang Thư Vương Hiếu Du, Quảng Ninh Vương Hiếu Hành, Hà Gian Vương Hiếu Uyển, Lan Lăng Vũ Vương Hiếu Quán, An Đức Vương Duyên Tông, Ngư Dương Vương Thiệu Tín
 Liệt truyện 4 - Văn Tuyên tứ vương, Hiếu Chiêu lục vương, Vũ Thành thập nhị vương, Hậu Chủ ngũ nam truyện
 Liệt truyện 5 - Triệu Quận Vương Sâm, Thanh Hà Vương Nhạc truyện
 Liệt truyện 6 - Quảng Bình Công Thịnh, Dương Châu Công Vĩnh Nhạc, Tương Nhạc Vương Hiển Quốc, Thượng Lạc Vương Tư Tông, Bình Tần Vương Quy Ngạn, Vũ Hưng Vương Phổ, Trường Nhạc Thái Thủ Linh Sơn truyện
 Liệt truyện 7 - Đậu Thái, Úy Cảnh, Lâu Chiêu, Xá Địch Kiền, Hàn Quỹ, Phan Nhạc truyện
 Liệt truyện 8 - Đoạn Vinh truyện
 Liệt truyện 9 - Hộc Luật Kim truyện
 Liệt truyện 10 - Tôn Đằng, Cao Long Chi, Tư Mã Tử Như truyện
 Liệt truyện 11 - Hạ Bạt Duẫn, Sái Tuấn, Hàn Hiền, Úy Trường Mệnh, Vương Hoài, Lưu Quý, Nhâm Duyên Kính, Mạc Đa Lâu Thải Văn, Cao Thị Quý, Xá Địch Hồi Lạc, Xá Địch Thịnh, Tiết Cô Duyên, Trương Bảo Lạc, Hầu Mạc Trần Tương truyện
 Liệt truyện 12 - Trương Quỳnh, Hộc Luật Khương Cử, Nghiêu Hùng, Tống Hiển, Vương Tắc, Mộ Dung Thiệu Tông, Tiết Tu Nghĩa, Sất Liệt Bình, Bộ Đại Hãn Tát, Mộ Dung Nghiễm truyện
 Liệt truyện 13 - Cao Kiền, Phong Long Chi truyện
 Liệt truyện 14 - Lý Nguyên Trung, Lư Văn Vỹ, Lý Nghĩa Thâm truyện
 Liệt truyện 15 - Ngụy Lan Căn, Thôi Thuân truyện
 Liệt truyện 16 - Tôn Khiên, Trần Nguyên Khang, Đỗ Bật truyện
 Liệt truyện 17 - Trương Toản, Trương Lượng, Trương Diệu, Triệu Khởi, Từ Viễn, Vương Tuấn, Vương Hoành truyện
 Liệt truyện 18 - Tiết Thúc, Kính Hiển Tuấn, Bình Giám truyện
 Liệt truyện 19 - Vạn Sỹ Phổ, Khả Chu Hồn Nguyên, Lưu Phong, Phá Lục Hàn Thường, Kim Tộ, Vy Tử Xán truyện
 Liệt truyện 20 - Nguyên Thản, Nguyên Bân, Nguyên Hiếu Hữu, Nguyên Huy Nghiệp, Nguyên Bật, Nguyên Thiều truyện
 Liệt truyện 21 - Lý Hồn, Lý Dư, Trịnh Thuật Tổ truyện
 Liệt truyện 22 - Thôi Xiêm, Cao Đức Chính, Thôi Ngang truyện
 Liệt truyện 23 - Vương Hân truyện
 Liệt truyện 24 - Lục Pháp Hòa, Vương Lâm truyện
 Liệt truyện 25 - Tiêu Minh, Tiêu Chi, Tiêu Thối, Tiêu Phóng, Từ Chi Tài truyện
 Liệt truyện 26 - Dương Âm truyện
 Liệt truyện 27 - Bùi Nhượng Chi, Hoàng Phủ Hòa, Lý Cấu, Trương Yến Chi, Lục Ngang, Vương Tùng Niên, Lưu Y truyện
 Liệt truyện 28 - Hình Thiệu truyện
 Liệt truyện 29 - Ngụy Thâu truyện
 Liệt truyện 30 - Tân Thuật, Nguyên Văn Diêu, Triệu Ngạn Thâm truyện
 Liệt truyện 31 - Thôi Quý Thư, Tổ Đình truyện
 Liệt truyện 32 - Úy Cẩn, Phùng Tử Tông, Hách Liên Tử Duyệt, Đường Ung・Bạch Kiến truyện
 Liệt truyện 33 - Bạo Hiển, Bì Cảnh Hòa, Tiên Vu Thế Vinh, Kỳ Liên Mãnh, Nguyên Cảnh An, Độc Cô Vĩnh Nghiệp, Phó Phục, Cao Bảo Ninh truyện
 Liệt truyện 34 - Dương Phỉ, Lư Tiềm, Thôi Cật, Lư Thúc Vũ, Dương Hưu Chi, Viên Duật Tu truyện
 Liệt truyện 35 - Lý Trĩ Liêm, Phong Thuật, Hứa Hạ Đôn, Dương Liệt, Nguyên Bưu truyện
 Liệt truyện 36 Nho lâm truyện -
 Liệt truyện 37 Văn uyển truyện - Tổ Hồng Huân, Lý Quảng, Phàn Tốn, Lưu Địch, Tuân Sĩ Tốn, Nhan Chi Thôi
 Liệt truyện 38 Tuần lại truyện -
 Liệt truyện 39 Khốc lại truyện -
 Liệt truyện 40 Ngoại thích truyện - Triệu Mãnh, Lâu Duệ, Nhĩ Chu Văn Sướng, Trịnh Trọng Lễ, Lý Tổ Thăng, Nguyên Man
 Liệt truyện 41 Phương kỹ truyện -
 Liệt truyện 42 Ân hãnh truyện - Quách Tú, Hòa Sĩ Khai, Mục Đề Bà, Cao A Na Quăng, Hàn Phượng, Hàn Bảo Nghiệp

Xem thêm
Nhị thập tứ sử

Tham khảo

Liên kết ngoài

二十五史 (簡体中国語/繁体中国語)
北斉書全文：簡体字

Sách lịch sử
Các văn bản lịch sử Trung Quốc
Bắc Tề


title: Saint-Just-la-Pendue

text:
Saint-Just-la-Pendue là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjustlapendue


title: Lauwin-Planque

text:
Lauwin-Planque là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Lauwinplanque


title: 12478 Suzukiseiji

text:
12478 Suzukiseiji (1997 EX25) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 3 năm 1997 bởi T. Okuni ở Nanyo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12478 Suzukiseiji

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Stigmella kozlovi

text:
Stigmella kozlovi là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga.

Ấu trùng ăn probably Betula dahurica. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae và Opostegidae of the world

K


title: Dactylispa kunala

text:
Dactylispa kunala là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: ADODB

text:
ADODB có thể là:
ActiveX Data Objects, API của Microsoft dùng để truy cập dữ liệu
ADOdb, thư viện cơ sở dữ liệu ở mức trừu tượng dành cho PHP và Python

Tên viết tắt chữ cái đầu


title: Ello

text:
Ello là một đô thị trong tỉnh Lecco, trong vùng Lombardia của Ý, cự ly khoảng 40 km về phía đông bắc của Milan và khoảng 8 km về phía tây nam của Lecco. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.202 người và diện tích là 2,4 km².

Ello giáp các đô thị: Colle Brianza, Dolzago, Galbiate, Oggiono.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.ello.lc.it/

Đô thị tỉnh Lecco
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Cardiophorus hauseri

text:
Cardiophorus hauseri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Saint-Genest-de-Beauzon

text:
Saint-Genest-de-Beauzon  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Saintgenestdebeauzon


title: Jardinella coreena

text:
Jardinella coreena là một loài ốc nước ngọt cỡ nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Ponder, W.F. 1996. Jardinella coreena. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Jardinella
Động vật sắp nguy cấp Úc
Động vật đặc hữu Úc


title: Tetralobus mystacinus

text:
Tetralobus mystacinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Tetralobus


title: Konz

text:
Konz là một đô thị ở huyện Trier-Saaburg, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị Konz có diện tích 44,54 km². Konz nằm ở nơi hợp lưu của các sông Saar và Moselle, cự ly khoảng 8 km về phía tây nam Trier.

Konz là thủ phủ của Verbandsgemeinde ("đô thị tập thể") Konz. Các làng sau thuộc đô thị Konz:
Canet
Filzen
Hamm
Karthaus
Könen
Krettnach
Kommlingen
Niedermennig
Oberemmel
Obermennig
Roscheid

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website ở Konz

Xã và đô thị ở huyện Trier-Saarburg


title: Xylocopa amazonica

text:
Xylocopa amazonica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Enderlein mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1913


title: Anfo

text:
Anfo là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia của Italia. Anfo có diện tích 23 kilômét vuông, dân số 444 người.

Anfo giáp với Bagolino, Idro, Lavenone.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: 972

text:
Năm 972 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 972


title: Strumigenys formosensis

text:
Strumigenys formosensis là một loài kiến đặc hữu của Đài Loan.

Chú thích

Tham khảo

Strumigenys
Động vật được mô tả năm 1912
Động vật Đài Loan
Động vật đặc hữu Đài Loan
Động vật cánh màng châu Á
Côn trùng Đài Loan


title: Simushir

text:
Simushir(, ) là một hoang đảo núi lửa gần trung tâm của Quần đảo Kuril trong Biển Okhotsk ở tây bắc Thái Bình Dương. Tên của đảo xuất phát từ tiếng Ainu có nghĩa là "đảo dài".

Địa lý
Simushir là một đảo khá dài, gồm có các ngọn núi lửa. Chiều dài của đảo là  và chiều rộng là , diện tích khoảng . Ở cực bắc đảo là một hồ nước trên miệng núi lửa, Brouton Bay, độ sâu trung bình ven bờ chỉ là 2,5 mét, nhưng lên tớito 240 métở giữa hồ. Cạnh Brouton Bay là Urataman (, , với cao độ . Các núi lửa xa hơn về phía nam là:
 Prevo (, ; Shimushiro-Fuji, cao độ .
 Zavaritzki (, , Midori-kokaru-dake), cao độ ,
Milna (, , Shimushiro-dake, cao độ ,
 Goriaschaia Sopka (, ; Yakeyama}, cao độ

Tham khảo
Gorshkov, G. S. Volcanism and the Upper Mantle Investigations in the Kurile Island Arc. Monographs in geoscience. New York: Plenum Press, 1970. ISBN 0-306-30407-4
 Krasheninnikov, Stepan Petrovich, and James Greive. The History of Kamtschatka and the Kurilski Islands, with the Countries Adjacent. Chicago: Quadrangle Books, 1963.
 Rees, David. The Soviet Seizure of the Kuriles. New York: Praeger, 1985. ISBN 0-03-002552-4
 Takahashi, Hideki, and Masahiro Ōhara. Biodiversity and Biogeography of the Kuril Islands and Sakhalin. Bulletin of the Hokkaido University Museum, no. 2-. Sapporo, Japan: Hokkaido University Museum, 2004.

Liên kết ngoài
Prevo Peak on Global Volcanism Program
Zavaritzki Caldera on Global Volcanism Program
Milna on Global Volcanism Program
Oceandots.
Global Volcanism Program
Simushir submarine base
Russians Said to Have Built Submarine Base Near Japan - New York Times:REUTERS Published: ngày 24 tháng 10 năm 1982

Chú thích

Đảo Nga
Đảo Viễn Đông Nga
Đảo biển Okhotsk
Núi lửa dạng tầng Nga
Đảo không người ở Nga
Đảo không người ở Thái Bình Dương


title: Muhr am See

text:
Muhr am See là một đô thị ở huyện Weißenburg-Gunzenhausen, bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Jolarpet

text:
Jolarpet là một thị xã panchayat của quận Vellore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jolarpet có dân số 35.477 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Jolarpet có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Jolarpet, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Saint-Chamarand

text:
Saint-Chamarand là một xã thuộc tỉnh Lot tây nam Pháp. Xã có diện tích 13,09 km², dân số theo điều tra năm 1999 là 169 người. Khu vực này có độ cao trung bình 320 mét trên mực nước biển.
Sông Céou chảy theo hướng tây qua phía nam thị trấn.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintchamarand


title: Pitcairnia stevensonii

text:
Pitcairnia stevensonii là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Pitcairnia stevensonii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
stevensonii
Thực vật dễ tổn thương


title: Pseudohemiceras

text:
Pseudohemiceras là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 139 Juewa

text:
Juewa  (định danh hành tinh vi hình: 139 Juewa) là một tiểu hành tinh rất lớn và tối ở vành đai chính. Thành phần cấu tạo của nó dường như là cacbonat nguyên thủy. Tiểu hành tinh này cũng là tiểu hành tinh đầu tiên được phát hiện ở Bắc Kinh, Trung Quốc.

Ngày 10 tháng 10 năm 1874, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Canada James Craig Watson phát hiện tiểu hành tinh Juewa khi ông thực hiện quan sát tại Bắc Kinh, nhân chuyến đi sang đây để quan sát Sao Kim di chuyển ngang Mặt Trời. Watson đã mời Dịch Hân đặt tên cho tiểu hành tinh và Dịch Hân đã gọi nó là 瑞華, theo bính âm Hán ngữ hiện đại là ruìhuá, nhưng viết là "Juewa" theo cách viết quy ước thời đó. Tên đầy đủ của nó là 瑞華星, nghĩa đen là "Ngôi sao vận may của Trung quốc".

Kể từ năm 1988, các nhà quan sát đã báo cáo 8 sự kiện che khuất sao của Juewa.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Juewa
Thiên thể được quan sát bởi che khuất sao
18741010
Juewa
Tiểu hành tinh kiểu CP (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu X (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ormosia monticola

text:
Ormosia monticola là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Melanotus caoxiaolani

text:
Melanotus caoxiaolani là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Parascela

text:
Parascela là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1878 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Parascela castanea Tan in Tan & Wang, 1983
 Parascela tuberosa Tan & Wang, 1983

Chú thích

Tham khảo

Họ Ánh kim


title: Melanotus vignai

text:
Melanotus vignai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Sa Pa

text:
Sa Pa (hay còn được viết là Sapa) là một thị xã thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

Tên gọi
Tên gọi của thị xã xuất phát từ tên thị trấn Sa Pa cũ. Thị trấn này ra đời vào năm 1905, khi người Pháp phát hiện đây là địa điểm lý tưởng để xây dựng khu nghỉ mát và đã thực hiện. Tên "Sa Pả" là tên gọi của người dân vùng này xuất phát từ tiếng Quan thoại có nghĩa là "bãi cát" (Hán Việt: Sa Bá, 沙壩), người Pháp viết tên khu là "Chapa", vì âm "S" phát âm cứng gần như "Ch" trong tiếng Pháp và "S" trong tiếng Việt chuẩn.Nice Dấu tích còn lại của tên vùng là phường Sa Pả ngày nay. Cùng với các tên đó là loạt tên xã theo tiếng H'Mông như Lao Chải, San Sả Hồ, Sử Pán, Suối Thầu, Tả Giàng Phình,...

Vị trí địa lý
Thị xã Sa Pa nằm ở phía tây của tỉnh Lào Cai, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Lào Cai và huyện Bảo Thắng
Phía tây giáp huyện Tam Đường và huyện Tân Uyên thuộc tỉnh Lai Châu
Phía nam giáp huyện Văn Bàn
Phía bắc giáp huyện Bát Xát.

Dân cư

Theo thống kê năm 2019, thị xã Sa Pa có diện tích 681,37 km², dân số là 81.857 người, mật độ dân số đạt 120 người/km².

Đây là nơi sinh sống của dân cư 6 dân tộc Kinh, H'Mông, Dao đỏ, Tày, Giáy, Xá Phó. Tỉ lệ các dân tộc H'Mông chiếm 51,65%, Dao chiếm 23,04%, Kinh chiếm 17,91%, Tày chiếm 4,74%, Giáy chiếm 1,36%, Phù Lá chiếm 1,06%, Hoa và các dân tộc khác chiếm 0,23%,... Mặc dù phần lớn cư dân Sa Pa là những người dân tộc thiểu số, nhưng khu vực trung tâm thị xã lại tập trung chủ yếu những người Kinh sinh sống bằng nông nghiệp và dịch vụ du lịch.

Các dân tộc ở Sa Pa đều có những lễ hội văn hóa mang nét đặc trưng:

 Hội roóng pọc của người Giáy vào tháng giêng âm lịch.
 Hội sải sán (đạp núi) của người H'Mông.
 Lễ tết nhảy của người Dao diễn ra vào tháng tết hàng năm.

Những ngày chợ phiên ở Sa Pa nhộn nhịp vào tối thứ bảy và kéo dài đến chủ nhật hàng tuần. Chợ Sa Pa có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách từ phương xa tới. Người ta còn gọi nó là "chợ tình Sa Pa" vì ở đây nam nữ thanh niên người dân tộc H'Mông, Dao đỏ có thể nhờ âm thanh của khèn, sáo, đàn môi, kèn lá hay bằng lời hát để tìm hay gặp gỡ bạn tình.

Điều kiện tự nhiên

Địa hình
Nằm ở phía Tây Bắc của Việt Nam, thị xã Sa Pa có độ cao trung bình khoảng 1.500 m – 1.800 m so với mực nước biển, cách thành phố Lào Cai 33 km và 317 km tính từ Hà Nội. Ngoài con đường chính từ thành phố Lào Cai, để tới Sa Pa còn một tuyến giao thông khác, quốc lộ 4D nối từ xã Bình Lư, Tam Đường, Lai Châu

Sa Pa nằm trên một mặt bằng ở độ cao 1.500 đến 1.650m ở sườn núi Lô Suây Tông. Đỉnh của núi này có thể nhìn thấy ở phía đông nam của Sa Pa, có độ cao 2.228m. Từ trung tâm thị xã nhìn xuống có thung lũng Ngòi Đum ở phía đông bắc và thung lũng Mường Hoa ở phía đông nam.

Tại ngã ba ranh giới phía Tây của thị xã Sa Pa với các huyện Tam Đường và Tân Uyên, trên địa bàn xã Hoàng Liên là ngọn núi Fansipan-nóc nhà của Đông Dương, cao gần 3.143m.

Khí hậu
Khí hậu trên toàn thị xã Sa Pa mang sắc thái của xứ ôn đới với nhiệt độ trung bình 15-18 °C.

Tuy nằm ở miền Bắc Việt Nam, lẽ ra phải mang khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, nhưng do nằm ở địa hình cao và gần chí tuyến nên Sa Pa có khí hậu cận nhiệt đới ẩm, ôn đới, không khí mát mẻ quanh năm. Vào mùa hè, thời tiết ở thị xã một ngày như là có đủ bốn mùa: buổi sáng là tiết trời mùa xuân, buổi trưa tiết trời như vào hạ, có nắng, không khí dịu mát, buổi chiều mây và sương rơi xuống tạo cảm giác lành lạnh như trời thu và ban đêm là cái rét của mùa đông. Nhiệt độ không khí trung bình năm của Sa Pa là 15 °C. Mùa hè, thị xã không phải chịu cái nắng gay gắt như vùng đồng bằng ven biển, khoảng 13 °C – 15 °C vào ban đêm và 20 °C – 25 °C vào ban ngày. Mùa đông thường có mây mù bao phủ và lạnh, nhiệt độ có lúc xuống dưới 0 °C và có tuyết rơi. Lượng mưa trung bình hàng năm ở đây khoảng từ 1.800 đến 2.200 mm, tập trung nhiều nhất vào khoảng thời gian từ tháng 5 tới tháng 8.

Sa Pa là một trong những địa điểm hiếm hoi có tuyết rơi tại Việt Nam. Trong khoảng thời gian từ 1957 tới 2013, 21 lần tuyết rơi tại Sa Pa. Lần tuyết rơi mạnh nhất vào ngày 13 tháng 2 năm 1968, liên tục từ 3 giờ sáng đến 14 giờ cùng ngày, dày tới 20 cm.

Lịch sử

Năm 1897, chính quyền thuộc địa Pháp quyết định mở một cuộc điều tra về người dân tộc thiểu số miền núi vùng cao. Những đoàn điều tra đầu tiên đến Lào Cai vào năm 1898.

Mùa đông năm 1903, trong khi tiến hành đo đạc xây dựng bản đồ, đoàn thám hiểm của Sở địa lý Đông Dương đã khám phá ra cảnh quan mặt bằng Lồ Suối Tủng và làng Sa Pả. Sự kiện này đánh dấu việc ra đời của thị xã Sa Pa.

Năm 1905, người Pháp đã thu thập được những thông tin đầu tiên về địa lý, khí hậu, thảm thực vật,... Sa Pa bắt đầu được biết tới với không khí mát mẻ, trong lành và cảnh quan đẹp. Năm 1909, một khu điều dưỡng được xây dựng. Năm 1917, một văn phòng du lịch được thành lập ở Sa Pa và một năm sau, người Pháp bắt đầu xây dựng những biệt thự đầu tiên. Năm 1920, tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai hoàn thành, Sa Pa được xem như thủ đô mùa hè của Bắc Kỳ. Tổng cộng, người Pháp đã xây dựng ở Sa Pa gần 300 biệt thự.

Sa Pa bị tàn phá nhiều theo chủ trương tiêu thổ kháng chiến năm 1947 và trong chiến tranh biên giới Việt - Trung 1979. Hàng ngàn ha rừng thông bao phủ thị trấn bị đốt sạch, nhiều toà biệt thự cổ do Pháp xây cũng bị phá huỷ. Vào thập niên 1990, Sa Pa được xây dựng, tái thiết trở lại. Nhiều khách sạn, biệt thự mới được xây dựng. Từ 40 phòng nghỉ vào năm 1990, lên tới 300 vào năm 1995. Năm 2003, thị trấn Sa Pa có khoảng 60 khách sạn lớn nhỏ với 1.500 phòng. Lượng khách du lịch tới thị trấn tăng lên từ 2.000 khách vào năm 1991 đến 60.000 khách vào 2002.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, ba tỉnh Lào Cai, Yên Bái và Nghĩa Lộ (trừ 2 huyện Bắc Yên và Phù Yên nhập vào tỉnh Sơn La) hợp nhất thành tỉnh Hoàng Liên Sơn, huyện Sa Pa thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tái lập tỉnh Lào Cai từ tỉnh Hoàng Liên Sơn cũ, huyện Sa Pa trở lại thuộc tỉnh Lào Cai, gồm 1 thị trấn Sa Pa và 17 xã: Bản Hồ, Bản Khoang, Bản Phùng, Hầu Thào, Lao Chải, Nậm Cang, Nậm Sài, Sa Pả, San Sả Hồ, Sử Pán, Suối Thầu, Tả Giàng Phình, Tả Phìn, Tả Van, Thanh Kim, Thanh Phú, Trung Chải.

Ngày 16 tháng 8 năm 2012, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định 746/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Sa Pa mở rộng (gồm thị trấn Sa Pa và một phần các xã Sa Pả, Lao Chải và San Sả Hồ) là đô thị loại IV.

Ngày 11 tháng 9 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 767/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
 Thành lập thị xã Sa Pa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Sa Pa.
 Thành lập 6 phường: Cầu Mây, Hàm Rồng, Ô Quý Hồ, Phan Si Păng, Sa Pa, Sa Pả trên cơ sở giải thể thị trấn Sa Pa và điều chỉnh một phần diện tích, dân số của các xã: Lao Chải, Sa Pả, San Sả Hồ.
 Hợp nhất phần diện tích và dân số còn lại của hai xã Lao Chải và San Sả Hồ thành xã Hoàng Liên.
 Hợp nhất hai xã Nậm Sài và Nậm Cang thành xã Liên Minh.
 Hợp nhất hai xã Thanh Phú và Suối Thầu thành xã Mường Bo.
 Hợp nhất hai xã Hầu Thào và Sử Pán thành xã Mường Hoa.
 Hợp nhất hai xã Bản Khoang và Tả Giàng Phìn thành xã Ngũ Chỉ Sơn.
 Hợp nhất hai xã Thanh Kim và Bản Phùng thành xã Thanh Bình.
 Sáp nhập phần diện tích và dân số còn lại của xã Sa Pả vào xã Trung Chải.

Sau khi sắp xếp, sáp nhập và điều chỉnh địa giới các đơn vị hành chính, thị xã Sa Pa có 6 phường và 10 xã như hiện nay.

Nằm ở độ cao 1.500m trên lừng chừng núi, Sa Pa được biết đến từ năm 1901. Năm 1903, người Pháp cho xây dựng một bốt quân sự. Với khí hậu trong lành, mát mẻ, ngay từ ban đầu, người Pháp đã sớm xác định xây dựng Sa Pa trở thành khu an dưỡng phục vụ những Âu kiều không thích nghi được với khí hậu nhiệt đới. Năm 1913, khu nhà an dưỡng quân đội được xây dựng, hiện nay là khu cấp nước của thị trấn.

Năm 1909, khách sạn Chapa, nằm trên đường từ Sapa ra Lào Cai khánh thành. Từ năm 1914, với mục tiêu xây dựng một “kinh đô nghỉ hè” thực sự trên vùng núi miền Bắc Kỳ, theo hướng dân sự hoá. Cùng mùa hè năm đó, các nguyên vật liệu cần thiết để phục vụ xây dựng khi dinh thự nghỉ mát cao cấp và các khu nhà dịch vụ kèm theo đã được vận chuyển từ Hà Nội lên Sa Pa. Khách lưu trú thường xuyên ở Sa Pa lúc bấy giờ là những viên chức người Pháp, nhưng cũng không nhiều: chỉ khoảng 50 người năm 1942. Năm 1914, khách sạn Fansipan được xây dựng. Năm 1932, một khách sạn sang trọng, Le Metropole - chính quốc với 50 phòng hạng sang và 10 phòng hạng đặc biệt được khai trương, nằm ở dưới chân núi Hàm Rồng hiện nay và tiếp giáp với hồ Sa Pa hiện nay.

Trong thế kỷ 19, Lào Cai là địa bàn tranh giành lẫn nhau của các băng đảng có vũ trang, trong đó có băng Cờ Vàng và băng Cờ Trắng. Các băng này cai quản con đường thông thương trên sông Hồng. Muối từ miền Biển Việt Nam, á phiện vùng Vân Nam, gạo giống mới, vải vóc, hàng hoá là những mục tiêu cướp bóc chính của chúng. Giữa những năm 1880 và 1886, trước khi người Pháp có mặt ở Lào Cai, khu vực tỉnh lỵ ngày nay liên tục hứng chịu những đợt tấn công tàn phá và chiếm đóng của những băng đảng khác nhau.

Sa Pa - vùng đất lịch sử có nhiều biến động Những biệt thự đầu tiên được xây dựng ở Sa Pa vào năm 1918, trên khu vực khách sạn Victoria hiện nay. Khoảng thời gian giữa năm 1924 và 1940, có khoảng 100 biệt thự nữa được xây lên, trong số này hiện nay còn thấy một vài dấu tích. Giữa năm 1924 và 1927, trị trấn nghỉ mát này được đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước sinh hoạt; hệ thống điện chiếu sáng, sử dụng nguồn thủy điện sản xuất từ nhà máy thủy điện trung tâm, cạnh thác Cát Cát hiện nay vẫn còn đang vận hành tốt; và nhà dây thép (bưu điện) phục vụ các nhu cầu điện thoại, điện báo. Nhà thờ trung tâm thị trấn được xây dựng năm 1934. Cuối những năm của thập kỷ 30 (thế kỷ trước), Sa Pa phát triển đạt đến đỉnh cao nhất của mình; vào mùa hè, Sa Pa đón đến hàng ngàn khách Âu sống và làm việc ở Việt Nam bấy giờ lên đây nghỉ mát.

Hành chính
Thị xã Sa Pa có 16 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 6 phường: Cầu Mây, Hàm Rồng, Ô Quý Hồ, Phan Si Păng, Sa Pa, Sa Pả và 10 xã: Bản Hồ, Hoàng Liên, Liên Minh, Mường Bo, Mường Hoa, Ngũ Chỉ Sơn, Tả Phìn, Tả Van, Thanh Bình, Trung Chải.

Du lịch

Những địa điểm nổi tiếng
Vào thập niên 1940, người Pháp đã quy hoạch, xây dựng Sa Pa thành nơi nghỉ mát, điều dưỡng khá lý tưởng. Ở đây có đầy đủ hệ thống thủy điện, trạm nước, dinh toàn quyền, toà chánh sứ, sở than, kho bạc, kiểm lâm, hệ thống đường nhựa và đặc biệt là hơn 200 biệt thự theo kiểu phương Tây ở ngay trung tâm thị trấn, nằm xen giữa những cánh rừng đào và những rặng samu. Điều này làm cho phố núi thơ mộng này mang nhiều dáng dấp của một thành phố ở Châu Âu.

Các dịch vụ du lịch của Sa Pa được các du khách ngoại quốc đánh giá khá tốt. Một số khách sạn ở Sapa như Violet, Royal, Vitoria,... được xây dựng khoảng 2004 và khách sạn mới Panoramahotel, Graceful đáp ứng nhu cầu của du khách trong và ngoài nước khá tốt.

Sa Pa có nhiều cảnh đẹp tự nhiên như thác Bạc cao khoảng 200m, cầu Mây là một di tích lịch sử của người dân tộc, cổng Trời là điểm cao nhất mà đường bộ có thể đi tới để đứng ngắm đỉnh Fansipan, rừng Trúc, động Tả Phìn, bãi đá cổ Sa Pa nằm trong Thung lũng Mường Hoa. Hàm Rồng là nơi trồng rất nhiều loại hoa, màu sắc sặc sỡ và được trồng theo từng khuôn viên. Ở nơi đây cũng có vườn lan với nhiều loại hoa quý hiếm.

Sa Pa có đỉnh Fansipan cao 3.147 m trên dãy Hoàng Liên Sơn. Dãy Hoàng Liên Sơn có nhiều loài gỗ quý và chim thú như gà gô, gấu, khỉ, sơn dương. Trong khu rừng quốc gia Hoàng Liên Sơn còn có đến 136 loài chim, 56 loài thú và 553 loài côn trùng. Có 37 loài thú được ghi trong sách đỏ Việt Nam.

 Bản Cát Cát là nơi tập trung đông đúc đồng bào dân tộc H’Mông sinh sống. Đến đây du khách có thể thuê những trang phục của dân tộc H'Mông và chụp ảnh trong khung cảnh bản làng cùng thiên nhiên.
Vườn hoa Hàm Rồng được xây dựng theo địa thế tự nhiên của đỉnh Hàm Rồng, để tham quan vườn hoa, du khách phải leo một chặng đường dài hàng ngàn bậc đá. Cứ cách một đoạn ngắn, cảnh trí lại trải ra trước mắt đó là vườn lan tự nhiên, vườn châu Âu, rừng hoa đào... điểm cuối cùng là điểm cao nhất của đỉnh Hàm Rồng được bố trí như một đài quan sát, từ đây du khách có thể phóng tầm mắt thu toàn bộ Sa Pa vào tầm mắt của mình. Sa Pa có núi Hàm Rồng ở sát ngay trung tâm thị xã, bất kỳ du khách nào cũng có thể lên đó để ngắm toàn cảnh phố núi, Thung lũng Mường Hoa, Sa Pả, Tả Phìn ẩn hiện trong sương khói. Hiện nay, với bàn tay tôn tạo của con người, Hàm Rồng thực sự là một thắng cảnh đầy hoa trái của Sa Pa.
 Tọa lạc ngay trung tâm thị xã Sapa, nhà thờ Đá Sapa được xây dựng từ năm 1895 được coi là một dấu ấn kiến trúc cổ toàn vẹn nhất của người Pháp còn sót lại. Nhà thờ đã được tôn tạo và bảo tồn, trở thành một hình ảnh không thể thiếu khi nhắc đến thị xã du lịch Sapa mù sương.Nhà thờ có khá nhiều tên gọi do thói quen của người dân và khách du lịch như nhà thờ đá cổ Sapa, nhà thờ Đức Mẹ Mân côi, nhà thờ đá,… Nhà thờ được xây từ thời Pháp thuộc, khoảng đầu thế kỉ 20. Theo một số ghi chép lại, nhà thờ đã được lựa chọn có mặt tiền quay về hướng Đông, tức là hướng mặt trời mọc. Có giải thích cho rằng đó là hướng đón nguồn sáng của Thiên Chúa. Ở khu có tháp chuông, tức là phía cuối nhà thơ, được quay về hướng Tây, có ý nghĩa chính là nơi sinh thành của Chúa Kitô. Nhà thờ được xây từ đá đẽo, theo lối kiến trúc Gothic của La Mã. Các mối liên kết khuôn đá với nhau là hỗn hợp của cát, vôi và mật mía. Phần tường của cánh thánh giá được thiết kế tạo nhám khiến cho người xem cảm giác như đang có nhũ đá chảy xuống, làm tăng nét đẹp tự nhiên. Trước kia, mái nhà được làm bằng vôi rơm, nay đã thay mới và lợp ngói. Tổng diện tích của khuôn viên nhà thờ có hơn 6000m2.
Nhà thờ đá Sapa là Dấu ấn kiến trúc của người Pháp còn lại vẹn toàn nhất. Ngôi nhà thờ này nằm ngay giữa Trung tâm thị xã du lịch Sapa. Phía trước là một sân vận động rộng. Hằng ngày, người dân tộc tập trung đông đúc ở đây mua bán, trao đổi hàng hóa. Đây cũng chính là nơi mà thứ 7 hàng tuần réo rắt tiếng khèn gọi bạn của những đôi trai gái trong phiên chợ tình mang đầy nét văn hóa dân tộc và hơi thở núi rừng Tây Bắc.Nhà thờ Đức Mẹ Mân côi toạ lạc trên một vị trí đắc địa với phía sau là núi Hàm Rồng che chắn, phía trước là khu đất rộng, bằng phẳng, có thể phát triển nhiều công trình văn hóa phục vụ cho các hoạt động xã hội, đứng ở bốn phía đều có thể quan sát được di tích, cùng với hai công trình kiến trúc khác cũng do người Pháp xây dựng là biệt thự Chủ Cầu (nay là khách sạn Hoàng Liên) và khu huyện ủy cũ (nay là trụ sở của Trung tâm Thông tin Du lịch Lào Cai) tạo thành một hình tam giác cân đối với kiến trúc riêng biệt mang phong cách Pháp.Việc chọn hướng của nhà thờ có ý nghĩa tâm linh quan trọng đối với người Công giáo: Đầu di tích quay về phía Đông, là hướng mặt trời mọc, hướng đón nguồn sáng Thiên Chúa. Cuối nhà thờ (khu Tháp chuông) là hướng Tây, nơi sinh thành của Chúa Giesu , dạng và kiến trúc của Nhà thờ được xây theo hình thập giá theo kiến trúc Gotic La Mã. Kiến trúc đó thể hiện ở mái nhà, tháp chuông, vòm cuốn…đều là hình chóp tạo cho công trình nét bay bổng thanh thoát. Toàn bộ nhà thờ được xây bằng đá đẽo (tường, nền nhà, tháp chuông, sân nhà thờ, bờ kè xung quanh) được liên kết với nhau bằng hỗn hợp của cát, vôi và mật mía. Phần tường của cánh thánh giá bên phải được tạo nhám như nhũ đá chảy xuống làm tăng thêm vẻ đẹp tự nhiên cho di tích. Mái nhà lợp ngói, trần nhà bằng vôi rơm (nay làm mới). Đặc biệt trần ở phần gác chuông (gần quả chuông) là hỗn hợp của vôi, rơm, sắt, chưa sửa chữa lần nào.Với tổng diện tích của khuôn viên nhà thờ hơn 6.000 m2, nhà thờ Sa Pa có đủ chỗ cho việc bố trí các khu bao gồm: Khu nhà thờ, dãy nhà xứ, nhà ở của thầy tu, nhà chăn nuôi, nhà thiên thần, phần sân phía trước, hàng rào, khu Vườn Thánh. Dãy nhà xứ xây song song với khu nhà thờ gồm 5 gian.Khu nhà thờ gồm 7 gian rộng hơn 500 m2, phần tháp chuông cao 20 m, trong tháp có quả chuông cao 1,5 m, đúc năm 1932, nặng 500 kg, tiếng vang trong vòng bán kính gần 1km. Hiện, trên bề mặt của chuông còn rõ nét ghi đúc, số người quyên góp tiền đúc chuông…Phần giá đỡ chuông bằng gỗ pơmu vẫn giữ nguyên sau lần trùng tu.Nhà thờ Mân côi giữa khu trung tâm Sa Pa là điểm hẹn của nhiều khách du lich sapa mỗi khi có dịp đến đây. Tuy qua một số lần trùng tu, cải tạo do chiến tranh và sự tàn phá khốc liệt của thiên nhiên nhưng nhà thờ vẫn giữ được nét duyên dáng và hồn của công trình kiến trúc tôn giáo và trên đường đi về hướng đông bắc tới động Tả Phìn lại có một tu viện được xây gần toàn như bằng đá tại một sườn đồi quang đãng, thoáng mát. Qua tu viện đi bộ ba cây số theo hướng bắc đến một hang động với độ rộng có thể đủ chứa một số lượng người cỡ trung đoàn của quân đội. Trong hang nhiều nhũ đá tạo nên những hình thù kỳ thú như hình tiên múa, đoàn tiên ngồi, cánh đồng xa, rừng cây lấp lánh. Tại Tả Phìn này với hai tộc người là Mông và Dao đã tạo nên cơ sở sản xuất mặt hàng thổ cẩm xuất bán cho cả nước và nước ngoài khá nổi tiếng.
Đặc biệt Thung lũng Mường Hoa có 196 hòn chạm khắc nhiều hình kỳ lạ của những cư dân cổ xưa cách đây hàng ngàn vạn năm mà nhiều nhà khảo cổ học vẫn chưa giải mã được những thông tin đó. Khu chạm khắc cổ đã được xếp hạng di tích quốc gia và đang được Nhà nước Việt Nam đề nghị xếp hạng di sản thế giới. Thác Bạc từ độ cao trên 200 m với những dòng nước đổ ào ào tạo thành âm thanh núi rừng và mưa xuân.
Sa Pa là "vương quốc" của hoa trái, như đào hoa, đào vàng to, đào vàng nhỏ, mận hậu, mận tím, mận tam hoa, hoa lay dơn, hoa mận, hoa lê, hoa đào, hoa cúc, hoa hồng…đặc biệt là hoa bất tử sống mãi với thời gian…
Sa Pa với 6 tộc người cũng cư trú, mỗi tộc người có một vốn văn hoá riêng. Đặc trưng nổi bật của Sa Pa là lễ hội "Roóng pọc" của ngườI Giáy ở bản Tả Van vào ngày Thìn tháng giêng âm lịch, cùng với lễ hội Roóng pọc còn hội "Sải Sán" (đạp núi) của người Mông, lễ "Tết nhảy" của người Dao đỏ, tất cả đều diễn ra vào tháng tết hàng năm.

Các địa điểm du lịch khác
Các địa điểm du lịch khác trong khu vực bao gồm:

Chợ phiên Sa Pa
Chợ phiên của Sa Pa họp vào ngày chủ nhật tại thị lỵ. Người dân vùng xa thường phải đi từ ngày hôm trước. Vào tối thứ bảy, có nhiều người đi chợ cùng thức và chung vui với nhau bằng những bài hát dân ca của trai gái bản làng người H'mông, người Dao, bằng những âm thanh của đàn môi, sáo, khèn... và người ta gọi đó là "chợ tình". Vào ngày chủ nhật, tại chợ có thể mua các loại dược phẩm, lâm thổ sản quý hiếm, sản phẩm nhân tạo truyền thống của các dân tộc như hàng thổ cẩm thủ công; các món ăn dân tộc như thắng cố, thịt hun khói, cải mèo, su su, rượu ngô, rượu mầm thóc xã Thanh Bình, rượu táo mèo, rượu San Lùng; các lâm sản và dược liệu như củ hoàng liên, nấm linh chi, cây mật gấu,...

Khí hậu Sa Pa trong lành và mát, thích hợp cho những loại rau ôn đới như bắp cải, su hào, su su, cây dược liệu quý và nhiều loại cây ăn quả như đào, mận hậu, lê,... Đặc biệt có mận tam hoa và mận hậu rất nổi tiếng. Những du khách có thể thưởng thức nhiều loại hoa quả vùng ôn đới, cận nhiệt đới tại nơi đây.

Hình ảnh

Xem thêm

 Lào Cai
 Fansipan
 Khu du lịch quốc gia

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thú rừng Sapa xưa và nay

Khu du lịch Việt Nam
Đô thị Việt Nam loại IV


title: Price Tag

text:
"Price Tag" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Anh Jessie J hợp tác với rapper người Mỹ B.o.B nằm trong album phòng thu đầu tay của cô, Who You Are (2011). Nó được phát hành vào ngày 25 tháng 1 năm 2011 như là đĩa đơn thứ hai trích từ album ở Vương quốc Anh và đầu tiên ở Hoa Kỳ bởi Lava Records và Island Records. Bài hát được viết lời bởi hai nghệ sĩ với Claude Kelly và Dr. Luke, người cũng đồng thời chịu trách nhiệm sản xuất nó, trong đó sử dụng đoạn nhạc mẫu từ bài hát năm 1975 của Black Heat "Zimba Ku" và dẫn đến một vụ kiện giữa hãng đĩa của nhóm với Dr. Luke. Đây là một bản hip hop kết hợp với những yếu tố từ reggae fusion mang nội dung đề cập đến thực trạng về việc mọi người đang trở nên quá ám ảnh về tiền bạc và kêu gọi hãy tận hưởng những khoảnh khắc trong cuộc sống, vốn được lấy cảm hứng từ sự quan sát của Jessie J đối với thế giới xung quanh nơi đồng tiền đang thống trị mọi thứ. Tuy nhiên, nó đã vấp phải một số chỉ trích bởi một số cá nhân cho rằng lời bài hát là đạo đức giả, mặc dù nữ ca sĩ giải thích rằng nó đã bị hiểu sai ý nghĩa thực sự.

Sau khi phát hành, "Price Tag" đa phần nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao chất giọng của Jessie J cũng như quá trình sản xuất nó, đồng thời so sánh với bài hát năm 2009 của Miley Cyrus "Party in the U.S.A." vốn được đồng viết lời bởi nữ ca sĩ. "Price Tag" còn gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, bao gồm đề cử tại giải Brit năm 2012 cho Đĩa đơn Anh quốc của năm. Nó cũng gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Bỉ, Pháp, Ireland, New Zealand và Vương quốc Anh, và lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở Úc, Canada, Đức, Ý, Nhật Bản và Hà Lan. Tại Hoa Kỳ, bài hát đạt vị trí thứ 23 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, trở thành đĩa đơn đầu tiên của Jessie J và thứ tư của B.o.B vươn đến top 40 tại đây, cũng như đạt được chứng nhận bốn đĩa Bạch kim từ Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ (RIAA). Tính đến nay, nó đã bán được hơn 6.4 triệu bản trên toàn cầu, trở thành một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Video ca nhạc cho "Price Tag" được đạo diễn bởi Philip Andelman, trong đó bao gồm những cảnh Jessie J trình diễn bài hát trong nhiều bối cảnh khác nhau như ở trong một hộp nữ trang lớn, với một chú gấu bông lớn và dưới một cây tiền. Để quảng bá bài hát, nữ ca sĩ đã trình diễn nó trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm The Ellen DeGeneres Show, The Graham Norton Show, Jimmy Kimmel Live!, Saturday Night Live, The Tonight Show with Jay Leno, Top Of The Pops, Wetten, dass..?, giải Video âm nhạc của MTV năm 2011, giải Âm nhạc châu Âu của MTV năm 2011 và lễ bế mạc Thế vận hội Mùa hè London 2012, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của cô. Được đánh giá là bài hát trứ danh trong sự nghiệp của cô, "Price Tag" đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ khác nhau, như Christina Grimmie, Conor Maynard, Karmin, The Wombats và dàn diễn viên của Pitch Perfect. Vào tháng 12 năm 2011, Jessie J đã thu âm lại bài hát theo chủ đề Giáng sinh kết hợp với giai điệu từ "Jingle Bells", và hợp tác với của ca sĩ người Anh Jan.

Danh sách bài hát
Đĩa CD / Tải kĩ thuật số
"Price Tag" (hợp tác với B.o.B) – 3:41
"Price Tag" (hợp tác với Devlin) (Shux phối) – 3:27
"Price Tag" (Benny Page phối lại) – 4:29
"Price Tag" (Doman & Gooding phối lại) – 4:58
"Price Tag" (bản acoustic) – 3:19

Đĩa đơn tại Đức
"Price Tag" (hợp tác với B.o.B) – 3:41
"Price Tag" (bản acoustic) – 3:19

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

Lịch sử phát hành

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn bán chạy nhất thế giới
Billboard Hot 100 cuối năm 2011

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2011
Bài hát năm 2011
Bài hát của Jessie J
Bài hát của B.o.B
Đĩa đơn quán quân tại Bỉ
Đĩa đơn quán quân tại Pháp
Đĩa đơn quán quân tại Ireland
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart
Đĩa đơn quán quân tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Đĩa đơn của Lava Records
Đĩa đơn của Island Records


title: Động cơ servo

text:
Động cơ servo là một loại động cơ có hộp số gắn liền không thể tháo rời, được thiết kế cho những hệ thống hồi tiếp vòng kín. Tín hiệu ra của  động cơ
được nối với một mạch điều khiển. Khi  động cơ quay, vận tốc và vị trí sẽ được hồi tiếp về mạch điều khiển này. Nếu có bầt kỳ lý do nào ngăn cản chuyển động quay của  động cơ, cơ cấu hồi tiếp sẽ nhận thấy tín hiệu ra chưa  đạt  được vị trí mong muốn. Mạch điều khiển tiếp tục chỉnh sai lệch cho động cơ đạt được điểm chính xác.
Các động cơ servo điều khiển bằng liên lạc vô tuyến được gọi là động cơ servo RC (radio-controlled). Trong thực tế, bản thân động cơ servo không phải được điều khiển bằng vô tuyến, nó chỉ nối với máy thu vô tuyến trên máy bay hay xe hơi. Động cơ servo nhận tín hiệu từ máy thu này.

Động cơ servo là một động cơ cơ vòng kín sử dụng phản hồi vị trí để điều khiển chuyển động và vị trí cuối cùng của nó. Đầu vào cho điều khiển của nó là tín hiệu (tương tự hoặc kỹ thuật số) đại diện cho vị trí được chỉ huy cho trục đầu ra.

Động cơ được kết hợp với một số loại bộ mã hóa vị trí để cung cấp phản hồi vị trí và tốc độ. Trong trường hợp đơn giản nhất, chỉ có vị trí được đo. Vị trí đo của đầu ra được so sánh với vị trí lệnh, đầu vào bên ngoài tới bộ điều khiển. Nếu vị trí đầu ra khác với yêu cầu, tín hiệu lỗi được tạo ra sau đó làm cho động cơ quay theo một trong hai hướng, khi cần thiết để đưa trục đầu ra đến vị trí thích hợp. Khi vị trí tiếp cận, tín hiệu lỗi giảm xuống 0 và động cơ dừng lại.

Các động cơ servo đơn giản nhất sử dụng cảm biến chỉ vị trí thông qua một chiết áp và điều khiển bang-bang của động cơ của họ; động cơ luôn quay ở tốc độ tối đa (hoặc bị dừng). Loại động cơ servo này không được sử dụng rộng rãi trong điều khiển chuyển động công nghiệp, nhưng nó tạo thành cơ sở của các động cơ servo đơn giản và rẻ tiền được sử dụng cho các mô hình điều khiển vô tuyến.

Các động cơ servo tinh vi hơn sử dụng bộ mã hóa quay quang học để đo tốc độ của trục đầu ra [2] và một ổ đĩa tốc độ thay đổi để kiểm soát tốc độ động cơ. [3] Cả hai cải tiến này, thường kết hợp với thuật toán điều khiển PID, cho phép động cơ servo được đưa đến vị trí chỉ huy của nó nhanh hơn và chính xác hơn, ít bị quá mức. [4]

Tham khảo

Thiết bị điều khiển
Lý thuyết điều khiển


title: Clickair

text:
Clickair (mã IATA = XG, mã ICAO = CLI) là hãng hàng không giá rẻ của Tây Ban Nha, trụ sở ở Barcelona. Hãng có các tuyến đường chở khách tới các thành phố ở châu Âu. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế Barcelona với các căn cứ khác ở Sân bay Málaga, Sân bay San Pablo và Sân bay Valencia.

Lịch sử

Hãng được thành lập năm 2006 dưới tên Catair, phái sinh từ chữ CAT (CATalonia) và air. (Ngày nay Catair Lineas Aereas là tên của công ty cổ phần). Hãng bắt đầu hoạt động từ ngày 1.10.2006 với 3 máy bay Airbus A320 trên 5 tuyến đường từ Barcelona. Hãng do 5 công ty đầu tư là Cobra, Iberia, Iberostar, Nefinsa và Quercus Equity (Group Agrolimen), mỗi công ty 20% cổ phần.. Hãng có kế hoạch tăng đội máy bay lên 30 Airbus A320, phục vụ 70 tuyến đường và chở 10 triệu lượt khách mỗi năm từ cuối năm.

Tháng 6/2008, Vueling và Clickair đã công bố ý định hợp nhất 2 hãng.

Các nơi đến
(Tháng 7/2008) (www.clickair.com):

Áo
Viên
Bỉ
Brussels
Croatia
Dubrovnik (theo mùa)
Cộng hòa Séc
Praha
Pháp
Paris
Đức
Berlin
Frankfurt
München
Hy Lạp
Athens
Hungary
Budapest
Ireland
Dublin
Israel
Tel Aviv
Ý
Milan
Naples
Palermo
Pisa
Roma
Venice
Verona
Malta
Luqa
Maroc
Casablanca
Marrakesh
Hà Lan
Amsterdam
Ba Lan
Warsaw
Bồ Đào Nha
Lisbon
Porto
România
Bucharest
Nga
Moskva
Slovenia
Ljubljana
Tây Ban Nha
Alicante
Asturias
Barcelona
Bilbao
Granada
Ibiza
La Coruna
Málaga
Menorca
Palma de Mallorca
Santiago de Compostela
Sevilla
Tenerife
Valencia
Vigo
Thụy Sĩ
Zürich
Anh quốc
London

Đội máy bay

 26 Airbus A320-200

Tới ngày 3.6.2008]], tuổi trung bình các máy bay của Clickair là 9.6 năm().

Đặt mua
Hãng có kế hoạch tăng cường 5 máy bay Airbus A320-200 trong năm 2008, nhưng đã tính lại và chỉ đưa vào thêm 1 máy bay trong năm này.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức
Click Magazine inflight magazine

Hãng hàng không Tây Ban Nha
Hãng hàng không giá rẻ


title: Sericostoma indivisum

text:
Sericostoma indivisum là một loài Trichoptera trong họ Sericostomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Sericostoma


title: Amegilla antimena

text:
Amegilla antimena là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Saussure mô tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1890


title: Trung Đồng

text:
Trung Đồng là xã thuộc huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Địa giới hành chính xã Trung Đồng: Đông giáp xã Hố Mít, huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu và xã Tả Van, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai; Tây giáp xã Thân Thuộc, huyện Tân Uyên; Nam giáp xã Hố Mít, xã Pắc Ta, huyện Tân Uyên; Bắc giáp thị trấn Tân Uyên, huyện Tân Uyên và xã Tả Van, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai.

Lịch sử hành chính
Xã Trung Đồng được thành lập tháng 4 năm 2008 trên cơ sở điều chỉnh 6.188 ha diện tích tự nhiên và 3.975 người của xã Thân Thuộc.

Tháng 10 năm 2008, xã Trung Đồng chuyển từ huyện Than Uyên về huyện Tân Uyên mới thành lập.

Chú thích


title: Vĩnh Nhuận

text:
Vĩnh Nhuận là một xã thuộc huyện Châu Thành, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vĩnh Nhuận nằm ở phía nam huyện Châu Thành, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Vĩnh Lợi và xã Vĩnh Thành
Phía tây giáp xã Tân Phú
Phía nam giáp huyện Thoại Sơn
Phía bắc giáp thị trấn Vĩnh Bình và xã Vĩnh Hanh.

Xã có diện tích 38,04  km², dân số năm 2019 là 6.416 người, mật độ dân số đạt 169 người/km².

Hành chính
Xã Vĩnh Nhuận được chia thành 5 ấp: Vĩnh Hiệp, Vĩnh Hòa 1, Vĩnh Hòa 2, Vĩnh Lợi và Vĩnh Thuận.

Lịch sử
Quyết định 56-CP ngày 11 tháng 03 năm 1977 của Hội đồng Chính phủ, hợp nhất huyện Huệ Đức và huyện Châu Thành thành một huyện lấy tên là huyện Châu Thành, xã Vĩnh Nhuận thuộc huyện Châu Thành.

Quyết định 181-CP ngày 25 tháng 04 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ:
Tách ấp Hòa Lợi của xã Hòa Bình Thạnh, một phần ấp Đông Phú 2 của xã Vĩnh Nhuận lập thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Lợi
Tách các ấp Đông Bình 1, Đông Bình Trạch, Trung Bình 2, Tây Bình, nửa ấp Đông Bình 2 của xã Vĩnh Trạch và ấp Đông Phú 1 của xã Vĩnh Nhuận lập thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Thành
Tách ấp Trung Phú 1 và ấp Trung Phú 2 của xã Vĩnh Nhuận lập thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Phú.

Quyết định 300-CP ngày 23 tháng 08 năm 1979 của Hội đồng Bộ trưởng, chia huyện Châu Thành thành hai huyện lấy tên là huyện Châu Thành và huyện Thoại Sơn, xã Vĩnh Nhuận thuộc huyện Châu Thành.

Chú thích

Tham khảo


title: Eualloea

text:
Eualloea là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Eualloea subbifasciata
 Eualloea suffusa

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Cubillo del Campo

text:
Cubillo del Campo là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 76 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Proceratophrys bigibbosa

text:
Proceratophrys bigibbosa là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Loài này có ở Argentina và Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Silvano, D., Kwet, A., Garcia, P. & Faivovich, J. 2004. Proceratophrys bigibbosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Proceratophrys


title: Basilepta viridicyanea

text:
Basilepta viridicyanea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto & Gressitt miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Basilepta


title: Pachybrachis absinthii

text:
Pachybrachis absinthii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: Cardiophorus culciarius

text:
Cardiophorus culciarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Venezia (tỉnh)

text:
Tỉnh Venezia (tiếng Ý: Provincia di Venezia) là một tỉnh cũ trong vùng Veneto miền bắc của Ý. Thủ phủ của tỉnh là thành phố Venezia. Từ năm 2015, tỉnh bị thay thế bằng thành phố trung tâm Venezia.
Tỉnh Venezia có diện tích 2.467 km ², dân số tổng cộng 829.418 người (2005). Có 44 comuni (số ít: comune) trong tỉnh. Vào năm 2005, comuni chính theo dân số là:

Tham khảo

Tỉnh của Ý


title: Anievas

text:
Anievas là một đô thị thuộc cộng đồng tự trị Cantabria, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số là 12.919 người. Thủ phủ là Cotillo.

Biến động dân số

Fuente: INE

Các thị trấn
Barriopalacio
Cotillo (Thủ phủ)
Calga
enllasuso

Tham khảo

Liên kết ngoài
Anievas - Cantabria 102 Municipios

Đô thị ở Cantabria