title: Oberon (vệ tinh)

text:
Oberon , còn gọi là  là vệ tinh lớn và nằm phía ngoài cùng trong nhóm vệ tinh chính của Sao Thiên Vương. Đây là vệ tinh lớn và nặng thứ hai của Sao Thiên Vương, là vệ tinh nặng thứ 9 và là vật thể nặng thứ 21 trong Hệ Mặt Trời. Vệ tinh này do William Herschel phát hiện năm 1787, Oberon được đặt tên theo một nhân vật trong tác phẩm của Shakespeare Giấc mộng đêm hè. Một phần quỹ đạo của nó nằm phía ngoài từ quyển của Sao Thiên Vương.

Oberon có khả năng là được hình thành từ đĩa bồi tụ bao quanh Sao Thiên Vương ngay sau khi hành tinh này hình thành. Vệ tinh này được cấu tạo từ băng và đá với lượng xấp xỉ bằng nhau, và có khả năng có sự phân biệt giữa lõi đá và lớp phủ băng. Một tầng nước lỏng có thể tồn tại ở ranh giới giữa lõi và lớp phủ. Bề mặt của Oberon, có màu đen và đỏ nhạt, có lẽ ban đầu đã được định hình chủ yếu do va chạm với các tiểu hành tinh và sao chổi. Nó được bao phủ bởi nhiều hố va chạm đạt đường kính đến 210 km. Oberon sở hữu một hệ thống các chasmata (địa hào hoặc sườn) được hình thành từ sự mở rộng các thành phần bên trong vào thời kỳ đầu tiến hoá của thiên thể này.

Hệ thống vệ tinh Sao Thiên Vương chỉ được nghiên cứu kỹ càng một lần bởi tàu không gian Voyager 2 vào tháng 1 năm 1986. Nó đã chụp nhiều hình ảnh về Oberon, cho phép con người có thể lập được bản đồ về 40% diện tích bề mặt Oberon.

Khám phá và đặt tên

Ngày 11 tháng 1 năm 1787, nhà thiên văn học người Anh gốc Đức William Herschel phát hiện vệ tinh Oberon; cũng trong cùng ngày ông cũng đã phát hiện ra vệ tinh lớn nhất của Sao Thiên Vương, Titania. Sau đó ông còn báo cáo về việc phát hiện ra thêm bốn vệ tinh khác, mặc dù sau đó chúng được xác nhận là giả. Gần năm mươi năm sau khi được phát hiện, Titania và Oberon không được quan sát bởi bất kỳ dụng cụ nào khác ngoài dụng cụ của William Herschel, mặc dù các vệ tinh này ngày nay có thể được quan sát từ Trái Đất bởi các kính viễn vọng nghiệp dư cao cấp.

Tất cả các vệ tinh của Sao Thiên Vương được đặt tên theo các nhân vật trong các tác phẩm của William Shakespeare hay Alexander Pope. Tên Oberon được đặt theo Oberon, vua của các tiên trong Giấc mộng đêm hè. Tên của bốn vệ tinh phát hiện đầu tiên được con trai của Herschel, John đề nghị vào năm 1852, theo yêu cầu của William Lassell, người đã phát hiện ra hai vệ tinh khác, Ariel và Umbriel, một năm trước đó. Oberon và Titania được coi là những vệ tinh đầu tiên không được đặt tên theo các nhân vật thần thoại Hy Lạp, khởi xướng bởi John Herschel. Dạng tính từ của tên vệ tinh là Oberonian, .

Oberon ban đầu được gọi là "vệ tinh thứ hai của Sao Thiên Vương", vào năm 1848 được nhà thiên văn học người Anh William Lassell định danh là , bởi dù ông đôi khi sử dụng cách đánh số của William Herschel (trong đó Titania và Oberon là II và IV). Năm 1851, Lassell cuối cùng đã đánh số tất cả bốn vệ tinh được biết lúc bấy giờ dựa theo khoảng cách của chúng tới Sao Thiên Vương bằng số La Mã, và từ đó Oberon được định danh là .

Quỹ đạo
Quỹ đạo Oberon cách Sao Thiên Vương khoảng 584,000 km, xa nhất trong số năm vệ tinh lớn. Quỹ đạo Oberon có độ nghiêng và độ lệch tâm nhỏ tương đối so với xích đạo Sao Thiên Vương. Chu kỳ quỹ đạo của nó khoảng 13,5 ngày, trùng với chu kỳ tự quay. Nói cách khác, Oberon là một vệ tinh đồng bộ bị khóa thủy triều, với một mặt luôn hướng về hành tinh. Một phần đáng kể quỹ đạo Oberon nằm bên ngoài từ quyển Sao Thiên Vương. Kết quả là bề mặt của nó bị bắn phá trực tiếp dưới gió Mặt Trời. Điều này rất quan trọng, bởi vì bán cầu kéo theo (trailing hemispheres) của vệ tinh di chuyển phía trong từ quyển sẽ bị tấn công bởi plasma từ quyển, vốn quay cùng hành tinh. Sự oanh tạc này có thể dẫn đến sự tối đi phần bán cầu kéo theo, việc này đã thực sự được quan sát ở tất cả các vệ tinh của Sao Thiên Vương trừ Oberon (xem phía dưới).

Bởi vì Sao Thiên Vương di chuyển gần như là lăn quanh Mặt Trời, và quỹ đạo các vệ tinh của nó gần như nằm trên mặt phẳng xích đạo của hành tinh, chúng (kể cả Oberon) cùng phải chịu một chu kỳ mùa cực dài. Cả hai bán cầu Bắc và bán cầu Nam ở trong bóng tối 42 năm, và 42 năm trong ánh sáng Mặt Trời, với Mặt Trời mọc gần thiên đỉnh trên một trong các cực tại mỗi điểm chí. Khi Voyager 2 bay qua Nam bán cầu của Oberon, trùng với ngày hạ chí năm 1986, khi mà gần như toàn bộ Bắc bán cầu chìm trong bóng tối. Cứ mỗi 42 năm, Sao Thiên Vương lại đến điểm phân và mặt phẳng xích đạo của nó giao cắt với Trái Đất, các vệ tinh của Sao Thiên Vương có thể che khuất lẫn nhau. Một trong số các lần đó, kéo dài 6 phút, được quan sát ngày 4 tháng 5 năm 2007, khi Oberon che khuất Umbriel.

Thành phần và cấu trúc bên trong

Oberon là vệ tinh lớn và nặng thứ hai của Sao Thiên Vương sau Titania, và là vệ tinh nặng thứ 9 trong Hệ Mặt Trời. Tuy nhiên, nó vẫn là vệ tinh lớn thứ mười tính theo kích thước bởi vì Rhea, vệ tinh lớn thứ hai của Sao Thổ và là vệ tinh lớn thứ chín, có kích thước gần bằng Oberon mặc dù Rhea lớn hơn Oberon khoảng 0,4%, mặc dù Oberon nặng hơn Rhea về khối lượng. Khối lượng riêng của Oberon là 1,63 g/cm³, cao hơn khối lượng riêng điển hình của các vệ tinh của Sao Thổ, chỉ ra rằng có sự cân bằng giữa tỉ lệ băng và một thành phần đậm đặc không phải băng. Thành phần thứ hai có thể được cấu tạo từ đá và vật chất giàu carbon bao gồm hợp chất hữu cơ nặng. Sự tồn tại của nước đá kết tinh trên bề mặt của vệ tinh được nhận dạng thông qua việc quan sát quang phổ. Dải hấp thụ băng ở bán cầu kéo theo thì mạnh hơn ở bán cầu dẫn đường (leading hemisphere). Việc này trái ngược với các quan sát trên các vệ tinh Sao Thiên Vương khác, nơi mà bằng chứng về dấu hiệu của băng mạnh hơn trên bán cầu dẫn đường. Nguyên nhân của sự bất đối xứng này vẫn chưa rõ, nhưng có thể liên quan đến va chạm làm vườn (Impact gardening) (sự tạo đất do va chạm) bề mặt diễn ra mạnh mẽ hơn trên bán cầu dẫn đường. Va chạm thiên thạch có xu hướng làm bắn (văng ra) băng từ bề mặt, để lại vật chất màu đen không phải băng phía sau. Vật chất màu đen tự nó có thể hình thành từ quá trình bức xạ clathrate mêtan hay bức xạ tối các vật chất hữu cơ khác.

Oberon có thể có một lõi đá tách biệt được bao quanh bởi một lớp phủ băng.. Trong trường hợp này, bán kính lõi (480 km) sẽ bằng khoảng 63% bán kính vệ tinh, và khối lượng bằng 54% khối lượng vệ tinh. Áp suất của phần tâm Oberon vào khoảng 0,5 GPa (5 kbar). Tình trạng hiện tại của lớp phủ băng là không rõ ràng. Nếu băng chứa đủ amonia hay chất chống đông khác, Oberon có thể có một đại dương nước nằm giữa lõi và lớp phủ. Độ dày của đại dương này, nếu tồn tại, có thể lên đến 40 km và nhiệt độ vào khoảng 180 K (gần với nhiệt độ eutecti của nước-amoniac là 176 K). Tuy nhiên, cấu trúc bên trong của Oberon phụ thuộc nhiều vào lịch sử nhiệt của nó, mà hiện nay ít được biết đến.

Đặc trưng bề mặt và địa chất

Oberon là vệ tinh tối thứ hai trong số năm vệ tinh lớn của Sao Thiên Vương sau Umbriel. Bề mặt của nó cho thấy một hiệu ứng xung đối mạnh mẽ: sự phản xạ của nó giảm từ 31% ở góc pha 0° (suất phản chiếu hình học) tới 22% ở góc khoảng 1°. Oberon có suất phản chiếu Bond thấp, khoảng 14%. Bề mặt của nó nói chung có màu đỏ, ngoại trừ các lớp trầm tích do va chạm mới có màu trung tính hoặc màu xanh nhạt. Trong thực tế, Oberon là vệ tinh đỏ nhất trong các vệ tinh lớn của Sao Thiên Vương. Màu bán cầu dẫn đường và kéo theo không giống nhau: bán cầu thứ hai đỏ hơn bán cầu thứ nhất, bởi vì nó chứa nhiều vật chất màu đỏ đậm hơn. Bề mặt hóa đỏ thường là kết quả của sự phong hoá không gian do bị oanh tạc bề mặt bởi các hạt bị biến đổi và các vi thiên thạch trong suốt lịch sử Hệ Mặt Trời. Tuy nhiên, sự bất đối xứng màu sắc của Oberon có nhiều khả năng xuất phát từ sự bồi tụ vật chất màu đỏ đến từ phía ngoài hệ Sao Thiên Vương, có thể là từ các vệ tinh dị hình.

Các nhà khoa học đã ghi nhận hai nhóm yếu tố địa chất đặc trưng trên Oberon: miệng hố và chasmata ('hẻm núi'—những chỗ trũng sâu, kéo dài, có sườn dốc mà có lẽ sẽ được mô tả là thung lũng tách giãn hoặc vách đứng nếu có trên Trái Đất). Bề mặt cổ của Oberon bị bao phủ bởi nhiều miệng hố nhất trong số tất cả vệ tinh Sao Thiên Vương, với mật độ các miệng hố gần đạt đến mức bão hoà—khi sự hình thành một miệng hố mới được cân bằng với việc phá huỷ miệng hố cũ. Phạm vi đường kính của các miệng hố từ vài kilômét nhỏ nhất cho đến 206 kilômét của hố lớn nhất hiện nay là Hamlet. Nhiều miệng hố lớn được bao quanh bởi vật chất phun trào do va chạm (tia). Các hố lớn nhất, Hamlet, Othello và Macbeth, có đáy được tạo thành từ các vật chất màu đen được lắng đọng sau khi chúng hình thành. Một chóp có chiều cao khoảng 11 km đã được quan sát từ một số bức hình của Voyager ở gần rìa Đông Nam Oberon, mà có thể là chóp trung tâm của một lòng chảo va chạm lớn với đường kính khoảng 375 km. Bệ mặt Oberon bị chia cắt bởi hệ thống các hẻm núi, tuy không phổ biến như các hẻm núi trên Titania. Các mặt của hẻm núi có lẽ là những sườn được tạo ra bởi các đứt gãy thuận có thể có cả cũ lẫn mới. Hẻm núi nổi bật nhất trên Oberon là Mommur Chasma.

Địa chất của Oberon chịu ảnh hưởng bởi hai lực đối lập: sự hình thành hố va chạm và tái tạo bề mặt có nguồn gốc nội sinh. Các hố va chạm diễn ra trong suốt lịch sử hình thành vệ tinh này và góp phần lớn tạo nên diện mạo ngày nay của nó. Quá trình thứ hai xảy ra trong thời kỳ sau khi Oberon hình thành. Quá trình nội sinh là sự kiến tạo chủ yếu trong tự nhiên và dẫn đến sự hình thành các hẻm núi, và đã thực sự tạo ra các vết nứt khổng lồ trên vỏ băng. Các hẻm núi đã xoá bỏ một phần bề mặt cũ. Các vết nứt trên lớp vỏ được gây ra bởi sự nở rộng Oberon khoảng 0,5%, xảy ra trong 2 giai đoạn ứng với các hẻm núi mới và cũ.

Bản chất của các mảng tối, vốn tồn tại chủ yếu trên bán cầu dẫn đường và trong các miệng hố, vẫn chưa được biết. Một số nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng chúng có nguồn gốc từ núi lửa băng (tương tự như các biển Mặt Trăng), trong khi một số khác nghĩ rằng các vụ va chạm đã đào lên vật chất đen vốn bị chôn vùi dưới lớp băng (lớp vỏ).

Nguồn gốc và sự tiến hoá
Oberon được cho rằng đã hình thành từ một đĩa bồi tụ hay tiểu tinh vân; một đĩa khí và bụi tồn tại quanh Sao Thiên Vương một thời gian sau khi nó được hình thành hoặc được tạo ra từ một va chạm khủng khiếp mà rất có thể đã khiến trục Sao Thiên Vương nghiêng mạnh. Thành phần chính xác của tiểu tinh vân vẫn chưa rõ; tuy nhiên, khối lượng riêng tương đối cao của Oberon và các vệ tinh khác của Sao Thiên Vương so với vệ tinh của Sao Thổ chỉ ra rằng chúng có lượng nước tương đối ít. Số lượng đáng kể nitơ và carbon có thể tồn tại ở dạng carbon monoxit và N2 thay vì amonia và mêtan. Các vệ tinh được hình thành từ một tiểu tinh vân sẽ chứa ít băng hơn và có nhiều đá hơn, giải thích tại sao khối lượng riêng của chúng cao hơn.

Sự bồi tụ của Oberon có lẽ đã diễn ra trong hàng ngàn năm. Sự va chạm kèm theo bồi tụ đã nung nóng mặt ngoài vệ tinh. Nhiệt độ tối đa khoảng 230 K đạt đến độ sâu 60 km. Sau khi kết thúc quá trình hình thành, phần dưới bề mặt bị nguội đi, trong khi phần bên trong Oberon bị nung nóng do sự phân rã các nguyên tố phóng xạ có trong các lớp đá của nó. Lớp cận mặt đang nguội đi thì co lại, trong khi phần bên trong lại nở ra. Điều này dẫn đến các nứt vỡ trên bề mặt Oberon. Hệ thống các hẻm núi ngày nay có thể đã hình thành từ quá trình này, vốn kéo dài trong khoảng 200 triệu năm, ngụ ý rằng mọi quá trình hoạt động nội sinh đều đã kết thúc từ hàng tỉ năm trước.

Sự nung nóng do bồi tụ cùng với việc các nguyên tố phóng xạ tiếp tục phân rã có lẽ đủ mạnh làm tan băng nếu tồn tại thêm một số chất chống đông như amonia (ở dạng ammonia hydrat) hay một số loại muối. Sự tan băng tiếp diễn có thể dẫn đến việc tách biệt băng khỏi đá và hình thành lõi đá bao phủ bởi lớp phủ băng. Một lớp nước lỏng ('đại dương') giàu ammonia hòa tan có thể đã hình thành giữa lớp đá và lớp băng. Nhiệt độ eutecti của hỗn hợp lỏng này vào khoảng 176 K. Nếu nhiệt độ hạ xuống thấp hơn thì đại dương này hiện nay có thể đã bị đóng băng. Sự đóng băng của nước có thể dẫn đến sự nở ra của phần bên trong, và nó có thể góp phần vào sự hình thành các địa hào giống như hẻm núi. Tuy nhiên, những hiểu biết hiện tại về quá trình tiến hóa của Oberon vẫn còn rất hạn chế.

Thám hiểm

Cho đến nay những hình ảnh cận cảnh nhất từ Oberon là có được từ tàu thăm dò Voyager 2, chụp được khi bay ngang qua Sao Thiên Vương vào tháng 1 năm 1986. Khoảng cách gần nhất giữa Voyager 2 và Oberon là 470.600 km, tấm hình tốt nhất về vệ tinh này có độ phân giải không gian khoảng 6 km. Các bức hình chụp khoảng 40% bề mặt, nhưng chỉ 25% có đủ chất lượng để có thể lập bản đồ địa chất. Khi Voyager 2 bay qua, chỉ có bán cầu Nam của Oberon hướng về Mặt Trời, nên không thể nghiên cứu được bán cầu Bắc (tối). Không một tàu không gian nào khác từng viếng thăm Sao Thiên Vương.

Xem thêm
 Vệ tinh tự nhiên của Sao Thiên Vương
 Oberon trong viễn tưởng. Vệ tinh Oberon xuất hiện trong một số tác phẩm văn học giả tưởng:
 Tiểu thuyết "Kho báu Lôi tinh" (Treasure on Thunder Moon, 1942) của Edmond Hamilton nhắc tới Oberon như là một thế giới của núi lửa, quê hương của chủng người ngoài hành tinh bán ý thức
 Tiểu thuyết "Oberon, l'avamposto fra i ghiacci" (1987) của nhà báo, nhà văn viễn tưởng người ý Paolo Aresi, một cơ sở bí mật của Nga được xây dựng trên Oberon<

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Được phát hiện bởi William Herschel
17870111


title: Nếp cái hoa vàng

text:
Nếp cái hoa vàng, có khi còn gọi là nếp ả hay nếp hoa vàng, là giống lúa nếp truyền thống nổi tiếng tại các tỉnh đồng bằng và trung du Bắc Bộ, Việt Nam, có hạt gạo tròn, dẻo, thơm đặc biệt nên thường dùng đồ xôi, làm cốm, làm các loại bánh có sử dụng gạo nếp, làm tương hoặc ủ rượu.

Nếp cái hoa vàng chỉ được trồng vào vụ mùa, khoảng từ tháng 5 đến tháng 10 âm lịch. Nếp được gọi là "nếp cái hoa vàng" do khi lúa trổ đòng, phấn hoa có màu vàng chứ không trắng như các loại lúa khác.

Đặc điểm
Nếp cái hoa vàng là giống cây phản ứng với ánh sáng ngắn, chỉ cấy ở vụ mùa muộn ở miền Bắc Việt Nam và có thời gian trổ tương đối ổn định trong khoảng 7-10 tháng 10. Thời gian sinh trưởng của cây khoảng 145-160 ngày.

Cây nếp cái hoa vàng có chiều cao khoảng 120–125 cm/cây, gốc thân to, có khả năng chống đổ tương đối tốt. Khả năng đẻ nhánh của cây chỉ đạt mức trung bình yếu, tỷ lệ bông hữu hiệu 50-55%. Tuy nhiên, cây có khả năng chống chịu với một số điều kiện khắc nghiệt của thiên nhiên: khả năng chịu phèn, chịu chua và trũng khá, chịu hạn cuối vụ tương đối tốt. Khả năng kháng sâu bệnh của nếp cái hoa vàng tốt với bệnh đạo ôn hay khô vằn, nhưng kháng bệnh bạc lá ở mức trung bình và có thể bị nhiễm sâu đục thân nặng.

Bông lúa dài 20 – 22 cm, số hạt chắc trên một bông lúa trung bình khoảng 105-107 hạt. Hạt nếp cái hoa vàng tròn, dẹt và nhỏ hơn hạt nếp thường một chút, có màu vàng nâu sẫm, nhấm thử thấy ngọt mát lan tỏa đầu lưỡi như sữa; tỷ lệ chiều rộng và chiều dài hạt khoảng 1,82 và khối lượng 1000 hạt khoảng 25-26gram. Năng suất trung bình của nếp cái hoa vàng khoảng 35-40 tạ/ha, năng suất cao có thể đạt 40-45 tạ/ha.

Giống lúa nếp cái hoa vàng là giống chọn lọc từ giống lúa nếp địa phương, được công nhận giống theo Quyết định số 147 KHKT/QĐ, ngày 9 tháng 3 năm 1995.

Thu hoạch và bảo quản
Để giữ cho lúa đượm hương, khi bông lúa ngả màu, nhà nông rút nước chân ruộng cho khô đến khi lúa uốn lưỡi câu, chín rũ mới gặt hái. Phơi lúa thường phải chọn sân gạch, nắng hanh. Lúa khô rồi được đổ vào chum và đậy thật kín.

Ẩm thực

Hạt nếp cái hoa vàng khi nấu cơm, đồ xôi, làm bánh rất dẻo, ít bị lại gạo, mùi thơm ngào ngạt nên được người tiêu dùng ưa chuộng. Rượu nấu từ gạo nếp rất thịnh hành nhưng rượu nếp cái hoa vàng vẫn được coi là rượu đặc sản. Rượu nếp cái hoa vàng uống rất êm, ngọt hậu và có mùi thơm đặc trưng. Cốm làng Vòng đã nức tiếng trong cả nước nhờ được làm từ lúa nếp cái hoa vàng với những bí quyết riêng.

Nghiên cứu bảo tồn tại Hải Dương
Là giống lúa đặc sản nổi tiếng tại hầu khắp các tỉnh trung du và đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam, đặc biệt tại Hải Dương, Bắc Ninh, Thái Bình, Thanh Hóa, Hà Nội, Hải Phòng..., nhưng do trồng tản mạn và không chú trọng thâm canh, hiện có nơi lúa nếp cái hoa vàng đã dần bị mai một, gạo ít dẻo và thơm ngon như trước.

Sau một số năm nghiên cứu, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp, thuộc Viện Cây lương thực – Cây thực phẩm, được sự hỗ trợ của Viện Nghiên cứu Phát triển nông nghiệp của Pháp, đã bảo tồn, phục tráng thành công nếp cái hoa vàng ở An Phụ, Thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương. Dựa trên cơ sở sưu tầm 28 mẫu nếp cái hoa vàng và so sánh với nếp cái hoa vàng lưu trữ tại Trung tâm Quỹ gen Quốc gia, nhóm nghiên cứu đã chọn ra 4 mẫu và cấy để tìm ra được mẫu siêu nguyên chủng để giao cho các hộ dân trồng, tiến tới xây dựng vùng lúa nếp cái hoa vàng đặc sản, có chất lượng cao.

Ở Hải Phòng
Xem bài: Nếp cái hoa vàng Đại Thắng

Xem thêm
Nếp cái hoa vàng Đại Thắng

Chú thích

Lúa
Gạo
Các loại gạo
Giống cây trồng Việt Nam


title: Brione, Brescia

text:
Brione là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 6,89 km², dân số 546 người. Các đơn vị dân cư trực thuộc là: San Zenone, Aquilini, Barche, Vesalla. Các đô thị giáp ranh gồm: Gussago, Ome, Polaveno, Sarezzo, Villa Carcina.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Lypesthes carinatus

text:
Lypesthes carinatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Eroshkina miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Lypesthes


title: Looze

text:
Looze là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Loozers.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Lien externe
  Trang mạng chính thức de la commune de Looze

Xã của Yonne


title: Epirrita

text:
Epirrita là một chi bướm đêm. Chúng mọc cánh từ cuối tháng 8 đến tháng 11.

Các loài
 Epirrita autumnata (Borkhausen, 1794)
 Epirrita christyi (Allen, 1906)
 Epirrita dilutata (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Epirrita filigrammaria (Herrich-Schäffer, 1846)
 Epirrita pulchraria (Taylor, 1907)
 Epirrita terminassiae (Vardikjan, 1974)
 Epirrita undulata (Harrison, 1942)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Epirrita at funet

Operophterini


title: Nguyễn

text:
Nguyễn (đôi khi viết tắt Ng̃) là họ của người Á Đông. Họ Nguyễn là họ người phổ biến nhất của người Việt. Họ Nguyễn cũng xuất hiện tại Triều Tiên và Trung Quốc () dù ít phổ biến hơn. Trong tiếng Triều Tiên, họ này đọc là Won hay Wan ( hay ).

Độ phổ biến
Đây là họ có số người nhiều nhất ở Việt Nam (khoảng 40%), nhiều thứ 4 trên thế giới chỉ đứng sau họ Lý và họ Vương, Trương của Trung Quốc vào năm 2002. Ngoài Việt Nam, họ này cũng phổ biến ở những nơi có người Việt định cư. Tại Úc, họ này đứng thứ 7 và là họ không bắt nguồn từ Anh phổ biến nhất. Tại Pháp, họ này đứng thứ 54. Tại Hoa Kỳ, họ Nguyễn được xếp hạng thứ 57 trong cuộc Điều tra Dân số năm 2000, nhảy một cách đột ngột từ vị trí thứ 229 năm 1990, và là họ gốc thuần Á châu phổ biến nhất. Tại Na Uy họ Nguyễn xếp hạng thứ 73 và tại Cộng hòa Séc nó dẫn đầu danh sách các họ người ngoại quốc.

Người nổi tiếng

Việt Nam

Trung Quốc

Cổ đại
 Nguyễn phu nhân, vợ đại thần Hứa Doãn của Tào Ngụy, một trong Ngũ xú Trung Hoa
 Nguyễn Vũ, từng là thừa tướng nước Ngụy và là một trong Kiến An thất tử.
Nguyễn Tịch, danh sĩ thời Ngụy Tấn một trong Trúc lâm thất hiền
 Nguyễn Thị Đức, mẹ đẻ Vũ Hồn, quan nhà đường chức An Nam Kinh lược sứ, người được xem là thủy tổ họ Vũ Việt Nam.
 Nguyễn Hàm,(Nguyễn Hàm) danh sĩ thời Ngụy Tấn, một trong Trúc lâm thất hiền
 Nguyễn Nguyên (阮元) Tổng đốc Lưỡng Quảng (1817 - 1826) nhà Nho, nhà sử học, đại thần thời Thanh
Nguyễn Hiếu Tự, danh sĩ thời Đông Tấn
Nguyễn Vũ, nhà văn thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc
 Nguyễn Xi, sinh Chenliu County, Yanzhou ông là Quận trưởng Cao Weiwudu thủ phủ của Nhà Ngụy Và Nhà Ngô trong Tam Quốc.
 Nguyễn Phu, Thứ sử giao châu
 Nguyễn Hồng Đạt quan nhà Chu, nhà Đường.

Cận đại
 Nguyễn Linh Ngọc, tên khai sinh Nguyễn Phượng Căn, nữ diễn viên Trung Quốc thời kỳ Dân Quốc

Hiện đại
 Nguyễn Triệu Tường, ca sĩ Hồng Kông
Nguyễn Đức Cường, phát thanh viên của Đài phát thanh Hồng Kông và từng là nghệ sĩ TVB,Trung Quốc.
Nguyễn Chiêu Huy, một diễn viên và nhà văn kinh kịch Quảng Đông thân Trung Quốc ở Hồng Kông.
 Nguyễn Kinh Thiên, diễn viên Đài Loan.
 Nguyễn Tiểu Tiên, Nhà Lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc.
 Nguyễn Thành Phát, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ Chủ tịch Tỉnh Vân Nam; Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy, Thị trưởng Chính phủ Nhân dân thành phố Vũ Hán; Phó Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hồ Bắc; Thị trưởng Hoàng Thạch; Thư ký trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hồ Bắc và Bí thư Thành ủy Tương Phàn.

Nhân vật hư cấu
 Nguyễn Tiểu Nhị, Nguyễn Tiểu Ngũ, Nguyễn Tiểu Thất: nhân vật trong tiểu thuyết Thủy hử của Thi Nại Am

Chăm Pa
 Nguyễn Văn Tá, vua Campuchia, lãnh tụ của tiểu quốc Panduranga từ 1780 đến 1793.
 Nguyễn Văn Hào, vua của tiểu quốc Panduranga từ 1793 đến 1799.
 Nguyễn Văn Chấn, vua của tiểu quốc Panduranga từ 1799 đến 1822.
 Nguyễn Văn Vĩnh, vua của tiểu quốc Panduranga từ 1822 đến 1828.
 Nguyễn Văn Thừa, vua chính thức sau cùng của tiểu quốc Panduranga, tại vị từ 1828 đến 1832

Hoa Kỳ
 Janet Nguyễn, Thượng nghĩ sĩ Tiểu bang California.
 Dustin Nguyễn, diễn viên, đạo diễn phim...
 Tôma Nguyễn Thái Thành, giám mục phụ tá Giáo phận Orange, Hoa Kỳ
 Tila Nguyễn, người mẫu, ca sỹ...
 Nguyễn Trọng Hiền, nhà vật lý thiên văn.
 Nguyễn Cao Kỳ Duyên (sinh ngày 30 tháng 6 năm 1965) là một người Mỹ gốc Việt, người dẫn chương trình của Paris by Night cùng với Nguyễn Ngọc Ngạn, đồng thời hành nghề luật sư.
 Lee Nguyễn Cầu thủ Hoa Kỳ gốc Việt.
 Nguyễn Đình Toàn là nhà văn và nhạc sĩ người Việt định cư ở Mỹ

Lào

 Ông Vinaythong Souphanouvong, tên tiếng Việt là Nguyễn Văn Chính, hiện đang sống ở Lào và là con trai thứ 3 của Souphanouvong.
 Nhotkeomani Souphanouvong, tên tiếng Việt là Nguyễn Kiều Nga, hiện đang sống ở Lào và là con trai thứ 5 của Souphanouvong.

Khác
 Marcel Nguyen, vận động viên người Đức gốc Việt.
Jonathan Nguyễn Văn Tâm, Giáo sư dịch tễ Đại học Nottingham, Phó Giám đốc Y tế Anh
 Nguyễn Tuấn Anh, cầu thủ bóng đá người Séc gốc Việt
 Nguyễn Quang Riệu, nhà vật lý thiên văn Việt kiều tại Pháp.

Truyền thống dòng tộc
nhỏ|Khánh thành nhà thờ dòng tộc Nguyễn Thành ở huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng
Trong giai đoạn đương đại, dòng tộc họ Nguyễn ở các nước, đặc biệt tại Việt Nam và Trung Quốc có xu hướng gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, với mục tiêu cao nhất là gắn kết các chi tộc từ khắp nơi trên thế giới với nhau. Một số hoạt động truyền thống có thể kể đến, như: xây dựng ngày giỗ Tổ dòng tộc, chi tộc; lập Quỹ khuyến học; dựng văn bia, nhà truyền thống; các hoạt động văn hóa - văn nghệ... Ở một số nơi của Việt Nam, các thế hệ dòng tộc họ Nguyễn lập thành các Nhà thờ Tổ dòng họ với quy mô thành viên đến hàng ngàn người từ khắp các tỉnh, thành và hải ngoại về nước tụ họp trong ngày giỗ Tổ.

Tham khảo

Họ người Việt Nam
Họ người Trung Quốc
Họ Nguyễn


title: Sankt Georgen an der Stiefing

text:
Sankt Georgen an der Stiefing là một đô thị thuộc huyện Leibnitz trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 13,87 km², dân số cuối năm 2005 là 319 người.

Tham khảo


title: Gognies-Chaussée

text:
Gognies-Chaussée là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Gognieschaussee


title: Chu Thúy Quỳnh

text:
Chu Thuý Quỳnh (sinh 1941) là một diễn viên, biên đạo múa và đạo diễn chương trình, từng là chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam, nguyên Giám đốc Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam. Bà được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (1988), Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật (2001) và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (2017).

Tiểu sử
Chu Thuý Quỳnh sinh năm 1941 tại Thanh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội, là hậu duệ của danh nhân Chu Văn An. Năm 14 tuổi, bà thi vào Đoàn ca múa nhân dân Trung ương, trúng tuyển cùng đợt với Xuân Quỳnh. Bà cùng với Xuân Quỳnh đi biểu diễn đầu tiên tại Hải Phòng, sau đó đi công tác dài ngày lên Tây Bắc, về nông thôn biểu diễn trong Cải cách ruộng đất.

Năm 1958, bà bắt đầu chính thức đi học múa. Năm 1960, bà đóng vai chính trong vở kịch múa Tấm Cám (một trong ba vở kịch múa đầu tiên của Việt Nam). Thập niên 1960, bà công tác tại Đoàn ca múa nhân dân Trung ương, là solist múa được nhiều người ái mộ với những tác phẩm múa như Cánh chim và mặt trời (Thái Ly), Tiếng gọi quê hương, Gặp gỡ bên mâm pháo,... Thời gian này bà cùng đoàn đi biểu diễn ở các chiến trường, biểu diễn ở các sân khấu ngoài nước.

Năm 1983, bà đi học múa cổ điển Ấn Độ khi đã hơn 40 tuổi. Sau khi đi tu nghiệp ở Ấn Độ, bà trở về Việt Nam, giữ cương vị Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Trung ương. Năm 1994, bà giữ cương vị Tổng thư ký Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam khoá II, sau này tiếp tục giữ Tổng thư ký Hội khoá III (2000) và chủ tịch Hội khoá IV (2005). Bà là Đại biểu Quốc hội khoá IV, VIII, IX và X, hiện là Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ thành phố Hà Nội, đồng thời là một trong những người sáng lập và là ủy viên Hôi Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam.

Ngoài công tác quản lý, Chu Thuý Quỳnh còn hoạt động trên nhiều lĩnh vực. Với vai trò biên đạo múa, bà đã cho ra đời nhiều tác phẩm đạt giải thưởng cao của Hội Nghệ sĩ múa, như Hoa Tràng An, Vũ khúc đàn T'rưng, Hương xuân, Hương quê, Cánh chim không mỏi, Trống hội, Những cô gái Việt Nam... Bà còn là nhà nghiên cứu phê bình múa, tác giả của nhiều giáo trình múa và các công trình nghiên cứu. Bà là tổng đạo diễn, chỉ huy nhiều chương trình lớn như Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam 6 -7 - 8, Hội nghị cấp cao các nước nói tiếng Pháp, Hội nghị cấp cao các nước ASEAN, Cúp Bóng đá ASEAN Tiger 1998, Kỷ niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội (cùng với Phạm Thị Thành), Chương trình khai mạc và bế mạc SEA Games 22...

Năm 1988, bà nhận danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân. Năm 1998, bà được tặng Huân chương Lao động hạng nhất. Năm 2001, bà nhận Giải thưởng Nhà nước đợt II về văn học nghệ thuật. Năm 2017, bà được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V về văn học nghệ thuật.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mỗi khi phải cân nhắc điều gì...
 Nữ đại biểu của nghệ sĩ Việt Nam
 "Đôi khi, tôi cũng thấy ngợp"
 Nửa thế kỷ những điệu múa đắm say, xem cache

Người Hà Nội
Biên đạo múa Việt Nam
Nghệ sĩ múa Việt Nam
Nữ vũ công kịch múa Việt Nam
Đạo diễn sân khấu Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Giải thưởng Nhà nước
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Huân chương Lao động hạng Nhất


title: Agrypnus borneoensis

text:
Agrypnus borneoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Clanis bilineata

text:
Clanis bilineata là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở châu Á, nhưng xin xem phụ loài để biết thêm phạm vi phân bố chi tiết.

miêu tả
Sải cánh dài 94–150 mm đối với ssp. bilineata và 94–120 mm đối với ssp. tsingtauica.

sinh học
 Con trưởng thành của phụ loài được chỉ định bay từcuối tháng 2 đến tháng 10, đỉnh điểm vào tháng 4, cuối tháng 7-đầu tháng 8, và giữa tháng 9 ở Hồng Kông. Có nhiều lứa trong năm. Phụ loài tsingtauica bay từ tháng 5 đến cuối tháng 9 ở Hàn Quốc.

Ấu trùng của phụ loài đặc trưng được ghi nhận ăn Pongamia pinnata, Millettia atropurpurea và Pterocarpus marsupium ở Ấn Độ.

Ở miền nam Trung Quốc, nó được ghi nhận là ăn Mucuna và Pueraria. Phụ loài tsingtauica sống trên Fabaceae, bao gồm Acacia, Glycine, Mucuna, Puereria và Robinia. Các loại cây thức ăn được ghi nhận khác bao gồm Olea và Paulownia. Phụ loài tsingtauica là loài gây hại lớn cây đậu nành ở Trung Quốc, thường gây hại cả cánh đồng.

Phụ loài
Vài tác giả công nhận 3 phụ loài riêng, còn các tác gia khác xem chúng là đồng âm:
Clanis bilineata bilineata (miền nam India, then from Nepal và miền bắc India (Sikkim) ngang qua miền nam China to Taiwan)
Clanis bilineata formosana (Taiwan)
Clanis bilineata tsingtauica (the Russian Far East, Japan, Korea và đông bắc China, as far phía nam as Thiểm Tây và Chiết Giang)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
ssp. bilineata info
ssp. formosana info
ssp. tsingtauica info

Clanis


title: Maribor

text:
Maribor là một thành phố và khu tự quản của Slovenia. Đây là thành phố lớn thứ nhì Slovenia với dân số 157.948 người thời điểm năm 2011. Thành phố này có diện tích 41 km2. Maribor là thành phố lớn nhất và là thủ phủ của vùng Hạ Styria và là thủ phủ của khu tự quản Maribor. Sân bay Letališče Edvarda Rusjana là sân bay quốc tế lớn thứ nhì Slovenia.
Các địa điểm du lịch nổi tiếng ở Maribor bao gồm Nhà thờ chính tòa Maribor thế kỷ 12 theo phong cách Gothic và Tòa thị chính Maribor xây dựng theo phong cách thời Phục hưng. Lâu đài Maribor xây thế kỷ 15.

Thành phố có Đại học Maribor, được thành lập vào năm 1975, và nhiều trường học khác. Đây cũng nơi sản xuất rượu nho lâu đời nhất trên thế giới, được gọi là Stara trta, trong đó hơn 400 năm tuổi.

Maribor là quê hương của NK Maribor,  một đội bóng đá Tiếng Slovenia. Họ tham gia vào UEFA Champions League trong mùa 1999-2000.

Mỗi tháng một, các trung tâm trượt tuyết Mariborsko Pohorje, nằm ở vùng ngoại ô của thành phố trên sườn của các phạm vi núi Pohorje, tổ chức slalom nữ và đua slalom khổng lồ cho các Cup Thế giới Alpine trượt tuyết được gọi là Zlata lisica (Cáo vàng).
Maribor được đặt tên như một thành phố Alpine vào năm 2000 và được chọn là Thủ đô Văn hóa năm 2012 của châu Âu cùng với Guimarães, Bồ Đào Nha. Maribor sẽ là thành phố chủ nhà của Universiade mùa đông 2013. Năm 2011, người ta cũng thông báo rằng Maribor sẽ là Thủ đô Thanh niên châu Âu vào năm 2013.

Khí hậu
Maribor có khí hậu lục địa ẩm (Köppen Dfb), giáp với khí hậu đại dương (Köppen Cfb).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website
 Tourism homepage
 Maribor, the official travel guide to Slovenia
 Interactive map of Maribor at Najdi.si

Thành phố Slovenia
Khu tự quản của Slovenia


title: Sainte-Radegonde, Gers

text:
Sainte-Radegonde  là một xã của tỉnh Gers, thuộc vùng Occitanie, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gers

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainteradegonde


title: Malangas

text:
Bilatkugang là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Zamboanga Sibugay, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 29.770 người trong 5.762 hộ.

Các đơn vị hành chính

Malangas được chia thành 25 Barangays.

<table border=0>

 Bacao
 Basakbawang
 Bontong
 Camanga
 Candiis
 Catituan
 Dansulao
 Del Pilar
 Guilawa
 Kigay
 La Dicha
 Lipacan
 Logpond
 Molom
 Mabini
 Overland
 Palalian

Payag
 Poblacion
 Rebocon
 San Vicente
 Sinusayan
 Takling
 Tigabon

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000

Đô thị của Zamboanga Sibugay


title: Hoplitis oreades

text:
Hoplitis oreades là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1934


title: Andrena zionensis

text:
Andrena zionensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Z
Động vật được mô tả năm 1973


title: 69 Hesperia

text:
Hesperia  (định danh hành tinh vi hình: 69 Hesperia) là một tiểu hành tinh lớn thuộc kiểu quang phổ M, ở vành đai chính. Nó được nhà thiên văn học nổi tiếng người Ý Giovanni Schiaparelli phát hiện ngày 26 tháng 4 năm 1861 từ thành phố Milano trong khi ông ấy đang tìm kiếm tiểu hành tinh 63 Ausonia.. Đây là tiểu hành tinh duy nhất do ông phát hiện. Schiaparelli đặt tên nó là Hesperia để vinh danh nước Ý (từ này là một thuật ngữ Hy Lạp dùng để chỉ bán đảo). Tiểu hành tinh này quay quanh Mặt trời với chu kỳ là 5,14 năm, bán trục lớn là 2,980 AU và độ lệch tâm là 0,165. Mặt phẳng quỹ đạo nghiêng một góc 8,59° so với mặt phẳng hoàng đạo.

Hesperia được quan sát bởi kính viễn vọng vô tuyến Arecibo vào tháng 2 năm 2010. Các quan sát bằng kính viễn vọng vô tuyến kết hợp với các mô hình hình dạng dựa trên đường cong ánh sáng, dẫn đến ước tính được đường kính là 110 ± 15 km. Albedo vô tuyến phù hợp với tiểu hành tinh kiểu M giàu kim loại.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bareket Observatory  (Phim về Tiểu hành tinh 69 Hesperia - qua kính viễn vọng trên Trái Đất.)

Hesperia
18610429
Tiểu hành tinh được đánh số
Hesperia
Tiểu hành tinh kiểu M (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu X (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bài toán Napoléon

text:
Bài toán Napoléon (tiếng Pháp: Problème de Napoléon, tiếng Anh: Napoleon's problem) là một bài toán về dựng hình bằng compa, với yêu cầu đặt ra là tìm tâm của một đường tròn cho trước. Có một phiên bản dễ hơn của bài toán này, khi yêu cầu người giải chia đường tròn thành bốn cung tròn bằng nhau mà chỉ sử dụng compa.

Napoléon Bonaparte, người có tên gắn liền với bài toán này nổi tiếng yêu thích toán học, nhưng người ta không chắc chắn rằng liệu ông có phải tác giả - hay có giải được bài toán này hay không. Một người bạn của ông - nhà toán học người Ý Lorenzo Mascheroni đã lần đầu tiên đưa ra ý tưởng về việc giới hạn chỉ sử dụng compa (không có yếu tố thẳng để tránh lạm dụng như một thước kẻ) trong các bài toán dựng hình, tuy nhiên cuốn sách Euclides Danicus viết vào năm 1672 của Georg Mohr cũng đã đề cập tới ý tưởng này - mặc dù cuốn Euclides Danicus chỉ được các nhà nghiên cứu tập trung từ năm 1928.

Bài viết này sẽ đề cập tới cả hai phiên bản, với cách giải và chứng minh.

Chia đường tròn thành bốn cung bằng nhau khi cho trước tâm
nhỏ|Hình vẽ minh họa cho bài toán chia đường tròn thành 4 cung tròn bằng nhau.
Đề bài: Cho đường tròn tâm O. Bằng compa, chia đường tròn này thành bốn cung tròn bằng nhau.

Cách giải: Ta kí hiệu đường tròn ban đầu là đường tròn C
 Chọn một điểm X bất kì trên đường tròn C, vẽ đường tròn tâm X bán kính OX (với O là tâm đường tròn C), đường tròn này cắt C tại V và Y.
 Làm tương tự với điểm Y vừa có, đường tròn mới thu được cắt C tại X và Z.
 Ta thấy rằng các đoạn thằng OV, OX, OY, OZ, VX, XY, YZ có cùng chiều dài và cùng bằng với bán kính của đường tròn C.
 Vẽ đường tròn tâm V, bán kính VY và đường tròn tâm Z, bán kính XZ. Hai đường tròn này có giao điểm là T.
 Ta thấy rằng độ dài đoạn thẳng VY và XZ bằng  lần bán kính đường tròn C. Ngoài ra, độ dài đoạn thẳng OT bằng  lần bán kính đường tròn C.
 Cuối cùng, vẽ đường tròn tâm Z, bán kính OT, đường tròn này cắt C tại U và W. Bốn cung tròn UV, VW, WZ và ZU chính là bốn cung tròn cần tìm - mỗi cung có độ dài bằng phần tư chu vi đường tròn C.

Chứng minh: Để chứng minh cách giải trên là đúng, ta cần chứng minh tứ giác UZWV là hình thoi, để từ đó suy ra UZ = ZW = WV = VU, từ đó suy ra bốn cung tròn cùng tên là bằng nhau.

 Ta thấy rằng các đoạn thằng OV, OX, OY, OZ, VX, XY, YZ có cùng chiều dài và cùng bằng với bán kính của đường tròn C.

 Từ đó, ta dễ thấy hai tứ giác OVXY và OZYX là hai hình thoi, cũng dễ thấy tam giác OVX là tam giác đều.
 Do tứ giác OVXY là hình thoi, hai đường chéo OX và VY là đường trung trực của nhau, hay nếu ta gọi H là trung điểm VY, ta có VY = 2 VH.
 Do tam giác OVX là tam giác đều mà H là trung điểm của VY (cách dựng), sử dụng định lý Py-ta-go cho tam giác vuông VHX tại H để tính được VH = OX. Từ đây suy ra VY =  XY, XZ chứng minh tương tự.
 Ta dễ chứng minh tam giác OZT là tam giác vuông tại O, từ đó suy ra OT bằng  lần bán kính C.
 Theo giả thuyết, U và W thuộc đường tròn tâm Z bán kính OT, từ đó UZ = ZW = OT, từ đó cũng suy ra O là trung điểm UW. Ta cũng nhận thấy, do OVX, OXY và OYZ là tam giác đều, góc VOZ có số đo bằng 180 độ, mà V và Z cùng thuộc C, từ đó suy ra O cũng là trung điểm của VZ.
 Xét tú giác UZWV, do O là trung điểm của cả UW và VZ nên tứ giác này là hình bình hành. Ta cũng đã chứng minh UZ = ZW, từ đó suy ra tứ giác này là hình thoi, suy ra UZ = ZW = WV = VU.
 Xét C, ta thấy  2π, mà UZ = ZW = WV = VU, từ đó suy ra bốn cung này bằng nhau đôi một.

Tìm tâm đường tròn cho trước
Đề bài: Cho trước một đường tròn, chỉ sử dụng compa để tìm tâm của nó.

Cách giải:
thế=Pb napoleon.png|nhỏ|Hình vẽ minh họa cho bài toán tìm tâm đường tròn cho trước.
 Gọi (C) là đường tròn ta cần tìm tâm. Lấy A là một điểm bất kì trên (C).
 Vẽ một đường tròn (C1) bất kì sao cho nó cắt (C) tại hai điểm B và B'.
 Vẽ hai đường tròn (C2) với tâm lần lượt là B và B', bán kính AB và chúng cắt nhau tại C.
 Vẽ đường tròn (C; AC) để nó cắt (C1) tại D và D'.
 Hai đường tròn (C3) với tâm lần lượt là D và D', bán kính AD, không chỉ gặp nhau tại A mà còn gặp nhau tại O - chính là tâm đường tròn (C) cần tìm.

Chứng minh:

Ý tưởng của phần chứng minh này là sẽ dựng hình chỉ sử dụng compa để dựng đoạn thẳng độ dài với a; b cho trước và thỏa mãn:

Ta tiếp tục sử dụng hình vẽ của phần dựng hình để chứng minh như sau:

 Vẽ đường tròn (O; OA = a). Để chứng minh O là tâm của (C), ta cần chứng minh nếu (C) có bán kính r thì AO = r.
 Kẻ đường kính AA', lấy dây cung BB' cắt AA' tại H sao cho AB = AB' = b. Vẽ (B; AB = b), đường tròn này cắt OA tại C.
 Ta thấy góc ABA' là góc nội tiếp nửa đường tròn, từ đó suy ra góc này là góc vuông. Ta cũng thấy BH vuông góc với AA', từ đó ta thu được công thức dựa trên hệ thức lượng:
 Từ đó, ta có: , cũng suy ra
 Ta thấy A; B và B' đều nằm trên (C) bán kính r, hơn nữa AB; AB'; BC và B'C đều bằng b, từ đó suy ra , từ đó có được a = r.
 Theo đó, O là tâm của đường tròn (C).

Xem thêm
 Napoléon Bonaparte
 Điểm Napoleon và Định lý Napoleon

Tham khảo

Hình học phẳng Euclid
Vấn đề toán học
Napoléon Bonaparte


title: Nữ thần

text:
Nữ Thần (Goddess) là một vị Thần nữ có quyền năng siêu nhiên. Trong những câu chuyện thần thoại trên thế giới, song song bên cạnh các nam thần là những vị nữ thần đảm nhiệm các chức vụ khác nhau: sinh ra con người (thần Nữ Oa - Thần thoại Trung Hoa, Tây Vương Mẫu - Thần thoại Trung Hoa); bảo hộ hôn nhân và sinh đẻ (nữ thần Hera - Thần thoại Hy Lạp, nữ thần Frigg - Thần thoại Bắc Âu); nữ thần tình yêu và sắc đẹp (nữ thần Aphrodite - Thần thoại Hy Lạp, nữ thần Freyja - Thần thoại Bắc Âu); nữ thần chiến tranh (nữ thần Athena - Thần thoại Hy Lạp); nữ thần mặt trăng và săn bắn (nữ thần Artemis - Thần thoại Hy Lạp)... Hình ảnh các nữ thần được xếp bên cạnh những nam thần nhằm tôn vinh tầm quan trọng của người phụ nữ trong xã hội và làm phong phú thêm các câu truyện thần thoại.

Xem thêm

 Thần nữ
 Thánh mẫu
 Phật mẫu
 Tiên nữ
 Địa Mẫu
 Nữ chúa
 Thánh nữ
 Mẫu thần

Tham khảo
https://en.wikipedia.org/wiki/Goddess

Thần thánh
Nữ thần
Thuyết đa thần
Thần thánh theo giới tính
Thuật ngữ tôn giáo


title: Cryptodaphne gradata

text:
Cryptodaphne gradata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cryptodaphne


title: Vành đai Anpơ

text:
Vành đai Alp, vành đai Anpơ hay hệ Alp-Himalaya, hệ Anpơ-Himalaya là một tập hợp các dãy núi trải dài dọc theo rìa phía nam của đại lục Á-Âu. Vành đai này kéo dài từ Java và Sumatra qua dãy núi Himalaya, Địa Trung Hải và kết thúc trong Đại Tây Dương. Nó bao gồm các dãy núi Anpơ, Karpat, các dãy núi tại Tiểu Á và Iran, Hindu Kush, Himalaya và các dãy núi ở Đông Nam Á. Nó là khu vực có các hoạt động địa chấn xảy ra thường xuyên đứng hàng thứ hai (5-6% các trận động đất và 17% các trận động đất mạnh nhất thế giới) trên thế giới, chỉ sau Vành đai lửa Thái Bình Dương.

Vành đai Alp được tạo ra bởi hoạt động kiến tạo địa tầng đang diễn ra, là quá trình va chạm giữa các mảng đang di chuyển về phía bắc, như mảng châu Phi, mảng Ả Rập và mảng Ấn Độ với mảng Á-Âu.

Indonesia nằm giữa hai vành đai địa chấn là Vành đai lửa Thái Bình Dương (dọc theo các đảo đông bắc cận kề và bao gồm cả New Guinea) và vành đai Alp (dọc theo miền tây và nam Sumatra, Java, Bali, Flores và Timor). Trận động đất Ấn Độ Dương 2004 ngoài khơi đảo Sumatra nằm trong vành đai Alp.

Xem thêm
 Vành đai lửa Thái Bình Dương

Tham khảo

Các trận động đất lịch sử & thống kê động đất - USGS
"Ring of Fire", Plate Tectonics, Sea-Floor Spreading, Subduction Zones, "Hot Spots" - USGS

Kiến tạo mảng
Núi lửa học
Địa chấn học


title: Cóc mày mắt trắng

text:
Cóc mày mắt trắng (danh pháp hai phần: Leptobrachium leucops) là một loài cóc mày thuộc chi Leptobrachium trong họ Megophryidae. Loài này được phát hiện tại một khu rừng nằm trên cao nguyên Lang Biang thuộc ranh giới hai tỉnh Lâm Đồng và Khánh Hòa, Việt Nam, ở độ cao từ 1558 – 1900m.

Loài cóc mày này khác với các loài khác trong chi Leptobrachium ở chỗ chúng có kích thước nhỏ (con đực có chiều dài khoảng 38,8-45,2 mm), khoảng 1/3 phía trên con ngươi của chúng có màu trắng; mặt bụng có màu sậm.

Tham khảo

 Phát hiện loài cóc mày mới ở Việt Nam

]]

L
Động vật lưỡng cư Việt Nam
Động vật được mô tả năm 2011
Động vật đặc hữu Việt Nam


title: Oides flavolimbata

text:
Oides flavolimbata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tryon miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Tipula balcanica

text:
Tipula balcanica là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Tham khảo

Tham khảo
<references>

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Elstra

text:
Elstra (tiếng Sorb: Halštrow) là thị trấn trong huyện Bautzen, thuộc bang tự do Sachsen, Đức. Nó nằm cạnh sông Schwarze Elster, cách thành phố Kamenz 6 km về phía đông nam, và thành phố Dresden 34 km về phía đông bắc.

Tham khảo

Thị trấn của bang Sachsen


title: Quan Âm, Đào Viên

text:
Quan Âm () là một khu của thành phố Đào Viên, Đài Loan. Tên gọi của khu có nguồn gốc từ một truyền thuyết từ thời xưa. Trên địa bàn Quan Âm có khu công nghiệp Quan Âm, khu Kỹ nghệ Đào Viên, cảng công nghiệp Quan Đường. Cư dân của khu chủ yếu là người Khách Gia.

Lịch sử
Quan Âm ban đầu có tên là Shiguanyin trong suốt kỳ thuộc nhà Thanh. Nó được đặt tên là Quan Âm vào năm 1920 vào thời kỳ thuộc Nhật. Sau khi Nhật Bản trao trả Đài Loan cho Trung Hoa Dân Quốc vào năm 1945, Quan Âm được tái cơ cấu thành hương của huyện Đào Viên. Vào ngày 25 tháng 12 năm 2014, nó được nâng cấp thành khu đổi tên thành Quan Âm Khu thuộc thành phố Đào Viên.

Địa lý
 Diện tích: 87.98 km²
 Dân số: 64,845 người (tháng 1 năm 2016)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đào Viên


title: 2537 Gilmore

text:
2537 Gilmore (1951 RL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 9 năm 1951 bởi Reinmuth, K. ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2537 Gilmore

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1951


title: 1482 Sebastiana

text:
1482 Sebastiana (1938 DA1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 2 năm 1938 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1482 Sebastiana

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1938
1482 Sebastiana


title: Semaphore (tin học)

text:
Semaphore là một biến được bảo vệ (hay là một kiểu dữ liệu trừu tượng), tạo thành một phương pháp để hạn chế truy nhập tới tài nguyên dùng chung trong môi trường đa chương (multiprogramming). Đây là một phát minh của Edsger Dijkstra và được sử dụng lần đầu tiên trong hệ điều hành THE.

Giá trị của semaphore được khởi tạo bằng số các tài nguyên tương đương được chia sẻ cái mà cài đặt điều khiển. Trong trường hợp đặc biệt, khi mà chỉ có một tài nguyên tương đương được chia sẻ, semaphore được gọi là semaphore nhị phân. Trong trường hợp khái quát, semaphore thường được gọi là biến đếm semaphore.

Semaphore là lời giải kinh điển cho bài toán bữa tối của các triết gia (dining philosophers), mặc dù nó không ngăn được hết các deadlock.

Giới thiệu
Semaphore chỉ có thể được truy nhập bằng cách sử dụng các toán tử sau

 P(Semaphore s)
 {
   chờ cho đến khi s > 0, rồi s:= s-1;
   /* phải là toán tử nguyên tố (không bị chia cắt) một khi phát hiện được s > 0 */
 }

 V(Semaphore s)
 {
   s:= s+1;   /* phải là toán tử nguyên tố */
 }

 Init(Semaphore s, Integer v)
 {
   s:= v;
 }

Chú ý rằng việc tăng biến s không thể bị gián đoạn, và toán tử P cũng không được gián đoạn sau khi nhận ra biến s có giá trị khác 0. Điều này có thể được thực hiện bằng cách sử dụng một lệnh đặc biệt như test-and-set (kiểm tra và thiết lập) nếu tập lệnh của kiến trúc máy hiện hành hỗ trợ nó, hoặc bằng cách bỏ qua các ngắt để ngăn tiến trình khác kích hoạt (đối với các hệ thống chỉ có 1 bộ vi xử lý).

Các cái tên kinh điển P và V xuất phát từ tiếng Hà Lan. Chữ V trong verhoog nghĩa là "tăng". Một vài lời giải thích đưa ra cho chữ P (bao gồm passeer có nghĩa là "vượt qua", probeer có nghĩa là thử, và pakken với nghĩa "nắm lấy"), nhưng thực ra Dijkstra viết rằng ông dùng P để đại diện cho từ tự tạo portmanteau prolaag, là viết tắt của probeer te verlagen, hay "kiểm-tra-để-giảm"..

Giá trị của một semaphore là số đơn vị tài nguyên đang ở trạng thái rỗi. (Nếu chỉ có một tài nguyên, người ta sẽ sử dụng một "semaphore nhị phân" với các giá trị 0 và 1.) Toán tử P đợi (busy waiting) hoặc đang ngủ cho đến khi một tài nguyên hết bận, khi đó, nó lập tức chiếm quyền sử dụng tài nguyên đó. V là toán tử đảo ngược; nó thả một tài nguyên sau khi tiến trình đã sử dụng xong tài nguyên đó. Init chỉ được dùng để khởi tạo semaphore trước tất cả các yêu cầu sử dụng nào. Các toán tử P và V phải có tính chất nguyên tố, nghĩa là không có tiến trình nào có thể chặn giữa quá trình thực hiện một trong các toán tử này để chạy một toán tử khác trên cùng một semaphore đó.

Trong các sách giáo trình tiếng Anh, và trong ngôn ngữ lập trình ALGOL 68, các toán tử P và V thường được gọi lần lượt là down và up. Trong các tài liệu công nghệ phần mềm, các toán tử này được gọi là wait (đợi) và signal (đánh tín hiệu), hoặc take (lấy) và release (thả), hoặc pend (giữ) và post (công bố).

Để tránh tình trạng busy-waiting, một semaphore có thể có một cấu trúc hàng đợi gồm các tiến trình. Nếu một tiến trình thực hiện một thao tác P đối với một semaphore có giá trị 0, tiến trình này được đưa vào hàng đợi của semaphore. Khi một tiến trình khác dùng toán tử V để tăng giá trị của semaphore, và có tiến trình nằm trong hàng đợi, thì một tiến trình trong đó được lấy ra khỏi hàng đợi và tiếp tục chạy.

Ứng dụng semaphore hiện nay
Semaphores còn được sử dụng phổ biến trong các ngôn ngữ lập trình - những ngôn ngữ mà về bản chất không hỗ trợ những dạng khác của sự đồng bộ hóa. Chúng cũng được sử dụng trong các kĩ thuật đồng bộ ban đầu như trong các hệ điều hành. Xu hướng trong sự phát triển của ngôn ngữ lập trình, dường như là hướng vào các dạng cấu trúc đồng bộ hóa, giống như đồng bộ hóa các kênh. Cộng thêm sự không đầy đủ trong cách phân chia với deadlock, semaphore không bảo vệ người lập trình khỏi các lỗi đơn giản trong việc lấy một semaphore - cái mà luôn luôn được thay đổi bởi các tiến trình đồng thời, và cũng quên giải phóng semaphore sau khi lấy ra.

Ví dụ sử dụng
Do semaphore có thể có con đếm, semaphore thường được dùng khi nhiều luồng (thread) cùng cần đạt được một mục tiêu. Xét ví dụ nếu ta có một luồng A cần thông tin từ hai cơ sở dữ liệu, trước khi nó có thể tiến hành truy nhập, Quyền truy nhập các cơ sở dữ liệu này đang được điều khiển bởi hai luồng riêng biệt B và C. Hai luồng này có một vòng lặp xử lý thông điệp (message-processing loop); ai cần đến chúng sẽ gửi một thông điệp vào hàng đợi thông điệp của chúng. Luồng A khởi tạo một semaphore S với lệnh init(S,-1). Sau đó A gửi một yêu cầu dữ liệu tới cả B và C, kèm theo một con trỏ tới semaphore S. Tiếp theo, A gọi P(S), lệnh này chặn (block) A lại. Trong  lúc đó, hai luồng kia tiếp tục lấy thông tin; khi mỗi luồng lấy thông tin xong, nó gọi V(S) đối với semaphore được truyền. Chỉ sau khi cả hai luồng đã hoàn thành, semaphore mới đạt giá trị dương và A mới có thể chạy tiếp. Một semaphore được sử dụng kiểu này được gọi là một "semaphore đếm" (counting semaphore).

Bên cạnh semaphore đếm, ta còn có "semaphore chặn" (blocking semaphore). Đó là loại semaphore được khởi tạo tại giá trị 0. Điều này có hiệu quả là bất cứ luồng nào gọi P(S) sẽ bị chặn cho đến khi một luồng khác chạy V(S). Loại cấu trúc này rất hữu dụng khi cần điều khiển thứ tự thực thi giữa các luồng.

Loại semaphore đơn giản nhất là "semaphore nhị phân", được dùng để điều khiển truy nhập tới một tài nguyên duy nhất, loại này về bản chất không khác mutex. Semaphore nhị phân thường được khởi tạo tại giá trị 1. Khi tài nguyên đang được sử dụng, luồng truy  nhập gọi P(S) để giảm giá trị của nó về 0, và khôi phục giá trị 1 bằng toán tử V khi tài nguyên sẵn sàng được thả ra.

Xem thêm
Cigarette smokers problem
Dining philosophers problem
Readers-writers problem
Sleeping barber problem

Tham khảo

Liên kết ngoài
semaphore.h programming interface - The Open Group Base Specifications Issue 6, IEEE Std 1003.1
A simple in-process semaphore using C#
J2SE class
Python Semaphore Objects
Inter-Process Communication Tutorial
Citations from CiteSeer
Description from the Portland Pattern Repository
The Little Book of Semaphores by Allen B. Downey

Điều khiển tương tranh

da:Semafor
el:Σημαφόρος (προγραμματισμός)
en:Semaphore (programming)
es:Semáforo (programación)
fa:نشان‌بر


title: Oliva athenia

text:
Oliva athenia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oliva


title: Deutsch-Wagram

text:
Deutsch-Wagram là một thị xã ở bang Niederösterreich. Thị xã có cự ly 15 km về phía đông bắc Viên và có dân số 6808 người theo điều tra dân số năm 2001.

Deutsch-Wagram là nơi diễn ra trận Wagram trong chiến tranh Napoleon từ ngày 5-6/6 năm 1809.

Nhân vật
 Thomas Forstner
Alexandre Louis Philippe Marie Berthier, 4th Prince de Wagram
 Johann Sahulka

Tham khảo

Đô thị của Gänserndorf


title: Torrendia

text:
Torrendia là một chi nấm thuộc họ Amanitaceae.

Loài
 Torrendia arenaria
 Torrendia deformans
 Torrendia grandis
 Torrendia inculta
 Torrendia pulchella

Chú thích

Liên kết ngoài
 Index Fungorum


title: Saint-André-en-Barrois

text:
Saint-André-en-Barrois  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 265 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintandreenbarrois


title: Chaetocnema producta

text:
Chaetocnema producta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được White miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Dactylispa puwena

text:
Dactylispa puwena là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Tan miêu tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Montegrosso d'Asti

text:
Montegrosso d'Asti là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 50 km về phía đông nam của Torino và khoảng 8 km về phía đông nam của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.141 người và diện tích là 15,6 km².

Montegrosso d'Asti giáp các đô thị: Agliano Terme, Castelnuovo Calcea, Costigliole d'Asti, Isola d'Asti, Mombercelli, Montaldo Scarampi, Rocca d'Arazzo và Vigliano d'Asti.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Admete haini

text:
Admete haini là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Admete


title: Polyptychus baltus

text:
Polyptychus baltus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Gabon.

Chú thích

Tham khảo

Polyptychus
Động vật Gabon


title: Blésignac

text:
Blésignac là một xã trong tỉnh Gironde, thuộc vùng hành chính Aquitanien của nước Pháp, có dân số là 249 người (thời điểm 1999).

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Acrocercops hexachorda

text:
Acrocercops hexachorda là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Karnataka, Ấn Độ. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Nebrioporus kiliani

text:
Nebrioporus kiliani là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Peyerimhoff miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Nebrioporus


title: Stenentoma

text:
Stenentoma là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Stenentoma chrysolampra Diakonoff, 1969
Stenentoma onychosema Diakonoff, 1969

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Grapholitini


title: Lindapterys murex

text:
Lindapterys murex là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lindapterys


title: Cellana taitensis

text:
Cellana taitensis là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 23 mm và 30 mm

Phân bố
Loài này phân bố ởdọc theo Polynésie thuộc Pháp và Pitcairn

Chú thích

Tham khảo
 Nakano & Ozawa (2007). Worldwide phylogeography of limpets of the order Patellogastropoda: Molecular, morphological and palaeontological evidence. Journal of Molluscan Studies 73(1) 79-99

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Cellana taitensis; truy cập: 31 tháng 10 năm 2010

Cellana


title: Ceriagrion fallax

text:
Ceriagrion fallax là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2010.

Ceriagrion fallax được Ris miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Ceriagrion


title: Bắc Chu Minh Đế

text:
Bắc Chu Minh Đế (北周明帝) (534–560), tên húy là Vũ Văn Dục (宇文毓), biệt danh Thống Vạn Đột (統萬突), là một vị hoàng đế của triều đại Bắc Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông đăng cơ sang khi hoàng đệ là Hiếu Mẫn Đế bị đại tư mã Vũ Văn Hộ phế truất. Vũ Văn Hộ đã trao cho Minh Đế đảm đương một phần quyền lực và ông được đánh giá là một người có tài. Vì thế, Vũ Văn Hộ đã trở nên lo sợ vào năm 560, ông ta đã hạ độc sát hại Minh Đế. Khi sắp qua đời, Minh Đế đã chỉ định hoàng đệ là Vũ Văn Ung kế vị.

Bối cảnh
Vũ Văn Dục sinh năm 534, là con trai cả của Vũ Văn Thái- khi đó là tướng của Bắc Ngụy. Mẹ của ông là một người thiếp của Vũ Văn Thái mang họ Diêu. Biệt danh Thống Vạn Đột của ông bắt nguồn từ việc ông được sinh ra tại thành Thống Vạn (統萬, nay thuộc Du Lâm, Thiểm Tây) trong khi mẹ đang tháp tùng Vũ Văn Thái kiểm tra trong thành. Cũng vào năm 534, Bắc Ngụy bị phân liệt thành Tây Ngụy và Đông Ngụy, Vũ Văn Thái trở thành thượng trụ của Tây Ngụy. Năm 548, Tây Ngụy Văn Đế đã phong Vũ Văn Dục làm Ninh Đô quận công để vinh danh Vũ Văn Thái. Năm 550, Vũ Văn Dục được phong chức thứ sử, và trong những năm tiếp theo, ông được luân chuyển giữa một vài châu. Trong thời gian làm thứ sử, ông kết hôn với con gái của trọng tướng Độc Cô Tín làm chính thất.

Vào mùa xuân năm 556, Vũ Văn Thái cân nhắc về vấn đề kế tự, ông ta có một người con trai với chính thất Phùng Dực công chúa (muội muội của Hiếu Vũ Đế) là Vũ Văn Giác, tuy nhiên Vũ Văn Thái cho rằng nếu lập Vũ Văn Giác làm công thế tử thì sẽ gặp rắc rối với Độc Cô Tín. Lý Viễn (李遠) đã biện luận rằng con trai của chính thất luôn có quyền ưu tiên kế tự hơn so với con trai của tiểu thiếp, vì thế Vũ Văn Thái đã phong Vũ Văn Giác làm công thế tử. Cũng trong năm đó, Vũ Văn Thái qua đời, Vũ Văn Giác kế thừa các chức tước của cha dưới sự giám hộ của người anh họ tên là Vũ Văn Hộ. Vào đầu năm 557, Vũ Văn Hộ đã buộc Tây Ngụy Cung Đế phải thiện nhượng cho Vũ Văn Giác, kết thúc triều Tây Ngụy và khởi đầu triều Bắc Chu. Do chính sách phân phong phiên vương nên Vũ Văn Dục được sắc phong làm Ninh Đô quận vương.

Vào năm 557, Hiếu Mẫn Đế khi ấy 15 tuổi song đã muốn tự mình cai trị đất nước, vì thế đã âm mưu sát hại Vũ Văn Hộ. Khi Vũ Văn Hộ khám phá ra âm mưu, ông ta đã phế truất và sau đó sát hại Hiếu Mẫn Đế. Vũ Văn Hộ nghênh tiếp Vũ Văn Dục đến kinh thành Trường An để lên ngôi với tước hiệu "Thiên vương" giống như người tiền nhiệm.

Trị vì
Vào mùa xuân năm 558, Minh Đế phong Độc Cô thị làm Vương hậu. Tuy nhiên, ba tháng sau đó, bà qua đời. Sử gia Bá Dương cho rằng vì vào năm 557, Vũ Văn Hộ đã buộc Độc Cô Tín phải tự sát do Độc Cô Tín liên quan đến một âm mưu phế truất Vũ Văn Hộ, và Vũ Văn Hộ cũng đã sát hại bà.

Vào mùa xuân năm 559, Vũ Văn Hộ chính thức trao trả quyền lực cho Minh Đế, và Minh Đế bắt đầu chính thức cai quản tất cả các công việc chính sự, song Vũ Văn Hộ vẫn nắm quyền về quân sự. Minh Đế nói chung được mô tả là đưa ra các quyết định hợp lý và khiêm tốn với các trưởng lão, tôn vinh họ một cách phù hợp và lắng nghe lời khuyên của họ.

Vào mùa thu năm 559, Minh Đế bắt đầu dùng trước hiệu "hoàng đế" và bắt đầu dùng niên hiệu, điều mà Vũ Văn Thái trước đó đã bãi bỏ trong thời Tây Ngụy Phế Đế.

Vào mùa xuân năm 560, khi Tiêu Trang (蕭莊) tấn công vào lãnh thổ của Trần, Bắc Chu đã phái tướng Sử Ninh (史寧) đi tấn công kinh đô Giang Hạ (江夏, nay thuộc Vũ Hán, Hồ Bắc) của Tiêu Trang. Tuy nhiên, Tiêu Trang và tướng Vương Lâm đã bị tướng Trần Hầu Thiến (侯瑱) đánh bại và buộc phải chạy trốn đến Bắc Tề, và quân Trần sau đó đã tiếp cận Giang Hạ. Bắc Chu đã phải từ bỏ chiến dịch tại Giang Hạ, song đã có thể đoạt được Hồ Nam- một phần lãnh thổ trước đó của Tiêu Trang, Bắc Chu trao lại lãnh thổ này cho Tây Lương song cử quân đến để giúp phòng thủ. Vào mùa xuân năm 560, Trần đã đề nghị đàm phán hòa bình với Bắc Chu, Bắc Chu chấp thuận.

Vào mùa hè năm 560, Vũ Văn Hộ lo sợ trước tài trí của Minh Đế nên đã chỉ thị cho ngự trù sư Lý An (李安) bỏ độc vào bánh ngọt dâng lên hoàng đế. Minh Đế ăn bánh và lâm bệnh. Biết rằng mình sắp qua đời, Minh Đế đã chỉ thị rằng do các hoàng tử còn nhỏ tuổi, ngai vàng sẽ được truyền lại cho hoàng đệ là Lỗ quốc công Vũ Văn Ung. Minh Đế qua đời ngay sau đó, Vũ Văn Ung kế vị, tức Vũ Đế.

Tham khảo

 Chu thư, quyển 4
 Bắc sử, quyển 9
 Tư trị thông giám, các quyển 167, 168

Vua nhà Bắc Chu
Sinh năm 534
Mất năm 560


title: Helius deentoo

text:
Helius deentoo là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Europa (vệ tinh)

text:
Europa  hay Jupiter II là vệ tinh thứ sáu, tính theo quỹ đạo từ trong ra ngoài, của Sao Mộc. Europa được Galileo Galilei và Simon Marius phát hiện năm 1610. Hai nhà khoa học này có thể đã phát hiện ra vệ tinh này đồng thời và độc lập nhau. Trong số 4 vệ tinh lớn của Sao Mộc được phát hiện trong năm 1610, Europa là vệ tinh nhỏ nhất.

Europa có đường kính 3.100 km, nhỏ hơn Mặt Trăng một chút. Trong Hệ Mặt Trời, Europa là vệ tinh lớn thứ 6 và là vệ tinh nhỏ nhất trong nhóm Galileo, sau 3 vệ tinh lớn hơn của Sao Mộc, Titan của Sao Thổ và Mặt Trăng của Trái Đất. Mặc dù vậy, Europa vẫn có khối lượng lớn hơn tổng cộng những vệ tinh nhỏ hơn trong hệ Mặt trời cộng lại. Cấu tạo của Europa chủ yếu là đá silicate và có thể có lõi bằng sắt. Bề mặt của Europa được tạo thành từ những kiến tạo địa chất gần đây, có nhiều vết nứt và vỉa đá. Europa có rất ít hố thiên thạch. Bề mặt trẻ và rất mịn của Europa khiến các nhà khoa học tin rằng bên dưới lớp ngoài cùng là một lớp nước. Và rất có thể trong đại dương ngầm này đang ẩn giấu sự sống ngoài Trái Đất mà chúng ta đang tìm kiếm. Nhiệt năng sản sinh ra do ma sát giữa các lớp vật chất của Europa dưới tác động của Sao Mộc đủ để giữ cho đại dương này luôn đủ ấm để không bị đóng băng và duy trì những hoạt động địa chất ở lớp vỏ ngoài của nó.

Con người mới chỉ tiếp cận được Europa bằng những tàu vũ trụ bay ngang qua bề mặt vệ tinh này. Mặc dù vậy, những đặc điểm rất đáng chú ý của Europa khiến nó trở thành một trong những thiên thể có khả năng tồn tại sự sống cao nhất trong hệ Mặt Trời. Rất nhiều dự án tham vọng coi Europa là điểm đến cho công cuộc nghiên cứu vũ trụ của con người. Trong số đó có thể kể đến dự án tàu thám hiểm Galileo, đã cung cấp rất nhiều dữ liệu về bề mặt Europa, và dự án Jupiter Icy Moons Orbiter – nay đã bị dừng lại – nhằm nghiên cứu Europa, Ganymede và Callisto. Hiện tại rất nhiều dự án thám hiểm vệ tinh đang được đề nghị cấp vốn nghiên cứu. Trong tương lai không xa, Europa sẽ là điểm đến cho những dự án vũ trụ mới của con người.

Quá trình phát hiện và tên gọi

Europa nằm trong số 4 vệ tinh đặc biệt lớn của Sao Mộc được Galileo Galilei phát hiện năm 1610, vệ tinh lớn nhất trong số đó là Ganymede thậm chí còn lớn hơn Sao Thủy. Phát hiện của Galileo đã củng cố cho thuyết nhật tâm của Nicolaus Copernicus khi khẳng định rằng: không phải mọi thiên thể trong vũ trụ đều quay quanh Trái Đất. Giống như 3 vệ tinh lớn khác, Europa được đặt theo tên một người tình của Zeus (tên theo tiếng Hy Lạp của Jupiter, và Sao Mộc thì được đặt theo tên của Jupiter). Europa là tên một nữ quý tộc người Phoenicia trong truyền thuyết đã có quan hệ tình ái với Zeus và sau đó trở thành nữ hoàng của Crete. Nàng Europa là con gái của vua xứ Týros, về sau bị thần Zeus dưới hình dáng của một con bò trắng bắt đi. Tên của nàng cũng được đặt cho châu Âu (Europe). Simon Marius đã đề nghị cái tên này với Johannes Kepler. Simon Marius là một nhà thiên văn học nổi tiếng, người được cho là đồng khám phá 4 vệ tinh lớn của Sao Mộc, mặc dù Galileo cho rằng ông đã đánh cắp phát kiến của mình.

Cho tới tận giữa thế kỉ 20, cái tên Europa đặt cho vệ tinh này không được phổ biến và tưởng như đã chìm vào quên lãng sau nhiều thế kỉ. Trong những văn bản thiên văn những thế kỉ trước, người ta thường nhắc đến Europa dưới cái tên Jupiter II theo cách gọi của Galileo, tức là vệ tinh thứ hai của Sao Mộc. Năm 1892, người ta phát hiện ra Amalthea, Europa trở thành vệ tinh thứ ba của Sao Mộc. Tiếp đó, với tàu vũ trụ Voyager, năm 1979 người ta tiếp tục tìm ra thêm 3 vệ tinh nữa gần Sao Mộc hơn Europa. Europa trở thành vệ tinh thứ sáu của Sao Mộc. Mặc dù vậy ngày nay đôi khi người ta vẫn gọi Europa là Jupiter II.

Đặc điểm

Cấu tạo trong

Europa có cấu trúc rất giống với 4 hành tinh phía trong của hệ Mặt Trời (bao gồm Trái Đất), tức là có cấu tạo chủ yếu từ đá silicate. Phần vỏ ngoài được cấu tạo từ băng đá ở phía trên và lớp chất lỏng ở phía dưới, dày cỡ khoảng 100 km. Những dữ liệu tàu vũ trụ Galileo thu được về từ trường của Europa cho thấy vệ tinh này có một từ trường cảm ứng với cảm ứng từ của Sao Mộc. Điều đó cho thấy bên dưới lớp bề mặt của Europa phải có một lớp chất dẫn điện có thể là lớp nước muối dày. Lớp vỏ băng trên cùng ước tính đã bị trượt đi một góc 80°, do đó, không thể nào được gắn chặt với lớp vật chất phía trong. Sự trượt đi ấy chỉ có thể giải thích là quá trình trượt trên lớp chất lỏng. Lõi của Europa có thể có cấu tạo từ sắt.

Địa hình

Với địa hình rất bằng phẳng, Europa là một trong những thiên thể có vỏ ngoài mịn nhất trong hệ Mặt Trời. Những đường rãnh ngang dọc trên bề mặt Europa chủ yếu là những dải màu có độ phản xạ khác với các vùng xung quanh chứ không phải do những lồi lõm trên bề mặt Europa tạo thành. Có rất ít những miệng hố thiên thạch do những hoạt động địa chất của Europa vẫn rất mạnh mẽ. Bề mặt băng của Europa khiến cho nó phản xạ rất mạnh, lên tới 0.64, một trong những vệ tinh phản xạ mạnh nhất trong hệ Mặt Trời (so với các vệ tinh khác của Sao Mộc, Callisto là 0.22, Ganymede là 0.43 và Io là 0.63). Bề mặt Europa rất trẻ và hoạt động. Dựa trên mật độ những vụ bắn phá thiên thạch trong hệ Mặt Trời, có thể thấy tuổi của bề mặt Europa từ 20 đến 180 triệu năm. Cynthia Phillips, một chuyên gia nghiên cứu Europa, nói rằng không có sự đồng tình trong giới khoa học giữa những cách giải thích trái ngược nhau về bề mặt Europa.

Những đường rãnh

Đặc điểm bề mặt hấp dẫn và lý thú nhất của Europa là sự xuất hiện của rất nhiều những vệt tối màu đan chéo vào nhau trên toàn bộ vệ tinh, theo tiếng Latinh gọi là lineae (tiếng Anh là lines: đường). Những phân tích kĩ lưỡng cho thấy lớp vỏ của Europa, cả hai bên của rãnh đứt gãy, đang di chuyển tương đối với nhau. Những rãnh lớn có thể rộng tới 20 km, rìa của rãnh tối màu, khuếch tán ánh sáng mạnh, có những nét kẻ đều đặn. Trung tâm của rãnh là vệt sáng màu hơn.

Một giả thuyết được đưa ra cho rằng những rãnh này là kết quả của những vụ phun trào của các hố phun nước hay những điểm phun trào nước ngầm khi lớp vỏ băng có những kẽ hở cho nước ở lớp chất lỏng phía dưới phun lên. Ta cũng có thể quan sát thấy hiện tượng này ở những rặng núi dưới đáy biển của Trái Đất. Những vết nứt này chủ yếu do lực hút mạnh của Sao Mộc làm biến dạng lớp vỏ của Europa. Do Europa luôn quay một mặt về phía Sao Mộc, tức là luôn được định hướng theo một hướng nhất định với Sao Mộc, những vết đứt gãy này cũng phải được sắp xếp một cách đặc biệt và có trật tự xác định. Tuy nhiên, chỉ những vết đứt gãy ở những khu vực trẻ nhất của bề mặt Europa được định hướng theo đúng dự đoán của các nhà khoa học. Những vùng bề mặt càng cổ xưa thì các rãnh càng được định hướng khác với hiện tại. Nguyên nhân có thể là do lớp bề mặt của Europa quay nhanh hơn lõi của nó. Lớp nước dưới bề mặt Europa đã tách phần lõi và phần vỏ của vệ tinh này, khiến chúng chuyển động không đồng bộ nhau. Bên cạnh đó là lực hút từ Sao Mộc đã làm xô dịch lớp vỏ ngoài của Europa. So sánh các bức ảnh do 2 tàu thám hiểm Voyager và Galileo cung cấp, các nhà khoa học đã đưa ra ước lượng cận trên cho tốc độ dịch chuyển giả định này. Với tốc độ đó, mất 12.000 năm để lớp vỏ ngoài quay hết một vòng so với lõi bên trong của vệ tinh.

Các cấu trúc khác

Các cấu trúc khác có thể kể đến trên bề mặt Europa là những vết lenticulae có hình tròn hay hình elip (lenticulae theo tiếng Latinh nghĩa là vết tàn nhang). Có một số trong chúng giống như những ngọn đồi hình vòm, một số là các hố lõm và một số là những điểm mịn tối màu. Một số cái khác có cấu trúc gồ ghề lộn xộn. Các vết hình vòm có thể được hình thành khi lớp vỏ của vệ tinh bị các lực tác động đẩy trồi lên.

Một giả thuyết cho rằng những vết lồi lõm này là kết quả của việc những tầng băng ấm ở phía dưới trồi lên qua những kẻ nứt của tầng băng ngoài cùng lạnh hơn, giống như nham thạch nóng chảy từ lớp phía dưới vỏ Trái Đất phun ra từ các miệng núi lửa. Những vệt mịn sẫm màu có thể được hình thành khi tầng băng ấm nói trên bị tan chảy ra trong quá trình trồi lên mặt đất. Còn những cấu trúc gồ ghề (được gọi là đám hỗn loạn, ví dụ như đám hỗn loạn Conamara) được hình thành từ nhiều mảnh vỡ trên bề mặt của lớp vật chất tối màu có nhiều gò đống. Cấu trúc này giống như những tảng băng trôi trên các biển băng của Trái Đất.

Đại dương dưới bề mặt

Các nhà khoa học tin rằng bên dưới lớp vỏ ngoài lạnh lẽo của Europa là một lớp nước dày, được giữ ở thể lỏng chủ yếu do nhiệt năng sinh ra từ ma sát giữa các lớp vật chất bên trong của nó. Nhiệt năng sinh ra do phân rã phóng xạ có cùng công suất (trên mỗi kilogam vật chất) với quá trình tương tự ở Trái Đất. Mặc dù vậy, do thể tích tỉ lệ với lập phương kích thước, trong khi diện tích bề mặt tỉ lệ với bình phương kích thước, với kích thước nhỏ của Europa, tỉ lệ năng lượng phân rã phóng xạ trên mỗi m² diện tích bề mặt nhỏ hơn nhiều so với Trái Đất. Vì vậy năng lượng này không đủ để cung cấp nhiệt năng cho vệ tinh. Nhiệt độ bề mặt Europa là 110 K (−160 °C; −260 °F) tại xích đạo và 50 K (−220 °C; −370 °F) tại 2 cực, khiến cho băng trên Europa cứng như đá granite. Những dấu hiệu đầu tiên về khả năng tồn tại lớp chất lỏng này là sự tồn tại nhiệt năng do sự biến dạng của Europa (Europa bị biến dạng khi quay trong quỹ đạo tương đối dẹp của mình do tác động lực hút của Sao Mộc cũng như các vệ tinh lớn khác). Các nhà khoa học qua phân tích những bức ảnh của các tàu Voyager và Galileo đã tranh cãi về sự tồn tại của các vùng hỗn loạn, xuất hiện rất phổ biến trên bề mặt Europa. Một số người cho rằng đó là nơi tầng chất lỏng ấm ở phía dưới trồi lên và làm tan chảy tầng băng đá. Cách giải thích này bị đặt một dấu hỏi lớn. Đa số các nhà địa chất học thiên về mô hình tầng băng đá dày. Họ cho rằng lớp chất lỏng ở dưới sâu thật khó để có quan hệ với những cấu trúc địa hình trên bề mặt Europa. Các nhà khoa học cũng đưa ra các ước lượng rất khác nhau về độ dày lớp băng trên bề mặt Europa, từ vài trăm mét cho đến vài chục kilomet.

Có 2 mô hình về lớp ngoài của Europa:

 Mô hình thứ nhất là mô hình lớp băng đá dày dựa trên bằng chứng là các hố thiên thạch trên bề mặt Europa. Những hố lớn nhất trong số đó được bao quanh bởi những đường rãnh tròn đồng tâm và được lấp đầy bởi băng tương đối mới và khá bằng phẳng. Dựa trên bằng chứng đó cùng với ước lượng nội năng sinh ra do biến dạng của Europa, các nhà khoa học cho rằng lớp băng đá phía ngoài của nó dày từ 10 đến 30 km. Phần băng đá này gồm cả một lớp băng tương đối mềm nằm trung gian giữa lớp băng cứng phía ngoài và lớp chất lỏng phía trong. Cũng theo mô hình này, lớp chất lỏng trong lòng Europa dày cỡ khoảng 100 km. Thể tích của lớp chất lỏng này là cỡ 3 × 1018 m³, gấp hơn 2 lần so với thể tích các đại dương trên Trái Đất.
 Mô hình thứ hai là mô hình lớp băng mỏng chỉ quan tâm đến tầng bề mặt lớp trên cùng của Europa. Tầng này đàn hồi dưới tác dụng lực hấp dẫn của Sao Mộc. Mô hình này cho rằng lớp băng đá phía trên Europa chỉ dày cỡ khoảng 200 mét. Mô hình này chấp nhận việc lớp chất lỏng phía dưới thông qua các kẽ nứt ở lớp băng đá phía trên tác động đến bề mặt Europa.

Tàu thám hiểm Galileo cho thấy Europa có mômen từ trường yếu, là từ trường hưởng ứng của từ trường Sao Mộc. Cường độ từ trường ở xích đạo chỉ cỡ 120 nT, bằng 1/6 từ trường của Ganymede và gấp 6 lần từ trường của Callisto. Mômen cảm ứng từ chỉ có thể là do Europa có một lớp chất dẫn điện phía bên trong. Và phù hợp nhất là một lớp chất lỏng chứa các muối dưới bề mặt của Europa. Ảnh chụp quang phổ vệ tinh cho thấy các vạch đỏ và đậm màu có thể có các muối như magiê sulfat, kết tụ khi chất lỏng ở lớp dưới khi tràn lên bề mặt bị bốc hơi. Axit sulfuric ngậm nước cũng có thể là nguyên nhân gây ra những vạch bẩn trong quang phổ của Europa. Cho dù là magnesi sulfat hay axit sulfuric thì do các chất hóa học này đều không màu, phải có một số chất khác tạo màu cho bề mặt của Europa. Đó có thể là các hợp chất của sulfur.

Khí quyển

Sử dụng máy đo quang phổ độ phân giải cao Goddard trên kính viễn vọng Hubble, từ năm 1995, người ta đã thấy Europa có một lớp khí quyển mỏng và loãng chủ yếu cấu thành từ O2. Áp suất khí quyển tại bề mặt của Europa là cỡ 1 μPa, bằng 10−11 áp suất khí quyển của Trái Đất. Với cùng điều kiện nhiệt độ và áp suất như sát mực nước biển trên Trái Đất, lượng oxy trên Europa chỉ đủ để chứa đầy trong một thể tích bằng khoảng 12 lần sân vận động mái vòm ở Houston. Năm 1997, tàu thám hiểm Galileo khi bay qua Europa đã khẳng định sự tồn tại tầng điện ly của vệ tinh này. Đó là một tầng các hạt điện tích đến từ sóng điện từ Mặt Trời và các hạt mang điện từ từ trường Sao Mộc.

Không giống như khí oxy trên bề mặt Trái Đất, khí oxy trên Europa không đến từ quá trình trao đổi chất của sinh vật. Các dự đoán của R. E. Johnson và đồng nghiệp cho rằng lớp khí quyển trên bề mặt Europa được hình thành thông qua quá trình phân giải phóng xạ (quá trình phân giải các hợp chất hữu cơ do tác dụng của phóng xạ). Tia cực tím từ Mặt Trời và dòng các hạt mang điện (ion và electron) từ trường điện từ của Sao Mộc va đập với bề mặt băng đá của Europa đã phân giải nước trong phần bề mặt của vệ tinh này thành hydro và oxy. Những thành phần này được tích tụ lại và phát tán vào khí quyển của vệ tinh. Cũng các dòng năng lượng cao này va đập và đẩy bật các phân tử oxy trên bề mặt Europa vào vũ trụ. 2 quá trình này cân bằng nhau tạo nên khí quyển của vệ tinh. Các phân tử oxy là thành phần nhiều nhất trong khí quyển do nó tồn tại lâu hơn các khí khác. Các phân tử oxy không bị đông lại như phân tử nước hay phân tử Hydrogen peroxide và tích tụ ngay phía trên bề mặt lớp băng đá. Các phân tử hydro quá nhẹ để bị giữ lại bởi Europa, chúng không bao giờ bay chạm tới bề mặt của vệ tinh này.

Những quan sát trên bề mặt vệ tinh cho thấy một số phân tử oxy sinh ra do phân giải phóng xạ không thoát ra khỏi bề mặt của Europa. Nếu như lớp chất lỏng phía dưới của vệ tinh này có những đường thông lên đến bề mặt thì oxy có thể được dẫn xuống đại dương của vệ tinh, giúp hình thành những quá trình sinh học làm nền tảng cho sự sống.

Các phân tử hydro và một phần oxy phân tử và nguyên tử sau khi thoát ra khỏi bề mặt Europa đã hình thành một vành đai khí lân cận quỹ đạo Europa quay quanh Sao Mộc. Vành đai khí này được gọi là đám mây trung tính. Cả tàu vũ trụ Cassini và Galileo đều phát hiện được đám mây này. Đám mây gần quỹ đạo của Europa dày hơn (nhiều hơn về số lượng nguyên tử và phân tử) so với đám mây gần quỹ đạo Io. Các mô hình vật lý dự đoán rằng tất cả các nguyên tử và phân tử trong vành đai này đều sẽ bị ion hóa và hòa vào dòng plasma điện từ trường của Sao Mộc.

Khả năng tồn tại sự sống

Người ta cho rằng trong đại dương dưới bề mặt của Europa có thể tồn tại sự sống. Đại dương này có thể có môi trường tương tự như môi trường gần các ống phun nước nóng ngầm dưới đáy biển hoặc giống như môi trường trong hồ Vostok ở Bắc cực. Sự sống trong một môi trường như vậy nếu có sẽ giống như các dạng sống nguyên sinh ở đáy biển trên Trái Đất. Mặc dù cho đến ngày nay, người ta vẫn chưa khẳng định được có sự sống trên Europa hay không, nhưng khả năng tồn tại của đại dương trên Europa vẫn thúc đẩy người ta phóng các tàu thám hiểm để nghiên cứu vệ tinh này.

Cho đến những năm 70 của thế kỉ 20, người ta tin rằng sự sống, theo những cách hiểu thông thường nhất, phụ thuộc hoàn toàn vào nhiệt lượng từ Mặt Trời. Cây cối trên bề mặt Trái Đất nhận năng lượng từ Mặt Trời để tổng hợp đường từ CO2 và nước, giải phóng oxy. Các loại động vật hít thở oxy sau đó ăn thực vật, năng lượng được chuyển từ nấc thấp lên nấc cao hơn. Người ta tin rằng ngay cả những dạng sống ở biển sâu không ánh sáng Mặt Trời cũng gián tiếp nhận năng lượng từ Mặt Trời thông qua việc hoặc hấp thụ các cặn hữu cơ lắng xuống từ lớp biển phía trên hoặc là ăn các loại sinh vật hấp thụ cặn hữu cơ như vậy. Khả năng để một thiên thể có tồn tại sự sống được cho là phụ thuộc vào nhiệt lượng của Mặt Trời đến thiên thể đó. Thế nhưng, đến năm 1977, một lần thám hiểm khe Galapagos bằng tàu ngầm biển sâu Alvin, các nhà khoa học phát hiện ra các tập đoàn giun biển lớn, trai, giáp xác, sò, và nhiều loại sinh vật khác tập trung quanh các miệng núi lửa ngầm gọi là ống phun khói đen. Những sinh vật này phát triển mà không cần đến ánh sáng Mặt Trời. Ngay sau đó người ta phát hiện ra những sinh vật này hình thành một chuỗi thức ăn riêng biệt. Thay vì thực vật, ở đáy của chuỗi thức ăn là một dạng vi khuẩn. Những vi khuẩn này tổng hợp năng lượng từ sự oxy hóa các chất hóa học như hiđrô và sulfide hiđrô, thoát ra từ trong lòng biển thông qua các miệng hố. Quá trình tổng hợp hoá năng này đã làm thay đổi cách suy nghĩ của con người về sinh học: sự sống không nhất thiết phụ thuộc vào ánh sáng Mặt Trời. Sự sống chỉ cần nước và các nguồn cung cấp năng lượng. Hiểu biết này mở ra con đường mới cho con người trong công cuộc tìm kiếm sự sống trên vũ trụ. Các thiên thể có khả năng tồn tại sự sống cũng trở nên phổ biến hơn rất nhiều. Đại dương tăm tối vĩnh hằng của Europa đến ngày nay đã trở thành nơi có khả năng tồn tại sự sống lớn nhất ngoài Trái Đất.

Trong khi giun ống và các sinh vật đa bào bậc cao xung quanh các ống phun nước nóng dưới đáy biển vẫn cần có oxy và theo một cách nào đó, vẫn phụ thuộc vào quá trình quang hợp trên mặt biển. Các vi khuẩn yếm khí tổng hợp năng lượng và các cổ khuẩn sinh sống tại môi trường này không cần oxy và là mô hình cho sự sống trên đại dương của Europa. Năng lượng do sự biến dạng của Europa khiến cho vệ tinh này có hoạt động địa chất, mặc dù nguồn năng lượng này không mạnh và gây ra các hoạt động địa chất mãnh liệt như ở Io. Europa giống như Trái Đất, cũng có những nội năng sinh ra do phân rã phóng xạ, nhưng năng lượng do biến dạng đã nói ở trên mạnh hơn nhiều lần nguồn năng lượng do phân rã phóng xạ. Mặc dù vậy, năng lượng trên Europa vẫn là tương đối ít, không đủ để duy trì một hệ sinh thái phát triển phong phú như hệ sinh thái dựa trên quang hợp như ở Trái Đất. Sự sống trên Europa có thể chỉ tồn tại thành từng nhóm nhỏ xung quanh những ống phun nước nóng dưới đáy biển hoặc trong lớp đá dưới đáy biển. Trên Trái Đất cũng tìm thấy những dạng sống trong đá như vậy gọi là endolith. Theo một cách khác, những nhóm sinh vật có thể tìm thấy ở mặt dưới của lớp băng đá, giống như tảo và vi khuẩn sống bám dưới bề mặt lớp băng ở vùng cực, hoặc trôi nổi trong lòng của đại dương. Mặc dù vậy, đại dương của Europa quá lạnh nên những quá trình sinh học giống như trên Trái Đất không thể xảy ra. Còn nếu như đại dương của Europa quá mặn thì chỉ những vi khuẩn chịu mặn mới có thể tồn tại.

Năm 2006, Robert Pappalardo, giáo sư thuộc viện nghiên cứu không gian trường đại học Colorado phát biểu:

Thám hiểm Europa

Những hiểu biết ngày nay về Europa chủ yếu được thu thập trong những năm 70 của thế kỉ trước, khi 2 tàu thám hiểm Pioneer 10 và Pioneer 11 là những tàu thám hiểm đầu tiên viếng thăm Sao Mộc và các vệ tinh của nó vào 2 năm 1973 và 1974. Những bức ảnh vào thời điểm này của 4 vệ tinh lớn là khá mờ nhạt. Tàu thám hiểm Voyager sau đó bay qua các vệ tinh này vào năm 1979. Gần đây nhất, tàu thám hiểm Galileo đã quay quanh quỹ đạo Sao Mộc trong 8 năm từ năm 1995 và cung cấp cho chúng ta những hình ảnh rõ nét nhất về bề mặt các vệ tinh của Sao Mộc, trong đó có Europa.

Người ta đang đề nghị tiến hành nhiều dự án để tìm hiểu thêm về các vệ tinh của Sao Mộc. Một vấn đề đáng quan tâm cho những dự án này là mọi tàu thám hiểm đặt chân lên Europa đều cần phải được bảo vệ trước bức xạ rất mạnh của Sao Mộc. Hiện nay người ta đã đề xuất nhiều dự án khác nhau với mục đích rất khác nhau. Có dự án chỉ đặt mục tiêu phân tích cấu tạo bề mặt của Europa nhưng có một số dự án đặt mục tiêu cực kì tham vọng và khó thực hiện trong tương lai gần. Đó là tìm kiếm dấu vết của sự sống của đại dương trong lòng Europa.

Các dự án

Những kế hoạch phóng các tàu thăm dò tìm kiếm nước và sự sống trên Europa đang gặp rất nhiều khó khăn do vấn đề kĩ thuật cũng như vấn đề tài chính. Dự án Jupiter Icy Moons Orbiter thám hiểm các vệ tinh băng đá của Sao Mộc đã bị hủy bỏ năm 2005.

Một dự án có tính khả thi là dự án Ice Clipper, sử dụng một bộ phận va chạm gây nổ như trong dự án Deep Impact. Bộ phận này sẽ kích thích một vụ nổ nhỏ trên bề mặt của Europa khiến cho một lượng lớn vật chất của vệ tinh này sẽ được bốc bay lên không trung. Một tàu vũ trụ nhỏ sẽ được điều khiển bay qua đám bụi này để thu thập các mẫu vật chất trên bề mặt Europa. Không cần quay quanh quỹ đạo của Sao Mộc hay Europa, cũng không cần nhiên liệu để khởi động quay về Trái Đất từ quỹ đạo của các thiên thể này, dự án kiểu như trên sẽ khiến cho lượng nhiên liệu tàu mang theo là rất ít và giảm hẳn chi phí cho dự án.

Những ý kiến táo bạo hơn đưa ra khả năng về các tàu đổ bộ sau khi hạ cánh xuống Europa sẽ tìm kiếm bằng chứng về sự sống bằng cách lấy mẫu ở phần băng gần bề mặt vệ tinh hay thậm chí đục xuyên qua bề mặt vệ tinh tiếp cận đại dương phía dưới. Một đề xuất đưa ra ý tưởng về một tàu thăm dò lớn làm tan băng chạy bằng năng lượng nguyên tử gọi là cryobot. Sau khi đổ bộ xuống bề mặt vệ tinh, sử dụng nhiệt lượng của mình, cryobot sẽ làm tan chảy băng dưới chân và từ từ đi xuyên qua lớp băng cứng. Theo Hội nghiên cứu hành tinh, mục tiêu chính của cryobot là tạo một lỗ khoan vào trong lòng của Europa. Sau khi chạm đến lớp chất lỏng, một tàu tự hành dưới nước gọi là hydrobot sẽ được tách rời ra và tự do tìm kiếm sự sống trong đại dương của Europa. Cả cryobot và hydrobot phải trải qua một quá trình diệt trùng thành vô trùng hoàn toàn. Điều này tránh các tàu thăm dò phát hiện được các vi khuẩn của Trái Đất trên mình chúng thay vì các vi sinh vật của Europa. Hơn nữa, khử trùng cho tàu thăm dò còn tránh làm ô nhiễm về mặt sinh học cho hệ sinh thái của Europa. Mặc dù rất hấp dẫn nhưng dự án nói trên chưa được vạch kế hoạch chi tiết.

Trong tương lai, một dự án mang tên Europa Jupiter System Mission (EJSM) (dự án nghiên cứu Sao Mộc và các vệ tinh, chủ yếu là Europa) liên kết giữa 2 trung tâm khoa học vũ trụ NASA và ESA có thể được thực hiện vào năm 2020. Vào tháng 2 năm 2009, hai trung tâm này đã xác định đây là mục tiêu quan trọng có mức ưu tiên cao hơn dự án Titan Saturn System Mission (dự án khám phá vệ tinh Titan của Sao Thổ). Mặc dù vậy, đóng góp của phía ESA vẫn đang bị đặt dấu hỏi do vấn đề tài chính. Dự án này có thể gồm một vệ tinh bay quanh Sao Mộc của ESA, một vệ tinh bay quanh Europa của NASA và một vệ tinh nghiên cứu từ trường Sao Mộc của JAXA.

Khả năng định cư trên Europa

Xa hơn các dự án thám hiểm là các dự án về kế hoạch định cư trên Europa. Dự án Artemis là một dự án rất tham vọng khi được đề xuất năm 1997. Theo như kế hoạch của dự án, các nhà khoa học sẽ định cư trong các mođun trên bề mặt Europa. Họ sẽ khoan sâu xuống bề mặt của vệ tinh để kiểm tra xem đại dương có thực sự tồn tại bên dưới lớp băng hay không. Họ cũng có thể định cư trong căn cứ nghiên cứu có dạng túi khí được bơm căng. Việc nghiên cứu lòng biển của Europa sẽ được thực hiện với sự giúp đỡ của một tàu ngầm đặc biệt.

Định cư trên bề mặt Europa tiềm ẩn rất nhiều khó khăn và rủi ro. Một vấn đề rất nghiêm trọng là cường độ bức xạ rất mạnh phát ra từ vành đai bức xạ Sao Mộc, mạnh hơn vành đai bức xạ Van Allen của Trái Đất 10 lần. Con người không thể sống trên bề mặt hay gần bề mặt của Europa nếu không có những quần áo bảo hộ chống bức xạ đặc biệt. Những cư dân của Europa cần phải bước ra bề mặt của Europa thật nhanh và nếu ở lại thì phải chui xuống những hầm ngầm dưới đất (mặc dù họ sẽ không phải làm thế khi Europa đi qua phần đuôi từ trường (magnetotail) của Sao Mộc). Một vấn đề khác là nhiệt độ cực lạnh trên bề mặt Europa (chỉ khoảng - 170oC tức là 103 K).

Sự sống có thể tồn tại trên Europa, trong đại dương ngầm bên dưới lớp vỏ băng. Con người nếu định cư trên Europa có thể sẽ đối đầu với sự sống trên thiên thể này. Ngay cả khi chúng không phải là những sinh vật có trí tuệ, chúng vẫn có thể rất nguy hiểm, ví dụ như những vi khuẩn gây hại. Còn nếu như chúng không gây hại thì con người lại có thể hủy diệt môi trường sinh thái của những sinh vật này.

Xem thêm
 Quả cầu tuyết Trái Đất

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Europa, a Continuing Story of Discovery at NASA/JPL
 The Calendars of Jupiter
 Are our nearest living neighbours on one of Jupiter's Moons?
 Europa Profile at NASA
 Europa Facts at The Nine Planets
 Europa Facts at Views of the Solar System
 Preventing Forward Contamination of Europa – USA Space Studies Board (2000)
 Images of Europa at JPL's Planetary Photojournal
 Movie of Europa's rotation from the National Oceanic and Atmospheric Administration
 Europa map with feature names from Planetary Photojournal
 Europa nomenclature and Europa map with feature names from the USGS planetary nomenclature page
 Paul Schenk's 3D images and flyover videos of Europa and other outer Solar System satellites; see also
 Large, high-resolution Galileo image mosaics of Europan terrain from Jason Perry at JPL: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7
 Europa image montage from Galileo spacecraft NASA
 View of Europa from Galileo flybys
 Google Europa 3D, interactive map of the moon
 High-resolution animation by Kevin M. Gill of a flyover of Europa; see album for more

Bài viết thiên văn chọn lọc
Được phát hiện bởi Galileo Galilei
Được phát hiện bởi Simon Marius

Hệ Mặt Trời
16100108
Vệ tinh của Sao Mộc


title: Blamont

text:
Blamont là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Cassythaphaga

text:
Cassythaphaga là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nacophorini
Ennominae


title: Iacanga

text:
Iacanga là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 21º53'24" độ vĩ nam và kinh độ 49º01'29" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 422 m. Dân số năm 2004 ước tính là 8.649 người, dân số năm 2008 ước 9.074 người. Đô thị này có diện tích 548,029 km².

Địa lý

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu điều tra - 2007

Tổng dân số Urbana: 9.074
Dân số thành thị: 9.074
Dân số nông thôn: *
 Nam giới: *
 Nữ giới: *
Mật độ dân số (người/km²): 15,11

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 14,11

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 72,18

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,16

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 89,98%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,779
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,706
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,786
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,845
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Rio Claro
 Sông Tietê

Các xa lộ
 SP-321
 SP-331

Liên kết ngoài
 Pagina da Rádio Local
 Trang mạng của đô thị
 Iacanga trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Austrolimnophila interventa

text:
Austrolimnophila interventa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Đồng (định hướng)

text:
Đồng trong tiếng Việt có nhiều hơn một nghĩa. Nó có thể là:

Đồng là một nguyên tố hóa học.
 Màu đồng
Tên gọi ngắn trong ngôn ngữ thường ngày để chỉ các loại vật liệu là đồng hay hợp kim của đồng như đồng thiếc, đồng thau...
Một loại quặng đồng tự nhiên
Đồng là đơn vị tiền tệ của Việt Nam:
Đồng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Đồng của Việt Nam Cộng hòa.
Đồng của Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam.
Đồng bạc Đông Dương - đơn vị tiền tệ cũ của Đông Dương thuộc Pháp.
Đồng đơn vị tiền của người Việt thời phong kiến.
Từ dùng kèm để chỉ các loại tiền tệ khác như trong "đồng euro hôm nay đã gần bằng 1,5 đồng dollar Mỹ...".
Đơn vị đo khối lượng trong hệ đo lường cổ của Việt Nam, 1 đồng = 10 phân = 1/10 lạng
Người Đồng, một dân tộc tại Trung Quốc.
Họ Đồng, một họ người Á Đông.
Đồng bằng, vùng đất bằng phẳng.


title: A-ma-la-bà-đề

text:
A-ma-la-bà-đề (tiếng Anh: Amaravathi, zh. 阿摩羅婆提, sa. amāravatī) là tên một thành phố miền Nam Ấn Độ thời cổ đại, nằm bên bờ sông Krishna, thuộc quận Palnadu của bang Andhra Pradesh, Ấn Độ. Đây là trụ sở của Amaravathi mandal và tạo thành một phần của Vùng thủ đô Andhra Pradesh với trụ sở chính tại Amaravati  về phía đông, tên này cũng được mượn từ tên của Amaravathi cổ.

Amaravathi do Raja Vasosystemdy Venkatadri Nayudu thành lập bởi vào thập niên1790 với tư cách là thủ đô mới của điền trang zamindari của ông. Ông từ thủ đô cũ Chintapalli chuyển đến để phản đối cáo buộc ngược đãi của Công ty Đông Ấn Anh. Amaravathi được đặt theo tên của Amaravati Stupa cổ, được khai quật trong quá trình xây dựng thị trấn. Nó tiếp giáp với thủ đô Satavahana cổ đại Dhanyakataka (nay gọi là Dharanikota).

Ngôi đền Amaralingeswara trong làng là một trong những Pancharama Kshetras dành cho Người theo đạo Hindu. Nơi đây cũng là một di tích lịch sử Phật giáo, thể hiện sự hiện diện của Bảo tháp Amaravati được xây dựng trong thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên và thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên, cũng như tượng Phật Dhyana, một bức tượng Phật lớn của thế kỷ 21 trong tư thế Dhyana. Đây là một trong những địa điểm được lựa chọn cho kế hoạch Phát triển Thành phố Di sản và Tăng cường Yojana (Heritage City Development and Augmentation Yojana - viết tắt là HRIDAY) của Chính phủ Ấn Độ, nhằm bảo tồn di sản văn hóa phong phú của Ấn Độ.

Đây là một trung tâm nghệ thuật Phật giáo quan trọng ở thế kỉ 2-3. Những di tích ở đây phản ánh lại thời gian đầu của Đại thừa Phật pháp. Sự nối tiếp giữa nghệ thuật thời Phật giáo nguyên thủy và nghệ thuật vùng Càn-đà-la (sa. gandhāra) đã gây ảnh hưởng lớn cho nền văn hoá nghệ thuật ở những vùng Nam Á, nhất là ở Thái Lan, Nam Dương (Indonesia) và Tích Lan (Śrī Laṅkā).

Di tích nghệ thuật quan trọng nhất của vùng này là một Bảo tháp (sa. stūpa) nằm ở phía Đông, theo truyền thuyết có chứa đựng Xá-lợi của vị Phật lịch sử. Việc phát hiện một trụ đá với những lời viết của vua A-dục (sa. aśoka) chứng tỏ rằng, ông chính là người thúc đẩy việc xây dựng Bảo tháp này. A-ma-la-bà-đề cũng là trung tâm của Đại chúng bộ (sa. mahāsāṅghika). Các người hành hương mộ đạo từ mọi nơi - ngay cả Hoa Thị thành (sa. pāṭaliputra) - đều đến chiêm bái trung tâm Phật học này. Tam Tạng Pháp sư Huyền Trang thuật lại rằng, trong thời hưng thịnh, hơn 20 tu viện tầm cỡ được kiến lập tại đây.

Từ nguyên
Từ Amaravathi được dịch là nơi dành cho những người bất tử. Nơi này còn được biết đến với tên Dhanyakataka và Andhranagari.

Văn hóa

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Wikiphatgiao

Tham khảo thư loại

Liên kết ngoài

Địa danh Phật giáo
Thành phố Ấn Độ cổ đại
Andhra Pradesh
Thánh địa Hindu
Thành phố cố đô Ấn Độ


title: Priopus arimotoi

text:
Priopus arimotoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Jivaromyia problematica

text:
Jivaromyia problematica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Jivaromyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Geraise

text:
Geraise là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Salins-les-Bains. Tọa độ địa lý của xã là 46° 57' vĩ độ bắc, 05° 56' kinh độ đông. Geraise nằm trên độ cao trung bình là 672 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 470 mét và điểm cao nhất là 736 mét. Xã có diện tích 6.04 km², dân số vào thời điểm 2004 là 40 người; mật độ dân số là 7 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Vopnafjörður

text:
Vopnafjörður là một thị trấn và khu tự quản ở đông bắc Iceland, trên một bản đảo ở giữa vịnh (fjord) có cùng tên. Kinh tế dựa vào chế biến cá, nông nghiệp, du lịch. Thị xã có diện tích km2, dân số người.

Tham khảo

Thành phố, thị xã Iceland


title: Ectoedemia alexandria

text:
Ectoedemia alexandria là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Scoble năm 1983. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở the Cape Province).

Ấu trùng ăn Scutia myrtina.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Browneopsis disepala

text:
Browneopsis disepala là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừngs ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Browneopsis disepala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Browneopsis
Thực vật Ecuador


title: Solariella multirestis

text:
Solariella multirestis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Solariellidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 11.8 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 201 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 251 m.

Chú thích

Tham khảo

Solariella


title: Tùy Châu

text:
Tùy Châu (tiếng Trung: 随州市, bính âm: Suízhōu Shì, âm Hán-Việt: Tùy Châu thị) là một địa cấp thị tại tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.

Lịch sử-địa lý
Tùy Châu là quê hương của Viêm Đế, nằm ở phía bắc tỉnh Hồ Bắc, năm 2000 được nâng cấp lên địa cấp thị. Tùy Châu là thành phố lịch sử văn hóa cấp quốc gia tại Trung Quốc.

Trấn Lệ Sơn (hiện nay thuộc huyện Tùy, Tùy Châu) được coi là quê hương của vị vua huyền thoại Viêm Đế Thần Nông.

Trong địa phận của địa cấp thị này người ta đã khai quật mộ Tằng Hầu Ất và phát hiện được một lượng lớn cổ vật, bao gồm các loại chuông cổ, là một trong những phát hiện khảo cổ tối trọng yếu tại Trung Quốc.

Thời kỳ phong kiến, vùng đất này có các tên gọi như huyện Tùy, châu Tùy. Tùy Văn Đế Dương Kiên từng làm thứ sử Tùy Châu tới 20 năm. Năm 581, Dương Kiên thành lập nhà Tùy, nghĩa là lấy tên gọi vùng đất được thụ phong để đặt tên cho triều đại của mình. Do kiêng chữ "tùy" (随) có nghĩa là "tùy tòng", cộng thêm chữ "sước" (辶) có nghĩa là tùy theo nước chảy mà đi hay dừng là không có lợi, nên đã cho cải chữ "tùy" (随) này thành chữ "tùy" (隋) khác.

Ngày 19 tháng 8 năm 1983, chính phủ Trung Quốc bãi bỏ huyện Tùy, thành lập huyện cấp thị Tùy Châu. Ngày 11 tháng 10 năm 1988, lại bãi bỏ huyện Ứng Sơn để thành lập huyện cấp thị Quảng Thủy. Năm 1994, huyện cấp thị Tùy Châu là huyện cấp thị trực thuộc tỉnh Hồ Bắc. Ngày 25 tháng 6 năm 2000, chính phủ Trung Quốc bãi bỏ huyện cấp thị trực thuộc tỉnh Tùy Châu để thành lập địa cấp thị Tùy Châu; trong địa cấp thị Tùy Châu thành lập khu Tằng Đô, nguyên là khu vực hành chính của huyện cấp thị Tùy Châu. Huyện cấp thị Quảng Thủy cũng được giao cho địa cấp thị Tùy Châu trực tiếp quản lý.

Từ năm 2007 tới năm 2009, tại Tùy Châu người ta bàn luận về việc thành lập huyện Liệt Sơn, do Liệt Sơn gắn liền với truyền thuyết về quê hương của Viêm Đế. Tuy nhiên, tháng 4 năm 2009, kế hoạch thành lập huyện mới đã được phê chuẩn với tên gọi là huyện Tùy. Tháng 5, một bộ phận của khu Tằng Đô được tách ra để về huyện Tùy. Ngày 29 tháng 7 năm 2009, các cơ quan hành chính của huyện Tùy chính thức đi vào hoạt động.

Phân chia hành chính
Tính tới thời điểm ngày 29 tháng 7 năm 2009, địa cấp thị Tùy Châu được chia ra thành 3 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 1 khu (quận nội thành), 1 thành phố cấp huyện và 1 huyện.
 Khu Tằng Đô (曾都). Là nơi có trụ sở hành chính của địa cấp thị Tùy Châu. Trụ sở hành chính của khu đặt tại đại lộ Liệt Sơn.
 Thành phố cấp huyện Quảng Thủy (广水)
 Huyện Tùy (随). Chính thức hoạt động từ ngày 29 tháng 7 năm 2009. Trụ sở hành chính tại trấn Lệ Sơn.

Ba đơn vị cấp huyện này được chia tiếp thành 54 đơn vị cấp hương trấn, bao gồm 36 trấn, 11 hương và 7 nhai đạo.

Nhân khẩu

Dân số của địa cấp thị Tùy Châu là khoảng 2,57 triệu (năm 2002), trong đó khu Tằng Đô có 1,66 triệu, huyện cấp thị Quảng Thủy có 910.000 người.

Ghi chú: Khu Tằng Đô khi đó bao gồm cả huyện Tùy.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Website chính quyền Tùy Châu (tiếng Trung giản thể)

Thành phố tỉnh Hồ Bắc


title: Monolepta pauli

text:
Monolepta pauli là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Baskouré (tổng)

text:
Baskouré là một tổng thuộc Kouritenga (tỉnh) ở phía đông Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Baskouré. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có tổng dân số 11.447 người.

Các thị xã và làng xã
 Baskouré (2 349 dân) (thủ phủ)
 Balgo (203 dân)
 Boumdoudoum (368 dân)
 Komsilga (740 dân)
 Lilgomde (196 dân)
 Nakaba (2 890 dân)
 Niago (577 dân)
 Oualogo (479 dân)
 Ounougou (966 dân)
 Sambraoghin (1 048 dân)
 Seguem (322 dân)
 Tossin (996 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Kouritenga (tỉnh)
Tỉnh Kouritenga


title: Alaolacon candezei

text:
Alaolacon candezei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Alaolacon


title: Deanolis

text:
Deanolis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Odontiinae


title: Zweihänder

text:
(theo tiếng Đức có nghĩa là "kiếm song thủ"), là loại kiếm song thủ xuất hiện nhiều nhất trong Thời Phục hưng. Nó còn mang những tên gọi khác như Bidenhänder, Bihänder hay Doppelhänder. Trong Võ thuật phương Tây, vũ khí này còn được gọi là Đại kiếm. Nó có nguồn gốc từ Thụy Sĩ và sau đó được sử dụng trong quân đội Áo và các quốc gia Đức.

Trong khi được sử dụng ở Đức từ thế kỷ thứ 14, danh tiếng của nó được nhiều người biết đến vào thế kỷ thứ 16 khi Zweihänder trở thành vũ khí đặc trưng của các binh đoàn Landsknecht dưới thời Hoàng đế Maximilian I. Các tài liệu cho rằng Zweihänder được dùng bởi những binh sĩ Landsknect đi tiên phong nhằm chặt phá những bức tường giáo tua tủa của lính đánh thương phe địch - vốn gây ra nhiều khó khăn cho những đợt tấn công của kỵ binh và các binh sĩ sử dụng những loại vũ khí thông thường.

Trong những người sử dụng Zweihänder, có lẽ người nổi danh nhất là Pier Gerlofs Donia; ông được cho là có khả năng dùng nó với kỹ năng, sức mạnh và hiệu quả tuyệt vời đến mức có thể chặt đầu nhiều kẻ thù chỉ sau một lần vung kiếm. Thanh Zweihänder được cho là của Pier hiện được trưng bày ở bảo tàng Frisian từ năm 2008. Nó có chiều dài đến 213 cm (84 in) và nặng 6,6 kg (14½ lb).

Đặc điểm kỹ thuật

Zweihänder có thể dài đến 180 cm (6 ft) tổng cộng, với chiều dài riêng của lưỡi kiếm dao động từ 120–150 cm (4–5 ft) còn chuôi kiếm dài 30–45 cm (1–1½ ft). Khối lượng của kiếm rơi vào khoảng 2 kg đến 3,2 kg (4½–7 lb). Một thanh Zweihänder chuyên dùng trong các nghi lễ - và đương nhiên là không thích hợp trong chiến đấu - có thể nặng tới 7 kg (16 lb).

Một số kiểu Zweihänder thì nhẹ và ngắn hơn. Nhất là những phiên bản sớm của loại kiếm này thường có chiều dài tổng cộng là 150 cm (5 ft) với cân nặng 1½ kg (3 lb 5 Ounce).

Đặc điểm hình dáng

Cán bảo vệ tay cầm có thể rất đơn sơ nhưng cũng có thể được chạm khắc, trang trí rất công phu. Chuôi kiếm thường có một chi tiết phình, nặng hình tim hay hình quả lê. Thông thường, phần gốc của lưỡi kiếm - gọi là ricasso hay Fehlschärfe (có nghĩa là "không được mài sắc) - không có hai cạnh được mài sắc như phần còn lại của lưỡi kiếm, nhờ đó người sử dụng có thể cầm tay vào phần gốc này và làm tăng chiều dài cánh tay đòn, giúp người dùng sử dụng thành kiếm giống như một vũ khí cán dài. Việc này khiến người sử dụng kiếm có thể đẩy lui các cuộc tấn công của kỵ binh một cách hiệu quả. Chuôi kiếm có gắn những chi tiết hình vòng và cán bảo vệ tay cầm có thể dài tới 35 cm (14 in) theo chiều ngang. Trên lưỡi kiếm, cách cán bảo vệ tay cầm chừng 10–20 cm (4–8 in), có những vấu lồi hay gờ nổi hình móc gọi là Parierhaken (nghĩa là "móc bảo vệ tay") nhằm ngăn chặn vũ khí của đối phương trượt xuống phần gốc kiếm nơi người sử dụng cầm tay vào.

Ứng dụng trong chiến trận

Theo các tài liệu ấn hành sau thời Trung đại, các phiên bản sớm và thiết thực hơn của Zweihänder được dùng để chống lại đội hình của các binh sĩ cầm giáo và thương dài của phe địch, cụ thể là chặt đứt các ngọn giáo và sau đó tấn công người lính đánh thương.

Một số học giả  nói rằng đấy chỉ là điều người đời sau thêu dệt, và múc đích chính của chúng là dùng để trưng bày. Tuy nhiên, ít nhất trong vị trí là một "huyền thoại", ý niệm về công dụng của thanh Zweihänder xuất hiện muộn nhất là vào thế kỷ thứ 17 nếu không phải là cuối thế kỷ 16. Một tác phẩm biên niên sử Ba Lan năm 1597 có vẽ một bức hoạ tưởng tượng về một người lính sử dụng Zweihänder chống lại người lính cầm kích trong trận chiến.

Những binh sĩ được huấn luyện để sử dụng Zweihänder (danh hiệu Meister des langen Schwertes được ban tặng bởi Hội anh em Thánh Máccô) nhận mức lương gấp đôi so với người lính bộ binh thường (vì thế họ mang tên là Doppelsöldner, có nghĩa là "lính đánh thuê kép"). Những người lính này thường có nhiệm vụ bảo vệ các khẩu đội pháo.

Tác phẩm (1510) Goliath Fechtbuch  trình bày cách giao chiến bằng những thanh kiếm có kích thước tương tự như Zweihänder nhưng không có ngạnh hình móc ở lưỡi kiếm, điều này gây ra những tranh cãi rằng liệu những thanh kiếm đó có phải là Zweihänder hay không. Những thanh kiếm này được cầm giống như cách cầm các loại Trường kiếm. Though the point might be considered moot, dựa trên sự thật là Zweihänder và trường kiếm có phong cách sử dụng giống nhau, modified to account for the Zweihänder's greater size.

Một binh sĩ sử dụng Zweihänder một cách thuần thục có thể chém đầu hay chặt chân tay lính đánh thương và kỵ binh địch, thậm chí chặt đứt giáo và ngựa của địch.Người dùng Zweihänder có thể dùng chiến thuật "bán kiếm" khi người lính cầm một tay vào phần gốc lưỡi kiếm không có cạnh sắc, tay kia cầm chuôi kiếm và đâm đối thủ bằng hai tay.

Chú thích

Liên kết ngoài

Essay by Anthony Shore (Journal of Western Martial Art)
The Weighty Issue of Two-Handed Greatswords, viết bởi John Clements

Blade weapons
Kiếm châu Âu
Từ và cụm từ tiếng Đức