title: Spilosoma

text:
Spilosoma là một chi bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Các loài
 Spilosoma affinis Bartel, 1903
 Spilosoma albiventre Kiriakoff, 1963
 Spilosoma angolensis Bartel, 1903
 Spilosoma aspersa Mabille, 1878
 Spilosoma atridorsia (Hampson, 1920)
 Spilosoma atrivenata Rothschild, 1933
 Spilosoma aurantiaca (Holland, 1893)
 Spilosoma batesi (Rothschild, 1910)
 Spilosoma baxteri (Rothschild, 1910)
 Spilosoma bifurca (Walker, 1855)
 Spilosoma bipartita Rothschild, 1933
 Spilosoma brunneomixta Toulgoët, 1971
 Spilosoma buryi (Rothschild, 1910)
 Spilosoma caeria Püngeler, 1906
 Spilosoma canescens Butler, 1875 – Dark-Spotted Tiger Moth
 Spilosoma castelli Rothschild, 1933
 Spilosoma cellularis (Toulgoët, 1954)
 Spilosoma chionea (Hampson, 1900)
 Spilosoma comorensis Rothschild, 1933
 Spilosoma congrua Walker, 1855 – Agreeable Tiger Moth, White-bodied Estigmene
 Spilosoma crossi (Rothschild, 1910)
 Spilosoma curvata Donovan, 1805 – Crimson Tiger Moth
 Spilosoma curvilinea Walker, 1855
 Spilosoma daitoensis Matsumura, 1930
 Spilosoma danbyi (Neumögen & Dyar, 1893)
 Spilosoma dissimilis Distant, 1897
 Spilosoma dubia (Walker, 1855) – Dubious Tiger Moth
 Spilosoma dufranei Kiriakoff, 1965
 Spilosoma ericsoni (Semper, 1899)
 Spilosoma erythrozona (Kollar, [1844])
 Spilosoma euryphlebia (Hampson, 1903)
 Spilosoma extrema Daniel, 1943
 Spilosoma feifensis Wiltshire, 1986
 Spilosoma feminina Rothschild, 1933
 Spilosoma flavidior Gaede, 1923
 Spilosoma fujianensis Fang, 1981
 Spilosoma fusifrons Walker, [1865]
 Spilosoma griveaudi (Toulgoët, 1956)
 Spilosoma gynephaea (Hampson, 1901)
 Spilosoma hercules (Toulgoët, 1956)
 Spilosoma heterogenea Bartel, 1903
 Spilosoma holoxantha (Hampson, 1907)
 Spilosoma immaculata Bartel, 1903
 Spilosoma jacksoni (Rothschild, 1910)
 Spilosoma jordani Debauche, 1938
 Spilosoma jussiaeae (Poey, 1832)
 Spilosoma karschi Bartel, 1903
 Spilosoma latiradiata (Hampson, 1901)
 Spilosoma latipennis Stretch, 1872 – Pink-legged Tiger Moth, Red-legged Diacrisia
 Spilosoma leighi (Rothschild, 1910)
 Spilosoma lentifasciata (Hampson, 1916)
 Spilosoma likiangensis Daniel, 1943
 Spilosoma lineata Walker, 1855
 Spilosoma lubricipeda Linnaeus, 1758 – White Ermine
 Spilosoma lucida (Druce, 1898)
 Spilosoma lutea Hufnagel, 1766 – Buff Ermine
 Spilosoma luteoradians (Toulgoët, 1954)
 Spilosoma lutescens Walker, 1855
 Spilosoma madagascariensis (Butler, 1882)
 Spilosoma maniemae Kiriakoff, 1965
 Spilosoma mediocinerea (Toulgoët, 1956)
 Spilosoma mediopunctata (Pagenstecher, 1903)
 Spilosoma melanimon Mabille, 1880
 Spilosoma melanochorium Hering, 1932
 Spilosoma melanodisca (Hampson, 1907)
 Spilosoma metaleuca (Hampson, 1905)
 Spilosoma mienshanicum Daniel, 1943
 Spilosoma milloti (Toulgoët, 1954)
 Spilosoma multiguttata (Walker, 1855)
 Spilosoma nigrocastanea (Rothschild, 1917)
 Spilosoma nigrocincta (Kenrick, 1914)
 Spilosoma nigricosta (Holland, 1893)
 Spilosoma ningyuenfui Daniel, 1943
 Spilosoma nyasana Rothschild, 1933
 Spilosoma nyasica (Hampson, 1911)
 Spilosoma occidens (Rothschild, 1910)
 Spilosoma pales (Druce, 1910)
 Spilosoma pauliani (Toulgoët, 1956)
 Spilosoma pellucida (Rothschild, 1910)
 Spilosoma pelopea (Druce, 1897)
 Spilosoma penultimum Kiriakoff, 1965
 Spilosoma pseudambrensis (Toulgoët, 1961)
 Spilosoma pseudosparsata Rothschild, 1933
 Spilosoma pteridis H. Edwards, 1875
 Spilosoma punctarium (Stoll, [1782])
 Spilosoma quadrilunata (Hampson, 1901)
 Spilosoma quadrimacula Toulgoët, 1977
 Spilosoma rava (Druce, 1898)
 Spilosoma rhodesiana (Hampson, 1900)
 Spilosoma rostagnoi Oberthür, 1911
 Spilosoma scita (Walker, [1865])
 Spilosoma scortillum Wallengren, 1875
 Spilosoma semihyalina Bartel, 1903
 Spilosoma streltzovi Dubatolov, 1996
 Spilosoma sublutescens Kiriakoff, 1958
 Spilosoma sulphurea Bartel, 1903
 Spilosoma tenuivena Kiriakoff, 1965
 Spilosoma togoensis Bartel, 1903
 Spilosoma turlini Toulgoët, 1973
 Spilosoma unipuncta (Hampson, 1905)
 Spilosoma urticae Esper, 1789 – Water Ermine
 Spilosoma vagans (Boisduval, 1852) – Wandering Diacrisia
 Spilosoma vestalis Packard, 1864 – Vestal Tiger-moth
 Spilosoma viettei (Toulgoët, 1954)
 Spilosoma vieui (Toulgoët, 1956)
 Spilosoma virginica Fabricius, 1798 – Virginia Tiger Moth
 Spilosoma yemenensis (Hampson, 1916)

Species of unclear status
?Spilosoma fuscipennis (Hampson, 1894)
?Spilosoma inexpectata Rothschild, 1933
?Spilosoma melaenoides Rothschild, 1935
?Spilosoma reticulata Rothschild, 1933
?Spilosoma rothschildi Roepke, 1943
?Spilosoma semialbescens Talbot, 1929
?Spilosoma sericeipennis Rothschild, 1933
?Spilosoma wahri Rothschild, 1933

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog

Arctiini


title: Nguyễn Viết Xuân

text:
Nguyễn Viết Xuân (20 tháng 1 năm 1933 – 18 tháng 11 năm 1964) là một chiến sĩ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, được biết đến nhiều qua khẩu hiệu "Nhằm thẳng quân thù! Bắn!" trong Chiến tranh Việt Nam.

Thân thế và binh nghiệp
Ông sinh tại xóm Thượng, xã Ngũ Kiên, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên, nay thuộc tỉnh Vĩnh Phúc. Năm 7 tuổi, ông phải đi ở đợ cho gia đình địa chủ trong 10 năm. Tháng 11 năm 1952, ông gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong Chiến tranh Đông Dương, đơn vị ông chiến đấu với không quân đối phương ở Lũng Lô. Ngày 5 tháng 1 năm 1955, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sáng ngày 18 tháng 11 nǎm 1964, trong trận chiến với Không quân Hoa Kỳ tại phía tây tỉnh Quảng Bình, ông bị máy bay bắn bị thương nát đùi phải, song ông yêu cầu phẫu thuật bỏ chân, tiếp tục được vào bờ công sự và chỉ huy chiến đấu, động viên đồng đội bằng khẩu lệnh "Nhằm thẳng quân thù! Bắn!".

Trong quá trình công tác, ông từng làm trinh sát thuộc C3 Đoàn 99, kế đó là Tiểu đội trưởng trinh sát, Trung đội trưởng pháo cao xạ, rồi Chính trị viên phó đại đội pháo cao xạ. Khi tử trận, ông mang quân hàm Thiếu úy, Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ, Sư đoàn 325, Quân khu 4.

Hiện hài cốt của ông được an táng tại nghĩa trang xã Ngũ Kiên.

Đời tư
Ông kết hôn với một người cùng xóm là bà Nguyễn Thị Thanh (sinh năm 1934) khi chưa tròn 18 tuổi. Hai ông bà sinh được hai con là Nguyễn Viết Lai và Nguyễn Thị Lâm.

Vinh danh
Nguyễn Viết Xuân được phong tặng Huy chương Kháng chiến hạng nhì, sáu bằng khen và giấy khen. Ngày 1 tháng 1 năm 1967, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhiều đường phố tại các đô thị Việt Nam được đặt tên ông như đường Nguyễn Viết Xuân ở trung tâm Đồng Hới, Quảng Bình; phố Nguyễn Viết Xuân tại Hạ Long, Quảng Ninh (từ đường Trần Phú đến cống Giáp Khẩu); phố Nguyễn Viết Xuân tại quận Thanh Xuân, Hà Nội (từ phố Lê Trọng Tấn đến phố Nguyễn Ngọc Nại); phố Nguyễn Viết Xuân tại thành phố Bắc Ninh, Bắc Ninh (từ đường Nguyễn Văn Trỗi đến đường Huyền Quang); phố Nguyễn Viết Xuân tại Đà Nẵng (từ Tống Duy Tân đến Tân Trào), ngoài ra còn các con đường ở thành phố Nam Định, Nam Định, thành phố Phủ Lý, Hà Nam; thị xã Hương Thủy, Thừa Thiên Huế; Kon Tum, Khánh Hoà, Lâm Đồng, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Hậu Giang,... Tại chính quê hương Vĩnh Phúc, đường Nguyễn Viết Xuân là một trong những đường dài ở Vĩnh Yên, và tên ông cũng được đặt cho rất nhiều trường học trong tỉnh.

Ông được ca ngợi trong thơ của Xuân Sách, sau đó nhạc sĩ Huy Du phổ thơ này thành bài hát "Cùng anh tiến quân trên đường dài" (1967).

Tham khảo

Người Vĩnh Phúc
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Thiếu úy Quân đội nhân dân Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Nhạc (họ)

text:
Nhạc là một họ của người châu Á. Tại Trung Quốc, có hai họ cùng phiên âm trong tiếng Việt là Nhạc: Họ Nhạc (chữ Hán: 樂, Bính âm: Yue) đứng thứ 81 trong danh sách Bách gia tính, còn họ Nhạc (chữ Hán: 岳, Bính âm: Yue) đứng thứ 475. Họ Nhạc (樂) trong chữ Hán giản thể viết là Nhạc (乐).

Nguồn gốc

Họ Nhạc (樂)
Có một số giả thiết về nguồn gốc của họ Nhạc (樂):
Bắt nguồn từ chức quan cổ "nhạc chính" (樂正) được cho là thiết lập vào thời Tây Chu, bính âm yuè.
Bắt nguồn từ vương tộc nước Tống, con cháu của nhà Thương mang họ Tử (子). Con trai của Tống Đái Công Công tử Khản (公子衎) tự Nhạc Phù hay Nhạc Phụ (樂父). Con cháu Công tử Khản lấy Nhạc làm họ. (Theo Tính soạn và Tính thị cấp tựu thiên)
Bắt nguồn từ Nhạc Vương Phụ (乐王鲋), họ Cơ, tự Thúc Ngư, đại phu nước Tấn thời Tấn Bình Công. (theo Tả truyện)
Bắt nguồn từ Nhạc Dương, tướng nước Tấn thời Xuân Thu. Nhạc Dương vốn họ Cơ, con cháu sau này lấy Nhạc làm họ.
Bắt nguồn từ ấp Nhạc Vương thuộc nước cổ Dạ Lang. (theo Sử ký Tư Mã Thiên)
Bắt nguồn từ chức quan Nhạc phủ lệnh (乐府令) thời Tây Hán. (theo Hán thư)
Ngoài ra, vào thời Nguyên, một bộ phận người Mông cổ cũng lấy họ Hán là 樂, nhưng phát âm là lè, tức là âm Lạc (樂), nghĩa là vui vẻ. Tuy nhiên khi dịch sách ít người quan tâm đến điều này.

Họ Nhạc (岳)
Có một số giả thiết chủ yếu về nguồn gốc họ Nhạc (岳):
Theo các sách Tính thị khảo lược, Nguyên hòa tính soạn, Sử ký Tư Mã Thiên, Tính uyển,... thì họ Nhạc (岳) bắt nguồn từ thời huyền sử thời Chuyên Húc, đặt ra chức quan Tứ Nhạc (四岳). Theo đó, bộ lạc Chuyên Húc vốn dòng dõi Hoàng Đế, coi tại núi cao có thể liên hệ với thiên thần, Chuyên Húc giao cho Bá Di (hay Bá Ích), thuộc bộ lạc Cộng Công (cùng dòng dõi Hoàng Đế) giữ chức Thái Nhạc (太岳), làm chủ việc tế tự trời đất ở Thái Nhạc Hoa Sơn. Về sau, bộ lạc Đông Di của Bá Di đổi làm bộ lạc Thái Nhạc, lấy Thái Nhạc làm trung tâm, từ đó đi ra bốn phương núi cao để tế bái thần linh. Con cháu về sau có bộ phận lấy Nhạc (岳) làm họ, được xem là một trong những họ có nguồn gốc xa xưa nhất Trung Quốc, Bá Di được coi là họ Nhạc (岳) thủy tổ.
Thời kỳ nhà Thanh, một số tộc bộ Mông Cổ như Sa Nhạc Đặc thị (沙岳特氏), Tề Nhạc Cát Mục Đặc thị (齐岳噶穆特氏), Nhạc La Thấm thị (岳罗沁氏), Nhạc Nặc Đặc thị (岳诺特氏), Ba Nhạc Đặc thị (巴岳特氏) đổi sang họ Hán. Trong đó, Sa Nhạc Đặc đổi thành các họ Nhạc, Sa; Tề Nhạc Cát Mục Đặc đổi thành các họ Nhạc, Tề; Nhạc La Thấm đổi thành các họ Nhạc, Mạnh; Nhạc Nặc Đặc đổi thành các họ Nhạc, Y, Diêm, Môn; Ba Nhạc Đặc đổi thành các họ Ba, Bạch, Phong, Trần, Liên, Cao, Nhạc, Bao, La;...
Thời nhà Nguyên, nhiều dòng dõi quý tộc người Hồi Hột tham gia chính quyền Mông Cổ, trong đó có Nhạc Lân Thiếp Mục Nhĩ (岳璘帖穆尔). Con cháu của Nhạc Lân Thiếp Mục Nhĩ là A Lỗ Hồn Tát Lý (阿鲁浑萨理) là đại thần thời Nguyên Thành Tông. Con trai của A Lỗ Hồn Tát Lý là Nhạc Trụ (岳柱). Nhạc Trụ đặt tên các con trai theo họ Hán là Nhạc (岳), dòng họ tồn tại đến ngày nay.
Theo Thanh triều thông chí, một số thị tộc Mãn Châu như Bật Nhĩ Nhã thị (弼尔雅氏) đổi thành họ Nhạc, Lại Bố thị (赖布氏) có con cháu của tướng Lai Bố Nhạc Cán (赖布岳干) lấy Nhạc làm họ. Ngoài ra còn có La Nhạc thị (罗岳氏), Ốc Nhạc thị (沃岳氏), Nhạc Giai thị (岳佳氏), Y Lạp Lý thị (伊拉哩氏) đều có một bộ phận đổi thành họ Nhạc.
Mặt khác còn có một bộ phận người dân tộc thiểu số như người Cảnh Pha hay tại Đài Loan sử dụng họ Nhạc.

Người họ Nhạc (樂) nổi tiếng
 Nhạc Dương (樂羊), tướng nước Ngụy thời Chiến Quốc.
 Nhạc Nghị (樂毅), nhà quân sự nổi tiếng nước Yên thời Chiến Quốc, thuộc dòng dõi Nhạc Dương.
 Nhạc Thừa (樂乘), tướng lĩnh thời Chiến Quốc.
 Nhạc Gian (樂間), tướng lĩnh thời Chiến Quốc.
 Nhạc Tiến (樂進), tướng lĩnh Tào Ngụy thời Tam Quốc.
 Nhạc Quảng (樂廣), học giả Tây Tấn.
 Nhạc Ngọc Thành (樂玉成), Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Người họ Nhạc (岳) nổi tiếng
 Nhạc Thắng (岳勝), nhân vật trong tiểu thuyết Dương gia tướng diễn nghĩa.
 Nhạc Phi (岳飛), danh tướng thời Nam Tống.
 Nhạc Vân (岳雲), tướng lĩnh thời Nam Tống.
 Nhạc Kha (岳珂), quan lại Nam Tống.
 Nhạc Bất Quần (岳不羣), nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ.
 Nhạc Chung Kỳ (岳鍾琪), tướng lĩnh thời Thanh.

Tham khảo
 岳姓
 乐姓

Chú thích

Họ người Trung Quốc


title: Trận Làng Vây

text:
Trận Tà Mây - Làng Vây là một trận đánh then chốt trong Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, diễn ra vào đêm ngày 6 tháng 2, rạng sáng ngày 7 tháng 2 năm 1968. Đây là trận đánh đầu tiên có sự tham gia của lực lượng Tăng – Thiết giáp của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam trong Chiến tranh Việt Nam.

Tương quan
Làng Vây là một cứ điểm kiên cố của Lực lượng đặc biệt Hoa Kỳ tại miền Nam trong hệ thống phòng ngự trên Đường 9 - Khe Sanh, do 4 đại đội biệt kích CIDG và một số quân Mỹ chốt giữ. Trước trận đánh, có khoảng 520 lính Hoàng gia Lào từ cứ điểm Huội San chạy về Làng Vây (xem thêm Trận Huội San) nên quân số trong cứ điểm có khoảng 900. Vũ khí, trang bị gồm có 2 khẩu súng cối 106,7mm, 4 khẩu cối 81mm, 16 khẩu cối 61mm, 2 khẩu ĐKZ 106mm, 4 khẩu ĐKZ 57mm, 27 khẩu M-79, 75 súng chống tăng M72 LAW, 390 quả mìn Claymore và nhiều súng tiểu liên, trung liên, đại liên.

Theo tài liệu của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, để tiến công cứ điểm này, họ đã huy động lực lượng gồm Trung đoàn 24 bộ binh, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 675 pháo binh, 2 tiểu đoàn công binh, 2 đại đội đặc công, 1 đại đội súng máy phòng không, 1 trung đội súng phun lửa. Đặc biệt, có sự tham gia của 2 đại đội tăng thiết giáp thuộc Tiểu đoàn 198 Trung đoàn 203 Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam với 22 xe tăng PT-76 (nhưng chỉ có 16 chiếc tham gia trận đánh này).

Quá trình chuẩn bị
Từ tháng 10 năm 1967, Tiểu đoàn 198 thuộc Trung đoàn 203 Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam (gồm 2 đại đội với 22 xe tăng) bắt đầu di chuyển vượt 1.000 km đường Trường Sơn từ miền Bắc vào tỉnh Quảng Trị để phối hợp đánh căn cứ Mỹ ở Làng Vây trong chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh. Căn cứ Làng Vây là nơi tiền phương của Mỹ, nhằm ngăn bộ đội hành quân vào miền Nam. Đây là trận đánh đầu tiên của lực lượng tăng thiết giáp và cũng là trận đánh then chốt trong chiến dịch.

Bộ đội Việt Nam đã dùng hàng trăm ống tre kết thành giàn dựng phía trên xe tăng. Tre rỗng ở giữa góp phần tiêu hao nhiệt lượng do máy móc phát ra khiến Mỹ không thể sử dụng phương tiện cảm ứng nhiệt hiện đại để dò ra. Được che từ phía trên nên dù máy bay Mỹ bay ở trên cũng không thể biết được xe tăng và khi rải bom thì xe không hề hấn gì. Ban đêm đơn vị hành quân còn vào ban ngày thì nghỉ ngơi để bộ đội lấy lại sức và duy tu, bảo dưỡng xe. Nhân dân các dân tộc Pa Kô, Vân Kiều huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị đã giúp đỡ quân Giải phóng như giữ bí mật nơi đóng quân, trinh sát, vận chuyển đạn pháo, bình điện cho xe tăng.

Cuối tháng 12 năm 1967, đơn vị xe tăng đã có mặt tại điểm tập kết tại Na Bo, Nậm Khang (Lào) để chuẩn bị và mùa khô năm 1968 thì bắt đầu hành quân từ Na Bo về làng Vây. Ông Nguyễn Quang Tám, nguyên chuyên gia cố vấn của Đoàn 565, cho biết để đoàn xe tăng về được làng Vây, đơn vị của ông đã không biết bao nhiêu lượt vận động người dân Lào, Việt để làm đường ngầm vượt sông Sê Pôn, sông Sê Păng Hiêng. Mỗi lần như thế, phải vận động trên 300 người dân để làm đường ngầm cho xe vượt sông, chặt nứa kết bè vận chuyển nhu yếu phẩm, xích tăng. Xe tăng đi tới đâu là quân và dân đi theo tới đó để xóa dấu bánh xích nhằm không để cho đối phương phát hiện.

Diễn biến
Trước khi đánh vào căn cứ Làng Vây, nhiều bộ đội công binh đã hy sinh khi gỡ mìn cho xe tăng đi qua. Thiếu tướng Lê Xuân Tấu cho biết: khi đến giờ nổ súng (21 giờ ngày 6 tháng 2 năm 1968) thì phía trước còn đầy mìn. Lúc đó, người chỉ huy phá mìn của lực lượng công binh là trung đội phó, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Bùi Ngọc Dương bị thương, một cánh tay chỉ còn treo lủng lẳng. Anh Dương yêu cầu đồng đội của mình dùng dao găm cắt cánh tay của mình để không bị vướng nhưng không ai dám làm nên anh tự cắt, nín nhịn cơn đau và vẫn chỉ huy nhiệm vụ.

Khi nhận định bãi mìn trước mắt chỉ là mìn chống bộ binh, không thể sát thương xe tăng nên ông Tấu quyết định cho xe mình đang điều khiển tiên phong húc đổ hàng rào, tấn công cứ điểm làng Vây. Trận đánh bắt đầu lúc 23 giờ 30 phút ngày 6 tháng 2. Sau khi pháo binh bắn chế áp, bộ binh, đặc công và xe tăng của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam tiến công cứ điểm từ 3 hướng: nam, tây bắc, và đông bắc. "Khi chúng tôi nã phát súng đầu tiên, quân địch mới biết có xe tăng tấn công và do quá bất ngờ nên không kịp trở tay. Chúng tôi nhanh chóng làm chủ tình hình" - ông Tấu nhớ lại.

Đến 1 giờ 5 phút ngày 7 tháng 2, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam chiếm được khu trung tâm. Quân Mĩ và đồng minh cố chống cự bằng súng chống tăng M-72, nhưng đa số hơn 100 quả đạn hoặc bắn trượt, hoặc văng ra khi gặp vỏ giáp nghiêng của xe PT-76. Vũ khí hiệu quả nhất là 2 khẩu pháo không giật 106,7mm thì chỉ kịp bắn hạ được 1 xe PT-76 trước khi bị những chiếc khác dùng pháo D-56T phá hủy hoàn toàn.

Từ 3 giờ 30 phút ngày 7 tháng 2, Quân Giải phóng đã chiếm xong hầu hết các khu vực và bắt đầu tổ chức truy quét quân địch ở các hầm ngầm, công sự. Đến 10 giờ cùng ngày, lá cờ của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam đã tung bay ở cứ điểm Làng Vây.

Xe tăng PT-76 của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam xuất hiện đã gây bất ngờ lớn, thậm chí là gây sốc cho đối phương. Được xe tăng PT-76 che chắn, các đợt tấn công đột phá của bộ binh Quân Giải phóng diễn ra hết sức nhanh chóng với thương vong thấp hơn hẳn. Trong trận đánh này, phần lớn lực lượng quân Hoa Kỳ và đồng minh đã bị tiêu diệt hoặc bắt sống. Chỉ có một số ít lính Mỹ kịp chạy thoát được tới Khe Sanh dưới sự yểm trợ của không quân.

Kết quả

Chiến thắng Làng Vây đã giúp Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam có bàn đạp cực vững chắc để tấn công Khe Sanh. Chiến thắng này chứng tỏ rằng MACV đã đánh giá quá sai lầm khi cho rằng bộ binh Quân Giải phóng không có khả năng sử dụng chiến xa trên chiến trường miền Nam. Thất bại tại Làng Vây cũng chứng tỏ trang bị chống tăng của bộ binh Mỹ có nhiều vấn đề, khi súng chống tăng M72 LAW dù bắn nhiều phát vẫn không tiêu diệt được nổi 1 chiếc PT-76

Nhận xét

Xem thêm
 Trận Khe Sanh
 Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào

Chú thích

Tham khảo

Làng Vây
Lịch sử Quảng Trị
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Việt Nam năm 1968
Xung đột năm 1968
Trận đánh liên quan tới Hoa Kỳ


title: Hippocrepis

text:
Hippocrepis là một chi thuộc họ Fabaceae.

Từ nguyên
Cái tên "Hippocrepis" xuất phát từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "ngựa" (hippo-) và "giày" (-krepis): nghĩa đen là "móng ngựa"; đây là mô tả về hình dạng các múi quả ở một số loài trong chi.

Các loài
Các loài đáng chú ý bao gồm:

 Hippocrepis emerus
 Hippocrepis comosa

Hình ảnh

Tham khảo

Hippocrepis


title: Megachile gentilis

text:
Megachile gentilis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1872


title: Ngũ Xã

text:
Làng Ngũ Xã là một làng nghề nằm cạnh hồ Trúc Bạch, phía tây Thăng Long, nay là phố Ngũ Xã thuộc địa phận quận Ba Đình, Hà Nội.

Lịch sử
Thế kỷ 17 – 18 đời Lê, một số thợ đúc đồng ở năm xã của huyện Siêu Loại (nay là Thuận Thành, Bắc Ninh) và huyện Văn Lâm, Hưng Yên là xã Đông Mai, Châu Mỹ, Lộng Thượng, Đào Viên (hay Thái Ti) và Điện Tiền (có tài liệu khác nói năm xã của tổng Đề Cầu: An Nhuệ, Kim Tháp, Lê Xá, Thư Đôi và Đề Cầu) có tên Nôm là làng Hè, làng Me, làng Giồng, làng Dí trên và làng Dí dưới kéo về đây mở lò đúc đồng, gọi là Tràng Ngũ Xã (trường đúc của năm xã).

Ngũ Xã là một địa phương nổi tiếng với nghề đúc đồng. Những pho tượng và đồ thờ bằng đồng của Ngũ Xã đã có mặt ở nhiều đình, chùa lớn ở Việt Nam. Một trong những sản phẩm của Ngũ Xã được nhắc tới nhiều nhất là pho tượng Phật A Di Đà ở chùa Thần Quang nằm ngay tại làng Ngũ Xã. Pho tượng cao 3,95 m, khoảng cách giữa hai đầu gối là 3,60 m, không có những sai sót về kỹ thuật đúc . Đây được xem là pho tượng đức Phật A Di Đà bằng đồng đầu tiên ở Việt Nam. Các tác phẩm nổi tiếng khác như tượng Trấn Vũ bằng đồng đen ở đền Quán Thánh đúc năm 1677, chuông chùa Một Cột cũng được nhiều tài liệu ghi nhận là sản phẩm của các nghệ nhân đúc đồng Ngũ Xã.

Những năm cuối thế kỷ 20, làng Ngũ Xã đúc đồng bị ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa, nghề đúc đồng truyền thống bị thu hẹp thay vào đó là khu phố mới với nhiều dịch vụ ẩm thực nổi tiếng của Hà Nội, đặc biệt là món ăn nổi tiếng món phở cuốn món ăn mới, lạ mắt, lạ tai duy nhất có ở Hà Nội hiện nay, món ăn thu hút nhiều nam nữ thanh niên và du khách trong nước và nước ngoài đến thưởng thức.

Hiện ở đây có chùa Ngũ Xã (tên chữ là Thần Quang tự hay Phúc Long tự, xây thế kỷ 18, thờ Phật và ông tổ nghề Đúc đồng Nguyễn Minh Không nên lấy tên Thần Quang theo chùa chính thờ ông này ở Nam Định (tức chùa Cổ Lễ) và đền Ngũ Xã thờ Mẫu

Tham khảo

Làng nghề Hà Nội


title: Hemirhipus

text:
Hemirhipus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1827 bởi Berthold.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Hemirhipus intermedius (Golbach, 1976)
 Hemirhipus lineatus (Olivier, 1790)

Chú thích

Tham khảo

Hemirhipini


title: Paraćin

text:
Paraćin (tiếng Serbia:) là một thị xã và khu tự quản của Serbia. Thị xã Paraćin có diện tích km2, dân số là 25.292 người (theo điều tra dân số Serbia năm 2002) còn dân số cả khu tự quản là người. Đây là thủ phủ hành chính của quận

Tham khảo

Paraćin
Thị xã Serbia
Khu tự quản Serbia


title: Pontoise-lès-Noyon

text:
Pontoise-lès-Noyon là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 37 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Pontoiselesnoyon


title: Andrena dubiosa

text:
Andrena dubiosa là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Kohl mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1905


title: Vanikoro mauritii

text:
Vanikoro mauritii là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Vanikoridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vanikoro
Vanikoridae


title: Agrionympha pseudovari

text:
Agrionympha pseudovari là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Gibbs mô tả vào năm 2011. Loài này có ở Nam Phi, nơi nó chỉ được biết đến từ Tây Cape.
Chiều dài cánh trước khoảng 3,5 mm đối với con cái.

Etymology
The specific name conveys the superficial similarity of this species to Agrionympha vari.

Chú thích

Tham khảo

Agrionympha


title: Trịnh Vũ Quang

text:
Trịnh Vũ Quang (郑宇光 - Jeffrey Zheng Yu Guang) sinh năm 1981 tại Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc) là một nam người mẫu, Manhunt International 2007.

Trịnh từng đi du học tại Ontario, Canada chuyên ngành kỹ sư máy tính. Cha của anh là một nhà môi giới chứng khoán còn mẹ anh là thông dịch viên tiếng Anh. Môn thể thao yêu thích của Jeffrey là bóng rổ và anh có thể nói thông thạo cả tiếng Trung và tiếng Anh.

Trước khi tham dự cuộc thi Manhunt International 2007, Trịnh là người mẫu cho nhiều hãng thời trang lớn. Tháng 2 năm 2007, anh đã đăng quang danh hiệu Manhunt International 2007, tổ chức tại Hàn Quốc.

Sau khi đăng quang Manhunt International 2007, Trịnh đã nhận được một số lời mời tham gia đóng phim tại Trung Quốc và Hồng Kông. Với danh hiệu đạt được, Trịnh trở thành người Trung Quốc đầu tiên đăng quang một danh hiệu sắc đẹp quốc tế (người thứ hai là Trương Tử Lâm, Hoa hậu Thế giới 2007). Anh cũng là người đầu tiên của vùng Á Đông đoạt Manhunt International.

Tham khảo

Người mẫu Trung Quốc
Manhunt International
Nhân vật còn sống


title: Conus belairensis

text:
Conus belairensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

B


title: Aragoiânia

text:
Aragoiânia là một đô thị ở bang Goiás. Dân số đô thị này năm 2004 ước khoảng 7.320 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Turismo

Đô thị bang Goiás


title: Khu tự trị Tây Bắc

text:
Khu tự trị Thái - Mèo (1955-1962) hay Khu tự trị Tây Bắc (1962-1975), là một đơn vị hành chính cũ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là một trong hai vùng lãnh thổ được hưởng quy chế tự trị thuộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Lịch sử

Tiền thân

Năm 1890 Auguste Pavie, lúc bấy giờ là đại diện của Pháp tại Luang Prabang đề nghị với chính phủ bên chính quốc công nhận Đèo Văn Trị, một thủ lĩnh người Thái Trắng ở châu Lai làm lãnh chúa xứ Thái vùng Sip Song Chau Tai. Họ Đèo được tập quyền cha truyền con nối.

Vào thập niên 1940 khi tình hình Chiến tranh Pháp-Việt ngày càng lan rộng, người Pháp quyết định tách xứ Thái ra khỏi Bắc Kỳ và chính thức thiết lập Khu tự trị Thái vào Tháng Bảy năm 1948. Nằm trong đơn vị này là các sắc dân Lô Lô, Khơ-mú, Dao và H'Mông đều thuộc quyền cai quản của lãnh chúa Thái. Chủ tâm của người Pháp là để tranh thủ sự ủng hộ của dân địa phương trong khi đánh dẹp Việt Minh.

Khu tự trị Thái bao gồm tỉnh Lai Châu, Sơn La và Phong Thổ. Thủ phủ đặt ở thị xã Lai Châu cũ, nay là thị xã Mường Lay. Tiếng Thái và tiếng Pháp là hai ngôn ngữ chính thức của xứ Thái.

Năm 1950 dưới chính thể Quốc gia Việt Nam của Quốc trưởng Bảo Đại, chiếu theo Dụ số 6 ký ngày 15 Tháng Tư thì Khu tự trị Thái được gom vào cùng với tỉnh Hải Ninh và Xứ Thượng Nam Đông Dương ở Cao nguyên Trung phần để thành Hoàng triều Cương thổ (tiếng Pháp: Domaine de la Couronne). Theo đó thì xứ Thái có vị khâm mạng cai trị nhân danh hoàng đế Bảo Đại.

Khi người Pháp thất trận tại Đông Dương khu tự trị này tan rã.

Khu tự trị Thái - Mèo
Thực hiện chính sách lập khu vực tự trị của các dân tộc ở những vùng có điều kiện theo nghị quyết của Quốc hội, ngày 29 tháng 4 năm 1955 Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ra Sắc lệnh số 230/SL thành lập Khu tự trị Thái - Mèo.

Trước đó, theo Sắc lệnh số 143-SL ngày 28 tháng 1 năm 1953 của Chủ tịch nước, Khu Tây Bắc được thiết lập gồm các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Sơn La và Lai Châu, tách khỏi Liên khu Việt Bắc.

Khu tự trị Thái - Mèo phía bắc giáp Trung Quốc, phía tây và phía nam giáp Lào, phía đông nam giáp vùng Mường Hoà Bình, phía đông có dãy núi Fansipan ngăn cách với các dân tộc tập trung ở lưu vực sông Hồng.

Hành chính
Khu tự trị Tây Bắc bao gồm 16 châu: Mường Tè, Mường Lay, Sình Hồ (nay viết là Sìn Hồ), Điện Biên, Quỳnh Nhai, Sông Mã, Tuần Giáo, Thuận Châu, Mường La, Mai Sơn, Yên Châu, Mộc Châu, Phù Yên, Phong Thổ (thuộc tỉnh Lào Cai), Than Uyên và Văn Chấn (thuộc tỉnh Yên Bái).

Dưới cấp khu chỉ có cấp châu và cấp xã, bỏ cấp tỉnh (Sơn La, Lai Châu). Điều này được hợp thức hóa trong Hiến pháp năm 1959, trong đó quy định Khu tự trị là đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Ngày 18 tháng 10 năm 1955, lập thêm 2 châu Tủa Chùa và Mù Cang Chải.

Khu tự trị Tây Bắc
Ngày 27 tháng 10 năm 1962, Quốc hội thông qua Nghị quyết đổi tên khu tự trị Thái Mèo thành khu tự trị Tây Bắc và thành lập ba tỉnh trong khu:
Tỉnh Lai Châu gồm 7 huyện: Điện Biên, Tuần Giáo, Mường Tè, Tủa Chùa, Mường Lay, Sình Hồ và Phong Thổ.
Tỉnh Sơn La gồm thị xã Sơn La và 7 huyện: Quỳnh Mai, Thuận Châu, Mường La, Mai Sơn, Sông Mã, Yên Châu, Mộc Châu.
Tỉnh Nghĩa Lộ gồm 4 huyện: Than Uyên, Mù Cang Chải, Văn Chấn và Phù Yên.

Khu tự trị lúc đó có diện tích 67.300 km², với số dân 438.000 người.

Đến cuối năm 1962, đầu năm 1963, 3 tỉnh nói trên được thành lập: Sơn La và Lai Châu là tái lập, còn Nghĩa Lộ là tỉnh mới.

Khu tự trị Tây Bắc tồn tại cho tới ngày 27 tháng 12 năm 1975 thì giải thể cùng với Khu tự trị Việt Bắc, đồng thời những quy định trong Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1959 về cấp khu tự trị cũng bị bãi bỏ theo Quyết định của Quốc hội khóa V, kỳ họp thứ 2.

Xem thêm
 Lai Châu
 Điện Biên
 Sơn La
Khu tự trị Nùng
Xứ Thượng Nam Đông Dương
Hoàng triều Cương thổ

Tham khảo

Địa danh cũ Việt Nam
Tây Bắc Bộ


title: Quốc lộ 9 (định hướng)

text:
Quốc lộ 9 có thể là:

Quốc lộ 9: tuyến đường đi hoàn toàn trên địa phận tỉnh Quảng Trị, bắt đầu từ thành phố Đông Hà và kết thúc tại cửa khẩu Lao Bảo
Quốc lộ 9 (Ba Lan): tuyến đường kết nối hai thành phố Radom và Rzeszów
Quốc lộ 9 (Lào): tuyến đường nằm trọn trong tỉnh Savannakhet, kết nối với Quốc lộ 9 của Việt Nam


title: Asking Alexandria

text:
Asking Alexandria là một ban nhạc metalcore/post-hardcore đến từ York, North Yorkshire, Anh Quốc. Ban đầu được thành lập vào năm 2006 bởi Ben Bruce, ban nhạc chính thức thành lập sáu thành viên vào năm 2008 với đội hình sáng lập bao gồm Bruce, Worsnop, Cassells, Liddell, Joe Lancaster và Ryan Binns.Thành lập năm 2008 bởi Ben Bruce trong lúc anh liên lạc với bạn cũ của anh sau khi vừa mới từ Dubai về Anh Quốc, Nhóm gồm 5 thành viên là Ben Bruce (ghi-ta nhịp), Cameron liddell (ghi-ta chính), Sam Bettley (ghi-ta đệm) và Jam Cassells (trống);Danny Worsnop (hát chính) rời nhóm vào tháng 1 năm 2015 để dành thời gian cho ban nhạc We Are Harlot.

Lịch sử

Khởi đầu
Asking Alexandria có nguồn gốc từ Dubai, Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất. Nơi mà một khách du lịch chơi ghi-ta điện thành lập ban nhạc tên là Amongst Us. Biểu diễn vào năm 2003 kết hợp cả thể loại Melodic và hardcore vocals một cách mạnh mẽ đồng thời cũng mang tố chất hardcore không kém. Nhóm hoạt động được một thời gian thì tan rã vì có một số thành viên rời Dubai. Trong một cuộc phỏng vấn với Gulfs New, Bruce nói:"it was ridiculously hard to keep the band going because people come and go inDubai"(tạm dịch:"quả là thật là vô lý và cũng khó khăn khi cố gắng giữ lại ban nhạc này vì họ cứ đến rồi lại rời khỏi Dubai).

Có vài lần sau khi đổi tên, ban nhạc tự phát hành nhạc EP có phép của Tomorrow.Hope.Goodbye. Kết quả là họ đạt được những thành tựu cả trong nước và quốc tế. Sau thành công đó họ nhận được lời mời từ các hãng thu âm như Sonicwave International của Mỹ và Hangmans Joke Recordings ở Anh Quốc. nó cũng góp phần tạo nên sự phát triển của các ban nhạc mới như: Boy Sets Fire, Pennywise và Jimmy Eat World, amongst others. Khi mà mức độ nổi tiếng và sức công nhận của họ còn thấp, ban nhạc đã quyết định đổi tên thêm một lần nữa và lần này tên đó là Asking Alexandria, sở dĩ nhóm đặt lại cái tên này vì End of Reason trùng tên với một ban nhạc khác.

Ngày 25 tháng 6 năm 2007, khi được sự cho phép của nhà đại diên, nhóm đã phát hành album tron bộ The Irony of Your Perfection thu âm bởi hãng Hangmans Joke Recordings. Hợp đồng còn có một tour diễn chín tháng ở Anh Quốc, cũng như ở Đức, Hà Lan, Pháp và Thuỵ Điển. Bruce đã có một cuộc phỏng vấn về việc nhóm chuyển tên thành Asking Alexandria ở Dubai chỉ mới sau mấy ngày nổi trội lên, vậy nên tour diễn bị ngừng lại. Thế nhưng họ cũng đã được đền bù, sau đó ban nhạc nhận một tour diễn khác vào cùng năm, với Alesana.

Asking Alexandria (2008–2010)
Vào năm 2008, Bruce quay về Anh Quốc, bỏ lại nhóm cũ và các thành viên của mình. Mặc dù vậy, Bruce không hề có ý định bỏ bê sự nghiệp ca hát của mình và không lâu sau khi mới chuyển đi, anh khởi đầy lại nó với những thành viên mới ở Anh Quốc, anh vẫn quyết định dặt tên ban nhạc là Asking Alexandria. Bruce thành lập một ban nhạc trên MySpace-blog và nói với mọi người rằng anh là người nghĩ ra cái tên đó, rằng anh vẫn thích ý nghĩa đằng sau cái tên Asking Alexandria và do vậy mà anh vẫn tiếp tục đặt tên cho nhóm nhạc mới theo tên cái "dự án" đang dang dở của mình. Bruce cũng đã nhấn mạnh một tuyên bố trong cùng blog đó rằng Asking Alexandria hiện nay không phải là ban nhạc đã viết bài hát The Irony of Your Perfection, cho dù hai ban nhạc có cùng tên nhưng nếu xét về phong cách các thành viên thì 2 ban nhạc hoàn toàn khác nhau. Trong phỏng vấn, anh cũng nhấn mạnh tuyên bố đó, và đến giờ này, những người hâm mộ vẫn bị nhầm lẫn giữa hai ban nhạc đó.

sau khi hình thành năm 2008 đã có vài sự thay đổi thành viên, kể cả việc chuyển từ một ban nhạc sáu người thành một ban nhạc năm người, bởi sự ra đi của cựu thành viên Ryan Binns. Lần thay đổi gần đây nhất là Sam Bettly (ghi-ta đệm), thay thế cho Joe Lancaster vào tháng 1 năm 2009. Lancaster đã chơi lần cuối ở quê nhà của họ -thành phố York- vào ngày 4 tháng 1.

Ghi chú

Ban nhạc Vương quốc Liên hiệp Anh
Ban nhạc post metal


title: Quốc ca Trung Hoa Dân Quốc

text:
"Quốc ca Trung Hoa Dân Quốc" (), hiện là quốc ca của Trung Hoa Dân Quốc. Bài hát này còn được nhiều người gọi không chính thức là Tam Dân chủ nghĩa ca.

Lược sử
Từ khi Trung Hoa Dân quốc được thành lập, qua từng thời kỳ, đã sử dụng 4 bản quốc ca khác nhau. Bản quốc ca đầu tiên có tên là "Ngũ tộc cộng hòa ca", do Thẩm Ân Phu viết lời, Thẩm Bành Niên phổ nhạc, được chọn là quốc ca lâm thời của chính phủ lâm thời Nam Kinh..

Vào năm 1913, chính phủ Bắc Dương đã chọn ca khúc "Khanh vân ca", do Uông Vinh Bảo viết lời, Joam Hautstone (người Bỉ) phổ nhạc làm quốc ca. Đến năm 1915, đổi sang sử dụng bài "Trung Hoa hùng lập vũ trụ gian" do Vương Lộ sáng tác, làm quốc ca. Năm 1921, sử dụng lại bài "Khanh vân ca" làm quốc ca, với lời mới do Tiêu Hữu Mai viết.

Bản quốc ca hiện tại, nguyên gốc từ một bài thơ, vốn bắt đầu bằng câu "Tam dân chủ nghĩa", nên còn được gọi là "Tam dân chủ nghĩa ca". Bài thơ này còn có tên là "Hoàng Phố quân giáo huấn từ" hay "Tổng lý huấn từ", do nội dung trích từ huấn từ của Tổng lý Quốc dân đảng Tôn Trung Sơn đọc trong buổi lễ khai giảng trường Quân sự Hoàng Phố ngày 16 tháng 6 năm 1924. Trên thực tế, nội dung của huấn từ do nhiều đảng viên Quốc dân đảng phối hợp soạn thảo gồm Hồ Hán Dân (胡漢民), Đới Lý Đào (戴季陶), Liêu Trọng Khải (廖仲愷), Thiệu Nguyên Xung (邵元沖).

Sau cuộc thành công của chiến dịch Bắc phạt, Quốc dân đảng chọn nội dung bài "Tổng lý huấn từ" để làm Đảng ca và đã tổ chức thi tuyển phổ nhạc cho bài này. Trình Mâu Quân đã giành chiến thắng trong cuộc thi có 139 người tham gia.

Ngày 24 tháng 3 năm 1930, chính phủ Quốc dân đã quyết định sử dụng "Trung Quốc Quốc dân đảng đảng ca" để làm quốc ca. Do có phản đối của nhiều phe phái đối lập vì cho rằng bài này dùng biểu tượng của đảng đại diện cho toàn quốc gia, chính phủ quốc dân thành lập Hội đồng Nghiên cứu và Biên soạn Quốc ca, trưng cầu sáng tác quốc ca mới. Trong thời gian đó, vẫn tạm dùng Đảng ca của Quốc dân đảng làm quốc ca.

Ngày 3 tháng 6 năm 1937, Ủy ban thường vụ Trung ương đã phê chuẩn kiến nghị chọn quốc ca. Khi Hiến pháp Trung Hoa Dân quốc 1947 ra đời, bài này chính thức trở thành quốc ca của Trung Hoa Dân quốc.

Lời bài hát

Tham khảo

Đọc thêm

 Reed W. L. và Bristow M. J. (2002) "National Anthems of the World", 10 ed., London
 Cassell, p. 526.

Liên kết ngoài

 Quốc ca Trung Hoa Dân Quốc

Quốc ca
Trung Hoa Dân Quốc


title: Abilly

text:
Abilly là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Indre-et-Loire

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Indre-et-Loire


title: Epiphragma vicinum

text:
Epiphragma vicinum là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Dactylispa tebingensis

text:
Dactylispa tebingensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Hoa hậu Thế giới 1966

text:
Hoa hậu Thế giới 1966, là cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 16, người chiến thắng là Reita Faria đại diện cho Ấn Độ. Cuộc thi diễn ra tại nhà hát Lyceum, Luân Đôn, Vương quốc Anh vào ngày 17 tháng 11 năm 1966.

Kết quả

Thí sinh
 - Graciela Guardone
 - Reina Patricia Hernandez
 - Dorothy Cooper
 - Mireille de Man
 - Marlucci Manvailler Rocha
 - Diane Coulter
 - Priscilla Martensyn
 - Amelia Galaz
 - Sonia Mora
 - Annoula Alvaliotou
 - Irene Poller Hansen
 - Jeanette Dotel Montes de Oca
 - Alejandra Vallejo Klaere
 - Marita Gellman
 - Michèle Boulé
 - Oumie Barry
 - Jutta Danske
 - Grace Valverde
 - Efi Fontini Ploumbi
 - Umblita van Sluytman
 - Anneke Geerts
 - Danira Miralda Buines
 - Audur Hardardóttir
 - Reita Faria
 - Helen McMahon
 - Segula Gohr
 - Gigliola Carbonara
 - Yvonne Walter
 - Harumi Kobayashi
 - Vera Jalil Khamis
 - Chung Eul-sun
 - Marlene Talih
 - Mariette Sophie Stephano
 - Merlyn Therese McKelvie
 - Monica Sunnura
 - Maria Cecilia González DuPress
 - Naima Naim
 - Heather Gettings
 - Birgit Andersen
 - Vivien Lee Austria
 - Johanna Maud Carter
 Suriname - Linda Haselhoef
 - Gun-Inger Anna Andersson
 - Janine Solliner
 - Firial Jalal
 - Diane DeFreitas
 - Inci Asena
 - Jennifer Lowe Summers
 - Denice Estelle Blair
 - Jeannette Kopp Arenas
 - Nikica Marinovic

Liên kết ngoài
Trang chủ của cuộc thi Hoa hậu Thế giới

Tham khảo

Hoa hậu Thế giới


title: Nô tì Isaura

text:
Nô tì Isaura (tiếng Bồ Đào Nha: A escrava Isaura, phát âm tiếng Việt như là A ét-cơ-ra-ba Y-xao-ra) là một cuốn tiểu thuyết khai thác đề tài giải phóng nô lệ da đen của nhà văn Bernardo Guimarães, xuất bản lần đầu năm 1875. Với cuốn tiểu thuyết này, Bernardo Guimarães đã giành được danh vọng tột đỉnh trong sự nghiệp sáng tác, thậm chí được chính hoàng đế Pedro II đánh giá rất cao.

Nội dung
Là con gái một nô tì da đen và một viên quản lý người Bồ Đào Nha, Isaura được nữ chủ nhân một điền trang ở Campos thuộc tỉnh Rio de Janeiro nuôi dạy như một tiểu thư con nhà giàu. Vào tuổi hai mươi, nhan sắc của nàng được mọi người chiêm ngưỡng: dung nhan như một nữ thần, mái tóc đen dài và rậm, dáng dấp như một nữ hoàng.

Nhưng rồi nữ chủ nhân qua đời trong khi chưa kịp trả tự do cho cô gái, bỏ nàng lại làm một mồi ngon cho dục vọng của Leoncio, người chủ mới của điền trang. Bị ép uổng, hành hạ, Isaura phải trốn đi với cha, sau khi Leoncio không chịu để ông này chuộc con về.

Ở Recife, số phận run rủi cho Isaura gặp Alvaro, một thanh niên giàu có có tư tưởng chống chế độ nô lệ. Một tình yêu mãnh liệt nảy nở giữa hai người. Nhưng Alvaro vì thiếu tỉnh táo đã đưa nàng đến dự một buổi dạ hội của giới thượng lưu, trong đó Isaura bị lộ tung tích.

Nhân vật
 Isaura
 Leoncio

Đón nhận

Chuyển thể
 Nô tì Isaura phim 1949
 Nô tì Isaura (phim truyền hình, 1976 - 1977)
 Nô tì Isaura (phim truyền hình, 2004)

Tham khảo

Xem thêm
 IMDb
 Thông tin trên Website BrasilesCola

Tiểu thuyết của Bernardo Guimarães
Tiểu thuyết Brasil
Tiểu thuyết năm 1875
Tiểu thuyết lãng mạn


title: Distorsio smithi

text:
Distorsio smithi là một loài ốc biển kích thước trung bình-nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Personidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Distorsio


title: Dolichopeza albogeniculata

text:
Dolichopeza albogeniculata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Ochrosis

text:
Ochrosis là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1860 bởi Foudras.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Ochrosis ventralis Illiger, 1807

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Desmopachria mexicana

text:
Desmopachria mexicana là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Quận York, Nam Carolina

text:
Quận York là một quận trong bang Nam Carolina. Theo ước tính năm 2008 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân sóo 217.448 người, đây là quận có dân số đông thứ nhì ở vùng đô thị Charlotte. Quận lỵ đóng ở York còn thành phố lớn nhất à Rock Hill.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 696 dặm Anh vuông (1.802 km²), trong đó, 682 dặm Anh vuông (1.768 km²) là diện tích đất và 13 dặm Anh vuông (34 km²) trong tổng diện tích (1,91%) là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh
Quận Gaston, Bắc Carolina - Bắc
Quận Mecklenburg, Bắc Carolina - Đông bắc
Quận Lancaster, Nam Carolina - Đông
Quận Chester, Nam Carolina - Nam
Quận Union, Nam Carolina - Tây nam
Quận Cherokee, Nam Carolina - Tây
Quận Cleveland, Bắc Carolina - Tây bắc

Các tuyến đường bộ chính

Khu bảo tồn quốc gia
 Kings Mountain National Military Park (một phần)

Thông tin nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 164.614 người, 61.051 hộ, và 44.933 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 241 người trên mỗi dặm Anh vuông (93/km²). Có 66.061 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 97 trên mỗi dặm Anh vuông (37/km²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 77,25% người da trắng, 19,16% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,85% người thổ dân châu Mỹ, 0,89% người gốc châu Á, 0,02% người các đảo Thái Bình Dương, 0,93% từ các chủng tộc khác, và 0,91% từ hai hay nhiều chủng tộc. 1,96% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào. 20,9% làf người Mỹ, 8,8% người Ireland, 8,8% người Đức, 8,8% English và 7,2% Scotch-Ai Len theo kết quả điều tra dân số năm 2000.

Có 61,051 hộ trong đó có 35,40% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 56,10% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 13,30% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 26,40% là không gia đình. 21,30% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 6,90% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Quy mô trung bình của hộ là 2,63 còn quy mô trung bình của gia đình là 3,05,

Cơ cấu độ tuổi dân cư quận này như sau 26,30% dưới độ tuổi 18, 9,50% từ 18 đến 24, 31,10% từ 25 đến 44, 22,80% từ 45 đến 64, và 10,40% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Độ tuổi trung bình là 35 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 94,00 nam giới. For every 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 90,20 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $44.539, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $51.815, Nam giới có thu nhập bình quân $36.713 so với mức thu nhập $24.857 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $20.536, About 7,30% gia đình và 10,00% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 12,10% những người có độ tuổi 18 và 9,60% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

York County Government
York County Regional Chamber of Commerce
The Herald Rock Hill
CN2 News

Y


title: Uvariodendron oligocarpum

text:
Uvariodendron oligocarpum là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Uvariodendron oligocarpum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
Uvariodendron
Thực vật dễ tổn thương


title: Lesterps

text:
Lesterps là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 260 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Monolepta cavipennis

text:
Monolepta cavipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Vĩnh Thuận Đông

text:
Vĩnh Thuận Đông là xã thuộc huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vĩnh Thuận Đông nằm ở phía bắc huyện Long Mỹ, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị xã Long Mỹ
Phía nam giáp xã Thuận Hưng
Phía tây giáp huyện Vị Thủy và thị trấn Vĩnh Viễn
Phía bắc giáp huyện Vị Thủy.

Xã Vĩnh Thuận Đông có diện tích 30,87 km², dân số năm 2019 là 11.223 người, mật độ dân số đạt 364 người/km².

Sông Nước Đục là ranh giới tự nhiên giữa xã Vĩnh Thuận Đông với xã Thuận Hưng.

Lịch sử
Năm 1979, một phần diện tích và dân số của các xã Vĩnh Thuận Đông được tách ra để thành lập xã Vĩnh Thuận Tây.

Hành chính
Xã Vĩnh Thuận Đông được chia thành 8 ấp: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8.

Kinh tế
kinh tế nông nghiệp là chủ yếu: Trồng lúa kết hợp với chăn nuôi (heo, vịt chạy đồng, gà vườn, cá đồng các loại là chủ yếu) và trồng một số loại hoa màu theo vụ như: dưa hấu vụ Tết, rau cải các loại,...

Giao thông
Đường sá đang là vấn đề đang được quan tâm ở Vĩnh Thuận Đông bởi vì ở đây các công trình giao thông như đường lộ và cầu cống còn hạn chế và đa số đã xuống cấp nhưng các năm gần đây đã được cải thiện rất nhiều.

Chú thích

Tham khảo


title: Polyplectropus grandis

text:
Polyplectropus grandis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: 7673 Inohara

text:
7673 Inohara (1995 UY3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 10 năm 1995 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7673 Inohara

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Age of Empires II: The Conquerors

text:
Age of Empires II: The Conquerors, đôi khi được viết tắt là AoC hay AOK: TC (chữ "C" chỉ phiên bản 1.0c - phiên bản chuẩn hiện nay hoặc "Conquerors" - chinh phục) là bản mở rộng năm 1999 của trò chơi chiến lược thời gian thực Age of Empires II: The Age of Kings. Đây là phiên bản thứ tư của loạt Age of Empires bởi Microsoft Game Studios và Ensemble Studios. Nó bổ sung 5 nền văn minh mới (Aztec, Maya, Tây Ban Nha, Triều Tiên, Hung Nô), 4 chiến dịch mới, 11 đơn vị mới, 26 công nghệ mới, chế độ chơi mới, bản đồ mới và các tùy chỉnh khác cho cách chơi.

Thay đổi cách chơi
The Conquerors Expansion cũng giới thiệu tính năng cách chơi mới khác nhau và điều chỉnh, bao gồm chế độ chơi mới là Defend the Wonder, King of the Hill và Wonder Race. Bản đồ bổ sung, một số dựa trên vị trí thực tế bằng địa lý, và mùa đông mới và kết cấu địa hình nhiệt đới. Trong trò chơi, bộ binh có thể đồn trú trong máy đập thành, bảo vệ bộ binh trong khi tăng tốc độ và sát thương của máy, trong khi tàu có thể để tạo đội hình để chiến đấu hiệu quả hơn. Đồ họa là vẫn như cũ, nhưng 4 nền văn minh mới đã được thêm vào như Tây Ban Nha và Hung Nô. Ngoài các đơn vị mới, nâng cấp dây chuyền trong trò chơi đã được mở rộng để cung cấp nhiều sự lựa chọn đơn vị hơn.

Quản lý vi mô được thực hiện dễ dàng hơn, bởi một kịch bản cải thiện trí thông minh nhân tạo của người dân và vũ khí công thành. Dân làng giờ đây sẽ bắt đầu tự động thu thập tài nguyên nếu họ xây dựng các điểm thu thập tài nguyên, trong khi súng bắn đá sẽ không bắn nếu cuộc tấn công của họ là có khả năng gây tổn hại cho các đơn vị thân thiện. Ngoài ra, một nút được bổ sung vào cối xay gió, vốn sẽ cho phép các trang trại được thanh toán trước, để khi một cái hiện tại hết hạn, nó sẽ tự động được trồng lại. Lệnh chat được giới thiệu, để giao tiếp hiệu quả với những người chơi máy tính đồng minh.

Chiến dịch
The Conquerors Expansion thêm 4 chiến dịch chơi đơn. Chúng dựa trên cuộc đời của Attila the Huns nắm quyền lực và đi chinh phục khắp miền châu Âu, Moctezuma và tộc người Aztec chống lại Hernán Cortés và cuộc đời chinh chiến của El Cid. Chiến dịch thứ tư, "Battles of the Conquerors", thực ra là một nhóm các kịch bản không liên quan, dựa trên những trận chiến lịch sử quan trọng. Chúng bao gồm Trận Agincourt có mục đích đưa vua Henry V trở về nước Anh an toàn, chuyến thám hiểm của Erik the Red đi tìm Thế giới mới (còn gọi là Vindlandsaga), trận Tours của người Frank chống lại người Moor và Berber dưới sự dẫn đầu của Charles Martel, trận Hastings của người Frank dưới sự lãnh đạo của William the Conqueror nhằm đánh bại quân đội của Harold the Saxon, Lepanto là cuộc chiến của người Tây Ban Nha chống lại sự đổ bộ của quân đội Turks, trận Manzikert của người Turks chống lại đội quân người Byzantines là những cuộc chiến lịch sử ở châu Âu. Ở châu Á có trận thủy chiến giữa tướng Yi Sun-sin của người Triều Tiên với thủy quân Nhật Bản ở mũi Noryang và trận chiến của Hideyoshi với Kyoto nhằm trả thù cho Tướng Oda Nobunaga và liên kết Nhật Bản.

Chơi mạng
Tính đến tháng 6 năm 2006, The MSN Gaming Zone CD-ROM bị đóng cửa cho người chơi Age of Empires, cũng như nhiều trò chơi CD-ROM. Có một số máy chủ khác trên toàn thế giới cho Age of Empires II: The Conquerors vẫn còn hoạt động. Microsoft đã chính thức chuyển việc chơi mạng cho GameSpy Arcade (AOE Landing Page).

Bản vá lỗi
1.0c là bản vá chính thức cuối cùng của Ensemble Studios, cố định lại nhiều lỗi và cân bằng của các đơn vị. Trước khi bản 1.0b tháp bắn pháo có thể đánh bại quân đội của máy dục thành dễ dàng' sau bản 1.0b và 1.0c, kỵ binh cung thủ và tháp bắn pháo được cân bằng để ít mạnh mẽ hơn. Đồ họa "tàu con rùa" bọc thép của Triều Tiên cũng được sửa đổi. Có tồn tại một bản vá 1.0e không chính thức của fan hâm mộ được thực hiện để cấm hầu hết các hình thức gian lận (nó không thay đổi bất cứ điều gì khác).

Chú thích

Liên kết ngoài
Official site
AoCZone  - International AoC Community (news, discussions, recorded games, resources)

Age of Empires
Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi điện tử năm 2000
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử phần tiếp theo


title: Gynoeryx teteforti

text:
Gynoeryx teteforti là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1964
Gynoeryx


title: Elephantomyia panamensis

text:
Elephantomyia panamensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Elephantomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Hiến chương ASEAN

text:
Hiến chương ASEAN là một dạng hiến pháp dùng cho Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Ý định của việc thảo ra hiến chương này được chính thức bàn đến ở Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 11 diễn ra tại Kuala Lumpur, Malaysia Tháng 12 năm 2005. Mười lãnh đạo khối ASEAN đã được nhiệm vụ thảo hiến chương này.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 12 diễn ra tại Cebu, Philippines vào Tháng Giêng năm 2007, có vài kiến nghị căn bản được đưa ra. Một trong những kiến nghị đó là việc tháo gỡ chính sách không can thiệp lẫn nhau có từ khi ASEAN được thành lập vào năm 1967.

Hiến chương này được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 13 vào Tháng Mười một năm 2007.

Sự phê chuẩn Hiến chương ASEAN
Để Hiến chương ASEAN đầu tiên có tính bắt buộc về pháp lý, thì tất cả mười thành viên của khối phải phê chuẩn Hiến chương này trước Hội nghị thượng đỉnh ASEAN diễn ra vào Tháng Mười hai 2008. Hiến chương này sẽ có hiệu lực bắt đầu từ ngày thứ 30 sau khi Văn kiện Phê chuẩn được đệ trình lên Tổng Thư ký, Tiến sĩ Surin Pitsuwan.

Đến nay, những nước sau đây đã phê chuẩn và đệ trình Văn kiện Phê chuẩn theo thứ tự thời gian:

Nội dung tóm lược

 Nhấn mạnh tính trung tâm của ASEAN trong hợp tác khu vực.
Tôn trọng các nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền, không can thiệp vào bản sắc quốc gia của các thành viên ASEAN.
Khuyến khích bản sắc và hoà bình khu vực, giải quyết hoà bình các tranh chấp thông qua đối thoại và tham vấn, và bác bỏ gây hấn.
Ủng hộ luật pháp quốc tế với sự tôn trọng nhân quyền, công bằng xã hội và thương mại đa bên.
Khuyến khích hội nhập thương mại vùng.
Chỉ định một Tổng thư ký và các Đại diện thường trực của ASEAN.
Thành lập một cơ quan nhân quyền và một cơ cấu về các tranh chấp chưa giải quyết, để được quyết định tại các Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN.
Phát triển quan hệ thân thiện bên ngoài và một lập trường với Liên hiệp quốc (như Liên minh châu Âu)
Tăng cường số lượng các cuộc Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lên hai lần một năm và khả năng can thiệp vào các tình huống khẩn cấp.
 Lặp lại việc sử dụng cờ, bài ca, biểu tượng và ngày quốc gia ASEAN vào 8 tháng 8.

Ban hành
Hiến chương có hiệu lực tháng 12 năm 2008, ba mươi ngày sau khi Thái Lan cung cấp văn kiện cuối cùng về việc phê chuẩn. Đại diện thường trực của Thái Lan tại Liên hiệp quốc, đại sứ Don Pramudwinai, đã đệ trình tài liệu với tổng thư ký ASEAN, Surin Pitsuwan, tại phái bộ của Thái ở New York ngày 14 tháng 11. Ông đã ra một tuyên bố nói, "Đây chắc chắn là một cơ hội để đón mừng cho 570 triệu người dân ASEAN. Điều này có nghĩa khi các lãnh đạo ASEAN tụ họp vào cuộc họp thượng đỉnh hàng năm của họ vào giữa tháng 12, Hiến chương ASEAN sẽ bắt đầu có hiệu lực." Ông đã đề cập tới việc hiến chương bắt đầu có hiệu lực sau Hội nghị Thượng đỉnh thứ 14 tại Chiang Mai, Thái Lan, từ 13 đến 18 tháng 12. Khi đưa ra tuyên bố này ông thêm rằng những hành động chào mừng không chỉ cho việc phê chuẩn toàn bộ hiến chương mà cả việc đưa vào có hiệu lực một cơ sở pháp luật mới cho ASEAN, "Nó sẽ là một tổ chức dựa trên quy định và hướng tới người dân với đặc trưng pháp lý của riêng nó."

Đưa ra
Ngày 15 tháng 12 năm 2008, các thành viên ASEAN gặp mặt tại thủ đô Indonesia Jakarta để đưa ra bản hiến chương, được ký kết tháng 11 năm 2007, với mục tiêu tiến gần hơn tới một "cộng đồng kiểu EU". Hiến chương biến ASEAN trở thành một thực thể pháp lý với các mục tiêu tạo lập một khu vực tự do thương mại duy nhất cho khu vực gồm 500 triệu người. Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono nói: "Đây là một sự phát triển quan trọng khi ASEAN đang củng cố, hội nhập và biến mình thành một cộng đồng. Nó đã được hoàn thành trong khi ASEAN tìm kiếm một vai trò lớn hơn trong các vấn đề châu Á và quốc tế ở thời điểm hệ thống quốc tế đang trải qua một thay đổi chấn động," ông thêm, đề cập tới sự thay đổi khí hậu và dịch chuyển kinh tế. Đông Nam Á không còn là một vùng bị chia rẽ, bị chiến tranh tàn phá như trong thập niên 1960 và 1970 nữa." Các mục tiêu của hiến chương gồm:

 "Tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia thành viên"
 "Giải quyết hoà bình các tranh chấp"
 "Không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia thành viên"
 "Quyền tồn tại không có sự can thiệp từ bên ngoài"

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đang diễn ra đã được coi là một mối đe doạ với các mục tiêu của bản hiến chương, và cũng tạo lập ý tưởng về một cơ quan nhân quyền để thảo luận tại một hội nghị thượng đỉnh tương lai vào tháng 2 năm 2009. Đề xuất này đã gây ra tranh cãi, bởi cơ quan này không có quyền áp đặt cấm vận hay trừng phạt với các nước vi phạm vào quyền của công dân nước mình và vì thế bị hạn chế về tính hiệu quả.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Báo Thanh Niên - Thông qua Hiến chương ASEAN
 Vietnamnet - Việt Nam phê chuẩn Hiến chương ASEAN
 Hiến chương ASEAN (Tiếng Anh)
 Nội dung chính Hiến chương Asean (Tiếng Anh)

ASEAN
Luật ASEAN
Hiến chương Chính trị
Năm 2007
Điều lệ chính trị
Hiệp ước của Việt Nam


title: Teratausta

text:
Teratausta là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acentropinae


title: Schuld

text:
Schuld là một đô thị thuộc huyện Ahrweiler, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Schuld có diện tích 5,93 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 755 người.

Tham khảo


title: Nội chiến Hoa Kỳ

text:
Nội chiến Hoa Kỳ (, 12 tháng 4 năm 1861 – 9 tháng 5 năm 1865, còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau), là một cuộc nội chiến diễn ra ở Hoa Kỳ giữa Liên bang miền Bắc với Liên minh miền Nam. Sau khi Abraham Lincoln đắc cử trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 1860, 11 tiểu bang theo chế độ nô lệ ở miền Nam Hoa Kỳ đã tuyên bố ly khai khỏi Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và lập ra Liên minh miền Nam (Confederate States); 25 tiểu bang còn lại ủng hộ chính phủ Liên bang miền Bắc (Union). Cuộc phân tranh Nam-Bắc – chủ yếu diễn ra tại các tiểu bang phía Nam – kéo dài 4 năm và chấm dứt khi quân miền Nam đầu hàng năm 1865 và chế độ nô lệ bị đặt ra ngoài vòng pháp luật trên toàn lãnh thổ Hoa Kỳ. Trong những vấn đề là nguyên nhân gây nên cuộc chiến, một số đã được giải quyết trong Thời kỳ Tái thiết sau đó, và một số khác vẫn còn tiếp tục tồn tại.

Nội chiến Hoa Kỳ là một trong những cuộc chiến tranh công nghiệp thực sự đầu tiên. Đường sắt, điện báo, tàu hơi nước và vũ khí sản xuất hàng loạt đã được sử dụng một cách rộng rãi. Các học thuyết chiến tranh toàn diện được Sherman phát triển ở Georgia, và chiến tranh chiến hào quanh Petersburg là điềm báo trước cho cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất ở châu Âu. Cho đến nay, đây vẫn là cuộc chiến tranh đẫm máu nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, dẫn đến cái chết của khoảng 750.000 binh sĩ và một số lượng thương vong dân sự không xác định. Sử gia John Huddleston ước tính số người chết chiếm 10% toàn bộ số nam giới miền Bắc từ 20 đến 45 tuổi, và 30% đàn ông da trắng miền Nam trong độ tuổi từ 18-40.

Chiến thắng của miền Bắc đặt dấu chấm hết cho Liên minh miền Nam cũng như chế độ nô lệ Hoa Kỳ, và làm tăng cường vai trò của chính phủ liên bang. Các vấn đề xã hội, chính trị, kinh tế và chủng tộc của cuộc Nội chiến đã có vai trò quyết định trong việc định hình Thời kỳ Tái thiết, kéo dài đến năm 1877.

Sau chiến thắng, Chính phủ Mỹ trấn áp mạnh tay tàn dư của quân đội miền Nam để đảm bảo dập tắt mầm mống ly khai. Tất cả binh sỹ của quân đội miền Nam đều bị giam giữ trong khoảng 2-4 năm cho tới khi một đạo luật ân xá được thông qua vào tháng 5/1866, và phải thêm 6 năm sau đó thì lính miền Nam mới được trao lại quyền công dân theo đạo luật ân xá năm 1872, tuy nhiên luật ân xá này không áp dụng với 500 chỉ huy quân sự cao cấp của Hợp bang miền Nam Các lực lượng tàn dư của Liên minh miền Nam cũng không chịu thất bại, họ tổ chức ám sát các quan chức miền Bắc để trả thù, mở màn bằng việc với sự kiện tổng thống Abraham Lincoln bị ám sát ngày 14-4-1865, tiếp đó là sự ra đời tổ chức Ku Klux Klan vào 24/12/1865, một tổ chức chuyên khủng bố người da đen và cả một số người da trắng chống chế độ nô lệ...

Cuộc chiến tranh đẫm máu đã dẫn tới thành quả là người da đen thoát khỏi kiếp nô lệ, đây thường được mô tả là thành quả to lớn của cuộc chiến. Quyền bầu cử dành cho người da đen cũng lần đầu tiên trong lịch sử được công nhận. Tuy vậy, những người da đen ở miền Nam vẫn không được trao quyền bình đẳng như người da trắng. Chính phủ Mỹ thất bại trong việc trấn áp tàn dư của phe Liên minh, trong 25 năm sau đó, nhiều bang ở miền nam Mỹ đã đề ra rất nhiều các đạo luật mang nặng sự phân biệt chủng tộc. Quân đội liên bang thậm chí không thể bảo vệ người da đen trước bạo lực và đe dọa từ các nhóm người da trắng Phải tới 100 năm sau, nước Mỹ mới chính thức bãi bỏ các điều luật mang tính phân biệt chủng tộc chống người da đen và có một tổng thống xuất thân từ miền Nam là Lyndon Johnson (nắm quyền giai đoạn 1963-1969).

Nguyên nhân
Đến giữa thế kỷ 19, lãnh thổ nước Mỹ gồm có 36 bang, chia làm 2 vùng rõ rệt:
 Miền Bắc phát triển công nghiệp tư bản chủ nghĩa, kinh tế trại chủ nhỏ dựa trên chăn nuôi và sản xuất lúa mì.
 Miền Nam phát triển kinh tế đồn điền (chủ yếu là trồng bông) dựa trên sự bóc lột lao động nô lệ (chủ yếu là người da đen)

Chế độ nô lệ bị các nhà tư bản công nghiệp miền Bắc coi là vật cản trở kinh tế phát triển, bởi lao động nô lệ không được tự do khiến cho họ không thể tham gia sản xuất công nghiệp trong các nhà xưởng. Ngoài ra, việc dồi dào nhân công nô lệ giá rẻ khiến các bang miền Nam không chịu mua các sản phẩm máy móc từ các nhà tư bản công nghiệp ở miền Bắc. Ngược lại, các chủ trang trại miền Nam kiên quyết đòi duy trì chế độ nô lệ, bởi nếu không có lao động nô lệ thì các trang trại của họ sẽ không còn nhân công lao động.

Vào những năm 1850, nước Mỹ bành trướng lãnh thổ sang miền Tây là vùng rộng mênh mông để phát triển nền kinh tế của mình. Cả hai miền đều coi miền Tây như vùng dự trữ của mình, nhưng họ muốn phát triển vùng này theo hai hướng khác nhau: công nghiệp tư bản chủ nghĩa hoặc chế độ nô lệ đồn điền. Điều này càng đẩy mâu thuẫn giữa 2 miền lên cao. Khi mâu thuẫn giữa hai bên còn chưa gay gắt thì hai miền còn thỏa hiệp với nhau qua thỏa ước Misouri và thỏa ước 1850 (cho phép miền Nam một số bang có nô lệ, miền Bắc không có nô lệ), nhưng sự thỏa hiệp không kéo dài lâu.

Ngoài ra, cuộc nội chiến cũng phản ảnh cuộc sự mâu thuẫn về chế độ tập quyền (quyền hành tập trung ở chính quyền liên bang) được đảng Cộng Hòa (chiếm đa số ở miền Bắc) ủng hộ và chế độ phân quyền (quyền hành được chia cho các tiểu bang) được ủng hộ bởi Đảng Dân chủ (chiếm đa số ở miền Nam). Sự mâu thuẫn này đã kéo dài từ khi Hoa Kỳ mới lập quốc.

Nguyên nhân trực tiếp làm bùng nổ nội chiến là cuộc bầu cử Tổng thống 1860. Trong cuộc bầu cử 1860, Đảng Cộng hòa do giới tư sản công nghiệp hậu thuẫn với ứng cử viên Abraham Lincoln đã đắc cử Tổng thống. Sự thắng lợi của Đảng Cộng hòa với chủ trương bãi bỏ chế độ nô lệ làm cho chủ nô và các bang miền Nam bất bình, họ tuyên bố tách khỏi liên bang. Còn nguyên nhân sâu xa dẫn đến nội chiến là nhu cầu thủ tiêu nền kinh tế đồn điền ở miền Nam, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.

Diễn biến

Sơ lược
Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1860, Đảng Cộng hòa do Abraham Lincoln lãnh đạo đã tiến hành vận động tranh cử theo đường lối chống lại việc mở rộng chế độ nô lệ vượt ra ngoài các tiểu bang mà nó đã tồn tại. Những đảng viên Cộng hòa ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa dân tộc, và trong cương lĩnh năm 1860 của mình, họ lên án kịch liệt những sự đe dọa gây chia rẽ như là hành động phản quốc. Sau chiến thắng của phe Cộng hòa, nhưng trước khi chính quyền mới lên nhậm chức vào ngày 4 tháng 3 năm 1861, 7 tiểu bang bông vải đã tuyên bố ly khai và cùng nhau thành lập chính phủ riêng do Jefferson Davis làm tổng thống, tạo nên Liên minh miền Nam Hoa Kỳ. Cả chính quyền sắp mãn nhiệm của Tổng thống James Buchanan lẫn chính quyền sắp lên nhận chức đều không công nhận tính hợp pháp của việc ly khai và coi đó là hành động nổi loạn. Tám tiểu bang nô lệ khác đã bác bỏ lời kêu gọi ly khai vào thời điểm đó. Không một quốc gia nào trên thế giới tuyên bố công nhận khối Liên minh này.

Chiến sự bắt đầu vào ngày 12 tháng 4 năm 1861, khi các lực lượng của miền Nam tấn công một căn cứ quân sự của Liên bang tại Đồn Sumter thuộc Nam Carolina. Lincoln phản ứng lại bằng cách kêu gọi một đội quân tình nguyện từ mỗi tiểu bang để chiếm lại các tài sản liên bang, và dẫn đến sự ly khai của thêm bốn tiểu bang nô lệ nữa. Cả hai bên đều tăng cường xây dựng quân đội.

Trong năm đầu của cuộc chiến, phe miền Bắc chiếm quyền kiểm soát các tiểu bang biên giới và tiến hành một cuộc phong tỏa bằng hải quân. Chiến cuộc ở miền Đông bất phân thắng bại trong các năm 1861-1862, phe miền Nam đánh lui những nỗ lực của quân miền Bắc nhằm đánh chiếm thủ đô Richmond, Virginia, đáng chú ý nhất là trong chiến dịch Bán đảo. Vào tháng 9 năm 1862, chiến dịch Maryland của quân miền Nam kết thúc với thất bại trong trận Antietam, trận đánh này đã khiến người Anh từ bỏ ý định can thiệp vào cuộc chiến. Sau trận chiến này, Abraham Lincoln đọc bản Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ, xác định việc kết thúc chế độ nô lệ là một mục tiêu chiến tranh. Đến năm 1863, chiến dịch tiến công lên miền bắc của Đại tướng miền Nam Robert E. Lee kết thúc trong thất bại tại trận Gettysburg.

Tại Mặt trận miền Tây, quân miền Bắc thu được nhiều thắng lợi liên tiếp, và đến tháng 7 năm 1862 đã giành được quyền kiểm soát sông Mississippi sau cuộc vây hãm Vicksburg, chia cắt Liên minh miền Nam ra làm hai và tiêu diệt phần lớn quân đội miền Nam trên mặt trận này. Nhờ vào những thành công tại miền Tây của mình, Ulysses Simpson Grant đã nhận chức tổng chỉ huy quân đội tại miền đông vào năm 1864, ông bố trí các đội quân của William Tecumseh Sherman, Philip Sheridan và nhiều lực lượng khác để tấn công miền Nam trên tất cả các hướng, nhằm gia tăng lợi thế của phe miền Bắc về mặt nhân lực. Grant tái cơ cấu lại quân đội miền Bắc, và đặt các tướng khác làm chỉ huy các sư đoàn trong đội quân hỗ trợ cho cuộc tiến công của ông vào Virginia. Đến năm 1864, quân miền Bắc với nhiều lợi thế về địa hình, quân lực, kỹ nghệ, tài chính, kế hoạch chính trị và tiếp vận bắt đầu chiếm ưu thế đối với quân miền Nam. Grant đánh nhau nhiều trận chiến tiêu hao khốc liệt tại vùng Virginia với tướng Lee trong Chiến dịch Overland vào mùa hè năm 1864 nhằm chiếm Richmond, tuy nhiên khi vấp phải sự kháng cự quyết liệt của đối phương, ông liền thay đổi kế hoạch của mình và dẫn đến cuộc vây hãm Petersburg mà đã gần xóa sổ phần còn lại của đội quân của tướng Lee. Trong khi đó, Sherman chiếm được Atlanta, Georgia và tiến quân ra phía biển, phá hủy toàn bộ cơ sở vật chất hạ tầng của Liên minh miền Nam trên đường đi. Khi cố gắng bảo vệ Petersburg thất bại, quân đội miền Nam rút lui nhưng đã bị truy kích và đánh bại, cuối cùng Lee phải đầu hàng Grant tại làng Appomattox Court House thuộc Virginia vào ngày 9 tháng 4 năm 1865 - đây là thời điểm chấm dứt cuộc chiến tương tàn giữa hai miền Nam Bắc Hoa Kỳ.

Tương quan lực lượng

Vì miền Bắc có sự phát triển công nghiệp nên có khả năng sản xuất vũ khí, đạn dược nhiều hơn, đồng thời có điều kiện tốt về tài chính và vận tải. Bảng bên đây so sánh khoảng cách kinh tế giữa hai miền vào đầu cuộc chiến. Khoảng cách này tăng xa lên trong cuộc chiến, trong khi kinh tế miền Bắc tiếp tục phát triển thì miền Nam tụt dốc. Năm 1861, miền Bắc có 22 triệu dân, miền Nam 9 triệu; trong đó có 3,5 triệu là nô lệ và 5,5 triệu dân da trắng - khoảng 1/4 so với số dân da trắng miền Bắc. Khi quân miền Bắc thành công trong việc chiếm các đồn quân sự, khống chế biên giới, cắt đường tiếp vận của quân miền Nam qua sông Mississippi, kiểm soát 80% đường sông, đường biển, xây dựng thêm cơ xưởng đóng tàu, thì miền Nam coi như không còn hy vọng chiến thắng. Trong khi miền Bắc xây được đường xe lửa tốt liên kết giữa các khu vực chính yếu thì tuyến đường xe lửa của miền Nam bị trì trệ, hư hỏng, không kịp tu chỉnh.

Một điểm quan trọng nữa là khả năng kêu gọi của tổng thống Lincoln. Ông dùng tài biện thuyết, thuyết phục các tiểu bang đang lừng khừng ngả theo miền Bắc. Bài tuyên cáo giải phóng nô lệ tuy được đề xuất trễ nhưng có hiệu lực tạo điều kiện cho miền Bắc tiếp tục dấy binh đánh miền Nam.

Sau bản tuyên ngôn giải phóng nô lệ của Lincoln, khoảng 190 nghìn nô lệ da đen tình nguyện tòng quân, quân số của miền Bắc lên gấp bội. Trong khi đó miền nam không dám cho nô lệ nhập ngũ vì sợ đi ngược lại chính sách nô lệ của mình. Với lý tưởng giải phóng những người anh em da đen ở miền Nam, quân da đen miền Bắc chiến đấu anh dũng trong nhiều trận then chốt của cuộc nội chiến Ngoài ra còn có dân di cư từ châu Âu cũng gia nhập quân miền Bắc. Khoảng 23.4% quân miền Bắc có gốc Đức, với gần 216 nghìn sinh tại Đức.

Tổng thống miền Nam Davis thì lại thiếu khả năng thuyết phục các tổng đốc của Georgia và Bắc Carolina, bỏ mất cơ hội tăng cường lực lượng cho miền Nam. Chính quyền miền Nam lại tiên đoán nhầm về kinh tế thế giới, tự mãn về khả năng sản xuất vải của mình, thiếu tế nhị trong ngoại giao nên chóng bị cô lập. Một thí dụ điển hình là chần chừ không chịu cho chuyên chở vải bán ra nước ngoài trước khi bị miền Bắc khống chế mặt biển.

1860
6 tháng 11 - Abraham Lincoln, đảng viên Cộng hòa đầu tiên đắc cử tổng thống với 180 phiếu thuận trong tổng số 303 phiếu. Lincoln tuyên bố chính phủ không thể chấp nhận một xã hội có nô lệ.

20 tháng 12 - Tiểu bang Nam Carolina phản đối chính sách của Lincoln và tuyên bố ly khai. Hai tháng sau, các tiểu bang Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana và Texas cũng ly khai.

1861
9 tháng 2 - Các tiểu bang miền Nam thành lập Liên minh miền Nam và bầu lãnh tụ là Jefferson Davis - cựu sĩ quan quân đội Hoa Kỳ, từng học trừ bị tại Trường Võ bị West Point.

4 tháng 3 - Abraham Lincoln chính thức tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Hoa Kỳ.

12 tháng 4 - Lúc 4:30 sáng, quân miền Nam dưới chỉ huy của Tướng Pierre Beauregard bắn đại bác vào đồn Sumter ở Charleston, Nam Carolina. Nội chiến Hoa Kỳ bùng nổ.

15 tháng 4 - Lincoln ra tuyên cáo tuyển mộ 75.000 binh sĩ và họp quốc hội đặc kỳ cho ngày quốc khánh 4 tháng 7.

Tướng Robert E. Lee, con trai của một anh hùng cách mạng Mỹ, cựu sĩ quan với 25 năm kinh nghiệm chiến trường và cựu giám đốc Trường Võ bị West Point được đề cử thống lĩnh quân miền Bắc, nhưng ông từ chối.

17 tháng 4 - Virginia ly khai, tiếp theo là Arkansas, Tennessee, và Bắc Carolina - tạo khối 11 tiểu bang, gồm 9 triệu dân, trong đó có 4 triệu nô lệ. Chính phủ miền Bắc Hoa Kỳ chỉ còn 21 tiểu bang và 20 triệu dân.

19 tháng 4 - Lincoln ra lệnh phong tỏa các hải cảng phía nam. Do đó, miền Nam bị thiếu nguyên liệu trong khi miền Bắc tiếp tục phát triển kỹ nghệ.

20 tháng 4 - Tướng Lee sau khi từ chối không giúp miền Bắc, từ chức và trở về quê quán tại Richmond, Virginia và nhận chỉ huy quân đội miền Nam.

4 tháng 7 - Lincoln đọc diễn văn tại quốc hội. Quốc hội đồng ý kêu gọi 50.000 binh sĩ cho cuộc chiến với miền Nam.

21 tháng 7 - Tướng miền Bắc Irvin McDowell bị đánh bại tại trận Bull Run thứ nhất, cách Washington 25 dặm phía tâynam. Trong trận này, một lữ đoàn quân miền Nam dưới chỉ huy của đại tá Thomas J. Jackson đã kiên cường ngăn chặn nhiều đợt tấn công của quân miền Bắc, nhờ đó ông nhận được biệt hiệu nổi tiếng "Stonewall" (bức tường đá).

27 tháng 7 - George B. McClellan được thăng chức thay thế McDowell. Sau đó McClellan được cử làm chỉ huy tham mưu trưởng.

10 tháng 8 - Quân miền Nam thắng trận Wilson's Creek, trận đánh lớn nhất tại tiểu bang Missouri trong năm 1861 và giành quyền kiểm soát phần tây nam của tiểu bang này.

8 tháng 11 - Khủng hoảng bang giao quốc tế với Anh Quốc. Hai tùy viên miền Nam trên chuyến tàu sang Anh bị hải quân miền Bắc bắt giữ. Chính phủ Anh đòi trả tự do cho hai người này, không thì sẽ khai chiến. Tổng thống Hoa Kỳ Lincoln đành nhượng bộ thả họ ra vào tháng 12.

1862

6 tháng 2 - Tướng miền Bắc Ulysses S. Grant đánh thắng chiếm đoạt đồn Henry và 10 ngày sau hạ đồn Donelson. Ông được biệt hiệu Grant "đầu hàng vô điều kiện" ("Unconditional Surrender" Grant).

Tháng 3 - McClellan kéo Binh đoàn Potomac từ Washington tiến theo vịnh Chesapeake đổ bộ xuống bán đảo Virginia và tiến về thủ phủ Richmond của miền Nam trong chiến dịch Bán đảo. Lincoln tạm thời giữ chức tham mưu trường chỉ huy quân miền Bắc.

7 tháng 3 - Trận Pea Ridge nổ ra ở tây bắc Arkansas. Quân miền Bắc tiến từ trung Missouri xuống phía nam đã đánh bại cuộc phản công nhằm tái chiếm Missouri của đối phương. Trận này đánh dấu mốc quân miền Bắc kiểm soát được tiểu bang Missouri và phần phía bắc tiểu bang Arkansas.

8 tháng 3 - Trong trận Hampton Roads tàu chiến bọc sắt USS Merrimack của miền Nam đánh chìm hai tàu chiến gỗ miền Bắc. Sau đó bất phân thắng bại khi đụng độ với tàu bọc sắt USS Monitor của miền Bắc.

Từ tháng 3 đến tháng 6 - Chiến dịch Thung lũng của Jackson. Tướng miền Nam Stonewall Jackson đem 17.000 quân đánh phá trong vùng Thung lũng Shenandoah, giành nhiều thắng lợi, thu hút 52.000 quân miền Bắc khiến cho họ không thể tham gia chiến dịch Bán đảo của McClellan.

6 tháng 4 - Quân miền Nam bất thình lình đánh úp quân của tướng Grant tại Shiloh trên sông Tennessee. Gần 13.000 quân miền Bắc và 11.000 quân miền nam tử trận. Các chính giới miền Bắc đòi đuổi Grant nhưng Lincoln không nghe, tin tưởng tài nghệ của vị tướng này.

24 tháng 4 - Sĩ quan hải quân miền Bắc David Farragut đem 17 chiến thuyền theo sông Mississippi lên đánh chiếm New Orleans, một hải cảng quan trọng của miền Nam.

29 tháng 4 - Henry W. Halleck đem quân tiến về Corinth, Mississippi và đến 30 tháng 5 thì chiếm được thành phố. P.G.T. Beauregard rút được quân miền Nam an toàn về Tupelo, Mississippi.

31 tháng 5 - Tướng miền Nam Joseph E. Johnston bị thương nặng trong trận Seven Pines đánh với quân của McClellan bên ngoài Richmond. Hôm sau tướng Robert E. Lee lên thay thế Johnston, đổi tên lực lượng miền Nam thành Binh đoàn Bắc Virginia. McClellan khinh thường Lee, cho ông ta là người "...bẽn lẽn và thiếu cơ mưu trong tác chiến".

25 tháng 6-1 tháng 7 - Chuỗi trận Bảy ngày. Lee đánh nhau với McClellan gần Richmond. Hai bên đều tổn thất nặng nề. McClellan thấy không xong bèn từ từ rút về sông James. Trong trận đánh tại Malvern Hill, binh sĩ miền Nam Edwin Jennison tử trận khi mới 16 tuổi.

11 tháng 7 - Tướng Henry W. Halleck lãnh chức chỉ huy tham mưu trưởng quân đội miền Bắc.

19 tháng 7 - Lee bắt đầu Chiến dịch Bắc Virginia tiến công Binh đoàn Virginia. Ngày 29 tháng 8, nổ ra trận Bull Run thứ hai giữa 62.000 quân miền Bắc do tướng John Pope chỉ huy và 50.000 quân miền Nam của hai tướng Stonewall Jackson và James Longstreet. Đến 30 tháng 8, quân miền Bắc thua to. Pope bị cách chức.

Tháng 8 - Tướng Braxton Bragg dẫn quân miền Nam từ Đông Tennessee tiến vào xâm chiếm Kentucky, đối đầu với Don Carlos Buell tại đây.

4 tháng 9 - Tướng Lee dẫn 50.000 quân tấn công miền Bắc trong Chiến dịch Maryland. Tướng McClellan dẫn 84.000 quân miền Bắc đuổi theo. Ngày 12 tháng 9, Stonewall Jackson tấn công Harpers Ferry, cách Washington 50 dặm về phía tây bắc.

17 tháng 9 - Trận Antietam - ngày đẫm máu nhất trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ. McClellan và các tướng tùy tùng chặn đánh quân của tướng Lee tại rạch Antietam, Maryland. 23.000 binh lính tử trận, bị thương hay mất tích. Tướng Lee phải rút lui chạy về Virginia.

22 tháng 9 - Lincoln tuyên cáo sơ khai về cuộc giải phóng nô lệ.

8 tháng 10 - Trận Perryville. Bragg đánh thắng Buell về chiến thuật nhưng phải rút lui, chấm dứt chiến dịch Kentucky của phe miền Nam.

7 tháng 11 - Tổng thống Lincoln thất vọng khi thấy McClellan không biết nhanh chóng thừa thắng xông lên, bỏ lỡ cơ hội tấn công miền Nam khi Lee thua chạy. Tướng Ambrose Burnside được bổ nhiệm thay thế McClellan.

13 tháng 12 - Burnside thất bại nặng nề trong trận chiến tại Fredericksburg thuộc Virginia. Sau 14 lần công kích các chiến hào gần Marye's Heights, quân miền Bắc bị thương vong mất 12.653 lính so với 5.309 bên miền Nam.

31 tháng 12 - Quân miền Nam của Braxton Bragg tấn công William S. Rosecrans tại Tennessee trong trận Stones River - trận đánh có tỷ lệ quân số thương vong cao nhất trong Nội chiến Hoa Kỳ. Hai bên bất phân thắng bại nhưng đến ngày 2 tháng 1 năm 1863 quân miền Nam phải rút lui.

1863

1 tháng 1 - Tổng thống Lincoln chính thức ra Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ - trả tự do cho mọi người Mỹ gốc Phi xưa nay là nô lệ của các địa chủ Mỹ. Đồng thời kêu gọi những người nô lệ này nhập ngũ. Cuộc chiến lúc đầu có ý nghĩa bảo vệ quyền hạn chính phủ; lúc này trở thành cuộc chiến cách mạng giải thể chế độ nô lệ.

25 tháng 1 - Tướng Joseph Hooker thay thế Burnside chỉ huy Binh đoàn Potomac.

3 tháng 3 - Quốc hội ra lệnh tổng động viên, bắt buộc người nam tuổi từ 20 đến 40 phải nhập ngũ - trừ khi đóng $300 thế chân hay mướn được ai khác đi thay mình.

1 tháng 5 - Tướng Lee đem 60.000 quân miền Nam đánh 130.000 quân miền Bắc do tướng Hooker cầm đầu tại Chancellorsville. Do chiến thuật tài tình táo bạo, Lee đánh bại quân miền Bắc. Bên miền Nam 13.000 lính thương vong, so với 17.000 lính bên miền Bắc.

10 tháng 5 - Tướng miền Nam Stonewall Jackson chết vì vết thương trong trận Chancellorsville. Ông bị quân của chính mình bắn nhầm.

3 tháng 6 - Tướng Lee kéo 75.000 quân phát động chiến dịch Gettysburg đánh miền Bắc lần thứ nhì, nhắm hướng Pennsylvania.

24 tháng 6 - William Rosecrans tiến hành Chiến dịch Tullahoma hầu như không đổ máu, đánh bật được Braxton Bragg ra khỏi Trung Tennessee và bắt đầu đe dọa Chattanooga.

28 tháng 6 - Tướng George G. Meade được Lincoln cử làm chỉ huy binh đoàn Potomac thay thế Hooker. Trong vòng 1 năm chức vụ này thay người 5 lần.

Trận Gettysburg

 1 tháng 7 - Meade đem quân ngăn chặn quân của tướng Lee từ miền Nam lên. Hai bên dàn trận tại Gettysburg. Dải đất phía tây bắc của thị trấn do một sư đoàn kỵ binh miền Bắc phòng thủ, sau đó tăng cường thêm hai quân đoàn bộ binh. Nhưng quân miền Nam tràn vào thật nhanh phá vỡ hàng phòng thủ này. Quân miền Bắc phải rút vào trong thị trấn và chạy về các ngọn đồi phía nam.
 Ngày hôm sau, 2 tháng 7, quân đội hai bên hầu hết đã tập hợp đầy đủ. Quân miền Bắc có đội hình móc câu. Tướng Lee xua quân miền Nam tràn sang tấn công bắt đầu từ cánh trái và sau đó là cả cánh phải, hai bên đánh nhau kịch liệt. Tuy thiệt hại nặng nề, quân miền Bắc giữ được phòng tuyến, không lùi bước.
 3 tháng 7, ngày thứ ba của trận đánh, trong khi kỵ binh hai bên đánh xáp lá cà tại một số nơi ở phía đông và nam, tướng Lee quyết định xua 12.500 quân bộ binh miền Nam mở cuộc tấn công của Pickett vào trung tâm của đội hình quân miền Bắc. Nhưng cả đoàn quân bị miền Bắc đem súng và đại bác ra bắn tan tành. Lee phải rút quân chạy về Virginia.

Trận đánh tại Gettysburg là trận chiến khốc liệt nhất trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ. Tổng cộng thương vong của hai bên lên đến khoảng 45-50 ngàn binh lính trong trận đánh kinh hồn này.

4 tháng 7 - Tướng Grant chiếm Vicksburg, sau đó hoàn thành việc đánh chiếm những cứ điểm cuối cùng trên sông Mississippi của miền Nam. Lực lượng miền Nam do đó bị chia hai không liên lạc tiếp tế được cho nhau.

13 tháng 6 - Cuộc bạo động chống tổng động viên tại New York do người di dân da trắng chủ động. Có đến 120 người da đen, kể cả trẻ con, bị giết và nhà cửa bị đốt. Quân đội từ Gettysburg phải kéo về giữ an ninh.

18 tháng 7 - Đội quân da đen của Trung đoàn 54 Massachusetts dưới sự chỉ huy của Trung tá Robert G. Shaw tấn công đồn Wagner thuộc Nam Carolina của quân miền Nam. Shaw và 600 binh sĩ của ông bị bắn chết. Quân miền Nam cố giữ đồn này được 60 ngày thì bỏ chạy.

10 tháng 8 - Chính trị gia Frederick Douglass đòi quyền bình đẳng cho binh sĩ của Đội quân da đen.

21 tháng 8 - William C. Quantrill và 450 người ủng hộ thể chế nô lệ tràn vào tỉnh Lawrence của Kansas và giết 182 người, đàn ông và thiếu niên.

19 tháng 9 - Binh đoàn Tennessee do tướng miền Nam Braxton Bragg thống lãnh chiến thắng tại Chickamauga - trận chiến đẫm máu đứng thứ hai trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ. Tướng miền Bắc William S. Rosecrans và Binh đoàn Cumberland của ông bị vây chặt tại Chattanooga, Tennessee.

16 tháng 10 - Tướng Grant được tổng thống Lincoln giao phó chức vụ tổng chỉ huy toàn Mặt trận miền Tây.

Tháng 11 - Longstreet tiến hành Chiến dịch Knoxville cầm chân Ambrose Burnside tại Knoxville, Tennessee nhằm phối hợp với cuộc vây hãm Chattanooga nhưng sau đó thất bại.

19 tháng 11 - Tổng thống Lincoln đọc diễn văn Gettysburg dài hai phút - công bố chiến trường Gettysburg là Nghĩa Trang Quốc gia.

23 tháng 11 - Tướng Grant kéo quân đến giải vây cho tướng Rosecrans, phá vỡ vòng vây tại Chattanooga. Bragg phải đem quân bỏ chạy về Georgia. Phe miền Nam mất hoàn toàn quyền kiểm soát tiểu bang Tennessee.

1864

9 tháng 3 - Tổng thống Lincoln đề cử tướng Grant làm tổng chỉ huy toàn bộ quân đội Hoa Kỳ. Tướng William T. Sherman nhậm chức chỉ huy Mặt trận miền Tây. Grant bắt đầu áp dụng chiến lược mới, đồng loạt tấn công quân miền Nam tại nhiều nơi: Chiến dịch Red River, Chiến dịch Bermuda Hundred, Chiến dịch Thung lũng, Chiến dịch Atlanta và Chiến dịch Overland.

Tháng 5 - Các chiến dịch Red River đánh chiếm Mobile, Alabama và Bermuda Hundred nhằm vào Richmond, Virginia đều lần lượt thất bại. Vào giai đoạn đầu của Chiến dịch Thung lũng 1864, các tướng Franz Sigel và David Hunter của miền Bắc cũng lần lượt bị đánh bại trong các trận đánh tại New Market và Lynchburg.

4 tháng 5 - Grant tập trung một lực lượng 120.000 lính tiến về Richmond trong Chiến dịch Overland. Tướng Lee lúc này chỉ còn 64.000 quân. Hai bên đánh nhau tại nhiều nơi: Trận Wilderness (5 tháng 5), Trận Spotsylvania (8 tháng 5), Trận Bắc Anna (23 tháng 5).

7 tháng 5 - Tại miền Tây, tướng Sherman đem 100.000 quân bắt đầu chiến dịch Atlanta, đương đầu với 60.000 quân thuộc binh đoàn Tennessee của tướng miền Nam Joseph E. Johnston. Trong vòng hơn hai tháng, Johnston phải từ từ rút lui về phía Atlanta trước những đòn tấn công bọc sườn liên tiếp của Sherman.

11 tháng 5 - Tướng kỵ binh J.E.B. Stuart của miền Nam bị bắn trong trận Yellow Tavern và chết ngày hôm sau.

3 tháng 6 - Tướng Grant tính toán sai lạc khi tấn công Cold Harbor và lãnh thiệt hại nặng nề với 13.000 quân miền Bắc thương vong. Trước đó nhiều viên chức sĩ quan trong đội quân này đã biết không thể nào chiếm được Cold Harbor. Một binh sĩ bị chết trong trận này đã biết trước số phận của mình và viết trong nhật ký: "3 tháng 6, Cold Harbor. Tôi bị giết."

15 tháng 6 - Quân miền Bắc bỏ lỡ cơ hội chiếm Petersburg và cắt đứt đường xe lửa tiếp vận của miền Nam cho Richmond. Petersburg bắt đầu bị bao vây trong suốt 10 tháng.

Tháng 7 - Jubal Early theo lệnh của tướng Lee tiến qua vùng Thung lũng Shenandoah kéo lên uy hiếp Washington, D.C., với hy vọng buộc Grant giảm bớt lực lượng bao vây Petersburg.

11 tháng 7 - Trận đồn Stevens - trận đánh duy nhất diễn ra tại Washington, D.C. trong cuộc Nội chiến. Early tấn công đồn quân sự Stevens thuộc vành đai phòng thủ phía tây bắc Washington nhưng không thành công và phải rút lui. Trong trận này, Tổng thống Abraham Lincoln tận mắt chứng kiến cảnh đánh nhau giữa hai đội quân Nam-Bắc. Sau đó Early tiếp tục hoành hành trong vùng Thung lũng Shenandoah, với đỉnh cao là việc đốt cháy thành phố Chambersburg, Pennsylvania của miền Bắc. Grant phải phái tướng Philip Sheridan đi đánh dẹp Early.

17 tháng 7 - Tướng Joseph E. Johnston bị cách chức chỉ huy Binh đoàn Tennessee. Hôm sau, 18 tháng 7, John B. Hood được chỉ định lên thay Johnston phòng thủ Atlanta.

22 tháng 7 - Trận Atlanta. Hood tiến hành tấn công Sherman ở phía đông thành phố, nhưng bị đẩy lùi với tổn thất nặng nề. Quân miền Bắc bắt đầu bao vây và pháo kích Atlanta trong suốt 6 tuần lễ.

23 tháng 8 - Trận Mobile Bay. David Farragut khóa chặt hải cảng Mobile, Alabama, cảng biển lớn cuối cùng của miền Nam trên vịnh Mexico, thắt chặt hơn nữa cuộc phong tỏa của miền Bắc.

29 tháng 8 - Đảng Dân Chủ đưa George B. McClellan ra ứng cử tổng thống.

2 tháng 9 - Atlanta thất thủ. Đây là thắng lợi lớn cho Lincoln khi ông đang vận động tranh cử.

18 tháng 9 - Hood bắt đầu chiến dịch Franklin-Nashville nhằm tấn công tuyến liên lạc của Sherman với khu vực trung tâm Tennessee. Sherman phái thiếu tướng George H. Thomas đi Nashville đối phó với Hood.

19 tháng 9 - Philip Sheridan, tư lệnh Binh đoàn Shenandoah của miền Bắc đánh bại Jubal Early trong trận Opequon - trận đánh lớn nhất và là bước ngoặt của Chiến dịch Thung lũng 1864.

19 tháng 10 - Quân miền Bắc do tướng Sheridan chỉ huy thắng lớn trong Trận Cedar Creek tại thung lũng Shenandoah, chấm dứt hoàn toàn cuộc tấn công cuối cùng lên miền Bắc của quân miền Nam do Jubal Early cầm đầu.

8 tháng 11 - Abraham Lincoln tái đắc cử tổng thống.

15 tháng 11 - Sau khi phóng hỏa thiêu cháy Atlanta, tướng miền Bắc Sherman bắt đầu kéo 62.000 quân tiến ra hướng biển, về phía Savannah thuộc Georgia.

30 tháng 11 - Hood thất bại nặng nề trong trận Franklin thứ hai tại Tennessee, nhưng vẫn tiếp tục tiến lên phía bắc chiến dịch xâm chiếm Tennessee, nhằm hướng Nashville.

15 tháng 12 - Tại trận Nashville, 30.000 quân miền Nam do tướng Hood chỉ huy bị 55.000 quân miền Bắc (trong đó có cả quân da đen) của tướng George H. Thomas đánh bại. Binh đoàn Tennessee của miền Nam hầu như hoàn toàn tan rã.

21 tháng 12 - Tướng Sherman đến Savannah, sau một cuộc tàn phá tiêu thổ 300 dặm từ Atlanta. Ông đánh điện cho tổng thống Lincoln, xin dâng Savannah làm quà Giáng sinh.

1865
Tháng 1 - Sherman bắt đầu Chiến dịch Carolinas tiến quân từ Savannah lên phía bắc, tiếp tục áp dụng chính sách tiêu thổ qua địa phận các tiểu bang Carolina trên đường kết hợp với lực lượng của Grant tại Virginia. Đối đầu với ông là những gì còn lại của Binh đoàn Tennessee dưới quyền tướng Joseph E. Johnston.

31 tháng 1 - Quốc hội Hoa Kỳ thông qua sửa đổi thứ 13 của Hiến pháp, bác bỏ thể chế nô lệ.

3 tháng 2 - Lincoln đến gặp phó tổng thống miền Nam là Alexander Stephens tại Hampton Roads của Virginia để thương lượng hoà giải nhưng không thành. Cuộc nội chiến vẫn tiếp diễn.

Quân miền Nam lúc này chỉ còn hai nơi: Binh đoàn Bắc Viriginia của tướng Lee đang bị vây tại Petersburg và quân của Johnston tại Bắc Carolina. Trong khi đó lực lượng quân miền Bắc lên đến 280.000 lính.

4 tháng 3 - Tổng thống Lincoln tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ thứ 2.

25 tháng 3 - Tướng Lee kéo quân từ Petersburg ra đánh phá vòng vây nhưng chỉ 4 tiếng sau cuộc công kích bị phá vỡ.

1 tháng 4 - Sheridan đánh tan quân của George Pickett trong trận Five Forks, tiêu diệt cánh trái quân miền Nam tại Petersburg. Hôm sau, 2 tháng 4, tướng Grant tấn công Petersburg, phá từng tuyến phòng thủ của Lee. Tướng miền Nam A.P. Hill bị giết. Lee bỏ Petersburg, bắt đầu Chiến dịch Appomattox rút chạy theo hướng tây nam. Nhiều vụ đốt phá và cướp bóc xảy ra. Hôm sau cờ Liên bang Hoa Kỳ được kéo lên tại thủ phủ Richmond của miền Nam.

4 tháng 4 - Lincoln tham quan Richmond và vào xem văn phòng của Jefferson Davis tại Toà Bạch Ốc của Liên minh miền Nam.

9 tháng 4 - Tại làng Appomattox Court House, Virginia, tướng miền Nam Robert E. Lee ký giấy đầu hàng tướng miền Bắc Ulysses S. Grant. Grant cho phép hàng quân được tiếp tục giữ súng tay bên hông, và cho giữ lừa ngựa. Tướng Lee khuyên nhủ quân sĩ của mình: "Sau 4 năm chiến đấu khó khăn, với sự can đảm và ngoan cường chưa từng thấy, Binh đoàn Bắc Virginia bị bắt buộc phải nhượng bộ một lực lượng và hậu thuẫn quá to lớn".

10 tháng 4 - Cuộc liên hoan chiến thắng bắt đầu tại Washington.

14 tháng 4 - Cờ Hoa Kỳ được kéo lên long trọng tại đồn Sumter nơi cuộc nội chiến bắt đầu 4 năm trước. Tối hôm đó, tổng thống Lincoln cùng vợ là bà Mary đi xem vở kịch "Người bà con Mỹ của chúng ta" tại Ford's Theater. Lúc 10:30 tối, trong phần 3 của vở kịch, John Wilkes Booth thò súng ngắn bắn vào đầu Lincoln. Ông bất tỉnh và chết vào lúc 7 giờ 22 phút sáng hôm sau.

15 tháng 4 - Phó tổng thống Andrew Johnson lên thay làm tổng thống.

18 tháng 4 - Tướng miền Nam Joseph Johnston đầu hàng tướng Sherman tại Durham thuộc Bắc Carolina.

13 tháng 5 - Trận Palmito Ranch là trận đánh sau cùng của cuộc Nội chiến.

Hậu quả

Kết quả
Toàn thể người nô lệ tại các tiểu bang miền Nam được thả tự do. Nô lệ tại các tiểu bang ranh giới, kể cả Washington, D.C., được trả tự do vào mùa xuân năm 1865. Khoảng 4 triệu người nô lệ được phóng thích.

Khoảng 970.000 người bị tử thương, gần 3% tổng số dân Mỹ - trong đó 620.000 là binh sĩ chết trận hay vì bệnh tật. Số binh sĩ tử trận trong Nội chiến Hoa Kỳ cao hơn tổng số lính chết trong những chiến cuộc khác của quân Hoa Kỳ. Ngày nay người ta vẫn còn tranh cãi về nguyên nhân và tên gọi cuộc chiến đẫm máu này. Căn cứ theo thống kê dân số năm 1860, 8% người nam da trắng Mỹ tuổi từ 13 đến 43 chết trong cuộc nội chiến (6% miền Bắc và 18% miền Nam).

Về chiến phí, Liên bang miền Nam đã tiêu tốn 23 tỷ USD, còn chính phủ miền Bắc tiêu tốn 68 tỷ USD (tính theo thời giá năm 2020). Tổng cộng, nước Mỹ đã tốn tới 91 tỷ USD chiến phí Chiến phí này chỉ bao gồm chi phí trực tiếp cho quân đội, chưa bao gồm tổn thất về kinh tế, thương mại, cơ sở hạ tầng do chiến tranh gây ra.

Sau khi chiến cuộc kết thúc, người ta vẫn tranh cãi vấn đề quân miền Nam có cơ hội chiến thắng hay không. Nhiều học giả cho rằng miền Bắc mạnh hơn quá nhiều và quân miền Nam không bao giờ có hy vọng chiến thắng, chỉ đánh để đình hoãn thất bại. Trong phim tài liệu về Nội chiến Hoa Kỳ của Ken Burns, sử gia Shelby Foote tổng kết: "Tôi nghĩ miền Bắc đánh trận chấp một tay sau lưng. Nhỡ khi miền Nam thắng nhiều trận, nhiều hơn nữa, thì miền Bắc sẽ lôi tiếp tay sau lưng ra mà đánh. Tôi không nghĩ miền Nam có cơ hội nào thắng được cuộc chiến." Lực lượng miền Nam cố gắng giữ độc lập bằng cách chờ cho Lincoln hết nhiệm kỳ. Nhưng sau khi Sherman phá được Atlanta, Lincoln thắng cử lần thứ nhì thì hy vọng chiến thắng chính trị của miền Nam tan biến. Lincoln đoạt nhiều thắng lợi lớn, được thêm ủng hộ từ các tiểu bang ranh giới, từ phe chủ chiến trong Đảng Dân chủ, từ các nô lệ được giải phóng và từ các nước ngoài như Anh và Pháp. Lincoln đánh bại McClellan và Đảng Dân chủ, đồng thời dập tắt nhóm chủ hòa Copperheads . Ngoài ra, Lincoln có tướng tài như Grant và Sherman, sẵn sàng đẩy hết quân lực hùng hậu, không sợ tốn lính. Những vị tướng không sợ đổ máu đã đem lại chiến thắng. Đến cuối năm 1864 mọi hy vọng chiến thắng của miền Nam đều tan biến.

Theo James McPherson thì miền Bắc nhờ có lực lượng hùng hậu, tài nguyên nhiều nên khả năng chiến thắng cao hơn, nhưng không thể gọi là "tất thắng" được. Trong nhiều chiến tranh khác, phe ít lính, thiếu súng đạn vẫn có thể thắng (như Chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ hoặc cuộc chiến của Mỹ ở Việt Nam). Quân miền Nam đáng lý không nên tấn công miền Bắc mà chỉ nên phòng thủ kéo dài cuộc chiến, dùng chiến lược tiêu hao làm hao mòn tinh thần chiến đấu của đối phương. Quân miền Bắc phải tấn công, chiếm giữ và kiểm soát một lãnh thổ quá to lớn, sẽ bị tốn thất rất nhiều về người và của. Khi dân miền Bắc thấy rằng cái giá của cuộc chiến là quá đắt, họ sẽ muốn đình chiến và khi đó miền Nam có thể tách ra độc lập

Giai đoạn hậu chiến

Các vụ ám sát trả thù
Các lễ hội ăn mừng thắng lợi ở miền Bắc bắt đầu từ ngày 10/4, nhưng chỉ diễn ra một thời gian ngắn thì đột nhiên chấm dứt với sự kiện tổng thống Abraham Lincoln bị ám sát ngày 14-4-1865 khi ông đang tham dự một buổi lễ mừng chiến thắng tại một rạp hát. Kẻ ám sát là John Wilkes Booth, là gián điệp của Hợp bang miền Nam Ba đồng phạm của Booth là Lewis Powell, David Herold được giao nhiệm vụ giết Bộ trưởng Ngoại giao William H. Seward, và George Atzerodt được giao nhiệm vụ giết Phó Tổng thống Andrew Johnson. Tuy nhiên, Seward chỉ bị thương nhẹ, trong khi Phó Tổng thống đã chạy thoát được.

Kể cả sau khi đã chính thức kết thúc, máu vẫn tiếp tục đổ xuống do sự trả thù. Andrew Johnson của tiểu bang Tennessee lên kế nhiệm.

Trấn áp tàn dư của Hợp bang miền Nam
Đối với tù binh của quân đội miền Nam, tuy không có ai bị xử tử, song tất cả phải trải qua giam giữ trong các trại tù binh cho tới khi một đạo luật ân xá được thông qua vào tháng 5/1866. Tuy nhiên, phải thêm 6 năm sau đó, những tù binh này mới được trao lại quyền công dân theo đạo luật năm 1872, tuy nhiên luật ân xá này không áp dụng với 500 chỉ huy quân sự cao cấp của Hợp bang miền Nam

Giới lãnh đạo miền Bắc đồng ý rằng chiến thắng thực sự không thể dừng lại khi chiến cuộc chấm dứt mà phải tiếp tục cho đến khi đạt được hai mục đích: một là dập tắt hoàn toàn các chính quyền ly khai, hai là giải thể hoàn toàn hệ thống nô lệ dưới mọi hình thức. Tuy vậy, giữa các chính giới lại có nhiều quan điểm khác nhau về phương cách thực hiện hai mục đích này. Họ cũng tranh cãi gay go về vai trò của miền Bắc trong cuộc kiểm soát miền Nam sau cuộc chiến, và làm thế nào cho miền Nam kết hợp trở lại với Chính phủ liên bang. Nhóm cấp tiến trong đảng Cộng hòa đang kiểm soát Nghị viện như Thaddeus Stevens, Charles Summer và Benjamin Wade, chủ trương phải nhanh chóng triệt hạ giới chủ nô, tiêu diệt những mầm mống chống đối còn sót lại ở miền Nam và muốn các định chế của miền Nam phải được thay đổi cấp tốc.

Andrew Johnson và nghị viện miền Bắc tiến hành mở rộng quyền dân sự cho người da đen, đồng thời ngăn cấm những thành viên của Hợp bang miền Nam giành lại quyền lực. Họ phái quân đội tới miền Nam để ngăn chặn những người da trắng từng chống đối Liên bang đăng ký hoặc tham gia bầu cử. Việc triển khai quân đội là biện pháp chính yếu để thiết lập chính quyền mới ở các bang miền Nam, cũng như dùng vũ lực đàn áp những cử tri da trắng và da đen chống lại Liên bang. Việc này gây căm phẫn cho người da trắng miền Nam, dẫn rới sự ra đời phong trào Ku Klux Klan (3K) và nhiều nhóm theo chủ nghĩa phân biệt chủng tộc.

Vào năm 1870, sự hỗn loạn do tàn dư của quân miền Nam gây ra tăng mạnh, dẫn tới việc thông qua các Đạo luật Cưỡng chế năm 1870 và 1871 trừng phạt nghiêm khắc những đối tượng âm mưu tước đoạt những quyền dân sự của người nô lệ da đen vừa được giải phóng. Tuy nhiên, các nỗ lực trấn áp không đủ mạnh, người da trắng các bang miền Nam bắt đầu bầu các chính khách có tư tưởng phân biệt chủng tộc vào các chức vụ, và ngầm hăm dọa người da đen đi bỏ phiếu hay cố gắng nắm giữ các chức vụ quản lý nhà nước.

Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1876, Rutherford B. Hayes đã hứa rút quân đội liên bang đồn trú tại miền Nam như một sự mặc cả để giành chiến thắng. Vào năm 1877, Hayes đã thực thi lời hứa của mình, đây là sự ngầm từ bỏ trách nhiệm của chính phủ liên bang nhằm thi hành các quyền dân sự của người da đen. 25 năm sau đó, các bang miền Nam đã đề ra rất nhiều các đạo luật mang nặng sự phân biệt chủng tộc, khiến người da đen tuy thoát kiếp nô lệ nhưng vẫn phải đối diện với đời sống khó khăn, cực khổ bởi sự kì thị và phân biệt đối xử bởi người da trắng cho đến tận cuối thế kỷ 20.

Sự trả thù của Ku Klux Klan

Sáu cựu chiến binh miền Nam từ Pulaski, Tennessee đã tạo ra tổ chức Ku Klux Klan vào 24 tháng 12 năm 1865, trong quá trình tái thiết của miền Nam sau cuộc Nội chiến. Nhóm này được biết đến trong một thời gian ngắn là "Ku Klux Klan".

Các nhà sử học thường phân loại các KKK như là một phần của cuộc trả thù bạo lực sau Nội chiến, không chỉ vì số lượng cao thành viên là các cựu chiến binh miền Nam, mà còn vì nỗ lực của KKK để kiểm soát xã hội bằng cách sử dụng các phương tiện phi pháp để khôi phục uy quyền tối cao của người da trắng. Trong năm 1866, Thống đốc Mississippi William L. Sharkey báo cáo rằng sự hỗn loạn, thiếu kiểm soát, và vô luật pháp đã trở nên tràn lan; ở một số bang, các nhóm vũ trang của lính miền Nam lang thang đã sử dụng bạo lực công khai chống lại người da đen. Họ đốt nhà, tấn công và giết người da đen, để lại cơ thể của họ trên đường.

Trong một cuộc phỏng vấn báo chí năm 1868, Bedford Forrest đã tuyên bố hùng hồn rằng Klan là một tổ chức rộng lớn trải khắp Liên bang, với hơn 550.000 hội viên và rằng ông ta không phải là hội viên của Klan, mà ông chỉ bày tỏ sự ủng hộ đối với sứ mệnh của họ và chung sức cùng cộng tác với họ để hoàn thành sứ mệnh đó mà thôi. Và chính ông có thể tập hợp được 4 vạn hội viên Klan mà chỉ cần báo trước 5 ngày.

KKK đã tiến hành một chiến dịch khủng bố chết chóc để ngăn chặn quyền được bầu cử của người da đen. Hơn 2.000 người đã thiệt mạng hoặc bị thương chỉ riêng ở Louisiana trong vòng một vài tuần trước cuộc bầu cử Tổng thống tháng 11 năm 1868. KKK cũng đã giết hoặc làm bị thương hơn 200 đảng viên Cộng hòa da đen. Hoạt động của KKK đến năm 1871 mới cơ bản bị trấn áp.

Nạn phân biệt chủng tộc và sự chia rẽ tiếp diễn
Cuộc tái thiết đất nước Hoa Kỳ sau cuộc nội chiến kéo dài cho đến năm 1877 (Thỏa ước 1877). Điều này dẫn tới gồm nhiều đợt thay đổi phức tạp trong chính sách từ liên bang đến tiểu bang. Ba điều được thay đổi trong Hiến pháp Hoa Kỳ: điều XIII (giải thể nô lệ), điều XIV (chính phủ liên bang có nhiệm vụ bảo vệ công lý cho mọi công dân bất kể sắc tộc) và điều XV (xóa bỏ kỳ thị chủng tộc trong việc bỏ phiếu bầu cử). Tuy nhiên, cuộc bầu cử năm 1876 diễn ra không suôn sẻ, các bang miền Nam bất mãn với chính phủ miền Bắc nổi dậy đòi lại quyền lực, thường là bằng bạo lực.

Cuộc chiến tranh đẫm máu đã dẫn tới thành quả là người da đen khỏi khỏi kiếp nô lệ, đây là thành quả to lớn nhất của cuộc chiến. Khi Tu chính án thứ Mười ba của Hiến pháp Hoa Kỳ được thông qua năm 1865, tất cả nô lệ da đen được trả tự do. Nhưng người da đen vẫn không được trao quyền bình đẳng như người da trắng. Nạn kỳ thị chủng tộc tại Hoa Kỳ vẫn tiếp tục kéo dài, người da đen vẫn phải sống trong nghèo túng, thất học và bị coi là "công dân hạng hai". Chẳng bao lâu sau khi Lincoln bị ám sát, các bang miền Nam mà người da trắng mới giành lại quyền lực cho áp đặt những điều luật hạn chế quyền bầu cử để gạt bỏ người da đen khỏi các cuộc bầu cử. Trước đây Chính phủ liên bang miền Bắc đã ủng hộ những hình phạt tàn nhẫn chống lại các thủ lĩnh da trắng miền Nam, nhưng sau đó, vì những tính toán chính trị, họ lại làm ngơ cho những điều luật phân biệt chủng tộc chống người da đen.

Trong thời kỳ Tái thiết, người Mỹ gốc Phi ở miền Nam giành được quyền bầu cử và nắm giữ các chức vụ công, cũng như hưởng được một số quyền dân sự mà trước đây họ bị khước từ. Thế nhưng, khi Thời kỳ Tái thiết chấm dứt vào năm 1877, giới chủ đất miền Nam áp đặt một thể chế mới nhằm tước bỏ quyền công dân của người da đen và theo đuổi chủ trương phân biệt chủng tộc, từ đó bùng phát làn sóng khủng bố và áp bức, thể hiện qua các hình thức như xử tử bởi đám đông bạo hành mà không cần xét xử (lynching) và bạo hành trong đêm.

Trong thập niên cuối của thế kỷ 19 ở Hoa Kỳ, các luật lệ kỳ thị và các cuộc bạo hành chủng tộc nhắm vào người Mỹ gốc Phi bắt đầu nở rộ. Giới cầm quyền được bầu cử, bổ nhiệm hoặc tuyển dụng bởi công dân da trắng khởi sự ban hành hoặc đỡ đầu các biện pháp kỳ thị, nhất là ở các tiểu bang Texas, Louisiana, Mississippi, Alabama, Georgia, Florida, Nam Carolina, Bắc Carolina, Virginia, Arkansas, Tennessee, Oklahoma và Kansas.

Có bốn đạo luật mang tính kỳ thị hoặc cho phép kỳ thị chống lại người Mỹ gốc Phi được tán thành bởi phán quyết của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ trong vụ án Plessy vs. Ferguson năm 1896 – cho phép chính quyền địa phương áp chế hoặc tước bỏ quyền bầu cử của người da đen tại các tiểu bang, khước từ các quyền của người da đen, công nhận việc phân biệt đối xử với người da đen tại các cơ sở giáo dục công lập, bệnh viện, giao thông và tuyển dụng việc làm, bao che các hành vi bạo lực cá nhân hay tập thể nhắm vào người da đen. Mặc dù sự kỳ thị hiện hữu trên toàn quốc, hệ thống phân biệt chủng tộc trong các lĩnh vực luật pháp, kinh tế, xã hội và các chuỗi bạo động chống lại người Mỹ gốc Phi ở các tiểu bang miền nam được biết đến nhiều nhất dưới tên "Đạo luật Jim Crow". Luật Jim Crow ở các bang miền Nam công khai xác nhận sự phân biệt chủng tộc ở các trường công, cấm hoặc hạn chế người da đen vào nhiều khu vực công cộng như quán ăn, công viên và khách sạn; phủ nhận quyền của phần lớn người da đen được đi bỏ phiếu bằng việc đánh các loại thuế thân và thực hiện các cuộc kiểm tra tình trạng biết đọc biết viết một cách tùy tiện.

Một số nhà sử học phê phán Công cuộc Tái thiết sau khi nội chiến kết thúc là một thất bại của nước Mỹ, với xung đột chính trị, tham nhũng và thụt lùi trong việc bảo vệ người da đen. Công cuộc Tái thiết đã không đạt được những mục tiêu cao cả đề ra mà nước Mỹ còn rơi vào tình trạng phân biệt chủng tộc nguy hiểm. Nô lệ đã có tự do nhưng miền Bắc hoàn toàn không đáp ứng được nhu cầu kinh tế của họ. Cục Phụ trách Nô lệ được giải phóng không có khả năng đem lại cơ hội về kinh tế và chính trị cho người nô lệ được trả tự do. Quân đội liên bang đồn trú thậm chí không bảo vệ người da đen trước bạo lực và đe dọa. Điều này chỉ thay đổi cho đến khi phong trào dân quyền bùng nổ vào thập niên 1960, khi người da đen đoàn kết lại để gây sức ép chính trị đòi quyền bình đẳng. Bên cạnh đó, tâm lý nghi kỵ với các chính khách miền Nam vẫn dai dẳng, và phải 100 năm sau, nước Mỹ mới có một tổng thống xuất thân từ miền Nam là Lyndon Johnson (nắm quyền giai đoạn 1963-1969).

Phim có bối cảnh cuộc Nội chiến Mỹ
Bối cảnh cuộc Nội chiến Mỹ được khai thác rất nhiều trong điện ảnh Hollywood. Đây là một số tác phẩm tiêu biểu, được các nhà phê bình điện ảnh đánh giá cao:
 Gone with the wind - 1939 - Phim tình cảm xã hội Mỹ thời nội chiến. Vivien Leigh Clark Gable
 Glory - 1989 - Phim về trung tá Shaw và quân đoàn da đen 54 Massachusetts
 The Blue and the Gray - 1982 - Phim hai tập. Gregory Peck
 Love me tender - 1956 - Phim tình càm xã hội Mỹ thời nội chiến. Elvis Presley, Richard Egan
 The Good, the Bad and the Ugly (1966): Phim lấy bối cảnh cuộc Nội chiến Mỹ, với ba người đàn ông đều theo đuổi một mục đích là đi tìm một kho vàng của quân đội được chôn dưới một ngôi mộ. Phim được đánh giá là 1 trong 250 phim hay nhất mọi thời đại, cũng là 1 trong 3 tác phẩm xuất sắc nhất của thể loại Viễn Tây (Western), thường được gọi là Dollar trilogy, cùng với 2 phim khác: A Fistful of Dollars (1964), For a Few Dollars More (1965). Cả ba phim đều có diễn viên Clint Eastwood thủ vai chính (The man with no name).
 Seraphim Falls (2006): Phim kể về cuộc săn đuổi kẻ thù của một đại tá sau khi nội chiến Mỹ kết thúc. Phim do 2 diễn viên Liam Neeson và Pierce Brosnan thủ vai chính.

Phim tài liệu
Bối cảnh Nội chiến Mỹ luôn là trung tâm của các phim tài liệu về lịch sử nước Mỹ. Đây là một số phim tiêu biểu:
 Civil War của Ken Burns – phim của PBS
 The Men Who Built America (2012): Phim tài liệu dài 4 tập kể về công cuộc tái thiết nước Mỹ trong vòng 50 năm, từ sau nội chiến (1865) đến thời điểm vụ kiện chống tư bản độc quyền của tổng thống Theodore Roosevelt, và sự hùng mạnh của nước Mỹ trước cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất. Bối cảnh mở màng phim là quang cảnh điêu tàn của nước Mỹ sau cuộc nội chiến và vụ ám sát tổng thống Abraham Lincoln.

Xem thêm
 Carpetbagger
 Danh sách các trận đánh trong Nội chiến Hoa Kỳ theo thứ tự thời gian.

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích nguồn

Liên kết ngoài

 Diễn tiến Nội chiến Mỹ
 Trang web sưu tập dữ liệu về Nội chiến Mỹ
 Hình ảnh từ Thư Viện Quốc hội Hoa Kỳ
 Bản đồ Nội chiến  - trang web của Trường Võ bị West Point

Lịch sử Hoa Kỳ
Chiến tranh liên quan tới Hoa Kỳ
Xung đột thập niên 1860
Xung đột thế kỷ 19
Xung đột năm 1861
Xung đột năm 1862
Xung đột năm 1863
Xung đột năm 1864
Xung đột năm 1865


title: Cassida pusilla

text:
Cassida pusilla là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Waltl miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

Cassida


title: 24046 Malovany

text:
24046 Malovany (1999 TX3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 10 năm 1999 bởi L. Šarounová ở Đài thiên văn Ondřejov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 24046 Malovany

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999