title: Lovely Children

text:
Lovely Children (絶対 可憐 チルドレン, Zettai Karen Children) là một manga shōnen của Shiina Takashi. Manga này bắt đầu được đăng trong tạp chí manga Shogakukan's Shōnen Sunday từ năm 2005. Nó đã được dựng thành một loạt anime chiếu từ ngày ngày 06 tháng 4 năm 2008 gồm 51 tập phim ngắn. Shiina phát triển một loạt trong một câu truyện ngắn, ông đã viết trong một vấn đề đặc biệt của tạp chí Shonen Sunday. Loạt phim về cơ bản giống nhau, ngoại trừ việc nhân vật Minamoto Kōichi trong anime tên là "Minamoto Hikaru" và có quyền lực tâm linh.

Nội dung
Trong tương lai, những người có ESP đang ngày càng trở nên phổ biến và với nó, sự cần thiết của cách xây dựng khả năng sử dụng duy nhất của họ. Thật không may, cũng có espers lạm dụng quyền hạn của họ và vận dùng chúng để phá hoại. Giải pháp của chính phủ Nhật Bản được lựa chọn để cả hai thách thức là việc thành lập Babel (Base of Backing ESP Laboratory) với mục đích thẩm định, xác định, nuôi dưỡng, và bảo vệ espers. Năm thập kỷ sau, B.A.B.E.L. đặt một bộ ba espers Cấp 7 (cấp cao nhất trong các cấp độ của ESP) của Nhật Bản và tập hợp chúng thành một nhóm esper đặc biệt được gọi là "The Chldren" mặc dù cả ba có thái độ nghi vấn và phát triển mối quan hệ thân vì chính sách khủng bố và ostricization do sự sợ hãi không biết gì về quyền hạn của mình. Tuy nhiên, câu hỏi trong quá trình quản Babel của năm năm qua bây giờ đã trở thành liệu Akashi Kaoru, Sannomiya Shiho, và Nogami Aoi có thể trở thành các thiên thần cứu trái đất.

Nhân vật

Nhân vật chính

Minamoto Kōichi (皆 本 光 一)
Lồng tiếng bởi: Nakamura Yuuichi
Anh là một con người bình thường với chỉ số IQ rất cao(trên 200) và trong phụ truyện trong tập 1, anh cũng là một esper level 7 với năng lực anti-anti esper). Anh là phụ trách của "The Children" đặc biệt Esper Team, với trách nhiệm giám sát chăm sóc chúng và hướng dẫn chúng sử dụng sức mạnh của mình vào việc tốt. Tính tình tốt bụng, khoan dung, có lần khi anh bị đẩy qua giới hạn của mình và đi vào một Fist của nhân Bắc Star-cảm hứng hoàn thành

Akashi Kaoru
Tên trong tương lai:Queen of Catastrophe(nữ hoàng hủy diệt)

Lồng tiếng bởi: Hirano Aya
Siêu năng lực điều khiển bằng ý nghĩ cấp 7, Kaoru là thành viên thiếu thận trọng và nhiệt tình của "The Children" đặc biệt cùng với Shiho và Aoi cô thường sử dụng quá mức năng lượng của mình. Mặc dù là con gái, Kaoru hay làm những việc như đọc tạp chí áo tắm, hay sờ ngực bạn mình.Mẹ và chị Kaoru đều làm nghề diễn viên.10 năm sau, khi Kaoru đã là người lớn, cô có tình cảm với Minamoto.

Nogami Aoi
Tên trong tương lai: Lightspeed Goddess(nữ thần tốc độ ánh sáng)

Lồng tiếng bởi: Shiraishi Ryoko
Một esper mười tuổi với khả năng dịch chuyển tức thời cấp 7, Aoi là thành viên của "The Children" cùng với Kaoru và Shiho, cô thích chơi trò chơi video trong thời gian rảnh rỗi của mình. Quê cô ở Kyoto. Aoi có bộ ngực nhỏ so với hai người bạn nên hay bị Kaoru trêu chọc.

Sannomiya Shiho
Tên trong tương lai: Untouchable Empress(nữ vương không thể chạm tới)
Lồng tiếng: Haruka Tomatsu
Một esper mười tuổi với siêu năng lực cảm ứng cấp 7 Sức mạnh của cô cho phép mình đọc suy nghĩ của người khác bằng cách chạm vào người đó, liên lạc và tăng cường tính chính xác của mình khi sử dụng súng và vũ khí ném. Shiho thường cho thấy một nhân cách trưởng thành hơn so với Aoi và Kaoru vì cô có bố là cảnh sát.

Nhân vật phụ
Kiritsubo
53 tuổi, Cục trưởng cục nghiên cứu phát triển siêu năng lực Babel. Ông luôn tha thứ cho nhóm "The Children" khi chúng gây ra việc gì đó tồi tệ.
Fujiko Tsubomi
Tuổi thật: 80, bề ngoài: 18, là người sáng lập ra Babel. Trong thời chiến, bà là chị gái và cùng chiến đấu với Hyobu Kyosuke. Bà giữ được tuổi được tuổi thanh xuân là hút năng lượng sống của các ESP khác trẻ hơn. Bà sở hữu siêu năng lực hợp thành.
Thiếu tá Hyobu Kyosuke
Người sở hữu siêu năng lực phức hợp, là người sáng lập ra tổ chức PANDRA nhằm mục đích xây dựng một thế giới dành riêng cho ESP.
Kashiwagi
Thư ký của cục trưởng Kiritsubo.
Black Phantom
Lai lịch của nhân vật này hiện nay chưa rõ; là người thành lập tổ chức Black Phantom sử dụng các ESP như công cụ vũ khí.
Naomy
Bí danh: wild cat, là người sở hữu siêu năng lực điều khiển bằng ý nghĩ cấp 6, cô rất không ưa phụ trách của mình là Tanizaki nhưng ông ta lại rất thích cô.
Nhóm "The Hound"
Gồm 2 thành viên: Akira và Hatsune. Akira có khả năng truyền linh hồn của mình vào con vật và điều khiển nó. Hatsune có khả năng biến thành sói.

Truyền thông

Manga
Zettai Karen Children là một manga shōnen viết và minh họa bởi Shiina Takashi. Bắt đầu đăng trong tạp chí Shōnen manga của Chủ Nhật trong năm 2005. Shiina phát triển một loạt trong một câu truyện ngắn, ông đã viết trong một vấn đề đặc biệt của tạp chí Shonen Sunday.

Anime

Một anime được sản xuất bởi SynergySP đã bắt đầu phát sóng tại Nhật Bản trên kênhTV Tokyo vào ngày 6 Tháng 4năm 2008, và gồm 51 tập anime có hai bản nhạc chủ đề;. Mở một chủ đề và một kết thúc chủ đề. Chủ đề mở đầu là "Over The Future" của Karen Girl's, các kết thúc đầu tiên chủ đề là "Zettai love×love Sengen!!" Diễn viên:Aya Hirano, Ryoko Shiraishi và Haruka Tomatsu"; kết thúc thứ hai chủ đề là "Datte Daihonmei" (DATTE 大 本命?), Cũng bởi Hirano, Shiraishi, và Tomatsu. Từ tập 27 trở đi mở chủ đề đã thay đổi để "My Wings", một lần nữa bởi Karen Girl's và chủ đề kết thúc thay đổi để "Break Your Destiny" của Yuuichi Nakamura, Kisho Taniyama và Kōji.

Một tập phim OVA đã được thông báo sẽ được phát hành vào mùa hè 2010. Nó bao gồm các tài liệu ban đầu dựa trên câu chuyện trung học cơ sở hồ quang học.

Video game
Một game dành cho Nintendo DS được phát triển bởi Konami được Zettai Karen Children DS: Dai-4 no children (絶対 可憐 チルドレン DS 第 4 の チルドレン) được? Phát hành vào ngày 04 Tháng Chín năm 2008.

Akashi Kaoru xuất hiện như một nhân vật chiến đấu trong các trò chơi chiến đấu chủ nhật Tạp chí VS: Shūketsu! Chōjō Daikessen (サンデー VS マガジン 集結 顶上 大 决 戦!?) Cho PlayStation Portable của Sony. Nhân vật Aoi, Shiho, Minamoto, Fujiko và Hyōbu cũng xuất hiện như một phần của di chuyển đặc biệt hoặc là hỗ trợ. Trò chơi được phát triển bởi Konami và phát hành vào ngày 26 Tháng Ba Năm 2009.

Tham khảo

Shōnen manga
Anime và manga harem
Light novel
Manga năm 2005
Manga dài tập
Anime và manga hành động
Anime và manga hài
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Kim Đồng


title: Phyllobroticella straminea

text:
Phyllobroticella straminea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Phyllobroticella


title: (39559) 1992 OL8

text:
{{DISPLAYTITLE:(39559) 1992 OL8}}

(39559) 1992 OL8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne và Álvaro López-García ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 22 tháng 7 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 39001–40000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ichneutica lignana

text:
Ichneutica lignana là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài đặc hữu của New Zealand. Năm 2019, Robert J. B. Hoare đã công bố những nghiên cứu của mình về những loài bướm đêm ở New Zealand. Dựa trên kết quả của những nghiên cứu này, Hoare đã đặt loài này vào chi Ichneutica.

Ấu trùng ăn nhiều loại thực vật khác nhau.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Citizen science observations

Ichneutica
Động vật được mô tả năm 1857


title: Sông Hudson

text:
Sông Hudson là một con sông dài  chảy từ phía bắc đến phía nam chủ yếu qua phần phía đông tiểu bang New York ở Hoa Kỳ. Dòng sông này bắt nguồn từ các khối núi Adirondack thuộc Upstate New York và chảy về phía nam qua thung lũng Hudson đến vịnh Thượng New York nằm giữa thành phố New York và thành phố Jersey, cuối cùng chảy vào Đại Tây Dương ở cảng New York. Tại đầu phía nam, sông Hudson đóng vai trò là ranh giới chính trị giữa các bang New Jersey và bang New York. Xa hơn về phía bắc, dòng sông là ranh giới địa phương giữa một số quận ở New York. Nửa dưới sông Hudson là cửa sông thủy triều với có độ sâu lớn hơn vùng nước mà sông chảy vào, chứa vịnh Hudson, một cửa vào được hình thành trong thời kỳ Băng hà Đệ Tứ ở Bắc Mỹ gần đây nhất, ước tính khoảng từ 26.000 đến 13.300 năm trước. Dòng chảy của sông Hudson thay đổi hướng theo thủy triều, ngay cả với các khu vực nằm xa về phía bắc đến thành phố Troy, New York.

Sông Hudson được đặt theo tên của Henry Hudson, một thủy thủ người Anh làm việc cho công ty Đông Ấn Hà Lan, và là người đã khám phá ra dòng sông vào năm 1609, và sau đó là vịnh Hudson ở Canada, cũng được đặt tên này. Trước đây, nhà thám hiểm người Ý Giovanni da Verrazzano từng quan sát sông Hudson khi đang chèo thuyền cho Vua François I của Pháp vào năm 1524, và là người châu Âu đầu tiên được biết đến đã đi vào Vịnh Thượng New York, nhưng lúc đó Verrazzano xem nơi này chỉ là một cửa sông. Người Hà Lan gọi con sông là  sông Bắc  - với sông Delaware được gọi là sông Nam - và dòng sông có vai trò xương sống đối với thuộc địa Hà Lan ở Tân Hà Lan. Hudson là nơi các khu định cư thuộc địa tập trung vây quanh, và có tầm quan trọng chiến lược như là một cửa ngõ đi vào nội địa Hoa Kỳ, dẫn đến nhiều năm cạnh tranh giữa người Anh và người Hà Lan về quyền kiểm soát dòng sông và thuộc địa.

Trong suốt thế kỷ 18, thung lũng sông và cư dân nơi đây là chủ đề và nguồn cảm hứng của nhà văn Washington Irving, tác giả người Mỹ đầu tiên được quốc tế khen ngợi. Vào thế kỷ 19, khu vực này đã truyền cảm hứng cho trường phái nghệ thuật trường học sông Hudson thuộc chủ đề tranh phong cảnh, một phong cách mục vụ của Mỹ, cũng như các khái niệm về chủ nghĩa môi trường và vùng hoang dã. Hudson cũng là cửa ra phía đông của kênh đào Erie, được hoàn thành vào năm 1825 và là một huyết mạch giao thông quan trọng của Hoa Kỳ vào đầu thế kỷ 19.

Tên gọi

Dòng sông được gọi là Ca-ho-ha-ta-te-a (có nghĩa là "con sông") theo cách gọi của liên minh Iroquois, và nó được biết đến có tên là  ("dòng sông chảy hai chiều" hay "vùng nước không bao giờ tĩnh lặng") theo cách gọi của bộ lạc Mohican, những người trước đây từng sinh sống cả hai bờ ở phần hạ lưu sông. Ý nghĩa của tên Mohican bắt nguồn từ phạm vi thủy triều dài của sông. Bộ lạc Da đỏ Delaware (Bartlesville, Oklahoma) xem người Mohican có quan hệ họ hàng gần, là một phần của người Lenape, và do đó, người Lenape cũng tuyên bố rằng sông Hudson là một phần của lãnh thổ tổ tiên của họ, hay còn được gọi là .

Tên châu Âu đầu tiên của sông Hudson là Rio San Antonio, do nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha Estêvão Gomes đặt tên khi ông làm việc ở Tây Ban Nha và cũng là người đã khám phá bờ biển Trung Đại Tây Dương vào năm 1525.  Một tên khác ban đầu của sông được người Hà Lan sử dụng là Rio de Montaigne. Sau này, họ thường gọi dòng sông là Noortrivier, hoặc "sông Bắc", trong khi đó sông Delaware được gọi là Zuidrivier, hay "sông Nam". Ngoài ra, sông Hudson còn có những cái tên không phổ biến khác đó là Manhattes rieviere "sông Manhattan", "Groote Rivier" "sông Lớn", và de grootte Mouritse Reveere , hay "sông Mouritse Lớn" (Mourits là tên của một dòng họ ở Hà Lan).

Cho đến đầu những năm 1900, tên tiếng Anh "North River" là tên gọi của dòng sông ở vùng đô thị New York, sau đó việc sử dụng không phổ biến vẫn tiếp diễn cho đến hiện nay. Liên lạc vô tuyến trong giao thông vận chuyển thương mại vẫn sử dụng tên gọi này, đặc biệt là ở vùng sông Tappan Zee.
 Thuật ngữ này cũng tiếp tục được dùng để đặt tên cho các cơ sở hạ tầng ở vùng phía nam của con sông, ví dụ như cầu tàu sông Bắc, đường hầm sông Bắc, và công viên bang Riverbank. Người ta tin rằng bản đồ do nhà bản đồ học John Carwitham tạo ra vào năm 1740 là bản đồ đầu tiên sử dụng tên sông Hudson.

Năm 1939, tạp chí Life mô tả dòng sông là "America's Rhine", khi so sánh nó với  thung lũng trung lưu thượng sông Rhein  ở Trung và Tây Âu.

Hudson chứa nhiều đoạn sông (khúc sông) có tên lịch sử riêng, theo đó các nhà thám hiểm và người định cư người Hà Lan đầu tiên đã thiết lập nhiều đoạn sông. Các điều kiện đi thuyền trên sông là giống nhau ở tất cả các đoạn, và tên các đoạn sông thường được sử dụng cho đến khi tàu hơi nước trở nên phổ biến. Tính từ nam đến bắc, sông Hudson có chứa các đoạn, đoạn Great Chip, Tappan Zee, vịnh Haverstraw, đoạn thuộc Seylmakers, Crescent hay đoạn thuộc Cook, đoạn thuộc Hoge hay High, đoạn Martyr hay Martelaire, đoạn thuộc Fisher, Lange Rack hay đoạn Long, Vasterack hay đoạn Vaste, Kleverack hay Claverack, Backerack hay đoạn thuộc Baker, đoạn thuộc Jan Playsier, và đoạn thuộc Hart hay Hunter.

Dòng chảy

Thượng nguồn

Sông Hudson Thượng

Sông Hudson Hạ

Địa lý và lưu vực sông

Địa chất

Theo các thuật ngữ địa chất, sông Hudson đôi khi được gọi là cửa sông. Trong thời kỳ Băng hà Đệ Tứ gần đây, sự triệt thoái của băng giá Wisconsin đã làm mực nước biển dâng cao, hình thành một vịnh hẹp nhấn chìm vùng đồng bằng ven biển và đưa nước mặn xấm lấn phía trên cửa sông. Đáy sông cũ bị xói mòn sâu bên ngoài hẻm núi Hudson, đường bờ hiện nay, và là một khu vực có nhiều cá. Trước kia, đáy sông được phân định rõ ràng nằm bên dưới các vùng nước Đại Tây Dương, kéo dài đến rìa thềm lục địa. Kết quả của thời kỳ băng hà và mực nước biển dâng cao, phần nửa dưới của sông Hudson hiện nay là cửa sông, bao gồm vịnh Hudson. Vịnh hẹp này được ước tính đã hình thành từ 26.000 đến 13.300 năm trước.

Dọc theo dòng sông, các vách dựng đứng được tạo nên từ các loại đá như đá bazan biến chất hay đá diabaz. Trong khi đó, các cao nguyên chứa chủ yếu là đá hoa cương và gneis với đá lửa xâm nhập; và từ Beacon đến Albany là đá phiến sét và đá vôi, hay chủ yếu là đá trầm tích.

Eo biển thủy triều The Narrows rất có khả năng được hình thành cách đây khoảng 6.000 năm vào cuối thời kỳ băng hà cuối cùng. Xưa kia, đảo Staten và Long Island từng nối liền với nhau, ngăn không cho sông Hudson xuyên qua eo biển Narrows để kết thúc dòng chảy và đổ vào biển. Vào lúc đó, sông Hudson đổ ra Đại Tây Dương theo dòng chảy lệch về hướng tây nhiều hơn, qua các phần của miền bắc New Jersey ngày nay, dọc theo sườn phía đông của dãy núi Watchung đến Bound Brook, New Jersey và sau đó đổ vào Đại Tây Dương qua vịnh Raritan. Sự tích tụ nước ở Vịnh Thượng New York cuối cùng đã giúp sông Hudson phá vỡ khối đất liền trước đó nối liền đảo Staten và Brooklyn để tạo thành eo biển Narrows như ngày nay. Thông qua lộ trình hiện tại giữa New Jersey và Thành phố New York, sông Hudson đã có một tuyến đường ngắn hơn đến Đại Tây Dương.

Trầm tích lơ lửng (suspended sediment), chủ yếu bao gồm đất sét bị xói mòn từ trầm tích băng và các hạt hữu cơ, có thể được tìm thấy rất nhiều ở dòng sông. Sông Hudson có lịch sử xói mòn tương đối ngắn, vì vậy dòng sông không có đồng bằng bồi đắp lớn gần cửa sông. Khác với đa số các cửa sông khác ở Hoa Kỳ, sự thiếu hụt trầm tích ở cửa sổ Hudson là rất đáng kể. Xung quanh cảng New York, trầm tích cũng chảy vào cửa sông từ đại dương khi dòng chảy của dòng sông hướng về phía bắc.

Lịch sử

Thời kỳ tiền Colombo

Khám phá và thuộc địa hóa

Cách mạng Mỹ

Trường học sông Hudson

Thế kỷ 19

Thế kỷ 20 và 21

Địa danh

Giao thông vận tải và giao lộ

Ô nhiễm

Trầm tích ở sông Hudson chứa một lượng lớn các chất ô nhiễm, tích tụ trong nhiều thập kỷ từ việc thải chất thải công nghiệp, các nhà máy xử lý nước và dòng nước thoát từ các đô thị. Tuy nhiên, xét về mặt tổng thể, chất lượng nước ở sông đã được cải thiện đáng kể từ thập niên 1990.

Hệ động thực vật

Sinh vật phù du

Động vật phù du ở sông Hudson rất phong phú, có mặt ở cả vùng nước ngọt và nước mặn, và cung cấp nguồn thức ăn quan trọng cho ấu trùng và cá con.

Động vật không xương sống

Vùng đáy hồ chứa các loài sinh vật có khả năng sinh sống trong các môi trường đáy mềm. Các vùng nước ngọt là nơi trú ngụ của các loài động vật bao gồm ấu trùng ruồi Chironomidae, giun Oligochaeta, ấu trùng ruồi săn mồi và các loài trong bộ Giáp xác chân hai loại. Trong khi đó, các vùng nước mặn thì có nhiều các loài giun Ngành Polychaete, động vật chân đốt và một số loài nhuyễn thể như trai. Những loài sinh vật này đào hang trong lớp trầm tích và giúp đẩy nhanh quá trình phân hủy chất hữu cơ. Cua xanh Đại Tây Dương là một trong những động vật không xương sống có kích thước lớn hơn. Phạm vi sinh sống của chúng giới hạn ở phía bắc.

Toàn bộ Hudson từng trở nên đông đúc hơn rất nhiều với các loài thân mềm hai mảnh vỏ ăn huyền phù bản địa. Trai nước ngọt rất phổ biến ở vùng nước nông (limnetic zone), nhưng quần thể của chúng đã giảm trong nhiều thập kỷ, có thể do môi trường sống bị thay đổi và do bị vẹm ngựa vằn xâm lấn. Các mảng hàu từng tràn lan ở vùng nước mặn, nhưng hiện đã giảm bớt do ô nhiễm và khai thác.

Cá
Theo Chương trình Cửa sông Hudson NYSDEC, người ta tìm thấy trên sông Hudson có khoảng 220 loài cá, trong đó có 173 loài bản địa. Đánh bắt cá với mục đích thương mại từng rất phổ biến, tuy nhiên hầu hết hình thức đánh bắt đã ngừng hoạt động vào năm 1976 do ô nhiễm; tuy nhiên một số ít hình thức vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Cá trích mình dày Mỹ là loài cá vây tay duy nhất được cho phép khai thác vì lợi nhuận, nhưng với số lượng hạn chế.

Các hoạt động

Khu vực đất công viên bao quanh phần lớn sông Hudson; một số công viên nổi bật như công viên Battery và công viên Bang Tự do tại cửa sông, công viên Riverside ở Manhattan, công viên Điểm Croton, công viên Bang Núi Gấu, Công viên Bang Vua Bão và cao nguyên Hudson, công viên Bang Hồ Moreau, và các thượng nguồn của sông Hudson ở Khu vực Hoang dã Đỉnh cao.

Nằm giữa hai hạt Westchester và Rockland, cầu Tappan Zee mới có một con đường dành cho người đi bộ và đi xe đạp với chiều dài khoảng 3,6 dặm. Cũng tồn tại một con đường khác cũng dành cho người đi bộ và xe đạp xa hơn về phía bắc, giữa hai hạt Dutchess và Ulster: Lối đi qua Hudson, có chiều dài một chiều là 1,2 dặm.

Chính quyền cho phép người dân câu cá trên sông Hudson, tuy nhiên Bộ Y tế tiểu bang khuyến cáo không ăn cá đánh bắt từ đập South Glens cho đến đập Liên bang ở Troy. Phụ nữ dưới 50 tuổi và trẻ em dưới 15 tuổi được khuyên là không ăn bất kỳ loại cá nào được đánh bắt ở phía nam đập Thác Palmer ở làng Corinth, trong khi các đối tượng khác được khuyên ăn cá bất cứ nơi nào ở sông Hudson từ một đến bốn bữa mỗi tháng, tùy theo loài cá và địa điểm đánh bắt. Bộ Y tế dẫn chứng nồng độ thủy ngân, PCB, 2,3,7,8-Tetrachlorodibenzodioxin và cadmi là các hóa chất ảnh hưởng đến các loài cá ở những khu vực này.

Các loài cá bản địa phổ biến được đánh bắt với mục đích giải trí bao gồm cá vược sọc (trước đây là loài cá thương mại chính, nay thì chỉ được những người câu cá khai thác hợp pháp), cá nheo Mỹ, ameiurus catus, ameiurus nebulosus, cá rô vàng và morone americana. Cá vược miệng rộng và micropterus dolomieu cũng phổ biến, và là tâm điểm của các giải đấu bắt-và-thả cá.

Xem thêm

 Danh sách các điểm giao cắt trên sông Hudson
 Danh sách các chuyến phà qua sông Hudson đến thành phố New York
 Danh sách các quần đảo trên sông Hudson
 Danh sách các con sông ở New Jersey
 Danh sách các con sông ở New York

Tham khảo

Đọc thêm

  For a comprehensive guide to aspects of the river.

Liên kết ngoài

Hudson River Maritime Museum
Beczak Environmental Education Center
Tocqueville in Newburgh – an The Alexis de Tocqueville Tour: Exploring Democracy in America segment on Hudson River steamship travel in the 1830s

Sông Hudson
Sông di sản Mỹ
Sông New Jersey
Sông New York
Biên giới New Jersey
Biên giới New York
Sông Manhattan
Sông The Bronx
Sông quận Essex, New York
Sông quận Hudson, New Jersey
Sông quận Bergen, New Jersey
Sông quận Westchester, New York
Sông quận Rockland, New York
Sông quận Putnam, New York
Sông quận Dutchess, New York
Sông quận Orange, New York
Sông quận Ulster, New York
Sông quận Sullivan, New York
Sông quận Columbia, New York
Sông quận Greene, New York
Sông quận Rensselaer, New York
Sông quận Albany, New York
Sông quận Washington, New York
Sông quận Saratoga, New York


title: Chaetopteryx lusitanica

text:
Chaetopteryx lusitanica là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Chaetopteryx


title: Pachytyla

text:
Pachytyla là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Cerithiopsis micalii

text:
Cerithiopsis micalii là một loài ốc biển, động vật chân bụng trong họ Cerithiopsidae, được tìm thấy ở các vùng nước thuộc châu Âu. Nó được Cecalupo and Villari miêu tả năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Cerithiopsis
Động vật được mô tả năm 1997


title: Lasioglossum hypoleucum

text:
Lasioglossum hypoleucum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1937


title: Lễ hội xang khan

text:
Lễ hội xăng khan là lễ hội của người đồng bào dân tộc Thái. Một số nơi khác gọi là Kin chiêng boóc mạy, Hội Chá Chiêng... Mục đích và ý nghĩa của nó vẫn là ngày tạ ơn các ông mo đối với tổ tiên và những người thầy đã dạy cách bốc thuốc chữa bệnh cứu vớt chúng sinh. Là một lễ hội tín ngưỡng dân gian độc đáo của người Thái, góp phần thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ văn hóa, nhất là văn hóa tâm linh của đồng bào các dân tộc thiểu số nói chung và người Thái nói riêng.

Năm 2017, Lễ hội Xăng khan của người Thái tại xã Xuân Phúc, huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa và tại 7 huyện miền tây Nghệ An đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Thời gian
Cứ 3 hoặc 5 năm một lần vào khoảng tháng 11 Âm lịch, khi xong mùa vụ trên nương sản phẩm đã thu về nhà. Hoặc tháng 2, tháng 3 Âm lịch của năm sau là tháng tốt, tháng lành. Thời gian mở hội từ 2 đến 3 ngày.

Chuẩn bị
Những ông mo đã thành tài có uy tín cứu sống nhiều người qua cơn bệnh hiểm nguy, làm được nhiều việc tốt cho bản giúp được nhiều việc hay cho mường mới được tổ chức lễ hội. Ba ngày trước ngày lễ hội, tại nhà ông mo chủ, gái trai tấp nập, tiếng giã gạo tiếng khua luống ngân vang báo hiệu cho thần rừng, thần núi, thần sông, thần suối biết làng mình mở hội. Dịp của gái trai gặp gỡ, ngày để dân bản trả ơn thầy mo đã chữa khỏi bệnh cho mình. Không phải chỉ những người trong bản mà cả du khách thập phương, già có, trẻ có kéo về dự hội.

Tổ chức
Sau lễ cúng, dân làng múa hát xung quanh cây hoa, càng về khuya không khí hội càng nhộn nhịp với những trò diễn độc đáo hài ước đầy ắp tiếng cười, nhộn nhịp hơn là múa tập thể. Tất cả những người đến dự hội từ già đến trẻ đều vào cuộc múa, múa hết mình hòa lẫn trong âm vang nhộn nhịp của tiếng chiêng, trống, tiếng khua luống, tiếp dập của ống nửa (tẳng bù), tượng trưng cho sấm, mưa cho sự phồn thực với mong ước của một mùa màng tươi tốt. Hái hoa (Kếp boóc) là phần cuối của lễ hội Xăng Khan, chủ nhà là người trực tiếp hái hoa đem tặng cho mọi người, mỗi bông hoa là một phần thưởng tượng trưng cho bổng lộc và sự may mắn trong cuộc sống. Bằng lời hát chia tay thắm thiết hẹn kỳ hội sau gặp lại, và lúc này trời cũng vừa sáng, mọi người trở về tiếp tục với công việc hàng ngày của mình.

Sự mai một
Những năm sau này, nhiều bản làng Thái không còn lễ hội Xăng Khan nữa, nguyên nhân thì nhiều nhưng quan trọng nhất vẫn là con người và cách ứng xử của con người đối với lễ hội.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lễ hội Xang Khan của người Thái

Lễ hội của người Thái
Di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam


title: Esther

text:
Esther (tiếng Hebrew là אֶסְתֵּר/Ester/ʼEstēr, phiên âm tiếng Việt: Étte hay Ê-sơ-tê), có tên Hadassah khi ra đời, là nhân vật chính của Sách Étte trong Kinh Thánh. Theo Kinh Thánh, bà là hoàng hậu người Do Thái của vua Ba Tư Ahasuerus (A-suê-ru). Theo truyền thống lịch sử, Vua Ahasuerus được xác định là Xerxes I cai trị Ba Tư trong suốt thời kỳ đế chế Achaemenid. Câu chuyện này là căn nguyên của việc cử hành một lễ hội trong truyền thống của người Do Thái (Lễ Purim).

Câu chuyện trong Kinh Thánh

Hoàng hậu Vashti bị phế truất
Vua Ahasuerus tổ chức lễ hội kéo dài 180 ngày tại kinh đô Susha. Khi đang say men rượu nhà vua ra lệnh gọi hoàng hậu Vashti đến trước mặt triều thần và quan khách nhằm phô bày sắc đẹp của bà. Song, hoàng hậu không chịu tuân lệnh vua. Trong cơn thịnh nộ, nhà vua triệu tập các mưu sĩ. Một mưu sĩ bàn rằng phụ nữ trong toàn đế quốc sẽ khinh dễ chồng mình nếu biết rằng "Vua Ahasuerus đã lệnh truyền hoàng hậu Vashti đến chầu trước mặt vua mà bà không chịu đến." Vì vậy, cần phải phế truất bà.

Esther được chọn làm hoàng hậu

Nhà vua ra chiếu chỉ truyền tập trung những trinh nữ trẻ đẹp về cung điện nhà vua ở kinh đô. Mỗi cô gái phải trải qua mười hai tháng trong hậu cung để được chăm sóc sắc đẹp, rồi sẽ ra mắt nhà vua. Khi đến lượt mình, mỗi cô gái được chọn đem theo bất kỳ vật dụng nào ở hậu cung. Buổi tối cô đến chầu vua, rồi trở lại hậu cung vào sáng hôm sau. Cô gái ấy sẽ không được trở vào cung vua trừ khi nhà vua thích cô và cho gọi đích danh.

Cuối cùng, người được vua chọn thế chỗ Hoàng hậu Vashti là Esther (tiếng Hebrew: Hadassah), một cô gái mồ côi được anh họ, Mordecai (Mạc-đô-chê), nhận làm con nuôi. Sách Esther chương 2 câu 7 chép: "Ông nuôi dưỡng con gái của cậu mình, cô gái ấy tên là Hadassah tức Esther vì cô không còn cha mẹ. Cô có dung nhan đẹp đẽ. Khi cha mẹ cô qua đời, Mordecai nhận cô làm con gái mình".

Trong thời gian đó, lúc đang ngồi trước cổng hoàng cung, Mordecai biết chuyện hai hoạn quan mưu sát nhà vua, ông báo cho Esther và bà tỏ cho vua biết. Hai kẻ mưu phản bị treo cổ, còn sự việc được chép vào sử biên niên của nhà vua.

Haman mưu tuyệt diệt dân Do Thái
Sau đó, Haman người Agagite được Vua Ahasuerus trọng đãi, ban cho địa vị cao trọng hơn hết thảy triều thần. Theo lệnh vua, mọi người đều phải cúi lạy Haman. Nhưng Mordecai, một người Do Thái chỉ quỳ lạy trước Chúa, khước từ tuân theo mệnh lệnh này. Thái độ của Mordecai khiến Haman giận dữ, khi biết Mordecai là người Do Thái, ông mưu tính giết tất cả người Do Thái trong vương quốc bởi vì ông nghĩ rằng "ra tay trị một mình Mordecai là việc tầm thường".

Haman cáo buộc người Do Thái phản loạn cùng hứa hẹn nộp vào ngân khố 350 tấn bạc (10 000 ta-lâng bạc). Lúc ấy có thể do ngân khố cạn kiệt vì tiêu hao cho cuộc chiến chống người Hi Lạp, nhà vua ủy nhiệm Haman ra chiếu chỉ tuyệt diệt dân Do Thái trên toàn cõi đế quốc.

Mordecai yêu cầu Esther giúp đỡ
Nghe tin dữ, Mordecai - theo tập tục của người Do Thái khi biểu lộ sự than khóc hoặc đau buồn - bèn xé áo, mặc trang phục vải sô, và phủ tro lên đầu. Khắp mọi nơi, khi chiếu chỉ truyền đến, "dân Do Thái kêu la thảm thiết, khóc lóc, than vãn, nhiều người mặc quần áo vải sô và nằm trên tro."

Khi biết tin, Mordecai đến đứng trước cung vua, Esther sai người đem cho ông áo mới bởi vì "không ai mặc quần áo vải sô mà được phép vào đó", nhưng ông từ chối. Esther sai hoạn quan Hatach đến gặp Mordecai, ông thuật lại mọi điều, gởi cho bà một bản sao chiếu chỉ, và yêu cầu bà vào chầu vua để "khẩn xin vua thương xót dân tộc mình." Esther nhắn lại rằng bất cứ ai vào nội cung mà không có lệnh vua thì sẽ bị xử tử trừ khi nhà vua đưa trượng vàng ra thì mới được miễn tội chết, "nhưng đã ba mươi ngày nay con không được vời vào hoàng cung."

Esther kinh hãi vì biết rằng bà chắc sẽ mất mạng nếu làm theo lời khuyên của Mordecai.

Sau khi nghe thuật lại lời của Esther, Mordecai bảo họ nói với Esther rằng đừng tưởng đang ở trong cung vua Esther sẽ thoát khỏi họa diệt chủng đang đe dọa dân tộc bà, và "nếu con nín lặng trong lúc này thì dân Do Thái hẳn sẽ được trợ giúp và giải cứu bằng cách khác, song con và nhà cha của con sẽ bị diệt vong."

Cuối cùng, Mordecai kết thúc thông điệp của ông bằng những lời khích lệ đầy hiệu quả: "Nào ai biết rằng vì cớ thời điểm như thế này mà con được ngôi hoàng hậu sao?"

Sau khi nghe lời khuyên của Mordecai, Esther bày tỏ ước nguyện tìm kiếm sức mạnh tâm linh bằng sự hiệp ý cầu nguyện trước khi gánh vác trách nhiệm nặng nề, "Xin hãy đi triệu tập tất cả người Do Thái ở Shusan, rồi hãy vì con mà kiêng ăn trong ba ngày đêm, đừng ăn hay uống gì hết. Con và các nữ tỳ của con cũng sẽ kiêng ăn nữa." Lời nhắn cuối của bà thể hiện tính cách của một bậc anh thư, "Sau đó, con sẽ vào chầu vua là việc trái luật pháp; nhưng nếu phải chết thì con sẽ chết."

Mordecai đi ra và thực hiện yêu cầu của Esther. Cùng toàn thể dân Do Thái ở kinh đô Shushan, Esther và các nữ tỳ kiêng ăn trong ba ngày để khẩn cầu Chúa giải cứu dân tộc bà.

Esther dọn tiệc dâng cho vua
Đến ngày thứ ba, Esther mặc triều phục vào chầu ở nội điện. Đang ngồi trên ngai, nhưng khi vừa thấy Hoàng hậu Esther nhà vua liền đưa vương trượng về phía bà, Esther biết mạng sống bà đã được bảo toàn bởi vì nhà vua chấp nhận bà. Vua hỏi Esther muốn cầu xin điều gì, "dù đến nửa vương quốc trẫm cũng sẽ ban cho".

Esther khiêm nhu xin vua và Haman đến dự yến tiệc bà dọn cho vua. Haman hãnh diện bởi vì không ai khác ngoài vua và ông được mời đến dự tiệc của hoàng hậu. Trong khi dự tiệc rượu, Hoàng hậu mời nhà vua và Haman đến dự một yến tiệc khác bà sẽ dọn vào ngày mai, khi ấy bà sẽ tâu với vua điều bà muốn cầu xin.

Sau khi rời yến tiệc do hoàng hậu khoãn đãi, Haman lại bắt gặp Mordecai đang ngồi trước cổng hoàng cung. Giận dữ vì Mordecai vẫn không chịu cúi lạy, Haman ra lệnh chuẩn bị một giá treo cổ cao 25 m để ngày hôm sau ông xin lệnh nhà vua hành hình Mordecai. Song trong đêm đó, nhà vua không ngủ được, truyền đem sách sử biên niên đọc cho ông nghe. Dù đã có công cứu nhà vua khỏi vụ mưu sát, Mordecai vẫn không được ban thưởng gì.

Sáng sớm hôm ấy, Haman đến xin vua treo cổ Mordecai, nhưng khi Haman vừa vào triều kiến, vua liền hỏi: "Phải làm gì cho người vua muốn tôn trọng?" Haman nghĩ trong lòng ngoài ông chẳng có ai xứng hiệp với vinh dự này, nên tâu rằng nên mặc cho người ấy áo triều vua thường mặc, một triều thần tối cao của vua phải dẫn người ấy cưỡi ngựa của vua dạo quanh quảng trường thành phố và công bố rằng, "Người mà vua muốn tôn trọng được hậu đãi như vậy." Song Haman thất kinh khi nghe vua bảo ông hãy làm đúng "như lời khanh nói cho Mordecai người Do Thái đang ngồi tại cổng hoàng cung, đừng bỏ qua bất cứ điều gì khanh đã đề nghị" để tôn vinh Mordecai vì đã có công phá vỡ âm mưu chống nhà vua. Haman tuân lệnh vua.

Xong việc, ông vội vã về nhà, buồn bã thuật cho vợ và các cố vấn mọi việc đã xảy đến cho ông. Họ bảo Haman, "Ông bắt đầu sa bại trước Mordecai rồi!"

Haman bị treo cổ

Chiều hôm ấy, đang lúc dự tiệc, Vua Ahasuerus yêu cầu Esther tỏ cho ông biết điều bà muốn cầu xin. Lúc bấy giờ Esther mới lên tiếng xin vua cứu mạng bà và dân tộc bà, là những người "đã bị bán để bị hủy diệt, giết chết, và thủ tiêu." Nhà vua tức giận khi biết âm mưu của Haman, bèn bỏ ra ngoài.

Nhận biết số phận thảm khốc của mình, Haman quỳ xin Esther cứu mạng, nhưng ngay lúc ấy vua quay lại và càng giận dữ hơn, một hoạn quan tâu, "Kìa giá treo cổ cao hai mươi lăm mét Haman dựng sẵn trước nhà để treo Mordecai là người đã trình báo để cứu mạng bệ hạ." Vua ra lệnh, "Hãy treo nó lên đó!"

Dân Do Thái được giải cứu
Vua Ahasuerus ban cho Mordecai chức tể tướng. Esther lại đến "phủ phục dưới chân vua, khóc và cầu xin vua hủy bỏ kế hoạch của Haman chống lại người Do Thái". Bởi vì chiếu chỉ được đóng ấn bằng nhẫn của vua thì không thể bãi bỏ được, nhà vua ủy nhiệm Mordecai ban hành một chiếu chỉ khác ban cho người Do Thái quyền tự vệ.

Cuộc chiến xảy ra trong ngày 13 tháng Adar (tháng thứ sáu theo lịch Do Thái) là ngày Haman dự định tuyệt diệt dân Do Thái. Tại kinh đô Susha có 8 000 người bị giết, và 75 000 người thiệt mạng trên phần còn lại của đế quốc. Người Do Thái không cướp đoạt tài sản của những người bị giết.

Hằng năm dân Do Thái kỷ niệm Lễ Purim để ghi nhớ ngày họ được giải cứu.

Trong văn hóa Ba Tư

Trong mối quan hệ lịch sử giữa Ba Tư với Do Thái, những người Do Thái Ba Tư ngày nay được gọi là "Dòng dõi của Esther". Tại Hamadan, Iran, có một kiến trúc mang tên Phần mộ của Esther và Mordecai mặc dù làng Kfar Bar’am ở phía bắc Israel cũng nhận mình là nơi an táng Hoàng hậu Esther.

Trong văn học nghệ thuật
Thi sĩ người Ý thời kỳ phục hưng Lucrezia Tornabuoni chọn Esther làm một trong những nhân vật Kinh Thánh trong các tác phẩm thi ca của bà.
Năm 1689, theo yêu cầu của Françoise d'Aubigné, marquise de Maintenon, vợ của vua Louis XIV, Jean Baptiste Racine viết vở kịch Esther.
Năm 1718, dựa trên vở kịch của Racine, Handel soạn vở oratorio cùng tên.
Một tác phẩm của Gladys Malvern mang tên Behold Your Queen! xuất bản năm 1958 với hình ảnh minh họa của em gái tác giả Corin Malvern.
Năm 1960, nhà soạn kịch người xứ Wales, Saunders Lewis, ra mắt vở kịch Esther, kể lại câu chuyện này bằng ngôn ngữ xứ Wales.
Một xuất phẩm điện ảnh hợp tác giữa Ý và Hoa Kỳ mang tên Esther and King trình chiếu năm 1960 với Joan Collins thủ giữ vai Esther.
Bộ phim nhiều tập The Greatest Heroes of the Bible trình chiếu năm 1978 với Victoria Principal vào vai Esther, Robert Mandan vai Xerses, và Michael Ansara vai Haman.
Năm 1983 ra mắt vở nhạc kịch 'Swan Esther của hai tác giả J. Edward Oliver và Nick Munns trong hình thức một album với tiếng hát của Stephanie Lawrence và Denis Quilley. Swan Esther cũng được nhà hát Young Vic trình diễn trong chuyến lưu diễn toàn quốc.
Cuốn tiểu thuyết Hadassah của J. Francis Hudson (Lion Publishing, 1996) đan xen vào truyện tích Kinh Thánh này với những nhân tố Hi Lạp cổ liên quan đến triều đại Xerxes (Ahasuerus).
Đạo diễn người Israel, Amos, thực hiện phim Esther trong năm 1986.
Phim truyền hình Esther với Louise Lombard trong vai Esther và F. Murray Abraham vai Mordecai lên sóng trong năm 1999.
Năm 2000, Hãng Veggie Tales trình chiếu phim hoạt hình Esther... The Girl Who Became Queen.
Vở nhạc kịch Luv Esther của Ray Goudie ra mắt trong tháng 5 năm 2005.
Esther là nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết của Ginger Garrett Chosen: The Lost Diaries of Queen Esther.
Phim One Night with the King với Tiffany Dupont và Luke Goss trình chiếu năm 2006 phỏng theo cuốn tiểu thuyết Hadassah: One Night with the King của Tommy Tenney và Mark Andrew Olsen.
Cuốn tiểu thuyết Good for the Jews của Debra Spark xuất bản năm 2009 thuật lại truyện tích Kinh Thánh Esther được đặt trong bối cảnh hiện đại ở Madison, Wisconsin.
Tháng 8 năm 2011, nhóm nhạc a cappella Maccabeats phát hành video Purim Song.
Phim The Book of Esther trình chiếu năm 2013 với Jen Lilley trong vai Hoàng hậu Esther và Joel Smallbone vai Vua Xerxes.

Chú thích

Đọc thêm
 Beal, Timothy K. The Book of Hiding: Gender, Ethnicity, Annihilation, and Esther. NY: Routledge, 1997. Postmodern theoretical apparatus, e.g., Jacques Derrida, Emmanuel Levinas
 Michael V. Fox Character and Ideology in the Book of Esther, 2nd ed. Grand Rapids, MI: Eerdmanns, 2001. 333 pp.

 Sasson, Jack M. "Esther" in Alter and Kermode, pp. 335–341, literary
 Webberley, Helen The Book of Esther in C17th Dutch Art, AAANZ National Conference, Art Gallery NSW, 2002
 Webberley, Helen Rembrandt and The Purim Story, in The Jewish Magazine, Feb 2008,
 White, Sidnie Ann. "Esther: A Feminine Model for Jewish Diaspora" in Newsom
 Grossman, Jonathan Esther: The Outer Narrative and the Hidden Reading, Indiana: Eisenbrauns, 2011.

Liên kết ngoài

Ba Tư
Người trong Kinh Thánh Hebrew
Nữ giới trong Kinh Thánh


title: Việt Nam

text:
Việt Nam, quốc hiệu là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là một quốc gia nằm ở cực Đông của bán đảo Đông Dương thuộc khu vực Đông Nam Á, giáp với Lào, Campuchia, Trung Quốc, biển Đông và vịnh Thái Lan.

Lãnh thổ Việt Nam xuất hiện con người sinh sống từ thời đại đồ đá cũ, khởi đầu với các nhà nước Văn Lang, Âu Lạc. Âu Lạc bị nhà Triệu ở phương Bắc thôn tính vào đầu thế kỷ thứ 2 TCN sau đó là thời kỳ Bắc thuộc kéo dài hơn một thiên niên kỷ. Chế độ quân chủ độc lập được tái lập sau chiến thắng của Ngô Quyền trước nhà Nam Hán. Sự kiện này mở đường cho các triều đại độc lập kế tục và sau đó nhiều lần chiến thắng trước các cuộc chiến tranh xâm lược từ phương Bắc cũng như dần mở rộng về phía nam. Thời kỳ Bắc thuộc cuối cùng kết thúc sau chiến thắng trước nhà Minh của nghĩa quân Lam Sơn.

Đến thời kỳ cận đại, Việt Nam lần lượt trải qua các giai đoạn Pháp thuộc và Nhật thuộc. Sau khi đánh bại và buộc Nhật Bản đầu hàng, Đồng Minh tạo điều kiện cho Pháp thu hồi Liên bang Đông Dương. Kết thúc Thế chiến II, Việt Nam chịu sự can thiệp trên danh nghĩa giải giáp quân đội Nhật của các nước Đồng Minh bao gồm Anh, Pháp (miền Nam), Trung Hoa Dân Quốc (miền Bắc). Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Mặt trận Việt Minh lãnh đạo ra đời khi Hồ Chí Minh tuyên bố độc lập vào ngày 2 tháng 9 năm 1945 sau thành công của Cách mạng Tháng Tám và chiến thắng Liên hiệp Pháp cùng Quốc gia Việt Nam do Pháp hậu thuẫn trong chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất. Sự kiện này dẫn tới việc Hiệp định Genève (1954) được ký kết và Việt Nam bị chia cắt thành hai vùng tập kết quân sự, lấy ranh giới là vĩ tuyến 17. Việt Nam Dân chủ Cộng hoà kiểm soát phần phía bắc còn phía nam do Việt Nam Cộng hoà (nhà nước kế tục Quốc gia Việt Nam) kiểm soát và được Hoa Kỳ ủng hộ. Xung đột về vấn đề thống nhất lãnh thổ đã dẫn tới chiến tranh Việt Nam với sự can thiệp của nhiều nước và kết thúc với chiến thắng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cùng sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hoà vào năm 1975. Chủ quyền phần phía Nam được chính quyền Cộng hoà miền Nam Việt Nam (do Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam thành lập) giành quyền kiểm soát. Năm 1976, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hoà miền Nam Việt Nam thống nhất thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Sau khi thống nhất, Việt Nam tiếp tục gặp khó khăn do sự sụp đổ và tan rã của đồng minh Liên Xô cùng Khối phía Đông, các lệnh cấm vận của Hoa Kỳ, chiến tranh Đông Dương lần thứ ba và hậu quả của chính sách bao cấp sau nhiều năm áp dụng. Năm 1986, Đảng Cộng sản ban hành cải cách đổi mới, tạo điều kiện hình thành kinh tế thị trường và hội nhập sâu rộng. Cải cách đổi mới kết hợp cùng quy mô dân số lớn đưa Việt Nam trở thành một trong những nước đang phát triển có tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, được coi là Hổ mới châu Á dù cho vẫn gặp phải những thách thức như tham nhũng, tội phạm gia tăng, ô nhiễm môi trường và phúc lợi xã hội chưa đầy đủ. Ngoài ra, giới bất đồng chính kiến, chính phủ một số nước phương Tây và các tổ chức theo dõi nhân quyền có quan điểm chỉ trích hồ sơ nhân quyền của Việt Nam liên quan đến các vấn đề tôn giáo, kiểm duyệt truyền thông, hạn chế hoạt động ủng hộ nhân quyền cùng các quyền tự do dân sự.

Tên gọi

Nguồn gốc tên gọi

Các nhà nước trong lịch sử Việt Nam có những quốc hiệu khác nhau như Xích Quỷ, Văn Lang, Đại Việt, Đại Nam hay Việt Nam. Chữ Việt Nam (越南) được cho là việc đổi ngược lại của quốc hiệu Nam Việt (南越) thời Triệu Vũ Ðế. Chữ "Việt" 越 đặt ở đầu biểu thị đất Việt Thường, cương vực cũ của nước này, từng được dùng trong các quốc hiệu Đại Cồ Việt (大瞿越) và Đại Việt (大越), là các quốc hiệu từ thế kỷ 10 tới đầu thế kỷ 19. Chữ "Nam" 南 đặt ở cuối thể hiện đây là vùng đất phía nam, là vị trí cương vực, từng được dùng cho quốc hiệu Đại Nam (大南), và trước đó là một cách gọi phân biệt Đại Việt là Nam Quốc (như "Nam Quốc Sơn Hà") với Bắc Quốc là Trung Hoa.

Vua Gia Long nhà Nguyễn chính thức sử dụng quốc hiệu "Việt Nam" từ năm 1804. Sau đó Nhà Thanh công nhận Việt Nam là quốc hiệu của Nhà Nguyễn. Đặt quốc hiệu là "Việt Nam" không nhầm với nước Nam Việt và thể hiện vị trí địa lý nằm ở phía nam Bách Việt. Trùng hợp là trước đó mấy trăm năm, trong Sấm Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dùng tên "Việt Nam" làm tên chính thức, mặc dù khi đó vẫn còn sử dụng quốc hiệu "Đại Việt". Năm 1804, vua Thanh cho án sát sứ Quảng Tây Tề Bố Sâm sang tuyên phong Gia Long làm "Việt Nam quốc vương" 越南國王 mặc dù các vua nhà Nguyễn vẫn theo lệ cũ tự phong "Hoàng đế" 皇帝 cho ngang hàng với vua Trung Quốc.

Tên gọi "Việt Nam" cũng xuất hiện trong tác phẩm Việt Nam vong quốc sử của Phan Bội Châu năm 1905 và trong tên gọi Việt Nam Quốc dân Đảng. Tên gọi "An Nam" cũng có trong thời Pháp thuộc. Năm 1945, Đế quốc Việt Nam ra đời và tiếp tục đặt quốc hiệu "Việt Nam". Sau đó tất cả những nhà nước ở Việt Nam sau năm 1945 đều sử dụng quốc hiệu này.

Trong văn viết tiếng nước ngoài
Trong văn viết tiếng Anh hiện nay, cách viết tiêu chuẩn và thông dụng nhất cho tên gọi Việt Nam là Vietnam (viết liền không dấu cách), dẫn đến tính từ là Vietnamese. Tại Việt Nam vẫn còn tồn tại hai cách viết vẫn giữ dấu cách là "Viet Nam" (bỏ dấu) và "Việt Nam" (để đầy đủ dấu theo chữ Quốc ngữ). Điều này có thể nhận thấy trên website của Chính phủ Việt Nam và Bộ Ngoại giao Việt Nam cho phiên bản tiếng Anh trước đây có dùng cả 3 cách: "Vietnam", "Viet Nam" hoặc "Việt Nam". Danh sách liệt kê thành viên trên website Liên Hợp Quốc viết tên quốc gia này là "Viet Nam" trong khi các bài viết tiểu mục thì vẫn viết là "Vietnam". Hiện Bộ Ngoại giao Việt Nam và Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) công nhận "Viet Nam" và quốc hiệu "the Socialist Republic of Viet Nam" là tên gọi chính xác, được chuẩn hóa của Việt Nam trên các văn bản tiếng nước ngoài, chủ yếu trên các văn bản và văn hóa phẩm tiếng Anh được phát hành bởi Nhà nước Việt Nam. Dù trước đây, như đã kể trên, vấn đề tên gọi thống nhất cho Việt Nam đã chưa được coi trọng, hiện tại thì các website chính thức của Chính phủ Việt Nam đã gần như hoàn toàn sử dụng tên gọi đã chuẩn hóa là "Viet Nam", hạn chế tối đa việc sử dụng các dị bản như "Vietnam".

Tuy nhiên Từ điển tiếng Anh Oxford chỉ ghi nhận cách viết Vietnam cho danh từ và Vietnamese cho tính từ, không có ghi nhận "Viet Nam" và "Viet Namese". Hầu hết ngôn ngữ dùng chữ Latinh như tiếng Tây Ban Nha, tiếng Đức, tiếng Ý... cũng sử dụng cách viết "Vietnam", và một số ngôn ngữ có cách viết khác như "Vietnã" (tiếng Bồ Đào Nha), "Wietnam" (tiếng Ba Lan), "Vítneam" (tiếng Ireland), tuỳ vào cấu trúc bảng chữ cái Latinh của mỗi ngôn ngữ nhưng đều viết liền không dấu cách. Các ngôn ngữ khác dùng những hệ chữ viết có họ hàng gần với chữ Latinh như chữ Cyrill hay chữ Hy Lạp cũng viết liền không dấu cách để chỉ Việt Nam như "Вьетнам" (tiếng Nga), "Вијетнам" (tiếng Serbia), "Βιετνάμ" (tiếng Hy Lạp).

Địa lý

Việt Nam có diện tích 331.212 km², đường biên giới trên đất liền dài 4.639 km, đường bờ biển trải dài 3.260 km, có chung đường biên giới trên biển với Thái Lan qua vịnh Thái Lan và với Trung Quốc, Philippines, Indonesia, Brunei, Malaysia qua Biển Đông. Việt Nam tuyên bố chủ quyền đối với hai thực thể địa lý tranh chấp trên Biển Đông là các quần đảo Hoàng Sa (bị mất kiểm soát trên thực tế) và Trường Sa (kiểm soát một phần).

Khoảng cách giữa cực Bắc và cực Nam của Việt Nam theo đường chim bay là 1.650 km. Nơi có chiều ngang hẹp nhất ở Quảng Bình với chưa đầy 50 km. Đường biên giới đất liền dài hơn 4.600 km, trong đó, biên giới với Lào dài nhất (gần 2.100 km), tiếp đến là Trung Quốc và Campuchia. Tổng diện tích là 331.212 km² gồm toàn bộ phần đất liền và hải đảo cùng hơn 4.000 hòn đảo, bãi đá ngầm và cả hai quần đảo trên Biển Đông là Trường Sa (thuộc tỉnh Khánh Hòa) và Hoàng Sa (thuộc thành phố Đà Nẵng) mà nhà nước tuyên bố chủ quyền.

Địa hình Việt Nam có núi rừng chiếm khoảng 40%, đồi 40% và độ che phủ khoảng 75% diện tích đất nước. Có các dãy núi và cao nguyên như dãy Hoàng Liên Sơn, cao nguyên Sơn La ở phía bắc, dãy Bạch Mã và các cao nguyên theo dãy Trường Sơn ở phía nam. Mạng lưới sông, hồ ở vùng đồng bằng châu thổ hoặc miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Đồng bằng chiếm khoảng 1/4 diện tích, gồm các đồng bằng châu thổ như đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long và các vùng đồng bằng ven biển miền Trung, là vùng tập trung dân cư. Đất canh tác chiếm 17% tổng diện tích đất Việt Nam.

Đất chủ yếu là đất ferralit vùng đồi núi (ở Tây Nguyên hình thành trên đá bazan) và đất phù sa đồng bằng. Ven biển đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long tập trung đất phèn. Rừng ở Việt Nam chủ yếu là rừng rậm nhiệt đới khu vực đồi núi còn vùng đất thấp ven biển có rừng ngập mặn. Đất liền có các mỏ khoáng sản như phosphat, vàng. Than đá có nhiều nhất ở Quảng Ninh. Sắt ở Thái Nguyên, Hà Tĩnh. Ở biển có các mỏ dầu và khí tự nhiên.

Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết có sự biến động. Phía bắc dãy Bạch Mã có 2 mùa gió chính: gió mùa Đông Bắc lạnh và khô vào mùa đông tạo nên mùa đông lạnh; gió Tây Nam nóng khô và Đông Nam ẩm ướt vào mùa hè. Phía nam có gió Đông Bắc vào mùa khô và gió Tây Nam vào mùa mưa. Các dòng biển phần nào đó điều hòa khí hậu. Độ ẩm tương đối trung bình là 84% suốt năm. Việt Nam trải qua các đợt lụt và bão, có lượng mưa từ 1.200 đến 3.000 mm, số giờ nắng khoảng 1.500 đến 3.000 giờ/năm và nhiệt độ từ 5 °C đến 37 °C. Nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,5 độ Celsius trong vòng 50 năm (1964–2014).

Sinh thái
Việt Nam nằm trong vùng sinh thái Indomalaya. Theo Báo cáo tình trạng môi trường quốc gia năm 2005, Việt Nam nằm trong 25 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao, xếp thứ 16 trên toàn thế giới về đa dạng sinh học và là nơi sinh sống của khoảng 16% các loài trên thế giới. 15.986 loài thực vật đã thấy trong cả nước, trong đó 10% là loài đặc hữu, Việt Nam có 307 loài giun tròn, 200 loài oligochaeta, 145 loài acarina, 113 loài bọ đuôi bật, 7.750 loài côn trùng, 260 loài bò sát, 120 loài lưỡng cư, 840 loài chim và 310 loài động vật có vú, trong đó có 100 loài chim và 78 loài động vật có vú là loài đặc hữu. Ngoài ra còn có 1.438 loài tảo nước ngọt, chiếm 9,6% tổng số loài tảo, cũng như 794 loài thủy sinh không xương sống và 2,458 loài cá biển. Cuối những năm 1980, một quần thể Tê giác Java đã bị phát hiện ở Vườn Quốc gia Cát Tiên và có thể cá thể cuối cùng của loài này ở Việt Nam đã chết vào năm 2010.

Ngân hàng gen quốc gia Việt Nam bảo tồn 12.300 giống của 115 loài. Chính phủ Việt Nam đã chi 497 triệu đô la Mỹ để duy trì đa dạng sinh học trong năm 2004 và đã thiết lập 126 khu bảo tồn trong đó có 28 vườn quốc gia. Việt Nam có 2 di sản thiên nhiên thế giới là Vịnh Hạ Long và Vườn quốc gia Phong Nha ‒ Kẻ Bàng cùng 6 khu dự trữ sinh quyển bao gồm Rừng ngập mặn Cần Giờ, Cát Tiên, Cát Bà, Kiên Giang, Đồng bằng sông Hồng và Tây Nghệ An.

Hành chính

Phân cấp hành chính Việt Nam gồm 3 cấp: cấp tỉnh và tương đương, cấp huyện và tương đương, cấp xã và tương đương.

Thủ đô của Việt Nam là thành phố Hà Nội, thành phố đông dân cũng như có quy mô GRDP lớn nhất là Thành phố Hồ Chí Minh (ngày nay vẫn thường được gọi phổ biến với tên cũ là Sài Gòn).

Tổng cộng có 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh và tương đương gồm 58 tỉnh và 5 thành phố trực thuộc trung ương (*) với thủ đô là Hà Nội.

Dưới cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương là cấp quận, huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện). Tính đến tháng 1 năm 2021, Việt Nam có 705 đơn vị cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh/thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương.

Dưới cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh là các đơn vị hành chính phường, xã, thị trấn (gọi chung là cấp xã).

Dưới cấp phường/xã/thị trấn là các khu vực không chính thức với tên gọi khác nhau như khu phố, tổ dân phố, làng, thôn, ấp, khóm, buôn, bản, xóm...

Lịch sử

Các nhà khảo cổ học tìm thấy những dấu vết của người đứng thẳng thời đồ đá cũ trên lãnh thổ Việt Nam cách đây khoảng 500.000 năm; các công cụ thô sơ bằng đá và các dấu răng của người tiền sử được phát hiện tại các tỉnh Lạng Sơn, Thanh Hóa, Yên Bái, Ninh Bình và Quảng Bình. Ngoài ra, tại các vùng phía Bắc, con người sinh sống trong các hang động đá vôi và sống bằng các hoạt động săn thú, hái lượm. Trong khi đó, tại các vùng duyên hải miền Trung như Nghệ An, con người chủ yếu sống bằng đánh cá.

Đến thời đại đồ đá mới cách đây 5000 đến 6000 năm, người Việt cổ bắt đầu biết canh tác lúa nước; loạt dấu vết trồng lúa có từ cao nguyên tới đồng bằng. Ngoài ra, con người bắt đầu biết chế tác công cụ theo kiểu khác và làm đồ gốm với kỹ thuật khác. Đến khoảng thiên niên kỷ I TCN vào cuối thời kỳ đồ đồng, khu vực lúa nước ở sông Hồng và sông Cả phát triển thành nền văn hóa Đông Sơn rồi cùng thời gian đó, những nhà nước đầu tiên lần lượt xuất hiện đó là Văn Lang và Âu Lạc.

Từ thế kỷ II TCN, các triều đại phong kiến từ phương Bắc cai trị một phần Việt Nam hơn 1000 năm. Sự cai trị này bị ngắt quãng bởi những cuộc khởi nghĩa của những tướng lĩnh như Bà Triệu, Mai Thúc Loan, Hai Bà Trưng hay Lý Bí. Năm 905, Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ, không phải là độc lập vì Dụ tự nhận mình là quan triều đình phương Bắc. Đến năm 938, sau khi chỉ huy trận sông Bạch Đằng đánh bại quân Nam Hán, Ngô Quyền lập triều xưng vương, đánh dấu một nhà nước độc lập khỏi các triều đình phương Bắc vào năm 939.

Sau nhà Ngô, lần lượt các triều Đinh, Tiền Lê, Lý và Trần tổ chức chính quyền tương tự các triều đại Trung Hoa, lấy Phật giáo làm tôn giáo chính của quốc gia và cho truyền bá cả Nho giáo và Đạo giáo. Nhà Tiền Lê, Lý và Trần đã chống trả các cuộc tấn công của nhà Tống và nhà Mông – Nguyên, đều thắng lợi và bảo vệ được Đại Việt. Năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần, lập nhà Hồ, đổi tên nước là Đại Ngu, tiến hành cải cách. Năm 1407, Đại Ngu bị Nhà Minh thôn tính. một số thành viên hoàng tộc nhà Trần khởi nghĩa, lập nhà Hậu Trần và bị quân Minh đánh bại sau 7 năm. Năm 1427, Lê Lợi đánh đuổi quân Minh, lập nhà Hậu Lê, giành lại độc lập (năm 1428). Có quan điểm cho rằng đây là triều đại mà phong kiến Việt Nam đạt "đỉnh cao" đặc biệt là đời vua Lê Thánh Tông (1460–1497).

Vào đầu thế kỷ XVI, Nhà Lê sơ bị Nhà Mạc cướp ngôi nên một bộ phận quan lại trung thành đã lập người khác trong dòng dõi vua Lê lên làm vua, tái lập Nhà Lê. Nhà Lê trung hưng sau 60 năm giao tranh đã chiến thắng, diệt Nhà Mạc. Vua Lê khi đó là bù nhìn, hai tập đoàn phong kiến Chúa Trịnh và Chúa Nguyễn tranh chấp nhau, gây chiến tranh kéo dài hơn 100 năm, chia cắt Đại Việt thành đàng Ngoài và đàng Trong trong 200 năm. Cuối thế kỷ XVIII, tướng khởi nghĩa Nguyễn Huệ trong 15 năm đã đánh bại cả Chúa Trịnh và Chúa Nguyễn cùng các cuộc xâm chiếm của Xiêm và Thanh để lập Nhà Tây Sơn. Nguyễn Huệ mất, với người kế vị Cảnh Thịnh, nhà Tây Sơn bị Nguyễn Ánh – một thành viên dòng họ Chúa Nguyễn cùng với viện trợ từ Pháp và Xiêm lật đổ, lập Nhà Nguyễn, triều đại cuối cùng ở Việt Nam. Thời phong kiến, các triều Lý, Trần, Hậu Lê và chúa Nguyễn thu phục Chiêm Thành, Chân Lạp và Tây Nguyên ở phía Nam.

Phương Tây tiếp cận Việt Nam từ thế kỷ XVI. Vào thế kỷ XVII, Đàng Trong và Đàng Ngoài trao đổi thương mại trước hết với Bồ Đào Nha và Hà Lan, sau thêm Anh và Pháp. Các tu sĩ Dòng Tên do Bồ Đào Nha bảo trợ đến truyền bá Công giáo từ năm 1615 rồi Hội Thừa sai Paris và Dòng Đa Minh tiếp nối. Công giáo tại Việt Nam phát triển trong 2 thế kỷ tiên khởi XVII và XVIII. Từ thời Gia Long, Nhà Nguyễn bế quan tỏa cảng, cấm ngoại thương, không tiếp xúc công nghệ tiên tiến. Nửa sau thế kỷ 19, Pháp xâm lược bán đảo Đông Dương, thâu tóm nhà Nguyễn và thành lập Liên bang Đông Dương năm 1887. Thời Pháp thuộc, văn hóa, khoa học, kỹ thuật phương Tây được tăng cường truyền bá.

Thế chiến thứ 2, Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương, dựng nên Đế quốc Việt Nam, chính thể không thực quyền phải nộp thuế và cung ứng Nhật tài nguyên có lúa gạo, góp phần gây nạn đói Ất Dậu. Sau khi Nhật đầu hàng Đồng Minh, Hồ Chí Minh lãnh đạo Việt Minh giành chính quyền, đọc Tuyên ngôn Độc lập thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945. Pháp tính lấy lại Đông Dương, nhưng vấp phải sự phản kháng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nên đã buộc phải hậu thuẫn lập Quốc gia Việt Nam do Bảo Đại, cựu hoàng đế Nhà Nguyễn làm Quốc trưởng.

Năm 1954, Chiến tranh Đông Dương kết thúc, Pháp phải công nhận sự độc lập của Việt Nam và rút quân, xuất hiện 2 vùng tập kết quân sự chờ cuộc bầu cử thống nhất đất nước nhưng không thành do Hoa Kỳ hậu thuẫn cho Việt Nam Cộng hòa (chính phủ kế thừa Quốc gia Việt Nam) từ chối tổ chức bầu cử. Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hậu thuẫn các lực lượng miền Nam nổi dậy chống Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, gây ra xung đột quân sự mà tiếp theo đó là sự tham chiến của quân đội Hoa Kỳ và đồng minh. Chiến tranh kết thúc vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 khi Tổng thống Việt Nam Cộng hòa tuyên bố đầu hàng.

Năm 1976, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức tuyển cử hợp nhất. Do hậu quả chiến tranh, rồi chiến tranh biên giới phía Bắc, chiến tranh biên giới Tây Nam, chính sách bao cấp và bị Hoa Kỳ cấm vận, nước Việt Nam thời hậu chiến phải đối mặt với các vấn đề nghiêm trọng trong lĩnh vực kinh tế-xã hội. Năm 1986, Đại hội Đảng lần VI chấp thuận Đổi mới, cải tổ nhà nước và chuyển nền kinh tế theo hướng mới. Việt Nam bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ năm 1995 và gia nhập ASEAN vào cùng năm. Năm 2007, Việt Nam gia nhập tổ chức kinh tế thế giới WTO.

Chính trị

Việt Nam theo chế độ xã hội chủ nghĩa với cơ chế có duy nhất một đảng chính trị lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt Nam. Vào năm 2016, các đại biểu là Đảng viên trong Quốc hội có tỉ lệ là 95,8%, những người đứng đầu Chính phủ, các Bộ và Quốc hội cũng như các cơ quan tư pháp đều là Đảng viên và do Ban Chấp hành Trung ương hoặc Bộ Chính trị đề cử.

Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu bởi Tổng Bí thư, là Đảng duy nhất lãnh đạo trên chính trường Việt Nam, cam kết với các nguyên tắc của Lênin "tập trung dân chủ" và không cho phép đa đảng. Thường trực Ban Bí thư, có nhiệm vụ phụ trách, chủ trì công việc hàng ngày của Ban Bí thư.

Chủ tịch nước là nguyên thủ quốc gia, có các quyền trong đó: Công bố hiến pháp, luật, pháp lệnh; Tổng Tư lệnh vũ trang; đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm Thủ tướng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao,... thay mặt Nhà nước về đối nội và đối ngoại.Quốc hội nhiệm kỳ 5 năm, đứng đầu là Chủ tịch Quốc hội, theo Hiến pháp là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân. Duy nhất Quốc hội có quyền lập hiến, lập pháp với nhiệm vụ giám sát, quyết định những chính sách cơ bản, những nguyên tắc của bộ máy Nhà nước và quan hệ xã hội công dân. Quốc hội không độc lập và tuân thủ đa số các quy định từ Đảng nhưng sau Đổi mới, vai trò của Quốc hội đẩy lên cao hơn.

Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính cao nhất, gồm Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ.

Bốn chức danh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội được gọi là các lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam (phải là Ủy viên Bộ Chính trị trọn một nhiệm kỳ trở lên, trường hợp đặc biệt do Ban Chấp hành Trung ương quyết định).

Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử. Ngoài ra, Tòa án quân sự có thẩm quyền đặc biệt trong các vấn đề an ninh quốc gia.

Viện kiểm sát nhân dân tối cao là cơ quan giữ quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp cao nhất Việt Nam.

Quân sự

Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam bao gồm Quân đội nhân dân Việt Nam, Công an nhân dân Việt Nam và Dân quân tự vệ. Quân đội nhân dân Việt Nam (VPA) là tên chính thức cho tổ chức quân sự hoạt động ở Việt Nam, chia thành:

 Quân chủng Lục quân: không tổ chức Bộ tư lệnh riêng như Hải quân, Phòng không – Không quân và Cảnh sát biển mà các quân đoàn chủ lực và binh chủng do Bộ Tổng tham mưu trực tiếp chỉ đạo.
 Quân chủng Hải quân: thành lập năm 1955, xây dựng trên cơ sở Cục Phòng thủ Bờ biển.
Quân chủng Phòng không – Không quân: hợp nhất từ hai quân chủng Phòng không và Không quân từ năm 2000.
Lực lượng Bộ đội Biên phòng: thành lập năm 1958
Lực lượng Cảnh sát biển: thành lập năm 1998
Lực lượng Tác chiến Không gian mạng: thành lập năm 2017
Lực lượng Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh: thành lập năm 1976

VPA có số lượng khoảng 450.000 người, còn tổng lực lượng, bao gồm cả bán quân sự và dân quân tự vệ, có thể lên khoảng 5.000.000 người. Năm 2022, chi phí đầu tư quân sự ở Việt Nam khoảng 7,32 tỷ USD, tương đương khoảng 1,79% GDP năm 2022.

Ngoại giao

Tính đến năm 2020, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia và là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế, trong đó nổi bật như: Liên Hợp Quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Theo các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chủ trương đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng, đa phương hóa quan hệ quốc tế, chủ động hội nhập quốc tế với phương châm "Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển".

Việt Nam gia nhập Liên Hợp Quốc vào năm 1977, sau đổi mới, bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc vào năm 1992 và với Hoa Kỳ vào năm 1995, gia nhập khối ASEAN năm 1995. Hiện đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia (gồm 43 nước châu Á, 47 nước châu Âu, 14 nước châu Đại Dương, 30 nước châu Mỹ và 55 nước châu Phi). Việt Nam cũng là thành viên của 63 tổ chức quốc tế và quan hệ với hơn 650 tổ chức phi chính phủ. Trong tổ chức Liên Hợp Quốc, Việt Nam đóng vai trò là ủy viên ECOSOC, ủy viên Hội đồng chấp hành UNDP, UNFPA và UPU. Việt Nam từng tổ chức các hội nghị cấp cao ASEAN (1998, 2010), ASEM (2004), Thượng đỉnh APEC (2006, 2017), Cộng đồng Pháp ngữ (1997), Hội nghị Thượng đỉnh Triều Tiên-Hoa Kỳ lần 2 (2019). Việt Nam cũng từng làm thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008-2009 và 2020-2021, thành viên của ECOSOC nhiệm kỳ 2016-2018, Chủ tịch luân phiên ASEAN (2010, 2020).

Kinh tế
Chính sách Đổi mới năm 1986 đã thiết lập mô hình "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa". Các thành phần kinh tế được mở rộng hơn nhưng những ngành kinh tế chủ lực, thiết yếu vẫn dưới sự điều hành của Nhà nước. Từ năm 1993 đến 1997, kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng trung bình hằng năm khoảng 9%. Tăng trưởng GDP đạt mức 8,5% vào năm 1997 nhưng giảm xuống 4% năm 1998 do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và tăng nhẹ lên mức 4,8% năm 1999. Tăng trưởng GDP tiếp tục tăng lên từ 6% đến 7% trong giai đoạn giữa những năm 2000 và 2002. Ngày 7 tháng 11 năm 2006, Việt Nam được phép gia nhập WTO sau khi kết thúc đàm phán song phương với các nước có yêu cầu và chính thức là thành viên thứ 150 vào ngày 11 tháng 1 năm 2007. Sau cải cách kinh tế – xã hội, theo một số nghiên cứu, bất bình đẳng thu nhập đã gia tăng.

Năm 2013, tại một hội thảo ở Hà Nội, các chuyên gia nhận định nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng chậm lại sau 5 năm gia nhập WTO. Cụ thể, trong giai đoạn 2007–2011, chỉ có năm 2008 là Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP trên 8% dù xuất khẩu tăng 2,4 lần - lên mức 96,9 tỷ USD. Đa phần tỷ trọng xuất khẩu là do khối các doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 60%, mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là nông - lâm sản và khoáng sản thô. Sau hội nhập, tỷ trọng nhập siêu cũng tăng, lên mức 18 tỷ USD vào năm 2008. Đến năm 2013, do ảnh hưởng bởi Đại suy thoái, nền kinh tế đối mặt với áp lực lớn từ nợ xấu, lạm phát cùng nợ công tăng mạnh. Tình trạng tham nhũng luôn xếp ở mức cao trên trung bình của thế giới và đồng thời, các vấn đề liên quan đến vốn, đào tạo lao động, quy hoạch đất đai, cải cách hành chính, cơ sở hạ tầng,... cùng hàng chục ngàn thủ tục kinh doanh lỗi thời từ 20 năm trước vẫn còn đang tồn tại.

Theo thống kê năm 2015 của Ngân hàng Thế giới, PPP đầu người của Việt Nam năm 2014 là 5.294,4 USD, bằng 70% so với Philippines, 55,4% so với Indonesia, 37% so với Thái Lan và bằng 6,7% so với Singapore.

Năm 2020, theo công bố của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), quy mô nền kinh tế Việt Nam với 98 triệu dân theo GDP danh nghĩa đạt 340,6 tỷ đô la Mỹ, xếp hạng 37 thế giới, sức mua tương đương đạt 1,047 tỷ đô la Mỹ, xếp hạng 23 toàn cầu, GDP bình quân đầu người theo danh nghĩa là 3,498 USD/người, xếp hạng 115 thế giới, còn theo sức mua là 10,755 USD/người, xếp hạng 106 toàn cầu. Mức độ tự do kinh tế vẫn chỉ ở nhóm trung bình với hạng 90 toàn cầu.

Về địa lý kinh tế, chính phủ Việt Nam phân chia quy hoạch thành các vùng kinh tế – xã hội và các khu vực kinh tế trọng điểm mỗi miền. Các tỉnh có GRDP bình quân đầu người cao nhất: Thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn), Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bắc Ninh, thủ đô Hà Nội,... và GRDP bình quân đầu người thấp nhất: Hà Giang, Lai Châu, Cao Bằng,...

Giao thông

Các tuyến giao thông nội địa chủ yếu từ đường bộ, đường sắt, đường hàng không đều theo hướng bắc – nam. Hệ thống đường bộ gồm các quốc lộ, tỉnh lộ, huyện lộ... Có tổng chiều dài khoảng 222.000 km, phần lớn các tuyến đường quốc lộ và tỉnh lộ đều trải nhựa và bê tông hóa, thiểu số các tuyến đường huyện lộ đang còn là các con đường đất. Hệ thống đường sắt Việt Nam dài tổng 2652 km trong đó tuyến Đường sắt Bắc Nam dài 1726 km.

Các tuyến đường thủy nội địa chủ yếu nằm theo hướng đông – tây dựa theo các con sông như sông Đà, sông Hồng, sông Sài Gòn. Dự kiến quy hoạch tuyến đường bộ ven biển Việt Nam trong tương lai bắt đầu tại cảng Núi Đỏ, Quảng Ninh tới cửa khẩu Hà Tiên, Kiên Giang dài khoảng 3.041 km. Hệ thống đường biển xuất phát từ các cảng biển như Hải Phòng, Quy Nhơn, Sài Gòn.

Truyền thông

Truyền thông Việt Nam có bốn loại hình báo chí là báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử. Việt Nam hòa mạng internet quốc tế vào năm 1997 và hơn 10 năm nay, hàng loạt báo điện tử, trang tin điện tử đã ra đời. Thống kê đến tháng 7 năm 2010, tại Việt Nam có 858 cơ quan báo chí in, trong đó có 178 báo và 528 tạp chí. Có 65 đài phát thanh – truyền hình, gồm 2 đài phát thanh – truyền hình trung ương (VTV, VOV) và 63 đài phát thanh – truyền hình ở các địa phương. Có 34 báo điện tử, 180 trang tin điện tử của các cơ quan tạp chí, báo, đài và hàng ngàn trang thông tin điện tử.

Tại Việt Nam, tất cả các cơ quan truyền thông, báo chí hoạt động dưới sự quản lý và giám sát của Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam và dưới sự định hướng của Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Luật pháp chưa cấp phép cho báo chí tư nhân hoạt động.

Du lịch

Số lượng khách du lịch đến Việt Nam tăng nhanh nhất trong vòng 10 năm từ 2000–2010. Năm 2013, có gần 7,6 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam và năm 2017, có hơn 10 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam, các thị trường lớn nhất là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Đài Loan.

Việt Nam có các điểm du lịch từ Bắc đến Nam, từ miền núi tới đồng bằng, từ các thắng cảnh thiên nhiên tới các di tích văn hóa lịch sử. Các điểm du lịch miền núi như Sa Pa, Bà Nà, Đà Lạt. Các điểm du lịch ở các bãi biển như Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu và các đảo như Cát Bà, Côn Đảo, Lý Sơn.

Khoa học
Năm 2010, tổng chi tiêu của Nhà nước vào khoa học và công nghệ chiếm khoảng 0,45% GDP. Theo UNESCO, Việt Nam đã dành 0,19% GDP để nghiên cứu và phát triển khoa học vào năm 2011. Chiến lược tìm cách thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế lớn hơn, với kế hoạch thiết lập mạng lưới các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và khởi xướng một mạng lưới kết nối các tổ chức khoa học quốc gia với các đối tác nước ngoài.

1 bộ chiến lược phát triển quốc gia cho các lĩnh vực trong kinh tế, chủ yếu liên quan đến khoa học công nghệ. Ví dụ là Chiến lược phát triển bền vững (2012) và Chiến lược phát triển ngành cơ khí (2006) cùng với Tầm nhìn 2020 (2006). Kêu gọi nhân lực có tay nghề, đầu tư nâng cấp công nghệ khu vực tư nhân. Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ 2011–2020 năm 2012 lập kế hoạch ưu tiên nghiên cứu toán, vật lý; điều tra khí hậu, thiên tai; phát triển hệ điều hành điện tử; công nghệ sinh học áp dụng đặc biệt cho nông, lâm nghiệp, y học và môi trường.

Nhân khẩu

Dân số

Tổng số dân của Việt Nam vào thời điểm 0h ngày 01/4/2019 là 96.208.984 người, trong đó dân số nam là 47.881.061 người (chiếm 49,8%) và dân số nữ là 48.327.923 người (chiếm 50,2%). Với kết quả này, Việt Nam là quốc gia đông dân thứ 15 trên thế giới. Năm 2021, dân số ước tính vào khoảng 98 triệu người. Năm 2022, dân số ước tính vào khoảng 99,46 triệu người. Việt Nam có 54 dân tộc trong đó người Kinh chiếm đa số với gần 86%, tập trung ở những miền châu thổ và đồng bằng ven biển. Các dân tộc thiểu số, trừ người Hoa, người Chăm và người Khmer, phần lớn tập trung ở các vùng miền núi và cao nguyên. Trong số này, đông dân nhất là các dân tộc Tày, Thái, Mường,... người Ơ Đu có số dân ít nhất. Có các dân tộc mới di cư vào Việt Nam vài trăm năm trở lại đây như người Hoa. Người Hoa và người Ngái là hai dân tộc duy nhất có dân số giảm giai đoạn 1999 – 2009.

Theo điều tra của Tổng cục thống kê thì vùng đông dân nhất Việt Nam là đồng bằng sông Hồng với khoảng 22,5 triệu người, kế tiếp là bắc Trung bộ và duyên hải nam Trung bộ với khoảng 20,1 triệu người, thứ 3 là Đông Nam bộ với 17,8 triệu người, thứ 4 là đồng bằng sông Cửu Long với khoảng 17,2 triệu người. Vùng ít dân nhất là Tây Nguyên với khoảng 5,8 triệu người. Theo điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ (IPS) 2019 thì 34,4% dân số Việt Nam đang sinh sống tại thành thị và 65,6% cư trú ở nông thôn. Về tỉ số giới tính trung bình vào năm 2019 là 99,1 nam/100 nữ. Theo nhận xét của tờ The Economist, mức độ giảm dân số do sinh suất tụt giảm tạo ra viễn cảnh lão hóa ở Việt Nam với tỉ lệ người cao niên hơn 60 tuổi dự đoán sẽ tăng từ 12% (2018) lên 21% (2040). Đỉnh dân số lao động của Việt Nam là vào năm 2013, sau đó sẽ giảm. Tỉ lệ trẻ/già bị cho là gây chao đảo về tài chính để cung cấp dịch vụ y tế và cấp dưỡng khi 90% người cao niên không có khoản tiết kiệm nào cả khi ngân sách nhà nước chỉ phụ cấp cho người hơn 80 tuổi với bình quân vài USD/tuần.

Ngôn ngữ

Ngôn ngữ quốc gia của Việt Nam là tiếng Việt, một ngôn ngữ thanh điệu thuộc ngữ hệ Nam Á và là tiếng mẹ đẻ của người Việt. Hiến pháp không quy định chữ viết quốc gia hay văn tự chính thức. Văn ngôn với chữ Hán ghi âm Hán-Việt được dùng trong các văn bản hành chính trước thế kỷ 20. Chữ Nôm dựa trên chất liệu chữ Hán để ghi âm thuần Việt hình thành từ khoảng thế kỷ 7 tới thế kỷ 13, kết hợp với chữ Hán thành bộ chữ viết phổ thông cho tiếng Việt trước khi Việt Nam bị Thực dân Pháp xâm lược. Các tác phẩm thời kỳ trung đại của Việt Nam đều được ghi bằng chữ Hán và chữ Nôm, tiêu biểu có Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi viết bằng chữ Hán hay Truyện Kiều của Nguyễn Du sáng tác bằng chữ Nôm. Chữ Quốc ngữ là chữ Latinh được các nhà truyền giáo Dòng Tên như Francisco de Pina và Alexandre de Rhodes phát triển vào thế kỷ 17 dựa trên bảng chữ cái của tiếng Bồ Đào Nha, sau này được phổ biến thông qua các quy định bảo hộ cùng tiếng Pháp của chính quyền thuộc địa thời Pháp thuộc. Các nhóm sắc tộc thiểu số ở Việt Nam nói một số ngôn ngữ ví dụ như tiếng Tày, tiếng Nùng, tiếng Mường, tiếng H'Mông, tiếng Chăm, và tiếng Khmer. Các hệ ngôn ngữ ở Việt Nam bao gồm Nam Á, Kra-Dai, Hán-Tạng, H'Mông-Miền và Nam Đảo. Một số ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam cũng được hình thành tại các thành phố lớn.

Việt Nam tuy là thành viên của Cộng đồng Pháp ngữ, nhưng tiếng Pháp từ vị thế ngôn ngữ chính thức của chế độ thuộc địa đã suy yếu nhanh chóng và nhường chỗ cho tiếng Anh làm ngoại ngữ chính. Với mối quan hệ với các nước phương Tây đã thay đổi và những cải cách trong quản trị về kinh tế và giáo dục, tiếng Anh có thể sử dụng như ngôn ngữ thứ hai và việc học tiếng Anh giờ đây bắt buộc tại hầu hết các trường học bên cạnh hoặc thay thế cho tiếng Pháp.  Tiếng Nga, tiếng Đức được giảng dạy trong một số ít trường trung học phổ thông. Tiếng Nhật, tiếng Trung và tiếng Hàn cũng trở nên thông dụng hơn khi mối quan hệ giữa Việt Nam với các quốc gia Đông Á được tăng cường.

Tôn giáo

Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo và tín ngưỡng. Đa số người Việt Nam không thuộc tổ chức tôn giáo nào nhưng đồng thời nhiều người trong số họ thực hành tín ngưỡng dân gian. Phật giáo du nhập vào cùng với Nho giáo và Đạo giáo (gọi chung là tam giáo) có ảnh hưởng tới văn hóa Việt Nam. Phật giáo Việt Nam đa số thuộc Đại thừa và từng có vị thế như quốc giáo thời Nhà Lý và Nhà Trần. Nho giáo đạt vị trí độc tôn dưới thời Lê sơ và Nguyễn sơ. Một số tư tưởng Nho giáo cho tới nay vẫn giữ vai trò nhất định trong trật tự xã hội Việt Nam.Công giáo truyền vào từ thế kỷ 16; nền tảng của Công giáo Việt Nam được thiết lập vững chắc vào thế kỷ 17 bởi các thừa sai Dòng Tên Bồ Đào Nha và Ý. Tin Lành truyền giảng tại Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 bởi Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp. Ấn Độ giáo và sau này Hồi giáo truyền vào Chăm Pa. Bên cạnh các tôn giáo thế giới, Việt Nam còn có một số tôn giáo nội sinh như đạo Cao Đài và đạo Hòa Hảo.

Tội phạm

Việt Nam có tỷ lệ tội phạm ở mức thấp hơn một số quốc gia phát triển. Năm Cam, Khánh Trắng là một số ví dụ về băng nhóm tội phạm có tổ chức.

Việt Nam là địa điểm có các đầu dây mại dâm, ma túy. Việt Nam chịu ảnh hưởng từ những địa danh buôn bán ma túy như Tam giác vàng và Trăng lưỡi liềm vàng. Theo một số quan chức nhận xét thì các hoạt động buôn bán ma túy càng ngày càng tinh vi và phức tạp. Việt Nam tham gia các hội nghị quốc tế bàn thảo vấn đề trên như "Hội nghị quốc tế phòng, chống ma túy, khu vực nhóm công tác Viễn Đông" do mình chủ trì với sự hợp tác của 19 nước lân cận. Năm 2012, cả nước có ước tính khoảng 170 nghìn người nghiện ma túy. Theo sự phát triển của kinh tế – xã hội, tội phạm có xu hướng tăng. Các vấn đề liên quan đến cá độ trong hoạt động thể thao rơi phần nhiều ở bóng đá. một loại hình tội phạm khác đó là tham nhũng với một số vụ án như PMU 18, Vinashin. Việt Nam hiện vẫn duy trì án tử hình.

Giáo dục

 Tỷ lệ ngân sách nhà nước dành cho giáo dục tăng từ 10,89% năm 2005 lên đến 12,05% năm 2010 và 16,85% năm 2012.

Ở Việt Nam có 5 cấp học: tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, đại học và sau đại học. Các trường đại học chủ yếu tập trung ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Theo kết quả đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố năm 2013, điểm trung bình môn Khoa học của học sinh Việt Nam ở độ tuổi 15 năm 2012 đứng thứ 8 thế giới. Có ý kiến cho rằng kết quả này không phản ánh đúng chất lượng giáo dục Việt Nam vì các trường phổ thông theo chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chuẩn bị khá kỹ lưỡng cho kỳ thi PISA từ trước.

Với bậc đại học, Việt Nam có tổng 376 trường cao đẳng, đại học trên cả nước trong đó Bộ Giáo dục trực tiếp quản lý 54 trường. 3 cơ sở đại học lớn nhất quốc gia gồm Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội. Năm 1988, Bộ Đại học ra Quyết định cho phép thành lập Trung tâm Đại học dân lập Thăng Long, trường đại học dân lập đầu tiên tại Việt Nam và đến năm 2017, toàn Việt Nam có 84 trường dân lập, tư thục. Tổng số sinh viên bậc đại học đến năm học 2016–2017 là 1.767.879 người.

Y tế

Về cơ sở hạ tầng, tính đến năm 2010, toàn Việt Nam có 1.030 bệnh viện, 44 khu điều dưỡng phục hồi chức năng, 622 phòng khám đa khoa khu vực; với khoảng 246.300 giường bệnh. Bên cạnh các cơ sở y tế nhà nước đã bắt đầu hình thành một hệ thống y tế tư nhân bao gồm 19.895 cơ sở hành nghề y, 14.048 cơ sở hành nghề dược, 7.015 cơ sở hành nghề y học cổ truyền, 5 bệnh viện tư có vốn đầu tư nước ngoài đã góp phần giảm quá tải ở các bệnh viện nhà nước. Mạng lưới y tế cơ sở của Việt Nam đã có 80% số thôn bản có nhân viên y tế hoạt động, 100% số xã có trạm y tế trong đó gần 2/3 xã đạt chuẩn quốc gia.

Về nhân lực trong ngành, Việt Nam hiện có hệ thống các trường đại học y, dược phân bổ trên cả nước. Mỗi năm có hàng nghìn bác sĩ và dược sĩ đại học tốt nghiệp ra trường. Ngoài ra còn có hệ thống các trường đào tạo kỹ thuật viên trung học y, dược, nha tại các địa phương. Số lượng cán bộ nhân viên ngành y tế đã có 250.000 người trong đó có 47.000 người có trình độ đại học các loại.

Một số tổ chức quốc tế tài trợ vốn ODA và một số Tổ chức phi chính phủ (NGO) đã hỗ trợ cho Ngành Y tế của Việt Nam, tính đến năm 2010, Bộ Y tế Việt Nam đang quản lý 62 dự án ODA và trên 100 dự án NGO với tổng kinh phí hơn một tỷ USD, các dự án phân bố ở các vùng miền. Y tế Việt Nam có tham nhũng ở một số cấp độ, có thể tìm thấy trong cả 3 lĩnh vực quản lý nhà nước, dịch vụ tại cơ sở y tế và quản lý bảo hiểm y tế.

Thống kê năm 2016, người Việt có tuổi thọ trung bình 75,6 tuổi, đứng thứ 2 khu vực Đông Nam Á, chỉ sau Singapore.

Văn hóa

Việt Nam có nền văn hóa đa dạng: từ vùng đồng bằng sông Hồng và vùng Thanh–Nghệ với văn hóa làng xã và văn minh lúa nước đến những sắc thái văn hóa các dân tộc miền núi tại Tây Bắc và Đông Bắc, đến nền văn hóa Chăm Pa  của người Chăm tại Nam Trung Bộ, các bộ tộc Tây Nguyên, cùng vùng đất mới Nam Bộ kết hợp với văn hóa các sắc tộc Hoa, Khmer.

Về khía cạnh truyền thống, văn hóa chủ lưu của người Việt được coi là thuộc vùng văn hóa Đông Á (cùng với Trung Quốc, Triều Tiên và Nhật Bản). Với lịch sử hàng nghìn năm, từ văn hóa bản địa thời Hồng Bàng đến những ảnh hưởng của Trung Quốc và Đông Nam Á đến những ảnh hưởng của Pháp thế kỷ 19, phương Tây trong thế kỷ 20 và toàn cầu hóa từ thế kỷ 21, Việt Nam đã có những thay đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử.

54 dân tộc có những phong tục, những lễ hội mang ý nghĩa sinh hoạt cộng đồng, tín ngưỡng, sự khoan dung trong tư tưởng tôn giáo, tính cặn kẽ và ẩn dụ trong ngôn ngữ của văn học, nghệ thuật.

Âm nhạc

Âm nhạc truyền thống khác nhau giữa các vùng miền của Việt Nam. Âm nhạc cổ điển ở miền Bắc là hình thức âm nhạc lâu đời nhất Việt Nam. Trong lịch sử, Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng bởi truyền thống âm nhạc Trung Quốc, Triều Tiên, Mông Cổ và Nhật Bản. Nhã nhạc là hình thức ca nhạc cung đình. Ca trù là một loại hình diễn xướng âm nhạc giàu chất liệu thi ca. Chèo, tuồng, cải lương là hình thức sân khấu ca nhạc cổ. Xẩm là một loại nhạc dân gian. Quan họ có ở Bắc Ninh và Bắc Giang. Chầu văn là hình thức ca nhạc hầu đồng. Nhạc dân tộc cải biên là một hình thức của âm nhạc dân gian Việt Nam xuất hiện từ những năm 1950. UNESCO công nhận nhã nhạc Huế, ca trù, quan họ, hát xoan, đờn ca tài tử Nam Bộ, ví giặm Nghệ Tĩnh, bài chòi, cồng chiêng Tây Nguyên, hát then là những di sản văn hóa phi vật thể. Các nhạc cụ truyền thống có thể kể đến đàn bầu, đàn gáo, đàn nguyệt, đàn đá, trống, phách, v.v.

Thế kỷ 20 xuất hiện các thể loại tân nhạc Việt Nam. Thời Chiến tranh Việt Nam, miền Bắc (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) phổ biến nhạc đỏ, trong khi nhạc vàng phát triển tại miền Nam (Việt Nam Cộng hòa). Âm nhạc hiện đại có tên gọi V-pop là thể loại ca nhạc tiếng Việt rất phổ biến trên các phương tiện truyền thông ngày nay, với các ca sĩ như Đàm Vĩnh Hưng, Đông Nhi, Sơn Tùng M-TP, Min, Mỹ Tâm hay các diva như Thanh Lam, Hồng Nhung, Trần Thu Hà và Mỹ Linh.

Trang phục

Áo dài là trang phục truyền thống phổ biến ở Việt Nam, thường được nữ giới mặc trong những dịp như đám cưới và lễ hội. Áo dài trắng là đồng phục bắt buộc cho nữ sinh trung học ở một số trường trung học phổ thông tại Việt Nam, ít nhất là phải mặc trong tiết Chào cờ. một số ví dụ khác về trang phục tại Việt Nam bao gồm áo giao lĩnh, áo tứ thân, áo ngũ cốc, yếm, áo bà ba, áo gấm, áo Nhật Bình,... Mũ nón bao gồm nón lá và nón quai thao. Các trang phục của người dân tộc thiểu số cũng có thể sử dụng.

Ẩm thực

Ẩm thực Việt Nam có sự kết hợp của 5 yếu tố cơ bản: cay, chua, đắng, mặn và ngọt. Nước mắm, nước tương,... là một trong những nguyên liệu tạo hương liệu trong món ăn.

Phong cách nấu ăn trong ẩm thực Việt Nam có thể có các nguyên liệu tươi hơn, dùng dầu ít hơn và phụ thuộc hơn vào rau thơm, rau quả.

Một đặc điểm để phân biệt ẩm thực Việt Nam với các nước khác là ẩm thực Việt Nam chú trọng ăn ngon, đôi khi không đặt mục tiêu hàng đầu là ăn bổ. Bởi vậy trong hệ thống có thể có ít hơn những món cầu kỳ, hầm nhừ, ninh kỹ như trong ẩm thực Trung Quốc cũng như không thiên về bày biện có tính thẩm mỹ cao như trong ẩm thực Nhật Bản mà thiên về phối trộn gia vị hoặc sử dụng những nguyên liệu dai, giòn (ví dụ như chân cánh gà, phủ tạng động vật, trứng vịt lộn,...).

Thể thao

Các môn thể thao truyền thống Việt Nam có đấu vật, võ thuật, đá cầu, cờ tướng... Ở một số khu vực tập trung người dân tộc thiểu số có bắn nỏ, đẩy gậy. Một số môn thể thao hiện đại có sự phổ biến như bóng đá, bóng bàn, bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông, billiards, cờ vua,.... Bóng đá là môn thể thao được người Việt Nam quan tâm, chơi và theo dõi nhiều nhất.

Tại các kỳ Olympic mùa hè, Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa tham gia từ năm 1952 đến năm 1972 nhưng không có huy chương, còn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không tham gia lần nào. Sau khi thống nhất vào năm 1975, Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam bắt đầu tham gia từ năm 1980, có huy chương đầu tiên là huy chương bạc vào năm 2000 bởi võ sĩ Taekwondo Trần Hiếu Ngân, và giành được huy chương vàng đầu tiên vào năm 2016 của Hoàng Xuân Vinh trong môn bắn súng. Ở Olympic người khuyết tật, Việt Nam tham gia từ năm 2000 và cũng có huy chương vàng đầu tiên do lực sĩ Lê Văn Công ở môn cử tạ đạt được vào năm 2016. Do là nước nhiệt đới, Việt Nam không phát triển các môn thể thao mùa đông (như trượt băng), cũng như chưa từng tham gia Olympic mùa đông.

Ngày lễ

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo

 Non nước Việt Nam, Tổng cục Du lịch, Nhà xuất bản Hà Nội 2007

Đọc thêm

 From Indochina to Vietnam: Revolution and War in a Global Perspective, eight-volume series  by the University of California Press.
 Journal of Vietnamese Studies, Center for Southeast Asia Studies, University of California, Berkeley.

Liên kết ngoài

 Viet Nam Goverment Portal

 Tổng cục Thống kê
 Chiefs of State and Cabinet Members of Foreign Governments: Vietnam , CIA
 Thông tin về Việt Nam tại BBC

 Thông tin về Việt Nam  tại UCB Libraries GovPubs

 Dân số Việt Nam mới nhất tại Danso.org

Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Nhà nước đơn đảng
Cộng hòa
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Việt


title: Xuân Trường, Bảo Lạc

text:
Xuân Trường là một xã thuộc huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Xuân Trường nằm ở phía đông huyện Bảo Lạc, cách thị trấn Bảo Lạc khoảng 20 km về phía đông, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Hà Quảng
Phía tây giáp xã Khánh Xuân và xã Phan Thanh
Phía nam giáp xã Hồng An
Phía bắc giáp huyện Hà Quảng và xã Khánh Xuân.

Xã Xuân Trường có diện tích 81,59 km², dân số năm 2019 là 4.003 người, mật độ dân số đạt 49 người/km².

Xã thuộc vùng núi trung bình của huyện Bảo Lạc, có độ cao trung bình khoảng 800m so với mực nước biển. Địa hình tương đối phức tạp, bị chia cắt bởi các dãy núi đá, núi đất xen kẽ các thung lũng nhỏ và nghiêng theo hướng Tây Nam – Đông Bắc. Địa thế hiểm trở được tạo ra bởi những dãy núi đá vôi dốc đứng, hang động và các khe suối ngang dọc, gây khó khăn đến quá trình sản xuất và đi lại của người dân trên địa bàn xã, nhưng cũng là một trong những điều kiện thuận lợi trong phát triển du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng.

Trên địa bàn xã có một số ngọn núi như Bó Héc, Cô Péc, Đin Đeng, Lắm Côm, Lẳm Củm, Phia Phoong, Pờ Cả Tản và các lũng: Áng Lỏng, Phát, Quang, Tày Đủm, Tràm; có hồ Thốm Lốm cùng các dòng suối Cốc Tả, Piêng Pán, Tả Nọ và có Đồn biên phòng Xuân Trường đóng trên địa bàn.

Hành chính
Xã Xuân Trường được chia thành 14 xóm: Bản Chuồng, Cao Bắc, Cáp Cán, Lũng Pèo, Lũng Rạc, Mù Chảng, Nà Đoỏng, Phia Phoong, Phìn Sảng, Tả Xáy, Thẳm Tôm, Thiêng Lầu, Thua Tổng, Xà Phìn.

Lịch sử
Thời Pháp thuộc, Xuân Trường là tên một tổng, còn địa bàn xã có tên gọi là xã Ân Quang.

Từ cuối thế kỷ XIX đến trước và sau năm 1945, địa bàn xã Xuân Trường hiện nay gồm hai xã Xuân Trường và Đồng Mu thuộc tổng Xuân Trường, huyện Bảo Lạc.

Ngày 10 tháng 6 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 245-CP về việc sáp nhập xã Đồng Mu vào xã Xuân Trường.

Đến năm 2019, xã Xuân Trường được chia thành 18 xóm: Thua Tổng, Bản Thán, Nà Đoỏng, Tả Xáy, Thiêng Lầu, Nà Chộc, Bản Chuồng, Phia Phoong, Lũng Rạc, Lũng Pèo, Phìn Sảng, Mù Chảng, Cao Bắc, Cốc Kệch, Thẳm Tôm, Lũng Pù, Xà Phìn, Lũng Mật.

Ngày 9 tháng 9 năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Cao Bằng ban hành Nghị quyết số 27/NQ-HĐND về việc:
Sáp nhập xóm Bản Thán vào xóm Nà Đoỏng
Sáp nhập xóm Nà Chộc vào xóm Bản Chuồng
Sáp nhập hai xóm Lũng Pù và Lũng Mật thành xóm Cáp Cán
Sáp nhập xóm Cốc Kệch vào xóm Cao Bắc.

Chú thích

Tham khảo

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Trung Quốc


title: Boulogne-la-Grasse

text:
Boulogne-la-Grasse  là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Boulognelagrasse


title: Andrena passerina

text:
Andrena passerina là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1974


title: Rubescourt

text:
Rubescourt là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 25 dặm Anh về phía đông nam của Amiens, trên đường D214.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Rubescourt trên trang mạng của INSEE
 Rubescourt trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Russellville, Arkansas

text:
Russellville là quận lỵ quận Poe trong tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km2, dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 27.586 người.
Đại học Kỹ thuật Arkansas nằm ở thành phố này. Thành phố có Arkansas Nuclear One, nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Arkansas. Russellville giáp hồ Dardanelle và sông Arkansas. Đây là thành phố chính trong vùng thống kê tiểu đô thị Russville gồm tất cả quận Pope và quận Yell.

Tham khảo

Thành phố của Arkansas


title: Christian Wulff

text:
Christian Wilhelm Walter Wulff (sinh 19 tháng 6 năm 1959) là một chính trị gia bảo thủ người Đức của đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc. Ông thắng cử tổng thống Đức vào ngày 30 tháng 6 năm 2010, và đã nhận chức vào ngày 2 tháng 7 năm 2010. Ông Là một luật gia, Thủ hiến của bang Hạ Saxony từ 2003 đến 2010.

Ngày 17 tháng 2 năm 2012, Christian Wulff tuyên bố từ chức sau nhiều ngày bị chỉ trích liên quan đến những mối quan hệ với giới kinh tế để hưởng lợi vật chất.

Giáo dục và tuổi trẻ
Wulff sinh ra ở Osnabrück và theo Giáo hội Công giáo Roma. Bố ông sớm bỏ gia đình ông và ông lớn lên dưới sự chăm sóc của mẹ mình. Khi còn là thiếu niên, ông cũng phải chăm sóc cho người em gái của mình khi mẹ ông bị chứng xơ cứng nhiều nơi (multiple sclerosis). Sau khi tốt nghiệp cấp hai (Abitur) tại trường Gymnasium Ernst Moritz Arndt ở Osnabrück, Wulff học luật trong lĩnh vực kinh tế học tại đại học Osnabrück. Các năm 1987 và 1990, ông đỗ các kì thi thứ nhất và thứ hai của bang về luật, và bắt đầu sự nghiệp là một luật sư.

Sự nghiệp chính trị

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trnag web cá nhân
 Curriculum vitae of Prime Minister Christian Wulff
 Office of the Prime Minister

Sinh năm 1959
Tổng thống Đức
Nhân vật còn sống


title: Prostomis mandibularis

text:
Prostomis mandibularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Prostomidae.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Prostomis


title: Oberbözberg

text:
Oberbözberg là một đô thị thuộc huyện Brugg, bang Aargau, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 5,45 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là người.

Tham khảo

Đô thị của bang Aargau


title: Palaiargia myzomela

text:
Palaiargia myzomela là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Palaiargia myzomela được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

M


title: Oidaematophorus mauritius

text:
Oidaematophorus mauritius là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được biết đến ở Mauritius.

Chú thích

Tham khảo

Oidaematophorus


title: 4465 Rodita

text:
4465 Rodita (1969 TD5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 10 năm 1969 bởi B. A. Burnasheva ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4465 Rodita

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1969


title: William Chauvenet

text:
William Chauvenet (1820–1870) là một nhà giáo dục người Mỹ. Ông là giáo sư các môn toán học, thiên văn học, hàng hải và lập bản đồ. Ông rất nổi tiếng và được các bạn đồng nghiệp cũng như các sinh viên yêu mến.

Học vấn

Ông học ở Đại học Yale, là hội viên của Hội Skull and Bones ở Đại học Yale và tốt nghiệp năm 1840.

Sự nghiệp giáo dục

Hải quân Hoa Kỳ
Năm 1841 ông được bổ nhiệm làm giáo sư toán học ở Hải quân Hoa Kỳ, và đã có lúc phục vụ trên tàu Mississippi. Một năm sau ông được bổ nhiệm làm giáo sư toán học ở Trường Hàng Hải tại Philadelphia, Pennsylvania. Ông là người có công lớn trong việc thành lập Học viện Hải quân Hoa Kỳ ở Annapolis, Maryland.

Trong thời gian phục vụ ở Học viện Hải quân, ông đã được Đại học Yale 2 lần mời làm giáo sư: năm 1855, mời làm giáo sư Toán học và năm 1859 mời làm giáo sư thiên văn học và triết học tự nhiên, nhưng ông đều từ chối.

Đại học Washington

Năm 1859, ông làm giáo sư toán học ở Đại học Washington tại St. Louis, Missouri. Tại đây, ông đã nhanh chóng đạt được danh vọng và sự quý mến của các đồng nghiệp.

Một tấm biển hiến tặng ông, sau này đã được khắc vào mặt tiền của thư viện Ridgley ở Đại học Washington.

Năm 1862, ông được bầu làm Hiệu trưởng danh dự Đại học này, mặc dù có nhiều sự chống đối của các ủy viên Ban quản trị, phần lớn vì lời xúi giục của kẻ thù cũ của ông - một bạn hội viên hội Skull and Bones và Hiệu trưởng danh dự thời đó Joseph Gibson Hoyt.

Vinh dự

Giải Chauvenet của Hiệp hội Toán học Hoa Kỳ được đặt theo tên ông. Giải này được trao hàng năm cho một bài viết xuất sắc về đề tài toán học. Phòng Chauvenet ở Học viện Hải quân Hoa Kỳ được đặt theo tên ông.

Chú thích

Liên kết ngoài
Biographical Entry  at Washington University in Saint Louis

Nhà giáo Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Yale


title: Đậu mười

text:
Đậu mười hay đậu xanh bốn mùa, đậu muồng ăn (danh pháp: Vigna mungo là loài thực vật thuộc họ Đậu được trồng ở Nam Á. Có thể dùng nguyên quả hoặc dùng hạt. Cùng với đậu xanh, cây đậu mười từng được xếp vào chi Phaseolus nhưng hiện đã được chuyển sang chi Vigna. Từng có quan điểm cho rằng đậu mười và đậu xanh là cùng một loài.

Đậu mười được dùng làm cây thuốc ở Ấn Độ. Chất chiết từ cây đậu mười có hoạt tính immunostimolatory.

Xem thêm
Các loại đậu

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài
Vigna mungo (L.) Hepper
healandhealth

M
Đậu ăn được
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Ấn Độ


title: Macrodes

text:
Macrodes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Erebidae


title: Gynacantha sextans

text:
Gynacantha sextans là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Aeshnidae. Nó được tìm thấy ở Angola, Cameroon, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Ghana, Guinea, Nigeria, Uganda, và Zambia. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đất ngập nước với cây bụi là chủ yếu.

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Gynacantha sextans. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2007.

Gynacantha


title: Hexatoma artifex

text:
Hexatoma artifex là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 5285 Krethon

text:
5285 Krethon (1989 EO11) là một Trojan của Sao Mộc được phát hiện ngày 9 tháng 3 năm 1989 bởi C. S. Shoemaker ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5285 Krethon

Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Woldert

text:
Woldert là một đô thị thuộc huyện Neuwied, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Woldert có diện tích 5,03 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 623 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Neuwied


title: Nédonchel

text:
Nédonchel là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Nédonchel có cự ly  về phía tây bắc Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D69 và D90, trong thung lũng sông Nave.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Menne, thế kỷ 15.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Nédonchel on the Quid website

Nedonchel


title: Cá nhân luận

text:
Cá nhân luận là khái niệm tiếng Việt đặt cho phương pháp diễn giải xã hội học có tên tiếng Anh là Methodological Individualism, hoặc khởi nguồn từ tiếng Đức Methodische Individualismus, là khái niệm hẹp dùng trong nghiên cứu phần nào nằm trong nhưng không hoàn toàn giống khái niệm về chủ nghĩa cá nhân, nhất là hiểu theo nghĩa chính trị. Phương pháp luận này được xây dựng trên cơ sở một nhánh triết học muốn giải thích và hiểu các phát triển xã hội như là một tập hợp của các quyết định và hành động của các cá nhân, còn có thể được hiểu như là phương pháp giản lược (reductionism).

Một trong số các nét sơ khai nhất của cá nhân luận xuất hiện trong những công trình của Thomas Carlyle từ thế kỷ 18, coi lịch sử nhân loại là tập hợp những tiểu sử của các nhân vật nổi tiếng. Triết gia William James trong thế kỷ 19 muốn mở rộng ra thành là tiểu sử của không chỉ các lãnh đạo mà cả những thành viên bình thường trong xã hội nữa. Hệ tư tưởng này cũng được trào lưu kinh tế học tân cổ điển áp dụng, giải thích các hiện tượng kinh tế thông qua những hành động tập thể có logic của các cá nhân, hay còn gọi là con người kinh tế (homo economicus). Một trong số những trung tâm phát triển mạnh hệ tư tưởng này là trường phái kinh tế triết học tâm lý của Áo (Austrian School). Các tên tuổi khác có thể kể đến Max Weber, Karl Popper, Friedrich Hayek, hay kinh tế gia được giải Nobel năm 1994 Kenneth Arrow.

Trong ngành xã hội, triết gia Mác-xít Jon Elster thuộc nhóm đi đầu với tiên đề "thành tố cơ bản của cuộc sống xã hội là hành động của con người cá nhân", và định nghĩa: "Để giải thích các cơ quan xã hội và thay đổi xã hội cần phải thể hiện sự biến đổi đó như là kết quả của các hành động và giao lưu của các cá nhân. Cách nhìn đó thường được gọi là cá nhân luận, là cách nhìn mà tôi vốn dĩ cho là đúng". Elster đã tạo ra một cuộc tranh luận triết học hào hứng trên thế giới trong thập niên 1980, giữa trường phái phân tích của chủ nghĩa Mác và phương pháp cá nhân luận mà nhiều người còn gọi là chủ nghĩa đế quốc của những chọn lựa hợp lý (rational choice imperialism). Trước đó các tranh luận quanh khái niệm này, chống lại trường phái toàn thể luận (methodological holism), từng được Hayek, Popper và J. Watkins khởi xướng trong thập niên 1950. Một số đánh giá cho rằng Max Weber là người đầu tiên đưa ra hệ thống lý luận đầy đủ cho cá nhân luận, dù khái niệm này do chính học trò của ông, Joseph Schumpeter đưa ra bằng tiếng Đức vào năm 1908 và rồi tiếng Anh vào năm 1909 khi trình bày tư tưởng Weber.

Cá nhân luận cũng không đồng ý với quan điểm của nguyên tử luận hay phân tâm học, sinh xã hội học, và văn hóa tiến hóa vì giản lược xã hội xuống còn thành tâm lý học, hay những phương pháp phân tích chỉ đơn thuần dựa vào xác suất thống kê. Trung tâm của cá nhân luận là hành động (action).

Tham khảo

Định nghĩa cá nhân luận trên Từ điển triết học Stanford
Kaushik Basu 2008, Methodological Individualism, in trong Durlauf ed. The New Palgrave Dictionary of Economics

Khoa học xã hội
Nhận thức luận
Chủ nghĩa cá nhân
Phương pháp luận
Chủ nghĩa rút gọn
Triết học khoa học xã hội


title: Sphenoraia cupreata

text:
Sphenoraia cupreata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Sphenoraia


title: Holorusia impictipleura

text:
Holorusia impictipleura là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Holorusia


title: (152651) 1997 VN8

text:
{{DISPLAYTITLE:(152651) 1997 VN8}}

(152651) 1997 VN8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 1 tháng 11 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 152001–153000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Đại học Dhurakijpundit

text:
Đại học Dhurakijpundit (มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์) là một trường đại học ở Bangkok, Thái Lan

Tên gọi của trường có nghĩa trong tiếng Thái là Đại học Kiến thức Kinh doanh. Trường này được thành lập năm 1968 ban đầu là một trường cao đẳng kinh doanh với 40 sinh viên. Sáng lập viên là tiến sĩ Sawai Sudhipitak và ông Sanan Ketudat.

Ban đầu là một trường nhỏ bé, trường cao đẳng Dhurakij Pundit đả phát triển số lượng chương trình đào tạo và số lượng sinh viên. Năm 1984, Bộ Đại học Thái Lan đã có quyết định công nhận tư cách trường đại học cho Cao đẳng Dhurakij Pundit. Tiến sĩ Sawai đã giữ chức hiệu trưởng của trường cho đến khi qua đời năm 1994.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.dpu.ac.th xem thông tin liên quan đến Đại học Dhurakijpundit.

Giáo dục Bangkok
Trường đại học và cao đẳng Thái Lan
Đại học tư nhân tại Thái Lan


title: Puolanka

text:
Puolanka là một đô thị ở Phần Lan và tọa lạc tại tỉnh Oulu trong vùng Kainuu. Đô thị này có dân số 3.472 với diện tích là 2.599,79 km² trong đó có 132,56 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 1,4 người trên mỗi km².

Thác nước cao nhất ở Phần, Hepoköngäs nằm cách trung tâm Puolanka 16 km.

Đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan. Tên gọi đô thị này trước đây được ghi là "Puolango" trong các tài liệu Thụy Điển nhưng ngày nay trong tiếng Thụy Điển ghi là "Puolanka".

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức của đô thị Puolanka

Đô thị của vùng Kainuu


title: Atta vollenweideri

text:
Atta vollenweideri, tên tiếng Anh: chaco leafcutter ant, là một loài kiến ăn lá Tân Thế giới, trong họ Myrmicinae thuộc chi Atta. Loài này thuộc một trong hai chi kiến nấm thuộc tông Attini.

Xem thêm
List of leafcutter ants

Chú thích

Tham khảo

 Images of winged specimens
 Study: The thermo-sensitive sensilla coeloconica of Atta vollenweideri
 Study: Wind-induced ventilation of the giant nests of Atta vollenweideri

V


title: Laevilitorina labioflecta

text:
Laevilitorina labioflecta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Laevilitorina


title: Junonia westermanni

text:
Junonia westermanni là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở central part of the Afrotropic ecozone.

Sải cánh dài khoảng 25 mm.

Ấu trùng ăn Asystasia, Brillantaisia, Barleria, Justicia, Paulowilhemlmia, Ruellia và Pupalia.

Phụ loài
Junonia westermanni westermanni (Bờ Biển Ngà đến Angola, Zaire, tây nam Ethiopia)
Junonia westermanni suffusa (Rothschild & Jordan, 1903) (tây Uganda đến Kenya)
Junonia westermanni splendens (Schmidt, 1921) (đông Tanzania, từ dãy núi Usambara đến Lindi)

Chú thích

Tham khảo

Junonia


title: Thông Chiapas

text:
Thông Chiapas (danh pháp hai phần: Pinus chiapensis) là một loài cây thân gỗ trong họ Pinaceae. Khu vực phân bố tự nhiên là Chiapas (México) và Guatemala. Tên gọi trong tiếng Tây Ban Nha là Pino de chiapas hay Acalocote. Được tìm thấy ở độ cao khoảng 900-1.500 m. Thông Chiapas là loài bản địa của miền nam Mexico và các khu vực láng giềng của Guatemala nhưng đã được du nhập vào Colombia, Brasil, Queensland (Australia) và Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

 Eguiluz T.1982. Clima y Distribución del género pinus en México. Distrito Federal. Mexico.
 Rzedowski J. 1983. Vegetación de México. Distrito Federal, Mexico.
 Dvorak W. S., G. R. Hodge, E. A. Gutiérrez, L. F. Osorio, F. S. Malan và T. K. Stanger. 2000. Conservation and Testing of Tropical and Subtropical Forest Species của tổ hợp tác CAMCORE. Cao đẳng Các nguồn lực tự nhiên, NCSU. Raleigh, NC. USA.
 Cơ sở dữ liệu thực vật hạt trần: Pinus chiapensis

C
Thực vật Guatemala
Thực vật México