title: Ngụy thư

text:
Ngụy thư  (chữ Hán giản thể: 魏书; phồn thể: 魏書) là một sách lịch sử theo thể kỷ truyện trong 24 sách lịch sử Trung Quốc (Nhị thập tứ sử) do Ngụy Thâu, người Bắc Tề viết và biên soạn vào năm Thiên Bảo thứ 5 (năm 554), đến năm Thiên Bảo thứ 10 (năm 559) thì hoàn thành.

Ngụy thư hiện tại bao gồm 114 quyển, bao gồm Đế kỷ 12 quyển, Liệt truyện 92 quyển, Chí 10 quyển, sách ghi chép lịch sử hưng thịnh và suy vong của Bắc Ngụy thời Nam Bắc Triều từ khi Đạo Vũ Đế kiến quốc năm 386 cho đến khi Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế bị phế truất năm 550.

Quá trình biên soạn
Trong công việc biên soạn cuốn sách này, Ngụy Thâu bị phê phán vì thể hiện sự thiên vị đối với các tổ tiên của các liên minh chính trị và sự phỉ báng có chủ đích hoặc hoàn toàn không thừa nhận đối với tổ tiên của các kẻ thù chính trị. Những người gièm pha cuốn sách gọi nó là uế thư (穢書), khi phát âm gần giống như 'Ngụy thư', nhưng có nghĩa là "cuốn sách rác rưởi".

Theo quan điểm của các sử gia hiện đại thì Ngụy thư có các vấn đề khá rõ, do nó ca ngợi Bắc Ngụy quá đáng, trong khi lại có trình bày sai có chủ ý về quốc gia trước đó của nhà nước này là nước Đại, một quốc gia từng là chư hầu của Tây Tấn, Hậu Triệu, Tiền Yên và Tiền Tần, nhưng trong sách này lại thể hiện Đại là một quốc gia hùng mạnh với các quốc gia nói trên đều là chư hầu của nó. Bên cạnh đó, cuốn sách còn mô tả các quốc gia thù địch như là những kẻ mọi rợ và đưa ra những lời kết tội thiếu căn cứ đối với các vị quân chủ của các nhà nước đó.

Ngoài ra, cuốn sách còn dùng các tên họ Hán hóa do hoàng đế Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế Nguyên Hoành quy định vào năm 496 để áp dụng cho các nhân vật và sự kiện diễn ra trước đó khá lâu, gây ra nhiều khó khăn không cần thiết đối với các độc giả để có thể biết được tên họ thật sự của các cá nhân được đề cập tới. Cuốn sách cũng bị phê bình ở chỗ do Ngụy Thâu là một viên quan của Đông Ngụy và nhà nước kế tục triều đại này, nhà Bắc Tề, nên ông chỉ liệt kê vị hoàng đế duy nhất của Đông Ngụy là Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế trong danh sách các vị hoàng đế trong khi cố tình bỏ qua 3 vị hoàng đế của nhà nước kình địch là Tây Ngụy sau sự phân hóa Bắc Ngụy vào năm 534 và coi các triều đại Nam triều là man di mọi rợ. Tuy nhiên, ông dược công nhận là đã làm khớp các tường thuật về các sự kiện rất lọn xộn và rời rạc từ thời nước Đại cho tới đầu thời kỳ Bắc Ngụy cũng như tạo ra sự gắn kết chặt chẽ cho các sự kiện trong giai đoạn đó.

Chính vì thế, Tùy Văn Đế coi Ngụy thư của Ngụy Thâu là không chính xác nên đã lệnh cho Ngụy Đạm, Nhan Chi Suy soạn lại, Tùy Dạng Đế sau đó cũng mệnh cho Dương Tố, Phan Huy, Trử Lượng, Âu Dương Tuân viết lại. Ngụy thư nguyên bản gồm 114 quyển đến đầu thời Bắc Tống đã bị thất lạc nhiều, các sử gia sau này căn cứ Bắc sử bổ sung thêm để có Ngụy thư như ngày nay. Bản Ngụy thư hiện nay do Đường Trường Nhụ chủ trì chỉnh lý được Trung Hoa Thư Cục xuất bản phổ biến và được xem là bản tốt nhất.

Người đời sau căn cứ vào các nguồn sử liệu khác nhau mà bổ sung thêm vào phần chí biểu của Ngụy thư, theo như trong sách Lịch đại sử biểu của Vạn Tư Đồng đời Thanh liệt kê ra có Ngụy chư đế thống hệ đồ, Ngụy chư vương thế biểu, Ngụy Dị Tính chư vương thế biểu, Ngụy Ngoại thích chư vương thế biểu, Ngụy Tương Tương Đại thần niên biểu, Tây Ngụy tương tương đại thần niên biểu, Đông Ngụy tương tương đại thần niên biểu tất cả có 1 quyển, Ngụy thư binh chí 1 quyển của Cốc Tễ Quang thời Cận đại, và Nguyên Ngụy phương trấn niên biểu 2 quyển của Ngô Đình Tiếp.

Mục lục

Bản kỷ
 Quyển 1 - Tự kỷ
 Quyển 2 - Thái Tổ Đạo Vũ Đế
 Quyển 3 - Thái Tông Minh Nguyên Đế
 Quyển 4 Thượng - Thế Tổ Thái Vũ Đế
 Quyển 4 Hạ - Thế Tổ Thái Vũ Đế ・Cung Tông Cảnh Mục Đế
 Quyển 5 - Cao Tông Văn Thành Đế
 Quyển 6 - Hiển Tổ Hiến Văn Đế
 Quyển 7 Thượng - Cao Tổ Hiếu Văn Đế
 Quyển 7 Hạ - Cao Tổ Hiếu Văn Đế
 Quyển 8 - Thế Tông Tuyên Vũ Đế
 Quyển 9 - Túc Tông Hiếu Minh Đế
 Quyển 10  - Kính Tông Hiếu Trang Đế
 Quyển 11 - Tiền Phế Đế・Hậu Phế Đế・Xuất Đế
 Quyển 12 - Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế

Liệt truyện
 Quyển 13: Liệt truyện 1 Hoàng hậu truyện - Thần Nguyên hoàng hậu Đậu thị, Văn Đế hoàng hậu Phong thị , Hoàn Đế hoàng hậu Kỳ thị, Bình Văn hoàng hậu Vương thị, Chiêu Thành hoàng hậu Mộ Dung thị, Hiến Minh hoàng hậu Hạ thị, Đạo Vũ hoàng hậu Mộ Dung thị, Đạo Vũ Tuyên Mục hoàng hậu Lưu thị, Minh Nguyên Chiêu Ai hoàng hậu Diêu thị, Minh Nguyên Mật hoàng hậu Đỗ thị, Thái Vũ hoàng hậu Hách Liên thị, Thái Vũ Kính Ai hoàng hậu Hạ thị, Cảnh Mục Cung hoàng hậu Uất Cửu Lư thị, Văn Thành Văn Minh hoàng hậu Phùng thị, Văn Thành Nguyên hoàng hậu Lý thị, Hiến Văn Tư hoàng hậu Lý thị, Hiếu Văn Trinh hoàng hậu Lâm thị, Hiếu Văn Phế hoàng hậu Phùng thị, Hiếu Văn U hoàng hậu Phùng thị, Hiếu Văn Chiêu hoàng hậu Cao thị, Tuyên Vũ Thuận hoàng hậu Vu thị, Tuyên Vũ hoàng hậu Cao thị, Tuyên Vũ Linh hoàng hậu Hồ thị, Hiếu Minh hoàng hậu Hồ thị, Hiếu Tĩnh hoàng hậu Cao thị.
 Quyển 14: Liệt truyện 2 Thần Nguyên Bình Văn chư đế tử tôn truyện - Thượng Cốc Công Hột La, Kiến Đức Công Anh Văn, Chân Định Hầu Lục, Vũ Lăng Hầu Nhân, Trường Nhạc Vương Thọ Nhạc, Vọng Đô Công Đồi, Khúc Dương Hầu Tố Duyên, Thuận Dương Công Uất, Nghi Đô Vương Mục Thần, Mục Đế Trường Tử Lục Tu, Cát Dương Nam Bỉ Kiền, Giang Hạ Công Lữ, Cao Lương Vương Cô, Tây Hà Công Đôn, Tư Đồ Thạch, Vũ Vệ Tương Quân Vị, Hoài Lăng Hầu Đại Đầu, Hà Gian Công Tề, Phù Phong Công Xử Chân, Văn An Công Nê
 Quyển 15: Liệt truyện 3 Chiêu Thành tử tôn truyện - Thật Quân, Tần Minh Vương Hàn, Thường Sơn Vương Tuân, Trần Lưu Vương Kiền, Bì Lăng Vương Thuận, Liêu Tây Công Ý Liệt, Quật Đoát
 Quyển 16: Liệt truyện 4  Đạo Vũ thất vương truyện - Thanh Hà Vương Thiệu, Dương Bình Vương Hy, Hà Nam Vương Diệu, Hà Gian Vương Tu, Trường Nhạc Vương Xử Văn, Quảng Bình Vương Liên, Kinh Triệu Vương Lê
 Quyển 17: Liệt truyện 5 Minh Nguyên lục vương truyện - Nhạc Bình Vương Phi, An Định Vương Di, Nhạc An Vương Phạm, Vĩnh Xương Vương Kiện, Kiến Ninh Vương Sùng, Tân Hưng Vương Tuấn
 Quyển 18: Liệt truyện 6 Thái Vũ ngũ vương truyện - Tấn Vương Phục La, Đông Bình Vương Hàn, Lâm Hoài Vương Đàm, Quảng Dương Vương Kiến, Nam An Vương Dư
 Quyển 19 thượng: Liệt truyện 7 thượng -  Cảnh Mục thập nhị vương truyện  - Dương Bình Vương Tân Thành, Kinh Triệu Vương Tử Thôi, Tế Âm Vương Tiểu Tân Thành, Nhữ Âm Vương Thiên Tứ, Nhạc Lãng Vương Vạn Thọ, Quảng Bình Vương Lạc Hầu
 Quyển 19 trung: Liệt truyện 7 trung -  Cảnh Mục thập nhị vương truyện  - Nhâm Thành Vương Vân
 Quyển 19 hạ: Liệt truyện 7 hạ -  Cảnh Mục thập nhị vương truyện  - Nam An Vương Trinh, Thành Dương Vương Trường Thọ, Chương Vũ Vương Thái Lạc, Nhạc Lăng Vương Hồ Nhân, An Định Vương Hưu
 Quyển 20: Liệt truyện 8  Văn Thành ngũ vương truyện - An Nhạc Vương Trường Nhạc, Quảng Xuyên Vương Lược, Tề Quận Vương Giản, Hà Gian Vương Nhược, An Phong Vương Mãnh
 Quyển 21 thượng: Liệt truyện 9 thượng Hiến Văn lục vương truyện - Hàm Dương Vương Hy, Triệu Quận Vương Cán, Quảng Lăng Vương Vũ, Cao Dương Vương Ung, Bắc Hải Vương Tường
 Quyển 21 hạ: Liệt truyện 9 hạ Hiến Văn lục vương truyện - Bành Thành Vương Hiệp
 Quyển 22: Liệt truyện 10 Hiếu Văn ngũ vương truyện - Phế Thái Tử Tuân, Kinh Triệu Vương Du, Thanh Hà Vương Dịch, Quảng Bình Vương Hoài , Nhữ Nam Vương Duyệt
 Quyển 23: Liệt truyện 11 - Vệ Thao, Mạc Hàm, Lưu Khố Nhân truyện
 Quyển 24: Liệt truyện 12 - Yến Phượng, Hứa Khiêm, Trương Cổn, Thôi Huyền Bá, Đặng Uyên truyện
 Quyển 25: Liệt truyện 13 - Trường Tôn Tung, Trường Tôn Đạo Sinh truyện
 Quyển 26: Liệt truyện 14 - Trường Tôn Phì, Úy Cổ Chân truyện
 Quyển 27: Liệt truyện 15 - Mục Sùng truyện
 Quyển 28: Liệt truyện 16 - Hòa Bạt, Hề Mục, Mạc Đề, Dữu Nghiệp Duyên, Hạ Địch Kiền, Lý Lật, Lưu Khiết, Cổ Bật, Trương Lê truyện
 Quyển 29: Liệt truyện 17 - Hề Cân, Thúc Tôn Kiến truyện
 Quyển 30: Liệt truyện 18 - Vương Kiến, An Đồng, Lâu Phục Liên, Khâu Đôi, Nga Thanh, Lưu Ni, Hề Quyến, Xa Y Lạc, Túc Thạch, Lai Đại Thiên, Chu Ky, Đậu Đại Điền, Chu Quan, Lư Đại Phì, Úy Bát, Lục Chân, Lữ Lạc Bạt truyện
 Quyển 31: Liệt truyện 19 - Vu Lật Đê truyện
 Quyển 32: Liệt truyện 20 - Cao Hồ, Thôi Sính, Phong Ý truyện
 Quyển 33: Liệt truyện 21 - Tống Ẩn, Vương Hiến, Khuất Tuân, Trương Bồ, Cốc Hồn, Công Tôn Biểu, Trương Tể, Lý Tiên, Cổ Di, Tiết Đề truyện
 Quyển 34: Liệt truyện 22 - Vương Lạc Nhân, Xa Lộ Đầu, Lư Lỗ Nguyên, Trần Kiến, Vạn An Quốc truyện
 Quyển 35: Liệt truyện 23 - Thôi Hạo truyện
 Quyển 36: Liệt truyện 24 - Lý Thuận truyện
 Quyển 37: Liệt truyện 25 - Tư Mã Hưu Chi, Tư Mã Sở Chi, Tư Mã Cảnh Chi, Tư Mã Thúc Phan・Tư Mã Thiên Trợ truyện
 Quyển 38: Liệt truyện 26 - Điêu Ung, Vương Tuệ Long, Hàn Duyên Chi, Viên Thức truyện
 Quyển 39: Liệt truyện 27 - Lý Bảo truyện
 Quyển 40: Liệt truyện 28 - Lục Sĩ truyện
 Quyển 41: Liệt truyện 29 - Nguyên Hạ truyện
 Quyển 42: Liệt truyện 30 - Tiết Biện, Khấu Tán, Ly Phạm, Hàn Tú, Nghiêu Huyên truyện
 Quyển 43: Liệt truyện 31 - Nghiêm Lăng, Mao Tu Chi, Đường Hòa, Lưu Hưu Tân, Phòng Pháp Thọ truyện
 Quyển 44: Liệt truyện 32 - La Kết, Y Bố, Ất Hoàn, Hòa Kỳ Nô, Cẩu Đồi, Tiết Dã , Vũ Văn Phúc, Phí Vu, Mạnh Uy truyện
 Quyển 45: Liệt truyện 33 - Vy Lãng, Đỗ Thuyên, Bùi Tuấn, Tân Thiệu Tiên, Liễu Sùng truyện
 Quyển 46: Liệt truyện 34 - Đậu Cẩn, Hứa Ngạn, Lý Hân truyện
 Quyển 47: Liệt truyện 35 - Lư Huyền truyện
 Quyển 48: Liệt truyện 36 - Cao Duẫn truyện
 Quyển 49: Liệt truyện 37 - Lý Linh, Thôi Giám truyện
 Quyển 50: Liệt truyện 38 - Úy Nguyên, Mộ Dung Bạch Diệu truyện
 Quyển 51: Liệt truyện 39 - Hàn Mậu, Bì Báo Tử, Phong Sắc Văn, Lữ La Hán, Khổng Bá Cung truyện
 Quyển 52: Liệt truyện 40 - Triệu Dật, Hồ Phương Hồi, Hồ Tẩu, Tống Diêu, Trương Trạm, Tống Khâm, Đoạn Thừa Căn, Hám Nhân, Lưu Bính, Triệu Nhu, Tác Sưởng, Âm Trọng Đạt truyện
 Quyển 53: Liệt truyện 41 - Lý Hiếu Bá, Lý Trùng truyện
 Quyển 54: Liệt truyện 42 - Du Nhã, Cao Lư truyện
 Quyển 55: Liệt truyện 43 - Du Minh Căn, Lưu Phương truyện
 Quyển 56: Liệt truyện 44 - Trịnh Hy, Thôi Biện truyện
 Quyển 57: Liệt truyện 45 - Cao Hữu, Thôi Đĩnh truyện
 Quyển 58: Liệt truyện 46 - Dương Bá truyện
 Quyển 59: Liệt truyện 47 - Lưu Sưởng, Tiêu Bảo Dần, Tiêu Chính Biểu truyện
 Quyển 60: Liệt truyện 48 - Hàn Kỳ Lân, Trình Tuấn truyện
 Quyển 61: Liệt truyện 49 - Tiết An Đô, Tất Chúng Kính, Thẩm Văn Tú, Trương Đảng, Điền Ích Tông, Mạnh Biểu truyện
 Quyển 62: Liệt truyện 50 - Lý Bưu, Cao Đạo Duyệt truyện
 Quyển 63: Liệt truyện 51 - Vương Túc, Tống Biện truyện
 Quyển 64: Liệt truyện 52 - Quách Tộ, Trương Di truyện
 Quyển 65: Liệt truyện 53 - Hình Loan, Lý Bình truyện
 Quyển 66: Liệt truyện 54 - Lý Sùng, Thôi Lượng truyện
 Quyển 67: Liệt truyện 55 - Thôi Quang truyện
 Quyển 68: Liệt truyện 56 - Chân Sâm, Cao Thông truyện
 Quyển 69: Liệt truyện 57 - Thôi Hưu, Bùi Duyên Tuấn, Viên Phiên truyện
 Quyển 70: Liệt truyện 58 - Lưu Tảo, Phó Vĩnh, Phó Thụ Nhãn, Lý Thần truyện
 Quyển 71: Liệt truyện 59 - Bùi Thúc Nghiệp, Hạ Hầu Đạo Thiên, Lý Nguyên Hộ, Tịch Pháp Hữu, Vương Thế Bật, Giang Duyệt Chi, Thuần Vu Đản, Lý Miêu truyện
 Quyển 72: Liệt truyện 60 - Dương Ni, Cổ Tư Bá, Lý Thúc Hổ, Lộ Thị Khánh, Phòng Lượng, Tào Thế Biểu, Phan Vĩnh Cơ, Chu Nguyên Húc truyện
 Quyển 73: Liệt truyện 61 - Hề Khang Sinh, Dương Đại Nhãn, Thôi Duyên Bá truyện
 Quyển 74: Liệt truyện 62 - Nhĩ Chu Vinh truyện
 Quyển 75: Liệt truyện 63 - Nhĩ Chu Triệu, Nhĩ Chu Ngạn Bá, Nhĩ Chu Độ Luật, Nhĩ Chu Thiên Quang truyện
 Quyển 76: Liệt truyện 64 - Lư Đồng, Trương Liệt truyện
 Quyển 77: Liệt truyện 65 - Tống Phiên, Tân Hùng, Dương Thâm, Dương Cơ, Cao Sùng truyện
 Quyển 78: Liệt truyện 66 - Tôn Thiệu, Trương Phổ Huệ truyện
 Quyển 79: Liệt truyện 67 - Thành Yêm, Phạm Thiệu, Lưu Đào Phù, Lưu Đạo Bân, Đổng Thiệu, Phùng Nguyên Hưng, Lộc Duy, Trương Tập truyện
 Quyển 80: Liệt truyện 68 - Chu Thụy, Sất Liệt Duyên Khánh, Hộc Tư Xuân, Cổ Hiển Độ, Phiền Tử Hộc, Hạ Bạt Thắng, Hầu Mạc Trần Duyệt, Hầu Uyên truyện
 Quyển 81: Liệt truyện 69 - Kỳ Tuấn, Sơn Vỹ, Lưu Nhân Chi, Vũ Văn Trung Chi truyện
 Quyển 82: Liệt truyện 70 - Lý Diễm Chi, Tổ Oánh, Thường Cảnh truyện
 Quyển 83 thượng: Liệt truyện 71 Thượng - Ngoại thích truyện - Hạ Nột, Lưu La Thần, Diêu Hoàng My, Đỗ Siêu, Hạ Mê, Lư Bì, Phùng Hy, Lý Tuấn, Lý Huệ
 Quyển 83 hạ: Liệt truyện 71 Hạ - Ngoại thích truyện - Cao Triệu, Vu Kính, Hồ Quốc Trân, Lý Duyên Thật
 Quyển 84: Liệt truyện 72 Nho lâm truyện - Lương Việt, Lư Xú, Trương Vỹ, Lương Tộ, Bình Hằng, Trần Kỳ, Thường Sảng, Lưu Hiến Chi, Trương Ngô Quý, Lưu Lan, Tôn Huệ Úy, Từ Tuân Minh, Đổng Trưng, Điêu Trùng, Lư Cảnh Dụ, Lý Đồng Quỹ, Lý Nghiệp Hưng
 Quyển 85: Liệt truyện 73 Văn uyển truyện - Viên Dược, Bùi Kính Hiến, Lư Quán, Phong Túc, Hình Tang, Bùi Bá Mậu, Hình Hân, Ôn Tử Thăng
 Quyển 86: Liệt truyện 74 Hiếu cảm truyện -
 Quyển 87: Liệt truyện 75 Tiết nghĩa truyện -
 Quyển 88: Liệt truyện 76 Lương lại truyện -
 Quyển 89: Liệt truyện 77 Khốc lại truyện -
 Quyển 90: Liệt truyện 78 Dật sĩ truyện -
 Quyển 91: Liệt truyện 79 Thuật nghệ truyện -
 Quyển 92: Liệt truyện 80 Liệt nữ truyện -
 Quyển 93: Liệt truyện 81 Ân hãnh truyện -
 Quyển 94: Liệt truyện 82 Yêm quan truyện -
 Quyển 95: Liệt truyện 83 - Hung Nô Lưu Thông, Yết Hồ Thạch Lặc , Thiết Phất Lưu Hổ, Đồ Hà Mộ Dung Ngụy, Lâm Vị Đê Phù Kiện, Khương Diêu Trường, Lược Dương Đê Lữ Quang truyện
 Quyển 96: Liệt truyện 84 - Tiếm Tấn Tư Mã Duệ, Tung Lý Hùng truyện
 Quyển 97: Liệt truyện 85 -  Đảo Di Hoàn Huyền,  Hải Di Phùng Bạt, Đảo Di Lưu Dụ truyện
 Quyển 98: Liệt truyện 86 - Đảo Di Tiêu Đạo Thành,  Đảo Di Tiêu Diễn truyện
 Quyển 99: Liệt truyện 87 - Tư Thự Lương Châu Mục Trương Thật, Tiên Ty Khất Phục Quốc Nhân, Tiên Ty Thốc Phát Ô Cô, Tư Thự Lương Vương Lý Cảo, Lư Thủy Hồ Tự Cừ Mông Tốn truyện
 Quyển 100: Liệt truyện 88 - Cao Câu Ly, Bách Tế, Vật Cát, Thất Vy, Đậu Mạc Lâu, Địa Đậu Vu, Khố Mạc Hề, Khiết Đan, Ô Lạc Hầu truyện
 Quyển 101: Liệt truyện 89 - Đê, Thổ Cốc Hồn, Đãng Xương Khương, Cao Xương, Đặng Chí, Man, Lão truyện
 Quyển 102: Liệt truyện 90 Tây Vực truyện - Thiện Thiện, Vu Điền, Xa Sư, Yên Kỳ, Quy Tư, Ô Tôn, Sơ Lặc, Duyệt Bàn, Ba Tư, Đại Nguyệt Thị, An Tức, Đại Tần
 Quyển 103: Liệt truyện 91 - Nhuyễn Nhuyễn, Hung Nô Vũ Văn Mạc Hòe, Đồ Hà Đoạn Tựu Lục Quyến, Cao Xa truyện
 Quyển 104: Liệt truyện 92 - Tự tự

Chí
 Tiền thượng thập chí khải
 Quyển 105 nhất - Thiên tượng chí 1
 Quyển 105 nhị - Thiên tượng chí 2
 Quyển 105 tam - Thiên tượng chí 3
 Quyển 105 tứ - Thiên tượng chí 4
 Quyển 106 thượng - Địa hình chí thượng
 Quyển 106 trung - Địa hình chí trung
 Quyển 106 hạ - Địa hình chí hạ
 Quyển 107 thượng - Luật lịch chí thượng
 Quyển 107 hạ - Luật lịch chí hạ
 Quyển 108 nhất - Lễ chí 1
 Quyển 108 nhị - Lễ chí 2
 Quyển 108 tam - Lễ chí 3
 Quyển 108 tứ - Lễ chí 4
 Quyển 109 - Nhạc chí
 Quyển 110 - Thực hóa chí
 Quyển 111 - Hình phạt chí
 Quyển 112 thượng - Linh trưng chí thượng
 Quyển 112 hạ - Linh trưng chí hạ
 Quyển 113 - Quan thị chí
 Quyển 114 - Thích Lão chí

Xem thêm
Nhị thập tứ sử

Liên kết ngoài
二十五史 (簡体中国語/繁体中国語)

Sách lịch sử
Các văn bản lịch sử Trung Quốc


title: Megachile kuehni

text:
Megachile kuehni là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

K
Động vật được mô tả năm 1903


title: Thuyết ERG

text:
Thuyết ERG do học giả Clayton Alderfer đưa ra, là một sự bổ sung, sửa đổi thành công cho lý thuyết về Tháp nhu cầu của Abraham Maslow. Còn được biết đến dưới cái tên "Thuyết nhu cầu Tồn tại/Quan hệ/Phát triển" (Existence, Relatedness and Growth).

Nội dung chính của Thuyết ERG
Thuyết ERG nhận ra 3 kiểu nhu cầu chính của con người:

 Nhu cầu tồn tại (Existence needs): Ước muốn khỏe mạnh về thân xác và tinh thần, được đáp ứng đầy đủ các nhu cầu căn bản để sinh tồn như các nhu cầu sinh lý, ăn, mặc, ở, đi lại, học hành... và nhu cầu an toàn.
 Nhu cầu giao tiếp (Relatedness needs): Ước muốn thỏa mãn trong quan hệ với mọi người. Mỗi người đều có những ham muốn thiết lập và duy trì các mối quan hệ cá nhân khác nhau. Ước tính một người thường bỏ ra khoảng phân nửa quỹ thời gian để giao tiếp với các quan hệ mà họ hướng tới.
 Nhu cầu phát triển (Growth needs): Ước muốn tăng trưởng và phát triển cá nhân trong cả cuộc sống và công việc. Các công việc, chuyên môn và cao hơn nữa là sự nghiệp riêng sẽ đảm bảo đáp ứng đáng kể sự thoả mãn của nhu cầu phát triển.
Thuyết ERG cho rằng: tại cùng một thời điểm có thể có nhiều nhu cầu ảnh hưởng đến sự động viên- Khi một nhu cầu cao hơn không thể được thỏa mãn (frustration) thì một nhu cầu ở bậc thấp hơn sẵn sàng để phục hồi (regression).

Cơ sở và đóng góp của Thuyết ERG
 Mô hình này được xây dựng trên cơ sở Tháp nhu cầu của Maslow và là một sự bổ trợ tốt cho mô hình tháp này. Thực tế có nhiều nghiên cứu hỗ trợ thuyết này hơn thuyết của Maslow.
 Thuyết ERG của Alderfer cũng chỉ ra rằng thường xuyên có nhiều hơn một nhu cầu có thể ảnh hưởng và tác động trong cùng một con người, vào cùng một thời gian. Nếu những nhu cầu ở mức cao không được đáp ứng đủ, khao khát thoả mãn những nhu cầu ở mức dưới (của mô hình) sẽ tăng cao.

Clayton Alderfer xác định hiện tượng này trong một thuật ngữ chuyên môn rất nổi tiếng là "mức độ lấn át của thất vọng và e sợ" (frustration & shy aggression dimension). Sự liên quan của nó đến công việc là: thậm chí khi các nhu cầu ở cấp độ cao không được thoả mãn thì công việc vẫn đảm bảo cho những nhu cầu sinh lý ở cấp thấp, và cá nhân sẽ tập trung vào các nhu cầu này.

Tại thời điểm này, nếu một điều gì đó xảy ra đe dọa đến công việc hiện tại, những nhu cầu cơ bản của cá nhân sẽ bị đe doạ nghiêm trọng. Nếu không có những nhân tố nhằm giải tỏa nỗi lo lắng, một cá nhân có thể rơi vào tình trạng tuyệt vọng và hoảng loạn.

 Thuyết ERG giải thích được tại sao các nhân viên hay tìm kiếm mức lương cao hơn và điều kiện làm việc tốt hơn ngay cả khi những điều kiện này là tốt và đạt các tiêu chuẩn của thị trường lao động. Khi các nhân viên chưa cảm thấy thỏa mãn với nhu cầu giao tiếp và nhu cầu tăng trưởng hiện tại, họ sẽ tìm cách được thỏa mãn.

Tham khảo từ

Quản trị nhân sự


title: Saint-Macoux

text:
Saint-Macoux là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 10,68 km², dân số năm 2006 là 456 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 124 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Saint-Macoux Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Saint-Macoux


title: Andrena punctatissima

text:
Andrena punctatissima là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1866.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1866


title: Psegmatica

text:
Psegmatica là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Psegmatica pachnostola Meyrick, 1930

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Placerobela

text:
Placerobela là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


Tổng lãnh vương cung thánh đường Nhà thờ chính tòa Chúa Cứu thế Cực Thánh và Thánh Gioan Tẩy giả và Thánh sử Gioan tại Latêranô – còn được biết đến với những tên gọi khác như Vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô (Basilica di San Giovanni in Laterano), hay Nhà thờ Chính tòa Roma (Cattedrale di Roma) – là nhà thờ mẹ của Giáo phận Rôma và do đó là nơi đặt Tòa giám mục của Giáo phận Rôma, tức Giáo hoàng. Nhà thờ hiện do Giáo hoàng Phanxicô điều hành thông qua hồng y đẳng linh mục Angelo De Donatis, Giám quản Giáo phận Rôma.

Khởi nguồn từ sau sắc lệnh tự do tôn giáo và chấm dứt đàn áp do Constantinus Đại đế ban hành, Vương cung thánh đường Latêranô là nhà thờ Kitô giáo đầu tiên được xây dựng chính thức hợp pháp tại Đế quốc La Mã. Đây là nhà thờ cổ nhất và cao cấp nhất trong tứ đại vương cung thánh đường thuộc giáo hoàng, cũng như lâu đời nhất và quan trọng nhất trong thế giới phương Tây, nên nắm giữ tước hiệu độc nhất vô nhị Tổng lãnh vương cung thánh đường (tiếng Latinh: Archibasilica) kèm danh hiệu cao quý Nhà thờ Mẹ và Đứng đầu của tất cả các nhà thờ trên toàn thế giới (tiếng Latinh: Omnium Urbis et Orbis Ecclesiarum Mater et Caput) và là nhà thờ đại kết của toàn thể Giáo hội Công giáo Hoàn vũ.

Dòng văn tự Latinh lớn khắc ở mặt tiền của nhà thờ: Clemens XII Pont Max Anno V Christo Salvatori In Hon SS Ioan Bapt et Evang có thể được dịch là "Giáo hoàng Clêmentê XII, vào năm thứ 5 [trong niên hiệu Giáo hoàng của ngài, cung hiến cho nhà thờ này] đến Đấng cứu thế Chúa Kitô, để vinh danh Thánh Gioan Tẩy giả và Thánh sử Gioan". Mẫu khắc cùng với tiêu đề đầy đủ của nhà thờ (xem bên dưới) cho biết rằng nhà thờ này ban đầu được dành riêng để cung hiến cho Chúa Giêsu Đấng Cứu Thế bởi Thánh Giáo hoàng Sylvestrô ở thế kỷ 4, sau đó ở thế kỷ 9 dưới thời Giáo hoàng Sergiô III thêm vào cung hiến cho Thánh Gioan Tẩy giả và vào thế kỷ 12 thêm Thánh Gioan Phúc âm trứ giả dưới thời Giáo hoàng Luciô II. Tổng thống nước Cộng hòa Pháp, đương nhiệm là Emmanuel Macron, là "đấng pháp chính đệ nhất và danh dự" theo chức vụ (ex officio) của nhà thờ, danh hiệu của những nguyên thủ quốc gia Pháp có từ thời vua Henri IV của Pháp.

Tổng lãnh vương cung thánh đường Gioan Latêranô tọa lạc ngay trong trung tâm thủ đô Roma, tức nằm bên ngoài và cách lãnh thổ Thành quốc Vatican khoảng 4 kilômét về phía đông nam. Tuy vậy, với tư cách là tài sản của Tòa Thánh, nhà thờ Latêranô và các công trình liền kề (bao gồm Cung điện Giáo hoàng Latêranô - nơi ở chính thức của Giáo hoàng suốt một thiên niên kỷ, Điện Kinh Sĩ, Đại Chủng viện Giáo hoàng La Mã và Đại học Giáo hoàng Latêranô) được hưởng quy chế ngoại giao từ Ý theo các điều khoản của Hiệp ước Latêranô năm 1929, do đó nó vẫn thuộc quyền tài phán và chủ quyền tuyệt đối của Tòa Thánh. Vì là nhà thờ chính tòa của Giáo hoàng thông qua Ngôi Giám mục thành Roma, nhà thờ Latêranô có cấp bậc đứng trên tất cả các nhà thờ khác thuộc Giáo hội Công giáo, kể cả Vương cung thánh đường Thánh Phêrô tại Vatican.

Tên gọi

Lễ cung hiến Tổng lãnh vương cung thánh đường

Tổng linh mục
Giáo hoàng Bônifaciô VIII thành lập văn phòng tổng linh mục của nhà thờ này vào năm 1299.

Danh sách các vị tổng linh mục của Tổng lãnh vương cung thánh đường:

Gerardo Bianchi (khoảng 1299–1302)
Pietro Valeriano Duraguerra (1302)
Matteo Rosso Orsini (1302–5)
Pietro Colonna (1306–26)
Bertrand de Montfavez (1326–42)
Giovanni Colonna (1342–8)
Pierre Roger de Beaufort (1348–70)
Ange de Grimoard (1371–88)
Pietro Tomacelli (1388?–9)
Francesco Carbone (1389–1405)
Antonio Caetani (seniore) (1405–12)
Oddone Colonna (1412–7)
Alamanno Adimari (1418–22)
Guillaume Fillastre (1422–8)
Alfonso Carillo de Albornoz (1428–34)
Lucido Conti (1434–7)
Angelotto Fosco (1437–44)
António Martinez de Chaves (1444–7)
Domenico Capranica (1447–58)
Prospero Colonna (1458–63)
Latino Orsini (1463–77)
Giuliano della Rovere (1477–1503)
Giovanni Colonna (1503–8)
Alessandro Farnese (1508–34)
Giovanni Domenico de Cupis (1534–53)
Ranuccio Farnese (1553–65)
Mark Sitticus von Hohenems (1565–88)
Ascanio Colonna (1588–1608)
Scipione Caffarelli-Borghese (1608–20)

Giambattista Leni (1620–7)
Francesco Barberini (1627–9)
Girolamo Colonna (1629–66)
Flavio Chigi (1666–93)
Paluzzo Paluzzi Altieri degli Albertoni (1693–8)
Benedetto Pamphili (1699–1730)
Pietro Ottoboni (1730–40)
Neri Maria Corsini (1740–70)
Mario Marefoschi Compagnoni (1771–80)
Carlo Rezzonico (1781–99)
Francesco Saverio de Zelada (1800–1)
Leonardo Antonelli (1801–11)
Bartolomeo Pacca (1830–44)
Benedetto Barberini (28 Tháng Tư 1844 – 10 Tháng Tư 1863)
Lodovico Altieri (1863–7)
Costantino Patrizi Naro (1867–76)
Flavio Chigi (24 Tháng Mười Hai 1876 – 1885)
Raffaele Monaco La Valletta (1885–96)
Francesco Satolli (16 Tháng Mười Hai 1896 – 8 Tháng Một 1910)
Pietro Respighi (10 Tháng Một 1910 – 22 Tháng Ba 1913)
Domenico Ferrata (7 Tháng Tư 1913 – 10 Tháng Mười 1914)
Basilio Pompilj (28 Tháng Mười 1914 – 5 Tháng Năm 1931)
Francesco Tháng Baetti-Selvaggiani (26 Tháng Năm 1931 – 13 Tháng Một 1951)
Benedetto Aloisi Masella (27 Tháng Mười 1954 – 30 Tháng Tám 1970)
Angelo Dell'Acqua (7 Tháng Mười Một 1970 – 27 Tháng Tám 1972)
Ugo Poletti (26 Tháng Ba 1973 – 17 Tháng Một 1991)
Camillo Ruini (1 Tháng Bảy 1991 – 27 Tháng Sáu 2008)
Agostino Vallini (27 Tháng Sáu 2008 – 26 Tháng Năm 2017)
Angelo De Donatis (26 Tháng Năm 2017 –)

Thư viện ảnh

Xem thêm

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
 Tham quan trực tuyến hình ảnh độ phân giải cao Tổng lãnh vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô, từ trang web của Vatican.
 Hình ảnh vệ tinh của nhà thờ Thánh Gioan Latêranô
 Obelisk của Constantinus Đại đế
 San Giovanni in Laterano
High-resolution 360° Panoramas and Images of Archbasilica of St. John Lateran | Atlas hình ảnh

G
Vương cung thánh đường tại Ý
Nhà thờ chính tòa tại Ý
Thành Vatican
Tài sản của Tòa Thánh


title: Tỉnh Hình (huyện)

text:
Tỉnh Hình (chữ Hán giản thể: 井陉县, pinyin: Jǐngjìng Xiàn, âm Hán Việt: Tỉnh Hình huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Thạch Gia Trang, tỉnh, Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1381 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2003 là 320.000 người. Mã số bưu chính là 050300 Về mặt hành chính, huyện này được chia ra 10 trấn, 7 hương.

Tham khảo

Thạch Gia Trang
Đơn vị cấp huyện Hà Bắc


title: Quận Garza, Texas

text:
Quận Garza (tiếng Anh: Garza County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố. Theo kết quả điều tra dân số năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Lambornia

text:
Lambornia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Lambornia
Geometridae


title: Lasioglossum cilicium

text:
Lasioglossum cilicium là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1972


title: Sabran

text:
Sabran là một xã trong vùng Occitanie. Xã Sabran nằm ở khu vực có độ cao trung bình 284 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gard


title: Pompeia

text:
Pompeia là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º06'31" độ vĩ nam và kinh độ 50º10'18" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 597 m. Dân số năm 2004 ước tính là 18.651 người. Đô thị này có diện tích 786,406 km².

Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 18.171
 Thành thị: 16.722
 Nông thôn: 1.449
 Nam giới: 8.993
 Nữ giới: 9.178
Mật độ dân số (người/km²): 23,11

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 10,71

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 74,24

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,38

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 91,50%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,816
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,734
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,821
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,893
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Rio do Peixe
 Ribeirão Cainguangue

Các xa lộ
 SP-294

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Pompeia trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Livo, Como

text:
Livo là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng  về phía bắc của Milano và khoảng  về phía đông bắc của Como, ở biên giới với Thụy Sĩ. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 212 người và diện tích là 32.5 km².

Livo giáp các đô thị: Cama (Thụy Sĩ), Domaso, Dosso del Liro, Gordona, Peglio, Samolaco, Vercana.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Quận Stanton, Kansas

text:
Quận Stanton là một quận nằm ở tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 2.406 người. quận lỵ đóng ở Johnson City.

Mặc dù Hiến pháp bang Kansas đã được sửa đổi vào năm 1986 để cho phép bán rượu uống rượu do cá nhân với sự chấp thuận của cử tri, quận Stanton vẫn duy trì luật cấm, hay quận khô.

Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 680 dặm vuông (1.761 km ²), trong đó, 680 dặm vuông (1.761 km ²) là đất và 0 dặm vuông (0 km ²) của nó (0,01%) là mặt nước.

Tham khảo

Quận của Kansas


title: Gonomyia borburatana

text:
Gonomyia borburatana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Mã Thiết

text:
Mã Thiết (chữ Hán: 馬鐵, bính âm: Ma Tie; ??-212) là nhân vật lịch sử người Tây Lương trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc. Mã Thiết là con trai của Mã Đằng và là em trai của Mã Siêu. Mã Thiết cùng Mã Hưu theo cha về Hứa Đô để cư trú. Năm 211, Mã Siêu liên kết với các thế lực quân phiệt ở Tây Lương gây ra trận Đồng Quan (211), sau khi Mã Siêu thất bại, Tào Tháo đã giết cả nhà Mã Siêu tại Hứa Đô trong đó có cả Mã Đằng, Mã Hưu và Mã Thiết. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, Mã Thiết theo cha và Mã Hưu, Mã Đại vào kinh đô, sau khi âm mưu của Mã Đằng bị lộ, Mã Đằng, Mã Hưu và Mã Thiết đều bị giết, Mã Thiết bị Hứa Chử giết, chỉ có Mã Đại chạy thoát về Tây Lương báo tin xấu cho Mã Siêu.

Xem thêm
 Mã Viện
 Mã Đằng
 Mã Siêu
 Mã Hưu
 Mã Vân Liễu

Tham khảo

Nhân vật Tam Quốc
Sinh thế kỷ 2
Mất năm 211


title: Ribadeo

text:
Ribadeo là một đô thị thuộc tỉnh Lugo trong vùng Galicia, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Lugo.

Tham khảo

Đô thị ở Lugo


title: Hemitoma octoradiata

text:
Hemitoma octoradiata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hemitoma


title: Vệ tinh tự nhiên của Sao Thiên Vương

text:
Sao Thiên Vương, hành tinh thứ bảy trong Hệ Mặt Trời, có 27 vệ tinh, tất cả được đặt tên theo các nhân vật từ các tác phẩm của William Shakespeare và Alexander Pope. William Herschel đã khám phá hai vệ tinh đầu tiên, Titania và Oberon, vào năm 1787, và các vệ tinh hình cầu (Ariel và Umbriel) đã được William Lassell phát hiện năm 1851, Miranda được Gerard Kuiper phát hiện năm 1948. Các vệ tinh còn lại được phát hiện sau năm 1985, hoặc là trong sứ mệnh bay ngang qua của Voyager 2 hoặc bởi sự hỗ trợ của kính thiên văn đặt trên Trái Đất.

Vệ tinh Sao Thiên Vương được chia thành ba nhóm: mười ba vệ tinh vòng trong, năm vệ tinh lớn, và chín vệ tinh dị hình. Vệ tinh vòng trong là những thiên thể nhỏ và tối chia sẻ chung nguồn gốc và tính chất với vành đai hành tinh. Năm vệ tinh lớn có khối lượng đủ để đạt được trạng thái cân bằng thủy tĩnh, và bốn trong số đó có dấu hiệu quá trình dịch chuyển nội lực để hình thành các hẻm núi và núi lửa trên bề mặt. Vệ tinh lớn nhất trong năm vệ tinh, Titania, có đường kính 1.578 km và là vệ tinh lớn thứ tám trong Hệ Mặt Trời, có khối lượng nhỏ hơn 20 lần Mặt Trăng. Các vệ tinh dị hình của Sao Thiên Vương nằm ở xa hành tinh có quỹ đạo elip và độ nghiêng quỹ đạo của chúng lớn, đồng thời chuyển động ngược chiều với chiều tự quay của hành tinh.

Khám phá

Hai vệ tinh đầu tiên được phát hiện, Titania và Oberon, được Ngài William Herschel phát hiện vào ngày 11 tháng 1, 1787, sáu năm sau khi ông phát hiện hành tinh chính. Sau đó, Herschel nghĩ ông đã phát hiện thêm sáu vệ tinh (xem phía dưới) và có lẽ là cả một vành đai. Trong gần 50 năm, dụng cụ của Herschel là thứ duy nhất nhìn thấy các vệ tinh này. Trong những năm 1840, các công cụ tốt hơn và vị trí thuận lợi hơn của Sao Thiên Vương trên bầu trời đã dẫn đến các chỉ dẫn rời rạc về các vệ tinh khác ngoài Titania và Oberon. Cuối cùng, hai vệ tinh tiếp theo, Ariel và Umbriel, đã được phát hiện bởi William Lassell vào năm 1851. Đề án đánh số La Mã cho các vệ tinh Sao Thiên Vương ở trong tình trạng thay đổi liên tục trong một thời gian đáng kể và trong các ấn phẩm vì sự không thống nhất giữa cách đặt tên của Herschel (với Titania và Oberon gọi là Uranus II và IV) và của William Lassell (đôi khi chúng được gọi là I và II). Với sự xác nhận về Ariel và Umbriel, Lassell đánh số các vệ tinh từ I đến IV từ Sao Thiên Vương trở ra, và đây là cách đánh số được xem là chuẩn. Năm 1852, con trai Herschel là John Herschel đã đề xuất tên cho bốn vệ tinh này và vẫn còn được sử dụng đến ngày nay.

Không có thêm một khám phá nào khác trong suốt gần một thế kỉ. Năm 1948, Gerard Kuiper ở Đài thiên văn McDonald đã khám phá ra vệ tinh nhỏ nhất trong số năm vệ tinh lớn hình cầu, Miranda. Nhiều thập kỉ sau, chuyến bay ngang qua của tàu thăm dò không gian Voyager 2 vào tháng 1 năm 1986 dẫn đến sự khám phá thêm 10 vệ tinh vòng trong. Một vệ tinh khác, Perdita, được khám phá năm 1999 sau khi nghiên cứu các bức ảnh cũ của Voyager.

Sao Thiên Vương là hành tinh khổng lồ cuối cùng không còn vệ tinh dị hình nào được biết, nhưng từ năm 1997 chín vệ tinh dị hình vòng ngoài ở xa đã được xác định bằng kính thiên văn đặt trên mặt đất. Hai vệ tinh vòng trong khác, Cupid và Mab, đã được khám phá bởi kính viễn vọng không gian Hubble năm 2003. Margaret là vệ tinh cuối cùng của Sao Thiên Vương được khám phá cho đến năm 2008, các kết quả tìm kiếm của nó được công bố vào tháng Mười 2003.

Vệ tinh giả
Sau khi Herschel phát hiện Titania và Oberon vào 11 tháng 1 năm 1787, ông tin rằng ông đã tìm thấy thêm bốn vệ tinh khác; hai vệ tinh vào ngày 18 tháng 1 và 9 tháng 2, 1790, và hai vệ tinh khác vào ngày 28 tháng 2 và 26 tháng 3, 1794. Do đó trong nhiều thập kỉ, người ta tin rằng Sao Thiên Vương là một hệ thống với sáu vệ tinh, dù bốn vệ tinh sau chưa bao giờ được xác nhận bởi các nhà thiên văn khác. Tuy nhiên, nhờ vào các quan sát của Lassell năm 1851, khi ông phát hiện Ariel và Umbriel, đã phủ nhận các quan sát của Herschel; các vệ tinh Ariel và Umbriel, mà Herschel nhất định phải quan sát thấy chúng nếu ông tìm thấy bất kì vệ tinh nào khác bên cạnh Titania và Oberon, không tương ứng với bất kì đặc điểm quỹ đạo nào trong bốn vệ tinh của Herschel. Bốn vệ tinh giả của Herschel được cho là có chu kỳ quỹ đạo là 5,89 ngày (nằm phía trong Titania), 10,96 ngày (nằm giữa Titania và Oberon), 38,08 và 107,69 ngày (nằm phía ngoài Oberon). Do đó bốn vệ tinh của Herschel được kết luận là giả mạo, có lẽ chúng phát sinh từ sai lầm nhận dạng các ngôi sao nhỏ nằm trong vùng lân cận Sao Thiên Vương như là các vệ tinh, và Lassell được công nhận là người phát hiện ra Ariel và Umbriel.

Đặt tên

Hai vệ tinh đầu tiên của Sao Thiên Vương, phát hiện năm 1787, không được đặt tên cho đến năm 1852, một năm sau khi hai vệ tinh khác được phát hiện. Trách nhiệm đặt tên được trao cho John Herschel, con trai của nhà thiên văn khám phá ra Sao Thiên Vương. John Herschel, thay vì phân loại tên theo thần thoại Hy Lạp, lại đặt tên theo các tinh linh trong văn học Anh: các tiên Oberon và Titania trong Giấc mộng đêm hè của William Shakespeare, nữ thần Ariel và Umbriel từ The Rape of the Lock của Alexander Pope (Ariel cũng là tên một yêu tinh trong vở kịch Cơn bão của Shakespeare). Lý do có lẽ nằm ở tên Sao Thiên Vương (Uranus), vị thần của bầu trời và không trung, được phục vụ bởi các tinh linh không trung.

Các tên gọi tiếp theo, thay vì tiếp tục chủ đề tinh linh không trung (chỉ có Puck và Mab tiếp tục xu hướng đó), lại tập trung dựa vào các tác phẩm mà Herschel đã dùng. Năm 1949, vệ tinh thứ năm, Miranda, được đặt tên bởi chính người khám phá ra nó, Gerard Kuiper, dựa theo một nhân vật không phải là tiên hay tinh trong vở kịch của Shakespeare: Cơn bão. Hiện tại IAU thực hiện đặt tên cho các vệ tinh theo các nhân vật của các vở kịch của Shakespeare và từ The Rape of the Lock (dù cho đến nay chỉ có Ariel, Umbriel, và Belinda có tên được rút ra từ tác phẩm thứ hai; tất cả phần còn lại đều lấy từ Shakespeare). Đầu tiên, tất cả các vệ tinh vòng ngoài được đặt tên theo các nhân vật trong vở kịch Cơn bão; nhưng xu hướng đó đã kết thúc với Margaret được đặt tên theo vở hài kịch Chẳng có chuyện gì cũng làm rối lên (Much ado about nothing).

 The Rape of the Lock (một bài thơ của Alexander Pope):
 Ariel, Umbriel, Belinda
 Kịch của William Shakespeare:
 Giấc mộng đêm hè: Titania, Oberon, Puck
 Cơn bão: (Ariel), Miranda, Caliban, Sycorax, Prospero, Setebos, Stephano, Trinculo, Francisco, Ferdinand
 Vua Lear: Cordelia
 Hamlet: Ophelia
 Chinh phục người đàn bà đanh đá: Bianca
 Troilus và Cressida: Cressida
 Othello: Desdemona
 Romeo và Juliet: Juliet, Mab
 Chàng Lái Buôn Thành Venise: Portia
 Xin tùy ý thích: Rosalind
 Much Ado About Nothing (Chẳng có chuyện gì cũng làm rối lên): Margaret
 Chuyện kể của mùa đông: Perdita
 Timon của Athens: Cupid

Một số tiểu hành tinh chia sẻ chung tên với các vệ tinh Sao Thiên Vương: 171 Ophelia, 218 Bianca, 593 Titania, 666 Desdemona, 763 Cupido và 2758 Cordelia.

Đặc điểm và các nhóm
Hệ thống vệ tinh Sao Thiên Vương có khối lượng nhỏ nhất trong số các hành tinh khí khổng lồ; thực vậy, tổng khối lượng của năm vệ tinh chính ít hơn một nửa khối lượng của một mình Triton (vệ tinh lớn thứ bảy trong Hệ Mặt Trời). Vệ tinh lớn nhất trong hệ, Titania, có bán kính khoảng 788,9 km, hay nhỏ hơn một nửa Mặt Trăng, nhưng nặng chỉ hơn nửa Rhea, vệ tinh lớn thứ hai của Sao Thổ, khiến Titania trở thành vệ tinh lớn thứ tám trong Hệ Mặt Trời. Sao Thiên Vương nặng gấp 10.000 lần khối lượng các vệ tinh của nó.

Vệ tinh vòng trong

Tính đến năm 2008, Sao Thiên Vương được biết có 13 vệ tinh vòng trong. Quỹ đạo của chúng nằm bên trong Miranda. Tất cả vệ tinh vòng trong đều có liên hệ mật thiết với vành đai Sao Thiên Vương, có lẽ là kết quả của sự tan vỡ của một hay nhiều vệ tinh vòng trong. Hai vệ tinh trong cùng (Cordelia và Ophelia) có vai trò vệ tinh dẫn đầu của vành đai ε, trong khi vệ tinh nhỏ Mab là gốc giới hạn ngoài của vành đai μ.

Vệ tinh Puck, với đường kính 162 km, là vệ tinh vòng trong lớn nhất của Sao Thiên Vương. Puck và Mab là 2 vệ tinh vòng trong xa nhất. Tất cả các vệ tinh vòng trong đều khá tối; suất phản chiếu hình học của chúng không vượt quá 10%. Chúng được cấu tạo từ băng lẫn với một loại tạp chất màu đen - có thể là chất hữu cơ dưới tác dụng của bức xạ.

Các vệ tinh nhỏ vòng trong làm xáo trộn lẫn nhau. Đây là một hệ thống hỗn loạn và không ổn định. Các mô phỏng cho thấy các vệ tinh có thể làm xáo trộn quỹ đạo của nhau, mà kết quả có thể dẫn đến sự va chạm giữa các vệ tinh. Desdemona có thể va chạm với Cressida hay Juliet trong 100 triệu năm tới.

Mười ba vệ tinh vòng trong của Sao Thiên Vương gồm có:
 Cordelia và Ophelia
 Bianca
 Cressida
 Desdemona
 Juliet
 Portia
 Rosalind
 Cupid
 Belinda
 Perdita
 Puck
 Mab

Vệ tinh lớn
Sao Thiên Vương có năm vệ tinh lớn: Miranda, Ariel, Umbriel, Titania và Oberon. Phạm vi đường kính của chúng từ 472 km như Miranda tới 1578 km như Titania. Tất cả các vệ tinh lớn đếu là các thiên thể tương đối tối: suất phản chiếu hình học của chúng thay đổi trong phạm vị 30–50%, trong khi suất phản chiếu liên kết nằm trong khoảng 10–23%. Umbriel là vệ tinh tối nhất và Ariel là vệ tinh sáng nhất. Khối lượng các vệ tinh nằm trong khoảng 6,7 kg (Miranda) tới 3,5 kg (Titania)—nếu so sánh, Mặt Trăng của Trái Đất có khối lượng là 7,5 kg. Các vệ tinh chính của Sao Thiên Vương được tin là được hình thành trong một đĩa bồi tụ, tồn tại xung quanh Sao Thiên Vương trong thời kì đầu.

Tất cả các vệ tinh chính bao gồm đồng đều đá và băng, trừ Miranda, được cấu tạo phần lớn từ băng. Thành phần của băng có thể bao gồm amonia và carbon dioxide. Bề mặt của chúng là các miệng hố lớn, dù tất cả chúng (trừ Umbriel) cho thấy dấu hiệu nội sinh tái tạo bề mặt trong hình dạng các đường nét (hẻm núi) và, trong trường hợp của Miranda, là các cấu trúc được gọi là coronae. Sự mở rộng tiến trình liên kết với các nếp uốn diapir hướng lên có thể chịu trách nhiệm về nguồn gốc của coronae. Bề mặt của vệ tinh Ariel là trẻ nhất với rất ít hố va chạm, trong khi đó bề mặt của Umbriel lại dường như là già nhất. Các nhà thiên văn cho rằng có một quỹ đạo cộng hưởng 3:1 trong quá khứ giữa Miranda và Umbriel và một quỹ đạo cộng hưởng khác 4:1 giữa Ariel và Titania có thể phù hợp cho hoạt động năng lượng nội sinh phát ra nhiệt của Miranda và Ariel. Một chứng cớ cho những quỹ đạo cộng hưởng trong quá khứ đó là độ nghiêng quỹ đạo rất lớn không bình thường của Miranda đối với các thiên thể gần hành tinh. Các vệ tinh lớn nhất của nhất của Sao Thiên Vương có cấu tạo bên trong rất khác nhau, với các nhân đá tại tâm của chúng được bao bọc bởi các lớp phủ băng. Titania và Oberon có thể chứa các đại dương chất lỏng tại ranh giới nhân và lớp phủ. Các vệ tinh chính của Sao Thiên Vương không có bầu khí quyển. Ví dụ, Titania nếu tồn tại bầu khí quyển thì áp suất bầu khí quyển của nó chỉ không lớn hơn 10–20 nanobar.

Khi quan sát sự di chuyển của Mặt Trời trên bầu trời và trong những ngày cục bộ ở Sao Thiên Vương và các vệ tinh chính của nó trong quá trình chúng ở chí điểm (so với Sao Thiên Vương và so với Mặt Trời) là rất khác so với khi nhìn ở những nơi khác trong Hệ Mặt Trời. Các vệ tinh chính có trục quay song song với trục quay của Sao Thiên Vương. Mặt Trời hiện trên một đường tròn xung quanh thiên cực của Sao Thiên Vương trên bầu trời, với điểm gần nhất cách cực 7 độ. Gần đường xích đạo, có thể nhìn Mặt Trời gần ở phía nam hoặc phía bắc (phụ thuộc vào mùa). Tại những vĩ độ lớn hơn 7°, Mặt Trời sẽ đi theo một đường tròn với đường kính 15 độ trên bầu trời, và không bao giờ lặn.

Vệ tinh dị hình

Cho đến 2005, Sao Thiên Vương được biết có 9 vệ tinh dị hình, với quỹ đạo xa hơn nhiều so với Oberon, vệ tinh lớn xa nhất. Tất cả các vệ tinh dị hình dường như là những thiên thể bị bắt giữ bởi Sao Thiên Vương sau khi hành tinh này hình thành. Sơ đồ minh hoạ chuyển động của các vệ tinh dị hình được phát hiện tính đến ngày nay. Bán kính quyển Hill xấp xỉ 73 triệu km.

Phạm vi kích thước của các vệ tinh dị hình là từ khoảng 150 km (Sycorax) tới 18 km (Trinculo). Không như các vệ tinh dị hình của Sao Mộc, Sao Thiên Vương không thể hiện trục tương quan so với độ nghiêng. Thay vào đó, các vệ tinh nghịch hành có thể chia thành hai nhóm dựa trên trục/độ lệch tâm quỹ đạo. Nhóm phía trong bao gồm các vệ tinh ở gần Sao Thiên Vương hơn (a < 0,15 rH) và có độ lệch tâm vừa phải (~0,2), cụ thể là Francisco, Caliban, Stephano và Trinculo. Nhóm phía ngoài (a > 0,15 rH) bao gồm các vệ tinh có độ lệch lớn (~0,5): Sycorax, Prospero, Setebos và Ferdinand.

Các mặt phẳng quỹ đạo với độ nghiêng 60° < i < 140° không tồn tại một vệ tinh nào do sự bất ổn định Kozai. Trong vùng bất ổn định này, các nhiễu loạn trong Hệ Mặt Trời tại những khoảng cách xa nhất làm cho các vệ tinh có độ lệch tâm lớn dẫn đến sự va chạm của chúng với các vệ tinh bên trong hay bị đẩy ra khỏi Sao Thiên Vương. Thời gian sống của các vệ tinh trong vùng bất ổn định khoảng từ 10 triệu đến một tỷ năm tuổi

Vệ tinh Margaret là vệ tinh dị hình duy nhất được biết đến có chuyển động quay cùng hướng với Sao Thiên Vương, và hiện nay nó có độ lệch tâm quỹ đạo lớn nhất trong số các vệ tinh trong Hệ Mặt Trời, mặc dù vệ tinh Nereid của Sao Hải Vương có độ lệch tâm trung bình cao hơn. Đến năm 2008, độ lệch tâm của Margaret là 0,7979.

Bảng thống kê

Các vệ tinh của Sao Thiên Vương được liệt kê ở đây theo chu kỳ quỹ đạo, từ ngắn nhất đến dài nhất. Khối lượng các vệ tinh vừa đủ để bề mặt của chúng có thể bị suỵ sụp hình tựa cầu được dấu màu xanh nhạt và bôi đen. Các vệ tinh dị hình có quỹ đạo thuận hướng được thể hiện bằng màu xám sáng, còn có quỹ đạo nghịch hướng thể hiện ở màu xám đen.

Nguồn: NASA/NSSDC, Sheppard, và đồng sự. 2005.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Simulation Showing the location of Uranus' Moons

 Gazeteer of Planetary Nomenclature - Uranus (USGS) lưu 21/4/2005

T
Bài viết thiên văn chọn lọc


title: Dicladispa opacicollis

text:
Dicladispa opacicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Dicladispa


title: Poecilmitis swanepoeli

text:
Swanepoel's Opal (Poecilmitis swanepoeli) là một loài bướm ngày in the Lycaenidae family. It is endemic to South Africa, ở đó nó is found in the Swartberg Pass and Schoemanskloof, the Groot Swartberg, the Huis River Pass and Gamkaskloof in the West Cape.

The wingspan is 23–26 mm for males and 24–34 mm for females. Adults are on wing from October to January. There is one extended generation per year.

The larvae feed on Thesium species and Tylecodon paniculata. They are attended to by Crematogaster liengmei ants.

Ghi chú

Chrysoritis
Côn trùng Nam Phi
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Aulacophora flavomarginata

text:
Aulacophora flavomarginata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Ponapella

text:
Ponapella là một chi minute ốc có nắp, là động vật chân bụng sống dưới nước động vật thân mềm trong họ Assimineidae.
Nó gồm các loài:
 Ponapella pihapiha

Chú thích

Tham khảo

Assimineidae


title: USS Brooklyn

text:
Ba tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được mang cái tên USS Brooklyn, theo tên khu vực Brooklyn của thành phố New York:

 USS Brooklyn (1858) là một tàu xà-lúp gỗ đưa vào hoạt động năm 1859 và từng tham gia cuộc Nội chiến Hoa Kỳ
 USS Brooklyn (CA-3) là một tàu tuần dương được đưa vào hoạt động năm 1896 và là một soái hạm trong cuộc Chiến tranh Tây Ban Nha-Hoa Kỳ
 USS Brooklyn (CL-40) là chiếc dẫn đầu của lớp tàu tuần dương hạng nhẹ Brooklyn được đưa ra hoạt động năm 1937 và sau Chiến tranh Thế giới thứ hai được chuyển cho Chile dưới tên gọi O'Higgins

Tham khảo
 Bài này có các trích dẫn từ nguồn Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.history.navy.mil/danfs/b9-list.htm

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Phụng Tiết

text:
Phụng Tiết (chữ Hán giản thể:奉节县, Hán Việt: Phụng Tiết huyện) là một huyện thuộc thành phố trực thuộc trung ương Trùng Khánh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 4099 km2, rộng thứ hai Trùng Khánh, dân số năm 2006 là 1.02 triệu người. Mã số bưu chính: Huyện này nằm ở phía đông của Trùng Khánh, giáp Vân Dương, Vu Sơn, và giáp Lợi Xuyên (Hồ Bắc), Ân Thi. Huyện lỵ đóng ở trấn Vĩnh An, bờ bắc Trường Giang. Về mặt hành chính, huyện này được chia ra thành 16 trấn, 11 hương, 3 hương dân tộc, tổng cộng có 368 thôn, 16 ủy ban cư.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Trùng Khánh


title: Quận Lampasas, Texas

text:
Quận Lampasas (tiếng Anh: Lampasas County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Lampasas, Texas . Theo kết quả điều tra dân số năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 19.677 người .

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Methala

text:
Methala là một thị trấn thống kê (census town) của quận Thrissur thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Methala có dân số 36.317 người. Phái nam chiếm 48% tổng số dân và phái nữ chiếm 52%. Methala có tỷ lệ 86% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 88%, và tỷ lệ cho phái nữ là 84%. Tại Methala, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Leioproctus macrodontus

text:
Leioproctus macrodontus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1935


title: Lanistes graueri

text:
Lanistes graueri là một loài ốc nước ngọt cỡ lớn, là động vật chân bụng sống dưới nước động vật thân mềm có mang và nắp (động vật chân bụng)|nắp ốc thuộc họ Ampullariidae, the apple snails.

Đây là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo.

Chú thích

Lanistes
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dân chủ Congo
Động vật được mô tả năm 1911


title: Xylophanes haxairei

text:
Xylophanes haxairei là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Guyane thuộc Pháp và Venezuela.

Chiều dài cánh trước là 37–38 mm.
Cá thể trưởng thành có lẽ mọc cánh quanh năm.

Ấu trùng có lẽ ăn các loài Psychotria panamensis, Psychotria nervosa và Pavonia guanacastensis.

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes


title: Đức Mẹ Măng Đen

text:
Tượng Đức Mẹ Fatima tại Măng Đen (còn được là Tượng Đức Mẹ Măng Đen hay Đức Mẹ cụt tay) là một di tích, điểm hành hương Công giáo của Giáo phận Kon Tum, tọa lạc tại thị trấn Măng Đen, huyện Kon Plông tỉnh Kon Tum, cạnh Quốc lộ 24, cách thành phố Kon Tum 53 km về phía Đông Bắc.

Nguồn gốc
Theo tài liệu của Tòa Giám mục Kon Tum, và tường trình của linh mục Giuse Nguyễn Minh Kông (còn được viết là "Công") thì đây là bức tượng được tạc theo tượng Đức Mẹ Fatima do linh mục Tôma Lê Thành Ánh tặng. Bức tượng này được linh mục Kông mang lên tiền đồn Măng Đen bằng trực thăng (ngày nay vẫn còn dấu tích một sân bay dã chiến rất rõ, cách vị trí tượng khoảng 2 km). Tượng được dựng trên một trụ đài đơn sơ như hiện nay vào giữa năm 1971. Năm 1974, do hỏa lực chiến tranh Việt Nam, tiền đồn Măng Đen bị triệt bỏ, bức tượng cũng bị hư hỏng ít nhiều và bị bỏ phế sâu trong rừng rậm.

Đức Mẹ bị quên lãng
Sau chiến tranh, bức tượng bị bỏ phế trong một thời gian dài vì không có tuyến giao thông và không có cư dân sinh sống gần đó. Đầu thập niên 1980, do ảnh hưởng từ chính sách Xây dựng các vùng kinh tế mới của chính phủ Việt Nam, một số người dân sinh sống tại lâm trường Măng Cành đã phát hiện ra bức tượng này, nhưng không có sự quan tâm đặc biệt nào.

Theo ghi nhận của linh mục Gioakim Nguyễn Hoàng Sơn, ghi chép cuộc trao đổi với bà Đào Thị Hương, người được cho là đã có công bảo tồn bức tượng, thì cho đến đầu năm 1987, tượng vẫn còn nguyên. Tuy nhiên, đến cuối năm 1987 thì tượng bị mất đầu, mất tay, nhưng không rõ nguyên nhân.

Năm 2002, huyện Kon Plông mới được hình thành từ việc chia tách huyện Kon Plông cũ thành huyện Kon Plông mới và huyện Kon Rẫy. Huyện lỵ Kon Plông mới được đặt tại Măng Đen. Tuyến Quốc lộ 24 cũng được dự định mở rộng kéo dài để dùng làm tuyến giao thông chính băng qua địa bàn huyện và nối đến tận huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Năm 2004, khi bắt đầu thi công tuyến đường này, những người làm đường khi thấy bản thiết kế vô tình đi qua vị trí tượng này đã điều chỉnh tuyến đường để tránh xâm hại đến bức tượng. Trong số những người làm đường có một tín đồ Công giáo tên Hoàng đã bỏ công phục chế phần đầu và đôi tay. Phần đầu được phục chế với gương mặt không còn giống các phiên bản tượng Đức Mẹ Fatima thông thường nữa, nhưng mang dáng dấp phụ nữ Tây Nguyên Việt Nam. Tuy nhiên, không rõ vì sao đôi tay không thể phục chế được. Đôi tay sau khi phục chế đã bị rơi xuống dưới chân tượng. Vì vậy tượng vẫn mang hình dáng cụt tay cho đến ngày nay. Theo linh mục Phi Khanh Vương Hoàng Khởi, dẫn tư liệu do Tòa Giám mục Kon Tum cung cấp, thì Linh mục Gioakim Nguyễn Hoàng Sơn đã "tìm được một phần bàn tay và một phần đốt tay trỏ của tượng Mẹ" ngày 28 tháng 12 năm 2006, hiện đang được cất giữ tại Tòa Giám mục Kon Tum. Có lẽ đây chính là phần còn lại của đôi tay được phục chế.

Một nơi hành hương Công giáo
Mãi đến cuối tháng 8 năm 2006, một tín đồ Công giáo tên Lâm khi đi qua đây, vô tình được nghe kể lại nên đã tìm đến xác nhận bức tượng và thông báo sự hiện hữu của bức tượng cho Tòa Giám mục Kon Tum. Ngày 28 tháng 12 năm 2006, một phái đoàn tôn giáo do Giám mục Kon Tum Micae Hoàng Đức Oanh dẫn đầu đã lên viếng bức tượng. Một năm sau, ngày 9 tháng 12 năm 2007, Giám mục Hoàng Đức Oanh cùng các linh mục, tu sĩ, và hơn 2.000 thường dân đã tổ chức dâng thánh lễ long trọng kính Đức Mẹ tại đây. Từ đó, nơi đây trở thành một nơi hành hương của các giáo dân vùng Tây Nguyên và ngày 9 tháng 12 hàng năm trở thành ngày Ngày Hành hương Đức Mẹ Măng Đen của Giáo phận Kon Tum

Một số thông tin khác

Tượng Đức Mẹ Măng Đen được làm bằng bê tông cốt thép, cao khoảng 1 mét. Tượng được đặt trên một bệ tượng làm bằng xi măng kết với các đá cuội tự nhiên. Phần thân tượng mang điểm hình dáng dấp của tượng Đức Mẹ Fatima, nhưng phần đầu được phục chế lại mang khá nhiều hình dáng phụ nữ vùng Tây Nguyên Việt Nam. Phần tay tuy được phục chế nhiều lần, nhưng về sau được giữ nguyên hình dáng tay cụt. Nhiều giáo dân cho rằng với hình dáng cụt tay như trên, làm liên tưởng đến hình tượng Đức Mẹ phù hộ cho con người bất hạnh mắc các bệnh như; phong cùi, HIV/AIDS... Giữa khung cảnh rừng núi mênh mông, thâm u, xung quanh là rất nhiều hoa và những dãy ghế đá, với những tấm biển "Tạ ơn Đức Mẹ" được những người giáo dân mang đến, bức tượng hiện lên với đầy vẻ linh thiêng, huyền bí...

Từ năm 2007, nhiều giáo dân đã lên cầu nguyện tại đây, hình thành một điểm hành hương tôn giáo tại Măng Đen. Hàng trăm chiếc ghế đá và dưới bệ tượng xếp hàng trăm chiếc bảng đá nhỏ khắc chữ tạ ơn của các tín đồ cầu mong sự linh ứng. Ngày nghỉ có cả những đoàn người hành hương từ nơi xa đến chiêm ngưỡng, lễ bái, có người là tín đồ Thiên chúa giáo nhưng cũng nhiều người đến chỉ cốt cầu xin tài lộc, con cái v.v…

Điều này cũng làm ảnh hưởng đến quy hoạch phát triển của tỉnh Kon Tum nói chung và huyện Kon Plông nói riêng. Quy hoạch tổng thể của thị trấn Măng Đen được điều chỉnh lại khi nắn lại tuyến đường quốc lộ và quy hoạch xây dựng thị trấn. Một khu du lịch sinh thái được mệnh danh Đà Lạt thứ hai được xây dựng cách tượng Măng Đen 2 km, cạnh sân bay Măng Đen cũ. Đồng thời, một trung tâm hành hương và du lịch tôn giáo cũng được quy hoạch xây dựng tại khu vực đặt tượng, với diện tích rộng trên 20 ha.

Ngày 10 tháng 9 năm 2011, Sứ thần Tòa Thánh, Đại diện Tòa Thánh không thường trú tại Việt Nam là Tổng Giám mục Leopoldo Girelli đã đến viếng và chủ trì thánh lễ kính Đức Mẹ. Cuối tháng 11, Sở Nội vụ tỉnh Kon Tum cũng gửi văn bản cho Tòa Giám mục Kon Tum về việc chính thức chấp nhận việc tổ chức hành hương tôn giáo tại Măng Đen. Tòa Giám mục Kon Tum cũng ra thông báo thành lập Giáo xứ Kon Xơm Luh, phụ trách việc quản lý linh địa Măng Đen. Ngày 12 tháng 12 năm 2011, một buổi lễ trọng thể được tổ chức tại đây, do chính Giám mục giáo phận chủ trì để mừng sự kiện này.

Chú thích

Xem thêm tại trang thông tin Đức Mẹ Măng Đen
http://xn--cmmngen-b4a6jg1264fnqa.vn/

Kon Tum
Mẹ Maria
Thánh địa Công giáo
Huyền sử Tây Nguyên


title: Hespera varicolor

text:
Hespera varicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Wang miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Hespera


title: Wolfpassing

text:
Wolfpassing là một đô thị thuộc huyện Scheibbs trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Lật Thủy

text:
Lật Thủy (tiếng Trung: 溧水区, Hán Việt: Lật Thủy khu) là một quận của thành phố Nam Kinh (南京市), tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Lật Thủy có diện tích 1067 km2, dân số 410.000 người. Quận Lật Thủy có các đơn vị hành chính gồm 8 trấn và một khu phát triển cấp tỉnh.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Nam Kinh


title: Đền thờ Báb

text:
Đền thờ Báb là một công trình ở Haifa, Israel, nơi đặt di hài của Báb, người sáng lập của tôn giáo Báb và người tiên phong của Bahá'u'lláh trong tôn giáo Baha'i, nó được coi là thứ hai nơi linh thiêng nhất trên trái đất đối với những người Baha'i, sau ngôi đền Bahá'u'lláh tại Acre. Vị trí chính xác của nó trên núi Carmel là do Bahá'u'lláh giao cho con trai cả của ông, Abdu'l-Bahá trong năm 1891. `Abdu'l-Baha lên kế hoạch cho công trình và được thiết kế và hoàn thành vài năm sau đó bởi cháu trai của ông, Shoghi Effendi. Di hài của Báb được đặt yên nghỉ ngày 21.3.1909 trong một lăng tẩm gồm 6 phòng làm bằng đá địa phương. Kiến trúc của điện thờ với một mái vòm màu vàng bên trên lăng tẩm được hoàn thành năm 1953, và một loạt dãy terraces trang trí chung quanh điện thờ được hoàn thành năm 2001.

Núi Carmel được coi như nơi thiêng liêng đối với tôn giáo Baha'i trên khắp thế giới và là địa điểm của Trung tâm Bahá'í thế giới (Bahá’i World Centre) và điện thờ Báb. Vị trí các nơi thiêng liêng của đạo Baha'i bắt nguồn từ việc bỏ tù người sáng lập tôn giáo này, Bahá'u'lláh, gần Haifa bởi đế quốc Ottoman trong thời dế quốc Ottoman cai trị Palestine.

Vị trí chính xác của điện thờ trên núi Carmel do Bahá'u'lláh đích thân chỉ định và di hài của Báb được đặt yên nghỉ ngày 21.3.1909 trong một lăng tẩm gồm 6 phòng làm bằng đá địa phương. Kiến trúc của điện thờ với một mái vòm màu vàng bên trên lăng tẩm được hoàn thành năm 1953, và một loạt dãy terraces trang trí chung quanh điện thờ được hoàn thành năm 2001. Các đá cẩm thạch màu trắng được sử dụng ở đây cũng lấy từ núi Penteliko (Hy Lạp) mà các kiệt tác của thành Athen đã dùng.

Bahá'u'lláh, người sáng lập tôn giáo Baha'i, viết trên các tấm văn bản Lawh-i-Karmil, chỉ định khu vực chung quanh điện thờ làm vị trí của Trung tâm Bahá'í thế giới, cơ quan quản lý của đạo này; các tòa nhà của Trung tâm Bahá'i thế giới được xây sát bên các terraces trang trí, và được coi là Cổng vòm.

Các đá cẩm thạch màu trắng được sử dụng ở đây cũng lấy từ núi Penteliko (Hy Lạp) mà các kiệt tác của thành Athen đã dùng. Mái vòm của công trình đứng trên một kết cấu hình trụ 18 cửa sổ. Một dự án trùng tu bên trong và bên ngoài ngôi đền bắt đầu vào năm 2008 và hoàn thành vào tháng 4 năm 2011.

Tham khảo

Haifa
Di sản thế giới tại Israel


title: Dornstetten

text:
Dornstetten là một xã ở huyện Freudenstadt ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 24,21 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 8.097 người.

Tham khảo


title: Sphinx kalmiae

text:
The Laurel Sphinx (Sphinx kalmiae) là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

miêu tả

phân phát
Nó được tìm thấy ở temperate parts of Hoa Kỳ và miền nam Canada phía đông của Great Plains, in the phía bắc it occurs phía tây của Rocky Mountains.

sinh học
Ấu trùng ăn Kalmia, Syringa và Fraxinus species.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Moths of North Dakota

Động vật được mô tả năm 1797
Bướm Bắc Mỹ
Sphinx


title: David Lloyd Johnston

text:
David Lloyd Johnston là một nhà chính trị Canada. Ông đã nhậm chức Toàn quyền Canada vào ngày 1 tháng 10 năm 2010 theo sự đề cử của Thủ tướng Stephen Harper và được Nữ hoàng Anh Elizabeth II chấp thuận, thay thế Michaëlle Jean. Ông là vị toàn quyền thứ 28 trong lịch sử Liên bang Canada. Tại Canada, Toàn quyền Johnston là người đại diện cho nữ hoàng Anh và trên thực tế được xem là quốc trưởng của Canada. Johnston sinh ra và lớn lên tại Ontario, học tập ở đó trước khi ghi danh tại các trường Đại học Harvard, Đại học Cambridge (Anh), Đại học Queen's (Canada) và từng là giáo sư giảng dạy tại các học viện hàng đầu của Canada, cũng như nắm giữ vai trò quản lý tại một số đại học của nước này.
Sau đó ông tiếp tục làm việc như một giáo sư tại các tổ chức khác nhau sau trung học ở Canada, cuối cùng phục vụ vai trò hành chính là hiệu trưởng của pháp luật tại Đại học Western Ontario, hiệu trưởng của trường Đại học McGill, và chủ tịch của Đại học Waterloo. Đồng thời, Johnston tham gia vào lĩnh vực chính trị và dịch vụ công cộng, quản lý các cuộc tranh luận chính trị, chủ trì các ủy ban trong các lĩnh vực liên bang và cấp tỉnh, vị trí của mình nổi tiếng nhất trong lĩnh vực đó là sự chủ trì của điều tra vụ máy bay Airbus.
Là toàn quyền, Johnston có quyền được thêm vào tên xưng hô "Ngài" trong khi đương nhiệm Toàn quyền của mình và thời gian sau đó trong đời. Với hiện thực hành, ông sẽ được tuyên thệ nhậm chức vào Hội đồng Cơ mật của Nữ hoàng Canada khi nhiệm kỳ của ông là kết thúc đại diện của Nữ hoàng.

Tham khảo

Toàn quyền Canada
Cựu sinh viên Đại học Cambridge
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Chính khách Canada
Ontario
Sinh năm 1941
Nhân vật còn sống


title: Gõ kiến nhỏ nâu xám

text:
Gõ kiến nhỏ nâu xám (Dendrocopos canicapillus) là loài chim thuộc họ Gõ kiến. Loài này phân bố ở Bangladesh, Bhutan, Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Triều Tiên, Hàn Quốc, Lào, Malaysia, Myanmar, Nepal, Pakistan, Nga, Đài Loan, Thái Lan và Việt Nam. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng rừng thấp và ẩm, rừng ngập mặn cũng như rừng núi đá ẩm, nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Dendrocopos canicapillus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 27 tháng 7 năm 2007.

C
S
Chim Ấn Độ
Chim Triều Tiên
Chim Bhutan
Chim Pakistan
Chim Nepal
Chim Bangladesh
Động vật được mô tả năm 1845


title: Cottus leiopomus

text:
Cottus leiopomus là một loài cá thuộc họ Cottidae. Nó là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Cottus leiopomus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Mỹ
L


title: La Désirade (commune)

text:
La Désirade là một xã thuộc tỉnh Guadeloupe vùng lãnh thổ hải ngoại Guadeloupe của Pháp ở biển Caribbean.

Xem thêm
Xã của tỉnh Guadeloupe

Tham khảo
INSEE

Xã của Guadeloupe

ca:La Désirade
ceb:La Désirade
de:La Désirade
es:La Désirade
fr:La Désirade (commune)
it:La Désirade
nl:La Désirade
ja:ラ・デジラード (コミューン)
pl:La Désirade (gmina)
pt:La Désirade
war:La Désirade, Guadeloupe


title: Giải Video âm nhạc của MTV năm 2009

text:
Giải Video âm nhạc của MTV năm 2009 (tên tiếng Anh: MTV Video Music Awards 2009), hay đơn giản là 2009 MTV VMAs, là lễ trao giải video lần thứ 26 của kênh truyền hình MTV được diễn ra vào ngày 13/9/2009 tại Radio City Music Hall, New York. Video của năm là video "Single Ladies (Put a Ring on It)" của Beyoncé.

Danh sách đề cử và người chiến thắng
 Lưu ý: Người thắng giải được in đậmVideo của nămBeyoncé - Single Ladies (Put a Ring On It)Britney Spears - Womanizer
Eminem - We Made You
Kanye West - Love Lockdown
Lady Gaga - Poker Face
Video của nữ nghệ sĩ xuất sắc nhất
Beyoncé - Single Ladies (Put a Ring On It)
Katy Perry - 'Hot N Cold
Kelly Clarkson - My Life Would Suck Without You
Lady Gaga - Poker Face
P!nk - So WhatTaylor Swift - You Belong With MeVideo của nam nghệ sĩ xuất sắc nhất
Eminem - We Made You
Jay-Z - D.O.A. (Death of Auto-Tune)
Kanye West - Love Lockdown
Ne-Yo - Miss IndependentT.I. feat. Rihanna - Live Your LifeNghệ sĩ mới xuất sắc nhất3OH!3 - Don't Trust MeAsher Roth - I Love College
Drake - Best I Ever Had
Kid Cudi - Day N' NiteLady Gaga - Poker FaceVideo Hip-Hop xuất sắc nhất
Asher Roth - I Love CollegeEminem - We Made YouFlo Rida - Right Round
Jay-Z - D.O.A. (Death of Auto-Tune)
Kanye West - Love Lockdown
Video Pop xuất sắc nhất
Beyoncé - Single Ladies (Put a Ring On It)Britney Spears - WomanizerCobra Starship feat. Leighton Meester -Good Girls Go Bad
Lady Gaga - Poker Face
Wisin y Yandel - Abusadora
Video Rock xuất sắc nhất
Coldplay - Viva La Vida
Fall Out Boy - I Don't CareGreen Day - 21 GunsKings of Leon - Use Somebody
Paramore - Decode
Video đột phá
Anjulie - Boom
Bat for Lashes - Daniel
Chairlift - Evident Utensil
Cold War Kids - I've Seen Enough
Death Cab for Cute - Grapevine Fires
Gnarls Barkley - Who's Gonna Save My Soul
Major Lazer - Hold the LineMatt and Kim - Lessons LearnedPassion Pit - The Reeling
Yeah Yeah Yeahs - Heads Will Roll
Video xuất sắc nhấtBeastie Boys - SabotageBjork - Human Behavior
David Lee Roth - California Girls
Dr. Dre - Nuthin' But a G Thang
Foo Fighters - Everlong
George Michael - Freedom
OK Go - Here It Goes Again
Radiohead - Karma Police
Tom Petty and the Heartbreakers - Into the Great Wide Open
U2 - Where the Streets Have No Name
Chỉ đạo nghệ thuật xuất sắc nhất
Beyoncé - Single Ladies (Put a Ring On It)
Britney Spears - Circus
Coldplay - Viva La Vida
Gnarls Barkley - Who's Gonna Save My SoulLady Gaga - PaparazziVũ đạo xuất sắc nhất
A.R. Rahm & Pussycat Dolls feat. Nicole Scherzinger - Jai Ho (You Are My Destiny)Beyoncé - Single Ladies (Put a Ring On It)Britney Spears - Circus
Ciara feat. Justin Timberlake - Love Sex Magic
Kristinia DeBarge - Goodbye
Quay phim xuất sắc nhất
Beyoncé - Single Ladies (Put a Ring On It)
Britney Spears - Circus
Coldplay - Viva La VidaGreen Day - 21 GunsLady Gaga - Paparazzi
Nhà sản xuất xuất sắc nhất
Beyoncé - Single Ladies (Put a Ring On It)
Britney Spears - Circus
Cobra Starship feat. Leighton Meester - Good Girls Go BadGreen Day - 21 GunsHiệu ứng xuất sắc nhất
Beyoncé - Single Ladies (Put A Ring On It)
Eminem - We Made You
Gnarls Barkley - Who's Gonna Save My Soul
Kanye West f/ Mr. Hudson - ParanoidLady Gaga - Paparazzi'''

Trình diễn nhạc
Janet Jackson, em gái của "Ông hoàng nhạc Pop" Michael Jackson, với các vũ công của This Is It – Tưởng niệm Michael Jackson bằng các ca khúc "Thriller", "Bad", "Smooth Criminal" và "Scream"
Katy Perry và Joe Perry – "We Will Rock You"
Taylor Swift – "You Belong with Me"
Lady Gaga – "Poker Face" intro/"Paparazzi"
Green Day – "East Jesus Nowhere"
Beyoncé – "Sweet Dreams" intro/"Single Ladies (Put a Ring on It)"
Muse – "Uprising"
Pink – "Sober"
Jay-Z & Alicia Keys – "Empire State of Mind"

Sự cố Kanye West

Video âm nhạc của "Single Ladies (Put a Ring on It)" được đề cử chín hạng mục ở MTV VMAs năm 2009 và đã thắng ba hạng mục "Video của năm", "Vũ đạo xuất sắc nhất" và "Chỉnh sửa xuất sắc nhất". Trong số chín hạng mục thì có một hạng mục là "Video nữ xuất sắc nhất" đã bị video "You Belong with Me" của Taylor Swift giành giải. Tuy nhiên, khi Taylor đang phát biểu khi lên nhận giải thì cô bị Kanye West mượn micro và nói "Này, Taylor! Tôi rất vui mừng cho cô và tôi sẽ để cô nói xong, nhưng Beyoncé mới là người có video ca nhạc tuyệt nhất! Mọi thời đại" để ám chỉ tới "Single Ladies" của Beyoncé. Ngay lập tức cả khán đài đều bắt đầu hò reo tung hô ủng hộ kanye west, Taylor bị một phen ngỡ ngàng và tất cả các máy quay đều chĩa vào Beyoncé khi cô đang rất sốc. Quá giận dữ, West lỡ đưa ngón tay giữa về phía khán đài (ám chỉ câu "F*ck You!"). Sau cánh gà, Swift đã quá quẵn trí tới nỗi khóc bật lên. Mặc dù Kanye West đã nhận lỗi song anh vẫn một mực khẳng định người thắng giải phải là Beyoncé. Sau đó, khi Knowles lên nhận giải "Video của năm", Beyoncé đã bày tỏ niềm vui "Thật là một thời khắc tuyệt vời" và sau đó, cô đã mời Taylor Swift lên tiếp tục phần phát biểu của mình đã bị Kanye West cướp mất. Trong giờ nghỉ giải lao của buổi lễ, ca sĩ Pink bước qua West với cái lắc đầu kinh tởm. Trên nhật ký mạng (blog) của mình, Kanye đã nói lời xin lỗi nhưng sau đó lời xin lỗi đã "biến mất."

Hành động của Beyoncé đã được ca ngợi rất nhiều, còn hành động của Kanye West thì bị chỉ trích rất nặng. Các đồng nghiệp nhạc pop, như Pink, Adam Lambert, Kelly Clarkson, Katy Perry... bày tỏ sự không đồng ý với Kanye và chia buồn với Taylor."The Ten Tweets From Industry Peeps Over Kanye Controversy" Đến nỗi, ngay cả tổng thống Barack Obama gọi anh là "thằng ngốc" ("jackass").

Hai ngày sau khi xảy ra vụ việc, ngày 15 tháng 11 năm 2009, Taylor Swift bàn luận về việc này trên chương trình The View''. Khi được hỏi về việc cô đã nghĩ gì trong khoảnh khắc đó, Taylor đã nói:

Sau chương trình đó, Kanye West đã gặp riêng Taylor Swift để xin lỗi, và cô đã chấp nhận.

Tham khảo

Liên kết ngoài

2009
Giải thưởng năm 2009
Hoa Kỳ năm 2009
Âm nhạc năm 2009