title: Hylaeus

text:
Hylaeus là một chi ong trong họ Colletidae.

Các loài

 Hylaeus aberrans
 Hylaeus abjunctus
 Hylaeus aborigensis
 Hylaeus absolutus
 Hylaeus absonulus
 Hylaeus abyssinicus
 Hylaeus acariphorus
 Hylaeus accipitris
 Hylaeus acer
 Hylaeus adriaticus
 Hylaeus advocatus
 Hylaeus aenigmus
 Hylaeus affinis
 Hylaeus agilis
 Hylaeus akoko
 Hylaeus alampes
 Hylaeus albocuneatus
 Hylaeus albomaculatus
 Hylaeus albonitens
 Hylaeus albonotatus
 Hylaeus albozebratus
 Hylaeus alcyoneus
 Hylaeus alexandrinus
 Hylaeus alfkeni
 Hylaeus alocaspidus
 Hylaeus alpinus
 Hylaeus altaicus
 Hylaeus amatulus
 Hylaeus amatus
 Hylaeus amazonicus
 Hylaeus amelanocephalus
 Hylaeus ameliae
 Hylaeus amiculiformis
 Hylaeus amiculinus
 Hylaeus amiculus
 Hylaeus ancoratus
 Hylaeus andrenoides
 Hylaeus angustatus
 Hylaeus angustifrons
 Hylaeus angustulus
 Hylaeus anmelanocephalus
 Hylaeus annularis
 Hylaeus annulatus
 Hylaeus anomalus
 Hylaeus anthracinus
 Hylaeus aralis
 Hylaeus araxanus
 Hylaeus arenarius
 Hylaeus armeniacus
 Hylaeus arnoldi
 Hylaeus arsenicus
 Hylaeus asiaticus
 Hylaeus asininus
 Hylaeus asper
 Hylaeus asperithorax
 Hylaeus aspricollis
 Hylaeus assimulans
 Hylaeus aterrimus
 Hylaeus atriceps
 Hylaeus atripes
 Hylaeus auriferus
 Hylaeus azorae
 Hylaeus aztecus
 Hylaeus bacillarius
 Hylaeus basalis
 Hylaeus basilautus
 Hylaeus basimacula
 Hylaeus basirufus
 Hylaeus baudinensis
 Hylaeus beaumonti
 Hylaeus bellicosus
 Hylaeus benguetensis
 Hylaeus benoisti
 Hylaeus bequaerti
 Hylaeus bequaertianus
 Hylaeus bertonii
 Hylaeus bevisi
 Hylaeus biarmicus
 Hylaeus bicoloratus
 Hylaeus bicolorellus
 Hylaeus bicuneatus
 Hylaeus bidentatus
 Hylaeus bifasciatus
 Hylaeus binotatus
 Hylaeus binus
 Hylaeus bipunctatus
 Hylaeus biscutellus
 Hylaeus bituberculatus
 Hylaeus blanchae
 Hylaeus bolivianus
 Hylaeus boninensis
 Hylaeus borchii
 Hylaeus borneensis
 Hylaeus bothros
 Hylaeus bouyssoui
 Hylaeus brachycephalus
 Hylaeus brachyceratomerus
 Hylaeus brasiliensis
 Hylaeus braunsi
 Hylaeus breviceps
 Hylaeus brevicornis
 Hylaeus brevior
 Hylaeus breviradius
 Hylaeus bridwelli
 Hylaeus buddhae
 Hylaeus burnsi
 Hylaeus caarendyensis
 Hylaeus callosulus
 Hylaeus callosus
 Hylaeus calvus
 Hylaeus canariensis
 Hylaeus capicola
 Hylaeus capitosus
 Hylaeus cardioscapus
 Hylaeus cecidonastes
 Hylaeus ceniberus
 Hylaeus certus
 Hylaeus cervinus
 Hylaeus chasanensis
 Hylaeus chlorosomus
 Hylaeus chlorostictus
 Hylaeus chromaticus
 Hylaeus chrysaspis
 Hylaeus chukar
 Hylaeus cinereus
 Hylaeus clavigerus
 Hylaeus cliffordiellus
 Hylaeus clypearis
 Hylaeus cockerelli
 Hylaeus colei
 Hylaeus coloradensis
 Hylaeus communis
 Hylaeus concinnus
 Hylaeus confluens
 Hylaeus conformis
 Hylaeus confusus
 Hylaeus coniceps
 Hylaeus connectens
 Hylaeus conspicuus
 Hylaeus constrictiformis
 Hylaeus constrictus
 Hylaeus contradictus
 Hylaeus convergens
 Hylaeus cookii
 Hylaeus coriaceus
 Hylaeus cornutus
 Hylaeus coroicensis
 Hylaeus coronatulus
 Hylaeus coronatus
 Hylaeus costaricensis
 Hylaeus crabronoides
 Hylaeus crassanus
 Hylaeus crassifemoratus
 Hylaeus cribellatus
 Hylaeus cribratus
 Hylaeus crispulus
 Hylaeus cruentus
 Hylaeus crustatus
 Hylaeus culiciformis
 Hylaeus cuneiferus
 Hylaeus curtellus
 Hylaeus curtulus
 Hylaeus curvicarinatus
 Hylaeus cuscoanus
 Hylaeus cyaneomicans
 Hylaeus cyanophilus
 Hylaeus cyanurus
 Hylaeus cypricolus
 Hylaeus damascenus
 Hylaeus daviesiae
 Hylaeus decaoctus
 Hylaeus deceptorius
 Hylaeus delicatus
 Hylaeus dentiferellus
 Hylaeus desertoris
 Hylaeus dictyotus
 Hylaeus difficilis
 Hylaeus difformis
 Hylaeus digitatus
 Hylaeus dimidiatus
 Hylaeus dinkleri
 Hylaeus diplonymus
 Hylaeus disjunctus
 Hylaeus distractus
 Hylaeus dolichocephalus
 Hylaeus dominae
 Hylaeus donbakeri
 Hylaeus dorni
 Hylaeus douglasi
 Hylaeus dregei
 Hylaeus dromedarius
 Hylaeus dubiosus
 Hylaeus duckei
 Hylaeus dumetorum
 Hylaeus ebmeri
 Hylaeus elatus
 Hylaeus elegans
 Hylaeus elongatus
 Hylaeus emir
 Hylaeus episcopalis
 Hylaeus eugeniellus
 Hylaeus eurygnathus
 Hylaeus euryscapus
 Hylaeus euxanthus
 Hylaeus excelsus
 Hylaeus exiguus
 Hylaeus exleyae
 Hylaeus expansus
 Hylaeus extensicornis
 Hylaeus extensus
 Hylaeus extrinsecus
 Hylaeus facilis
 Hylaeus feai
 Hylaeus fedorica
 Hylaeus femoralis
 Hylaeus fertoni
 Hylaeus fijiensis
 Hylaeus filicum
 Hylaeus finitimus
 Hylaeus fissus
 Hylaeus flammipes
 Hylaeus flavifrons
 Hylaeus flavipes
 Hylaeus flaviscutum
 Hylaeus flavohumeralis
 Hylaeus flavojugatus
 Hylaeus floralis
 Hylaeus floridanus
 Hylaeus formosus
 Hylaeus fortis
 Hylaeus fossifer
 Hylaeus foveatus
 Hylaeus fraternus
 Hylaeus frederici
 Hylaeus friesei
 Hylaeus frontalis
 Hylaeus fuliginosus
 Hylaeus fumata
 Hylaeus funereus
 Hylaeus fuscipennis
 Hylaeus gabonicus
 Hylaeus gaigei
 Hylaeus garrulus
 Hylaeus garzettus
 Hylaeus gaullei
 Hylaeus gazagnairei
 Hylaeus geminus
 Hylaeus genualis
 Hylaeus georgicus
 Hylaeus gibbus
 Hylaeus gigas
 Hylaeus glacialis
 Hylaeus gliddenae
 Hylaeus globula
 Hylaeus globuliferus
 Hylaeus graafii
 Hylaeus gracilicornis
 Hylaeus gracillimus
 Hylaeus graenicheri
 Hylaeus granulatus
 Hylaeus greavesi
 Hylaeus gredleri
 Hylaeus gressitti
 Hylaeus gribodoi
 Hylaeus grossus
 Hylaeus gualanicus
 Hylaeus guamensis
 Hylaeus guaraniticus
 Hylaeus gujaraticus
 Hylaeus haematopodus
 Hylaeus haemorrhous
 Hylaeus haleakalae
 Hylaeus halictiformis
 Hylaeus hameri
 Hylaeus haygoodi
 Hylaeus heliacus
 Hylaeus hellenicus
 Hylaeus hemirhodus
 Hylaeus heraldicus
 Hylaeus heteroclitus
 Hylaeus hilaris
 Hylaeus hirashimai
 Hylaeus hirsutulus
 Hylaeus hirticaudus
 Hylaeus hobartiellus
 Hylaeus hohmanni
 Hylaeus honestus
 Hylaeus hostilis
 Hylaeus hula
 Hylaeus hungaricus
 Hylaeus hurdi
 Hylaeus huselus
 Hylaeus hyalinatus
 Hylaeus hydrophilus
 Hylaeus hyperpunctatus
 Hylaeus hypoleucus
 Hylaeus hyrcanius
 Hylaeus ibericus
 Hylaeus iheringi
 Hylaeus ikedai
 Hylaeus illinoisensis
 Hylaeus immarginatus
 Hylaeus imparilis
 Hylaeus implicatus
 Hylaeus impressiventris
 Hylaeus incomitatus
 Hylaeus indecisus
 Hylaeus indistinctus
 Hylaeus infans
 Hylaeus infulatus
 Hylaeus innocens
 Hylaeus inquilina
 Hylaeus insolitus
 Hylaeus insularum
 Hylaeus iranicus
 Hylaeus iridipennis
 Hylaeus irritans
 Hylaeus isochromus
 Hylaeus itapuensis
 Hylaeus jacksoniae
 Hylaeus jacobsoni
 Hylaeus jantaris
 Hylaeus joergenseni
 Hylaeus kahri
 Hylaeus kashmirensis
 Hylaeus kasindensis
 Hylaeus kaszabi
 Hylaeus kauaiensis
 Hylaeus kelvini
 Hylaeus kermadecensis
 Hylaeus knabi
 Hylaeus koenigsmanni
 Hylaeus kokeensis
 Hylaeus kona
 Hylaeus kotschisus
 Hylaeus krebsianus
 Hylaeus krombeini
 Hylaeus kuakea
 Hylaeus kukui
 Hylaeus kurdus
 Hylaeus labiatifrons
 Hylaeus lactiferus
 Hylaeus lactipennis
 Hylaeus laetus
 Hylaeus larocai
 Hylaeus lateralis
 Hylaeus leai
 Hylaeus lemuriae
 Hylaeus lepidulus
 Hylaeus leptocephalus
 Hylaeus leptospermi
 Hylaeus leucolippa
 Hylaeus leviceps
 Hylaeus libericus
 Hylaeus lightfooti
 Hylaeus limbifrons
 Hylaeus lineaticeps
 Hylaeus lineolatus
 Hylaeus liogonius
 Hylaeus littleri
 Hylaeus livius
 Hylaeus longiceps
 Hylaeus longimaculus
 Hylaeus longulus
 Hylaeus lubbocki
 Hylaeus luctuosus
 Hylaeus lumbellus
 Hylaeus lunicraterius
 Hylaeus luteobalteatus
 Hylaeus luzonicus
 Hylaeus lychnis
 Hylaeus macilentus
 Hylaeus maculatus
 Hylaeus maculipennis
 Hylaeus maculipes
 Hylaeus maculosus
 Hylaeus magnificus
 Hylaeus magrettii
 Hylaeus mahafaly
 Hylaeus maiellus
 Hylaeus major
 Hylaeus malagassus
 Hylaeus mana
 Hylaeus mapirensis
 Hylaeus margaretae
 Hylaeus maritimus
 Hylaeus matamoko
 Hylaeus matsumurai
 Hylaeus mauiensis
 Hylaeus maximilianus
 Hylaeus medialis
 Hylaeus mediovirens
 Hylaeus megalotis
 Hylaeus melaleucae
 Hylaeus melanocephalus
 Hylaeus melanosoma
 Hylaeus melanothrix
 Hylaeus melba
 Hylaeus meridianus
 Hylaeus meridionalis
 Hylaeus meriti
 Hylaeus mesillae
 Hylaeus mexicanus
 Hylaeus microphenax
 Hylaeus microstictus
 Hylaeus mimicus
 Hylaeus mindanensis
 Hylaeus minusculus
 Hylaeus mirandus
 Hylaeus modestus
 Hylaeus monedulus
 Hylaeus mongolicus
 Hylaeus monilicornis
 Hylaeus monostictus
 Hylaeus montacuti
 Hylaeus montanus
 Hylaeus monticola
 Hylaeus montivagus
 Hylaeus moricei
 Hylaeus multigibbosus
 Hylaeus munageus
 Hylaeus muranus
 Hylaeus murihiku
 Hylaeus murrayensis
 Hylaeus murrumbidgeanus
 Hylaeus musgravei
 Hylaeus mustelus
 Hylaeus mutatus
 Hylaeus nalo
 Hylaeus namaquensis
 Hylaeus nanseiensis
 Hylaeus nasalis
 Hylaeus nasutus
 Hylaeus neavei
 Hylaeus nelumbonis
 Hylaeus nesoprosopoides
 Hylaeus nevadensis
 Hylaeus niger
 Hylaeus nigrescens
 Hylaeus nigricallosus
 Hylaeus nigricans
 Hylaeus nigriconcavus
 Hylaeus nigripennis
 Hylaeus nigritus
 Hylaeus niloticus
 Hylaeus nimbatus
 Hylaeus nippon
 Hylaeus nivaliformis
 Hylaeus nivalis
 Hylaeus niveofasciatus
 Hylaeus nivicola
 Hylaeus noomen
 Hylaeus nubilosus
 Hylaeus nunenmacheri
 Hylaeus nyassanus
 Hylaeus nyrocus
 Hylaeus oblitus
 Hylaeus obtusatus
 Hylaeus oenanthe
 Hylaeus ofarrelli
 Hylaeus ogilviei
 Hylaeus omanicus
 Hylaeus ombrias
 Hylaeus opacissimus
 Hylaeus opaciventris
 Hylaeus orbicus
 Hylaeus oresbius
 Hylaeus orientalicus
 Hylaeus ornatus
 Hylaeus palavanicus
 Hylaeus pallidicornis
 Hylaeus palmaris
 Hylaeus panamensis
 Hylaeus pannosus
 Hylaeus pannuceus
 Hylaeus papuanus
 Hylaeus paradifformis
 Hylaeus paradisicola
 Hylaeus paradoxicus
 Hylaeus paradoxus
 Hylaeus paraguayensis
 Hylaeus parmatus
 Hylaeus paulistanus
 Hylaeus paulus
 Hylaeus pectoralis
 Hylaeus pele
 Hylaeus peltates
 Hylaeus penalaris
 Hylaeus penangensis
 Hylaeus perater
 Hylaeus perdensus
 Hylaeus peregrinus
 Hylaeus perforatus
 Hylaeus pergibbosus
 Hylaeus perhumilis
 Hylaeus peringueyi
 Hylaeus perkinsianus
 Hylaeus perpictus
 Hylaeus perplexus
 Hylaeus perrufus
 Hylaeus personatellus
 Hylaeus perspicuus
 Hylaeus peruvianus
 Hylaeus petroselini
 Hylaeus pfankuchi
 Hylaeus phaeoscapus
 Hylaeus philoleucus
 Hylaeus pictipes
 Hylaeus pictulus
 Hylaeus pictus
 Hylaeus pilosulus
 Hylaeus pirus
 Hylaeus polifolii
 Hylaeus polybiaeformis
 Hylaeus polybioides
 Hylaeus pomarinus
 Hylaeus porcatus
 Hylaeus potaninii
 Hylaeus praenotatus
 Hylaeus preposterosus
 Hylaeus primulipictus
 Hylaeus probligenatus
 Hylaeus procurvus
 Hylaeus promontorii
 Hylaeus proteae
 Hylaeus proximus
 Hylaeus przewalskyi
 Hylaeus psaenythioides
 Hylaeus psammobius
 Hylaeus psammophilus
 Hylaeus pubescens
 Hylaeus puerulus
 Hylaeus punctatus
 Hylaeus punctiferus
 Hylaeus punctulatissimus
 Hylaeus punctus
 Hylaeus pyrenaicus
 Hylaeus quadratifer
 Hylaeus quadratus
 Hylaeus quadriceps
 Hylaeus quadricornis
 Hylaeus quartinae
 Hylaeus rawi
 Hylaeus recisus
 Hylaeus reditus
 Hylaeus relegatus
 Hylaeus repentens
 Hylaeus rhodesicus
 Hylaeus rhodognathus
 Hylaeus riekianus
 Hylaeus rinki
 Hylaeus rivalis
 Hylaeus robertianus
 Hylaeus rotensis
 Hylaeus rotundiceps
 Hylaeus royesi
 Hylaeus rubicola
 Hylaeus rubrifacialis
 Hylaeus rubroplagiatus
 Hylaeus rudbeckiae
 Hylaeus ruficeps
 Hylaeus rufipedoides
 Hylaeus rufipes
 Hylaeus rufipictus
 Hylaeus rufoclypeatus
 Hylaeus rufulus
 Hylaeus rugicollis
 Hylaeus rugipunctus
 Hylaeus rugosus
 Hylaeus rugulosus
 Hylaeus saltensis
 Hylaeus sanctus
 Hylaeus sandacanensis
 Hylaeus sanguinipictus
 Hylaeus saniculae
 Hylaeus sansibaribius
 Hylaeus sariensis
 Hylaeus satelles
 Hylaeus schwarzii
 Hylaeus scintillans
 Hylaeus scintilliformis
 Hylaeus scintillus
 Hylaeus scrobicauda
 Hylaeus scrupeus
 Hylaeus sculptilis
 Hylaeus sculptus
 Hylaeus scutaticornis
 Hylaeus scutellaris
 Hylaeus scutellatus
 Hylaeus scutispinus
 Hylaeus scutulus
 Hylaeus seabrai
 Hylaeus seclusus
 Hylaeus secretus
 Hylaeus sedens
 Hylaeus sejunctus
 Hylaeus semicastaneus
 Hylaeus semipersonatus
 Hylaeus semirufus
 Hylaeus serotinellus
 Hylaeus setosifrons
 Hylaeus sibiricus
 Hylaeus sidensis
 Hylaeus signatus
 Hylaeus simplex
 Hylaeus simplior
 Hylaeus simplus
 Hylaeus simpsoni
 Hylaeus simulans
 Hylaeus simus
 Hylaeus sinensis
 Hylaeus sinuatus
 Hylaeus solaris
 Hylaeus sonorensis
 Hylaeus soror
 Hylaeus sparsus
 Hylaeus specularis
 Hylaeus sphecodoides
 Hylaeus spilotus
 Hylaeus stenops
 Hylaeus stentoriscapus
 Hylaeus stictifrons
 Hylaeus stilbaspis
 Hylaeus strenuus
 Hylaeus stubbei
 Hylaeus styriacus
 Hylaeus subbutea
 Hylaeus subconstrictus
 Hylaeus subcoronatus
 Hylaeus subfortis
 Hylaeus subgriseus
 Hylaeus sublateralis
 Hylaeus sublucens
 Hylaeus submonticola
 Hylaeus subplebeius
 Hylaeus subreditus
 Hylaeus suffusus
 Hylaeus sulphuripes
 Hylaeus taclobanus
 Hylaeus taeniolatus
 Hylaeus tagala
 Hylaeus takumiae
 Hylaeus tardus
 Hylaeus telmenicus
 Hylaeus tenuis
 Hylaeus tephronotus
 Hylaeus teruelus
 Hylaeus tetris
 Hylaeus theodorei
 Hylaeus thyreus
 Hylaeus timberlakei
 Hylaeus tinctulus
 Hylaeus titanius
 Hylaeus torquatus
 Hylaeus transversus
 Hylaeus transvittatus
 Hylaeus triangulum
 Hylaeus tricolor
 Hylaeus trifidus
 Hylaeus trilobatus
 Hylaeus trimerops
 Hylaeus trinotatus
 Hylaeus trisignatus
 Hylaeus trisulcus
 Hylaeus trivittatus
 Hylaeus tuamotuensis
 Hylaeus tuertonis
 Hylaeus turgicollaris
 Hylaeus tyrolensis
 Hylaeus ubertus
 Hylaeus uelleburgensis
 Hylaeus ugandicus
 Hylaeus ulanus
 Hylaeus umtalicus
 Hylaeus unicus
 Hylaeus vachali
 Hylaeus vachalianus
 Hylaeus valinis
 Hylaeus varians
 Hylaeus variegatus
 Hylaeus variolosus
 Hylaeus versicolor
 Hylaeus verticalis
 Hylaeus vetustus
 Hylaeus vigilans
 Hylaeus williamsi
 Hylaeus villosellus
 Hylaeus wilsoni
 Hylaeus violaceus
 Hylaeus vittatifrons
 Hylaeus volatilis
 Hylaeus volcanicus
 Hylaeus volusiensis
 Hylaeus wootoni
 Hylaeus worcesteri
 Hylaeus woyensis
 Hylaeus vulgaris
 Hylaeus wynyardensis
 Hylaeus xanthaspis
 Hylaeus xanthocephalus
 Hylaeus xanthognathus
 Hylaeus xanthopoda
 Hylaeus xanthopsyche
 Hylaeus xanthostoma
 Hylaeus yaguarae
 Hylaeus yapensis
 Hylaeus yasumatsui
 Hylaeus yoruba
 Hylaeus zamoranicus

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Worldwide Hylaeus species Distribution Map
List of Hylaeus Species
Female Hylaeus Identification Guide
Male Hylaeus Identification Guide

Colletidae


title: Megapenthes rubripennis

text:
Megapenthes rubripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Eufriesea convexa

text:
Eufriesea convexa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Eufriesea
Động vật được mô tả năm 1899


title: Giáo hoàng Piô V

text:
Thánh Giáo hoàng Piô V, (Tiếng Latinh: Sancte Pie V, tiếng Ý: San Pio V) là vị giáo hoàng thứ 225 của giáo hội Công giáo. Ông đã được giáo hội suy tôn là thánh sau khi qua đời.

Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1566 và ở ngôi Giáo hoàng trong 6 năm 3 tháng 25 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 7 tháng 1 năm 1566, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên chúa là ngày 17 tháng 1 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 1 tháng 5 năm 1572.

Trước khi trở thành giáo hoàng
Giáo hoàng Piô sinh ngày 17 tháng 1 năm 1504 tại làng Bosco (xứ Piémont) Alêsan, ông có tên thật là Ghiliêri. Khi rửa tội, ông có tên Antôniô Micae. Được sinh ra trong một gia đình quý tộc nhưng không khá giả, chỉ đủ ăn, từ lúc nhỏ ông đã phải góp tay vào việc lao động giúp đỡ cha mẹ, Ông phải đi chăn chiên, cừu. Ghiliêri chỉ được tới trường khi ông lên tuổi 13. Trong dịp gặp gỡ hai tu sĩ dòng Đa Minh, vì thấy sự thông minh cũng như nhân đức của ông, họ đã xin phép đưa ông về sống với họ và ông đã xin gia nhập Dòng Đa Minh và sau những thời gian tu luyện, nhà tập, ông đã được nhà Dòng chấp nhận cho khấn trọng thể.

Ồng đã theo đuổi những năm triết học và thần học theo giáo luật. Mãn thần học ở đại học Bologne, ông đã được nhà Dòng cho lãnh nhận sứ vụ linh mục năm 1528 qua tay Giám mục. Ông đã làm giáo sư triết và thần học ở đại học Bologne suốt 15 năm.

Với lòng nhiệt thành, sự thông minh và lòng nhân ái nhưng đầy quả cảm, Năm 1555, Giáo hoàng Piô IV đã đặt ông làm bộ trưởng thánh vụ, Giám mục Népi và Sutri. Chỉ hai năm sau đó, Giáo hoàng Piô IV lại cất nhắc ông lên chức Hồng Y. Năm 1559, Giáo hoàng lại giao cho ông tòa Mondovi trong xứ Piémont. Dù trên ngôi cao, ông vẫn giữ sự khắc khổ, khó nghèo: ăn mặc thô sơ và từ chối mọi của cải, gia tài cha mẹ chia cho ông.

Trong lòng hồng y đoàn, ông mạnh mẽ chống lại Piô IV là người muốn chấp nhận Ferdinand de Médicis, vừa mới 13 tuổi vào hồng y đoàn, cũng như chống lại Maximilianô II là người muốn loại bỏ sự độc thân của linh mục.

Nhiệm kỳ giáo hoàng

Cải tổ
Ngày 7 tháng 1 năm 1566, ông đã được cơ mật viện bầu vào ngôi tòa Giáo hoàng khi ông 62 tuổi. Ông trở thành người kế nhiệm Giáo hoàng Piô IV và lấy tên là Piô V.

Ông thực hiện đầy đủ các quyết định của Công Đồng Trent, ông tự đề bạt mình có đặc quyền trong công việc cải tổ lại phong tục của Giáo hội. Ông mạnh mẽ buộc các chủng viện phải đảm bảo các linh mục tương lai có được trình độ học vấn tốt. Ông sử dụng rộng rãi toà án Pháp Đình đối với những trường hợp chống đối.Ông củng cố, thánh hóa hàng giáo sĩ, cẩn thận, cân nhắc việc đề bạt Giám mục và rất cẩn thận trong việc truyền chức cho các đại chủng sinh.

Đăng quang Giáo hoàng, ông bắt tay ngay vào việc thánh hóa hàng giáo sĩ. Ông là vị Giáo hoàng đầu tiên được bầu sau Công đồng Trentô, ông bám sát vào việc cho áp dụng các sắc lệnh của công đồng này, trong một bầu không khí chiến tranh tôn giáo lúc đó đang tàn phá Âu châu.

Ông là nhà canh tân các phong tục ở Rôma, bài trừ các tệ nạn ở ngay trong Tòa thánh. Ông được thánh Carôlô Borrômêô ở Milan và dòng Oratiô của thánh Phillipphê Nêri giúp đỡ trong công việc này; ông đã tái lập kỷ luật trong nhiều Dòng tu. Năm 1569, ông cải cách phòng biên niên của Tòa thánh, lo việc nhượng các bổng lộc giáo hội và tòa ân giải tông tòa.

Phụng vụ

Để thống nhất phụng vụ, ông cho thiếp lập quyển Sách lễ Rôma (1570) và sách Nhật tụng Rôma (1568) trong bản in điển hình, được sử dụng cho đến Công đồng Vatican II; và để phát triển việc giáo huấn đức tin, ông cho ra đời quyển sách giáo lý giáo hoàng của Công đồng Trentô cuốn Kinh bổn công đồng (1566). Nghi thức Trentô đã được thiết lập bằng sắc chỉ Quo Primum ngày 14 tháng 7 năm 1570. Các luật chữ đỏ do Piô V đưa ra đã gây ảnh hưởng sâu rộng trên phụng vụ toàn thế giới, bắt buộc mọi nơi phải theo sách này khi dâng thánh lễ.

Ông cũng chấp nhận hình thức lễ thầm (messe basse) và quy định trật tự rõ ràng cho thánh lễ này. Trước đó, ở thời trung cổ, nhiều sách lễ đã đưa ra những quy định cần thiết phải cử hành khi không có thầy phó tế, không có ca đoàn.

Vị Giáo hoàng tu sĩ Đôminicô này đã công bố thánh Tommaso d'Aquino là Tiến sĩ của Giáo hội. Ông cho xuất bản bộ Tổng luận thần học và bắt buộc phải dùng trong các trường đại học.

Lo lắng về tính chính thống, ông đã lên án Baðus, vì các học thuyết quá gần với Lutêrô của ông. Ông đã thành lập hai ủy ban hồng y để lo việc cải hóa những người lạc giáo và những người vô tín và thiết lập Thánh bộ Kiểm duyệt (Congrégation de l’Index) để giám sát các tài liệu xuất bản.

Để ngăn chặn sự bành trướng của lạc giáo, ông cổ vũ nền văn hoá cho quần chúng, cương quyết bảo vệ đức tin, củng cố đức tin cho mọi người và tìm mọi cách chống lại các trào lưu, các tư tưởng nghịch với giáo lý công giáo và các bè rối, ly giáo,… Trong cố gắng cải tổ Giáo hội và Tòa Thánh Vatican. Giáo hoàng Piô đã ra đoản sắc In Coena Domini nhắc đến nhiệm vụ của bậc vua chúa.

Phục vụ người nghèo

Giáo hoàng Piô V được xem là người rất khiêm tốn, hiền lành nhưng đầy quả cảm, cương quyết. Ông mở rộng lãnh vực hoạt động và đã đem lại nền hòa bình cho nhiều quốc gia trên thế giới.

Ông rất thương người nghèo và bệnh nhân. Ông kiên trì phục vụ người nghèo và người đau yếu qua việc xây cất các bệnh viện, cung cấp thực phẩm cho người nghèo đói và lấy tiền của dùng để tổ chức tiệc tùng cho đức Giáo hoàng mà giúp đỡ các người tân tòng nghèo ở Rôma. Đây là lòng nhân đức nổi bật của Giáo hoàng Piô V.

Ông cũng có lòng sùng kính Đức mẹ, ông làm mọi việc dưới sự che chở, phù hộ của Maria.

Đối ngoại
Năm 1570, ông phạt vạ tuyệt thông nữ hoàng nước Anh là Elizabeth I khi bà dùng áp lực để khai trừ ảnh hưởng của Công giáo ở Anh. Việc ông dứt phép thông công nữ hoàng Elizabeth nước Anh đã kéo theo một cuộc bách hại dai dẳng những người Công giáo Anh. Ông đã qua đời trước khi nhà thờ thánh Bathôlômêô bị đập phá.

Ở Hà Lan, ông khuyến khích công tước Albo dứng lên chống giáo phát Tin Lành. Ở Ý và Tây Ban Nha, phong trào bài trừ lạc thuyết cũng được cổ vũ.

Ở Pháp, Catherine Médicis vẫn còn che chỏ và nhượng bộ Tin lành, ông tìm cách gây ảnh hưởng nơi Quốc hội để họ bảo vệ đức tin Công giáo. Ở Đức, Hoàng Đế Maximilian II muốn nghiêng theo chính sách hòa giải và nhượng bộ của Carlos Quonto, Giáo hoàng Piô V đe phạt vạ.

Liên minh chống Thổ Nhĩ Kỳ

Dưới triều của ông một sự kiện lịch sử lớn đối với Giáo hội cũng như đối với toàn thể phương Tây đã diễn ra: trận chiến Lepanto năm 1571, hải quân Kitô Giáo đánh quân Thổ Nhĩ Kỳ đại bại. Ông đã tạo nên liên minh sau này và đánh thắng quân Thổ ở trận Lepanto (ngày 7 tháng 10 năm 1571) và ông đã làm cho kỷ niệm cuộc chiến thắng này được lưu truyền mãi mãi với lễ Rất Thánh Mân Côi.

Giáo hoàng Piô V đã tổ chức liên minh Công giáo để chống với đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ. Các nước Công giáo Tây phương lâm nguy trước sức mạnh của quân Hồi giáo. Piô V lên tiếng kêu gọi các vua chúa gia nhập Thập Tự Quân. Nhưng chỉ có vua Tây Ban Nha là Felipe III và các ông hoàng của Ý.

Sau khi hai thành Nicosia và Famagouste thất thủ (6 tháng 8 năm 1571), Giáo hoàng Piô V xúc tiến việc tiến quân. Ngày 8 tháng 9 năm 1571, đội Thập Tự Quân lên đường, khởi hành từ Messina ngày 16 tháng 9, đội quân với 209 chiến thuyền kéo thẳng tới vịnh Lepanto gần Hy Lạp. Ngày 7 tháng 10 năm 1571, hai bên gặp nhau.

Theo lệnh của Giáo hoàng Piô V, khi kèn đồng vang lên, mọi quân binh phải kêu cầu chúa Ba Ngôi và đọc kinh kính mừng Maria. Một biến cố đã xảy ra khi mặt trời đột ngột chuyển hướng khiến cho quân của Giáo hoàng chuyển bại thành thắng. Sau chiến thắng này, để ghi nhớ Giáo hoàng Piô V đã lập lễ Đức Mẹ chiến thắng để ghi ơn "Đức Mẹ phù hộ các giáo hữu". Lễ này đến sau được Giáo hoàng Grêgôriô XVI đổi tên, gọi là lễ đức mẹ mân côi, mừng long trọng vào ngày Chủ nhật đầu tháng 10.

Qua đời

Giáo hoàng Piô V qua đời ngày 1 tháng 5 năm 1572, sau một cơn bệnh nặng, hưởng thọ 68 tuổi. Người kế nhiệm ông là Giáo hoàng Grêgôriô XIII (1572 - 1585). Năm 1696, quá trình phong thánh cho Piô V đã bắt đầu thông qua những nỗ lực của Master of the Order of Preachers, Antonin Cloche. Ông cũng ngay lập tức đưa một ngôi mộ của điêu khắc Pierre Gros Trẻ được dựng lên trong nhà nguyện Sistine của Vương cung Thánh đường Santa Maria Maggiore.

Di hài của Piô V đã được đặt trong đó vào năm 1698. Giáo hoàng Clêmentê X đã cất nhắc ông lên bậc chân phước, Giáo hoàng Clêmentê XI (1700 - 1721) đã tôn phong ông lên bậc hiển thánh vào ngày 24 tháng 5 năm 1712.

Trong năm sau, 1713, ngày Lễ Thánh Bổn Mạng của ông đã được đưa vào Lịch Rôma, cho lễ kỷ niệm ngày 5 tháng 5, với thứ hạng của "đôi", tương đương với "Third-Class Feast" tại Lịch Rôma năm 1962, với việc "tưởng niệm". Năm 1969, ngày lễ kính của ông đã được chuyển thành ngày 30 tháng 4, một ngày trước ngày kỷ niệm về cái chết của ông.

Thánh Giáo hoàng Piô V cũng giúp tài chính trong việc xây dựng thành phố Valletta, thủ đô xứ Malta bằng cách gửi kỹ sư Francesco Laparelli của mình đến thiết kế những bức tường kiên cố.

Chú thích

Tham khảo
 St Pius V, by Robin Anderson, TAN Books and Publishers, Inc, 1973/78. ISBN 0-89555-354-6
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Thánh Pius V, Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Suy niệm các thánh, Simon Hoadalat
 Diễn đàn Giáo phận Nha Trang  ; Gương các thánh tháng 4, ngày 30 tháng 4, dongcong.net .
 Trích Gương Thánh Nhân - ns Người Tín Hữu online.

Liên kết ngoài

 Catholic Encyclopedia: Pope St. Pius V

Thánh Kitô giáo
Sinh năm 1504
Mất năm 1572
P
Chống đạo Tin Lành
Giáo hoàng người Ý


title: Pollex crispus

text:
Pollex crispus là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Loài này có ở miền bắc Sulawesi.

Sải cánh dài khoảng 13 mm. Cánh trước hẹp và màu nâu hơi xám. Cánh dưới màu nâu đậm đồng nhất.

Tham khảo

  2007: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea). Part 1, Taxonomy of the Pollexinae. Zootaxa, 1567: 1-116. Abstract & excerpt

Pollex (Erebidae)


title: Natividad, Oaxaca

text:
Natividad là một đô thị thuộc bang Oaxaca, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 546 người.

Tham khảo

Đô thị bang Oaxaca


title: Chimarra argax

text:
Chimarra argax là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Cryptalaus prosapius

text:
Cryptalaus prosapius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Neboiss miêu tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

Cryptalaus


title: Smicridea ralphi

text:
Smicridea ralphi là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Smicridea


title: Rhinoclavis sinensis

text:
Rhinoclavis sinensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Rhinoclavis


title: Saint-Grégoire, Ille-et-Vilaine

text:
Saint-Grégoire là một xã trong tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng hành chính Bretagne của nước Pháp, có dân số là 7.644 người (thời điểm 1999). Xã nằm khoảng 6 km phía tây-bắc của thành phố Rennes.

Các thành phố kết nghĩa
  Uttenreuth, Đức

Dân số
Người dân ở Saint-Grégoire được gọi là Grégoriens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Saint-Grégoire

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Chùa Pháp Hoa (Thành phố Hồ Chí Minh)

text:
Chùa Pháp Hoa là một ngôi chùa được Hòa thượng Đạo Hạ Thanh người Quảng Nam thành lập năm 1928, năm Mậu Thìn. Trước đây, chùa chỉ có mái tranh, vách ván, được xây dựng tại vùng thôn quê thuộc ấp Đông Sơn Nhì, xã Phú Nhuận, quận Tân Bình, tỉnh Gia Định, nay là phường 4, quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1932 (năm Nhâm Thân) chùa được trùng tu có mái ngói tường vôi. Nhờ công Hòa thượng Đạo Hạ Thanh bốc thuốc giúp dân nên thu hút được nhiều người đến học. Trong hai cuộc chiến, chiến tranh Đông Dương và chiến tranh Việt Nam, một số người lính cộng sản đã hoạt động bí mật trong chùa. Nơi đây có căn hầm bí mật được xây dựng từ năm 1945 để nuôi giấu cán bộ cách mạng, có bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh được truyền thần từ những ngày đại tang của đất nước. Đặc biệt nơi đây có ngôi mộ của nhà sư - chiến sĩ Thiện Chiếu và còn có nhà bia tưởng niệm các chiến sĩ Quyết tử biệt động thuộc đặc khu Sài Gòn - Chợ Lớn.

Năm 1962 (năm Nhâm Dần), Hòa thượng Đạo Hạ Thanh mất.

Năm 1965 (năm Ất Tỵ), chùa lại được trùng tu nhờ sự đóng góp của phật tử từ nhiều nơi do đệ tử kế thừa Như Niệm quản lý. Từ đó, chùa được tiếp tục cải thiện đến kết quả ngày nay. Hiện nay, Tỳ Kheo Thích Như Niệm trụ trì chùa.

Năm 2015, Chùa Pháp Hoa được Trung tâm Bảo tồn di tích - Sở Văn hóa - thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, Hội đồng xét duyệt di tích Thành phố Hồ Chí Minh công nhận di tích lịch sử tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Tham khảo

Pháp Hoa
Kiến trúc năm 1928


title: Dendrobates lehmanni

text:
Dendrobates lehmanni (tên tiếng Anh: Lehmann's Poison Frog hoặc Red-banded Poison Frog) là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae. Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống. Nó được đặt tên theo nhà bảo tồn sinh học người Colombia Federico Carlos Lehmann.

Chú thích

Tham khảo

 Bolívar, W., Castro, F. & Lötters, S. 2004. Dendrobates lehmanni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Dendrobates
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật được mô tả năm 1976
Động vật đặc hữu Colombia
Oophaga


title: Arbasera

text:
Arbasera là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Waldsee, Rhein-Pfalz

text:
Waldsee là một đô thị thuộc bang Rhein-Pfalz-Kreis, bang Rheinland-Pfalz, Đức.

Đô thị này có khoảng cách khoảng 3 km về phía tây Speyer. Waldsee là thủ phủ của Verbandsgemeinde Waldsee.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức, tiếng Đức

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Pfalz


title: Nephrotoma longisternata

text:
Nephrotoma longisternata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Nephrotoma


title: 618 Elfriede

text:
618 Elfriede

618 Elfriede là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được K. Lohnert phát hiện ngày 17.10.1906 ở Heidelberg. Không biết rõ nguồn gốc tên của nó

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh được đặt tên
618
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1906


title: Inga enterolobioides

text:
Inga enterolobioides là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Brasil.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Inga enterolobioides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

E
Thực vật Brasil


title: Saipan (lớp tàu sân bay)

text:
Lớp tàu sân bay Saipan bao gồm hai tàu sân bay hạng nhẹ, được chế tạo cho Hải quân Hoa Kỳ, và đã phục vụ không lâu sau Chiến tranh Thế giới thứ hai cho đến chiến tranh Việt Nam. Chúng sau đó được cải biến thành các tàu chỉ huy.

Nguồn gốc và thiết kế
Được dự tính để bù đắp những tổn thất trong chiến đấu của lớp tàu sân bay hạng nhẹ Independence nhỏ hơn, hai chiếc thuộc lớp Saipan được thiết kế ngay từ lúc đặt lườn như những tàu sân bay, với nhiều cải tiến dựa trên kinh nghiệm hoạt động của lớp Independence.

Lớp Saipan được dựa trên thân tàu và động cơ của lớp tàu tuần dương hạng nặng Baltimore có tải trọng 13.600 tấn; lớn hơn so với lớp tàu tuần dương hạng nhẹ Cleveland làm căn bản cho lớp Independence. Điều này cho phép con tàu di chuyển ngoài biển khơi tốt hơn, cải thiện việc bố trí trong thân tàu, nâng cao sự bảo vệ, chở nhiều đạn dược, sàn đáp chắc chắn hơn, lực lượng không quân mang theo mạnh hơn và tốc độ nhanh hơn đôi chút so với lớp Independence. So với những tàu tuần dương hạng nặng vốn là chị em họ hàng, chúng rộng hơn 2,4 m (8 ft) để có thể chứa được kích thước và trọng lượng của sàn chứa và sàn đáp.

Lịch sử hoạt động
Những chiếc trong lớp chỉ có một giai đoạn phục vụ như một tàu sân bay hạm đội ngắn ngủi: từ năm 1948 đến năm 1954 đối với chiếc Saipan (CVL-48) và từ năm 1947 đến năm 1956 đối với Wright (CVL-49). Trong vai trò tàu sân bay, chúng nhanh chóng bị lỗi thời do sự xuất hiện trong 1950 của thế hệ máy bay phản lực chiếm nhiều chỗ trên sàn đáp, thậm chí trở nên quá nhỏ trong một môi trường mà những chiếc tàu sân bay thuộc lớp lớp Essex dài đến 270 m (900 ft) còn bị coi là nhỏ bé chật chội. Tuy nhiên, hai chiếc tàu chiến này có thân tàu được xem là hữu dụng, với khoảng rộng bên trong thân tàu rộng rãi có thể chuyển đổi sang các mục đích sử dụng khác. Chúng được cải biến cho các nhiệm vụ không phải là tàu sân bay vào cuối những năm 1950:
Saipan như là chiếc tàu liên lạc USS Arlington, và Wright trở thành một tàu chỉ huy với số hiệu lườn CC-2. Trong những vai trò mới này, chúng đã phục vụ cho đến khi được cho ngừng hoạt động vào những năm 1970 và được tháo dỡ vào những năm 1980.

Những chiếc trong lớp

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Statistics
 NAVAL HISTORICAL CENTER
 Dictionary of American Naval Fighting Ships

Lớp tàu sân bay
Lớp tàu sân bay Saipan
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong chiến tranh lạnh
Tàu hỗ trợ trong Chiến tranh Lạnh của Hoa Kỳ


title: Faurea macnaughtonii

text:
Faurea macnaughtonii (sồi Terblanz) là một loài cây gỗ thuộc họ Proteaceae. Loài này có ở Nam Phi và Swaziland.

Gỗ của nó có mùi thơm nồng và được sử dụng để làm các loại dụng cụ nhà bếp.

Nguồn
 Hilton-Taylor C. và ctv. 1998. Faurea macnaughtonii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Faurea
Thực vật Nam Phi
Thực vật Swaziland


title: (58483) 1996 TB2

text:
{{DISPLAYTITLE:(58483) 1996 TB2}}

(58483) 1996 TB2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 3 tháng 10 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 58001–59000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Biberach

text:
Biberach ['bi:bərax] là một huyện (Landkreis) ở Baden-Württemberg, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) là: Ravensburg, Sigmaringen, Reutlingen và Alb-Donau, và các huyện của Bayern Neu-Ulm, Unterallgäu và thành phố không thuộc huyện Memmingen. Đô thị lớn ở huyện Biberach là Biberach an der Riß, Riedlingen, Ochsenhausen và Laupheim.

Địa lý

Huyện này có khu vực thôn quê giữa các sông Danube và Iller. Sông Danube chảy qua huyện ở phần cực tây theo hướng nam bắc. Sông Iller tạo thành ranh giới phía đông của huyện. Một sông khác, sông Riß, một phụ lưu của sông Danube chảy qua huyện này từ nam đến bắc.

Hồ Feder là một hồ nhỏ nằm về phía tây nam của huyện. Hồ chỉ có diện tích 1,4 km² nhưng nổi tiếng với các hiện vật thời Neolithic và các loài chim hiếm sinh sống.

Huy hiệu

Con đại bàng là biểu tượng của thành phố Biberach.

Xã và thị trấn

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức của Biberach (tiếng Đức)
Federsee Neolithic Museum (tiếng Đức, tiếng Anh)
Khu bảo tồn thiên nhiên Federsee  (tiếng Đức)
Liên hoan phim độc lập Biberach  (tiếng Đức)

Tübingen (vùng)
Huyện của bang Baden-Württemberg
Biberach (huyện)


title: Exosomorpha diversicornis

text:
Exosomorpha diversicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1952.

Chú thích

Tham khảo

Exosomorpha


title: Coelioxys aurifrons

text:
Coelioxys aurifrons là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Loài này phân bố ở Zimbabwe.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1854


title: Patellapis harunganae

text:
Patellapis harunganae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Patellapis
Động vật được mô tả năm 1989


title: Tổ chức các quốc gia xuất khẩu gạo

text:
Tổ chức các quốc gia xuất khẩu gạo (tiếng Anh: Organization of Rice Exporting Countries, viết tắt OREC) là một dự án tổ chức đa chính phủ được thành lập bởi các nước Việt Nam, Thái Lan, Campuchia, Lào, Myanmar và các nước xuất khẩu gạo khác. Dự án này được thế giới biết đến vào tháng 4 năm 2007 sau những công bố của các quốc gia thành viên. Các nước thành viên OREC xuất khẩu vào khoảng 70% tổng sản lượng xuất khẩu gạo thế giới. OREC có khả năng điều hòa cung cầu gạo, ổn định thị trường gạo, bao gồm các chính sách sản xuất và xuất khẩu gạo, ổn định giá gạo hế giới và giúp cho nông dân không bị thiệt hại cũng như điều hòa phân phối và phòng ngừa nạn khan hiếm gạo cũng như nạn đói, ủng hộ về mặt kỹ thuật, thương mại và chính trị cho các thành viên.

Thành viên
Campuchia
Lào
Myanmar
Thái Lan
Việt Nam

Xem thêm
An ninh lương thực
Gạo
OPEC

Chú thích

Liên kết ngoài
OREC
World Food Situation Portal and Crop Prospects and Food Situation – No. 2, April 2008 (Statistical appendix) — FAO
Food Prices Portal - International Food Policy Research Institute

Tổ chức quốc tế
Ngoại giao Việt Nam
Gạo
Cơm
Quan hệ Việt Nam – Campuchia


title: Oecetis laminata

text:
Oecetis laminata là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Smicridea mirama

text:
Smicridea mirama là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Smicridea


title: Tegeticula

text:
Tegeticula là một chi bướm đêm thuộc họ Prodoxidae.

Các loài
 Tegeticula altiplanella
 Tegeticula baccatella
 Tegeticula california
 Tegeticula cassandra
 Tegeticula corruptrix
 Tegeticula elatella
 Tegeticula intermedia
 Tegeticula mojavella
 Tegeticula rostratella
 Tegeticula superficiella
 Tegeticula treculeanella
 Tegeticula yuccasella

Hình ảnh

Tham khảo

 Althoff, D.M., Segraves, K.A., Leebens-Mack, J., & Pellmyr, O. (2006). "Patterns of Speciation trong Yucca Moths: Parallel Species Radiations withtrong Tegeticula yuccasella Species Complex." Systematic Biology 55(3): 398-410. (doi:10.1080/10635150600697325)

Liên kết ngoài

Prodoxidae


title: Hậu kỳ Trung Cổ

text:
Hậu kỳ Trung Cổ hay Giai đoạn cuối Trung Cổ (tiếng Anh: Late Middle Ages) là một thời kỳ lịch sử của châu Âu kéo dài trong hai thế kỷ 14 và 15 (năm 1300-1500). Trước nó là giai đoạn giữa Trung Cổ và sau nó là Thời kỳ cận đại.

Từ khoảng năm 1300, sự thịnh vượng và phát triển của châu Âu trong nhiều thế kỷ đã bị dừng lại. Một chuỗi những trận dịch bệnh (như Cái chết Đen) và nạn đói (như nạn đói lớn 1315-1317) đã làm giảm đáng kể dân số châu Âu. Song song với sự sụt giảm dân số là sự lộn xộn trong xã hội và những cuộc chiến tranh vùng miền xảy ra liên miên, điển hình như cuộc Chiến tranh Trăm năm giữa hai nước Anh và Pháp. Một vấn đề khác là cuộc ly giáo phía Tây đã phá vỡ sự thống nhất của Giáo hội. Gộp chung lại, tất cả những sự kiện trên đôi khi được gọi là Cuộc khủng hoảng của giai đoạn cuối Trung Cổ.

Bất chấp các cuộc khủng hoảng, thế kỷ 14 là một thời đại của những sự phát triển trong các ngành khoa học và nghệ thuật. Sự quay trở lại với nền văn hóa Hy Lạp-La Mã cổ đại đã đưa đến cuộc Phục Hưng Italy, được xem là mở đầu cho thời kỳ Phục Hưng trên toàn châu Âu. Một trong những nguyên nhân của chuyện này là do sau khi thành phố Constantinopolis bị Đế chế Ottoman đánh chiếm, các học giả Byzantine đã chạy sang Italy trú ẩn và mang theo nhiều tài liệu quý giá được viết bằng tiếng Hy Lạp.

Kết hợp với dòng chảy tràn vào của các tư tưởng cổ đại là sự phát minh ra ngành in ấn, giúp cho việc sao lưu các tài liệu và dân chủ hóa kiến thức. Chính những điều này đã dẫn đến phong trào Cải cách Kháng Cách. Vào cuối thời kỳ này, một kỷ nguyên của sự thám hiểm được bắt đầu. Sự bành trướng của Đế chế Ottoman đã ngăn chặn tuyến đường giao thương với phương Đông, vì thế nên những người châu Âu phải đi tìm một con đường khác. Kết quả của chuyện này là cuộc khám phá châu Mỹ của Christopher Columbus và chuyến hải hành vòng qua châu Phi để tới Ấn Độ của Vasco da Gama. Những cuộc khám phá này đã khiến kinh tế của các nước châu Âu trở nên hùng mạnh trong những năm sau đó.

Những sự thay đổi được đưa tới bởi các tiến bộ này khiến nhiều học giả nhìn nhận rằng chúng đã dẫn đến kết thúc của thời Trung Cổ, và là sự mở đầu của thế giới hiện đại. Mặc dù vậy, nhiều học giả khác cho rằng sự phân chia này chỉ là áp đặt. Quan điểm của họ là những kiến thức cổ đại chưa bao giờ mất hẳn ở châu Âu, nên phải có một sự liên tục nhất định giữa Thời Cổ đại và Thời Hiện đại. Có những học giả ở Italy bỏ qua giai đoạn cuối Trung Cổ mà xem thế kỷ 14 như là bước quá độ trực tiếp lên Thời Hiện đại.

Các sự kiện lịch sử
Ranh giới của châu Âu Công giáo tiếp tục có những biến chuyển trong thế kỷ 14 và 15. Đại Công tước Moscow bắt đầu nổi dậy chống lại người Mông Cổ và các vương quốc Công giáo hoàn tất quá trình Reconquista ở bán đảo Iberia, thế nhưng bán đảo Balkan lại rơi vào tay Đế chế Ottoman. Trong cùng lúc đó, các quốc gia còn lại trên lục địa phải đối phó với nhiều cuộc xung đột cả trong và ngoài nước.

Tình hình này dẫn đến sự phát triển vững chắc của chính quyền trung ương và sự nổi lên của thể chế nhà nước quốc gia. Những đòi hỏi về tài chính dành cho chiến tranh đã dẫn tới việc tăng thuế, và kết quả của chuyện này là sự xuất hiện của các đoàn hội đại diện, tiêu biểu như Quốc hội Anh. Quyền lực của Giáo hoàng suy yếu cùng với cuộc ly giáo phía Tây và phong trào Cải cách Kháng Cách cũng góp thêm phần vào sự phát triển của chính quyền thế tục.

Scandinavia
Sau một nỗ lực hợp nhất Thụy Điển và Na Uy từ 1319-1365, liên minh Kalmar của các nước Bắc Âu được ra đời vào năm 1397. Ba vương quốc Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển nằm dưới quyền cai trị của một quốc vương duy nhất. Người Thụy Điển miễn cưỡng tham gia vào một liên minh do người Đan Mạch chiếm ưu thế. Nhằm khuất phục người Thụy Điển, vua Christan II của Đan Mạch đã giết hại một loạt các quý tộc Thụy Điển trong vụ thảm sát Stockholm vào năm 1520. Hành động này chỉ làm gia tăng sự thù hận, Thụy Điển bỏ ra và liên minh kết thúc vào năm 1523. Thế nhưng Na Uy tiếp tục ở lại và chấp nhận đóng vai chiếu dưới cho Đan Mạch cho tới tận năm 1814.

Iceland hưởng lợi tự sự tách biệt của mình (nằm lẻ loi ngoài biển), và là quốc gia duy nhất không phải hứng chịu dịch bệnh Cái chết Đen. Trong cùng lúc đó thì Na Uy dần mất đi các thuộc địa ở Greenland, có lẽ là vì thời tiết cực kỳ khắc nghiệt trong thế kỷ 15. Đó có thể là do hiệu ứng của Thời kỳ băng hà nhỏ.

Anh

Cái chết của Alexander III của Scotland vào năm 1286 đã đưa quốc gia vào một cuộc tranh chấp kế vị. Vua Anh lúc đó là Edward I khẳng định chủ quyền đối với Scotland, và việc này dẫn đến một loạt những cuộc chiến tranh được gọi chung là Chiến tranh giành độc lập Scotland. Người Anh cuối cùng bị đánh bại và Scotland xây dựng một nhà nước vững mạnh dưới thời nhà Stuart.

Từ năm 1337, sự chú ý của nước Anh xoay sang Pháp trong cuộc Chiến tranh Trăm Năm. Chiến tranh bắt đầu khi vua Edward III của Anh tuyên bố rằng mình mới là người thừa kế hợp pháp cho ngai vàng nước Pháp. Người Anh giành nhiều thắng lợi như trận Crecy và trận Poitiers để tiến sâu vào đất Pháp. Tới thời Henry V thì chiến thắng của ông ở trận Agincourt (1415) đã đẩy hai quốc gia tới chỗ gần như thống nhất. Nhưng rồi sau đó người Anh bắt đầu thua trận và đánh mất gần hết lãnh thổ trên đất Pháp. Thất bại ở Pháp đã dẫn đến những tranh chấp ở quê nhà; cuộc Chiến tranh Hoa Hồng (1455-1485) nổ ra gần như ngay sau khi Chiến tranh Trăm Năm kết thúc, với sự tham gia của hai dòng họ đối địch là nhà York và nhà Lancaster.

Cuộc chiến kết thúc với sự lên ngôi của Henry VII thuộc vương triều Tudor. Henry VII tiếp tục công việc của các vị vua nhà York trước đó là xây dựng một chế độ tập quyền trung ương. Trong cùng lúc đó thì Ireland cũng giành quyền độc lập nhưng vẫn nằm dưới sự bảo hộ của Anh.

Pháp

Nhà Valois lên thay nhà Capet vào năm 1328 và phải ngay lập tức đối đầu với những kẻ thù nguy hiểm là người Anh (Chiến tranh Trăm Năm), và sau đó là Công tước xứ Bourgogne (Nội chiến Pháp giữa Armagnac và Burgundy). Thời kỳ thê thảm nhất của người Pháp là từ năm 1415-1435 khi họ bị mất nửa đất nước, bao gồm cả Paris, về tay người Anh và Burgundy. Chỉ khi nữ anh hùng Jeanne d'Arc xuất hiện thì người Pháp mới chiếm lại ưu thế. Mặc dù Jeanne d'Arc bị người Anh hỏa thiêu vào năm 1430 nhưng người Pháp vẫn đi đến thắng lợi cuối cùng trong Chiến tranh Trăm Năm vào năm 1453. Lãnh địa duy nhất mà người Anh còn giữ được trên đất Pháp là Calais, và mãi tới năm 1557 thì Pháp mới chinh phục lại được nơi đây.

Chiến tranh Trăm Năm đã để lại cho nước Pháp những thiệt hại đáng kể, nhưng nó đã giúp xây dựng tinh thần dân tộc của người Pháp và loại trừ tầm ảnh hưởng của người Anh trên đất Pháp. Louis XI lên ngôi từ năm 1461 và là một vị vua thành công. Dưới thời của ông, nước Pháp đã gần như thống nhất, và từ đó phát triển thành một quốc gia tập quyền mạnh mẽ ở châu Âu. Để làm được chuyện đó, Louis XI đã mạnh tay trừng trị các lãnh chúa quý tộc chống lại mình. Cùng lúc đó, Công tước xứ Bourgogne là Charles the Bold (đối thủ chính trị lớn nhất của Louis XI) phải đối mặt với những sự kháng cự trong quá trình củng cố lãnh địa của mình. Khi Charles chết trong trận Nancy (1477), Pháp thu lại vùng đất của Công tước xứ Bourgogne. Thế nhưng hạt Burgundy và vùng Burgundian Netherlands lại rơi vào tay nhà Habsburg, đưa đến nhiều xung đột trong các thế kỷ sau đó.

Trung Âu

Bohemia vươn lên trong thế kỷ 14 và sắc lệnh Golden Bull vào năm 1356 đã đặt vua Bohemia lên hàng đầu trong số những người được bầu cử Hoàng đế của Đế chế La Mã thần thánh, nhưng rồi cuộc nổi loạn Hussite đã khiến Bohemia lâm vào khủng hoảng. Ngôi hoàng đế của Đế chế La Mã thần thánh được chuyển tới dòng Habsburg vào năm 1438 và được giữ nguyên như vậy tới khi Đế chế tan rã vào năm 1806. Mặc dù có lãnh thổ rộng lớn nhưng Đế chế bị chia năm xẻ bảy, với quyền hành thực sự nằm trong tay của những công quốc cá nhân. Những tổ chức tài chính như Liên minh Hansa và gia đình Fugger cũng nắm giữ những quyền lực quan trọng, cả về mặt kinh tế và chính trị. Không có một vị Hoàng đế nào đủ khả năng để thống nhất Đế chế và xây dựng chế độ tập quyền trung ương như các nước lân bang Anh, Pháp.

Vương quốc Hungary trải qua thời hoàng kim trong thế kỷ 14 với các triều đại của Charles I (1308-1342) và Louis Đại đế (1342-1382). Quốc gia trở nên giàu mạnh và trở thành nguồn cung cấp vàng và bạc chính của châu Âu. Với đội quân to lớn của mình, Louis Đại đế giành thắng lợi trong hàng loạt những chiến dịch quân sự từ Litva tới Nam Italy, từ Ba Lan đến Bắc Hy Lạp. Trong thời gian này thì Ba Lan hướng sự chú ý về phía đông với việc liên minh cùng Litva, tạo nên một khối liên minh có diện tích to lớn. Liên minh này, cùng với sự cải đạo của Litva, đã chấm dứt hoàn toàn thời đại của các ngoại giáo ở châu Âu.

Louis không để lại người con trai nào sau khi ông chết và ngôi vua Hungary được trao tới Sigismund xứ Luxemburg. Nhiều quý tộc Hungary bất mãn với việc này và gây nội chiến, thế nhưng Sigismund cuối cùng đã giành chiến thắng. Sigismund là một vị vua quyền lực, ông đã tạo ra nhiều cải cách trong hệ thống luật pháp Hungary và cho tái xây dựng những cung điện ở Buda và Visegrád, được xem là một trong những công trình tráng lệ nhất ở châu Âu. Dưới thời của ông, người Hungary phải chiến đấu với người Hussite và một Đế chế Ottoman đang trỗi dậy. Một lần nữa Hungary lại đóng vai trò làm tấm lá chắn ở phía đông nam cho châu Âu Công giáo, như đã từng chống chọi lại người Mông Cổ trong thế kỷ trước. Liên quân Hungary-Pháp thất bại trong trận Nicopolis (1396), nhưng trong những năm sau đó thì Sigismund đã kiềm chế được người Thổ.

Quốc vương Matthias Corvinus của Hungary (ở ngôi 1458-1490) nắm giữ trong tay một đội quân hùng hậu nhất vào thời ấy, và ông đã dùng nó để chinh phục Bohemia, Áo và chiến đấu với Đế chế Ottoman. Thời thịnh trị của người Hungary đi tới chỗ kết thúc vào đầu thế kỷ 16 khi vua Louis II của Hungary tử trận trong trận Mohács (1526). Hungary sau đó rơi vào một chuỗi những khủng hoảng và bị xâm chiếm.

Đông Âu

Vào thế kỷ 13 thì Kievan Rus' đã sụp đổ vì cuộc xâm lăng của người Mông Cổ. Trong khoảng trống mà quốc gia này để lại đã chứng kiến sự trỗi dậy của Đại Công quốc Moscow, thế lực đã giành chiến thắng trước Kim Trướng hãn quốc trong trận Kulikovo (1380). Chiến thắng này chưa chấm dứt được sự thống trị của người Tartar trong vùng, và người hưởng lợi nhiều nhất là Litva khi mở rộng được tầm ảnh hưởng về phía đông.

Tới thời của Ivan Đại đế (1462-1505), Moscow mới thực sự trở thành một thế lực lớn trong vùng, và sự sáp nhập Novgorod vào năm 1478 đã đặt nền móng cho một nhà nước Nga. Sau khi Constantinopolis sụp đổ vào năm 1453, người Nga xem mình như là người thừa kế của Đế chế Byzantine và Chính thống giáo Đông phương. Họ gọi Moskva là "Thành Rome đời thứ ba" và những vị vua Nga xưng danh hiệu là Sa hoàng.

Đế chế Byzantine và vùng Balkan

Đế chế Byzantine từng một thời gian dài thống trị vùng đông Địa Trung Hải cả về chính trị lẫn văn hóa. Nhưng tới thế kỷ 14 này thì nó đã suy yếu trầm trọng trước sự bành trướng của Đế chế Ottoman và chỉ còn giữ được Constantinopolis cùng một vài vùng đất ở Hy Lạp. Và tới năm 1453 thì thành Constantinopolis vĩ đại cuối cùng cũng bị Mehmed II đánh chiếm. Đó là sự kết thúc của một Đế chế đã tồn tại gần 1000 năm, và nếu ta xem Đế chế Byzantine (còn gọi là Đế chế Đông La Mã) là sự tiếp nối của Đế chế La Mã thì sự trường tồn của nó còn lâu hơn như vậy nhiều.

Đế chế Bulgaria cũng suy sụp trong thế kỷ 14. Những người Serbia chiến thắng người Bulgaria trong trận Velbazhd (1330), nhưng sự cai trị của họ cũng rất ngắn ngủi. Liên quân vùng Balkan do những người Serbia lãnh đạo bị Ottoman đánh tan trong trận Kosovo (1389), với cái chết của rất nhiều quý tộc Serbia. Serbia đầu hàng người Thổ vào năm 1459, và tới lượt Bosnia cùng Albania cũng bị khuất phục vào năm 1463 và 1479. Belgrade (thuộc Hungary) là thành phố cuối cùng ở Balkan rơi vào tay Đế chế Ottoman vào năm 1521. Khi kết thúc thời Trung Cổ. toàn bộ bán đảo Balkan đã nằm dưới sự cai trị hoặc là chư hầu của Đế chế Ottoman.

Sau khi chinh phục tất cả những đối thủ trong khu vực, Đế chế Ottoman được nhìn nhận như một thế lực to lớn nằm chắn ngay vị trí giao nhau giữa ba lục địa Âu, Á, Phi. Quân đội của người Thổ có kỷ luật và trình độ cao, trong khi hạm đội mạnh mẽ của họ có mặt từ Biển Đen tới Địa Trung Hải, từ Biển Aegean tới Biển Đỏ. Sự hùng cứ của Đế chế Ottoman thường được xem là nguyên nhân đã cản trở sự thông thương đường bộ giữa châu Âu và châu Á. Điều đó có thể đã dẫn đến việc các nước châu Âu phải tiến hành những cuộc thám hiểm bằng đường biển để tới phương Đông.

Nam Âu

Avignon là nơi cư ngụ của các Giáo hoàng từ 1309 đến 1376. Sau khi Giáo hoàng trở về Roma vào năm 1378, Nước Giáo hoàng phát triển thành một chính quyền thế tục, lên tới đỉnh điểm với sự tha hóa đạo đức trong thời của Alexander VI. Florence nổi lên trong số các thành phố Italy nhờ vào việc giao thương buôn bán, và gia đình Medici đã trở thành những nhà bảo trợ quan trọng cho phong trào Phục hưng. Một số thành phố khác ở Bắc Italy cũng mở rộng lãnh thổ và củng cố quyền lực, như Milan và Venice. Ở Nam Italy, chiến tranh Buổi cầu kinh chiều Sicilia đã chia cắt vùng này thành vương quốc Aragon xứ Sicilia và vương quốc Anjou xứ Naples. Tới năm 1442 thì hai vương quốc được sáp nhập dưới sự thống trị của phía Aragon.

Trên bán đảo Iberia, cuộc hôn nhân của Isabella I xứ Castile và Ferdinand II xứ Aragon vào năm 1469 đã đưa đến sự hợp nhất của hai quốc gia Công giáo có thế lực nhất lúc bấy giờ là Castile và Aragon, mở đường cho sự thành lập vương quốc Tây Ban Nha thống nhất. Vương quốc Hồi giáo Granada bị chinh phục vào năm 1492, qua đó quá trình Reconquista cũng được hoàn thành. Dưới thời Isabella đã đặt nền móng cho một cường quốc trên biển về sau này. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là hai quốc gia đi đầu trong những cuộc thám hiểm hàng hải. Hoàng tử Henry Nhà hàng hải của Bồ Đào Nha là người đã thám hiểm dọc bờ biển châu Phi trong thế kỷ 14, và Vasco da Gama đã đi vòng qua châu Phi để đến Ấn Độ vào năm 1498. Bên phía Tây Ban Nha, Isabella chi tiền cho Columbus tìm đường tới Ấn Độ bằng cách đi về phía tây, và kết quả của chuyện này lại là việc vô tình tìm ra châu Mỹ (1492).

Xã hội

Từ khoảng năm 1300-1350, Thời kỳ ấm Trung Cổ nhường chỗ cho Thời kỳ băng hà nhỏ. Khi hậu lạnh hơn đã gây nên những cuộc khủng hoảng trong nông nghiệp, bắt đầu bằng Nạn đói lớn 1315-1317. Nạn đói này chưa ảnh hưởng nặng nề đến dân số bằng những trận dịch bệnh của thế kỷ sau, cụ thể là Cái chết Đen. Con số thống kê cho thấy đã có dao động khoảng từ một phần ba đến 60% dân số bị chết trong đại dịch này. Khoảng năm 1420, những trận dịch bệnh tái đi tái lại và những nạn đói đã làm dân số châu Âu có lẽ chỉ còn bằng một phần ba so với thế kỷ trước. Làm trầm trọng thêm cho những tai ương tự nhiên là những cuộc xung đột vũ trang; cụ thể là trường hợp của nước Pháp trong Chiến tranh Trăm Năm.

Khi dân số châu Âu sụt giảm, đất đai trở nên thừa thãi hơn cho những còn người sống, và do đó tiền thuê nhân công cũng đắt hơn trước. Những biện pháp của các chủ đất để buộc hạ thấp tiền công, ví dụ như Quy chế Người Lao động vào năm 1351 ở Anh, đều bị thất bại. Chúng chỉ đưa tới những sự giận dữ trong tầng lớp nông dân và hậu quả là những cuộc nổi loạn như phong trào Jacquerie vào năm 1358 ở Pháp và cuộc nổi loạn nông dân vào năm 1381 ở Anh. Kết cục của nó là sự chấm dứt của giai cấp nông nô ở Tây Âu. Trái lại, ở Đông Âu, các chủ đất đã lợi dụng được tình hình này để đàn áp nông dân thậm chí còn khắc nghiệt hơn.

Cho tới giữa thế kỷ 14, châu Âu trải qua một quá trình đô thị hóa từ từ. Mặc dù những thành phố đã bị hư hao nhiều bởi Cái chết Đen nhưng vai trò trung tâm của các vùng thành thị trong việc giáo dục, thương mại và đảm bảo cho chính phủ vẫn tiếp tục phát triển. Tới khoảng năm 1500, Venice, Milan, Naples, Paris và Constantinopolis đều có khoảng trên 100.000 dân. 22 thành phố khác có trên 40.000 dân; hầu hết trong số đó là ở Italy và bán đảo Iberia, nhưng một số khác thì ở Pháp, Đế chế La Mã thần thánh, Các nước vùng thấp (nay là Hà Lan, Bỉ, v.v...) và cộng thêm London ở Anh.

Những biến động gây ra bởi Cái chết Đen đã đẩy nhiều nhóm nhỏ trong xã hội vào chỗ nguy hiểm, đặc biệt là người Do Thái. Họ thường bị đổ vấy là những kẻ gây ra các tai ương, và đã có những cuộc thảm sát Do Thái diễn ra trên toàn châu Âu, như vụ giết hại 2000 người Do Thái vào tháng 2 năm 1349 ở Strasbourg. Người Do Thái cũng bị trục xuất khỏi Anh vào năm 1290, Pháp vào năm 1306, Tây Ban Nha vào năm 1492 và Bồ Đào Nha vào năm 1497. Giai đoạn này cũng chứng kiến vị thế của phụ nữ được nâng lên đáng kể. Những thay đổi trong xã hội đã tạo cơ hội cho phụ nữ tham gia vào các hoạt động thương mại, học hành và tôn giáo. Có những người phụ nữ đã để lại dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử như nữ anh hùng Jeanne d'Arc của Pháp và Nữ hoàng Isabella của Tây Ban Nha. Tuy nhiên cũng có nhiều phụ nữ đã bị sát hại và hành hạ trong phong trào săn phù thủy.

Những tiến bộ quân sự

Qua những trận chiến như trận Courtrai (1302), trận Bannockburn (1314), và trận Morgarten (1315), các nhà thống trị hiểu rõ rằng ưu thế quân sự của kỵ binh đã không còn nữa, và một đội bộ binh được trang bị kỹ lưỡng dần trở nên thông dụng hơn. Cung tên dài cũng là một vũ khí lợi hại, đó là thứ mà người Anh đã dùng để chiếm ưu thế trước Pháp trong Chiến tranh Trăm Năm.

Sự xuất hiện của thuốc súng đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới cách thức tiến hành những cuộc chiến tranh. Mặc dù người Anh đã dùng nó từ trận Crecy (1346), nhưng phải tới khi những khẩu thần công xuất hiện và trở thành vũ khí công thành thì các thay đổi to lớn mới diễn ra; cấu trúc của các công sự phòng thủ đã phải thay đổi để thích hợp với thời cuộc.

Những sự thay đổi cũng diễn ra với cách thức tuyển quân và thành phần của quân đội. Kiểu tuyển mộ quân đội bằng cách kêu gọi được dần dần thay thế bằng những đơn vị quân đội được trả lương đến từ trong nước hoặc lính đánh thuê nước ngoài. Edward III của Anh và các thành phố tự do ở Italy đi đầu trong việc thực hiện phương thức này. Thời kỳ này cũng chứng kiến sự xuất hiện đội quân thường trực đầu tiên, đó là từ nhà Valois nước Pháp trong Chiến tranh Trăm Năm.

Đi cùng với những tiến bộ quân sự là sự hình thành các luật lệ hiệp sĩ phức tạp hơn trong tầng lớp chiến binh. Nét mới này có thể xem như là kết quả của việc giảm bớt vai trò quân sự của giới quý tộc và dần dần tách hẳn khỏi nguồn gốc quân đội của nó. Tinh thần hiệp sĩ được thể hiện qua các hội hiệp sĩ mới và ít mang tính tôn giáo hơn, như Hội Thánh George do Károly I của Hungary thành lập vào năm 1325 và Hội Garter của Edward III vào năm 1348.

Tôn giáo

Cuộc ly giáo phía Tây

Sự khống chế ngày càng tăng của các vua Pháp đối với Giáo hoàng đã đưa đến việc ngôi vị Giáo hoàng chuyển tới Avignon vào năm 1309. Khi Giáo hoàng trở về Roma vào năm 1377, những mâu thuẫn đã dẫn tới sự xuất hiện của hai Giáo hoàng khác nhau ở Rome và Avignon, kết quả là Cuộc ly giáo phía Tây (1378-1417). Pháp, Scotland và các nước về sau hợp nhất thành Tây Ban Nha cùng ủng hộ Giáo hoàng Avignon, trong khi Anh, Bồ Đào Nha, Scandinavia và hầu hết các lãnh chúa Đức ủng hộ Giáo hoàng Rome.

Tại Hội nghị Constance do Quốc vương Sigismund (sau là Hoàng đế Đế chế La Mã thần thánh) chủ trì, ngôi vị Giáo hoàng một lần nữa được thống nhất và trả về Rome. Mặc dù vậy nhưng cuộc ly giáo phía Tây đã để lại một số tổn hại đáng kể cho Giáo hội. Những đấu đá nội bộ đã làm yếu đi lời khẳng định vị thế đứng đầu Công giáo của họ và đưa đến những sự chống đối thuyết giáo quyền, mở đường cho các phong trào kháng cách.

Các hoạt động cải cách

John Wycliffe
Mặc dù Giáo hội Công giáo đã từ lâu chống lại các tư tưởng không chính thống, trong giai đoạn cuối Trung Cổ này thì nó lại xuất hiện những đòi hỏi cho việc cải cách từ bên trong. Người đi tiên phong trong phong trào này là giáo sư Oxford John Wycliffe. Wycliffe cho rằng Kinh Thánh phải là tài liệu đáng tin cậy duy nhất cho những câu hỏi về tôn giáo. Ông chống lại những quan niệm về sự hóa thể, không lập gia đình, và sự xá tội. Mặc dù có những nhà bảo trợ có thế lực nhưng phong trào này không tồn tại được lâu.

Jan Hus
Hôn nhân của Richard II của Anh và Anne của Bohemia, Vương hậu Anh đã tạo ra mối liên hệ giữa hai quốc gia và đưa ý tưởng của những người Lollard (những người tin theo John Wycliffe) thâm nhập vào đây. Những bài thuyết giảng của vị linh mục người Séc là Jan Hus được dựa trên nền tảng của Wycliffe, và những người tin theo ông ta (được gọi là những người Hussite) thì có tầm ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với những người Lollard. Vào năm 1414, Hus yêu cầu được xuất hiện tại Hội nghị Constance để bảo vệ lập trường của mình. Khi ông bị hỏa thiêu vào năm 1415, sự việc này đã đưa đến những cuộc nổi dậy của người Hussite.

Martin Luther

Mặc dù đúng ra là nằm ngoài thời Trung Cổ (về mặt thời gian), nhưng phong trào Kháng Cách của Martin Luther đã chính thức chấm dứt sự thống nhất của Giáo hội, một trong những đặc tính tiêu biểu của thời kỳ Trung Cổ.

Martin Luther là một tu sĩ người Đức. Ông cho rằng việc bán phép giải tội (tiếng Anh: indulgence) của Giáo hội chẳng có ích lợi gì cho việc cứu rỗi linh hồn ngoài mục đích làm đầy túi các chức sắc của Giáo hội. Luther treo bản 95 luận đề lên nhà thờ ở Wittenberg vào ngày 31 tháng 10 năm 1517 để phản biện lại Giáo hội. Ngay tức khắc các luận đề này được dịch từ tiếng Latinh sang tiếng Đức, được in ấn, và phổ biến. Đây là cuộc tranh luận đầu tiên trong lịch sử có sự hỗ trợ của máy in. Chỉ trong vòng hai tuần lễ chúng đã được phổ biến rộng rãi trên toàn nước Đức, và chỉ trong hai tháng chúng có mặt trên toàn lãnh thổ châu Âu.

Sau đó, Martin Luther bắt đầu bác bỏ quyền lực tuyệt đối của Giáo hoàng, còn Giáo hội quy ông là dị giáo. Theo Luther, con người có thể được cứu rỗi bởi niềm tin vào Thiên chúa mà không cần vai trò trung gian của giáo hội. Các tác phẩm của Martin Luther ngày càng được phổ biến rộng rãi hơn, lan truyền đến Pháp, Anh, và Ý và đã có nhiều sinh viên tìm đến Wittenberg để nghe các bài thuyết giảng của ông và Philipp Melanchthon. Tại Hội nghị Worms (1521), ông bị yêu cầu phải bác bỏ các ý tưởng của mình. Khi từ chối, Martin Luther bị Hoàng đế Charles V của Đế chế La Mã thần thánh đặt ra ngoài vòng pháp luật. Trong thời gian lẩn trốn, ông đã dịch Kinh Thánh sang tiếng Đức. Tư tưởng của ông đã dẫn đến sự hình thành những trào lưu mới trong Công giáo, và bản dịch Kinh Thánh của ông còn là một đóng góp không nhỏ vào nền văn hóa Đức.

Nhiều nhà cầm quyền thế tục xem phong trào Kháng Cách như là cơ hội để thoát khỏi những ràng buộc với Giáo hội và mở rộng sự thịnh vượng cũng như là tầm ảnh hưởng. Giáo hội đáp trả bằng cách hoạt động chống kháng cách. châu Âu bị chia thành phía Bắc theo Kháng Cách và phía Nam theo Giáo hội, điều này đã đưa tới những cuộc chiến tranh tôn giáo trong thế kỷ 16 và 17.

Thương mại

Sự thống trị của Đế chế Ottoman ở phía đông Địa Trung Hải đã trở thành trở ngại cho các quốc gia Công giáo, khiến họ phải đi tìm những tuyến đường khác. Người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha khám phá ra con đường đi vòng qua phía nam châu Phi để tới Ấn Độ và xuyên Đại Tây Dương để tới châu Mỹ. Khi các thương nhân Genoa và Venice tìm được con đường biển để giao thương trực tiếp với Flanders thì hội chợ trao đổi hàng hóa ở Champagne đã bị mất đi giá trị.

Trong cùng lúc đó, người Anh chuyển từ xuất khẩu len thô sang vải, kết quả là làm ngành công nghiệp dệt ở Các nước vùng thấp thiệt hại nặng nề. Ở biển Baltic và biển Bắc, liên minh Hansa đạt tới đỉnh cao vào thế kỷ 14, nhưng suy yếu trong thế kỷ 15.

Trong thế kỷ 13 và 14 diễn ra một quá trình được các nhà sử học gọi là 'cuộc cách mạng thương mại', chủ yếu là ở Italy và một phần ở Đế chế La Mã thần thánh. Những hình thức quan hệ đối tác mới và vấn đề bảo hiểm đã đưa đến việc giảm thiểu rủi ro trong việc buôn bán, trong khi các cách thức kiểm toán và giao dịch mới cũng góp phần vào những tiến bộ của thời kỳ này.

Với sự phát triển về tài chính, các quyền lợi kinh doanh dần rơi vào tay những thương nhân đứng đầu. Các thành thị chứng kiến sự phát triển của các phường hội, trong khi nhiều tập đoàn được phép độc quyền trên các tuyến đường buôn bán, như hệ thống Staple trong ngành vải vóc của Anh. Nguồn lợi từ những điều này đưa tới một lượng của cải to lớn. Những gia đình như nhà Fugger ở Đức, nhà Medici ở Italy, nhà de la Pole ở Anh, và những cá nhân như Jacques Coeur ở Pháp đã ủng hộ tài chính cho những cuộc chiến tranh và có được tầm ảnh hưởng về mặt chính trị.

Mặc dù những cuộc khủng hoảng về nhân khẩu vào thế kỷ 14 hẳn nhiên là đã gây ra những sự suy giảm mạnh mẽ trong sản xuất và buôn bán, có một cuộc tranh luận sôi nổi rằng liệu sự xuống dốc về tài chính có vượt quá sự sụt giảm dân số hay không. Quan niệm trước kia cho là sự phát triển nghệ thuật trong thời Phục hưng có nguồn gốc sự dư dả trong đời sống, thế nhưng những nghiên cứu gần đây cho rằng đã có một cuộc suy thoái kinh tế trong thời Phục hưng. Kết luận chính xác về chuyện này vẫn chưa rõ.

Khoa học và nghệ thuật
Trong thế kỷ 14, sự thống trị của triết học kinh viện bị thách thức bởi khuynh hướng chủ nghĩa nhân văn. Mặc dù khởi đầu chỉ là một nỗ lực để phục hồi các ngôn ngữ cổ đại, khuynh hướng này đã dẫn tới những tiến bộ trong các ngành khoa học, nghệ thuật và văn học. Nó được tiếp lửa bởi những học giả Byzantine chạy sang phía tây tìm nơi trú ẩn sau sự sụp đổ của thành Constantinopolis vào năm 1453.

Trong khoa học, những ý tưởng của các tác giả uy tín thời cổ đại như Aristotle lần đầu tiên được đưa ra bàn cãi sau một thời gian dài được mặc nhiên xem là chân lý. Mặc dù cuộc Phục hưng trong thế kỷ 15 chỉ mang tính địa phương, chủ yếu là ở các thành phố tự do ở Bắc Italy, nhưng các tiến bộ về nghệ thuật còn diễn ra ở nhiều nơi xa hơn về phía bắc, cụ thể là Hà Lan.

Triết học, khoa học và công nghệ

Trường phái triết học thống lĩnh trong thế kỷ 13 là học thuyết của Thomas Aquinas dung hòa giữa tư tưởng Aristotle và thần học Công giáo. Các tư tưởng ngoài luồng đều có thể bị xem là dị giáo. Một giải pháp tiến bộ được William xứ Ockham đưa ra, đó là phải tách biệt rõ ràng giữa thế giới của lý trí và thế giới của niềm tin. Ockham đề ra nguyên lý Occam, trong đó một lý thuyết đơn giản sẽ được ưu tiên hơn một lý thuyết phức tạp, và phải tránh suy đoán về các hiện tượng không quan sát được.

Cách tiếp cận mới này giải phóng những suy xét khoa học khỏi những sự hạn chế giáo điều của tư tưởng Aristotle và mở đường cho những phát triển mới, đặc biệt là trong lĩnh vực nghiên cứu lý thuyết chuyển động với Jean Buridan, Nicole Oresme và Các nhà tính toán của Oxford. Buridan đề ra lý thuyết về sức đẩy, một bước quan trọng để tiến tới khái niệm quán tính về sau này. Những công trình của các học giả này đã chuẩn bị trước cho thuyết lấy mặt trời làm trung tâm của Nicolaus Copernicus.

Các phát minh công nghệ trong thời kỳ này, dù là được nghiên cứu ở châu Âu hay du nhập từ Ả Rập và Trung Quốc, đều có những ảnh hưởng to lớn lên chính trị và xã hội, cụ thể là thuốc súng, máy in và la bàn. Thuốc súng đã làm thay đổi quân đội, việc in ấn không chỉ đã giúp sức cho phong trào Kháng Cách mà ở góc nhìn rộng hơn thì nó đã đưa tới cho mọi người cơ hội được tiếp cận với kiến thức, còn la bàn đã giúp nhiều cho việc hàng hải để mở ra một kỷ nguyên thám hiểm và chinh phục thuộc địa sau này. Một số phát minh khác có tác động lớn hơn đến đời sống hàng ngày như mắt kính và đồng hồ chạy bằng sức nặng.

Nghệ thuật thị giác và kiến trúc

Tiền thân của nghệ thuật Phục hưng có thể được thấy ở các tác phẩm của Giotto vào đầu thế kỷ 14. Giotto là họa sĩ đầu tiên từ thời cổ đại cố gắng tái hiện lại hiện thực ba chiều và thể hiện những cảm xúc đích thực của con người. Tuy nhiên những tiến bộ quan trọng nhất thì phải chờ đến thế kỷ 15 ở thành phố Florence. Sự bảo trợ mạnh tay của tầng lớp thương nhân (như gia đình Medici) đã giúp nghệ thuật có cơ hội phát triển.

Thời kỳ này đã chứng kiến nhiều tiến bộ về kỹ thuật như cách kẻ đường dựng hình của Masaccio và Brunelleschi. Qua nghiên cứu giải phẫu cơ thể người, đi đầu là Donatello, đã tạo ra độ hiện thực cao hơn cho các tác phẩm. Khi trung tâm của phong trào Phục hưng chuyển về Rome, nó lên tới cực điểm với các bậc thầy như Leonardo da Vinci, Michelangelo và Raphael. Các ý tưởng Phục hưng ở Italy sau đó vượt dãy Alps để tới phía bắc, cụ thể là Các nước vùng thấp với Jan van Eyck là nghệ sĩ tiêu biểu. Mặc dù vậy thì hội họa ở Hà Lan vào thời kỳ này vẫn chú trọng vào bố cục và bề mặt hơn là những kết cấu lý tưởng hóa của Italy.

Về mặt kiến trúc, các nước phía Bắc châu Âu vẫn sử dụng chủ yếu là kiến trúc Gothic, trong khi ở Italy, một hướng đi mới đã được mở ra và được truyền cảm hứng từ các ý tưởng cổ đại. Những công trình tiêu biểu của thời này gồm có Santa Maria del Fiore ở Florence với tháp đồng hồ của Giotto, cổng rửa tội của Ghiberti và mái vòm nhà thờ của Brunelleschi.

Văn học

Tiến bộ quan trọng nhất trong văn học giai đoạn cuối Trung Cổ là việc sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ (nhưng điều này không có nghĩa là quay lưng hoàn toàn với tiếng Latinh). Một số tác phẩm tiêu biểu có thể kể tới như Thần khúc (La Divina Commedia) của Dante Alighieri, Decameron của Giovanni Boccaccio và Canzoniere của Petrarch. Ba tác gia nói trên đã tạo ra hệ ngôn ngữ Tuscan làm nền tảng cho tiếng Italy hiện đại. Phong cách văn học mới này lan đến Pháp (với Eustache Deschamps và Guillaume de Machaut), Anh (với Geoffrey Chaucer), Bohemia, Byzantine, Baltic và những vùng của người Slavs.

Âm nhạc

Âm nhạc là một phần quan trọng của cả nền văn hóa thế tục và tôn giáo, và được giảng dạy như một nghệ thuật trong các trường đại học. Từ năm 1330 xuất hiện trường phái phức điệu, một sự kết hợp phức tạp hơn của các âm sắc đơn lẻ. Một số nhà soạn nhạc tiêu biểu trong thời kỳ này là Philippe de Vitry, Guillaume de Machaut, Giovanni da Cascia, Jacopo da Bologna và Francesco Landini.

Những tranh luận về lịch sử
Các sử gia vào thế kỷ 18 nghiên cứu về thế kỷ 14 và 15 cho rằng trung tâm của nó là sự Phục hưng với sự tái khám phá các kiến thức cổ đại và sự xuất hiện ý thức cá nhân. Thế nhưng cũng có những tranh luận rằng thế kỷ 12 mới là thời kỳ của những tiến bộ lớn lao hơn về mặt văn hóa. Một cuộc tranh luận khác là về kinh tế và nhân khẩu học, với Johan Huizinga cho rằng giai đoạn cuối Trung Cổ là một thời đại của suy thoái và khủng hoảng chứ không phải hồi sinh.

Henri Pirenne là người đã đưa ra cách chia thời Trung Cổ thành ba giai đoạn đầu, giữa và cuối Trung Cổ, và ngày nay nó được chấp nhận phổ biến. Mặc dù vậy nhưng các nghiên cứu sử học ở Italy tránh dùng từ giai đoạn cuối Trung Cổ vì theo họ thì giai đoạn này đã thoát khỏi đêm đen của thời Trung Cổ. Ta nên hiểu là điều kiện sống rất khác nhau ở phía bắc và nam dãy Alps, và thuật ngữ "Phục hưng" có thể đúng khi miêu tả một số tiến bộ về khoa học, nghệ thuật, văn hóa, nhưng không phải là xu hướng quyết định trong thời kỳ này. Bên cạnh sự phục hưng thì còn có sự mất đi tính thống nhất của Giáo hội, sự suy giảm về dân số và sự xuất hiện của nhà nước quốc gia.

Chú thích

.03
.
.


title: Hiệu ứng lá chắn

text:
Hiệu ứng lá chắn miêu tả sự suy giảm về tác động của lực hút tĩnh điện giữa hạt nhân nguyên tử với điện tử (electron) của nó, xảy ra trong một nguyên tử có từ hai điện tử trở lên. Hiệu ứng này đôi khi còn được gọi với cái tên là lá chắn nguyên tử hay hiệu ứng che lấp.

Nguyên nhân
Trong các nguyên tử giống hiđrô (tức chỉ có một điện tử duy nhất), điện tử duy nhất này sẽ lãnh trọn toàn bộ sức hút tĩnh điện của hạt nhân. Tuy nhiên, khi có nhiều điện tử cùng nằm trong nguyên tử, mỗi điện tử (trong lớp n) không chỉ chịu lực hút tĩnh điện của nhân (điện tích dương) mà còn chịu lực đẩy tĩnh điện của các điện tử khác (mang điện tích âm) nằm trong các lớp từ 1 tới n. Lực đẩy của các điện tử sẽ vô hiệu hóa một phần lực hút của hạt nhân và vì thế, hợp lực tác động lên các điện tử nằm ở lớp ngoài sẽ nhỏ hơn rất nhiều so với các điện tử ở lớp trong gần với hạt nhân; vì vậy các điện tử ở lớp ngoài không liên kết chặt chẽ với nhân bằng các điện tử lớp trong. Đó chính là lý do tại sao các điện tử ở lớp ngoài cùng dễ dàng bứt khỏi nguyên tử trong các phản ứng hóa học.

Quy mô của hiệu ứng lá chắn rất khó để tính toán chính xác - nguyên do là các ảnh hưởng của cơ học lượng tử. Chúng ta có thể xác định phỏng chừng điện tích hạt nhân hữu hiệu của mỗi điện tử bằng công thức sau:

Với Z là số proton trong nhân (cũng là điện tích hạt nhân thực của nguyên tử) và  là hằng số che lấp, tức số điện tử trung bình nằm giữa nhân và điện tử đang xét.  có thể được xác định nhờ hóa học lượng tử và phương trình Schrödinger, hoặc được xác định phỏng chừng nhờ các quy tắc Slater.

Trong Phép đo phổ tán xạ phía sau Rutherford, sự sửa chữa do che lấp điện tử đã tinh chỉnh lực đẩy Coulomb giữa một ion và nhân đích tại khoảng cách xa.

Tham khảo

Dan Thomas, Shielding in Atoms,
Peter Atkins & Loretta Jones, Chemical principles: the quest for insight

Xem thêm
 Hợp chất khí hiếm
 Hiệu ứng không gian
 Số hiệu nguyên tử

Tham khảo

Atomic physics
Quantum chemistry
Vật lý nguyên tử
Hóa học lượng tử


title: Caloptilia honoratella

text:
Caloptilia honoratella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Áo, Hungary và Cộng hòa Macedonia.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia
Côn trùng châu Âu


title: Pháo

text:
Pháo hay đại pháo, đại bác, hỏa pháo, là tên gọi chung của các loại hỏa khí tập thể có cỡ nòng từ 105mm trở lên có tầm bắn trên 10 km và phải nặng hơn 1 tấn mới được xếp vào hàng hỏa pháo, đại pháo hay đại bác.... Có uy lực dùng trong quân đội các nước để tiêu diệt sinh lực và phương tiện của đối phương hoặc làm những nhiệm vụ khác như tạo khói, chiếu sáng... Có nhiều người lầm tưởng cỡ nòng to lớn sẽ được xếp vào hàng đại pháo hay đại bác nhưng không phải, trong thực tế có những loại cối mang vác có cỡ nòng lên đến 160mm nhưng vẫn chỉ gọi là cối mà không gọi là pháo bởi vì loại hỏa lực này có tầm bắn không xa dưới 5 km và nặng vài trăm kg nên chỉ xếp vào loại cối. Pháo là một cấu thành của hệ vũ khí quân dụng và là cấu thành chính của một binh chủng rất quan trọng trong quân đội có tên là binh chủng pháo binh.

Trong tiếng Việt pháo có tục xưng là "đại bác". Cách gọi này bắt nguồn từ việc đọc sai âm Hán-Việt của chữ "pháo" 礮 trong từ "đại pháo" 大礮. "礮" là chữ hình thanh, hình bàng "thạch" 石 gợi nghĩa của chữ, thanh bàng "bác" 駮 gợi âm đọc. Một số người căn cứ theo thanh bàng "bác" 駮 đã ngộ nhận âm đọc của chữ "礮" là "bác", từ đó dẫn đến đọc sai 大礮 là "đại bác".

Lịch sử

Lần sử dụng pháo với đạn đẩy bằng thuốc nổ trên chiến trường đã được ghi lại lần đầu là vào ngày 28 tháng 1 năm 1132 khi tướng Hàn Thế Trung của Nam Tống dùng thang mây và hoả pháo để đánh thành Kiến Châu (nay là Kiến Âu). Loại vũ khí nhỏ thô sơ này đã du nhập vào vùng Trung Đông rồi đến châu Âu vào thế kỷ 13.

Pháo xuất hiện vào khoảng giữa thế kỷ 13. Lịch sử hình thành pháo gắn liền với lịch sử phát minh ra thuốc súng. Những khẩu pháo đầu tiên được chế tạo bằng đồng, nòng nhẵn, bắn đạn bằng đá hoặc bằng gang hình cầu. Ban đầu pháo được dùng để công thành, mở đường tấn công cho bộ binh hoặc kỵ binh.

Đến thế kỷ 15 xuất hiện thêm pháo bắn đạn ria để bảo vệ lực lượng phòng ngự.

Ở thế kỷ 16, pháo bắn đạn sắt đã bắt đầu phổ biến. Đã bắt đầu xuất hiện các khẩu pháo nòng ngắn, đạn đi theo đường cầu vồng và pháo nòng dài đặt trên thuyền chiến.

Sang thế kỷ 17, pháo được sử dụng rộng rãi trong cả tấn công lẫn phòng ngự. Trong cuộc chiến đầu tiên của Trịnh – Nguyễn phân tranh, tháng 3 năm 1627, quân Chúa Trịnh (Trịnh Tráng) tuy chủ động tấn công nhưng không thể nào chọc thủng được tuyến phòng thủ của quân Chúa Nguyễn (Chúa Sãi)--bất phân thắng bại. Thấy thế, Chúa Nguyễn bèn đem đại pháo kiểu Bồ Đào Nha ra bắn. Kinh hoàng đến nỗi quân Trịnh hoảng sợ bỏ chạy bạt mạng, làm hai tướng Trịnh là Nguyễn Khải và Lê Khuê đều phải chịu thua bỏ chạy.

Vào thế kỷ 18, Vallière, người Pháp đã dùng từ cannon để chỉ tất cả những loại súng không xách tay được. Trong giai đoạn này cũng xuất hiện pháo có khương tuyến cho phép bắn xa hơn 2 - 2,5 lần, và chính xác hơn đến 5 lần so với pháo nòng nhẵn.

Đến thế kỷ 19 xuất hiện pháo nạp đạn bằng khoá nòng từ phía sau. Kỹ thuật chế tạo thuốc súng ngày càng tân tiến, với việc chế tạo thuốc súng không khói (1884) trọng lượng đạn pháo đã tăng thêm 20%, vận tốc đầu nòng (sơ tốc đạn) tăng 40%. Đầu thế kỷ 20 xuất hiện thêm nhiều loại pháo mới như pháo cối, pháo lựu, pháo phòng không,...

Trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, 6 cường quốc Áo-Hung, Anh, Đức, Hoa Kỳ, Pháp và Nga đã chế tạo và sử dụng gần 63.000 khẩu pháo các loại trong đó khoảng 50% là lựu pháo. Chiến tranh thế giới thứ hai có nhiều thay đổi đáng kể về chiến thuật, kỹ thuật, trang bị cho nhiều loại pháo. Giai đoạn này đã xuất hiện radar phục vụ việc bắn pháo, xuất hiện pháo tự hành, dàn phóng phản lực, pháo chống tăng,...

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai mặc dù xuất hiện tên lửa nhưng pháo vẫn có vai trò vô cùng quan trọng. Sự phát triển của pháo cũng gắn liền với sự phát triển của đạn. Từ năm 1970 đã xuất hiện các loại đạn pháo có điều khiển điển hình là đạn 155 mm Copperhead dùng cho lựu pháo tự hành M110 trong Chiến tranh Vùng Vịnh vào năm 1991.

Pháo khác với súng ở chỗ cỡ nòng của pháo lớn hơn nhiều cỡ nòng súng (nòng súng đại liên cỡ lớn là đến 14.5 mm còn nòng pháo cỡ nhỏ nhất cũng đã là 20 mm và loại lớn có thể đến trên 800 mm như là khẩu Gustav) nhưng đặc điểm quan trọng nhất của pháo là đầu đạn pháo có thể nổ để tiêu diệt mục tiêu còn đầu đạn của súng thường không nổ khi bắn vào mục tiêu. Do vậy pháo là hoả lực cơ bản của lục quân.

Pháo thời hiện đại

Pháo thời nay rất dễ phân biệt bởi cỡ nòng lớn, bắn ra đầu đạn có thể nổ hoặc rocket và có kích thước cũng như khối lượng khác nhau để phù hợp với yêu cầu tương thích với xe đặc dụng cho chiến đấu và cho việc vận chuyển. Tuy nhiên, đặc điểm quan trọng nhất của pháo thời hiện đại là sử dụng cách bắn gián tiếp, tức mục tiêu không nhất thiết phải nằm trong tầm nhìn. Cách bắn gián tiếp xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 là một bước tiến vượt bậc nhờ vào sự phát triển của phương pháp dự đoán hỏa lực trong thế chiến thứ nhất. Bắn gián tiếp sử dụng tập hợp dữ liệu hỏa lực (firing data set) trong tầm nhìn, phương pháp dự đoán hỏa lực đảm bảo dữ liệu này chính xác và phù hợp với sự sai khác khi so với điều kiện chuẩn cho vận tốc đầu đạn, nhiệt độ, gió và mật độ không khí.

Vũ khí với tên 'pháo hiện đại' bao gồm lựu pháo, súng cối, pháo dã chiến và pháo hoả tiễn. Một số pháo loại súng cối với cỡ nòng nhỏ hơn thường được thiết kế với hỏa lực nhỏ hơn pháp, mặc dù vẫn dùng cách bắn gián tiếp.

Từ "pháo" lúc đầu không được sử dụng cho vật thể phóng đi với hệ thống đẫn đường bên trong, mặc dù một số đơn vị pháo binh sử dụng tên lửa đất đối đất. Những tiến bộ trong hệ thống dẫn đường cho vũ khí loại nhỏ đã giúp cho vật thể với cỡ nòng lớn được phát triển, nhờ thế xóa dần đi sự phân biệt này.

Trong Thế chiến I, những loại pháo cỡ nhỏ, có thể bắn tự động được phát minh để trang bị cho máy bay và để chống máy bay. Ngày nay, các loại pháo tự động đã thay thế các pháo phòng không cỡ lớn trên mặt đất, thay thế súng đại liên nhỏ trên máy bay, được đặt trên xe cộ một cách phổ biến. Pháo tự động là các loại súng có nhịp bắn cao nhất hiện nay, có thể lên tới 10000 phát/ phút.

Từ Thế chiến II, một số loại "pháo xách tay", cỡ nòng thường là 20mm, đã xuất hiện. Các pháo nhỏ này được trang bị cho bộ binh để chống tăng, phá hoại xe cộ, máy bay.

Phân loại

Có thể phân loại pháo theo nhiều tiêu chuẩn khác nhau như: Tính năng chiến đấu, tầm bắn, uy lực của đạn, độ chính xác bắn, tốc độ bắn, khả năng cơ động (về hỏa lực và di chuyển pháo)... Thông dụng nhất là phân loại theo các tiêu chuẩn sau:
Theo nơi đặt và mục tiêu bắn có: Pháo mặt đất, pháo trên máy bay, pháo trên xe tăng, pháo trên tàu chiến, pháo trên tàu hỏa, pháo phòng không, pháo chống tăng, pháo đa năng...
Theo kết cấu nòng có: Pháo rãnh xoắn, pháo nòng trơn
Theo cỡ nòng có: Pháo cỡ nhỏ (20 - 75mm), pháo cỡ trung (76 - 155mm), pháo cỡ lớn (trên 155mm)
Theo khả năng cơ động có: Pháo cố định, pháo xe kéo, pháo tự hành, pháo tự di chuyển, pháo mang vác...
Theo kết cấu có: Pháo nòng dài, pháo lựu, pháo không giật, cối...
Theo thao tác bắn có: Pháo tự động, pháo bán tự động, pháo không tự động
Theo nguyên lý có: Thuật phóng trong (pháo, cối). Thuật phóng ngoài (pháo phản lực, hỏa tiễn)

Một số loại pháo

Pháo không giật (khoảng 1910)
Được Davis, người Mỹ, phát minh vào đầu thế kỷ 20, được sử dụng ngắn ngủi trên một vài máy bay của Anh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, loại pháo này có hai nòng ngược nhau và một buồng ở giữa để nạp đẩy. Vào cuối thập niên 1930, các hãng Krupp và Rheinmetal của Đức đã chế tạo nhiều mẫu pháo không giật với cỡ 75 mm, mà một mẫu đã được thử nghiệm cùng với lính nhảy dù Đức ở Crete.

Xem thêm

Pháo binh
Sơn pháo
Lựu pháo
Súng cối
Pháo phản lực
Pháo tự hành
Danh sách các loại pháo

Tham khảo

Súng
Vũ khí nổ
Phát minh của Trung Quốc


title: Jeanne Balibar

text:
Jeanne Balibar sinh ngày 13.4.1968 tại Paris, là một nữ ca sĩ và nữ diễn viên người Pháp.

Tiểu sử
Jeanne Balibar là con gái của Étienne Balibar, một triết gia theo chủ nghĩa Marx và nhà vật lý học Françoise Balibar. Cô sinh tại Paris, và bắt đầu sự nghiệp diễn xuất trên sân khấu trong vở "Don Juan" tại Festival Avignon. Vai diễn đầu tiên trong điện ảnh của cô là trong phim The Sentinel năm 1992 của Arnaud Desplechin. Cô tiếp tục diễn xuất cả trong điện ảnh lẫn sân khấu.

Gần đây cô đóng phim All the Fine Promises (2003) cùng với Bulle Ogier và Valérie Crunchant do Jean-Paul Civeyrac đạo diễn; phim Saltimbank (2003) với Jean-Marc Barr do Jean-Claude Biette đạo diễn và phim Clean (2004) với Maggie Cheung cùng Nick Nolte do Olivier Assayas đạo diễn.

Cô thích các ca sĩ Rose Murphy, Régine Crespin, Frank Sinatra, Rosa Ponselle, Chet Baker và các diễn viên Béatrice Dalle, Carole Lombard, Louise Brooks, Glenn Close, Juliet Berto.

Cô đã làm thành viên Ban giám khảo phim dài ở Liên hoan phim Venezia năm 2001 và thành viên Ban giám khảo Liên hoan phim Cannes năm 2008.

Hoạt động xã hội
Từ lâu, cô đã hoạt động trong các hội trợ giúp những người nước ngoài sống lậu ở Pháp . Cô cũng chống đối luật Hadopi và đã tỏ ý lo ngại chính sách của Nicolas Sarkozy khi ông tranh cử chức tổng thống và so sánh ông với Silvio Berlusconi của Ý.

Đời tư
Jeanne Balibar kết hôn với Mathieu Amalric (họ có hai con trai: Antoine et Pierre) và đã ly hôn năm 2003, sau đó cô cặp bồ với Pierre Alféri. Hiện nay cô sống chung với nhạc sĩ Philippe Katerine<ref>[http://obstyles.nouvelobs.com/article.php?rubrique=people&id=4151 portail des tendances du nouvelobs.com 3 juillet 2008]</ref>.

Các phim tham gia
1992: La Sentinelle của Arnaud Desplechin - (không ghi tên)
1994: Un Dimanche à Paris của Hervé Duhamel - vai Nina
1994: Le Beau Pavel của Lou Jeunet - vai Jeanne
1994: La Folie douce của Frédéric Jardin - vai Madeline
1994: La Croisade d'Anne Buridan của Judith Cahen
1995: Julie Lescaut tập 3, mùa 2: Trafics (TV) của Josée Dayan - vai Marika
1995: Le Crime de Monsieur Still (TV) của Claire Devers - vai Charlotte
1996: Comment je me suis disputé… (ma vie sexuelle) của Arnaud Desplechin - vai Valérie
1997: J'ai horreur de l'amour của Laurence Ferreira Barbosa - vai Annie
1997: Mange ta soupe của Mathieu Amalric - vai người con gái
1999: Balzac (TV) của Josée Dayan
1999: Fin août, début septembre của Olivier Assayas - vai Jenny
1999: Trois ponts sur la rivière của Jean-Claude Biette - vai Claire
2000: Sade của Benoît Jacquot - vai bà Santero
2000: Ça ira mieux demain của Jeanne Labrune - vai Elisabeth
2001: La Comédie de l'innocence của Raoul Ruiz - vai Isabella
2001: Va savoir của Jacques Rivette - vai Camille B.
2001: Intimisto của Licia Eminenti - vai người vợ
2001: Avec tout mon amour của Amalia Escriva - vai Eugénia
2002: Petite victoire của Gilles Cohen (phim ngắn) - vai Michelle
2002: Le Stade de Wimbledon của Mathieu Amalric - người vợ trẻ
2002: Une affaire privée của Guillaume Nicloux - vai Sylvie, vợ cũ của Manéri
2002: 17 fois Cécile Cassard của Christophe Honoré - vai Edith
2003: Saltimbank của Jean-Claude Biette - vai Vanessa Bartholomioux
2003: Toutes ces belles promesses của Jean-Paul Civeyrac - vai Marianne (đoạt giải Jean Vigo)
2004: Code 46 của Michael Winterbottom - vai Sylvie
2004: Clean của Olivier Assayas - vai Irène Paolini
2005: Les Rois maudits (TV) của Josée Dayan - vai Béatrice d'Hirson
2005: Ne change rien của Pedro Costa (phim tài liệu ngắn 13 phút về việC làm nữ ca sĩ của cô, đóng chung với Rodolphe Burger)
2006: Noise (TV): của Olivier Assayas (phim tài liệu về liên hoan nhạc Rock ở Saint-Brieuc)
2006: Call Me Agostino của Christine Laurent - vai Marianne Baudessin
2006: Mademoiselle Y của Hélène Fillières (phim ngắn) - vai bà X
2007: J'aurais voulu être un danseur của Alain Berliner - vai Claudia
2007: Ne touchez pas la hache của Jacques Rivette - vai Antoinette de Langeais
2007: Sagan của Diane Kurys - vai Peggy Roche
2008: La Fille de Monaco của Anne Fontaine - vai Hélène
2008: L'Idiot, của Pierre Léon - vai Nastassia Philippovna
2008: Le Plaisir de chanter của Ilan Duran Cohen - vai Constance
2009: Le Bal des actrices của Maïwenn Le Besco - vai Jeanne Balibar
2009: La Petite Sibérie của Laurence Ferreira Barbosa -
2009: Panique au village của Stéphane Aubier & Vincent Patar - vai bà Longrée
2009: Mourir d'aimer (TV) của Josée Dayan - vai mẹ của Lucas
2010:Ne change rien của Pedro Costa

Kịch và nhảy múa
 1991: L'Enchanteur pourrissant của Guillaume Apollinaire, do Jean-Pierre Rossfelder đạo diễn
 1992: Le Mariage forcé của Molière, do Sava Lolov đạo diễn
 1994: Dom Juan của Molière, do Jacques Lassalle đạo diễn
 1994: Monsieur Bob'le của Georges Schehadé, do Jean-Louis Benoît đạo diễn
 1994: La Glycine của Serge Rezvani, do Jean Lacornerie đạo diễn
 1995: Le Square của Marguerite Duras, do Christian Rist đạo diễn
 1995: Les Bonnes của Jean Genet, do Philippe Adrien đạo diễn
 1996: Clitandre ou l'innocence délivrée của Corneille do Muriel Mayette đạo diễn
 1997: Macbeth của William Shakespeare, do Katharina Thalbach đạo diễn
 1999: Les Huissiers của Michel Vinaver, do Alain Françon đạo diễn
 1999: Penthésilée của Heinrich von Kleist, do Julie Brochen đạo diễn
 2000: Histoire naturelle de l’esprit (tiếp theo và hết) của và do Jean-François Peyret đạo diễn
 2001: Velvette của Jacques Séréna, do Joël Jouanneau đạo diễn
 2003: Oncle Vania của Tchekhov, do Julie Brochen đạo diễn
 2003: Le Soulier de satin của Paul Claudel, do Olivier Py đạo diễn
 2003: Le Cadavre vivant của Léon Tolstoï, do Julie Brochen đạo diễn
 2005: Solaris dựa trên tiểu thuyết Solaris của Stanislas Lem, do Martin Wuttke đạo diễn
 2006: Histoire vraie de la Périchole phỏng theo Jacques Offenbach, do Julie Brochen đạo diễn
 2008: Tournant autour de Galilée của Jean-François Peyret -
 2008: La Danseuse malade của Boris Charmatz
 2008: Électre của Sophocle
 2009: Le Soulier de satin của Paul Claudel, do Olivier Py đạo diễn

Đĩa hát
1999: Liberté de circulation (tập thể) tên: Les p'tits papiers
2002: Autour de Serge Reggiani (tập thể) tên: La putain
2003: Paramour
2006: Noise: Cho Olivier Assayas toàn quyền ở Liên hoan nhạc Rock ở Saint-Brieuc (tập thể)
2006: Slalom Dame
2009: Le Bal des actrices tên: Changer d'air và Merci

Giải thưởng
 1997: Nữ diễn viên xuất sắc (Cuộc họp mặt truyền hình quốc tế) trong phim Le Crime de monsieur Still
 1997: Đề cử Giải César cho nữ diễn viên triển vọng trong phim Comment je me suis disputé… (cuộc sống tình dục của tôi)
 1998: Đề cử Giải César cho nữ diễn viên triển vọng trong phim J'ai horreur de l'amour
 1998: Giải diễn xuất ở Liên hoan phim quốc tế San Sebastián cho phim Fin août, début septembre
 2001: Đề cử Giải César cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất, phim Ça ira mieux demain
 2003: Giải Jean-Vigo, phim Toutes ces belles promesses
 2009: Đề cử Giải César cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất, phim Sagan

Tham khảo và Chú thích

Liên kết ngoài

 Actrisesdefrance.org - web site in French with images

Sinh năm 1968
Nhân vật còn sống
Người Paris
Nữ ca sĩ Pháp
Nữ diễn viên điện ảnh Pháp
Nữ diễn viên truyền hình Pháp
Nữ diễn viên từ Paris


title: Limnephilus sylviae

text:
Limnephilus sylviae là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Limnephilus


title: Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2002 (Mỹ)

text:
Billboard Hot 100, công bố hàng tuần bởi tạp chí Billboard, là bảng xếp hạng các đĩa đơn  thành công nhất tại thị trường âm nhạc Hoa Kỳ. Các số liệu cho việc xếp hạng được Nielsen SoundScan tổng hợp chung dựa trên doanh số đĩa thường và  nhạc số và tần suất phát trên sóng phát thanh. Trong năm 2002, có 7 đĩa đơn đứng đầu bảng. Mặc dù chính xác là 9 đĩa đơn đạt vị trí quán quân trong 52 lần phát hành tạp chí trong năm này, có 2 bài hát có được vị trí quán quân trong năm 2001 nên không tính.

Trong năm 2002, 5 nghệ sĩ có được đĩa đơn quán quân đầu tiên của họ ở Mỹ, ở vai trò hát đơn hoặc hợp tác. Ca sĩ Ashanti là người có được đĩa đơn quán quân đầu tiên trong sự nghiệp khi hợp tác với rapper Ja Rule trong "Always on Time". Sau đó, cô ấy có thêm một đĩa đơn quán quân nữa với vai trò hát đơn trong "Foolish". Ca sĩ Kelly Rowland, cựu thành viên của nhóm nhạc nữ Destiny's Child, có được đĩa đơn solo quán quân đầu tiên của cô ấy với ca khúc "Dilemma", hợp tác cùng rapper Nelly, anh ta cũng đã có được một đĩa đơn quán quân của riêng mình với "Hot in Herre" trong năm. Sự đi lên của "Lose Yourself" đến vị trí số 1 đã mang lại cho rapper Eminem đĩa đơn quán quân đầu tiên trên bảng xếp hạng từ khi anh bắt đầu phát hành album vào năm 1999. Kelly Clarkson có được đĩa đơn quán quân đầu tiên của mình với "A Moment Like This". Clarkson và Ashanti là 2 ca sĩ có đĩa đơn đầu tay đều đứng đầu bảng xếp hạng. Vào năm 2002, Ja Rule, Ashanti, và Nelly, họ đều có 2 đĩa đơn quán quân trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100.

Hầu hết các đĩa đơn quán quân trong năm 2002 đều đứng đầu bảng khá lâu. "Lose Yourself" là đĩa đơn đứng đầu bảng lâu nhất, với 12 tuần liên tiếp, với 8 tuần là trong năm 2002. "Foolish" và "Dilemma" cả hai đều đứng vững ở vị trí số một trong 10 tuần, tuy nhiên không liên tiếp. "Ain't It Funny" của Jennifer Lopez đạt vị trí số một trong 7 tuần.

Nhóm nhạc rock Nickelback với đĩa đơn "How You Remind Me", đã đạt vị trí số một trong năm 2001, là đĩa đơn thành công nhất trong năm 2002. "Lose Yourself", là nhạc phim cho bộ phim 8 Mile (2002), là một trong những ca khúc nhạc phim thành công nhất kỷ nguyên rock (đứng thứ 2). Nó chỉ đứng sau "I Will Always Love You" của Whitney Houston đứng đầu bảng trong 14 tuần. "Lose Yourself" cũng là đĩa đơn quán quân đứng đầu bảng lâu nhất và đồng thời đoạt giải Oscar kể từ khi ca sĩ-diễn viên Bing Crosby với bài hát "White Christmas" đạt 14 tuần đứng đầu bảng xếp hạng trong những năm 1940. "A Moment Like This" được chú ý bởi bước nhảy từ vị trí 52 lên vị trí số một trong năm 2002, phá vỡ kỷ lục 38 năm trước của The Beatles với đĩa đơn "Can't Buy Me Love", nhảy từ vị trí số 27 lên vị trí số 1.

Diễn biến bảng xếp hạng

Dưới đây là danh sách các đĩa đơn đã đạt vị trí quán quân trên  Bilboard Hot 100 hàng tuần trong năm 2002.

Xem thêm
Âm nhạc năm 2002
Danh sách đĩa đơn quán quân (Mỹ)

Chú thích

Bảng xếp hạng thu âm 2002
2002


title: Lissotesta minutissima

text:
Lissotesta minutissima là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lissotesta


title: Cericium luteoincrustatum

text:
Cericium luteoincrustatum là một loài nấm thuộc chi đơn loài Cericium, họ Cystostereaceae.

Chú thích

Tham khảo

 Cericium at Index Fungorum

L
Nấm được mô tả năm 1995


title: Laccophilus chini

text:
Laccophilus chini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Balke, Mazzoldi & Hendrich miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Melanotus horaki

text:
Melanotus horaki là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Leptonema agraphum

text:
Leptonema agraphum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Nước cam

text:
Nước cam hay nước cam ép, nước cam vắt là một loại thức uống phổ biến được làm từ cam bằng cách chiết xuất nước từ trái cam tươi bằng việc vắt hay ép thành một loại nước cam tươi Đối với các sản phẩm nước cam được sản xuất theo công nghiệp, nước cam được chế biến có cho thêm các chất phụ gia,bảo quản rồi đóng chai hoặc hộp giấy hay lon nhôm để tiêu thụ.

Nước cam có chứa flavonoid có lợi cho sức khỏe và là một nguồn cung cấp các chất chống oxy hóa hesperidin. Đồng thời trong nước cam có chứa nhiều vitamin C, có tác dụng tăng cường đề kháng, chống mệt mỏi. Nước cam thường có sự thay đổi giữa màu cam và màu vàng, mặc dù một số màu đỏ ruby hoặc màu cam giống màu đỏ cam hoặc thậm chí hơi hồng.

Sản xuất và pha chế
Trong sản xuất công nghiệp, nước cam được chế biến theo quy trình quy mô, cam tươi được tập trung với số lượng lớn sau đó được vắt hoặc ép lấy nước, nước cam được tiệt trùng và lọc bỏ các tép cam hay cặn bã trước cho bốc hơi trong chân không và nhiệt. Sau khi loại bỏ hầu hết các phân tử nước, nước cam cô đặc khoảng 65% đường tính theo trọng lượng, sau đó được lưu trữ vào khoảng 10 °F (-12 °C). Sau đó được pha loãng bằng cách thêm nước lọc.

Tại Mỹ, các thương hiệu lớn kinh doanh nước cam là Tropicana (thuộc sở hữu của PepsiCo Inc), sở hữu gần 65% thị phần. Tropicana cũng hiện diện ở châu Mỹ Latinh, châu Âu và Trung Á.

Ở Đức có nhiều loại nước cam:
 Orangensaft còn được gọi O-Saft, thỉng thoảng cũng được gọi Apfelsinensaft thông dụng nhất, là nước cam 100%. Orangensaft cũng có hai loại: Orangensaft Direksaft và Orangensaft từ nước cam cô đặc. Orangensaft Direktsaft là loại được ép từ nơi trồng và qua phương pháp thanh trùng pasteur để có thể giữ được lâu, sau đó được tàu chở hàng chở đến Đức và bỏ vào chai hay hộp. Phần lớn nước cam tới từ Brasil. Đa số nước cam ép được làm thành nước cam cô đặc. Nước cam trong chân không dưới nhiệt độ thấp cho bốc hơi nước chỉ còn lại 1/6 lượng nước ban đầu. Sau đó được giữ với nhiệt độ 0 °C chở sang Đức. Ở đây nước được cho thêm vào đúng lượng đã mất đi. Trong lúc chế biến theo luật mới kể từ 2012 không được phép cho thêm đường vào. Ở Đức trung bình đầu người thì trong năm 2011 mỗi người uống khoảng 8,2 lít nước cam Orangensaft.
Brasil với 1,16 triệu tấn là nước xuất khẩu nhiều nhất nước cam cô đặc. Nhập cảng nhiều nhất là Liên hiệp Âu châu (EU), nhập khoảng 2/3 số xuất khẩu (năm 2011).
 Orangennektar  và Orangensaftgetränke  là nước cam được pha lỏng, từ nước cam, nước lã, và các thứ khác, kể cả đường.
Ở Trung Quốc, có việc pha chế một loại phụ gia thực phẩm thành nước cam ép, nước cam tươi bán ngoài phố việc pha chế băng cách dùng nước đun sôi để nguội đổ vào một hỗn hợp gồm một chút thứ bột phẩm màu có màu vàng đỏ như cà rốt, hương vị cam rồi khuấy đều. Nước nhanh chóng chuyển thành màu giống như nước cam tươi, mùi hương cũng như cam thật.

Ở Việt Nam, nước cam tại nhiều quán đang được chế biến từ một loại bột hóa học có màu vàng tươi, được bán theo cân với giá siêu rẻ. Công thức gồm pha muỗng bột cam này và một chút đường vào chiếc cốc thủy tinh, sau đó đổ nước lọc, khuấy đều và cho đá vào. Nước nhanh chóng chuyển sang màu vàng tươi giống màu nước cam. Tuy nhiên, nếu tinh mắt sẽ thấy màu vàng của nước cam sẽ thẫm hơn so với màu vàng của loại nước cam pha chế từ bột cam này. Vị của cốc nước cam cũng không ngọt mát như cam tươi, mà hơi chát và ngang. Giá của mỗi cân bột cam rất rẻ.

Công dụng

Trong nước cam có chứa đường, acid hữu cơ, tinh dầu gồm isoamylic, geraniol, teryrineol… nước cam có vị ngọt, chua, tính mật, có tác dụng giải khát, sinh tân dịch, mật phổi, tiêu đờm và lợi tiểu. Là nước giải khát bổ dưỡng, ngoài ra uống nhiều nước cam còn giúp tóc khỏe.

Các chuyên gia sức khỏe ở Anh cho rằng chỉ cần uống một ly nước cam mỗi ngày có thể giúp cải thiện làn da, tóc và móng tay vì cam chứa nhiều vitamin C, kali và axít folic. Vitamin C cần thiết trong quá trình sản sinh ra collagen cùng với siêu dưỡng chất lutein, những chất trì hoãn quá trình lão hóa da. Sắc tố vàng trong cam có liên quan tới việc giảm tổn hại ở da do ánh nắng mặt trời gây ra, đồng thời được cho cải thiện độ đàn hồi của da.

Khuyến cáo
Không nên uống nước cam khi đang bị viêm loét dạ dày, tá tràng, hay viêm tuyến tụy vì nó chứa rất nhiều chất hữu cơ làm tăng a-xít trong dạ dày, gây ra chứng ợ nóng và làm chứng viêm loét nặng thêm. Ngoài ra, nước cam có thể phá hủy lớp men răng tới 84% khiến răng bị hỏng hoàn toàn.

Có nghiên cứu còn cho rằng những phụ nữ uống 2 ly nước cam/ngày sẽ có nguy cơ bị gout cao gấp 2 lần, tương tự như uống 2 lon nước ngọt có đường, cứ một cốc nước cam làm tăng nguy cơ lên 40%.

Khi ăn bữa sáng không nên uống nước cam vì trong nước cam có hàm lượng đường cao, nếu uống ngay sau khi ăn sáng làm cho đường lên men, gây sình hơi, tức bụng rất khó chịu và không nên uống nước cam vào buổi tối, do nước cam có tác dụng sinh tân dịch và lợi tiểu, dễ gây đi tiểu đêm làm mất ngủ. Nước cam tốt nhất nên uống vào lúc không no, không đói - tức sau khi ăn 1 - 2 giờ.

Và thay vì uống nước cam thì hãy sử dụng cam tươi và không nên cất giữ nước cam trong thời gian dài vì nước cam để lâu sẽ bị mất hết giá trị dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin C. Nếu cất giữ nước cam trong thời gian nửa năm thì hàm lượng vitamin C trong nước cam sẽ mất hết.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Orange juice production Production process and distinction between juice products.
 Brief film clip of orange juice processing from 1968. From the State Library & Archives of Florida.
 Natural orange juice processing  Industrial processing of natural orange juice.

Cam
Thức uống không cồn
Chi Cam chanh


title: Hägglingen

text:
Hägglingen là một đô thị ở huyện Bremgarten, bang Aargau, Thụy Sĩ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hagglingen


title: Leptonema occidentale

text:
Leptonema occidentale là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptonema (Hydropsychidae)


title: 2338 Bokhan

text:
2338 Bokhan (1977 QA3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 8 năm 1977 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2338 Bokhan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Sénégal

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Sénégal () là đội tuyển cấp quốc gia của Sénégal do Liên đoàn bóng đá Sénégal quản lý.

Trận quốc tế đầu tiên của đội tuyển Sénégal là trận đấu gặp Bénin vào năm 1961. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là lọt vào tứ kết World Cup 2002 ở ngay lần đầu tham dự giải và chức vô địch CAN 2021.

Danh hiệu
  Cúp bóng đá châu Phi
 Vô địch: 2021
 Á quân: 2002, 2019
 Vô địch WAFU Cup: 0
 Á quân: 2010; 2013

Thành tích

Giải bóng đá vô địch thế giới

Cúp bóng đá châu Phi

Kết quả thi đấu

2023

Cầu thủ

Đội hình hiện tại
Đây là đội hình đã hoàn thành vòng loại CAN 2023.
Các số liệu thống kê tính đến 12 tháng 9 năm 2023, sau trận gặp .

Triệu tập gần đây

PRE Đội hình sơ bộ
INJ Cầu thủ rút lui vì chấn thương
RET Cầu thủ đã chia tay đội tuyển quốc gia

Kỷ lục

Chơi nhiều trận nhất

Cầu thủ in đậm vẫn còn thi đấu ở đội tuyển quốc gia.
{| class="wikitable" style="width:85%;"
|- align=center
!style="background:#00853F"|#
!style="background:#00853F"|Tên cầu thủ
!style="background:#00853F"|Thời gian thi đấu
!style="background:#00853F"|Số trận
!style="background:#00853F"|Bàn thắng
|- align=center
|rowspan=2|1.
|align=left|Idrissa Gueye
|2011-
|102
|7

|- align=center
|2.
|align=left|Henri Camara
|1999–2008
|99
|29

|- align=center
|3.
|align=left|Sadio Mané
|2012–
|97
|37
|- align=center
|4.
|align=left|Roger Mendy
|1979–1995
|87
|3
|- align=center
|5.
|align=left|Cheikhou Kouyaté
|2012–
|86
|4
|- align=center
|6.
|align=left|Tony Sylva
|1999–2008
|83
|0
|- align=center
|7.
|align=left|Jules Bocandé
|1979–1993
|73
|20
|- align=center
|8.
|align=left|Lamine Diatta
|2000–2008
|71
|4
|- align=center
|9.
|align=left|Kalidou Koulibaly
|2015–
|71
|1
|- align=center
|10.
|align=left|El Hadji Diouf
|2000–2008
|70
|24

|- align=center

Ghi nhiều bàn thắng nhất

Cầu thủ in đậm vẫn còn thi đấu ở đội tuyển quốc gia.
{| class="wikitable" style="width:85%;"
|- align=center
!style="background:#00853F"|#
!style="background:#00853F"|Tên cầu thủ
!style="background:#00853F"|Thời gian thi đấu
!style="background:#00853F"|Bàn thắng
!style="background:#00853F"|Số trận
|- align=center
|1.
|align=left|Sadio Mané
|2012–
|37
|97
|- align=center
|2.
|align=left|Henri Camara
|1999–2008
|29
|99
|- align=center
|3.
|align=left|El Hadji Diouf
|2000–2008
|24
|70
|- align=center
|rowspan=2|4.
|align=left|Jules Bocandé
|1979–1993
|20
|73
|- align=center
|align=left|Mamadou Niang
|2002–2012
|20
|54
|- align=center
|6.
|align=left|Moussa Sow
|2009–2018
|19
|50
|- align=center
|7.
|align=left|Papiss Cissé
|2009–2015
|17
|36
|- align=center
|8.
|align=left|Mamadou Diallo
|1989–1999
|15
|35
|- align=center
|9.
|align=left|Moussa Konaté
|2012–2019
|12
|34
|- align=center
|rowspan=4|10.
|align=left|Papa Bouba Diop
|2001–2008
|11
|63
|- align=center
|align=left|Mame Biram Diouf
|2009–2018
|10
|51
|- align=center
|align=left|Famara Diédhiou
|2014–
|11
|27
|- align=center
|align=left|Ismaila Sarr
|2016–
|11
|54

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đội tuyển bóng đá quốc gia Sénégal  trên trang chủ của FIFA

Sénégal


title: Brehme, Eichsfeld

text:
Brehme là một đô thị thuộc huyện Eichsfeld nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,28 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1161 người.

Tham khảo


title: Vexillum rusticum

text:
Vexillum rusticum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum
Động vật được mô tả năm 1845


title: Coelioxys pedregalensis

text:
Coelioxys pedregalensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1916


title: Eteoryctis gemoniella

text:
Eteoryctis gemoniella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ (West Bengal).

Ấu trùng ăn Anacardium occidentale, Lannea coromandelica, Semecarpus anacardium, Achras sapota, Madhuca indica, Madhuca latifolia và Manilkara zapota. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Eteoryctis


title: Epirrhoe tristata

text:
The Small Argent và Sable, Epirrhoe tristata, là một loài bướm đêm thuộc chi Epirrhoe trong họ Geometridae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vlindernet
waarneming.nl
Lepidoptera of Belgium

Epirrhoe
Côn trùng châu Âu