title: 1973

text:
Sự kiện

Tháng 1
 1 tháng 1: Roger Bonvin trở thành tổng thống liên bang Thụy Sĩ
 1 tháng 1: Angola, Mozambique, Cabo Verde, Timor, São Tomé và Príncipe và Macao nhận quyền tự trị từ Bồ Đào Nha
 1 tháng 1: Đan Mạch trở thành thành viên của Cộng đồng châu Âu
 1 tháng 1: Anh, Đan Mạch và Ireland trở thành thành viên của Cộng đồng Kinh tế châu Âu
 7 tháng 1: Thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Cộng hòa Liên bang Đức và Phần Lan.
 15 tháng 1: Hoa Kỳ tuyên bố ngưng ném bom miền Bắc Việt Nam.
 22 tháng 1: Kano, Nigeria. Một chiếc Boeing 707 của Nigerian Airlines rơi. Tất cả 176 hành khách và phi hành đoàn đều chết
 27 tháng 1: Việt Nam và Hoa Kỳ ký kết Hiệp định Paris.
 28 tháng 1: Vô tuyến Truyền hình Việt Nam được phát sóng chính thức trở lại sau khi Việt Nam ký kết thành công Hiệp định Paris.

Tháng 3
 29 tháng 3: Hoa Kỳ rút hoàn toàn quân khỏi miền Nam Việt Nam

Tháng 5
 14 tháng 5: Trạm vũ trụ Skylab khởi hành.

Tháng 7
 10 tháng 7: Bahamas độc lập

Tháng 8
 1 tháng 8: Gambia trở thành thành viên trong UNESCO
 20 tháng 8: Đảo chính tại Lào thất bại
 24 tháng 8: Vua Mohammed Sahir Schah của Afghanistan thoái vị

Tháng 9
 2 tháng 9: Quân đội Pháp rút khỏi Madagascar
 11 tháng 9: Đảo chính quân sự trong Chile dưới sự lãnh đạo của Augusto Pinochet
 18 tháng 9: Bahamas trở thành thành viên của Liên Hợp Quốc
 23 tháng 9: Argentina: Juan Peron trở thành tổng thống

Tháng 10
 16 tháng 10: OPEC quyết định tăng giá dầu 70%; bắt đầu cuộc khủng hoảng dầu đầu tiên.

Tháng 11
 12 tháng 11: Tưởng Kinh Quốc đề xuất kế hoạch thập đại kiến thiết.

Tháng 12
 20 tháng 12: Thủ tướng Tây Ban Nha Luis Carrero Blanco chết vì bị đánh bom trong Madrid
 21 tháng 12: Thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Cộng hòa Liên bang Đức và Hungary và Bulgaria

Sinh

Tháng 1
 1 tháng 1: DJ Shadow, nhà sản xuất nhạc
 2 tháng 1: Lucy Davis, nữ diễn viên Anh
 10 tháng 1: Markus Ortmanns, doanh nhân Đức
 13 tháng 1:
Nikolai Ivanovich Khabibulin, vận động viên khúc côn cầu trên băng Nga
Juan Diego Flórez, ca sĩ opera Peru
 19 tháng 1:
Wang Junxia, nữ vận động viên điền kinh Trung Hoa, huy chương Thế Vận Hội
Silvio Meißner, cầu thủ bóng đá Đức
 20 tháng 1: Mathilde d'Udekem d'Acoz, hoàng hậu Bỉ
 26 tháng 1: Rupert Ursin, nhà vật lý học Áo
 27 tháng 1:
Daniel Amor, tác giả Thụy Sĩ
José Luis Rubiera, tay đua xe đạp Tây Ban Nha
 28 tháng 1:
Tomislav Marić, cầu thủ bóng đáCroatia
Trần Thái Hoà, nam ca sĩ hải ngoại người Mỹ gốc Việt
 31 tháng 1: Portia de Rossi, nữ diễn viên Úc

Tháng 2
 2 tháng 2:
Bürger Lars Dietrich, nhạc sĩ Đức
Anna Jakubczak, nữ vận động viên điền kinh Ba Lan
 12 tháng 2:
Gianni Romme, vận động viên chạy đua trên băng Hà Lan
Tara Strong, nữ diễn viên người Mỹ gốc Canada
 14 tháng 2:
Andreas Schmidt, cầu thủ bóng đá Đức
Oliver Schmidt, cầu thủ bóng đá Đức
Deena Kastor, nữ vận động viên điền kinh Mỹ
 16 tháng 2: Cathy Freeman, nữ vận động viên điền kinh
 17 tháng 2: Stefan Kretzschmar, vận động viên bóng ném Đức
 18 tháng 2: Claude Makélélé, cầu thủ bóng đá Pháp
 19 tháng 2: Magnus Arvidsson, cầu thủ bóng đá Thụy Điển
 21 tháng 2: Paolo Rink, cầu thủ bóng đá
 22 tháng 2: Archil Arveladze, cầu thủ bóng đá
 26 tháng 2: Jenny Thompson, nữ vận động viên bơi lội Mỹ
 28 tháng 2: Eric Lindros, vận động viên khúc côn cầu trên băng Canada

Tháng 3
 1 tháng 3:
Jack Davenport, diễn viên Anh
Chris Webber, cầu thủ bóng rổ Mỹ
 2 tháng 3:
Max van Heeswijk, tay đua xe đạp Hà Lan
Dejan Bodiroga, cầu thủ bóng rổ Serbia
 5 tháng 3: Špela Pretnar, nữ vận động viên chạy ski Slovenia
 9 tháng 3: Jakob Piil, tay đua xe đạp Đan Mạch
 11 tháng 3:
Christian Carstensen, chính trị gia Đức
Thomas Christiansen, cầu thủ bóng đá
Martin Hiden, cầu thủ bóng đá Áo
 18 tháng 3: Max Barry, nhà văn Úc
 19 tháng 3:
Wolfgang Ivens, diễn viên Đức
Simmone Jade Mackinnon, nữ diễn viên Úc
Sergey Makarov, vận động viên điền kinh Nga
 21 tháng 3:
Christian Nerlinger, cầu thủ bóng đá Đức
Andrei Kiwiljow, tay đua xe đạp (mất 2003)
 23 tháng 3:
Jerzy Dudek, cầu thủ bóng đá Ba Lan
Jason Kidd, cầu thủ bóng rổ Mỹ
 24 tháng 3: Johan Micoud, cầu thủ bóng đá Pháp
 25 tháng 3: Michaela Dorfmeister, nữ vận động viên chạy ski Áo
 26 tháng 3: Larry Page, người đồng thành lập Google
 27 tháng 3: Rui Jorge, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha
 30 tháng 3: Jan Koller, cầu thủ bóng đá Séc

Tháng 4
 3 tháng 4: Matthew Ferguson, diễn viên Canada
 4 tháng 4: Loris Capirossi, người đua mô tô Ý
 5 tháng 4: Élodie Bouchez, nữ diễn viên Pháp
 6 tháng 4:
Niels Annen, chính trị gia Đức
Miyazawa Rie, nữ diễn viên Nhật Bản
 7 tháng 4:
Carole Montillet, nữ vận động viên chạy ski Pháp
Sandra Minnert, nữ cầu thủ bóng đá Đức
 11 tháng 4: Jennifer Esposito, nữ diễn viên Mỹ
 12 tháng 4: Christian Panucci, cầu thủ bóng đá Ý
 14 tháng 4:
Roberto Ayala, cầu thủ bóng đá Argentina
Adrien Brody, diễn viên Mỹ
 16 tháng 4: Akon, nam ca sĩ R&B Mỹ
 17 tháng 4:
Joël Lautier, kiện tướng cờ vua Pháp
Doug Ast, vận động viên khúc côn cầu trên băng Canada
 19 tháng 4: Michael Schefts, diễn viên Áo
 21 tháng 4: Nadeshda Brennicke, nữ diễn viên Đức
 22 tháng 4: Max Herre, nam ca sĩ Đức
 25 tháng 4:
Brigitte Traeger, nữ ca sĩ Đức
Bảo Hân, nữ ca sĩ người Mỹ gốc Việt
Barbara Rittner, nữ vận động viên quần vợt
 26 tháng 4: Stephanie bá tước, nữ vận động viên điền kinh Áo
 27 tháng 4: Phương Thanh, nữ ca sĩ Việt Nam
 28 tháng 4: Pauleta, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha
 29 tháng 4:
Michael Gerard Hogan, thành viên của ban nhạc The Cranberries
Roland Heintze, chính trị gia Đức
Martin Kesici, nhạc sĩ nhạc pop Đức

Tháng 5
 1 tháng 5: Oliver Neuville, cầu thủ bóng đá Đức
 2 tháng 5: Jarred Blancard, diễn viên Canada
 5 tháng 5:
Björn Glasner, tay đua xe đạp Đức
Brooke Ashley, nữ diễn viên phim khiêu dâm
Tina Yothers, nữ diễn viên Mỹ
 6 tháng 5: Patrick Döring, chính trị gia Đức, nghị sĩ quốc hội liên bang
 7 tháng 5: Paolo Savoldelli, tay đua xe đạp Ý
 10 tháng 5: Rüştü Reçber, cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
 11 tháng 5:
Sabine Völker, nữ vận động viên chạy đua trên băng Đức
Jenny Elvers-Elbertzhagen, nữ diễn viên Đức
 16 tháng 5: Tori Spelling, nữ diễn viên Mỹ
 17 tháng 5:
Josh Homme, nhạc sĩ nhạc rock Mỹ, nhà sản xuất nhạc
Matthew McGrory, diễn viên Mỹ (mất 2005)
 22 tháng 5:
Nikolaj Lie Kaas, diễn viên Đan Mạch
Joey Woody, vận động viên điền kinh Mỹ
 24 tháng 5:
Vladimír Šmicer, cầu thủ bóng đá Séc
Ruslana Lyschytschko, nữ ca sĩ Ukraina
Jill Johnson, nữ ca sĩ Thụy Điển
 28 tháng 5: Alberto Berasategui, vận động viên quần vợt Tây Ban Nha

Tháng 6
 1 tháng 6:
Anna Thalbach, nữ diễn viên Đức
Adam Garcia, nam diễn viên kiêm vũ công Úc
Heidi Klum, người mẫu Đức
 4 tháng 6: André Korff, tay đua xe đạp Đức
 8 tháng 6: Lexa Doig, nữ diễn viên Canada
 10 tháng 6: Damian Kallabis, vận động viên điền kinh Đức
 12 tháng 6: Daron Rahlves, vận động viên chạy ski Mỹ
 13 tháng 6: Kasia Kowalska, nữ ca sĩ Ba Lan
 15 tháng 6: Silke Scheuermann, nhà văn nữ Đức
 17 tháng 6: Paulina Rubio, nữ ca sĩ, diễn viên Mexico
 18 tháng 6:
Alexandra Meissnitzer, nữ vận động viên chạy ski Áo
Kakazu Yumi, nữ seiyū Nhật Bản
 19 tháng 6: Jörg Widmann, nhà soạn nhạc Đức
 20 tháng 6: Silke Andrea Schuemmer, nhà văn nữ Đức, sử gia về nghệ thuật, nhà báo
 21 tháng 6: Juliette Lewis, nữ diễn viên Mỹ
 24 tháng 6:
Claude Chabrol, đạo diễn phim Pháp
Alexander Beyer, diễn viên Đức
 28 tháng 6: Adrián Annus, vận động viên điền kinh Hungary
 29 tháng 6: George Hincapie, tay đua xe đạp
 30 tháng 6: Frank Rost, cầu thủ bóng đá Đức

Tháng 7
 2 tháng 7: Christian Baretti, chính trị gia Đức
 3 tháng 7: Ólafur Stefánsson, vận động viên bóng ném
 5 tháng 7:
Róisín Murphy, nữ ca sĩ Anh
Marcus Allbäck, cầu thủ bóng đá Thụy Điển
 7 tháng 7:
Kyung-Shin Yoon, cầu thủ bóng ném Hàn Quốc
Troy Garity, diễn viên Mỹ
 10 tháng 7: Dida, cầu thủ bóng đá Brasil
 11 tháng 7: Konstantinos Kenteris, vận động viên điền kinh Hy Lạp, huy chương Thế Vận Hội
 12 tháng 7: Christian Vieri, cầu thủ bóng đá Ý
 13 tháng 7:
Bằng Kiều, nam ca sĩ người Việt Nam
Tuyết Ngân, nữ ca sĩ người Việt Nam, thành viên nhóm nhạc nữ Tam ca Áo Trắng
 15 tháng 7: Brian Austin Green, diễn viên Mỹ
 16 tháng 7:
Katherina Reiche, nữ chính trị gia Đức
Stefano Garzelli, tay đua xe đạp Ý
 18 tháng 7: René Rydlewicz, cầu thủ bóng đá Đức
 19 tháng 7:
Ailton, cầu thủ bóng đá Brasil
Elke Wosik, nữ vận động viên bóng bàn Đức
 20 tháng 7:
Peter Forsberg, vận động viên khúc côn cầu trên băng Thụy Điển
Haakon von Na Uy, hoàng tử kế vị của Na Uy
Claudio Reyna, cầu thủ bóng đá Mỹ
 21 tháng 7: Mandy Wötzel, nữ vận động viên trượt băng nghệ thuật Đức
 23 tháng 7: Omar Epps, diễn viên Mỹ
 25 tháng 7:
Igli Tare, cầu thủ bóng đá Albania
Kenny Roberts jr., người đua mô tô Mỹ
Deniz Çelik, nữ ca sĩ Thổ Nhĩ Kỳ
 26 tháng 7:
Kate Beckinsale, nữ diễn viên Anh
Christina Oswald, nữ vận động viên khúc côn cầu trên băng Đức
 29 tháng 7:
Marian Christow, cầu thủ bóng đá Bulgaria
Stephen Dorff, diễn viên Mỹ
 30 tháng 7:
Markus Näslund, vận động viên khúc côn cầu trên băng Thụy Điển
Ümit Davala, cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ

Tháng 8
 2 tháng 8: Daniele Nardello, tay đua xe đạp Ý
 3 tháng 8: Daniel Stephan, vận động viên bóng ném Đức
 6 tháng 8:
Stuart O'Grady, tay đua xe đạp Úc
Asia Carrera, nữ diễn viên phim khiêu dâm Mỹ
 9 tháng 8: Filippo Inzaghi, cầu thủ bóng đá Ý
 10 tháng 8:
Javier Zanetti, cầu thủ bóng đá Argentina
Ziska Riemann, nữ họa sĩ vẽ tranh cho truyện comic, tác giả kịch bản
 12 tháng 8: Joseba Beloki, tay đua xe đạp Tây Ban Nha
 14 tháng 8:
Jared Borgetti, cầu thủ bóng đá Mexico
Jay-Jay Okocha, cầu thủ bóng đá
 15 tháng 8: Nebojša Krupniković, cầu thủ bóng đá Serbia
 16 tháng 8: Ana Galindo Santolaria, nữ vận động viên chạy ski Tây Ban Nha
 17 tháng 8: Franziska Petri, nữ diễn viên Đức
 22 tháng 8: Howie Dorough, nam ca sĩ Mỹ, thành viên của ban Backstreet Boys
 24 tháng 8: Inge de Bruijn, nữ vận động viên bơi lội Hà Lan, ba lần huy chương Thế Vận Hội
 25 tháng 8: Fatih Akın, đạo diễn phim Đức, diễn viên, nhà sản xuất
 27 tháng 8: Dietmar Hamann, cầu thủ bóng đá Đức
 30 tháng 8: Toni Greis, họa sĩ vẽ tranh cho truyện comic Đức, họa sĩ vẽ tranh minh họa
 31 tháng 8: Björn Bobach, ca sĩ opera Đức

Tháng 9
 1 tháng 9: Savo Milošević, cầu thủ bóng đá Serbia
 3 tháng 9:
Mirja Boes, nữ ca sĩ Đức, nữ diễn viên
Fred Rodriguez, tay đua xe đạp Mỹ
 4 tháng 9: Lidia Simon, nữ vận động viên điền kinh Romania
 5 tháng 9: Rose McGowan, nữ diễn viên Mỹ
 7 tháng 9:
Anja-Christina Carstensen, nữ nghệ nhân Đức
Shannon Elizabeth, nữ diễn viên Mỹ
 8 tháng 9: Lorraine Graham, nữ vận động viên điền kinh Jamaica
 11 tháng 9: Tô Hữu Bằng, nam diễn viên, ca sĩ Đài Loan
 12 tháng 9:
Darren Campbell, vận động viên điền kinh Anh
Hongbo Zhao, vận động viên trượt băng nghệ thuật Trung Hoa
Martina Ertl, nữ vận động viên chạy ski Đức
Paul Walker, diễn viên Mỹ (m. 2013)
 13 tháng 9:
Christine Arron, nữ vận động viên điền kinh Pháp
Kelly Chen, nữ ca sĩ Trung Hoa, nữ diễn viên
Fabio Cannavaro, cầu thủ bóng đá Ý
 14 tháng 9: Nas, rapper, ca sĩ hip hop, nhà sản xuất nhạc, diễn viên người Mỹ
 18 tháng 9:
Dario Frigo, tay đua xe đạp Ý
Mark Shuttleworth, doanh nhân Nam Phi, người du lịch vũ trụ thứ nhì
 19 tháng 9: José Azevedo, tay đua xe đạp Bồ Đào Nha
 20 tháng 9: Olaf Pollack, tay đua xe đạp Đức
 23 tháng 9: René Lohse, vận động viên trượt băng nghệ thuật Đức
 29 tháng 9: Eddy Mazzoleni, tay đua xe đạp Ý

Tháng 10
 2 tháng 10: Ferris MC, nhạc sĩ Đức, diễn viên
 3 tháng 10: Keiko Agena, nữ diễn viên Mỹ
 4 tháng 10: Dennis Gansel, đạo diễn phim Đức
 5 tháng 10: Daniel Eschbach, cầu thủ bóng đá Đức
 6 tháng 10: Ioan Gruffudd, diễn viên
 7 tháng 10: Sami Hyypiä, cầu thủ bóng đá Phần Lan
 8 tháng 10: Torben Wosik, vận động viên bóng bàn Đức
 9 tháng 10: Axel Lawaree, cầu thủ bóng đá Bỉ
 11 tháng 10:
Takeshi Kaneshiro, diễn viên
Tomáš Konečný, tay đua xe đạp Séc
 19 tháng 10: Thanh Mai, MC, nữ diễn viên Việt Nam
 21 tháng 10: Lera Auerbach, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ dương cầm, nữ tác giả
 22 tháng 10: Andrés Palop Cervera, cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha
 23 tháng 10: Christian Dailly, cầu thủ bóng đá Scotland
 24 tháng 10: Levi Leipheimer, tay đua xe đạp Mỹ
 29 tháng 10: Robert Pires, cầu thủ bóng đá Pháp
 31 tháng 10: Beverly Lynne, diễn viên Mỹ

Tháng 11
 1 tháng 11:
Dimo Wache, cầu thủ bóng đá Đức
Aishwarya Rai, nữ diễn viên Ấn Độ
Igor González de Galdeano, tay đua xe đạp Tây Ban Nha
 9 tháng 11:
Zisis Vryzas, cầu thủ bóng đá Hy Lạp
Nick Lachey, nam ca sĩ Mỹ, diễn viên
 10 tháng 11:
Miroslav Baranek, cầu thủ bóng đá Séc
Patrik Berger, cầu thủ bóng đá Séc
 15 tháng 11: Albert Portas, vận động viên quần vợt Tây Ban Nha
 18 tháng 11: Jan Mücke, chính trị gia Đức, nghị sĩ quốc hội liên bang
 20 tháng 11: Silke Lichtenhagen, nữ vận động viên điền kinh Đức
 22 tháng 11: Chad Trujillo, nhà thiên văn học Mỹ
 27 tháng 11: Vratislav Lokvenc, cầu thủ bóng đá Séc
 29 tháng 11:
Gabi Rockmeier, nữ vận động viên điền kinh Đức
Birgit Rockmeier, nữ vận động viên điền kinh Đức
Dick van Burik, cầu thủ bóng đá Hà Lan
Ryan Giggs, cầu thủ bóng đá

Tháng 12
 2 tháng 12:
Jan Ullrich, tay đua xe đạp Đức
Monica Seles, nữ vận động viên quần vợt
 3 tháng 12: Holly Marie Combs, nữ diễn viên Mỹ
 4 tháng 12: Tyra Banks, người mẫu Mỹ
 9 tháng 12: Vénuste Niyongabo, vận động viên điền kinh Burundi, huy chương Thế Vận Hội
 12 tháng 12: Babacar N'Diaye, cầu thủ bóng đá
 14 tháng 12:
Mandy Mystery, nữ diễn viên phim khiêu dâm Đức
Boris Henry, vận động viên điền kinh Đức
 15 tháng 12:
Mirko Lüdemann, vận động viên khúc côn cầu trên băng Đức
Stephan Mayer, chính trị gia Đức, nghị sĩ quốc hội liên bang
Surya Bonaly, nữ vận động viên trượt băng nghệ thuật Pháp
 16 tháng 12: Kristie Boogert, nữ vận động viên quần vợt Hà Lan
 17 tháng 12:
Regina Häusl, nữ vận động viên chạy ski Đức
John Abraham, diễn viên Ấn Độ
 18 tháng 12: Fatuma Roba, nữ vận động viên điền kinh, huy chương Thế Vận Hội
 22 tháng 12: Tự Long, nam diễn viên hài kịch Việt Nam
 25 tháng 12: Nova Meierhenrich, nữ diễn viên Đức
 27 tháng 12: Bert Appermont, nhà soạn nhạc Bỉ, nhạc sĩ
 28 tháng 12: Ids Postma, vận động viên chạy đua trên băng Hà Lan, huy chương Thế Vận Hội
 29 tháng 12: Christophe Rinero, tay đua xe đạp Pháp
 30 tháng 12:
Ato Boldon, vận động viên điền kinh Trinidad, Tobago
Maureen Flannigan, nữ diễn viên Mỹ

Mất

Tháng 1
 1 tháng 1: František Běhounek, nhà vật lý học Séc, nhà văn (sinh 1898)
 5 tháng 1: Paul Alexandre Arnoux, nhà văn Pháp (sinh 1884)
 8 tháng 1: Eugen Schuhmacher, nhà động vật học (sinh 1906)
 13 tháng 1: Fernando Cento, nhà ngoại giao Tòa thánh Vatican, Hồng y Giáo chủ (sinh 1883)
 14 tháng 1: Cuno Fischer, họa sĩ Đức, nhà thiết kế (sinh 1914)
 14 tháng 1: Hanna Klose-Greger, nhà văn nữ, nữ nghệ sĩ tạo hình, nữ họa sĩ (sinh 1892)
 16 tháng 1: Monique de La Bruchollerie, nghệ sĩ dương cầm Pháp (sinh 1915)
 20 tháng 1: Lorenz Böhler, bác sĩ phẫu thuật Áo (sinh 1885)
 22 tháng 1: Lyndon B. Johnson, chính trị gia Mỹ, tổng thống thứ 36 của Hoa Kỳ (sinh 1908)
 23 tháng 1: Kid Ory, nhạc sĩ Mỹ (sinh 1886)
 25 tháng 1: Elinor Hubert, nữ chính trị gia Đức (sinh 1900)
 28 tháng 1: John Banner, diễn viên Áo (sinh 1910)
 31 tháng 1: Johannes Semler, chính trị gia Đức (sinh 1898)
 31 tháng 1: Ragnar Anton Kittil Frisch, nhà kinh tế học Na Uy (sinh 1895)

Tháng 2
 2 tháng 2: Max Brauer, chính trị gia Đức (sinh 1887)
 8 tháng 2: Wilhelm Urban, chính trị gia Đức (sinh 1908)
 11 tháng 2: J. Hans D. Jensen, nhà vật lý học Đức (sinh 1907)
 12 tháng 2: Benjamin Frankel, nhà soạn nhạc Anh (sinh 1906)
 14 tháng 2: Otto Leichter, nhà báo, tác giả (sinh 1897)
 14 tháng 2: Hans Kmoch, người đánh cờ Áo (sinh 1894)
 15 tháng 2: Tim Holt, diễn viên Mỹ (sinh 1918)
 15 tháng 2: Achille Liénart, Hồng y Giáo chủ (sinh 1884)
 16 tháng 2: Georg Ferdinand Duckwitz, nhà ngoại giao Đức (sinh 1904)
 17 tháng 2: Pixinguinha, nhạc sĩ Brasil (sinh 1897)
 18 tháng 2: Max Mack, đạo diễn phim Đức (sinh 1884)
 20 tháng 2: Brigitte Reimann, nhà văn nữ Đức (sinh 1933)
 24 tháng 2: Eugen Rosenstock-Huessy, luật gia, nhà sử học, nhà xã hội học (sinh 1888)

Tháng 3
 6 tháng 3: Pearl S. Buck, nhà văn nữ Mỹ (sinh 1892)
 10 tháng 3: Robert Siodmak, đạo diễn phim Đức (sinh 1900)
 15 tháng 3: Hermann Veit, chính trị gia Đức (sinh 1897)
 17 tháng 3: Giuseppe Antonio Ferretto, Hồng y Giáo chủ (sinh 1899)
 21 tháng 3: Dieter Leisegang, triết gia Đức, tác giả, dịch giả (sinh 1942)
 26 tháng 3: Noel Coward, diễn viên Anh, nhà văn, nhà soạn nhạc (sinh 1899)
 27 tháng 3: Mikhail Kalatozov, đạo diễn phim (sinh 1903)
 28 tháng 3: Ernst Wolfgang Lewicki, kĩ sư xây dựng, nhà khoa học (sinh 1894)
 31 tháng 3: Kurt Thomas, nhà soạn nhạc Đức, người chỉ huy đội hát thờ (sinh 1904)
 31 tháng 3: Ota Pavel, nhà văn Séc, nhà báo (sinh 1930)

Tháng 4
 2 tháng 4: Joseph-Charles Lefèbvre, Hồng y Giáo chủ (sinh 1892)
 7 tháng 4: Paul Luchtenberg, chính trị gia Đức, nhà sư phạm (sinh 1890)
 8 tháng 4: Pablo Picasso, họa sĩ Tây Ban Nha (sinh 1881)
 8 tháng 4: Viktor de Kowa, diễn viên, đạo diễn phim (sinh 1904)
 10 tháng 4: Kurt Wehlte, họa sĩ Đức (sinh 1897)
 12 tháng 4: Fritz Neumayer, chính trị gia Đức (sinh 1884)
 14 tháng 4: Karl Kerényi, nhà ngữ văn (sinh 1897)
 16 tháng 4: István Kertész, người điều khiển dàn nhạc Hungary (sinh 1929)
 20 tháng 4: Elisabeth Hauptmann, nhà văn nữ (sinh 1897)
 21 tháng 4: Arthur Fadden, chính trị gia, thủ tướng của Úc (sinh 1895)
 28 tháng 4: Carlos Menditéguy, tay đua Công thức 1 Argentina (sinh 1915)
 28 tháng 4: Jacques Maritain, triết gia Pháp (sinh 1882)
 30 tháng 4: Hermann A. Eplée, chính trị gia Đức (sinh 1908)

Tháng 5
 1 tháng 5: Asger Jorn, họa sĩ Đan Mạch (sinh 1914)
 4 tháng 5: César Pérez Sentenat, nghệ sĩ dương cầm Cuba, nhà soạn nhạc (sinh 1896)
 5 tháng 5: Helmut Bazille, chính trị gia Đức (sinh 1920)
 7 tháng 5: Arcadio María Larraona Saralegui, Hồng y Giáo chủ (sinh 1887)
 11 tháng 5: Lex Barker, diễn viên Mỹ (sinh 1919)
 14 tháng 5: Hans Haas, vận động viên cử tạ Áo (sinh 1906)
 16 tháng 5: Albert Paris Gütersloh, họa sĩ Áo, nhà văn (sinh 1887)
 18 tháng 5: Jeannette Rankin, nữ chính trị gia Mỹ (sinh 1880)
 20 tháng 5: Philipp Keller, bác sĩ Đức, nhà văn (sinh 1891)
 21 tháng 5: František Bartoš, nhà soạn nhạc (sinh 1905)
 21 tháng 5: Vaughn Monroe, nam ca sĩ Mỹ (sinh 1911)
 26 tháng 5: Karl Löwith, triết gia Đức (sinh 1897)

Tháng 6
 4 tháng 6: Maurice René Fréchet, nhà toán học Pháp (sinh 1878)
 7 tháng 6: Christine Lavant, nữ nghệ nhân Áo, nhà văn nữ (sinh 1915)
 10 tháng 6: Erich von Manstein, thống chế Đức (sinh 1887)
 16 tháng 6: Karl Hamann, chính trị gia Đức (sinh 1903)
 18 tháng 6: Theodor Krancke, đô đốc Đức (sinh 1893)
 23 tháng 6: Hans Reese, cầu thủ bóng đá đội tuyển quốc gia Đức (sinh 1891)
 26 tháng 6: John Cranko, nghệ sĩ múa Anh, biên đạo múa (sinh 1927)
 27 tháng 6: Arthur P. Jacobs, nhà sản xuất phim Mỹ (sinh 1922)
 30 tháng 6: Nancy Mitford, nhà văn nữ Anh (sinh 1904)

Tháng 7
 2 tháng 7: Ferdinand Schörner, thống chế Đức (sinh 1892)
 2 tháng 7: Betty Grable, nữ diễn viên Mỹ (sinh 1916)
 2 tháng 7: Georg Richard Kinat, chính trị gia Đức (sinh 1888)
 3 tháng 7: Karel Ancerl, người điều khiển dàn nhạc Séc (sinh 1908)
 3 tháng 7: Laurens Hammond, nhà kinh doanh Mỹ (sinh 1895)
 4 tháng 7: Leonid Stein, người đánh cờ Xô Viết (sinh 1934)
 7 tháng 7: Max Horkheimer, triết gia Đức, nhà xã hội học (sinh 1895)
 7 tháng 7: Veronica Lake, nữ diễn viên (sinh 1922)
 11 tháng 7: Robert Ryan, diễn viên Mỹ (sinh 1909)
 11 tháng 7: Cesare Zerba, Hồng y Giáo chủ (sinh 1892)
 12 tháng 7: Alexander Vasilievich Mosolov, nhà soạn nhạc Nga (sinh 1900)
 13 tháng 7: Marţian Negrea, nhà soạn nhạc Romania (sinh 1893)
 14 tháng 7: Rudolf Bella, nhà soạn nhạc Hungary (sinh 1890)
 20 tháng 7: Bruce Lee, diễn viên (sinh 1940)
 26 tháng 7: Hans Albert Einstein, kĩ sư xây dựng, giáo sư, con trai của Albert Einstein (sinh 1904)
 29 tháng 7: Henri Charrière, nhà văn Pháp (sinh 1906)
 29 tháng 7: Roger Williamson, tay đua Công thức 1 Anh (sinh 1948)

Tháng 8
 1 tháng 8: Gian Francesco Malipiero, nhà soạn nhạc Ý (sinh 1882)
 2 tháng 8: Jean-Pierre Melville, đạo diễn phim Pháp (sinh 1917)
 4 tháng 8: Hans Jensen, nhà ngôn ngữ học Đức (sinh 1884)
 6 tháng 8: Fulgencio Batista, tổng thống, nhà độc tài của Cuba (sinh 1901)
 8 tháng 8: Vilhelm Moberg, nhà văn Thụy Điển (sinh 1898)
 8 tháng 8: Memphis Minnie, nữ nhạc sĩ nhạc blues Mỹ (sinh 1897)
 12 tháng 8: Walter Rudolf Hess, nhà sinh lý học Thụy Sĩ (sinh 1881)
 17 tháng 8: Jean Barraqué, nhà soạn nhạc Pháp (sinh 1928)
 17 tháng 8: Conrad Aiken, nhà văn Mỹ (sinh 1889)
 25 tháng 8: Karl-Hermann Flach, nhà báo, chính trị gia (sinh 1929)
 29 tháng 8: Stringer Davis, diễn viên Anh (sinh 1896)
 30 tháng 8: Herbert Kranz, nhà văn Đức (sinh 1891)
 31 tháng 8: John Ford, đạo diễn phim Mỹ (sinh 1894)

Tháng 9
 1 tháng 9: J. Ridley Stroop, nhà tâm lý học Mỹ (sinh 1897)
 2 tháng 9: J. R. R. Tolkien, nhà văn Anh, nhà ngữ văn (sinh 1892)
 3 tháng 9: Rufino Jiao Santos, Hồng y Giáo chủ (sinh 1908)
 4 tháng 9: Willy Haas, nhà xuất bản Đức, nhà phê bình văn học (sinh 1891)
 5 tháng 9: Hans Demmelmeier, chính trị gia Đức, nghị sĩ quốc hội liên bang (sinh 1887)
 7 tháng 9: Hans Lorbeer, nhà văn Đức (sinh 1901)
 9 tháng 9: Samuel Nathaniel Behrman, nhà văn Mỹ (sinh 1893)
 11 tháng 9: Salvador Allende, bác sĩ, tổng thống của Chile (sinh 1908)
 12 tháng 9: Otto Nebel, họa sĩ Đức, thi sĩ, diễn viên (sinh 1892)
 15 tháng 9: Max Zimmering, nhà văn Đức (sinh 1909)
 16 tháng 9: William Theodore Heard, Hồng y Giáo chủ (sinh 1884)
 17 tháng 9: Oskar Halecki, nhà sử học Ba Lan (sinh 1891)
 19 tháng 9: Mary Wigman, nữ nghệ sĩ múa Đức, nữ biên đạo múa (sinh 1886)
 19 tháng 9: Gram Parsons, nhạc sĩ (sinh 1946)
 20 tháng 9: Jim Croce, nam ca sĩ Mỹ, nhà soạn nhạc (sinh 1943)
 20 tháng 9: Ben Webster, nhạc sĩ jazz Mỹ (sinh 1909)
 23 tháng 9: Pablo Neruda, nhà văn Chile (sinh 1904)
 25 tháng 9: Rudolf Bäumer, chính trị gia Đức (sinh 1901)
 26 tháng 9: Anton Schnack, nhà văn Đức (sinh 1892)
 26 tháng 9: Anna Magnani, nữ diễn viên Ý (sinh 1908)
 29 tháng 9: W. H. Auden, nhà văn Anh (sinh 1907)
 30 tháng 9: Walter Abendroth, nhà soạn nhạc Đức, biên tập báo (sinh 1896)

Tháng 10
 2 tháng 10: Paavo Nurmi, vận động viên điền kinh Phần Lan (sinh 1897)
 8 tháng 10: Gabriel Marcel, triết gia Pháp (sinh 1889)
 10 tháng 10: Ludwig von Mises, nhà kinh tế học Áo (sinh 1881)
 11 tháng 10: Fritz Schröter, nhà vật lý học Đức (sinh 1886)
 17 tháng 10: Tur-Sinai, nhà ngữ văn Israel (sinh 1886)
 17 tháng 10: Ingeborg Bachmann, nhà văn nữ Áo (sinh 1926)
 18 tháng 10: Leo Strauss, triết gia (sinh 1899)
 18 tháng 10: Hans Schwippert, kiến trúc sư (sinh 1899)
 25 tháng 10: Eduard Leuze, chính trị gia Đức (sinh 1906)
 27 tháng 10: Semyon Mikhailovich Budyonny, thống chế Xô Viết, (sinh 1883)
 28 tháng 10: Taha Hussein, nhà văn (sinh 1889)

Tháng 11
 1 tháng 11: Ezra Pound, thi sĩ Mỹ (sinh 1885)
 4 tháng 11: Karl Heinrich Waggerl, nhà văn Áo (sinh 1897)
 4 tháng 11: Marc Allégret, đạo diễn phim Pháp (sinh 1900)
 13 tháng 11: Elsa Schiaparelli, nhà nữ thiết kế y phục thời trang (sinh 1890)
 17 tháng 11: Wilhelm Kling, chính trị gia Đức (sinh 1902)
 18 tháng 11: Alois Hába, nhà soạn nhạc Séc (sinh 1893)
 18 tháng 11: Thomas Peter McKeefry, tổng Giám mục Wellington, Hồng y Giáo chủ (sinh 1899)
 23 tháng 11: Kiichi Aichi, chính trị gia Nhật Bản (sinh 1907)
 24 tháng 11: Nikolay Ilyich Kamov, kĩ sư Xô Viết (sinh 1902)
 28 tháng 11: Charles Crodel, họa sĩ Đức (sinh 1894)
 29 tháng 11: Felix Braun, nhà văn Áo (sinh 1885)

Tháng 12
 1 tháng 12: David Ben Gurion, chính trị gia Israel (sinh 1886)
 1 tháng 12: Willem Hesselink, cầu thủ bóng đá Hà Lan (sinh 1878)
 4 tháng 12: Lauri Lehtinen, vận động viên điền kinh Phần Lan, huy chương Thế Vận Hội (sinh 1908)
 13 tháng 12: Giuseppe Beltrami, Hồng y Giáo chủ (sinh 1889)
 14 tháng 12: Josef Magnus Wehner, nhà văn Đức (sinh 1891)
 16 tháng 12: Hans Stübner, họa sĩ, nghệ nhân (sinh 1900)
 16 tháng 12: Franz Xaver Fuhr, họa sĩ Đức (sinh 1898)
 20 tháng 12: Bobby Darin, nhạc sĩ nhạc pop Mỹ (sinh 1936)
 20 tháng 12: Luis Carrero Blanco, đô đốc Tây Ban Nha, chính trị gia (sinh 1903)
 22 tháng 12: Joseph Illerhaus, chính trị gia Đức (sinh 1903)
 23 tháng 12: Otto Montag, cầu thủ bóng đá Đức (sinh 1897)
 23 tháng 12: Gerard Peter Kuiper, nhà thiên văn học Mỹ (sinh 1905)
 28 tháng 12: Rudi Schuricke, nam ca sĩ Đức, diễn viên (sinh 1913)
 29 tháng 12: Willy Birgel, diễn viên Đức (sinh 1891)
 30 tháng 12: Henri Busser, nhà soạn nhạc Pháp (sinh 1872)

Giải thưởng Nobel
 Hóa học - Ernst Otto Fischer, Geoffrey Wilkinson
 Văn học - Patrick White
 Hòa bình - Henry A. Kissinger, Lê Đức Thọ
 Vật lý - Leo Esaki, Ivar Giaever, Brian David Josephson
 Y học - Karl von Frisch, Konrad Lorenz, Nikolaas Tinbergen
 Kinh tế - Wassily Leontief

Xem thêm
 Thế giới trong năm 1973, tình trạng thế giới trong năm này

Tham khảo

3


title: Odontophrynus lavillai

text:
The Escuericito (Odontophrynus lavillai) là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Argentina.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, các vùng đô thị, các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề, ao nuôi trồng thủy sản, và kênh đào và mương rãnh. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Cortez, C., Reichle, S., De la Riva, I., di Tada, I., Blotto, B. & Baldo, D. 2004. Odontophrynus lavillai. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Odontophrynus
Động vật lưỡng cư Argentina
Động vật đặc hữu Argentina
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật lưỡng cư Brasil
Động vật lưỡng cư Paraguay


title: Montesquieu

text:
Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu, thường gọi ngắn gọn là Montesquieu (; 18 tháng 1 năm 1689 tại Bordeaux10 tháng 2 năm 1755 tại Paris), là một luật sư, nhà xã hội học, nhà văn và triết gia Pháp sống trong thời đại Khai sáng. Ông nổi tiếng với lý thuyết tam quyền phân lập.

Tác phẩm Tinh thần pháp luật ra đời vào năm 1748 nhưng bị cấm lưu hành không lâu sau đó, là một trong những tác phẩm chính trị có ảnh hưởng nhất lịch sử cận đại. Tinh thần pháp luật là cơ sở cho nhiều văn bản quan trọng tới tận ngày nay, trong đó có Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền, Hiến pháp Hoa Kỳ,...

Cuộc đời
Sau khi tốt nghiệp chủng viện ông cưới Jeanne de Latrigue một giáo đồ Calvin khi ông mới 26 tuổi. Năm sau ông thừa kế tước hiệu Nam tước xứ Montesquieu và Chủ tịch Hội đồng Bordeaux. Ông bắt đầu được biết đến với tác phẩm Lettres persanes (Những lá thư của người Ba Tư, 1721), một tác phẩm chỉ trích xã hội đương thời dưới hình thức thư gửi của một người phương Đông đến thăm Paris. Ông xuất bản tiếp theo cuốn Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence (Cân nhắc về các nguyên nhân của sự vĩ đại và sự diệt vong của La Mã, 1734). Cuốn De l'Esprit des Lois (Tinh thần Pháp luật) được xuất bản vô danh vào năm 1748 và nhanh chóng có nhiều ảnh hưởng không chỉ riêng nước Pháp. Bên cạnh việc quan tâm đến chính trị và xã hội ông còn đi nhiều nước châu Âu như Áo, Hungary và dành sống một thời gian tại Ý và Vương quốc Anh trước khi trở về Pháp. Thị lực ông giảm sút nhanh chóng những năm cuối đời và ông hoàn toàn mù hắn trước khi mất vì sốt cao năm 1755. Ông được chôn cất tại Paris, Pháp.

Sự nghiệp
Các tác phẩm của Montesquieu phân chia xã hội Pháp thành ba tầng lớp: vua chúa, quý tộc và dân thường. Ông cũng quan sát thấy có hai loại quyền lực nhà nước là chuyên chế và hành chính. Quyền lực của nhà nước hành chính được chia thành lập pháp, hành pháp và tư pháp. Các quyền này được phân lập và phụ thuộc vào nhau để ảnh hưởng sao cho không một quyền nào có thể vượt quá hai quyền còn lại và ba quyền này được giao cho ba cơ quan khác nhau nắm giữ. Đây là quan điểm cấp tiến vì đã hoàn toàn loại bỏ ba đẳng cấp thời bấy giờ là tăng lữ, quý tộc và những người dân còn lại được gọi là Đẳng cấp thứ ba, tức là đã loại bỏ tàn tích của chế độ phong kiến. Tương tự ông cũng thấy có ba dạng nhà nước tồn tại dựa trên ba "nguyên tắc" xã hội là quân chủ (chính quyền được tự do do một người đứng đầu được thừa kế tức là vua hay nữ hoàng) dựa trên nguyên tắc danh dự; cộng hòa (chính quyền được tự do do người đứng đầu được bầu ra lãnh đạo) dựa trên nguyên tắc đức hạnh; và độc tài (chính quyền bị kiểm soát bởi các nhà độc tài) dựa trên nỗi sợ hãi. Ông cũng cho rằng thể chế chính quyền tốt nhất là quân chủ mà điển hình là nước Anh, ông dành bốn chương trong cuốn Tinh thần Pháp luật để bàn về nước Anh, nơi có nhà nước tự do ôn hòa, được duy trì bởi cán cân những quyền lực. Montesquieu lo rằng ở Pháp, giai cấp quyền lực trung gian (ví dụ như quý tộc) để điều hòa quyền lực của nhà vua, đang bị suy yếu.

Tư tưởng của ông được nhà vua nước Phổ là Friedrich II Đại Đế (trị quốc: 1740 - 1786) áp dụng, rằng pháp luật thống trị một nền quân chủ chân chính và bản thân nhà vua cũng phải tuân thủ. Vị minh quân này đam mê vô số tác phẩm, trong số đó có cả những tác phẩm của Montesquieu. Không những thế, ông còn ảnh hưởng lớn lao đến một vị minh quân khác - đó là nhà vua Gustav III nước Thụy Điển (trị quốc: 1772 - 1790). Cũng như nhiều người đương thời, Montesquieu còn có nhiều quan điểm gây tranh cãi. Trong khi ông cho rằng phụ nữ có thể lãnh đạo chính quyền thì ông lại tin rằng họ sẽ lãnh đạo không hiệu quả bằng việc họ đứng đầu gia đình. Ông tin tưởng vào vai trò của quý tộc và quyền trưởng nam. Quan điểm của ông đã bị những người theo chủ nghĩa xét lại lạm dụng, ví dụ như, dù Montesquieu là một người đi trước thời đại trong việc phản đối chế độ nô lệ nhưng ông lại bị trích dẫn trong các văn bản là ông ủng hộ điều đó.

Trong cuốn Tinh thần Pháp luật ông cho rằng khí hậu có ảnh hưởng đến bản chất con người và xã hội và có những kiểu khí hậu như ôn đới ở Pháp là ưu việt hơn những nơi khác. Ông cho rằng người xứ nóng thì cũng nóng nảy còn người phương bắc thì cũng lạnh như băng cho nên khí hậu Trung Âu là lý tưởng nhất.

Danh sách các tác phẩm

 Les causes de l'écho (The Causes of an Echo)
 Les glandes rénales (The Renal Glands)
 La cause de la pesanteur des corps (The Cause of Gravity of Bodies)
 La damnation éternelle des païens (The Eternal Damnation of the Pagans, 1711)
 Système des Idées (System of Ideas, 1716)
 Lettres persanes (Những bức thư Ba Tư, 1721)
 Le Temple de Gnide (The Temple of Gnide, a novel; 1724)
 Arsace et Isménie ((The True History of) Arsace and Isménie, a novel; 1730)
 Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence (Considerations on the Causes of the Grandeur and Decadence of the Romans, 1734)
 De l'esprit des lois (Tinh thần Pháp luật, 1748)
 La défense de «L'Esprit des lois» (In Defence of "The Spirit of the Laws", 1748)
 Pensées suivies de Spicilège (Thoughts after Spicilège)

Chú thích

Đọc thêm

Tạp chí

Sách

Liên kết ngoài

 Sách online của Montesquieu
 Montesquieu trong thư viện bách khoa.
 Montesquieu trong bách khoa Stanford về Triết học
 Các mốc cuộc đời Montesquieu

Triết gia thế kỷ 18
Triết gia thời kỳ Khai sáng
Nhà triết học Pháp
Chủ nghĩa tự do
Mất năm 1755
Sinh năm 1689
Triết gia chính trị
Hội viên Hội Hoàng gia


title: 2213 Meeus

text:
2213 Meeus (1935 SO1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1935 bởi E. Delporte ở Uccle.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2213 Meeus

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1935


title: Seren del Grappa

text:
Seren del Grappa là một đô thị ở tỉnh Belluno trong vùng Veneto, có vị trí cách khoảng 70 km về phía tây bắc của Venice và khoảng 35 km về phía tây nam của Belluno. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.586 và diện tích 62,4 km².

Seren del Grappa giáp các đô thị: Alano di Piave, Arsiè, Cismon del Grappa, Feltre, Fonzaso, Paderno del Grappa, Quero.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Belluno
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Dalopius vetulus

text:
Dalopius vetulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Dalopius


title: Copelatus advena

text:
Copelatus advena là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Floridia

text:
Floridia là một đô thị (comune) ở tỉnh Siracusa, vùng Sicilia của Ý. Đô thị Floridia có diện tích 26,22 km2, dân số thời điểm 31 tháng 5 năm 2005 là 21.406 người.
Các đơn vị dân cư:
Floridia giáp với các đô thị: Canicattini Bagni, Palazzolo Acreide, Syracuse, và Solarino.
Florida có cự ly 12 km về phía tây Siracusa. Các ngành kinh tế gồm nông nghiệp, chế tạo.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Siracusa


title: Liên đoàn bóng đá Gabon

text:
Liên đoàn bóng đá Gabon () là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở Gabon. Liên đoàn quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia Gabon, tổ chức các giải bóng đá như vô địch quốc gia và cúp quốc gia. Liên đoàn bóng đá Gabon gia nhập FIFA năm 1963 và CAF năm 1967.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Gabon  trên trang chủ của FIFA.

Gabon
Bóng đá Gabon


title: Apistoneura

text:
Apistoneura là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Apistoneura psarochroma Vári, 1961

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Gracillariidae


title: Meryta drakeana

text:
Meryta drakeana là một loài thực vật thuộc họ Araliaceae. Đây là loài đặc hữu của Polynésie thuộc Pháp.

Chú thích

Tham khảo
 Florence, J. 1998. Meryta drakeana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Polynésie thuộc Pháp
Meryta


title: Quận Jefferson, Ohio

text:
Quận Jefferson là một quận thuộc tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Ohio.
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Ohio
Khởi đầu năm 1797


title: 4352 Kyoto

text:
4352 Kyoto (1989 UW1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 10 năm 1989 bởi Atsushi Sugie ở Dynic.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4352 Kyoto

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: 29869 Chiarabarbara

text:
29869 Chiarabarbara (1999 GC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 4 năm 1999 bởi A. Boattini và Germano D'Abramo ở San Marcello Pistoiese.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 29869 Chiarabarbara

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Andrea Boattini
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Cneoranidea melanocephala

text:
Cneoranidea melanocephala là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang in Li, Zhang & Xiang miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Cneoranidea


title: Sphecodes distinctus

text:
Sphecodes distinctus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Meyer mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1925


title: Cneorane

text:
Cneorane là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Baly miêu tả khoa học năm 1865.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Cneorane abdominalis (Jacoby, 1890)
 Cneorane alutacea Allard, 1889
 Cneorane apicicornis (Jacoby, 1890)
 Cneorane birmanica Jacoby, 1900
 Cneorane braeti Duvivier, 1892
 Cneorane burchardi (Weise, 1922)
 Cneorane cariosipennis (Fairmaire, 1888)
 Cneorane crassicornis (Fairmaire, 1889)
 Cneorane cribratissima (Fairmaire, 1888)
 Cneorane dohertyi Maulik, 1936
 Cneorane elegans Baly, 1874
 Cneorane ephippiata (Laboissiere, 1930)
 Cneorane episcopalis (Fairmaire, 1889)
 Cneorane erytrocephala (Fabricius, 1781)
 Cneorane feae Jacoby, 1892
 Cneorane femoralis Jacoby, 1888
 Cneorane fokiensis Weise, 1922
 Cneorane fulvicornis (Jacoby, 1889)
 Cneorane intermedia Fairmaire, 1889
 Cneorane malaisei Bryant, 1954
 Cneorane manipurana (Maulik, 1936)
 Cneorane minuta Medvedev, 1992
 Cneorane modesta Jacoby, 1886
 Cneorane nigripenis (Laboissiere, 1922)
 Cneorane nigripennis Medvedev, 2004
 Cneorane orientalis Jacoby, 1892
 Cneorane piceonotata Allard, 1899
 Cneorane rubicollis Hope, 1831
 Cneorane rubyana Maulik, 1936
 Cneorane rufocoerulea Fairmaire, 1888
 Cneorane rugulipennis Baly, 1886
 Cneorane semipurpurea Jacoby, 1886
 Cneorane siamensis Laboissiere, 1929
 Cneorane sikanga (Gressitt & Kimoto, 1963)
 Cneorane subaenea Jacoby, 1892
 Cneorane subcoerulescens Fairmaire, 1888
 Cneorane sudha Maulik, 1936
 Cneorane varipes Jacoby, 1896
 Cneorane violaceipennis Allard, 1889
 Cneorane wittmeri Kimoto, 2004

Chú thích

Tham khảo

Galerucini


title: Häg-Ehrsberg

text:
Häg-Ehrsberg là một thị xã trong huyện Lörrach bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị Häg-Ehrsberg có diện tích km².

Tham khảo


title: Helicopsyche perija

text:
Helicopsyche perija là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Shinagawa, Tokyo

text:
Shinagawa (tiếng Nhật: 品川区) là một quận thuộc Tokyo. Khu này có 9 trụ sở đại sứ quán nước ngoài.

Tính đến năm 2010, khu này có dân số 362.535 và mật độ 15.960 người/km². Tổng diện tích 22.72 km².

Lịch sử

Giáo dục

Các trường đại học
Đại học Hoshi
Đại học Rissho
Đại học Seisen
Đại học Showa
Đại học nữ sinh Sugino

Thành phố kết nghĩa
Shinagawa kết nghĩa với các thành phố Auckland của New Zealand, Geneva của Thụy Sĩ, và Portland, Maine của Mĩ.
 Geneva, Thụy Sĩ
 Auckland, New Zealand
 Cáp Nhĩ Tân, Trung Quốc
 Hayakawa, Nhật Bản
 Portland, Maine

Ghi chú

Liên kết ngoài

 Shinagawa  Trang chủ bằng tiếng Anh
 Shinagawa (Nhật Bản)

Các khu đặc biệt của Tokyo


title: Oud-Heverlee

text:
Oud-Heverlee là một đô thị ở tỉnh Vlaams-Brabant. Đô thị này bao gồm the villages of Blanden, Haasrode, Oud-Heverlee, Sint-Joris-Weert và Vaalbeek. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Oud-Heverlee có tổng dân số 10.863 người. Tổng diện tích là 31,14 km² với mật độ dân số là 349 người trên mỗi km².

Tham khảo

Đô thị của Vlaams-Brabant


title: Hyposmocoma torquata

text:
Hyposmocoma torquata là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Trachyandra erythrorrhiza

text:
Trachyandra erythrorrhiza là một loài thực vật thuộc họ Asphodelaceae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm nước ngọt có nước theo mùa. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pfab, M.F. & Victor, J. 2003. Trachyandra erythrorrhiza. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nam Phi
Trachyandra
Thực vật dễ tổn thương


title: Iraq

text:
Iraq, tên đầy đủ là Cộng hoà Iraq (phát âm tiếng Việt như I-rắc, tiếng Ả Rập: الجمهورية العراقية Al-Jumhuriyah Al-Iraqiyah, tiếng Kurd: عیراق Komara Iraqê), là một quốc gia ở khu vực Trung Đông. Nước này giáp với Ả Rập Xê Út, Kuwait về phía nam, Thổ Nhĩ Kỳ về phía bắc, Syria về phía tây bắc, Jordan về phía tây, và Iran (Tỉnh Kurdistan) về phía đông. Thủ đô Bagdad là trung tâm của đất nước này. Quốc gia này có khoảng 36-37 triệu người, trong đó khoảng 97% theo đạo Hồi, chủ yếu là Shia, Sunni, và các nhóm Kurd.

Iraq có một dải bờ biển hẹp khoảng  ở phía bắc Vịnh Ba Tư và lãnh thổ bao gồm đồng bằng Lưỡng Hà, phần tận cùng phía tây bắc của dãy núi Zagros, và phần phía đông của hoang mạc Syria. Hai sông chính là Tigris và Euphrates, chảy về phía nam qua trung tâm của Iraq và chảy vào Shatt al-Arab gần vịnh Ba Tư. Các sông này cung cấp nhiều chất dinh dưỡng cho vùng đất này.

Khu vực giữa hai sông Tigris và Euphrates thường được gọi là Lưỡng Hà và được cho là nơi sinh ra chữ viết và các nền văn minh cổ nhất của nhân loại. Vùng đất này cũng là nơi sinh ra nhiều nền văn minh kể từ thiên niên kỷ 6 TCN. Trong các giai đoạn khác nhau của lịch sử quốc gia này, Iraq từng là trung tâm của đế quốc Akkadia, Assyria, và Babylon. Nó cũng là một phần của các đế quốc Media, Achaemenid, Hellenistic, Parthia, Sassanid, La Mã, Rashidun, Umayyad, Abbasid, Mông Cổ, Safavid, Afsharid, và Ottoman.

Biên giới hiện đại của Iraq đã được phân định chủ yếu vào năm 1920 bởi Hội Quốc Liên khi Đế quốc Ottoman đã được phân chia theo Hiệp ước Sèvres. Iraq được đặt dưới thẩm quyền của Vương quốc Anh với tên mới là Ủy trị Lưỡng Hà thuộc Anh. Một chế độ quân chủ được thành lập vào năm 1921 và Vương quốc Iraq giành được độc lập từ Anh năm 1932. Năm 1958, chế độ quân chủ bị lật đổ và Cộng hòa Iraq đã được thành lập. Iraq được kiểm soát bởi của đảng Ba'ath từ năm 1968 cho đến năm 2003. Sau Cuộc xâm lược của Hoa Kỳ và lực lượng đa quốc gia, Saddam Hussein của đảng Ba'ath đã bị truất phế và cuộc bầu cử quốc hội diễn ra. Sự hiện diện của Mỹ ở Iraq kết thúc năm 2011, nhưng các cuộc nổi dậy ở Iraq tiếp tục diễn ra và các chiến binh từ nội chiến Syria tràn sang nước này.

Iraq là một thành viên sáng lập của Liên Hợp Quốc cũng như Liên đoàn Ả Rập, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo, Phong trào không liên kết và Quỹ Tiền tệ Quốc tế . Iraq theo thể chế cộng hoà nghị viện liên bang, gồm có 19 tỉnh và một vùng tự trị (Kurdistan thuộc Iraq). Tôn giáo chính thức của Iraq là Hồi giáo.

Lịch sử

Vùng đất màu mỡ Lưỡng Hà nằm giữa hai con sông Euphrates và Tigris là nơi hình thành một số nền văn minh cổ đại trên thế giới như Sumer, Babylon, Assyria. Sau một thời gian dài là một bộ phận của Ba Tư, nó đã bị người Ả Rập xâm chiếm vào năm 637 và năm 762 Khalif đã được chuyển tới thành phố mới Bagdad (gần Babylon cổ). Thành phố này là trung tâm của thế giới Ả Rập cho đến khi bị sáp nhập vào Đế chế Ottoman năm 1534.

Năm 1915, quân đội Anh xâm chiếm Iraq và thiết lập chế độ thuộc địa theo sự phân chia của Hội Quốc Liên, chế độ này bị kết thúc bằng sự độc lập của Iraq năm 1932. Những người theo đường lối chủ nghĩa xã hội Ả Rập, đảng Ba'ath, đã giành quyền lãnh đạo vào năm 1968 và thiết lập một chế độ hà khắc, đặc biệt là sau khi Saddam Hussein lên nắm quyền năm 1979. Trong thập niên 1980 đã xảy ra Chiến tranh Iran-Iraq giữa Iraq và nước láng giềng Iran, được kết thúc năm 1988.

Sau khi Iraq tấn công Kuwait năm 1990 và Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991 tiến hành bởi các lực lượng quốc tế nhằm đáp trả hành động xâm lược của Iraq thì Iraq đã bị cô lập trên trường quốc tế đến mùa xuân năm 2003 khi các quân đội Mỹ, Anh, Úc và Ba Lan tấn công vào Iraq bằng không quân, hải quân và lục quân sau khi Iraq không đồng ý cho các lực lượng quốc tế vào tìm kiếm vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đảng Ba'ath và Saddam Hussein bị lật đổ vì sức kháng cự của quân đội Iraq hết sức yếu ớt.

Chính trị

Từ năm 1979 cho đến năm 2003 Iraq là một quốc gia độc tài, toàn bộ quyền lực quốc gia tập trung trong tay đảng Ba'ath dưới sự lãnh đạo của tổng thống Saddam Hussein. Nghị viện duy nhất của Iraq là Quốc hội hay Majlis al-Watani có 325 ghế với nhiệm kỳ 4 năm. Cũng giống như bầu cử tổng thống, không có ứng viên nào không phải là đảng viên đảng Ba'ath.

Iraq hiện nay (thời điểm 2004-2005) nằm dưới sự chiếm đóng của Mỹ sau Chiến tranh Iraq-Mỹ và liên quân làm tan rã đảng Ba'ath vào tháng 4 năm 2003. Tương lai chính trị của đất nước này hiện nay không chắc chắn do hàng loạt các cuộc tấn công của du kích quân vào quân đội Mỹ và liên quân làm cho hy vọng về sự ổn định hậu chiến trở nên mong manh. Cướp bóc tràn lan, tội phạm cũng như các vấn đề về hạ tầng cơ sở vẫn tiếp tục tàn phá đất nước này. Người đứng đầu quản lý dân sự của lực lượng chiếm đóng là ông L. Paul Bremer. Chính quyền lâm thời chỉ định hội đồng bộ trưởng và các chức vụ khác.

Tháng 11 năm 2003 Mỹ thông báo có kế hoạch trao trả quyền độc lập cho chính quyền lâm thời Iraq vào giữa năm 2004. Kế hoạch do Mỹ cam kết hỗ trợ (tiến hành tổ chức họp kín để bầu ra các chức vụ lãnh đạo) đã bị giáo chủ Ali al-Sistani phản đối. Kết quả của việc phản đối này là hàng loạt các cuộc biểu tình hòa bình phản đối kế hoạch kể trên. Sistani, giáo sĩ có uy tín nhất tại Iraq nói rằng kế hoạch này dễ bị biến tướng và chỉ tạo ra một chính quyền thân Mỹ mà không đại diện cho nhân dân. Mỹ đã phải tìm kiếm sự hỗ trợ của Liên Hợp Quốc để giải quyết những bất đồng này.

Việc chuyển giao chủ quyền diễn ra vào ngày 28 tháng 6 năm 2004. Tổng thống tạm quyền là Sheikh Ghazi Mashal Ajil al-Yawer, và thủ tướng tạm quyền là Iyad Allawi.

Theo luật về điều hành Iraq trong giai đoạn chuyển tiếp (Hiến pháp tạm thời) ký tháng 3 năm 2004 thì việc điều hành đất nước do Hội đồng tổng thổng gồm 3 thành viên đảm nhiệm. Hệ thống bầu cử sẽ đảm bảo một cách có hiệu quả để đại diện cho ba sắc tộc chính ở Iraq đều có sự hiện diện. Hiến pháp công nhận các quyền tự do cơ bản như tự do tôn giáo, tự do ngôn luận, tự do hiệp hội và trên nhiều phương diện nó cởi mở hơn so với Hiến pháp Mỹ.

Tuy nhiên có nhiều điểm gây tranh cãi như việc công nhận mọi đạo luật có hiệu lực kể từ ngày chuyển giao quyền lực không thể bãi bỏ hay sự không rõ ràng trong việc lực lượng liên quân có thể kiểm soát đất nước hay không cho dù có sự chuyển giao quyền lực. Lực lượng quân đội, cảnh sát Iraq hiện nay với trang thiết bị nghèo nàn khó có thể kiểm soát tình hình an ninh trong nước. Điều đó có nghĩa là liên quân sẽ còn ở Iraq trong nhiều năm tới.

Cuối tháng 1 năm 2005 người dân Iraq lần đầu tiên kể từ tháng 4 năm 2003 đã thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình là đi bỏ phiếu bầu cử tổng thống. Với 48% số phiếu nhận được, liên minh của người Shi’ite đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử lịch sử của Iraq. Liên minh của cộng đồng Kurd đứng thứ hai với 26% phiếu, theo công bố 13/2/2005 của Ủy ban bầu cử. Sau bầu cử là cuộc chạy đua để thành lập một chính quyền mới với nhiều khó khăn, và đến tận 07/4 Tổng thống lâm thời mới của Iraq Jalal Talabani chính thức làm lễ tuyên thệ.

Phân cấp hành chính

Iraq được chia thành 18 tỉnh (tiếng Ả Rập: muhafazat, số ít muhafazah; tiếng Kurd: پاریزگه hay Pârizgah). Lúc thì gọi nó là "chế độ thống đốc," nhất là trong những văn kiện của chính phủ Iraq.

 Al Anbar
 Al Basrah
 Al Karbala
 Al Muthanna
 Al Qadisyah
 An Najaf
 Arbil
 As Sulaymaniyah
 At Ta'mim
 Babil
 Baghdad
 Dahuk
 Dhi Qar
 Diyala
 Maysan
 Ninawa
 Salah ad Din
 Wasit

Địa lý

Phần lớn đất đai Iraq là sa mạc, nhưng khu vực giữa hai con sông lớn Euphrates và Tigris là đất màu mỡ do hai con sông này bồi đắp phù sa cho đồng bằng châu thổ khoảng 60 triệu mét khối hàng năm. phía bắc đất nước là khu vực miền núi rộng lớn với đỉnh cao nhất là Haji Ibrahim cao 3.600 m. phía nam Iraq có bờ biển ngắn nhìn ra vịnh Ba Tư. Gần phía bờ biển và dọc theo Shatt al-Arab là những khu đầm lầy, tuy nhiên phần lớn khu vực này đã được cải tạo tưới tiêu những năm thập niên 1990.

Khí hậu phần lớn là khí hậu miền sa mạc với mùa đông ôn đới lạnh và mùa hè khô, nóng, ít mưa. Vùng núi phía bắc có mùa đông lạnh, thỉnh thoảng có nhiều tuyết rơi có thể gây ngập lụt. Thủ đô Baghdad nằm ở phần trung tâm đất nước trên bờ sông Tigris. Các thành phố lớn khác như Basra ở phía nam, Mosul ở phía bắc. Iraq được coi là một trong số 15 quốc gia thuộc "cái nôi của nhân loại".

Kinh tế

Kinh tế Iraq phụ thuộc chủ yếu vào nguồn lợi thu được từ dầu mỏ, hàng năm thu được khoảng 95% cho nguồn ngoại tệ của đất nước. Việc thiếu sự phát triển trong các lĩnh vực khác làm cho tỉ lệ thất nghiệp 18%–30% và kéo tụt GDP đầu người còn 4.000 USD. Việc làm trong lĩnh vực công chiếm gần 60% số lao động toàn thời gian năm 2011. Ngành công nghiệp xuất khẩu dầu tạo ra rất ít việc làm. Hiện nay chỉ có một tỷ lệ khiêm tốn phụ nữ (ước tính cao nhất cho năm 2011 là 22%) tham gia vào lực lượng lao động. Tính đến năm 2016, GDP của Iraq đạt 156.323 USD (đứng thứ 56 thế giới, đứng thứ 20 châu Á và đứng thứ 6 Trung Đông).

Trong thập niên 1980 các chi phí khổng lồ cho Chiến tranh Iraq-Iran do Saddam Hussein phát động cũng như các tổn thất nặng nề cho ngành khai thác dầu khí đã gây ra nhiều khó khăn về tài chính cho Iraq và chính quyền Saddam phải sử dụng các biện pháp bắt buộc như thực hiện chính sách tài chính buộc chặt, vay lãi, chậm trả nợ. Thiệt hại của Iraq do cuộc chiến tranh này gây ra ước độ 100 tỷ đô la Mỹ. Sau khi kết thúc chiến tranh vào năm 1988, xuất khẩu dầu mỏ của Iraq lại tăng lên do việc xây dựng các đường ống dẫn dầu mới và phục hồi của các cơ sở khai thác dầu.

Iraq xâm lược Kuwait vào tháng 8 năm 1990 với hậu quả là trừng phạt kinh tế của cộng đồng quốc tế cũng như tổn thất của chiến tranh Vùng Vịnh do liên quân, đứng đầu là Mỹ, tiến hành tháng 1 năm 1991 đã làm suy giảm các hoạt động kinh tế của I-rắc. Chính sách sử dụng vũ lực cũng như các chi phí để duy trì an ninh của chính quyền Iraq đã làm cho nền kinh tế suy yếu.

Việc Liên Hợp Quốc cho phép Iraq thực thi chương trình "đổi dầu lấy lương thực" vào tháng 12 năm 1996 đã góp phần cải thiện đời sống cho người dân Iraq. Trong sáu tháng giai đoạn đầu tiên của chương trình này Iraq được phép xuất khẩu một lượng giới hạn dầu mỏ để đổi lấy lương thực, thuốc men và một số nhu yếu phẩm khác.

Tháng 12 năm 1999 Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho phép Iraq xuất khẩu dầu mỏ theo chương trình này với một lượng đủ để đảm bảo các nhu cầu dân sự. Dầu mỏ đã được xuất khẩu nhiều hơn 3/4 sản lượng của thời kỳ trước chiến tranh. Tuy nhiên 28% thu nhập của Iraq từ xuất khẩu dầu mỏ theo chương trình này đã bị chiết trừ vào quỹ đền bù và dành cho các chi phí quản lý của Liên Hợp Quốc. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm 2001 đã bị giảm mạnh do kinh tế thế giới đi xuống cũng như giá dầu mỏ giảm mạnh.

Kể từ sau chiến tranh Iraq vào 2003 đã có những cố gắng để đưa nền kinh tế nước này thoát khỏi các hậu quả chiến tranh cũng như thế giới tội phạm tràn lan.

Dầu và năng lượng
Với trữ lượng dầu  đã được xác định, Iraq xếp thứ 2 trên thế giới sau Ả Rập Xê Út về trữ lượng dầu. Sản lượng dầu đạt 3,4 triệu thùng/ngày vào tháng 12 năm 2012. Iraq dự định tăng sản lượng đến 5 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2014. Chỉ có khoảng 2.000 giếng dầu đã được khoan ở Iraq, so với khoảng 1 triệu giếng chỉ tính riêng ở Texas. Iraq là một trong những nhà sáng lập của tổ chức OPEC.

Tính đến năm 2010, mặc dù cải thiện an ninh và hàng tỷ đô la doanh thu dầu, Iraq vẫn tạo ra khoảng một nửa lượng điện cho nhu cầu của khách hàng, dẫn đến các cuộc biểu tình trong những tháng hè nóng bức.

Ngày 14 tháng 3 năm 2014, Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho biết sản lượng dầu của Iraq đã tăng nửa triệu thùng một ngày vào tháng Hai tới trung bình 3,6 triệu thùng một ngày. Đất nước này đã không được bơm nhiều dầu như thế nhiều kể từ năm 1979, khi Saddam Hussein lên nắm quyền.

Dân số

Theo ước tính tháng 4 năm 2009, tổng dân số Iraq là 31.234.000, dân số năm 1878 chỉ khoảng 2 triệu người. Chính phủ Iraq công bố dân số đạt 35 triệu do bùng nổ dân số sau chiến tranh.

Khoảng 75% dân số Iraq là người Ả Rập, dân tộc người thiểu số chính là người Kurd (15%) sống tại khu vực miền bắc và đông bắc nước này. Nhũng dân tộc khác có thể kể đến là người Turkoman, Assyria, Iran, Lur, Armenia. Khoảng 20.000 Người Ả Rập Marsh sống ở miền nam Iraq. Iraq cũng có khoảng 2.500 người Chechen. Miền nam Iraq bao gồm những người Iraq gốc Phi, một di sản của chế độ nô lệ thực hành thời Caliphate Hồi giáo bắt đầu trước Zanj Rebellion của thế kỷ thứ IX, và vai trò của Basra là một cổng chính.

Tôn giáo

Iraq là một quốc gia theo đạo Hồi; Người theo đạo hồi chiếm khoảng 97% dân số, bao gồm Shia và Sunni. Các nguồn tham khảo cho thấy khoảng 65% người theo đạo Hồi ở Iraq là Shia, và khoảng 35% là Sunni.
Người theo Sunni than phiền phải đối mặt với phân biệt đối xử trong gần như tất cả các khía cạnh của cuộc sống của chính phủ. Tuy nhiên, Thủ tướng Nouri al-Maliki từ chối điều này.
Người Iraq theo công giáo đã định cư ở vùng đất ngày nay là Iraq cách nay 2000 năm. Người theo công giáo khoảng 1,4 triệu năm 1987. người Assyria bản địa, hầu hết trong số họ là tín đồ của Chaldean Catholic Church, Giáo hội Đông phương Assyria và Giáo hội Chính thống Syria chiếm hầu hết dân số Kitô giáo. Ước tính số lượng các Kitô hữu giảm từ 8-10% trong giữa thế kỷ XX đến 5% trong năm 2008. Hơn một nửa số Kitô hữu Iraq đã trốn sang các nước láng giềng kể từ đầu chiến tranh, và số nhiều đã không quay trở lại, mặc dù một số di cư trở về quê hương Assyria truyền thống trong khu vực tự trị của người Kurd.

Ngoài ra còn có các nhóm tôn giáo nhỏ của dân tộc thiểu số như Mandaean, Shabaks, Yarsan và Yezidi. Cộng đồng người Do Thái Iraq có số lượng khoảng 150.000 vào năm 1941, đã gần như hoàn toàn rời khỏi đất nước này.

Iraq có hai nơi linh thiêng nhất trên thế giới trong nhóm Hồi giáo Shia là Najaf và Karbala.

Ngôn ngữ
Tiếng Ả Rập là ngôn ngữ chính, Tiếng Kurd được nói trong số khoảng 10–15% dân số, tiếng Azerbaijan, tiếng Neo-Aramaic của Assyria và các nhóm khác khoảng 5%.

Trước cuộc xâm lược năm 2003, tiếng Ả Rập là ngôn ngữ chính thức duy nhất. Kể từ khi Hiến pháp Iraq được thông qua tháng 6 năm 2004, cả tiếng Ả Rập và Kurdish là hai ngôn ngữ chính thức, trong khi Assyria Neo-Aramaic và tiếng Turkmen (được gọi theo thứ tự là "Syriac" và "Turkmen" trong Hiến pháp) được công nhận là các ngôn ngữ địa phương. Ngoài ra, bất kỳ vùng hay tỉnh có thể tuyên bố ngôn ngữ chính thức khác nếu phần lớn dân cư chấp thuận trong cuộc trưng cầu dân ý.

Theo Hiến pháp Iraq: "Tiếng Ả Rập và Kurd là 2 ngôn ngữ chính thức của Iraq. Để giáo dục trẻ em tiếng mẹ đẻ của chúng, như tiếng Turkmen, Syriac/Assyria, và Armenian nên được bảo đảm trong cơ sở giáo dục của chính phủ theo hướng dẫn giáo dục, hoặc trong bất kỳ ngôn ngữ khác trong các cơ sở giáo dục tư nhân".

Tị nạn
Sự di tản của người Iraq bản địa đến các quốc gia khác được gọi là diaspora Iraq. Cao ủy Tị nạn Liên Hợp Quốc ước tính có khoảng 2 triệu ngưới Iraq đã rời khỏi đất nước của họ sau sự xâm lược của lực lượng đa quốc gia vào Iraq năm 2003, chủ yếu sang Syria và Jordan. Trung tâm Giám sát di tản nội bộ ước tính hiện có thêm 1,9 triệu người hiện đã di tản trong đất nước này.

Năm 2007, U.N. nói rằng khoảng 40% tầng lớp trung lưu Iraq được tin là đã chạy trốn và hầu hết đang chạy trốn khỏi cuộc đàn áp có hệ thống và không có mong muốn quay trở lại. Người tị nạn đang bị sa lầy trong nghèo đói như họ thường bị cấm làm việc tại nước họ đến.
Trong những năm gần đây diaspora có vẻ đã trở lại với an ninh được tăng cường; chính phủ Iraq tuyên bố có 46.000 người tị nạn đã tự trở về nhà của họ vào tháng 10 năm 2007.

Đến năm 2011, gần 3 triệu người Iraq đã di tản, với 1,3 triệu trong lãnh thổ Iraq và 1,6 triệu đã ra nước láng giềng, chủ yếu là Jordan và Syria. Hơn phân nửa người Iraq theo công giáo đã chạy trốn khỏi quốc gia này từ năm 2003. Theo thống kê của cơ quan Di dân và Công dân Hoa Kỳ, 58.811 người Iraq đã được cấp quyền công dân Hoa Kỳ theo cơ chế tị nạn đến ngày 25 tháng 5 năm 2011.

Để thoát khỏi cuộc nội chiến, hơn 160.000 người tị nạn Syria thuộc nhiều sắc tộc khác nhau đã chạy trốn đến Iraq từ năm 2012. Sự gia tăng bạo lực trong cuộc nội chiến Syria đã làm cho số người Iraq trở về quê hương của họ từ Syria ngày càng tăng.

Văn hoá
Bài đọc chính: Văn hoá Iraq

Nhạc của Iraq

Xem thêm
Liên lạc viễn thông
Vận tải
Quân đội Iraq
Chính sách đối ngoại của Iraq
Danh sách các nhà vua Iraq
Danh sách các tổng thống Iraq
Danh sách các thủ tướng Iraq
Vi phạm nhân quyền tại Iraq
Danh sách các địa danh ở Iraq

Chú thích

Liên kết ngoài

 Indepth Analysis of the Gulf War
 Bush in Baghdad
 Iraq News
 On a Small Bridge in Iraq
 CIA information on Iraq
 Iraq.gov

Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo
Quốc gia thành viên Liên đoàn Ả Rập
Bài cơ bản dài
Lưỡng Hà
Cộng hòa Ả Rập
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ả Rập
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia Trung Đông
Quốc gia Cận Đông
Quốc gia thành viên OPEC
Quốc gia châu Á
Cộng hòa liên bang


title: Perdita albovittata

text:
Perdita albovittata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1895


title: Saint-Mayeux

text:
Saint-Mayeux () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số

Người dân ở Saint-Mayeux được gọi làMayochins.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Saint-Mayeux

Xã của Côtes-d'Armor


title: Lapouyade

text:
Lapouyade  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Kapellen, Mürzzuschlag

text:
Kapellen là một đô thị thuộc huyện Mürzzuschlag bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 44,59 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 702 người.

Tham khảo


title: Putten

text:
Putten là một đô thị thuộc tỉnh Gelderland, Hà Lan. Đô thị này có diện tích  km², dân số là người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị Gelderland


title: Makes Me Wonder

text:
"Makes Me Wonder" là bài hát của ban nhạc đến từ Mỹ Maroon 5, phát hành làm đĩa đơn mở đầu cho album phòng thu thứ hai của họ có tên It Won't Be Soon Before Long (2007). Từ khi phát hành, ca khúc đã trở thành hit trên toàn thế giới, lập kỉ lục bước nhảy lên vị trí quán quân lớn nhất trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 Mỹ khi leo từ vị trí 64 đến vị trí số 1. Kỉ lục này tuy nhiên sau đó đã bị phá vỡ bởi "My Life Would Suck Without You" của Kelly Clarkson năm 2009.

Với thành tích trên, "Makes Me Wonder" cũng đồng thời trở thành ca khúc quán quân đầu tiên của Maroon 5 trên Hot 100, là ca khúc nhạc rock đầu tiên kể từ "How You Remind Me" của Nickelback dẫn đầu bảng xếp hạng này năm 2001. Ca khúc cũng đoạt giải Grammy hạng mục Trình diễn Pop xuất sắc nhất (Bộ đôi hoặc nhóm nhạc) tại giải Grammy lần thứ 50, là hit lớn nhì của nhóm cho đến nay, sau Moves Like Jagger.

Dù đạt được thành công về thương mại, những đánh giá chuyên môn cho bài hát có nhiều ý kiến khác nhau. Ca khúc đứng thứ 49 trong danh sách 100 bài hát hay nhất năm 2007 của Rolling Stone.

Video âm nhạc
Video ra mắt lần đầu trên Total Request Live của MTV ngày 29 tháng 3 năm 2007. Video được quay tại Los Angeles International Airport và Los Angeles Department of Transportation, do John Hillcoat đạo diễn.

Phiên bản
Bài hát có 2 phiên bản kiểm duyệt: phiên bản "sạch" và "siêu sạch". Phiên bản sạch của bài hát bị cắt từ "fuck" và phiên bản siêu sạch bị cắt thêm từ "damn" ở lời thứ 2. Phiên bản siêu sạch đã được chơi tại Kids Choice Awards 2007.

Nhà sản xuất âm nhạc Just Blaze đã remix "Makes Me Wonder", phiên bản remix sau đó đã có mặt trong album Call and Response: The Remix Album của nhóm.

Track listings

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Lịch sử phát hành

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2007 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 "Makes Me Wonder" Video  at the official site
 Video âm nhạc chính thức trên YouTube

Bài hát của Maroon 5
Đĩa đơn năm 2007
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Airplay
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop 100
Bài hát năm 2007
Đĩa đơn quán quân Billboard Dance/Mix Show Airplay
Nhạc phản chiến
Đĩa đơn quán quân tại Thổ Nhĩ Kỳ


title: 10046 Creighton

text:
10046 Creighton (1986 JC) là thiên thạch vành đai chính được phát hiện bởi Khảo sát Quốc tế thiên thạch gần Trái Đất ở Palomar. Nó được đặt theo tên James M. Creighton, một kiến trúc sư người Mỹ.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10046 Creighton

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Diadema, São Paulo

text:
Diadema là một thành phố ở bang São Paulo, Brasil. Thành phố này được lập ngày 8/12/1959. Diadema cách thủ phủ bang 17 km (Praça da Sé thuộc São Paulo). Thành phố này là một đô thị thành phần của vùng đô thị Đại São Paulo). Năm 2007, dân số ước tính de 386.779 người, mật độ dân số 12.619,2 người/1 km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang mạng chính thức của Diadema

Đô thị bang São Paulo


title: Gumaca, Quezon

text:
Đô thị Gumaca (Filipino: Bayan ng Gumaca) là một đô thị cấp hai ở tỉnh Quezon, Philippines.

Các đơn vị hành chính

Gumaca, về mặt hành chính, được chia thành 59 khu phố (barangay).

Ghi chú

Liên kết ngoài
Gumaca Asscociation of Southern California
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
WOW Philippines - Quezon

Đô thị của Quezon


title: HMS Phoebe

text:
Sáu tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên HMS Phoebe theo tên một hình tượng trong Thần thoại Hy Lạp:

 HMS Phoebe (1795) là một tàu frigate hạng năm 36 khẩu pháo hạ thủy năm 1795
 HMS Phoebe (1854) là một tàu chiến tuyến hạng tư 51 khẩu pháo hạ thủy năm 1854
 HMS Phoebe (1890) là một tàu tuần dương bảo vệ hạng nhì thuộc lớp Pearl hạ thủy năm 1890
 HMS Phoebe (1916) là một tàu khu trục lớp M hạ thủy năm 1916
 HMS Phoebe (43) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Dido hạ thủy năm 1939
 HMS Phoebe (F42) là một tàu frigate lớp Leander hạ thủy năm 1964

Tham khảo

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: Euhesma fasciatella

text:
Euhesma fasciatella là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Euhesma
Động vật được mô tả năm 1907


title: Agrypnus lecordieri

text:
Agrypnus lecordieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Pectocera formosana

text:
Pectocera formosana là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Pectocera


title: (120504) 1993 SS10

text:
{{DISPLAYTITLE:(120504) 1993 SS10}}

(120504) 1993 SS10 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne và Eric Walter Elst ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 22 tháng 9 năm 1993.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 120001–121000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Vismes

text:
Vismes là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Thị trấn này có cự ly khoảng 10 dặm Anh (16 km) về phía tây nam của Abbeville, trên đường D190.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Vismes trên trang mạng của INSEE
 Vismes trên trang mạng của Quid

Tham khảo

Xã của Somme


title: Saint-Pierre-de-l'Isle

text:
Saint-Pierre-de-l'Isle là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Saint-Pierre-de-l'Isle nằm ở khu vực có độ cao trung bình 29 mét trên mực nước biển.
Thị trấn này có sông Boutonne chảy qua.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintpierredelile


title: Tipula paloides

text:
Tipula paloides là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Quyết (thực vật)

text:
Quyết (Pteridophyta) là tên gọi chung của nhóm thực vật có thân, rễ, lá thật và có mạch dẫn (Mạch rây và mạch gỗ); sinh sản bằng bào tử. Bào tử mọc thành nguyên tản và cây con mọc ra từ nguyên tản sau quá trình thụ tinh. Xét theo cấp bậc, nhóm quyết cao hơn rêu và thấp hơn thực vật hạt trần. Một ví dụ điển hình của quyết là ngành dương xỉ.

Sinh sản
Sinh sản bằng bào tử; bào tử nằm trong túi bào tử ở lá đã già. Khi chín bào tử rơi xuống đất gặp điều kiện thích hợp (ẩm, nóng) phát triển thành nguyên tản và thụ tinh ngay trên nguyên tản (thụ tinh giữa tinh trùng và tế bào chứa trứng chứa trong các bộ phận riêng lẻ nằm trên nguyên tản) rồi mới mọc thành cây con. Cây dương xỉ con lúc đầu mọc ra từ nguyên tản, sau sẽ sống độc lập khi nguyên tản héo đi.

Nguồn gốc cây Quyết cổ đại và sự hình thành than đá
Các loại cây vừa kể trên cùng với nhiều loại quyết khác hiện đang sống đều là những cây thân cỏ. Tổ tiên của chúng là những loài quyết cổ đại thân gỗ lớn, sống cách đây khoảng 300 triệu năm. Điều kiện khí hậu trên Trái Đất khi đó thích hợp cho sự sinh trưởng của quyết (nóng ẩm quanh năm, sương mù và mưa lớn nhiều). Chúng phát triển rất mạnh làm thành những khu rừng lớn gồm toàn những cây thân gỗ, có cây cao tới 40m đến 50m. Về sau do sự biến đổi của vỏ Trái Đất những khu rừng này bị chết và bị vùi sâu dưới đất. Do tác dụng của vi khuẩn, của sức nóng, sức ép của tầng trên Trái Đất (lớp đá trầm tích) mà chúng dần dần thành than đá.

Tham khảo

Sinh học


title: Sư đoàn Bộ binh 57 (Đức Quốc Xã)

text:
Sư đoàn Bộ binh 57 (tiếng Đức: 57. Infanterie-Division), là một sư đoàn bộ binh của Đức Quốc xã được thành lập trong chiến tranh thế giới thứ 2. Được thành lập vào ngày 26 tháng 8 năm 1939 tại Landshut.

Lịch sử
Sư đoàn Bộ Binh 57 được thành lập vào ngày 26 tháng 8 năm 1939, trong được tổng động viên lần thứ hai của Đức. Trong cuộc xâm lược của Đức-Liên Xô vào Ba Lan, sư đoàn vẫn đóng ở Saarland.

Sư đoàn được chuyển tới Ba Lan vào tháng 8 năm 1940 cho khi tham gia chiến dịch Barbarossa vào tháng 6 năm 1941. Và sư đoàn nằm trong biên chế của cụm tập đoàn quân Nam, phụ trách tấn công Kiev.

Sĩ quan chỉ huy
 Trung tướng Oskar Blümm, 01 tháng 9 năm 1939 - 26 tháng 9 năm 1941
 Anton Dostler, 26 tháng 9 năm 1941 - 10 tháng 4 năm 1942
 Oskar Blümm, 10 tháng 4 năm 1942 - 10 tháng 10 năm 1942
 Friedrich Siebert, ngày 10 tháng 10 năm 1942 - 20 tháng 2 năm 1943
 Otto Fretter Pico, 20 tháng 2 năm 1943 - ngày 01 tháng 9 năm 1943
 Trung tướng Vincenz Müller, ngày 01 tháng 9 năm 1943 - 19 tháng 9 năm 1943
 Thiếu tướng Adolf Trowitz, ngày 19 tháng 9 năm 1943 - ngày 07 tháng 7 năm 1944

Biên chế

Năm 1939
 Trung đoàn Bộ binh 179
 Trung đoàn Bộ binh 199
 Trung đoàn Bộ binh 217
 Trung đoàn Pháo binh 157
 Tiểu đoàn Công binh 157
 Tiểu đoàn Trinh sát 157

Năm 1944
 Trung đoàn Lính phóng lựu 164
 Trung đoàn Lính phóng lựu 199
 Trung đoàn Lính phóng lựu 217
 Tiểu đoàn Súng trường 57
 Trung đoàn Pháo binh 157
 Tiểu đoàn Công binh 157

Tham khảo

Liên kết ngoài

5


title: Leptotarsus mesocerus

text:
Leptotarsus mesocerus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Miantochora

text:
Miantochora là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Mirosternus muticus

text:
Mirosternus muticus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

muticus


title: La Forge

text:
La Forge là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 4,72 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 545 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 500 m trên mực nước biển.

Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Forgerons.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site consacré au village, à la mairie et au tourisme
 Site consacré au village
 La Forge trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Forge


title: Trần Khắc Chung

text:
Trần Khắc Chung (, 1247 – 1330), biểu tự Văn Tiết (文節), là một nhân vật chính trị, quan viên cao cấp đời nhà Trần. Ông trải qua các triều Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông và Trần Minh Tông, thăng đến Thiếu bảo, hàm Đồng trung thư môn hạ bình chương sự, tức Tể tướng đương quyền.

Trong lịch sử nhà Trần, ông bị đánh giá là kẻ tham tài, bị cha vợ của Anh Tông là Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng lớn tiếng chửi mắng. Trong sự việc Huyền Trân công chúa, ông là một trong hai người duy nhất ủng hộ việc gả công chúa cho Chiêm Thành, về sau lại dính tiếng cùng công chúa gian dâm, tiếng xấu không dứt.

Cuộc đời
Theo Đại Việt sử ký toàn thư thì Trần Khắc Chung tên thật là Đỗ Khắc Chung (杜克終), người ở Giáp Sơn (Kinh Môn, Hải Dương), cùng quê với mẹ của Trần Hiến Tông và Trần Nghệ Tông, tức Minh Từ hoàng thái phi Lê thị, là cô của Lê Quý Ly. Em trai Trần Khắc Chung là Đỗ Thiên Hư, cũng là một người nổi tiếng đương thời, từng được cử làm Sứ thần sang nhà Nguyên năm 1288.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư nhận xét Trần Khắc Chung là người hay tỏ vẻ, làm chuyện khác thường để gây sự chú ý từ các chị em công chúa, hoàng phi. Ông có vợ tên Ngọc Mỹ (寳環), có một con trai tên Trung Đế (公綽).

Đi sứ sang Nguyên
Trong cuộc chiến tranh Nguyên Mông-Đại Việt lần thứ hai (năm 1285), Trần Khắc Chung khi đó là Chi hậu cục thủ, khi Trần Thánh Tông hỏi ai có thể sang trại Nguyên làm sứ giả, ông bèn xin đi, sang thương thuyết với Ô Mã Nhi.

Ô Mã Nhi hỏi:"Quốc Vương ngươi vô lễ, sai người thích chữ "Sát Thát", khinh nhờn thiên binh, lỗi ấy to lắm".

Khắc Chung đáp:"Chó nhà cắn người lạ không phải tại chủ nó. Vì lòng trung phẫn mà họ tự thích chữ thôi, Quốc Vương tôi không biết việc đó. Tôi là cận thần, tại sao lại không có?". Nói rồi giơ cánh tay cho xem.

Ô Mã Nhi nói:"Đại quân từ xa tới, nước ngươi sao không quay giáo đến hội kiến, lại còn chống lệnh. Càng bọ ngựa cản bánh xe liệu sẽ ra sao?".

Khắc Chung nói:"Hiền tướng không theo cái phương sách Hàn Tín bình nước Yên, đóng quân ở đầu biên giới, đưa thư tin trước, nếu không thông hiếu thì mới là có lỗi. Nay lại bức nhau, người ta nói thú cùng thì chống lại, chim cùng thì mổ lại, huống chi là người".

Ô Mã Nhi nói:"Đại quân mượn đường để đi đánh Chiêm Thành, Quốc Vương ngươi nếu đến hội kiến thì trong cõi yên ổn, không bị xâm phạm mảy may. Nếu cứ chấp nê thì trong khoảnh khắc núi sông sẽ thành đất bằng, vua tôi sẽ thành cỏ nát".

Khắc Chung về rồi, Ô Mã Nhi bảo các tướng rằng:"Người này ở vào lúc bị uy hiếp mà lời lẽ tự nhiên, không hạ chủ nó xuống là Chích, không nịnh ta lên là Nghiêu, mà chỉ nói "Chó nhà cắn người"; giỏi ứng đối. Có thể nói là không nhục mệnh vua. Nước nó còn có người giỏi, chưa dễ mưu tính được".

Ô Mã Nhi bèn sai người đuổi theo Khắc Chung nhưng không kịp. Nhờ công lớn trong cuộc kháng chiến đó, khi khao thưởng công thần vào năm Trùng Hưng thứ 5 (1289), ông được Nhân Tông ban quốc tính, nên đổi là Trần Khắc Chung, lại được nhận chức Đại hành khiển, sau thăng Ngự sử đại phu.

Quan lộ
Năm Hưng Long thứ 6 (1298), đời Trần Anh Tông, Trần Khắc Chung được phong làm Đại an phủ Kinh sư, kiêm hàm Thượng thư tả bộc xạ.

Năm thứ 11 (1301), thăng làm Nhập nội đại hành khiển. Chức hành khiển mà có thêm 2 chữ "Nhập nội" là theo triều Lý, chuyên dùng hoạn quan làm chức ấy. Thời Thánh Tông, Thượng tướng Trần Quang Khải khi mới được phong làm Nhập nội Thái úy, kiêm làm Hành khiển còn có 2 chữ "Nhập nội", liền tâu rằng: "Thần từ bên ngoài vào, cho nên thêm hai chữ "nhập nội", còn các hành khiển khác đều là hoạn quan, sao lại thêm chữ "nhập nội", xin bỏ chữ "nhập nội", Thánh Tông nghe theo. Từ đó, hàm Hành khiển chỉ gọi là Nội hành khiển.

Đến đây, Thượng hoàng Trần Nhân Tông mới lấy Khắc Chung làm Hành khiển, lại thêm 2 chữ "nhập nội" như xưa và dùng cả sĩ phu làm Hành khiển.

Năm Hưng Long thứ 21 (1313), Tháng 12, tấn thăng làm Tả phụ, tước Quan Phục hầu.

Năm Đại Khánh thứ 2 (1315), ban tước Á Quan nội hầu. Năm thứ 8 (1321), ban tước Quan nội hầu.

Năm Khai Thái thứ 3 (1326), lấy làm Thiếu bảo, hành Thánh Từ cung Tả ty sự, ban tên tự là Văn Tiết, hàm Đồng trung thư môn hạ bình chương sự.

Buổi quốc sơ, theo quy chế cũ của nhà Lý, hàm Hành khiển có thêm các chữ "Trung thư môn hạ bình chương sự". Từ khi thượng tướng Quang Khải ở ngôi Tể tướng, chê chức Hành khiển và chức Tể tướng ngang hàng nhau, mới tâu xin đổi thành "Trung thư môn hạ công sự" để cho có phân biệt. Đến đây, Trần Minh Tông cho Khắc Chung thăng chức Thiếu bảo, nhưng vẫn làm việc Hành khiển để ưu đãi, nên đặc cách thêm các chữ "Trung thư môn hạ bình chương sự", là theo quy chế cũ.

Tư thông với Huyền Trân
Năm 1305, Chiêm Thành sai Chế Bồ Đài và bộ đảng hơn trăm người dâng hiến vàng bạc, hương quý, vật lạ làm lễ vật cầu hôn. Trong triều không ai tán đồng, duy chỉ có ông cùng Văn Túc vương Trần Đạo Tái chủ chương tán thành. Thế là, Huyền Trân công chúa được định gả cho vua Chiêm Thành Chế Mân.

Năm 1307, Chế Mân qua đời. Tháng 10 mùa đông, theo lệnh Trần Anh Tông, Trần Khắc Chung cùng An phủ Đặng Văn vào Chiêm Thành, cứu được Huyền Trân đưa về Thăng Long.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, trong khoảng thời gian đưa Huyền Trân công chúa về, Trần Khắc Chung đã tư thông với công chúa. Nguyên văn:
Khắc Chung dùng thuyền nhẹ cướp lấy công chúa đem về, rồi tư thông với công chúa, đi đường biển loanh quanh chậm chạp, lâu ngày mới về đến kinh đô.
Hưng Nhượng đại vương (Trần Quốc Tảng) ghét lắm, mỗi khi thấy Khắc Chung thì mắng phủ đầu: "Thằng này là điểm chẳng lành đối với nhà nước. Họ tên nó là Trần Khắc Chung thì nhà Trần rồi mất về nó chăng?". Khắc Chung thường sợ hãi né tránh.

Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: "Thói gian tà của Trần Khắc Chung thực quá quắt lắm! Không những hắn giở trò chó lợn ở đây mà sau này còn vào hùa với Văn Hiến vu hãm Quốc phụ thượng tể (Trần Quốc Chẩn) vào tội phản nghịch, làm chết oan đến hơn trăm người. Thế mà hắn được trọn đời phú quý. Khổng tử nói: Kẻ gian tà được sống sót là may mà thoát tội chăng?".

Xung khắc với quan ngự sử
Vào năm Đại Khánh thứ 2 (1315), vào tháng 6, có hạn hán. Bấy giờ Trần Khắc Chung làm Hành khiển. Quan ngự sử dâng sớ nói:"Chức vụ tể tướng, trước hết phải điều hoà âm dương. Nay Khắc Chung ở ngôi Tể tướng, không biết phối hợp đất trời cho khí tiết điều hòa, để đến nỗi mưa nắng trái thời, thế là làm quan không được công trạng gì".

Khắc Chung nói:"Tôi lạm giữ chức Tể tướng, chỉ biết có sức làm những việc mà chức vụ phải làm, còn như hạn hán thì hỏi ở Long Vương. Khắc Chung đâu phải là Long Vương mà đổ tội được?".

Sau nước sông lên to, vua đích thân đi xem đắp đê. Quan ngự sử tâu:"Bệ hạ nên chăm sửa đức chính, xem làm gì việc đắp đê nhỏ nhặt".

Khắc Chung nói:"Khi dân bị nạn lụt, người làm vua phải cứu giúp tai họa khẩn cấp đó, sửa đức chính không gì lớn hơn việc đó, cần gì phải ngồi thinh, tư lự rồi bảo là "sửa đức chính?".

Có người bàn rằng: "Khắc Chung đổ lỗi cho Long Vương, đài quan chê đắp đê là việc nhỏ nhặt, [hai bên] đều sai cả".

Hãm hại Quốc phụ
Huệ Vũ đại vương Trần Quốc Chẩn là chú ruột của Trần Minh Tông, đồng thời là cha vợ chính thức của vua, tức Lệ Thánh hoàng hậu. Đương thời, ông được gọi là Thái tể Quốc thượng phụ, đứng vào hàng đầu bá quan, quyền uy rất lớn, vì Trần Anh Tông khi lâm chung từng kí thác Minh Tông cho ông.

Khi Trần Minh Tông đã muốn lập con trai cả Trần Vượng làm Thái tử, Huệ Vũ đại vương Trần Quốc Chẩn phản đối vì đó là con trai của Minh Từ hoàng thái phi Lê thị, sủng phi của Minh Tông, còn Lệ Thánh hoàng hậu vẫn chưa có con. Ông chủ trương đợi Hoàng hậu sinh hoàng tử thì sẽ lập, vì từ trước đến nay dòng đích trưởng vẫn là người giữ ngôi. Tuy nhiên, Cương Đông Văn Hiến hầu muốn lật đổ Hoàng hậu, đã đút lót 100 lạng vàng mua chuộc Trần Phẫu là gia thần của Trần Quốc Chẩn, bảo Trần Phẫu vu cho Trần Quốc Chẩn có ý mưu phản.

Trần Minh Tông tin là thực, giam Quốc Chẩn ở chùa Tư Phúc rồi đem việc ấy hỏi Thiếu bảo Trần Khắc Chung. Khắc Chung cùng cánh với Văn Hiến, lại cùng đồng hương với mẹ của Trần Vượng, đều là người Giáp Sơn và đã từng làm thầy dạy Vượng, liền trả lời: "Bắt hổ thì dễ, thả hổ thì khó". Nghe thế, Minh Tông mới cấm tuyệt không cho Quốc Chẩn ăn uống, bắt phải tự tử.

Việc này Ngô Sĩ Liên đã mắng thẳng Khắc Chung rất dữ dội:"Còn như Trần Khắc Chung cũng là nhân vật của một thời, vua trao cho hắn chức vị Sư bảo, và đem việc nước hỏi hắn, đáng lẽ phải hết lòng trung khuyên can, để cho vua mình trở thành Nghiêu Thuấn mới phải. Thế mà lại vào hùa với kẻ quyền quý, làm hại người ngay thẳng, đi theo bọn gian tà, đẩy người lành tới nỗi oan khiên, hãm đức vua vào việc làm tội lỗi. Việc ấy mà nhẫn tâm làm được, thì còn việc gì mà không nhẫn tâm làm nữa? Sau lại xui vua cầu công đi đánh Chiêm Thành, thì cái thói nịnh hót lại lộ ra nữa. Cho nên, bậc làm vua khi dùng người hiền, phải xét kỹ họ, là bởi sợ rằng có đứa tiểu nhân như bọn Khắc Chung có thể lọt vào trong đó vậy".

Nhìn nhận
Khai Hựu năm thứ 2 (1330), Trần Khắc Chung qua đời, tặng làm Thiếu sư, đưa về chôn ở Giáp Sơn, bị gia nô của Thiệu Vũ (con của Trần Quốc Chẩn) đào lên mà băm xác.

Đánh giá về ông, Toàn thư phê bình:

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư

Quan lại nhà Trần
Tể tướng Việt Nam
Người Hải Dương


title: Forbachia

text:
Forbachia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: (8928) 1996 YH2

text:
{{DISPLAYTITLE:(8928) 1996 YH2}}

(8928) 1996 YH2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 23 tháng 12 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nguyễn Cao Kỳ

text:
Nguyễn Cao Kỳ (8 tháng 9 năm 1930 – 22 tháng 7 năm 2011) là một tướng lĩnh Không quân của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, cấp bậc Thiếu tướng trước khi tham gia chính trường và trở thành Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa trong chính phủ quân sự từ năm 1965 đến năm 1967. Sau đó ông làm Phó Tổng thống cho Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu trong các chính phủ dân cử sau đó trước khi rời chức vụ này năm 1971.

Ông xuất thân từ khóa đầu tiên và cũng là khóa duy nhất Sĩ quan Trừ bị do Chính phủ Quốc gia Việt Nam được sự hỗ trợ của Pháp mở ra ở miền Bắc Việt Nam vào đầu thập niên 50 của thế kỷ XX. Ra trường, ông gia nhập vào Không quân và tuần tự giữ từ những chức vụ nhỏ lên đến Tư lệnh Quân chủng này cho đến ngày ông tham chính. Ông từng là Thủ tướng trong vai trò Chủ tịch Ủy ban Hành pháp Trung ương (1965–1967) và Phó Tổng thống (1967–1971) của Việt Nam Cộng hòa. Từng là đồng minh rồi đối thủ của cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, từng được coi là người có tư tưởng chống Cộng trong thời kỳ trước 1975.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông sang Hoa Kỳ sinh sống. Tại Hoa Kỳ, ông tiếp tục chỉ trích Thiệu và cộng sản. Kể từ năm 2004, Nguyễn Cao Kỳ lại được Nhà nước Việt Nam coi là biểu tượng của sự hòa hợp hòa giải dân tộc. Ông là người nhận được nhiều mô tả và bình luận rất trái chiều từ nhiều phía. Cuối đời, ông chuyển sang sinh sống tại Malaysia.

Tiểu sử và binh nghiệp
Ông sinh ngày 8 tháng 9 năm 1930 tại Sơn Tây (quê làng Mai Trai, nay thuộc phường Quang Trung, thị xã Sơn Tây, vào thế kỷ 19 là xã Mai Trai, tổng Thanh Vị, huyện Minh Nghĩa, phủ Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây<ref>Cuốn Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX, trang 42.</ref>). Ông là con thứ 3 và là con trai độc nhất của ông giáo Nguyễn Cao Hiếu. Thiếu thời, ông là một học sinh giỏi, nhưng rất ngỗ nghịch. Ông học Tiểu học ở Sơn Tây hết lớp Nhì (lớp 4 bây giờ) thì được cho về Hà Nội vào học ở trường Bưởi (hay trường trung học Bảo hộ – Lycée du protectorat – nay là trường Trung học phổ thông Chu Văn An). Năm 1950 ông tốt nghiệp với văn bằng Tú tài bán phần Pháp (Part I).

Quân đội Quốc gia Việt Nam
Tháng 9 năm 1951, thi hành lệnh động viên của Chính phủ Quốc gia Việt Nam, ông nhập ngũ vào Quân đội Quốc gia, mang số quân: 50/600.094. Được theo học khóa 1 Lê Lợi tại trường Sĩ quan Trừ bị Nam Định, khai giảng ngày 1 tháng 10 năm 1951. Ngày 1 tháng 6 năm 1952 mãn khóa tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy. Ra trường, ông được phân bổ về một đơn vị Bộ binh làm Trung đội trưởng, đồn trú tại châu thổ sông Hồng. Tháng 12 cùng năm, ông trúng tuyển vào Quân chủng Không quân tại Hà Nội và được đi du học lớp Huấn luyện Phi hành Vận tải cơ DC.3 (C.47). Tiếp đến, ông được huấn luyện trên loại phi cơ T.6 tại trường Phi hành (École Pilotage) Marrakech ở Vương quốc Maroc, Bắc Phi (thuộc địa của Pháp) trong thời gian 9 tháng. Năm 1953, chuyển đến căn cứ Không quân Vord, miền nam Thủ đô Paris, Pháp, ông được huấn luyện tiếp trên một loại máy bay 2 động cơ M.A.315 (Marcel Dassaut) để học bay trời mù sương. Sau đó qua Algérie thụ huấn về phi cơ oanh tạc. Sau Hiệp định Genève, ông ở lại tham gia Quân lực Việt Nam Cộng hòa, trở thành một trong những phi công và sĩ quan chỉ huy đầu tiên của Không lực Việt Nam Cộng hòa.

Quân đội Việt Nam Cộng hòa
Cuối tháng 10 năm 1955, sau khi nền Đệ Nhất Cộng hòa ra đời, ông được thăng cấp Trung úy giữ chức vụ Chỉ huy trưởng Phi đoàn 1 Vận tải. Đầu năm 1956, ông kiêm trách nhiệm Chỉ huy trưởng căn cứ 3 Trợ lực Không quân. Đến đầu năm 1958, ông được thăng cấp Đại úy và được cử đi du học lớp Chỉ huy và Tham mưu Không quân tại Tiểu bang Alabama, Hoa Kỳ.

Ngày 1 tháng 3 năm 1960, ông được thăng cấp Thiếu tá, giữ chức vụ Liên đoàn trưởng Liên đoàn 1 Vận tải C.47. Ngày Quốc khánh Đệ Nhất Cộng hòa 26 tháng 10 năm 1962, ông được thăng cấp Trung tá tại nhiệm.

Tham gia đảo chính
Khi cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963 nổ ra, ông đứng về phía lực lượng đảo chính, nắm quyền chỉ huy Không quân, tạo áp lực buộc lực lượng trung thành với Tổng thống Ngô Đình Diệm phải đầu hàng. Sau cuộc đảo chính, ông được thăng quan tiến chức nhanh chóng. Ngày 2 tháng 11 năm 1963, ông được thăng cấp Đại tá và đến ngày 1 tháng 12 cuối năm, ông được cử làm Quyền Tư lệnh Quân chủng Không quân thay thế Đại tá Đỗ Khắc Mai (cùng xuất thân khóa sĩ quan Nam Định với ông). Đồng thời ông cũng là Ủy viên trong Hội đồng Quân nhân Cách mạng.

Tư lệnh Không quân
Ngày 30 tháng 1 năm 1964, ông tham gia cuộc "chỉnh lý" nội bộ Hội đồng Quân nhân do Trung tướng Nguyễn Khánh lãnh đạo. Ngày 12 tháng 3 năm 1964, ông chính thức được bổ nhiệm chức vụ Tư lệnh Không quân. Sau một tháng, ngày 8 tháng 4 ông được thăng cấp Chuẩn tướng tại nhiệm (là một trong nhóm các Đại tá đầu tiên được phong cấp Chuẩn tướng theo quy chế mới của Quân đội Việt Nam Cộng hòa do Tướng Nguyễn Khánh đề ra năm 1964). Ngày 31 tháng 7 cùng năm, ông kiêm thêm chức vụ Chỉ huy trưởng Không đoàn 83 Đặc nhiệm (tức Biệt đoàn 83 Thần Phong). Gần 3 tháng sau, ngày 21 tháng 10 ông được thăng cấp Thiếu tướng tại nhiệm (trong vòng có hơn 6 tháng, ông được thăng 2 cấp).

Sáng ngày 8 tháng 2 năm 1965, ông chỉ huy 24 phản lực cơ của Phi đoàn Bắc tiến 516, vượt vĩ tuyến 17 ra oanh tạc Hồ Xá và Chấp Lễ ở Cồn Cỏ, Vĩnh Linh, Quảng Bình. Mở đầu cho "chiến dịch Bắc phạt" của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Hơn một tháng sau, ngày 14 tháng 3 lúc 2 giờ chiều, ông chỉ huy Phi đoàn nói trên ra miền Bắc oanh tạc căn cứ Đội 4 Hải thuyền tại Hồ Đảo, Quảng Bình.–Trong tư cách là Ủy viên Hội đồng Quân nhân Cách mạng, tiếp tục là cơ hội để ông có bước tiến mới về chính trị, đặc biệt là sau khi Thủ tướng Nguyễn Ngọc Thơ bị buộc từ chức và tuyên bố trao quyền cho phe quân nhân. Ông được coi là thủ lĩnh của một phe quy tụ các tướng trẻ. Khi Hội đồng Quân lực thành lập thì vị trí của ông càng được củng cố. Trong khi đó Đại tướng Nguyễn Khánh vì thâu tóm tất cả các chức vụ đầu não như: Quốc trưởng kiêm Thủ tướng, kiêm Bộ trưởng Quốc phòng và Tổng tham mưu trưởng thì bị nhiều thành phần chống đối. Vào thời điểm này, ông là một nhân vật then chốt và sáng giá trong Hội đồng Quân lực hay còn gọi là "Hội đồng tướng lãnh". Các năm 1964–1965 có nhiều sự kiện xảy ra, khiến cho phe quân nhân cầm quyền một mặt phải vỗ an dân chúng, đồng thời còn phải đối phó với những cuộc bạo loạn của quân đội. Ngoài những cuộc biểu tình phản đối của dân chúng. Phía quân đội xảy ra những cuộc âm mưu đảo chính của 2 tướng Dương Văn Đức và Lâm Văn Phát (tháng 9 năm 1964) và của Đại tá Phạm Ngọc Thảo (tháng 2 năm 1965). Chính ông đứng ra vừa dàn xếp, vừa gây áp lực với các sĩ quan cầm đầu mới dẹp yên được 2 vụ âm mưu bạo loạn nói trên. Tướng Nguyễn Khánh phải từ chức Thủ tướng sau khi ở ngôi vị này chưa đầy năm.

Sự nghiệp chính trị

Tham chính với cương vị Thủ tướng
Sau sự thất thế nhanh chóng của tướng Dương Văn Minh và tướng Trần Thiện Khiêm (2 tướng trong bộ 3 Khánh, Minh, Khiêm) và của Chính phủ 3 tháng Phan Huy Quát, Hội đồng Quân lực (chủ chốt là Hội đồng tướng lãnh) quyết định đứng ra tổ chức lại bộ máy Hành pháp và Lãnh đạo Quốc gia.

Trong 2 ngày 13 và 14 tháng 6 năm 1965, Đại hội đồng Quân lực gồm 50 thành viên tướng lãnh họp liên tục tại trại Phi long trong Bộ Tư lệnh Không quân ở Tân Sơn Nhất. Do không có ai tình nguyện ứng cử chức vụ Chủ tịch Ủy ban Hành pháp Trung ương, ông được Nguyễn Văn Thiệu đề cử vào chức vụ này. Sau cuộc họp, chiều ngày 14, ông được Hội đồng cử làm Chủ tịch Ủy ban Hành pháp Trung ương (tức Thủ tướng Chính phủ). Song song với việc lập ra Ủy ban Hành pháp, Hội đồng còn lập ra Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia và nhất trí cử Trung tướng Nguyễn Văn Thiệu làm Chủ tịch (tức Quốc trưởng).

Từ năm 1965 đến năm 1967, ông tham gia các sự kiện nổi bật sau đây:
 – Ngày 6 tháng 2 năm 1966, ông cùng với Nguyễn Văn Thiệu (Chủ tịch Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia) lên đường tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Honolulu, Hawaii, tiểu bang hải ngoại Hoa Kỳ trên Thái Bình Dương từ ngày 7 đến ngày 8 bế mạc.
 – Ngày 14 tháng 3, ông cho lập Pháp trường cát tại đầu đường Hàm Nghi cạnh Sở hỏa xa trước vườn hoa chợ Bến Thành để xử bắn tử tội Tạ Vinh, một Hoa thương Chợ Lớn về tội danh "lũng đoạn nền kinh tế, đầu cơ tích trữ, chuyển ngân bất hợp pháp và hối lộ".
 – Ngày 23 tháng 10, ông cùng Nguyễn Văn Thiệu hướng dẫn Phái đoàn gồm 14 người lên đường tham dự Hội nghị tối cao Manila từ ngày 24 đến ngày 26 tại Philippines.
 – Ngày 19 tháng 3 năm 1967, cùng với Nguyễn Văn Thiệu hướng dẫn Phái đoàn lên đường tham dự Hội nghị Quân sự với Tổng thống Lyndon B. Johnson tại Guam từ ngày 20 đến ngày 21 tháng 3 bế mạc.
 – Cuối tháng 2 năm 1966, tại khu vực lãnh thổ Vùng 1 chiến thuật xảy ra sự kiện đấu tranh của Phật tử (chủ yếu trên địa bàn 2 điểm Thừa Thiên và Đà Nẵng), được gọi là vụ Biến động Miền Trung. Trong vụ việc này, chính ông là người đưa ra quyết định cứng rắn đàn áp cuộc đấu tranh của Phật giáo miền Trung và mưu toan ly khai của Trung tướng Nguyễn Chánh Thi (đương nhiệm Tư lệnh Quân đoàn I và Vùng 1 chiến thuật). Một thời gian ngắn sau đó, tướng Thi bị buộc rời khỏi Việt Nam để đi sống lưu vong vĩnh viễn ở Hoa Kỳ.

Phó Tổng thống (1967-1971)
Ngày 29 tháng 6 năm 1967, ông ra ứng cử Tổng thống cùng liên danh với Luật sư Nguyễn Văn Lộc (ứng viên phó Tổng thống), nhưng ngay ngày hôm sau do tác động của Hội đồng tướng lãnh chủ trương đoàn kết trong quân đội, ông đã rút đơn và chấp nhận làm ứng viên Phó Tổng thống trong liên danh với Trung tướng Thiệu là ứng viên Tổng thống. Theo Nguyễn Cao Kỳ, dù được sự ủng hộ của một số tướng lãnh ông đã tự nguyện rút lui khỏi cuộc bầu cử Tổng thống để nhường Nguyễn Văn Thiệu ra ứng cử Tổng thống nhưng do tướng Hoàng Xuân Lãm đề nghị nên ông liên danh với Nguyễn Văn Thiệu để ứng cử chức vụ Phó Tổng thống Việt Nam Cộng hòa.

Ngày 1 tháng 9 năm 1967, ông từ nhiệm chức vụ Thủ tướng trong Ủy ban Hành pháp Trung ương. Ngày 3 tháng 9, liên minh của ông và tướng Thiệu đắc cử Phó Tổng thống và Tổng thống Việt Nam Cộng hòa nhiệm kỳ 1967–1971. Ngày 31 tháng 10, ông nhậm chức Phó Tổng thống Việt Nam Cộng hòa (cũng là thời điểm nền Đệ Nhị Cộng hòa ra đời). Ngày 7 tháng 12, ông hướng dẫn Phái đoàn gồm 6 nhân viên và 40 chuyên viên lên đường sang Pháp tham dự Hòa đàm Paris.Trong hồi ký cũng như phỏng vấn của một số cựu sĩ quan cao cấp của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, ban đầu ông giành được nhiều tín nhiệm trong giới quân nhân hơn Thiệu và là người nhiều khả năng nhất có được sự đề cử duy nhất, trở thành đại diện duy nhất của quân đội tham gia bầu cử với vai trò ứng viên Tổng thống. Sự ủng hộ từ hàng ngũ các Tỉnh trưởng dành cho ông cũng vượt trội so với sự hậu thuẫn mà tướng Thiệu có được. Tuy nhiên, sự bứt phá của Nguyễn Văn Thiệu sau khi ông này có được hậu thuẫn của những thế lực chính trị khác như từ phía lãnh đạo Công giáo miền Nam (tướng Thiệu là tín hữu Công giáo) và quan trọng nhất, sự ủng hộ của Chính phủ Hoa Kỳ đã làm Nguyễn Cao Kỳ được nhìn nhận là không phải người tốt nhất cho vị trí đại diện quân đội tham gia vòng bầu cử Tổng thống nữa. Ông chấp nhận tham gia liên danh tranh cử Thiệu – Kỳ với vai ứng viên Phó Tổng thống. Lời tuyên bố của ông khi việc chọn ứng viên quân đội chưa ngã ngũ "...tôi sẽ trở về làm sếp Không quân như cũ!" thường được trích dẫn với ám chỉ rằng đó là sự đe dọa sẽ gây khó dễ bằng các biện pháp quân sự nếu ông không thắng trong cuộc bầu chọn ứng viên. Lần bầu cử năm 1967, liên danh Thiệu–Kỳ thắng cử với chỉ trên 30% số phiếu và khoảng cách không vượt trội so với cặp đôi đứng sát sau. Từ năm 1968 trở đi là giai đoạn ông bị gạt ảnh hưởng ra khỏi các vị trí quan trọng trong Chính quyền, các tùy tùng thuộc nhóm của ông bị thải loại dần, chuyển sang vị thế đối lập với ê–kíp của Tổng thống Thiệu.Sau khi mãn nhiệm kỳ 1967–1971, trung tuần tháng 6 năm 1971, ông nạp đơn ứng cử Tổng thống nhiệm kỳ 1971–1975, đứng chung liên danh với ứng viên phó là Luật sư Trương Vĩnh Lễ (cựu Chủ tịch Quốc hội Lập pháp thời Đệ Nhất Cộng hòa). Tuy nhiên đến ngày 23 tháng 8, ông rút đơn không tranh cử nữa.

Sau khi rút lui khỏi vòng bầu cử Tổng thống năm 1971 với những tố cáo công khai rằng đó là một trò hề chính trị, ông càng ngày càng xây dựng hình ảnh bản thân như là một trong những nhân vật bất đồng chính kiến gay gắt nhất đối với phe cầm quyền. Ở kỳ bầu cử Tổng thống lần này, Nguyễn Văn Thiệu – Trần Văn Hương là liên danh tranh cử duy nhất với kết quả chung cuộc là họ giành hơn 90% số phiếu bầu. Trước khi cuộc bỏ phiếu được tiến hành, tướng Dương Văn Minh, người mới trở lại Việt Nam sau vài năm lưu vong, cũng tuyên bố rút lui. Mặc dù trước đó cũng tham dự cuộc chạy đua, rốt cuộc tướng Dương Văn Minh cũng quyết định từ bỏ cuộc đua nữa sau khi tham khảo ý kiến của một số người, trong đó có Phạm Xuân Ẩn.

Lưu vong

Trong nỗ lực cuối cùng, Nguyễn Cao Kỳ phát biểu trước khoảng 6000 người Thiên Chúa giáo hữu khuynh vào xế trưa ngày 25 tháng 4 năm 1975 về chuyện phòng thủ Sài Gòn, rằng "ông sẽ ở lại Sài Gòn và chiến đấu cho tới chết, những kẻ chạy theo Mỹ là hèn nhát". Phụ nữ và trẻ con sẽ được gửi đi đảo Phú Quốc, dân Sài Gòn sẽ ở lại chiến đấu. Ông còn tuyên bố Sài Gòn sẽ trở thành một Leningrad thứ 2, nơi đã cầm cự 900 ngày trong vòng vây hãm. Việc phân phối vũ khí sẽ làm ngay, mọi người nên ở lại Sài Gòn.

Nhưng mọi chuyện không diễn ra như dự tính của ông, trước sức mạnh của đối phương, hơn nữa nhận thấy tình hình không thể cứu vãn nổi nên sau cuộc phát biểu, Nguyễn Cao kỳ lặng lẽ đi tới sân bay Tân Sơn Nhất để sắp xếp cho các máy bay di tản sang Thái Lan và đồng thời cũng bí mật ra lệnh cho một trực thăng đến đón mình. Bà Tuyết Mai và các con đã đi Honolulu trên chiếc máy bay quân sự cuối cùng của Mỹ cất cánh rời căn cứ không quân Tân Sơn Nhất. Sáng ngày 29 tháng 4, từ Bộ Tổng tham mưu, ông đã dùng trực thăng UH.1, do chính ông lái, bay ra hàng không mẫu hạm Midway để di tản ra ngoại quốc, bỏ lại sau lưng những lời thề hứa chiến đấu quyết tử mà ông từng hùng hồn tuyên bố trước đó 4 ngày. Cùng chuyến bay này còn có cả tướng Ngô Quang Trưởng nguyên Tư lệnh Quân đoàn I và Quân khu 1. Đô đốc Harris đưa tất cả sang tàu chỉ huy Blue Ridge bằng trực thăng Mỹ. Đại sứ Martin cũng xuống tàu Blue Ridge.

Khi sang đến Hoa Kỳ, ông lần lượt định cư qua các nơi: Quận Fairfax, Virginia, New Orleans bang Louisiana, Seattle bang Washington, Hacienda Heights bang California và Houston bang Texas.

Theo lời tự thuật của ông với báo chí trong những lần trở về Việt Nam, ông kiếm sống bằng cách đi làm thuê trong hơn 10 năm đầu sống trên đất Mỹ.

Những năm cuối đời
Từ năm 2004–2008, sau khi sống tại Hoa Kỳ, ông đã 4 lần về Việt Nam. Ông có tư tưởng muốn hàn gắn quan hệ giữa tầng lớp Việt Kiều ngoài nước và chính quyền trong nước, xây dựng quan hệ Hoa Kỳ – Việt Nam. Con gái ông, Nguyễn Cao Kỳ Duyên, là một ca sĩ, luật sư và là người dẫn chương trình của cộng đồng người Việt hải ngoại. Khi trở về Việt Nam, ông được nhiều cấp cao của Việt Nam đón tiếp, đó là những người có trọng trách bên Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội và cả Mặt trận Tổ quốc (Chủ tịch Phạm Thế Duyệt).

Những ngày ở Việt Nam, ông là người đóng vai trò trung gian cho Đào Hồng Tuyển, một trong những người giàu nhất Việt Nam, thành công trong một thương vụ xây dựng resort và sân golf, được báo chí tường thuật là tới 1,5 tỉ USD với một doanh nhân Mỹ.

Trong cuộc họp báo tại khách sạn Sheraton thành phố Hồ Chí Minh vào chiều ngày 15 tháng 1 năm 2004, ông Kỳ nói: "Tôi cũng muốn nói thêm rằng những người mà giờ phút này, sau 30 năm khi đất nước đã thống nhất và đây là lúc cần sự tập hợp của tất cả người Việt Nam trong cũng như ngoài nước để phục hưng đất nước, để Việt Nam trở thành một con rồng châu Á."

Ngày 22 tháng 7 năm 2011, ông qua đời tại một bệnh viện ở Malaysia sau một thời gian lâm trọng bệnh. Thi hài của ông được hỏa táng, sau đó con gái ông là Nguyễn Cao Kỳ Duyên đem tro cốt của ông về Mỹ.

Gia tộc và gia đình
Ông nội của ông là cụ Nguyễn Cao Côn làm tới chức Thương tá (tức Thương biện hay Thương tá Tỉnh vụ) tỉnh Sơn Tây. Theo ông, thân phụ của ông sinh năm 1895 trong một gia đình Nho sỹ và làm quan chức địa phương. Thân phụ Nguyễn Cao Kỳ là cụ Nguyễn Cao Hiếu, làm nghề giáo viên, sinh được 4 người con: 3 gái 1 trai. Ông là người con thứ tư và là con trai duy nhất. Trong hồi ký của mình mang tên Đứa con cầu tự (Buddha’s Child), ông viết: As the only boy among four sisters, I was treated like a little prince and allowed to do whatever I pleased. My three older sisters tell me that when I was a toddler, the only thing that would make me stop crying and smile was to let me smash a dish or a glass against the floor. (Là cậu bé duy nhất trong số 4 chị em. Tôi được cưng chiều như một hoàng tử và được phép làm bất kỳ điều gì mình thích. 3 người chị của tôi từng kể với tôi rằng: Khi tôi còn là một đứa trẻ chập chững biết đi, cách duy nhất làm cho tôi nín khóc và nở nụ cười là để cho tôi đập vỡ đĩa chén xuống sàn nhà.) Thuở nhỏ, Nguyễn Cao Kỳ đã từng sống tại phố Hữu Lợi, thị xã Sơn Tây, tỉnh Sơn Tây; nay là số nhà 51 phố Ngô Quyền, phường Ngô Quyền, thị xã Sơn Tây, Hà Nội. Ký sự của Lê Tuấn Vũ về chuyến hồi hương đầu tiên của ông vào tháng 1 năm 2004, có tường thuật như sau:"Chiều ngày 7/1/2004, tức 16 tháng chạp âm lịch, chỉ còn 14 ngày nữa là đến tết 2004, chúng tôi có mặt tại Thị xã Sơn Tây. Cả một con phố Ngô Quyền dài, nơi ông sinh ra và lớn lên, đang râm ran bàn tán chuyện ông được về thăm quê...".

Ông có 3 người vợ với 6 người con:

Người vợ đầu là người Pháp, lấy nhau khi ông học phi công tại châu Phi, có với ông 5 người con (4 trai 1 gái là: Nguyễn Cao Thắng, Nguyễn Cao Trí, Nguyễn Cao Đạt, Nguyễn Cao Tuấn, Nguyễn Cao Kỳ Vân). Khoảng năm 1962, Nguyễn Cao Kỳ đã làm thủ tục ly dị với người vợ này. ("Theo lời ông thuật lại qua hồi ký:... Cuộc hôn nhân đầu tiên của tôi với một phụ nữ Pháp – và chúng tôi đã có 5 đứa con với nhau – đã kết thúc bằng sự ly thân và tiếp theo đó chúng tôi đã ly dị. Sau khi ly dị với vợ tôi, theo lời của một nhà báo, tôi đã hưởng được "hai năm hết sức sôi động của một người có số đào hoa"... Ông kể năm 1964, trên một chuyến bay của hàng không Việt Nam đến Thái Lan, ông đã gặp một cô chiêu đãi viên: "là một cô gái 20 tuổi, với những nét đẹp cổ kính nhất mà tôi chưa thấy bao giờ. Nàng tên là Đặng Tuyết Mai và tôi đã thuyết phục mời đi dùng cơm với tôi chiều hôm đó...".) Như vậy, theo lời của chính ông, thì ông có khoảng 2 năm tự do trước khi có cuộc hôn nhân thứ 2 với bà Đặng Tuyết Mai.

Người vợ thứ 2 là Đặng Tuyết Mai, trước khi lấy ông năm 1964 là tiếp viên hàng không của hàng không Air Vietnam. Hai ông bà sinh được duy nhất một người con gái là Nguyễn Cao Kỳ Duyên. Khi sang Hoa Kỳ, (khoảng năm 1989, sau 25 năm chung sống), hai ông bà đã ly dị nhau.

Người vợ thứ 3, sống cùng ông trong những năm cuối đời, có tên là Lê Hoàng Kim Nicole. Bà này trước đó đã có một đời chồng và có 4 con riêng.

Theo danh sách các con trong bản cáo phó tiếng Việt, ông còn có một con gái nữa là Nguyễn Cao Kỳ Trang, không rõ với người vợ nào.

Hình ảnh công cộng
Giai đoạn trước 1975
Thêm vào đó, hành vi của những người được coi là cùng cánh với ông cũng là nguyên cớ khiến ông trở nên mất uy tín. Một trong những vụ tai hại nhất là vụ của Nguyễn Ngọc Loan với bức ảnh chụp lại cảnh ông Loan nã súng bắn thẳng vào đầu một người Việt Cộng (bài chi tiết: Saigon Execution) trong Tết Mậu Thân 1968. Tướng Loan, người giữ chức vụ cao nhất tại Đặc ủy Trung ương Tình báo, là cấp dưới trực tiếp của ông khi ông là Tư lệnh Không quân (tướng Loan là Tư lệnh phó).

Một trong những lời tuyên bố được xem là tai tiếng của ông là trong một cuộc tụ họp quần chúng có quy mô lớn vào ngày 21 tháng 4 năm 1975, ông công khai tuyên bố "tử thủ Sài Gòn cho đến giọt máu cuối cùng", quyết tâm biến Sài Gòn thành giống "Stalingrad đệ Nhị"; nhưng ngay sau đó vài hôm, vào ngày 29 tháng 4 năm 1975, ông quyết định đi di tản.

Giai đoạn định cư tại Hoa Kỳ
Theo lời tự thuật của ông với báo chí trong những lần trở về Việt Nam, khi rời khỏi Việt Nam ngay trước sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông chỉ kịp mang theo vài va-li nhỏ đựng vật dụng cá nhân và phải bỏ lại toàn bộ gia sản của ông, bao gồm một số lớn bất động sản, trang trại, máy móc, xe ủi tại Đà Lạt. Ông kiếm sống bằng cách đi làm thuê trong hơn 10 năm đầu sống trên đất Mỹ.

Giai đoạn sau khi trở về Việt Nam
Sự trở về của ông cũng gây ra nhiều mâu thuẫn gay gắt. Đối với một số người, ông là sự phản bội và bị phản đối ở nhiều nơi. Nhưng với một số người khác, ông được xem như một biểu hiện của hòa giải, gác bỏ hận thù quá khứ. Ông đã tuyên bố ủng hộ Nhà nước Việt Nam và lên tiếng chỉ trích những người tự xưng là đang tranh đấu cho dân chủ tại Việt Nam, và theo ông thì chuyện một số người Việt ở hải ngoại đòi Việt Nam có một thể chế dân chủ như ở Hoa Kỳ là điều rất sai lầm, vì dân chủ kiểu đó không phù hợp với thực trạng Việt Nam lúc này. Ông đã về Việt Nam nhiều lần và chuẩn bị cho ấn hành tập hồi ký Con cầu tự tại Việt Nam (bản tiếng Anh là Buddha's child-my fight to save Vietnam). Cuốn sách này được thông báo là sẽ được phát hành với số lượng vào cỡ 4.000 bản.

Trước đó, ông cũng công bố một số bài viết (phần nhiều trước năm 2000) về Chiến tranh Việt Nam, chẳng hạn như những bài phân tích và mô tả binh sĩ Quân lực Việt Nam Cộng hòa không thể hoàn toàn thích nghi với lối huấn luyện, lối trang bị vũ khí tốn kém và đắt tiền kiểu Mỹ cũng như cách thức tiến hành chiến tranh theo kiểu nhà giàu. Ông cũng phê phán sự phụ thuộc thái quá của miền Nam, trên hầu như tất cả mọi phương diện, vào người "đỡ đầu" của họ là Chính phủ Hoa Kỳ.

Tuy vậy, cho tới những năm 2000, vẫn xuất hiện những chỉ trích nhắm vào ông, kể cả những cựu quân nhân được coi là kín tiếng nhất và được tôn trọng ở cộng đồng hải ngoại về đạo đức như Cao Văn Viên. Tướng Viên, cựu Tổng Tham mưu trưởng Quân lực Việt Nam Cộng hòa, trong một bài phỏng vấn lúc cuối đời, phê phán ông là khoác lác và nhận về mình công trạng của người khác, cụ thể là trong trường hợp chính quyền Việt Nam Cộng hòa sử dụng biện pháp cứng rắn và đàn áp thành công những cuộc phản kháng của Phật tử Huế vào năm 1968.

Câu nói nổi tiếng

Xem thêm
Thủ tướng Việt Nam
Việt Nam Cộng hòa

Chú thích

Tham khảo
Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). ''Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Liên kết ngoài

Nguyễn Cao Kỳ: Ngày ấy bây giờ Phỏng vấn tướng Nguyễn Cao Kỳ

Sinh năm 1930
Mất năm 2011
Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Phi công Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Người Sơn Tây
Người Hà Nội
Người Mỹ gốc Việt
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Phật tử Việt Nam
Người Hà Tây


title: Lanelater robustus

text:
Lanelater robustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Lanelater