title: Vương quốc Ấn-Hy Lạp

text:
Những cuộc xâm chiếm của người Hy Lạp đã đưa những người Hy Lạp cổ đại tới Nam Á còn được gọi là Ấn-Hy Lạp. Họ thành lập Vương quốc Ấn-Hy Lạp bao gồm các vùng khác nhau của Tây Bắc và phía Bắc tiểu lục địa Ấn Độ trong suốt hai thế kỷ cuối cùng TCN, và được cai trị bởi hơn 30 vị vua Hy Lạp, thường xung đột với nhau khác. Vương quốc này được thành lập khi Demetrios vua của vương quốc Hy Lạp-Bactria xâm chiếm Ấn Độ vào đầu thế kỷ thứ hai trước Công nguyên, trong bối cảnh này ranh giới của "Ấn Độ" là Hindu Kush. Những người Hy Lạp tại Ấn Độ cuối cùng đã bị chia cắt khỏi vương quốc Hy Lạp-Bactria mà trung tâm nằm ở Bactria (nay là biên giới giữa Afghanistan và Uzbekistan).

Khái niệm "Vương quốc Ấn-Hy Lạp" lỏng lẻo mô tả một số triều đại có thể chế chính trị khác nhau. Đã có nhiều thành phố, như Taxila, nay thuộc Punjab của Pakistan, hoặc Pushkalavati và Sagala . Những thành phố này sẽ là đô thành một số triều đại trong thời trị vì của họ.

Trong suốt hai thế kỷ cầm quyền của mình, các vị vua Ấn-Hy Lạp kết hợp ngôn ngữ Hy Lạp với các ngôi ngữ của Ấn Độ cùng với các ký hiệu, như được thấy trên đồng tiền của họ, và pha trộn tôn giáo Hy Lạp cổ đại, Ấn giáo và Phật giáo, như đã thấy trong các di chỉ khảo cổ còn lại của các thành phố của họ và trong các bia đá ghi lại sự ủng hộ của họ đối với Phật giáo, cho thấy một sự hợp nhất phong phú của những ảnh hưởng Ấn Độ và Hy Lạp. Ảnh hưởng của văn hóa Ấn-Hy Lạp vẫn còn cảm thấy ngày nay, đặc biệt là thông qua ảnh hưởng của nghệ thuật Hy Lạp-Phật giáo.

Vương quốc Ấn-Hy Lạp cuối cùng biến mất như một thực thể chính trị vào 10 SCN sau cuộc xâm lược của vương quốc Ấn-Scythia, mặc dù một số người dân Hy Lạp có lẽ vẫn còn tồn tại cho tới nhiều thế kỷ sau dưới sự cai trị tiếp theo của vương quốc Ấn-Parthia và vương triều Quý Sương.

Bối cảnh

Sự hiện diện đầu tiên của người Hy Lạp ở Nam Á

Năm 326 TCN, Alexander Đại đế chinh phục tây bắc của tiểu lục địa Ấn Độ xa tới tận sông Hyphasis, và thành lập các tỉnh(trấn) và xây dựng một số khu định cư, bao gồm cả Bucephala, ông quay về phía Nam khi quân đội của ông đã từ chối đi xa hơn về phía đông. Những vùng đất Ấn Độ ở Punjab đã được đặt dưới sự cai trị của Porus và Taxiles, những người đã được khẳng định một lần nữa tại Hiệp ước ở Triparadisus năm 321 TCN, và quân đội Hy Lạp còn lại trong các trấn được để lại dưới sự chỉ huy của tướng Eudemus. Sau năm 321, Eudemus đã lật đổ Taxiles, cho đến khi ông rời Ấn Độ vào năm 316 TCN. Một vị tướng khác cũng cai trị các thuộc địa của Hy Lạp ở Indus: Peithon, con của Agenor, cho đến khi ông ta khởi hành đi Babylon vào năm 316 TCN.

Seleukos đã tiến xa tới tận Ấn Độ, nơi ông ta ký một hiệp ước với Chandragupta Maurya để trao đổi những vùng đất ở phương đông và nhận được 1 lực lượng đáng kể gồm 500 voi chiến mà sau này đóng vai trò cực kì quan trọng tại trận Ipsus:

Ngoài ra một số người Hy Lạp, chẳng hạn như sử gia Megasthenes, theo sau này là Deimachus và Dionysius, được gửi đến cư trú tại triều đình Maurya. Quà tặng tiếp tục được trao đổi giữa hai vị vua cai trị. Cường độ của những cuộc trao đổi này được chứng minh bằng sự tồn tại của một bộ phận người nước ngoài chuyên dụng ở đế quốc Mauryan như người Hy Lạp (Yavana) và Ba Tư, hoặc phần còn lại của đồ gốm Hy Lạp cổ có thể được tìm thấy trên khắp miền bắc Ấn Độ.

Trong trường hợp này, người dân Hy Lạp rõ ràng vẫn còn ở phía tây bắc của tiểu lục địa Ấn Độ thuộc sự cai trị của triều đại Maurya. Cháu nội của Chandragupta là Ashoka, người đã chuyển đổi sang đức tin Phật giáo tuyên bố trong sắc lệnh của Ashoka, được khắc trên đá, trong đó có viết bằng tiếng Hy Lạp rằng người dân Hy Lạp trong vương quốc của ông cũng đã cải sang đạo Phật:

Trong sắc lệnh của ông, Ashoka đề cập rằng ông đã gửi sứ thần Phật giáo tới những nhà vua Hy Lạp xa tới tận Địa Trung Hải, và rằng ông đã phát triển thuốc thảo dược trong lãnh thổ của họ, nhằm chăm sóc cho người và động vật (Chỉ dụ số 2).

Người Hy Lạp ở Ấn Độ dường như đã đóng một vai trò tích cực trong việc tuyên truyền Phật giáo, như một số các sứ thần của Ashoka như Dharmaraksita, hay Mahadharmaraksita. Người ta cũng cho rằng người Hy Lạp đã đóng góp cho công tác điêu khắc của các trụ cột của Ashoka, và cho sự trổ hoa của nghệ thuật Maurya nói chung.

Một lần nữa trong năm 206 TCN, hoàng đế nhà Seleukos Antiochus đã dẫn một đội quân tới thung lũng Kabul, nơi ông nhận được những con voi chiến và quà tặng từ vị vua Ấn Độ Sophagasenus:

Người Hy Lạp cai trị Bactria

Alexandros cũng đã thành lập một số thuộc địa ở nước láng giềng Bactria, như Alexandria trên bờ sông Oxus (hiện nay là Ai-Khanoum) và Alexandria ở Caucasus (thời Trung đại là Kapisa, hiện nay là Bagram). Sau cái chết của Alexandros năm 323 TCN, Bactria đã nằm dưới sự quản lý của Seleukos I Nicator, người sáng lập đế chế Seleucid. Một trong những phó vương của nhà Seleukos, Diodotus của Bactria, đã nổi dậy chống lại triều đại Seleukos và tự mình lên ngôi vua của Vương quốc Hy Lạp-Bactria.

Vương quốc mới, có sự đô thị hóa cao và được coi là một trong những quốc gia giàu có nhất của phương đông, (opulentissimum illud mille urbium Bactrianum imperium, "đế quốc vô cùng thịnh vượng của hàng ngàn thành phố của Bactria" Justin, XLI, 1) đã phát triển thế lực xa hơn và tham gia vào việc mở rộng lãnh thổ về phía đông và phía tây:

Arsaces, tù trưởng của bộ lạc du cư Parni đã tiến vào Parthia và loại bỏ Andragoras, phó vương cũ và tự lập mình làm vua của Parthia, và đã trở thành người sáng lập của đế chế Parthia. Vương quốc Hy Lạp-Bactria bị cắt đứt mối liên hệ với thế giới Hy Lạp cổ. Buôn bán đường bộ tiếp tục suy giảm trong khi buôn bán đường biển giữa Ai Cập Hy Lạp và Bactria tiếp tục phát triển

Ngay sau đó, Diodotus mất và được thừa kế bởi con trai Diodotus II,người đã thiết lập hòa bình với người Parthia(Justin l.c.). Diodotus II đã thiết lập liên minh với Arsaces của Parthia trong cuộc chiến chống lại Seleukos II:

Euthydemos, một người Hy Lạp Magnesia theo Polybius và có thể là phó vương của Sogdiana, đã lật đổ Diodotos II khoảng năm 230 trước Công nguyên và bắt đầu triều đại của riêng mình. Euthydemos kiểm soát mở rộng tới Sogdiana, tiến xa hơn thành phố Alexandria Eschate được thành lập bởi Alexandros Đại đế ở Ferghana:

Euthydemos đã bị tấn công bởi vua Antiochus III đại đế khoảng năm 210TCN,người mà ông ta đã cố gắng chống lại ở bên bờ sông Arius, ngày nay là Herirud. Mặc dù ông chỉ huy 10000 kị cung, Euthydemos đã thất bại trong trận chiến đầu tiên bên bờ sông Arius và phải rút lui. Ông sau đó đã thành công khi chống đỡ cuộc vây hãm thành phố Bactra trong 3 năm. Trước khi Antiochos quyết định phải công nhận nhà vua mới và chấp nhận gả một người con gái của mình cho con trai Demetrios của Euthydemos khoảng năm 206 TCN.

Sau khi quân đội Seleukos rút lui, vương quốc Bactria dường như đã mở rộng. Ở phía tây, khu vực đông bắc Iran có thể đã bị sáp nhập, có thể đã tiến xa tới tận Parthia, mà những vị vua của nó đã bị đánh bại bởi Antiochos Đại Đế. Những vùng lãnh thổ này có thể nằm dưới sự cai quản bởi phó vương Tapuria và Traxiane của Bactria.

Về phía bắc, Euthydemus cũng cai trị Sogdiana và Ferghana, và có những dấu hiệu từ Alexandria Eschate cho thấy người Hy Lạp-Bactria có thể tiến hành những cuộc viễn chinh xa tới tận Kashgar và Ürümqi tại vùng Turkestan Trung Quốc, dẫn đến những mối giao tiếp được biết đến đầu tiên giữa Trung Quốc và phương Tây khoảng năm 220 trước Công nguyên. Strabo, sử gia Hy Lạp viết rằng:

Một số bức tượng nhỏ và tiêu biểu hình những người lính Hy Lạp, đã được tìm thấy ở phía bắc của Tiên Sơn, ở ngưỡng cửa tới Trung Quốc, và hiện nay được trưng bày tại bảo tàng Tân Cương Urumqi (Boardman)

Người Hy Lạp tại Bactria (Hy Lạp-Bactria) vẫn tiếp xúc gần gũi với người Hy Lạp trong đế chế Maurya. Khi đế chế Maurya bị lật đổ bởi triều đại Sunga khoảng năm 185 trước Công nguyên, một đội quân do vua Demetrius I của Bactria đã xâm lược Ấn Độ và chiếm giữ vùng đất của Thung lũng Kabul.

Sự trỗi dậy của Sunga (185 TCN)

Tại Ấn Độ, triều Maurya bị lật đổ khoảng năm 185 TCN khi Pusyamitra Sunga, tổng chỉ huy quân đội của Đế quốc Maurya, một người theo đạo Brahmin, ám sát vị vua cuối cùng của nhà Maurya là Brhadrata. Pusyamitra Sunga sau đó lên ngôi và thành lập Đế chế Sunga, mở rộng sự kiểm soát của nó xa tới phía tây đến tận Punjab.

Nguồn sử liệu Phật giáo, chẳng hạn như Asokavadana, đề cập đến rằng Pusyamitra thù địch đối với Phật tử và bị cáo buộc ngược đãi đức tin Phật giáo. Một số lượng lớn các tu viện Phật giáo (viharas) đã bị ép buộc chuyển đổi sang thành ngôi đền đạo Hindu, ở những nơi như Nalanda, Bồ Đề Đạo Tràng, vườn Lộc Uyển hoặc Mathura.

Lịch sử của vương quốc Ấn-Hy Lạp

Demetrios

Demetrius I là con trai của vua Euthydemus I của Bactria, có một dòng chữ từ triều đại của cha ông đã chính thức ca ngợi ông là người chiến thắng. Ông cũng là một trong những người có ngày tháng được xac thực trong lịch sử Ấn-Hy Lạp: sau khi cha của ông ngăn chặn được cuộc tiến công của Antiochus III trong hai năm, 208-6 TCN, các hiệp ước hòa bình bao gồm một cuộc hôn nhân giữa Demetrios và con gái của Antiochos. Tiền xu của Demetrios I đã được tìm thấy ở Arachosia và trong Thung lũng Kabul; sau này sẽ là tiền đề đầu tiên của người Hy Lạp vào Ấn Độ. Ngoài ra còn có bằng chứng cho một chiến dịch về phía đông chống lại người Seres và Phryni; nhưng thứ tự và thời gian của những cuộc chinh phục là không chắc chắn. Demetrius I dường như đã chinh phục thung lũng Kabul, Arachosia và có lẽ có Gandhara; ông không đúc đồng tiền Ấn Độ nào, do đó, hoặc là cuộc chinh phục của ông không xâm nhập sâu vào Ấn Độ hoặc ông qua đời trước khi có thể củng cố nơi đó. Trên đồng tiền của mình, Demetrius I luôn luôn mang mũ đội đầu voi của Alexander, mà có vẻ là một sự thông báo về cuộc chinh phục Ấn Độ của ông. Bopearachchi tin rằng Demetrius đã nhận được danh hiệu "Vua của Ấn Độ" sau chiến thắng của ông về phía nam của Hindu Kush. Ông cũng đã có, mặc dù có lẽ chỉ sau khi chết, danh hiệu ανικητος ("Anicetos", "Bất khả chiến bại"). một tiêu đề sùng bái của Heracles, mà Alexander đã bắt chước; sau này các vị vua Ấn-Hy Lạp như Lysias, Philoxenus, và Artemidorus cũng lấy danh hiệu này. Cuối cùng, Demetrius có thể đã được người sáng lập ra một kỷ nguyên Hy Lạp mới, bắt đầu vào khoảng 186 / 5 trước Công nguyên..

Sau thời Demetrios I

Sau khi Demetrios qua đời, các vị vua Bactria như Pantaleon và Agathocles đã ban hành đồng xu song ngữ đầu tiên với hàng chữ khắc bằng tiếng Ấn Độ xa về phía đông tới tận Taxila. Như vậy trong thời gian cai trị của họ (khoảng 185-170 TCN), vương quốc Bactria dường như đã bao gồm Gandhara. Một số vị vua tiếp theo sau cái chết của vua Bactria, Demetrius, có vẻ như có khả năng rằng các cuộc nội chiến giữa họ có thể đã khiến cho Apollodotus I (từ kh. 180/175 TCN) tự mình độc lập như là vị vua đầu tiên của vương quốc Ấn-Hy Lạp (người đã không cai trị ở Bactria). Một số lượng lớn những đồng tiền xu của ông đã được tìm thấy ở Ấn Độ, và ông dường như đã trị vì ở Gandhara cũng như phía Tây Punjab. Apollodotus I đã được kế vị hoặc cai trị cùng với Antimachus II, có khả năng là con trai của vua Bactria là Antimachus I.

Vị vua Ấn-Hy Lạp quan trọng tiếp theo là Menander (từ kh. 165/155 TCN), tiền xu của ông thường được tìm thấy ngay cả ở miền đông Punjab. Menander dường như đã bắt đầu một làn sóng thứ hai của cuộc chinh phục, và kể từ lúc đó ông đã cai trị ở Ấn Độ, có vẻ như có khả năng rằng các cuộc chinh phục miền đông đã được thực hiện bởi ông ta.

Theo Apollodorus của Artemita, trích dẫn bởi Strabo, lãnh thổ vương quốc Ấn-Hy Lạp có thể trong một thời gian bao gồm các tỉnh ven biển Ấn Độ như Sindh và Gujarat. Với phương pháp khảo cổ học, lãnh thổ Ấn-Hy Lạp tuy nhiên chỉ được xác nhận từ thung lũng Kabul đến miền đông Punjab, do đó sự hiện diện của Hy Lạp bên ngoài có lẽ là ngắn ngủi hoặc ít đáng kể.

Một số nguồn cũng cho rằng vương quốc Ấn-Hy Lạp có thể đã vươn đến Pataliputra, đô thành của triều Sunga ở đông bắc Ấn Độ. Tuy nhiên, bản chất của các cuộc viễn chinh này là một vấn đề tranh cãi. Một thuyết cho rằng các vị vua Ấn-Hy Lạp đã được mời tham gia một cuộc tấn công dẫn đầu bởi các vị vua Ấn Độ địa phương xuống khu vực sông Hằng. Một giả thuyết khác là nó là một chiến dịch có thể được thực hiện bởi Menander.

Cuộc chinh phục đầu tiên
Người Hy Lạp hiện diện tại Arachosia, nơi mà họ đã sống từ trước khi lãnh thổ này rơi vào tay của Chandragupta từ Seleukos được đề cập bởi Isidore của Charax. Ông đã mô tả các thành phố Hy Lạp ở đó, một trong số chúng được gọi là Demetrias, có thể là để vinh danh chiến thắng của Demetrius.

Apollodotus I (và Menandros I) đã được đề cập bởi Pompejus Trogus như là các vị vua Ấn-Hy Lạp quan trọng nhất. Một thuyết mới cho rằng người Hy Lạp tạm thời đã tiến xa đi xa tới tận thủ đô của triều Sunga là Pataliputra(Patna ngày nay) ở miền đông Ấn Độ. Senior cho rằng những cuộc chinh phục chỉ có thể được thực hiện bởi Menander. Chống lại điều này, John Mitchener cho rằng người Hy Lạp có thể đột kích thủ đô Pataliputra ở Ấn Độ trong thời gian của Demetrius, mặc dù phân tích của Mitchener không dựa trên bằng chứng về các nghiên cứu tiền xu.

Mức độ nghiêm trọng của vụ tấn công là một ẩn số: Menander có thể chỉ tham gia cùng với các vị vua Ấn Độ xuống khu vực sông Hằng, vì sự hiện diện của Ấn-Hy Lạp cho đến nay vẫn chưa được xác nhận ở phía đông.

Về phía nam, người Hy Lạp có thể đã chiếm đóng khu vực của Sindh và Gujarat, bao gồm cả các cảng chiến lược của Barygaza (Bharuch), cuộc chinh phục còn được chứng thực bởi những đồng tiền có niên đại từ Apollodotus I vua Ấn-Hy Lạp và bởi một số nhà văn cổ đại (Strabo 11; Periplus của biển Erythraean, Chương 4)

{{quote|"Người Hy Lạp... đã chiếm hữu, không chỉ của Patalena, mà còn, trên phần còn lại của bờ biển, của những gì được gọi là vương quốc Saraostus và Sigerdis."—Strabo 11.11.1}}

Tuy nhiên Narain bác bỏ thông tin của Periplus và cho rằng "chỉ là" câu chuyện của một người thủy thủ. Những di chỉ chôn giấu tiền xu cho thấy rằng ở miền Trung Ấn Độ, vùng đất của Malwa cũng có thể đã bị chinh phục.

Các nguồn Ấn Độ khác nhau mô tả Yavana tấn công vào Mathura, Saketa,Panchala, và Pataliputra. Yavana được cho là một phiên âm của từ "Ionians" và được biết là nói đến người Hy Lạp thời Hy Lạp hóa (bắt đầu với các sắc lệnh của Ashoka, trên đó vua Ashoka viết về "vua Yavana Antiochus "), nhưng có thể có đôi khi được dùng chỉ người nước ngoài khác cũng sau thế kỷ 1.

Trước đó các học giả như Tarn đã gợi ý rằng các cuộc tấn công vào thành Pataliputra đã được thực hiện bởi Demetrius. Theo Mitchener,. ghi chép trên văn bia Hathigumpha cho thấy sự hiện diện của người Hy Lạp dẫn đầu bởi một "Demetrius" ở miền đông Ấn Độ (Magadha) trong suốt thế kỷ 1 trước Công nguyên, mặc dù diễn giải này trước đó đã bị tranh cãi bởi Narain. Nhưng trong khi dòng chữ này có thể được hiểu là Demetrius I là một vị vua mà đã thực hiện cuộc chinh phục ở Punjab, vẫn còn đúng khi mà ông không bao giờ phát hành bất kỳ đồng tiền Ấn Độ nào, và khôi phục lại tên của mình ở Kharosthi trên văn bia Hathigumpha: Di-Mi-Ta, đã bị nghi ngờ.

Do đó, Menander vẫn là ứng cử viên thích hợp nhất cho bất kỳ sự mở rộng nào ở đông Punjab.

 Sự củng cố

Điều quan trọng là vua Bactria Eucratides dường như đã tấn công vương quốc Ấn-Hy Lạp vào giữa thế kỷ thứ 2 trước công nguyên. Một Demetrios, được gọi là "Vua của người Ấn Độ", dường như đã phải đối mặt với Eucratides trong một cuộc vây hãm bốn tháng, được ghi lại bởi Justin, nhưng ông ta cuối cùng thất bại.

Trong mọi trường hợp, Eucratides dường như đã chiếm đóng lãnh thổ xa tới tận sông Indus, giữa khoảng 170 TCN và 150 TCN. Cuối cùng sự mở rộng của ông đã được tiếp tục bởi vị vua Ấn-Hy Lạp Menander I.

Menander có lẽ được cho là vị vua Ấn-Hy Lạp thành công nhất, và là người chinh phục được vùng lãnh thổ rộng lớn nhất. Những đồng tiền xu của ông được tìm thấy nhiều nhất và phổ biến rộng rãi nhất trong số tất cả các vị vua Ấn-Hy Lạp. Menander cũng được nhớ đến trong văn học Phật giáo, ông được gọi là Milinda và được mô tả trong Milinda Panha là một người cải sang đạo Phật: ông đã trở thành A La Hán. Ông cũng ban hành một loại tiền mới, với hình Athena Alkidemos ("Người bảo hộ của người dân") ở mặt trái, nó sẽ trở thành hình mẫu đã được chấp nhận bởi hầu hết những vị vua kế vị ông ở phía Đông.

 Sự sụp đổ của Bactria và cái chết của Menander
Từ giữa thế kỷ 2 trước Công nguyên, người Scythia và người Nguyệt Chi, sau một cuộc di cư dài từ biên giới của Trung Quốc, bắt đầu xâm chiếm Bactria từ phía bắc. Khoảng năm 130 TCN, Heliocles, vị vua cuối cùng của vương quốc Hy Lạp-Bactria có thể đã tử trận trong cuộc xâm lược của dân du mục cùng với đó vương quốc Hy Lạp-Bactria đã diệt vong. Người Parthia cũng có thể đóng một vai trò trong sự sụp đổ của vương quốc Bactria.

Các tiểu quốc Ấn-Hy Lạp, được che chắn bởi dãy Hindu Kush, đã được cứu thoát khỏi các cuộc xâm lược, nhưng các cuộc nội chiến mà đã làm suy yếu những người Hy Lạp vẫn tiếp tục diễn ra. Menander I qua đời vào thời điểm này, và mặc dù ông dường như là một vị vua được lòng dân nhờ vào những việc làm của mình, triều đại của ông đã bị hạ bệ. Có thể các thành viên của triều đại Menander bao gồm nữ hoàng Agathokleia cầm quyền, con trai của bà Strato I, và Nicias, mặc dù nó là không chắc chắn liệu họ có cai trị trực tiếp sau khi Menander mất hay là các vị vua khác xuất hiện. Những vị vua khác nổi lên sau này, thường đến từ nửa phía tây của Ấn-Hy Lạp, chẳng hạn như Zoilos I, Lysias, Antialcidas và Philoxenos Những vị vua này có thể là có liên quan đến triều đại Eucratides hoặc triều đại Euthydemos.

Trong khi tất cả các vị vua Ấn-Hy Lạp sau thời Apollodotus I chủ yếu phát hành tiền kim loại song ngữ (tiếng Hy Lạp và Kharoshti) lưu hành tại lãnh thổ của mình, nhiều người trong số họ cũng đúc những đồng xu Hy Lạp hiếm đã được tìm thấy ở Bactria. Các vị vua sau này có thể đúc những đồng tiền như một số loại hình trả công cho các bộ lạc Scythia hay người Nguyệt Chi hiện đang cai trị ở đó, mặc dù những hình thức như cống hoặc thanh toán cho lính đánh thuê vẫn chưa được biết. Một số thập kỷ sau khi cuộc xâm chiếm Bactria, mối quan hệ hòa bình dường như đa được thiết lập giữa người Ấn-Hy Lạp và những bộ tộc du mục đã Hy Lạp hóa tương đối.

Tuy nhiên, không có ghi chép lịch sử nào về các sự kiện diễn ra tại vương quốc Ấn-Hy Lạp sau cái chết của Menander vào khoảng năm 130 trước Công nguyên, kể từ lúc đó vương quốc Ấn Độ-Hy Lạp đã trở nên rất cô lập với phần còn lại của thế giới Hy Lạp-La Mã. Lịch sử sau này của các quốc gia Ấn Độ-Hy Lạp, kéo dài đến khoảng những năm công nguyên, được xây dựng lại gần như hoàn toàn từ các phân tích khảo cổ học và di chỉ tiền xu.

 Lịch sử thời kỳ cuối
Trong suốt thế kỷ 1 trước công nguyên, vương quốc Ấn Độ-Hy Lạp dần dần bị mất đất vào tay người Ấn Độ ở phía đông, và những người Scythia, người Nguyệt Chi, và người Parthia ở phương Tây. Khoảng 20 vị vua Ấn-Hy Lạp được biết đến trong thời gian này, vị vua Ấn Độ-Hy Lạp cuối cùng được biết đến, tên là Strato II, trị vì trong khu vực Punjab cho đến khoảng năm 55 TCN. Tuy nhiên, các nguồn khác, cho rằng thời điểm cuối triều đại của Strato II là cuối năm 10 SCN.

 Để mất các tỉnh phía đông (khoảng 100 TCN)

Vương quốc Ấn Độ-Hy Lạp có thể đã cai trị xa tới tận các khu vực của Mathura cho đến thế kỷ 1 trước công nguyên. Tuy nhiên các vị vua Ấn Độ đã thu hồi phần đất của Mathura và phía đông nam Punjab, phía tây của sông Yamuna, và bắt đầu phát hành các đồng xu bạc hà của mình. Người Arjunayanas (vùng đất Mathura) và Yaudheyas đã đề cập đến những chiến thắng quân sự trên đồng tiền của họ ("Chiến thắng của Arjunayanas", "Chiến thắng của Yaudheyas"). Trong thế kỷ 1 trước Công nguyên, người Trigartas, người Audumbaras và cuối cùng là người Kunindas cũng bắt đầu đúc tiền riêng của họ, thường là trong một phong cách gợi lại kiểu đúc tiền Ấn-Hy Lạp."The wealthy Audumbaras (...) some of their coins after Greek rule ended imitated Greek types", Tarn, p.239"Later, in the first century a ruler of the Kunindas, Amogabhuti, issued a silver coinage "which would compete in the market with the later Indo-Greek silver"", Tarn, p.325

Vị vua phía Tây Philoxenos có thể đã chiếm toàn bộ lãnh thổ còn lại của Hy Lạp từ Paropamisadae tới phương Tây Punjab giữa những năm 100-95 trước Công nguyên, sau đó các vùng lãnh thổ lại bị tan rã một lần nữa. Các vị vua phía Tây giành lại lãnh thổ của họ xa về phía tây tới tận Arachosia, và các vị vua miền Đông vẫn tiếp tục cai trị trên vùng lãnh thổ của họ.

 Sự xâm lược của người Scythia (80 TCN-20 CN)

Khoảng năm 80 trước Công nguyên, một vị vua Ấn-Scythia có tên là Maues, có thể là một vị tướng phục vụ cho người Ấn-Hy Lạp, đã cai trị cho một vài năm ở Tây Bắc Ấn Độ trước khi người Ấn-Hy Lạp một lần nữa nắm lại quyền kiểm soát. Ông dường như đã kết hôn với một công chúa Ấn -Hy Lạp. Vua Hippostratos (65-55 trước Công nguyên) dường như đã là một trong những vị vua Ấn-Hy Lạp thành công nhất cho đến khi ông thất bại trước Azes I, vua Ấn-Scythia, người đã thành lập một triều đại Ấn-Scythia.

Mặc dù người Ấn-Scythia rõ ràng cai trị mang nhiều tính quân sự và chính trị, đáng ngạc nhiên là họ vẫn tôn trọng nền văn hóa Hy Lạp và Ấn Độ. Đồng tiền của họ đã được đúc ở những xưởng đúc tiền Hy Lạp, tiếp tục sử dụng truyền thuyết Hy Lạp và Kharoshthi thích hợp, và kết hợp miêu tả các vị thần Hy Lạp, đặc biệt là Zeus . Đầu Cột sư tử Mathura là minh chứng rằng họ đã chuyển sang đức tin Phật giáo, cũng như miêu tả sự hình thành ấn của các vị thần trên đồng tiền của họ. Cộng đồng Hy Lạp, có thể đã bị tiêu diệt, có thể tiếp tục tồn tại dưới sự cai trị của người Ấn-Scythia. Có một khả năng rằng có một sự hợp nhất, chứ không phải là một cuộc đối đầu xảy ra giữa người Hy Lạp và Ấn-Scythia: trong một đồng xu tìm thấy, Artemidoros tự giới thiệu mình là "con trai của Maues"

Người Ấn-Hy Lạp tiếp tục cai trị một vùng lãnh thổ ở phía đông Punjab, cho đến khi vương quốc của vị vua Ấn-Hy Lạp cuối cùng là Strato bị chiếm bởi vua Ấn-Scythia, Rajuvula, khoảng năm 10 SCN.

 Cuộc xâm lược của người Nguyệt Chi phía Tây hay Saka (70 TCN-)

Có Khoảng tám vị vua Ấn-Hy Lạp Phía tây được biết đến, hầu hết trong số họ được phân biệt bởi những đồng xu Attic của họ được lưu hành ở nước láng giềng.

Một trong những vị vua quan trọng cuối cùng ở Paropamisadae là Hermaeus, ông cai trị cho đến khoảng năm 80 trước Công nguyên, ngay sau khi ông mất người Nguyệt Chi hay người Saka tiếp quản khu vực của ông từ nước láng giềng Bactria. Sau cái chết của Hermaeus, những người du mục Saka hoặc Nguyệt Chi đã trở thành vị vua mới của Paropamisadae.

 Hệ tư tưởng

Phật giáo phát triển dưới thời các vị vua Ấn-Hy Lạp, và sự cai trị của họ, đặc biệt là Menander, đã được ghi nhớ là nhân từ. Nó đã được đề xuất, mặc dù thiếu bằng chứng trực tiếp, đó là cuộc xâm lược của họ ở Ấn Độ được dự định để hỗ trợ cho đế chế Maurya mà có thể đã có một lịch sử liên minh hôn nhân lâu dài, trao đổi quà, những sự hợp tác hữu nghị, trao đổi đại sứ  và nhiệm vụ tôn giáo  với những người Hy Lạp. Các nhà sử học như Diodorus thậm chí đã viết rằng vua của thành Pataliputra đã " có tình yêu tuyệt vời cho những người Hy Lạp".

Cuộc chinh phạt của người Hy Lạp vào lãnh thổ Ấn Độ có thể đã được dùng để bảo vệ dân Hy Lạp ở Ấn Độ, và để bảo vệ đức tin Phật giáo từ các cuộc đàn áp tôn giáo của triều đại Sungas Thành phố Sirkap thành lập bởi Demetrius kết hợp ảnh hưởng Hy Lạp và Ấn Độ mà không có dấu hiệu của sự phân biệt giữa hai nền văn hóa.

Những đồng tiền Hy Lạp đầu tiên được đúc ở Ấn Độ, mà của Menander I và Apollodotos I đề cập đến "Đấng Cứu Độ" (ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ), một tiêu đề có giá trị cao trong thế giới Hy Lạp mà chỉ một chiến thắng quan trọng. Ví dụ, đã được dùng bởi Ptolemaios I Soter (vị cứu tinh) vì ông đã giúp bảo vệ Rhode khỏi Demetrios kẻ vây hãm, và Antiochus I bởi vì ông đã cứu Tiểu Á khỏi người Gaul. Tiêu đề cũng đã được ghi trong tiếng Pali là ("Tratarasa") ở mặt sau của đồng tiền của họ. Menander và Apollodotos thực sự có thể được coi như vị cứu tinh cho dân Hy Lạp định cư ở Ấn Độ, và cho một số người Ấn Độ.

Ngoài ra, hầu hết các đồng tiền của các vị vua Hy Lạp ở Ấn Độ đã dùng song ngữ, được viết bằng tiếng Hy Lạp ở mặt trước và tiếng Pali ở mặt sau. Một nhượng bộ to lớn cho một nền văn hóa khác chưa bao giờ được thực hiện trong thế giới Hy Lạp Ngẫu nhiên, những đồng tiền song ngữ Ấn-Hy Lạp là chìa khóa giải mã những văn bản Kharoshthi của James Prinsep (1799-1840). Tiếng Kharoshthi biến mất vào khoảng thế kỷ thứ 3SCN.

Trong văn học Ấn Độ, người Ấn-Hy Lạp được mô tả là Yavanas (trong tiếng Phạn),"All Greeks in India were however known as Yavanas", Burjor Avari, "India, the ancient past", p.130 hoặc Yonas (trong tiếng Pali)  được cho là chuyển ngữ của từ "Ionians".

 Tôn giáo

Ngoài việc thờ phụng các vị thần Hy Lạp cổ đại mà được tìm thấy trên đồng tiền của họ (Zeus, Herakles, Athena, Apollo...), người Ấn-Hy Lạp đã thờ cúng các tôn giáo địa phương, đặc biệt với Phật giáo, mà còn với Ấn Độ giáo và Hỏa giáo .

Sau khi quân đội Hy Lạp-Bactria chiếm đóng các vùng của miền Bắc Ấn Độ từ khoảng năm 180 trước Công nguyên, nhiều trường hợp tương tác giữa người Hy Lạp và Phật giáo được ghi lại. Menander I, là "Đấng Cứu Thế", dường như đã cải sang đạo Phật, và được mô tả như là một ân nhân lớn của tôn giáo, ngang tầm với Ashoka hoặc hoàng đế tương lai của vương triều Quý Sương là Kanishka. Các bánh xe, mà xuất hiện trên một số đồng tiền xu của ông có lẽ là Phật giáo, và ông đã nổi tiếng với cuộc đối thoại của ông với nhà sư Phật giáo Nagasena, truyền lại cho chúng ta trong Di Lan Đà Vấn Đạo, trong đó giải thích rằng ông đã trở thành A La Hán Phật giáo:

Một văn bản Ấn Độ khác, Stupavadana của Ksemendra, đề cập đến hình thức của một lời tiên tri rằng Menandros sẽ xây dựng một bảo tháp ở Pataliputra.

Nghệ thuật
Nhìn chung, nghệ thuật của người Ấn-Hy Lạp còn quá ít bằng chứng còn tồn tại, và số ít tác phẩm nghệ thuật (ngoài những đồng tiền của họ và một vài bảng đá) trực tiếp được quy cho họ. Tuy nhiên, tiền đúc của người Ấn-Hy Lạp thường được coi như một trong những tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời nhất của thời cổ đại Các di sản Hy Lạp cổ đại (Ai-Khanoum) và trình độ nghệ thuật của thế giới Ấn-Hy Lạp sẽ cho thấy một truyền thống nghệ thuật điêu khắc phong phú, nhưng những tác phẩm điêu khắc truyền thống rất ít còn lại vốn được quy cho họ. Ngược lại, hầu hết các tác phẩm nghệ thuật Hy Lạp ở Gandharan thường được quy là do những người kế tục trực tiếp của người Ấn-Hy Lạp tại Ấn Độ trong thế kỷ 1, chẳng hạn như dân du mục Ấn-Scythia, người Ấn-Parthia và, trong một nhà nước đã suy tàn, người Quý Sương  Nhìn chung, nghệ thuật điêu khắc Gandhara không thể xác định được niên đại chính xác, để có thể giải thích.

Khả năng có mối liên hệ trực tiếp giữa người Ấn-Hy Lạp và nghệ thuật Hy Lạp-Phật giáo đã được tái khẳng định gần đây vì niên đại thời kì cai trị của các vị vua Ấn-Hy Lạp đã được mở rộng đến những thập kỷ đầu của thế kỷ 1, với triều đại của Strato II ở Punjab Ngoài ra, Foucher, Tarn, và gần đây hơn, Boardman, Bussagli và McEvilley đã xem một số công trình hoàn toàn mang tính Hy Lạp nhất ở Tây Bắc Ấn Độ và Afghanistan, thực sự có thể được quy sai là vào thế kỷ sau đó, và thay vào đó thuộc về một khoảng thời gian một hoặc hai thế kỷ trước, đến thời kì của người Ấn-Hy Lạp vào thế kỉ 2 tới thế kỷ thứ 1 trước Công nguyên:

Đây là một trường hợp đặc biệt khi mà một số công trình hoàn toàn mang tính Hy Lạp ở Hadda, Afghanistan, một khu vực "thực sự có thể là cái nôi của nghệ thuật điêu khắc Phật giáo phôi thai trong phong cách Ấn-Hy Lạp" Liên quan đến một trong số những bộ tam Đức Phật ở Hadda, trong đó ở mặt bên của Đức Phật là cách miêu tả rất cổ điển của Herakles / Kim Cương Thủ và Tyche / Hariti.

Nghệ thuật Hy Lạp-Phật giáo ở Gandhara, đã vượt ra ngoài sự có mặt khắp nơi của phong cách Hy Lạp và các yếu tố phong cách mà có thể chỉ đơn giản được coi là một truyền thống nghệ thuật lâu dài

Kinh tế
Rất ít thông tin về nền kinh tế của người Ấn-Hy Lạp, mặc dù nó dường như đã phát triển khá mạnh mẽ"No doubt the Greeks of Bactria and India presided over a flourishing economy. This is clearly indicated by their coinage and the monetary exchange they had established with other currencies." Narain, "The Indo-Greeks" 2003, p.275 Những đồng tiền khá phong phú của họ có xu hướng cho thấy các hoạt động khai thác mỏ lớn, đặc biệt là ở khu vực miền núi của Hindu-Kush, và một nền kinh tế tiền tệ quan trọng. Các đồng tiền Ấn-Hy Lạp đã được đúc với song ngữ trong cả hai tiêu chuẩn "tròn" của Hy Lạp và trong tiêu chuẩn "vuông" của Ấn Độ, cho thấy rằng sự luân chuyển tiền tệ đã mở rộng cho tất cả các bộ phận của xã hội. Tiêu chuẩn tiền tệ Ấn-Hy Lạp cũng đã được các vương quốc lân cận chấp nhận, chẳng hạn như người Kuninda về phía đông và người Satavahanas về phía nam, cũng sẽ cho thấy rằng đồng tiền Ấn-Hy Lạp đã được sử dụng rộng rãi cho thương mại qua biên giới.
Nộp cống

Cũng có vẻ như rằng một số các đồng tiền được ban hành bởi các vị vua Ấn-Hy Lạp, đặc biệt là những đồng theo tiêu chuẩn đơn ngữ Attic, có thể được sử dụng như một dạng nộp cống cho các bộ lạc Nguyệt Chi ở phía bắc của Hindu-Kush. Giả thuyết này được nêu ra bởi vì các đồng tiền như vậy đã được tìm thấy kho báu Qunduz ở miền bắc Afghanistan.

Giao thương với Trung Quốc

Các vị vua Hy Lạp ở Nam Á đã được biết đến là những người đầu tiên ban hành những đồng tiền hợp kim đồng-nickel, vào triều đại Euthydemos II, có niên đại từ năm 180 đến 170 trước Công nguyên, và những người em trai của ông, Pantaleon và Agathocles khoảng năm 170 trước Công nguyên. Vì chỉ có người Trung Quốc có thể sản xuất đồng-nickel tại thời điểm đó, và cũng như tỷ lệ hợp kim độc quyền tương tự, đã có giả thuyết rằng loại kim loại này là kết quả của trao đổi giữa Trung Quốc và Bactria .

Một bằng chứng gián tiếp là từ các nhà thám hiểm Trung Quốc Trương Khiên, người đã đến thăm Bactria khoảng năm 128 trước Công nguyên, cho thấy thương mại phát triển với miền Nam Trung Quốc mà thông qua phía bắc Ấn Độ. Trương Khiên giải thích rằng ông đã tìm thấy sản phẩm Trung Quốc tại các chợ của người Bactria, và rằng họ đang vận chuyển thông qua Tây Bắc Ấn Độ, mà ông tình cờ mô tả là một nền văn minh tương tự như của Bactria:

"Khi ở Đại Hạ (Bactria), thần thấy gậy trúc đất Cung (vùng Tây nam Tứ Xuyên ngày nay), vải bố đất Thục (vùng Tứ Xuyên ngày nay). Khi thần hỏi người dân làm thế nào họ có được, họ trả lời, "Thương nhân chúng tôi mua chúng từ các chợ ở Thân Độc (Sindhu, tức Ấn Độ ngày nay)"".

Thương mại trên biển Ấn Độ Dương
Quan hệ hàng hải trên Ấn Độ Dương bắt đầu vào thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên, và tiếp tục phát triển vào thời điểm của người Ấn-Hy Lạp cùng với sự mở rộng lãnh thổ của họ dọc theo bờ biển phía tây của Ấn Độ. Các tiếp xúc đầu tiên bắt đầu khi nhà Ptolemaios xây dựng các cảng Biển Đỏ ở
Myos Hormos và Berenike, với điểm đến là đồng bằng châu thổ sông Ấn, bán đảo Kathiawar hay Muziris. Khoảng năm 130 trước Công nguyên, Eudoxos của Cyzicus (Strabo, Geog. II.3.4)  đã được ghi lại là đã thực hiện một chuyến đi thành công tới Ấn Độ và trở về cùng với hàng hóa gồm nước hoa và đá quý. Vào thời điểm sự cai trị của người Ấn-Hy Lạp kết thúc, có tới 120 chuyến tàu khởi hành mỗi năm từ Hormos Myos tới Ấn Độ (Strabo Geog II.5.12).

Lực lượng quân đội
Các đồng tiền của người Ấn-Hy Lạp cung cấp những manh mối phong phú về trang phục và vũ khí của họ. Kiểu trang phục Hy Lạp cổ đại tiêu biểu đã được mô tả, với mũ giáp có thể kiểu tròn theo phong cách Hy Lạp-Bactria, hoặc kiểu kausia bẹt của Macedonia (tiền xu của Apollodotos I).

Kĩ thuật quân sự
Vũ khí của họ bao gồm giáo, kiếm, nỏ (trên đồng tiền của Agathokleia) và mũi tên. Điều thú vị là, vào năm 130 TCN loại cung uốn Trung Á của thảo nguyên với hộp gorytos của nó bắt đầu xuất hiện lần đầu tiên trên đồng tiền của Zoilos I, cho thấy sự tương tác mạnh (và dường như là một liên minh) với các dân tộc du mục, hoặc là người Nguyệt Chi hoặc Scythia. Loại cung uốn trở thành một tính năng tiêu chuẩn của các kỵ binh Ấn-Hy Lạp cho đến năm 90 trước Công nguyên, như được thấy trên một số các đồng tiền của Hermaeos.

Nhìn chung, các vị vua Ấn-Hy Lạp thường được miêu tả là đang cưỡi ngựa, vào đầu triều đại của Antimachos II khoảng 160 trước Công nguyên. Truyền thống cưỡi ngựa này có thể quay trở lại từ thời Hy Lạp-Bactria, những người được Polybius cho là đã phải đối mặt với một cuộc xâm lược của nhà Seleukos vào năm 210 TCN với 10.000 kỵ binh  Mặc dù những con voi chiến không bao giờ được thể hiện trên đồng tiền, một bộ yên cương ngựa (phalera) có niên đại thế kỷ 3 tới thế kỉ 2 trước Công nguyên, ngày nay tại Bảo tàng Hermitage, mô tả một chiến binh đội mũ sắt Hy Lạp trên một con voi chiến Ấn Độ.

Trong Bộ kinh "Di Lan Đà Vấn đạo" có đoạn trích lời tâu của Tỳ kheo Na Tiên, nói lên cấu trúc quân sự của Vương quốc Ấn - Hy Lạp đời vua Menandros I:

Ngoài ra, bộ kinh còn tái hiện cuộc đàm luận giữa nhà vua và Na Tiên, nêu ra đường lối quân sự đúng đắn của ông:
(Na Tiên): "Trước đây, đại vương từng là một đại tướng lãnh bách chiến bách thắng, ngài đã từng chỉ huy bốn loại quân binh một cách thiện xảo, thiên tài, ngài đã từng chiến thắng những "trận địa chiến" rất lớn. Bần tăng xin được hỏi là đại vương thường thiết lập, bố trí "trận địa chiến" ấy ra sao?"
(Menandros I): "Không dấu gì đại đức, chuyện ấy đối với trẫm thì dễ dàng như mặc áo, ăn cơm vậy. Đầu tiên trẫm quan sát các thế núi, sông, rừng, sa mạc, đồng ruộng, thôn làng. Rồi dự định chỗ tấn, chỗ thoái, chỗ lập đồn lũy, chỗ hư binh, chỗ phục binh v.v.. sau đó, lập sa bàn, tập trận giả, rồi tập trận thật trên địa thế núi sông tương tự...; rồi còn chiến thuật, tâm lý... và nhiều lãnh vực chuyên môn khác nữa.
(Na Tiên): "Chừng đó là bần tăng hiểu rồi, tâu đại vương! Muốn chiến thắng, bách chiến bách thắng, đại vương phải thiết lập vững vàng trận địa, nơi thế đất này, thế núi kia... tất cả đều được chuẩn bị, dự phòng sẵn. Dường thế ấy, từ Giới lập trận thế, từ Giới lập chiến thuật, chiến lược; từ Giới lập sa bàn; từ Giới mà tiêu diệt đối phương... thì mười đội binh ma quân phiền não sẽ cởi giáo quy hàng. Nhờ Giới mà tín sẽ vững chắc không xao động. Nhờ Giới mà tấn không thối thất. Nhờ Giới mà niệm không buông lơi. Nhờ Giới mà định tâm thêm kiên cố. Nhờ Giới mà tuệ càng thêm sáng tỏ."

Trong kinh cũng có đoạn nhà vua Menandros I Soter miêu tả về cách thức chăm sóc các thương binh trên chiến trận: "Dĩ nhiên là cho họ lui tuyến sau, cử thầy thuốc chăm sóc vết thương.", và "Họ chùi rửa vết thương cẩn thận, lấy thuốc đắp lên, lấy vải nhuyễn mịn băng bó lại.".

Kích cỡ của quân đội Ấn-Hy Lạp
Lực lượng quân đội của người Ấn-Hy Lạp đã tham gia vào nhiều trận chiến quan trọng với các đạo quân địa phương của người Ấn.Vị vua cai trị Kalinga, Kharavela, tuyên bố trên văn bia Hathigumpha rằng ông ta đã dẫn đầu một "đội quân lớn" đương đầu với "quân đội" do Demetrius chỉ huy, và rằng ông đã khiến cho ông ta phải rút lui khỏi thành Pataliputra về Mathura. Sứ thần Hy Lạp Megasthenes đã ghi chú đặc biệt về sức mạnh quân sự của Kalinga trong cuốn Indica của ông vào giữa thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên:

{{quote|
Thành phố hoàng gia của Calingae (Kalinga) được gọi là Parthalis. Vị vua của họ có tới 60.000 bộ binh, 1.000 kỵ binh, 700 con voi canh giữ trong khi "sẵn sàng cho chiến tranh".|Megasthenes fragm. LVI. in Plin. Hist. Nat. VI. 21. 8–23. 11.}}

Một ghi chép khác là của nhà văn La Mã Justin đưa ra một gợi ý về kích thước của quân đội Ấn-Hy Lạp, trong đó, khi cuộc xung đột giữa vua Hy Lạp-Bactria là Eucratides với Ấn-Hy Lạp Demetrios II nổ ra, ông ta có 60.000 quân sĩ (mặc dù vậy họ bị cho là đã thua trận trước 300 quân Hy Lạp-Bactria):

Đây được coi là lực lượng hùng hậu bởi vì các quân đội lớn trong thời kì Hy Lạp hóa thường có quân số từ 20.000 đến 30.000 binh sĩ.

Người Ấn-Hy Lạp sau đó đã phải đối mặt với các bộ lạc du mục tới từ Trung Á (Nguyệt Chi và Scythia). Theo Trương Khiên, người Nguyệt Chi có một lực lượng hùng hậu từ 100.000 và 200.000 kỵ cung

Di sản của người Ấn-Hy Lạp

Từ thế kỷ 1, các cộng đồng người Hy Lạp ở Trung Á và tây bắc Ấn Độ đã sống dưới sự kiểm soát của người Quý Sương, một nhánh của người Nguyệt Chi, ngoài ra còn có một cuộc xâm lược ngắn ngủi của Vương quốc Ấn-Parthia Sau đó, Người Quý Sương đã thành lập Đế quốc Quý Sương, vương quốc này còn phát triển thịnh vượng trong nhiều thế kỷ. Ở miền Nam, người Hy Lạp đã nằm dưới sự cai trị của Kshatrapas phía Tây. Bộ tộc Kalash ở thung lũng Chitral đã tuyên bố là con cháu của người Ấn-Hy Lạp.

Hiện chưa rõ liệu những người Hy Lạp đã tìm được cách nào để có thể duy trì sự có mặt lâu hơn nữa một cách rõ rệt ở tiểu lục địa Ấn Độ. Tuy nhiên, di sản của người Ấn-Hy Lạp vẫn còn được duy trì trong nhiều thế kỷ sau đó, từ việc sử dụng ngôn ngữ và cách tính lịch của người Hy Lạp, cho đến ảnh hưởng trên tiền xu ở tiểu lục địa Ấn Độ, có thể kéo dài tới tận thời kỳ của Đế chế Gupta trong thế kỷ thứ 4.

 Xem thêm
 Vương quốc Hy Lạp-Bactria
 Vương quốc Seleukos
 vương quốc Ấn-Scythia
 Vương quốc Ấn-Parthia
 Vương triều Quý Sương

 Chú thích

 Tham khảo

 Bernard, Paul (1994). "The Greek Kingdoms of Central Asia." In: History of civilizations of Central Asia, Volume II. The development of sedentary and nomadic civilizations: 700 B.C. to A.D. 250'', pp. 99–129. Harmatta, János, ed., 1994. Paris: UNESCO Publishing. .

reprinted by Oxford, 1962, 1967, 1980; reissued (2003), "revised and supplemented", by B. R. Publishing Corporation, New Delhi.

Second edition, with addenda and corrigenda, (1951). Reissued, with updating preface by Frank Lee Holt (1985), Ares Press, Chicago

Liên kết ngoài

 News story of the latest archaeological discovery of artefacts dated back to Indo-Greek period
 Indo-Greek history and coins
 Ancient coinage of the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms
 Text of Prof. Nicholas Sims-Williams (University of London) mentioning the arrival of the Kushans and the replacement of Greek Language.
 Wargame reconstitution of Indo-Greek armies
 Files dealing with Indo-Greeks & a genealogy of the Bactrian kings
 The impact of Greco-Indian Culture on Western Civilisation
 Some new hypotheses on the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms by Antoine Simonin
 Greco-Bactrian and Indo-Greek Kingdoms in Ancient Texts

 01
Lịch sử Afghanistan
Lịch sử Ấn Độ
Nhà nước Hy Lạp hóa
Nhóm sắc tộc ở Ấn Độ
Dân tộc cổ đại Pakistan
Chấm dứt thế kỷ 1


title: 10245 Inselsberg

text:
10245 Inselsberg (6071 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi C. J. van Houten và I. van Houten-Groeneveld tại Palomar Schmidt.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10245 Inselsberg

Tiểu hành tinh Gefion
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Bergues

text:
Bergues là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Town partnerships
  Erndtebrück, Đức, since 1973

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo
 INSEE commune file
Official website

Liên kết ngoài

 Official website (English)
 Webpage about the fortifications

Xã của Nord


title: Gazameda declivis

text:
Turritella declivis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turritellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gazameda


title: Pontarlier

text:
Pontarlier là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Doubs, quận Pontarlier (quận), tổng Pontarlier. Tọa độ địa lý của xã là 46° 54' vĩ độ bắc, 06° 21' kinh độ đông. Pontarlier nằm trên độ cao trung bình là 837 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 811 mét và điểm cao nhất là 1323 mét. Xã có diện tích 41.35 km², dân số vào thời điểm 1999 là 18.360 người; mật độ dân số là 444 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi tiếng
 Philippe Grenier, bác sĩ (sinh 1865)
 Xavier Marmier nhà văn (sinh 1808)

Địa điểm tham quan
 Lâu đài Joux (Château de Joux) được xây dựng trong thế kỉ thứ 10.
 Nhà thờ Saint Bénigne được xây dựng trong thế kỉ thứ 15.
 Viện bảo tàng Espera của Franco Sbarro (thiết kế ô tô).

Thành phố kết nghĩa
  Villingen-Schwenningen (Đức)
  Zarautz (Tây Ban Nha)
  Yverdon-les-Bains (Thụy Sĩ)

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Liên kết ngoài
 City council website
 Aeroclub of Pontarlier WebSite

Tham khảo

Xã của Doubs
Quận lỵ của Pháp


title: Sân bay Naha

text:
là một sân bay cấp hai ở thành phố Naha. Nhà ga hàng đầu phục vụ cho vận chuyển hành khách và hàng hóa từ tỉnh Okinawa, Nhật Bản. Sân bay này phục vụ các chuyến bay quốc tế đến Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc và Philippines. Đây là sân bay lớn thứ năm của Nhật Bản với 30 điểm đến, 150 chuyến bay mỗi ngày. Từ sân bay này đến thành phố Naha bằng xe bus và xe điện trên cao.

Các hãng hàng không và điểm đến

Nhà ga chính

 All Nippon Airways (Tokyo-Haneda, Tokyo-Narita, Fukuoka, Hiroshima, Ishigaki, Kagoshima, Kumamoto, Miyako, Miyazaki, Nagasaki, Nagoya-Centrair, Oita, Osaka-Itami, Osaka-Kansai, Sendai)
 Japan Airlines (Fukuoka, Nagoya-Centrair, Osaka-Itami, Osaka-Kansai, Sapporo-Chitose, Tokyo-Narita, Tokyo-Haneda)
 Japan Transocean Air (Fukuoka, Fukushima, Ishigaki, Kochi, Komatsu, Kumejima, Matsuyama, Miyako, Okayama, Osaka-Kansai, Tokyo-Haneda, Toyama)
 Ryūkyū Air Commuter (Aguni, Amamioshima, Kerama, Kitadaito, Kumejima, Minamidaito, Yonaguni, Yoron)
 Skymark Airlines (Tokyo-Haneda, occasionally)

Ga quốc tế
 Asiana Airlines (Seoul-Incheon)
 China Airlines (Đài Bắc-Taiwan Taoyuan)
 China Eastern Airlines (Thượng Hải-Pudong)
 Philippine Airlines (Manila)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 website sân bay (tiếng Nhật)

Sân bay Okinawa
Sân bay vùng Kyushu
Naha
Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản


title: Dresden

text:
Dresden (; ) là thành phố thủ phủ của Bang tự do Sachsen tại Đức. Thành phố nằm trên một thung lũng ven con sông Elbe, gần biên giới với Cộng hòa Séc. Chùm đô thị Dresden là một phần của vùng đô thị Tam giác Sachsen.

Dresden có một lịch sử lâu dài giữ vai trò là thủ đô hoặc nơi ở vương giả của các tuyển đế hầu và vua của Sachsen, trong nhiều thế kỷ, họ đã trang hoàng cho thành phố bằng các nét văn hóa và công trình nghệ thuật tráng lệ.

Thành phố từng được gọi là "Chiếc hộp Đá quý", do trung tâm thành phố có các công trình theo kiến trúc baroque và phong cách nghệ thuật rococo. Một vụ ném bom của Đồng Minh vào cuối Chiến tranh thế giới lần thứ hai giết chết hàng nghìn dân thường và phá hủy hoàn toàn trung tâm thành phố. Hậu quả của vụ ném bom và 40 năm phát triển đô thị hậu thế chiến đã làm thay đổi bộ mặt của thành phố. Sau khi tái thống nhất nước Đức vào năm 1990, Dresden lấy lại được vị thế quan trọng của mình, trở thành một trong các trung tâm văn hóa, giáo dục, chính trị và kinh tế của nước Đức.

Lịch sử

Mặc dù Dresden là một thành phố được hình thành tương đối gần đây với nguồn gốc Slav, song các bộ tộc thuộc nền văn hóa đồ gốm tuyến hình thời đại đồ đá mới đã định cư tại khu vực thành phố vào khoảng năm 7500 TCN. Quá trình hình thành và phát triển ban đầu của Dresden có liên hệ với sự mở rộng về phía đông của người German, khai mỏ tại dãy núi Quặng gần đó, và việc thành lập Biên cảnh hầu quốc Meißen. Tên của thành phố bắt nguồn từ tiếng Sorbia cổ Drežďany, nghĩa là dân tộc của rừng. Dresden sau đó phát triển thành trị sở của Sachsen.

Lịch sử ban đầu

Khoảng cuối thế kỷ 12, một khu định cư Slav được gọi là Drežďany đã phát triển ở bờ nam sông Elbe. Cũng có khu định cư tại bờ bắc, song người ta không rõ về tên Slav của nó. Tên gọi được kiểm chứng Antiqua Dresdin xuất hiện từ năm 1350 và sau đó là Altendresden, cả hai đều có nghĩa là "Dresden cũ". Dietrich, Biên cảnh bá của Meißen, đã lựa chọn Dresden làm nơi cư trú tạm thời vào năm 1206, như trong một bản ghi gọi là "Civitas Dresdene".

Sau năm 1270, Dresden trở thành thủ đô của biên cảnh bá quốc. Khu vực thành phố được hoàn trả lại cho triều đại Wettin vào khoảng năm 1319. Từ năm 1485, thành phố là trị sở của các công tước Sacsehn, và từ năm 1547 là trị sở của các Tuyển đế hầu. Ngày 21 tháng 12 năm 1403, vua Wilhelm Đệ nhất công nhận cấp thành phố cho Dresden. 29-3-1549 Công tước Moritz ra văn bản sáp nhập hai phần hai bên sông thành một đơn vị hành chính.

Lịch sử Dresden gắn kết với sự hình thành và phát triển của vương quốc Sachsen. Từ năm 1485, Dresden là thủ đô của vương quốc này. Sau này có Lãnh địa Tuyển hầu tước Sachsen thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh.

Thời cận đại
Tuyển đế hầu và người cai trị của Sachsen, Friedrich August I đã trở thành vua August Tráng kiện của Ba Lan thông qua liên minh cá nhân. Ông đã thu hút các nhạc sĩ, kiến trúc sư và họa sĩ tài giỏi nhất từ khắp châu Âu đến Dresden. Trong thời gian ông trị vì, Dresen bắt đầu nổi lên với vị thế là một thành phố hàng đầu về kỹ thuật và nghệ thuật của châu Âu. Dresden đã bị tàn phá nặng nề trong Chiến tranh Bảy năm (1756–1763), sau khi bị quân đội Phổ xâm chiếm, sau đó thành phố bị chiếm lại, và quân Phổ lại tiến hành bao vây vào năm 1760 song thất bại. Friedrich Schiller đã viết Ode hoan ca (cơ sở văn học của Bài ca châu Âu) cho nhánh Hội Tam Điểm Dresden vào năm 1785.

Từ năm 1806 đến năm 1918, thành phố là thủ đô của Vương quốc Sachsen (một bộ phận của Đế quốc Đức từ năm 1871). Trong các cuộc chiến tranh của Napoléon, vị hoàng đế nước Pháp đã biến Dresden thành căn cứ cho các chiến dịch của mình, đánh quân đồng minh Nga-Áo trong trận Dresden nổi tiếng vào ngày 27 tháng 8 năm 1813. Dresden là một trung tâm của Các cuộc cách mạng các quốc gia Đức năm 1848 với cuộc nổi dậy tháng Năm, khiến nhiều người thiệt mạng và gây thiệt hại cho đô thị lịch sử của Dresden.

Trong thế kỷ 19, thành phố trở thành một trung tâm về kinh tế, bao gồm hoạt động sản xuất ô tô, chế biến thực phẩm, ngân hàng và chế tạo thiết bị y tế.

Vào đầu thế kỷ 20, Dresden trở nên đặc biệt nổi tiếng với các nhà máy sản xuất máy ảnh và xì gà. Từ năm 1918 đến năm 1934, Dresden là thủ đô của Nhà nước tự do Sachsen. Dresden là một trung tâm của nghệ thuật hiện đại châu Âu cho đến năm 1933.

Chiến tranh thế giới thứ hai

Trong thế kỷ 20, Dresden là một trung tâm giao thông liên lạc và chế tạo lớn, cũng là một trung tâm hàng đầu tại châu Âu về nghệ thuật, âm nhạc cổ điển, văn hóa và khoa học cho đến khi thành phố bị phá hủy hoàn toàn vào ngày 13 tháng 2 năm 1945. Là trị sở của Sachsen, Dresden không những chỉ có các đơn vị đồn trú mà còn có cả nguyên một thành phố quân sự là Albertstadt. Khu phức hợp quân sự này được đặt theo vua Albert của Sachsen, nó không phải là mục tiêu cụ thể trong vụ đánh bom Dresen song nằm trong một khu vực được dự kiến sẽ bị hủy diệt.

Trong những tháng cuối cùng của Chiến tranh thế giới thứ hai, Dresden đã trở thành nơi trú ẩn cho 600.000 người tị nạn, với một tổng dân số là 1,2 triệu người. Dresden đã bị tấn công bảy lần từ năm 1944 đến năm 1945, và bị Hồng quân Liên Xô chiếm đóng sau khi Đức đầu hàng.

Vụ ném bom Dresden của Không quân Hoàng gia Anh và Lực lượng Không quân của Lục quân Hoa Kỳ từ ngày 13 đến 15 tháng 2 năm 1945 vẫn còn là một hành động gây tranh cãi.

Nội thành của Dresden đã bị phá hủy phần lớn khi các máy bay ném bom 722 RAF và 527 USAAF thả 2431 tấn bom có sức công phá mạnh, và 1475,9 tấn bom gây cháy. Những quả bom có sức công phá mạnh đã làm hư hại các tòa nhà và làm lộ ra các kiến trúc bằng gỗ của chúng, trong khi bom gây cháy sẽ đốt cháy chúng, làm suy giảm nghiêm trọng con số những nơi có sẵn để cho quân lính và người tị nạn Đức ẩn náu. Vụ ném bom bất ngờ vào Dresden đã phá hủy hầu như tất cả trung tâm cổ kính của thành phố trong ba đợt tấn công. Tài liệu tuyên truyền của Đức Quốc xã tuyên bố đã có 200.000 người chết. Ủy ban Sử gia Dresden trong một báo cáo chính thức vào năm 2010 đã kết luận có 25.000 thương vong, trong khi các nhóm cánh hữu vẫn tiếp tục giữ quan điểm số người chết lên đến 500.000 người.
Phần trung tâm thành phố đã gần như bị xóa sổ, trong khu các khu vực dân cư, công nghiệp và quân sự rộng lớn ở ngoại ô thành phố vẫn tương đối nguyên vẹn. Đồng Minh mô tả chiến dịch là một hoạt động hợp pháp với mục tiêu là các cơ sở công nghiệp và quân sự. Một báo cáo từ Bộ tư lệnh máy bay ném bom Anh đã tuyên bố các mục tiêu quân sự là nơi nối toa chở hàng của tuyến đường sắt Dresden-Friedrichstadt. Thủ tướng Winston Churchill sau đó đã phủ nhận việc liên quan đến vụ tấn công, tuy nhiên ông đã liên quan rất nhiều đến kế hoạch này. Một số nhà nghiên cứu đã lập luận rằng các cuộc tấn công tháng Hai là không cân xứng. Những người thiệt mạng chủ yếu là phụ nữ và trẻ em.

Thời kỳ hậu chiến

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, Dresden trở thành một trung tâm công nghiệp chính của Cộng hòa Dân chủ Đức với rất nhiều cơ sở hạ tầng phục vụ cho việc nghiên cứu. Nhiều tòa nhà lịch sử quan trọng đã được xây dựng lại, bao gồm cả Nhà hát Opera Semper, Cung điện Zwinger và rất nhiều tòa nhà khác nữa, mặc dù các lãnh đạo thành phố đã lực chọn tái thiết nhiều khu vực rộng lớn của thành phố theo phong cách "xã hội chủ nghĩa hiện đại", một phần là vì lý do kinh tế, song cũng là để thoát khỏi quá khứ từng là thủ đô vương giả của Sachsen và là thành trì của giai cấp tư sản Đức. Tuy nhiên, một số di tích nhà thờ, các tòa nhà cung điện vương giả bị ném bom dữ dội như Sophienkirche, Alberttheater và Wackerbarth-Palais đã bị Liên Xô và nhà cầm quyền Đông Đức san phẳng trong thập niên 1959 và 1960 thay vì được sửa chữa. So với Tây Đức, phần lớn các tòa nhà mang tính lịch sử đã được cứu vãn.

Ngày 3 tháng 10 năm 1989 (cũng được gọi là "trận Dresden"), một đoàn tàu chở người tị nạn Đông Đức từ Praha đã đi qua Dresden trên đường đến Tây Đức. Các nhà hoạt động và người dân địa phương đã tham gia phong trào bất tuân dân sự phát triển rộng khắp Đông Đức bằng cách tổ chức các cuộc biểu tình và yêu cầu loại bỏ chính phủ phi dân chủ.

Hậu thống nhất

Dresden đã trải qua những thay đổi đáng kể từ khi tái thống nhất nước Đức vào đầu thập niên 1990. Thành phố vẫn còn mang nhiều vết thương từ các vụ ném bom năm 1945, song nó đã chứng kiến các hoạt động tái thiết đáng kể trong những thập kỉ gần đây. Việc phục hồi Dresden Frauenkirche đã được hoàn thành vào năm 2005, một năm trước kỉ niệm 800 năm thành lập Dresden, đặc biệt là nó được xây dựng dựa vào tiền của tư nhân. Thập tự bằng vàng trên đỉnh của nhà thờ được thành phố Edinburgh trả phí và đem tặng để làm biểu tượng cho mối quan hệ giữa hai thành phố. Quá trình đổi mới đô thị, trong đó bao gồm việc tái thiết khu vực xung quanh quảng trường Neumarkt có Frauenkirche, vẫn sẽ được tiếp tục trong nhiều thập kỉ, song mối quan tâm của cộng đồng và chính quyền vẫn còn cao, và do đó còn có rất nhiều dự án lớn đang được tiến hành để tái tạo các công trình lịch sử cũng như các công trình hiện đại.

Dresden vẫn là một trung tâm văn hóa lớn đối với ký ức lịch sử do nó đã bị phá hủy trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Ngày 13 tháng 2 mỗi năm, nhân kỉ niệm cuộc ném bom bất ngờ của Anh và Mỹ vào thành phố, hàng chục nghìn người sẽ biểu tình để kỉ niệm sự kiện. Từ khi đất nước thống nhất, lễ kỉ niệm đã được thực hiện theo tinh thần trung lập và hòa bình hơn (sau khi được sử dụng vì mục đích chính trị trong Chiến tranh Lạnh). Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các lực lượng đầu trọc đã cố sử dụng sư kiện vì mục đích chính trị của họ.

Năm 2002, mưa lớn đã khiến nước sông Elbe dâng lên, lũ cao trên  so với mực nước trung bình, tức còn cao hơn so với đỉnh lũ năm 1845, trận lũ đã gây thiệt hại cho nhiều điểm. Sự phá hoại của "trận lụt thiên niên kỉ" này đã không còn có thể nhận biết do thành phố đã tái thiết một cách nhanh chóng.

Tổ chức UNESCO đã công nhận Thung lũng Elbe ở Dresden là một di sản thế giới vào năm 2004. Sau khi được đưa vào danh sách các di sản thế giới bị đe dọa vào năm 2006, thung lũng này đã để mất danh hiệu vào năm 2009, do việc xây dựng Waldschlößchenbrücke, khiến cho đây là di sản thế giới thứ hai bị tước danh hiệu. UNESCO đã tuyen bố vào năm 2006 rằng cây cầy sẽ phá hủy cảnh quan văn hóa. Các nỗ lực pháp lý của hội đồng thành phố nhằm ngăn chặn việc xây dựng cây cầu đã thất bại.

Địa lý
Dresden nằm hai bên bờ sông Elbe, chủ yếu trong lòng thung lũng lòng chảo Dresdner Elbtalweitung, giữa một bên là phần cuối dải núi Osterzgebirge, bên kia dựa vào thành dựng đứng của tảng granit Lausitz và dải núi thạch sa Elbsandsteingebirge.

Được mệnh danh là Thành Florence bên dòng Elbe, Dresden nổi tiếng bởi kiến trúc baroc mang hơi hướng Địa Trung Hải nằm giữa khung cảnh thiên nhiên hữu tình.

Thành phố với ngoại vi của mình tính về diện tích lớn thứ tư sau Berlin, Hamburg và Köln trong các thành phố lớn ở Đức.

Môi trường

Sau khi được mở rộng địa chính Dresden có 63% diện tích được phủ xanh và là một trong những thành phố xanh nhất châu Âu. Thành phố có rất nhiều khu bảo tồn thiên nhiên, đặc biệt Thung lũng Dresden với chiều dài 20 km được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới với mục đích gìn giữ giá trị văn hóa và thiên nhiên của khu vực này.

Hệ thống phòng chống lụt
Ở vị trí cạnh sông, không chỉ riêng Elbe mà còn các nhánh nhỏ đổ về từ Osterzgebirge, Dresden rất phải chú trọng đến các giải pháp phòng chống lũ lụt. Nhiều vùng đất bên sông cũng như nhánh sông cũ được giữ nguyên trạng để thông thoát nước. Ngoài ra còn có hệ thống điều hòa lũ nằm ở phía nam mạn Erzgebirge và thượng nguồn Elbe.

Các vùng lân cận
Dresden nằm cạnh các thành phố lớn như Chemnitz (80 km về phía tây nam), Leipzig (100 km về phía tây bắc) và Berlin (200 km ở phía bắc). 150 km về hướng nam là Thành phố Vàng Praha, Thủ đô Cộng hòa Séc và về hướng đông 230 km là thành phố Wrocław của Ba Lan.

Cá huyện kế cận như Kamenz có thị trấn Radeberg với thương hiệu bia nổi tiếng, hay huyện Sächsische Schweiz với thị trấn Pirna, Heidenau, huyện Weißeritzkreis với thị trấn Freital và Meißen với Moritzburg với thị trấn Radebeul. Những khu vực kể trên tạo thành khu kinh tế văn hóa Dresden. Xa hơn nữa là thành phố Riesa và "phố núi" Bergstadt Freiberg.

Khí hậu
Dresden có khí hậu ẩm nằm trong vùng khí hậu lạnh ôn hòa và chịu ảnh hưởng của khí hậu lục địa. Các khu dân cư tập trung trong thung lũng nơi có khí hậu khác với các khu vực ở sườn núi hay trên đồi lân cận. Ví dụ như khu Klotsche gần sân bay của thành phố, nơi có trạm khí hậu và ở độ cao 227 mét trên mặt biển luôn luôn có nhiệt độ thấp hơn trong trung tâm 1–2 °C.

Hành chính

Ngoài trung tâm là khu thành cổ (Altstadt) và khu thành mới (Neustadt) Dresden còn có nhiều khu phố khác kết quả của nhiều lần mở rộng. Nhiều khu phố còn nguyên giấu ấn làng xã với quảng trường (công trường) và tòa thị chính. Nơi khác lại mang đậm kiến trúc Xã hội Chủ nghĩa với những tòa nhà hình hộp diêm bên cạnh những khu biệt thự có vườn bao quanh.

1958 Dresden được chia thành các quận Trung tâm, Đông, Tây, Nam và Bắc. Sau 1991 thành phố có mười quận nội thành (Ortsamtsbereiche) và chín quận ngoại thành (Ortschaften). Khu nội thành là khu thành phố trước khi được mở rộng vào năm 1991. Còn các quận ngoại thành là các khu được sáp nhập. Quận đông dân nhất là quân Blasewitz, quận rộng nhất là quận Loschwitz. Quận ngoại ô lớn nhất và đông dân nhất là quận Schönfeld-Weißig. Trung tâm thành phố gồm hai quận Altstadt và Neustadt.

Danh sách đơn vị hành chính Dresden

Nhân khẩu
Dân số Dresden đạt con số 100.000 vào năm 1852, và là thành phố thứ ba của Đức đạt đến con số này. Dân số thành phố lên đến đỉnh điểm là 649.252 vào năm 1933, song đã giảm xuống còn 450.000 vào năm 1946 do hậu quả của Chiến tranh. Sau khi hợn nhất và tái thiết thành phố, số dân lại tăng lên mức 522.532 từ năm 1950 đến 1983.

Từ sau khi tái thống nhất nước Đức, dân số thành phố đã phát triển rất không ổn định. Thành phố phải đương đầu với vấn đề di cư và ngoại ô hóa. Dân số thành phố tăng lên 480.000 do kết quả của một số cuộc hợp nhất trong thập niên 1990, song đã giảm xuống 452.827 trong năm 1998. Từ năm 2000 đến năm 2010, dân số thành phố tăng lên với hơn 45.000 cư dân (khoảng 9,5%) do có một nền kinh tế ổn định và tái đô thị hóa. Cùng với München và Potsdam, Dresden là một trong các thành phố phát triển nhanh nhất nước Đức, trong lúc dân số tại các bang phía đông vẫn đang suy giảm. Năm 2010, dân số thành phố Dresden là 523.058 (người, còn dân cư tại vùng đô thị tích tụ Dresden là 780.561 (2008), và dân số vùng Dresden (bao gồm các huyện lân cận Meißen, Sächsische Schweiz-Osterzgebirge và phần phía tây của Bautzen) là 1.143.197 (2007). Ngày nay, Dresden là một trong vài thành phố có dân cư đông nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Tại Dresden, khoảng 51,3% cư dân là nữ giới. Người nước ngoài chiếm 4%. Độ tuổi trung bình của cư dân là 43, mức thấp nhất trong các khu vực đô thị tại Sachsen.

Kinh tế

Năm 1990, Dresden—một trung tâm công nghiệp quan trọng của Cộng hòa Dân chủ Đức—đã phải đối mặt với sự sụp đổ kinh tế của Liên Xô và các thị trường xuất khẩu khác ở Đông Âu. Cộng hòa Dân chủ Đức là quốc gia giàu có nhất trong khối phía Đông song đã phải đối diện với sự cạnh tranh từ Tây Đức sau khi thống nhất. Sau năm 1990, một hệ thống luật pháp và tiền tệ hoàn toàn mới đã được đưa vào, chi phí giúp vực dậy cơ sở hạ tầng ở miền Đông Đức chủ yếu đến từ phía Tây. Dresden có vị thế là một trung tâm đô thị lớn, đã phát triển nhanh chóng và nhất quán hơn so với hầu hết các khu vực khác ở Cộng hòa Dân chủ Đức cũ, song thành phố vẫn đối mặt với nhiều vấn đề xã hội và kinh tế bắt nguồn từ sự sụp đổ của hệ thống cũ, bao gồm cả mức thất nghiệp cao.

Cho đến khi các công ty nổi tiếng như Dresdner Bank dời Dresden trong thời kỳ cộng sản để tránh bị quốc hữu hóa, Dresden là một trong số các thành phố quan trọng nhất tại Đức. Thời kỳ cộng sản kéo dài cho đến năm 1990, thành phố có đặc điểm là tăng trưởng kinh tế thấp hơn so với các thành phố ở Tây Đức. Các công ty và cơ sở sản xuất bị sụp đổ hoàn toàn khi họ bước vào nền kinh tế thị trường xã hội. Từ đó, kinh tế Dresden đã được phục hồi.

Tỉ lệ thất nghiệp dao động từ 13% đến 15% trong 20 năm đầu tiên sau khi tái thống nhất và vẫn ở mức tương đối cao. Tuy nhiên, Dresden đã phát triển nhanh hơn so với mức trung bình của miền Đông và đạt GDP bình quân là 31.100 euro, bằng GDP bình quân của một số cộng đồng nghèo ở Tây Đức (con số trung bình của 50 thành phố lớn nhất nước Đức là 35.000 euro).

Nhờ sự hiện diện của các trung tâm hành chính, một mật độ cao các viện nghiên cứu bán công lập và sự mở rộng thành công của lĩnh vực công nghệ cao đã giúp nâng cao thu nhập của cộng đồng cư dân, tỷ lệ lao động có trình độ cao lại một lần nữa đứng vào hàng cao nhất nước Đức và toàn châu Âu. Dresden thường xuyên được xếp trong số 10 thành phố lớn đáng sống tại Đức.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Dresden-Lexikon Informationen zu Stadt und Umgebung
 Informationen zu den einzelnen Stadtteilen, vielen Straßen und Bauten
 Moderne Architektur in Dresden
 Stadtwiki: Stadtwiki Dresden (werbefreies Informationswiki für die Region Dresden)
 Oberbürgermeisterwahl 2008
 Faktum Dresden 2007

Thành phố của bang Sachsen
Thủ phủ bang Đức
Khởi đầu thế kỷ 12
Địa điểm Holocaust ở Đức
Vương quốc Sachsen
Tỉnh Dresden
Xã của bang Sachsen


title: Cernotina stannardi

text:
Cernotina stannardi là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Cernotina


title: Le Pompidou

text:
Le Pompidou là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 750 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Lozère


title: Tây Sơn hào kiệt

text:
Tây Sơn hào kiệt là một bộ phim lịch sử cổ trang của hãng phim Lý Huỳnh phối hợp cùng hãng phim Thanh Niên sản xuất, công chiếu tại các rạp trên toàn quốc Việt Nam từ ngày 30 tháng 4 năm 2010. Bộ phim được đầu tư công phu, quy tụ dàn diễn viên nổi tiếng của Việt Nam như Lý Hùng, Công Hậu, Thùy Lâm... diễn tả lại lịch sử và những chiến công hiển hách của Hoàng đế Quang Trung nhà Tây Sơn.

Phim được một số giới truyền thông gọi là "bom tấn" của Việt Nam năm 2010 và cũng là bộ phim được thực hiện nhân đại lễ 1000 năm Thăng Long và là bộ phim đầu tiên kể về người anh hùng áo vải Quang Trung – Nguyễn Huệ.

Tây Sơn hào kiệt được đánh giá là một trong những bộ phim lịch sử cổ trang có quy mô lớn và hoành tráng nhất trong lịch sử phim võ thuật–cổ trang của Việt Nam, bối cảnh quay của phim được thực hiện khắp chiều dài đất nước, từ Sài Gòn cho đến Hà Nội. Với kinh phí nhiều tỷ đồng, phim đã được xác nhận là bộ phim truyện nhựa thể loại dã sử võ hiệp được đầu tư dàn dựng lớn nhất Việt Nam. Tuy vậy bộ phim vẫn còn nhiều hạn chế, thiếu sót.

Nội dung
Tây Sơn hào kiệt được dàn dựng dựa theo kịch bản "Ngàn năm thương nhớ" của Cao Đức Trường, Phạm Thùy Nhân và NSND Huy Thành. Phim gồm 90 phút và được mở đầu bằng công cuộc Bắc chinh phò Lê diệt Trịnh, khởi đầu cho một cuộc tình đẹp giữa người anh hùng áo vải Tây Sơn Nguyễn Huệ với nàng công chúa cành vàng lá ngọc của nhà Lê và điểm nhấn là cuộc tiến quân đánh đuổi quân xâm lược Mãn Thanh, giải phóng Thăng Long.
Đan lồng trong những cảnh chiến trận khốc liệt, oai hùng là những hình ảnh đẹp, lãng mạn của mối tình giữa vua Quang Trung và công chúa Ngọc Hân.

Diễn viên
Lý Hùng vai Nguyễn Huệ
Hoa hậu Thùy Lâm vai Ngọc Hân
Công Hậu vai Lê Chiêu Thống
Thế Anh vai Nguyễn Hữu Chỉnh
Đoàn Dũng vai Tôn Sĩ Nghị
Mộng Vân vai Hoàng hậu Ý Bình
Tấn Hưng vai Lê Dũng
Lý Huỳnh vai Nguyễn Nhạc
Anh Duy vai Nguyễn Lữ
Minh Đăng vai Ngô Văn Sở
Nguyễn Hậu vai Trần Công Xán
Tuấn Tú vai Sầm Nghi Đống
Nguyễn Văn Giang vai Hứa Thế Hanh
Tấn Beo vai Công tử Bàng Quang
Quách Khoa Nam vai Trịnh Bồng

Quá trình sản xuất

Đầu tư
Hãng phim Lý Huỳnh đã có sự đầu tư về tiền bạc, công sức, sức người cho bộ phim này, theo một thống kê, Tây Sơn hào kiệt được đầu tư các hạng mục gồm:
 Tổng kinh phí lên đến 12 tỷ đồng, một số thông tin khác cho rằng lên đến 14 tỷ đồng (dự tính ban đầu là khoảng 6 tỷ). Đối với phim Việt, đó là một khoản kinh phí cực kỳ lớn trong đó 200 triệu đồng để thiết kế xây dựng 3 ngôi nhà lá cho quân Mãn Thanh đốt và xây dựng đồn Ngọc Hồi.
 4000 bộ trang phục mà 2000 bộ trong số đó dành cho quân Tây Sơn và 2000 còn lại dành cho quân Mãn Thanh.
 10 khẩu đại bác và khoảng 7.000 binh khí.
 20.000 diễn viên quần chúng đã được huy động để phụ giúp thực hiện, 200 võ sư Vovinam, 120 cascadeur tham gia diễn xuất. Đặc biệt, đại cảnh Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế tại núi Bân, chiêu tập nghĩa quân, chuẩn bị Bắc tiến diệt Mãn Thanh đã có sự tham gia của tới hơn 5.000 người.
 100 voi và hơn 100 ngựa (trong đó, chính quyền tỉnh Đắk Lắk tại Buôn Mê Thuột hỗ trợ hơn 40 con voi, trường đua Phú Thọ, Thành phố Hồ Chí Minh cung cấp 100 con ngựa cao từ 1m8 trở lên (được thuê với giá 3 triệu/ngày).

Quay phim
Ngoài một số bối cảnh nội phải thực hiện tại Huế, phần ngoại cảnh còn lại đoàn phải quay nhờ bối cảnh tại Khu Du lịch Đại Nam (Bình Dương). Đạo diễn Lý Huỳnh cho biết đoàn phim phải lặn lội gần mấy tháng trời để tìm điểm quay ở các nơi, trong đó có những bối cảnh quay phải dựng mới hoàn toàn như cảnh đồn Ngọc Hồi.

Việc quay phim diễn ra rất công phu, vất vả, cảnh té ngã thường xuyên đến nỗi diễn viên vừa diễn vừa lo nơm nớp, có người bị trật cả khớp tay, ngoài đoàn phim đông đảo thì số người dân xung quanh tụ tập xem phim cũng đến hàng trăm. Té ngựa là nỗi ám ảnh của các diễn viên. Ngựa vốn rất sợ các binh khí, cứ người nào rút kiếm tung tẩy trước mặt là chúng lồng lên, người điều khiển không vững là bị hất văng xuống đất, nhiều trường hợp bị chấn thương do ngựa lồng.

Công chiếu và lợi nhuận
Buổi ra mắt phim Tây Sơn hào kiệt của Lý Hùng không chỉ ấn tượng bởi cảnh trí được dàn dựng công phu, độc đáo mà còn gây tò mò bởi có thông tin ngay trước đó là các diễn viên điện ảnh Hồng Kông nổi tiếng như: Lê Tư, Quách Phú Thành, Châu Tinh Trì, Cổ Thiên Lạc… sẽ tham dự với tư cách khách mời đặc biệt.

Dù được đầu tư công phu, nhưng đến lúc cao điểm trình chiếu, doanh thu bộ phim còn quá thấp so với vốn đầu tư, cho thấy, đầu tư cao chưa chắc đã mang lại hiệu quả. Bên cạnh những ủng hộ mang tính khích lệ tinh thần, thực tế, lượng khán giả đến xem Tây Sơn hào kiệt dần giảm nhiệt so với cao điểm là các ngày lễ 30/4 và 1/5. Diễn viên Lý Hùng (đồng thời cũng là đại diện nhà sản xuất phim) cho biết, khi bắt tay vào thực hiện tác phẩm điện ảnh này, gia đình anh cố làm hết sức với tâm huyết của mình để đóng góp một phần cho việc phát triển dòng phim dã sử, "Gia đình tôi không cần Tây Sơn hào kiệt thu lời, chỉ mong hòa vốn là mừng".

Khá nhiều nguyên nhân được đưa ra để lý giải cho điều này, như: bộ phim thể hiện tư duy cũ kỹ trong cách dàn dựng nội dung, bối cảnh, nhân vật, kỹ thuật làm phim chưa cao...

Những nhận định

Những đánh giá, khen thưởng
So với "Lửa cháy thành Đại La", "Thăng Long đệ nhất kiếm", "Đêm hội Long Trì"... trước đây thì Tây Sơn hào kiệt cho thấy một bước tiến vượt bậc về kỹ xảo điện ảnh, và thành quả của hơn 3 năm nỗ lực chuẩn bị và thực hiện của hãng phim Lý Huỳnh, trong đó phải kể đến những con số đầu tư gần như không tưởng xét trong hoàn cảnh hiện tại của điện ảnh Việt Nam. Phim tái hiện một giai đoạn hào hùng của đất nước, thể hiện hùng khí dân tộc, người xem được nhìn thấy những cảnh luyện quân, hành quân thần tốc, luyện voi chiến, xung trận của kỵ binh, áp sát công thành, bắn đạn pháo vào quân địch bằng súng thần công... Qua những tình huống và hình ảnh đan kết xâu chuỗi trong phim đã nêu được sự đồng lòng, quyết tâm của các tầng lớp nhân dân trong chiến tranh bảo vệ giữ nước.

Đạo diễn Lê Bảo Trung bày tỏ: "Đây là bộ phim khá hoành tráng, thể hiện được tâm sức của người làm phim và truyền được cảm xúc cho người xem. Chúng ta chưa có phim trường cho phim dã sử... Mọi khó khăn đều dồn vào kinh phí và tài xoay xở của nhà làm phim tư nhân nên để làm được một phim như Tây Sơn hào kiệt là đáng trân trọng". Với kinh nghiệm làm phim võ thuật, cùng với sự hỗ trợ của kỹ xảo hiện đại, các đạo diễn Lý Huỳnh, Phượng Hoàng, Lý Hùng đã tạo ra được những cảnh chiến đấu bằng võ thuật và binh khí thật nhất mà lâu nay điện ảnh Việt Nam chưa thể làm được. Một góc lịch sử đã được tái hiện hào hùng trên phim Tây Sơn hào kiệt.

Nghệ sĩ nhân dân Huy Thành, Chủ tịch Hội Điện ảnh thành phố Hồ Chí Minh cho rằng Tây Sơn hào kiệt là "phim cổ trang khá nhất" và tính cho đến thời điểm này chỉ mới có mỗi phim Tây Sơn hào kiệt, công trình ý nghĩa góp phần chào mừng kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội (làm bằng vốn tư nhân), được hoàn thành.

Bà Anna Kan - Giám đốc hãng phim Digital Magic khen ngợi: "Tôi thấy các diễn viên trong phim diễn rất đạt, từ ánh mắt đến từng cử chỉ nhỏ. Hầu hết các diễn viên đã liên kết với nhau một cách tuyệt vời, họ đã diễn tả được sự hùng mạnh của một bộ phim lịch sử. Tôi cho là nhà sản xuất nên đưa bộ phim này đến dự triển lãm phim quốc tế tại Hồng Kông vào năm sau".

Ngoài ra, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã tặng 10 bằng khen cho phim về thành tích trong tham gia thực hiện và hoàn thành bộ phim lịch sử Tây Sơn hào kiệt nhằm chào mừng kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội (Quyết định số 1820/QĐ-UBND ngày 22/4/2010), theo đó đã khen thưởng cho 1 tập thể là cán bộ công nhân viên Công ty TNHH – Hãng phim Lý Huỳnh và 9 cá nhân xuất sắc gồm: Lý Huỳnh, Lý Hùng, Thùy Lâm, Mộng Vân, Thế Anh, Đoàn Dũng, Phượng Hoàng (đạo diễn), Trần Đình Trung (quay phim), Đoàn Thị Nguyên (Giám đốc sản xuất phim).

Ý kiến phê bình
Tuy nhiên có nhiều ý kiến phê bình về bộ phim, Báo tuổi trẻ đã có bài phân tích chi tiết đến từng những hạt sạn của phim theo đó mặc dù nỗ lực đáng khen khi làm phim đề tài lịch sử, nhưng với cách tư duy hời hợt về lịch sử và dễ dãi về nghệ thuật, trong 90 phút phim có những kiến giải còn thô minh họa lịch sử, chuyện phim chưa hay trong cách làm cảnh nối cảnh, những cảnh hiện lên trần xì là tận dụng mà quay.

Về khung cảnh, người xem bị chi phối bởi những chi tiết mái bêtông và đèn đá kiểu Nhật, những chi tiết khu giải trí dùng làm hoàng thành Lê triều, ximăng, gạch thẻ. Những cố gắng cho diễn viên quần chúng ăn mặc kiểu áo tứ thân, khăn vành dây Bắc bộ không làm giảm đi được không khí gượng gạo của một không gian kiến trúc thô kệch, khiến người xem không sao nhập được tâm trí rằng đây là thời xưa.

Những cảnh máu chảy trôi chày, nước sông nghẽn xác giặc làm bằng vi tính thô sơ như quay video. Và một điểm rất đáng trách là cả triều Lê, từ vua Lê Hiển Tông, chúa Trịnh, Ngọc Hân cho đến toàn bộ La Sơn phu tử (Hà Tĩnh), Nguyễn Hữu Chỉnh (Nghệ An) với mọi sĩ phu Bắc Hà đều nói giọng Sài Gòn.

Ngoài ra, cao trào hẳn là màn đánh đồn Ngọc Hồi nhưng trong phim thì cái đồn toàn tranh tre nứa lá mà hỏa khí của Tây Sơn đốt mãi vẫn chưa xong. Trong lịch sử thì Sầm Nghi Đống treo cổ tự tử ở sau gò Đống Đa nhưng trong phim thì bị chính Nguyễn Huệ tiêu diệt.

Về cách xây dựng lớp lang đánh trận, 10 vạn quân Tây Sơn không thể lao như đi cướp kho thóc và không thể chỉ là màn tỉ thí đường phố, đặc biệt là những cảnh Lý Hùng đi phăm phăm trên không kiểu phim võ hiệp làm giảm hiệu quả. Đoạn quân Thanh chạy qua cầu phao thì là một con sông khá nhỏ bé.

Nhiều phản ánh từ người xem cho biết, phim chưa thể hiện được hình ảnh của một đội quân Tây Sơn hùng mạnh, tinh nhuệ cũng như không thấy được một Quang Trung - Nguyễn Huệ thiên tài quân sự. Cách đánh võ cũng như dàn dựng bối cảnh trong phim còn mang tính ước lệ sân khấu quá cao. Nhiều ý kiến cho rằng phim còn quá nhiều sạn, như Nguyễn Huệ cưới Ngọc Hân ở Bắc Hà mà có cảnh hai người dắt tay nhau tình tứ ở bờ suối ghềnh đá Bình Định... Một nhà báo cho rằng "Những tiểu tiết mà không xử lý được thì làm sao ta có thể trông chờ một tác phẩm lịch sử đúng nghĩa, có thể làm hài lòng những ai tâm huyết với điện ảnh nước nhà".

Mặt khác do thời lượng quá ngắn ngủi nên bộ phim đã không thể chuyển tải hết được một giai đoạn lịch sử vì thế, phim chủ yếu tập trung xây dựng hình tượng Nguyễn Huệ - Quang Trung là chính. Vai trò của Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ còn khá mờ nhạt.

Những cảnh đánh đối đầu phô diễn tài năng võ nghệ của Nguyễn Huệ và các tướng lĩnh Mãn Thanh diễn ra khá chóng vánh. Điều này làm tôn vinh nền tảng võ nghệ cao cường của Nguyễn Huệ nhưng lại hạ thấp quân thù. Hơn nữa Nguyễn Huệ - Quang Trung không chỉ là một người anh hùng chiến trận mà còn là vị anh quân. Tính cách quan trọng đó, bộ phim chưa khắc họa được. Gần 20.000 lượt diễn viên quần chúng tham gia vào vai nghĩa quân Tây Sơn, quân lính Mãn Thanh nhưng xuất hiện rải rác ở nhiều điểm quay nên ở nhiều phân cảnh lực lượng nghĩa quân còn khá mỏng. Như trận đánh chiếm đồn Ngọc Hồi, cả quân Tây Sơn và lính nhà Thanh đều thưa thớt.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tây Sơn hào kiệt tại Internet Movie Database
Trailer phim.

Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 2010
Phim Việt Nam
Phim tiếng Việt
Phim hành động Việt Nam
Phim võ thuật Việt Nam
Phim cổ trang Việt Nam
Phim lịch sử
Phim dựa trên sự việc có thật
Phim lấy bối cảnh ở Việt Nam
Phim quay tại Việt Nam
Phim của Hãng phim Lý Huỳnh
Phim do Lý Huỳnh đạo diễn
Phạm Thùy Nhân
Phim hành động thập niên 2010


title: Kancheepuram

text:
Kancheepuram là một thành phố và khu đô thị của quận Kancheepuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kancheepuram có dân số 152.984 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Kancheepuram có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Kancheepuram, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu
Khởi đầu năm 1788
Thành phố thánh địa
Thành phố Ấn Độ cổ đại


title: Diabrotica trifurcata

text:
Diabrotica trifurcata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

T


title: Copelatus brasiliensis

text:
Copelatus brasiliensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: 11253 Mesyats

text:
11253 Mesyats (1976 UP2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 10 năm 1976 bởi T. M. Smirnova ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11253 Mesyats

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Nieden

text:
Nieden là một đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald (trước thuộc huyện Uecker-Randow), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 6,49 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 191 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Danh sách thành phố Croatia

text:
Tham khảo

Croatia
Croatia
Thành phố


title: Rickenbach, Waldshut

text:
Rickenbach là một xã ở huyện Waldshut trong bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Lieuvillers

text:
Lieuvillers là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 122 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Acanthodica cabra

text:
Acanthodica cabra là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ecuador.

Liên kết ngoài

Chú thích

Acanthodica


title: Boulsa

text:
Boulsa là một tổng Namentenga (tỉnh) ở phía bắc Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã thị xã cùng tên. Dân số năm 2006 là 80.453 người.

Các thị xã và làng xã
 Boulsa (thủ phủ)
Baonrouré, Belga, Bonam, Dakiskièma, Donsin, Gaoga, Gorbellé-Peulh, Gounga, Guemsogo-Yarcé, Kiedsom, Kobouré, Kogonéré, Kolgosom, Konkoara-Yarcé, Lilyalla, Loatenga, Mokin-Yarcé, Nabitenga, Nièga, Paraouigué, Paviguibtenga, Poli-Mossi, Poli-Peulh, Samandin-Peulh, Sanghin, Sini, Sonrin, Tanghin, Tougui, Walembi, Wedo, Zabga, Zambanga, Zomnogo Mossi e Zomnogo Peulh.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Namentenga (tỉnh)


title: Pietra Ligure

text:
Pietra Ligure là một đô thị ở tỉnh Savona ở vùng Liguria của Ý, có khoảng cách khoảng 60 km về phía tây nam của Genoa và khoảng 20 km về phía tây nam của Savona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 9.101 người và diện tích là 9,7 km².

Đô thị Pietra Ligure có các frazione (đơn vị cấp dưới) Ranzi.

Pietra Ligure giáp các đô thị: Bardineto, Boissano, Borgio Verezzi, Giustenice, Loano, và Tovo San Giacomo.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunepietraligure.it

Đô thị tỉnh Savona


title: 2416 Sharonov

text:
2416 Sharonov (1979 OF13) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 7 năm 1979 bởi N. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2416 Sharonov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Penia striata

text:
Penia striata là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Penia


title: Copadichromis trewavasae

text:
Copadichromis trewavasae là một loài cá thuộc họ Cichlidae. This loài của Copadichromis is được đặt tên theo noted ichthyologist Ethelwynn Trewavas.

Nó được tìm thấy ở Malawi, Mozambique, và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Kazembe, J., Makocho, P. & Mailosi, A. 2005. Copadichromis trewavasae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.
 FishGeeks Profile  Detailed profile bao gồm tank setup, feeding và husbandry.

Copadichromis
Động vật được mô tả năm 1999


title: Nephrotoma ordinaria

text:
Nephrotoma ordinaria là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Pfeffelbach

text:
Pfeffelbach là một đô thị ở huyện Kusel, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Pfeffelbach có diện tích 11,28 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Kusel


title: Andrena miniata

text:
Andrena miniata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1986


title: Haplochromis microdon

text:
Haplochromis microdon là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt. Nó bị đe dọa do mất nơi sống.

Nguồn
 Bayona, J.D.R. 2005. Haplochromis microdon. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Tanzania
Haplochromis


title: Robert-Espagne

text:
Robert-Espagne  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 155 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Robertespagne


title: Sphaerolana interstitialis

text:
Sphaerolana interstitialis là một loài chân đều trong họ Cirolanidae. Loài này được Cole & Minckley miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Sphaerolana
Động vật được mô tả năm 1970


title: Lucerapex

text:
Lucerapex là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Lucerapex bao gồm:

 Lucerapex adenica Powell, 1964
 Lucerapex angustatus (Powell, 1940)
 Lucerapex carola (Thiele, 1925)
 Lucerapex casearia (Hedley & Petterd, 1906)
 Lucerapex denticulata (Thiele, 1925)
 Lucerapex indagatoris (Finlay H.J., 1927)
 Lucerapex schepmani Shuto, 1970

Chú thích

Tham khảo

Turridae


title: Spirotropis ephamilla

text:
Spirotropis ephamilla là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Spirotropis


title: Tröbitz

text:
Tröbitz là một đô thị thuộc huyện Elbe-Elster, bang Brandenburg, Đức. Đô thị Tröbitz có diện tích 10,56 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 788 người.

Tham khảo


title: Pleurotomella coelorhaphe

text:
Pleurotomella coelorhaphe là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả
Loài này có vỏ dài 7 mm

Phân bố
Chúng phân bố ở Đại Tây Dương dọc theo Açores.

Chú thích

Tham khảo
 Gofas, S.; Le Renard, J.; Bouchet, P. (2001). Mollusca, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). European register of marine species: a check-list of the marine species in châu Âu and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp. 180–213

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Pleurotomella coelorhaphe; truy cập: 18 tháng 1 năm 2011

Pleurotomella
Động vật được mô tả năm 1896


title: 21301 Zanin

text:
21301 Zanin (tên chỉ định: 1996 WE3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. It was được phát hiện năm Farra d'Isonzo, Ý, ngày 22 tháng 11 năm 1996. Nó được đặt theo tên Antonio Zanin, an Italian entrepreneur.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Lách

text:
Lách hay lá lách, theo đông y gọi là tỳ (tiếng Anh: "spleen", từ tiếng Hy Lạp —splḗn) là một cơ quan có ở hầu như tất cả các động vật có xương sống. Có cấu trúc gần giống như một hạch bạch huyết lớn, nó hoạt động chủ yếu như là một bộ lọc máu.

Lá lách đóng vai trò quan trọng đối với các tế bào máu đỏ (còn gọi là hồng cầu) và hệ thống miễn dịch. Nó lọc bỏ các tế bào hồng cầu già và chứa máu dự trữ được dùng trong trường hợp khẩn cấp như sốc xuất huyết. Ngoài ra, nó còn tái chế sắt từ các tế bào hồng cầu đã lọc bỏ. Là một phần của hệ thống thực bào đơn nhân, nó tiêu hóa các hemoglobin (huyết cầu tố) lọc bỏ từ các tế bào hồng cầu già. Phân tử "globin" (các tiểu đơn vị protein) được phân hủy thành các amino acid, và nhóm heme được chuyển hóa thành sắc tố mật (bilirubin) để giúp gan tiết mật phục vụ tiêu hóa.

Lá lách tổng hợp kháng thể ở tủy trắng và lọc bỏ vi khuẩn và tế bào hồng cầu đã bị bao bọc bởi kháng thể qua quá trình lọc máu và tuần hoàn bạch huyết. Một nghiên cứu khoa học xuất bản năm 2009 trên chuột đã phát hiện ra rằng lá lách chứa một nửa tổng số bạch cầu đơn nhân của toàn cơ thể trong tủy đỏ. Những bạch cầu đơn nhân này, sau khi di chuyển đến các mô bị tổn thương (ví dụ như tim), sẽ chuyển biến thành tế bào đuôi gai và đại thực bào trong khi làm lành các mô này. Lá lách là trung tâm hoạt động của hệ thống thực bào bạch cầu đơn nhân và có thể coi như là một hạch bạch huyết lớn, vì khi không hoạt động, khả năng kháng thể với một số bệnh nhiễm trùng bị suy giảm đáng kể.

Ở người, lá lách có màu nâu và nằm trong ổ bụng ở góc phần tư phía trên bên trái.

Cấu trúc
Lá lách, trong cơ thể người trưởng thành khỏe mạnh, có chiều dài từ khoảng 7 cm (2,8 inches) đến 14 cm (5,5 inches). Nó thường nặng từ 150 gram (5,3 oz) đến 200 gram (7,1 oz). Một cách đơn giản để ghi nhớ giải phẫu học của lá lách là quy tắc 1x3x5x7x9x11. Lá lách có kích thước 1 inches x 3 inches x 5 inches, nặng khoảng 7 oz, và nằm trong khoảng xương sườn thứ 9 và thứ 11 ở bên trái.

Bề mặt
Bề mặt nội tạng của lá lách

Các bề mặt hoành của lá lách (hoặc bề mặt cơ hoành) lồi, mịn, và hướng lên trên, hướng ngược, và hướng sang trái, trừ đoạn cuối phía trên, nơi nó hướng một chút vào giữa. Đó là trong mối quan hệ với các bề mặt dưới của cơ hoành, tách nó từ thứ chín, thứ mười, và xương sườn thứ mười một của phía bên trái, và can thiệp biên dưới của phổi trái và pleura.

1. Tham gia sản xuất tế bào lympho. Ở giai đoạn bào thai lách còn sản xuất hồng cầu, tiểu cầu, bạch cầu hạt.

2. Phá huỷ các tế bào máu già cỗi, giữ lại sắt, protein và các chất cần thiết để tạo tế bào mới.

3. Dự trữ máu cho cơ thể. Khi lách co vào hoặc dãn ra tham gia điều hoà khối lượng máu cũng như khối lượng tế bào máu trong tuần hoàn.

4. Lách còn tham gia chống nhiễm trùng cho cơ thể bằng cách thanh lọc các vi khuẩn và vật lạ ở máu.

Chú thích

 —"The visceral surface of the spleen."

 "spleen" from Encyclopædia Britannica Online
 Spleen and Lymphatic System , Kidshealth.org (American Academy of Family Physicians)
 Spleen Diseases from MedlinePlus
 "Finally, the Spleen Gets Some Respect" New York Times piece on the spleen

Cơ quan
Ổ bụng
Hệ bạch huyết
Huyết học
Tuyến tiết
Hệ miễn dịch


title: Mueang Yasothon (huyện)

text:
Mueang Yasothon () là huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của tỉnh Yasothon ở đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Sai Mun, Kut Chum, Pa Tio và Kham Khuean Kaeo của tỉnh Yasothon, Phanom Phrai và Selaphum của tỉnh Roi Et.

Hành chính
Huyện này được chia thành 18 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 190 làng (muban). The town (thesaban mueang) Yasothon nằm trên toàn bộ tambon Nai Mueang. Có 17 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Mueang Yasothon


title: Đông Thọ (phường)

text:
Đông Thọ là một phường thuộc thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa lý
Phường Đông Thọ nằm gần trung tâm thành phố Thanh Hóa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Nam Ngạn
Phía tây giáp phường Phú Sơn
Phía nam giáp phường Điện Biên và phường Trường Thi
Phía bắc giáp phường Đông Cương và phường Hàm Rồng.

Phường Đông Thọ có diện tích 3,65 km², dân số năm 1999 là 13.904 người, mật độ dân số đạt 3.809 người/km².

Lịch sử
Năm 1947, xã Đông Thọ thuộc huyện Đông Sơn được thành lập trên cơ sở các làng cổ Thọ Hạc, Quán Dò, Đông Tác.

Năm 1954, xã Đông Thọ được chuyển về thị xã Thanh Hóa.

Ngày 28 tháng 6 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 55/NĐ-CP thành lập phường Đông Thọ thuộc thành phố Thanh Hóa trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và nhân khẩu của xã Đông Thọ.

Hạ tầng
Trên địa bàn phường có khu công nghiệp Tây Bắc Ga Thanh Hóa và khu đô thị Đông Bắc Ga Thanh Hóa.

Chú thích

Xem thêm


title: Gongbo'gyamda

text:
Gongbo'gyamda (; , Hán Việt: Công Bố Giang Đạt huyện) là một huyện của địa khu Nyingchi (Lâm Tri), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. Điểm trung tâm của huyện cách 275 km về phía đông của Lhasa. Huyện có Hồ Basum Tso, một hồ nước trong xanh với độ cao 3700 mét trên mực nước biển. Gongbo'gyamda" có nghĩa là "dòng nước lớn của thung lũng" trong tiếng Tạng. Gongbo'gyamda nằm ở phía đông của khu tự trị Tây Tạng, phía nam của dãy núi Nyainqentanglha, phía bắc của sông Yarlung Tsangpo và thuộc vùng trung lưu của sông Nyang.

Trấn
 Công Bố Giang Đạt (工布江达镇)
 Kim Đạt (金达镇)
 Ba Hà (巴河镇)

Hương
 Thác Cao (错高乡)
 Chu Lạp (朱拉乡)
 Trọng Sa (仲莎乡)
 Giang Đạt (江达乡)
 Nương Bồ (娘蒲乡)
 Gia Hưng (加兴乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đơn vị cấp huyện Tây Tạng
Nyingchi


title: Takemiya Masaki

text:
Takemiya Masaki (武宮正樹, Vũ Cung Chính Thụ) sinh ngày 1 tháng 1 năm 1951, là một kỳ thủ cờ vây chuyên nghiệp tại Nhật Bản.

Tiểu sử
Takemiya Masaki sinh trưởng tại Nhật Bản. Ông là một trong các môn đệ của Kitani Minoru, năm 15 tuổi ông trở nên nổi tiếng, lúc này ông đã đạt 5 đẳng chuyên nghiệp. Takemiya lúc đó có biệt danh là "sát thủ của các kỳ thủ cửu đẳng" vì ông có một số trận thắng trước các kỳ thủ này. "Phong cách mở rộng" (cosmic style, có thể được dịch là "vũ trụ lưu") của ông trong cờ vây được người hâm mộ chào đón nhiệt liệt. Phong cách chơi này tập trung vào khu vực giữa bàn, nơi có rất nhiều đất để xâm chiếm. Ông cũng nổi tiếng vì dành rất nhiều các danh hiệu cờ vây. Giai đoạn không có danh hiệu dài nhất của ông là 4 năm. Các trận đấu trong thời gian gần đây của Takemiya rất tuyệt vời, năm 2006 ông có một chuỗi chiến thắng ấn tượng là 16 trận liên tục trước khi thất bại bởi Yasushi Omori trong trận giành quyền tham dự giải World Oza lần thứ 3. Bên cạnh cờ vây, ông còn chiến thắng ở giải đấu cờ Backgammon của Nhật Bản, đoạt danh hiệu Saint tổ chức lần thứ 12 của giải này bằng cách hạ quán quân năm trước, Akiko Abe.

Takemiya đã viết 3 quyển sách và đã được xuất bản bằng tiếng Anh:
 Enclosure Joseki (Nhà xuất bản Kiseido), hiện đã hết tái bản, nhưng có thể mua ở dạng văn bản được số hóa.
 The Imagination of a Go Master (Nhà xuất bản NEMESIS Enterprise).
 This Is Go the Natural Way! (Nhà xuất bản Hinoki).

Phong cách chơi cờ của ông
Takemiya nổi tiếng với khai cuộc (fuseki) "2 điểm sao" (double 4, đi vào 2 sao, gọi chung là vị trí 4-4) khi ông dùng quân trắng, thường như sau:

Takemiya là kỳ thủ ưa thích của giới nghiệp dư vì cách tạo thế cờ rất dày khi cầm quân đen. Khai cuộc sanrensei (3 quân đầu của đen đều vào vị trí sao trên bàn cờ) tạo ra rất nhiều các trận chiến trong ván cờ.

Trình tự các nước từ 1 đến 8 ở góc phải dưới bàn cờ liên quan đến một joseki sẽ tạo ra khu vực liên kết với quân q10 (sao giữa bên phải). Takemiya thường sử dụng joseki này với rất nhiều các biến thể sáng tạo khác nhau như một kosumi (nước đi chéo, số 2) phía trên bên phải bàn cờ như hình minh họa trên. Kết quả thường dẫn đến các nước đi đến 6.

Danh hiệu và quyền thách đấu

Ông đứng thứ 8 tại Nhật Bản về số lượng các danh hiệu đạt được.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 A review of his book in French
 Go style of Takemiya. Is it a good choice for you?

Vận động viên cờ vây Nhật Bản
Người Tokyo


title: Centris dimidiata

text:
Centris dimidiata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Olivier mô tả khoa học năm 1789.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1789


title: Tăng Âm Quyền

text:
Tăng Âm Quyền hay Tằng Âm Quyền (chữ Hán: 曾蔭權; bính âm: Zēng Yīnquán, tên tiếng Anh: Donald Tsang Yam Kuen, sinh 7 tháng 10 năm 1944), là Đặc khu trưởng Hồng Kông từ năm 2005 đến năm 2012.

Giữ chức vụ Trưởng đặc khu
Tăng Âm Quyền là Trưởng Đặc khu hành chính Hồng Kông thứ hai, sau Đổng Kiến Hoa. Ông là ứng cử viên duy nhất trong cuộc bầu cử Trưởng Đặc khu hành chính và được tuyên bố là thắng cử ngày 16 tháng 6 năm 2005. Sau khi được bầu, ông đã được Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa phê chuẩn ngày 21 tháng 6 năm 2005. Trước đó, từ tháng ba cùng năm, ông là Quyền Trưởng Đặc khu hành chính sau khi Đổng Kiến Hoa từ chức. Ông đã giữ chức Trưởng Đặc khu hành chính Hong Kong trong vòng 7 năm kể từ 2005 – 2012.

Vướng vào lao lý
Ngày 22/2/2017, tòa án của đặc khu hành chính Hong Kong kết án 20 tháng tù giam đối với cựu lãnh đạo Tăng Âm Quyền vì sai phạm trong quản lý. Với bản án ngày 22/2, ông là quan chức cao nhất của thành phố này bị kết tội hình sự và cũng là quan chức cao nhất của Hong Kong phải lĩnh án tù.

Phiên tòa kéo dài 6 tuần xét xử ông Tăng Âm Quyền diễn ra vào thời điểm người dân Đặc khu Hong Kong đang mất dần niềm tin vào giới chức lãnh đạo sau hàng loạt vụ tham nhũng bị phanh phui, làm dấy lên những nghi ngờ về mối quan hệ giữa các quan chức và giới chủ doanh nghiệp.

Trước đó, ngày 17/2, ông Tăng Âm Quyền đã bị phán quyết là có tội vì không công khai kế hoạch thuê căn hộ hạng sang của một chủ đầu tư lớn mà chính công ty đó sau này được chính phủ cấp phếp đầu tư vào lĩnh vực phát thanh truyền hình.

Mặc dù vậy, ông Tăng Âm Quyền được phán vô tội trước cáo buộc ông đã không công bố chuyện kiến trúc sư do ông đề xuất lên nhận giải thưởng của chính quyền cũng chính là người thiết kế nội thất cho căn hộ của ông.

Tòa án cũng không ra được phán quyết về cáo buộc ông Tăng Âm Quyền nhận hối lộ để trang trí, sửa sang căn hộ mới. Phiên xét xử lại vấn đề này dự kiến diễn ra vào tháng 9/2017.

Gia đình ông Tăng Âm Quyền rất thất vọng về các phán quyết này và tuyên bố sẽ kháng án.

Năm 2012, ông Tăng Âm Quyền từng xin lỗi vì đã nhận những món quà không thỏa đáng từ những người bạn là doanh nhân như các chuyến du lịch trên du thuyền hạng sang hay máy bay riêng.

Năm 2014, cấp phó của ông Tăng Âm Quyền là Hứa Lão Gia (Hứa Sĩ Nhân hay Rafael Hui theo tên tiếng Anh) cũng đã bị kết án 7 năm rưỡi tù giam vì tội nhận hối lộ từ nhà tài phiệt bất động sản Hong Kong Thomas Kwok.

Xem thêm

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Đặc khu trưởng Hồng Kông

Tham khảo

Người Hồng Kông
Sinh năm 1944
Nhân vật còn sống
Đặc khu trưởng Hồng Kông
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân


title: Copridaspidus

text:
Copridaspidus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Coprini


title: Lý Phong

text:
Lý Phong có thể là một trong những nhân vật sau:

Trung đại
 Lý Phong (李封; ? - 195), tướng dưới quyền quân phiệt Lã Bố cuối Đông Hán, giữ chức Trị trung. Năm 195, Lã Bố xung đột với Tào Tháo, Lý Phong cùng Tiết Lan đóng quân tại Cự Dã, ép bộ tướng Lý Càn của Tào Tháo đầu hàng. Lý Càn không muốn hàng Lã Bố, bị giết. Con trai Lý Càn là Lý Chỉnh dẫn quân vì cha báo thù, đánh giết Lý Phong cùng Tiết Lan.
 Lý Phong (李豐; ? - 197), tướng dưới quyền quân phiệt Viên Thuật cuối Đông Hán, đầu thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Năm 197, Viên Thuật xưng đế; tháng 9 ÂL, Thuật đưa quân xâm phạm Trần Lưu. Tào Tháo tự đem quân đón đánh, Thuật bỏ chạy, để lại bọn Kiều Nhuy, Lý Phong, Lương Cương, Nhạc Tựu đoạn hậu. Bọn họ lui về giữ Thọ Xuân, Tào Tháo vây đánh. Cuối cùng thành vỡ, 4 tướng đều bị giết.
 Lý Phong (李豐; 200 - 254), quan viên triều Tào Ngụy thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
 Lý Phong (李豐; ? - ?), quan viên nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
 Lý Phong (李封; 1723 - 1796), quan viên nhà Thanh, quan đến chức tuần phủ Hồ Bắc.

Hiện đại
Lý Phong (李豐), vận động viên điền kinh, huy chương vàng Á vận hội 1986 cự ly 4x100m.
Lý Phong (李豐), chuyên gia tế bào học người Đài Loan.

Chú thích


title: Molophilus bibaculus

text:
Molophilus bibaculus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Eopenthes varians

text:
Eopenthes varians là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Eopenthes


title: Motuca

text:
Motuca là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 21º30'29" độ vĩ nam và kinh độ 48º09'04" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 618 m. Dân số năm 2004 ước tính là 4.164 người. Đô thị Motuca được lập ngày 20 tháng 1 năm 1990.
Đô thị này có diện tích 229,4 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 3.871
Dân số thành thị: 2.446
Dân số nông thôn: 1.425
 Nam giới: 1.991
 Nữ giới: 1.880
Mật độ dân số (người/km²): 16,87

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 15,63

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 71,34

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,37

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 87,22%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,761
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,681
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,772
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,831
(Nguồn: IPEADATA)

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Motuca trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Apophylia ciliaticornis

text:
Apophylia ciliaticornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Apophylia


title: Tương tác điện từ

text:
Lực Lorent là lực mà từ trường tác dụng lên Điện tích di chuyển thẳng hàng làm cho điện tích thay đổi hướng di chuyển theo hướng vuông góc với hướng dịch chuyển ban đầu.Lực Lorentz được tính bằng công thức  với  là góc hợp bởi vectơ vận tốc của hạt  và vectơ cảm ứng từ .

Theo biểu diễn cổ điển của lực điện từ, lực này gồm hai thành phần, do điện trường tạo ra (lực điện) và do từ trường tạo ra (lực từ).

Chú ý rằng "lực Lorentz" dùng để nói về thành phần gây ra bởi từ trường, đôi khi chỉ cả lực điện từ. Lý do là trong lý thuyết điện từ và lý thuyết tương đối, từ trường và điện trường được thống nhất thành một trường tạo ra tương tác duy nhất gọi là trường điện từ. Đặc biệt, trong lý thuyết tương đối, biểu thức lực từ và lực tĩnh điện quy tụ về một biểu thức duy nhất.

Việc thống nhất lực điện và lực từ thành một loại lực điện từ cũng phù hợp với quan điểm của lý thuyết điện động lực học lượng tử. Theo lý thuyết này, lực điện từ được gây ra bởi sự trao đổi của hạt trường là photon.

Mô hình chuẩn ghi nhận lực điện từ là một trong bốn lực cơ bản của tự nhiên.

Biểu diễn cổ điển
Biểu thức toán học cổ điển của lực điện từ, khi cho biết cường độ điện từ trường và tính chất của hạt mang điện, là:

Trong đó:
 E là véc-tơ cường độ điện trường tại vị trí của hạt
 q là điện tích của hạt
 v là véc-tơ vận tốc chuyển động của hạt
 B là véc-tơ cảm ứng từ tại vị trí của hạt
 "×" là phép nhân véc-tơ.

Lực từ

Thành phần gây ra bởi từ trường của lực này, còn gọi là lực từ hay đôi khi là lực Lorentz, có phương luôn vuông góc với phương chuyển động của hạt mang điện và làm thay đổi quỹ đạo chuyển động của hạt mang điện. Nếu hạt mang điện chuyển động theo phương vuông góc với đường cảm ứng từ thì hạt sẽ chuyển động theo quỹ đạo tròn, nếu hạt chuyển động theo phương không vuông góc với đường cảm ứng từ thì quỹ đạo của nó sẽ là hình xoắn lò xo.

Lực tác động của từ trường lên dòng điện có nguyên nhân là thành phần này của lực Lorentz.

Lực từ giữa các cực của nam châm, cũng là tổng hợp lực gây ra bởi từ trường của nam châm này lên các electron chuyển động quanh nguyên tử ở nam châm kia, về bản chất cũng là thành phần này của lực Lorentz.

Lực điện

Khi hạt điện tích đứng yên; lực điện từ đơn giản hoá thành lực tĩnh điện, là thành phần gây ra bởi điện trường:
Lực tương tác giữa hai điện tích điểm có phương nằm trên một đường thẳng nối hai điện tích điểm, có chiều là chiều của lực hút nếu hai điện tích điểm trái dấu và đẩy nếu hai điện tích điểm cùng dấu, có độ lớn tỉ lệ thuận với tích các điện tích và tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa chúng.

Độ lớn của lực được tính theo công thức:

với:
 F là độ lớn của lực Coulomb, đo bằng N trong SI
 q1 là điện tích của điện tích điểm thứ nhất, đo bằng C trong SI
 q2 là điện tích của điện tích điểm thứ hai, đo bằng C trong SI
 biến thiên r là khoảng cách giữa hai điện tích điểm, đo bằng m trong SI
 k là hằng số vật lý (còn gọi là hằng số lực Coulomb) thường được biểu diễn là  với  là độ điện thẩm chân không. Giá trị các hằng số này là:
 k ≈ 8 987 742 438 F−1·m (hay C−2·N·m2)
  ≈ 8.854 × 10−12 F·m−1 (hay C2·N−1·m−2)

Công thức trên cũng có thể được viết ở dạng véc-tơ

với:
  là véc-tơ lực
  là véc-tơ nối hai điện tích điểm được tính theo:

ở đây:
 và  là các véc-tơ vị trí của các điện tích điểm.

 Biểu diễn trong thuyết tương đối
Trong lý thuyết tương đối, công thức của lực điện từ hay lực Lorentz, liên hệ giữa thay đổi trạng thái chuyển động của hạt mang điện với cường độ của trường điện từ, là:

với m và q là khối lượng, và điện tích của hạt; Fαβ là tenxơ cường độ điện từ trường và:

là vận tốc-4 của hạt; τ là c'' (tốc độ ánh sáng) lần thời gian riêng của hạt.

Lực cơ bản
Lực điện từ là một trong bốn lực cơ bản của tự nhiên, theo mô hình chuẩn.

Theo lý thuyết điện động lực học lượng tử, lực này được gây ra bởi sự trao đổi của hạt trường là photon.

Đây là lực nằm trong bản chất của hầu hết các loại lực mà con người thường quan sát thấy trong cuộc sống hằng ngày, ngoại trừ lực hấp dẫn của Trái Đất. Gần như mọi tương tác giữa các nguyên tử đều có thể quy về lực điện từ giữa proton và electron nằm bên trong. Nó sinh ra tương tác giữa các phân tử, và các lực đẩy và kéo khi tác động cơ học vào các vật, và tương tác giữa các quỹ đạo của electron, điều khiển các phản ứng hoá học.

Xem thêm
 Lực
 Thuyết điện từ
 Điện động lực học lượng tử

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Các lực trong tự nhiên, V. Grigôriev và G. Miakisev: Phần 1, Phần 2, Phần 3, Phần 4, Phần 5, Phần 6, Phần 7

Lực điện từ
Bài cơ bản sơ khai
Khái niệm vật lý