title: Artemps

text:
Artemps là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Austrolimnophila oroensis

text:
Austrolimnophila oroensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Papilio forbesi

text:
Papilio forbesi là một loài bướm thuộc họ Papilionidae. Nó là loài đặc hữu của Sumatra.

Sải cánh dài 90–100 mm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Threatened swallowtail butterflies of the world: the IUCN red data book
Butterflycorner.net

F
F


title: Samurai Sentai Shinkenger: Ginmakuban Tenkawakeme no Tatakai

text:
là một bộ phim điện ảnh của Samurai Sentai Shinkenger, loạt phim Super Sentai năm 2009. Bộ phim đã được công chiếu ở các rạp của Nhật vào ngày 8 tháng 8 năm 2009, song song với bộ phim về Kamen Rider Decade Kamen Rider Decade: All Riders vs. Dai-Shocker. Đây là bộ phim đầu tiên của Nhật được làm theo công nghệ 3D.

Diễn xuất
Goda Masashi, từng thủ vai Yūji Mita/OhBlue trong Chouriki Sentai Ohranger, đã quay trở lại với vai diễn , . Diễn viên phim cổ trang kì cựu Owada Shinya thủ vai lãnh đạo độc ác của , .

Câu chuyện
Nội dung được đặt giữa tập 22 và 23 Shinkenger, các Shinkenger phải chiến đấu với kẻ thù vừa mới hồi sinh Kusare Gedoushu Aburame Manpuku và quân đội của hắn trong 3 ngày. Các Shinkenger mệt mỏi và bị thương đã gần như bị đánh bại, do Kusare Gedoushu không cần phải trở lại sông Tam Đồ để nạp lại năng lượng. Trong khi đang chữa trị các vết thương, Jii nhận ra rằng họ đã tìm thấy một Disk Bí Truyền được sử dụng bởi ShinkenRed đầu tiên để phong ấn Manpuku đang ở trong đền Genryu, nằm ở giữa lãnh địa của Kusare Gedoushu. Bằng kế hoạch của Ryunosuke và Kotoha cải trang thành Liên trung Nanashi, Takeru nhận ra rằng Disk Bí Truyền đó thực sự chỉ là một tin nhắn khó hiểu mà ShinkenRed đầu tiên Shiba Retsudō để lại. Không thể tìm ra được ý nghĩa tin nhắn, các Shinkenger trở nên tuyệt vọng cho đến khi họ nghe thấy lời cầu nguyện của những đứa trẻ và quyết định đến giao chiến với Kusare Gedoushu Aburame Manpuku mà không cần chiếc đĩa. Ngày hôm sau, các Shinkenger đương đầu với Kusare Gedoushu một lần nữa. Các hộ vệ ngăn cản Liên minh Nanashi để một mình ShinkenRed chiến đấu với Manpuku. Lúc này, vì không muốn ShinkenRed bị giết bởi kẻ khác, Juzo cố gắng can thiệp cuộc quyết chiến nhưng bị Genta lao vào và biến thân thành ShinkenGold đánh nhau với Juzo. Khi sắp thua Mankupu, ShinkenRed chợt nhận ra ý nghĩa đằng sau thông điệp của Shiba Retsudō, vì thế anh đã dùng Disk Bí Truyền lắp vào Shinkenmaru đâm vào phong ấn trên người Mankupu để khôi phục lại toàn bộ sức mạnh của Disk Bí Truyền làm cho Disk Bí Truyền trở thành Kyoryu Disk và ShinkenRed biến thành Hyper ShinkenRed, Shinkenmaru trở thành Kyoryumaru. Với sức mạnh mới được tìm thấy, Hyper ShinkenRed một mình đánh bại cả đoàn quân Nanashi trước khi giết Manpuku. Hóa thành khổng lồ với mạng thứ hai, Manpuku biến lại hình dạng thực sự của hắn ta áp đảo cả Tenku-ShinkenOh. Đến khi Kyoryumaru chuyển hóa thành Kyoryu Origami cắn đứt cái đầu rắn trên người Mankupu. Khi kết hợp với ShinkenOh để trở thành Kyoryu-ShinkenOh đã tiêu diệt Manpuku mãi mãi.

Diễn viên
Shiba Takeru:
Ikenami Ryunosuke:
Shiraishi Mako:
Tani Chiaki:
Hanaori Kotoha:
Umemori Genta:
Fuwa Juzo:
Kusakabe Hikoma:
Retsudō Shiba:
Aburame Manpuku:
Chimatsuri Doukoku:
Usukawa Dayu:
Chi cốt Shitari:
Narrator:

Diễn viên phục trang
 ShinkenRed, Shinkenoh:
 ShinkenBlue:
 ShinkenPink:
 ShinkenGreen:
 ShinkenYellow:
 ShinkenGold:
 Doukoku Chimatsuri, Daikaioh:
 Dayu Usukawa:
 Chi cốt Shitari:
 Juzo Fuwa, ShinkenRed (phụ):
 Manpuku Aburame:

Bài hát
Kết

 Lời: Fujibayashi Shoko
 Sáng tác: Takatori Hideaki
 Cải biên: Project.R (Kagoshima Hiroaki)
 Thể hiện: Shinkenger (Matsuzaka Tori, Aiba Hiroki, Takanashi Rin, Suzuki Shogo, Morita Suzuka, Sohma Keisuke) & Takatori Hideaki

Tham khảo

Liên kết ngoài
DCD-Shin.jp - Official movie website hub
Samurai Sentai Shinkenger The Movie: The Fateful War  - Trang web bộ phim chính thức

Phim năm 2009
Shinkenger
Phim 3D thập niên 2000
Phim Nhật Bản


title: Phân họ Kim phát tài

text:
Phân họ Kim phát tài (danh pháp khoa học: Zamioculcadoideae) là một phân họ thực vật có hoa trong họ Ráy (Araceae), bao gồm 2 chi, Zamioculcas (1 loài: kim phát tài) và Gonatopus. Phân họ này được Bogner và Hesse đề xuất năm 2005 sau khi các nghiên cứu phân tử chỉ ra sự cần thiết của phân họ này. Một vài nghiên cứu cũng chỉ ra rằng chi Stylochaeton nên được đưa vào trong phân họ này.

Chú thích

Tham khảo

J. Bogner và M. Hesse (2005). Zamioculcadoideae, a New Subfamily of Araceae. Aroideana, quyển 28.
Lidia I. Cabrera, Gerardo A. Salazar, Mark W. Chase, Simon J. Mayo, Josef Bogner và Patricia Dávila, Phylogenetic relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA, American Journal of Botany, 95:1153-1165

Phân họ Kim phát tài


title: Trigonisca fraissei

text:
Trigonisca fraissei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Trigonisca
Động vật được mô tả năm 1901


title: Đường hoa Nguyễn Huệ

text:
Đường hoa Nguyễn Huệ có tên gọi của đường Nguyễn Huệ, Thành phố Hồ Chí Minh khi được trang hoàng vào mỗi dịp Tết Nguyên Đán, dành cho khách đi bộ thưởng ng rỡ, thu hút rất nhiều khách viếng thăm, và trở thành một địa chỉ quen thuộc cho những vị khách du xuân. Nguyễn Huệ là một trong những con đường đẹp nhất của Thành phố Hồ Chí Minh tại phường Bến Nghé, Quận 1, nằm trải oạn, bắt đầu từ tết Giáp Thân năm 2004, trước đó thường được gọi là Chợ hoa Nguyễn Huệ. Đường Nguyễn Huệ, với nhiều tòa nhà cao tầng và những trung tâm thương mại mua bán sầm uất, biến thành một đườễ hội Đường sách cùng thời gian và địa điểm trên, trưng bày các phương tiện sách, ấn phẩm, với sự tham gia của nhiều ng hoa rựcdài hơn 700 mét từ trước trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố và tượng đài Hồ Chí Minh đến Bến Bạch Đằng

Hiện nay, hàng năm triển lãm Đường hoa Nguyễn Huệ thường được tổ chức từ ngày 28 tháng chạp đến hết mùng 4 tháng Giêng âm lịch. Bên cạnh Đường hoa là Lnhà phát hành sách.

Ngoài Đường hoa Nguyễn Huệ, Thành phố Hồ Chí Minh còn có các hội hoa Xuân triển lãm hàng năm, như tại Công viên Tao Đàn, công viên Gia Định, Khu đô thị Phú Mỹ Hưng và phố Ông Đồ...

Lịch sử

Trước năm 1887 tại vị trí Đại lộ Nguyễn Huệ ngày nay chính là kênh đào Charner, nối liền với sông Sài Gòn, sau này bị người Pháp lắp lại và hình thành Đại lộ Charner.

Đại lộ Charner nối liền một đầu là Dinh Đốc Lý (nay là trụ sở Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh) và đầu kia là bờ sông Sài Gòn (nay gọi lên đại lộ này.

Chợ hoa Nguyễn Huệ cùng chợ chim Huỳnh Thúc Kháng là một trong những điểm tham quan nổi tiếng thời đó.ở bến, và trên bờ, hoa trải dài trơng vị đặc trưng của chợ hoa Tết. Những tiếng cười nói, tiếng rao hàng, tiếng mặc cả, rồi cả tiếng leng keng của những thùng kem dạo đã trở thành âm thanh quen thuộc gắn bó với người dân thành phố. Được đi chơi chợ hoa Nguyễn Huệ, được cha mẹ mua cho một que kem hay một cái kẹo bông bằng đường, r

Cho đến cuối thế kỷ 20, cách đây khoảng vài chục năm, mỗi năm một lần, con đường này là chợ hoa xuân chính của người dân thành phố. Mỗi khi Tết đến thì đây là nơi tập trung mua bán hoa tết cây cảnh nên con đường này khi đó còn được gọi là Chợ Tết Nguyễn Huệ. Nhà vườn tập kết hoa ở bến Bạch Đằng sau đó phân bổ vào từng ô đã quy định sẵn trên đường Nguyễn Huệ. Người ta đến đây không chỉ để mua hoa mà còn là ngắm, thưởng ngoạn và tận hưởng cái hưà Bến Bạch Đằng). Từ dưới sông, mỗi dịp Tết về, hoa từ khắp nơi theo những con thuyền về tập kết ồi tung tăng trong không khí vui tươi, hớn hở đã là những kỷ niệm thơ ấu rất khó quên trong ký ức nhiều người.

Đường hoa

Sau năm 2003, thành phố quy hoạch lại chợ hoa xuân, đưa chợ hoa ra Công viên 23 tháng 9. Chợ hoa Nguyễn Huệ không còn nữa. Chợ hoa ở Công viên 23 tháng 9 vẫn n lối đi, nằm lọt giữa hai làn xe đông vui và hai dãy nhà cao tầng ở hai bên.

Từ Tết Giáp Thân năm 2004, chợ hoa Nguyễn Huệ đã trở lại nhưng với diện mạo mới. Không còn cảnh mua bán, chào mời, mặc cả, con đường với hoa là hoa nhưng được bày biện, sắp đặt công phu, chỉ dành cho việc thưởng ngoạn của khách du xuân. Và cũng từ năm này, cứ vào dịp Tết, đường Nguyễn Htấp nập đông vui, nhưng nhiều người vẫn tiếc nuối cái cảm giác dạo bước ở chợ hoa Nguyễn Huệ, nơi mà mỗi năm chỉ một lần được đi bộ ở làn xe giữa trên con đường 3 làn xe đẹp nhất thành phố này, nơi mà hoa trải dài hai bêuệ có một cái tên khác, đó là đường hoa Nguyễn Huệ.

Từ đó, mỗi năm, đường hoa Nguyễn Huệ lại mạnh những cảnh trang trí sáng tạo lại có những cảnh tái hiện văn hóa dân tộc xưa và nếp sống làng quê Việt, có ao sen với vó câu, dòng kênh với cầu khỉ chênh vênh, đường làng quê với xe thổ mộ và quán cóc bên đường, những gánh hàng hoa, những chiếc thuyền hoa, rồi cả những cần xé trái cây của một vùng đất Nam Bộ trù phú, màu mỡ... đem lại cho du khách cảm giác thích thú mà ấm áp, mới lạ mà thân quen, gần gũi.

Hoa trong đường hoa Nguyễn Huệ là một điều không thể thiếu. Ban tổ chức đã trưng bày rất nhiều loại hoa tươi, từ những loại hoa quen thuộc đến những loại hoa quý đến từ Đà Lạt hay xa hơnở ra đón khách, với mỗi năm mới là những chủ đề mới, những ý tưởng mới. Để có được một đường hoa đẹp nhất, ban tổ chức đã phải tổ chức cuộc thi sáng tạo để tìm những ý tưởng hay nhất cho việc trang trí đường hoa.

Tại đây, giữa lòng thành phố bên c như từ miền Bắc. Tất cả tạo nên một bức tranh rực rỡ sắc màu giữa mùa xuân.

Đường hoa Nguyễn Huệ là một công trình văn hóa du lịch có ý nghĩa của thành phố, mang lại sự rực rỡ cho thành phố mỗi dịp Xuân về đồng thời cũng là địa chỉ vui chơi của không chỉ nhiều người dân thành phố mà còn của khách thập phương, của Việt kiều về nước và của cả nhiều du khách nước ngoài.

Chủ đề Đường hoa Nguyễn Huệ

Thập niên 2000

Thập niên 2010

Thập niên 2020

Xem thêm
Lễ hội phố hoa Hà Nội
 Festival Hoa Đà Lạt

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang chủ của Đường hoa Nguyễn Huệ (do Saigontourist quản lý)
 Một thời quá vãng của đường hoa Nguyễn Huệ, VnExpress, 11/10/2014
 Đường hoa Nguyễn Huệ, văn hóa Tết của Sài Gòn, VnExpress, 31/1/2013
Đường hoa Nguyễn Huệ- nơi xuất hành đầu năm của người Sài Gòn
Video đường hoa Nguyễn Huệ 2013
Video đường hoa Nguyễn Huệ 2017
Số hóa đường hoa Nguyễn Huệ 2021

Tết


title: Colletes dinizi

text:
Colletes dinizi là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Kuhlmann, Ortiz & Ornosa mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 2001


title: (58257) 1993 RN9

text:
{{DISPLAYTITLE:(58257) 1993 RN9}}

(58257) 1993 RN9 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne và Eric Walter Elst ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 14 tháng 9 năm 1993.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 58001–59000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 8501 Wachholz

text:
8501 Wachholz (1990 TK8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1990 bởi L. D. Schmadel và F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8501 Wachholz

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: David Rees

text:
David Rees (sinh năm 1918) là giáo sư danh dự (emeritus) môn toán lý thuyết ở Đại học Exeter, và đã từng làm trưởng Phân khoa Toán học ở Đại học Exeter trong nhiều năm.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Trong thời kỳ thế chiến thứ hai, Rees làm việc nghiên cứu giải mã máy Enigma ở phân ban Hut 6 tại Bletchley Park (thuộc thành phố Bletchley, Buckinghamshire, Anh).

Năm 1954, trong một bài khảo cứu viết chung với Douglas Northcott, Rees đưa ra lý thuyết Northcott-Rees theory of reductions and integral closures (Thuyết rút gọn và bao đóng nguyên Northcott-Rees), lý thuyết mà sau đó có ảnh hưởng tới đại số giao hoán .

Giải thưởng và Vinh dự
 Năm 1993, ông được thưởng Giải Pólya (LMS) của Hội Toán học London.
 Tháng 8 năm 1998, một hội nghị về Đại số giáo hoán đã được tổ chức ở Đại học Exter để vinh danh ông nhân dịp ông tròn 80 tuổi.
 Ông là ủy viên giám đốc danh dự của Downing College thuộc Đại học Cambridge

Gia đình
Năm 1952 , ông kết hôn với Dr Joan S. Cushen, người cũng làm giảng viên môn toán học ở Đại học Exeter. Họ có nhiều con, trong đó có:
Giáo sư (Susan) Mary Rees, giáo sư toán học ở Đại học Liverpool, sinh năm 1953

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mathematics genealogy

Nhà toán học Anh
Nhà toán học thế kỷ 20
Hội viên Hội Hoàng gia
Nhà mật mã học Vương quốc Liên hiệp Anh


title: Tùng Đài

text:
Tùng Đài () là một khu của địa cấp thị Hàm Đan, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc.

Nhai đạo

Hương
 Tô Tào (苏曹乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức
 Trang thông tin

Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Hàm Đan


title: Bastelica

text:
Bastelica  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Đế quốc Achaemenes

text:
Đế quốc Achaemenes (; ) là một đế quốc cổ đại của người Iran được Cyrus Đại đế thành lập nên ở khu vực Tây Á, đế quốc này còn được gọi là Đế quốc Ba Tư thứ nhất.. Vào giai đoạn đỉnh cao, đế quốc này trải dài từ khu vực Balkan ở phía Tây cho tới khu vực thung lũng sông Ấn ở phía đông và có diện tích lên tới , lớn hơn bất cứ đế quốc nào khác đã từng tồn tại trước đó. Những thành tựu nổi bật khác của đế quốc này bao gồm một mô hình chính quyền mang tính tập trung và quan liêu thành công (thông qua các satrap dưới quyền Vua của các vị vua) cùng với chính sách đa văn hóa và xây dựng nên các cơ sở hạ tầng như hệ thống đường xá cùng một hệ thống thư tín, một ngôn ngữ chính thức đã được sử dụng ở mọi vùng đất nằm trong đế quốc và tạo dựng nên các cơ quan dân sự cùng một đạo quân chính quy đông đảo. Những thành tựu của đế quốc này đã tạo cảm hứng cho các đế quốc sau này thiết lập nên những hệ thống khác tương tự.

Vào thế kỷ thứ 7 TCN, người Ba Tư đã tới định cư ở vùng đất Persis nằm ở phía tây nam của cao nguyên Iran, vùng đất này sau đó đã trở thành trung tâm cho đế quốc của họ. Từ vùng đất này, Cyrus Đại đế đã đem quân đánh bại người Medes, Lydia và đế quốc Tân-Babylon để thiết lập nên đế quốc Achaemenes. Alexandros Đại đế sau đó đã chinh phục phần lớn đế quốc này vào năm 330 TCN, bản thân ông ta còn là một người ngưỡng mộ nhiệt thành đối với Cyrus Đại đế. Sau khi Alexandros qua đời, Nhà Ptolemaios và đế quốc Seleukos đã chia nhau cai trị phần lớn các vùng lãnh thổ nằm trong đế quốc của Alexandros, ngoài ra một số vùng lãnh thổ nhỏ khác đã giành được độc lập vào khoảng thời gian này. Tầng lớp quý tộc người Iran ở khu vực trung tâm cao nguyên sau này đã khôi phục lại được quyền lực của họ dưới thời đế quốc Parthia vào giai đoạn thế kỷ thứ 2 TCN.

Trong mắt các sử gia phương Tây, đế quốc Achaemenes luôn được nhớ đến với vai trò là địch thủ của những thành bang Hy Lạp trong các cuộc Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư và sự kiện giải phóng người Do Thái thoát khỏi cảnh lưu đày ở Babylon. Ngoài ảnh hưởng về mặt lãnh thổ và quân sự, đế quốc này còn để lại những dấu ấn lịch sử về văn hóa, xã hội, công nghệ và tôn giáo. Ví dụ như nhiều người Athens đã tuân theo các phong tục của nhà Achaemenes trong cuộc sống hàng ngày của họ thông qua một sự trao đổi về văn hóa một số người thì lại được các vị vua Ba Tư tuyển mộ hoặc là đã liên minh với họ. Ảnh hưởng từ sắc lệnh của Cyrus còn được nhắc tới trong các văn bản Do Thái-Cơ đốc giáo và đế quốc này còn giúp cho Bái Hỏa giáo được truyền bá về phía đông tới tận Trung Quốc. Đế quốc Achaemenes còn truyền cảm hứng cho chính trị, di sản và lịch sử của Iran (còn được gọi là Persia).

Tên gọi
Danh xưng  có nghĩa là "thuộc về dòng dõi của Achaemenis/Achaemenes" ( Haxāmaniš; Achaemenes là một tiểu vương của Anshan ở khu vực tây nam Iran và là một chư hầu của người Assyria vào giai đoạn thế kỷ thứ 7 TCN.

Lịch sử

Mốc thời gian nhà Achaemenes
Năm theo lịch thiên văn

Niên đại mang tính xấp xỉ

Nguồn gốc

Đế quốc Achaemenes do người Ba Tư du mục dựng nên. Người Ba Tư là một bộ tộc Iran, họ đặt chân tới Iran vào khoảng năm 1000 TCN và định cư ở khu vực tây bắc Iran, khu vực dãy núi Zagros và vùng đất Persis nằm sát cạnh những người Elam bản địa. Trong nhiều thế kỷ, họ đã nằm dưới sự cai trị của đế quốc Tân-Assyria (911–609 TCN) ở khu vực miền bắc Lưỡng Hà. Người Ba Tư ban đầu là những người chăn thả gia súc du mục ở khu vực phía Tây cao nguyên Iran. Đế quốc Achaemenes không phải là đế quốc đầu tiên của người Iran, một bộ tộc Iran khác là người Medes đã thiết lập nên một đế quốc tồn tại ngắn ngủi và đóng vai trò quan trọng trong việc lật đổ sự thống trị của người Assyria.

Các vị vua nhà Achaemenes ban đầu cai trị thành phố Anshan của người Elam nằm gần thành phố Marvdasht ngày nay; tước hiệu "Vua của Anshan" ban đầu của các vị vua nhà Achaemenes là phỏng theo tước hiệu "Vua của Susa và Anshan" của người Elam.Những ghi chép cổ đại lại có sự khác biệt về danh tính của các vị vua Anshan đầu tiên. Theo trụ lăn Cyrus (đây là bản phả hệ các vị vua nhà Achaemenes lâu đời nhất) thì các vị vua của Anshan là Teispes, Cyrus I, Cambyses I và Cyrus II, vị vua đã sáng lập nên đế quốc (Còn theo bản khắc Behistun của Darius Đại đế thì Teispes là con trai của Achaemenes và Darius là một hậu duệ theo ngành thứ của Teispes, tuy nhiên lại không có văn bản nào lâu đời hơn đề cập tới Achaemenes). Trong tác phẩm Histories, Herodotos có nói rằng Cyrus Đại đế là con trai của Cambyses I với Mandane của Media, bà là con gái của Astyages, vị vua của đế quốc Medes.

Thành lập và bành trướng

Cyrus đã nổi dậy chống lại đế quốc Medes vào năm 553 TCN và tới năm 550 TCN thì ông đã chiếm được kinh đô Ecbatana của người Medes và bắt sống được vua Astyages. Sau khi đã chiếm được Ecbatana, Cyrus đã tự xưng là người kế vị ngai vàng của Astyages và tuyên bố nằm quyền cai trị toàn bộ đế quốc. Thông qua việc tuyên bố kế tục đế quốc của Astyages, ông cũng đã thừa hưởng luôn các cuộc chiến tranh giữa người Medes với cả Lydia và đế quốc Tân-Babylon.

Vua Kroisos của Lydia cũng đã nhân cơ hội này để đem quân tiến đánh khu vực lãnh thổ cũ ở Tiểu Á của người Medes. Cyrus đã đích thân dẫn quân đánh tan quân của Kroisos rồi sau đó đem quân chiếm luôn kinh đô Sardis của vương quốc Lydia vào năm 546 TCN. Cyrus đã giao cho Pactyes nhiệm vụ thu thập cống nạp ở Lydia trước khi rút quân trở về, tuy nhiên Pactyes đã kích động một cuộc nổi dậy chống lại Cyrus sau khi ông khởi hành. Cyrus sau đó phái vị tướng người Medes tên là Mazares tới dập tắt cuộc nổi dậy và Pactyes đã bị bắt sống. Mazares và vị tướng kế tục ông ta là Harpagus đã phải mất tới bốn năm để chinh phục toàn bộ các thành phố Lydia tham gia vào cuộc nổi dậy.

Sau khi người Ba Tư lật đổ sự cai trị của người Medes và thay thế họ, nhiều chư hầu của đế quốc Medes tin rằng hoàn cảnh đã thay đổi và tiếp đó nổi dậy chống lại Cyrus. Điều này đã buộc Cyrus phải đem quân tiến đánh Bactria và người Saka du mục ở khu vực Trung Á. Trong các chiến dịch trên, Cyrus đã cho xây dựng các thành phố ở khu vực Trung Á và bố trí các đơn vị đồn trú tại những nơi này, thành phố Cyropolis cũng đã được ông thành lập trong quá trình này.

Chúng ta vẫn chưa biết được gì về mối quan hệ giữa người Ba Tư với người Babylon trong giai đoạn từ năm 547 TCN tới năm 539 TCN nhưng dường như là sự thù địch kéo dài nhiều năm liền giữa hai đế quốc đã dẫn đến cuộc chiến tranh diễn ra từ năm 540–539 TCN và tiếp đó là sự kiện thành Babylon thất thủ.Vào tháng 10 năm 539 TCN, Cyrus đã đánh bại người Babylon tại Opis rồi tiếp đó là chiếm được thành phố Sippar mà không tốn một binh tốt nào trước khi hạ được thành Babylon vào ngày 12 tháng 10 cùng năm, vua Nabonidus của đế quốc Tân Babylon cũng đã bị bắt sống sau khi thành phố thất thủ.Sau khi chiếm được thành phố, Cyrus thực hiện việc tuyên truyền nhấn mạnh rằng bản thân ông là người khôi phục lại trật tự thiêng liêng vốn đã bị vua Nabonidus phá vỡ do vị vua này đề xướng việc tôn thờ thần Sin thay vì thần Marduk,, bên cạnh đó ông còn tự coi mình là người thừa kế di sản của đế quốc Tân-Assyria bằng việc so sánh bản thân mình với vua Ashurbanipal của người Assyria. Kinh Thánh của người Do Thái cũng không ngần ngại ca ngợi cuộc chinh phục Babylon của Cyrus và tôn vinh ông là một Messiah của Yahweh. Ông còn được ca ngợi vì đã giải phóng người dân của Judah thoát khỏi cảnh lưu đày và cho phép họ được xây dựng lại phần lớn thành Jerusalem bao gồm cả Ngôi đền thứ Hai.

Năm 530 TCN, Cyrus qua đời trong chiến dịch chống lại người Massagetae ở Trung Á. Người con trai cả của ông là Cambyses II đã lên kế vị còn người con trai út của ông là Bardiya được ban cho một vùng lãnh thổ lớn ở Trung Á. Vào năm 525 TCN, sau khi chinh phục thành công Phoenicia cùng Cyprus, Cambyses đã bắt tay vào việc chuẩn bị cho chiến dịch xâm lược Ai Cập bằng lực lượng hải quân Ba Tư mới được thành lập của mình. Trước đó vào năm 526 TCN, sau khi vua Psamtik III lên ngôi để kế vị vua Amasis II đã băng hà, các đồng minh quan trọng của người Ai Cập đã phản bội và đứng về phía người Ba Tư.Để đối phó với cuộc xâm lược của người Ba Tư, Psamtik đã bố trí quân đội của mình tại Pelusium ở khu vực châu thổ sông Nile. Tuy nhiên, ông ta đã bị người Ba Tư đánh cho đại bại trong trận Pelusium và phải tháo chạy về thành Memphis, người Ba Tư sau đó đã đánh bại ông ta một lần nữa và bắt vị vua này làm tù binh.

Herodotos thuật lại rằng Cambyses đã công khai thể hiện sự thù ghét đối với người dân Ai Cập cùng với các vị thần, văn hóa, đền thờ và các vị tư tế của họ, và đặc biệt là nhấn mạnh vào hành động giết chết con bò thần Apis. Ông ta ghi lại rằng những hành động này đã khiến cho Cambyses trở nên loạn trí và dẫn tới việc ông ra lệnh giết chết người em trai của mình là Bardiya (theo Herodotos thì ông ta bị giết hại một cách bí mật), người vợ cũng là em gái của ông cùng với Kroisos của Lydia. Ông ta tiếp đó kết luận rằng Cambyses đã hoàn toàn điên loạn, và tất cả các sử gia cổ đại sau này đều thuật lại câu chuyện về sự đại nghịch bất đạo và điên loạn của Cambyses. Tuy nhiên, điều này vốn dĩ là dựa theo các thông tin giả mạo bởi vì theo ghi chép trên tấm văn bia Apis có niên đại vào năm 524 TCN thì Cambyses đã tham dự lễ tang của con bò thần Apis với tư cách là một vị pharaon.

Sau khi Ai Cập bị chinh phục, người Libya cùng với người Hy Lạp tại Cyrene và Barca ở Libya đã quy thuận Cambyses và triều cống thay vì kháng cự. Cambyses tiếp đó lên kế hoạch chinh phạt Carthage, ốc đảo Siwa của thần Ammon và Ethiopia. Herodotos ghi lại rằng cuộc viễn chinh Carthage bằng đường biển đã bị hủy bỏ bởi vì người Phoenici từ chối việc cầm vũ khí chống lại những người họ hàng của họ, tuy nhiên các sử gia ngày nay tin rằng cuộc viễn chinh Carthage chưa bao giờ được lên kế hoạch. Dẫu vậy, Cambyses đã thực sự dồn hết tâm trí của mình vào hai chiến dịch đó là tiến hành chinh phục vương quốc Meroë và chiếm giữ các ốc đảo phía Tây vốn có vị trí về mặt chiến lược. Vì lẽ đó, ông đã cho bố trí một đội quân đồn trú tại Elephantine, phần lớn binh sĩ trong đội quân đồn trú này lại là người Do Thái và họ tiếp tục đóng quân tại Elephantine trong suốt triều đại của Cambyses. Tuy nhiên, hai cuộc viễn chinh tới ốc đảo của thần Ammon và Ethiopia đều thất bại. Herodotos ghi lại rằng cuộc viễn chinh Ethiopia thất bại là do sự điên loạn của Cambyses cùng với đó là việc không có đủ quân lương cho quân đội của ông, thế nhưng các bằng chứng khảo cổ học lại cho thấy rằng cuộc viễn chinh này không hoàn toàn là một thất bại và một pháo đài nằm tại khu vực thác nước thứ hai của sông Nile ở biên giới giữa Ai Cập và Kush đã được sử dụng trong suốt thời kỳ cai trị của nhà Achaemenes.

Những sự kiện sảy ra xoay quanh cái chết của Cambyses và sự kế vị của Bardiya đã gây ra rất nhiều tranh cãi do sự mâu thuẫn trong các ghi chép cổ đại. Theo như Herodotos ghi lại thì do cái chết của Bardiya được giữ bí mật cho nên phần lớn người Ba Tư tin rằng ông ta vẫn còn sống. Điều này cho phép hai vị đạo sĩ nổi dậy chống lại Cambyses, thậm chí một trong hai người bọn họ còn ngồi lên ngai vàng để đóng giả là Bardiya
do có ngoại hình gần như y hệt và có cùng tên với vị hoàng tử này (Theo ghi chép của Herodotos thì tên của ông ta là Smerdis). Ctesias thì lại ghi lại rằng ngay sau khi Bardiya bị giết chết, Cambyses đã ngay lập tức sắp đặt vị magus tên là Sphendadates lên thay ông ta làm satrap của Bactria do hai người bọn họ có ngoại hình gần như y hệt. Sau đó, có hai cận thần của Cambyses đã âm ưu lật đổ Cambyses và đưa Sphendadates lên ngôi dưới danh nghĩa là Bardiya. Theo bản khắc Behistun được tạc dưới triều đại của Darius Đại đế thì một vị magus tên là Gaumata đã mạo nhận là Bardiya và kích động một cuộc nổi loạn ở Persia. Bất kể nguyên nhân chính xác của cuộc nổi loạn có là gì đi chăng nữa, Cambyses cũng đã nghe tin về cuộc nổi loạn này vào mùa hè năm 522 TCN và bắt đầu rời Ai Cập để quay trở về, tuy nhiên ông đã bị thương ở đùi khi mới chỉ trở về tới Syria và qua đời do bệnh hoại tử, điều này cho phép Bardiya giả mạo trở thành vua. Bản khắc Behistun của Darius là nguồn sử liệu đầu tiên ghi chép về sự kiện trên và dẫu cho hầu hết các sử gia sau này đều đồng thuận với các chi tiết chủ chốt của câu chuyện về một vị magus đóng giả là Bardiya và cướp ngôi, có thể Darius đã sáng tạo ra câu chuyện này để biện minh cho hành động cướp ngôi của ông ta. Nhà Iran học Pierre Briant nêu giả thuyết cho rằng Bardiya không hề bị Cambyses sát hại mà chờ cho tới sau khi nhà vua qua đời vào mùa hè năm 522 TCN thì mới tuyên bố mình là người thừa kế hợp pháp ngai vàng của đế quốc bởi vì lúc đó ông ta là vị hoàng tử duy nhất của hoàng gia còn sống. Mặc dù các học giả ngày này thường đồng thuận với giả thuyết về sự mưu mẹo của Darius, Briant nói rằng "hiện tại chưa có điều gì là chắc chắn dựa theo bằng chứng sẵn có".

Theo bản khắc Behistun, Gaumata đã cai trị trong vòng bảy tháng trước khi bị Darius Đại đế (Darius I) (tiếng Ba Tư cổ: Dāryavuš, "người luôn kiên định theo đuổi điều thiện", ông còn được gọi là Darayarahush, Darius Đại đế) lật đổ vào năm 522 TCN. Một năm sau khi Smerdis giả mạo (Gaumata) bị lật đổ, một Smerdis giả mạo khác có tên là Vahyazdāta đã cố gắng tiến hành một cuộc chính biến. Mặc dù bước đầu đạt được thành công, cuộc chính biến này cũng đã thất bại..

Kể từ lúc vua Amyntas I của Macedonia quy thuận người Ba Tư vào giai đoạn khoảng năm 512–511 TCN, người Macedonia và Ba Tư đã giữ mối quan hệ mật thiết với nhau. Sau một thời gian dài chuẩn bị, Darius Đại đế (521–486 TCN) đã phát động một chiến dịch lớn vào năm 513 nhằm vào khu vực Balkans với mục tiêu là nhằm chinh phục người Scythia ở khu vực phía bắc của sông Danube và Macedonia cũng là một mục tiêu của chiến dịch này. Quân đội của Darius đã chinh phục nhiều bộ lạc người Thraci và hầu hết các vùng đất nằm tiếp giáp với biển Đen trước khi rút quân về Tiểu Á. Darius đã giao nhiệm vụ hoàn tất cuộc chinh phục khu vực Balkan lại cho một vị tướng của ông tên là Megabazus. Quân đội Ba Tư đã chinh phục khu vực Thracia dồi dào vàng, các thành bang Hy Lạp ven biển cùng với đó là đã đánh bại và chinh phục được tộc người Paeonia hùng mạnh. Sau cùng, Megabazus đã phái sứ thần tới gặp Amyntas và yêu cầu ông ta quy thuận người Ba Tư,  người Macedonia sau đó đã chấp thuận điều này. Khu vực Balkan đã cung cấp nhiều binh sĩ cho đội quân đa sắc tộc của nhà Achaemenes. Nhiều gia đình quý tộc Macedonia và Ba Tư đã thông gia với nhau chẳng hạn như vị quý tộc người Ba Tư tên là Bubares đã cưới người con gái của Amyntas tên là Gygaea. Quan hệ thông gia giữa các vị vua của Macedonia như Amyntas và Alexandros với Bubares đã bảo đảm cho mối quan hệ tốt đẹp giữa họ với các vị vua của Ba Tư là Darius và Xerxes I. Sự xâm lược của người Ba Tư đã gián tiếp tạo điều kiện cho sự trỗi dậy của Macedonia và Ba Tư cũng có chung một số lợi ích với người Macedonia ở khu vực Balkans; người Macedonia đã giành được rất nhiều lợi ích từ các bộ lạc Balkan chẳng hạn như từ người Paeonia và người Hy Lạp nhờ vào sự giúp đỡ của người Ba Tư. Nói chung, người Macedonia là "các đồng minh tự nguyện và hữu ích đối với người Ba Tư". Những người lính Macedonia đã đứng trong hàng ngũ quân đội của Xerxes chiến đấu chống lại Athens và Sparta. Người Ba Tư gọi chung người Hy Lạp và Macedonia là Yauna ("người Ionia" là thuật ngữ được họ dùng để chỉ "người Hy Lạp") và khi họ chỉ nhắc đến duy nhất người Macedonia thì sẽ là Yaunã Takabara hay "người Hy Lạp đội mũ hình khiên", điều này có thể ám chỉ tới chiếc mũ kausia của người Macedonia.

Vào thế kỷ thứ 5 TCN, những vùng đất nằm dưới sự cai trị hoặc là chư hầu của các vị vua Ba Tư bao gồm toàn bộ khu vực Cao nguyên Iran và toàn bộ các vùng lãnh thổ cũ của đế quốc Assyria (Lưỡng Hà, Cận Đông, Cyprus và Ai Cập), ngoài ra còn có Anatolia và Armenia cũng như là cả khu vực miền nam Caucasus và các khu vực ở bắc Caucasus, Azerbaijan, Uzbekistan, Tajikistan, toàn bộ Bulgaria, Paeonia, Thracia và Macedonia, hầu hết các vùng đất nằm ven bờ biển Đen, các vùng đất thuộc Trung Á trải dài tới tận biển Aral, sông Oxus và Jaxartes ở phía bắc và tây bắc, khu vực Hindu Kush và phần phía Tây của khu vực lòng chảo sông Ấn (tương ứng với Afghanistan và Pakistan ngày nay), khu vực phía bắc Arabia và khu vực phía bắc của Libya cùng với một vài vùng đất thuộc Oman, Trung Quốc và UAE ngày nay.

Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư

Cuộc nổi dậy của người Ionia diễn ra vào năm 499 TCN cùng với các cuộc nổi dậy hưởng ứng khác ở Aeolis, Doris, Cyprus và Caria chống lại ách cai trị của người Ba Tư đã kéo dài từ năm 499 tới năm 493 TCN. Nguyên nhân mấu chốt dẫn tới cuộc nổi dậy đó là sự bất mãn của các thành bang Hy Lạp ở Tiểu Á đối với các bạo chúa do người Ba Tư bổ nhiệm để cai trị họ cùng với các hoạt động riêng lẻ của hai bạo chúa ở Miletus là Histiaios và Aristagoras. Năm 499 TCN, vị bạo chúa của Miletus vào thời điểm đó là Aristagoras đã tiến hành một cuộc viễn chinh cùng với viên satrap người Ba Tư tên là Artaphernes để chinh phục Naxos, mục đích của chiến dịch này là nhằm củng cố địa vị của ông ta ở Miletus (cả về phương diện tài chính và thanh thế). Tuy nhiên chiến dịch này là một thất bại và Aristagoras đã chọn cách kích động toàn bộ khu vực Ionia nổi dậy chống lại Darius Đại đế vì lo sợ rằng bản thân sẽ bị trừng phạt.

Cuộc nổi dậy của người Ionia là cuộc xung đột lớn đầu tiên giữa Hy Lạp và đế quốc Achaemenes và cũng là giai đoạn đầu tiên của cuộc chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư. Sau khi người Ba Tư dẹp tan cuộc nổi dậy khu vực Tiểu Á, Darius đã thề là sẽ trừng phạt Athens và Eretria vì đã tiếp tay cho cuộc nổi dậy. Hơn thế nữa, Darius còn nhận thấy rằng tình hình chính trị ở Hy Lạp lúc này tạo ra một mối đe dọa lâu dài cho sự ổn định của đế quốc Achaemenes cho nên ông ta đã quyết định bắt tay vào việc chinh phục toàn bộ Hy Lạp. Mục tiêu của chiến dịch đầu tiên nằm trong cuộc xâm lược này đó là khôi phục lại sự cai trị của người Ba Tư ở những vùng lãnh thổ thuộc bán đảo Balkan. Năm 492 TCN, tướng Mardonius của người Ba Tư đã tái chinh phục lại khu vực Thracia và sáp nhập hoàn toàn Macedonia vào đế quốc; vương quốc này trở thành chư hầu của đế quốc vào giai đoạn cuối thế kỷ thứ 6 TCN và vẫn giữ được quyền tự trị đáng kể. Tuy vậy, người Athen sau đó đã đánh bại người Ba Tư tại trận Marathon vào năm 490 TCN và Darius sẽ qua đời trước khi ông có thể tiến hành cuộc xâm lược Hy Lạp của mình.

Người con trai của Darius I là vua Xerxes I (cai trị từ năm 485–465 TCN, tên của ông trong tiếng Ba Tư cổ là Xšayārša, "Người anh hùng trong số các vị vua") đã thề là sẽ hoàn tất điều này. Ông ta đã xây dựng một đội quân khổng lồ để phục vụ cho chiến dịch chinh phục Hy Lạp. Quân đội của ông tràn vào Hy Lạp từ phía bắc và không vấp phải nhiều sự kháng cự khi tiến quân qua khu vực Macedonia và Thessaly cho tới khi bị một lực lượng nhỏ của người Hy Lạp kìm chân trong ba ngày liền ở Thermopylae.

Sụp đổ

Hoàng đế Artaxerxes III (Ochus) là vị vua kiệt xuất cuối cùng của Đế quốc Ba Tư. Ông tiến hành củng cố Đế quốc Ba Tư hùng mạnh, đồng thời thâu tóm thêm nhiều quyền uy về tay nhà vua. Trong các năm 343 TCN - 341 TCN, ông tái chinh phạt toàn bộ xứ Ai Cập, và đày ải Pharaon Nectanebo II của Vương triều thứ 30 mới được người Ai Cập thành lập. Sau một triều đại lâu dài (358 TCN - 338 TCN), ông bị tên hoạn quan Bagoas ám sát. Hoàng đế Arses lên nối ngôi, cũng bị tên hoạn quan Bagoas ám sát vào năm 336 TCN, dường như tên hoạn quan này có sự hỗ trợ của tân Hoàng đế Darius III.

Người Ba Tư thiết lập Vương triều thứ 31 trên đất Ai Cập, và trị vì khắt khe. Nhân dân Ai Cập phất cờ khởi nghĩa, và người ta biết rằng một cuộc khởi nghĩa đã bùng nổ do Pharaon Khababsh lãnh đạo. Trong lúc nước Ba Tư suy yếu, một vị chỉ huy quân sự xuất sắc đã tiến hành chinh phạt Đế quốc này vào năm 334 TCN - vua xứ Macedonia là Alexandros Đại đế thống lĩnh liên quân Macedonia và các thành bang Hy Lạp vượt biển Hellespont tiến đánh Ba Tư. Ông vốn rất ngưỡng mộ người chiến binh Xenophon và Cyrus - vị vua thống nhất hai dân tộc Media và Ba Tư. Với một lực lượng Quân đội tinh nhuệ, ông quyết định theo chân Cyrus trong việc xây dựng một Đế quốc thống trị thế giới. Vua Alexandros Đại đế đánh trận đầu với Quân đội Ba Tư tại Granicus, và giành thắng lợi. Vào năm 333 TCN, ông tiếp tục đánh tan tác Quân đội Ba Tư do Hoàng đế Darius III thân chinh thống lĩnh tại trận Issus năm 333 TCN, sau đó ông chiếm được thành phố Týros. Vua Alexandros Đại đế cũng kéo quân vào Ai Cập vào năm 332 TCN. Sau đó, Hoàng đế Darius III một lần nữa bị đánh bại trong trận Gaugamela (Arbela) vào năm 331 TCN. Trong cơn ly loạn, Darius III bị em họ là Bessus giết năm 330 TCN, cùng năm đó vua Alexandros Đại đế đốt cháy kinh thành Persepolis. Bessus, tức vua Artaxerxes V cầm cự đến năm 328 TCN thì toàn bộ Đế quốc Ba Tư bị mất về tay vua Alexandros Đại đế. Bessus bị bắt sống. Tuy đã đánh bại Hoàng đế Darius III, vua Alexandros Đại đế mong muốn xây cho ông một lăng tẩm tráng lệ tại kinh thành Persepolis.

Nhiều sử gia cho rằng năm 330 TCN đã là thời điểm cáo chung của nhà Achaemenes sau khi vua Alexandros Đại đế chiếm được 4 kinh đô của Ba Tư lúc ấy là Pasargadae, Persepolis, Susa và Ecbatane. Từ nay, thời kỳ xưng hùng xưng bá của Đế quốc Ba Tư chấm dứt. Song, vào năm 324 TCN, ông và một vạn quân Macedonia cưới các cô gái Ba Tư làm vợ. Vào năm 323 TCN, ông qua đời tại thành Babylon.

Mặc dù có được thành công khi chinh phục toàn bộ đế quốc Ba Tư, Alexandros Đại đế, dù sao cũng không thể mang đến một sự thay thế ổn định  Sau khi ông qua đời, đế chế của Alexander bị tan rã và được kế tục bởi một vài đế chế vài nhỏ hơn, quan trọng nhất là đế quốc Seleukos, được cai trị bởi các vị tướng của Alexandros và con cháu của họ. Họ lần lượt sẽ được kế tục bởi đế chế Parthia.

Istakhr, một trong các vương quốc chư hầu của Đế chế Parthia, sẽ bị lật đổ bởi Papak, một giáo sĩ của một ngôi đền ở đó. Con trai của Papak, Ardašir I, người đã đặt tên mình để tưởng nhớ đến Artaxerxes II, sẽ nổi loạn chống lại người Parthia, cuối cùng đánh bại họ và thiết lập đế chế Sassanid hay nó được biết đến với tên Đế quốc Ba Tư thứ hai.

Chính quyền

Cyrus Đại đế đã sáng lập đế quốc như là một nhà nước đa tiểu quốc, được quản lý bởi bốn kinh đô: Pasargadae, Babylon, Susa và Ekbatana. Nhà Achaemenid đã cho phép một số khu vực nhất định có được quyền tự chủ dưới hình thức của hệ thống satrapy (tỉnh). Một satrap (phó vương) là vị vua chư hầu, người quản lý khu vực, một đốc quân giám sát việc tuyển quân và đảm bảo trật tự và một thư lại để giúp việc công văn giấy tờ. Viên thư lại và đốc quân này bẩm báo trực tiếp cho phó vương cũng như chính phủ trung ương. Vào những lúc khác nhau, có từ 20 đến 30 tỉnh.

Cyrus Đại đế đã tạo ra một đội quân có tổ chức bao gồm đội quân Bất Tử, bao gồm 10.000 chiến binh Cyrus cũng hình thành nên một hệ thống bưu chính sáng tạo trên khắp đế quốc, dựa trên một số trạm chuyển tiếp gọi là Chapar Khaneh.

Hệ thống tiền tệ Achaemenes

Daric Ba Tư là đồng tiền vàng đầu tiên cùng với đồng tiền bạc tương tự mang tên siglos, xác lập chế độ tiền tệ lưỡng kim của Đế quốc Ba Tư Achaemenes, được lưu hành cho đến tận ngày hôm nay. Đây chính là thành quả của Darius Đại đế, người củng cố đế quốc, dời đô dời đô từ Pasargadae về Persepolis và mở rộng nó; ông cũng đã cách mạng hóa nền kinh tế bằng cách dựa nó trên một hệ thống tiền tệ bằng bạc và vàng.

Các quận thu thuế

Darius cũng đưa vào một hệ thống thuế bền vững và có kiểm soát, được thiết kế đặc biệt chính xác cho mỗi tỉnh satrap, dựa trên năng suất sản xuất và tiềm năng kinh tế được ước tính. Ví dụ, Babylon được định mức với giá trị cao nhất và tính cho một hỗn hợp nhiều hàng hóa - 1000 talent bạc, bốn tháng lương thực cho quân đội. Hindush nổi tiếng về vàng; Ai Cập được biết đến về sự dồi dào cây lương thực; vùng này được xem như là vựa lúa thóc của Đế quốc Ba Tư (sau này là Rome) và được yêu cầu phải cung cấp 120000 đơn vị lúa thóc cùng với 700 talent bạc. Đây là một loại thuế đánh thẳng vào những dân tộc bị cai trị. Có bằng chứng cho thấy các đối phương bị xâm chiếm và/hoặc có ý định nổi dậy bị đem đi buôn nô lệ. Cùng với các sáng kiến khác trong hành chính và thuế, Achaemenid có thể chính là chính quyền đầu tiên ở vùng Cận Đông ghi nhận các thương vụ buôn bán nô lệ tư hữu và đánh thuế chúng bằng một hình thức sơ khai của thuế thương vụ.

Những thành tựu khác dưới nền cai trị của Darius bao gồm việc lập điều lệ về dāta (một hệ thống pháp lí chung về sau trở thành nền tảng cho luật pháp Iran), và việc xây dựng một thủ đô mới tại Persepolis.

Giao thông và liên lạc
Dưới sự cai trị của người Achaemenes, thương mại diễn ra mạnh và có một cơ sở hạ tầng tối ưu cho việc trao đổi hàng hóa ở các vùng xa xôi của đế quốc. Thuế mậu dịch cùng với nông nghiệp và cống nạp chính là các nguồn thu lớn của đế quốc.

Các tỉnh satrap được liên kết với nhau bởi một đại lộ 2500 ki-lô-mét, chỗ dài nhất ngay tại Con đường Hoàng gia từ Susa cho đến Sardis, được xây dựng theo lệnh của Darius I. Nó gồm nhiều trạm và caravanserai cách nhau những đoạn nhất định. Những sứ đoàn chở hàng (angarium) có thể đi tới được những vùng hẻo lánh nhất chỉ trong mười lăm ngày. Herodotos đưa ra nhận xét rằng "không có thứ gì trên thế giới đi nhanh hơn những sứ đoàn Ba Tư này. Tuyết, mưa, cái nóng hay là màn đêm tối cũng không thể ngăn cản những sứ đoàn quả cảm hoàn thành chuyến đi được giao phó" Mặc dù các vùng có sự độc lập tương đối nhờ hệ thống satrap, các giám sát hoàng gia - "tai và mắt của nhà vua" thường đi khảo sát nhưng vùng này và báo cáo về tình hình khu vực.

Một đại lộ thương mại khác là con đường Khorasan, một tuyến đường buôn bán không chính thức xuất phát từ những đồng bằng màu mỡ của Mesopotamia và đi xuyên qua những cao nguyên Zagros, đi qua cao nguyên Iran và Afghanistan vào khu vực Trung Á gồm Samarkand, Merv và thung lũng Fergana, tạo điều kiện cho việc xây dựng những thành phố biên giới như Cyropolis. Đi theo các cuộc chinh phạt của Alexander, đại lộ này cho phép sự lan truyền các hỗn hợp hổ lốn văn hóa như Phật giáo Hi Lạp vào Trung Á và Trung Quốc, cùng với việc các đế quốc như Kushan, Ấn-Hy Lạp và Parthia thu được lợi nhuận từ giao thương giữa phương Đông và phương Tây. Tuyến đường này được phục hồi và hợp thức hóa dưới thời nhà Abbas, ngay lúc mà nó phát triển thành thành phần chính của con đường tơ lụa nổi tiếng.

Quân sự
Mặc dù nguồn gốc xuất phát từ Persis nhỏ bé, đế quốc đạt tới một kích cỡ khổng lồ dưới sự lãnh đạo của Cyrus Đại đế. Cyrus tạo nên một đế chế đa quốc gia thông qua việc ông cho phép những nhà cai trị địa phương, gọi là "satrap", cai trị ủy nhiệm cho ông mỗi một vùng nhất định của đế quốc, được gọi là một tỉnh satrap. Quy định cơ bản nhất trong việc cai trị dựa trên lòng trung thành của mỗi tỉnh satrap với trung ương, hay chính là nhà vua, và chấp hành luật thuế. Vì sự đa dạng văn hóa sắc tộc của các đất nước bị thống trị bởi Ba Tư, kích thước địa lí khổng lồ của nó, và cuộc tranh giành quyền lực liên tục giữa các đối thủ trong khu vực, việc thành lập một đội quân chuyên nghiệp là cần thiết cho việc gìn giữ hòa bình và để thể hiện uy quyền của nhà vua trong các trường hợp nổi dậy và đe dọa ngoại xâm. Cyrus đã thực hiện được việc xây dựng một đội bộ binh mạnh mẽ, ông đem dùng đội quân này để tiến hành chinh phạt Babylon, Lydia và Tiểu Á, sau khi ông chết thì được dùng bởi con trai ông Cambyses II tại Ai Cập để đánh Psamtik III. Cyrus về sau chết trong khi đang đối đầu với một cuộc nổi dậy địa phương của người Iran bên trong đế quốc, trước khi ông có thể xây dựng được một lực lượng hải quân. Trọng trách này được kế nhiệm bởi Darius Đại đế, người đã chính thức cho Ba Tư một hải đội hoàng gia riêng để họ có thể giao tranh với kẻ thù ở nhiều biển khác nhau của đế quốc rộng lớn này, từ biển Đen và biển Aegea cho đến vịnh Ba Tư, biển Ionia và Địa Trung Hải.

Các vị vua

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo
 Vivienne J. Gray, Xenophon, Oxford University Press, 2010. ISBN 0-19-921618-5.
 Josef Wiesehöfer, Ancient Persia, I.B.Tauris, 2001. ISBN 1-86064-675-1.
 Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, biên dịch: Peter T. Daniels, Eisenbrauns, 2006. ISBN 1-57506-120-1.
 M. A. Dandamaev, A political history of the Achaemenid empire, BRILL, 1989. ISBN 90-04-09172-6.
 Samuel Willard Crompton, Cyrus the Great, Infobase Publishing, 2008. ISBN 0-7910-9636-X.
 J. Poolos, Darius the Great, Infobase Publishing, 2008. ISBN 0-7910-9633-5.
 Dennis Abrams, Arthur Meier Schlesinger, Jr., Xerxes, Infobase Publishing, 2008. ISBN 0-7910-9602-5.
 Grun, Bernard. The Timetables of History: A Horizontal Linkage of People and Events. 3rd rev. ed. New York: Simon and Schuster, 1991.
 Stokvis A.M.H.J., Manuel d'Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours, Leiden, 1888-1893 (ré-édition en 1966 par B.M.Israel)
 Philippe Sellier, L'Orient barbare vu par un voyageur grec: Hérodote. Collection Temps - Continents. Edition Calmann - Lévy 1966.
 Lịch sử thế giới: Từ 570 triệu năm trước đến 1990 sau Công Nguyên. Trình bày bằng những hình ảnh cụ thể, tài liệu nước ngoài do Bùi Đức Tịnh biên dịch, Nhà xuất bản Văn hóa, 1997.

Liên kết ngoài
 Persian History
 Livius.org on Achaemenids
 Swedish Contributions to the Archaeology of Iran  Artikel i Fornvännen (2007) by Carl Nylander
 Čišpiš
 The Behistun Inscription
 Livius.org on Achaemenid Royal Inscriptions
 Achaemenid art on Iran Chamber Society (www.iranchamber.com)
 Persepolis Fortification Archive Project
 Photos of the tribute bearers from the 23 satrapies of the Achaemenid empire, from Persepolis
 Coins, medals and orders of the Persian empire
 Dynasty Achaemenid
 Iran, The Forgotten Glory – Documentary Film About Ancient Iran (achaemenids & Sassanids)
 Achemenet an electronic resource for the study of the history, literature and archaeology of the Persian Empire
 Persepolis Before Incursion (Virtual tour project)
 Musée achéménide virtuel et interactif (Mavi) a "Virtual Interactive Achemenide Museum" of more than 8000 items of the Persian Empire
 Persian history in detail

.
Ai Cập cổ đại
Cựu đế quốc châu Á
Cựu đế quốc châu Phi
Cựu đế quốc châu Âu
Lịch sử Ba Tư
Lịch sử Iran
Lịch sử Hỏa giáo
Lịch sử Trung Đông
Lịch sử Đông Âu
Lịch sử Bắc Phi
Lịch sử Tây Á
Siêu cường
Thập niên 550 TCN
Thập niên 330 TCN


title: Đội tàu chiến Bắc Kỳ

text:
Đội tàu chiến Bắc Kỳ (tiếng Pháp: flotille de Tonkin) là một đơn vị của Pháp được thành lập vào mùa hè năm 1883 với nhiệm vụ bình định các dòng sông và vùng nước ở đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam. Ngoài ra, đơn vị này còn được giao nhiệm vụ hỗ trợ di chuyển Quân đoàn viễn chinh Bắc Kỳ và đã tham gia các trận Kép (tháng 10/1884), Tuyên Quang (10-11/1884 và 2-3/1885).

Ảnh các tàu chiến của Đội tàu chiến Bắc Kỳ

Tham khảo

Bài được dịch từ bản tương ứng tại Wikipedia tiếng Anh. Bài bên đó đã tham khảo các tài liệu sau:
 Cahu, T., L'amiral Courbet en Extrême-Orient: notes et correspondance (Paris, 1896)
 Duboc, E., Trente cinq mois de campagne en Chine, au Tonkin (Paris, 1899)
 Huard, L., La guerre du Tonkin (Paris, 1887)
 Huguet, L., En colonne: souvenirs d'Extrême-Orient (Paris, 1888)
 Lecomte, J., Lang-Son: combats, retraite et négociations (Paris, 1895)
 Lecomte, J., La vie militaire au Tonkin (Paris, 1893)
 Loir, M., L'escadre de l'amiral Courbet (Paris, 1886)
 Marolles, Vice-amiral de, La dernière campagne du Commandant Henri Rivière (Paris, 1932)
 Rollet de l'Isle, M., Au Tonkin et dans les mers de Chine (Paris, 1886)
 Thomazi, A., La conquête de l'Indochine (Paris, 1934)
 Thomazi, A., Histoire militaire de l'Indochine français (Hanoi, 1931)

Chiến tranh Pháp–Đại Nam


title: Hastula puella

text:
Hastula puella là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hastula


title: Monolepta upembaensis

text:
Monolepta upembaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wagner miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Pseudoclanis somaliae

text:
Pseudoclanis somaliae là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Somalia.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoclanis


title: Xiphocentron nesidion

text:
Xiphocentron nesidion là một loài Trichoptera trong họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Xiphocentron


title: Lớp dòng chảy

text:
Trong thủy văn học, lớp dòng chảy của một lưu vực trong một thời đoạn (giai đoạn) là lớp nước giả định thu được nếu ta lấy toàn bộ tổng lượng dòng chảy của lưu vực trong thời đoạn đó rải đều trên bề mặt lưu vực.

Lớp dòng chảy được tính bằng tỉ số giữa tổng lượng dòng chảy chia cho diện tích lưu vực.

Trong đó:
 y là lớp dòng chảy
 W là tổng lượng dòng chảy
 F là diện tích lưu vực
 k là hệ số chuyển đơn vị, không thứ nguyên.
Nếu y tính bằng mm, W tính theo m³, F tính theo km² thì k = 0.001

Xem thêm
 Lưu lượng
 Mô-đun dòng chảy

Tham khảo

Thủy văn học


title: Megachile septentrionella

text:
Megachile septentrionella là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1965


title: Hồng Cát Đồng

text:
Hồng Cát Đồng, hay Hồng Cát Đồng truyện (Hàn tự: 홍길동전, "Hong Gil-dong jeon"), có thể là:
 Tiểu thuyết khuyết danh Hồng Cát Đồng của Triều Tiên
 Phim Hồng Cát Đồng của CHDCND Triều Tiên (1986)
 Phim Hồng Cát Đồng của Hàn Quốc (1967)
 Phim Hồng Cát Đồng của Hàn Quốc (2008)


title: Villoslada de Cameros

text:
Villoslada de Cameros tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 94,56 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 367 người với mật độ 3,88 người/km². Đô thị này có cự ly 50 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Kiềm Giang, Trùng Khánh

text:
Kiềm Giang (chữ Hán giản thể:黔江区, Hán Việt: Kiềm Giang khu) là một quận thuộc thành phố trực thuộc trung ương Trùng Khánh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có 3 nhai đạo, 5 trấn và 45 trấn. Quận này nằm ở đông nam của Trùng Khánh.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Trùng Khánh


title: Babelomurex problematicus

text:
Babelomurex problematicus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Babelomurex
Động vật được mô tả năm 1980


title: Colotini

text:
Colotini là một tông bướm trong họ Pieridae, phân họ Pierinae.

Hình ảnh

Tham khảo

Pierinae


title: Chiến dịch Thung lũng Kodori

text:
Trận Thung lũng Kodori là một chiến dịch quân sự tại vùng Thượng Thung lũng Kodori, trong Chiến tranh Nam Ossetia 2008, khu vực duy nhất của Abkhazia nằm dưới sự kiểm soát của Gruzia sau cuộc chiến năm 1992-1993 tại Abkhazia.

Abkhazia khởi binh
Người đứng đầu chính quyền ly khai Abkhazia là Sergei Bagapsh đã ra sắc lệnh đặt lực lượng của khu vực này trong tình trạng báo động cao, ngay khi Gruzia đánh chiếm Nam Ossetia đêm 7 tháng 8. Khi tình hình leo thang, Abkhazia quyết định huy động cả lực lượng dự bị cho kế hoạch đánh bật quân Gruzia khỏi vùng đất này, nhân lúc Tbilisi đang tập trung đối đầu với quân Nga tại Nam Ossetia.

Trong khi đó, ngoài hướng hành quân tới Nam Ossetia để giành lại quyền kiểm soát thủ phủ Tskhinval từ tay quân Gruzia, Nga cũng bổ sung quân tới Abkhazia với những đoàn xe bọc thép tiến vào Sukhumi, thủ phủ của Abkhazia. Trước đó Nga cũng có một lực lượng gìn giữ hòa bình đóng tại đây hàng thập kỷ qua. Moskva không bình luận về đợt triển khai này, nhưng Tbilisi cho rằng khoảng 4.000 lính Nga đã được đưa đến Abkhazia từ thứ bảy 9 tháng 8 và lực lượng này đang tiến sát đến biên giới Gruzia.

Tối hậu thư cho Gruzia
Ngày 11 tháng 8, Nga đã ra tối hậu thư, yêu cầu các lực lượng Gruzia phải hạ vũ khí nếu không sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công.

Giao chiến
Lợi dụng tình hình chiến sự đang diễn ra rất căng thẳng ở Nam Ossetia, các quan chức Abkhazia đã bắt đầu một chiến dịch quân sự chống lại các binh lính Gruzia đang có mặt trong lãnh thổ của họ. Vào Thứ Bảy, 9 tháng 8, các lực lượng vũ trang Abkhazia đã bắt đầu đánh đuổi quân đội Gruzia ra khỏi vùng thượng đèo Kodori của Abkhazia và ra hạn chót để quân Gruzia rút lui. Lực lượng không quân và pháo binh của Abkhazia đã tấn công vào các binh lính Gruzia. Gruzia đã cáo buộc Nga đổ bộ thêm 4.000 lính cùng 350 xe bọc thép vào Abkhazia thông qua biển Đen, nâng số binh sĩ Nga tại đây lên 6.000 người. Theo lực lượng li khai, Gruzia đã triển khai số binh sĩ tương đương ở phía nam biên giới với Abkhazia. Cùng ngày, lửa chiến tranh tại Nam Ossetia đã lan sang Abkhazia và lần đầu tiên Nga tiến quân vào lãnh thổ Gruzia, đẩy Tbilisi một lúc phải đối mặt với hai mặt trận.

Lãnh đạo tỉnh Abkhazia – ông Sergei Bagapsh cũng xác nhận, "lực lượng Không quân của chúng tôi đang tiến hành một chiến dịch quân sự ở vùng thượng đèo Kodori của Abkhazia – khu vực đang bị Gruzia kiểm soát." Ông Bagapsh tuyên bố, chiến dịch này sẽ vẫn được tiếp tục.

Lo ngại về khả năng sẽ tái diễn các cuộc chiến tranh Caucase như những năm 1990, các nhà lãnh đạo thế giới ra sức kêu gọi các bên chấm dứt cuộc xung đột.

Gruzia rút quân
Vào Thứ Ba, 13 tháng 8, Gruzia rút toàn bộ binh sĩ kể cả cảnh sát và dân thường khỏi Abkhazia, theo phát ngôn viên Bộ Nội vụ Gruzia Shota Utiashvili thông báo. Phần trên của đèo Kodori, vùng đất duy nhất ở Abkhazia do Gruzia kiểm soát đã chuyển sang tay binh sĩ Nga và quân ly khai. Các đơn vị Abkhazia đã hoàn thành chiến dịch đẩy quân đội Gruzia ra khỏi phần trên của đèo Kodori.

Chiến dịch bên ngoài Kodori
Quân đội Nga đã có một cuộc tấn công chớp nhoáng vào thành phố Senaki, phía Tây Gruzia, để ngăn chặn các binh lính Gruzia tái hợp lại và gây ra các cuộc tấn công vào tỉnh ly khai Nam Ossetia – nguyên nhân chính của cuộc xung đột ngày càng xấu đi này.

Các bính lính Nga sau đó đã rút khỏi thành phố Senaki, các quan chức Nga và Gruzia cùng xác nhận điều này. Tuy nhiên, Tbilisi cho rằng căn cứ quân sự của họ tại Senaki đã bị phá huỷ. "Các lực lượng Nga đã phá huỷ căn cứ quân sự Senaki và sau đó rời đi," phát ngôn viên Bộ Nội vụ Georgia – ông Shota Utiashvili, phát biểu.

Các quan chức Gruzia còn cáo buộc quân đội Nga đã tiến vào thành phố Zougdidi của Gruzia từ tỉnh ly khai Abkhazia. Bộ Nội vụ Georgia cho rằng binh sĩ Nga đã chiếm tất cả các tòa nhà thuộc lực lượng cảnh sát ở thành phố Zougdidi sau khi lực lượng này từ chối yêu cầu của phía Nga đòi họ hạ vũ khí. Máy bay Nga cũng đã ném bom xuống vùng Zougdidi.

Chú thích

Liên kết ngoài
При операции в Кодорском ущелье погибли двое грузинских военных и один абхазский солдат

Trận đánh liên quan tới Gruzia
Chiến tranh Nam Ossetia 2008


title: Campsosternus regalis

text:
Campsosternus regalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Campsosternus


title: 23732 Choiseungjae

text:
23732 Choiseungjae là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1288.5373330 ngày (3.53 năm).

Nó được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Danh sách tiểu hành tinh: 8001–8100

text:
|-
| 8001 Ramsden ||  || 4 tháng 10 năm 1986 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 8002 - ||  || 4 tháng 12 năm 1986 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 8003 Kelvin || 1987 RJ || 1 tháng 9 năm 1987 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 8004 || 1987 RX || 12 tháng 9 năm 1987 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 8005 Albinadubois || 1988 MJ || 16 tháng 6 năm 1988 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 8006 Tacchini || 1988 QU || 22 tháng 8 năm 1988 || Bologna || Osservatorio San Vittore
|-
| 8007 - ||  || 8 tháng 9 năm 1988 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 8008 - ||  || 10 tháng 10 năm 1988 || Gekko || Y. Oshima
|-
| 8009 Béguin ||  || 25 tháng 1 năm 1989 || Caussols || C. Pollas
|-
| 8010 Böhnhardt ||  || 3 tháng 4 năm 1989 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 8011 Saijokeiichi ||  || 29 tháng 11 năm 1989 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 8012 - ||  || 29 tháng 4 năm 1990 || Siding Spring || A. N. Zytkow, M. J. Irwin
|-
| 8013 Gordonmoore || 1990 KA || 18 tháng 5 năm 1990 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 8014 - || 1990 MF || 26 tháng 6 năm 1990 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 8015 - ||  || 24 tháng 8 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 8016 - ||  || 27 tháng 8 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 8017 - ||  || 15 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 8018 - || 1990 SW || 16 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 8019 Karachkina ||  || 14 tháng 10 năm 1990 || Tautenburg Observatory || L. D. Schmadel, F. Börngen
|-
| 8020 Erzgebirge ||  || 14 tháng 10 năm 1990 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel
|-
| 8021 Walter ||  || 22 tháng 10 năm 1990 || Palomar || C. S. Shoemaker, D. H. Levy
|-
| 8022 - ||  || 10 tháng 11 năm 1990 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 8023 - || 1991 DD || 17 tháng 2 năm 1991 || Oohira || T. Urata
|-
| 8024 - || 1991 FN || 17 tháng 3 năm 1991 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 8025 - ||  || 22 tháng 3 năm 1991 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 8026 - ||  || 8 tháng 5 năm 1991 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 8027 - ||  || 7 tháng 8 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 8028 - || 1991 QE || 30 tháng 8 năm 1991 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 8029 - ||  || 15 tháng 9 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 8030 - || 1991 SK || 29 tháng 9 năm 1991 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 8031 - || 1992 ER || 7 tháng 3 năm 1992 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 8032 - ||  || 8 tháng 3 năm 1992 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 8033 - ||  || 26 tháng 3 năm 1992 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 8034 Akka || 1992 LR || 3 tháng 6 năm 1992 || Palomar || C. S. Shoemaker, E. M. Shoemaker
|-
| 8035 - || 1992 TB || 2 tháng 10 năm 1992 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 8036 Maehara ||  || 16 tháng 10 năm 1992 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 8037 - ||  || 20 tháng 4 năm 1993 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 8038 - || 1993 JG || 11 tháng 5 năm 1993 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 8039 Grandprism ||  || 15 tháng 9 năm 1993 || La Silla || H. Debehogne, E. W. Elst
|-
| 8040 Utsumikazuhiko ||  || 16 tháng 9 năm 1993 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 8041 Masumoto ||  || 15 tháng 11 năm 1993 || Kashihara || F. Uto
|-
| 8042 - ||  || 12 tháng 1 năm 1994 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 8043 Fukuhara ||  || 6 tháng 12 năm 1994 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 8044 Tsuchiyama || 1994 YT || 28 tháng 12 năm 1994 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 8045 Kamiyama || 1995 AW || 6 tháng 1 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 8046 Ajiki || 1995 BU || 25 tháng 1 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 8047 Akikinoshita ||  || 31 tháng 1 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 8048 Andrle ||  || 22 tháng 2 năm 1995 || Kleť || M. Tichý, Z. Moravec
|-
| 8049 - ||  || 17 tháng 3 năm 1996 || Haleakala || NEAT
|-
| 8050 Beishida || 1996 ST || 18 tháng 9 năm 1996 || Xinglong || Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
|-
| 8051 Pistoria ||  || 13 tháng 8 năm 1997 || San Marcello || L. Tesi, G. Cattani
|-
| 8052 Novalis || 2093 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8053 Kleist || 4082 P-L || 25 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8054 Brentano || 4581 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8055 Arnim || 5004 P-L || 17 tháng 10 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8056 Tieck || 6038 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8057 Hofmannsthal || 4034 T-1 || 26 tháng 3 năm 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8058 Zuckmayer || 3241 T-3 || 16 tháng 10 năm 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8059 Deliyannis || 1957 JP || 6 tháng 5 năm 1957 || Brooklyn || Đại học Indiana
|-
| 8060 Anius ||  || 19 tháng 9 năm 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 8061 Gaudium || 1975 UF || 27 tháng 10 năm 1975 || Đài thiên văn Zimmerwald || P. Wild
|-
| 8062 Okhotsymskij || 1977 EZ || 13 tháng 3 năm 1977 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 8063 ||  || 7 tháng 12 năm 1977 || Palomar || S. J. Bus
|-
| 8064 Lisitsa || 1978 RR || 1 tháng 9 năm 1978 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 8065 Nakhodkin ||  || 31 tháng 3 năm 1979 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 8066 Poldimeri ||  || 6 tháng 8 năm 1980 || La Silla || R. M. West
|-
| 8067 Helfenstein || 1980 RU || 7 tháng 9 năm 1980 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 8068 ||  || 6 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 8069 ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 8070 ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 8071 Simonelli || 1981 GO || 5 tháng 4 năm 1981 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 8072 Yojikondo ||  || 1 tháng 4 năm 1981 || Harvard Observatory || Harvard Observatory
|-
| 8073 Johnharmon || 1982 BS || 24 tháng 1 năm 1982 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 8074 Slade ||  || 20 tháng 11 năm 1984 || Palomar || E. Bowell
|-
| 8075 Roero || 1985 PE || 14 tháng 8 năm 1985 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 8076 - ||  || 15 tháng 9 năm 1985 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 8077 Hoyle ||  || 12 tháng 1 năm 1986 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 8078 Carolejordan ||  || 6 tháng 9 năm 1986 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 8079 Bernardlovell ||  || 4 tháng 12 năm 1986 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 8080 Intel ||  || 17 tháng 11 năm 1987 || Caussols || CERGA
|-
| 8081 Leopardi || 1988 DD || 17 tháng 2 năm 1988 || Bologna || Osservatorio San Vittore
|-
| 8082 Haynes || 1988 NR || 12 tháng 7 năm 1988 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 8083 Mayeda || 1988 VB || 1 tháng 11 năm 1988 || Geisei || T. Seki
|-
| 8084 Dallas ||  || 6 tháng 2 năm 1989 || Ayashi Station || M. Koishikawa
|-
| 8085 - ||  || 7 tháng 2 năm 1989 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 8086 Peterthomas ||  || 1 tháng 9 năm 1989 || Palomar || E. Bowell
|-
| 8087 Kazutaka ||  || 29 tháng 11 năm 1989 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 8088 Australia ||  || 23 tháng 9 năm 1990 || Nauchnij || G. R. Kastel', L. V. Zhuravleva
|-
| 8089 Yukar ||  || 13 tháng 10 năm 1990 || Tautenburg Observatory || L. D. Schmadel, F. Börngen
|-
| 8090 - ||  || 15 tháng 9 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 8091 - || 1992 BG || 24 tháng 1 năm 1992 || Oohira || T. Urata
|-
| 8092 - ||  || 29 tháng 2 năm 1992 || La Silla || UESAC
|-
| 8093 - ||  || 25 tháng 10 năm 1992 || Uenohara || N. Kawasato
|-
| 8094 - ||  || 24 tháng 10 năm 1992 || Dynic || A. Sugie
|-
| 8095 - ||  || 18 tháng 11 năm 1992 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 8096 Emilezola ||  || 20 tháng 7 năm 1993 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 8097 Yamanishi || 1993 RE || 12 tháng 9 năm 1993 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 8098 Miyamotoatsushi ||  || 19 tháng 9 năm 1993 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 8099 - || 1993 TE || 8 tháng 10 năm 1993 || Yatsuka || H. Abe, S. Miyasaka
|-
| 8100 Nobeyama || 1993 XF || 4 tháng 12 năm 1993 || Nyukasa || M. Hirasawa, S. Suzuki
|-

Tham khảo


title: Crots

text:
Crots là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Hautes-Alpes


title: Cambo-les-Bains

text:
Cambo-les-Bains là một xã trong tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 4416 người (thời điểm 1999). Cambo-les-Bains nằm khoảng 17 km về phía bắc của Bayonne, cách biên giới với Tây Ban Nha khoảng 10 km.

Tham khảo

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Galanageia

text:
Galanageia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Dendropsophus baileyi

text:
Dendropsophus baileyi là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, vùng đồng cỏ, các đồn điền, vườn nông thôn, các vùng đô thị, rừng thoái hóa nghiêm trọng, ao, đất có tưới tiêu, đất nông nghiệp có lụt theo mùa, và kênh, mương.

Tham khảo

 Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Caramaschi, U. 2004. Dendropsophus baileyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Dendropsophus
Động vật đặc hữu Brasil


title: Hợp số

text:
Hợp số là một số tự nhiên có thể biểu diễn thành tích của hai số tự nhiên khác nhỏ hơn nó. Một định nghĩa khác tương đương: hợp số là số chia hết cho các số khác ngoài 1 và chính nó.

Mọi số nguyên dương bất kỳ hoặc là 1, hoặc là số nguyên tố, hoặc là hợp số.

Định lý cơ bản của số học nói rằng mọi hợp số đều phân tích được dưới dạng tích các số nguyên tố và cách biểu diễn đó là duy nhất nếu không tính đến thứ tự của các thừa số..

Thuộc tính
 Mọi số chẵn lớn hơn 2 đều là hợp số.
 Một  không phải là số nguyên tố.
 Hợp số nhỏ nhất là 4.
  đối với mọi hợp số n lớn hơn 4 (định lý Wilson).

Xem thêm
 Số nguyên tố

Chú thích

Tham khảo

Lý thuyết số
Số học


title: 10250 Hellahaasse

text:
10250 Hellahaasse là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1304.2114037 ngày (3.57 năm).

Nó được phát hiện ngày 25 tháng 3 năm 1971 và được đặt theo tên của Dutch writer Hella S. Haasse

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1971


title: Clydonodozus fumicostatus

text:
Clydonodozus fumicostatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Clydonodozus
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Danh sách Thiên hoàng

text:
Sau đây là danh sách truyền thống các Thiên hoàng Nhật Bản. Ngày tháng của 28 vị Thiên hoàng đầu tiên, đặc biệt là 16 người đầu, là dựa trên hệ thống lịch Nhật Bản. Dường như quốc gia Nhật Bản không phải thực sự được sáng lập vào năm 660 TCN, xem thêm bài thời kỳ Yamato và Himiko. Danh sách những người tự xưng hay được gọi là Thiên hoàng (追尊天皇, 尊称天皇, 異説に天皇とされる者, 天皇に準ずる者, 自称天皇) có thể xem tại wikipedia tiếng Nhật 天皇の一覧.

Danh sách Thiên hoàng Nhật Bản

Chú thích

Tham khảo
 Ackroyd, Joyce. (1982). [ Arai Hakuseki, 1712] Tokushi yoron; "Lessons from History: the Tokushi yoron" translated by Joynce Ackroyd. Brisbane: University of Queensland Press. 10-ISBN 0-7022-1485-X; 13-ISBN 978-0-702-2148-5
 Brown, Delmer and Ichiro Ishida, eds. (1979). [ Jien, kh.1220], Gukanshō; "The Future and the Past: a translation and study of the 'Gukanshō,' an interpretive history of Japan written in 1219" translated from the Japanese and edited by Delmer M. Brown & Ichirō Ishida. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-03460-0
 Titsingh, Isaac. (1834). [Siyun-sai Rin-siyo/Hayashi Gahō, 1652]. Nipon o daï itsi ran; ou, Annales des empereurs du Japon, tr. par M. Isaac Titsingh avec l'aide de plusieurs interprètes attachés au comptoir hollandais de Nangasaki; ouvrage re., complété et cor. sur l'original japonais-chinois, accompagné de notes et précédé d'un Aperçu d'histoire mythologique du Japon, par M. J. Klaproth. Paris: Oriental Translation Society of Great Britain and Ireland.Download bản đầy đủ (bằng tiếng Pháp)
 Varley, H. Paul, ed. (1980). [ Kitabatake Chikafusa, 1359], Jinnō Shōtōki ("A Chronicle of Gods and Sovereigns: Jinnō Shōtōki of Kitabatake Chikafusa" translated by H. Paul Varley). New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-04940-4

Xem thêm

 Nhật hoàng
 Danh sách cố vấn Hoàng gia Nhật Bản

Link liên quan
 Nhật Bản mở cửa lăng mộ hoàng gia để nghiên cứu
 Cung Nội Sảnh

Danh sách
Nhật Bản
Lịch sử Nhật Bản

Vua
Quân chủ Nhật Bản


title: Concots

text:
Concots là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Fomitella

text:
Fomitella là một chi nấm thuộc họ Fomitopsidaceae.

Chú thích

Tham khảo
Fomitella at Index Fungorum

Fomitopsidaceae


title: Stumpffia pygmaea

text:
Stumpffia pygmaea là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Miguel Vences, Franco Andreone 2008. Stumpffia pygmaea. 2008 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 11 tháng 12 năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Stumpffia
Động vật được mô tả năm 1991


title: Sách Diễm Ca

text:
Sách Diễm ca (còn gọi là Diễm tình ca hay Diệu ca, một số khác gọi là Nhã Ca) là một quyển sách thuộc Cựu Ước. Sách này được soạn vào thời sau lưu đày của Israel (thế kỷ 5 - 4 TCN) khoảng năm 970-723 TCN. Nội dung gồm năm bài thơ tình diễn tả mối tình giữa hai nhân vật Chàng và Nàng. Đối với người Do Thái, họ coi đây là những bài ca tuyệt vời nhất diễn tả tình yêu giữa Thiên Chúa và dân tộc mình. Còn các Kitô hữu lại hiểu về tình yêu giữa họ với Chúa Giê-su.

Tham khảo

Liên Kết

 Sách Diễm ca (Nhóm Phiên dịch CGKPV) - Ủy ban Kinh Thánh, Hội đồng Giám mục Việt Nam
 Sách Nhã Ca - Thư Viện Tin Lành.

D


title: Dolving

text:
Dolving là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Fénétrange. Tọa độ địa lý của xã là 48° 46' vĩ độ bắc, 07° 01' kinh độ đông. Dolving nằm trên độ cao trung bình là 300 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 237 mét và điểm cao nhất là 313 mét. Xã có diện tích 6,66 km², dân số vào thời điểm 2005 là 331 người; mật độ dân số là 50,2 người/km². Xã nằm khoảng 5 km phía tây-bắc của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1766.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: 3714 Kenrussell

text:
3714 Kenrussell (1983 TT1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 10 năm 1983 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3714 Kenrussell

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1983


title: Latrobea

text:
Latrobea là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Chú thích

Tham khảo

Mirbelieae


title: Đế quốc Gupta

text:
Đế quốc Gupta hay Vương triều Gupta là một đế chế cổ đại của Ấn Độ tồn tại từ đầu thế kỷ 4 CN đến cuối thế kỷ 6 CN. Vào thời kỳ cực thịnh, từ khoảng năm 319 đến năm 467 CN, đế quốc bao phủ phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ. Thời kỳ này được các nhà sử học coi là thời kỳ hoàng kim của Ấn Độ. Vương triều cai trị của đế chế do đức vua Sri Gupta thành lập; các nhà cai trị đáng chú ý nhất của triều đại là Chandragupta I, Samudragupta, và Chandragupta II, còn được gọi là Vikramaditya. Nhà thơ tiếng Phạn là Kalidasa ở thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên đã ghi công những người Gupta đã chinh phục khoảng 21 vương quốc, cả trong và ngoài Ấn Độ, bao gồm các vương quốc Parasika, Hunas, Kamboja, các bộ lạc nằm ở phía tây và phía đông thung lũng Oxus, Kinnara, Kirata và những tộc khác.

Đỉnh cao của sáng tạo văn hóa thời kì này là các tuyệt tác kiến trúc, điêu khắc và hội họa. Thời kì Gupta đã sản sinh ra các học giả như Kalidasa, Aryabhata, Varahamihira, Vishnu Sharma và Vatsyayana, những người đã tạo ra những tiến bộ lớn trong nhiều lĩnh vực học thuật.

Những thiên sử thi đầu tiên của Ấn Độ cũng được cho là đã được viết khoảng thời gian này. Đế chế dần dần suy yếu do nhiều nguyên nhân như mất dần các vùng lãnh thổ và quyền lực hoàng đế gây ra bởi các chư hầu thuở trước của họ và cuộc xâm lược của dân tộc Huna từ Trung Á  Sau khi đế quốc Gupta sụp đổ vào thế kỷ thứ 6, Ấn Độ, một lần nữa được cai trị bởi rất nhiều vương quốc trong khu vực. Một dòng nhỏ của gia tộc Gupta tiếp tục cai trị xứ Magadha sau khi đế quốc tan rã. Triều đại Gupta này cuối cùng bị lật đổ bởi vị vua Vardhana Harsha Vardhana, người thành lập một đế chế trong nửa đầu của thế kỷ thứ 7.

Nguồn gốc của nhà Gupta
Theo nhiều sử gia, Đế quốc Gupta là nhà Vaishya. Sử gia Ram Sharan Sharma khẳng định rằng Vaishya Guptas "xuất hiện như một hành động nhằm chống lại sự áp bức của nhà cầm quyền". A.S. Altekar, một sử gia và nhà khảo cổ học, ông đã viết nhiều quyển sách về tiền đúc Gúpta, cũng như đã đề cập đến đẳng cấp của Guptas như là Vaishya dựa trên cơ sở của các văn bản Ấn Độ cổ theo luận, trong đó quy định các tên cuối cùng với Gupta cho các thành viên của dòng dõi Vaishya. Theo sử gia Michael C. Brannigan, sự lớn mạnh của đế quốc Gupta là một trong những sự phá rối nổi bật nhất trong hệ thống đẳng cấp của Ấn Độ cổ đại.

Có nhiều giả thuyết trái ngược nhau về nơi phát sinh ra đế quốc Gupta. Theo HC Raychoudhuri, Gupta bắt nguồn từ vùng Varendri, hiện là một phần của Rangpur và Rajshahi thuộc Bangladesh. DC Ganguly thì cho rằng đó là nơi xung quanh khu vực Murshidabad.

Srigupta và Ghatotkacha
Thời gian có thể nhất về triều đại của Sri Gupta vào khoảng 240–280. Nhiều nhà sử học hiện đại trong đó có Rakhaldas Bandyopadhyay và K. P. Jayaswal, cho rằng ông và con trai ông có thể là chư hầu của Kushan. Con trai ông và là người kế nhiệm Ghatotkacha có lẽ đã lên ngôi vào khoảng 280–319. Trái ngược với người kế nhiệm của họ Chandragupta I, ông được xem là một Maharajadhiraja, ông và con trai ông Ghatotkacha được đề cập trong câu khắc là Maharaja Vào đầu thế kỷ 5, nhà Gupta đã thành lập và cai quản một vài vương quốc Hindu nhỏ ở Magadha và xung quanh vùng mà ngày nay là Bihar.

Sự suy sụp của đế chế
Sau Skandagupta là một loại các nhà cầm quyền yếu kém như Purugupta (467–473), Kumaragupta II (473–476), Budhagupta (476–495?), Narasimhagupta, Kumaragupta III, Vishnugupta, Vainyagupta và Bhanugupta. Vào thập niên 480, Hephthalites đã phá vỡ các hàng phòng thủ của Gupta ở phía tây bắc, và phần lớn đế chế ở tây bắc bị tràn ngập người Hung vào năm 500. Đế chế tan rã dưới sự tấn công của Toramana và hậu duệ của ông là Mihirakula. Xuất hiện trong các văn liệu rằng Gupta, mặc dù quyền lực của họ bị giảm đi nhiều, nhưng vẫn tiếp tục chống lại người Hung. Kẻ xâm lược người Hung Toramana bị Bhanugupta đánh bại vào năm 510. Người Hung đã bị đánh bại và bị đuổi ra khỏi Ấn Độ vào năm 528  bởi một liên minh bao gồm hoàng đế Gupta Narasimhagupta và vua Yashodharman ở Malwa. Sự kế thừa của Gupta trong thế kỷ 6 thì không hoàn toàn rõ ràng, nhưng sự kết thúc của dòng chính đế chế này là vua Vishnugupta, trị vì từ 540 đến 550. Ngoài sự xâm chiếm của người Hung, các yếu tố khác cũng góp phần làm suy sụp chế chế như sự canh tranh giữa các Vakatakas và sự nổi dậy của Yashodharman ở Malwa.

Nghệ thuật và kiến trúc

Thời kỳ Gupta thường được coi là đỉnh cao cổ điển của nghệ thuật Ấn Độ phương Bắc đối với tất cả các nhóm tôn giáo lớn. Mặc dù hội họa đã phổ biến một cách rõ ràng, nhưng các tác phẩm còn sót lại hầu như đều là điêu khắc tôn giáo. Thời kỳ này chứng kiến sự xuất hiện của các vị thần bằng đá được chạm khắc mang tính biểu tượng trong nghệ thuật Ấn Độ giáo, cũng như tượng Phật và Jain tirthankara sau này thường đều ở quy mô rất lớn. Hai trung tâm điêu khắc lớn là Mathura và Gandhara, sau này là trung tâm của nghệ thuật Phật giáo Greco. Cả hai đều xuất khẩu tác phẩm điêu khắc sang các vùng khác của miền bắc Ấn Độ.

Tham khảo

Ghi chú

Thư mục

 Harle, J.C., The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, ISBN 0300062176
Majumdar, R.C. (1977). Ancient India, New Delhi:Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-0436-8
Raychaudhuri, H.C. (1972). Political History of Ancient India, Calcutta: University of Calcutta ISBN 1-4400-5272-7
Shiv Chhatrapati ngày 14 tháng 2 năm 2013 @ 5:43 pm

Đọc thêm
Andrea Berens Karls & Mounir A. Farah. World History The Human Experience.

Liên kết ngoài

Frontline Article on Gupta Period Art
Regents Prep:Global History:Golden Ages:Gupta Empire
Inscriptions of the Guptas and their contemporaries
Coins of Gupta Empire
Photo Feature on Gupta Period Art

Triều đại Ấn Độ
Lịch sử Bangladesh
Lịch sử Bengal
Bài cơ bản dài trung bình
Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Lịch sử Pakistan
Ấn Độ trung đại
Các vương quốc và đế quốc Ấn Độ
Cựu quốc gia ở Nam Á
Lịch sử Kolkata
Cựu đế quốc
Đế quốc Ấn Độ giáo lịch sử


title: Hinrichshagen, Mecklenburgische Seenplatte

text:
Hinrichshagen là một đô thị tại huyện Mecklenburgische Seenplatte (trước thuộc huyện Müritz), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte


title: Hydaticus bivittatus

text:
Hydaticus bivittatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Laporte miêu tả khoa học năm 1835.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydaticus


title: Micropanchax pelagicus

text:
Micropanchax pelagicus là một loài cá trong họ Poeciliidae. Chúng được tìm thấy ở Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

P
Cá châu Phi
Động vật được mô tả năm 1932


title: Teyjat

text:
Teyjat là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 16,99 km², dân số năm 2004 là 278 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 122 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Teyjat trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Teyjat trên trang mạng của Insee
 Teyjat trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Teyjat trên bản đồ nước Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Teyjat sur Mapquest

Teyjat


title: Austrodrillia sola

text:
Austrodrillia sola là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Austrodrillia


title: Đinh Tiến Dũng

text:
Đinh Tiến Dũng (sinh ngày 10 tháng 5 năm 1961) là một chính khách Việt Nam. Ông hiện là Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Bí thư Thành ủy Hà Nội, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội khóa XV. Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI, XII, XIII, Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam (2013-2021), Tổng Kiểm toán Nhà nước (2011-2013), Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Ninh Bình, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên (2008-2010), Thứ trưởng Bộ Xây dựng.

Tiểu sử

Thân thế
Ông sinh ngày 10 tháng 5 năm 1961 tại làng Trung Trữ, xã Ninh Giang, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ông hiện cư trú tại quận Hoàng Mai, Thành phố Hà Nội.

Giáo dục
Từ tháng 10/1978: ông là sinh viên Trường Đại học Tài chính - Kế toán (nay là Học viện Tài chính), Khoa Kế toán xây dựng cơ bản. Ông có bằng cử nhân kinh tế, tài chính.
Thạc sĩ Quản trị kinh doanh.
Cao cấp lý luận chính trị.

Sự nghiệp chính trị ban đầu

Làm việc ở Bộ Xây dựng

Tổng Công ty Sông Đà
Tháng 3 năm 1983, sau khi tốt nghiệp đại học, ông được phân về làm Cán bộ Phòng Tài vụ của Tổng công ty Sông Đà (thuộc Bộ Xây dựng). Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 05 tháng 1 năm 1987.

Tính đến tháng 4 năm 1993, ông lần lượt giữ các chức vụ tài chính kế toán trong các công ty thành viên của Tổng công ty Sông Đà:
 Tháng 5 năm 1987: Phó Kế toán trưởng Công ty Xây dựng Thủy công Tổng công ty Sông Đà.
 Tháng 5 năm 1988: Phó phòng Tài vụ Công ty Cung ứng vật tư Sông Đà, Tổng công ty Sông Đà.
 Tháng 6 năm 1989: Kế toán trưởng Công ty Cung ứng vật tư Sông Đà, Tổng công ty Sông Đà.
 Tháng 12 năm 1991: Kế toán trưởng Công ty Xây dựng Sông Đà 1, Tổng công ty Sông Đà.

Thăng tiến trong Bộ Xây dựng
Đến tháng 4 năm 1993, ông được phân về làm Kế toán trưởng Tổng công ty Thủy tinh và Gốm xây dựng (thuộc Bộ Xây dựng).

Tháng 10 năm 1997: ông được bổ nhiệm làm Vụ trưởng Vụ Tài chính kế toán, Bộ Xây dựng, bởi sự đề cử của cấp trên cũ là ông Nguyễn Hồng Quân, nguyên Tổng Giám đốc Tổng công ty Sông Đà, bấy giờ vừa được bổ nhiệm làm Thứ trưởng thường trực Bộ Xây dựng, Nguyễn Hồng Quân được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Xây dựng năm 2002.

Tháng 6 năm 2003, ông được bổ nhiệm làm Ủy viên Ban Cán sự đảng Bộ Xây dựng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng.

Lãnh đạo địa phương

Điện Biên
Tháng 5 năm 2008, ông được điều động tham gia Tỉnh ủy tỉnh Điện Biên và được bầu làm Phó Bí thư Tỉnh ủy. Hai tháng sau, tại phiên họp Hội đồng nhân dân tỉnh Điện Biên, ông được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Điện Biên, thay cho bà Lò Mai Trinh chuyển sang giữ chức vụ Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên.

Ninh Bình
Tháng 10 năm 2010, Trung ương Đảng điều động Đinh Tiến Dũng giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình thay cho ông Đinh Văn Hùng người vừa bị kỷ luật trong công tác hành chính của Đảng. Đến tháng 1 năm 2011, ông trúng cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XI. Ông công tác lãnh đạo toàn diện tỉnh Ninh Bình.

Sự nghiệp chính trị tại Trung ương

Đại biểu Quốc hội
Chiều ngày 09 tháng 3 năm 2016, tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị cử tri của Bộ Tài chính để giới thiệu, nhận xét người ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa 14, 100% đại biểu dự Hội nghị đã bỏ phiếu đồng thuận giới thiệu ông tham gia ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa 14.

Sáng 09 tháng 5 năm 2016, ông và các ứng cử viên Đại biểu Quốc hội khóa 14 tiếp tục chương trình tiếp xúc cử tri tại huyện Gia Viễn (Ninh Bình). Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa 14 được công bố vào chiều ngày 09 tháng 6 năm 2016 cho biết ông đã trúng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 (bầu cử diễn ra vào ngày 22 tháng 5 năm 2016) ở Đơn vị bầu cử số 1 gồm thành phố Ninh Bình và các huyện: Nho Quan, Gia Viễn, Hoa Lư tỉnh Ninh Bình. Ông là một trong số 13 Bộ trưởng của Chính phủ Việt Nam khóa cũ trúng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14. Ông được 318.331 phiếu, đạt tỷ lệ 95,44%.

Sáng ngày 18 tháng 10 năm 2016, ông đã có buổi tiếp xúc cử tri tại phường Phúc Thành, thành phố Ninh Bình nhằm chuẩn bị cho kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa 14. Ngày 06 tháng 12 năm 2016, ông đã có buổi tiếp xúc cử tri tại huyện Gia Viễn và huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình để báo cáo với cử tri kết quả kì họp thứ 2 Quốc hội khóa 14. Sáng ngày 26 tháng 4 năm 2017, ông đã có buổi tiếp xúc cử tri tại huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, báo cáo trước cử tri và nhân dân các xã bãi ngang, huyện Kim Sơn về dự kiến chương trình và nội dung của kỳ họp thứ ba Quốc hội khóa 14.

Ngày 07 tháng 7 năm 2017, ông đã có buổi tiếp xúc với cử tri thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình để thông báo với cử tri kết quả Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa 14. Ngày 02 tháng 10 năm 2017, ông đã tham dự Hội nghị tiếp xúc cử tri tại xã Ninh Vân, huyện Hoa Lư để ghi nhận các ý kiến, kiến nghị gửi tới Quốc hội tại Kỳ họp thứ 4.

Tổng kiểm toán Nhà nước Việt Nam
Ngày 2 tháng 8 năm 2011: ông được Quốc hội bầu vào chức vụ Tổng Kiểm toán Nhà nước (Việt Nam) thay người tiền nhiệm là ông Vương Đình Huệ.

Ông là người đề xuất và được 100% thành viên của Ủy ban thường vụ Quốc hội khóa 13 nhất trí cho phép Kiểm toán Nhà nước thành lập cơ quan thanh tra riêng vào ngày 16/1/2013.

Bộ trưởng Bộ Tài chính

Ngày 24 tháng 5 năm 2013, ông được Quốc hội Việt Nam khóa 13 miễn nhiệm chức danh Tổng Kiểm toán Nhà nước (84% số đại biểu Quốc hội có mặt đồng ý), và bầu ông giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Tài chính thay ông Vương Đình Huệ (355 đại biểu, tương ứng với tỷ lệ 71,2% đã nhất trí).

Ngày 27 tháng 7 năm 2016, tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XIV phê chuẩn, Chủ tịch nước bổ nhiệm ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Tài chính. Sáng 16 tháng 11 năm 2017, Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng là Bộ trưởng đầu tiên đăng đàn trả lời chất vấn tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa 14.

Ngày 30 tháng 1 năm 2021, tại phiên bầu cử Trung ương, ông được bầu làm Ủy viên chính thức Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XIII. Ngày 31, tại phiên họp đầu tiên của Trung ương Đảng khóa XIII, ông được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII.

Ngày 07 tháng 4 năm 2021, Tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIV, được Quốc hội phê chuẩn, Chủ tịch nước miễn nhiệm chức danh Bộ trưởng Bộ Tài chính nhiệm kỳ (2016 – 2021) theo đề nghị của Thủ tướng Phạm Minh Chính.

Sự nghiệp chính trị tại Hà Nội

Bí thư Thành ủy Hà Nội
Ngày 02 tháng 4 năm 2021, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương đã công bố Quyết định số 35-QĐNS/TW của Bộ Chính trị về việc phân công ông Đinh Tiến Dũng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Ban Cán sự Đảng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Tài chính, giữ chức Bí thư Thành ủy Hà Nội nhiệm kỳ 2020-2025 thay ông Vương Đình Huệ vừa được bầu làm Chủ tịch quốc hội.

Bê bối
Chiều 9/9/2021, Ủy ban Kiểm tra Trung ương cho biết, Ban cán sự đảng Bộ Tài chính và Bí thư Ban cán sự đảng, Bộ trưởng Tài chính nhiệm kỳ 2016-2021 có một số vi phạm, khuyết điểm, hạn chế trong việc ban hành và tổ chức thực hiện Quy chế làm việc, công tác cán bộ, trong xây dựng thể chế, chính sách, trong quản lý, sử dụng vốn vay và ngân quỹ nhà nước. Cùng với đó, Ban cán sự đảng Bộ Tài chính và Bí thư Ban cán sự đảng, Bộ trưởng Tài chính nhiệm kỳ 2016-2021 (ông Đinh Tiến Dũng) đã thiếu lãnh đạo, chỉ đạo thanh tra, kiểm tra đối với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở Giao dịch chứng khoán, để Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ban hành một số văn bản không phù hợp quy định của pháp luật.

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Ninh Bình
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII
Tổng Kiểm toán Nhà nước Việt Nam
Bí thư Thành ủy Hà Nội
Bí thư Tỉnh ủy Việt Nam nhiệm kì 2020–2025
Bí thư Tỉnh ủy Việt Nam nhiệm kì 2010–2015
Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên
Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV Ninh Bình
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII
Sinh năm 1961
Nhân vật còn sống
Ứng cử viên Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV do Trung ương giới thiệu
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV trúng cử lần đầu
Cựu sinh viên Học viện Tài chính
Họ Đinh
Người họ Đinh tại Việt Nam
Người Việt Nam


title: Milichiidae

text:
Milichiidae là một họ ruồi, trước đây nó thuộc họ Carnidae.

Các chi chọn lọc

Phân họ Madizinae
 Aldrichiomyza Hendel, 1914
 Desmometopa Loew, 1866
 Enigmilichia Deeming, 1981
 Leptometopa Becker, 1903
 Madiza Fallén, 1810
 Paramyia Williston, 1897
 Stomosis Melander, 1913

Phân họ Milichiinae
 Eusiphona Coquillett, 1897
 Milichia Meigen, 1830
 Milichiella Giglio-Tos, 1895
 Pholeomyia Bilimek, 1867
 Ulia Becker, 1907

Phân họ Phyllomyzinae
 Borneomyia Brake, 2004
 Costalima Sabrosky, 1953
 Microsimus Aldrich, 1926
 Neophyllomyza Melander, 1913
 Paramyioides Papp, 2001
 Phyllomyza Fallén, 1810
 Xenophyllomyza Ozerov, 1992

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Milichiidae Online

Milichiidae
Họ côn trùng


title: Anthophorula asteris

text:
Anthophorula asteris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Anthophorula
Động vật được mô tả năm 1962


title: Rùa núi vàng

text:
Rùa núi vàng (danh pháp hai phần: Indotestudo elongata) là một loài rùa thuộc họ Rùa núi (Testudinidae), phân bố ở Đông Nam Á và một phần Nam Á.

Đặc điểm

Đầu có nhiều tấm sừng. Mai gồ cao, có màu vàng, giữa mỗi tấm vảy có đốm đen. Phía trước yếm phẳng, phía sau yếm lõm sâu. Chân hình trụ, ngón chân không có màng. Rùa núi vàng trưởng thành dài khoảng 30 cm, nặng khoảng 3,5 kg. Con cái có xu hướng to hơn và tròn hơn con đực, chúng thường đẻ trứng vào tháng 10 hoặc tháng 11 hàng năm, mỗi lứa đẻ từ 4 trứng đến 5 trứng, kích thước trứng khoảng 4 cm đến 5 cm và có tập tính vùi trứng vào đất. Với lượng trứng ít như thế này nên tỷ lệ phát triển giống nòi của rùa núi vàng là rất thấp.

Thức ăn của rùa núi vàng là thực vật và quả rụng

Đây là loại động vật chỉ sinh sống ở những khu vực có khí hậu nhiệt đới, chúng thích sống gần nơi có nguồn nước để tiện cho quá trình săn mồi, uống nước, vệ sinh cơ thể…Rùa núi vàng là một loài bò sát và không thể kiểm soát được nhiệt độ trong cơ thể, chính vì thế nơi loài rùa này sinh sống đòi hỏi đủ điều kiện để chúng có thể tắm nắng hoặc trú ngụ trong bóng râm.

Phân bố
Rùa núi vàng phân bố ở Nepal, Bangladesh, Ấn Độ (Jalpaiguri, East Bengal và Bihar), Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia, Việt Nam, tây Malaysia, nam Trung Quốc. Tại Việt Nam, rùa núi vàng có ở Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Giang, Hà Nội, Hòa Bình, Tây Ninh, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông..

Tham khảo

 Blyth E. (1854) Notices and descriptions of various reptiles, new or little-known. Phần I. J. Asiat. Soc. Bengal 22 [1853]: 639-655
 Gray J. E. (1857) Notice of some Indian tortoises (bao gồm the description of a new species presented to the British Museum by Professor Oldham). Ann. Mag. Nat. Hist. (2) 19: 342-344
 Iverson, John B., Phillip Q. Spinks, H. Bradley Shaffer, William P. McCord and Indraneil Das 2001 Phylogenetic relationships among the Asian tortoises of the genus Indotestudo (Reptilia: Testudines: Testudinidae). Hamadryad 26 (2):271-274

Liên kết ngoài

 Elongated Tortoise

Thực trạng của rùa núi vàng
Rùa núi vàng là một loài động vật đang bị săn bắt rất nhiều. Loài động vật này đang dần đến bờ tuyệt chủng. Vì vậy, chúng ta có nhiệm vụ phải bảo vệ và phát triển nòi giống của rùa núi vàng.

E
Động vật Nepal
Động vật bò sát Bangladesh
Động vật bò sát Campuchia
Động vật bò sát Malaysia
Động vật bò sát Myanmar
Động vật bò sát Thái Lan
Động vật bò sát Trung Quốc
Động vật bò sát Việt Nam
E
E
Động vật bò sát Ấn Độ
Động vật bò sát Lào
Động vật bò sát Nepal


title: Lasioglossum cerambyx

text:
Lasioglossum cerambyx là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1980


title: Coenagrion vanbrinkae

text:
Coenagrion vanbrinkae là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2004, de trend van de populatie is volgens de IUCN dalend.

Coenagrion vanbrinkae được miêu tả khoa học năm 1993 bởi Lohmann.

Chú thích

Tham khảo

Coenagrion


title: Chứng minh toán học

text:
Trong toán học, một chứng minh là một cách trình bày thuyết phục (sử dụng những chuẩn mực đã được chấp nhận trong lĩnh vực đó) rằng một phát biểu toán học là đúng đắn. Chứng minh có được từ lập luận suy diễn, chứ không phải là tranh luận kiểu quy nạp hoặc theo kinh nghiệm. Có nghĩa là, một chứng minh phải biểu diễn cho thấy một phát biểu là đúng với mọi trường hợp, không có ngoại lệ. Một mệnh đề chưa được chứng minh nhưng được chấp nhận đúng được gọi là một phỏng đoán.

Phát biểu đã được chứng minh thường được gọi là định lý. Một khi phát biểu đã được chứng minh, nó có thể được dùng làm nền tảng để chứng minh các phát biểu khác. Một định lý cũng có thể được gọi là bổ đề, đặc biệt nếu nó được dự định dùng làm bước đệm để chứng minh một định lý khác.

Lịch sử
Các tranh luận về sự hợp lý bằng cách sử dụng các vật dụng có sẵn như hình ảnh hay vật tương tự là tiền đề cho các chứng minh toán học chính xác. Sự phát triển của chứng minh toán học chủ yếu là sản phẩm của nền văn minh Hy Lạp. Thales (624–546 TCN) đã chứng minh một số định lý trong hình học. Eudoxus (408–355 TCN) và Theaetetus (417–369 TCN) đã công thức hóa các định lý nhưng không chứng minh. Aristoteles (384–322 TCN) nói rằng các định nghĩa cần được mô tả bằng những khái niệm đã biết. Euclid (300 TCN) đã bắt đầu từ những thuật ngữ chưa được định nghĩa là các tiên đề (các mệnh đề sử dụng những thuật ngữ chưa định nghĩa được giả thiết là hiển nhiên đúng, nguyên từ Hy Lạp là "axios" có nghĩa là "một thứ giá trị") và đã dùng những thứ này để chứng minh các định lý bằng luận lý suy diễn. Lý thuyết chứng minh hiện đại xem các chứng minh là những cấu trúc dữ liệu được định nghĩa một cách quy nạp. Người ta không còn giả thiết rằng các tiên đề lúc nào cũng "đúng đắn"; điều này cho phép các lý thuyết toán học được xây dựng song song nhau dựa trên những tập tiên đề khác nhau (Lý thuyết tập hợp tiên đề và Hình học phi Euclid là các ví dụ).

Các phương pháp chứng minh

Chứng minh trực tiếp

Trong chứng minh trực tiếp, kết luận có được bằng cách phối hợp một cách lôgic các tiên đề, định nghĩa, và các định lý trước đó. Ví dụ, chứng minh trực tiếp có thể dùng để chứng minh rằng tổng của hai số nguyên chẵn luôn luôn là số chẵn:

Với hai số nguyên chẵn bất kỳ  và  ta có thể biểu diễn thành  và  qua hai số nguyên  và  nào đó, vì cả  và  đều là bội số của 2. Mà tổng  cũng là bội của 2, do đó theo định nghĩa, nó là số chẵn.

Bài chứng minh này sử dụng định nghĩa số nguyên chẵn, và luật phân phối.

Chứng minh bằng quy nạp toán học

Trong cách chứng minh bằng quy nạp toán học, đầu tiên "trường hợp cơ sở" sẽ được chứng minh, sau đó sẽ dùng một "luật quy nạp" để chứng minh (thường là vô tận) các trường hợp khác. Vì trường hợp cơ sở là đúng, tất cả các trường hợp khác cũng phải đúng, thậm chí nếu ta không thể chứng minh trực tiếp tất cả chúng là đúng vì số lượng vô tận của nó. Một dạng con của quy nạp là phương pháp xuống thang. Phương pháp xuống thang được dùng để chứng minh sự vô tỷ của căn bậc 2 của 2.

Nguyên tắc quy nạp toán học như sau:
Cho N = { 1, 2, 3, 4,... } là tập các số tự nhiên và P(n) là một phát biểu toán học liên quan tới một số tự nhiên n thuộc N sao cho
 (i) P(1) là đúng, tức là, P(n) là đúng khi n = 1
 (ii) P(n + 1) là đúng bất cứ khi nào P(n) đúng, tức là, P(n) đúng thì với P(n + 1) cũng đúng.Khi đó P(n) là đúng với mọi số tự nhiên n.Các nhà toán học thường dùng cụm từ "chứng minh bằng quy nạp" để nói tắt cho chứng minh bằng quy nạp toán học. Tuy vậy, thuật ngữ "chứng minh bằng quy nạp" cũng được dùng trong logic để nói đến một tranh luận sử dụng suy diễn quy nạp.

 Chứng minh bằng chuyển vế Chứng minh bằng chuyển vế sẽ hình thành kết luận "nếu p thì q" bằng cách chứng minh phát biểu tương phản tương đương "nếu không q thì không p".

 Chứng minh bằng phản chứng

Trong chứng minh bằng phản chứng (còn được gọi là reductio ad absurdum, tiếng La tinh có nghĩa là "thu giảm đến sự vô lý"), người ta sẽ chứng minh nếu một phát biểu nào đó xảy ra, thì dẫn đến mâu thuẫn về lôgic, vì vậy phát biểu đó không được xảy ra. Phương pháp này có lẽ là phương pháp phổ biến nhất trong chứng minh toán học. Một ví dụ nổi tiếng về cách chứng minh phản chứng là để chứng minh  là một số vô tỷ:

Giả sử  là số hữu tỷ, ta sẽ biểu diễn được  trong đó a và b là các số nguyên khác không có ước chung lớn nhất là 1 (theo định nghĩa số hữu tỷ). Do đó, . Bình phương hai vế cho ra 2b2 = a2. Vì vế trái chia hết cho 2, nên vế phải cũng phải chia hết cho 2 (vì chúng bằng nhau và đều là số nguyên). Do đó a2 là số chẵn, có nghĩa là a cũng phải là số chẵn. Dẫn đến ta có thể viết a = 2c, trong đó c cũng là số nguyên. Thay vào phương trình ban đầu cho ra 2b2 = (2c)2 = 4c2. Chia hai vế cho 2 ta được b2 = 2c2. Nhưng khi đó, tương tự như trên, b2 chia hết cho 2, nên b phải là số chẵn. Nhưng nếu a và b đều là số chẵn, chúng sẽ có chung một ước số là 2. Điều này trái với giả thuyết, do đó mà chúng ta buộc phải kết luận rằng  là số vô tỷ.

 Chứng minh bằng dẫn chứng Chứng minh bằng dẫn chứng, là đưa ra một dẫn chứng cụ thể với một thuộc tính nào đó để chứng minh rằng có tồn tại một thứ có tính chất như vậy. Ví dụ như Joseph Liouville đã chứng minh tồn tại số siêu việt bằng cách đưa ra một ví dụ rõ ràng.

 Chứng minh vét cạn

Trong chứng minh vét cạn, kết luận sẽ có được bằng cách chia nhỏ nó ra thành một số trường hợp hữu hạn và chứng minh mỗi trường hợp một cách riêng rẽ. Số trường hợp đôi khi rất lớn. Ví dụ như, cách chứng minh định lý bốn màu đầu tiên là một chứng minh vét cạn với 1.936 trường hợp. Cách chứng minh này còn gây tranh cãi vì đa số các trường hợp được kiểm chứng bằng chương trình máy tính, chứ không phải bằng tay. Cách chứng minh đã biết tới ngắn nhất của định lý bốn màu ngày nay vẫn có tới hơn 600 trường hợp.

 Chứng minh xác suất Chứng minh xác suất là cách chứng minh trong đó người ta đưa một ví dụ để cho thấy nó có tồn tại, với một độ tin cậy nào đó, bằng cách dùng các phương pháp của lý thuyết xác suất. Cái này không nên nhầm lẫn với một tranh luận về một định lý 'có thể' đúng. Loại suy diễn sau có thể gọi là 'tranh luận có vẻ đúng' và không phải là một chứng minh; trong trường hợp phỏng đoán Collatz ta có thể thấy nó cách xa một chứng minh đúng nghĩa như thế nào. Chứng minh xác suất, cũng như chứng minh bằng dẫn chứng, là một trong nhiều cách chứng minh định lý sự tồn tại.

 Chứng minh tổ hợp

Một chứng minh tổ hợp sẽ chứng minh sự tương đương của các cách biểu diễn khác nhau bằng cách cho thấy chúng dẫn đến cùng một đối tượng theo các cách khác nhau. Một song ánh giữa hai tập hợp thường được dùng để chứng minh rằng số biểu thức là bằng nhau.

 Chứng minh không xây dựng

Một chứng minh không xây dựng''' (nonconstructive proof) sẽ chứng minh một đối tượng toán học nào đó phải tồn tại (ví dụ "X nào đó thỏa mãn f(X)"), mà không giải thích làm thế nào để tìm đối tượng đó. Thông thường, nó có dạng như chứng minh phản chứng trong đó người ta chứng minh việc không tồn tại một đối tượng là không xảy ra. Ngược lại, một chứng minh xây dựng (chứng minh bằng dẫn chứng) chứng minh rằng một đối tượng nào đó tồn tại bằng cách đưa ra phương pháp tìm nó. Một ví dụ nổi tiếng về chứng minh không xây dựng là chứng minh tồn tại hai số vô tỷ  và  sao cho  là số hữu tỷ:
Hoặc  là một số hữu tỷ và như vậy đã chứng minh xong (với ), hoặc  là số vô tỷ và ta có thể viết  và . Cho ra , là dạng hữu tỷ của

 Chứng minh thống kê trong toán học thuần túy

Cụm từ "chứng minh thống kê" có thể được dùng như thuật ngữ hoặc một cách thông thường trong các lĩnh vực toán học thuần túy, như các lĩnh vực liên quan đến mật mã hóa, chuỗi hỗn loạn, và lý thuyết số xác suất và phân tích"Hằng số π (hay, pi) có chuẩn tắc hay không là một vấn đề rắc rối không có cách biểu diễn lý thuyết chặt chẽ nào trừ một vài chứng minh thống kê"" (Derogatory use.). Nó ít được dùng để chỉ một chứng minh toán học trong ngành toán học có tên thống kê toán học.

 Chứng minh với sự hỗ trợ của máy tính

Cho đến thế kỷ thứ 20 người ta đã giả thiết rằng, trên nguyên tắc, tất cả các chứng minh đều có thể được một nhà toán học giỏi xác nhận sự đúng đắn của nó. Tuy nhiên, ngày nay máy tính được dùng cả để chứng minh các định lý lẫn thực hiện các phép toán quá dài mà con người hoặc một nhóm người có thể kiểm tra nổi; cách chứng minh định lý bốn màu đầu tiên là một ví dụ về một cách chứng minh có sự hỗ trợ từ máy tính. Một số nhà toán học lo ngại rằng khả năng xảy ra lỗi trong một chương trình máy tính hoặc lỗi khi tính toán có thể khiến cho sự đúng đắn của các cách chứng minh bằng máy tính bị đặt dấu hỏi. Trên thực tế, cơ hội xảy ra lỗi để bác bỏ một chứng minh của máy tính có thể giảm thiểu bằng cách đưa vào sự trùng lặp và tự kiểm tra khi tính toán, và bằng cách phát triển nhiều cách tiếp cận và chương trình độc lập nhau.
Các khái niệm liên quan

 Chứng minh bằng hình ảnh

Mặc dù không phải là một cách chứng minh chính quy, một cách biểu diễn hình ảnh cho một định lý toán học đôi khi được gọi là "chứng minh không cần lời". Hình ảnh bên phải là ví dụ của một chứng minh bằng hình ảnh cổ xưa định lý Pythagoras trong trường hợp tam giác (3, 4, 5).

 Chứng minh sơ cấp

Một chứng minh sơ cấp là một chứng minh chỉ dùng các kiến thức sơ cấp. Cụ thể hơn, thuật ngữ được dùng trong lý thuyết số để ám chỉ các chứng minh không sử dụng phân tích số phức. Đôi khi người ta cho rằng một số định lý, như định lý số nguyên tố, chỉ có thể chứng minh bằng toán học "cao cấp". Tuy nhiên, qua thời gian, nhiều trong số các kết quả này đã được chứng minh lại chỉ bằng các kiến thức sơ cấp.

 Chứng minh hai cột

Một dạng cụ thể của chứng minh sử dụng hai cột song song thường dùng trong các lớp hình học cơ bản. Chứng minh được viết theo dạng một loạt hàng phân thành hai cột. Tại mỗi dòng, cột bên trái chứa các mệnh đề (hai đôi khi gọi là phát biểu), còn cột bên phải là lời giải thích ngắn gọn mệnh đề đó là gì, một tiên đề, giả thuyết, hay có được từ dòng trên (hoặc đôi khi chỉ gọi là "suy diễn").

 Tham khảo

 Liên kết ngoài
 What are mathematical proofs and why they are important?
 2πix.com: Logic  Part of a series of articles covering mathematics and logic.
 How To Write Proofs by Larry W. Cusick
 How to Write a Proof by Leslie Lamport, and the motivation of proposing such a hierarchical proof style.
 Proofs in Mathematics: Simple, Charming and Fallacious
 The Seventeen Provers of the World'', ed. by Freek Wiedijk, foreword by Dana S. Scott, Lecture Notes in Computer Science 3600, Springer, 2006, ISBN 3-540-30704-4. Contains formalized versions of the proof that  is irrational in several automated proof systems.
 What is Proof? Thoughts on proofs and proving.
 ProofWiki.org An online compendium of mathematical proofs.
 planetmath.org A wiki style encyclopedia of proofs
 A lesson about proofs, in a course from Wikiversity

Thuật ngữ toán học

Bài cơ bản dài trung bình
Logic toán
Nguồn tri thức


title: Aphelia (bướm đêm)

text:
Aphelia là một chi bướm đêm thuộc tông Archipini.

Các loài
Aphelia aglossana (Kennel, 1899)
Aphelia albidula Bai, 1992
Aphelia albociliana (Herrich-Schffer, 1851)
Aphelia alleniana (Fernald, 1882)
Aphelia caradjana (Caradja, 1916)
Aphelia caucasica Kostyuk, 1975
Aphelia christophi Obraztsov, 1955
Aphelia cinerarialis Bai, 1992
Aphelia conscia Razowski, 1981
Aphelia corroborata (Meyrick, 1918)
Aphelia deserticolor Diakonoff, 1983
Aphelia disjuncta (Filipjev, 1924)
Aphelia effigies (Obraztsov, 1968)
Aphelia euxina (Djakonov, 1929)
Aphelia finita (Meyrick, 1924)
Aphelia flexiloqua Razowski, 1984
Aphelia fuscialis Bai, 1992
Aphelia galilaeica Obraztsov, 1968
Aphelia gregalis Razowski, 1981
Aphelia icteratana (Staudinger, 1880)
Aphelia ignoratana (Staudinger, 1880)
Aphelia imperfectana (Lederer, 1859)
Aphelia insincera (Meyrick, 1912)
Aphelia inumbratana (Christoph, 1881)
Aphelia koebelei Obraztsov, 1959
Aphelia mongoliana Razowski, 1981
Aphelia ochreana (Hubner, [1796-1799])
Aphelia paleana (Hubner, 1793)
Aphelia peramplana (Hubner, [1825] 1816)
Aphelia plagiferana (Rebel, 1916)
Aphelia polyglochina Razowski, 1981
Aphelia septentrionalis Obraztsov, 1959
Aphelia stigmatana (Eversmann, 1844)
Aphelia tshetverikovi Danilevsky, 1963
Aphelia unitana (Hubner, [1796-1799])
Aphelia viburnana ([Denis & Schiffermuller], 1775)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini