title: Palestine (khu vực)

text:
Palestine ( ,  hoặc ; tiếng Hebrew: פלשתינה Palestina) là một khu vực địa lý tại Tây Á, nằm giữa Địa Trung Hải và sông Jordan. Đôi khi nó được cho là bao gồm các lãnh thổ lân cận. Tên gọi này được các nhà văn Hy Lạp cổ đại sử dụng, và sau đó được sử dụng cho tỉnh Syria Palaestina của La Mã, tỉnh Palaestina Prima của Đông La Mã, và huyện Jund Filastin của Hồi giáo. Khu vực gồm hầu hết lãnh thổ của Vùng đất Israel, là Đất Thánh theo kinh thánh Do Thái. Theo lịch sử, nó được cho là phần phía nam của các định danh khu vực rộng hơn như Canaan, Syria, ash-Sham, và Levant.

Khu vực Palestine nằm tại vị trí chiến lược, giữa Ai Cập, Đại Syria và bán đảo Ả Rập, là nơi khởi nguồn của Do Thái giáo và Cơ Đốc giáo. Khu vực có lịch sử lâu dài và náo động do là nơi giao thoa về tôn giáo, văn hoá, thương nghiệp và chính trị. Khu vực từng nằm dưới quyền kiểm soát của nhiều dân tộc, gồm có người Ai Cập cổ đại, Canaan, Israel cổ đại và Judea, Assyria, Babylon, Ba Tư, Hy Lạp cổ đại và Macedonia, Vương quốc Hasmoneus Do Thái, La Mã, Đông La Mã, các đế quốc Ả Rập (Rashidun, Umayyad, Abbasi và Fatimid), Thập tự quân, Ayyub, Mamluk, Mông Cổ, Ottoman, Anh, và người Israel, Jordan, Ai Cập và Palestine hiện đại.

Ranh giới của khu vực biến đổi trong suốt lịch sử. Ngày nay, khu vực bao gồm Nhà nước Israel và các lãnh thổ Palestine do Nhà nước Palestine tuyên bố chủ quyền.

Lịch sử

Thời kỳ cổ đại

Khu vực Palestine nằm trong số những nơi đầu tiên trên thế giới có con người cư trú, có các cộng đồng nông nghiệp và văn minh. Trong thời kỳ đồ đồng, các thành bang Canaan độc lập hình thành, và chịu ảnh hưởng từ các nền văn minh xung quanh là Ai Cập cổ đại, Lưỡng Hà, Phoenicia, Minos Crete, và Syria. Trong khoảng 1550–1400 TCN, các thành phố Canaan trở thành chư hầu của Tân Vương quốc Ai Cập, thế lực này nắm giữ quyền lực cho đến trận chiến Djahy (Canaan) vào năm 1178 TCN trong giai đoạn thời kỳ đồ đồng sụp đổ. Người Israel xuất hiện từ một quá trình chuyển biến xã hội sâu sắc diễn ra trong các cư dân tại vùng núi miền trung của Canaan khoảng năm 1200 TCN, không có dấu hiệu về xâm chiếm bạo lực hoặc thậm chí là xâm nhập hoà bình của một dân tộc xác định rõ ràng và đến từ nơi khác.

Khu vực trở thành bộ phận của đế quốc Tân Assyria từ khoảng 740 TCN, đế quốc này bị Tân Babylon thay thế vào khoảng năm 627 TCN. Theo Kinh Thánh, một cuộc chiến với Ai Cập đạt đỉnh vào năm 586 TCN khi Jerusalem bị quốc vương Babylon là Nebuchadnezzar II tàn phá và các thủ lĩnh địa phương trong khu vực Judea bị đày đến Babylon. Năm 539 TCN, đế quốc Babylon bị thay thế bằng đế quốc Achaemenes. Theo Kinh Thánh và suy đoán từ trụ sét Cyrus, cư dân Judea bị lưu đày được phép trở về Jerusalem. Miền nam Palestine trở thành một tỉnh của đế quốc Achaemenes với tên gọi là Idumea, và bằng chứng từ mảnh đồ gốm gợi ý về một xã hội kiểu Nabatene, do người Idumea dường như liên kết với người Nabatene, hình thành tại miền nam Palestine trong thế kỷ 4 TCN và rằng vương quốc Ả Rập Qedar thâm nhập khắp khu vực trong suốt thời kỳ Ba Tư và Hy Lạp thống trị.

Thời kỳ cổ điển
Trong thập niên 330 TCN, quân vương người Macedonia là Alexandros Đại đế chinh phục khu vực, khu vực sau đó đổi chủ nhiều lần trong các cuộc chiến Diadochi rồi các cuộc chiến Syria. Cuối cùng khu vực rơi vào tay đế quốc Seleukos khoảng 219–200 TCN. Năm 116 TCN, một cuộc nội chiến tại Seleukos dẫn đến một số khu vực trở nên độc lập trong đó có Hasmoneus tại dãy núi Judae. Từ năm 110 TCN, người Hasmoneus bành trướng quyền lực của mình ra phần lớn Palestine, tạo nên một liên minh Judaea–Samaria–Idumaea–Ituraea–Galilee. Người Judaea (Do Thái) kiểm soát khu vực rộng lớn hơn khiến nó cũng được gọi là Judaea, một thuật ngữ trước đó chỉ đề cập tới khu vực nhỏ là dãy Judaea. Trong khoảng 73–63 TCN, Cộng hoà La Mã bành trướng ảnh hưởng đến khu vực trong Chiến tranh Mithridates lần thứ ba, chinh phục Judea vào năm 63 TCN, và tách vương quốc Hasmoneus cũ thành 5 huyện. Ba năm thánh chức của Giê-su, với đỉnh điểm là việc ông bị đóng đinh lên thánh giá, được ước tính diễn ra từ 28–30 CN, song một thiểu số học giả tranh luận về tính lịch sử của Giê-su. Năm 70 CN, Titus cướp phá Jerusalem, khiến người Do Thái và Cơ Đốc trong thành phân tán đến Yavne và Pella. Năm 132, Hadrian sáp nhập tỉnh Iudaea với Galilee và Paralia để tạo thành tỉnh mới Syria Palaestina, và Jerusalem đổi tên thành "Aelia Capitolina". Trong năm 259–272, khu vực nằm dưới quyền cai trị của Odaenathus với tư cách là quân chủ của Đế quốc Palmyra. Sau thắng lợi của hoàng đế Cơ Đốc giáo Constantinus trong nội chiến tứ đế, quá trình Cơ Đốc giáo hóa đế quốc La Mã bắt đầu, và năm 326 mẹ của Constantinus là Helena đến Jerusalem và bắt đầu cho xây các nhà thờ và đền. Palestine trở thành một trung tâm của Cơ Đốc giáo, thu hút nhiều tăng lữ và học giả tôn giáo. Khởi nghĩa của người Samaria trong giai đoạn này khiến họ gần tuyệt diệt. Năm 614, Palestine bị triều đại Sassanid Ba Tư sáp nhập, rồi về tay Đông La Mã vào năm 628.

Trung Cổ

Đế quốc Hồi giáo chinh phục vào năm 634. Năm 636, trận Yarmouk đánh dấu quyền bá chủ của người Hồi giáo đối với khu vực, khu vực được gọi là Jund Filastin thuộc tỉnh Bilâd al-Shâm (Đại Syria). Năm 661, Khalip Ali bị ám sát, Muawiyah I cai trị thế giới Hồi giáo sau khi đăng cơ tại Jerusalem. Thánh đường Vòm Đá hoàn thành vào năm 691 là công trình lớn đầu tiên thuộc kiến trúc Hồi giáo.

Đa số cư dân tại khu vực là tín đồ Cơ Đốc giáo và tình trạng này duy trì cho đến khi Saladin tiến hành chinh phục nơi đây vào năm 1187. Cuộc chinh phục của người Hồi giáo tỏ ra ít có tác động đến tính liên tục về xã hội và hành chính trong vài thập niên. Từ 'Ả Rập' khi đó chủ yếu đề cập tới dân du mục Bedouin, dù cho khu định cư Ả Rập được chứng thực tồn tại trên cao nguyên Judea và gần Jerusalem vào thế kỷ 5, và một số bộ lạc đã cải sang Cơ Đốc giáo. Cư dân địa phương hoạt động nông nghiệp, điều được cho là hạ mình và bị gọi là Nabaț, ám chỉ dân làng nói tiếng Aramaic. Một ḥadīth, nhân danh một nô lệ Hồi giáo được giải phóng và định cư tại Palestine, lệnh cho người Ả Rập Hồi giáo không định cư tại các làng.

Vương triều Umayyad thúc đẩy kinh tế khu vực hồi sinh mạnh mẽ, song bị vương triều Abbas thay thế vào năm 750. Ramla trở thành trung tâm hành chính trong các thế kỷ sau, trong khi Tiberias trở thành một trung tâm phát triển mạnh của giới học giả Hồi giáo. Từ năm 878, Palestine do Ai Cập cai trị dưới quyền các quân chủ bán tự trị trong gần một thế kỷ, bắt đầu từ cựu nô lệ người Thổ Ahmad ibn Tulun, cả người Do Thái và Cơ Đốc đều cầu nguyện khi ông mất và kết thúc với các quân chủ Ikhshid. Lòng tôn kính đối với Jerusalem gia tăng trong giai đoạn này, khi nhiều quân chủ Ai Cập chọn an táng tại đây. Tuy nhiên, giai đoạn sau có đặc điểm là ngược đãi tín đồ Cơ Đốc giáo do gia tăng đe doạ từ Đông La Mã. Vương triều Fatima chinh phục khu vực vào năm 970, đánh dấu bắt đầu giai đoạn chiến tranh liên tục giữa nhiều đối thủ, khiến Palestine bị tàn phá, đặc biệt là huỷ diệt cư dân Do Thái địa phương. Năm 1071-73, Palestine bị đế quốc Đại Seljuk Ba Tư chiếm lĩnh, Fatima tái chiếm khu vực vào năm 1098, rồi đến năm 1099 lại để mất khu vực vào tay Thập tự quân. Thập tự quân kiểm soát Jerusalem và hầu hết Palestine trong gần một thế kỷ, cho đến khi họ thất bại trước quân của Saladin vào năm 1187, sau đó hầu hết Palestine nằm dưới quyền kiểm soát của vương triều Ayyub. Một tiểu quốc Thập tự quân tàn dư tại các thành thị duyên hải phía bắc tồn tại trong một thế kỷ nữa, song dù có thêm bảy cuộc thập tự chinh nữa thì Thập tự quân cũng không còn là một thế lực đáng kể trong khu vực. Thập tự chinh thứ tư không tiếp cận Palestine mà trực tiếp làm suy thoái đế quốc Đông La Mã, làm giảm đột ngột ảnh hưởng của Cơ Đốc giáo khắp khu vực.

Vương quốc Hồi giáo Mamluk được thành lập gián tiếp tại Ai Cập do kết quả từ Thập tự chinh thứ bảy. đế quốc Mông Cổ tiếp cận Palestine lần đầu tiên vào năm 1260, khởi đầu bằng cuộc tập kích dưới quyền tướng quân Cảnh giáo Khiếp Đích Bất Hoa, và đỉnh điểm là bị quân Mamluk đánh tan trong trận Ain Jalut.

Thời kỳ Ottoman

Năm 1486, xung đột bùng phát giữa Mamluk và Ottoman nhằm kiểm soát Tây Á, và người Ottoman chinh phục Palestine vào năm 1516. Từ giữa thế kỷ 16 đến thế kỷ 17, một liên minh gắn bó của ba triều đại địa phương là Ridwan xứ Gaza, Turabay xứ [al-Lajjun và Farrukh xứ Nablus cai quản Palestine nhân danh triều đình Ottoman.

Trong thế kỷ 18, thị tộc Zaydani dưới quyền lãnh đạo của Zahir al-Umar cai trị các bộ phận lớn của Palestine với vị thế tự trị cho đến khi Ottoman đánh bại được họ tại thành trì Galilee vào năm 1775-76. Zahir biến đổi thành phố cảng Acre thành một thế lực khu vực lớn, một phần là nhờ ông độc quyền giao dịch bông sợi và dầu ôliu từ Palestine sang châu Âu. Ưu thế khu vực của Acre tăng thêm dưới thời người kế vị Zahir là Ahmad Pasha al-Jazzar, trong khi Damas bị thiệt hại.

Năm 1830, ngay trước khi Muhammad Ali của Ai Cập xâm chiếm, triều đình Ottoman chuyển giao quyền kiểm soát các huyện Jerusalem và Nablus cho thống đốc Acre là Abdullah Pasha. Theo Silverburg, trên phương diện khu vực và văn hoá động thái này quan trọng vì tạo ra một Palestine Ả Rập tách khỏi Đại Syria (bilad al-Sham). Theo Pappe, đó là một nỗ lực nhằm củng cố mặt trận Syria trước cuộc xâm chiếm của Muhammad Ali. Hai năm sau, Muhammad Ali chinh phục Palestine, song quyền cai trị của Ai Cập bị thách thức vào năm 1834 do một cuộc khởi nghĩa quần chúng chống cưỡng bách tòng quân và các biện pháp khác được cho là xâm phạm nhân dân. Cuộc trấn áp tàn phá nhiều làng và đô thị lớn của Palestine.

Năm 1840, Anh can thiệp và trao lại quyền kiểm soát Levant cho Ottoman để đổi lấy thêm các thoả ước. Sự kiện Aqil Agha mất đánh dấu thách thức địa phương cuối cùng đối với tập quyền trung ương Ottoman tại Palestine, và bắt đầu từ thập niên 1860, Palestine tăng tốc trong phát triển kinh tế-xã hội do được hợp nhất với mô hình tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đặc biệt là châu Âu. Những người hưởng lợi từ quá trình này là người Hồi giáo và Cơ Đốc giáo nói tiếng Ả Rập, họ nổi lên thành một tầng lớp mới trong giới tinh hoa Ả Rập. Đến cuối thế kỷ 19, diễn ra khởi đầu phong trào di dân phục quốc Do Thái và phục hưng ngôn ngữ-văn hoá Hebrew. Trong chiến tranh thế giới thứ nhất, Anh công khai ủng hộ phong trào này bằng Tuyên ngôn Balfour năm 1917.

Anh uỷ trị và phân chia

Người Anh bắt đầu tiến hành chiến dịch Sinai và Palestine trong năm 1915. Chiến tranh lan đến miền nam Palestine trong năm 1917, đến Gaza và Jerusalem vào cuối năm. Người Anh chiếm được Jerusalem trong tháng 12 năm 1917. Họ di chuyển đến thung lũng Jordan vào năm 1918 và một chiến dịch của Đồng Minh tại miền bắc Palestine dẫn đến thắng lợi tại Megiddo trong tháng 9.

Người Anh chính thức được trao quyền uỷ trị khu vực vào năm 1922. Người Palestine phi Do Thái khởi nghĩa vào năm 1920, 1927 và 1936. Năm 1947, sau chiến tranh thế giới thứ hai và Holocaust, chính phủ Anh tuyên bố quyết định kết thúc uỷ trị, và Đại hội đồng Liên Hợp Quốc trong tháng 11 năm 1947 thông qua một nghị quyết đề xuất phân chia khu vực thành một nhà nước Ả Rập, một nhà nước Do Thái và chế độ quốc tế đặc biệt cho thành phố Jerusalem. Giới lãnh đạo Do Thái chấp thuận đề xuất, song Cao uỷ Ả Rập bác bỏ nó; một cuộc nội chiến bắt đầu ngay lập tức sau khi thông qua nghị quyết. Nhà nước Israel tuyên bố thành lập vào tháng 5 năm 1948.

Sau năm 1948
Trong chiến tranh Ả Rập-Israel 1948, Israel chiếm lĩnh và sáp nhập thêm 26% lãnh thổ uỷ trị cũ, Jordan chiếm lĩnh khu vực Judea và Samaria, đổi tên thành "Bờ Tây", trong khi Ai Cập chiếm lĩnh Dải Gaza. Sau cuộc tản cư năm 1948, còn gọi là al-Nakba, 700.000 người Palestine từng đào tị hoặc bị đuổi khỏi quê hương của mình không được phép quay về sau hội nghị Lausanne 1949.

Trong chiến tranh Sáu ngày vào tháng 6 năm 1967, Israel chiếm phần còn lại của Lãnh thổ uỷ trị Palestine cũ từ tay Jordan và Ai Cập, và bắt đầu chính sách lập các khu định cư Do Thái trên các lãnh thổ này. Từ năm 1987 đến năm 1993, diễn ra đại khởi nghĩa lần thứ nhất của người Palestine chống Israel, trong đó có tuyên ngôn Nhà nước Palestine vào năm 1988 và kết thúc với Hoà ước Oslo 1993 Oslo và thành lập Chính quyền Dân tộc Palestine.

Năm 2000, đại khởi nghĩa lần thứ nhì bắt đầu, và Israel cho xây dựng một hàng rào phân cách. Năm 2005, Israel rút toàn bộ dân định cư và hiện diện quân sự khỏi Dải Gaza, song duy trì kiểm soát quân sự trên nhiều phương diện của lãnh thổ bao gồm biên giới, hàng không và bờ biển. Việc Israel duy trì chiếm đóng quân sự Dải Gaza, Bờ Tây và Đông Jerusalem là cuộc chiếm đóng quân sự lâu nhất trong lịch sử hiện đại.

Trong tháng 11 năm 2012, vị thế của phái đoàn Palestine tại Liên Hợp Quốc được nâng cấp thành nhà nước quan sát viên phi thành viên với danh nghĩa Nhà nước Palestine.

Ranh giới

Cổ trung đại
Ranh giới của Palestine thay đổi trong suót lịch sử. Thung lũng Đứt gãy Jordan (gồm wadi Arabah, biển Chết và sông Jordan) có thời gian tạo thành biên giới chính trị và hành chính, thậm chí là trong các đế quốc kiểm soát liên lãnh thổ. Tại thời điểm khác, chẳng hạn trong các giai đoạn nhất định thời Hasmoneus và Thập tự quân, cũng như thời kinh thánh, lãnh thổ hai bên bờ sông tạo thành bộ phận của một đơn vị hành chính. Trong thời kỳ đế quốc Ả Rập, bộ phận của miền nam Liban và các khu vực cao nguyên miền bắc của Palestine và Jordan được cai trị với tên gọi Jund al-Urdun, trong khi phần miền nam của Palestine và Jordan tạo thành bộ phận của Jund Dimashq- trong thế kỷ 9 gắn với đơn vị hành chính Jund Filastin.

Ranh giới khu vực và tính chất dân tộc của cư dân của Palaestina được sử gia Hy Lạp thế kỷ 5 TCN Herodotus nói đến có thay đổi theo ngữ cảnh. Đôi khi, ông sử dụng nó để chỉ duyên hải phía bắc núi Carmel. Khi khác là để phân biệt người Syria tại Palestine với người Phoenicia, ông quy vùng đất của họ trải dài khắp duyên hải từ Phoenicia đến Ai Cập. Pliny mô tả một khu vực của Syria "từng gọi là Palaestina" trong số các khu vực tại miền đông Địa Trung Hải.

Từ thời kỳ Đông La Mã, ranh giới Palaestina thuộc Đông La Mã là khu vực nằm giữa sông Jordan và Địa Trung Hải. Thời Ả Rập, Filastin (hay Jund Filastin) được sử dụng về hành chính để chỉ khu vực từng là Palaestina Secunda (gồm Judaea và Samaria) thuộc Đông La Mã, còn Palaestina Prima (gồm Galilee) được đổi tên thành Urdunn ("Jordan" hay Jund al-Urdunn).

Thời hiện đại
Các nguồn trong thế kỷ 19 nói đến Palestine với ý là khu vực kéo dài từ biển đến tuyến lữ hành, có thể là tuyến Hejaz-Damas về phía đông thung lũng Jordan. Cũng có nguồn cho là nó kéo dài từ biển đến hoang mạc. Trước khi Đồng Minh chiến thắng trong chiến tranh thế giới thứ nhất và phân chia đế quốc Ottoman, hầu hết khu vực miền bắc của Jordan ngày nay là bộ phận của tỉnh Damascus (Syria), còn phần phía nam của Jordan ngày nay là bộ phận của tỉnh Hejaz. Khu vực trở thành Lãnh thổ uỷ trị Palestine vào cuối thời Ottoman bị phân chia giữa tỉnh Beirut (Liban) và huyện Jerusalem.}} Tổ chức Phục quốc Do Thái đưa ra định nghĩa về ranh giới của Palestine trong một phát biểu trước Hội nghị hoà bình Paris năm 1919.

Anh cai quản Lãnh thổ uỷ trị Palestine sau chiến tranh thế giới thứ nhất, họ cam kết lập một quê hương cho người Do Thái. Định nghĩa hiện đại về khu vực tuân theo ranh giới của thực tế này, vốn được người Anh điều chỉnh tại phía bắc và đông vào năm 1920-23 (bao gồm bị vong lục Ngoại Jordan) và Thoả thuận Paulet–Newcombe, và phía nam sau thoả thuận biên giới Thổ Nhĩ Kỳ-Ai Cập năm 1906.

Sử dụng hiện tại
Khu vực Palestine được dùng để định danh cho người Palestine và văn hoá Palestine, chúng đều được định nghĩa liên quan đến toàn bộ khu vực lịch sử, thường là trong biên giới Lãnh thổ uỷ trị Palestine. Điều khoản Dân tộc Palestine 1968 mô tả Palestine là "quê hương của người Palestine Ả Rập", với "biên giới có từ thời uỷ trị thuộc Anh".

Tuy nhiên, kể từ Tuyên ngôn Độc lập Palestine 1988, thuật ngữ Nhà nước Palestine chỉ đề cập đến Bờ Tây và Dải Gaza. Sự không nhất quán này được Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas mô tả là một nhượng bộ: "... chúng tôi chấp thuận thành lập Nhà nước Palestine chỉ trên 22% lãnh thổ Palestine lịch sử - trên toàn bộ Lãnh thổ Palestine bị Israel chiếm cứ vào năm 1967."

Thuật ngữ Palestine đôi khi cũng được sử dụng để chỉ bộ phận của các lãnh thổ Palestine hiện nằm dưới quyền cai quản hành chính của Chính quyền Dân tộc Palestine, một thực thể bán chính phủ cai quản bộ phận của Nhà nước Palestine theo các điều khoản trong Hiệp định Oslo.

Nhân khẩu

Nhân khẩu ban đầu

Ước tính dân số Palestine thời cổ đại dựa theo hai phương pháp: thống kê và tác phẩm đương thời, và phương pháp khoa học dựa trên khai quật và các phương pháp thống kê xét đến số lượng khu định cư tại một thời điểm cụ thể, diện tích của mỗi khu định cư, yếu tố mật độ của mỗi khu định cư.

Theo các nhà khảo cổ học Israel Magen Broshi và Yigal Shiloh, cư dân Palestine cổ đại không vượt quá một triệu. Đến năm 300, Cơ Đốc giáo phát triển đáng kể đến mức người Do Thái chỉ chiếm một phần tư dân số.

Đến giữa thế kỷ đầu tiên người Ottoman cai trị, tức năm 1550, Bernard Lewis trong một nghiên cứu sổ sách của Ottoman thời kỳ đầu cai trị Palestine tường thuật: Tổng dân số vào khoảng ba trăm nghìn, từ một phần 5 đến một phần tư sống trong sáu thị trấn Jerusalem, Gaza, Safed, Nablus, Ramle, và Hebron. Những người gòn lại chủ yếu là nông dân và sống trong các làng với quy mô khác nhau. Cây lương thực chính của họ là lúa mì và lúa mạch, bổ sung với đậu, ô liu, rau quả. Trong và xung quanh các thị trấn có số lượng đáng kể vườn nho, cây ăn quả và rau.

</blockquote>

Theo Alexander Scholch, dân số Palestine vào năm 1850 là khoảng 350.000 người, 30% trong số đó sống tại 13 thị trấn; khoảng 85% là người Hồi giáo, 11% là người Cơ Đốc giáo và 4% là người Do Thái giáo.

Theo số liệu thống kê của Ottoman do Justin McCarthy nghiên cứu, dân số Palestine vào đầu thế kỷ 19 là 350.000, năm 1860 đạt 411.000 và đến năm 1900 đạt khoảng 600.000 trong đó 94% là người Ả Rập. Năm 1914, Palestine có dân số đạt 657.000 người Ả Rập Hồi giáo, 81.000 người Ả Rập Cơ Đốc giáo, và 59.000 người Do Thái. McCarthy ước tính cư dân phi Do Thái tại Palestine là 452.789 vào năm 1882; 737.389 vào năm 1914; 725.507 vào năm 1922; 880.746 vào năm 1931; và 1.339.763 vào năm 1946.

Năm 1920, báo cáo của Hội Quốc Liên mô tả 700.000 người sống tại Palestine như sau: Trong đó, 235.000 người sống trong các đô thị lớn, 465.000 trong các đô thị nhỏ và làng mạc. Bốn phần năm tổng dân số là người Hồi giáo. Một phần nhỏ trong số đó là người Ả Rập Bedouin; phần còn lại mặc dù nói tiếng Ả Rập và được gọi là người Ả Rập song phần lớn là hỗn chủng. Khoảng 77.000 cư dân là người Cơ Đốc giáo, đại đa số thuộc Giáo hội Chính thống, và nói tiếng Ả Rập. Số lượng người Do Thái là 76.000, hầu như toàn bộ đến Palestine trong 40 năm trước đó. Trước năm 1850, tại đây chỉ có một nhóm nhỏ người Do Thái.

Theo cơ quan thống kê của Israel, tính đến năm 2015, tổng dân số Israel là 8,5 triệu, trong đó 75% là người Do Thái, 21% là người Ả Rập. Trong cộng đồng Do Thái, 76% sinh tại Israel; phần còn lại là những người nhập cư với 16% đến từ châu Âu, Liên Xô cũ và châu Mỹ, và 8% đến từ châu Á và châu Phi. Theo cơ quan thống kê của Palestine ước tính, vào năm 2015 dân số Bờ Tây là khoảng 2,9 triệu và dân số Dải Gaza là 1,8 triệu. Dân số Gaza dự tính tăng lên 2,1 triệu vào năm 2020, mật độ là 5.800 người/km². Cơ quan thống kê Israel và Palestine đều đưa cư dân Ả Rập tại Đông Jerusalem vào báo cáo của họ. Theo các ước tính này tổng dân số khu vực Palestine, gồm Israel và các lãnh thổ Palestine, là khoảng 12,8 triệu.

Tham khảo

Thư mục

 {{chú thích sách|last=Avni|first=Gideon|date=2014|url=https://books.google.com/books?id=ZLucAgAAQBAJ&pg=PA301|title=The Byzantine-Islamic Transition in Palestine: An Archaeological Approach|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199684335}}

 Walmsley, Alan (2000), 'Production, exchange and regional trade in the Islamic Wast Mediterranean: old structures, new systems?, in Inge Lyse Hansen, Chris Wickham (eds.) The Long Eighth Century:Production, Distribution and Demand, BRILL

  In six volumes: The first hundred years (2nd ed. 1969); The later Crusades, 1189–1311 (1969); The fourteenth and fifteenth centuries (1975); The art and architecture of the crusader states (1977); The impact of the Crusades on the Near East (1985); The impact of the Crusades on Europe (1989)

 .
 Silverburg, Sanford R. (2009), 'Diplomatic Recognition of States in statu nascendi:The Case of Palestine,' in Sanford R. Silverburg (ed.), Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics, McFarland

 Kirk, J Andrew (2011), Civilisations in Conflict?: Islam, the West and Christian Faith, OCMS, ISBN 9781870345873

 Brown, Daniel W. (2011), A New Introduction to Islam, Wiley-Blackwell, 2nd.ed.
 Ben-Sasson, Haim Hillel (1976), A History of the Jewish People, Harvard University Press
 Finkelstein, Israel, and Silberman, Neil Asher, The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts'', Simon & Schuster, 2002. ISBN 0-684-86912-8

Vùng phân chia
Địa lý Tây Á
Địa lý Trung Đông


title: Conoderus emarginatus

text:
Conoderus emarginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Pontenx-les-Forges

text:
Pontenx-les-Forges là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 80,62 km², dân số năm 2006 là 1326 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 21 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pontenx-les-Forges trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Pontenx-les-Forges en cartes postales anciennes
 Agenda évenementiel, artisans, commerçants et entreprises de la ville

Pontenx-les-Forges


title: Guatteria insignis

text:
Guatteria insignis là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Suriname.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Guatteria insignis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Suriname
Guatteria


title: 84 TCN

text:
Năm 84 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 84 TCN


title: Ngày Quốc tế Nam giới

text:
Ngày Quốc tế Nam giới là một sự kiện quốc tế được tổ chức vào ngày 19 tháng 11 hàng năm. Ngày này được bắt đầu vào năm 1999 ở Trinidad và Tobago và được Liên Hợp Quốc ủng hộ, và nhận được sự ủng hộ của các nhóm nam giới ở Mỹ, châu Âu, châu Á, châu Phi và vùng Caribe. Mục đích của Ngày quốc tế nam giới là tập trung vào sức khoẻ của nam giới và trẻ em nam, cải thiện quan hệ giữa các giới, thúc đẩy bình đẳng giới và làm nổi bật vai trò của nam giới. Đây là dịp để nam giới nêu bật sự phân biệt đối xử với họ và để kỷ niệm những thành tựu và đóng góp của mình, đặc biệt là đóng góp đối với cộng đồng, gia đình, hôn nhân và chăm sóc con cái.

Ngày Quốc tế Nam giới được tổ chức tại trên 170 quốc gia, trong số đó có Trinidad và Tobago, Jamaica, Australia, Ấn Độ, Mỹ, Úc, Canada, Singapore, Vương quốc Anh, Áo, Đan Mạch, Nam Phi,  Malta và Việt Nam vào ngày 19 tháng 11 và nhận được sự ủng hộ trên toàn cầu.

Ngày Thiếu nhi Thế giới kế tiếp Ngày Quốc tế Nam giới vào 20 tháng 11 tạo ra một lễ kỷ niệm 48 giờ của nam giới và trẻ em tương ứng trong thời gian đó vai trò người lớn đóng góp tích cực trong cuộc sống của trẻ em và được công nhận.

Mục tiêu
Theo các nhà tổ chức, Ngày Quốc tế Nam giới được kỷ niệm để làm chú ý đến sự phân biệt đối xử đối với nam giới và trẻ em trai trong các lĩnh vực y tế, luật gia đình, giáo dục và truyền thông, cũng như để vinh danh những thành tựu tích cực và đóng góp của nam giới. Trong những năm gần đây, nhân dịp ngày Quốc tế Nam giới, trong số những sự kiện khác, còn có hội thảo, sự kiện trong trường học, các chương trình phát thanh và truyền hình, các cuộc biểu tình hòa bình, tranh luận, thảo luận và triển lãm nghệ thuật được tổ chức. Theo người sáng lập của ngày này, Ngày Quốc tế Nam giới không có nghĩa là để cạnh tranh với ngày Quốc tế Phụ nữ, mà nhằm phục vụ mục đích nêu bật và trao đổi kinh nghiệm của nam giới. Mỗi năm, một chủ đề riêng lại được giới thiệu, chẳng hạn như trong năm 2002 là "hòa bình", năm 2003 là "sức khỏe nam giới", năm 2007 là "chữa lành và tha thứ" và  trong năm 2009 là "hình mẫu vai trò nam tích cực." Những người tham gia không bắt buộc phải chấp nhận những chủ đề này mà được tự do tạo tiêu chí cho riêng mình, mà phù hợp nhất với nhu cầu của họ và lợi ích tương ứng.

Trong năm 2009, các mục tiêu sau đây được đề ra, như một cơ sở cho Ngày của nam giới quốc tế đã được thiết lập:
 Thúc đẩy hình mẫu vai trò nam giới; không chỉ là theo các ngôi sao điện ảnh và các vận động viên, mà còn là người lao động bình thường, người có cuộc sống đàng hoàng và chân thật.
 Chào mừng sự đóng góp tích cực mà những người đàn ông đã đóng góp cho xã hội, cộng đồng, gia đình, hôn nhân, chăm sóc trẻ em và môi trường.
 Tập trung vào sức khỏe của nam giới và hạnh phúc trong xã hội, tình cảm, thể chất và tinh thần.
 Nêu bật những phân biệt đối xử đối với nam giới trong các lĩnh vực hoạt động xã hội, môi trường xã hội và nêu rõ những kỳ vọng cũng như quyền lợi.
 Cải thiện quan hệ giới và thúc đẩy bình đẳng.
 Cùng kiến tạo một thế giới an toàn hơn, tốt hơn, trong đó những người đàn ông được an toàn và có thể phát triển được đầy đủ tiềm năng của họ.

Chủ đề
Cũng như 6 mục tiêu được đề ra thì mỗi năm Ngày Quốc tế Nam giới sẽ được các điều phối viên thế giới đề xuất những chủ đề khác nhau:

 2011: "Mang đến cho các chàng trai khởi đầu tốt nhất có thể trong cuộc sống."
 2012: "Giúp cho nam giới và trẻ em trai sống lâu hơn, hạnh phúc hơn và khỏe mạnh hơn."
 2013: "Giữ an toàn cho nam giới và trẻ em trai."
 2014: "Cùng nhau làm việc với nam giới và trẻ em trai."
 2015: "Làm để mở rộng lựa chọn sinh sản cho nam giới."
 2016: "Phái mạnh, đừng tự tử!"
 2017: "Tôn vinh nam giới và trẻ em trai trong tất cả sự đa dạng."
 2018: "Hình mẫu nam giới tích cực."
 2019: "Tạo sự khác biệt cho nam giới và trẻ em nam."
 2020: "Sức khỏe tốt hơn cho nam giới và trẻ em nam."
 2021: "Quan hệ giữa nam giới và nữ giới tốt đẹp hơn."
 2022: "Hỗ trợ nam giới và trẻ em nam." Tại Úc là #MakeTime4Mates hoặc "Đàn ông gương mẫu."

Ảnh hưởng

Châu Phi

Châu Mỹ

Châu Á

Châu Âu

Châu Đại Dương

Xem thêm
 Ngày quốc tế phụ nữ
 Ngày của cha
 Tháng 11
 Ngày nam giới thế giới (Một lễ trao giải - ngày 1 tháng 11, Nga)

Chú thích

Liên kết ngoài

Phong trào nam giới
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Một
Nam giới


title: La Chapelle-sur-Dun

text:
La Chapelle-sur-Dun là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
La Chapelle-sur-Dun on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Xylocopa amedaei

text:
Xylocopa amedaei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1841


title: Lasioglossum travassosi

text:
Lasioglossum travassosi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1940


title: Muricinae

text:
Muricinae là một phân họ ốc biển săn mồi, động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae.

Hình ảnh
 Aspella Mörch, 1877
 Attiliosa Emerson, 1968
 Bolinus Pusch, 1837
 Bouchetia Houart & Héros, 2008
 Calotrophon Hertlein & Strong, 1951
 Chicomurex Arakawa, 1964
 Chicoreus Montfort, 1810
 Dermomurex Monterosato, 1890
 Flexopteron Shuto, 1969
 Haustellum Schumacher, 1817
 Hexaplex Perry, 1810
 Ingensia Houart, 2001
 Murex Linnaeus, 1758
 Naquetia Jousseaume, 1880
 Paziella Jousseaume, 1880
 Phyllocoma Tapparone Canefri, 1881
 Phyllonotus Swainson, 1833
 Poirieria Jousseaume, 1880
 Ponderia Houart, 1986
 Prototyphis Ponder, 1972
 Pseudoperissolax B. L. Clark, 1918 †
 Pterochelus Jousseaume, 1880
 Pterynotus Swainson, 1833
 Purpurellus Jousseaume, 1880
 Siratus Jousseaume, 1880
 Timbellus de Gregorio, 1885
 Vokesimurex Petuch, 1994

Tham khảo

 Bouchet, P. & Rocroi, J.-P. (2005): Part 2. Working classification of the Gastropoda. Malacologia, 47: 239–283, Ann Arbor. .
 Merle, D., Garrigues, B. & Pointier, J.-P. (2011): Fossil and Recent Muricidae of the World, Part Muricinae. các trang 648, 182 colour plates, Hackenheim. ISBN 978-3-939767-32-9.

Muricidae


title: Sai Mun (huyện)

text:
Sai Mun () là một huyện của tỉnh Yasothon ở đông bắc Thái Lan.

Lịch sử

Trước đây là một làng, Sai Mun đã được nâng thành tambon và năm 1968 được nâng thành khet sukhaphiban.

Sau khi Yasothon được tách khỏi Ubon năm 1972, ngày 15 tháng 5 năm 1975, Sai Mun được lập thành một tiểu huyện (king amphoe), lấy 4 tambon từ huyện Mueang Yasothon: Sai Mun, Du Lat, Dong Mafai và Na Wiang.

Năm 1978, tambon Phai được chuyển từ huyện Kut Chum sang Sai Mun.

Ngày 26 tháng 7 năm 1984, tiểu huyện được nâng lên thành huyện,.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía đông bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Kut Chum và Mueang Yasothon của tỉnh Yasothon, và Selaphum của tỉnh Roi Et.

Hành chính
Huyện này được chia thành 5 phó huyện (tambon), tổng cộng có 53 làng (muban).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 thông tin về Sai Mun
 Sai Mun

Huyện của Yasothon


title: Dicranomyia nycteris

text:
Dicranomyia nycteris là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Polyplectropus boas

text:
Polyplectropus boas là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Tri Tôn (định hướng)

text:
Tri Tôn có thể là một trong số các địa danh sau đây:

 Huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
 Thị trấn Tri Tôn, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
 Đảo Tri Tôn, quần đảo Hoàng Sa.
 Xã cũ Tri Tôn thuộc quận Tri Tôn, tỉnh Châu Đốc, nay là thị trấn Tri Tôn và xã Núi Tô.


title: Lasioglossum leucophenax

text:
Lasioglossum leucophenax là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1939


title: Panchkula Urban Estate

text:
Panchkula Urban Estate là một thị xã và là nơi đặt văn phòng nhà đất (estate office) của quận Panchkula thuộc bang Haryana, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Panchkula Urban Estate có dân số 140.992 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Panchkula Urban Estate có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Panchkula Urban Estate, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Haryana


title: Thế vận hội Mùa đông 1988

text:
Thế vận hội Mùa đông 1988, hay Thế vận hội Mùa đông XV, được tổ chức từ 13 tháng 2 đến 28 tháng 2 năm 1988 tại Calgary, Alberta, Canada. Tất cả có 57 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

|}

Môn thi đấu

¹ Bộ môn biểu diễn tại Thế vận hội này.

Thành tích

Bảng huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thế vận hội Mùa đông 1988 tại trang của IOC

1988
Giải đấu thể thao Calgary
Thể thao Canada năm 1988
Sự kiện thể thao đa môn năm 1988
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Canada
Thế vận hội ở Canada
Alberta 1988
Thể thao mùa đông năm 1988
Calgary thập niên 1980


title: La Ville-aux-Bois-lès-Dizy

text:
La Ville-aux-Bois-lès-Dizy  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Villeauxboislesdizy


title: Viện Công nghệ Massachusetts

text:
Viện Công nghệ Massachusetts (tiếng Anh: Massachusetts Institute of Technology hay MIT). là một viện đại học nghiên cứu tư thục ở thành phố Cambridge, bang Massachusetts, Hoa Kỳ. MIT nổi tiếng nhờ hoạt động nghiên cứu và giáo dục trong các ngành khoa học vật lý, kỹ thuật, cũng như trong các ngành sinh học, kinh tế học, ngôn ngữ học, và quản lý.

MIT được thành lập vào năm 1861 nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa của Hoa Kỳ, dựa trên mô hình viện đại học bách khoa (polytechnic university) và nhấn mạnh đến việc giảng dạy trong phòng thí nghiệm. MIT ban đầu nhấn mạnh đến các ngành công nghệ ứng dụng ở bậc đại học và sau đại học, và chính điều này giúp thiết lập sự hợp tác gần gũi với các công ty công nghiệp. Những cải cách chương trình học dưới thời các Viện trưởng Karl Compton và Vannevar Bush trong thập niên 1930 nhấn mạnh các ngành khoa học cơ bản. MIT gia nhập Hiệp hội Viện Đại học Bắc Mỹ vào năm 1934. Các nhà nghiên cứu ở MIT nghiên cứu và thiết kế máy tính, radar, và hệ thống định vị trong suốt Chiến tranh thế giới thứ hai và thời Chiến tranh lạnh. Hoạt động nghiên cứu quốc phòng thời hậu chiến đã đóng góp vào sự gia tăng nhanh chóng số lượng giảng viên và sự phát triển của khuôn viên viện đại học dưới thời Viện trưởng James Killian. Khuôn viên hiện tại rộng  mở cửa vào năm 1916 và mở rộng hơn  dòng theo bờ bắc con sông Charles.

Ngày nay MIT bao gồm nhiều khoa học thuật khác nhau, nhấn mạnh đến nghiên cứu và giáo dục trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế, quản lý và khoa học xã hội. MIT có năm trường (Trường Khoa học, Trường Kỹ thuật, Trường Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Quản lý, và Trường Nhân văn, Nghệ thuật, và Khoa học Xã hội) và một trường đại học (Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Y tế), bao gồm tổng cộng 32 khoa. Viện đại học này có 93 người được giải Nobel, 25 người nhận giải thưởng Turing, 58 người nhận Huân chương Khoa học Quốc gia (National Medal of Science), 29 người nhận Huân chương Công nghệ và Sáng tạo Quốc gia (National Medal of Technology and Innovation) 45 Học giả Rhodes (Rhodes Scholars), và 50 Học giả MacArthur (MacArthur Fellows).

MIT và cựu sinh viên đóng vai trò lớn trong nhiều phát kiến khoa học công nghệ hiện đại. Viện MIT cũng là một đối tác nghiên cứu quốc phòng quan trọng của chính phủ Mĩ, đặc biệt trong các dự án về hạt nhân, khoa học không gian, khoa học máy tính và công nghệ nano. 41 cựu sinh viên MIT đã trở thành phi hành gia của Hoa Kỳ và các nước khác. Trong số 12 người đã từng đặt chân lên Mặt Trăng, 4 trong số đó có bằng cấp từ MIT. Cựu sinh viên và cựu giảng viên Tiền Học Sâm khi trở về Trung Quốc đã lãnh đạo chương trình không gian và đạn tự hành và bom hạt nhân, được mệnh danh là "Cha đẻ của ngành tên lửa Trung Quốc" (hoặc "Vua tên lửa").

MIT là một trong những cơ sở giáo dục bậc cao có tiêu chuẩn tuyển chọn sinh viên khắt khe nhất; chẳng hạn, khóa sẽ tốt nghiệp vào năm 2016 có 1.620 sinh viên được tuyển chọn từ 18.109 thí sinh, như vậy tỷ lệ được nhận vào chỉ 8.95%.

Lịch sử

Sự hình thành và tầm nhìn

Năm 1859, đề xuất sử dụng khu đất mới san bằng ở Back Bay, Boston, để xây một "Viện Kỹ nghệ và Khoa học" (Conservatory of Art and Science) đã được gởi đến Cơ quan Lập pháp Massachusetts nhưng không được chấp thuận. Năm 1861, William Barton Rogers đề xuất thành lập Viện Công nghệ Massachusetts thì được chấp thuận, và thống đốc John Albion Andrew của bang Massachusetts ký quyết định thành lập vào ngày 10 tháng 4 năm 1861.

Rogers muốn thiết lập một cơ sở giáo dục nhằm đáp ứng những tiến bộ nhanh chóng trong khoa học và công nghệ. Ông không muốn thành lập một trường chuyên nghiệp (professional school), mà muốn tạo ra một sự kết hợp bao gồm yếu tố giáo dục khai phóng và giáo dục chuyên nghiệp, cho rằng "Đối tượng thực sự và duy nhất mang tính thực tiễn của một trường bách khoa (polytechnic school) là, như tôi thấy, sự giảng dạy không chỉ những chi tiết vụn vặt và những thao tác kỹ thuật vốn chỉ có thể thực hiện trong xưởng thực hành mà còn khắc sâu những nguyên lý khoa học hình thành nên cơ sở và lời giải thích cho những chi tiết và thao tác đó, và cùng với nó, một sự xem xét đầy đủ và có phương pháp tất cả những quá trình và hoạt động chủ đạo của chúng trong liên hệ với các định luật vật lý." Kế hoạch của Rogers phản ánh mô hình viện đại học nghiên cứu của Đức, nhấn mạnh đến một tập thể giáo sư độc lập với hoạt động nghiên cứu và giảng dạy diễn ra quanh các buổi xê-mi-na và trong phòng thí nghiệm.

Những phát triển ban đầu

Chỉ hai ngày sau khi quyết định thành lập MIT được ký, Nội chiến Hoa Kỳ bùng nổ. Sau một thời gian dài trì hoãn, những lớp học đầu tiên của MIT diễn ra ở Tòa nhà Mercantile ở Boston năm 1865. Viện công nghệ này có sứ mệnh phù hợp với ý định của Luật Morill năm 1862 nhằm hỗ trợ các cơ sở giáo dục "nhằm thúc đẩy giáo dục khai phóng và thực hành trong các tầng lớp kỹ nghệ," và là một trường được cấp đất (land-grant school). Năm 1866, tiền thu được từ việc bán đất được sử dụng để xây những tòa nhà mới ở vùng Back Bay.

MIT từng được gọi một cách không chính thức là "Boston Tech". Viện công nghệ này được xây dựng theo mô hình viện đại học bách khoa của châu Âu và lúc ban đầu nhấn mạnh đến việc giảng dạy thực hành. Sau một khoảng thời gian có nhiều bất ổn về tài chính, MIT phát triển mạnh trong hai thập niên cuối thế kỷ 19 dưới thời Viện trưởng Francis Amasa Walker. Các chương trình trong các ngành kỹ thuật điện, hóa, hàng hải, và y tế được mở ra, các tòa nhà mới được xây dựng, và số lượng sinh viên tăng lên thành hơn một ngàn.

Chương trình học trở nên có tính chất dạy nghề hơn, ít tập trung vào khoa học lý thuyết. Trong những năm thường được gọi với tên "Boston Tech" này, tập thể giảng viên và các cựu sinh viên của MIT đã cự tuyệt quyết tâm của Charles W. Eliot, viện trưởng của Viện Đại học Harvard và là cựu giảng viên của MIT, nhiều lần muốn hợp nhất MIT với Trường Khoa học Lawrence (Lawrence Scientific School) của Harvard.

Năm 1916, MIT chuyển đến khuôn viên mới nằm trên một dải đất dài một dặm dọc theo sông Charles ở phía thành phố Cambridge, một phần trước đây là đất ngập nước. Khu khuôn viên theo kiến trúc tân cổ điển do William W. Bosworth thiết kế và được tài trợ chủ yếu từ những khoản đóng góp nặc danh từ một người có tên bí ẩn "Ông Smith." Gần 80 năm sau lần đóng góp đầu tiên, người ta phát hiện ra "Ông Smith" chính là nhà công nghiệp George Eastman. Trong thời gian 80 năm này, George Eastman tặng 20 triệu đô-la bằng tiền mặt và bằng cổ phiếu của công ty Kodak cho MIT.

Những cải cách chương trình học

Trong thập niên 1930, Viện trưởng Karl Taylor Compton và Phó viện trưởng (phụ trách học thuật) Vannevar Bush nhấn mạnh tầm quan trọng của các ngành khoa học thuần túy như vật lý và hóa học, và do đó giảm bớt thời gian học tập trong các xưởng thực hành. Những cải cách của Compton "đã giúp khôi phục và thúc đẩy sự tự tin ở khả năng MIT sẽ dẫn đầu trong khoa học cũng như trong kỹ thuật." Không giống như những trường khác thuộc nhóm Ivy League, MIT hướng nhiều hơn đến các gia đình trung lưu, dựa vào học phí nhiều hơn là những khoản hiến tặng hay tài trợ. MIT được kết nạp vào Hiệp hội Viện Đại học Bắc Mỹ vào năm 1934.

Tuy vậy, cho đến tận năm 1949, Ủy ban Lewis (Lewis Committee) vẫn than vãn trong báo cáo của mình về tình trạng giáo dục ở MIT rằng "nhiều người xem viện công nghệ này về cơ bản vẫn là một trường dạy nghề," một quan điểm mà ủy ban này cho là "hơi thiếu thỏa đáng" và muốn thay đổi. Bản báo cáo xem xét toàn diện chương trình học bậc đại học, đề xuất một chương trình giáo dục rộng hơn, và cảnh báo việc để các ngành kỹ thuật và các chương trình nghiên cứu do chính phủ tài trợ làm chệch hướng khỏi các ngành khoa học và nhân văn. Trường Nhân văn, Nghệ thuật, và Khoa học Xã hội (School of Humanities, Arts, and Social Sciences) và Trường Quản lý Sloan (Sloan School of Management) được thành lập vào năm 1950 để cạnh tranh với hai trường hùng mạnh mà MIT đang có vào lúc đó: Trường Khoa học (School of Science) và Trường Kỹ thuật (School of Engineering). Những tập thể giảng viên trước đây trong những lĩnh vực không được xem trọng như kinh tế, quản lý, khoa học chính trị, và ngôn ngữ học nay hợp thành những khoa hoàn chỉnh và đầy tự tin bằng cách thu hút những vị giáo sư đáng kính và mở ra những chương trình sau đại học có tính cạnh tranh. Trường Nhân văn, Nghệ thuật, và Khoa học Xã hội tiếp tục phát triển dưới các nhiệm kỳ liên tiếp của các viện trưởng Howard W. Johnson và Jerome Wiesner từ 1966 đến 1980, hai nhà lãnh đạo có xu hướng ưu ái các ngành nhân văn.

Nghiên cứu quốc phòng

Sự can dự của MIT vào nghiên cứu quân sự bùng nổ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Năm 1941, Vannevar Bush được bổ nhiệm đứng đầu Phòng Nghiên cứu Khoa học và Phát triển của liên bang và đã phân bổ các khoản tài trợ đến chỉ một nhóm viện đại học được chọn, trong đó có MIT. Các kỹ sư và nhà khoa học từ khắp nước hội tụ về Phòng Thí nghiệm Bức xạ (Radiation Laboratory) của MIT, được thiết lập vào năm 1940 nhằm giúp quân đội Anh phát triển radar có bước sóng micromét. Công trình thực hiện ở đây đã có tác động đáng kể lên cuộc chiến và hoạt động nghiên cứu sau đó trong lĩnh vực nghiên cứu này. Những công trình nghiên cứ phục vụ quốc phòng khác bao gồm những hệ thống điều khiển dựa trên con quay hồi chuyển và những hệ thống phức tạp khác cho thiết bị ngắm của súng, thiết bị định vị để thả bom, và thiết bị định hướng quán tính, thực hiện ở Phòng Thí nghiệm Công cụ (Instrumentation Laboratory) do Charles Stark Draper sáng lập và điều hành.; phát triển máy tính kỹ thuật số dùng trong mô phỏng chuyến bay, trong Dự án Whirlwind (Project Whirlwind); và thiết bị chụp ảnh từ cao và ở tốc độ cao, do Harold Edgerton nghiên cứu. Vào cuối cuộc chiến, MIT trở thành nhà thầu lớn nhất nước về nghiên cứu và phát triển trong thời chiến (khiến Bush có vài lời chỉ trích), thuê gần 4000 người làm việc trong Phòng Thí nghiệm Bức xạ và nhận hơn 100 triệu đô-la ($ tỷ đô-la tính theo giá trị đồng đô-la năm 2012) trước năm 1946. Các công trình quốc phòng vẫn được tiếp tục sau đó. Nghiên cứu do chính phủ tài trợ sau chiến tranh ở MIT bao gồm hệ thống môi trường mặt đất bán tự động (SAGE) và hệ thống dẫn đường cho tên lửa đạn đạo và Dự án Apollo.

Những hoạt động này ảnh hưởng MIT một cách sâu sắc. Một báo cáo năm 1949 lưu ý việc "không có dấu hiệu chậm lại nào trong đời sống ở Viện công nghệ" đánh dấu hòa bình trở lại, hoài niệm "sự thanh bình học thuật của những năm trước chiến tranh", mặc dù ghi nhận những đóng góp đáng kể của hoạt động nghiên cứu quân sự lên việc nhấn mạnh hơn vào giáo dục sau đại học và sự gia tăng nhanh chóng nhận lực và cơ sở vật chất. Thực sự số lượng giảng viên đã tăng gấp đôi và số lượng sinh viên đã tăng gấp bốn lần trong các nhiệm kỳ của Karl Taylor Compton, viện trưởng của MIT từ năm 1930 đến 1948, James Rhyne Killian, viện trưởng từ năm 1948 đến 1957, và Julius Adams Stratton, viện trưởng từ năm 1952 đến 1957, những người đã định hình sự phát triển của viện đại học. Đến thập niên 1950, MIT không còn là nơi chỉ mang lại lợi ích cho các công ty công nghiệp mà nó đã có quan hệ gần gũi trong suốt ba thập niên trước đó, mà còn gần gũi hơn với những tổ chức bảo trợ mới của mình, những quỹ thiện nguyện và chính phủ liên bang.

Cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970, những nhà hoạt động là sinh viên và giảng viên phản đối Chiến tranh Việt Nam và hoạt động nghiên cứu quốc phòng của MIT. Liên đoàn các nhà khoa học có quan tâm (Union of Concerned Scientists) được thành lập vào ngày 4 tháng 3 năm 1969 trong một cuộc họp của giảng viên và sinh viên nhằm chuyển sự nhấn mạnh từ nghiên cứu quân sự sang các vấn đề môi trường và xã hội. MIT cuối cùng đã giảm đầu tư cho Phòng Thí nghiệm Bức xạ và chuyển tất cả các nghiên cứu mật sang cơ sở Phòng Thí nghiệm Lincoln (Lincoln Laboratory) nằm ngoài khuôn viên của MIT vào năm 1973 nhằm đáp lại những hoạt động phản đối, từ đó tập thể sinh viên, giảng viên, và ban lãnh đạo MIT tương đối ít chia rẽ trong suốt thời kỳ xáo trộn xảy ra ở nhiều viện đại học khác.

Lịch sử gần đây

MIT đã đồng hành với và giúp thúc đẩy thời đại kỹ thuật số. Ngoài việc có những phát triển mở đường cho tính toán hiện đại và công nghệ mạng máy tính, sinh viên, nhân viên, và giảng viên ở Dự án MAC (Project MAC), Phòng Thí nghiệm Trí tuệ Nhân tạo (Artificial Intelligence Laboratory hay AI Lab), và Tech Model Railroad Club đã viết một số những chương trình trò chơi tương tác đầu tiên như Spacewar! và tạo ra phần lớn những từ lóng và văn hóa hacker hiện đại. Một số tổ chức quan trọng liên quan đến máy tính ra đời ở MIT từ thập niên 1980: GNU Project và sau đó là Free Software Foundation đều do Richard Stallman lập ra ở AI Lab vào giữa thập niên 1980; MIT Media Lab do Nicholas Negroponte và Jerome Wiesner thành lập vào năm 1985 nhằm thúc đẩy nghiên cứu những cách sử dụng mới mẽ công nghệ máy tính; tổ chức phát triển các tiêu chuẩn World Wide Web Consortium được Tim Berners-Lee thành lập ở Phòng Thí nghiệm Khoa học Máy tính MIT vào năm 1994; dự án OpenCourseWare giúp đưa lên mạng tài liệu khóa học của hơn 2.000 lớp học ở MIT để mọi người truy cập miễn phí từ năm 2002; và dự án "Một máy tính xách tay cho mỗi trẻ em" (One Laptop per Child) nhằm mở rộng việc giáo dục máy tính và sự kết nối cho trẻ em trên khắp thế giới được triển khai từ năm 2005.

MIT được gọi là "sea-grant college" vào năm 1976 nhằm hỗ trợ những chương trình nghiên cứu của MIT trong các lĩnh vực hải dương học và khoa học hàng hải, và được gọi là "space-grant college" vào năm 1989 nhằm hỗ trợ các chương trình nghiên cứu hàng không và du hành vũ trụ. Mặc dù sự hỗ trợ tài chính của chính phủ đã suy giảm trong hơn một phần tư thế kỷ qua, MIT đã thực hiện một số chiến dịch gây quỹ thành công để mở rộng đáng kế khuôn viên của mình: những khu cư xá và những tòa nhà thể thao mới ở khu phía tây khuôn viên; tòa nhà Trung tâm Giáo dục Quản lý Tang (Tang Center for Management Education); một số tòa nhà ở góc đông bắc khuôn viên hỗ trợ nghiên cứu sinh học, các ngành khoa học não bộ và nhận thức, genomics, công nghệ sinh học, và nghiên cứu ung thư; và một số tòa nhà mới nằm dọc đường Vassar bao gồm Trung tâm Stata (Stata Center). Việc xây dựng trong thập niên 2000 bao gồm sự mở rộng tòa nhà Media Lab, khu phía đông khuôn viên của Trường Quản lý Sloan, và những cư xá cho sinh viên sau đại học ở phía tây bắc khuôn viên. Năm 2006, Viện trưởng Hockfield thành lập Ủy ban Nghiên cứu Năng lượng (MIT Energy Research Council) nhằm nghiên cứu những thách thức mang tính liên ngành do việc sử dụng năng lượng toàn cầu ngày càng gia tăng mang lại.

Các trường thành viên

MIT có năm trường (school) và một trường đại học (college):

 Trường Khoa học (School of Science), gồm có sáu khoa (Sinh học, Não bộ và các ngành khoa học nhận thức, Hóa học, Các ngành khoa học về khí quyển Trái Đất và hành tinh, Toán học, và Vật lý) cùng nhiều trung tâm và phòng thí nghiệm trực thuộc. Trường Khoa học hiện có khoảng 300 giảng viên, 1200 sinh viên sau đại học, và 1000 sinh viên đại học. Đây là trường lớn thứ hai ở MIT. Trường có 16 giảng viên và 16 cựu sinh viên của trường đã được Giải Nobel.
 Trường Kỹ thuật (School of Engineering), gồm có tám khoa (Hàng không và vũ trụ, Kỹ thuật sinh học, Kỹ thuật hóa học, Kỹ thuật môi trường và xây dựng, Kỹ thuật điện và khoa học máy tính, Khoa học và kỹ thuật vật liệu, Kỹ thuật cơ khí, Khoa học và kỹ thuật hạt nhân), một phân khoa liên ngành (Kỹ thuật các hệ thống công nghiệp), và nhiều trung tâm và phòng thí nghiệm trực thuộc khác. Đây là trường lớn nhất ở MIT.
 Trường Kiến trúc và Quy hoạch (School of Architecture and Planning), gồm có năm đơn vị thành viên chính: Khoa Kiến trúc, Khoa Nghiên cứu và Quy hoạch Đô thị, Media Lab, Trung tâm Bất động sản, và Chương trình Nghệ thuật, Văn hóa, và Công nghệ; ngoài ra trường còn có các trung tâm trực thuộc khác.
 Trường Quản lý Sloan (Sloan School of Management). Đây là trường Quản trị kinh doanh của MIT.
 Trường Nhân văn, Nghệ thuật, và Khoa học Xã hội (School of Humanities, Arts, and Social Sciences), bao gồm 13 khoa và chương trình, trong đó có các ngành Nhân học, Truyền thông học so sánh, Kinh tế học, Ngôn ngữ và văn học nước ngoài, Lịch sử, Ngôn ngữ học, Triết học, Văn học, Âm nhạc, Nghệ thuật sân khấu, Khoa học chính trị, Khoa học Công nghệ và Xã hội, v.v...
 Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Y tế Whitaker (Whitaker College of Health Sciences and Technology).

Hoạt động học thuật

MIT là một viện đại học nghiên cứu có quy mô lớn, phần lớn là nội trú, với đa số sinh viên theo học các chương trình sau đại học và chuyên nghiệp. Viện đại học này đã được Hiệp hội các trường và trường đại học New England (New England Association of Schools and Colleges) kiểm định từ năm 1929. MIT hoạt động theo lịch học 4–1–4, theo đó học kỳ mùa thu bắt đầu sau Lễ Lao động (ngày thứ Hai đầu tiên của tháng 9 hàng năm) và kết thúc vào giữa tháng 12, trong tháng 1 có một giai đoạn kéo dài 4 tuần gọi là "Giai đoạn của các hoạt động độc lập", rồi học kỳ mùa xuân bắt đầu vào đầu tháng 2 và kết thúc vào cuối tháng 5.

Chương trình đại học

MIT có các chương trình đại học toàn thời gian, học 4 năm, trong các ngành chuyên nghiệp, khai phóng, và khoa học. Các chương trình này tuyển chọn sinh viên khắt khe, chỉ nhận 9.7% trong số các thí sinh nộp đơn xin học trong mùa tuyển sinh 2010-2011, và nhận rất ít sinh viên chuyển trường. Năm trường của MIT trao 44 loại bằng cấp bậc đại học khác nhau. Trong năm học 2010–2011, MIT trao 1,161 bằng cử nhân (bachelor of science, viết tắt là SB), đây là bằng cấp duy nhất mà MIT trao ở bậc đại học. Trong học kỳ mùa thu năm 2011, trong số các sinh viên đã chọn chuyên ngành chính, Trường Kỹ thuật là đơn vị có đông sinh viên nhất, chiếm 62.7% sinh viên, Trường Khoa học theo sau với 28.5%, Trường Nhân văn, Nghệ thuật, và Khoa học Xã hội 3.7%, Trường Quản lý Sloan 3.3%, và Trường Kiến trúc và Quy hoạch 1.8%.

Chương trình sau đại học

Khác với hầu hết các trường đại học trên thế giới, tại MIT, số lượng sinh viên sau đại học nhiều hơn sinh viên đại học (chiếm khoảng 60% tổng số sinh viên). Nhiều chương trình sau đại học được xếp trong số 10 chương trình hàng đầu của toàn nước Mỹ. Các sinh viên sau đại học của MIT có thể làm tiến sĩ (Doctor of Philosophy hay Ph.D. và Doctor of Science hay Sc.D.), thạc sĩ khoa học (Master of Science hay M.Sc.), thạc sĩ kỹ thuật (Master of Engineering hay M.Eng.), thạc sĩ kiến trúc (Master of Architecture hay M.Arch.), thạc sĩ quản trị kinh doanh (Master of Business Administration hay MBA) tùy thuộc vào ngành học.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 MIT. Trang mạng của MIT.
 MyMIT. Trang mạng dành cho những người muốn vào học MIT.

Trường đại học và cao đẳng Hoa Kỳ
Đại học và cao đẳng kỹ thuật
Cambridge, Massachusetts
Đại học được trợ cấp đất
Viện công nghệ tại Hoa Kỳ
Giáo dục Massachusetts
Kỹ thuật quân sự
Công nghiệp Quốc phòng
Học viện quân sự của Hoa Kỳ
Đại học nghiên cứu


title: Triều Tiên Thành Tông

text:
Triều Tiên Thành Tông (chữ Hán: 朝鮮成宗; Hangul: 조선 성종, 20 tháng 8, 1457 - 20 tháng 1, 1495), là vị quốc vương thứ 9 của nhà Triều Tiên. Ông ở ngôi từ năm 1469 đến năm 1495, tổng cộng hơn 25 năm.

Triều đại của ông chứng kiến sự hưng thịnh và phát triển của ngành thương nghiệp trong vương quốc Triều Tiên, dựa trên nền tảng được gầy dựng từ đời Triều Tiên Thái Tông đến đời Triều Tiên Thế Tổ, ông nội của ông.

Tiểu sử
Thành Tông đại vương tên thật là Lý Tiết (李娎; 이혈), là con trai của Triều Tiên Đức Tông và Chiêu Huệ vương hậu Hàn thị, người ở Thanh Châu. Ông được sinh ra vào ngày 20 tháng 8, năm 1457, trước đó cha ông đang là Vương Thế tử đột ngột qua đời, còn mẹ ông vốn là Thế tử tần cũng bị giáng làm Trinh tần Hàn thị (貞嬪韓氏). Chức vị Thế tử do chú ông Lý Hoảng kế thừa, ông được ông nội là Triều Tiên Thế Tổ phong làm Giả Sơn quân (者山君).

Năm 1469, Duệ Tông đại vương mệnh yểu qua đời, con cháu đều còn nhỏ. Trinh Hi vương hậu Doãn thị thay quyền đại cuộc, lệnh đưa Giả Sơn quân kế vị. Ông lên ngôi khi còn nhỏ tuổi nên đã được Trinh Hi vương hậu nhiếp chính. Mẹ ông là Trinh tần Hàn thị, được tôn làm Nhân Túy đại phi (仁粹大妃). Năm 1476, khi đã được 20 tuổi, Thành Tông bắt đầu tự thân chính.

Sau khi Đại vương đại phi Doãn thị thôi nhiếp chính, việc thân chính của ông có nhiều khó khăn do sự lộng hành của đại thần triều đình, đặc biệt là Hàn Minh Quái (韓明澮). Về sau ông đã tạo dựng được sự uy quyền bằng cách cương quyết trong chính sự, sử dụng hiền tài, đặt nền móng quốc gia vững chắc bằng củng cố nền Nho giáo. Ông đã trọng dụng những văn, sĩ phu tài giỏi, đạo đức, thường xuyên lấy ý kiến họ khi quyết định chính sự.

Năm 1495, ngày 20 tháng 1, Thành Tông đại vương băng hà tại Xương Đức cung (昌德宫), Đại Tạo điện (大造殿). Quốc vương tại vị 25 năm, thọ 37 tuổi. Ông được an táng tại Tuyên Lăng (宣陵).

Gia quyến
 Cha: Ý Kính Thế Tử Lý Chương (懿敬世子李暲; 1438 - 1457), sau được truy phong thành Triều Tiên Đức Tông (朝鮮德宗).
 Mẹ: Chiêu Huệ vương hậu Hàn thị (昭惠王后韓氏, 1437 - 1504), còn được gọi là Nhân Túy đại phi (仁粹大妃), tác giả của cuốn Nội huấn (內訓).
 Hậu cung:
 Cung Huệ vương hậu Hàn thị (恭惠王后韓氏, 1456 - 1474), người ở Thanh Châu, con gái của Thượng Đảng phủ viện quân Hàn Minh Quái (上黨府院君韓明澮) và Hoàng Ly phủ phu nhân Mẫn thị ở Ly Hưng (黃驪府夫人驪興閔氏).
 Phế phi Doãn thị (废妃尹氏, 1455 - 1482), người ở Hàm An. Là con gái của Doãn Khởi Quyến (尹起畎) và phu nhân Thân thị ở Cao Linh. Đôi khi bà được gọi là Tề Hiến vương hậu (齊獻王后), thụy hiệu do con trai bà là Yên Sơn Quân tôn phong. Về sau thụy hiệu này bị phế bỏ, do Yên Sơn Quân bị tước đi Vương vị.
 Trinh Hiển vương hậu Doãn thị (貞顯王后 尹氏, 1462 - 1530), người ở Pha Bình. Là con gái của Doãn Hào.	Bà sinh hạ Triều Tiên Trung Tông và Thuận Thục công chúa.
 Minh tần Kim thị (明嬪金氏), người ở An Đông. Con gái của Kim Thước (金碏) và phu nhân họ Trịnh ở Đông Lai (東萊鄭氏).
 Quý nhân Nghiêm thị (貴人嚴氏, ? - 1504), người ở Ninh Hoạt. Tên thật của bà là Nghiêm Ngân Triệu Sử (嚴銀召史), con gái của Nghiêm Sơn Thọ (嚴山壽) và phu nhân Hồng thị ở Nam Dương (南陽洪氏). Sơ phong là Thục nghi (淑儀), cùng Trịnh chiêu dung rất được Thành Tông sủng ái, bà chỉ có một con gái là Cung Thận công chúa. Khi Yên Sơn Quân kế vị, bà được tấn phong Chiêu nghi (昭儀), về sau bị Yên Sơn Quân giết chết một cách dã man do từng mưu hại Doãn phế phi. Trung Tông về sau tôn phong "Quý nhân" (貴人).
 Quý nhân Trịnh thị (貴人鄭氏, ? - 1504), người ở Thảo Khê. Tên thật của bà là Trịnh Kim Y (鄭金伊), con gái của Trịnh Nhân Thạch (鄭仁石). Sơ phong Chiêu dung (昭容), được Thành Tông sủng hạnh tối thượng cùng Nghiêm thục nghi. Khi Yên Sơn Quân kế vị, bà được thăng làm Chiêu nghi (昭儀), về sau bị Yên Sơn Quân xử tử cùng với Nghiêm Quý nhân do từng mưu hại Phế phi Doãn thị. Sinh hạ An Dương quân, Phượng An quân và Tĩnh Huệ công chúa, đều bị Yên Sơn Quân nhất loạt trả thù. Trung Tông về sau tôn phong "Quý nhân" (貴人).
 Quý nhân Quyền thị (貴人權氏, 1471 - 1500), người ở An Đông, con gái của Kim Thành huyện lệnh Quyền Thọ (權壽). Năm 1488, nhập cung tấn phong Thục nghi (淑儀), năm sau tấn thăng Quý nhân (貴人). Sinh hạ con trai duy nhất Toàn Thành quân.
 Quý nhân Nam thị (貴人南氏), người ở Nghi Ninh.
 Chiêu nghi Lý thị (昭儀李氏).
 Thục nghi Hồng thị (淑儀洪氏, 1457- 1510), người ở Nam Dương, con gái của Đồng tri trung xu phủ vụ Hồng Dật Đồng (洪逸童) và Lô thị (盧氏), vốn là thứ thiếp. Do thân thế mẹ, Hồng thị phải vào hàng cung nữ, không được tham gia "Hậu cung giản trạch" (後宮揀擇) vốn dành cho con gái chánh thất. Từ vị Thục viên (淑媛) mà lên dần Chiêu dung (昭容). Sau khi Thành Tông thăng hà, bà được ở lại trong cung. Về sau, con trưởng của bà là Hoàn Nguyên quân mắc tội, Hồng chiêu dung bị Yên Sơn Quân phế truất tước vị thành thứ nhân, đuổi ra ngoài. Trung Tông phản chánh, đưa Hồng thị về cung, cải phong Thục nghi (淑儀). Bà sinh hạ tới 7 vương tử và 3 vương nữ, là một trong những hậu cung sinh nhiều con nhất, có thể thấy rằng khi sinh thời bà rất được Thành Tông yêu quý.
 Thục nghi Hà thị (淑儀河氏).
 Thục nghi Trịnh thị (淑儀鄭氏), người ở Đông Lai, con gái của Trịnh Hữu Nghĩa (鄭有義) và phu nhân Triệu thị ở Dương Châu (楊州趙氏).
 Thục dung Thẩm thị (淑容沈氏, 1465 -1515), người ở Thanh Tùng, con gái của Thẩm Mạt Đồng (沈末同) và phu nhân Lý thị ở Tinh Châu (星州李氏).
 Thục dung Hàn thị (淑容權氏).
 Thục viên Doãn thị (淑媛尹氏).

 Vương tử:
 Vương trưởng tử (？－1479), mẹ là Phế phi Doãn thị.
 Yên Sơn Quân, mẹ là Phế phi Doãn thị. Lấy Ký Xương quận phu nhân Thận thị.
 Quế Thành quân [桂城君, ? －1504], mẹ là Thục nghi Hà thị. Lấy An Thành quận phu nhân Nguyên thị ở Nguyện Châu.
 An Dương quân [安陽君, 1480 － 1505], mẹ là Quý nhân Trịnh thị. Lấy Miện Xuyên quận phu nhân Cụ thị ở Lăng Thành.
 Hoàn Nguyên quân [完原君, 1480 － 1509], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Miện Xuyên quận phu nhân Thôi thị ở Toàn Châu và Tinh Thiện quận phu nhân Hứa thị ở Dương Xuyên.
 Cối Sơn quân [檜山君, 1481 － 1512], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Ninh Nguyện quận phu nhân An thị ở Trúc Sơn.
 Phượng An quân [鳳安君, 1482 － 1505], mẹ là Quý nhân Trịnh thị. Lấy Nghi Xuân quận phu nhân Triệu thị ở Bình Nhưỡng.
 Chân Thành quân [甄城君, 1482 － 1507], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Vĩnh Dương quận phu nhân Thân thị ở Bình Sơn.
 Triều Tiên Trung Tông Lý Dịch (李懌), mẹ là Trinh Hiển vương hậu. Đương thời có phong hiệu là Tấn Thành đại quân (晉城大君).
 Ích Dương quân (益陽君, 1488 － 1552), mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Thuận Xuyên quận phu nhân Trịnh thị ở Nghênh Nhật.
 Lợi Thành quân [利城君, 1489 － 1552], mẹ là Thục dung Thẩm thị. Lấy Côn Sơn quận phu nhân Văn thị ở Nam Bình và Phong Sơn quận phu nhân Quyền thị ở An Đông.
 Cảnh Minh quân [景明君, 1489 － 1526], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Giang Dương quận phu nhân Doãn thị ở Pha Bình.
 Toàn Thành quân [全城君, 1490 － 1505], mẹ là Quý nhân Quyền thị. Lấy Đan Dương quận phu nhân Quyền thị ở An Đông.
 Mậu Sơn quân [茂山君, 1490 － 1525], mẹ là Minh tần Kim thị. Lấy Vĩnh Dương quận phu nhân Thân thị ở Bình Sơn.
 Ninh Sơn quân [寧山君, 1490 － 1538], mẹ là Thục dung Thẩm thị. Lấy Kim Lăng quận phu nhân Thẩm thị ở Thanh Tùng và Giao Thành quận phu nhân Trịnh thị ở Khánh Châu.
 Vân Xuyên quân [雲川君, 1490 － 1524], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Hạc Thành quận phu nhân Quyền thị ở An Đông.
 Dương Nguyện quân [楊原君, 1492－1551], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Văn Xuyên quận phu nhân Triệu thị ở Bình Nhưỡng và Dương Căn quận phu nhân Liễu thị ở Văn hóa.

 Vương nữ:
 Thuận Thục công chúa [順淑公主, ? - 1488], mẹ là Trinh Hiển vương hậu.
 2 công chúa, mẹ là Trinh Hiển vương hậu. Mất sớm năm 1486 và 1490.
 Huệ Thục ông chúa [惠淑翁主, 1478 － ？], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Hạ giá lấy Cao Nguyên úy Thân Hàng.
 Huy Thục ông chúa [徽淑翁主, ？－？], mẹ là Minh tần Kim thị. Hạ giá lấy Phong Nguyện úy Nhâm Sùng Tải.
 Cung Thận ông chúa [恭愼翁主, ？－？], mẹ là Quý nhân Nghiêm thị. Hạ giá lấy Thanh Ninh úy Hàn Cảnh Sâm.
 Khánh Thuận ông chúa [慶順翁主, 1482 －?], mẹ là Thục dung Thẩm thị. Nghi Thành úy Nam Trí Nguyên.
 Kính Thục ông chúa [敬淑翁主, 1483 －？], mẹ là Minh tần Kim thị. Hạ giá lấy Li xuyên úy Mẫn Tử Phương.
 Tĩnh Thuận ông chúa [靜順翁主, ？－1506], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Hạ giá lấy Phụng Thành úy Trịnh Nguyên Tuấn.
 Thục Huệ ông chúa [淑惠翁主, 1486 －1525], mẹ là Thục dung Thẩm thị. Hạ giá lấy Hán Xuyên úy Triệu Vô Cương.
 Khánh Huy ông chúa [慶徽翁主, ？－1525], mẹ là Thục dung Hàn thị. Hạ giá lấy Linh Nguyện úy Doãn Nãi.
 Huy Tĩnh ông chúa [徽靜翁主, ？－？], mẹ là Minh tần Kim thị. Hạ giá lấy Nghi Xuyên úy Nam Nguyên.
 Tĩnh Huệ ông chúa [靜惠翁主, ？－1507], mẹ là Quý nhân Trịnh thị. Hạ giá lấy Thanh Bình úy Hàn Kỉ.
 Tĩnh Thục ông chúa [靜淑翁主, 1493 －1573], mẹ là Thục nghi Hồng thị. Hạ giá lấy Linh Bình úy Doãn Tiếp.
 Thục Thận ông chúa [淑慎翁主, ？－？], Không rõ mẹ.

Thụy hiệu
 성종강정인문헌무흠성공효대왕
 成宗康靖仁文憲武欽聖恭孝大王
 Thành Tông Khang Tĩnh Nhân văn Hiến Vũ Khâm Thánh Cung Hiếu Đại vương.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành Tông
Mất năm 1494
Sinh năm 1457


title: Hồng Cương

text:
Hồng Cương (chữ Hán giản thể: 红岗区, âm Hán Việt: Hồng Cương khu) là một quận thuộc địa cấp thị Đại Khánh, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Hồng Cương có diện tích 812 km², dân số 130.000 người. Mã số bưu chính của quận Hồng Cương là 163511. Quận Hồng Cương được chia thành 5 nhai đạo, 1 hương. Các đơn vị này được chia thành 25 ủy ban xã khu cư, 10 thôn hành chính.
Nhai đạo biện sự xứ: Hồng Cương, Giải Phóng, Bát Bách Thưởng, Sáng Nghiệp, Hạnh Nam.
Hương: Hạnh Thụ Cương.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang
Đại Khánh


title: Chống tham nhũng ở Singapore

text:
Cục điều tra tham nhũng Singapore (CPIB) là cơ quan chính phủ Singapore điều tra và truy tố tham nhũng, trực thuộc Thủ tướng Chính phủ.

Chức năng và nhiệm vụ của CPIB là tiếp nhận và điều tra các tố giác về tham nhũng trong các cơ quan nhà nước và tư nhân (lĩnh vực công và tư nhân); điều tra và làm rõ các hành vi vi phạm pháp luật và đạo đức nghề nghiệp trong các tổ chức của Nhà nước; ngăn chặn và phòng ngừa tệ nạn tham nhũng bằng cách điều tra, xem xét quá trình và phương thức hoạt động trong các cơ quan nhà nước nhằm hạn chế đến mức tối đa các điều kiện để tham nhũng nảy sinh.

CPIB hiện có 75 nhân viên, trong đó có 49 nhân viên điều tra (CPI officers) và 26 nhân viên phục vụ. Trong số các nhân viên điều tra, có cả Chủ tịch và 2 Phó chủ tịch CPIB, 5 trợ lý Chủ tịch và 41 nhân viên điều tra chuyên nghiệp được sắp xếp theo các cấp bậc khác nhau. Những người không làm nhiệm vụ điều tra gồm có 4 nhân viên tiếp nhận và xử lý thông tin, 22 nhân viên văn phòng.

Bộ phận nghiệp vụ là bộ phận quan trọng nhất, tập trung số lượng lớn nhân viên có trình độ cao. Bộ phận này thực thi nhiệm vụ chủ yếu trong đấu tranh chống tham nhũng và tiến trình điều tra các hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu của tội tham nhũng theo luật định. Bộ phận nghiệp vụ được chia thành 4 đơn vị, mỗi đơn vị đảm trách điều tra một số loại vụ việc, một số loại đối tượng nhất định. Trong đó có đơn vị gọi tắt là SIT - đây là đơn vị được giao điều tra những nhân vật quan trọng (có chức, có quyền và có địa vị xã hội) và các vụ việc có tính chất phức tạp.

Bộ phận trinh sát nghiệp vụ có nhiệm vụ thu thập và xử lý các thông tin về tham nhũng, xác minh tính chính xác của những thông tin đã được cung cấp, nghiên cứu nhằm xác nhận và cung cấp các yêu cầu cần thiết đối với điều tra nghiệp vụ.

Bộ phận hành chính - nghiệp vụ chịu trách nhiệm về vấn đề hành chính, nhân sự, tổ chức của cơ quan, lập kế hoạch chiến lược cho cơ quan điều tra chống tham nhũng. Ngoài ra, bộ phận này còn có chức năng lập báo cáo cho Chính phủ và cung cấp thông tin cần thiết khác cho các cơ quan trung ương có yêu cầu.

Trong bộ phận này còn có một đơn vị với chức năng ngăn chặn và thẩm định, có nhiệm vụ xem xét, đánh giá cách thức hoạt động của các cơ quan chính phủ có khuynh hướng tham nhũng để đưa ra những nhận xét về những yếu kém, sơ hở trong quản lý điều hành làm nảy sinh tham nhũng và các hành vi vi phạm pháp luật khác, từ đó kiến nghị các biện pháp khắc phục và phòng ngừa một cách có hiệu quả.

Thành viên của CPIB thường là những nhân viên cảnh sát chuyên về lĩnh vực điều tra tham nhũng nên họ có nhiều kinh nghiệm trong hoạt động điều tra, nghiên cứu, khác với thành viên của Ban chỉ đạo trung ương về phòng, chống tham nhũng của Việt Nam - gồm những cán bộ cao cấp trong hệ thống chính trị. Nhiệm vụ chính của các thành viên Ban chỉ đạo không phải là chuyên về việc điều tra tham nhũng mà là công việc ở những cơ quan, ban ngành mà họ đang trực tiếp phụ trách. Từ đó dẫn đến một hệ quả là những thành viên này rất am hiểu lĩnh vực mà họ đang hoạt động, nhưng đối với công việc chống tham nhũng thì đó là một nhiệm vụ khá mới mẻ mà chưa chắc họ có thể hoàn thành tốt công việc.

Bên cạnh đó, các thành viên CPIB hoạt động chuyên trách nên dành toàn bộ thời gian và công sức cho công việc. CPIB còn có Ban tiếp nhận thông tin hoạt động liên tục. Những người có thông tin về tham nhũng có thể gởi đơn hoặc gọi điện cho cơ quan CPIB hoặc nhân viên cơ quan này đang thi hành công vụ, hoặc cũng có thể gọi điện cho bộ phận trực ban 24/24 giờ theo một số máy cố định để cung cấp thông tin hoặc phản ánh các vấn đề liên quan đến tham nhũng. Cơ quan điều tra tham nhũng cũng sẵn sàng tiếp nhận các tố cáo về tham nhũng bằng văn bản hoặc các hình thức thông tin khác. Vì thế, CPIB luôn tiếp nhận những thông tin phản ánh một cách nhanh nhạy và đầy đủ, không bỏ sót bất kỳ một tố cáo nào. Điều này sẽ là tiền đề cho những hoạt động điều tra về sau.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cơ quan Đạo đức Chính phủ Mỹ

Tham nhũng
Cơ quan chống tham nhũng


title: Ammophanes

text:
Ammophanes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Nguyễn Nộn

text:
Nguyễn Nộn (chữ Hán: 阮嫩; 1160 - 1229) là một sứ quân nổi dậy chống lại triều đình vào cuối thời Nhà Lý, đầu thời Nhà Trần trong lịch sử Việt Nam.

Thân thế
Sử sách chép không thống nhất về xuất thế của Nguyễn Nộn. Theo các sách Việt sử tiêu án, Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, ông vốn là cư sĩ ở hương Phù Đổng (nay là xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội). Theo Đại Việt sử lược, Nguyễn Nộn là người có gương mặt đẹp, lại có lòng bao dung, có tính bình thản thanh thoát.

Sứ quân thời loạn

Phản nhà Lý
Tháng 8 năm 1218, Nguyễn Nộn bắt được vàng và ngọc mà không đem dâng vua Lý Huệ Tông, do đó triều đình xuống chiếu bắt giam ông.

Tháng 2 năm 1219, quyền thần Trần Tự Khánh thấy ông có tài, bèn tâu vua Huệ Tông xin tha cho Nguyễn Nộn, cho đi theo quân đánh giặc để chuộc tội. Vua Huệ Tông bằng lòng cho. Tháng 10 năm đó, Tự Khánh sai Nguyễn Nộn đem quân đi đánh người Man ở Quảng Oai. Tháng 3 năm 1220, Nguyễn Nộn nhân cầm quân trong tay không trở về triều, giữ hương Nghệ An, tự xưng là Hoài Đạo Vương, dâng biểu xưng thần, xin đi dẹp loạn để chuộc tội. Vua Huệ Tông sai người đem sắc thư đến tuyên dụ. Song vì vua có bệnh, không thể chế ngự được. Họ Trần cũng đang mưu tính lấy ngôi nhà Lý nên chưa tính tới Nguyễn Nộn.

Phản Trần Tự Khánh
Tuy nhiên, theo Đại Việt sử lược, cuốn sử ra đời thời Trần, Nguyễn Nộn vốn là bộ tướng của tướng Trần Tự Khánh, theo Tự Khánh tham gia vào những cuộc chinh chiến với các sứ quân và chống lại cả nhà Lý từ đầu thời Lý Huệ Tông chứ không phải tới năm 1218 mới xuất hiện trên chính trường.

Theo sách này, năm 1213, Trần Tự Khánh sai người sang Bắc Giang lừa mời ông về. Nguyễn Nộn về đến nơi, Trần Tự Khánh dùng dây thép trói lại năm vòng, giam cầm ông. Tuy nhiên, chưa rõ vì lý do gì mà Nguyễn Nộn bị Tự Khánh bắt giam.

Tháng 9, Trần Tự Khánh mở trói dây thép cho Nguyễn Nộn. Tuy ở trong cảnh ngục tù mà Nguyễn Nộn thần sắc vẫn tự nhiên. Khi thấy bọn dũng sĩ nhảy, đối lại, ông mang theo cả cái dây xích sắt mà nhảy, nhưng lại nhảy hơn bọn dũng sĩ. Trần Tự Khánh trông thấy, lấy làm lạ, bèn thả ông ra lại cho làm tướng và đem người con gái của người dì gả cho. Sau đó Tự Khánh lại trao cho ông hai ấp là Trần Khê và Cả Lũ.

Năm 1213, Nguyễn Nộn cầm một cánh quân họ Trần chống lại quân triều đình do đích thân Lý Huệ Tông và Thái sư Đàm Dĩ Mông chỉ huy. Ông cùng các tướng họ Trần đánh bại quân nhà Lý. Em họ Trần Tự Khánh là Trần Thủ Độ cùng Trần Hiến Sâm ở tả ngạn tiến đánh thắng quân triều đình. Nguyễn Nộn từ Quốc Oai tiến đến chợ Dừa cùng Phan Lân đánh thắng các tướng ở Hồng Châu là Đoàn Cấm, Vũ Hốt. Lý Huệ Tông thất thế phải chạy lên Lạng Châu.

Sau trận đó, ông được Trần Tự Khánh giao giữ vùng Bắc Giang. Trần Tự Khánh lên Lạng châu rước Huệ Tông không được liền lập hoàng thân khác lên ngôi, tức là vua Càn Ninh.

Năm 1214, anh em họ Đoàn tấn công đất Bắc Giang. Hai bên đánh nhau ở núi Đông Cứu (Gia Lương, Bắc Ninh), Nguyễn Nộn giết chết được Đoàn Nguyễn, nhưng cũng bị thương ở lưng.

Tuy nhiên lúc đó nội bộ phe Tự Khánh xảy ra phản loạn lớn. Tướng ở Cam Giá (thị xã Sơn Tây) là Đỗ Bị lại nổi lên chống cự. Nhân thời cơ đó, Nguyễn Nộn cũng phản lại Tự Khánh, xây dựng một thế lực rất lớn. Do việc cát cứ của Đỗ Bị, Nguyễn Nộn, kinh thành Thăng Long bị uy hiếp. Tự Khánh lấy hết vàng bạc, của cải các kho và phóng hỏa đốt kinh đô rồi đưa vua mới là Càn Ninh xuống hành cung Lý Nhân (Hà Nam).

Nguyễn Nộn đem binh đến Thăng Long đánh nhau với Tự Khánh. Huệ Tông và thái hậu đang ở Nam Sách trở về Thăng Long, phong cho Nguyễn Nộn tước hầu để mượn tay Nộn chống họ Trần. Từ đó cục diện trong nước lúc này đại thể hình thành ba thế lực: Phía bắc là Nguyễn Nộn, phía đông là Đoàn Thượng, phía nam là Trần Tự Khánh.

Tháng 1 năm 1215, hai tướng của Trần Tự Khánh là Nguyễn Đường và Nguyễn Giai thông đồng với Nguyễn Nộn đánh Trần Tự Khánh, nhưng Đường và Giai lại hàng Trần Tự Khánh. Tháng 2, Nguyễn Nộn được phong tước Vương. Tháng 3, Nguyễn Nộn đánh thắng Nguyễn Đường và Nguyễn Giai.

Sau đó, một loạt lực lượng cát cứ khác nổi dậy chiếm cứ các nơi. Sau nhiều lần bôn tẩu, cuối cùng năm 1216, Lý Huệ Tông buộc phải dựa vào anh vợ là Trần Tự Khánh là lực lượng mạnh hơn cả. Tự Khánh lại phụng thờ Huệ Tông, mượn tiếng Huệ Tông để chinh phục được nhiều sứ quân khác. Huệ Tông hạ chiếu đày Nguyễn Nộn làm lính thường.

Kết cục
Kết cục của Nguyễn Nộn cũng không được sử sách chép thống nhất. Các nguồn sử liệu khác nhau ghi chênh lệch thời gian khá nhiều. Chỉ có 1 điểm chung duy nhất là: các nguồn sử sách đều xác nhận ông chết vì bệnh.

Năm 1219
Theo Đại Việt sử lược, tháng 6, năm 1219, Trần Tự Khánh sai tướng Vương Lê đem binh về Nam Sách đánh Nguyễn Nộn. Quân hai bên giằng co, Trần Tự Khánh không thắng nổi quân của Nộn. Tháng chạp, Nguyễn Nộn bị bệnh nặng. Quân của Trần Tự Khánh đang đóng ở bến Triều Đông mà Nguyễn Nộn đã chết rồi. Ngày Canh Ngọ, tướng của Nộn là Phí Thám ra hàng Trần Tự Khánh, có mang theo thái hậu và các công chúa (con vua Huệ Tông).

Như vậy, trong khi vua Huệ Tông trong tay Trần Tự Khánh thì có một bộ phận tôn thất nhà Lý lại trong tay Nguyễn Nộn.

Năm 1229
Theo các sách sử khác, sau năm 1219 Nguyễn Nộn vẫn còn hoạt động. Năm 1220, trong khi các sứ quân khác bị dẹp thì Nguyễn Nộn và Đoàn Thượng vẫn là hai sứ quân tồn tại chống lại triều đình (trong tay họ Trần).

Năm 1223, Trần Tự Khánh chết, em ruột là Trần Thừa và em họ là Trần Thủ Độ lên thay nắm quyền điều hành việc triều đình. Thế quân của Nguyễn Nộn ngày càng mạnh. Nguyễn Nộn chiếm cứ Bắc Giang, Đoàn Thượng chiếm cứ Hồng Châu.

Năm 1225, Trần Thủ Độ chủ xướng việc nhà Trần thay nhà Lý và lo việc đánh dẹp. Tuy nhiên bấy giờ Nguyễn Nộn và Đoàn Thượng binh thế còn mạnh, chưa dễ hàng phục được, Trần Thủ Độ bèn phong cho Nộn làm Hoài Đạo Vương, chia cho các huyện Bắc Giang Thượng, Bắc Giang Hạ, Đông Ngạn.

Tháng 12 năm 1228, Nguyễn Nộn đánh bại giết chết Đoàn Thượng. Nhân đó ông gộp cả quân của Thượng, cướp bắt con trai, con gái, tài sản, trâu ngựa đất Hồng Châu. Con của Thượng là Văn đem gia thuộc đến hàng. Thanh thế của Nguyễn Nộn rất lừng lẫy. Trần Thủ Độ lo lắng, chia quân chống giữ và sai sứ đem thư đến chúc mừng, gia phong Nộn làm Hoài Đạo Hiếu Vũ Vương (懷道孝武王).

Sau đó Thủ Độ lại đưa công chúa Ngoạn Thiềm gả cho ông để ngầm dò la tin tức. Biết ý Thủ Độ muốn dùng công chúa để lung lạc mình và dò la tin tức, ông chia nha tướng canh giữ riêng chỗ công chúa ở. Vì thế công chúa không thể báo được tin gì cho triều đình.

Tháng 3 năm 1229, Nguyễn Nộn tự xưng là Đại Thắng Vương, ham chơi buông thả, chè chén chơi bời bừa bãi. Tuy nhiên, ông cũng tự lượng sức biết thế mình không thể cùng đối lập với nhà Trần, định đến tháng 10 sẽ vào chầu, song còn do dự chưa quyết. Cuối năm đó ông ốm nặng, triều đình sai nội nhân tới hỏi thăm, Nguyễn Nộn cố gượng ăn cơm, phi ngựa để tỏ ra còn khoẻ mạnh. Nhưng không bao lâu thì ông qua đời. Lực lượng của ông nhanh chóng tan rã.

So sánh các nguồn sử liệu
Như vậy, Đại Việt sử lược phản ánh hoạt động của Nguyễn Nộn từ năm 1213 tới 1219, còn Toàn thư và Cương mục nêu hành trạng của ông từ 1218 đến 1229.

Theo nhận định của một số nhà nghiên cứu, Nguyễn Nộn tham gia chính trường từ năm 1213 và theo Trần Tự Khánh như Đại Việt sử lược phản ánh. Tuy nhiên, các chuyên gia nghi ngờ về cái chết của ông năm 1219. Theo nhóm ý kiến này, sau một trận thua quân Trần Tự Khánh, "vợ con Nguyễn Nộn đều bị bắt. Nguyễn Nộn mang theo 100 người về giữ Phù Ninh" và sau đó vẫn còn sống chứ không "ốm chết" như Đại Việt sử lược nêu. Ông tiếp tục tái lập lực lượng và giữ được Bắc Giang. Những hành trạng sau đó của ông như được gả công chúa Ngoạn Thiềm, giết được sứ quân Đoàn Thượng và xưng Hoài Vũ Đạo vương như Toàn thư và Cương mục ghi.

Ông mất ngày 1 tháng 3 năm 1229. Lăng mộ của ông được đặt tại xã Phù Dực (Phù Đổng - Gia Lâm ngày nay). Đền thờ của ông tại làng Phù Dực và làng Công Đình (xã Đình Xuyên)

Gia đình
 Vợ: Công chúa Ngoạn Thiềm, là con gái của Phụ Quốc Thái úy Trần Thừa và là chị gái của vua Trần Thái Tông. Bà được Trần Thủ Độ gả cho Nguyễn Nộn với mục đích giảng hoà và thăm dò nội tình của vùng Nộn chiếm cứ.

Trong văn hoá đại chúng

Xem thêm
Trần Tự Khánh
Trần Thủ Độ
Đoàn Thượng
Nguyễn Bặc

Tham khảo
Đại Việt sử lược, Nguyễn Gia Tường dịch, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh (1993)
Đại Việt sử ký toàn thư
Khâm định Việt sử thông giám cương mục
Nguyễn Phúc Tộc Phả Hệ

Chú thích

Người Hà Nội
Nhân vật thời Lý
Nhân vật thời Trần
Quân nổi dậy Việt Nam
Vương tước nhà Trần


title: Jennifer Lopez: Let's Get Loud

text:
Let's Get Loud là đĩa DVD thứ hai của ca sĩ Mĩ Jennifer Lopez, được phát hành vào tháng 2 năm 2003. DVD mang nội dung xoay quanh về buổi diễn cùng tên được thu hình tại Roberto Clemente Coliseum ở Puerto Rico.

Danh sách video
Chương trình bắt đầu – 0:37
"Let's Get Loud" – 4:10
"Ain't It Funny" – 11:08
"Cariño" – 6:38
"Play" – 5:43
"Feelin' So Good" – 3:41
"I'm Real" – 4:17
Giới thiệu vũ công
Liên khúc: "Secretly"/"Theme from Mahogany (Do You Know Where You're Going To)" – 5:12
"I Could Fall in Love" – 7:01
"Si Ya Se Acabó" – 4:38
Giới thiệu ban nhạc
Liên khúc: "Waiting for Tonight"/"Walking on Sunshine" – 8:04
"If You Had My Love" – 7:17
"Love Don't Cost a Thing" – 5:58
"Plenarriqueña" – 5:42
End Credits (Kết thúc) – 6:56

Video kèm theo
Let's Get Loud (Phim tài liệu) - 20:10

Tham khảo

Album của Jennifer Lopez
Album video năm 2003


title: Cryptonevra

text:
Cryptonevra là một chi ruồi trong họ Chloropidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Europe
Nearctic

Chloropidae
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Bulbophyllum cardiophyllum

text:
Bulbophyllum cardiophyllum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Hydroporus angusi

text:
Hydroporus angusi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Nilsson miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Tetractomia

text:
Tetractomia là một chi thực vật thuộc họ Rutaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Tetractomia majus, Hook. f.

Tham khảo

Tetractomia


title: Nhập nhằng (xử lý ngôn ngữ tự nhiên)

text:
Nhập nhằng trong ngôn ngữ học là hiện tượng thường gặp, trong giao tiếp hàng ngày con người ít để ý đến nó bởi vì họ xử lý tốt hiện tượng này. Nhưng trong các ứng dụng liên quan đến xử lý ngôn ngữ tự nhiên khi phải thao tác với ý nghĩa từ vựng mà điển hình là dịch tự động nhập nhằng trở thành vấn đề nghiêm trọng. Ví dụ trong một câu cần dịch có xuất hiện từ "đường" như trong câu "ra chợ mua cho mẹ ít đường" vấn đề nảy sinh là cần dịch từ này là road hay sugar, con người xác định chúng khá dễ dàng căn cứ vào văn cảnh và các dấu hiệu nhận biết khác nhưng với máy thì không. Việc tìm ra các thuật toán hữu hiệu gây khó khăn không ít cho các nhà lập trình.

Một số hiện tượng nhập nhằng

Nhập nhằng ranh giới từ
Trong tiếng Anh việc xác định ranh giới từ khá dễ dàng, mỗi từ riêng lẻ đã mang trọn vẹn một nghĩa và ranh giới của chúng được xác định thông qua khoảng trắng. Tiếng Việt thì khác, do là ngôn ngữ đơn lập nên từ vựng chủ yếu là các từ ghép vì thế khoảng trắng không phải luôn luôn là ranh giới chính xác.
Ví dụ câu:
 He is a teacher(1)
Và câu:
 Anh ấy là giáo viên(2)
Câu (1) phân định ranh giới dễ dàng cụ thể là:
 He / is / a / teacher
Nhưng trong câu (2) nếu vẫn phân định ranh giới từ theo khoảng trắng không chính xác hoàn toàn, cụ thể:
 Anh / ấy / là / giáo / viên
Từ giáo viên là từ ghép nay bị chia thành hai từ đơn là giáo và viên, cách chia này là sai. Cách phân định ranh giới đúng của câu trên là:
 Anh ấy / là / giáo viên.

Nhập nhằng từ đa nghĩa
Bất cứ ngôn ngữ nào cũng có từ đa nghĩa, nguyên nhân là vì rất nhiều khái niệm có các sắc thái ý nghĩa tuy không hoàn toàn trùng khớp nhau nhưng lại có nhiều nét tương đồng. Như từ "ăn" trong "ăn uống" và "ăn cướp" vừa có những nét nghĩa giống và khác nhau, theo cuốn từ điển tiếng Việt thì từ ăn có đến 12 nghĩa. Hiện tượng này gây cản trở cho việc dịch tự động, chương trình không biết dịch từ đa nghĩa theo nghĩa nào trong nhóm nghĩa của nó.

Nhập nhằng từ đồng âm (đồng tự)
Hai từ đồng âm với nhau nghĩa là hai từ có âm giống nhau nhưng mang nghĩa khác nhau, còn đồng tự là hai từ về mặt ký tự là giống nhau nhưng nghĩa khác nhau. Do đặc điểm của tiếng Việt từ đồng âm cũng thường là từ đồng tự, ở các ngôn ngữ khác hai hiện tượng này không trùng khớp nhau. Cũng phải phân biệt từ đồng tự với từ đa nghĩa, trong từ đa nghĩa các nghĩa đều có chung một nguồn gốc và do vậy luôn có nét tương đồng trong khi đó trong từ đồng tự chúng không có liên hệ về nguồn gốc với nhau, nghĩa của chúng khác nhau rõ rệt. Ví dụ từ kiếm trong hai câu sau đây là hai từ đồng tự:
 Anh ta sử dụng kiếm rất điêu luyện.
 Kiếm ăn bây giờ khó lắm.

Việc xác định nghĩa chính xác của từ đồng tự dễ dàng hơn từ đa nghĩa bởi vì sự khác nhau lớn về ngữ nghĩa của chúng giúp đưa ra được nhiều tiêu chuẩn tốt để phân biệt.

Nhập nhằng từ loại
Từ loại là một yếu tố quan trọng trong việc xác định nghĩa chính xác của từ và sắp xếp các từ thành câu hoàn chỉnh trong dịch tự động.Như vậy có nghĩa là từ loại giúp khử nhập nhằng, nhưng chính bản thân nó trong một số trường hợp cũng nhập nhằng. Phần lớn các ngôn ngữ biến hình từ loại được xác định tương đổi dễ dàng vì khi chuyển loại thì từ cũng chuyển kiều hình của nó ví dụ trong tiếng Anh từ free là tính từ có nghĩa là tự do, chuyển loại thành danh từ có thêm hậu tố "dom" thành freedom nghĩa là sự tự do. Điều này tạo thuận lợi cho việc gán nhãn từ loại một cách tự động nhờ các dấu hiệu nhận biết tổng quát. Các ngôn ngữ không biến hình như tiếng Việt vấn đề xác định từ loại yêu cầu các thuật toán phức tạp hơn,bắt buộc phải phân tích cú pháp, mặt khác ngay trong nội bộ ngành ngôn ngữ vẫn chưa có sự thống nhất về phân loại từ loại cho tiếng Việt.

Tham khảo

 Nghiên cứu xử lý ngôn ngữ tự nhiên ứng dụng vào dịch tự động Anh Việt
 Một số vấn đề xử lý ngữ nghĩa trong dịch tự động
 Kết hợp các nguồn tri thức khác nhau để xử lý nhập nhằng ngữ nghĩa

Xem thêm
 Dịch tự động
 Từ đa nghĩa
 Xử lý ngôn ngữ tự nhiên
 Tiếng Việt

Liên kết ngoài
 Trang chủ về ngôn ngữ
 Trang chủ xử lý ngôn ngữ

Xử lý ngôn ngữ tự nhiên
Ngữ nghĩa học
Ngữ nghĩa học từ vựng


title: Sara Bareilles

text:
Sara Beth Bareilles ( ; sinh ngày 7 tháng 12 năm 1979), là một nữ ca sĩ kiêm sáng tác và nhạc công người Mỹ. Cô đã đạt được thành công ngay từ đĩa đơn đầu tiên của mình vào năm 2007, "Love Song", khi ca khúc đã chiếm được vị trí số 1 trên bảng xếp hạng Billboard Pop 100 và đã được 2 đề cử giải Grammy vào năm 2009. Album phòng thu đầu tay theo hãng đĩa lớn của cô, Little Voice đã đạt đến top 10 Billboard 200 và đã được chứng nhận Bạch kim tại Hoa Kỳ.

Album phòng thu thứ hai của cô, Kaleidoscope Heart đã được phát hành vào tháng 9 năm 2010, đã đạt ngôi vị dẫn đầu ngay trong tuần đầu tiên trên Billboard 200, trở thành album duy nhất của cô đạt được thành tích này. Đĩa đơn "King of Anything" trích từ album này đã được chứng nhận Bạch kim bởi RIAA và đã được đề cử cho Trình diễn giọng pop nữ xuất sắc nhất tại Giải Grammy lần thứ 53. Album phòng thu thứ ba của cô, The Blessed Unrest đã được phát hành vào tháng 7 năm 2013 đã mang về cho cô thêm 2 đề cử tại Giải Grammy lần thứ 56.

Cho đến thời điểm hiện tại, Sara đã bán được hơn 1 triệu album và hơn 4 triệu đĩa đơn tại thị trường Hoa Kỳ, cùng với 5 lần được đề cử giải Grammy. Cô đã từng tham gia loạt chương trình The Sing Off của đài NBC cùng với Ben Folds và Shawn Stockman. Vào tháng 2 năm 2012, VH1 đã liệt Bareilles vào vị trí thứ 80 trong danh sách 100 Nữ nghệ sĩ xuất sắc nhất trong âm nhạc.

Thời niên thiếu
Bareilles đã được sinh ra và lớn lên tại Eureka, California, là con gái út trong gia đình có 3 chị em, mẹ là Bonnie Halvorsen (họ gốc là Capellas), một nhân viên làm việc tại nhà an táng, và cha là Paul Bareilles, một chuyên viên tính toán bảo hiểm. Cô còn có một người chị kế tên là Melody. Cô mang dòng máu của người Ý, Đức, Bồ Đào Nha và Pháp; cô cũng nói được tiếng Ý và đã từng sống tại đó trong khoảng 1 năm. Cô đã được lớn lên trong môi trường công giáo và tham gia vào đội hợp xướng của trường trung học, Limited Edition, và các tác phẩm của nhà hát công cộng tại địa phương, mà cô đã từng vào vai Audrey trong vở Little Shop of Horrors do chính trường trung học mà cô đã theo học sản xuất.

Sau khi tốt nghiệp trung học vào năm 1998, Bareilles đã tham dự chương trình Nghiên cứu Truyền thông tại trường đại học California, Los Angeles, nơi cô đã là một thành viên của 1 ban nhạc nữ theo dòng nhạc a cappella mang tên Awaken A Cappella, và cô đã từng hát 2 bài hát mang tên "Gravity" và "I Want You Back" (của The Jackson 5) trong album Dysfunktional Family của nhóm. Bài hát "Gravity" của Sara đã được bình chọn là bài hát hay nhất và đã được xuất hiện trong album Best of College A Cappella 2004 của nhóm. Sara cũng cho biết trên chương trình TRL của MTV rằng cô và ban nhạc Maroon 5 đã từng quen biết nhau từ khi còn ở California khi mà họ mới chỉ được biết tới với nghệ danh Kara's Flowers. Cô cũng đã trình diễn trong buổi biểu diễn sinh viên thường niên UCLA Spring Sing, và đã chiến thắng 2 lần.

Sự nghiệp ca hát

2002–2006: Khởi sự và Careful Confessions
Sau khi tốt nghiệp tại trường Đại học California tại Los Angeles vào năm 2002, Bareilles đã bắt đầu biểu diễn tại các câu lạc bộ và quán rượu tại địa phương (như Hotel Café và Genghis Cohen tại Los Angeles), và đã gầy dựng được 1 lượng người hâm mộ trước khi biểu diễn tại các địa điểm lớn hơn. Cô đã cho phát hành hai bản thu thử trong số các ca khúc được trình diễn trực tiếp của mình năm 2003: The First One trong tháng 4 và The Summer Sessions trong tháng 10. Năm 2004, cô xuất hiện với tư cách là một ca sĩ trong một quán rượu trong bộ phim Girl Play, khi đang trình diễn ca khúc "Undertow".

Vào tháng 1 năm 2004, cô đã cho phát hành album phòng thu đầu tay của mình mang tên Careful Confessions. Cô sau đó đã ký một hợp đồng cùng với hãng Epic Records vào ngày 15 tháng 4 năm 2005. Cô đã dành nửa năm còn lại và vào đầu năm 2006 để sáng tác và thực hiện lại các bài hát cho album phòng thu sắp tới của mình. Ca khúc "Gravity" của cô cũng đã được xuất hiện trong một bộ phim tư nhân vào năm 2006 mang tên Loving Annabelle.

Vào giữa năm 2004, cô đã biểu diễn mở màn cho chuyến lưu diễn của Rocco DeLuca and the Burden, đã hỗ trợ cho Guster trong chuyến lưu diễn tai Anh đầu tiên của họ và cùng tham gia lưu diễn với Jon McLaughlin. Cô cũng đã biểu diễn mở màn cho chuyến lưu diễn "Carencro" của Marc Broussard năm 2006. Trong năm 2007, Bareilles đã biểu diễn mở màn cho Aqualung và Mika, và sau đó là một số chương trình khác, có bao gồm cả các chuyến lưu diễn của Maroon 5 và Paolo Nutini. Cô cũng đã biểu diễn mở màn cho James Blunt trong chặng lưu diễn ở Mỹ của anh.

2007–2008: Little Voice

Vào tháng 6 năm 2007, hệ thống iTunes đã cho phát hành bài hát "Love Song" của Bareilles dưới dạng "Đĩa đơn của tuần". Tháng kế tiếp, album phòng thu đầu tay chính thức thuộc hãng đĩa lớn của cô mang tên Little Voice đã được phát hành và đã chiếm vị trí dẫn đầu trên các cửa hàng iTunes ngay trong tuần đầu tiên phát hành, và đạt vị trí thứ 45 trên bảng xếp hạng Billboard 200. Sau khi được xuất hiện trong một đoạn quảng cáo của hãng Rhapsody, "Love Song" bắt đầu leo lên các vị trí cao hơn, từ hạng thứ 73 lên đến hạng thứ 16 chỉ trong vòng 1 tuần lễ. Nó đã đạt đến vị trí thứ 4 trên Billboard Hot 100 vào ngày 27 tháng 12 năm 2007. Tại các bảng xếp hạng khác như Pop 100 và Hot AC, "Love Song" đều giữ vững vị trí đầu bảng. Bareilles đã trình diễn ca khúc này trên chương trình The Tonight Show with Jay Leno vào thứ Năm, ngày 17 tháng 1 năm 2008 và trên The Today show vào thứ Năm, ngày 21 tháng 2 năm 2008. Không lâu sau đó, bài hát này đã chiếm giữ vị trí số 4 trên bảng xếp hạng UK UK Singles Chart. Video của ca khúc được đạo diễn bởi Josh Forbes và có sự góp mặt của diễn viên người Anh Adam Campbell.

Đến năm 2010, Little Voice đã được chứng nhận Bạch kim bởi RIAA. Album đã đạt đến vị trí số 7 trên bảng xếp hạng Billboard 200, và ở vị trí thứ 9 trên UK Top 40. Đĩa đơn "Love Song" cũng đã 6 lần được chứng nhận Bạch kim.

Ngày 28 tháng 10 năm 2008, Bareilles đã cho phát hành DVD và CD Between the Lines: Sara Bareilles Live at the Fillmore. Nó có bao gồm các bản thu trực tiếp trong chuyến lưu diễn đầu tiên của cô tại Fillmore, San Francisco. DVD cũng có bao gồm 1 ca khúc chưa được phát hành mang tên "August Moon," cũng như 1 ca khúc trình bày lại của Otis Redding, "(Sittin on) the Dock of the Bay." Cô đã kết thức chuyến lưu diễn của mình tại quê nhà Eureka, California vào 19 tháng 12 năm 2008.

Cô cũng đi đã tham gia chuyến lưu diễn cùng với Counting Crows và Maroon 5 từ ngày 22 tháng 7 tới 26 tháng 8 năm 2008. Điểm dừng chân đầu tiên là tại Virginia Beach, Virginia và điểm cuối cùng là tại tại Cuyahoga Falls, Ohio. Bareilles đã được chọn làm Nghệ sĩ của tuần trên MTV (từ mùng 7 tới 11 tháng 7) và đã xuất hiện trực tiếp trên chương trình The Tonight Show with Jay Leno vào ngày 9 tháng 7 năm 2008; và mùng 9 tháng 12 năm 2008 (với Ingrid Michaelson).

Vào mùa xuân năm 2009, Bareilles đã mở đầu chuyến lưu diễn thứ hai của mình mang tên "Gravity Tour," nhằm quảng bá cho đĩa đơn thứ ba và cũng là đĩa đơn cuối cùng được trích từ album Little Voice. Cô đã có lần xuất hiện thứ ba tại Charlottesville, Virginia trong sự kiện Springfest thường niên của Đại học Virginia vào ngày 28 tháng 4, với các lần xuất hiện trước đây với tư cách một ca sĩ mở màn cho chuyến lưu diễn của Marc Broussard vào năm 2005 và của Maroon 5. Bareilles cũng đã có tham gia biểu diễn tại một số chương trình dành cho sinh viên vào tháng 4 và 5.

Cô cũng đã gửi một tin nhắn đặc biệt dành cho người hâm mộ của mình, trong đó có bao gồm 1 EP mộc đã được ghi âm trong khi cô đang thực hiện chuyến lưu diễn "Gravity Tour". EP này có bao gồm 7 bài được phối theo theo phong cách acoustic, trong đó có 1 bài mới mang tên "Free Ride," và 1 bài hát khác mang tên "I'm On Fire" mà cô đã hát cùng Tony Lucca (trình diễn lại từ Bruce Springsteen).

2009–12: Kaleidoscope Heart và The Sing-Off

Sau một thời gian dài ngừng sáng tác, Bareilles đã bắt đầu làm việc lại để phát hành album tiếp sau sản phẩm đầu tay cùng hãng đĩa lớn của cô trước đây, với sự cộng tác từ Amir "Questlove" Thompson, thành viên của ban nhạc Weezer, và Pharrel Williams. Khi các ca khúc dần hoàn thành, Neal Avron đã được chỉ định sản xuất, ghi âm và hòa âm cho toàn bộ album. Album đó, với tên gọi chính thức cuối cùng là Kaleidoscope Heart, đã được thu âm tại The Village Recorder và Sunset Sound ở Los Angeles.

Đĩa đơn đầu tiên của album, "King of Anything," đã bắt đầu được phát sóng trên các trạm phát thanh tại Mỹ vào tháng 5 năm 2010, và được phát hành vào tháng 6 sau đó. "King of Anything" đã được phát sóng trên các đài phát thanh tại Anh lần đầu tiên trong chương trình "Album Download" của Paul Kay trên sóng "Radio Maldwyn - The Magic 756" vào tháng 8 năm 2010. "King of Anything" cũng đã nhận được chứng chỉ bạch kim của RIAA.

Nhằm thúc đẩy album mới, Bareilles đã cho phát hành 1 loạt các video quảng cáo trên website, với các ca khúc được chọn từ album "Kaleidoscope Heart," bao gồm "King of Anything," "Uncharted," "Gonna Get Over You," "Bluebird," và một số phiên bản khác của ca khúc "King of Anything." Tập video đầu tiên còn có nói về việc Bareilles đang sáng tác đoạn điệp khúc cho "Hold My Heart". Cô cũng đã được kênh VH1 chọn làm Nghệ sĩ của tháng 7 năm 2010.

Album Kaleidoscope Heart sau đó đã được chính thức phát hành vào ngày 7 tháng 9 năm 2010 và đã chiếm vị trí quán quân tại Mỹ ngay trong tuần đầu phát hành, với 90,000 bản đã được tiêu thụ. Một điều thú vị là album trước của cô, Little Voice cũng đã tham gia lại vào bảng xếp hạng ở vị trí thứ 200, vị trí cuối cùng của bảng xếp hạng.

Cô đã tham gia chuyến lưu diễn nhằm quảng bá album Kaleidoscope Heart từ tháng 9 tới tháng 12 năm 2010, với việc cháy vé ở hầu hết các đêm diễn. Bareilles đi lưu diễn tại châu Âu, châu Á và Úc với ban nhạc Maroon 5 trong suốt mùa xuân năm 2011. Cô cũng đã hoàn thành chuyến đi lưu diễn để quảng bá cho đĩa đơn thứ 2 "Uncharted" vào ngày 23 tháng 4 năm 2011 tại Memphis, Tennessee. Ngày 13 tháng 5 năm 2011, ca khúc "Breathe Again" của cô đã được sử dụng trong phần cuối của loạt phim "Smallville" cho lễ cưới của cặp đôi Clark Kent và Lois Lane. Cô cũng đã hát mở đầu trong nhiều buổi diễn của chuyến lưu diễn Incredible Machine Tour của ban nhạc theo dòng nhạc đồng quê nổi tiếng Sugarland vào mùa hè 2011.

Tháng 7 năm 2011, Bareilles đã được thông báo sẽ thay thế Nicole Scherzinger để trở thành một trong 3 vị giám khảo trong loạt chương trình thực tế The Sing-Off của đài NBC cùng với Ben Folds và Shawn Stockman của ban nhạc Boyz II Men. Đĩa đơn thứ ba và cũng là đĩa đơn cuối cùng từ Kaleidoscope Heart mang tên "Gonna Get Over You," đã được phát hành vào ngày 16 tháng 9 năm 2011, có kèm theo một video âm nhạc được đạo diễn bởi Jonah Hill đã được phát hành sau đó 4 ngày. Bareilles cũng đã là khách mời tham gia vào một chương trình hài kịch tình huống dành cho thanh thiếu niên mang tên Bucket & Skinner's Epic Adventures trên kênh Nickelodeon của MTV.

Sự cố sập sân khấu tại hội chợ của bang Indiana

Vào ngày 13 tháng 8 năm 2011, cô đã may mắn không bị thương khi sân khấu Hoosier Lottery Grandstand tại hội chợ của bang Indiana đã bị đổ sụp ngay sau màn biểu diễn của cô vừa kết thúc (cô biểu diễn mở màn cho nhóm Sugarland). Có tới 7 người chết và 45 người khác bị thương trong sự việc đó. Cô đã tweet rằng "Tôi đã nghẹn lời và cảm thấy mình thật vô dụng; tim tôi nhói lên vì những sinh mạng vừa bị tước đi."

2012–nay: Once Upon Another Time EP và The Blessed Unrest
Sau khi tham gia trong chương trình The Sing-Off, Bareilles đã thông báo rằng cô đang trong quá trình thu âm một đĩa mở rộng mới cùng với việc sản xuất do Ben Folds đảm nhiệm. Cô cũng đã hợp tác cùng nhiều ca sĩ kiêm sáng tác nhạc khác như Greg Laswell và Jon McLaughlin trong các đĩa đơn mới của họ vào tháng 2. Vào tháng 3, cô đã cho phát hành A Trace of Sun, một bộ phim tư liệu nói về khoảng thời gian mà cô đã tham gia tình nguyện tại Nhật Bản sau vụ động đất và sóng thần Tōhoku 2011. EP của cô, Once Upon Another Time, đã được phát hành vào ngày 22 tháng 5 và có bao gồm 5 bài hát hoàn toàn mới. Đĩa đơn đầu tiên và duy nhất trong EP này mang tên "Stay" đã được phát hành vào ngày 21 tháng 4 năm 2012 dưới dạng đĩa 7" vinyl, độc quyền trên Record Store Day, đi kèm với bài hát "Beautiful Girl" chỉ được phát hành dưới dạng Mặt B của đĩa vinyl.

Trong chương trình Stageit của cô vào ngày 10 tháng 9 năm 2012, cô đã khẳng định việc cô đang thực hiện cho album mới của mình tại New York. Cô cũng đã trình làng một bài hát mới sẽ được xem xét để được xuất hiện trong album tới, mang tên "Only Shadows". Vào tháng 1 năm 2013, cô đã tiết lộ về kế hoạch mà cô sắp thực hiện trong năm tới. Cũng trong tháng đó, Bareilles đã là nghệ sĩ khách mời của nhóm nhạc theo dòng nhạc a cappella Straight No Chaser trong bài hát "I Want You Back" của Jackson 5, đã được công bố trên Tạp chí Billboard.

Vào tháng 2 năm 2013, cô đã bắt đầu hé lộ cho người hâm mộ về album sắp tới của mình thông qua trang Twitter và YouTube của cô. Đầu tiên là video mà cô đã cho phát hành trên trang mạng chính thức của mình, mang tên "Sara is Making a Record...".

Vào ngày 27 tháng 3 năm 2013, Bareilles đã thông báo về việc sẽ đi lưu diễn trên khắp 18 thành phố để quảng bá cho album mới này. Đĩa đơn đầu tiên được trích từ album, "Brave," đã được phát hành dưới dạng kĩ thuật số vào ngày 23 tháng 4. Vào ngày 17 tháng 4 năm 2013, Bareilles đã cho phát hành một video lời nhạc cho đĩa đơn "Brave" trên YouTube. Theo đó, album phòng thu thứ tư của cô mang tên The Blessed Unrest, đã được chính thức phát hành vào ngày 13 tháng 7 năm 2013.

Bareilles đã trình diễn hai bài hát đã được xuất hiện trong bộ phim Bounty Killer, đã được phát hành vào năm 2013. Đó là "The Kill" do Will Collyer và Sujata Day sáng tác, và "Gonna Getcha" được sáng tác bởi Will Collyer và chính đạo diễn của phim, Henry Saine. Một album trực tiếp mang tên Brave Enough: Live at the Variety Playhouse đã được phát hành vào ngày 22 tháng 10 năm 2013. Đêm diễn đó đã được ghi lại tại Variety Playhouse, Atlanta, Georgia.

Vào tháng 10 năm 2013, Bareilles đã bắt đầu sáng tác cho Waitress, một vở nhạc kịch chuyển thể từ một bộ phim cùng tên vào năm 2007. Cô cũng đang thực hiện một quyển sách sẽ được phát hành trong năm 2014 bởi Simon & Schuster. Vào ngày 26 tháng 1 năm 2014, Bareilles đã hát song ca cùng Carole King tại buổi lễ trao giải Grammy lần thứ 56. Cả hai đã hát trộn lẫn giữa bài hát "Beautiful" của King và "Brave" của Bareilles.

Vào ngày 28 tháng 4 năm 2014, Bareilles đã trình diễn cùng Elton John tại một buổi quyên góp của Quỹ quyên góp ủng hộ các bệnh nhân ung thư vú. Vào tháng 5, Bareilles đã thể hiện lại bài hát "(Your Love Keeps Lifting Me) Higher and Higher" của Jackie Wilson trên Mạng lưới kênh Oprah Winfrey

Bareilles đã tham gia trình diễn "Smile" trong phân đoạn "In Memoriam" trong buổi lễ trao giải Emmy lần thứ 66 diễn ra vào ngày 25 tháng 8 năm 2014.

Nguồn cảm hứng và phong cách âm nhạc
Bareilles thường được so sánh với nhiều nghệ sĩ như Regina Spektor, Fiona Apple, Billy Joel, dựa vào khả năng ca hát và sự phổ biến của đàn dương cầm trong âm nhạc của cô.

Âm nhạc của cô từng được mô tả là "tiếng dương cầm réo rắt, sắt bén trên nền nhạc pop rock" đã hợp nhất giữa dòng nhạc jazz và soul, cùng với việc Bareilles đã tìm được nguồn cảm hứng từ các ca sĩ như Etta James và Sam Cooke. Cô cũng thường được tán dương nhờ vào khả năng sáng tác, với nhiều nhà phê bình đã khẳng định nó đã "truyền đạt được nỗi đau và sự nhạy bén trong ca từ, đã nói lên được một cách trung thực về những mối quan hệ thông qua quan điểm của một người phụ nữ", và cô đã "viết nên giọng nói mà chỉ có cô mới có được."

Các thành viên trong nhóm nhạc

Ban nhạc đầu tiên của Bareilles có bao gồm các thành viên: Javier Dunn (guitar và hát chính), Daniel Rhine (trống) và Josh Day (trống, bộ gõ và hát nền). Những nhạc công khác đã lưu diễn cùng cô dưới dạng một ban nhạc có bao gồm Eric Robinson (guitar và keys), Holly Conlan (hát nền), Steve Goold (trống, bộ gõ) và Philip Krohnengold (guitar và keyboards).

Vào năm 2013, Bareilles đã tách khỏi ban nhạc một cách thân tình với những người bạn cùng nhóm khác, khi cô muốn "chuyển sang một hướng đi mới". Cô sau đó đã mở đầu cho nhiều chuyến lưu diễn độc diễn ngắn của cô, trước khi thành lập một ban nhạc mới nhằm thúc đẩy cho chuyến đồng lưu diễn cùng OneRepublic vào mùa thu. Ban nhạc mới có bao gồm Rich Hinman (guitar), Steve Goold (trống, bộ gõ), Chris Morrissey (trống), Cara Fox và Claire Indie (cello) và Misty Boyce (keyboards).

Hợp tác cùng các nghệ sĩ khác
Vào tháng 12 năm 2008, một đĩa đơn hợp tác cùng Ingrid Michaelson mang tên "Winter Song" đã được phát hành từ album biên tập The Hotel Cafe Presents Winter Songs. Bareilles và Michaelson đã trình diễn nó trong chương trình The Tonight Show with Jay Leno, và một video hoạt họa đã được phát hành sau đó. Vào tháng 12 năm 2011, "Winter Song" đã đạt vị trí thứ 2 trên Irish Singles Chart. Cô cũng thu âm một bài hát mang tên "Come Home," cùng với OneRepublic, đã được phát hành trên iTunes vào ngày 14 tháng 7 năm 2009.

Bareilles đã trình bày cùng nhiều nghệ sĩ khác trong tập cuối mùa 3 của 30 Rock, cùng với Mary J. Blige, Rachael Yamagata, Sheryl Crow, Norah Jones và Elvis Costello. Cô cũng xuất hiện trong chương trình Jimmy Kimmel Live cùng với Weezer và trên AOL Sessions khi trình diễn bài hát "(If You're Wondering If I Want You To) I Want You To" cũng như những màn trình diễn đặc biệt trên YouTube.

Cô cũng đã vô số lần trình bày cho Gia đình Đệ nhất tại Hoa Kỳ. Bareilles ban đầu đã được chính Đệ nhất Phu nhân Michelle Obama mời đến chơi tại G-20 Summit, Pittsburgh vào tháng 9 năm 2009. Cô đã trình diễn những bài hát cho những Đệ nhất Phu nhân của hơn 20 quốc gia và đã dùng bữa với Michelle Obama. Gia đình Obama đã mời cô lại lần nữa tại Lễ tìm trứng Phục sinh năm 2010. Vào ngày 20 tháng 10 năm 2010, đã có thông báo rằng Bareilles sẽ mở màn cho buổi Bầu cử dân chủ giữa kì tại Las Vegas của Tổng thống Barack Obama. Cuối năm 2010, ban nhạc Maroon 5 trong lúc đang lưu diễn quảng bá cho album phòng thu Hands All Over, Bareilles đã có góp giọng nền (ban đầu thuộc về nhóm Lady Antebellum) cho bài hát "Out of Goodbyes". Cô đã xuất hiện cùng ban nhạc Sugarland cho một bài thể hiện lại của Dexys (Midnight Runners) Come on Eileen độc quyền trên YouTube. Vào tháng 12, Bareilles cùng Ingrid Michaelson đã trình diễn "Winter Song" trước nhiều khán giả và người nhà Obama tại Lễ Giáng sinh Quốc gia.

Vào tháng 12 năm 2010, Bareilles đã xuất hiện cùng The Backbeats trong tập cuối của chương trình The Sing-Off. Cô đã trình bày bản song ca "Love Won't Let You Get Away" cùng Seth MacFarlane trong album phòng thu đầu tay mang tên Music Is Better Than Words, và đã cùng song ca với anh lần nữa tại Club Nokia vào ngày 26 tháng 3 năm 2011.

Bareilles đã có góp mặt trong đĩa đơn đầu tiên trích từ album phòng thu thứ 4 Promising Promises của Jon McLaughlin, "Summer Is Over". Bài hát đã được phát hành vào tháng 1 năm 2012.

Bareilles cũng được xuất hiện trong album Giáng sinh của Seth MacFarlane mang tên Holiday For Swing, dự kiến phát hành vào ngày 30 tháng 9 năm 2014. Album này cũng có sự hợp tác cùng với Norah Jones, Frank Sinatra và đã được thu âm tại Abbey Road Studios, London.

Danh sách đĩa nhạc

 Careful Confessions (2005)
 Little Voice (2007)
 Kaleidoscope Heart (2010)
 The Blessed Unrest (2013)
 What's Inside: Songs from Waitress (2015)
 Amidst the Chaos (2019)
 More Love: Songs from Little Voice Season One (2020)

Nghệ thuật thứ bảy

Các giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1979
Sara Bareilles
Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ
Cựu sinh viên Đại học California tại Los Angeles
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ nhạc rock Mỹ
Nữ ca sĩ-người viết bài hát Mỹ
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Ý
Ca sĩ nhạc pop rock Mỹ
Người viết bài hát nhạc rock Mỹ
Nghệ sĩ dương cầm thế kỷ 21
Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ
Nữ nghệ sĩ guitar người Mỹ
Người Mỹ theo chủ nghĩa nữ giới
Người Mỹ gốc Pháp
Người Mỹ gốc Bồ Đào Nha
Nghệ sĩ dương cầm pop Mỹ
Nhạc sĩ theo chủ nghĩa nữ giới
Người Eureka, California
Ca sĩ Los Angeles
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Ca sĩ nhạc pop Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Nhà hoạt động quyền LGBT Mỹ


title: Iolana iolas

text:
The Iolas Blue (Iolana iolas) là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Nó được tìm thấy ở Bắc Phi, Southern Tây Ban Nha, Southern Pháp, Nam Âu, Tiểu Á và Iran. The wingspan of the male is 18–21 mm. The flight period is tháng 5 đến tháng 6 in rocky places at around 2,000m. Ấu trùng ăn
Colutea arborescens.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Euro Butterflies
LepsIt

I
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1816
Bướm Iran


title: Tipula clio

text:
Tipula clio là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Alhambra, California

text:
Alhambra, California là một thành phố thuộc quận Los Angeles trong tiểu bang California, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích , trong đó diện tích đất là . Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số người, là thành phố lớn thứ 72 bang California năm 2010.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố ở quận Los Angeles, California
Thành phố của California