title: Biên niên sử Paris

text:
Biên niên sử Paris ghi lại các sự kiện của thành phố Paris theo thứ tự thời gian. Xem thêm hai bài Lịch sử Paris và Lịch sử Pháp để hiểu rõ các giai đoạn.

Tiền sử

40.000 TCN: Có sự hiện diện của con người ở vùng Paris.
4.200 TCN: Con người sinh sống thường xuyên ở Paris

Cổ đại

Khoảng 100 TCN: Những đồng tiền vàng đầu tiên của người Parisii xuất hiện.

Tháng 5 năm 52 TCN: Trận Lutetia, Labienus, tướng của Julius Caesar chiến thắng người Sénons và Parisii - đều thuộc người Gaulois. Người La Mã làm chủ khu vực này nhiều thế kỷ sau đó. Những người Gaulois đốt thành phá cầu. Điều này khiến thành phố mới được xây dựng theo kiểu La Mã, trên bảy quả đồi và bên cạnh sông. Giống như Roma.
Từ 50 tới 100: Xây dựng Đấu trường Lutetia.
65-66: Mùa đông khắc nghiệt.
Từ 100 tới 200: Xây dựng ở Lutetia ba nhà tắm công cộng cổ La Mã. Nước được dẫn bằng ống máng từ sông Bièvre, cách 16 km. Một nghị trường 17.000 chỗ và một nhà hát 3.000 chỗ.
Khoảng 250: Thánh Denis tử vì đạo. Theo truyền thuyết, Thánh Denis là người truyền Công giáo vào Paris.
250: Dân số Lutetia ước tính 6.000 người.
275 hoặc 256: Tả ngạn thành bị tấn công. Có thể là những người Germain.
291-192: Mùa đông khắc nghiệt. Sông Seine đóng băng. Đây là lần đầu tiên việc này được ghi lại.
Khoảng 300: Lutetia đổi tên thành Paris.
308: Xây dựng tường thành xung quanh Île de la Cité để chống lại người Germain.
Tháng 3, 346: 20 ngày mưa liên tục gây lũ lụt.
360: Công đồng tại Paris chống lại thuyết Arius. Phong trào tôn giáo này bị coi là lạc giáo và "mọi rợ" do không công nhận thần tính của Đức Kitô và giáo lý Tam vị nhất thể, cũng không biết tới thẩm quyền của Giáo hoàng. Thuyết Arius đi cùng với sự xâm chiếm của một số sắc dân Germain. Paris, còn hơn cả Roma, thù nghịch với thuyết Arius và trung thành với Cơ Đốc giáo.
Khoảng 385: Theo truyền thuyết, Thánh Martin qua Paris, chữa khỏi một người bị bệnh phong ở cửa ô Bắc bằng hôn ban phúc.
451: Người Attila và người Hung tấn công Paris, đến trước cửa thành. Thánh Geneviève thuyết phục dân Paris không bỏ chạy.
464: Vua người Franc Childéric I bao vây thành Paris.
Khoảng 475: Xây dựng một nhà thờ tại vị trí mộ Thánh Denis.
486: Thánh Geneviève thương lượng với Clovis I. Clovis I vừa chiến thắng tướng La Mã Syagrius, nhưng Thánh Geneviève ngăn cấm không cho Clovis I vào Paris.

Trung Cổ

496 hoặc 498: Clovis I đã theo Công giáo, được người dân Paris đón nhận.
500 hoặc 502, 3 tháng 1: Thánh Geneviève mất. Clovis I cho xây nhà thờ Saints-Apôtres, sau đó đổi tên thành nhà thờ Sainte-Geneviève. Thánh Geneviève về sau trở thành thánh bảo trợ của Paris.
508: Clovis I lấy Paris làm thủ đô vương quốc Franc.

510: Công bố luật Salic. Bộ luật đầu tiên của Pháp, công nhận quyền bình đẳng giữa người Gaulois và người Franc, tự do hôn nhân.
Khoảng 540: Xây dựng nhà thờ Saint-Étienne
577: Chilpéric sửa lại giảng đường La Mã, nơi đây dành cho các buổi biểu diễn.
582: Chilpéric bắt nhiều người Do Thái ở Paris quy đạo.
583, tháng 1: Lụt ở sông Seine lần đầu được nhắc tới.
583-584: Mùa đông ấm, hoa hồng nở vào tháng 1.
585: Cháy lớn thiêu chụi Île de la Cité, trừ nhà thờ còn giữ được.
614, 10 tháng 10: Hội nghị giáo mục về sự tự do của Tân giáo.
651: Bệnh viện Hôtel-Dieu de Paris được Thánh Landry thành lập.
654: Thánh Landry mất.
754, 28 tháng 7: Giáo hoàng Étienne II ban lễ thành cho vua Pépin le Bref, Carloman (em trai của Pépin le Bref) và vua Charlemagne tại tu viện Saint-Denis.
763-764: Mùa đông khắc nghiệt từ 30 tháng 10 tới 10 tháng 2. Biển ở Normandie đóng băng. Sông Seine ở Paris cũng đóng băng. Ô liu và vả bị hỏng vì trời lạnh. Nạn đói sau đó.
820: Con phố cổ nhất của Paris được ghi lại: phố Saint-Germain.
845, 28 tháng 3: Những người Normand tấn công Paris lần đầu với 120 thuyền Viking và 6000 quân.
845: Nạn đói bởi thời tiết thất thường và sự phá phách của người Normand
855 tới 876: Trong vòng 20 năm có tới 11 nạn đói.
856, 28 tháng 12: Người Normand tấn công lần thứ hai và đốt cháy thành phố.
857, 12 tháng 6: Người Normand tiếp tục tấn công. Vì không trả tiền chuộc, tất cả các nhà thờ bị đốt, trừ tu viện Saint-Germain-des-Prés và Saint-Denis.
858, 3 tháng 4: Người Normand đến chiếm tu viện Saint-Germain-des-Prés.
861: Người Normand tấn công, đốt thành phố và tu viện Saint-Germain-des-Prés.
869: Người Normand tấn công, cướp bóc tu viện Saint-Germain-des-Prés.
870: Cầu Grand-Pont và cầu Petit-Pont được Charles le Chauve cho xây dựng.
885, 24 tháng 11: Người Normand tấn công với 700 thuyền và 30.000 tới 40.000 quân, đứng dưới tường thành.
885, 28 tháng 11: Sau 4 ngày tấn công không hiệu quả, những người Normand quyết định dựng trại vây hãm thành phố. Đây là chiến thắng của bá tước Eudes, người chỉ huy Paris cố thủ. Trong khi vây hãm Paris, những người Normand cướp phá xung quanh thành.
886, 6 tháng 2: Cầu Petit-Pont bị sập vì nước lớn. Những người Normand tiến về phía thượng nguồn sông Seine cướp phá. Một nhóm quân lớn vẫn ở lại vây Paris.
886, tháng 9: Hoàng đế Charles le Gros tới và trả 700 li vơ bạc cho người Normand để giải vây cho Paris. Charles cũng cho người Normand tới đánh chiếm Bourgogne, vùng chưa hoàn toàn chịu khuất phục. Dân Paris không đồng ý với hòa ước này vẫn chống lại người Normand. Những người Normand đi về thượng lưu sông Seine và không qua Paris.
887, tháng 5: Người Normand có ý định tấn công tiếp, nhưng sự chống trả của dân Paris làm người Normand phải ngưng lại.
889, tháng 6-7: Người Normand lại tấn công tiếp, dân Paris chống trả, nên dừng lại.
974-975: Mùa đông khắc nghiệt kéo dài từ 22 tháng 3. Tuyết rơi tới tận tháng 5. Nạn đói với một phần ba nước Pháp và một nửa dân Paris.
978, tháng 10: Hoàng đế La Mã thần thánh Otto II tới vây Paris. Hugues Capet ngăn không cho vượt sông.
978, 30 tháng 11: Hoàng đế Otto II rút khỏi.

Thế kỷ 11

1007: Bỏ tước vị Bá tước Paris. Đất bá tước gồm thành và vùng xung quanh khoảng 2500 km² vốn từ cuối thế kỷ 5, giờ thuộc về nhà vua.
1021: Sinh viên đổ dồn về Paris theo học ở tăng hội Notre-Dame.
1021 tới 1029: Nạn đói kéo dài, có những trường hợp ăn thịt người vào ba năm cuối cùng.
1031 tới 1040: Nạn đói kéo dài. Theo nhà chép sử Raoul Glaber, nạn đói động tới cả người nghèo cũng như người giàu.
1037: Cháy lớn thiêu chụi nhiều khu phố.
1074: Hội nghị giáo mục ở Paris, không bắt buộc giáo sĩ phải độc thân.
1076-1077: Mùa đông khắc nghiệt từ 1 tháng 11 tới 15 tháng 4, lạnh nhất thế kỷ 11.
1100: Bắt đầu những giáo dục của nhà thần học Pierre Abélard.

Thế kỷ 12

1103: Bổ nhiệm Guillaume de Champeaux làm trưởng giáo ở Paris. Giáo dục ở Notre-Dame tạo uy tín.
1105: Bệnh dịch.
1111, 12 tháng 3: Dân Paris đầy lùi mưu toan chiếm thành phố của Robert I, bá tước Meulan.

1112: Paris trở thành thủ đô của vương triều Capet.
1117: Nhà thần học Pierre Abélard bị hoạn theo lệnh của phụ tá Giám mục Fulbert, chú của Héloïse.
Khoảng 1120: Các thầy giáo và học trò tập trung về đồi Sainte-Geneviève. Trường Notre-Dame đã trở nên quá bé.
1129: Dịch bệnh than.
1130, 3 tháng 11: Dịch bệnh dừng lại.
1131, 2 tháng 11: Hoàng tử Philippe ngã ngựa chết vì một con lợn chạy trên phố Saint-Jean. Sau tai nạn, việc thả lợn tự do trên phố bị cấm.
1132: Cháy lớn thiệu chụi nhiều khu phố.
1137: Thay chợ ở quảng trường Grève, chuyển đến chợ mới ở Champeaux. Về sau thành Les Halles.
1140: Bắt đầu giảng dạy của nhà thần học Pierre Lombard ở trường Notre-Dame.
1141: Để giám sát chặt hơn, Louis VII cấp những người đổi tiền hành nghề ngoài cầu Pont au Change.
1148: Chuyển dòng sông Bièvre.
1149-1150: Mùa đông khắc nghiệt từ tháng 12 tới tháng 2.
1150: Dân số Paris ước tính khoảng 50.000 người.
1150: Do Thánh Bernard ghi lại, cối xay gió đầu tiên ở đồi Copeaux.
1154: Các phụ tá linh mục tát cạn đầm lầy giữa Montmartre và thành phố.
1163: Bắt đầu xây dựng nhà thờ Đức Bà.
1180, 5 tháng 2: Bắt giữ những người lãnh đạo cộng đồng Do Thái ở Paris. Họ bị Philippe Auguste kết án, phạt 15.000 mác bạc, tức khoảng 3370 kg.
1182, tháng 4: Trục xuất người Do Thái khỏi Paris. Nhà thờ Do Thái trở thành nhà thờ Madeleine.
1182, 19 tháng 5: Thánh hóa bàn thờ của nhà thờ Đức Bà.
1186: Theo lệnh của vua Philippe Auguste, các con phố chính của Paris được lát đá.
1188 tới 1190: Nạn đói kéo dài.
1190 tới 1220: Philippe Auguste cho xây dựng tường thành mới.
1194, 3 tháng 4: Kho lưu trữ hoàng gia bị mất trong trận Freteval. Philippe Auguste quyết định từ đó sao lưu làm hai các văn bản.
1194: Nạn đói.
1196: Lụt sông Seine.
1196 tới 1197: Nạn đói.
1197, tháng 3: Lụt sông Seine cuốn những cây cầu của Paris.
1198: Những người Do Thái quay lại Paris với điều kiện chịu thuế nặng nề.
1198: Xây dựng nhà tu tại vị trí Saint-Antoine-des-Champs.
1200: Sinh viên ẩu đả với giáo sĩ, 5 người chết.

Thế kỷ 13

1202: Hoàn thành việc xây dựng cung điện Louvre đầu tiên.
1206, tháng 12: Lụt sông Seine phá cầu và nhiều ngôi nhà.
1210: Giáo hoàng Innocent III cho phép tổ chức các giáo viên của Đại học thành phường hội.
1210: Nhà thần học Amaury de Chartres bị kết án dị giáo, thiêu ở Champeaux.

1214, 27 tháng 8: Sau chiến thắng ở trận Bouvines trước liên minh Anh, Đức và người Flamand, Philippe Auguste được đón mừng ở Paris.
1215: Đại học Paris nhận được quy chế.
1220: Kết thúc xây dựng tường thành của Philippe Auguste, bảo vệ diện tích 273 hecta.
1221: Lụt sông Seine dẫn đến nạn đói.
1224-1225: Mùa đông khắc nghiệt từ 9 tháng 10 tới 25 tháng 4. Bệnh dịch ở Paris và cả châu Âu.
1229, 26 tháng 2: Đụng độ giữa sinh viên Paris với giáo sĩ vào dịp lễ hội Carnaval.
1231, 13 tháng 4: Kết thúc xung đột ở Đại học với sắc lệnh của Giáo hoàng Grégoire IX, đồng ý những sinh viên được đặc quyền như giới tăng lữ.
Khoảng 1240: Theo lệnh giáo mục Guillaume d'Auvergne, điều chỉnh chuông nhà thờ bằng đồng hồ.
1246: Đại học Paris nhận con dấu riêng, được phép tự chủ về tài chính và tư pháp.
1248: Bắt đầu giáo dục của Thánh Bonaventure ở Đại học Paris.
1248, 26 tháng 4: Thánh hóa nhà thờ Sainte-Chapelle
1252: Bắt đầu giáo dục của Thomas Aquinas ở Đại học Paris
1254: Vua Louis IX cho thành lập bệnh viện Quinze-Vingts, chăm sóc 300 người mù.
1254: Một con voi được đưa về Paris, sau đó làm quà tặng của Louis IX cho vua Henry III của Anh.
1257, 1 tháng 9: Mở trường trung học Sorbonne, do Robert de Sorbon thành lập.
1261: Các tu sĩ Paris trở thành viên chức hoàng gia.
1268: Cuốn Livre des métiers (Sách về các nghề nghiệp) của quan thái thú Étienne Boileau định rõ 132 nghề khác nhau.
1292: Phát hành cuốn Livre de taille, nguồn tham khảo chính cho lịch sử các nghề nghiệp ở Paris. Tài liệu này đã thống kê không dưới 300 con phố.
1296, 21 tháng 12: Bắt đầu ngập lụt ở sông Seine, kéo dài 5 tháng.
1299: Ghi nhận việc xây dựng chiếc đồng hồ đầu tiên ở Paris
1300: Dân số Paris ước tính khoảng 150.000 tới 200.000 người
Khoảng 1300: Xuất hiện những biển hiệu quán trọ, khách sạn đầu tiên.
Khoảng 1300: Danh sách tên đường phố Paris đầu tiên qua bài vè Dit des rues de Paris.

Thế kỷ 14

1302, 23 tháng 3: Hội nghị các đẳng cấp ở nhà thờ Đức Bà, ủng hộ nhà vua chống lại Giáo hoàng.
1303, 12 tháng 6: Một cuộc họp mới của Hội nghị các đẳng cấp tại nhà thờ Đức Bà tiếp tục ủng hộ nhà vua.
1305: Những người đổi tiền được sắp xếp đến ở cầu Grand-Pont, từ đó thành cầu Pont au Change.
1306, 21 tháng 6: Tịch thu tài sản và trục xuất người Do Thái khỏi Paris.
1306, 30 tháng 12: Nổi loạn chống lại giá thuê nhà quá cao. Nhà vua Philippe IV le Bel bị đám đông vây hãm ở Temple.
1307, 5 tháng 1: Sau cuộc nổi loạn, 28 người bị treo cổ.
1307, 13 tháng 10: Bắt giữ các chức sắc Dòng Đền.
1311: Trục xuất những người cho vai nặng lãi xứ Lombardia.
1313: Xây dựng kè sông đầu tiên của thành phố, nằm giữa tu viện Grands Augustins và tòa nhà Nesle.
1313, 13 tháng 6: Hội nghị các đẳng cấp một lần nữa ở nhà thờ Đức Bà, ủng hộ nhà vua chống lại Giáo hoàng.
1314, 19 tháng 3: Thiêu các chức sắc Dòng Đền, gồm cả Jacques de Molay, ở Île de la Cité.
1315, tháng 4 tới tháng 7: Mưa và lạnh. Vụ mùa không chín, không thu hoạch được.
1315, tháng 7: Người Do Thái được phép quay lại Paris.

1315-1316: Mùa đông khắc nghiệt kéo dài, nạn đói, sông Seine đóng băng. Khi băng tan, những cây cầu bị cuốn đi.
1320: Dân số Paris ước tính khoảng 250.000 người.
1320, tháng 12: Tổ chức nghị viện thành ba phòng: Grand-Chambre, Chambre des enquêtes và Chambre des requêtes.
1322: Cho phép lao động ban đêm. Trước đó cấm chặt chẽ.
1323: Xuất bản hướng dẫn du lịch đầu tiên về Paris bởi Jean de Jandun.
1325: Giá treo cổ gỗ Montfaucon được thay bằng giá treo cổ đá.
1326, 6 tháng 1: Mùa đông khắc nghiệt kéo dài, sông Seine đóng băng. Khi băng tan cầu Paris bị cuốn đi. Giao thông với đảo Île de la Cité phải dùng thuyền trong 5 tuần.
1328, tháng 2: Bệnh dịch chết nhiều người.
1342, 20 tháng 3: Đánh thuế muối, bị phản đối.
1345: Sau 182 năm xây dựng, nhà thờ Đức Bà hoàn thành.
1348, tháng 8: Bắt đầu dịch hạch đen ở Paris, kéo dài 2 năm.
1348: Cuối năm, triều đình hạn chế thải rác xuống sông Seine, nguồn nước chính của thành phố.
1349, tháng 5: Đỉnh điểm dịch hạch đen. Hội đồng hoàng gia rời thành phố.
1357, 7 tháng 7: Étienne Marcel, quan thái thú từ 1355, mua lại tòa nhà "maison aux piliers" ở quảng trường Grève, rồi xây Tòa thị chính đầu tiên của Paris.
1358, 22 tháng 2: Dân Paris với sự chỉ đạo của Étienne Marcel tấn công Palais de la Cité. Étienne Marcel muốn Paris trở thành tự trị.
1358, 24 tháng 2: Thái tử hứa tôn trọng quyết định tháng 3 năm 1357. Bốn thị dân Paris được vào hội đồng, trong đó có Étienne Marcel.
1358, 4 tháng 5: Vua Charles II vào Paris.
1358, 19 tháng 6: Thái tử Vermandois vây hãm Paris.
1358, 10 tháng 6: Khởi nghĩa nông dân ở Beauvaisis do Étienne Marcel ủng hộ kết thúc.
1358, 11 tháng 8: Âm mưu phá vòng vây của dân Paris bị chặn ở Bercy.
1358, 19 tháng 7: Paris thôi bị vây hãm.
1358, 21 tháng 7: Ẩu đả trong quán cabaret giữa dân Paris và lính đánh thuê người Anh. Khoảng 30 người Anh chết, hơn 50 người bị đi tù.
1358, 22 tháng 7: Dân Paris đi săn lùng người Anh tại Saint-Cloud và Saint-Denis nhưng bị phục kích và bị người Anh tàn sát.
1358, 31 tháng 7: Étienne Marcel định mở cửa thành phố cho lính đánh thuê của vua Navarre nhưng bị các thân tín của thái tử giết chết.
1358, 2 tháng 8: Charles V chiến thắng, vào thành phố. Kết thúc giấc mơ tự trị của Paris.
1358, 10 tháng 8: Sau khi xử tử một vài thân binh của Étienne Marcel, lệnh ân xá được công bố.
1360 tới 1363: Dịch hạch.
1363: Nghèo đói khiến hành khất đầy đường phố.
1364: Charles V rời Hôtel Saint-Pol ở Le Marais về cung điện Louvre mới sửa lại.
1365: Dân số Paris ước tính khoảng 275.000 người.
1366 tới 1369: Dịch hạch.
1368: Lại chuyển dòng sông Bièvre. Phần sông chảy trong thành phố chuyển thành cống.
1370: Theo lệnh triều đình, đồng hồ nhà thờ đánh chuông mỗi 15 phút.
1370, 22 tháng 4: Đặt viên đá đầu tiên ở Bastille.
1373: Sông Seine lụt lớn.
1374: Dịch hạch.
1378: Xây cầu Saint-Michel, ban đầu mang tên Pont Neuf.
1379 tới 1380: Dịch hạch.
1380: Kết thúc xây dựng tường thành của Charles V, bảo vệ 439 hecta.
1382: Dịch hạch.
1383: Đợt nắng nóng mùa hè.
1392: Thống kê thấy tám phòng chơi môn Jeu de paume ở Paris.
1392: Được cho phép từ 1332, việc lao động ban đêm bị cấm trở lại.
1397, 22 tháng 1: Cấm trò Jeu de paume.
1339 tới 1401: Dịch hạch.

Thế kỷ 15

1407-1408: Mùa đông khắc nghiệt từ 10 tháng 11 tới 10 tháng 4. Một trong những mùa đông lạnh nhất thời Trung Cổ. 66 ngày đóng băng ở Paris. Sông Seine đóng băng. Cầu gỗ của Petit-Châtelet bị hỏng. Nạn nói.
1413: Khởi nghĩa Cabochien.
1417 tới 1439: Mùa hè nóng, nho chín cuối tháng 8.
1419- 1420: Mùa đông lạnh kéo dài, tuyết rơi nhiều. Chó sói xuất hiện ở Paris.
1422: Dân số Paris ước tính 100.000 người.

Phục Hưng

1500: Dân số Paris ước tính 150.000 người.
1521, 15 tháng 4: Sorbonne lên án lý thuyết của Martin Luther.
1530: Collège de France được François I thành lập dưới tên « Collège royal ».
1531, tháng 13: Dịch hạch.
1534, 17-18 tháng 10: Vụ việc giấy yết thị, những người theo giáo lý Calvin dán các yết thị trên khắp phố vào đêm 17, sáng 18.
1538, 29 tháng 7: Nổ tháp La Forge, vốn dự trữ thuốc súng.
1548, 30 tháng 8: Khách thành nhà hát biểu diễn thường xuyên đầu tiên.
1533: Những người Ý làm nước đá mang tới Paris nước hoa quả đóng đá lần đầu tiên.
1557, 4-5 tháng 9: Những người Công giáo chống lại những người Kháng Cách.
1559, 25 tháng 5: Hội nghị tôn giáo Calvin lần đầu tại phố Marais.
1565: Dân số Paris ước tính 294.000 người.

1572, 23-24 tháng 8: Thảm sát Ngày lễ Thánh Barthélemy, người Công giáo chống lại người Kháng Cách.
1587: Giảng dạy tiếng Ả Rập ở Collège de France.
1588, 12 tháng 5: Dân Paris nổi loạn, « Journée des barricades ».
1590: Henri IV vây hãm Paris lần thứ ba, 100.000 người chết.
1591, 3 tháng 1: Henri IV định vào Paris nhưng không thành công.
1594, 22 tháng 3: Henri IV vào Paris.
1600: Dân số Paris ước tính 300.000 người.
1610, 14 tháng 5: Henri IV bị một kẻ cuồng tín ám sát trên phố Ferronnerie.
1615-1616: Mùa đông băng giá. Sông Seine đóng bằng từ 1 tới 30 tháng 1. Khi băng tan, cầu Saint-Michel bị cuốn đi.
1631, 30 tháng 5: Tờ La Gazette de France ra số đầu tiên. Đây là tờ báo cổ nhất của Pháp, đến năm 1915 mới dừng lại.
1624, 13 tháng 3: Buổi họp đầu tiên của Viện hàn lâm Pháp.
1636: Trà trở thành thức uống ở Paris.
1634: Một điển bán cà phê được mở cửa nhưng lại đóng. Phải 20 năm sau mới có quán cà phê đầu tiên ở Paris.
1648, 27 tháng 8: Người dân nổi loạn chống lại "Sự lạm dụng của Nhà nước". Nhiều tù nhân được người nổi loạn thả.
1651, 15 tháng 5: Cuộc đua ngựa hiện đại lần đầu tiên được tổ chức ở Paris.
1658, 27 tháng 2: Lụt lớn nhất ở sông Seine lên tới 8,96 m.
1617 tới 1676: Tường thành mới của Louis XIII
1674, tháng 10: Những người đầu tiên đến sống tại Điện Invalides.
1680: Dân số Paris ước tính 500.000 người.

1708-1709: Mùa đông băng giá, nhiệt độ - 23,1 °C vào 13 tháng 1 ở Paris. Trong 10 ngày nhiệt độ dưới - 10 °C. Nạn đói, toàn nước Pháp 1,4 triệu người chết. Tháng 4 tuyết mới tan.
1739-1740: Mùa đông băng giá. Lạnh từ tháng 10 tới tháng 3. 75 ngày đóng băng ở Paris, với 22 ngày liên tiếp.
1740, 26 tháng 12: Lần thứ ba lụt lớn ở sông Seine, mực nước lên tới 8,05 m.
1775-1776: Mùa đông băng giá ở miền bắc Pháp. Ngày 29 tháng 1, - 17,2 °C. Sông Seine đóng băng từ 25 tháng 1 tới 6 tháng 2.
1783, 21 tháng 11: Lần đầu tiên người bay bằng khí cầu. Pilatre de Rosier thực hiện chuyến bay 28 phút với độ cao 1000 mét.
1783-1784: Mùa đông băng giá. 66 ngày đóng băng liên tiếp ở Paris. Lạnh từ 7 tháng 1 tới 4 tháng 2. Nhiệt độ kỷ lục - 19,1 °C ở Paris. Sông Seine đóng băng hai tháng.
1788-1789: Mùa đông băng giá. 56 ngày đóng băng liên tiếp ở Paris. Sông Seine đóng băng từ 20 tháng 11 tới 20 tháng 1. Nhiệt độ kỷ lục - 21,8 °C ở Paris vào ngày 31 tháng 12 năm 1788.
1789: Dân số Paris ước tính 650.000 người.

Cách mạng Pháp

1789, 14 tháng 7: Chiếm ngục Bastille.
1789, 15 tháng 7: Nhà thiên văn Jean Sylvain Bailly trở thành thị trưởng đầu tiên của Paris.
1789, 6 tháng 10: Vua Louis XVI về cung điện Tuileries.
1790, 14 tháng 7: Lễ hội Fédération được tổ chức ở Champ-de-Mars.
1792, 9 tháng 7: Những người cách mạng chiếm Tòa thị chính thành phố.

1792, 10 tháng 8: Những người cách mạng vây hãm cung điện Tuileries. Vua Louis XVI cùng hoàng gia bị tống giam ở Tour du Temple.
1792, 21 tháng 9: Chính quyền tuyên bố chấm dứt chế độ quân chủ và thành lập nền Cộng hòa.
1793, 17 tháng 1: Louis XVI bị kết án tử hình cùng tội danh âm mưu chống lại tự do nhân dân và an ninh chung.
1793, 21 tháng 1: Tại quảng trường Cách mạng, Louis XVI bị hành quyết.
1793, 16 tháng 10: Maria Antonia của Áo cũng bị hành quyết tại quảng trường Cách mạng, rồi nhiều người khác.
1793-1794: Mùa đông băng giá. Hai đợt lạnh: từ giữa tháng 12 tới cuối tháng 1 và từ giữa tháng 2 tới cuối tháng 3. 52 ngày đóng băng liên tục ở Paris. Sông Seine đóng băng từ 25 tháng 12 tới 28 tháng 1.
1794-1795: Mùa đông băng giá. Nhiệt đó kỷ lục - 23,5 °C ở Paris ngày 23 tháng 1. 42 ngày đóng băng liên tục ở Paris. Sông Seine đóng băng từ 25 tháng 12 tới 28 tháng 1.
1796, 22 tháng 9: Tại Champs-de-Mars, « Olimpic đầu tiên của nền Cộng hòa » với 300.000 khán giả.
1797, 22 tháng 9: Chương trình thể thao nhân dịp lễ Cách mạng.
1797: Lần đầu tiên một người Pháp nhảy dù, từ độ cao 650 mét xuống Paris.
1798, 22 tháng 9: Chương trình thể thao nhân dịp lễ Cách mạng. Lần đầu tiên sử dụng hệ đo lường bằng mét cho môn điền kinh.

Hiện đại

Thế kỷ 19

1801: Dân số Paris đạt 546.000 người.
1803, 9 tháng 8: Thuyền chạy hơi nước Fulton trên sông Seine.
1804, 2 tháng 9: Hoàn thành cầu Austerlitz.

1804, 2 tháng 12: Napoléon Bonaparte nhận tôn phong hoàng đế từ Giáo hoàng Pie VII tại nhà thờ Đức Bà.
1807, 29 tháng 7: Sắc lệnh giảm số nhà hát Paris xuống còn 8.
1810, 15 tháng 8: Khánh thành lần đầu cột Vendôme.
1816: 5000 đèn lồng thắp sáng 1600 con phố. Nhiều khiếu nại về chất lượng thắp sáng này. Sau đó áp dụng theo kỹ thuật của London với lối đi có mãi che Panoramas là nơi đầu tiên.
1817, 8 tháng 7: Khánh thành tàu điện chạy tụt dốc giải trí ở vườn Beaujon.
1824, tháng 10: Khánh thành cửa hàng quần áo may sẵn đầu tiên La belle jardinière của Pierre Parissot.
1825, 3 tháng 6: Thử nghiệm chiếu sáng công cộng bằng gas lần đầu tiên ở quảng trường Vendôme.
1825, 4 tháng 11: Hoàn thành kênh Saint-Martin.
1826: Cửa hành sách đầu tiền của Louis Hachette, về sau thành nhà xuất bản Hachette nổi tiếng.
1826, 16 tháng 7: Nhật báo Le Figaro phát hành số đầu tiên.
1829, 1 tháng 1: Chiếu sáng bằng gas ở phố Paix.
1829, 15 tháng 10: Nhật báo Le Temps phát hành số đầu tiên.
1830, 27-29 tháng 7: Cách mạng Tháng Bảy hay Ba ngày vinh quang: dân Paris nổi dậy chống lại Charles X.

1832, 19 tháng 2-1 tháng 10: Dịch tả giết hại hơn 18.500 dân Paris.
1836, 1 tháng 7: Phát hành số đầu tiên của hai nhật báo Le Siècle và La Presse.
1836, 29 tháng 7: Hoàn thành Khải Hoàn Môn
1836, 25 tháng 10: Dựng cột Obélisque de Louxor tại quảng trường Concorde.
1837, 26 tháng 8: Khánh thành tuyến đường sắt đầu tiên của Pháp nối Paris với Saint-Germain-en-Laye.
1839, 2 tháng 8: Tuyến đường sắt Paris-Versailles bắt đầu mở cửa cho hành khách.
1840, 28 tháng 7: Hoàn thành cây cột Tháng Bảy ở quảng trường Bastille, kỷ niệm Cách mạng Tháng Bảy năm 1830.
1840, 15 tháng 12: Tro hài cốt của Napoléon Bonaparte được đưa về Điện Invalides.
1842: Lần đầu Pháp sản xuất thuốc lá tại khu phố Gros-Caillou.
1843, 4 tháng 3: Số đầu tiên của tuần báo Paris L'Illustration.
1843, 2 tháng 5: Hoàn thành tuyến đường sắt Paris-Orléans.
1843, 3 tháng 5: Hoàn thành tuyến đường sắt Paris-Rouen.
1843, 20 tháng 10: Thử nghiệm chiếu sáng bằng điện lần đầu ở quảng trường Concorde.
1846, 7 tháng 1: Kết thúc xây dựng nhà ga Gare du Nord.
1846, 14 tháng 6: Hoàn thành tuyến đường sắt Paris-Lille.
1848, tháng 2 tới tháng 6: Nổi dậy ở Paris, tuyên bố nền Cộng hòa.
1851: Dân số Paris đạt 1.053.262 người.
1851: Hoàn thành đoạn đường sắt, về sau thành Petite Ceinture ở Paris.
1852, 11 tháng 12: Khánh thành Cirque Napoléon, hiện nay là rạp xiếc Cirque d'hiver
1853, 13 tháng 3: Khánh thành bệnh viện Lariboisière.
1853, 1 tháng 6: Cửa hàng Le Bon Marché của Aristide Boucicaut mở cửa.
1855: Triển lãm thế giới.

1858, 19 tháng 3: Bỏ phiếu luật cải tạo lại Paris.
1860, 1 tháng 1: Mười một xã ngoại thành sáp nhập vào Paris: Auteuil, Passy, Les Batignolles, Montmartre, La Chapelle, La Villette, Belleville, Charonne, Bercy, Vaugirard và Grenelle.
1861: Anh em nhà Michaux phát minh bàn đạp, chạy ở Champs-Élysées.
1863, 1 tháng 2: Nhật báo Petit Journal phát hành số đầu tiên
1865, 11 tháng 5: Khánh thành đại cửa hàng Printemps của Jules Jaluzot.
1867: Triển lãm thế giới
1867, 1 tháng 10: Mở cửa chợ gia súc Villette.
1868, 1 tháng 7: Các cột Morris đầu tiên quảng cáo các buổi trình diễn.
1868, 5 tháng 6: Nhật báo Le Gaulois phát hành số đầu tiên.
1870, 10 tháng 1: Nhà báo Yvan Salmon, tức Victor Noir bị ám sát.
1870, 4 tháng 9: Biểu tình và tuyên bố nền Cộng hòa.

1870 tới 1871: Quân Phổ vây hãm Paris từ 19 tháng 9 tới 1 tháng 3
1871, 26 tháng 3 tới 22 tháng 5: Công xã Paris.
1871, 23 tháng 5: Binh lính Công xã đốt cháy cung điện Tuileries.
1871, tháng 5 tới tháng 7: Binh lính Công xã bị hành hình, nhiều người đi tù khổ sai.
1875, 15 tháng 6: Đặt viên đá đầu tiên xây dựng nhà thờ Sacré-Cœur.
1876, 15 tháng 10: Nhật báo Le Petit Parisien phát hành số đầu tiên.
1877, 19 tháng 10: Hoàn thành đại lộ Opéra.
1878: Triển lãm thế giới
1878, 30 tháng 5: Thử nghiệm chiếu sáng bằng điện lần đầu ở đại lộ Opéra.
1879, tháng 7: Bắt đầu thiết lập hệ thống điện thoại.
1881: Chiếu sáng bằng điện ở các đại lộ lớn.

1887, tháng 1: Bắt đầu xây dựng tháp Eiffel.
1889: Triển lãm thế giới
1889, 2 tháng 4: Kết thúc xây dựng tháp Eiffel.
1889: Xuất bản niên bạ điện thoại đầu tiên của tỉnh Seine.
1891, 15 tháng 3: Sử dụng giờ thống nhất cho toàn nước Pháp với giờ chuẩn của Paris.
1893, 7 tháng 4: Mở cửa nhà hàng Maxim's.
1895: Khánh thành đại cửa hàng Galeries Lafayette.
1895, 22 tháng 10: Tại nạn tàu hỏa ở ga Montparnasse
1895, 28 tháng 12: Buổi chiếu phim đầu tiên của anh em nhà Lumière tại quán cà phê Grand Café, khai sinh nền điện ảnh.
1896, 10 tháng 9: Vòi rồng ở Paris, nhiều người chết.
1896: Do ô nhiễm, địa y ở vườn Luxembourg biến mất.
1897, 18 tháng 7: Khánh thành sân vận động Công viên các hoàng tử.
1898: Thống kê được 89 xe hơi và 94.255 xe đạp ở Paris.
1898, 26 tháng 10: Truyền tín hiệu không dây giữa tháp Eiffel và Điện Panthéon
1900: Triển lãm thế giới và Thế vận hội.
1990, 4 tháng 6: Khánh thành nhà ga Orsay.
1900, 19 tháng 7: Hoàn thành tuyến tàu điện ngầm đầu tiên giữa Vincennes và cửa ô Maillot.

<center>Triển lãm thế giới 1900

Thế kỷ 20

1901: Dân số Paris đạt 2.714.068 người.
1903, 10 tháng 8: Tại nạn tàu điện ngầm ở trạm Couronnes, 84 người chết.

1904, 18 tháng 4: Phát hành số đầu tiên của nhật báo L'Humanité, ban đầu theo hướng xã hội, về sau nghiêng về cộng sản.
1907, 25 tháng 3: Lần đầu áp dụng xe cộ lưu thông đúng chiều thành vòng tròn tại quảng trường Étoile.
1909, 13 tháng 9: Phố Mogador thành đường một chiều đầu tiên.
1910,: Thống kê được 10.800 xe hơi và 261.723 xe đạp ở Paris.
1910, 28 tháng 1: Lụt sông Seine. Lưu lượng nước 2400 m³ / giây. Mực nước lên 8,62 m
1910, 14 tháng 5: Lần đầu tiên tấn công nhà băng có sử dụng xe hơi.
1912: Biển hiệu đầu tiên dùng áng sáng đèn nê-ông ở đại lộ Montmartre.
1911, 22 tháng 8: Bức Mona Lisa ở bảo tàng Louvre bị đánh cắp.
1913, 24 tháng 12: Cây thông Noel khổng lồ lần đầu ở đại lộ Champs-Élysées.
1914, 31 tháng 7: Chính trị gia Jean Jaurès bị ám sát ở quán cà phê Croissant, 146 phố Montmartre.
1914, 16 tháng 9: Xe taxi của Paris bị trưng dụng để chuyên trở quân đội ra chiến trường.
1916, 30 tháng 7: Hoàn thành sân vận động Jean Bouin.
1918, 30 tháng 1 tới 11 tháng 3: Không quân Đức ném bom, nhiều người chết.
1918, 23 tháng 3 tới 16 tháng 9:  Pariser Kanonen, Paris bị Quân đội Đức nã pháo, nhiều người chết.
1919: Thống kê được 50.000 tai nạn giao thông ở Paris, trong đó 34.000 liên quan tới xe hơi.
1921: Dân số Paris đạt 2.906.472 người.
1924: Thế vận hội ở Paris.
1927, 21 tháng 5: Phi công người Mỹ Charles Lindbergh được đón trào như anh hùng ở Paris sau khi bay qua bắc Đại Tây Dương.
1928, 29 tháng 7: Hoàn thành sân quần vợt Roland-Garros.
1928: Bắt đầu sử dụng hệ thống đèn giao thông, giảm các tai nạn.
1931, 14 tháng 4: Buổi phát truyền hình đầu tiên.
1934, 6 tháng 2: Nổi loạn ở Paris chống lại « sự biến chất của nghị viện », 11 người chết.
1934, 2 tháng 6: Khánh thành Vườn thú Vincennes.
1936, 9 tháng 9: Henri Langlois thành lập Cinémathèque française.
1937, 15 tháng 3: Kết thúc tàu điện kiểu cũ ở Paris.
1937: Triển lãm thế giới.
1940, 3 tháng 6: Quân đội Đức ném bom, 250 người chết.
1940, 10 tháng 6: Chính phủ rời Paris tới Tours rồi Bordeaux.
1940, 11 tháng 11: Sinh viên biểu tình ở đại lộ Champs-Élysées.
1942, 29 tháng 5: Bắt buộc người Do Thái đeo ngôi sao màu vàng.
1942, 16-17 tháng 7: Bắt bớ 13.000 người Do Thái ở Paris.
1943, 3 tháng 9: Đồng Minh ném bom, 400 người chết.

1944, 21 tháng 4: Đồng Minh ném bom, 600 người chết.
1944, 26 tháng 4: Thống chế Philippe Pétain về thăm Paris lần đầu tiên kể từ năm 1940.
1944, 19 tháng 8-25 tháng 8: Giải phóng Paris
1944, 22 tháng 8: Nhật báo Le Parisien Libéré phát hành số đầu tiên.
1944, 18 tháng 12: Nhật báo Le Monde phát hành số đầu tiên.
1946: Dân số Paris đạt 2.725.374 người.
1946, 28 tháng 2: Nhật báo thể thao L'Équipe phát hành số đầu tiên.
1946, 13 tháng 4: Đóng cửa các nhà thổ.
1947, 12 tháng 2: Buổi trình diễn thời trang Haute couture đầu tiên của Christian Dior.
1948, 21 tháng 3: Thành lập công ty giao thông cộng cộng RATP.
1951, 6 tháng 7: Kỷ niệm 2 nghìn năm Paris.
1962, 17 tháng 1: « Đêm xanh », một loạt vụ khủng bố của tổ chức OAS.
1962, 8 tháng 2: Biểu tình chống OAS. Tám người chết ở trạm tàu điện ngầm Charonne.
1963, 14 tháng 10: Hoàn thành công trình Maison de la Radio.
1965, 6 tháng 4: Các xe hơi Paris bắt đầu mang biên số « 75 ».
1967, 29 tháng 11: Khánh thành xa lộ A1 Paris-Lille.
1968, 3 tháng 5: Đội chống bạo động CRS can thiệp ở Sorbonne.
1968, 10 tháng 5: Sinh viên nổi loạn ở khu phố La Tinh.
1968, 30 tháng 5: Diễu hành ủng hộ Charles de Gaulle.
1968, 1 tháng 10: Chung một vé duy nhất cho cả buýt và tàu điện ngầm ở Paris
1973, 6 tháng 2: Cháy ở Trung học Édouard-Pailleron, 20 người chết.
1973, 25 tháng 4: Khánh thành đại lộ vành đai.
1973, 13 tháng 9: Khánh thành tháp Montparnasse.
1975, 1 tháng 1: Bắt đầu sử dụng thẻ giao thông công cộng Carte orange cho cả tháng.
1977, 31 tháng 1: Khánh thành Trung tâm Georges-Pompidou.
1977, 25 tháng 3: Jacques Chirac trúng cử thị trưởng Paris.
1977, 8 tháng 12: Khánh thành nhà ga métro/RER Châtelet-les-Halles.
1979, 1 tháng 5: « Đêm xanh », một loạt 12 cuộc tấn công khủng bố của tổ chức FLNC.
1979, 4 tháng 9: Khánh thành trung tâm thương mại Forum des Halles.
1980, 3 tháng 10: Tấn công khủng bố nhà thờ Do Thái phố Copernic, 4 người chết.
1981, 22 tháng 9: Khánh thành tuyến TGV giữa Paris và Lyon.
1983: Bắt đầu sửa chữa bảo tàng Louvre do tổng thống François Mitterrand quyết định và kéo dài trong 10 năm.
1984, 12 tháng 1: Khánh thành phòng biểu diễn Zénith và Công viên La Villette.
1984, 3 tháng 2: Khánh thành Khu thể thao liên hợp Paris-Bercy.
1985-1986,: Một loạt các cuộc tấn công khủng bố Hồi giáo ở Paris.
1986: Khánh thành Cité des Sciences et de l'Industrie ở Công viên La Villette.
1986, 9 tháng 12: Mở cửa bảo tàng Orsay.
1989, 14 tháng 7: Lễ kỷ niệm hai trăm năm phá ngục Bastille. Nhân dịp này khánh thành nhiều công trình mới: Grande Arche nơi diễn ra hội nghị G7 và Opéra Bastille, triển lãm lịch sử Cách mạng Pháp...
1995, 22 tháng 5: Jacques Chirac trở thành Tổng thống Pháp, Jean Tiberi thay chức thị trưởng Paris.
1995, 17 tháng 10: Tấn công khủng bố giữa hai nhà ga RER Musée d'Orsay và Saint-Michel.
1996, 17 tháng 12: Khánh thành và mở cửa thư viện mang tên Francois Mitterrand ở phố Tolbiac, quận 13.
1998, 28 tháng 1: Tổng thống Jacques Chirac khánh thành Stade de France.
1998, 12 tháng 7: Đội tuyển bóng đá Pháp dành Giải vô địch tại Stade de France.
1999: Dân số Paris đạt 2.125.246 người.
1999, 27 tháng 12: Bão lớn, sức gió kỷ lục 169 km / giờ ở Paris. Hơn 220 km / giờ ở đỉnh tháp Eiffel.
2000: Năm nhiều mưa nhất ở Paris: 900 mm so với 650 mm trung bình.
2000, 21 tháng 12: Khánh thành bệnh viện châu Âu Georges-Pompidou.

Thế kỷ 21

2001, 18 tháng 3: Đảng viên Đảng Xã hội Bertrand Delanoë trúng cử chức thị trưởng Paris.

2002, 21 tháng 7 tới 18 tháng 8: Paris-Plage được tổ chức lần đầu, thay đổi bờ sông Seine với 1000 tấn cát và các cây cọ, ghế vải làm bãi biển nhân tạo.
2002, 5 tháng 10: Lễ hội Nuit Blanche - Đêm trắng lần đầu tiên với các hoạt động nghệ thuật trong suốt đêm.
2003: Nắng nóng mùa hè, đặc biệt hai đợt tháng 6 và tháng 8, 15.000 người chết ở Pháp. Ở Paris, 9 ngày liên tiếp từ 4 tới 12 trên 35 °C. Mùa hè nóng nhất ở Paris kể từ khi có thống kê vào 1757.
2005, 15 tháng 4: Một vụ cháy khách sạn gần Opéra Garnier, 20 người chết.
2005, tháng 11: Một cuộc nổi loạn vùng ngoại ô, bắt đầu từ Clichy-sous-Bois, nhanh chóng lan khi khắp ngoại thành Paris rồi cả nước Pháp.
2006, tháng 3: Sinh viên Paris biểu tình.
2006, 16 tháng 12: Hoàn thành tuyến tàu điện (tramway) dài 7,9 km giữa cầu Garagliano và cửa ô Ivry.
2007, 15 tháng 7: Khánh thành hệ thống xe đạp tự do trong thành phố Vélib'.

Tham khảo
Alfred Fierro, Histoire et dictionnaire de Paris, trang 537 tới 658. Robert Laffont, 12 tháng 9 năm 1999, ISBN 2221078624.

Xem thêm

Lịch sử Paris
Lịch sử Pháp

Pháp
Danh sách về Paris


title: Piencourt

text:
Piencourt  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Dactylispa burmana

text:
Dactylispa burmana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Trung Sơn (định hướng)

text:
Trung Sơn có thể là một trong số các địa danh sau:

Việt Nam
 Phường Trung Sơn, thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình
 Phường Trung Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa
 Xã Trung Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
 Xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An
 Xã Trung Sơn, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ
 Xã Trung Sơn, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị
 Xã Trung Sơn, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa
 Xã Trung Sơn, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế
 Xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang
 Huyện cũ Trung Sơn thuộc tỉnh Thanh Hóa; nay tương ứng với hai huyện Hà Trung và Nga Sơn.
 Xã cũ Trung Sơn thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình; nay là một phần xã Liên Sơn cùng huyện.

Trung Quốc
 Thành phố Trung Sơn (中山市), một địa cấp thị thuộc tỉnh Quảng Đông,
 Quận Trung Sơn thuộc địa cấp thị Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
 Trung Sơn quốc, một nước chư hầu thời Xuân thu Chiến quốc trong lịch sử Trung Hoa.
 Trung Sơn: một vương quốc chư hầu thời nhà Hán, trong đó quân chủ khai quốc Trung Sơn Tĩnh vương Lưu Thắng là tổ tiên trực hệ của Hán Chiêu Liệt Đế Lưu Bị thời Tam Quốc.

Đài Loan
 Quận Trung Sơn thuộc thành phố Đài Bắc, Đài Loan
 Quận Trung Sơn thuộc thành phố Cơ Long, Đài Loan
 Đại học Trung Sơn ở Quảng Đông và Đại học Quốc gia Trung Sơn ở Cao Hùng.

Nhật Bản
 Vương quốc Trung Sơn (1314–1429) trên đảo Okinawa, nay thuộc Nhật Bản.


title: Thành nhà Hồ

text:
Thành nhà Hồ (hay còn gọi là thành Tây Đô, thành An Tôn, thành Tây Kinh hay thành Tây Giai) là kinh đô nước Đại Ngu (quốc hiệu của Việt Nam dưới thời nhà Hồ), nằm trên địa phận tỉnh Thanh Hóa. Đây là tòa thành kiên cố với kiến trúc độc đáo bằng đá có quy mô lớn hiếm hoi ở Việt Nam, có giá trị và độc đáo nhất, duy nhất còn lại ở tại Đông Nam Á và là một trong rất ít những thành lũy bằng đá còn lại trên thế giới. Thành được xây dựng trong thời gian ngắn, chỉ khoảng 3 tháng (từ tháng Giêng đến tháng 3 năm 1397) và cho đến nay, dù đã tồn tại hơn 6 thế kỷ nhưng một số đoạn của tòa thành này còn lại tương đối nguyên vẹn.

Ngày 27 tháng 6 năm 2011, sau 6 năm đệ trình hồ sơ, Thành nhà Hồ đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, thành cũng được CNN đánh giá là một trong 21 di sản nổi bật và vĩ đại nhất thế giới. Hiện nay, nơi đây đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam đưa vào danh sách xếp hạng 62 di tích quốc gia đặc biệt. Từ tháng 12 năm 2018 đến tháng 6 năm 2020, Quỹ Bảo tồn Văn hóa của Đại sứ Hoa Kỳ (AFCP) đã tài trợ 92,500 USD vào dự án bảo tồn Cổng Nam, Thành nhà Hồ.

Vị trí
Thành xây trên địa phận hai thôn Tây Giai, Xuân Giai nay thuộc xã Vĩnh Tiến và thôn Đông Môn nay thuộc xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Vị trí thành nhà hồ so với các trung tâm thành phố lân cận như sau:
Cách thủ đô Hà Nội: 140 km (theo Quốc lộ 1, quốc lộ 38B, quốc lộ 12B và quốc lộ 45)
Cách thành phố Thanh Hóa: 45 km (theo quốc lộ 45)
Cách thành phố Tam Điệp: 42 km (theo Đại lộ Đồng Giao và quốc lộ 45)

Đặc điểm

Thành Tây Đô được xây vào năm 1397 dưới triều Trần do quyền thần Hồ Quý Ly chỉ huy, người không lâu sau (1400) lập ra nhà Hồ. Theo sử sách, thành bắt đầu xây dựng vào mùa xuân tháng một năm Đinh Sửu niên hiệu Quang Thái thứ 10 đời vua Thuận Tông của vương triều Trần. Người quyết định chủ trương xây dựng là Hồ Quý Ly, lúc bấy giờ giữ chức Nhập nội Phụ chính Thái sư Bình chương quân quốc trọng sự, tước Tuyên Trung Vệ quốc Đại vương, cương vị Tể tướng, nắm giữ mọi quyền lực của triều đình. Người trực tiếp tổ chức và điều hành công việc kiến tạo là Thượng thư bộ Lại Thái sử lệnh Đỗ Tỉnh (có sách chép Mẫn). Hồ Quý Ly xây thành mới ở động An Tôn (nay thuộc địa phận các xã Vĩnh Long, Vĩnh Tiến, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa), làm kinh đô mới với tên Tây Đô, nhằm buộc triều Trần dời đô vào đấy trong mục tiêu chuẩn bị phế bỏ vương triều Trần. Tháng 3 năm Canh Thân (26-3 đến 24-4-1400), vương triều Hồ thành lập (1400- 1407) và Tây Đô là kinh thành của vương triều mới, thành Thăng Long đổi tên là Đông Đô vẫn giữ vai trò quan trọng của đất nước. Vì vậy thành Tây Đô được dân gian quen gọi là Thành nhà Hồ. Thành đá được xây dựng trong một thời gian kỷ lục, chỉ chừng 3 tháng. Các cấu trúc khác như các cung điện, rồi La Thành phòng vệ bên ngoài, đàn Nam Giao... còn được tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cho đến năm 1402.
Hổ Quý Ly từ khi nắm quyền lực của triều Trần cho đến khi sáng lập vương triều mới đã ban hành và thực thi một loạt chính sách cải cách về các mặt chính trị, kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục nhằm khắc phục cuộc khủng hoảng của chế độ quân chủ cuối triều Trần, củng cố chính quyền trung ương và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống Minh. Trong lịch sử chế độ quân chủ Việt Nam, Hồ Quý Ly là một nhà cải cách lớn với một hệ thống chính sách và biện pháp khá toàn diện, táo bạo. Thành nhà Hồ được xây dựng và tồn tại trong những biến động cuối thế kỷ XIV đầu thê kỷ XV, gắn liền với sự nghiệp của nhà cải cách lớn Hồ Quý Ly và vương triều Hồ.

Theo chính sử, thành được xây dựng rất khẩn trương, chỉ trong 3 tháng.
Thành Tây Đô ở vào địa thế khá hiểm trở, có lợi thế về phòng ngự quân sự hơn là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hoá. Vị trí xây thành đặc biệt hiểm yếu, có sông nước bao quanh, có núi non hiểm trở, vừa có ý nghĩa chiến lược phòng thủ, vừa phát huy được ưu thế giao thông thủy bộ. Như mọi thành quách bấy giờ, thành bao gồm thành nội và thành ngoại. Thành ngoại được đắp bằng đất với khối lượng gần 100.000 mét khối, trên trồng tre gai dày đặc cùng với một vùng hào sâu có bề mặt rộng gần tới 50m bao quanh.

Bên trong thành ngoại là thành nội có mặt bằng hình chữ nhật chiều Bắc - Nam dài 870,5m, chiều Đông - Tây dài 883,5m. Mặt ngoài của thành nội ghép thẳng đứng bằng đá khối kích thước trung bình 2 m x một m x 0,70 m, mặt trong đắp đất. Bốn cổng thành theo chính hướng Nam - Bắc - Tây - Đông gọi là các cổng tiền - hậu - tả - hữu (Cửa Tiền hay còn gọi là Cửa Nam, Cửa Hậu còn gọi là Cửa Bắc, cửa Đông Môn và cửa Tây Giai). Các cổng đều xây kiểu vòm cuốn, đá xếp múi bưởi, trong đó to nhất là cửa chính Nam, gồm 3 cửa cuốn dài 33,8 m, cao 9,5 m, rộng 15,17 m. Các phiến đá xây đặc biệt lớn (dài tới 7 m, cao 1,5 m, nặng chừng 15 tấn).

Các cung điện, dinh thự trong khu vực thành đã bị phá huỷ, di tích còn lại hiện nay là 4 cổng thành bằng đá cuốn vòm, tường thành và đặc biệt là Di tích Đàn tế Nam Giao còn khá nguyên vẹn. Trong các phế tích đáng chú ý có nền chính điện chạm một đôi tượng rồng đá rất đẹp dài 3,62 m.

Thành Tây Đô thể hiện một trình độ rất cao về kĩ thuật xây vòm đá thời bấy giờ. Những phiến đá nặng từ 10 đến 20 tấn được nâng lên cao, ghép với nhau một cách tự nhiên, hoàn toàn không có bất cứ một chất kết dính nào. Trải qua hơn 600 năm, những bức tường thành vẫn đứng vững.

Được xây dựng và gắn chặt với một giai đoạn đầy biến động của xã hội Việt Nam, với những cải cách của vương triều Hồ và tư tưởng chủ động bảo vệ nền độc lập dân tộc, Thành Nhà Hồ còn là dấu ấn văn hóa nổi bật của một nền văn minh tồn tại tuy không dài, nhưng luôn được sử sách đánh giá cao.

Kích thước
Mặc dù thành Tây Đô, với bốn bức tường và cổng thành còn lại tương đối nguyên vẹn, sẽ là rất đơn giản trong việc xác định về cấu trúc toà thành, nhưng các công trình nghiên cứu trước nay đều đưa ra các số liệu khác nhau về kích thước tường thành, cổng thành và do đó, việc nhận định về cấu trúc toà thành vẫn chưa thống nhất.

Theo các tài liệu

Theo Đại Nam nhất thống chí cho biết: Thành Tây Đô mỗi mặt dài 120 trượng (1 trượng tương đương 4m), cao một trượng 2 thước và trong thành nay là ruộng ước chừng hơn 300 mẫu. (Theo số liệu này thì thành Tây Đô có cấu trúc hình vuông, mỗi cạnh khoảng 480 m).

Trong Thanh Hoá Vĩnh Lộc huyện chí của Lưu Công Đạo lại đưa ra số liệu: Thành Tây Đô vuông, mỗi mặt thành dài 424 tầm (một tầm khoảng 2m).

Trong Lịch triều hiến chương loại chí ghi: Thành rộng ước hơn 300 mẫu, đường đi lối ngang lối dọc đều lát đá hoa, móng thành bốn mặt đều xây đá xanh, từ mặt đất trở lên xây gạch, vuông vắn dày dặn rất bền...

Theo học giả L. Bezacier thì thành xây dựng trên một đồ án hình vuông mỗi chiều dài 500m.

Trong các sách: Thành cổ Việt Nam; Hồ Quý Ly; Lịch sử Thanh Hoá; Khảo cổ học Việt Nam đều khẳng định: Thành nhà Hồ có mặt bằng hình chữ nhật, chiều dài 900m, chiều rộng 700m.

Trong Đại cương Lịch sử Việt Nam (tập 1, xuất bản năm 2000), lại ghi thành Tây Đô là một hình vuông, mỗi cạnh dài 500m.

Theo số liệu đo đạc

Năm 2005, đoàn khảo sát Nhật Bản đã dùng máy móc hiện đại đo đạc rồi công bố số liệu như sau: Cạnh Nam: 877,1m; Cạnh Bắc:877,0m; Cạnh Đông: 879,3m; Cạnh Tây: 880m. Như vậy chúng có độ lớn vào khoảng 877m cạnh Đông Tây và 880m cạnh Nam Bắc. Chúng gần như một hình vuông chỉ có điều chiều Nam Bắc dài hơn chiều Đông Tây khoảng 3m. Tuy nhiên dù đã đưa ra con số chính xác nhưng các chuyên gia Nhật Bản lại không cho biết quy tắc đo.

Theo số liệu của tổ Lịch sử Trường Đại Học Hồng Đức trực tiếp đo bằng phương pháp thủ công thì: Chiều Nam Bắc dài 860m (tính từ mép trong theo trục Nam Bắc). Chiều Đông Tây dài 863m (tính từ mép trong theo trục Đông Tây). Nếu tính theo mép ngoài cổng thành thì: Chiều Đông Tây là 883,5m; chiều Nam Bắc là 870,5m (độ chênh lệch lớn hơn 13m)

Kết cấu

Thành hình gần vuông, mỗi cạnh trên dưới 800m và chu vi trên 3,5 km. Thành phía ngoài xây bằng đá, bên trong xây bằng đất đầm nện chắc, mở bốn cửa theo bốn hướng Nam, Bắc, Đông, Tây. Tường thành đá bên ngoài xây bằng những khối đá nặng trung bình 10-16 tấn, có khối nặng đến trên 26 tấn, được đẽo gọt khá vuông vắn và lắp ghép theo hình chữ công (I) tạo nên sự liên kết kiên cố. Đất đắp bên trong thoai thoải dần. Thành qua thời gian trên 6 thế kỷ đã bị bào mòn và có chỗ bị sạt lở, nhưng di tích tường thành chỗ còn lại vẫn dày khoảng 4-6m, chân thành rộng khoảng trên 20m. Bốn cửa thành xây theo kiểu vòm cuốn, bằng đá, riêng cửa Nam là cửa chính có ba cổng ra vào, dài trên 34m, cao hơn 10m. Hào bao quanh thành cho đến nay vẫn còn có đoạn rộng khoảng 10-20m và La thành bảo vệ vòng ngoài. Theo sử liệu, trên thành còn xây tường bằng gạch mà khảo cổ học đã phát hiện khá nhiều, trên nhiều viên gạch còn khắc tên đơn vị các làng xã được điều động về xây thành. Ngoài ra còn nhiều kiến trúc khác, trong đó đàn Nam Giao xây trên sườn phía Tây Nam núi Đốn Sơn bằng đá quy mô khá lớn. Hiện các kiến trúc cung điện, tường gạch bên trên thành cùng các bộ phận bằng gạch, gỗ bị sụp đổ, hủy hoại và tòa thành cũng không tránh khỏi có phần bị sạt lở, nhưng gần như tổng thể kiến trúc bằng đá vẫn tồn tại.

Khu di tích thành nhà Hồ
Khu di tích thành nhà Hồ với trung tâm là thành nhà Hồ, nằm ở phía tây huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa, gần quốc lộ 45. Khu di tích này nằm giữa sông Mã và sông Bưởi, thuộc địa giới hành chính các xã Vĩnh Tiến, Vĩnh Thành, Vĩnh Long, Vĩnh Yên, Vĩnh Quang, Ninh Khang, thị trấn Vĩnh Lộc, một phần xã Vĩnh Phúc (huyện Vĩnh Lộc) và một phần xã Thạch Long (huyện Thạch Thành). Ngoài thành nhà Hồ, được gọi là thành trong, khu di tích này có:

Tường thành và Hào thành
Từ bên ngoài, có thể thấy toàn bộ các bức tường của tòa thành được xây bằng các khối đá khổng lồ có hình khối chữ nhật hoặc gần vuông, xếp không trùng mạch theo hình chữ Công "I". Trên thực tế, tường thành được cấu tạo bởi ba lớp gắn kết chặt chẽ với nhau bằng một kỹ thuật xây dựng đặc biệt:

Lớp ngoài: tường thành được xây dựng bằng "những khối đá vôi to lớn, được đẽo gọt và ghép một cách tài tình"(13). Tất cả các khối đá xây được đẽo gọt công phu thành các khối vuông thành sắc cạnh, với kích thước trung bình 2,2 x 1,5 x 1,2m, đặc biệt có khối có kích thước tới 4,2 x 1,7 x 1,5m và 5,1 x một x 1,2m. Những khối đá lớn nhất nặng tới khoảng 26,7 tấn.

Đại Việt sử ký toàn thư cũng cho biết, năm Tân Tỵ (1401) "Hán Thương hạ lệnh cho các lộ nung gạch để dùng vào việc xây thành. Trước đây xây thành Tây Đô, tải nhiều đá tới xây, ít lâu sau lại bị sụp đổ, đến đây mới xây trên bằng gạch, dưới bằng đá"(14). Đến nay, qua nghiên cứu sưu tầm, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành Nhà Hồ đã phát hiện có 294 địa danh hành chính trong cả nước đóng góp xây dựng Thành Nhà Hồ.

Để hoàn chỉnh công trình này, con số ước tính hơn 100,000m3 đất đã được đào đắp, hơn 20,000m3 đá, trong đó có nhiều khối đá nặng trên 20 tấn đã được khai thác, vận chuyển và lắp đặt.

Bao quanh các bức tường thành đồ sộ là hệ thống hào thành, như thường thấy ở các tòa thành Đông Á. Ngày nay, nhiều phần của hào thành đã bị lấp cạn. Tuy nhiên, vẫn có thể nhận thấy rất rõ dấu tích của hào thành ở bốn phía với chiều rộng trung bình 50m.

La Thành

Bao quanh toàn bộ tòa thành đá và hào thành là La Thành.

Đại Việt sử ký toàn thư cho biết Hồ Quý Ly "sai Trần Ninh đốc suất người phủ Thanh Hóa trồng tre gai ở phía Tây thành, phía Nam từ Đốn Sơn, phía Bắc từ An Tôn đến tận cửa Bào Đàm, phía Tây từ chợ Khả Lãng ở Vực Sơn đến sông Lỗi Giang (sông Mã), vây quanh làm tòa thành lớn bọc phía ngoài. Dân chúng ai lấy trộm măng thì bị xử tử".

Đại Nam nhất thống chí chép: "phía ngoài thành lại đắp đất làm La Thành, phía tả từ tổng Cổ Biện, phía Đông qua các xã Bút Sơn và Cổ Điệp ven theo sông Bảo (nay là sông Bưởi) chạy về núi Đốn Sơn, phía hữu từ tổng Quan Hoàng, huyện Cẩm Thủy theo ven sông Mã chạy về Đông thẳng đến núi Yên Tôn mấy vạn trượng" (Đại Nam nhất thống chí 2006: 313 - 314).

La Thành hiện còn là một tòa thành đất cao khoảng 6m, mặt cắt dạng hình thang với bề mặt rộng 9,20m, chân thành rộng khoảng 37m. Mặt ngoài dốc đứng, phía trong thoai thoải kiểu bậc thang, mỗi bậc cao 1,50m, một số vị trí có trộn thêm sạn sỏi gia cố.

Kết quả thám sát năm 2010 ở khu vực thôn Xuân Áng, xã Vĩnh Long cho thấy, đất đắp La Thành bằng các loại đất sét màu vàng, màu xám hoặc xám xanh có lẫn các đá sạn laterít.

Toàn bộ La Thành được đào đắp dựa theo địa hình tự nhiên, có đoạn thì nối liền với núi đá, lấy núi đá làm bức tường thành thiên nhiên hùng vĩ, có đoạn thì nương theo các dòng sông.

Ngày nay, trên thực địa, La Thành vẫn còn dấu vết từ núi Đốn Sơn (xã Vĩnh Thành) đến núi Hắc Khuyển (xã Vĩnh Long), các núi Xuân Đài, Trác Phong, Tiến Sỹ (xã Vĩnh Ninh), núi Kim Ngọ (xã Vĩnh Tiến), núi Ngưu Ngọa, núi Voi (Xã Vĩnh Quang). Trong đó có những đoạn là đê của sông Bưởi và sông Mã (hình 50-52).

Sự kiên cố, cấu trúc lũy thành với mặt ngoài thẳng đứng trong thoai thoải cho thấy rõ tính chất phòng vệ quân sự của La Thành. Mặt khác La Thành cũng triệt để nối các quả núi tự nhiên như núi Voi, núi Đốn, nhiều đoạn chạy theo thế uốn của sông Bưởi và sông Mã mang thêm chức năng là đê phòng lũ lụt cho toàn bộ kinh thành. Đây cũng là truyền thống đắp thành của người Việt đã từng hiện diện ở các di tích như thành Cổ Loa (Hà Nội) thế kỷ 3 trước CN, thành Hoa Lư (Ninh Bình) thế kỷ 10, thành Thăng Long thể kỷ 11 – 18.

Nhiều đoạn La Thành trải qua 6 thế kỷ vẫn còn khá nguyên vẹn với các lũy tre trải dài bát ngát, tương truyền cũng là dấu tích lâu đời gợi nhớ đến việc nhà Hồ cho trồng tre gai bảo vệ kinh thành cuối thế kỷ 14.

Đàn Nam Giao

Ở phía Nam kinh thành, trong các năm 2006 – 2010, khảo cổ học đã tập trung nghiên cứu khu di tích đàn tế Nam Giao.

 Đại Việt sử ký toàn thư chép năm Nhâm Ngọ (1402):"Tháng 8, Hán Thương sai đắp đàn Giao ở núi Đốn Sơn để làm lễ tế Giao. Đại xá" (Đại Việt sử ký toàn thư 1998a: 203).

Đại Việt sử ký toàn thư ghi chép việc xây dựng đàn tế Nam Giao năm 1402. Khâm định Việt sử thông giám cương mục thời Nguyễn cũng chép: "Đến nay Hán Thương mới đắp đàn Giao ở Đốn Sơn, chọn ngày lành, đi xe Vân Long ra cửa Nam thành, trăm quan và cung tần, mệnh phụ theo thứ tự đi sau v.v..." (Việt sử thông giám cương mục 1960:40).

Trong các nghi lễ của các kinh đô phương Đông cổ truyền, đàn Nam Giao và nghi thức tế lễ Nam Giao hàng năm của các vương triều là một bộ phận văn hóa tinh thần quan trọng vào bậc nhất nhằm cầu mong cho đất nước thịnh trị, vương triều trường tồn.

 Bởi vậy, trong việc kiến thiết kinh đô, [[nhà Hồ]] đặc biệt chú trọng tới việc xây dựng đàn tế Nam Giao. Đàn tế được xây dựng ở phía Nam Thành Nhà Hồ, phía trong La Thành, dựa theo sườn Tây Nam núi Đốn Sơn.

Dấu tích kiến trúc đàn tế đã xuất lộ chạy theo hướng Bắc – Nam là 250m, hướng Đông – Tây là 150m với tổng diện tích 35.000m2.

 Đàn được chia làm nhiều tầng giật cấp cao dần lên, trong đó tầng đàn trung tâm cao 21,70m so với mực nước biển, chân đàn có độ cao khoảng 10,50m so với mực nước biển. Hiện nay, bước đầu đã khai quật được khoảng 15.000m2 và phát lộ được cấu trúc tổng thể của phần đàn trung tâm bao gồm 3 vòng tường đàn bao bọc lẫn nhau.

+ Vòng đàn ngoài cùng đã xuất lộ một phần dài 145m, rộng 113m có hai đầu lượn tròn.

+ Vòng đàn giữa gần hình vuông 65m x 65m.

 + Vòng đàn trong cùng hình đa giác (60,60m x 52m) có hai cạnh trên vát chéo.

Toàn bộ 3 vòng đàn trên đây ôm trọn toàn bộ nền đàn tế hình chữ nhật 23,60m x 17m. Trong lòng nền đàn có dấu tích đàn tế hình tròn (Viên đàn), đường kính 4,75m.

Nền đàn được đầm nện bằng các loại đá dăm núi, móng tường đàn và tường đàn được xây dựng bằng các loại đá xanh và gạch ở hai bên, ở giữa nhồi đất. Tường đàn cómái lợp các loại ngói mũi sen, ngói mũi lá và ngói âm dương. Mặt nền đàn được lát bằng loại gạch vuông cỡ lớn. Các đường đi trong đàn được lát đá.

Trong khu vực đàn tế còn tìm thấy dấu tích của hàng chục nền móng của các kiến trúc phụ, 5 cửa, dấu tích đường đi và dấu tích của 10 cống nước được xây dựng và bố trí hết sức khoa học nhằm đảm bảo cho việc tiêu thoát nước cho một công trình kiến trúc có diện tích rộng hàng chục nghìn mét vuông.

Góc Đông Nam đã tìm thấy một giếng nước lớn có cấu trúc 2 phần: phần thành giếng được xây bằng các khối đá có mặt bằng hình vuông (13m x 13m) có bậc đi xuống nhỏ giật vào trong lòng theo lối "thượng thách hạ thu", phần lòng giếng hình tròn, mặt cắt hình phễu, phần miệng tròn có đường kính khoảng 6,50m, độ sâu tính từ miệng giếng vuông 4,90m (hình 138-151).

Với tổng diện tích trên 35.000m2, có thể nói Nam Giao là một kiến trúc đàn tế khá hoành tráng trong tổng thể khu di tích Thành Nhà Hồ. Không những thế, qua những di vật còn lại, chúng ta còn thấy Nam Giao cũng được trang trí khá độc đáo ở trên các kiến trúc có mái. Đó là thành bậc đá chạm sấu thần, tượng đầu chim phượng, uyên ương, hệ thống lá đề, hệ thống gạch trang trí chạm rồng, hoa cúc. nhiều mô típ cho thấy có sự ảnh hưởng mạnh mẽ của nghệ thuật Phật giáo trong trang trí Nam Giao. Trong thời đại hạn chế Phật giáo thì đây cũng là điều hết sức đáng lưu ý của di tích đàn tế Nam Giao nói riêng và nghệ thuật thời Hồ nói chung (hình 161-171).

Thêm vào đó, các phần núi non phía sau đàn đều được lưu giữ khá nguyên vẹn kết hợp hài hòa với các thành phần kiến trúc đàn tế, làm tăng thêm vẻ đẹp, tính hấp dẫn riêng có của đàn tế Nam Giao Thành Nhà Hồ.

Đền thờ nàng Bình Khương

Thuộc địa phận thôn Đông Môn, xã Vĩnh Long, nằm sát tường phía Đông của thành trong Thành Nhà Hồ. Đền là nơi thờ nàng Bình Khương phu nhân của Cống sinh Trần Công Sỹ, một trong những người chỉ huy xây dựng tường thành phía đông của thành Tây Đô.

Đền có diện tích 600m2, kiến trúc gồm tiền đường và hậu cung. Hiện nay trong đền còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như: Phiến đá – kiêm thần vị thờ nàng Bình Khương, bia đá dựng năm Thành Thái thứ 15 (1903) do Vương Duy Trinh soạn ghi sự tích Bình Khương và Cống Sinh; bia đá dựng năm Thành Thái thứ 15 (1903) do Phan Hữu Nguyên soạn ghi nội dung ca tụng Bình Khương và bia trùng tu miếu Bình Khương dựng năm Bảo Đại thứ 5 (1930).

Đền được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh năm 1995.

Đình Đông Môn

Nằm cách cổng Đông Thành Nhà Hồ khoảng 150m về phía Đông, thuộc làng Đông Môn, xã Vĩnh Long. Đây là ngôi đình lớn, niên đại thời Nguyễn (thế kỷ 19), và có giá trị nghệ thuật cao. Tại ngôi đình còn lưu giữ một số hiện vật liên quan đến di tích Thành Nhà Hồ và nhiều sinh hoạt truyền thống gắn với ngôi làng cổ của kinh đô xưa. Từ năm 2007 đến năm 2009 đình được trùng tu, tôn tạo.

 Đình được xếp hạng di tích lịch sử kiến trúc cấp tỉnh năm 1992.

 Nhà cổ:

Nhà cổ gia đình ông Phạm Ngọc Tùng: Thuộc làng Tây Giai, xã Vĩnh Tiến, cách cổng Tây Thành Nhà Hồ 200m về phía Tây. Ngôi nhà này được xây dựng năm 1810, về mặt kiến trúc nhà cổ đã được UNESCO công nhận là một trong 10 nhà cổ dân gian tiêu biểu nhất của Việt Nam. Năm 2002 tổ chức JICA của Nhật Bản đầu tư kinh phí nghiên cứu, bảo tồn, trùng tu di tích này.

Ngoài nhà cổ ông Phạm Ngọc Tùng, trong các làng cổ ở khu vực đệm còn bảo tồn rất nhiều các nhà cổ truyền thống (hiện là nhà ở của nhân dân), có niên đại thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20.

 Đền Tam Tổng:

Thuộc địa phận làng Xuân Giai, xã Vĩnh Tiến, cách Thành Nhà Hồ khoảng 400m về phía Nam. Sau Hội thề Đốn Sơn (1399), Trần Khát Chân mất, nhân dân nhiều nơi thương tiếc lập đền thờ ông. Ba tổng: Bỉnh Bút, Cao Mật, Hồ Nam thuộc huyện Vĩnh Lộc xưa tôn ông làm Thành hoàng chung. Hàng năm lễ lội đền Tam Tổng diễn ra vào ngày 24/4 Âm lịch, có nhiều trò diễn mô tả văn hoá truyền thống của vùng đất kinh đô xưa.

 Khu vực đền có diện tích 1500m2, lần trùng tu, tôn tạo gần đây nhất là năm 2005.

 Đền được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh năm 1992.

 Hồ Mỹ Đàm:

Mau An Tôn còn có tên khác là Hồ Mỹ Đàm, Hồ Mỹ Xuyên hay Mau Rẹ hiện thuộc cánh đồng làng Mỹ Xuyên và làng Phú Yên, xã Vĩnh Yên, cách Thành Nhà Hồ khoảng 1,5km về hướng Tây Bắc. Theo truyền thuyết hồ chính là đoạn sông đào của nhà Hồ với mục đích mở đường thủy nối liền giữa thành Tây Đô với sông Mã. Ngày nay mau còn bảo tồn chiều dài khoảng 2km, rộng 100m với nhiều loài sinh vật độc đáo nổi tiếng của vùng đất cố đô.

 Hang Nàng và núi An Tôn:

Hang Nàng nằm trên núi An Tôn thuộc làng Yên Tôn Thượng, xã Vĩnh Yên, cách Thành Nhà Hồ khoảng 2,5 km về hướng Tây Bắc. Hang còn có tên gọi là động Ngọc Thanh, nằm ở độ cao khoảng 20m so với đồng bằng. Theo truyền thuyết hang là nơi Hồ Quý Ly giam giữ vua Trần Thiếu đế và hai nàng hầu.

Núi An Tôn thuộc địa phận xã Vĩnh Yên (vào thời Trần có tên là động An Tôn), cách Thành Nhà Hồ khoảng 2km về phía Tây. Núi có hai đỉnh cao nhất là 122m và 114m so với mực nước biển. Nhiều giả thuyết và tư liệu cho biết đá xây dựng Thành Nhà Hồ được khai thác tại dãy núi này.

 Chùa Giáng:
Có tên chữ là Tường Vân tự, thuộc xã Vĩnh Thành, cách Thành Nhà Hồ khoảng 2,5 km về phía Đông Nam. Chùa được xây dựng dưới chân núi Đốn Sơn vào thời vua Trần Duệ Tông (1372 - 1377). Tổng thể kiến trúc chùa hiện khoảng 2ha, bao gồm các dãy nhà riêng biệt nằm trên 2 tầng thế đất khác nhau, đó là: Nhà Tứ Ân, nhà Phật điện, nhà Mẫu, nhà Điêu túc.

Chùa được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá Quốc gia năm 2009.
 Đền thờ Trần Khát Chân:

Thuộc địa phận thôn Cao Mật, xã Vĩnh Thành, cách Thành Nhà Hồ khoảng 2,5km về phía Đông Nam.

 Đền được xây dựng ở sườn Đông Bắc núi Đốn Sơn vào thế kỷ 16, thờ Đức Thánh Lưỡng - Thượng tướng Trần Khát Chân, vị tướng có nhiều công lao đánh giặc dưới thời nhà Trần và có công xây dựng kinh thành Tây Đô (thời Hồ). Ngày nay, di tích vẫn còn giữ được nhiều văn bản Hán Nôm cổ (hơn 20 bản sắc phong, các hoành phi, câu đối) và các đồ thờ bằng gỗ đặc biệt có giá trị.

 Đền được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá và kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia năm 2001.

 Chùa Du Anh:

Có tên gọi khác là chùa Thông, được xây dựng dưới chân lèn đá phía Tây núi Xuân Đài, cách Thành Nhà Hồ khoảng 4,5km về phía Tây Nam thuộc địa phận xã Vĩnh Ninh.

 Tương truyền công chúa Du Anh (thời Trần) đi du ngoạn, thấy cảnh núi sông nơi đây hữu tình đã cho xây dựng chùa vào năm 1270 và lấy tên mình để đặt tên chùa. Hiện nay, trong chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị thời Trần (thế kỷ 14) như: Sư tử đá, nghê đá, voi đá. Đặc biệt là bia đá 4 mặt được tạc từ đá gốc nguyên khối do trạng Bùng Phùng Khắc Khoan soạn văn bia ghi việc trùng tu chùa năm 1606 đời vua Lê Kính Tông.

 Chùa được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá Quốc gia năm 2009.

 Động Hồ Công:

Nằm trên núi Xuân Đài, xã Vĩnh Ninh, cách Thành Nhà Hồ khoảng 4,5km về hướng Tây Nam. Tương truyền động Hồ Công chính là nơi luyện thuốc tu tiên của thầy trò Hồ Công và Đồng Tử. Cảnh sắc núi sông hòa quyện, hang động kỳ ảo nên từ xưa động được mệnh danh là "Nam thiên tam thập lục động, Hồ Công đệ nhất" (Ba mươi sáu động của nước Nam, động Hồ Công là nhất). Động nằm ở độ cao khoảng 50m - 60m so với đồng bằng. Nhiều bậc tao nhân trong lịch sử đã đến tham quan và đề thơ ca ngợi cảnh đẹp nơi đây, trong đó tiêu biểu như vua Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông và Tĩnh Vương Trịnh Sâm…Hiện còn khoảng hai mươi di văn Hán khắc trên vách động. Đây là một di sản văn hoá vô cùng quý giá góp phần tạo nên một "Hồ Công đệ nhất".

Vấn đề công nhận và bảo tồn
Thành nhà Hồ đã được xếp hạng di tích quốc gia từ năm 1962. Mặc dù có nhiều dự án tôn tạo nhưng vẫn chưa được triển khai và thiếu công tác nghiên cứu cơ bản, các cổ vật đang bị phân tán và tòa thành bị tôn tạo "không đúng cách".

Tháng 6 năm 2011, thành Tây Đô đã được Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Đây là Di sản văn hóa thế giới thứ năm của Việt Nam sau phố cổ Hội An, cố đô Huế, thánh địa Mỹ Sơn, và Hoàng thành Thăng Long.

Tháng 10 năm 2018, Quỹ Bảo tồn Văn hóa của Đại sứ Hoa Kỳ (AFCP) đã thông qua khoản tài trợ trị giá 92,500 USD để bảo tồn Cổng Nam, công trình quan trọng nhất còn lại của Thành Nhà Hồ nhưng cũng là phần bị hư hại nghiêm trọng nhất. Dự án nhằm bảo tồn phiến đá phía Tây của Cổng Nam, đồng thời duy tu Cổng Nam, chống lại tác động của khí hậu và gìn giữ vẻ đẹp của Thành nhà Hồ. Dự án bắt đầu từ tháng 12 năm 2018, dưới sự giám sát của chuyên gia bảo tồn di sản người Thụy Sĩ gốc Việt Vũ Nam Sơn và Trung tâm quản lý di sản Thành Nhà Hồ, đến cuối tháng 6 năm 2020 thì hoàn thành.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Giới thiệu trên cổng thông tin điện tử của UBND Thanh Hóa
 Trang thông tin điện tử khu di tích Thành Nhà Hồ
 Bản đồ khu di tích Thành nhà Hồ
 Giới thiệu và đánh giá trên website của UNESCO
 Khám phá Thành nhà Hồ - di sản văn hóa thế giới

Nhà Hồ
Thành cổ Việt Nam
Tây Đô
Khu di tích thành nhà Hồ
Di tích tại Thanh Hóa
Di tích khảo cổ Việt Nam
Kiến trúc Việt Nam


title: Ava

text:
Ava có thể là:
 Tên cũ của Innwa
 Vương quốc Ava


title: Osmia fasciata

text:
Osmia fasciata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Latreille mô tả khoa học năm 1811.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1811


title: Bourbon-l'Archambault

text:
Bourbon-l'Archambault là một xa có suối nước nóng và là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Liên kết ngoài
 Tourist office website  (bằng tiếng Pháp)
 Non official website (bằng tiếng Pháp)
 Romanesque art at Bourbon-l'Archambault
 Spa information  (bằng tiếng Pháp)

Bourbonlarchambault


title: 17077 Pampaloni

text:
17077 Pampaloni (1999 HY2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 4 năm 1999 bởi A. Boattini và M. Tombelli ở San Marcello Pistoiese.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17077 Pampaloni

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Oxycilla

text:
Oxycilla là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Oxycilla basipallida Barnes & McDunnough, 1916
 Oxycilla malaca Grote, 1873
 Oxycilla mitographa Grote, 1873
 Oxycilla ondo Barnes, 1907
 Oxycilla tripla Grote, 1896

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Oxycilla at funet.fi

Erebidae


title: Castelplanio

text:
Castelplanio là một đô thị ở tỉnh Ancona trong vùng Marche, nằm cách 35 km về phía tây nam của Ancona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.303 và diện tích là 15,1 km².

Đô thị Castelplanio có các frazioni (các đơn vị trực thuộc) Macine, Pozzetto, Borgo Loreto and Piagge.

Castelplanio giáp các đô thị sau: Belvedere Ostrense, Maiolati Spontini, Poggio San Marcello, Rosora.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Ancona


title: 12165 Ringleb

text:
12165 Ringleb (tên chỉ định: 3289 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld, và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 30 tháng 9 năm 1973. Nó được đặt theo tên Peter Ringleb, a neurologist ở University of Heidelberg.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1973
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Diabrotica hilli

text:
Diabrotica hilli là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Krysan & Smith miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Năm ánh sáng

text:
Năm ánh sáng là đơn vị đo chiều dài sử dụng trong đo khoảng cách thiên văn. Theo những đo lường thực nghiệm, ánh sáng truyền đi trong chân không với vận tốc khoảng 300.000 km/s, do vậy, nó bằng khoảng 9,5 nghìn tỷ km hoặc 5,9 nghìn tỷ dặm. Theo định nghĩa của Hiệp hội Thiên văn Quốc tế (IAU), một năm ánh sáng là khoảng cách ánh sáng truyền trong chân không trong khoảng thời gian một năm Julius (365,25 ngày). Bởi vì nó gồm từ "năm", thuật ngữ năm ánh sáng đôi khi bị giải thích nhầm thành đơn vị của thời gian.

Năm ánh sáng thường hay được sử dụng nhất khi biểu diễn khoảng cách đến các sao hoặc đến những khoảng cách lớn hơn trong phạm vi thiên hà, đặc biệt đối với đại chúng và ở các ấn phẩm phổ biến khoa học. Đơn vị đo thường hay sử dụng trong trắc lượng học thiên thể là parsec (ký hiệu: pc, bằng khoảng 3,26 năm ánh sáng; đây là khoảng cách mà khi nhìn một đơn vị thiên văn dưới góc mở bằng một giây cung).

Định nghĩa
Theo định nghĩa của IAU, năm ánh sáng là khoảng cách tính bằng nhân thời gian một năm Julius  (365,25 ngày so với 365,2425 ngày của lịch Gregorius) với tốc độ ánh sáng (). Các giá trị này được nêu trong nghị quyết về Hệ thống các hằng số thiên văn IAU (1976), và được sử dụng từ 1984. Từ đây, các chuyển đổi có thể thực hiện như sau. IAU quy định viết tắt cho năm ánh sáng là ly, mặc dù có những chuẩn khác như ISO 80000 sử dụng ký hiệu "l.y." và những ký hiệu theo tiếng bản ngữ cũng được sử dụng, như "al" trong tiếng Pháp (từ année-lumière) và tiếng Tây Ban Nha (từ año luz), "Lj" trong tiếng Đức (từ Lichtjahr), vv...

{|
|-
|rowspan=6 valign=top|1 năm ánh sáng
|=  mét (chính xác bằng)
|-
|≈ 9,461 peta mét
|-
|≈ 9,461 nghìn tỷ kilomét
|-
|≈ 5,878625 nghìn tỷ dặm
|-
|≈ 63241,077 đơn vị thiên văn AU
|-
|≈ 0,306601 parsec
|}

Trước năm 1984, năm chí tuyến (không phải năm Julius) và một phép đo (không dùng để định nghĩa) tốc độ ánh sáng đã được đưa vào trong Hệ thống hằng số thiên văn của IAU (1964), được sử dụng từ 1968 đến 1983. Tích của năm chí tuyến theo kỷ nguyên J1900.0 của Simon Newcomb là 31556925,9747 giây của lịch thiên văn (ephemeris second) nhân với tốc độ ánh sáng  cho kết quả một năm ánh sáng bằng 9,460530 x 1015m (làm tròn đến 7 chữ số thập phân trong năm ánh sáng) có thể tìm thấy ở một số tài liệu hiện đại có lẽ bắt nguồn từ một nguồn cũ như tham khảo công trình Astrophysical Quantities của Clabon Allen năm 1973, mà được cập nhật trong năm 2000, bao gồm giá trị của IAU (1976) như nêu ở trên (lấy đến 10 chữ số thập phân).

Những giá trị chính xác cao khác không được tính dựa trên một hệ thống nhất quán của IAU. Giá trị 9,460536207 x 1015m có trong một số cuốn sách hiện đại là tích của trung bình một năm Gregorius (365,2425 ngày hay 31556952 giây) và tốc độ ánh sáng (299792458 m/s). Một giá trị khác, 9,460528405 x 1015m, là tích của trung bình một năm chí tuyến J1900.0 với tốc độ ánh sáng.

Các viết tắt và sử dụng bội số của năm ánh sáng là:
 "ly" cho một năm ánh sáng
 "Kly" cho một nghìn (kilo) năm ánh sáng (1.000 năm ánh sáng)
 "Mly" cho một triệu (mega) năm ánh sáng (1.000.000 năm ánh sáng)
 "Gly" cho một tỷ (giga) năm ánh sáng (1.000.000.000 năm ánh sáng)

Lịch sử

Đơn vị năm ánh sáng xuất hiện chỉ một vài năm sau khi Friedrich Bessel đo thành công khoảng cách đến một ngôi sao khác ngoài Mặt Trời vào năm 1838. Ngôi sao mà ông sử dụng để đo là 61 Cygni, và dụng cụ đo là một kính thiên văn đo thị sai (heliometer) có độ mở 160mm do Joseph von Fraunhofer thiết kế. Đơn vị lớn nhất biểu diễn khoảng cách vũ trụ ở thời điểm đó là đơn vị thiên văn, bằng bán kính của quỹ đạo Trái Đất 1,50 x 108km. Theo đơn vị này, tính toán lượng giác dựa trên thị sai của sao 61 Cygni bằng 0,314 giây cung, cho kết quả khoảng cách tới ngôi sao bằng 660.000 AU (9,9 x 1013km). Bessel ghi chú thêm rằng ánh sáng mất 10,3 năm để truyền qua quãng đường như vậy. Ông nhận ra rằng độc giả của ông sẽ thấy thích thú khi đưa ra một hình ảnh cho dễ hình dung về thời gian truyền đi xấp xỉ của ánh sáng, nhưng ông đã ngập ngừng khi sử dụng năm ánh sáng làm đơn vị khoảng cách. Theo ông bởi vì khi sử dụng khoảng cách theo năm ánh sáng sẽ làm mất đi độ chính xác trong dữ liệu đo thị sai của ông do nó nhân với một tham số chưa chính xác đó là tốc độ ánh sáng. Vào năm 1838 tốc độ ánh sáng vẫn chưa được đo chính xác; giá trị của nó thay đổi vào năm 1849 (Fizeau) và 1862 (Foucault). Khi ấy các nhà khoa học vẫn chưa coi nó là một hằng số cơ bản của tự nhiên, và sự lan truyền của ánh sáng qua môi trường aether hoặc không gian vẫn còn là điều bí ẩn. Tuy thế, đơn vị năm ánh sáng xuất hiện trong một cuốn sách phổ biến thiên văn học của nhà thiên văn học người Đức Otto Ule. Nghịch lý về đơn vị khoảng cách có từ "năm" trong đó đã được Ule giải thích bằng cách so sánh với khoảng cách giờ đường trượt tuyết (hiking road hour, Wegstunde trong tiếng Đức). Một quyển sách tiếng Đức phổ biến thiên văn cùng thời cũng lưu ý tới độc giả năm ánh sáng là một tên gọi kỳ lạ. Năm 1868 một tạp chí của Anh ghi nhận năm ánh sáng là đơn vị đo khoảng cách được sử dụng bởi các nhà khoa học Đức. Eddington đã gọi năm ánh sáng là một đơn vị không thuận tiện và không thích hợp, mà thỉnh thoảng đi từ các tác phẩm đại chúng vào trong các khảo cứu kỹ thuật.

Mặc dù trong thời hiện đại các nhà thiên văn thường sử dụng đơn vị parsec, năm ánh sáng cũng là đơn vị phổ biến sử dụng trong khoảng cách liên sao và liên thiên hà.

Sử dụng đơn vị

Khoảng cách tính theo năm ánh sáng bao gồm giữa những ngôi sao trong cùng một khu vực, như chúng cùng thuộc về một nhánh xoắn ốc hoặc cụm sao cầu. Các thiên hà có đường kính từ vài nghìn đến vài trăm nghìn năm ánh sáng, và khoảng cách giữa các thiên hà lân cận hoặc khoảng cách giữa các cụm thiên hà lên tới hàng triệu năm ánh sáng và hàng chục triệu năm ánh sáng. Khoảng cách giữa các quasar và Bức tường lớn Sloan (Sloan Great Wall) lên tới hàng tỷ năm ánh sáng.

Các đơn vị liên quan
Khoảng cách giữa các vật thể trong một hệ sao thường bằng phần nhỏ của một năm ánh sáng, và chúng thường được biểu diễn theo đơn vị thiên văn au. Tuy nhiên, đơn vị của những độ dài nhỏ hơn có thể dùng bằng cách nhân thời gian với tốc độ ánh sáng. Ví dụ, giây ánh sáng, mà hay sử dụng trong thiên văn học, vật lý tương đối tính và truyền thông tin, có giá trị bằng  mét hay  của một năm ánh sáng. Các đơn vị như phút ánh sáng, giờ ánh sáng và ngày ánh sáng đôi khi được sử dụng trong các tác phẩm phổ biến khoa học. Tháng ánh sáng, gần bằng một phần mười hai của năm ánh sáng, cũng được sử dụng để đo xấp xỉ khoảng cách. Bảo tàng không gian và Trái Đất Hayden (Hayden Planetarium) xác định tháng ánh sáng bằng chính xác 30 ngày ánh sáng truyền đi.

Ánh sáng truyền xấp xỉ qua một foot trong một nano giây; do vậy thuật ngữ "foot ánh sáng" đôi lúc được sử dụng không chính thức để đo thời gian.

Xem thêm

 1 peta mét (ví dụ khoảng cách bằng với cỡ năm ánh sáng)
 Giao thức Einstein (Einstein protocol)
 Độ dài Hubble
 SI
 Tốc độ ánh sáng
 Tháng ánh sáng
 Tuần ánh sáng
 Ngày ánh sáng
 Giờ ánh sáng
 Phút ánh sáng
 Giây ánh sáng.

Chú thích

Tham khảo

Đơn vị đo chiều dài (thiên văn học)
Thuật ngữ thiên văn học
Ánh sáng


title: Villafrades de Campos

text:
Villafrades de Campos là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 101 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Phyllonorycter turanica

text:
Phyllonorycter turanica là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Afghanistan, Macedonia, Armenia, Iran, Azerbaijan, Georgia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, the Kavkaz, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan.

There are up to five generations per year.

Ấu trùng ăn Cerasus, Crataegus laciniata, Cydonia species (bao gồm Cydonia oblonga), Malus species (bao gồm Malus domestica), Prunus dulcis và Pyrus species. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. They feed mainly on parechymatous tissue below the upper leaf surface, leaving the veins và upper cuticle intact. Full-grown larvae overwinter in fallen leaves.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Triaenodes clavatus

text:
Triaenodes clavatus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Triaenodes


title: Hồ Nhĩ Hải

text:
Hồ Nhĩ Hải (tiếng Trung: 洱海, ěrhǎi) trông giống như một cái tai. Nó là một hồ trên núi cao ở miền tây nam Trung Quốc, trong địa phận tỉnh Vân Nam, cách Côn Minh khoảng 265 km (165 dặm) về phía tây tây bắc, tính theo đường chim bay. Hồ Nhĩ Hải còn được biết đến dưới tên gọi Diệp Du Trạch, Côn Di Xuyên, Tây Nhị Hà trong thời kỳ cổ đại. Nó là một trong số 16 hồ thuộc khu bảo hộ tự nhiên cấp quốc gia của Trung Quốc. Trong bài này, từ đây trở đi dùng tên gọi chính xác của nó là hồ Nhị Hải.

Đặc điểm
Hồ Nhĩ Hải nằm trên độ cao 1.972 m trên mực nước biển. Về kích thước, theo chiều bắc-nam hồ dài 40 km và theo chiều đông-tây hồ rộng trung bình khoảng 7–8 km. Nó chiếm diện tích khoảng 250 km², làm cho nó là hồ lớn thứ hai trên cao nguyên tại Trung Quốc, chỉ sau hồ Điền Trì (298 km²). Chu vi của nó đạt tới 116 km, độ sâu trung bình khoảng 11 m, độ sâu tối đa tới 20 m và tổng dung tích chứa nước đạt tới 2,5-2,82 tỷ m³.

Phía tây hồ Nhĩ Hải là Thương Sơn (苍山), phía đông có Ngọc Án Sơn (玉案山) bao quanh. Nó bắt đầu từ hương Giang Vĩ, huyện Nhĩ Nguyên ở phía cực bắc và kết thúc tại thành phố Đại Lý ở phía tây nam, nhận nước từ sông Di Tư (弥苴) và sông Di Tỳ (弥茨) ở phía bắc, sông Ba La (波罗) ở phía đông nam và khoảng 18 sông suối nhỏ từ dãy núi Thương Sơn. Diện tích lưu vực của nó khoảng 2.565 km². Sông Dạng Giang (漾江) là chỗ thoát ra của hồ ở phía tây nam và cuối cùng nó đổ vào sông Lan Thương (tức sông Mê Kông).

Lịch sử
Hồ Nhĩ Hải là một hồ do đứt đoạn trong kiến tạo sơn hình thành.

Hồ Nhĩ Hải đã từng được sử dụng như là khu vực chăn nuôi hươu nai của vương quốc Nam Chiếu.

Du lịch
Từ xưa, người ta đã khái quát về hồ Nhĩ Hải là "tam đảo, tứ châu, ngũ hồ, cửu khúc" (ba đảo, bốn cù lao, năm hồ, chín đoạn uốn cong).

Tam đảo là: Kim Thoa đảo (đảo Thoi Vàng), đảo Ngọc Kỷ, đảo Xích Văn.

Tứ châu là: Thanh Toa Tị châu, Đại Quán Phanh châu (大鹳淜洲), Uyên Ương châu, Mã Liêm châu

Ngũ hồ là: hồ Thái, hồ Liên Hoa, hồ Tinh, hồ Thần, hồ Chử.

Cửu khúc là: Liên Hoa khúc, Đại Quán khúc, Phan Ki khúc, Phượng Dực khúc, La Thì khúc, Ngưu Giác khúc, Ba khúc, Cao Cử khúc, Hạc Chứ khúc.

Nghề đánh bắt cá

Hồ Nhĩ Hải là nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng cho người dân địa phương (người Bạch), những người nổi tiếng vì phương pháp đánh bắt cá của mình: họ huấn luyện chim cốc bắt cá. Những con chim bị ngăn không cho nuốt cá vào bụng bằng cách đeo vòng cổ cho chúng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hồ Nhĩ Hải tại www.yunnaninfo.com

Hồ Trung Quốc
Địa lý Vân Nam


title: Francis O. Schmitt

text:
Francis Otto Schmitt (1903–1995) là một nhà sinh học người Mỹ và là giáo sư ở Học viện Công nghệ Massachusetts.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Schmitt đậu bằng cử nhân năm 1924 và bằng tiến sĩ năm 1927 ở Đại học Washington. Trong một chương trình nghiên cứu mùa hè ở Phòng thí nghiệm Sinh học biển (Marine Biological Laboratory) tại Woods Hole, Massachusetts năm 1923, ông làm việc chung với Haldan Keffer Hartline dưới sự hướng dẫn của Jacques Loeb và Thomas Hunt Morgan. Schmitt gia nhập ban giảng huấn năm 1929 và dạy môn động vật học tới năm 1941. Ông cộng tác chặt chẽ với Arthur H. Compton để triển khai các kỹ thuật nhiễu xạ tia X cho các cấu trúc vĩ mô sinh học như các mô cơ và các thần kinh.

Năm 1941, Schmitt được Karl Compton và Vannevar Bush của Học viện Công nghệ Massachusetts tuyển vào để lãnh đạo cách triệt để Phân ban Sinh học mới ở đây, nhằm phối hợp các khoa Sinh học, Vật lý, Toán học và Hóa học. Schmitt trở thành người có uy tín trong lãnh vực soi kính hiển vi điện tử và hướng dẫn các nghiên cứu đổi mới về chức năng của thận, việc trao đổi chất ở mô và chức năng hóa học, sinh học, hóa sinh và điện sinh học của thần kinh. Năm 1955 ông trở thành giáo sư của Học viện này và năm 1973 trở thành giáo sư danh dự (khi nghỉ hưu). Năm 1962, Schmitt đã giúp việc thiết lập chương trình nghiên cứu khoa học Thần kinh (Neurosciences Research Program) và làm trưởng ban từ năm 1962 tới năm 1974.

Schmitt là viện sĩ của Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia Hoa Kỳ, hội viên của Hội Triết học Hoa Kỳ, và cựu chủ tịch của "Hội kính hiển vi điện tử Hoa Kỳ".

Schmitt được thưởng giải Albert Lasker cho nghiên cứu Y học cơ bản năm 1956, giải Alsop năm 1947 và giải T. Duckett Jones năm 1963.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Biographische Informationen
 Neuroscience Research Program (NSI)

Sinh năm 1903
Mất năm 1995
Nhà khoa học Hoa Kỳ
Viện Công nghệ Massachusetts
Giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts


title: Thiverny

text:
Thiverny là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 31 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Montaut, Lot-et-Garonne

text:
Montaut là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 105 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Lamothe, Landes

text:
Lamothe là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 12,63 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 295 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 30 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lamothe trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Lamothe


title: Daewoo K3

text:
{{Infobox Weapon
|name=Daewoo K3
|image=
|caption=
|origin=
|type=súng máy hạng nhẹ

|is_ranged=yes

|service=1991 - Nay
|used_by=: 400 khẩu: 110 khẩu: 1 khẩu: 2 khẩu: 200 khẩuTất cả được mua vào năm 2006
|wars=Chiến tranh chống khủng bốĐảo chính tại Fiji (2006)

|designer=
|design_date=
|manufacturer=S&T Daewoo
|unit_cost=
|production_date=
|number=
|variants=

|spec_label=
|weight=6,85 kg
|length=1030 mm
|part_length=533 mm
|width=
|height=
|diameter=
|crew=

|cartridge=5.56x45mm NATO
|caliber=
|action=Nạp đạn bằng khí nén, khóa nòng xoay
|rate=900 viên/phút
|velocity=Đạn M193: 960 m/sĐạn SS109: 915 m/s
|range=800 m
|max_range=3600 m
|feed=Dây đạn 200 viên hoặc hộp đạn STANAG 30 viên.
|sights=Điểm ruồi
}}
Daewoo K3 là súng máy hạng nhẹ được phát triển bởi Hàn Quốc. Nó là loại vũ khí thứ ba của Hàn Quốc sau Daewoo K1 và Daewoo K2. Daewoo K3 được phát triển dựa theo khẩu FN Minimi của Bỉ và khẩu M249 của Hoa Kỳ.

Hình dáng
Daewoo K3 có hình dáng tương tự khẩu FN Minimi và sử dụng loại đạn 5,56x45mm NATO. Lợi thế của nó là nhẹ hơn khẩu M60 và có thể sử dụng chung hộp đạn của Daewoo K1 và Daewoo K2. Nó có thể gắn chân chống chữ V để dùng cho các tổ hoả lực hay gắn trên bệ chống ba chân để bắn ở vị trí cố định.

Hệ thống ngắm của súng này sử dụng thước ngắm và bộ phận xác định chiều gió. Nòng súng được thiết kế để có thể tháo lắp dễ dàng. Cơ chế hoạt động của súng là trích khí và khóa nòng xoay.

Tham khảo

 Daniel Watters. "The 5.56 X 45mm: 2006 ". Gun Zone
 "Kopassus & Kopaska - Specijalne Postrojbe Republike Indonezije " (in Croatian). Hrvatski Vojnik Magazine.
 "Philippine Army. "Army Troopers Newsmagazine Vol.2 No.9 ". Philippine Army.

Liên kết ngoài
 K1 through K7 images
 K3 image at Modern Firearms
 Daewoo K3 bắn thử nghiệm

Súng máy
Súng Hàn Quốc


title: Dobong-gu

text:
Dobong-gu (Hán-Việt: Đạo Phong khu) là một trong 25 khu của Seoul, Hàn Quốc. Khu này nằm ở bờ bắc của sông Hán.

Biểu tượng
 Hoa: Hoa hồng leo
 Cây: Thông
 Chim: Bồ câu

Núi
Núi Dobongsan là một ngọn núi trong Vườn Quốc gia Bukhansan và khu vực núi này trên thực tế do quận này quản lý.
Dobongsan, là nơi nghỉ ngơi giải trí của người dân Dobong-gu. Dobongsan có nhiều ngôi chùa lớn nhỏ như Cheonchuksa, Wontongsa, và Manweolam.

Phân cấp hành chính
Dobong-gu bao gồm 4 dong.

 Dobong-dong (Đạo Phong động) (도봉동 道峰洞) 1, 2
 Banghak-dong (Phóng Hạc động) (방학동 放鶴洞) 1, 2, 3
 Ssangmun-dong (Song Môn động) (쌍문동 雙門洞) 1, 2, 3, 4
 Chang-dong (Thương động) (창동 倉洞) 1, 2, 3, 4, 5

Vận chuyển

Đường sắt
Korail
 Tàu điện ngầm vùng thủ đô Seoul tuyến số 1
(Uijeongbu) ← Dobongsan — Dobong — Banghak — Changdong — Nokcheon → (Nowon-gu)
Seoul Metro
 Tàu điện ngầm vùng thủ đô Seoul tuyến số 4
(Nowon-gu) ← Chang-dong — Ssangmun → (Gangbuk-gu)
 Tàu điện ngầm Seoul tuyến số 7
 (Uijeongbu) ← Dobongsan → (Nowon-gu)

Đơn vị kết nghĩa
  Xương Bình, Trung Quốc
  Donghae, Hàn Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức
 Trang web chính thức

Quận của Seoul
Quận Dobong


title: Tetralonioidella habropodae

text:
Tetralonioidella habropodae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Tetralonioidella
Động vật được mô tả năm 1929


title: Rhacophorus tuberculatus

text:
Rhacophorus tuberculatus là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng được tìm thấy ở Trung Quốc, Ấn Độ, có thể cả Myanmar, và có thể cả Nepal.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Liang, F., Lau, M.W.N., Sengupta, S. & Bordoloi, S. 2004. Rhacophorus tuberculatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

T
Ếch Ấn Độ


title: Ilbesheim

text:
Ilbesheim là một đô thị thuộc huyện Donnersberg, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Ilbesheim có diện tích 6,13 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 506 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Donnersberg


title: Amplier

text:
Amplier là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Liên kết ngoài
 Amplier on the Insee website
 Amplier on the Quid website

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pas-de-Calais


title: Turnhout (huyện)

text:
Huyện Turnhout (; ) là một trong ba huyện hành chính ở tỉnh Antwerp,  Bỉ. Huyện này vừa là huyện hành chính và huyện tư pháp. Lãnh thổ của huyện tư pháp Turnhout trùng với lãnh thổ của huyện hành chính Turnhout.

Các đô thị
Huyện hành chính Turnhout bao gồm các đô thị sau:

 Arendonk
 Baarle-Hertog
 Balen
 Beerse
 Dessel
 Geel
 Grobbendonk
 Herentals
 Herenthout

 Herselt
 Hoogstraten
 Hulshout
 Kasterlee
 Laakdal
 Lille
 Meerhout
 Merksplas
 Mol

 Olen
 Oud-Turnhout
 Ravels
 Retie
 Rijkevorsel
 Turnhout
 Vorselaar
 Vosselaar
 Westerlo

Tham khảo

Turnhout
Turnhout


title: Laccophilus quadrivittatus

text:
Laccophilus quadrivittatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Aubé miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Cephonodes lifuensis

text:
Cephonodes lifuensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Nouvelle-Calédonie.

Chú thích

Tham khảo

Cephonodes


title: Setodes guttatus

text:
Setodes guttatus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Setodes


title: Celina languida

text:
Celina languida là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Celina


title: Vexillum kuboi

text:
Vexillum kuboi là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Dolichopeza illingworthi

text:
Dolichopeza illingworthi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Molophilus setistylatus

text:
Molophilus setistylatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Trentepohlia percelestis

text:
Trentepohlia percelestis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Aikido Tenshinkai

text:
Aikido Tenshinkai  là tên gọi của tổng cục Aikido tại Việt Nam do tổ sư Ueshiba Morihei đặt cho vào năm 1968. Tổng cuộc Aikido Tenshinkai do ông Đặng Thông Phong sáng lập và chịu trách nhiệm Chủ tịch điều hành cho đến nay.

Ten, shin và kai là các từ tiếng Nhật mà phiên âm Hán-Việt của chúng lần lượt là thiên, tâm và hội. Cả cụm từ Tenshinkai có nghĩa trong tiếng Việt là "Tổ chức của những tấm lòng cao cả".

Aikido bắt đầu được truyền bá vào Việt Nam từ năm 1958. Từ đó cho đến nay, sự phát triển của Aikido ở Việt Nam trải qua ba giai đoạn: 1958-1964, 1964-1975, 1975-nay.

Giai đoạn 1958-1964
Đây là giai đoạn Aikido du nhập vào Việt Nam nhờ công lao của ông Đặng Thông Trị. Ngoài Đặng Thông Trị, Aikido còn được giới thiệu vào Việt Nam bởi võ sư Judo Hồ Cẩm Ngạc, tuy nhiên ông chú trọng vào sự phát triển toàn diện các môn vỏ của xứ Anh Đào, đại thể chia ra làm sáu nhánh là Sumo, Jujutsu, Aikido, Judo, Karatedo, Kendo và các loại binh khí trong Kobudo... và đã đào tạo được nhiều môn đệ, môn đồ huyền đai cao đẳng kế thừa, mở đầu giai đoạn khai phá.Judo no naraikata, Khảo cứu về các môn võ của xứ Anh Đào.

Đặng Thông Trị sinh ngày 17 tháng 11 năm 1928. Thuở thiếu thời, theo lời khuyên của một người thân trong gia đình, ông đã bắt đầu tập luyện các môn Thiếu Lâm quyền và quyền Anh. Năm 1949, ông bắt đầu làm quen với môn Judo và sau đó là Aikido trong thời gian ở Pháp. Năm 1958, khi trở về Việt Nam, ông lần đầu tiên giới thiệu bộ môn Aikido đến với dân chúng tại Phòng tập Hàn Bái Đường, một võ đường do võ sư Vũ Bá Oai thành lập đầu những năm 1950, và sau đó thêm một số nơi khác. Năm 1960, Hội Hiệp Khí Nhu Đạo được thành lập.

Gần cuối năm 1960, Nakazano Mutsuro, đai đen lục đẳng Aikikai từ Nhật Bản qua Việt Nam để hỗ trợ ông Đặng Thông Trị trong việc phát triển Aikido tại Việt Nam đến tận giữa năm 1962. Giữa năm 1963, Võ sư Abe Tadashi đến Việt Nam và lưu lại Sài Gòn khoảng hơn 2 tháng và mở các lớp dạy tại Đạo đường Trung ương. Cả hai võ sư Nakazano và Abe đều là thầy của ông Đặng Thông Trị trong thời gian ông du học tại Pháp. Năm 1964, Võ sư Tamura Nobuyoshi và phu nhân trên đường sang Pháp có ghé thăm Đạo đường trung ương 3 ngày.

Aikido Việt Nam dần dần phát triển rộng hơn là nhờ công lao đóng góp của lớp người đi trước mở phòng tập và thu nhận môn sinh để đào tạo thêm nhân sự.

Từ ngày ông Đặng Thông Trị về nước cho đến ngày ông rời khỏi Việt Nam năm 1964, phong trào luyện tập Aikido chưa được phát triển mạnh vì là một bộ môn võ thuật mới mẻ đối với nhân dân trong nước, vì thời gian quá ngắn ngủi nên chưa đào tạo được lớp cán bộ để giảng dạy.

Giai đoạn 1964-1975
Đặng Thông Phong, em trai của Đặng Thông Trị sinh ngày 10 tháng 2 năm 1935. Ông học Aikido từ Đặng Thông Trị vào khoảng năm 1958 và sau đó từ Nakazono Mutsuro. Cuối năm 1964, ông Trị giao Đạo đường Trung ương cho ông Phong phụ trách, và 3 tháng sau ông quyết định giao toàn quyền cho ông Phong phụ trách Hiệp Khí Nhu Đạo Việt Nam. Đây là giai đoạn mở đầu cho sự phát triển Aikido Việt Nam.

Đặng Thông Phong đã mở nhiều lớp Aikido mới để quảng bá rộng rãi hơn trong quần chúng. Từ đó số môn sinh ngày càng gia tăng đặc biệt trong các giới sinh viên, giáo sư, bác sĩ, kỹ sư, và giới văn nghệ sĩ. Ý niệm về Aikido, một bộ môn võ thuật tự vệ, tự luyện ý chí với triết lý hòa bình hướng về một cuộc sống thanh cao, lành mạnh đã thu hút sự chú tâm của rất nhiều người, nhiều giới trong xã hội.

Trên đà phát triển như thế, ông mở nhiều lớp đào tạo cán bộ mà với đai đen nhị đẳng vào năm 1964, ông cho rằng ở cấp bậc này khó có đủ uy tín để lãnh đạo môn phái. Ông quyết tâm sang Nhật, đến Hombu Dojo, cái nôi của Aikido thế giới, để bổ túc thêm phần kỹ thuật cũng như để thi lên tam đẳng tại đây. Đến cuối năm 1967, ông thực hiện được hoài bão mà ông đã từng ấp ủ. Tại Hombu Dojo thời gian đó, Ueshiba Morihei vẫn còn ra sân dạy vào mỗi buổi sáng, đồng thời luôn luôn có sự hiện diện của Ueshiba Kisshomaru, sau này là Đệ nhị Chưởng môn Aikido. Đặng Thông Phong có cơ hội thụ giáo cả hai cao thủ này. Trước khi về nước, ông đã dự thi lên tam đẳng tại cái nôi Aikido thế giới. Ngay khi trở về Việt Nam, ông liền soạn thảo bản Nội quy để thành lập Tổng cuộc Aikido Tenshinkai.

Đầu tháng 1 năm 1968, Đặng Thông Phong nhận được văn bằng tam đẳng từ Aikikai và một ủy nhiệm thư do Tổ sư Ueshiba Morihei đồng ký chính thức ủy quyền cho ông phát triển Aikido trên toàn lãnh thổ Việt Nam trong Tinh Thần Thương Yêu và Hòa Bình.

Tên Tenshinkai là do Tổ sư đặt cho chi bộ Aikido Việt Nam vào thời kỳ Đặng Thông Trị còn tại quê nhà, nhưng chính ông Phong là người được chính Tổ sư Morihei Ueshiba ủy nhiệm để phát triển Aikido trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Aikido Tenshinkai được công nhận là thành viên của Tổng đàn Aikido thế giới.

Đầu tháng 2 năm 1968, Bộ Nội vụ Việt Nam Cộng hòa ban hành một quyết định cho phép Tổng cuộc Aikido Tenshinkai chính thức hoạt động.

Trong vòng 10 năm từ tháng 10 năm 1964 đến tháng 4 năm 1975, một số võ đường đã được hình thành dưới sự chỉ đạo của Tổng cuộc Aikido Tenshinkai và đi vào nề nếp.

Giai đoạn từ 1975 tới nay

Sau ngày đất nước thống nhất, trong những năm đầu các môn phái võ thuật đều cấm chỉ hoạt động. Mãi đến năm 1979 các bộ môn như Dưỡng sinh, Thái cực quyền và Aikido được phép hoạt động trở lại. Rồi từ đó các môn phái khác tuần tự được phép đi và sinh hoạt. Năm 1979, ông Phong nhận làm cố vấn cho Aikido Quận 5 do Lý Văn Minh, môn đệ của ông phụ trách. Sau đó, ông mở phòng tập có tên là sân Hawai tại phường 17 quận 1 rồi ông về quận Bình Thạnh nơi ông cư ngụ và làm cố vấn kỹ thuật và đứng lớp dạy. Ông Nguyễn Thành Công, một đệ tử đai đen của ông Phong có công gây dựng phòng tập này.

Từ khi Hiệp khí đạo được chính thức sinh hoạt trở lại, các đệ tử của ông Phong nối gót ông trong việc phát triển Aikido tại Việt Nam gồm có: Trương Văn Lương, Nguyễn Tăng Vinh, Đổ Thị Minh Thư, Võ Hoàng Phượng, Lý Văn Minh, Vũ Đại Thảo, Nguyễn Thành Công, Hoàng Việt Hùng, Ngô Quyền, Đổ Hồng Nguyên, Trương Văn Thời, Đoàn Chí Công, Lê Viết Đắc, Võ Trường Thọ, Hoàng Kim Cương, Đổ Kế Toại…

Những người nêu trên đã tiên phong đóng góp cho phong trào Aikido sau khi đất nước được thống nhất. Họ đã có công đàp tạo một lớp người mới mà hiện nay môn sinh của họ trở thành những huấn luyện viên đứng lớp, trưởng bộ môn hây Chủ nhiệm các Câu lạc bộ Aikido. Đó là lớp huấn luyện viên của thế hệ thứ hai và thứ ba tại Việt Nam.

Từ khi ông Phong rời khỏi Việt Nam để sum họp với gia đình tại Hoa Kỳ vào năm 1985 thì mọi sự liên hệ giữa Tổng cuộc Aikido Tenshinkai Việt Nam với Tổng Đàn Aikido Thế giới xem như không còn nữa. Bộ môn Aikido Việt Nam bị xóa tên khỏi tổ chức Aikido quốc tế.

Năm 1994, ông Phong liên lạc với Hội Aikido tại Thành phố Hồ Chí Minh để thảo luận đường hướng hoạt động và Hội đã chính thức mời ông về nước giúp đỡ. Ông đã mời võ sư Fujita Masatake, Tổng thư ký Tổng Đàn Aikido Thế giới cùng về thẩm định tình hình Aikido Việt Nam và xin tái công nhận Aikido Việt Nam như trước.

Qua chuyến đi lịch sử này, Aikido Việt Nam đạt được nhiều thành quả đáng kể như:
Các môn sinh cao cấp của ông Phong trước năm 1975 đều được cứu xét và nâng đẳng vì công lao đóng góp cho sự phát triển Aikido tại Việt Nam sau khi ông rời khỏi đất nước.
Hằng năm, Aikikai đều gởi phái đoàn võ sư qua Việt Nam để bổ túc kỹ thuật cho môn sinh.
Văn bằng đai đen Aikido Việt Nam được hợp thức hóa ngang với văn bằng Tổng cuộc Aikido Tenshinkai quốc tế theo sự yêu cầu của Liên Đoàn Võ thuật thành phố Hồ Chí Minh.

Trong vòng 10 năm, Hội Aikido thành phố Hồ Chí Minh đã mời ông Đặng Thông Phong trở về Việt Nam tổng cộng 07 lần để giúp đỡ, nâng cao trình độ kỹ thuật cũng như phong đẳng cho một số môn sinh để họ có thêm uy tín trong việc giảng dạy và phát triển bộ môn. Trong các dịp ông có mặt tại Việt Nam, ông cũng kêu gọi mọi người vì tương lai của bộ môn hãy xóa bỏ những tị hiềm, tham vọng cá nhân mà hãy ngồi lại với nhau hầu đưa môn phái mau chóng góp mặt với cộng đồng Aikido thế giới, ông luôn luôn đứng sau lưng họ để hỗ trợ bộ môn.

Tuy nhiên trong thực tế các học trò cũ của ông Phong không tạo được uy tín để lãnh đạo và phát triển Aikido, không những thế đến cuối những năm 1990s, bản thân nhóm Aikido thành phố Hồ Chí Minh cũng không giữ được đoàn kết trong nội Hội Aikido thành phố Hồ Chí Minh và hoàn toàn tách rời Aikido thành phố Hồ Chí Minh với các địa phương khác.

Đến những năm đầu 90, sau hơn 40 năm giới thiệu vào Việt Nam, Aikido chỉ tồn tại ở thành phố HCM, mang tính câu lạc bộ ở tầm quận, huyện, thành phố. Nỗ lực phát triển Aikido ở các tỉnh khá rời rạc do điều kiện kinh tế, xã hội và giao lưu trao đổi giữa các tỉnh với các võ đường Aikido ở thành phố Hồ Chí Minh.

Mặc dù danh tánh Aikido Việt Nam đã trở lại trên bản đồ thế giới, cho đến nay Aikido Việt Nam vẫn chưa có một tổ chức hợp nhất để đại diện cho quốc gia trong cộng đồng Aikido Thế giới. Trong khi đó, tại hải ngoại, dưới sự lãnh đạo của ông Đặng Thông Phong, Aikido Tenshinkai luôn luôn là một khối duy nhất, mọi người hợp nhất để cùng nhau xây dựng bộ môn võ thuật này.

Trong thời gian từ 1980-1990s, mặc dù không có sự giúp đỡ của Aikido thành phố Hồ Chí Minh, AIKIDO đã có mặt ở nhiều địa phương khác như Huế, Đà Nẵng, Bình Dương, Quảng Trị, Lâm Đồng và một số nơi khác với sự nỗ lực của các võ sư Lê Viết Đắc, Nguyễn Ngọc Thanh, Hoàng Ngọc Hùng, Cao Quảng Loan, Nguyễn Thiện Hữu. Các vị võ sư này đã dày công đào tạo nên các thế hệ võ sư đương đại đang duy trì và phát triển Aikido ở các địa phương. Các đơn vị Aikido này đã không ngừng giao lưu và phát triển quan hệ với nhiều hệ thống Aikido khác ngoài Tenshinkai, trực tiếp với Aikido Pháp, Aikikai và American Aikikai Association. Nhiều huấn luyện viên của các đạo đường này đã tiếp tục duy trì phát triển, giao lưu, tạo dựng các đạo đường của họ hoặc tham gia vào việc huấn luyện các đạo đường ở Mỹ.

Việc phát triển Aikido ở miền bắc Việt Nam, chỉ thực sự bắt đầu từ 2000, khời đầu với sự hướng dẫn của Võ sư Horizoe Katsumi, 7 Đẳng Aikikai và Philip Châu (một Việt Kiều Pháp) là chuyên gia của Bộ Nông nghiệp, với sự giúp đỡ của các võ sư ở Huế. Do tầm quan trọng về vị trí địa lý chính trị và độ dày đặc của dân số, sự nỗ lực của các huấn luyện viên trẻ, hiện tại các CLB này tiếp tục phát triển khá mạnh mẽ. Họ nhanh chóng góp phần điều chỉnh cảnh quan của bản đồ Aikido Việt Nam.

Như vậy trong vòng 50 năm tồn tại, phát triển, Aikido ở thành phố Hồ Chí Minh phần lớn là do các môn đồ của Tenshinkai phát triển, tuy nhiên mãi đến 2009, những huấn luyện viên cao cấp nhất của Hội thành phố này mới nhận được đẳng cấp của AIKIKAI, cùng lúc và ngang hàng với một số Aikido Hà Nội .

Sự hành thành và phát triển của Aikido ở các tỉnh là kết quả của lòng yêu mến tinh thần và kỹ thuật Aikido của các môn sinh Aikido và quảng giao, tinh thần hiếu học của họ với các bậc thầy Aikido của thế giới. Một số huấn luyện viên của các võ đường này đã được nhận bằng Aikikai từ năm 2000, và tiếp tục phát triển ở các đạo đường Aikido lớn trên thế giới.

Kết quả thụ học và quảng giao này đã thể hiện rất rõ ở lối hành xử và tinh thần Aikido thực thụ của các đạo đường ở các tỉnh, mà không bị ảnh hưởng nhiều của lối suy nghĩ trường phái, học phiệt và cục bộ lũy tre làng, loạn sứ quân.

Có hay không một Aikido Việt Nam?

Mãi đến 2002, sau hơn 40 năm giới thiệu vào Việt Nam, với sự khởi xướng của Aikido Huế, lần đầu tiên Aikido Việt Nam có sự hội ngộ từ 3 miền, đánh mốc lịch sử về sự hiện diện ở khắp 3 miền. Trước mốc lịch sử này, Aikido tồn tại thực sự chỉ ở ngang tầm thành phố, quận huyện, chủ yếu là ở thành phố Hồ Chí Minh. Đây là lần đầu tiên, Aikido được Ủy ban Thể dục Thể thao Quốc gia biết đến như một tổ chức. Trong cuộc hội ngộ ba miền lần thứ nhất tại Huế, được tổ chức ngay trong kỳ Festival Huế như một sự kiện văn hóa lớn tầm quốc gia, UBTD TT Quốc gia đã cử Phó chủ tịch Ủy ban Olympic vào tham dự. Các đại diện từ ba miền đã lần đầu tiên đặt vấn đề về việc hình thành một tổ chức mang tầm quốc gia.

Tuy nhiên từ năm 2002 đến nay (cuối năm 2009), quá trình vận động hình thành Hội Aikido Việt Nam vẫn chưa hình thành.

Năm 2009: bùng nổ đai đẳng:

Với sự giao lưu của các võ đường ở Hà Nội đã giúp họ giao tiếp trực tiếp với các đạo đường ở Thái Lan Hồng Kông và giúp một số huấn luyện viên ở các võ đường này nhận được đẳng cấp từ Aikikai.

Võ sư Đặng Thông Phong gần đây cũng đã trở về tổ chức cấp đẳng cho các huấn luyện viên ở một số võ đường mới tại Bắc Ninh và Hà Nội. Cũng trong năm 2009, một số huấn luyện viên và võ sư ở thành phố Hồ Chí Minh cũng nhận được đẳng cấp của Aikikai, trực tiếp từ đại diện Aikikai tại Thái Lan.

Chú thích

Aikido
Võ thuật Nhật Bản


title: 26248 Longenecker

text:
26248 Longenecker (tên chỉ định: 1998 QZ48) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 17 tháng 8 năm 1998. Nó được đặt theo tên Nevin Longenecker, an American educator ở South Bend, Indiana.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 26001–27000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Kaltenberg

text:
Kaltenberg là một đô thị ở huyện Freistadt bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 17,1 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 643 người..

Tham khảo