title: Kinh tế México

text:
Kinh tế Mexico là một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới, đứng thứ 15 trên thế giới. Kể từ cuộc khủng hoảng 1994, chính phủ México đã có những cải cách đáng kể về nền tảng kinh tế vĩ mô. México đã không chịu tác động nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng Nam Mỹ 2002, và đã duy trì tích cực mặc dù thấp tỷ lệ tăng trưởng sau một thời gian ngắn trì trệ trong năm 2001. Moody's (trong tháng 3 2000) và Fitch IBCA (trong tháng 1 2002) đã chấm điểm đầu tư cho những khoản nợ chính phủ của México. Mặc dù có sự ổn định kinh tế vĩ mô chưa từng có trước đó, khiến cho lạm phát và lãi suất giảm xuống mức thấp kỷ lục trong khi thu nhập bình quân đầu người tăng lên, nhưng vẫn còn chênh lệch rất lớn giữa dân sống ở thành thị với dân ở nông thôn, giữa các tiểu bang phía bắc với phía nam, người giàu và người nghèo. Hiện nay chính phủ đang phải đối mặt với một số thách thức, bao gồm việc nâng cấp cơ sở hạ tầng, hiện đại hóa các hệ thống thuế và luật lao động, và giảm bất bình đẳng thu nhập.

Các ngành công nghiệp hiện đại và lĩnh vực dịch vụ phát triển nhanh, và quyền sở hữu tư nhân ngày càng được tôn trọng. Gần đây chính phủ đã tăng cạnh tranh trên thị trường dịch vụ cảng biển, đường sắt, viễn thông, cung cấp điện, khí đốt tự nhiên, phân phối, sân bay, với mục đích nâng cấp cơ sở hạ tầng. Vì là một nền kinh tế theo định hướng xuất khẩu, nên hơn 90% thương mại của México được thực hiện trong khuôn khổ của các hiệp định thương mại tự do (FTA) với hơn 40 quốc gia, bao gồm cả với Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Israel, và nhiều nước Trung Mỹ và Nam Mỹ. FTA mang lại nhiều lợi ích nhất cho México là Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) được ký kết với chính phủ của Hoa Kỳ, Canada vào năm 1992 và có hiệu lực từ năm 1994. Trong năm 2006, thương mại México với hai đối tác của miền Bắc chiếm gần 90% của xuất khẩu và 55% số hàng nhập khẩu. Gần đây, Quốc hội Mexico đã thông qua các chương trình cải cách quan trọng về thuế, trợ cấp và tư pháp, cải cách về ngành công nghiệp dầu mỏ hiện đang được thảo luận. Theo Forbes Global danh sách 2000 công ty lớn nhất thế giới trong năm 2008, México đã có 16 công ty trong danh sách.

Lịch sử

Sau 5 thập kỷ rối loạn chính trị kể từ khi giành được độc lập, 4 chính quyền liên tục của tổng thống Porfirio Díaz trong suốt 1/4 thế kỷ cuối cùng của thế kỷ 19 vẫn đã làm cho kinh tế México tăng trưởng mạnh mẽ. Kinh tế tăng trưởng được là nhờ đầu tư nước ngoài và người nhập cư Châu Âu, sự phát triển mạng lưới đường sắt hiệu quả và khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước. Năm 1900, GDP bình quân đầu người của México tương đương với của Argentina và Uruguay, gấp gần ba lần của Brasil và Venezuela. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm thời kỳ 1876-1910 đạt 3,3%. Sự đàn áp và gian lận chính trị, sự bất bình đẳng tăng lên cực độ do hệ thống phân phối đất đai latifundios trong đó những đồn điền rộng lớn thuộc sở hữu của một số ít người, nhưng được canh tác bởi hàng triệu người nông dân chỉ được trả lương không xứng đáng và sống trong điều kiện tồi tàn, đã dẫn tới cuộc Cách mạng México (1910-1917), một cuộc xung đột vũ trang dẫn tới sự thay đổi mạnh mẽ về chính trị, xã hội, văn hoá và cơ cấu kinh tế trong thế kỷ 20 theo hướng dân chủ xã hội. Tuy nhiên, cuộc nội chiến đã để lại hậu quả nặng nề về kinh tế và dân số. Việc tái thiết đất nước đã diễn ra trong các thập kỷ tiếp theo.

Thời kỳ 1930-1970 được các sử gia kinh tế gọi là "Thần kỳ Mexico". Đây là thời kỳ mà tăng trưởng kinh tế dựa vào chiến lược công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu. Các ngành công nghiệp trong nước được bảo hộ và thúc đẩy. Với chiến lược công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu, México đã có sự bùng nổ kinh tế, các ngành công nghiệp của nước này nhanh chóng mở rộng sản xuất. Thay đổi quan trọng trong cơ cấu kinh tế bao gồm phân phối miễn phí đất cho nông dân theo khái niệm ejido, quốc hữu hóa dầu mỏ và các công ty đường sắt, việc giới thiệu các quyền lợi xã hội vào hiến pháp, sự ra đời của công đoàn lớn và nhiều ảnh hưởng, và nâng cấp cơ sở hạ tầng. Trong khi dân số tăng gấp đôi từ năm 1940 đến năm 1970, GDP bình quân đầu người tăng lên sáu lần.

Chiến lược công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu đã phát huy hiệu quả cực điểm vào những năm 1960. Trong những năm 1970, các chính quyền của Echeverría và López Portillo đã cố gắng đưa các nội dung phát triển xã hội vào chương trình nghị sự của mình. Điều này đã làm tăng chi ngân sách nhà nước. Nhờ việc phát hiện các mỏ dầu lớn vào lúc giá dầu tăng cao và lãi suất quốc tế lại xuống thấp - thậm chí xuống mức âm - chính phủ đã quyết định đi vay trên các thị trường vốn quốc tế để đầu tư vào các công ty dầu mỏ quốc doanh, với hy vọng sẽ tạo ra nguồn thu nhập lâu dài để thúc đẩy phúc lợi xã hội. Thực tế, cách làm này đã cho phép tăng đáng kể chi tiêu công cộng, và tổng thống López Portillo đã tuyên bố rằng đã đến để học cách "quản lý sự thịnh vượng". México đã mạnh tay mở rộng việc sản xuất dầu mỏ, biến họ trở thành nước sản xuất và xuất khẩu dầu mỏ lớn thứ tư trên thế giới.

Trong giai đoạn 1981-1982, thế giới đã có những thay đổi đột ngột: giá dầu mỏ giảm do sản xuất thừa và lãi suất tăng. Năm 1982, tổng thống López Portillo ngay trước khi kết thúc nhiệm kỳ của mình, đã quyết định ngưng thanh toán nợ nước ngoài, phá giá đồng peso và quốc hữu hóa hệ thống ngân hàng, cùng với nhiều ngành công nghiệp khác đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi cuộc khủng hoảng, nhất là ngành luyện thép. Trong khi chiến lược thay thế nhập khẩu đã tạo ra một thời đại công nghiệp hóa trong những thập kỷ trước, thì trong những năm 1980 việc bảo hộ các ngành công nghiệp trong nước suốt một thời gian dài đã tạo ra một khu vực công nghiệp kém cạnh tranh và năng suất thấp.

Tổng thống de la Madrid là người đầu tiên trong hàng loạt các tổng thống bắt đầu triển khai thực hiện cải cách theo đường lối của chủ nghĩa tự do mới. Sau cuộc khủng hoảng năm 1982, những người cho vay không còn muốn quay lại México, và để củng cố cán cân vãng lai, chính phủ cực chẳng đã đành phá giá tiền tệ, dẫn tới nạn lạm phát chưa từng thấy, mà mức lạm phát cao lịch sử là vào năm 1987 tới 159,7%.

Bước đi đầu tiên trong quá trình tự do hoá thương mại là việc México ký Hiệp ước chung về thuế quan và mậu dịch (GATT) vào năm 1986. Trong suốt nhiệm kỳ tổng thống Salinas, nhiều doanh nghiệp nhà nước đã được tư nhân hóa. Năm 1992, Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ đã được ký giữa Hoa Kỳ, Canada và México, và sau đó ký thêm hai lần bổ sung thêm về các tiêu chuẩn về môi trường và lao động. Hiệp định có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1994. Salinas cũng đã áp dụng việc kiểm soát chặt chẽ giá cả và tăng lương tối thiểu từng mức nhỏ qua đàm phán với công đoàn lao động nhằm mục đích kiềm chế lạm phát. Mặc dù thành công trong việc giảm lạm phát, nhưng chiến lực của ông đã dẫn tới tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân chỉ đạt 2,8% một năm. Hơn nữa, do chính sách cố định tỷ giá, đồng peso trở nên bị định giá quá cao, trong khi chi tiêu tiêu dùng tăng lên, khiến cho thâm hụt tài khoản vãng lai lên đến 7% GDP vào năm 1994. Thâm hụt được bù đắp bằng thu từ phát hành tesobonos một loại công cụ nợ được bảo hiểm thanh toán bằng đô la Mỹ. Cuộc nổi loạn Chiapas, vụ ám sát ứng cử viên tổng thống của đảng cầm quyền, Luis Donaldo Colosio và ám sát Tổng bí thư của Đảng và anh em của trợ lý-Tổng chưởng lý José Francisco Ruiz Massieu trong năm 1994, đã làm bất an nhà đầu tư. Họ ồ ạt bán tháo tesobonos, khiến cho Ngân hàng Mexico cạn kiệt dự trữ ngoại hối, trong khi đó đầu tư gián tiếp, chiếm đến 90% tổng số vốn đầu tư chảy vào México, đã đi ra khỏi đất nước nhanh cũng như khi chúng đã đi vào. Tình hình buộc chính quyền mới của Zedillo buộc phải từ bỏ việc cố định tỷ giá. Giá trị đồng peso đã bị mất giá và đất nước đã lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế trong tháng 12 năm 1994. Sự phát triển vượt bậc trong xuất khẩu, cũng như gói cứu trợ quốc tế thực hiện bởi tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton, đã giúp làm nhẹ bớt cho cuộc khủng hoảng. Trong chưa đầy 18 tháng, nền kinh tế đã được phát triển trở lại, và tỷ lệ tăng trưởng trung bình hàng năm 5,1% vào giữa những năm 1995 và 2000.

Tổng thống Zedillo và tổng thống Fox tiếp tục đường lối tự do hoá thương mại và trong thời gian họ cầm quyền, México đã ký kết một số FTA với các nước Mỹ Latinh và các nước Châu Âu, Nhật Bản và Israel, và cả hai ông đều cố gắng để duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô. Vì vậy, México đã trở thành một trong những nền kinh tế mở cửa lớn nhất thế giới về mặt thương mại, và nền kinh tế chuyển dịch cơ bản theo hướng phù hợp. Tổng giao dịch thương mại với Hoa Kỳ và Canada tăng gấp ba lần, và tổng số xuất khẩu và nhập khẩu gần như tăng gấp bốn lần vào giữa những năm 1991 và 2003. Bản chất của đầu tư nước ngoài cũng đã thay đổi từ gián tiếp sang đến trực tiếp (FDI).

Các chỉ số kinh tế vĩ mô, tài chính và phúc lợi

Nghèo đói
Sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1994-1995, 50% dân số rơi vào nghèo đói. Tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của xuất khẩu có được nhờ NAFTA và các thỏa thuận thương mại, và tái cơ cấu tài chính vĩ mô của chính quyền Zedillo và chính quyền Fox đã làm giảm đáng kể tỷ lệ hộ nghèo: Theo Ngân hàng Thế giới, nghèo đói đã giảm từ 24,2% năm 2000 xuống còn 17,6% trong năm 2004. Đặc biệt, trong các cộng đồng nông thôn tỷ lệ nghèo giảm từ 42% xuống còn 27,9% trong giai đoạn 2000-2004, trong khi tỷ lệ nghèo ở khu vực thành thị vẫn dậm chân ở mức 12%. Theo Ngân hàng Thế giới, trong năm 2004, 17,6% dân số của México sống ở mức rất nghèo, trong khi 21% sống ở mức nghèo vừa phải. Mặt khác, theo CIA Factbook, 13,8% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, nếu đo bằng việc sử dụng thực phẩm để xác định nghèo đói.

Kiều hối
Kiều hối - các khoản tiền do những người Mexico sống ở nước ngoài, chủ yếu là ở Hoa Kỳ, chuyển về cho gia đình họ ở Mexico - là một nguồn tài chính quan trọng đối với phát triển kinh tế của nước này. Khoản tài chính này lên tới 18 tỷ Đô la Mỹ trong năm 2005. Vào năm 2004, kiều hối đã trở thành nguồn thu từ nước ngoài lớn thứ hai sau xuất khẩu dầu thô, gần tương đương với vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và lớn hơn doanh thu từ du lịch; và chiếm khoảng 2,5% GDP của quốc gia.
Tốc độ tăng của kiều hối rất cao: nó đã trở nên nhiều gấp đôi so với mức năm 1997. Số lượng giao dịch kiều hối qua ngân hàng đã vượt quá 41 triệu lượt vào năm 2003, trong đó có 86% được thực hiện bằng cách chuyển giao điện tử.

Chính phủ México, biết rõ vai trò của kiều hối đối với nền kinh tế, đã bắt đầu phát hành một phiên bản nâng cấp của các Matrícula Consular de Alta Seguridad (MACS, High Security Consular Identification), một tài liệu nhận dạng do các lãnh sự quán México ở nước ngoài cấp. Tài liệu này hiện đang được chấp nhận như là một thẻ nhận dạng hợp lệ trong 32 tiểu bang Hoa Kỳ, cũng như các cơ quan, hàng ngàn cảnh sát, hàng trăm khách hàng ở các thành phố và quốc gia, cũng như các cơ sở ngân hàng.

Các bang nhận được nhiều kiều hối nhất trong năm 2004 là Michoacán, Guanajuato, Jalisco, Mexico và Puebla, cùng nhận được 45% tổng số kiều hối trong năm đó. Một số chính quyền tiểu bang, với sự hỗ trợ của chính phủ liên bang, đã triển khai thực hiện các chương trình để sử dụng một phần của kiều hối để chi cho các công trình công cộng. Theo chương trình này, được gọi là Dos por Uno (Hai với một), cứ với mỗi peso thu từ kiều hối, chính phủ liên bang và tiểu bang sẽ đầu tư thêm hai peso để xây dựng cơ sở hạ tầng tại các địa phương.

Kinh tế vùng

Chênh lệch giữa các vùng và bất bình đẳng thu nhập vẫn là một vấn đề ở México. Dù chỉ số phát triển con người (HDI) của tất cả các bang đều cao hơn 0,70 (tức là mức trung bình đến phát triển cao), song các bang miền Bắc và miền Trung có HDI cao hơn so với các bang miền Nam. Nuevo León và thành phố Mexico có HDI tương đương các nước Châu Âu, trong khi đó các bang Oaxaca và Chiapas tương tự như là của Syria hoặc Ai Cập. Tại cấp thành phố, chênh lệch thậm chí là lớn hơn: San Pedro Garza García ở Nuevo León có HDI tương đương của Tây Ban Nha, trong khi đó, Metlatonoc ở Guerrero lại có HDI tương đương của Malawi. Phần lớn các bang có trình độ phát triển cao (cao hơn 0,80) nằm ở miền Bắc (với những trường hợp ngoại lệ của Colima, Jalisco, Aguascalientes, thành phố Mexico, Querétaro, cũng như các tiểu bang miền Đông Nam như Quintana Roo và Campeche). Các tiểu bang kém phát triển (trình độ phát triển trung bình xét theo HDI, cao hơn 0,70) đều ở bờ biển Thái Bình Dương phía Nam (với ngoại lệ là Veracruz).

Xét theo tỷ trọng trong GDP của từng khu vực kinh tế (trong năm 2004), những vùng đóng góp lớn nhất trong nông nghiệp là Jalisco (9,7%), Sinaloa (7,7%) và Veracruz (7,6%); những vùng đóng góp lớn nhất trong sản xuất công nghiệp là thành phố Mexico (15,8%), Bang Mexico (11,8%) và Nuevo León (7,9%); những vùng đóng góp lớn nhất trong các ngành dịch vụ cũng là thành phố Mexico (25,3%), bang México (8,9%) và Nuevo León (7,5%).

Kể từ những năm 1980, nền kinh tế bắt đầu đỡ phân cực hơn; tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm của thành phố Mexico giai đoạn 2003-2004 là nhỏ nhất trong tất cả địa phương, chỉ có 0,23%, với sự sa sút ghê gớm của các lĩnh vực nông nghiệp và công nghiệp. Tuy nhiên, nó vẫn còn chiếm 21,8% trong GDP của cả nước. Các tiểu bang với tốc độ tăng trưởng GDP cao nhất là Quintana Roo (9,04%), Baja California (8,89%), và San Luis Potosí (8,18%). Năm 2000, các đơn vị liên bang có GDP bình quân đầu người cao nhất ở México là thành phố Mexico (17.696 đô la Mỹ), Campeche (13.153 đô la Mỹ) và Nuevo León (13.033 đô la Mỹ); các tiểu bang có GDP bình quân đầu người thấp nhất là Chiapas (3.302 đô la Mỹ), Oaxaca (3.489 đô la Mỹ) và Guerrero (4.112 đô la Mỹ).

Các thành phần của nền kinh tế
Tổng sản phẩm trong nước (GDP) theo sức mua tương đương (PPP) trong năm 2006 ước khoảng 1,134 nghìn tỷ đô la Mỹ, và GDP bình quân đầu người theo PPP đạt mức 10.600 đô la Mỹ. Dịch vụ là khu vực lớn nhất, chiếm 70,5% GDP, sau đó là công nghiệp với 25,7% (ước tính năm 2006). Sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 3,9% GDP (số liệu ước tính năm 2006). Lực lượng lao động México được ước tính là 38 triệu người, trong đó 18% là trong nông nghiệp, 24% trong ngành công nghiệp, và 58% trong các ngành dịch vụ (2003 ước tính).

Nông nghiệp và sản xuất lương thực

Lịch sử

Sau cách mạng, México đã tiến hành cải cách nông nghiệp, căn cứ điều 27 của Hiến pháp. Cải cách đã chuyển giao đất và/hoặc phát ruộng đất miễn phí cho tá điền và các điền chủ nhỏ theo khái niệm về ejido. Chương trình này đã được mở rộng hơn nữa trong thời gian tổng thống Cárdenas cầm quyền trong thời gian những năm 1930 và tiếp tục vào những năm 1960 với các mức độ khác nhau. Các cải cách nông nghiệp tập thể, để đảm bảo người nông dân nhỏ có một phương tiện để họ có thể mưu sinh tồn tại, cũng gây ra hiện tượng sẻ nhỏ đất đai và thiếu vốn đầu tư, bởi vì những thửa ruộng công không thể đem thế chấp để vay. Để nâng cao năng suất lao động và mức sống ở nông thôn, Mexico đã sửa đổi hiến pháp vào năm 1992 để cho phép chuyển nhượng quyền sở hữu đất công cộng cho những nông dân đang canh tác trên đó. Do có thể cho thuê hoặc bán, các trang trại lớn cho phép đem lại tính kinh tế nhờ quy mô có điều kiện được thành lập. Ở một số bang miền Tây Bắc (chủ yếu ở Sinaloa) đã có những trang trại cơ giới hóa lớn. Tuy nhiên, việc tư nhân hoá của ejidos hãy còn tiến hành rất chậm tại các bang miền Trung và miền Nam, nơi mà đa số tiểu nông chỉ sản xuất cho nhu cầu bản thân.

Tính cho đến những năm 1990, Chính phủ khuyến khích sản xuất cơ bản cây trồng (cây chính là corn và hạt cà phê) bằng cách hỗ trợ duy trì và kiểm soát giá cả hàng nhập khẩu thông qua National Company for Popular Subsistence (CONASUPO). Với tự do hoá thương mại, tuy nhiên, CONASUPO đã từng bước đã được giỡ bỏ và hai cơ chế mới đã được triển khai thực hiện: Alianza và Procampo. Alianza cung cấp các khoản thanh toán thu nhập và ưu đãi cho các cơ giới và nâng cao hệ thống thủy lợi. Procampo là thu nhập từ chuyển nhượng tài trợ cho nông dân. Điều này cung cấp các chương trình hỗ trợ cho 3,5 triệu nông dân người sản xuất cơ bản hàng hóa (chủ yếu là ngô), và các đại diện 64% của tất các nông dân, với một khoản thanh toán chuyển khoản thu nhập cố định cho mỗi đơn vị diện tích của đất cắt. Điều này được báo là gia tăng đáng kể trong thời gian tổng thống Fox cầm quyền, chủ yếu để sản xuất ngô trắng để góp phần giảm bớt số lượng hàng nhập khẩu từ Hoa Kỳ. Chương trình này đã thành công, và trong năm 2004, chỉ khoảng 15% là hàng nhập khẩu ngô trắng – nó được sử dụng cho những người tiêu dùng và các loại hình chủ yếu là phát triển ở México – như là trái ngược với 85% loại màu vàng và bắp bị loại bỏ - một trong những thứ để sử dụng cho thức ăn chăn nuôi, và đó là không đủ để sản xuất ở México.

Tầm quan trọng của nông nghiệp đối với kinh tế Mexico
Nông nghiệp đóng góp một tỷ lệ phần trăm nhất định của GDP và được ổn định giảm dần, và bây giờ là phần của những nước phát triển, trong đó nó phát huy một vai trò không nhỏ hơn trong nền kinh tế. Trong năm 2006, sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 3,9% GDP, xuống từ 7% năm 1980, và 25% trong năm 1970. Tuy nhiên, do cấu trúc của các di tích lịch sử ejidos, nông nghiệp vẫn còn sử dụng một lượng lao động tương đối cao, tỷ lệ phần trăm của lực lượng lao động: 18% trong năm 2003, trong đó chủ yếu là phát triển cơ bản cho các cây trồng để duy trì tồn tại, so với 2-5% tại các quốc gia phát triển, trong đó sản xuất là rất cao đã được cơ giới hóa.

Cây trồng
Mặc dù là một vùng nguyên liệu trong thành phần chế độ ăn uống của México, lợi thế so sánh của México trong nông nghiệp là không có trong bắp, nhưng là lại có trong nghề làm vườn, trái cây nhiệt đới, và rau quả. Người thương thuyết của NAFTA mong rằng thông qua tự do hoá và cơ giới nông nghiệp hai phần ba việc sản xuất ngô của México sẽ tự nhiên chuyển từ sản xuất ngô bằng tự nhiên sang dụng cụ làm vườn và các lao động khác - chẳng hạn như các cây trồng hoa quả, hạt, rau quả, cà phê và mía. Trong khi nhờ sử dụng dụng cụ làm vườn mà thương mại đã tăng mạnh tới NAFTA, nó đã không hấp thu thay đổi lao động sản xuất từ bắp (ước tính khoảng 600,000). Hơn nữa, bắp sản xuất vẫn ổn định, đã có (đạt 20 triệu tấn), như là một kết quả của việc hỗ trợ thu nhập cho nông dân, chứng tỏ, hoặc một sự miễn cưỡng để bỏ một truyền thống lâu đời ở México: không chỉ có nông dân trồng ngô cho thiên niên kỷ, ngô originated ở México. Ngay cả ngày hôm nay, México vẫn là quốc gia sản xuất các sản phẩm ngô lớn thứ tư trên thế giới.

Khu vực dành riêng cho khoai tây đã thay đổi nhỏ từ năm 1980 và sản lượng trung bình tăng gần gấp ba lần kể từ năm 1961. Sản xuất đạt tới một kết quả ghi là 1,7 triệu tấn trong năm 2003. Bình quân đầu người tiêu thụ khoai tây ở México đứng ở 17 kg một năm, rất thấp so với ngô đã thu hẹp lại ở mức 400 kg. Trung bình, trang trại khoai tây ở México có diện tích lớn hơn diện tích trồng các loại cây lương thực cơ bản. Sản xuất khoai tây ở México là chủ yếu cho các mục đích thương mại; sản xuất cho các hộ gia đình tiêu thụ là rất nhỏ.

Khoảng 160.000 cỡ nhỏ và trung bình người nông dân trồng mía trong 15 tiểu bang México, hiện tại đang có 57 nhà máy đường xung quanh đất nước. Ngành công nghiệp đường của México có đặc trưng là chi phí sản xuất cao và thiếu vốn đầu tư. México sản xuất đường nhiều hơn mức tiêu thụ.

Công nghiệp

Lĩnh vực công nghiệp cũng như một toàn thể nền kinh tế đã hưởng lợi từ tự do hoá thương mại, trong năm 2000 công nghiệp chiếm gần 90% của tất cả các hàng xuất khẩu.

Ngành công nghiệp ô tô là một trong số các ngành công nghiệp sản xuất quan trọng nhất ở México, có các tiêu chuẩn chất lượng được quốc tế công nhận. Các ngành ô tô ở México khác từ các quốc gia Mỹ Latinh và những quốc gia đang phát triển trong này không có chức năng như là chỉ nhà sản xuất lắp ráp. Các ngành công nghiệp sản xuất có thành phần công nghệ phức tạp và tham gia trong một số nghiên cứu và phát triển các hoạt động. "Ba ông lớn" (General Motors, Ford và Chrysler) đã hoạt động tại México kể từ những năm 1930, trong khi Volkswagen và Nissan đã xây dựng các nhà máy trong những năm 1960. Muộn hơn, Toyota, Honda, BMW, và Mercedes-Benz cũng đã tham gia. Do các yêu cầu cao của các thành phần Bắc Mỹ trong các ngành công nghiệp, nhiều người châu Âu và người châu Á một phần trong các nhà cung cấp đã chuyển đến México: ở Puebla trơ trọi, 70 thành phần cụm công nghiệp bao quanh Volkswagen. Tương đối nhỏ các ngành công nghiệp xe hơi trong nước vẫn còn là đại diện của DINA Camiones S.A. de C.V., hãng mà đã xây dựng cho các xe buýt và xe tải gần nửa thế kỷ và những chiếc xe hơi của công ty xây dựng Mastrettadesign với các chủng loại xe hơi Mastretta MXT.

Một số lớn các ngành công nghiệp của México bao gồm Cemex, tập đoàn xi măng lớn thứ ba trên thế giới; các ngành công nghiệp rượu nước giải khát, lớn trên cả thế giới-bao gồm cả tay chơi nổi tiếng giống như Grupo Modelo; các tập đoàn kinh tế giống như FEMSA, trong đó ngoài sở hữu chỗ làm rượu bia và chuỗi cửa hàng tiện lợi OXXO, cũng là lớn thứ hai trên thế giới Coca-Cola người/chai; Gruma, lớn nhất sản xuất các sản phẩm bột ngô và tortillas trên thế giới; và Grupo Bimbo, Telmex, Televisa, trong số rất nhiều những hãng khác. Trong năm 2005, theo Ngân hàng thế giới, công nghiệp sản xuất công nghệ cao đại diện 19,6% tổng số xuất khẩu.

Maquiladora (các nhà máy Mexico nhập khẩu nguyên vật liệu và sản xuất hàng hoá xuất khẩu) đã trở thành bước ngoặt trong thương mại của México. Điều này ngành đã hưởng lợi từ NAFTA, trong đó thu nhập thực tế trong lĩnh vực Maquiladora đã tăng lên 15,5% từ năm 1994, mặc dù từ nhiều lĩnh vực phi Maquiladora đã phát triển nhanh hơn. Với niềm tin phổ biến, điều này không gây nên được bất ngờ kể từ khi những sản phẩm của Maquiladora có thể nhập vào Hoa Kỳ nhiệm vụ miễn phí từ những năm 1960 thỏa thuận ngành công nghiệp. Các ngành khác hiện nay được hưởng lợi từ các thỏa thuận thương mại tự do, và chia sẻ về xuất khẩu từ các tiểu bang không biên giới đã tăng lên trong 5 năm qua, trong khi chia sẻ về xuất khẩu từ Maquiladora - biên giới tiểu bang đã giảm xuống.

Hiện nay México là nơi tập trung chủ yếu trong việc phát triển ngành công nghiệp hàng không và lắp ráp của máy bay lên thẳng và thân máy bay phản lực nội địa đang diễn ra. Các doanh nghiệp nước ngoài như: MD Helicopters và Bombardier đã chế tạo máy bay lên thẳng và tương đương với thân máy bay phản lực nội địa ở México. Mặc dù ngành công nghiệp máy bay của México hầu hết là thuộc nước ngoài, cũng như là ngành công nghiệp xe hơi, các doanh nghiệp México đã được thành lập như là Aeromarmi, nó tham gia chế tạo những cánh quạt máy bay nhẹ, và Hydra Technologies, trong đó xây dựng những Unmanned Aerial Vehicle như là S4 Ehécatl.

Khi so sánh với Hoa Kỳ hoặc quốc gia ở Tây Âu thì một khu vực lớn hơn kinh tế công nghiệp của México là sản xuất lương thực trong đó bao gồm nhiều lớp học thế giới các công ty nhưng khu vực công nghiệp chưa phát triển. Có những quốc gia mà đã trở thành thương hiệu quốc tế và địa phương Mom và Pop sản xuất nhưng còn trong sản xuất giữa.

Năng lượng và tài nguyên khoáng sản
Tài nguyên khoáng sản là các "nation's property" (i.e. công khai tài sản) theo hiến pháp. Như vậy, năng lượng là lĩnh vực quản lý của chính phủ với mức độ đầu tư tư nhân khác nhau. México là nhà nhà sản xuất dầu mỏ lớn thứ sáu ở trên thế giới, với 3,7 triệu thùng mỗi ngày. Pemex, công ty của nhà nước chịu trách nhiệm quản lý nghiên cứu, khai thác và kinh doanh dầu mỏ, là công ty lớn nhất (dầu mỏ hoặc khác hơn) ở Mỹ Latin, tạo ra $ 86 tỷ đô la Mỹ doanh thu trong một năm, một số tiền lớn hơn GDP của một số lĩnh vực của các quốc gia.

Tuy nhiên, các công ty dầu mỏ bị đánh thuế nặng nề, đó là một nguồn thu đáng kể cho các chính phủ, chiếm gần 62% doanh số bán hàng của công ty. Nếu không có đủ tiền để tiếp tục đầu tư vào tìm kiếm nguồn mới hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng, và đang được bảo vệ theo hiến pháp từ đầu tư tư nhân trong và đầu tư nước ngoài, có dự đoán một số công ty có thể phải đối mặt thể chế sụp đổ. Trong khi các ngành công nghiệp dầu mỏ vẫn còn thích hợp cho ngân sách của chính phủ, tầm quan trọng của nó trong GDP của cả nước và ổn định xuất khẩu đã giảm kể từ những năm 1980. Năm 1980 xuất khẩu dầu mỏ chiếm 61,6% tổng xuất khẩu; năm 2000 nó đã chỉ đạt 7.3%.

Dịch vụ

Tổng quát
Các ngành dịch vụ được ước tính đóng góp vào tài khoản 70,5% trong GDP của đất nước, và sử dụng 58% lao động của dân số hiện tại. Lĩnh vực này bao gồm giao thông vận tải, thương mại, kho bãi, nhà hàng và khách sạn, nghệ thuật và vui chơi giải trí, y tế, giáo dục, tài chính và dịch vụ ngân hàng, viễn thông công cộng cũng như quản lý và bảo vệ. Ngành dịch vụ của México lĩnh vực là thế mạnh, và vào năm 2001 thay thế Brasil như là quốc gia lớn nhất trong ngành dịch vụ của Mỹ Latin trong điều kiện đồng đô la.

Du lịch
Du lịch là một trong những ngành công nghiệp quan trọng nhất ở México. Nó là yếu tố lớn thứ tư của dất nước trao đổi với nước ngoài. México là nước lớn thứ tám trên thế giới về lượng khách du lịch viếng thăm (với hơn 20 triệu khách du lịch trong một năm).

Ngành tài chính

Hệ thống ngân hàng
Theo IMF: México có hệ thống ngân hàng mạnh, trong đó có các ngân hàng tư nhân là có lợi nhuận và tư bản hóa tốt. Ngành tài chính và ngân hàng ngày càng bị thống trị bởi các công ty nước ngoài hoặc bị sáp nhập vào các công ty nước ngoài và các công ty México ngoại trừ các công ty danh tiếng của Banorte. Việc mua lại Banamex, một trong những tổ chức tài chính lâu đời nhất còn sót lại ở México, bởi Citigroup là công ty sáp nhập lớn nhất Hoa Kỳ-México, tại mức $12.5 tỷ đô la Mỹ. Mặc dù vậy, các tổ chức tài chính lớn nhất tại México là Bancomer liên quan đến BBVA của Tây Ban Nha.

Quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng trong ngành tài chính tại México đã phát triển đồng thời với những nỗ lực tự do hoá tài chính và xen thêm nền kinh tế đầy đủ vào thị trường thế giới. Trong thời gian những năm gần đây, có một làn sóng của việc mua lại bởi các cơ sở giáo dục nước ngoài như: Hoa Kỳ đã dựa vào Citigroup, BBVA của Tây Ban Nha và HSBC của Vương quốc Anh. Hiện diện của họ, cùng với một khuôn khổ quy định tốt hơn, đã cho phép hệ thống ngân hàng củaMéxico phục hồi từ năm 1994-1995 việc mất giá của đồng Peso. Cho vay cho cộng đồng và khu vực tư nhân đang gia tăng và như vậy là năng động trong lĩnh vực bảo hiểm, cho thuê và thế chấp. Tuy nhiên, tài khoản tín dụng ngân hàng chỉ chiếm 22% GDP, là mức thấp đáng kể so với 70% ở Chile. Tín dụng cho ngành nông nghiệp đã giảm 45,5% trong sáu năm (từ năm 2001 đến năm 2007), và bây giờ đại diện cho khoảng 1% tổng số cho vay của ngân hàng. Các thể chế quan trọng bao gồm tiền tiết kiệm và cho vay, tín dụng công đoàn, ngân hàng phát triển chính phủ, "non-bank banks", bảo lãnh kho bãi, công ty trái phiếu và trao đổi các doanh nghiệp nước ngoài.

Một làn sóng của việc mua lại đã khiến cho ngành tài chính của México rơi vào trong tay của nước ngoài. Các ngân hàng nước ngoài của họ hoạt động với các chi nhánh cạnh tranh với các doanh nghiệp hoạt động độc lập về tài chính như các ngân hàng thương mại, môi giới chứng khoán và nhà ở, các công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí của các quản trị viên, cùng các quỹ và các công ty cho thuê. Các tổ chức quan trọng bao gồm tổ chức tiền tiết kiệm và cho vay, các tổ hợp tín dụng, ngân hàng phát triển của chính phủ, "non-bank banks", bảo lãnh kho bãi, trái phiếu các công ty trong và ngoài nước - các doanh nghiệp trao đổi.

Thị trường chứng khoán
México đã có một thị trường chứng khoán, sở giao dịch chứng khoán México (Bolsa Mexicana de Valores, được gọi là BOLSA). Thị trường đã phát triển vững chắc, với những chỉ số chính tăng hơn 150% trong năm 2003-2005. Nó là nơi diễn ra trao đổi chứng khoán lớn thứ hai của Mỹ Latin, chỉ sau Brasil. Tuy nhiên, các BOLSA vẫn còn tương đối nhỏ so với những nơi trao đổi khác ở Bắc Mỹ. Sở giao dịch chứng khoán New York lớn hơn nó khoảng 100 lần; Sở giao dịch chứng khoán Toronto lớn hơn nó sáu lần.

Indice de Precios y Cotizaciones (IPC, chỉ số bình quân chung) là dãy đánh dấu cổ chỉ mục phiếu trên BOLSA. Trong năm 2005, IPC đã biến động 37.8%, đạt được 17.802,71 điểm từ 12.917,88 điểm, đã tăng trở lại với nền kinh tế México mạnh mẽ hơn và lãi suất thấp hơn. Nó tiếp tục tăng qua các mốc vào đầu năm 2006, và đạt tới 19.272,63 điểm vào cuối tháng 3 năm 2006. Các thị trường chứng khoán cũng gửi một bản ghi thấp tỷ lệ việc làm, theo các ngân hàng trung ương. Thị trường chứng khoán địa phương capitalisation tổng US$236bn tại cuối năm 2005, tăng từ US$170bn tại cuối năm 2004. Kể từ tháng 3 năm 2006 đã có 135 công ty được liệt kê, giảm từ 153 công ty so với năm trước. Chỉ nắm chắc danh sách các công ty là nước ngoài. Hầu hết là từ thành phố Mexico hoặc Monterrey; các công ty từ hai thành phố trên chiếm 67% tổng số danh sách các công ty.

IPC bao gồm một mẫu của 35 cổ phiếu trọng yếu của họ trên thị trường capitalisation. Những cổ phiếu có giá trị cao là hãng viễn thông Hoa Kỳ, tổ chức quản lý công ty với công ty điện thoại di động lớn nhất của Mỹ Latin, América Móvil; Telefonos de Mexico, công ty điện thoại lớn nhất của México; Grupo Bimbo, hãng sản xuất bánh mì lớn nhất của México và Mỹ Latin; và Wal-Mart de México, một chi nhánh bán lẻ khổng lồ của Hoa Kỳ. Mẫu cỏo phiếu của IPC được điều chỉnh sáu tháng một lần, với lựa chọn nhằm mục đích bao gồm hầu hết các nước trong điều khoản của cổ phiếu có giá trị, khối lượng và số lượng kinh doanh.

Thị trường chứng khoán của México là liên kết chặt chẽ để phát triển tại Hoa Kỳ. Vì vậy, sự dễ thay đổi ở trao đổi cổ phiếu New York và NASDAQ, cũng như thay đổi tỷ lệ lãi suất và kỳ vọng kinh tế ở Hoa Kỳ, có thể chỉ đạo việc thực hiện của Mexican equities. Điều này là cả hai bởi vì của nền kinh tế bị lệ thuộc của México vào Hoa Kỳ và khối lượng lớn của kinh doanh ở Mexican equities qua American Depositary Receipts (ADRs). Hiện tại, sự suy giảm trong giá trị của đồng đô la khiến cho không phải chỉ thị trường Hoa Kỳ mà còn bao gồm cả thị trường của México, hấp dẫn hơn.

Mặc dù gần đây đạt được một số lợi nhuận, các nhà đầu tư vẫn thận trọng trong việc đầu tư lần thứ hai-Phát hành lần đầu ra công chúng (IPO). Những người mua thông tin mới đã thất vọng sau khi giá giảm xuống trong rất nhiều loại hình kích cỡ các công ty làm dịch vụ trong năm 1996 và 1997. IPO hoạt động ở México vẫn còn ấm và trên thị trường thứ hai - cho các tầng IPO là nhìn thấy vừa đủ sống. Đã có ba IPO trong năm 2005.

Các chính sách chính phủ và Ngân hàng trung ương

Banco de México là ngân hàng trung ương của México, một tổ chức công cộng được tự điều khiển bởi nội bộ với thống đốc ngân hàng được tổng thống bổ nhiệm và được chấp thuận bởi lập pháp mà nó có thể hoàn toàn chịu trách nhiệm. Banco de México's có chức năng đã được vạch ra trong bài viết thứ 28 của Hiến pháp và tiếp tục được mở rộng trong luật tiền tệ của Liên hiệp Mexico. Banco de México's có mục tiêu chính là để đạt được sự ổn định trong sức mua của các loại tiền tệ quốc gia. Đó cũng là người cho vay cứu cánh cuối cùng.

Chính sách tiền tệ
México có một chế tỷ giá thả nổi. Nguồn gốc của cơ chế tỷ giá thả nổi với các cải cách bắt đầu sau việc đồng peso sụp đổ vào tháng 12 năm 1994 sau đó đã có một tham gia không bền để một dải ngắn. Theo hệ thống mới, Banco de México bây giờ không đưa ra cam kết với cấp độ của các tỷ lệ trao đổi Peso, mặc dù nó có phải sử dụng một cơ chế tự động để tích lũy nghiệp nước ngoài. Nó cũng có các công cụ nhằm mục đích smoothing out volatility. Ủy ban tỷ lệ tỷ giá ngoại tệ đặt ra những chính sách; nó được tạo ra trong sáu thành viên- ba người từ Bộ Tài chính và Tín dụng công cộng (Secretaría de Hacienda y Crédito Publico—SHCP) và ngân hàng trung ương, với SHCP đang nắm giữ những quyết định bình chọn.

Trong tháng 8 năm 1996, Banco de México bắt đầu một cơ chế để thu mua ngoại tệ nước ngoài khi đồng Peso là mạnh, mà không cần đưa ra những tín hiệu về một thị trường mục tiêu nhiều cho việc trao đổi tỷ lệ. Các kết quả cao của việc dự trữ, chủ yếu là doanh thu từ dầu mỏ, đã giúp cải thiện các điều khoản và điều kiện về nợ México nơi trên thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, có mối quan tâm rằng chính phủ quá dựa rất nhiều vào thu nhập từ dầu mỏ để xây dựng một cơ sở dự trữ mạnh. Theo ngân hàng trung ương, dự trữ quốc tế đã đứng tại mức $75.8 tỷ đô la Mỹ trong năm 2007. Trong tháng 5 năm 2003, Banco de México đưa ra một chương trình để bán đô la Mỹ thông qua một cuộc đấu giá hàng tháng, với mục tiêu duy trì ổn định, nhưng vừa, mức độ dự trữ.

Từ ngày 1 tháng 4 năm 1998 đến ngày 1 tháng 4 năm 2008, các thương mại xung quanh đồng Peso có một loạt các thay đổi từ $ 8.46 cho mỗi $ MXN trên 1,00 USD vào 21 tháng 4 năm 1998 đến $ 11,69 cho mỗi MXN $ 1,00 USD vào tháng 11 năm 2004, 10 năm đỉnh khấu hao 38,18% giữa hai thái cực tham chiếu ngày trước khi khôi phục.

Sau khi một cuộc tấn công của cuộc khủng hoảng tín dụng nhanh ở Hoa Kỳ trong tháng 10 năm 2008, đồng Peso đã có một tỷ giá trong suốt thời gian 1 tháng 10 năm 2008 đến 1 tháng 4 năm 2009 dao động từ cao nhất đến thấp nhất giữa $ 10.96 MXN $ 1,00 USD cho mỗi vào ngày 1 tháng 10 năm 2008 đến $ 15,42 cho mỗi MXN $ 1.00 USD trong ngày 9 tháng 3 năm 2009, một đỉnh ytd khấu hao của 28,92% những người trong thời gian sáu tháng giữa hai ngày cực tham khảo trước khi khôi phục.

Từ $ 11,69 tỷ lệ thấp trong thời gian 2004 đến $ 15,42 tỷ lệ thấp trong thời gian 2009, giảm giá đồng peso 31,91% trong đó bao gồm span the US recession coinciding Chiến tranh Iraq năm 2003 và 2004 đến Hoa Kỳ & khủng hoảng tín dụng toàn cầu năm 2008.

Bao gồm một số chuyên gia phân tích tại Goldman Sachs người coined thuật ngữ BRIC trong tham chiếu đến tăng trưởng kinh tế của Brasil, Nga, Ấn Độ, và Trung Quốc cho mục đích tiếp thị cho rằng México là có được lần thứ 5 hay 6. Nền kinh tế lớn nhất trên thế giới vào năm 2050, phía sau Trung Quốc, Hoa Kỳ, Ấn Độ, Brasil, và có thể Nga.

Hệ thống tiền tệ
Chính sách tiền tệ của México đã được sửa đổi sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 1994-1995, khi các nhà lãnh đạo nhà nước đã quyết định rằng việc duy trì sự ổn định giá chung là cách tốt nhất để góp phần vào việc duy trì tốc độ tăng trưởng của việc làm và hoạt động kinh tế. Kết quả là, Banco de México đã là mục tiêu chính trong việc duy trì sự ổn định sức mua của peso. Nó đặt ra một mục tiêu lạm phát, mà nó đòi hỏi phải định lượng tương ứng để thiết lập mục tiêu cho sự tăng trưởng của tiền tệ cơ sở và mở rộng mạng lưới tín dụng trong nước.

Các ngân hàng trung ương cũng giám sát và theo dõi sự tiến triển của một số chỉ tiêu kinh tế, chẳng hạn như tỷ giá trao đổi, sự khác biệt giữa bị quan sát và dự kiến lạm phát, kết quả của cuộc điều tra trong cộng đồng và các nhà chuyên môn về lạm phát kỳ vọng, phiên bản trên hợp đồng lao động tập thể, giá sản xuất, và số dư hiện tại và tài khoản vốn đầu tư.

Một cuộc tranh luận trên tiếp tục tăng lên nếu México nên chuyển sang một US-kiểu lãi suất-nhằm hệ thống mục tiêu. Quan chức chính phủ trong lợi ích của một sự thay đổi nói rằng hệ thống mới sẽ đem lại nhiều hơn trong việc kiểm soát lãi suất, đó là trở nên quan trọng hơn là cấp tín dụng tiêu dùng tăng.

Cho đến năm 2008, México được sử dụng một hệ thống duy nhất, trong các nước OECD, để kiểm soát lạm phát trong một cơ chế, gọi là corto (lit. "shortage") một cơ chế cho phép các ngân hàng trung ương đến ảnh hưởng của thị trường lãi suất rời hệ thống ngân hàng ngắn hạn của nó, hàng ngày nhu cầu về tiền bạc của một số tiền định trước. Nếu các ngân hàng trung ương muốn đẩy lãi suất cao hơn, nó tăng corto. Nếu nó muốn lãi suất thấp hơn, nó giảm các corto. Khởi đầu vào năm 2008, các ngân hàng trung ương sẽ thiết lập một referential lãi suất, như Federal Reserve Bank; Tuy nhiên sự chuyển đổi trong thời gian sẽ bao gồm việc sử dụng corto trong một số trường hợp.

Thương mại

México là một nền kinh tế theo định hướng xuất khẩu. Đây là một điều quan trọng thể hiện sức mạnh thương mại như đo bằng giá trị của hàng hóa thương mại, và tạo ra cho đất nước số lượng lớn nhất các thoả thuận tự do thương mại. Trong năm 2005, México xếp thứ 15 trên thế giới về xuất khẩu hàng hóa và xếp thứ 12 trên thế giới về nhập khẩu hàng hóa với 12% hàng năm tăng tỷ lệ phần trăm trong tổng thương mại. Trong thực tế, từ năm 1991 đến năm 2005 thương mại của México tăng năm lần. México là nước xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất ở Mỹ Latin; trong năm 2005, riêng México đã xuất khẩu đạt $ 213,7 tỷ đô la Mỹ, gần tương đương với tổng xuất khẩu của Brasil, Argentina, Venezuela, Uruguay, và Paraguay. Tuy nhiên, thương mại của México được tổng hợp đầy đủ với các đối tác Bắc Mỹ: gần 90% xuất khẩu của México và 50% của nó là hàng nhập khẩu thương mại với Hoa Kỳ và Canada. Tuy nhiên, NAFTA đã không được sản xuất thương mại xoay hướng. Trong khi thương mại với Hoa Kỳ tăng 183% từ năm 1993-2002, và với Canada là 165%, các hợp đồng thương mại đã được hiển thị nhiều hơn cùng các kết quả ấn tượng: thương mại với Chile tăng 285%, với Costa Rica là 528% và Honduras là 420%. Thương mại với Liên Minh châu Âu đã tăng 105% so với cùng khoảng thời gian đó.

Những hiệp định Thương mại tự do
México đã tham gia Hiệp ước chung về thuế quan và mậu dịch (GATT) trong năm 1986, và ngày nay là một hoạt động và tham gia xây dựng của Tổ chức thương mại thế giới. Trong nhiệm kỳ quản lý của tổng thống Fox đã thúc đẩy việc thành lập một Khu vực thương mại tự do châu Mỹ; Puebla phục vụ như là trụ sở tạm thời cho các đàm phán, và một số các thành phố khác hiện nay cho các ứng viên thường trực trụ sở, nếu đạt được thỏa thuận và triển khai thực hiện.
Mexico đã ký 12 Hiệp định thương mại tự do với 44 quốc gia:
 Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) (1994) với Hoa Kỳ và Canada;
 Grupo de los tres, Group of the three [countries], or G-3 (1995) với Colombia và Venezuela; sau đó quyết định để chấm dứt các thỏa thuận trong năm 2006; México với thông báo của họ chủ ý mời Ecuador, Peru hay Panama như là một thay thế;
 Hiệp định thương mại tự do với Costa Rica (1995);
 Hiệp định thương mại tự do với Bolivia (1995);
 Hiệp định thương mại tự do với Nicaragua (1998);

 Hiệp định thương mại tự do với Chile (1999);
 Hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu (2000);
 Hiệp định thương mại tự do với Israel (2000);
 TN Hiệp định thương mại tự do (2001), với Guatemala, El Salvador và Honduras;
 Hiệp định thương mại tự do với Hiệp hội thương mại tự do châu Âu (EFTA), tham gia bởi Iceland, Na Uy, Liechtenstein và Thụy Sĩ (2001);
 Hiệp định thương mại tự do với Uruguay (2004)
 Hiệp định thương mại tự do với Nhật (2005)

México đã thể hiện sự quan tâm của mình trở thành một liên kết cho các thành viên của Mercosur. Chính phủ Mexico cũng đã bắt đầu đàm phán với Hàn Quốc, Singapore, Pêru, và cũng mong muốn bắt đầu đàm phán với Úc cho một thỏa thuận thương mại giữa hai nước.

NAFTA

Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) cho đến nay là hiệp định quan trọng nhất trong các Hiệp định thương mại của México, đã được ký kết thể hiện cả hai mặt tính quan trọng của tương hỗ thương mại với các đối tác cũng như trong phạm vi của nó. Không giống như phần còn lại của các Hiệp định thương mại tự do mà México đã ký, NAFTA thêm nữa là toàn diện trong phạm vi của nó và đã được bổ sung bởi Hiệp định Bắc Mỹ về hợp tác môi trường (NAAEC) và Hiệp định về hợp tác lao động Bắc Mỹ (NAALC).

Thỏa thuận NAAEC là một phản ứng của những người bảo vệ môi trường lo ngại rằng các công ty sẽ xin chỗ để México hoặc Hoa Kỳ sẽ có điều kiện thấp hơn các tiêu chuẩn của nó, nếu ba nước đã không đạt được một nhất trí quy định về môi trường. NAAEC, trong một mục tiêu nhằm mục đích để được nhiều hơn một bộ các quy định về môi trường, thành lập Ủy ban Bắc Mỹ về hợp tác môi trường (NACEC), một cơ chế cho các địa chỉ thương mại và các vấn đề môi trường, Ngân hàng Phát triển Bắc Mỹ (NADBank) cho việc hỗ trợ tài chính và đầu tư trong giảm thiểu ô nhiễm và Border Environmental Cooperation Commission (BECC). Ngân hàng NADBank và BECC đã cung cấp lợi ích cho kinh tế México bởi tài trợ 36 dự án, phần lớn trong các khu vực về nước. Bổ sung bởi NAFTA với NAAEC, nó đã được gắn nhãn "greenest" thỏa thuận thương mại.

NAALC bổ sung vào NAFTA nhằm tạo ra một nền tảng cho hợp tác giữa ba thành viên cho việc giải quyết các vấn đề về lao động, cũng như nhiều hơn để thúc đẩy hợp tác giữa công đoàn và các tổ chức xã hội trong cả ba nước, để đấu tranh cho cải thiện điều kiện lao động. Mặc dù hầu hết các kinh tế đồng ý rằng đó là khó khăn để đánh giá những tác động trực tiếp của các NAALC, đó là đồng ý rằng có được một hội tụ các tiêu chuẩn về lao động ở Bắc Mỹ. Do hạn chế của nó, tuy nhiên NAALC đã không được sản xuất (và trong thực tế đã không được để đạt được) hội tụ trong việc làm, tiền lương và các xu hướng sản xuất ở Bắc Mỹ.

Thỏa thuận ngắn gọn trong tư tưởng tự do di chuyển của người dân trên khắp ba quốc gia. Trong một giới hạn theo quy cách, tuy nhiên người nhập cư của Canada và México với tay nghề công nhân đến Hoa Kỳ đã được cho phép theo TN status. NAFTA cho phép đối với một danh mục các nghề, hầu hết mọi người nhập cư đều phải có ít nhất một văn bằng Đại học, do đó công dân México hoặc một công dân Canada có thể yêu cầu tạm thời và tình trạng di trú TN tới Hoa Kỳ. Không giống như yêu cầu về thị thực như các quốc gia khác, tình trạng TN không yêu cầu phải tài trợ, nhưng chỉ đơn giản là có một công việc như là cung cấp thư từ.

Toàn bộ lợi ích của NAFTA đã được hạn định bởi một số các nhà kinh tế, kết quả đã được báo cáo trong một số ấn phẩm như Ngân hàng Thế giới Số liệu thống kê cho các bài học từ NAFTA cho LA và Caribê, NAFTA's Impact on North America, và NAFTA đã đi thăm lại của Viện Kinh tế Quốc tế. Họ đánh giá rằng NAFTA đã đóng góp tích cực cho kinh tế México, giúp giảm tỷ lệ đói nghèo, thu nhập thực tế và lương có tăng, ngay cả sau khi tính toán cho cả cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1994-1995. Tuy nhiên, họ cũng ghi rõ rằng nó là không đầy đủ, hoặc đủ nhanh để sản xuất kinh doanh tập trung, và cũng không phải để giảm tỷ lệ đói nghèo đáng kể hoặc để thúc đẩy cao hơn tỷ lệ tăng trưởng. Có một số đề xuất rằng, để hoàn toàn được hưởng lợi từ thoả thuận thì México cần đầu tư trong giáo dục và đẩy mạnh đổi mới cũng như tại cơ sở hạ tầng và sản xuất nông nghiệp.

Với niềm tin phổ biến, các chương trình maquiladora đã được đặt ở xa trước khi có NAFTA, trong một số ý nghĩa hẹn gặp tất cả các con đường trở về năm 1965. Một nhà sản xuất maquiladora hoạt động bằng nguyên liệu nhập khẩu vào México hoặc miễn thuế (NAFTA), hoặc tại một tỷ lệ giảm thuế trong một cơ sở tạm thời (18 tháng) và sau đó doanh nghiệp México bằng cách sử dụng tương đối ít tốn kém chi phí lao động để hoàn thành sản xuất hàng hoá phục vụ cho xuất khẩu. Trước khi có NAFTA các công ty maquiladora nhập khẩu nguyên liệu từ bất kỳ nơi nào trên thế giới được cho thuế thích hợp theo giá của chính phủ México trong lâu dài như là kết thúc tốt đẹp đã được xuất khẩu. Hoa Kỳ, trước khi có NAFTA, Maquiladora được cho phép, sản xuất hàng hóa để được nhập khẩu vào Hoa Kỳ với thuế suất chỉ áp dụng cho các giá trị của Hoa Kỳ không được sử dụng nguyên vật liệu để sản xuất cho tốt, vì vậy việc giảm thuế liên quan đến các quốc gia khác. NAFTA đã loại bỏ tất cả các thuế về hàng hoá giữa hai nước, nhưng maquiladora cho các ngành công nghiệp tăng đáng kể tỷ lệ thuế đối với hàng hóa có nguồn gốc từ bên ngoài NAFTA.

Do tổng khối lượng thương mại giữa México và Hoa Kỳ, chỉ có một số ít các tranh chấp thương mại, liên quan đến một lượng tương đối nhỏ số tiền đô la. Những tranh chấp nói chung là ổn định trong khối WTO hay NAFTA hoặc thông qua đàm phán giữa hai nước. Những lĩnh vực quan trọng nhất của xích mích liên quan đến vận tải, đường, high fructose corn syrup, và một số sản phẩm nông nghiệp khác.

Thương mại Mexico thuận lợi & cạnh tranh

Một nghiên cứu, là một phần của dự án Trade Costs and Facilitation Project  do Ngân hàng thế giới xuất bản cho thấy rằng México có tiềm năng để tăng dòng chảy thương mại và tăng trưởng kinh tế thông qua cải cách thương mại một cách dễ dàng. Nghiên cứu kiểm tra khả năng tác động của cải cách thương mại dễ dàng trong bốn khu vực: hiệu suất cảng, hải quan hành chính, công nghệ thông tin, các quy định môi trường (bao gồm cả các tiêu chuẩn).

Nghiên cứu các dự án tổng thể cho thấy lợi tức từ cải cách trong nước đã thu được kết quả là $ 31,8 tỷ đô la Mỹ, tương đương với 22,4% tổng số sản xuất của México để phục vụ cho xuất khẩu trong năm 2000-2003. Về mặt hàng nhập khẩu, con số tương ứng là $ 17,1 tỷ đô la Mỹ tương ứng với 11,2%. Gia tăng trong xuất khẩu, bao gồm cả dệt may, sẽ cho kết quả chủ yếu là từ các cải cách có hiệu quả của hiệu suất cảng và các quy định môi trường. Xuất khẩu các thiết bị phương tiện giao thông được dự kiến sẽ tăng bởi lợi ích lớn nhất từ cải cách trong hiệu suất cảng, trong khi xuất khẩu thực phẩm và phần lớn máy móc thiết bị sẽ đạt được kết quả từ các cải cách trong các quy định môi trường. Trong mặt hàng nhập khẩu, México cải thiện trong hiệu suất cảng sẽ xuất hiện cho được những yếu tố quan trọng, mặc dù các phương tiện giao thông cho hàng nhập khẩu thiết bị, cải tiến dịch vụ trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng cũng cho thấy được tầm quan trọng của bản thân nó.

Xem thêm
 Cơ sở hạ tầng
 Thông tin liên lạc ở Mexico
 Giao thông vận tải ở Mexico
 Danh sách các công ty Mexico
 N-11
 Nhân khẩu học của Mexico

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Hội đồng thành phố Mexico cho phát triển kinh tế và xã hội
  Mexico phát triển mở cửa
  OECD's Mexico country Web site và OECD Khảo sát về kinh tế của Mexico

México


title: Sơn mài

text:
Sơn mài là một phát minh quan trọng trong công nghệ hóa học và nghệ thuật thủ công ở Trung Quốc cổ đại. Nó có nguồn gốc từ thời đại đồ đá mới, thường được sơn màu đỏ son và trang trí bằng màu đen, hoặc sơn màu đen và trang trí bằng màu đỏ son, tạo thành một thế giới đầy màu sắc lộng lẫy trên bề mặt đồ dùng với hoa văn đẹp mắt. Phương pháp này được coi là một trong các chất liệu hội họa ở Châu Á. Đây là sự tìm tòi và phát triển kỹ thuật của nghề sơn (nghề sơn ta) thủ công truyền thống của Việt Nam thành kỹ thuật sơn mài. Tuy nhiên, từ dùng để gọi sơn mài (tiếng Anh: lacquer) thường được hiểu sang các đồ dùng sơn mỹ nghệ của Nhật Bản, Hàn Quốc. Kỹ thuật mài là điểm khác biệt lớn giữa đồ thủ công sơn mỹ nghệ và tranh sơn mài Việt Nam.

Đồ sơn mài châu Á, có thể được gọi là "sơn mài thật", là những đồ vật được phủ bằng nhựa cây Toxicodendron vernicifluum đã qua xử lý, nhuộm và sấy khô hoặc các loại cây có liên quan, được phủ nhiều lớp lên đế thường là gỗ. Điều này làm khô thành một lớp bề mặt rất cứng và mịn, bền, không thấm nước và hấp dẫn về cảm giác và vẻ ngoài. Sơn mài châu Á đôi khi được vẽ bằng tranh, khảm vỏ sò và các vật liệu khác, hoặc chạm khắc , cũng như phủ vàng và thực hiện các phương pháp trang trí khác.

Trong các kỹ thuật hiện đại, sơn mài có nghĩa là một loạt các lớp phủ trong suốt hoặc có sắc tố khô bằng cách bay hơi dung môi để tạo ra lớp hoàn thiện cứng và bền. Lớp hoàn thiện có thể ở bất kỳ mức độ bóng nào từ siêu mờ đến bóng cao và có thể được đánh bóng thêm theo yêu cầu. Lớp hoàn thiện sơn mài thường cứng hơn và giòn hơn sơn gốc dầu hoặc latex và thường được sử dụng trên các bề mặt cứng và nhẵn.

Về các sản phẩm hoàn thiện hiện đại, các sản phẩm hoàn thiện dựa trên sơn cánh kiến hòa tan trong rượu thường được gọi là sơn cánh kiến hoặc nhựa cánh kiến để phân biệt với sơn mài tổng hợp, thường được gọi đơn giản là sơn mài, bao gồm các polyme tổng hợp (chẳng hạn như nitrocellulose , cellulose axetat butyrate ("CAB") , hoặc nhựa acrylic) được hòa tan trong chất pha loãng sơn mài , một hỗn hợp các dung môi hữu cơ khác nhau. Mặc dù sơn mài tổng hợp bền hơn shellac, nhưng lớp hoàn thiện shellac truyền thống vẫn thường được ưa chuộng hơn vì các đặc tính thẩm mỹ của chúng, cũng như chất đánh bóng kiểu Pháp , cũng như các thành phần "hoàn toàn tự nhiên" và nói chung là an toàn.

Lịch sử

Trung Quốc
Cách đây khoảng bảy ngàn năm, tổ tiên người Trung Quốc đã biết làm đồ sơn mài. Theo bằng chứng, vào năm 1978, người ta đã phát hiện ra những chiếc bát gỗ sơn mài đỏ và ống sơn mài đỏ tại Khu văn hóa Hà Mỗ Độ ở Dư Diêu, tỉnh Chiết Giang, sau khi dùng phương pháp hóa học và phân tích quang phổ , sơn là sơn mài tự nhiên.

Sau thời nhà Hạ, đồ sơn mài ngày càng nhiều chủng loại, đến thời Chiến Quốc, nghề sơn mài chiếm ưu thế, hình thành một thời thịnh vượng chưa từng có kéo dài suốt 5 thế kỷ. Theo ghi chép, Trang Tử từng làm quan nhỏ phụ trách ngành sơn mài khi còn trẻ. Vào thời Chiến Quốc, quy mô sản xuất đồ sơn mài đã rất lớn, được nhà nước liệt vào khoản thu nhập kinh tế quan trọng, giao cho một người đặc biệt quản lý. Quy trình sản xuất đồ sơn mài phức tạp, tốn nhiều công sức và thời gian, đồ sơn mài có nhiều chủng loại, không chỉ dùng để trang trí đồ đạc, đồ dùng, văn phòng phẩm, tác phẩm nghệ thuật mà còn được dùng làm nhạc cụ, đồ tang lễ, vũ khí. và như thế. Vào thời điểm này, đồ sơn mài rất đắt tiền, nhưng các ông hoàng mới nổi không còn mặn mà với đồ đồng nữa mà chuyển sang quan tâm đến đồ sáng, sạch, dễ rửa, nhẹ, cách nhiệt, chống ăn mòn, khảm và đồ sơn mài nhiều màu sắc nên đồ sơn mài đã thay thế đồ đồng ở một mức độ nhất định. Thời kỳ này, đồ sơn mài thường được sơn đỏ son và trang trí đen, hoặc sơn đen trang trí đỏ son, tạo thành một thế giới sặc sỡ lộng lẫy trên bề mặt đồ dùng với những hoa văn đẹp mắt. Hơn 220 món đồ sơn mài đã được khai quật từ ngôi mộ của Tăng Hầu Ất ở Hồ Bắc. Đây là những đồ sơn mài sớm nhất và lộng lẫy nhất trong các lăng mộ vua Sở, có đầy đủ chủng loại, kích thước lớn nhỏ, kiểu dáng đơn giản, những đồ sơn mài tinh xảo này thể hiện nét duyên dáng của văn hóa nước Sở.

Đồ sơn mài thời Hán cũng lấy màu đen và đỏ làm chủ đạo. Triều đại nhà Hán là thời kỳ hoàng kim của đồ sơn mài, và các loại đồ sơn mài đã bổ sung thêm hộp, khay, tráp, khuyên tai, đĩa và bát, rổ, bình hoa, mặt nạ, bàn cờ, ghế đẩu,... Về kỹ thuật, chẳng hạn như sử dụng nhiều thủ pháp khảm như đồng, dán vàng, mai rùa, sơn mài và các kỹ thuật trang trí khác.
Tùy theo từng đồ dùng khác nhau, hoa văn đồ sơn mài được thể hiện bằng những đường nét thô mộc hoặc bố cục phức tạp, làm nổi bật chuyển động và sức mạnh của con người hoặc động vật. Các màu đen và đỏ xen kẽ tạo ra các hiệu ứng đặc biệt tươi sáng và đẹp mắt. Trên màn hình xen kẽ màu đỏ và đen , một phong cách nghệ thuật tráng lệ và đầy màu sắc đầy âm nhạc được hình thành , thể hiện một thế giới thần thoại nơi con người và các vị thần cùng tồn tại. Đó là một thế giới thần thoại kỳ lạ, huyền bí, thay đổi và kỳ diệu.

Đồ sơn mài thời Đường đã đạt đến một trình độ chưa từng có, có những loại sơn mài dày với hoa văn nổi được hình thành bằng cách đúc cọc, đồ bằng vàng và bạc khảm cánh hoa. Tay nghề vượt trội so với thế hệ trước, chạm khắc và đục đẽo rất tinh xảo, kết hợp với tay nghề sơn mài đã trở thành một nghề thủ công tiêu biểu cho phong cách thời Đường, đồ sơn mài màu đỏ cũng xuất hiện vào thời Đường.
Tượng sơn mài là sự kế thừa và phát triển của kỹ thuật thoát thai từ thời Nam Bắc triều. Trước hết, đất sét được sử dụng để làm phôi, và nó được bọc bằng vải gai. Các bức tượng Phật sơn mài và gai khô trong hang Mạc Cao rất tốn kém và tốn thời gian, nhưng chúng rất quý vì số lượng ít. Hiện tại, bức tượng Phật bằng vải gai và sơn mài khô Đôn Hoàng hoàn chỉnh nhất đã được lưu truyền tại Bảo tàng Anh ở Hoa Kỳ.
Trong số những di tích Phật giáo được khai quật ở Khotan , có những bức tượng bằng gốm, một vài bức tượng bằng gỗ và những tác phẩm tương tự như tượng sơn mài. Trong số các tác phẩm điêu khắc và tượng gốm bằng đất sét, ngoài các tượng Phật và Bồ tát ít nhiều mang phong cách Gandhara, còn có nhiều tượng thiên vương, chiến binh và các hình ảnh hộ pháp khác nhau, và hầu hết đều làm bằng đất sét. chất liệu địa phương do các nhà điêu khắc thực hiện.

Triều đại nhà Tống từng được coi là thời đại của đồ sơn mài một màu , nhưng nhiều đồ sơn mài thời Tống được trang trí lộng lẫy đã được khai quật, điều này đã sửa chữa cách hiểu trước đó. Trụ xá lợi bằng ngọc trai được tìm thấy trong chùa của chùa Thụy Quang ở Tô Châu, toan nghê và hoa văn Bảo Tương trên đế , đã được những người ủng hộ phá dỡ bằng sơn mài dày. Trong số các đồ sơn mài của triều đại nhà Nguyên, sơn mài chạm khắc là thành công nhất , nó được đặc trưng bởi một đống sơn mài dày, hoa văn phong phú và tròn trịa được chạm khắc bằng kỹ thuật điêu khắc sơn mài của Tây Tạng. Bề ngoài lớn, đơn giản và hài hòa, nhưng các chi tiết lại vô cùng tinh xảo, có một nét duyên dáng đặc biệt trong kết cấu, chẳng hạn như tấm màu đỏ có hoa văn cột buồm do Trương Thành làm trong Bảo tàng Cung điện, tấm màu đỏ với cảnh thác nước của Dương Mậu, và chiếc đĩa đen do Trương Thành làm ở Bảo tàng tỉnh An Huy,...

Cả hai triều đại nhà Minh và nhà Thanh đều thành lập Bắc Kinh làm thủ đô của họ, văn hóa và nghệ thuật của nó được kế thừa từ các triều đại nhà Tống và nhà Nguyên và tiếp tục phát triển và cải thiện. Đồng thời, phong tục sống và đặc điểm văn hóa của các dân tộc thiểu số như Mông Cổ, Tây Tạng, Duy Ngô Nhĩ và Mãn Châu đã gây ảnh hưởng nhất định đến văn hóa truyền thống của dân tộc Hán và làm phong phú thêm truyền thống văn hóa của dân tộc Trung Hoa .
Ngoại thương của các triều đại nhà Minh và nhà Thanh tương đối phát triển, trong khi xuất khẩu, một số hàng thủ công của Ả Rập và châu Âu cũng được nhập khẩu, bắt chước, hấp thụ và tiêu hóa, và truyền dòng máu mới cho sự phát triển của nghệ thuật và thủ công của các triều đại nhà Minh và nhà Thanh.
Thủ công mỹ nghệ thời kỳ này đã trải qua 549 năm phát triển và thay đổi, tạo thành một phong cách và diện mạo độc đáo của thời đại. Trong giai đoạn này, quá trình sơn mài được kết hợp với kiến trúc, đồ nội thất và trang trí nội thất, và chuyển từ thực tiễn sang lĩnh vực trang trí nội thất. Nó đã bước vào một kỷ nguyên mới của các kỹ thuật nhiều màu, nhiều trang trí, khảm, đan xen và các kỹ thuật khác như những nghề thủ công cơ bản.

Nhật Bản
Ở Nhật Bản, sơn mài (nhựa cây thô) ban đầu có chức năng như một loại sơn bóng. Maki-e, sự kết hợp của sơn mài với các yếu tố trang trí đặc trưng của nghệ thuật Nhật Bản, xuất hiện muộn hơn nhiều và niên đại của nó là không chắc chắn.

Các nghệ sĩ Nhật Bản đã tạo ra phong cách riêng và hoàn thiện nghệ thuật trang trí đồ sơn mài trong thế kỷ thứ 8. Kỹ năng sơn mài của Nhật Bản đạt đến đỉnh cao vào đầu thế kỷ thứ mười hai, vào cuối thời kỳ Heian (794-1185). Kỹ năng này được truyền từ cha sang con trai và từ chủ nhân cho người học việc.
Một số tỉnh của Nhật Bản nổi tiếng về  nghệ thuật sơn mài: ví dụ như tỉnh Edo (sau này là Tokyo), đã sản xuất những tác phẩm sơn mài đẹp nhất từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XVIII. Các lãnh chúa và tướng quân thuê thợ sơn mài sản xuất các đồ dùng nghi lễ , trang trí cho nhà cửa và cung điện của họ.

Các đồ sơn mài của Nhật Bản xuất khẩu và được các quý tộc Châu Âu yêu thích, đặc biệt là ở Pháp, nơi thuật ngữ tiếng Pháp japonner (“đến Nhật Bản”) có nghĩa là sơn mài hoặc vecni. Hầu hết các sản phẩm được nhập khẩu từ Nhật Bản và Trung Quốc qua Ấn Độ đã được điều chỉnh cho phù hợp với phong tục và thị hiếu của phương Tây.
Tác phẩm sơn mài Nhật Bản là một trong những mặt hàng phổ biến nhất được xuất khẩu sang Châu Âu bởi các thương nhân Bồ Đào Nha từ thế kỷ XVI.
Hai thế kỷ sau, Hoàng hậu Marie-Antoinette đã xây dựng một bộ sưu tập đồ sơn mài đáng giá và vào năm 1781. Trong tủ mạ vàng của bà ở Versailles, có một "lồng sơn mài" do người thợ làm tủ Jean-Henri Riesener làm ra để cất giữ những món đồ sơn mài Nhật Bản quý giá.
Mặc dù thị trường đồ sơn mài chưa bao giờ suy tàn ở Nhật Bản, nhưng sự suy giảm trong xuất khẩu bắt đầu từ cuối thế kỷ XVIII và trong suốt thế kỷ XIX ở châu Âu. Các Hội chợ Thế giới năm 1889,1900 và thời kỳ Tân nghệ thuật đã làm sống lại thị hiếu và nhu cầu đối với các đồ vật sơn mài, có hoa văn tinh tế hài hòa hoàn hảo với phong cách cây cối đang thịnh hành lúc bấy giờ.

Vecni sử dụng trong sơn mài Nhật Bản được chiết xuất từ nhựa của cây urushi, còn được gọi là cây sơn ta Nhật Bản (Rhus vernacifera), chủ yếu mọc ở Nhật Bản và Trung Quốc, cũng như Đông Nam Á.. Nhựa cây phải được khai thác cẩn thận, vì ở dạng thô, chất lỏng rất độc khi chạm vào, và ngay cả việc hít thở phải khói cũng có thể nguy hiểm. Nhưng mọi người ở Nhật Bản đã làm việc với vật liệu này trong nhiều thiên niên kỷ, vì vậy họ đã hoàn thiện được về mặt kỹ thuật.
Chảy ra từ các vết rạch trên vỏ cây, nhựa cây, sơn mài thô là chất nhựa màu trắng xám sền sệt. Việc thu hoạch nhựa chỉ có thể được thực hiện với số lượng rất nhỏ từ ba đến năm năm sau khi thu hoạch, nhựa được xử lý để làm sơn mài có kết cấu mật ong cực kỳ bền. Sau khi lọc, đồng nhất và khử nước, nhựa cây trở nên trong suốt và có thể được nhuộm màu đen, đỏ, vàng, xanh lá cây hoặc nâu.
Sau khi được sơn lên một vật thể, sơn mài khô trong điều kiện rất chính xác: nhiệt độ từ 25 đến 30°C và độ ẩm từ 75-80%. Quá trình thu hoạch và chế biến kỹ thuật cao của nó khiến urushi trở thành một nguyên liệu thô đắt tiền được áp dụng trong các lớp kế tiếp đặc biệt tốt, trên các đồ vật như bát hoặc hộp. Một số tác phẩm nghệ thuật sơn mài trang trí đẹp hơn được tạo ra nhờ quá trình maki-e (蒔 絵). Kỹ thuật hàng nghìn năm tuổi này bao gồm rắc sơn mài với các hạt vàng và bạc mịn, khảm xà cừ (raden) hoặc thiếc và phun các mảnh vàng, bạc hoặc đồng lên lớp sơn mài vẫn còn ướt. Các chi tiết được đặt đúng vị trí với các lớp sơn mài trong suốt được đánh bóng.
Bụi vàng được phủ lên bằng cách sử dụng ống tre và cọ vẽ nhỏ làm từ lông chuột để vạch ra những đường cực kỳ tinh xảo. Nghệ thuật 1500 năm tuổi này đòi hỏi sự chuyên môn cao và chỉ một số bậc thầy urushi vẫn còn thực hiện nó cho đến ngày nay.

Triều Tiên

Vết tích của đồ sơn mài ở Bán đảo Triều Tiên đã được tìm thấy từ khoảng thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên, và nhiều loại đồ sơn mài khác nhau đã được tìm thấy trong các ngôi mộ cổ trong Thời kỳ Tam Quốc. Ở Tân La, có một văn phòng chính phủ được gọi là Chiljeon (漆典), và trong triều đại Cao Ly, Chiljang được giao cho Jungsangseo (中尙署) và Gungigam (văn phòng quân sự), và trong triều đại Joseon, Gyeonggongjang (京工匠) và Gongjang (xưởng bên ngoài) đã được chỉ định) quản lý. Sơn mài đã được sử dụng rộng rãi không chỉ cho những chiếc bát trang trí bằng xà cừ mà còn cho những đồ dùng bằng gỗ như chao đèn, soban, đồ tre, niêu đất và các dụng cụ gia dụng khác.

Trong thời kỳ thuộc địa của Nhật Bản, các kỹ thuật thủ công truyền thống trên Bán đảo Triều Tiên có nguy cơ bị cắt đứt do làn sóng thủ công kiểu Nhật Bản tràn vào, và sau khi giành được độc lập, đồ sơn mài truyền thống của Hàn Quốc tiếp tục suy thoái với sự ra đời của một loại sơn mài thay thế rẻ tiền gọi là sơn then. Trong hoàn cảnh khó khăn (may mắn thay) Shin Jung-hyeon (申重鉉), một nghệ nhân lành nghề, đã kế thừa truyền thống làm đồ sơn mài do anh rể Hong Sun-tae (洪舜泰) truyền lại. Khi Hong Sun-Taeong 11 tuổi, ông bắt đầu học với Lee Won-gu tại Xưởng nghệ thuật Lee Wang-ga, sau đó từ năm 1928 đến năm 1937 với Jo Ki-jun và từ năm 1938 với Binggyeon (người Nhật).

Nguyên liệu
Tranh sơn mài sử dụng các vật liệu màu truyền thống của nghề sơn như sơn then, sơn cánh gián làm chất kết dính, cùng các loại son, bạc thếp, vàng thếp, vỏ trai, v.v. vẽ trên nền vóc màu đen. Đầu thập niên 1930, những họa sĩ Việt Nam đầu tiên học tại trường Mỹ thuật Đông Dương đã tìm tòi phát hiện thêm các vật liệu màu khác như vỏ trứng, ốc, cật tre, v.v. và đặc biệt đưa kỹ thuật mài vào tạo nên kỹ thuật sơn mài độc đáo để sáng tác những bức tranh sơn mài thực sự. Thuật ngữ sơn mài và tranh sơn mài cũng xuất hiện từ đó. Tranh có thể được vẽ rồi mài nhiều lần tới khi đạt hiệu quả mà họa sĩ mong muốn. Sau cùng là đánh bóng tranh.

Người ta thường lưu ý rằng sơn mài có những điểm "ngược đời": muốn lớp sơn vừa vẽ khô, tranh phải ủ trong tủ ủ kín gió và có độ ẩm cao. Muốn nhìn thấy tranh lại phải mài mòn đi mới thấy hình.

Hầu hết họa sĩ đồng ý rằng: kỹ thuật vẽ sơn mài khó và có tính ngẫu nhiên nên nhiều khi các họa sĩ dày dặn kinh nghiệm cũng bất ngờ trước một hiệu quả đạt được sau khi mài tranh.

Các nguyên liệu sử dụng trang trí
Một sản phẩm sơn mài sử dụng khá nhiều nguyên liệu: đó là sơn, màu và các nguyên liệu khác. Có thể kể ra đây một vài nguyên liệu phổ biến như:
Sơn: khai thác từ cây sơn ta, ngoài ra còn dùng dầu trẩu, dầu trám, nhựa thông và nhựa dó...
Màu: sơn mài cổ truyền dùng 2 màu cơ bản là cánh gián đen và đỏ, loại màu chế từ khoáng chất vô cơ (ví dụ: son) nên không bị phân huỷ trước ánh sáng và thời gian.
Các sản phẩm từ bạc như bạc thếp, bạc dán, bạc xay, bạc dầm...
Các sản phẩm từ vàng như vàng thếp...
Các vật liệu khác: vỏ trứng, vỏ trai, vỏ ốc, bột điệp...
Ngày nay, người ta đã chế tạo thành công các loại sơn công nghiệp có thể thay thế các loại sơn mài cổ truyền do có nhiều ưu điểm, nhất là dễ dàng trong sản xuất tranh và màu sắc thì vô cùng phong phú.

Các công đoạn chính của công nghệ sơn mài
Có thể nói công nghệ sơn mài chỉ có nguyên lý chung nhưng khác biệt trong kinh nghiệm, kỹ thuật của từng cá nhân, từng gia đình cũng như nó được biến đổi kỹ thuật làm tranh khác với làm tượng, lại khác với trang trí đồ vật, sơn phủ hoàng kim... Có thể chia làm một số công đoạn chính sau: bó hom vóc, trang trí, mài và đánh bóng.

Bó hom vóc
Việc hom bó cốt gỗ (đồ vật cần sơn) ngày xưa thường được người làm sử dụng giấy bản, loại giấy chế từ gỗ dó nên rất dai, có độ bền vững hơn vải. Cách bó hom vóc được tiến hành như sau: dùng đất phù sa (ngày nay người thợ có thể dùng bột đá) trộn sơn ta giã nhuyễn cùng giấy bản rồi hom, chít các vết rạn nứt của tấm gỗ. Mỗi lớp sơn lại lót một lớp giấy (hoặc vải màn) sau đó còn phải đục mộng mang cá để cài và gắn sơn cho các nẹp gỗ ngang ở sau tấm vóc (ván gỗ) để chống vết rạn xé dọc tấm vải. Sau đó để gỗ khô kiệt mới hom sơn kín cả mặt trước, mặt sau. Công đoạn này nhằm bảo vệ tấm vóc không thể thấm nước, không bị mối mọt, không phụ thuộc môi trường làm gỗ co ngót. Xử lý tấm vóc càng kỹ, càng kéo dài tuổi thọ cho đồ vật cần sơn, mỗi tác phẩm sơn mài có tuổi thọ 400-500 năm.

Trang trí
Khi có được tấm vóc nói trên (hoặc các mô hình chạm khác bình hoa, các bộ đồ khác), người chế các món đồ phải làm các công đoạn gắn, dán các chất liệu tạo màu cho tác phẩm trước tiên như: vỏ trứng, mảnh xà cừ, vàng, bạc...sau đó phủ sơn rồi lại mài phẳng, tiếp đến dùng màu.

Với kỹ thuật sơn phủ tượng và đồ nội thất như: hương án, hoành phi, câu đối... người thợ phải làm trong phòng kín và quây màn xung quanh để tránh gió thổi các nguyên liệu: quỳ vàng, quỳ bạc, tránh bụi bám vào nước sơn còn ướt.

Mài và đánh bóng
Vì dầu bóng đã pha màu để vẽ nên độ bóng chìm trong cốt màu tạo thành độ sâu thẳm của tranh, do đó sau mỗi lần vẽ phải mài. Người xưa sử dụng lá chuối khô làm giấy nháp. Đến nay, nguyên tắc đánh bóng tranh lần cuối chưa có gì thay thế phương pháp thủ công vì loại tranh này không được phép phủ dầu bóng. Đó chính là điểm độc đáo của tranh sơn mài. Sự thành công của một bức tranh sơn mài phụ thuộc rất lớn vào công đoạn sau cùng. Có một số thứ để mài và đánh bóng như: than củi xoan nghiền nhỏ, tóc rối, đá gan gà v.v..

Làng nghề sơn mài
Việc làm sơn mài luôn phụ thuộc thời tiết - nó rất thích hợp mùa xuân và những ngày mưa đầu hạ. Điều đó làm ta thấy sự phân bố làm nghề sơn mài không những chia theo khu vực sản phẩm mà còn có yếu tố liên kết phục vụ lẫn nhau.

Làng nghề sơn mài Hạ Thái, Làng nghề sơn mài Đình Bảng (Từ Sơn - Bắc Ninh) thường lấy quỳ vàng, quỳ bạc của làng Kiêu Kị (Gia Lâm), lấy giấy dó của làng Đông Cao, lấy vải màn của làng Đình Cả, lấy vóc hoặc sản phẩm chạm khắc của làng Phù Khê, lấy nguồn sơn thô của Phú Thọ, Yên Bái và lấy nguồn dầu trẩu, dầu trám của Lạng Sơn, Cao Bằng...

Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp từ nhiều thế kỷ nay nổi tiếng khắp cả nước, là chiếc nôi của ngành sơn mài mỹ thuật địa phương, nay là phường Tương Bình Hiệp, thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, cách trung tâm thành phố 7km về phía bắc.

Hà Nội ngày nay vẫn là đầu mối tập trung nguyên liệu và các bậc chế tác nghệ thuật sơn mài nổi tiếng. Đa phần họ có gốc thành viên của các làng nghề truyền thống nhập cư Hà Nội và tạo nên 36 phố phường ngày trước.

Sơn mài thời hiện đại
Hiện nay, tranh sơn mài sử dụng nguyên liệu là sơn Nhật được dùng khá phổ biến. Do sơn ta có hạn chế là dễ gây tác động phụ cho người sử dụng (bị "sơn ăn"), ngoài ra, khi dùng sơn ta, tranh lại phụ thuộc vào thời tiết khá nhiều. Khi thời tiết có độ ẩm cao thì sơn càng nhanh khô, nếu thời tiết khô ráo (độ ẩm thấp) thì sơn rất lâu khô. Do vậy, sơn ta ít khi được dùng tại các nước có khí hậu khô ráo. Trong khi đó, sơn Nhật lại nhanh khô và làm cho việc ai đó muốn vẽ tranh ở nước ôn đới cũng có thể thực hiện được. Nhưng khi sử dụng sơn Nhật, để tranh được bóng, bây giờ người ta thường dùng một lớp sơn trong (sơn cánh gián) phủ ra bên ngoài tranh, còn nếu tranh sơn mài dùng sơn ta, chỉ cần lấy nắm tóc rối xoa lên tranh, hoặc dùng bàn tay có độ ẩm (có ít mồ hôi) xoa lên tranh, tranh sẽ rất bóng. Tuy nhiên, tranh sơn màu dùng sơn ta vẫn được ưa chuộng hơn vì sự công phu trong quá trình làm tranh và khi nhìn, nó tạo độ sâu cho bức tranh hơn.

Sơn mài ngày nay không chỉ còn ứng dụng sản xuất tranh sơn mài, hoành phi hay câu đối... nó còn được phát triển để sản xuất các mặt hàng nội thất cao cấp như bàn ghế, giường tủ... Gốm sơn mài hiện là mặt hàng được ưa chuộng tại nhiều nước.

{{cquote|"Danh từ sơn mài (laque) là một danh từ mới đặt sau này để chỉ một kỹ thuật trước kia gọi là Sơn Ta nhưng đã biến hoá hẳn do nghệ thuật mài sơn. Kỹ thuật Sơn Ta cũng tương tự như sơn Tàu, có từ đời nhà Hán. Sử dụng cùng với Sơn Ta một nguyên liệu là sơn sống. Chất sơn sống này, ở nước ta, miền Phú Thọ sản xuất rất nhiều và vẫn bán sang Tàu cùng Nhật. Từ năm 1931 trở về trước, công dụng Sơn Ta cũng như Sơn Tàu ở Tàu và Sơn Nhật ở Nhật là phủ lên đồ vật làm nó tôn vẻ lộng lẫy, lên những vật dùng thường như cái khay, cái tráp, đôi guốc, đồ thờ như hương án dài, bát đĩa, đồ trang trí như câu đối, hoành phi, bình phong... màu sắc đại để có: đỏ son, đen, nâu, cánh gián, vàng, bạc theo cổ truyền. Nói rõ ra, Sơn Ta chỉ có công dụng trang trí, địa vị là ở trong trang trí. Mặc dầu ở Nhật, nghệ thuật sơn có tế nhị hơn cả, nhưng chưa một nước nào nghĩ đến tìm tòi, sử dụng nguyên liệu sơn một cách khác cổ truyền, phiêu lưu trong nghệ thuật sơn để tìm một con đường nào tăng phẩm giá mỹ thuật sơn bằng cách phát minh thêm khả năng của nó.Song, từ 1931 trở đi, nhờ sự tìm tòi thiết tha của một số họa sĩ có tài bỏ sơn dầu để chuyển hẳn về sơn mài, Sơn Ta đã vượt được ra ngoài nơi cầm hãm, ngang nhiên trên đường bao la của hội họa, cứ phương trời xa lạ mà tiến. Từ cái tráp, chiếc guốc, nó vượt lên bức họa lồng khung quý giá, từ một phương tiện phụ thuộc làm tôn vẽ đồ vật, nó trở nên một phương tiện độc đáo diễn đạt nổi tâm hồn người nghệ sĩ, một phương tiện lấn át cả sơn dầu. Quên dĩ vãng Sơn Ta đổi tên nhũn nhặn là Sơn Mài||| Tô Ngọc Vân}}

Các họa sĩ nổi tiếng với tranh sơn mài
Trước thập niên 1930, người ta chỉ dùng sơn ta trong trang trí đồ thờ cúng, làm hàng mỹ nghệ. Vào thời gian này, một số họa sĩ Việt Nam đầu tiên đang học như Trần Đình Thọ, Nguyễn Gia Trí, Phạm Hậu, Nguyễn Khang, Trần Văn Cẩn và nghệ nhân Đinh Văn Thành, hai anh em Doãn Chí Công và Doãn Chí Trung đã mạnh dạn thử nghiệm đưa kỹ thuật sơn ta vào làm tranh nghệ thuật.

Những bức tranh sơn mài nổi tiếngDọc mùng (1939) của Nguyễn Gia Trí (tác phẩm tiêu biểu cho tranh sơn mài đầu thế kỷ 20)Nam Bắc một nhà'' (1961) của Nguyễn Văn Tỵ (tác phẩm tiêu biểu cho tranh sơn mài sau Cách mạng)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sơn then và vóc cổ truyền-Báo Khoa học công nghệ
Vẫn còn họa sĩ làm tranh sơn mài
Triển lãm tranh của họa sĩ Việt Nam tại Mỹ
Làng nghề mỹ nghệ: Làng tranh sơn mài
Tranh sơn mài Đình Bảng - Hồn ở đâu bây giờ?

Sơn mài
Chất liệu hội họa
Nghệ thuật trang trí
Nhựa cây
Mỹ thuật Nhật Bản
Phát minh của Trung Quốc


title: Nguyễn Bá Lân

text:
Nguyễn Bá Lân (阮伯麟, 1700-1785) là nhà thơ và là đại quan nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Ông cùng với Đoàn Trác Luân (anh trai nữ sĩ Đoàn Thị Điểm), Ngô Tuấn Cảnh và Nguyễn Tông Quai được người đời xưng tặng là Trường An Tứ hổ hay Trường An tứ tài .

Tiểu sử
Nguyễn Bá Lân sinh tại xã Cổ Đô, huyện Tiên Phong (cũ), trấn Sơn Tây; nay thuộc huyện Ba Vì, ngoại thành Hà Nội. Quê tổ ba đời của ông ở làng Hoài Bão, huyện Tiên Du, trấn Kinh Bắc; sau vì thích phong thủy làng Cổ Đô nên mới dời đến đây.

Cha ông là danh sĩ Nguyễn Công Hoàn, từng được xếp hàng thứ ba trong "tứ hổ" ở kinh thành Thăng Long xưa (nhất Quỳnh, nhị Nhan, tam Hoàn, tứ Tuấn). Tuy vậy, ông Hoàn lại lận đận về đường khoa cử, không đỗ đạt gì, chỉ chuyên nghề dạy học. Các chức tước mà ông có, đều là nhờ con (Nguyễn Bá Lân) làm chức lớn nên cha được phong tặng theo tục lệ ngày trước.

Vốn hiếu học, có tài văn chương, lại được cha dạy dỗ chu đáo; nên khoa Tân Hợi (1731) đời vua Lê Thuần Tông, Nguyễn Bá Lân thi đỗ Tiến sĩ.

Buổi đầu, ông được cử làm Giám khảo kỳ thi Hội, rồi Phiên tào ở phủ chúa Trịnh Giang. Đến 1740, tức đầu đời vua Lê Hiển Tông và chúa Trịnh Doanh, thì ông đã làm Tả chấp pháp ở bộ Hình.

Sau đó, ông cùng với Đốc lãnh Trần Đình Miên (còn có tên là Cẩm) đem quân đi đánh Sơn Tây trong cuộc nổi dậy của Hoàng Công Chất.

Năm 1744, bổ ông làm Lưu thủ trấn Hưng Hóa, sau làm Đốc trấn Cao Bằng.

Năm 1756, ông được triệu về kinh đô Thăng Long nhận chức Thiêm đô ngự sử, vào phủ chúa giữ chức Bồi tụng (chức thứ hai sau Tham tụng), tước Lễ Trạch hầu, kiêm giữ chức Tế tửu Quốc Tử Giám (Hiệu trưởng).

Đến năm Bính Tuất (1766), ông xin hưu. Nhưng chẳng lâu sau, ông lại được chúa Trịnh Doanh mời ra coi việc từ tụng.

Năm 1767, xảy ra nạn hạn hán, chúa Trịnh Sâm cầu lời nói thẳng. Nguyễn Bá Lân dâng sớ xin tha thuế cho dân và minh oan cho nhiều người, đều được chúa nghe theo.

Ít lâu sau, ông lại tâu với chúa việc quân sự ở Hưng Hóa và bày mưu kế đánh dẹp cuộc nổi dậy của Hoàng Công Chất, được chúa khen giỏi, cho cai quản cơ Tả Nhuệ và làm Tuyên phủ sứ đạo Hưng Hóa.

Năm Canh Dần (1770), ông lại xin về hưu vì tuổi đã cao, nhưng chúa Trịnh Sâm chưa cho nghỉ hẳn, vì vẫn muốn lưu ông ở kinh để phòng khi hỏi đến. Xét công lao đánh dẹp, ông được thăng làm Thượng thư bộ Lễ, rồi Thượng thư bộ Hộ, hàm Thiếu bảo, được liệt vào bậc Ngũ lão hầu chúa<ref>Theo Lịch triều hiến chương loại chí (Tập 1, phần Nhân vật chí) tr. 302.</ref>.

Năm Ất Tỵ (1785), Nguyễn Bá Lân mất, thọ 85 tuổi, được đưa về an táng tại quê nhà. Khi mất, ông được truy tặng chức Thái tể, tước Quận công.

Tác phẩm
Thơ văn Nguyễn Bá Lân thất lạc nhiều, hiện chỉ còn:
Ngã Ba Hạc phú. Đây là một bài phú chữ Nôm hay có bút pháp tả thực, trào lộng, hóm hỉnh, với niềm tự hào trước vẻ nên thơ cổ kinh của một ngã ba sông
Dịch đình thừa dương xa phú (Bài phú vua cưỡi xe dê ra ngự dịch đình). Đây là bài phú chữ Hán, còn có tên là Nhất độ giang thành chương phú (Bài phú hoàn thành trên một chuyến đò ngang). Tương truyền ông đã làm bài này xong trước cha ông trong cuộc đọ tài văn chương giữa cha con (cha ông đề xướng) khi xuống đò qua sông.

Theo PGS. Hoàng Thạch Giang thì ông còn có nhiều bài phú chữ Hán khác nữa, như Cung nhân trúc điệp phú, Trương Hàn tư thuần lô phú,...được chép rải rác trong các tuyển tập phú. Ngoài ra, ông còn là tác giả một số bài thơ chữ Hán và chữ Nôm được ghi chép rải rác trong các thi tuyển xưa như: Vịnh sử thi quyển, Quốc âm thi, Mao thi ngâm vịnh thực lục...

Nhận xét
Trích một vài nhận xét về Nguyễn Bá Lân:
Phan Huy Chú:Ông nổi tiếng trong sạch, cẩn thận...Khi làm tả chấp pháp, ông giữ công bình, không a dua. Gặp lúc bốn phương nhiều việc, ông được ra chốn biên trấn, vỗ về người Man, dẹp yên bọn cướp, mấy lần tỏ rõ công lao...Lúc về làm thiêm đô ngự sử và bồi tụng, khi bàn việc, ông giữ lòng trung thực, không che chở bênh vực ai, chúa khen là ngay thẳng dám nói...

Quốc sử quán triều Nguyễn:
Nguyễn Bá Lân làm quan thanh liêm, cẩn thận, ra trấn Cao Bằng vỗ về nhân dân, dẹp yên giặc cướp, tỏ rõ công lao, vào triều tham dự chính sự thì giữ đúng pháp luật, không hề a dua... (Đại Nam nhất thống chí). Bá Lân là người có văn học, chất phác, thẳng thắn, mạnh dạn dám nói" (Việt sử thông giám cương mục).

Ghi công
Nguyễn Bá Lân được tôn làm Thành hoàng Ngũ xã (linh thần chi phù). Lễ tế vào ngày 27 tháng Giêng hàng năm..

Nhằm đánh giá và khẳng định một cách công bằng và khoa học về Nguyễn Bá Lân, ngày 23 tháng 12 năm 1995, Viện Sử học Việt Nam và Chính quyền huyện Ba Vì đã tổ chức cuộc Hội thảo khoa học về ông. Tham dự hội thảo có các nhà sử học và nhà nghiên cứu văn học Việt Nam.

Ngày 25 tháng 02 năm 2000, tại Trung tâm hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám Hà Nội; Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Trung tâm UNESCO thông tin tư liệu lịch sử và văn hoá Việt Nam, Trung tâm Văn Miếu-Quốc Tử Giám Hà Nội, Sở Văn hoá Thông tin tỉnh Hà Tây (cũ) và Chính quyền huyện Ba Vì...đã đứng ra tổ chức Lễ kỷ niệm 300 năm ngày sinh của danh nhân Nguyễn Bá Lân (1700 - 2000).

Ngày 18 tháng 02 năm 2004, mộ và đền thờ Nguyễn Bá Lân ở xã Cổ Đô đã được ngành chức năng xếp hạng là di tích cấp quốc gia, theo quyết định số 04/2004.

Chú thích

Sách tham khảo
Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí (Tập 1, phần Nhân vật chí). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Bùi Duy Tân, mục từ Nguyễn Bá Lân trong Từ điển Văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Hoàng Thạch Giang, Văn học thế kỷ 18 (Tập 5, Quyển 1). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.

Liên kết ngoài
Nguyễn Bá Lân. Bài viết của Đinh Xuân Lâm

Quan lại nhà Lê trung hưng
Người Sơn Tây
Người Hà Nội
Nhà thơ Việt Nam thời Lê trung hưng
Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Onychodactylus japonicus

text:
Onychodactylus japonicus (tên tiếng Anh: Japanese Clawed Salamander) là một loài kỳ giông thuộc họ Hynobiidae.
Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới và sông ngòi.

Tham khảo

 Kaneko, Y. & Matsui, M. 2004. Onychodactylus japonicus . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Onychodactylus
Động vật lưỡng cư Nhật Bản
Động vật đặc hữu Nhật Bản
Động vật được mô tả năm 1782


title: Chimarra foliata

text:
Chimarra foliata là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Chimarra


title: Tipula kumpa

text:
Tipula kumpa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Montalto Uffugo

text:
Montalto Uffugo là một thị xã và comune  ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đô thị Montalto Uffugo có diện tích 78 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2007 là 17.258 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza


title: Colletes wickhami

text:
Colletes wickhami là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1943


title: Conoderus coxalis

text:
Conoderus coxalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Megachile subremotula

text:
Megachile subremotula là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1934


title: Natri metabisulfit

text:
Natri metabisunfit hay natri pyrosunfit là hợp chất vô cơ có công thức Na2S2O5. Nó được dùng làm chất tẩy uế, chất chống oxy hóa và chất bảo quản.

Cấu trúc hóa học
Anion là ghép lai giữa ion đithionit (S2O42-) và đithionat (S2O62-). Ion âm này gồm một nhóm SO2 liên kết với một nhóm SO3, với điện tích âm được nằm trên đoạn cuối của SO3. Độ dài liên kết S-S là 2.22 Å và độ dài S-O trong đithionat và đithionit lần lượt là 1.46 và 1.50 Å.

Sử dụng

Phụ gia thực phẩm
Nó được dùng làm chất chống oxy hóa và chất bảo quản trong thực phẩm và còn được biết dưới tên E223.

Nó có thể gây tác dụng dị ứng đối với những thứ nhạy cảm với sunfit, bao gồm các ảnh hưởng đến hệ hô hấp như hen phế quản, tính quá mẫn cảm và các ảnh hưởng riêng biệt khác.

Natri metabisunfit và kali metabisunfit là thành phần cơ bản trong viên Campden, dùng trong sản xuất bia và rượu.

Liều dùng cho phép mỗi ngày là đến 0.7 mg trên mỗi kg khối lượng cơ thể. Natri metabisunfit không có tác dụng phụ; nó bị oxy hóa trong gan chuyển thành sunfat vô hại và thải ra theo đường tiết niệu.

Chất chùi rửa và sát trùng
Nó thường dùng trong việc ủ bia tại gia và nấu rượu để sát trùng các thiết bị và dụng cụ. Nó còn làm chất chùi rửa cho màng thẩm thấu ngược (RO) trong sản xuất nước sạch trong hệ thống tách muối khỏi nước biển. Nó còn dùng để loại bỏ cloramin ra khỏi nước uống sau khi xử lý.

Các ứng dụng khác

Trong ngành nhiếp ảnh.
Dung dịch đậm đặc để loại bỏ các gốc cây. Một vài loại chứa dung dịch nồng độ 98%, và làm biến chất lignin trong gốc cây, tạo thuận lợi cho việc loại bỏ nó.
Làm tá dược trong một số thuốc, như paracetamol. Xấp xỉ 0.5 mg trong máy phun adrenalin như EpiPen.
Một khía cạnh liên quan đến sức khỏe rất quan trọng của chất này là nó có thể được cho vào một mẫu máu trong một phép thử cho hội chứng tế bào hình liềm (một hình thứ tương tự khác của sự đột biến hemoglobin). Chất này gây cho tế bào bị chết đến hình liềm (thông qua các phản ứng polyme hóa phức tạp) do đó chứng thực đã nhiễm bệnh.

Tính chất hóa học
Khi hòa vào HCl, natri metabisunfit giải phóng khí lưu huỳnh dioxide, một chất khí có mùi hắc gây khó thở cho vài người. Vì điều này, natri metabisunfit đang dần sụt khỏi các ứng dụng thông thường trong thời gian gần đây, với tác dụng là chất khử như hiđrô perôxít, mà trở nên phổ biến hơn trong việc làm chất khử trùng không mùi và hiệu quả cho các thiết bị. Khí thoát ra làm cho nước có tính khử mạnh.

Natri metabisunfit cũng giải phóng khí khi tác dụng với axit mạnh:

 Na2S2O5 + 2 HCl → 2 NaCl + H2O + 2 SO2

Khi đun nóng nó cũng giải phóng lưu huỳnh dioxide, còn lại natri oxit:

 Na2S2O5 → Na2O + 2 SO2

Xem thêm
 Kali metabisunfit

Liên kết ngoài
International Chemical Safety Card 1461
The surprisingly elusive crystal structure of sodium metabisulfite

Chú thích

Hợp chất natri
Phụ gia thực phẩm


title: Atoposmia viguierae

text:
Atoposmia viguierae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Atoposmia
Động vật được mô tả năm 1935


title: Dicranomyia penana

text:
Dicranomyia penana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Dinapigue

text:
Dinapigue là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Isabela, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 4.807 người trong 635 hộ.

Các đơn vị hành chính

Dinapigue được chia ra 6 barangay.

 Ayod
 Bucal Sur
 Bucal Norte
 Dibulo
 Digumased
 Dimaluade

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
1995 Philippine Census Information
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin
Municipality of Dinapigue

Đô thị của Isabela


title: Cỏ linh lăng

text:
Cỏ linh lăng (danh pháp hai phần: Medicago sativa), tên thường gọi cỏ Alfalfa là một loài cây thuộc chi Linh lăng (Medicago) của họ Đậu (Fabaceae). Hàm lượng protein cao của nó làm cho nó rất thích hợp để làm thức ăn cho gia súc. Nó có bộ nhiễm sắc thể 4n. M. sativa có lẽ có nguồn gốc từ Trung Á và đã được con người gieo trồng tại Trung Cận Đông từ thời kỳ đồ đồng để nuôi ngựa và sau đó đã được đưa vào châu Âu.

Hiện nay, cỏ Alfalfa là cây thức ăn chăn nuôi quan trọng ở nhiều quốc gia và được thế giới mệnh danh là "nữ hoàng thức ăn chăn nuôi". M. sativa chủ yếu được trồng để sản xuất cỏ khô.

Tác dụng của cỏ linh lăng
 Giúp giảm cholesterol
 Ngăn ngừa bệnh tiểu đường
 Giảm triệu chứng mãn kinh
 Tác dụng chống oxy hóa

Xem thêm
 Cỏ ba lá

Hình ảnh

Liên kết ngoài
 Di truyền học cỏ

Tham khảo

S
Thức ăn chăn nuôi
Rau
Thực vật Liban
Thực vật được mô tả năm 1753
Thực vật được sử dụng trong Đông y


title: Joseph Hooton Taylor, Jr.

text:
Joseph Hooton Taylor, Jr. sinh ngày 29.3.1941 là nhà vật lý thiên văn người Mỹ đã đoạt Giải Nobel Vật lý năm 1993 chung với Russell Alan Hulse "cho công trình phát hiện một sao xung loại mới, một khám phá đã mở ra các khả năng mới cho việc nghiên cứu lực hấp dẫn".

Tiểu sử
Taylor sinh tại Philadelphia, là con của Joseph Hooton Taylor, Sr., và Sylvia Evans Taylor. Ông học ở trường Moorestown Friends School tại Moorestown, New Jersey, và xuất sắc về toán học. Ông đậu bằng cử nhân vật lý ở Haverford College năm 1963, và bằng tiến sĩ thiên văn học ở Đại học Harvard năm 1968.

Sau một thời gian nghiên cứu ngắn ở Đại học Harvard, Taylor sang làm việc ở Đại học Massachusetts, rồi trở thành giáo sư Thiên văn học và Phó giám đốc Five College Radio Astronomy Observatory (Đài thiên văn vô tuyến 5 trường đại học). Bản luận án tiến sĩ của Taylor đề cập tới các đo lường che khuất Mặt trăng. Vào khoảng thời gian mà ông hoàn tất bản luận án tiến sĩ thì Jocelyn Bell phát hiện ra sao sung vô tuyến đầu tiên bằng kính viễn vọng gần Cambridge, Anh.

Sự nghiệp
Taylor đã sử dụng các kính viễn vọng của Đài thiên văn vô tuyến quốc gia ở Green Bank, West Virginia, tham gia vào việc phát hiện ra các sao xung đầu tiên ở bên ngoài Cambridge. Từ đó, ông chuyên nghiên cứu mọi khía cạnh vật lý của sao xung. Năm 1974, Hulse và Taylor phát hiện sao xung đầu tiên trong một hệ sao đôi - gọi là PSR B1913+16 theo vị trí của nó trên bầu trời – trong một cuộc khảo sát các sao xung ở Đài thiên văn Arecibo tại Puerto Rico.

Quỹ đạo của hệ thống sao đôi này đang thu hẹp dần vì nó mất năng lượng do phát ra sóng hấp dẫn, khiến cho chu kỳ quỹ đạo của nó tăng tốc độ chút ít. Tỷ lệ thu hẹp có thể được tiên đoán chính xác bởi thuyết tương đối rộng của Albert Einstein. Trong khoảng thời gian 30 năm Taylor và các đồng nghiệp của ông đã thực hiện các việc đo đạc phù hợp với tiên đoán này, chính xác hơn 1%. Đây là lời xác nhận đầu tiên về sự tồn tại của sóng hấp dẫn. Ngày nay, đã có nhiều sao xung đôi được biết đến, và các đo lường độc lập đã xác nhận kết quả của Taylor.

Taylor đã sử dụng sao xung này để thử độ chính xác cao của thuyết tương đối rộng. Làm việc với đồng nghiệp Joel Weisberg, Taylor đã dùng các quan sát sao xung này để chứng minh sự tồn tại của sóng hấp dẫn về giá trị và với các đặc tính mà Albert Einstein đã tiên đoán đầu tiên.

Taylor và Hulse đã được trao chung Giải Nobel Vật lý năm 1993 cho công trình phát hiện trên.

Năm 1980, ông chuyển sang Đại học Princeton làm giáo sư Vật lý học. Ông cũng làm khoa trưởng Phân khoa Vật lý trong 6 năm. Năm 2006, ông nghỉ hưu.

Giải thưởng và Vinh dự
 Giải Vật lý thiên văn Dannie Heineman (1980)
 Viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ (1982)
 Huy chương Henry Draper (1985)
 Giải Tomalla (1987)
 Magellanic Premium (1990)
 Huy chương Albert Einstein (1991)
 Giải John J. Carty cho thăng tiến Khoa học (Vật lý) của Viện hàn lâm Khoa học quốc gia Hoa Kỳ (1991) (physics)
 Giải Wolf Vật lý (1992)
 Giải Nobel Vật lý (1993)
 Huy chương Karl Schwarzschild (1997)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Joseph Taylor, Dept. of Physics, Princeton University, Princeton, New Jersey
1993 Nobel Physics laureates
Nobel autobiography

Sinh năm 1941
Nhà thiên văn học Hoa Kỳ
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Nhân vật còn sống
Người đoạt giải Nobel Vật lý
Nhà vật lý thiên văn
Nhà vật lý thực nghiệm
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Giải thưởng MacArthur Fellows


title: Quận Jackson, Georgia

text:
Quận Jackson là một quận trong tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố , Georgia . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Năm 2007, ước tính dân số quận này là người.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Georgia


title: Alaus cerastes

text:
Alaus cerastes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Alaus


title: Megaparsec

text:
Megaparsec (Mpc) là đơn vị đo chiều dài thiên văn học, có độ lớn bằng 1000000 pc, thường được dùng trong thiên văn học liên thiên hà.

Hoán chuyển đơn vị

Xem thêm
Parsec
Kiloparsec

Tham khảo

(thiên văn học)]]

Thuật ngữ thiên văn học
[[Thể loại:Đơn vị đo chiều dài

en:Parsec#Distances in parsecs


title: Wittstock

text:
Wittstock là một thị xã ở huyện Ostprignitz-Ruppin, tây bắc bang Brandenburg, Đức. Đô thị Wittstock có diện tích 417,2 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 15.907 người. Đô thị này nằm bên sông Dosse, 20 km về phía đông Pritzwalk, và 95 km về phía tây bắc Berlin. Năm 1636, đây là nơi xảy ra trận Wittstock giữa Thụy Điển là một liên minh giữa Đế quốc La Mã Thần thánh và Sachsen.
Công trình nổi bật của thị xã là một tòa thánh đường Trung cổ.

Các khu vực dân củ của Wittstock/Dosse:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức của Wittstock (tiếng Đức)


title: Tây Yên (nước)

text:
Nhà Tây Yên (384 -394) là một quốc gia thời Ngũ Hồ thập lục quốc trong lịch sử Trung Hoa.

Lập quốc
Sau khi Tiền Yên bị Tiền Tần tiêu diệt, U đế Mộ Dung Vĩ bị Tiền Tần bắt, Tế Bắc vương Mộ Dung Hoằng (?-384) con trai Chiêu hoàng đế Mộ Dung Tuấn nhà Tiền Yên cũng bị bắt về tây.

Năm 383, vua Tiền Tần là Phù Kiên kéo 90 vạn quân đi đánh Đông Tấn để thống nhất toàn quốc, nhưng bị đại bại trong trận Phì Thủy. Các tướng lĩnh dưới quyền Phù Kiên, ngoài những người vốn được Phù Kiên trọng dụng, còn cả những tù binh được tha chết cũng bắt đầu chủ trương ly khai, trong đó có những người trong nhà Mộ Dung nước Tiền Yên cũ.

Năm 384, Mộ Dung Thuỳ ly khai Tiền Tần, lập ra nước Hậu Yên. Cùng năm, Mộ Dung Hoằng chiếm hạ du Hoàng Hà thành lập nhà Tây Yên có 8 quận và 7 vạn dân. Khi Tiền Tần suy yếu, Mộ Dung Hoằng dấy binh cát cứ Ung Châu, đánh bại Tiền Tần, xưng Ung châu mục, Tề Bắc vương, kiến đô tại Hoa Âm (Vị Nam, Thiểm Tây) kiến lập chính quyền Tây Yên, máu nhuộm tôn thất, tồn tại 11 năm với 7 đời vua, sau bị chính người anh em Hậu Yên tiêu diệt.

Đánh chiếm Tràng An
Tháng 3 năm 384, Mộ Dung Hoằng đánh chiếm Hoa Âm. Tướng giữ Hoa Âm của Tiền Tần là Cự Lộc công Phù Tuấn và Diêu Tràng mang quân chống cự. Tuấn không nghe lời Diêu Tràng nên bị bại trận và bị giết, Mộ Dung Hoằng chiếm được Hoa Âm. Đồng thời, Mộ Dung Xung cũng dấy quân chiếm cứ Bình Dương nhưng bị Tiền Tần đánh bại. Xung dẫn quân đến theo Mộ Dung Hoằng.

Diêu Tràng thấy chủ tướng Phù Tuấn bị giết, sợ bị Phù Kiên bắt tội, bèn ly khai Tiền Tần, lập ra nước Hậu Tần. Từ đó Tây Yên cùng tranh chấp Quan Trung với 2 nước Tiền Tần và Hậu Tần.

Tháng 6 năm 384, Mộ Dung Hoằng bị mưu thần Cao Cái oán hận vì hà khắc nên đảo chính giết chết, lập Mộ Dung Xung làm vua.

Năm 385, Tây Yên và Tiền Tần nhiều lần kịch chiến ở Quan Trung. Mộ Dung Xung mang quân đến đánh Tràng An, Phù Kiên mang quân ra địch, đánh bại quân Tây Yên ở phía tây kinh thành. Quân Tây Yên chạy đến A Phòng, Phù Kiên đuổi gần đến nơi sợ bị mai phục nên thu quân.

Mộ Dung Xung mang quân quay trở lại đánh Tràng An lần thứ hai. Phù Kiên ra đốc chiến bị trúng tên, mãnh tướng Dương Định tử trận. Bị Tây Yên bủa vây, Phù Kiên lo lắng, nghe theo lời sấm bèn rút ra ngoài núi Ngũ Tướng, giao lại thành cho thái tử Phù Hoằng.

Tháng 6 năm 385, Mộ Dung Xung hạ thành Tràng An, Phù Hoằng bỏ chạy đến Vũ Đô, bị quân Tây Yên truy kích, phải sang đầu hàng Đông Tấn. Tới tháng sau, Phù Kiên bị vua Hậu Tần là Diêu Tràng mang quân đánh núi Ngũ Tướng và bắt giết. Mộ Dung Xung xưng làm hoàng đế ở Tràng An.

Nội bộ bất ổn
Trong thời gian tồn tại ngắn ngủi, Tây Yên liên tiếp xảy ra biến loạn vì tranh chấp nội bộ. Chỉ trong 2 năm đầu có liên tiếp 6 vua được dựng và phế.

Trung Sơn vương Mộ Dung Xung (?-386): em trai Mộ Dung Hoằng, năm 384 làm thái thú quận Bình Dương, được Cao Cái tôn lập làm Hoàng thái đệ, năm 385 thì xưng Uy đế tại A Phòng. Nhằm tránh thế lực của nước Hậu Yên, Mộ Dung Xung quyết định định cư ở Trường An bất chấp nguyện vọng của người Tiên ty muốn trở về quê ở phía đông, người Tiên ty phản đối. Tháng 2/386, Xung bị các tướng Đoàn Tuỳ và Hàn Diên đảo chính giết chết.

Đoàn Tuỳ (?-386): Tiền tướng quân nhà Tây Yên, được tướng Hàn Diên đưa lên ngôi Yên vương (tháng 2/386) nhưng bị vương thất Mộ Dung phản ứng dữ dội, đến tháng 3 thì bị Nghi Đô vương Mộ Dung Hằng, Mộ Dung Vĩnh giết chết.

Mộ Dung Nghĩ (?-386): con Nghi Đô vương Mộ Dung Hằng của Tây Yên, được cha và Mộ Dung Vĩnh tôn lập lên ngôi. Sau khi lên ngôi, liền dẫn 40 vạn dân thiên di về phía đông (tức muốn nhập với Hậu Yên); đến Lâm Tân thì bị chú ruột là Hộ quốc tướng quân Mộ Dung Thao phát động binh biến giết chết.

Mộ Dung Giao (?-386): con Uy đế Mộ Dung Xung, được Mộ Dung Vĩnh dựng nên (tháng 3/386) sau khi đánh bại Mộ Dung Thao. Tuy nhiên, tướng sĩ các nơi không phục, nổi lên đánh đuổi Mộ Dung Hằng. Mộ Dung Vĩnh bèn giết Mộ Dung Giao và lập Mộ Dung Trung lên ngôi.

Mộ Dung Trung (?-386): con Mộ Dung Hoằng. Mộ Dung Trung phong cho Mộ Dung Vĩnh tước Hà Đông công, nắm quyền quân sự. Người dân Tây Yên vẫn muốn trở về quê, lúc đó đã đến Vân Thành họ nghe tin Mộ Dung Thùy đã thành lập nhà Hậu Yên nên dừng lại ở đất Yên Hy (Sơn tây), xây dựng thành trì, định cư ở đó. Sau 2 tháng cầm quyền, tháng 6/386 Mộ Dung Trung bị bộ tướng là Điêu Vân giết chết.

Mộ Dung Vĩnh (?-394): vương thất Tây Yên, nhưng nhà nghèo phải sinh nhai bằng nghề bán giày, sau khi Mộ Dung Trung bị giết chết, được bộ tướng tôn là Đại Thiền vu, Hà Đông vương, kiến đô tại Yên Hy thành (Văn Hỷ, Sơn Tây). Cuối cùng, năm 386, Mộ Dung Vĩnh giành được ngôi vua. Nhưng lúc đó Tây Yên đã suy yếu, bị mất Tràng An vào tay Hậu Tần.

Khi lên ngôi, Vĩnh đã xin thần phục Mộ Dung Thùy và làm phên giậu cho nhà Hậu Yên. Tháng 10 năm 386 mượn đường của Tiền Tần, đông di sáp nhập với Hậu Yên. Tiền Tần không nghe, Mộ Dung Vĩnh bèn cất quân đánh bại Tiền Tần tại Tương Lăng, buộc vua Tiền Tần là Phù Phi phải bỏ chạy và sau đó bị quân Đông Tấn giết.

Mộ Dung Vĩnh chiếm cứ đất Trường Tử, rồi lên ngôi Hoàng đế, định đô tại Trường Tử, chiếm được nhiều vùng đất của Tiền Tần sau khi Ai bình đế Phù Phi chết.

Năm 387 Mộ Dung Vĩnh ra lệnh xử tử tất cả các thành viên hoàng tộc có liên quan đến Mộ Dung Thùy và Mộ Dung Tuấn. Năm 390 Mộ Dung Vĩnh tấn công Lạc Dương nhưng bị tướng Chu Tự của Đông Tấn đã đẩy lui. Năm 391 quân Tây Yên lại đánh Lạc Dương cũng tổn thất.

Suy vong
Năm 394, Mộ Dung Thùy chỉ huy quân Hậu Yên tấn công vào kinh thành Trường tử, Mộ Dung Thùy giết chết Mộ Dung Vĩnh. Tây Yên bị diệt vong.

Nước Tây Yên chỉ tồn tại 11 năm và không được tính vào 16 nước Ngũ Hồ.

Các vua Tây Yên

Mộ Dung Hoằng (384)
Uy đế Mộ Dung Xung (385 - 386)
Đoàn Tùy (386)
Mộ Dung Nghĩ (386)
Mộ Dung Dao (386)
Mộ Dung Trung (386)
Mộ Dung Vĩnh (386-394) niên hiệu Trung Hưng.

Xem thêm
Ngũ Hồ thập lục quốc
Hậu Yên
Tiền Tần

Tham khảo
Thẩm Khởi Vĩ (2007), Kể chuyện Lưỡng Tấn Nam Bắc triều, Nhà xuất bản Đà Nẵng
Nguyễn Khắc Thuần (2003), Các đời đế vương Trung Quốc, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Tây Yên
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Lịch sử Thiểm Tây
Lịch sử Sơn Tây


title: Cá nhệch răng hạt

text:
Cá nhệch răng hạt hay cá lịch cu (danh pháp hai phần: Pisodonophis boro) là một loài cá nhệch phân bố ven bờ Ấn Độ Dương và tây Thái Bình Dương

Cá nhệch răng hạt có chiều dài trung bình 70 cm, tối đa 100 cm. Lưng của loài cá này màu nâu, bụng màu nâu nhạt. Chúng có thể sống trong các môi trường nước mặn, nước lợ và nước ngọt với nền khí hậu nhiệt đới.

Tại Việt Nam, cá nhệch răng hạt phân bố từ ven bờ vịnh Bắc Bộ đến bờ biển Nam Bộ.

Chú thích

B
Động vật được mô tả năm 1822


title: Chlorocypha cancellata

text:
Chlorocypha cancellata là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Chlorocyphidae. Loài này có ở Cameroon, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Guinea Xích Đạo, Gabon, Guinea, Nigeria, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Chlorocypha cancellata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Chlorocypha


title: Dactylastele

text:
Dactylastele là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Calliostomatidae.

Các loài
Các loài trong chi Dactylastele gồm có:

 Dactylastele burnupi (E.A. Smith, 1899)
 Dactylastele duplicatum (A. Adams, 1851)
 Dactylastele nevilli (Sowerby, 1905)
 Dactylastele nevilli (Sowerby, 1905)
 Dactylastele poupineli (Montrouzier in Souverbie & Montrouzier, 1875)

Chú thích

Tham khảo

Calliostomatidae


title: Mohammad Khatami

text:
Seyed Mohammad Khātamī (tiếng Ba Tư: سید محمد خاتمی, phát âm: [sejjed-mohæmmæd-e xɒːtæmiː]) (sinh 14 tháng 10 năm 1943 tại Ardakan, tỉnh Yazd) là một học giả và chính trị gia người Iran. Ông giữ chức tổng thống thứ 5 của Iran từ 2 tháng 8 năm 1997 tới 3 tháng 8 năm 2005. Ông cũng từng giữ chức Bộ trưởng bộ Văn hóa của Iran trong cả hai thập niên 1980 và 1990.

Khatami giành được sự quan tâm của cộng đồng quốc tế trong cuộc bầu cử nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên khi ông giành được 70% số phiếu bầu . Khatami đã đặt những bước đệm cho sự tự do hóa và cải cách tại Iran. Trong hai nhiệm kỳ làm tổng thống, ông có xu hướng ủng hộ cho sự tự do ngôn luận và một xã hội dân sự, xây dựng những quan hệ ngoại giao theo hướng tích cực với các quốc gia khác, bao gồm những quốc gia thuộc Liên minh châu Âu và châu Á, một chính sách kinh tế ủng hộ thị trường tự do và đầu tư nước ngoài.

Khatami được biết đến với đề nghị về Sự đối thoại giữa các nền văn minh. Liên hiệp quốc đã tuyên bố năm 2001 là Năm đối thoại giữa các nền văn minh của Liên hiệp quốc theo gợi ý của Khatami.

Ngày 8 tháng 2 năm 2009, Khatami thông báo ông sẽ tranh cử trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2009 của Iran nhưng sau đó đã rút lui khỏi cuộc đua sau lời đề nghị của người bạn và cố vấn lâu năm, cựu thủ tướng của Iran, Mir-Hossein Mousavi.

Chú thích

Sinh năm 1943
Tổng thống Iran
Nhà hoạt động dân chủ người Iran
Nhân vật còn sống
Nhân vật trong chiến tranh Iran-Iraq


title: Polyptychia hermieri

text:
Polyptychia hermieri là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy ở Guyane thuộc Pháp, Trinidad và the lower Amazon basin.

Ấu trùng ăn Passiflora candida.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project

H


title: Probaenia pretiosa

text:
Probaenia pretiosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Probaenia


title: 12170 Vanvollenhoven

text:
12170 Vanvollenhoven (tên chỉ định: 2372 T-3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld, và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 16 tháng 10 năm 1977. Nó được đặt theo tên Pieter van Vollenhoven, a professor of risk management ở University of Twente và astronomy education enthusiast.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1977
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 2064 Thomsen

text:
2064 Thomsen (1942 RQ) là một tiểu hành tinh đi ngang qua Sao Hỏa được Liisi Oterma phát hiện tại Turku ngày 8.9.1942.

Tiểu hành tinh này có thể tới gần sát Sao Hỏa, cách 15 Gm (15.000 Km) trong năm 2103.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser on 2064 Thomsen

Tiểu hành tinh đi ngang qua Sao Hỏa
Thiên thể phát hiện năm 1942


title: Hexatoma azurea

text:
Hexatoma azurea là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Uroplata lobata

text:
Uroplata lobata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Uroplata


title: Mähring

text:
Mähring là một đô thị ở huyện Tirschenreuth bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Điện từ học cổ điển

text:
Điện từ học cổ điển, hay còn gọi là điện động lực học cổ điển hoặc điện động lực học, là một lý thuyết của điện từ học được phát triển vào khoảng thế kỷ 19, trong đó có đóng góp lớn của James Clerk Maxwell. Đây là lý thuyết mô tả khá chính xác các hiện tượng điện từ học ở tầm vĩ mô, tức là liên quan đến những khoảng không gian đủ lớn để các hiệu ứng của cơ học lượng tử có thể bỏ qua. Khi xét thêm các hiệu ứng lượng tử, lý thuyết này kết hợp với cơ học lượng tử tạo thành thuyết điện động lực học lượng tử.

Cơ sở của điện động lực học cổ điển là các phương trình Maxwell mô tả trường điện từ và định luật về lực Lorentz mô tả tương tác của trường điện từ với vật chất.

Các khía cạnh của điện từ học cổ điển được trình bày trong nhiều văn liệu của Feynman, Leighton và Sands, Griffiths, Panofsky và Phillips, and Jackson.

Trường điện từ

Điện trường

Từ trường

Lực Lorentz

Phương trình Maxwell

Sóng điện từ

Một số hiện tượng

Xem thêm
Điện động lực học lượng tử

Tham khảo

ko:전자기역학
he:תורת החשמל והמגנטיות הקלאסית


title: (7535) 1995 WU2

text:
{{DISPLAYTITLE:(7535) 1995 WU2}}

(7535) 1995 WU2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 16 tháng 11 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Gallicano

text:
Gallicano là một đô thị ở tỉnh Lucca trong vùng Toscana, có cự ly khoảng 70 km về phía tây bắc của Florence và khoảng 25 km về phía tây bắc của Lucca. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.837 người và diện tích là 30,5 km².

Gallicano giáp các đô thị: Barga, Borgo a Mozzano, Castelnuovo di Garfagnana, Coreglia Antelminelli, Fabbriche di Vallico, Fosciandora, Molazzana, Vergemoli.

Main sights
The Rocca (Castle) of Trassilico.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị tỉnh Lucca
Lâu đài Ý