title: Cây họ đậu

text:
Cây họ đậu () là các loại cây thuộc họ Fabaceae (hoặc Leguminosae), hoặc quả hoặc hạt của cây đó (còn được gọi là xung, đặc biệt là trong điều kiện khô, trưởng thành). Cây họ đậu được trồng trong nông nghiệp, chủ yếu được con người tiêu thụ, làm thức ăn ủ chua cho gia súc và làm phân xanh tăng cường cho đất. Các loại đậu nổi tiếng bao gồm cỏ linh lăng, cỏ ba lá, đậu, đậu Hà Lan, đậu xanh, đậu lăng, đậu lupin, cây gỗ thông vàng (mesquite), minh quyết, đậu nành, đậu phộng và me. Các loại đậu tạo ra một loại quả độc đáo - một loại quả khô đơn giản phát triển từ một lá noãn đơn giản và thường tách vỏ (mở dọc theo một đường gân) ở hai bên.

Các cây họ đậu đáng chú ý ở chỗ hầu hết chúng có vi khuẩn cố định đạm cộng sinh trong các cấu trúc gọi là nốt sần. Vì lý do đó, họ đóng một vai trò quan trọng trong luân canh cây trồng.

Đặc điểm
Quả đậu, quả giáp hay kén quả (荚果) là một loại quả đơn khô, phát triển lên từ một lá noãn gập nếp và thông thường nứt ra dọc theo đường nối ở hai bên của mép và lưng lá noãn để tạo ra hai mảnh vỏ, mỗi mảnh vỏ là một nửa của lá noãn. Quả của các loài trong họ Đậu là các dạng quả đậu điển hình. Tuy nhiên, một số loại quả đậu không nứt ra khi chín. Một trong những dạng quả đậu không nứt được nhiều người biết tới là củ lạc (Arachis hypogaea). Theo ý nghĩa thực vật học, nó không phải là củ như vẫn gọi mà chính là dạng quả đậu không nứt ra khi chín. Các mảnh vỏ của quả đậu có thể tiếp tục xoắn lại để bật các hột còn lại. Nếu quả đậu có thêm vách giả phân chia thành các phần mang hạt riêng biệt thì gọi là quả đậu chia vách.

Công dụng

Trong nông nghiệp
Cây họ đậu được dùng làm thức ăn khô nuôi gia súc, thức ăn ủ chua và làm phân xanh tăng cường dưỡng đất.

Lợi ích với sức khỏe

Giá trị dinh dưỡng
Các loại đậu là nguồn dinh dưỡng rất phong phú, ngon mà lại rẻ tiền. Đậu nành cung cấp đủ các loại amino acid thiết yếu mà cơ thể cần. Đậu có nhiều calcium, cho nên các vị tu hành, người ăn chay có thể sống lành mạnh chỉ với đậu hũ và các sản phẩm khác của đậu nành. Nói chung, các loại đậu có lượng đạm chất cao hơn các loại ngũ cốc khác từ hai đến năm lần.

Hạt đậu có nhiều sinh tố nhóm B, nhiều sắt, potassium, rất nhiều chất xơ. Đa số hạt đậu đều có rất ít chất béo và calories, ngoại trừ đậu nành và đậu phụng lại có nhiều chất béo lành bất bão hòa.

Đậu có ít calories thường có nhiều nước. Một trăm gran đậu nấu chín cho 100-130 Calories và 7 gram chất đạm tương dương với số chất đạm trong 30 gram thịt động vật. Đậu nẩy mầm có nhiều chất đạm hơn đậu nguyên hạt. Khi ăn pha đậu với các loại hạt, chất đạm của đậu có chất lượng tương đương với chất đạm động vật.

Nhuận trường
Đậu làm đại tiện đều đặn, dễ dàng vì nó làm phân to hơn, mềm hơn, từ đó giảm thiểu được các nguy cơ ung thư ruột già và trực tràng. Đó là kết quả các nghiên cứu của Tiến sĩ Sharon Fleming, Đại học Berkeley, California.

Tiểu đường
Đậu chứa một loại chất xơ gọi là pectin. Các loại đậu "bean" và "pea" thì lại có một lượng pectin nhiều hơn táo một chút. Chất xơ này có khả năng hút nước và nở ra trong dạ dày khiến người ta có cảm giác no lâu giúp kiểm soát cảm giác thèm ăn. Cũng theo bác sĩ Anderson, ăn đậu thường xuyên cũng làm chậm tiến trình hấp thụ thực phẩm trong ruột, giúp những người mắc bệnh tiểu đường tránh được sự tăng gia đột xuất của đường trong máu (mà trước đây khiến cơ thể phải phản ứng bằng cách tiết ra insulin nhiều hơn), vì vậy đậu cần thiết để chữa bệnh tiểu đường.

Mỡ máu
Các loại đậu giữ vai trò quan trọng trong sự làm giảm lượng cholesterol và triglyceride trong máu, còn tốt hơn cả loại cám yến mạch (oat bran). Trong các loại đậu, đậu nành được xem là hữu hiệu nhất. Các nghiên cứu ở Ý cho thấy là, bệnh nhân có mức cholesterol cao, mà ăn một thực đơn có nhiều chất đạm từ đậu nành được thế cho thịt cá, thì mức cholesterol của họ được giảm xuống 31%. Những thí nghiệm kế tiếp ở Ý và Thụy Sĩ bao gồm một số bệnh nhân lớn hơn cũng cho thấy kết quả là mức cholesterol được giảm 23% đối với phái nam và 25% đối với phái nữ. Kết quả này xem ra còn tốt hơn tác dụng của các loại thuốc đắt tiền bán trên thị trường để làm giảm cholesterol trongmáu. Bác sĩ James Anderson, Đại học Kentucky, thường hay khuyên bệnh nhân mỗi ngày ăn một cốc đậu pinto nấu chín để làm hạ cholesterol.

Ung thư
Gần đây các khoa học gia lại mới tìm ra một tác dụng vô cùng bổ ích của các hạt đậu, đó là khả năng chống ung thư của đậu. Vì đậu có chứa một chất acid gọi là phytic acid, một chất chống oxy hóa rất mạnh. Chất phytic acid đặc biệt hữu hiệu trong việc ngăn cản các gốc tự do hydroxyl (free radicals hydroxyl) (OH) oxy hóa các tế bào có chứa mỡ. Do khả năng ngăn chận tác hại của các gốc tự do, chất phytic acid của đậu có thể chặn đứng tiến trình ung thư hóa của các tế bào.
Các cuộc khảo cứu vào thú vật trong phòng thí nghiệm cho thấy các legumes như đậu "bean", đậu "pea" và đậu lăng "lentil" có chứa những thành phần gọi là protease inhibitors (các chất ức chế enzyme protease) là chất có khả năng phòng chống ung thư da, vú và gan của thú vật. Các thử nghiệm ở người cũng thấy có những tác dụng tương tự về phòng chống ung thư vú và nhiếp hộ tuyến.
Chuyên gia về ung thư Anne Kennedy cho chuột trong phòng thí nghiệm ăn một hóa chất gây ung thư, nhưng khi protease inhibitors được bôi vào miệng chuột thì ung thư không xảy ra. Bác sĩ WalterTroll, sau nhiều nghiên cứu, cho rằng đậu có thể làm chậm tiến trình ung thư.

Ngừa thai
Theo SN.Sanyaldan, một khoa học gia Ấn Độ, dân số của người Tây Tạng (Tibet) không thay đổi trong suốt 200 năm. Thực phẩm chính của họ là đậu pea. Sau nhiều năm tìm kiếm, ông ta thấy pea có tính ngăn sự sinh đẻ nhờ hóa chất m-xylohydroquinone. Ông ta thử cho đàn bà dùng thì tỷ lệ sinh đẻ giảm hẳn, mà đàn ông dùng thì số lượng tinh trùng cũng giảm. Nhưng có lẽ tác dụng của nó không mạnh bằng các dược phẩm ngừa thụ tinh hiện có, nên ít ai để ý tới.

Bài thuốc dân gian
Một số đậu còn được y học dân gian ta dùng làm thuốc. Đó là:

Đậu ván trắng, còn gọi là bạch biển đậu có vị ngọt, hơi ôn, bổ tỳ vị chữa các chứng đau bụng, giải độc, chữa nôn ọe, tóc không bạc.
Đậu xanh. Vỏ đậu xanh không độc, vị ngọt, tính nhiệt có tác dụng giải nhiệt, làm mắt không mờ. Hạt đậu xanh cũng có tác dụng giải nhiệt, giải độc tính của thuốc và kim loại, tiêu phù thũng.
Đậu đen. Đậu này thường dùng để nấu sôi, nấu chè ăn rất ngon. Ngoài ra, đậu cũng bổ thận, lợi tiểu, nước tiểu trong hơn và nhiều hơn.
Đậu phộng. Đậu phộng có công dung dinh dưỡng cao, có nhiều chất béo, đạm và nhiều loại sinh tố. Dầu lạc dùng làm dầu ăn, đốt đèn và chế thuốc.
Đậu nành. Đây là nguồn chất đạm rất quan trọng tại nhiều quốc gia, nhất là quốc gia đang mở mang. Trong y học, đậu nành dùng làm thức ăn cho người bị viêm khớp, người mới bình phục sau khi bị trọng bệnh.

Tác dụng phụ
Đậu khô có nhiều purine mà ở một số người nhạy cảm, purine có thể làm tăng uric acid trong máu, đưa tới bệnh gout. Các tinh thể uric acid đóng trên khớp xương mà thông thường nhất là ở ngón chân cái làm người bệnh rất đau nhức.
Một vài loại đậu có hóa chất làm tiêu hủy sự hấp thụ các sinh tố B, E, D, beta carotene trong ruột. Một số đậu khác, nếu không nấu chín, có thể có vài chất dính liền với khoáng sắt, đồng, khiến hồng cầu tụm lại với nhau.
Đậu phộng là một trong mười thực phẩm thông thường nhất gây ra dị ứng hoặc nhức nửa đầu ở một số ít người dễ nhậy cảm.

Cách chế biến

Theo khu vực
Người Bắc Mỹ và người Âu ít chú ý đến các loại đậu (legumes) vì nấu các loại đậu này mất nhiều thì giờ, phải ngâm đậu rồi mới nấu. Để khỏi mất thì giờ, dùng đậu chế biến nấu sẵn để trong hộp rất tiện lợi: chỉ việc đổ bớt nước mặn trong đậu, rửa đậu cho bớt mặn rồi nấu.
Nhưng người Nam Mỹ và Á Châu xem các loại hạt đậu là một thành phần quan trọng của lương thực. Ở châu Mỹ La Tinh, từ Mexico xuống đến Trung Mỹ, Nam Mỹ, đâu đâu cũng thấy có đậu đen và đậu đỏ (black and red beans) trong các bữa ăn. Ở Ấn Độ, đậu lăng (lentil) được ăn trộn với gạo và rất phổ biến. Nhật Bản có loại đậu màu nâu gọi là azuki được ăn với cơm. Ở Trung Hoa và Nhật Bản, Việt Nam đậu nành rất thông dụng trong việc chế tạo tương và chao, tàu hũ.
Đậu tươi không cần nhiều thời gian để nấu, nhưng khi đã được phơi khô thì cần nấu lâu hơn. Để thu ngắn thời gian nấu, ta có thể ngâm đậu trong nước nóng vài giờ cho đậu thấm nước và mềm hơn. Nước ngâm đậu có thể dùng để nấu món ăn cho thêm hương vị. Hạt đậu nấu chín có thể ăn khi còn nóng hay để nguội. Có thể nấu đậu với thịt, cá hoặc với các loại rau khác. Đậu nấu chín cũng có thể cho thêm gia vị, nghiền nát rồi quệt vào bánh mì kẹp để ăn.

Các món ăn
Trên thị trường, có đậu tươi, đậu khô, đóng hộp hoặc đông lạnh. Mỗi thứ có một hương vị độc đáo, một hình dáng riêng biệt và cách nấu nướng cũng khác nhau.
Đậu đỏ thường nấu chung với gạo, với thịt (stew), làm xà lách hoặc dùng trong món chili. Đậu này cũng giống như đậu hình trái cật (kidney bean) là loại rất ngon để làm chilies, nấu súp, stew ninh với thịt.
Đậu lima có màu trắng kem hoặc xanh nhạt, hạt nhỏ, hình trái thận. Đậu này thường dùng để nấu súp, làm xà lách, làm món succotash hoặc hầm với thịt gà. Hầu hết đậu lima đều được đóng hộp, làm đông lạnh trước khi tung ra thị trường.
Đậu Pinto màu cam, hình bầu dục dùng nhiều trong món Mexican rice hoặc để hầm với các loại thịt.
Đậu đen hạt nhỏ, đen bóng ta dùng để nấu chè đường, nấu súp hoặc ninh với thịt.
Đậu Azuki hạt nhỏ, mẫu đỏ bóng loáng dùng làm xà lách, nhồi gà vịt, nấu súp hoặc ninh với thịt.
Đậu nành hạt nhỏ màu vàng hoặc hơi đen làm đậu hũ, tương và nhiều loại thực phẩm rất ngon khác.

Phân loại
Các legume được biết đến nhiều bao gồm: bean, pea, đậu tương (soybean), đậu phộng (peanut), đậu lăng (lentil), me (tamarind), minh quyết (Ceratonia siliqua), chi Đậu cánh chim (lupinus), cây linh thảo (alfalfa), cỏ ba lá (clover)

Dưới đây là danh sách các loại đậu

Các loại quả đậu ăn cả vỏ lẫn ruột khi chưa chín
Đậu rồng – Đậu khế – Đậu xương rồng – Đậu cánh – Winged bean – Winged pea – Goa bean – Asparagus pea – Four-angled bean.
Đậu que – Green bean – String bean – Snap bean.
Đậu cô ve – Đậu a ri cô ve – French beans, French green beans, French filet bean (english) – Haricots verts (french): được trồng ở Đà Lạt.
Wax bean: đậu que trắng.
Đậu đũa – Yardlong bean bora – Long-podded cowpea – Asparagus bean – Pea bean – Snake bean – Chinese long bean – Thailand long bean – Long bean – Bodi – Boonchi.
Snap peas – Sugar snap peas: quả đậu có thể ăn sống (vỏ ít xơ và không sáp như English pea) hoặc tách hạt ăn khi chín.
Snow peas – Chinese peas: hạt đậu nhỏ và xếp thành hàng ở 1 bên của vỏ. Vỏ thì phẳng, rộng và mềm (dễ uốn cong). Được ăn cả quả.
Italian flat bean – Romano bean – Runner bean: quả Á hậu đậu chưa chín.
Dragon tongue bean: đậu lưỡi rồng hoặc quả đậu cúc chưa chín.
Edamame – Sweet bean – Vegetable soybean – Beer bean – Edible soybean: quả đậu nành Nhật chưa chín.

Các loại hạt đậu tròn
Đậu Hà Lan – Pea – Green pea – English pea: vỏ nhiều sáp và xơ, không thể ăn nên phải lột vỏ và ăn hạt.
Snap peas – Sugar snap peas: quả đậu có thể ăn sống (vỏ ít xơ và không sáp như English pea) hoặc tách hạt ăn khi chín.
Đậu gà – Chickpea.

Các loại hạt đậu bầu dục nhỏ
Đậu tương – Đỗ tương – Đậu nành – Soybean.
Đậu trắng – Đậu dải trắng rốn nâu – Cowpea – Black eyed bean – Black eyed pea.
Đậu xanh – Mung bean.
Đậu đỏ – Xích tiểu đậu – Mễ xích – Azuki bean – Asuki bean – Adzuki bean – Aduki bean: mắt mầm kéo dài dọc thân.
Đậu đen – Black bean – Turtle bean – Frijole negro.
Đậu ván – Hyacinth bean – Indian bean – Lablab bean – Bonavist bean – Calavance – Seim – Fuji mame: giống đậu nành, mắt mầm nổi và kéo dài dọc thân.
Đậu triều – Pigeon pea (Cajanus cajan) – Gandule bean – Tropical green pea – Kadios – Congo pea – Gungo pea – Gunga pea: giống hạt đậu nành màu xanh lá.
Edamame: đậu nành Nhật màu xanh.
Bolita bean: màu kem.
Calypso bean – Yin yang bean – Orca bean: màu đen trắng.
Chili bean – Pink bean – Habichuelas Rosadas (spanish): màu hồng nâu.
Eye of the goat bean – Goat's eye bean: đậu mắt dê, màu nâu vân gỗ.
Red ball bean – Frijol bola roja: đậu bóng đỏ.
Navy bean – Haricot bean – White pea bean – Pearl haricot – Pea bean – Haricot blanc bean – Small white bean – Fagioli – Yankee bean - Boston bean: đậu hải quân, trắng.
Marrow bean: lớn hơn, thơm hơn Navy bean.
Vallarta bean: màu vàng xanh lá.
Yellow Indian woman bean: màu nâu nhạt.

Các loại hạt đậu hình thận to vừa và hơi dẹp giống đậu Lima
Đậu ngự – Christmas lima bean – Chestnut lima bean – Madagascar bean: hạt hình elip hơi tròn, dẹp, đường viền liền không phải đốm.
Lima bean: màu xanh hoặc trắng.
Jackson wonder lima bean: màu nâu.
Dermason bean: màu trắng dẹp, hình thận như đậu tây.

Các loại hạt đậu hình bầu dục vừa giống đậu cúc
Đậu cúc nâu - Pinto bean: nâu nhạt đốm nâu.
Đậu cúc hồng - Cranberry bean – Borlotti bean: hồng nhạt hoặc trắng đốm hồng.
Anasazi bean: đốm sữa.
Brown speckled cow bean: trắng đốm nâu đen.
Great Northern bean: màu trắng.
Maicoba bean – Mayocoba bean – Peruvian bean – Azufrado bean – Peruano bean – Canaria bean – Canario bean: màu kem hơi vàng.
Mortgage runner bean – Mortgage lifter bean: giống Great Northern bean nhưng tròn, ngắn hơn.
Rattlesnake bean: màu nâu nhạt hơn Pinto bean.
Tongues of fire bean: nâu nhạt hơn Pito bean đốm nâu.
Steuben yellow bean – Steuben yellow eye bean – Butterscotch calypso bean – Molasses face bean – Maine yellow eye: nửa trắng nửa nâu.
Swedish brown bean: màu nâu.
Tepary bean – Tapary bean – Moth dal: giống viên sỏi, màu từ nâu nhạt đến nâu đậm.

Các loại hạt đậu hình thận giống đậu tây
Đậu tây thường – Đậu tây đỏ – Đậu đỏ dài – Red kidney bean.
Đậu tây đốm (sáng/đỏ) (dài) – (Long shape) (Light/red) speckled kidney bean.
Đậu tây trắng – White kidney bean – Cannellini bean – Fazolia bean – Lingot bean.
Appaloosa bean: nửa đen nửa trắng.
Bayo bean: nâu.
Soldier bean – Red eye bean: mắt đỏ.
Flageolet bean – Fayot bean: trắng, xanh lá nhạt
Á hậu đậu – Scarlet runner bean – Multiflora bean: khi trưởng thành có màu chuyển từ đen sang nâu đến tím.
Tolosana bean – Spanish Tolosana bean – Prince bean: đốm nâu đỏ.
Trout bean – Jacob's cattle bean – Forellen bean: trắng đốm tím hồng.

Các loại hạt đậu gạo
Black Rice Bean: đậu gạo đen.
Green Rice Bean: đậu gạo xanh.

Các loại hạt đậu khác
Đậu lăng – Lentil: hạt tròn dẹp nhỏ.
Lupin bean – Lupini bean: giống hạt bắp, dẹp.
Đậu răng ngựa – Broad bean – Fava bean – Habas – Horse bean – Foul: hạt tròn dẹp lõm ở giữa mặt bên, màu xanh nhạt hoặc nâu nhạt.
Sator bean: giống hạnh nhân xanh lá.
Snail bean: hình xoắn giống vỏ ốc.

Thư viện ảnh

Xem thêm
 Quả cánh
 Quả giả
 Quả hạch
 Quả nang
 Quả thóc
 Quả bế

Tham khảo

Liên kết ngoài

AEP: Liên minh nghiên cứu họ Đậu
ILDIS – Dịch vụ cơ sở dữ liệu và thông tin quốc tế về họ Đậu

Đậu, quả
Họ Đậu
Ẩm thực chay
Rau
Quả


title: 3447 Burckhalter

text:
3447 Burckhalter (1956 SC) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1956 bởi Đài thiên văn Goethe Link ở Brooklyn.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3447 Burckhalter

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1956


title: Prosternon montanum

text:
Prosternon montanum là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Prosternon


title: Lưu (họ)

text:
Lưu là một họ của người Trung Quốc (), Việt Nam và cũng tồn tại ở Triều Tiên (Hangul: 류, Romaja quốc ngữ: Ryu hoặc Yu). Họ Lưu được biết đến nhiều nhất vì đây là họ của hoàng tộc nhiều triều đại phong kiến Trung Quốc như Tây Hán, Đông Hán Thục Hán hay Nam Hán.

Người Việt Nam họ Lưu
Lưu Cơ (940-979), là người cai quản thành Đại La thế kỷ X đồng thời quan trung thần của Vua Đinh Tiên Hoàng.
Lưu Ngữ, Lưu Quyền, các vị tướng nhà Đinh có công giúp Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp 12 sứ quân thế kỷ X.
Lưu Khánh Đàm (năm sinh mất còn nhiều tranh cãi), đại thần nhà Lý.
Lưu Ba, đại thần nhà lý
Lưu Diễm (1210-?), Thủ khoa Thái học sinh năm 1232 thời nhà Trần, em trai Lưu Miễn.
Lưu Miễn (?-?), Thủ khoa Thái học sinh năm 1239 thời nhà Trần, anh trai Lưu Diễm.
Lưu Thúc Kiệm (1373-1434), Trạng nguyên năm 1400 thời nhà Hồ.
Lưu Nhân Chú (?-1433), khai quốc công thần nhà Hậu Lê.
Lưu Đức An (1490-1562), Tiến sĩ, quan lại nhà Mạc.
Lưu Đình Chất (1566 -1627), quan nhà Lê trung hưng.
Lưu Danh Công (1643/1644 -1675) Trạng nguyên năm 1670 thời nhà Lê Trung hưng.
Lưu Văn Lang (1880-1969), Kỹ sư người bản xứ đầu tiên ở Đông Dương.
Lưu Hữu Phước (1921-1989) Nhạc sĩ Việt Nam.
Lưu Trọng Lư (1911-1991), Nhà thơ, nhà văn, nhà soạn kịch Việt Nam.
Lưu Bách Thụ (1914-1979), Nhạc sĩ Việt Nam.
Lưu Quang Thuận, Nhà soạn kịch, nhà thơ Việt Nam.
Lưu Quang Vũ, Nhà soạn kịch, nhà thơ Việt Nam.
Lưu Minh Vũ, Biên tập viên, người dẫn chương trình Việt Nam
Hoàng Thế Thiện (1922–1995, tên thật là Lưu Văn Thi), Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Lưu Văn Mẫn (1927). Lão thành Cách mạng. Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng (năm 2022). Nguyên Phó Văn phòng TW Đảng, Phó ban Tài chính Quản trị TW, Trợ lý Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh.
Lưu Bình Nhưỡng (1963), Tiến sĩ luật, Giảng viên, Chính trị gia, ĐBQH CHXHCNVN khóa XIV.
Lưu Chí Vỹ (1983), nam ca sĩ Việt Nam.
Lưu Chí Hiếu (1913 -1961) là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông là một trong những người tù chính trị ở nhà tù Côn Đảo.
Lưu Kế Tông(? - ?) Là một vị tướng của Lê Hoàn đã ở lại và cai trị khu vực bắc Chăm từ Quảng Bình vào Quảng Nam, tự lập Vua Chăm Pa  05 năm
Lưu Thủy Lệ Vi (1981) là tên thật của nữ ca sĩ Hoàng Lê Vi
Lưu Huy Vinh (Lưu Vinh - Đại tá CAND, Nhà báo, Phó TBT Báo CAND, đạt 8 Giải thưởng Báo chí Quốc gia, tạ thế 2020)
Lưu Văn Thành TSKH - Chủ tịch Hội đồng Lưu Tộc Việt Nam
Lưu Tất Thắng TS - PCT Thường trực Hội đồng Lưu Tộc Việt Nam; nguyên PCT Quận Thanh Xuân, Hà Nội.
Lưu Quang Bình (1949) Đà Nẵng - Nhiếp ảnh gia, Nhà báo - TBT Website LUUTOC.VN
Lưu Hương Giang, nữ ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam.
 Lưu Thị Diễm Hương, Hoa hậu Thế giới người Việt 2010, đại diện Việt Nam dự thi Hoa hậu Trái Đất 2010 và Hoa hậu Hoàn vũ 2012.
 Lưu Thành Công (Vĩnh Long) ĐBQH Nước CHXHCNVN
 TS.Lưu Hải Minh (Hà Nội), còn được gọi là "Nhà Sáng chế" đã có 116 phát minh đã đăng ký sáng chế, trong đó được cấp 15 Bằng độc quyền sáng chế hoặc độc quyền giải pháp hữu ích.
 Lưu Lệ Hằng (7-1963): GS-TSKH, Nhà thiên văn học Mỹ gốc Việt, GV Đại học Harvard, đã phát hiện Vành đai Kuiper và được đặt tên Chùm sao trên Vũ trụ là: "5430Luu" được nhận giải thưởng Kavli (tương đương Giải Nobel về Thiên văn học).
 Thiếu tướng, PGS.TS Lưu Văn Miểu - Giám đốc Học viện Hậu cần QĐNDVN
 TS. Lưu Sỹ Quý, Thiếu tướng QĐND-VN. Cục trưởng Cục Tài chính Bộ Quốc phòng.
Đại tá Lưu Trung Thái - Phó chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Ngân hàng Quân đội (MB).
 Thiếu tướng Lưu Bá Xảo (bí danh Lưu Duy Nhất) (1925-1994) làng Cao Lao Hạ (nay là xã Hạ Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình)
 Nhạc sỹ Lưu Văn Bình (Đà Nẵng)
 Nhạc sỹ Lưu Đức Giang (Dak Lak)
 Thiếu tướng Lưu Dương (Cao Lao Hạ)
Lưu Trọng Ninh (1956) là một đạo diễn điện ảnh Việt Nam.  Là con của nhà thơ, nhà văn, nhà soạn kịch Lưu Trọng Lư (1911 – 1991)
Lưu Học Sỹ danh nhân quê Hưng Yên
Lưu Anh Duyên (1951), thuộc họ Lưu Phú (Đa Phúc, Dương Kinh, Hải Phòng)
Lưu Vĩnh Phúc (Hà Nội) - TGĐ Cty Long Giang - PCT Hội đồng Lưu Tộc Việt Nam.
 Lưu Bình, nhân vật nổi tiếng trong vở chèo kinh điển Việt Nam Lưu Bình - Dương Lễ
 Lưu Thị Phương, nhân vật nổi tiếng trong vở chèo kinh điển Việt Nam Trương Viên
Lưu Ngọc Hùng BSCKII trưởng khoa ngoại tổng hợp 1 của Bệnh viện tỉnh Thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
Lưu Ngọc Huy bộ trưởng Bộ Quốc Phòng ( 2016-2021)

Người Trung Quốc

Triều đại
 Tây Hán:
 Hán Cao Tổ Lưu Bang
 Hán Văn Đế Lưu Hằng
 Hán Vũ Đế Lưu Triệt
 Hán Cảnh Đế Lưu Khải
 Đông Hán
 Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú
 Hán Linh Đế Lưu Hoằng
 Hán Hiến Đế Lưu Hiệp
 Thục Hán:
 Hán Chiêu Liệt Đế Lưu Bị
 Hán Hoài Đế Lưu Thiện
 Hán Triệu:
 Hán Quang Văn Đế Lưu Uyên
 Hán Chiêu Vũ Đế Lưu Thông
 Lưu Tống:
 Tống Vũ Đế Lưu Dụ
 Tống Văn Đế Lưu Nghĩa Long
 Tống Hiếu Vũ Đế Lưu Tuấn
 Hậu Hán:
 Hậu Hán Cao Tổ Lưu Tri Viễn
 Bắc Hán:
 Hậu Hán Thế Tổ Lưu Mân
 Nam Hán
 Nam Hán Cao Tổ Lưu Nghiễm

Phong kiến
 Lưu Hướng hay Lưu Canh Sinh, học giả thời Tây Hán.
 Lưu Ngu, U Châu Mục thời Đông Hán.
 Lưu Yên, Ích Châu Mục thời Đông Hán.
 Lưu Chương, Ích Châu Mục thời Đông Hán.
 Lưu Diệp, khai quốc công thần Tào Ngụy thời Tam Quốc.
 Lưu Biểu, Kinh Châu Mục thời Đông Hán.
 Lưu Kỳ, Kinh Châu Mục thời Đông Hán.
 Lưu Tông, Kinh Châu Mục thời Đông Hán.
 Lưu Phong, vốn họ Khấu, hoàng thất và tướng lĩnh Thục Hán thời Tam Quốc.
 Lưu Ba, chính trị gia Thục Hán thời Tam Quốc.
 Lưu Diệp, khai quốc công thần Tào Ngụy thời Tam Quốc.
 Lưu Phức, chính trị gia cuối thời Đông Hán.
 Lưu Tĩnh, khai quốc công thần Tào Ngụy thời Tam Quốc.
 Lưu Đôn, chính trị gia Đông Ngô thời Tam Quốc.
 Lưu Lao Chi, đại tướng thời Đông Tấn.
 Lưu Hoằng Cơ, đại thần thời nhà Đường.
 Lưu Chính Hội, đại thần thời nhà Đường.
 Lưu Vũ Tích, thi sĩ thời nhà Đường.
 Lưu Tri Kỷ, sử gia thời nhà Đường, tác giả Sử thông.
 Lưu Phanh, tiết độ sứ Lư Long thời Đường.
 Lưu Tế, tiết độ sứ Lư Long thời Đường.
 Lưu Tổng, tiết độ sứ Lư Long thời Đường.
 Lưu Nhân Cung, tiết độ sứ Lư Long thời Đường.
 Lưu Thủ Văn, tiết độ sứ Nghĩa Xương thời Đường.
 Lưu Tri Tuấn, tướng lĩnh Hậu Lương, Kỳ, Tiền Thục thời Ngũ Đại.
 Lưu Hú, sử gia Hậu Tấn thời Ngũ Đại, tác giả Đường thư.
 Lưu Tòng Hiệu, tiết độ sứ Thanh Nguyên thời Ngũ Đại.
 Lưu Thiệu Tư, tiết độ sứ Vũ Bình thời Ngũ Đại.
 Lưu Ngôn, tiết độ sứ Thanh Nguyên thời Ngũ Đại.
 Lưu Khiêm, tiết độ sứ Thanh Hải thời Ngũ Đại.
 Lưu Ẩn, tiết độ sứ Thanh Hải thời Ngũ Đại.
 Lưu Quang Thế, một trong Trung hưng tứ tướng của nhà Tống.
 Lưu Cơ, tự Bá Ôn, khai quốc công thần nhà Minh.
 Lưu Dung, quan đại thần nhà Thanh.

Hiện đại
Lưu Quốc Trung, (1962 -), Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX, Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Thiểm Tây, nguyên Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Cát Lâm.
Lưu Ninh, (1962 -), Ủy viên Dự khuyết Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX, Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Thanh Hải.
Lưu Gia Nghĩa, 1956, Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Sơn Đông, là Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVII, XVIII, XIX, nguyên Tổng Kiểm toán Ủy ban Kiểm toán Nhà nước Trung Quốc, nhiều năm làm công tác Kiểm toán, nổi danh.
Lưu Tương, Tư lệnh Quân khu 7, quân đội Quốc Dân Đảng Trung Quốc thời Trung Hoa Dân Quốc.
 Lưu Thiếu Kỳ, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
 Lưu Bá Thừa, một trong Thập đại Nguyên soái của Giải phóng quân Trung Quốc.
 Lưu Lôi, Thượng tướng, Chính ủy Quân chủng Lục quân
 Lưu Đức Hoa, ca sĩ, diễn viên Hồng Kông.
 Lưu Hiểu Khánh, diễn viên Trung Quốc.
 Lưu Diệc Phi, diễn viên Trung Quốc.
 Lưu Đào, diễn viên Trung Quốc.
 Lưu Thi Thi , diễn viên Trung Quốc.
 Lưu Khải Uy, ca sĩ, diễn viên (Trung Quốc, Hồng Kông)
 Amber Liu, tên khai sinh là Lưu Dật Vân, ca sĩ, thành viên nhóm nhạc f(x) Hàn Quốc.
 YangYang,  (Hán ngữ: 刘扬扬 / Liu YangYang) (Hán việt: Lưu Dương Dương), thành viên nhóm nhạc NCT
Lưu Đức Hải: nhạc gia đàn tỳ bà Trung Quốc, sinh năm 1937.
Lưu Vũ Ninh, ca sĩ, diễn viên (Trung Quốc).
Lưu Diệu Văn, ca sĩ, diễn viên, thành viên của nhóm nhạc Thời Đại Thiếu Niên Đoàn

Khác
 Lưu Báo: Tả Hiền vương của Hung Nô.
 Hách Liên Bột Bột: tên ban đầu là Lưu Bột Bột, người lập ra nước Hạ thời Thập lục quốc
Lưu Tư Mộ: nam diễn viên, cascadeur người Canada gốc Hoa.
Lưu Ngọc Linh: một nữ diễn viên người Mỹ gốc Hoa, nữ diễn viên lồng tiếng, đạo diễn, nhà sản xuất, ca sĩ và nghệ sĩ

Người Triều Tiên họ Lưu
 Yu Jae-seok (Hán Việt: Lưu Tại Tích), người dẫn chương trình Hàn Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lịch sử họ Lưu ở Trung Quốc

Họ người Việt Nam
Họ người Triều Tiên
Họ người Trung Quốc
Họ Lưu


title: (26995) 1997 XS11

text:
{{DISPLAYTITLE:(26995) 1997 XS11}}

(26995) 1997 XS11 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 5 tháng 12 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 26001–27000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cúp bóng đá U-17 châu Á

text:
Cúp bóng đá U-17 châu Á là giải bóng đá do Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) tổ chức hai năm một lần cho các đội tuyển U-17 của các quốc gia châu Á. Ngoài ra giải này còn đóng vai trò vòng loại khu vực châu Á cho Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới. Bốn đội tuyển có kết quả tốt nhất của giải sẽ được tham gia giải vô địch bóng đá U-17 thế giới. Ban đầu giải có tên là Giải vô địch bóng đá U-17 châu Á nhưng sau lần tổ chức năm 2006 tại Singapore giải đã đổi tên thành Giải vô địch bóng đá U-16 châu Á. AFC đã đề xuất chuyển đổi giải đấu trở lại thành U-17 bắt đầu từ năm 2023, đồng thời đổi tên tiếng Anh của giải từ AFC U-17 Championship thành AFC U-17 Asian Cup (Cúp bóng đá U-17 châu Á), tuơng tự như một loạt giải đấu cấp đội tuyển quốc gia khác của AFC cũng được đổi tên sau năm 2020.

Kết quả

Ghi chú:
 h.p.: sau khi hiệp phụ
 p: sau khi loạt sút đá luân lưu
<div id="1">1 Từ mùa giải 2008, không có trận tranh hạng ba.

Các đội tuyển quốc gia thành công nhất
Tính đến năm 2018

* = Chủ nhà
 Tổng số (18 kỳ): 6 kỳ không có trận tranh hạng ba.

Tóm tắt huy chương
Tính đến năm 2018

Các quốc gia đang tham dự

Chú thích:
 – Vô địch
 – Á quân
 – Hạng ba
 – Hạng tư
 – Bán kết
QF – Tứ kết
GS – Vòng bảng
q – Vượt qua vòng loại cho giải đấu sắp tới
DQ – Bị loại
 ••  – Vượt qua vòng loại nhưng đã rút lui
 •  – Không vượt qua vòng loại
 ×  – Không tham dự
 ×  – Rút lui / Bị cấm / Không được chấp nhận gia nhập bởi FIFA
 — Quốc gia không liên kết với AFC tại thời điểm đó
 — Quốc gia đã không tồn tại hoặc đội tuyển quốc gia đã không hoạt động
     – Chủ nhà
     – Không liên kết với FIFA
Các đội chưa từng tham dự vòng chung kết U-17 châu Á
, , , , , , , , , , ,

Bảng xếp hạng tổng thể

 Trong Qatar 1985 Qatar so với Nhật Bản đã ban đầu được lên kế hoạch cho ngày 3 tháng 2, nhưng đã không được thi đấu.
 Tính đến Thái Lan 2023.

Xem thêm
Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới
Giải vô địch bóng đá U-19 châu Á

Tham khảo

Garin, Erik; Stokkermans, Karel. "Asian U-16 Championships". Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.

Liên kết ngoài

Bóng đá U-16
Giải thi đấu liên đoàn bóng đá châu Á cho đội tuyển quốc gia


title: Argancy

text:
Argancy là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Vigy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 14' vĩ độ bắc, 06° 12' kinh độ đông. Argancy có điểm thấp nhất là 158 mét và điểm cao nhất là 210 mét. Xã có diện tích 11,45 km², dân số vào thời điểm 2005 là 1305 người; mật độ dân số là 113,5 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Melanotus phlogosus

text:
Melanotus phlogosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: 2844 Hess

text:
2844 Hess (1981 JP) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 5 năm 1981 bởi Bowell, E. ở trạm Anderson Mesa thuộc Flagstaff (AM). Nó được đặt theo tên Frederick Hess, Professor of Natural Sciences ở the New York State Maritime College in Fort Schuyler, The Bronx, New York. In addition to teaching, he was in charge of the school's small planetarium, và was a frequent, long time lecturer ở the Hayden Planetarium.====

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2844 Hess

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Limochores

text:
Limochores là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Đại học Damas

text:
Trường Đại học Damas (tiếng Ả Rập: جامعة دمشق, Jāmi'atu Dimashq) là trường đại học lớn nhất và lâu đời nhất ở thủ đô Damas của Syria. Trường cũng có cơ sở ở các thành phố khác trong nước. Trường được thành lập vào năm 1923 thông qua sự sáp nhập các trường: Trường Y khoa (thành lập 1903) và Viện Luật (thành lập 1913). Cho đến năm 1958, trường mang tên gọi là Đại học Syria nhưng đã đổi tên sau khi Trường Đại học Aleppo thành lập. Ngày nay, có sáu trường đại học công lập khác và hơn 10 đại học tư thục ở Syria.

Trường Đại học Damas bao gồm một số khoa, viện, trung cấp viện và trường học điều dưỡng. Có một tổ chức chuyên giảng dạy tiếng Ả Rập cho người nước ngoài, và đây là tổ chức lớn nhất thuộc loại hình này trong thế giới Ả Rập.

Tham khảo

Trường đại học Syria
Damascus


title: Myurella undulata

text:
Myurella undulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Myurella (Terebridae)


title: Quảng Tông

text:
Quảng Tông (chữ Hán giản thể: 广宗县, âm Hán Việt: Quảng Tông huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hình Đài, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 493 ki-lô-mét vuông, dân số 270.000 người. Mã số bưu chính Quảng Tông là 054600. Chính quyền quận Quảng Tông đóng ở trấn Quảng Tông. Quảng Tông được chia thành 1 trấn và 7 hương.
Trấn: Quảng Tông.
Hương: Đại Bình Đài, Đông Chiêu, Kiện Chỉ, Hạch Đào Viên, Hồ Lô, Bắc Đường, Phùng Gia Trại.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Hình Đài


title: Aleksandr Gennadyevich Anyukov

text:
Aleksandr Gennadyevich Anyukov (sinh ngày 28 tháng 9 năm 1982 ở Samara) là một cựu hậu vệ người Nga.

Aleksandr Anyukov vào học tại học viện bóng đá ở Samara từ khi anh 6 tuổi. Năm 2000, anh bắt đầu chơi cho đội dự bị của Krylia Sovetov Samara ở giải Hạng 2. Anh được chú ý bởi Aleksandr Tarkhanov và được mời vào đội một. Anyukov có trận ra mắt ở giải Ngoại hạng Nga vào ngày 14 tháng 10 năm 2000 trong trận gặp Zenit Saint Petersburg. Anh chơi cho Krylia Sovetov ho tới giữa năm 2005. Trong thời gian này anh là một tuyển thủ quốc gia. Anh cũng xuất hiện ở Euro 2004.

Vào tháng 7 năm 2005 anh chuyển tới Zenit Saint Petersburg. Anh đã cùng đội bóng vào tới tứ kết cúp UEFA 2005-06 và vô địch giải này vào mùa 2007-08.

Anh được gọi vào đội tuyển Nga ở Euro 2008.

Thống kê sự nghiệp

Bàn thắng quóc tế

Danh hiệu
UEFA Super Cup
Vô địch: 1 (2008)
UEFA Cup
Vô địch: 1 (2008)
Russian Premier League
Vô địch: 1 (2007)
Về thứ ba: 1 (2004)
Russian Cup
Về nhì: 1 (2003/04)

Xem thêm
  Hồ sơ tại trang chủ câu lạc bộ Zenit St. Petersburg
  Hồ sơ tại trang chủ Giải vô địch bóng đá Nga
  Hồ sơ tại trang chủ câu lạc bộ Krylia Sovetov Samara
 Bộ sưu tập ảnh

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá Nga
Cầu thủ bóng đá FC Krylia Sovetov Samara
Cầu thủ bóng đá F.K. Zenit Sankt Peterburg
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Nga

Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Nga


title: Campillo de Altobuey

text:
Campillo de Altobuey là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Hylaeus perdensus

text:
Hylaeus perdensus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1936


title: Limbodessus praelargus

text:
Limbodessus praelargus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Limbodessus


title: Paralimnophila neboissi

text:
Paralimnophila neboissi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paralimnophila
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Großräschen

text:
Großräschen (Sorbian: Rań) là một đô thị thuộc huyện Oberspreewald-Lausitz, bang Brandenburg, Đức.

Partner cities
 Trzebiatów (Treptow), Poland, since 2006

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.grossraeschen.de/ (official)


title: Chém đầu

text:
Chém đầu hay chặt đầu là sự tách đứt đầu ra khỏi cơ thể, trong hình phạt tử hình bằng hình thức chém đầu còn được gọi là xử trảm. Chặt đầu thường đề cập đến hành vi có chủ ý, ví dụ, như là một phương tiện giết người hoặc tử hình, nó có thể được thực hiện bằng đao, rìu, kiếm, dao hoặc bằng các phương tiện tinh vi hơn ví dụ như một máy chém. Trong lịch sử, sau khi xử trảm đôi khi còn kèm theo hình thức đem đầu treo ở chốn đông đúc để mọi người nhìn thấy (bêu đầu thị chúng). Người thực hiện hành động xử trảm được gọi là đao phủ.

Chém đầu nhanh chóng gây tử vong cho con người và hầu hết các động vật khác vì não bộ sẽ chết trong vòng vài phút vì không có máu mang dưỡng khí lưu thông. Tuy nhiên, một số loài động vật và côn trùng (chẳng hạn như gián) có thể vẫn sống sau khi bị đứt đầu, nhưng sau đó lại chết vì đói. Việc cấy ghép đầu thông qua nối các mạch máu đã thành công ở động vật, tuy nhiên việc cấy ghép đầu người (để thành công hoàn chỉnh, cuộc cấy ghép phải nối được tủy sống, các cơ ở cổ và nhiều mô quan trọng khác) chưa được thực hiện thành công. Chặt đầu cũng có thể ám chỉ việc cắt đầu của một xác chết (để đem đầu thị chúng, hoặc khiến cho xác chết không thể nhận dạng hay để giữ lạnh xác chết,...).

Đôi khi việc loại khỏi vòng chiến người thủ lĩnh hoặc nhân tố lãnh đạo của một tổ chức cũng được miêu tả bằng từ "chặt đầu" hay các từ ngữ liên quan, ví dụ như "chiến lược chặt đầu" là chiến lược mà các đảng chính trị áp dụng nhằm huyền chức những thành viên cốt cán của các đảng địch thủ.

Lịch sử áp dụng tại các quốc gia

Châu Á

Trung Quốc

Tại Trung Quốc, chặt đầu đã được coi là một trừng phạt nặng hơn thắt cổ, mặc dù thắt cổ gây ra đau đớn kéo dài hơn. Điều này là bởi vì truyền thống Nho giáo cho rằng thân thể là món quà quý báu từ cha mẹ, và do vậy bị chặt đầu (chết không toàn thây) là mang tội lớn đối với tổ tiên. Tuy nhiên Trung Quốc đã có những hình phạt khác nặng hơn, chẳng hạn như phanh thây. Ngoài ra, cũng có chém ngang lưng, đó là một phương pháp tử hình phổ biến trước khi bị bãi bỏ vào đầu triều đại nhà Thanh vì nó gây ra cái chết kéo dài. Trong một số câu chuyện, người ta không chết ngay lập tức sau khi bị chém đầu.

Ấn Độ
Sĩ quan người Anh John Masters ghi lại trong cuốn tự truyện của mình rằng những người Pathan ở Ấn Độ thuộc Anh trong cuộc chiến Anh-Afghanistan sẽ chặt đầu các binh sĩ đối phương bị bắt, chẳng hạn như những người lính Anh và Sikh.

Nhật Bản

Tại Nhật Bản, chặt đầu là một hình phạt phổ biến, đôi khi chỉ vì những vi phạm nhỏ. Samurai thường được cho phép chém đầu lính đào ngũ, vì việc đó được coi là hèn nhát. Chặt đầu đã được thực hiện như bước thứ hai trong seppuku (mổ bụng tự sát). Sau khi nạn nhân đã tự mổ phanh bụng, một chiến binh sẽ chặt đầu họ từ phía sau với một thanh kiếm katana giúp người tự sát chết nhanh hơn và giảm đau đớn. Nhát chém đã được dự kiến sẽ là đủ chính xác để giữ lại nguyên vẹn một dải da nhỏ ở phía trước cổ nhằm tránh gây khó xử cho những người chứng kiến phải thấy một cái đầu bị lăn đi, hoặc rơi về phía người xem; nếu chặt rơi đầu sẽ bị coi là không hay. Nhát kiếm sẽ được thực hiện khi người tự sát tỏ ra một chút đau đớn và khóc nhằm tránh tiếng xấu cho người đó và những người chứng kiến nghi lễ tự sát này. Do cần kỹ năng tốt, chỉ có những chiến binh đáng tin cậy nhất mới được giao trách nhiệm chặt đầu. Trong thời kỳ hậu Sengoku, việc chặt đầu được thực hiện ngay sau khi người mổ bụng tự sát rạch một vết thương nhỏ trên bụng họ.

Chặt đầu (không mổ bụng) được coi là một hình thức trừng phạt rất nghiêm trọng và hạ cấp. Một trong những vụ chặt đầu tàn bạo nhất là của Sugitani Zenjubō (:ja:杉谷善住坊), người đã ám sát hụt Oda Nobunaga, một daimyo nổi bật năm 1570. Sau khi bị bắt, Zenjubō đã bị chôn sống trong lòng đất chừa đầu ra ngoài, và cái đầu đã bị chặt từ từ bằng cưa tre do những người qua đường cưa trong vài ngày (trừng phạt bằng cưa; nokogiribiki :ja:鋸挽き). Những hình phạt khác thường này đã được bãi bỏ trong thời đại tiền Meiji. Cảnh khủng khiếp này được nhắc tới trong trang cuối cùng của tiểu thuyết "Shogun" của James Clavell.

Triều Tiên
Trong lịch sử, chặt đầu đã từng là phương pháp tử hình phổ biến nhất thực hiện tại Triều Tiên, cho đến khi nó được thay thế bằng cách treo cổ vào năm 1896. Đao phủ chuyên nghiệp được gọi là mangnani (망나니) và là tầng lớp công dân thấp nhất.

Thái Lan
Ở miền Nam Thái Lan, đã có ít nhất 15 trường hợp Phật tử đã bị chặt đầu vào năm 2005. Các quan chức Thái nghi ngờ những kẻ tấn công là một phần của lực lượng nổi dậy Hồi giáo Nam Thái Lan đang tìm cách tách riêng phần nam Thái Lan ra khỏi nước này.

Syria
Lực lượng Hồi giáo nổi dậy (thường là các nhóm IS) thường xuyên thực hiện chặt đầu con tin.

Việt Nam

Tại Việt Nam, hình thức xử tử bằng máy chém được thực hiện đến năm 1962 mới kết thúc.

Việc xử trảm ở nhiều địa phương Việt Nam những năm cuối triều đại phong kiến rất khác biệt. Như khu vực trấn Phước Long thuộc Nghĩa Bình, quy trình xử trảm diễn ra như sau: Pháp trường thường là bãi đất trống gần khu nghĩa địa, tại đây có cất một gian nhà nhỏ để cất bàn xử án, dụng cụ hành hình,...và nhốt 1-2 con ngựa. Khoảng 11h30 trưa (chính Ngọ), tử tội sẽ được đưa tới pháp trường, bắt quỳ giữa sân, tay trói ngược ra sau buộc vào một chiếc cọc ngắn. Phía thi hành án gồm một quan chấp pháp và vài lính hầu cùng 1 đao phủ. Bàn xử án sẽ được đem ra, đao phủ vào kho chuẩn bị thanh đao và thắng ngựa. Thường buổi xử trảm dân chúng hiếu kì đến xem rất đông, quây thành vòng tròn cách tử tội khoảng 10 mét. Đúng 12h trưa, Quan phủ hoàn thành đọc trát bố cáo tội và tuyên bố thi hành án, lúc này đao phủ sẽ cưỡi ngựa từ trong tàu ngựa chạy ra, một tay cầm thanh đao cán dài bốn tấc. Người này điều khiển ngựa chạy vòng tròn và dần áp sát tử tội, vừa chạy vừa múa thanh đao tạo âm thanh vun vút. Khi khoảng cách áp sát vừa tầm, đao phủ sẽ vụt đao từ sau cổ tử tội tới trước, chém bay đầu phạm nhân trong một nhát dứt khoát. Thủ cấp sẽ văng đi một khoảng vài mét. Quan trường tiến hành thắp hương khấn tế rồi tuyên bố kết thúc buổi thi hành án. Tùy tội phạm phải mà thân xác tử tội sẽ được giao ngay cho gia quyến tiến hành mai táng hoặc sẽ đem đầu bêu lên ngọn tre đầu trấn qua ba ngày mới trao trả lại.

Thời phong kiến, việc chém đầu được thực hiện bằng đao phủ cầm đao. Đến thế kỷ XIX, máy chém được thực dân Pháp đưa sang từ cuối thế kỷ XIX. Sau khi quân Pháp rút khỏi Việt Nam vào năm 1954, trại giam Hỏa Lò vẫn còn 4 chiếc được bỏ lại.

Khởi nghĩa Yên Bái chống thực dân Pháp thất bại. Ngày 8 tháng 5 năm 1930, xảy ra vụ hành hình bằng máy chém bốn nhân vật quan trọng của cuộc khởi nghĩa Yên Bái: Đặng Văn Tiệp, Đặng Văn Lương, Nguyễn Thanh Thuyết, Ngô Hải Hoằng. Đến ngày 17 tháng 6 năm 1930, thêm 13 người nữa lên đoạn đầu đài: Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính, Bùi Tư Toàn, Bùi Văn Chuân, Đào Văn Nhít, Nguyễn Như Liên, Nguyễn Văn An, Nguyễn Văn Tiềm, Ngô Văn Du, Hà Văn Lao, Đỗ Văn Tư, Nguyễn Văn Cửu, Nguyễn Văn Thịnh. Trước khi lên máy chém, nhà cách mạng Nguyễn Thái Học đã đọc hai câu thơ, trong đó có câu "Chết vì Tổ quốc chết vinh quang".

Việt Nam Cộng hòa thời Đệ Nhất Cộng hòa đã đề ra đạo luật 10/59, theo đó người bị kết tội là ủng hộ chủ nghĩa cộng sản sẽ bị hành quyết bằng cách chém đầu. Một máy chém như vậy được trưng bày ở Bảo tàng Chứng tích chiến tranh tại Thành phố Hồ Chí Minh. Theo một số nguồn, từ 1957 - 1959, đã có hơn 2.000 người bị Việt Nam Cộng hòa hành quyết với tội danh nổi loạn hoặc ủng hộ chủ nghĩa cộng sản, thường là bằng máy chém

Ba Cụt (1923-1956) là thủ lĩnh quân sự của giáo phái Hòa Hảo, ly khai lại chính quyền của Thủ tướng Ngô Đình Diệm và Quân đội Quốc gia Việt Nam vào những năm 1954-1956. Ông sau đó bị bắt sống và cũng bị xử tử bằng máy chém.

Trong chiến dịch "tố cộng - diệt cộng" theo đạo luật 10/59, chế độ Việt Nam Cộng hòa tổ chức công khai nhiều vụ xử chém trước dân chúng, đầu phạm nhân được đem bêu để cảnh cáo:
Sách "The Vietnamese war: revolution and social change in the Mekong Delta" của sử gia Elliot có dẫn 2 trường hợp bị hành hình công khai bằng máy chém tại tỉnh Mỹ Tho: một là Bảy Châu ở chợ Mỹ Phước Tây và hai là một người tên là Tranh ở chợ Bến Tranh.
Báo The Straits Times (Singapore) ngày 24 tháng 7 năm 1959 có bài viết tường thuật cảnh 1.000 người dân xem xử chém công khai ở Sài Gòn
Báo Buổi sáng (Sài Gòn) ngày 12-10-1959 có đăng ảnh máy chém kèm chú thích “Đây là chiếc máy chém (ảnh) đã chặt đầu tên Cộng sản Võ Song Nhơn, ngay lập tức sau khi tòa tuyên án”. 3 ngày sau, Báo Buổi sáng (Sài Gòn) ngày 15-10-1959 có đăng tin: “Theo một phán quyết của phiên xử vắng mặt của Tòa án Quân sự Đặc biệt ngày 02 tháng 10, Nguyễn Văn Lép, tức Tư Út Lép, một Việt Cộng, đã bị tuyên án tử hình. Cách đây một tuần, Lép đã bị sa vào lưới của Cảnh sát trong một khu rừng ở Tây Ninh. Bản án tử hình đã được thi hành … Hiện đầu và gan của tên tử tù đã được Hội đồng xã Hào Đước cho đem bêu trước dân chúng”.
 Tờ "Công báo" phát hành tại Sài Gòn ngày 23-5-1962 thông báo việc xử bằng máy chém diễn công khai bằng hàng tít cỡ lớn: "4 ÁN TỬ HÌNH - 1 giáo sư, 1 học sinh, 1 cựu binh nhì và 1 vô nghề nghiệp sẽ bị đoạn đầu bằng máy chém.".

Sau này, Robert McNamara - cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ ghi trong Hồi ký "Nhìn lại quá khứ-Tấn thảm kịch và những bài học về Việt Nam" như sau: "Ngày 6-5-1959, Diệm đã ký Luật 10/59. Mỉa mai là ông ta quay trở lại với cách của các ông chủ thuộc địa người Pháp từng thực thi, mở đầu kỷ nguyên của những cái chết bằng cách chặt đầu. Đám tay chân của Diệm đi đến các vùng nông thôn với những chiếc máy chém cơ động và chương trình truy lùng những người cộng sản." Trong một cuốn sách khác, McNamara tả lại một vụ chặt đầu của Việt Nam Cộng hòa mà ông chứng kiến:
Chính quyền Diệm đã có nhiều vụ hành quyết. Rất nhiều người ở phương Tây phủ nhận điều đó đã xảy ra, nhưng Diệm không hề che giấu điều đó. Họ đã tiến hành công khai các vụ hành quyết và có những bức ảnh trong các bài báo chụp những chiếc đầu người bị cắt rời bởi một máy chém... Vào năm 1959, tôi đã đi thăm các tiền đồn của quân đội, nơi mà họ (quân đội của Ngô Đình Diệm) đã chặt đầu những người mà họ cho là Cộng sản. Họ treo những chiếc đầu người vào ngay trước cổng tiền đồn của họ, đôi khi với hai điếu thuốc lá cắm lên mũi. Họ thậm chí còn mời mọi người chụp ảnh điều đó. Những binh lính đó rất tự hào về hành động của bản thân.

Theo sử gia John Guinane, chỉ tính từ 1957 tới 1959, đã có hơn 2.000 người bị Việt Nam Cộng hòa hành quyết với tội danh ủng hộ những người cộng sản, thường là bằng máy chém

Ông Hoàng Lê Kha, Tỉnh ủy viên Đảng bộ Tây Ninh. bị hành quyết bằng máy chém vào ngày 12 tháng 3 năm 1960 theo đạo luật 10/59. Một số thông tin trên blog, mạng xã hội... cho rằng ông là người duy nhất bị chế độ Việt Nam Cộng Hòa xử tử bằng máy chém, nhưng thực ra ông Kha chỉ là một trong hàng ngàn người bị chế độ Việt Nam Cộng Hòa chặt đầu trong thời kỳ này (ở trên đã có dẫn chứng về các vụ chém đầu khác được đăng báo công khai, cũng như số liệu người bị chém đầu của sử gia nước ngoài).

Ngoài ra, có nguồn cho rằng ông Hoàng Lê Kha là người Việt Nam cuối cùng bị hành quyết bằng máy chém, về sau chế độ Việt Nam Cộng hòa không còn sử dụng công cụ tử hình này nữa. Tuy nhiên, căn cứ theo các bài báo xuất bản ở Sài Gòn trong thời kỳ đó thì sau vụ chém đầu ông Hoàng Lê Kha, tòa án Việt Nam Cộng hòa vẫn tiếp tục sử dụng máy chém cho tới ít nhất là giữa năm 1962.

Châu Âu
Ở châu Âu thời Trung cổ, hình phạt chém đầu diễn ra khá phổ biến. Phạm nhân thường bị chém đầu bằng kiếm cỡ lớn hoặc bằng rìu.

Máy chém được người Ý dùng đầu tiên. Được dùng ở Pháp từ năm 1789, sau khi Joseph-Ignace Guillotin, một bác sĩ người Pháp đề nghị quốc hội Pháp cho dùng, nhằm giảm bớt sự đau đớn cho người bị chém đầu (vì thế máy chém trong tiếng Pháp là guillotine). Joseph Guillotin từng phát biểu rằng: "Với cái máy này, đầu bạn sẽ rời khỏi cổ trong chớp mắt, và bạn sẽ không cảm thấy đau đớn gì".

Ngày 25 tháng 4 năm 1792, lần đầu tiên ở Pháp diễn ra vụ hành hình bằng máy chém. Vua Pháp Louis XVI bị lên máy chém vào ngày 21 tháng 1 năm 1793, sau đó hoàng hậu Maria Antonia cũng theo gót chồng. Đến ngày 28 tháng 7 năm 1794, nhà cách mạng Maximilien de Robespierre và các chiến hữu của ông cũng bị đưa lên máy chém

Xem thêm
 Máy chém

Chú thích

Phương pháp hành hình


title: 10

text:
Năm 10 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 10

als:10er#10


title: Epiphragma risorium

text:
Epiphragma risorium là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Trophonopsis droueti

text:
Trophonopsis droueti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trophonopsis


title: Donaciella

text:
Donaciella là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1920 bởi Reitter.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Donaciella nagaokana Hayashi, 1998

Chú thích

Tham khảo

Donaciini


title: Glyphostoma maldivica

text:
Glyphostoma maldivica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Clathurellidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

maldivica
Động vật được mô tả năm 1996


title: Acasis

text:
Acasis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Acasis appensata (Eversmann, 1842)
 Acasis viretata - Yellow Barred Brindle (Hübner, 1799)
 Acasis viridata - Olive và Black Carpet (Packard, 1873)

Chú thích

Tham khảo

 Acasis at funet.fi

Trichopterygini


title: Hypsiboas calcaratus

text:
The Hypsiboas calcaratus, sometimes called the Convict treefrog, là một loài ếch trong họ Nhái bén.
Loài này có ở Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guyane thuộc Pháp, Guyana, Peru, Suriname, và Venezuela.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 Azevedo-Ramos, C., La Marca, E., Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Hypsiboas calcaratus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

calcaratus
Động vật lưỡng cư Guyane thuộc Pháp
Động vật lưỡng cư Venezuela
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật lưỡng cư Brasil
Động vật lưỡng cư Suriname
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Guyana


title: Bruchidius marginalis

text:
Bruchidius marginalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1776.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1775


title: Cantrainea yoyottei

text:
Cantrainea yoyottei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Colloniidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cantrainea


title: Thaon

text:
Thaon là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thaon sur le site de l'Institut géographique national
 Thaon sur le site de l'Insee
 Thaon sur le site du Quid
 Localisation de Thaon sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Thaon sur Mapquest
 Site de la vieille église de Thaon

Xã của Calvados


title: Nông nghiệp Đàng Ngoài thời Lê trung hưng

text:
Do nước Đại Việt bị chia cắt từ đầu thế kỷ 17, nông nghiệp Đại Việt thời Lê trung hưng bao gồm 2 nội dung nông nghiệp Đàng Ngoài và nông nghiệp Đàng Trong.

Nông nghiệp Đàng Ngoài phản ánh tình hình ruộng đất và sản xuất nông nghiệp của miền bắc nước Đại Việt thời Lê trung hưng, dưới quyền cai quản thực sự của chúa Trịnh, trong khoảng thời gian từ 1592 đến 1786.

Chế độ ruộng đất
Từ thời nhà Mạc, do chiến tranh, triều đình phải ưu tiên quân sĩ khi thực hiện chính sách quân điền (chia ruộng công ở làng xã). Ruộng còn lại để chia cho dân đinh không được bao nhiêu. Sang thời Lê trung hưng, các chúa Trịnh vẫn tiếp tục phải ưu đãi binh lính vì các cuộc nội chiến trong nước còn tiếp diễn.

Đối với các công thần có công lao trung hưng nhà Lê, triều đình cũng áp dụng ban lộc điền như thời Lê Sơ nhưng quy mô ít hơn, mỗi lần cấp chỉ được khoảng 50 mẫu; hoặc thay vào đó là thưởng công bằng tiền hoặc bằng thóc.

Nhiều quý tộc và quan lại sau khi được cấp ruộng, khi chết không trả lại cho triều đình. Năm 1670, Trịnh Tạc ban hành mức thuế cho loại ruộng "miễn hoàn" (tha không phải trả lại cho triều đình khi người được cấp chết), chính thức thừa nhận sở hữu ruộng đất công của những người này.

Để bảo đảm thu nhập của triều đình, trừ các ruộng công thần, ruộng binh lính, chúa Trịnh cho thu thuế tất cả các loại ruộng khác, kể cả ruộng thế nghiệp, ruộng công, ruộng cấp tứ... Năm 1664, theo đề nghị của Phạm Công Trứ, nhà Lê ban hành phép "bình lệ". Theo đó, khi thống kê chỉ kê số dân đinh, số ruộng ở các xã rồi từ đó tính toán và ấn định số thuế phải nộp của xã đó. Số lượng thu đó được duy trì trong các năm tiếp theo, không cần tính tới sự thay đổi về số đinh hay thay đổi về ruộng đất của xã. Cách thu này dẫn đến sự thao túng, gian lận ruộng đất và các dân đinh của chức dịch ở làng xã, đồng thời xảy ra nạn bất công trầm trọng, đời sống nhân dân càng khó khăn.

Từ thế kỷ 17 sang thế kỷ 18, tình trạng tư hữu hóa ruộng đất càng nhiều, các quan lại, địa chủ nắm giữ phần lớn ruộng tư. Họ thường ép giá những người dân nghèo khổ phải bán ruộng đất để thôn tính đất đai. Năm 1711, theo đề nghị của Nguyễn Quý Đức, triều đình ban hành lại phép quân điền của thời Lê Sơ để ngăn chặn tình trạng này. Theo chính sách đó, người đã được cấp đủ ruộng tư hoặc ruộng lộc thì thôi không được cấp nữa. Dân đinh từ 18 tuổi trở lên được ban ruộng khẩu phần, đến 60 tuổi thì trả lại cho làng xã. Cách chia và khẩu phần thực hiện 6 năm 1 lần. Tuy nhiên, việc áp dụng chính sách quân điền năm 1711 không thực hiện được như mục đích ban đầu của triều đình, việc thôn tính đất đai vẫn diễn ra mạnh mẽ. Ruộng công sau khi phân cho quân lính còn lại rất ít cho dân, triều đình cũng không can thiệp vào việc chia đất ở làng xã như thời Lê Sơ nữa. Sau này Trịnh Doanh lên ngôi (1740) cũng ban hành phép "tỉnh điền" để lập lại công bằng nhưng cũng không thực hiện được.

Năm 1723, Trịnh Cương ban hành biểu thuế ruộng mới khá chi tiết. Theo biểu này, các quý tộc và quan lại được miễn thuế ruộng tư với diện tích nhất định theo phẩm hàm, cao nhất là nhất phẩm được miễn 25 mẫu. Các quan hầu trong cung và phụ nữ quý tộc được miễn tương ứng, với số gấp đôi (cao nhất là 50 mẫu). Nếu viên quan nào có quá nhiều ruộng tư quá số quy định thì phải nộp thuế trên số vượt quá đó; người nào có ít ruộng tư hơn mức được hưởng thì được thêm tiền theo phẩm trật. Riêng với vùng Thanh Nghệ - nơi trưng tập binh lính nanh vuốt của triều đình - mãi đến tận năm 1780 mới bắt đầu thu thuế ruộng tư.

Việc thu thuế ruộng tư nhằm giảm bớt sự bất công do chính sách miễn thuế ruộng tư từ thời Lê sơ gây ra và tăng thu cho ngân khố triều đình.

Sản xuất nông nghiệp

Thủy lợi và khai hoang
Kể từ khi đánh bại nhà Mạc, làm chủ vùng Bắc bộ, chính quyền Lê-Trịnh đã có nhiều cố gắng khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục sản xuất nông nghiệp.

Năm 1596, Lê Thế Tông ra chiếu tha lao dịch cho người dân lưu tán trở về quê trong 3 năm. Năm 1707, triều đình lại có lệnh: tha phú thuế và lao dịch cho dân lưu tán trong 3 năm, người trở về quá nghèo khổ cũng được miễn thuế trong 3 năm. Năm 1730, triều đình có lệnh: các làng ly tán nếu trở về đông đủ đúng hạn sẽ được thưởng, nếu không về đúng hạn sẽ bị phạt.

Đối với việc thủy lợi, triều đình Lê-Trịnh cũng quan tâm. Khi thời tiết hạn hán nặng, triều đình cử quan xuống các đạo xem xét và sai làm xe tát nước để chống hạn. Việc tuần tra, sửa chữa đê điều cũng thực hiện thường xuyên. Từ đầu thời Lê trung hưng không có chức quan chuyên trách đê điều như thời nhà Trần và thời Lê Sơ. Năm 1741, Trịnh Doanh lên ngôi chúa mới đặt ra chức Nông quan ở tứ trấn và chức quan Hà đạo trông coi sông ngòi và đường thủy.

Để đảm bảo cuộc sống, người nông dân Đàng Ngoài phải cố gắng khai hoang phục hóa đất đai để mở rộng diện tích canh tác nông nghiệp. Vì thiếu đất nên mỗi người chỉ được một miếng đất nhỏ, người nông dân phải xen canh tăng vụ, tận dụng tối đa mảnh đất, mỗi năm thường thu hoạch 2-3 vụ.

Việc khai hoang đã mở thêm nhiều diện tích canh tác ở Sơn Nam, vùng trung du Cao Bằng, Thái Nguyên, Tuyên Quang... Nhiều làng mới được thành lập.

Kỹ thuật
Kỹ thuật sản xuất nông nghiệp ở đồng bằng đạt trình độ khá cao. Phương pháp cày cấy chủ yếu dựa vào sức người, nông cụ giản đơn như liềm, cuốc, cày, bừa, hái.

Điểm tiến bộ là người nông dân đã cải tạo được nhiều giống lúa phù hợp với từng loại đất và đồng ruộng. Đến thế kỷ 18 đã có 64 giống lúa các loại, gồm 27 giống lúa mùa, 8 giống lúa chiêm, 29 giống lúa nếp; trong đó có nhiều giống lúa ngắn ngày. Trình độ thâm canh của nông dân khá cao. Giá trị nông sản tạo ra trên 1 khoảnh ruộng là hơn 200 quan. Ngay cả những vùng đất xấu như Nghệ An, người dân cũng biết cách canh tác thích hợp.

Kỹ thuật canh tác bước đầu đã được tổng kết lại. Lễ Bộ thượng thư Trần Cảnh, người làng Điền Trì, huyện Chí Linh (Hải Dương) đã viết cuốn Minh nông phả nói về thời tiết và kinh nghiệm với nghề nông.

Các loại cây trồng

Cây nông nghiệp
Ngoài lúa, nông dân còn trồng những cây lương thực khác như khoai lang, khoai sọ, khoai môn, sắn, củ mài và ngô. Lê Quý Đôn cho biết: từ cuối thế kỷ 17, cây ngô mới được du nhập vào Đại Việt do Tiến sĩ Trần Thế Vinh đi sứ nhà Thanh mang về.

Các loại rau được trồng phổ biến là rau muống (thả bè nổi trên ao hồ) và cà. Đậu do người Hà Lan mang đến, ban đầu được trồng thử ở vùng bãi sông Hải Dương, sau nhanh chóng lan ra nhiều nơi. Su hào và bắp cải cũng là những loại rau du nhập được trồng phổ biến.

Trong các loại cây ăn quả, cam và chuối trồng phổ biến nhất, có đến bảy loại cam và chín loại chuối. Các loại cây trồng có tiếng gồm dưa hấu ở Cổ Lộng và La Khê, vải ở Yên Nhân và Đường Hào (Hưng Yên), bưởi ở Đông Lao, mít ở Gia Lâm, Đông Ngàn và Cổ Loa (Đông Anh), hồng ở Sơn Tây và Kinh Bắc.

Do khí hậu nóng và ẩm, 1 năm có thể nuôi đến 8 lứa tằm. Các phủ Tam Đái, Quảng Oai, trấn Sơn Tây ít ruộng nhiều bãi, nông dân thường trồng ngô và khoai lang xen lẫn với trồng dâu.

Cây công nghiệp
Ngoài ra, người dân Đàng Ngoài còn trồng một số loại cây công nghiệp như thuốc lào, chè.

Cây thuốc lào được du nhập từ nước Ai Lao trong thế kỷ 17, các tầng lớp từ quan đến dân, từ nam đến nữ đều hút, do đó mọi người trồng ngày càng nhiều. Dù có lệnh cấm hút thuốc lào của triều đình nhưng mọi người vẫn hút trộm.

Những nơi trồng nhiều chè có Am Thiềm, Am Giới, Am Các (huyện Ngọc Sơn, Thanh Hóa); làng Đông Lạc huyện Kim Hoa, làng Lương Quy huyện Đông Ngàn, làng Chi Nê huyện Mỹ Lương, làng Tuy Lai và Thượng Lâm huyện Chương Đức...

Kết quả
Do chính sách khuyến nông và sức lao động chăm chỉ của người dân, đến đầu thế kỷ 18, nông nghiệp Đàng Ngoài có những tiến bộ đáng kể. Những năm không gặp phải thiên tai, lụt lội, nhiều năm được mùa. Điều đó được thương nhân William Dampier đến Đàng Ngoài thế kỷ 17 nhận xét:
Vương quốc này có rất nhiều lúa gạo, nhất là ở những vùng đất trũng là nơi được tưới bón nhờ vào các con sông dâng lên tràn ngập vào đấy... Nếu mưa và lụt thuận hòa, người ta gặt 1 năm 2 vụ và có rất nhiều thóc.

Giáo sĩ Martini đến Đàng Ngoài thế kỷ 18 cũng ghi nhận:
Đất đai màu mỡ không lúc nào nghỉ sản xuất... Người dân hiểu giá trị của ruộng đất nên không bao giờ họ bỏ đất hoang. Mỗi năm họ thường làm được 2 đến 3 vụ lúa.

Xem thêm
 Nhà Hậu Lê
 Nông nghiệp Đại Việt thời Lê Sơ
 Nông nghiệp Đàng Trong thời Lê trung hưng

Tham khảo
 Viện Sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 4, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

Kinh tế Việt Nam thời Lê trung hưng
Lịch sử kinh tế Việt Nam
Nông nghiệp Việt Nam


title: Bouchoir

text:
Bouchoir là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên giao lộ đường D329 và đường D934, khoảng 22 dặm Anh về phía tây nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
(Tất cả đều bằng tiếng Pháp)
 Bouchoir sur le site de l'Insee
 Bouchoir sur le site du Quid

Xã của Somme


title: Tháng 4 năm 2010

text:
Tháng 4 năm 2010 bắt đầu vào Thứ Năm và kết thúc sau 30 ngày vào Thứ Sáu.

Chủ đề:Thời sự

Tham khảo

2010-04
Tháng tư


title: Paranapiacaba galera

text:
Paranapiacaba galera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Paranapiacaba


title: Stygobromus pizzinii

text:
Stygobromus pizzinii là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

 Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. Stygobromus pizzinii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

P
Động vật Mỹ
Động vật giáp xác nước ngọt Bắc Mỹ
Động vật được mô tả năm 1938


title: Ilybius montanus

text:
Ilybius montanus là một loài bọ cánh cứng bản địa của châu Âu và Bắc Phi. Ở châu Âu, nó được tìm thấy ở Bỉ, Britain và Ireland, Corse, mainland Đan Mạch, chính quốc Pháp, Đức, Litva, Ba Lan, Chính quốc Bồ Đào Nha, Sardegna, Sicilia, Chính quốc Tây Ban Nha, và Hà Lan.

Chú thích

Tham khảo
Ilybius montanus at Fauna Europaea

Bọ nước
Ilybius
Động vật được mô tả năm 1828


title: X (album của Kylie Minogue)

text:
X là album phòng thu của nữ ca sĩ người Úc Kylie Minogue phát hành năm 2007. Đây là album phòng thu thứ 10 kể từ khi cô phát hành album tổng hợp Untimate Kylie năm 2004 và album phòng thu Body Language năm 2003. X được phát hành trên toàn thế giới vào tháng 11 năm 2001 sau đĩa đơn mở đường "2 Hearts" và tại Mỹ vào tháng 4 năm 2008 sau khi phát hành đĩa đơn "All I See".

Đây là sự trở lại của Minogue sau 2 năm vắng bóng để điều trị căn bệnh ung thư vú. Tour lưu diễn "Showgirl: The Greatest Hits Tour" cũng bị hoãn lại điến cuối năm 2006 mới tiếp tục. Trong thời gian này cô cũng tiếp tục hoàn thành album.

X đã giúp Minogue giành được giải Brit cho "Album quốc tế xuất sắc nhất". Album cũng chiếm vị trí số #1 tại bảng xếp hạng album của Úc và Top 5 tại Anh. Tính đến nay, album đã tiêu thụ được hơn 1 triệu bản.

Danh sách bài hát

Tham khảo

Album của Kylie Minogue
Album năm 2008
Album năm 2007
Album của Capitol Records
Album của Parlophone
Album của Warner Bros. Records
Album sản xuất bởi Greg Kurstin


title: Canarium labiatum

text:
Canarium labiatum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Strombidae, họ ốc nhảy.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Spry, J.F. (1961). The sea shells of Dar es Salaam: Gastropods. Tanganyika Notes and Records 56
 alls, J.G. (1980). Conchs, tibias and harps. A survey of the molluscan families Strombidae and Harpidae. T.F.H. Publications Ltd, Hong Kong

L
Động vật được mô tả năm 1798


title: Dolichopeza rizalensis

text:
Dolichopeza rizalensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Bocula sejuncta

text:
Bocula sejuncta là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ Subregion, Borneo, Sumbawa, Sulawesi, New Guinea và Queensland.

Ấu trùng ăn các loài Pongamia. It lives on the underside of the leaves, skeletonising them from the edges.

Liên kết ngoài
 Moths of Borneo

Chú thích

Bocula


title: Sankt Pankraz

text:
Sankt Pankraz là một đô thị ở huyện Kirchdorf an der Krems bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 47,1 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 381 người.

Tham khảo


title: Mông Ân (định hướng)

text:
Mông Ân có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:

 Xã Mông Ân, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng
 Xã Mông Ân, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn.


title: Quốc lộ 12 (định hướng)

text:
Cùng tên Quốc lộ 12 có:
Quốc lộ 12 ở Lai Châu - Điện Biên;
Quốc lộ 12A ở Quảng Bình;
Quốc lộ 12B ở Ninh Bình - Hòa Bình.
Quốc lộ 12C ở Hà Tĩnh và Quảng Bình


title: Esprels

text:
Esprels là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: La Cassagne

text:
La Cassagne (trong tiếng Occitan La Cassanha) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 14,85 km2, dân số năm 2007 là 150 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 276 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Năm 1864: 577

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Cassagne trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Cassagne, La


title: Oberpierscheid

text:
Oberpierscheid là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Brithura imperfecta

text:
Brithura imperfecta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Loài này được phát hiện ở Palearctisch và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Brithura


title: Ponte Vecchio

text:
Ponte Vecchio , nghĩa là Cầu Cũ) là một cầu bắc qua sông Arno ở Florence của Ý. Đây là cây cầu được xây thời Trung cổ. Cầu nổi bật với các cửa hàng xây dọc theo cầu. Ban đầu các hàng thịt ban đầu là chủ các cửa hàng dọc cầu nhưng hiện nay các cửa hàng chủ yếu bán hàng kim hoàn, hàng nghệ thuật và hàng lưu niệm. Nó đã được mô tả là công trình cầu vòm xây bằng đá toàn bộ lâu đời nhất của châu Âu. Cầu không dành cho xe cộ, chỉ người đi bộ.
Cầu được xây từ thời La Mã (năm 996) với mục đích nối giữa hội trường thành phố Palazzo Vecchio và Palazzo Pitti. Những căn nhà nhỏ trên cầu có từ năm 1333.
Trong hành lang Vasari ở bên cầu có chân dung của các họa sĩ hàng đầu nước Ý và châu Âu. Ngoài ra, điểm độc đáo luôn thu hút sự tò mò của du khách đó là những ổ khóa được móc rất nhiều nơi trên cầu. Các cặp tình nhân đến từ nhiều nước trên thế giới khi đến đây thường lấy ổ khóa, ghi tên hai người vào rồi móc lên trên cầu, còn chìa khóa ném xuống dòng sông. Họ tin rằng nếu làm như thế, tình cảm của mình sẽ được trường tồn vĩnh cửu.

Tham khảo

Firenze
Cầu mái che tại Ý


title: Phyllocnistis loxosticha

text:
Phyllocnistis loxosticha là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Uganda.

Chú thích

Tham khảo

Phyllocnistis
Động vật đặc hữu Uganda


title: Ampedus masamichi

text:
Ampedus masamichi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Jalandhar

text:
Jalandhar là một thành phố và là nơi đặt hội đồng thành phố (municipal corporation) của quận Jalandhar thuộc bang Punjab, Ấn Độ.

Địa lý
Jalandhar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 229 mét (751 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jalandhar có dân số 701.223 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Jalandhar có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Jalandhar, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Punjab


title: Sân bay Benguela

text:
Sân bay Benguela , cũng gọi là Sân bay Gen. V. Deslandes, là một sân bay phục vụ Benguela, một thành phố ở tỉnh Benguela của Angola. Sân bay này có một đường băng dài 1620 m bề mặt nhựa đường.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay Benguela:
 SonAir

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Angola


title: K'lông pút

text:
K'lông pút là nhạc cụ của một số dân tộc ở Tây Nguyên. Người Gia Rai gọi nó là Đinh pút, còn người Ba Na ở vùng An Khê gọi nhạc cụ này là Đinh pơl. Tuy nhiên cái tên K'lông pút đã trở nên quen thuộc với mọi người, dù ở trong hay ngoài nước.

Cách sử dụng K'lông pút khá lạ so với những nhạc cụ khác. Người ta để hai bàn tay gần đầu ống nứa rồi vỗ tay vào nhau khiến hơi tác động vào cột không khí của ống phát ra âm thanh, nghĩa là người sử dụng không cần chạm tay vào nhạc cụ.

K'lông pút là nhạc cụ do nữ giới sử dụng, thường được chơi trên nương rẫy vào mùa lúa. Người ta tin rằng những ống nứa, tre của k'lông pút có "họ hàng" với những ống tre, nứa đựng hạt giống, mà trong các ống đựng hạt thì có hồn của "Mẹ lúa" trú ngụ, do đó đánh k'lông pút trên nương rẫy hay trong những việc có liên quan đến lúa thóc "mẹ lúa" sẽ giúp cho công việc tốt đẹp. K'lông pút dân gian có từ 2 đến 5 ống nứa rỗng loại lớn, dài ngắn khác nhau. Ống ngắn nhất từ 60 đến 70 cm, ống dài nhất từ 110 đến 120 cm. Đường kính ống từ 5 đến 8 cm. Những ống này xếp thanh một hàng trên giá, các đầu ống xếp bằng nhau ở một bên, còn bên kia có đường xéo vì xếp theo thứ tự từ ống ngắn nhất đến ống dài nhất.

K’lông pút có âm sắc độc đáo, vừa có tính chất âm hơi lẫn âm vỗ. Nó diễn đạt tình cảm mênh mông khoáng đạt hay xa xăm, huyền bí.

K’lông pút dân gian có âm vực từ nốt đô của khóa fa đến nốt sol của khóa sol. Về sau để diễn tốt hơn một số nghệ nhân cải tiến K’lông pút bằng cách thêm một số ống bổ sung, sắp xếp thành hàng trên những ống của loại K’lông pút bình thường, hoặc xen kẽ mới những ống cũ. Do đó loại cải tiến có âm vực từ 2 quãng tám trở lên, tính từ nốt sol của khóa fa đến nốt sol của khóa sol. Loại này có đủ các âm và nửa âm trong 2 quãng tám.

Có hai cách chính để chơi K’lông pút:
Các ống nằm ngang trên một tản đán hoặc gác lên hai thân cây, làm sao để vừa tầm cúi của người sử dụng. Cô gái khum 2 bàn tay trước miệng ống cách khoảng 10 cm rồi vỗ hơi bàn tay vào nhau để luồng hơi phát ra lùa vào miệng ống, làm chuyển động cột không khí bên trong phát ra âm thanh.
Có hai cô gái cùng sử dụng nhạc cụ này. Một cô giá có nhiệm vụ chơi một số ống. Họ chơi những bài nhạc hai bè hoặc một bè nền kéo dài trong lúc bè kia chạy giai điệu.

Tham khảo

Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Tây Nguyên
Người Gia Rai
Người Ba Na
Nhạc cụ dân gian Việt Nam


title: Matelea sprucei

text:
Matelea sprucei là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Pitman, N. 2003. Matelea sprucei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
S


title: Priopus bibari

text:
Priopus bibari là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii in Kishii & Paik miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Agassac

text:
Agassac là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Villy-le-Maréchal

text:
Villy-le-Maréchal là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Villy-le-Maréchal sur le site de l'Institut géographique national
 Villy-le-Maréchal sur le site de l'Insee
 Villy-le-Maréchal sur le site du Quid
 Localisation de Villy-le-Maréchal sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Villy-le-Maréchal sur Mapquest

Villy-le-Marechal


title: Arctopsyche pluviosa

text:
Arctopsyche pluviosa là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Arctopsyche


title: The Kylie Tapes 94–98

text:
The Kylie Tapes 94–98 là băng VHS của ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Úc Kylie Minogue. Băng VHS này được phát hành bởi hãng Mushroom Records vào năm 1998 riêng tại Úc và gồm những video âm nhạc của cô từ năm 1994 đến 1998.

Danh sách video
"Breathe" (Video)
"Did It Again" (Video)
"Some Kind of Bliss" (Video)
"Confide in Me" (Video)
"Where Is the Feeling?" (Video)
"Put Yourself in My Place" (Video)

Định dạng

Tham khảo

Album video của Kylie Minogue
Album tuyển tập video âm nhạc
Album video năm 1998
Album tuyển tập năm 1998


title: Premosello-Chiovenda

text:
Premosello-Chiovenda là một đô thị ở tỉnh Verbano-Cusio-Ossola trong vùng Piedmont, có cự ly khoảng 110 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 15 km về phía tây bắc của Verbania. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.042 người và diện tích là 34,1 km².

Đô thị Premosello-Chiovenda có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Colloro và Cuzzago.

Premosello-Chiovenda giáp các đô thị: Anzola d'Ossola, Beura-Cardezza, Cossogno, Mergozzo, Ornavasso, Pieve Vergonte, San Bernardino Verbano, Trontano, Vogogna.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.premosello.verbania.it/

Đô thị tỉnh Verbano-Cusio-Ossola
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Cuiserey

text:
Cuiserey  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao từ 192-223 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Bardleregulier


title: Kai (nhà văn)

text:
là một nhà văn Nhật Bản đang làm việc với nhiều thương hiệu và chi nhánh khác nhau của hãng sản xuất visual novel Visual Art's, đặc biệt là cho Key với tác phẩm Kud Wafter, ông là người đứng đầu trong việc lập kế hoạch và phát triển trò chơi này. Kai cũng tham gia thực hiện visual novel 5 của Ram, cũng như đóng góp một số kịch bản cho AIR và CLANNAD của Key. Ông viết 3 bộ tiểu thuyết mang tên Show Details for Death và đã được Ichijinsha phát hành từ năm 2008 đến năm 2009.

Tác phẩm chính

Trò chơi điện tử
AIR (bởi Key, 2000) - Kịch bản của Minagi Tohno (một phần)
Ribbon2 (bởi Bonbee!)
Alma: Zutto Soba ni... (bởi Bonbee!, 2003)
CLANNAD (bởi Key, 2004) - Kịch bản Fujibayashi Ryou, Hiiragi Kappei, Miyazawa Yukine (một phần)
5 (bởi Ram, 2008)
Kud Wafter (bởi Key, 2010) - Lập kế hoạch và thiết kế

Tiểu thuyết
Show Details for Death (3 bộ do Ichijinsha phát hành, 2008-2009)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức của Visual Art's
Website chính thức của Key
Website chính thức của Kud Wafter

Nhà văn Nhật Bản
Nhà thiết kế trò chơi điện tử Nhật Bản
Nhân vật còn sống
Tiểu thuyết gia
Nhân viên Key


title: Phrynobatrachus acridoides

text:
Phrynobatrachus acridoides là một loài ếch trong họ Petropedetidae.
Nó được tìm thấy ở Kenya, Malawi, Mozambique, Somalia, Nam Phi, Tanzania, Zimbabwe, có thể cả Swaziland, có thể cả Uganda, và có thể cả Zambia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đất ngập nước với cây bụi là chủ yếu, đầm nước, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, các vùng đô thị và kênh đào và mương rãnh.

Hình ảnh

Tham khảo

 Pickersgill, M., Channing, A., Poynton, J.C., Balletto, E., Howell, K. & Lötters, S. 2004. Phrynobatrachus acridoides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Phrynobatrachus


title: Platiana gunungensis

text:
Platiana gunungensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Platiana


title: Sulzheim, Alzey-Worms

text:
Sulzheim là một đô thị thuộc huyện Alzey-Worms, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 6,07 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Alzey-Worms


title: Atta capiguara

text:
Atta capiguara là một loài kiến ăn lá Tân Thế giới, trong họ Myrmicinae thuộc chi Atta. Loài này thuộc một trong hai chi kiến nấm thuộc tông Attini.

Xem thêm
List of leafcutter ants

Chú thích

Tham khảo

C


title: 11772 Jacoblemaire

text:
11772 Jacoblemaire (4210 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11772 Jacoblemaire

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Mantella manery

text:
Mantella manery (tên tiếng Anh: Marojejy Mantella) là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, đầm nước, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Vences, M. & Glaw, F. 2004. Mantella manery. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Mantella
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Lioglyphostoma woodringi

text:
Lioglyphostoma woodringi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lioglyphostoma


title: Sphenomerus melanesiensis

text:
Sphenomerus melanesiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Sphenomerus


title: Dicronychus antsiranus

text:
Dicronychus antsiranus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Dicronychus


title: Trung Á

text:
Trung Á là một vùng của châu Á không tiếp giáp với đại dương. Có nhiều định nghĩa về Trung Á, nhưng không có định nghĩa nào được chấp nhận rộng rãi. Các tính chất chung của vùng đất này có thể kể ra như: vùng này trong lịch sử có Con đường Tơ lụa và có những người dân du mục, bao gồm cả Mông Cổ. Nơi đây từng là điểm trung chuyển hàng hóa giữa Đông Á, Nam Á, Trung Đông và châu Âu. Đôi khi người ta còn gọi nó là vùng Nội Á.

Diễn biến khái niệm

Phân định Trung Á
Khái niệm Trung Á có sớm nhất do nhà địa lí học người Đức Alexander von Humboldt đề xuất vào năm 1843. Humboldt cho biết phạm vi địa lí của Trung Á, phía tây bắt đầu từ Biển Caspi, phía đông đến Hưng An Lĩnh, phía nam từ dãy núi Himalaya, phía bắc đến dãy núi Altai.

Các học giả Liên Xô cũ cho biết cụm từ "Trung Á" chuyên chỉ khu vực có sự hiện diện của năm nước cộng hoà gia nhập Liên Xô ở Trung Á gồm: Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan. Đây cũng là định nghĩa chính thức của Liên Xô, vào thời kì Liên Xô, sự phân định này trên thực tế cũng sử dụng rộng khắp. Tuy nhiên, trong văn hoá Nga, có hai khái niệm liên quan đến Trung Á: một là Средняя Азия (tiếng Anh có thể dịch thành Middle Asia), là khái niệm tương đối hẹp, chỉ khu vực cư trú của người phi Slav nằm ở trung bộ châu Á do Nga thống trị; một cái khác là Центральная Азия (tiếng Anh có thể dịch thành Central Asia), phạm vi khá rộng, chỉ khu vực trung bộ châu Á mà bất luận những khu vực này có từng bị Nga thống trị hay không. Khái niệm thứ hai bao gồm Afghanistan và Đông Turkestan.

Sau khi Liên Xô tan rã, các nhà lãnh đạo của Kyrgyzstan, Uzbekistan, Tajikistan và Turkmenistan - bốn nước độc lập từ Liên Xô cũ, cử hành hội nghị tại Tashkent, tuyên bố khu vực Trung Á cần phải bao gồm Kazakhstan ở trong đó. Kể từ đó, năm nước Trung Á đã trở thành khái niệm của Trung Á được tiếp nhận phổ biến nhất, cụ thể bao gồm Turkmenistan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Kazakhstan.

Theo định nghĩa được nêu ra bởi UNESCO căn cứ vào khí hậu và phong tục trước khi Liên Xô tan rã không lâu, khái niệm Trung Á còn rộng hơn rất nhiều. Nó bao gồm Mông Cổ, Tây Tạng, Tân Cương và phía tây Nội Mông của Trung Quốc, tỉnh Golestan, Bắc Khorasan và Razavi Khorasan của Iran, Afghanistan, tỉnh Khyber Pakhtunkhwa và Punjab của Pakistan, bộ phận Kashmir do Pakistan kiểm soát (bao gồm Gilgit-Baltistan và Azad Kashmir), bang Punjab của Ấn Độ, bộ phận Kashmir do Ấn Độ kiểm soát (bao gồm Ladakh và Jammu và Kashmir), khu vực có phân bố rừng taiga ở phía nam miền trung đông nước Nga, cùng với năm quốc gia -stan độc lập từ Liên Xô cũ.

Một phương pháp phân định linh hoạt khác là căn cứ vào sắc tộc mà phân chia, tức là khu vực có người Turk và người Đông Iran cư trú. Những khu vực này bao gồm Tân Cương, khu vực sinh sống của các sắc tộc Turk ở miền nam Tây Siberia và năm quốc gia -stan độc lập từ Liên Xô cũ. Ngoài ra còn bao gồm Afghanistan, phía bắc Pakistan, lũng núi Kashmir, Tây Tạng và Ladakh. Trong khái niệm này, tuyệt đại bộ phận cư dân sống ở khu vực nói trên đều là cư dân bản địa. Trung Á có lúc được gọi là Turkestan.

Có một số nơi tuyên bố nằm ở vị trí trung tâm của châu Á về phương diện địa lí, ví dụ như thủ phủ Kyzyl của Cộng hoà Tuva, và làng Vĩnh Tân cách thủ phủ Ürümqi của Tân Cương 320 km về phía bắc.

Một nghiên cứu hợp tác quốc tế của các học giả đến từ bốn châu lục cho thấy, khu vực Trung Á là tuyến đường then chốt của một số cuộc thiên di sớm nhất mà người cổ đại vượt qua châu Á. Khu vực thảo nguyên, bán khô hạn và sa mạc từng cung cấp môi trường thuận lợi cho người cổ đại và quá trình thiên di của họ hướng về lục địa Á-Âu.

Vị trí và đặc trưng địa lí tự nhiên

Lịch sử
Mặc dù bước vào thời kì hoàng kim của chủ nghĩa phương Đông, địa vị của Trung Á trong lịch sử thế giới bị gạt ra ngoài lề, nhưng lịch sử đương đại đã phát hiện lại "địa vị trung tâm" của Trung Á. Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng lịch sử Trung Á là địa lí và khí hậu. Vì nguyên do khô hạn nên khu vực Trung Á không thuận lợi cho phát triển nông nghiệp trồng trọt, chỉ có thể dựa vào thuỷ lợi mà thuận lợi phát triển nông nghiệp tưới tiêu; hơn nữa do cách xa biển và đại dương nên đã ngăn cản lưu thông mậu dịch. Do đó, nhân khẩu tại khu vực Trung Á phân bố không đồng đều, được kiểm soát bởi sự cộng tồn giữa dân tộc nông canh và dân tộc du mục trong hàng nghìn năm qua.

Dân tộc du mục ở Trung Á xung đột liên tục không ngừng với dân tộc nông canh ở chung quanh trong một khoảng thời gian dài. Phương thức sinh hoạt của dân tộc du mục hiển nhiên thích hợp hơn với chiến tranh, các kị binh thảo nguyên lúc bấy giờ có thể nói là đơn vị quân sự lớn mạnh nhất trên thế giới, nhưng sức chiến đấu của họ thường thường bị yếu tố chia rẽ nội bộ ngăn cản. Con đường tơ lụa xuyên qua Trung Á thường sẽ thúc đẩy sự thống nhất nội tại của dân tộc du mục, từ đó sản sinh những lãnh tụ vĩ đại mang tính chu kì, để lãnh đạo thống nhất tất cả bộ lạc, hình thành một toán lực lượng hùng mạnh gần như không thể ngăn cản. Điều này đã xảy ra, chẳng hạn như người Hung cướp bóc châu Âu, Ngũ Hồ loạn Hoa và đế quốc Mông Cổ hầu như chinh phục cả lục địa Á - Âu.

Vào năm 750, tiết độ sứ An Tây của nhà Đường Cao Tiên Chi tiêu diệt Thạch quốc, khiến cho nhà Đường mở rộng thế lực ở Trung Á thậm chí đến khu vực Afghanistan. Sách "Lí luận về thế giới lưỡng cực" cho biết, giai đoạn từ sự hình thành của đế quốc Hung Nô vào năm 300 TCN cho đến sự diệt vong Đột Quyết vào năm 745, hình thái xã hội Trung Á đã thực hiện cải cách từ chế độ nông nô nửa phong kiến nửa bộ lạc sang chế độ nông nô phong kiến.

Vào thời kì tiền Hồi giáo hoá và thời kì đầu Hồi giáo hoá, dân tộc cư trú chủ yếu ở phía nam Trung Á nói các thứ tiếng thuộc ngữ chi Iran. Trong số các dân tộc định cư ở Iran vào thời cổ đại này, người Sogdia và người Khwarazm đóng vai trò trọng yếu; tuy nhiên, người Scythia cùng với người Massagetae và người Alan nổi dậy sau này đã chuyển qua cuộc sống bán du mục. Đến thế kỉ V, người Turk bắt đầu từ phía bắc Trung Á đi đến phía nam thảo nguyên, tiến vào khu vực canh nông ở phía nam, kiểu thiên di này một mạch liên tục đến thế kỉ X. Vào thế kỉ IX, vương triều Samanid do người Ba Tư thiết lập thống trị phần lớn Trung Á, đã thúc đẩy sự định cư hoá và Hồi giáo hoá của người Turk. Từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIII, người Turk từng bước lớn mạnh, hầu như cả Trung Á đều trở thành lãnh thổ của vương triều Kara-Khanid, vương triều Ghaznavid và vương triều Seljuk do người Turk thiết lập, Trung Á đã mở đầu tiến trình Turk hoá. Sau đó, người Mông Cổ xâm nhập, phần lớn Trung Á đặt dưới sự kiểm soát của Hãn quốc Sát Hợp Đài. Giữa thế kỉ XIV, nhà quý tộc người Turk Thiếp Mộc Nhi lấy Samarkand ở Trung Á làm trung tâm, thiết lập đế quốc Timurid, đồng thời chinh phục bành trướng khắp chung quanh, lần lượt đánh bại Hãn quốc Kim Trướng, Sultan quốc Delhi, vương triều Mamluk và đế quốc Ottoman. Vào thế kỉ XV, dưới sự thống trị của vương triều Timurid, văn hoá và nghệ thuật Trung Á từng một lần phồn vinh. Sau này, người Uzbek ở phía bắc sông Syr đi đến phía nam, thiết lập lên Hãn quốc Bukhara, lật đổ sự thống trị của vương triều Timurid.

Đến cuối thế kỉ XVII, ưu thế của dân tộc du mục và dân tộc bán du mục tại Trung Á đã chấm dứt, sự phát triển quy mô lớn của vũ khí và sự cải tiến công nghệ quân sự khiến cho dân tộc định cư đã giành lấy quyền chi phối. Ba Tư, Sa Nga, nhà Thanh và các đế quốc hùng mạnh khác từng bước bành trướng, thế kỉ XVIII, phần lớn Trung Á trở thành phạm vi thế lực của Ba Tư, về sau có Sa Nga "hậu sinh khả uý", thông qua Chiến tranh Nga-Ba Tư lần thứ nhất và Chiến tranh Nga–Ba Tư lần thứ hai đã đánh bại Qajar Iran, đến cuối thế kỉ XIX, Sa Nga đã chiếm đóng phần lớn lãnh thổ Trung Á. Mông Cổ độc lập và dựng nước vào năm 1911, nhưng lại trở thành nước vệ tinh của Liên Xô. Afghanistan là một quốc gia chịu sự ảnh hưởng của Liên Xô sâu sắc, đồng thời bị quân Liên Xô xâm lược vào năm 1979.

Khu vực Trung Á do Liên Xô kiểm soát đã khai triển tiến trình công nghiệp hoá và đô thị hoá, nhưng đồng thời cũng đi kèm đàn áp văn hoá địa phương, và để lại vấn đề môi trường. Hàng trăm nghìn cư dân Trung Á bỏ mạng trong phong trào tập thể hoá nông nghiệp, do đó đã hình thành căng thẳng quan hệ giữa các sắc tộc trong khoảng thời gian dài. Ngoài ra, chính sách của Liên Xô về sắp đặt chỗ ở dành cho các sắc tộc đã đem hàng triệu người di dời vào Tây Siberia và Trung Á, có lúc thậm chí là sự thiên di của cả dân tộc. Theo sách Central Asia and the Caucasus: Transnationalism and Diaspora do Touraj Atabaki và Sanjyot Mehendale xuất bản vào năm 2004, khoảng thời gian từ năm 1959 đến năm 1970, có hai triệu người đến từ các nơi Liên Xô bị chuyển vào Trung Á, trong đó một triệu người đi vào Kazakhstan.

Sau khi Liên Xô tan rã, năm nước Trung Á giành được độc lập. Tuy nhiên, thời kì đầu sau khi độc lập, các quan chức xuất thân từ đảng Cộng sản Liên Xô vẫn nắm giữ quyền lực như cũ, bất kì một quốc gia nào trong chúng đều khó có đủ tư cách là một quốc gia dân tộc. Tuy ở Kyrgyzstan và Kazakhstan và Mông Cổ, chính phủ đã chọn lấy một số chính sách khai sáng, nhưng ở Uzbekistan, Tajikistan và Turkmenistan, chính phủ vẫn duy trì thể chế Xô-viết như xưa.

Dân cư

Theo định nghĩa rộng bao gồm cả Mông Cổ và Afghanistan, hơn 75 triệu người sống ở Trung Á, chiếm khoảng 1,5% tổng dân số châu Á. Trong số các khu vực của Châu Á, chỉ Bắc Á có ít người hơn. Nó có mật độ dân số 9 người/km, thấp hơn rất nhiều so với 80,5 người/km của toàn lục địa.

Ngôn ngữ
Ngôn ngữ của phần lớn cư dân của các nước Cộng hòa Trung Á thuộc Liên Xô cũ thuộc nhóm ngôn ngữ Turkic. Turkmen, chủ yếu được nói ở Turkmenistan, và là ngôn ngữ thiểu số ở Afghanistan, Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ. Tiếng Kazakh và Tiếng Kyrgyz là các ngôn ngữ có liên quan của nhóm Tiếng Karakalpak các ngôn ngữ Turkic và được sử dụng khắp Kazakhstan, Kyrgyzstan, và là ngôn ngữ thiểu số ở Tajikistan, Afghanistan và Tân Cương. Tiếng Uzbek và Tiếng Uyghur được nói ở Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Afghanistan và Tân Cương.

Ngữ hệ Turk có thể thuộc về một họ Ngữ hệ Altai lớn hơn, nhưng bao gồm tiếng Mông Cổ. Tiếng Mông Cổ được nói khắp Mông Cổ và Buryatia, Kalmykia, Nội Mông và Tân Cương và Ngữ hệ Tungus.

Tiếng Nga, cũng như được khoảng sáu triệu người Người Nga và Người Ukraina ở Trung Á nói, là trên thực tế lingua franca trên khắp các nước Cộng hòa Trung Á thuộc Liên Xô cũ.

Các ngôn ngữ Trung Iran đã từng được sử dụng khắp Trung Á, chẳng hạn như Tiếng Sogdia, Khwarezmia, Bactria và Scythia, hiện đã tuyệt chủng và thuộc họ Đông Iran. Tiếng Đông Iran tiếng Pashto vẫn được nói ở Afghanistan và tây bắc Pakistan. Các ngôn ngữ miền Đông Iran phụ khác như Shughni, Munji, Ishkashim, Sarikoi, Wakhi, Yaghnobi và Ossetia cũng được nói ở nhiều nơi khác nhau ở Trung Á. Nhiều loại Ba Tư cũng được sử dụng như một ngôn ngữ chính trong khu vực, được biết đến ở địa phương là Dari (ở Afghanistan), Tajik (ở Tajikistan và Uzbekistan), và Bukhori (bởi Người Do Thái Bukharan ở Trung Á).

Tiếng Tochari, một nhóm ngôn ngữ Ấn-Âu, từng là chủ yếu ở các ốc đảo ở rìa phía bắc của Tarim Basin của Tân Cương, hiện đã tuyệt chủng.

Tiếng Dardic, chẳng hạn như Shina, Kashmir, Pashayi và Khowar, cũng được nói ở phương đông Afghanistan, Gilgit-Baltistan và Khyber Pakhtunkhwa của Pakistan và lãnh thổ tranh chấp của Kashmir. Tiếng Triều Tiên được nói bởi thiểu số Người Koryo-saram, chủ yếu ở Kazakhstan, Kyrgyzstan và Uzbekistan.

Tôn giáo

Hồi giáo là tôn giáo phổ biến nhất ở các nước Trung Á, Afghanistan, Tân Cương và các vùng ngoại vi phía tây, chẳng hạn như Bashkortostan. Hầu hết người Hồi giáo Trung Á là Sunni, mặc dù có một số dân tộc thiểu số Shia khá lớn ở Afghanistan và Tajikistan.

Phật giáo và Hoả giáo là những tín ngưỡng chính ở Trung Á trước khi Hồi giáo xuất hiện. Ảnh hưởng của Hoả giáo ngày nay vẫn còn được cảm nhận trong các lễ kỷ niệm như Nowruz, được tổ chức ở tất cả năm quốc gia Trung Á.

Phật giáo là một tôn giáo nổi bật ở Trung Á trước khi Hồi giáo xuất hiện, và dọc theo con đường tơ lụa cuối cùng đã đưa tôn giáo này đến Trung Quốc. Trong số Người Turkic, Tengri giáo là hình thức tôn giáo hàng đầu trước khi Hồi giáo tấn công. Phật giáo Tây Tạng phổ biến nhất ở Tây Tạng, Mông Cổ, Ladakh, và các vùng phía nam của Nga ở Siberia.

Hình thức Cơ đốc giáo được thực hành nhiều nhất trong khu vực trong những thế kỷ trước là Nestorianism, nhưng hiện nay giáo phái lớn nhất là Giáo hội Chính thống Nga, với nhiều thành viên ở Kazakhstan, nơi có khoảng 25% dân số 19 triệu người theo đạo Thiên chúa, 17% ở Uzbekistan và 5% ở Kyrgyzstan.

Người Do Thái Bukharan đã từng là một cộng đồng lớn ở Uzbekistan và Tajikistan, nhưng gần như tất cả đều đã di cư kể từ khi Liên Xô giải thể.

Ở Siberia, các thực hành Shaman vẫn tồn tại, bao gồm các hình thức bói toán chẳng hạn như Kumalak.

Tiếp xúc và di cư với Hán từ Trung Quốc đã đưa Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo Đại thừa, và các tín ngưỡng dân gian Trung Quốc vào vùng miền, quốc gia.

Dữ liệu thống kê

Khí hậu

Bởi vì Trung Á không được đệm bởi một khối nước lớn nên sự dao động nhiệt độ thường rất nghiêm trọng, ngoại trừ những tháng mùa hè nắng nóng. Ở hầu hết các khu vực, khí hậu khô và lục địa, với mùa hè nóng và mùa đông mát đến lạnh, thỉnh thoảng có tuyết rơi. Bên ngoài các khu vực có độ cao lớn, khí hậu chủ yếu là bán khô hạn đến khô hạn. Ở những nơi có độ cao thấp hơn, mùa hè nóng nực với ánh nắng chói chang. Mùa đông thỉnh thoảng có mưa và hoặc tuyết từ các hệ thống áp suất thấp băng qua khu vực từ Biển Địa Trung Hải. Lượng mưa trung bình hàng tháng cực kỳ thấp từ tháng 7 đến tháng 9, tăng vào mùa thu (tháng 10 và tháng 11) và cao nhất vào tháng 3 hoặc tháng 4, sau đó là khô nhanh vào tháng 5 và tháng 6. Gió có thể mạnh, đôi khi tạo ra bão bụi, đặc biệt là vào cuối mùa khô trong tháng 9 và tháng 10. Các thành phố cụ thể tiêu biểu cho các kiểu khí hậu Trung Á bao gồm Tashkent và Samarkand, Uzbekistan, Ashgabat, Turkmenistan và Dushanbe, Tajikistan, thành phố cuối cùng đại diện cho một trong những vùng khí hậu ẩm ướt nhất ở Trung Á, với lượng mưa trung bình hàng năm 500-600mm (20-24 inch).

Vùng đất của Trung Á là Vùng thảo nguyên và núi tuyết.

Về mặt địa lý sinh học, Trung Á là một phần của Palearctic. Quần xã sinh vật lớn nhất ở Trung Á là quần xã sinh vật đồng cỏ ôn đới và cây bụi. Trung Á cũng có quần xã sinh vật đồng cỏ trên núi và trảng cây bụi, trảng cây bụi xeric, rừng lá kim ôn đới.

Giáo dục

Cơ sở giáo dục đại học danh tiếng nhất tại các quốc gia Trung Á.

Cơ quan lập pháp

Cơ quan lập pháp tại các quốc gia Trung Á tập trung theo hai hệ thống, đơn viện gồm các quốc gia Turkmenistan và Kyrgyzstan, lưỡng viện gồm các quốc gia Kazakhstan, Uzbekistan và Tajikistan.Quốc hội Uzbekistan được xem là quốc hội có nhiều thành viên nhất tại Trung Á,với 250 thành viên.Quốc hội của Tajikistan có ít thành viên nhất,chỉ có 96 nghị sĩ.

Các tôn giáo chính
Những tôn giáo chính tại vùng Trung Á gồm có, theo thứ tự số:
 Hồi giáo (nhất là giáo phái Sunni và giáo phái Sufi),
 Phật giáo (hầu hết là phái Mật tông; hay Phật giáo Tây Tạng),
 và Cơ Đốc giáo (còn gọi là "Thiên chúa giáo"; hầu hết là phái Chính thống).

Các nước Cộng hòa Trung Á
Các nước Cộng hòa Trung Á là năm nước nằm tại khu vực Trung Á trước đây thuộc Liên Xô, bao gồm:
 Kazakhstan
 Kyrgyzstan
 Tajikistan
 Turkmenistan
 Uzbekistan

Xem thêm
Phật giáo Trung Á

Hồi giáo ở Trung Á

Tôn giáo Trung Á

Tengri giáo

Shaman giáo

Tham khảo

Chú thích

Nguồn

Vùng của châu Á


title: Bilac

text:
Bilac là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.
Đô thị này nằm ở vĩ độ 21º24'12" độ vĩ nam và kinh độ 50º28'14" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 431 m. Dân số năm 2004 ước tính là 6 410 người.

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 6.088
Dân số thành thị: 5.372
Dân số nông thôn: 716
 Nam giới: 2.995
 Nữ giới: 3.093
Mật độ dân số (người/km²): 38,70

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 9,64

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 74,96

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 1,98

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 88,41%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,809
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,729
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,833
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,866
(Nguồn: IPEADATA)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Página da câmara
 Bilac trên WikiMapia

Categoria:Bilac

Đô thị bang São Paulo


title: Giã từ vũ khí

text:
Giã từ vũ khí (tiếng Anh: A Farewell to Arms) là một tiểu thuyết bán tự truyện của nhà văn Ernest Hemingway viết 1929. Phần lớn cuốn tiểu thuyết này được viết tại nhà bố mẹ vợ Hemingway ở Piggott, Arkansas. Được nhiều nhà phê bình xem là một trong những tiểu thuyết chiến tranh vĩ đại nhất mọi thời đại, câu chuyện được thuật lại thông qua lời kể của trung úy Frederic Henry, một người Mỹ nhưng lái xe cứu thương trong quân đội Ý vào thời Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Tóm tắt nội dung
Tiểu thuyết này được chia thành 5 phần: phần 1, Henry gặp Catherine Barkley và mối tình của họ chớm nở. Trong thời gian phục vụ trên mặt trận Italia, Henry bị thương vào đầu gối do đạn pháo nên anh được chuyển tới một bệnh viện ở Milano. Phần 2 kể lại sự phát triển mối tình của Henry và Catherine khi họ sống bên nhau tại Milano trong mùa Hè. Henry ngày càng yêu Catherine, rồi đến khi anh lành vết thương, Catherine đã có thai 3 tháng. Trong phần 3, Henry trở về đơn vị của mình, nhưng chẳng bao lâu sau thì quân Đức phá vỡ mặt trận Ý khiến quân Ý tháo chạy hỗn loạn. Sau khi bị tụt lại đằng sau, Henry cố bắt kịp đơn vị, nhưng anh lại bị hiến binh Ý bắt giữ và mang đi xử tử, vì bị buộc tội "phản bội", góp phần dẫn đến thất bại của quân Ý. May mắn là Henry trốn thoát được bằng cách nhảy xuống sông. Trong phần 4, Catherine và Henry đoàn tụ và bỏ trốn đến Thụy Sĩ bằng cách chèo thuyền qua biên giới. Trong phần cuối, Henry và Catherine sống cuộc đời bình lặng tại vùng núi, cho tới khi Catherine sinh con. Sau một cơn đau đẻ dài và khó nhọc, con trai của họ chết trong bụng mẹ, còn Catherine thì bị băng huyết mà chết, bỏ lại Henry một mình ngậm ngùi quay về nhà trọ trong cơn mưa tầm tã (Catherine vốn rất thích nhìn trời mưa).

Nhân vật chính
 Trung úy Frederic Henry, thường được gọi là Tenente (tức trung úy), là nhân vật chính, và là người thuật lại câu chuyện. Henry là một người Mỹ tình nguyện lái xe cứu thương trong quân đội Ý. Thông qua Henry, người đọc có thể thấy hình mẫu "anh hùng" của Hemingway định hình: Henry là một người khắc kỷ, kiên cường chống chọi lại sức ép và khổ ải; anh nhẹ nhàng tránh những lời khen ngợi đóng góp của mình cho cuộc chiến; bình tĩnh dưới làn đạn; thực hiện nhiệm vụ được giao. Anh là "người bạn đích thực của cánh đàn ông" khi chủ đề là rượu và phụ nữ. Anh có vẻ hào hứng tham gia vào những chuyện tếu hàng ngày của cánh quân nhân. Anh bị thu hút bởi lòng tốt giản đơn của vị cha xứ, người cũng giống như Henry (là người không sùng đạo), vẫn trung thành với niềm tin của mình dù sự khủng khiếp của chiến tranh luôn hiển hiện ở bên. Dù rằng anh vui thích với tính cách hồ hởi của bạn anh, Rinaldi, nhưng anh vẫn ngại tính thích hôn khi gặp mặt của anh này.
 Catherine Barkley đã quen với sự nghiệt ngã của số phận. Cô phải từ chối lời cầu hôn khi chiến tranh nổ ra, rồi người yêu cô bị hy sinh trên chiến trường. Cô là một nữ y tá giỏi người Anh, có tình cảm sâu sắc. Nhu cầu sinh lý và mong muốn bầu bạn giản đơn của cô có những lúc xung khắc với đòi hỏi công việc buộc cô phải dành thời gian cho người bệnh. Cũng giống như người hùng kiểu mẫu, cô xoay xở nhẹ nhàng, tìm cách thỏa mãn đòi hỏi từ cả hai phía. Người theo tư tưởng nữ quyền nhìn thấy ở Catherine người phụ nữ hoàn hảo của Hemingway: khôn ngoan và thích chế giễu đủ điều, nhưng sự sáng suốt của cô vẫn phải nhường bước cho dục vọng bản thân. Cũng như Henry hy sinh tuổi xuân và sức lực cho cuộc chiến tranh, sự anh hùng của Catherine thể hiện ở việc cô bất kể nguy cơ mang thai khi quan hệ tình dục, và chấp nhận sự đau đớn cũng như cái chết khi sinh con không một lời than vãn.
 Rinaldi là một y sĩ, mà qua đó Hemingway vẽ nên hình mẫu người đàn ông Ý. Được phác họa phần nào có vẻ hiếu chiến, Rinaldi luôn tỏ ra hồ hởi, không bận tâm đến những tiểu tiết đáng lẽ có thể làm anh mất đi vẻ rộng rãi và tốt bụng của mình. Anh chàng thích rượu và phụ nữ, luôn vác theo một chai rượu và một câu chuyện tiếu lâm dung tục cho anh bạn Henry của mình khi Henry còn đang dưỡng thương. Anh thích giải phẫu, xem đó là một sự thách thức thú vị; và luôn chào mừng Henry bằng một nụ hôn kiểu Âu châu. Rinaldi cũng là một anh hùng kiểu mẫu, mà qua anh, Hemingway khám phá ra một kiểu cách đàn ông, khác với hình mẫu đàn ông Anh-Mỹ, khi đối đầu với nghịch cảnh: hình ảnh nước Ý bị tổn thương, nhưng với tinh thần vui sống, bất chấp hiểm nguy, luôn sống hết mình.

Chuyển thể thành phim
 Cuốn tiểu thuyết được Laurence Stallings chuyển thể thành phim năm 1930.
 Bộ phim "Giã từ vũ khí" (sản xuất năm 1932) được đề cử giải Oscar cho phim có hình ảnh đẹp nhất. Kịch bản phim được viết bởi Oliver H.P. Garrett và Benjamin Glazer, đạo diễn Frank Borzage, và Richard Wagner soạn nhạc. Diễn viên chính Helen Hayes, Gary Cooper và Adolphe Menjou .
 Bộ phim "Giã từ vũ khí" (sản xuất năm 1957) với diễn viên chính Rock Hudson, Jennifer Jones và Vittorio De Sica được đạo diễn bởi Charles Vidor và John Huston. De Sica được đề cử Oscar cho diễn viên phụ xuất sắc nhất.
 Đài BBC cho chiếu bộ phim, được rút gọn so với nguyên bản - biên tập bởi Giles Cooper, đạo diễn Rex Tucker, diễn viên Vanessa Redgrave và George Hamilton - ngày 15 tháng 2 năm 1966 .

Bản dịch tiếng Việt
 Giã từ vũ khí, Giang Hà Vỵ dịch, Nhà xuất bản Cà Mau 1987, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin tái bản 2001
 Giã từ vũ khí, Nguyễn Tuấn Khanh dịch, Nhã Nam + Nhà xuất bản văn học 2020

Xem thêm
 Mặt trận Ý (Chiến tranh thế giới thứ nhất)
 Spark Notes: A Farewell to Arms

Chú thích

Liên kết ngoài

Tài liệu

Tiểu thuyết năm 1929
Tiểu thuyết phản chiến
Tiểu thuyết về Chiến tranh thế giới thứ nhất
Tiểu thuyết chiến tranh
Tiểu thuyết của Ernest Hemingway
Tiểu thuyết hiện đại


title: Theresienfeld

text:
Theresienfeld là một thị xã thuộc huyện Wiener Neustadt-Land, Lower Austria, Áo.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Map and aerial photos
Street map from Mapquest
Aerial photograph from Microsoft Terraserver


title: Chi Đơn nem

text:
Chi Đơn nem (danh pháp khoa học: Maesa) là một chi thực vật có hoa. Nó là chi duy nhất của phân họ Maesoideae.

Theo truyền thống nó được đặt trong họ Myrsinaceae, nhưng được Källersjö M. và ctv tách ra theo nghiên cứu của họ năm 2000 và đặt trong họ Maesaceae. Tuy nhiên, gần đây hệ thống APG III năm 2009 chỉ coi nó là phân họ Maesoideae của họ Primulaceae nghĩa rộng.

Đặc điểm
Chủ yếu là dây leo hoặc cây bụi, cây gỗ thường xanh, không gai. Các lá đơn có cuống, mọc xoắn ốc, không có lá kèm. Mép lá nguyên hoặc khía răng cưa. Hoa đơn tính hay lưỡng tính, nhỏ, có bao hoa kép, 5 lá đài hình phễu, 5 cánh hoa hợp màu trắng hay hơi vàng, biến dạng thành hình chuông, mọc thành cụm hoa dạng chùm hay bông với các lá bắc nhỏ. Nếu là hoa đơn tính thì thuộc dạng đơn tính cùng gốc. Năm nhị ngắn. Từ 2 tới 5 lá noãn, dạng quả tụ. Nhụy dài hơn nhị, với đầu nhụy kép hay 3-5 thùy. Quả thuộc dạng quả hạch hay quả mọng. Hạt nhiều.

Các loài
Khoảng 150-200 loài được công nhận trong chi này, tùy theo từng tác giả. APG công nhận 150 loài. Một số loài liệt kê dưới đây:
 Maesa alnifolia
 Maesa angolensis
 Maesa balansae
 Maesa bequaertii
 Maesa borjeana
 Maesa butaguensis
 Maesa cordifolia
 Maesa djalonis
 Maesa emirnensis
 Maesa indica
 Maesa japonica
 Maesa kamerunensis
 Maesa kivuensis
 Maesa lanceolata
 Maesa macrocarpa
 Maesa mildbraedii
 Maesa nuda
 Maesa palustris
 Maesa picta
 Maesa rufescens
 Maesa rufo-velutina
 Maesa ruwenzoriensis
 Maesa schweinfurthii
 Maesa serrato-dentata
 Maesa tabacifolia
 Maesa velutina
 Maesa vestita
 Maesa welwitschii

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Type 96 grenade launcher

text:
là một loại súng phóng lựu tự động của Nhật Bản do công ty Howa phát triển và sản xuất cho Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF). Với nhu cầu về một loại vũ khí hỗ trợ hỏa lực hạng nặng trong Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản ngoài việc sử dụng súng máy Sumitomo Type 62 và Sumitomo M2HB, Howa lần đầu tiên chế tạo và sản xuất loại vũ khí này vào năm 1996.

Thiết kế
Type 96 sử dụng hệ thống làm mát bằng không khí, nạp đạn bằng dây đạn và sử dụng cơ chế nạp đạn blow forward đẩy nòng. Với hệ thống nạp đạn này thì khi viên đạn tạo ra độ phản lực thì nòng súng sẽ bị đẩy lên phía trước chứ không phải thoi nạp đạn sẽ bị đẩy ra phía sau như các loại súng khác, việc nạp đạn này giúp súng giảm độ giật vì việc nòng súng di chuyển sẽ tạo ra ít độ giật hơn việc thoi nạp đạn di chuyển, nòng súng được còn được gắn với bộ giảm giật lò xo để giảm độ giật. Khi bị mòn thì việc chế tạo và thay nòng súng dễ dàng hơn việc chế tạo và lắp đặt các linh kiện thay thế cho súng. Tuy nhiên do hệ thống giảm giật lò xo vốn khá nặng nên nó cũng làm cho súng trở nên nặng. Bọc ngoài nòng súng là một ống giúp điều phối áp lực khi viên đạn được phóng ra cũng để giảm giật và tản nhiệt.

Hệ thống nhắm cơ bản của loại súng này là điểm ruồi và thước ngắm. Súng sử dụng loại lựu đạn 40 mm theo tiêu chuẩn của NATO có thể dùng để sát thương hay công phá các phương tiện cơ giới bọc giáp nhẹ. Khe nạp đạn nằm ở phía bên trái, hộp đạn rời có thể chứa dây đạn với 50 quả. Loại súng này có thể gắn trên bệ chống ba chân hay trên các loại phương tiện cơ giới khác nhau.

Sử dụng

Type 96 có thể được sử dụng cho cả xe bộ binh và xe bọc thép bằng cách lắp trên giá treo vũ khí, trong đó nó được xem là một trong những vũ khí chính trang bị cho xe bọc thép chở quân Type 96. Bên cạnh đó loại súng này cũng được sử dụng làm vũ khí hỗ trợ bộ binh khi gắn trên giá ba chân. Giống như các loại vũ khí hiện đại khác của Nhật Bản, Type 96 không bao giờ được xuất khẩu.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức của JGSDF
 Trang web chính thức của Howa

Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản
Súng phóng lựu tự động
Pháo tự động


title: Platymantis guppyi

text:
Platymantis guppyi là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Papua New Guinea và quần đảo Solomon.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Richards, S. & Parker, F. 2004. Platymantis guppyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Platymantis
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea


title: Smaragdina quadrilineata

text:
Smaragdina quadrilineata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Erber miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Smaragdina


title: Xã của tỉnh Haut-Rhin

text:
Đây là danh sách 377 xã của tỉnh Haut-Rhin ở Pháp.

 (CAC) Communauté d'agglomération of Colmar, created in 2004.
 (CAM) Communauté d'agglomération Mulhouse Sud Alsace, created in 2001.

Tham khảo


title: Marilia mathisi

text:
Marilia mathisi là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Marilia