title: Darwin (Úc)

text:
Darwin (phát âm tiếng Anh: ) là thủ phủ của Lãnh thổ Bắc Úc, tọa lạc bên cạnh biển Timor, Darwin là thành phố lớn nhất tại Lãnh thổ Bắc Úc, với dân số khoảng 142.300. Đây là thủ phủ nhỏ nhất và xa nhất về phía bắc của Úc, đóng vai trò trung tâm của khu vực Top End.

Sự lân cận giữa Darwin và Đông Nam Á làm nó trở thành một mắt xích giữa Úc với Indonesia và Đông Timor. Đây là nơi có cộng đồng thổ dân Úc lớn nhất trong các thành phố ở Úc, ngoài ra thành phố còn đón làn sóng người nhập cư khá đông đúc từ Đông Nam Á và Châu Đại Dương như người Indonesia, người Timor, người Papua, người Philippines và người Việt; ngoài ra còn có những người gốc Anh, Wales và Scotland. Vì vậy, Darwin được xem là một trong những thành phố đa chủng tộc nhất ở Úc.

Darwin là điểm bắt đầu của những con đường quốc lộ đến khu vực phía Nam của Úc. Xa lộ Stuart bắt đầu tại Darwin, kết thúc tại Port Augusta ở Nam Úc. Vùng ngoại ô của thành phố khá rộng, bắt đầu tại Lee Point ở phía bắc và kéo dài đến Berrimah ở phía đông. Vượt qua Berrimah, xa lộ Stuart dẫn tới thành phố vệ tinh của Darwin, Palmerston, và vùng ngoại ô của Palmerston.

Khu vực Đại Darwin là vùng đất tổ tiên của người Larrakia. Ngày 9 tháng 9 năm 1839, HMS Beagle cập cảng Darwin trong khi đang vẻ địa đồ khu vực. John Clements Wickham đặt tên cho vùng này là "Port Darwin" để vinh danh cựu thuyền viên Charles Darwin, người đa tham gia cùng họ trong chuyến du hành trước đó. Điểm dân cư tại đây trở thành thị trấn Palmerston năm 1869, rồi được đặt tên Darwin năm 1911. Thành phố được xây dựng lại gần như hoàn toàn đến bốn lần, sau những thiệt hại gây ra bởi hai cơn bão vào các năm 1897 và 1937, vụ tấn công trên không của Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, và cơn bão Tracy năm 1974.

Darwin có khí hậu nhiệt đới khá tương đồng với các nước Đông Nam Á, gồm một mùa khô và một mùa mưa. Hoạt động xoáy thuận tập trung vào mùa mưa, khi ấy Darwin nhận những trận mưa gió mùa nặng hạt, cùng với sấm chớp dữ dội. Vào mùa khô, bầu trời thường trong xanh với gió dịu thổi từ cảng biển vào.

Lịch sử

Trước thế kỉ XX
Những người thổ dân của nhóm ngôn ngữ Larrakia là những người bảo quản truyền thống và là những cư dân đầu tiên của khu vực thuộc Darwin ngày nay. Họ có các tuyến giao dịch với Đông Nam Á, và hàng hóa nhập khẩu từ xa như miền Nam Úc và Tây Úc. Các dòng nhạc được thành lập đã xuyên suốt cả nước, cho phép các câu chuyện và lịch sử được kể và kể lại dọc theo các tuyến đường. Mức độ của các bài hát được chia sẻ và lịch sử của nhiều nhóm gia tộc trong khu vực này vẫn còn khả thi.

Người Hà Lan đã đến thăm bờ biển phía bắc của Úc vào những năm 1600 và đổ bộ lên quần đảo Tiwi và bị đẩy lùi bởi những người Tiwi. Người Hà Lan đã tạo ra các bản đồ châu Âu đầu tiên của khu vực. Điều này giải thích cho các tên theo tiếng Hà Lan trong khu vực, chẳng hạn như Arnhem Land và Groote Eylandt. Người Anh đầu tiên nhìn thấy cảng Darwin dường như là Trung úy John Lort Stokes của HMS Beagle vào ngày 9 tháng 9 năm 1839. Thuyền trưởng của tàu, Tư lệnh John Clements Wickham, đặt tên theo Charles Darwin, nhà khoa học người Anh đã đi thuyền cùng họ trong chuyến thám hiểm thứ hai trước đó của Beagle.

Năm 1863, Lãnh thổ phía Bắc được chuyển từ New South Wales đến Nam Úc. Năm 1864, Nam Úc cử B. T. Finniss về phía bắc với tư cách là Cư dân Chính phủ để điều tra và tìm thấy một thủ phủ cho lãnh thổ mới của mình. Finniss đã chọn một địa điểm tại Escape Cliffs, gần lối vào sông Adelaide, cách thành phố hiện đại khoảng 60 km về phía đông bắc. Tuy nhiên, nỗ lực này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và khu định cư bị bỏ rơi vào năm 1865. Vào ngày 5 tháng 2 năm 1869, George Goyder, Tổng Thám tử Nam Úc, đã thiết lập một khu định cư nhỏ gồm 135 người tại Cảng Darwin giữa Fort Hill và vách đá. Goyder đặt tên là Palmerston, theo tên của thủ tướng Anh Lord Palmerston. Năm 1870, các cột đầu tiên cho Overland Telegraph được dựng lên ở Darwin, nối Australia với phần còn lại của thế giới. Việc phát hiện ra vàng của các nhân viên của Đường dây điện thoại Overland của Úc đào hố cho các cột điện báo tại Pine Creek vào những năm 1880 đã sinh ra một cuộc chạy đua vàng giúp tăng cường sự phát triển của thuộc địa trẻ này.

Vào tháng 2 năm 1872, tàu thám hiểm Alexandra là chiếc tàu tư nhân đầu tiên đặt buồm từ cảng Anh trực tiếp đến Darwin, chở nhiều người đến với những phát hiện vàng gần đây.

Vào đầu năm 1875, dân số da trắng của Darwin đã tăng lên khoảng 300 người vì cơn sốt tài nguyên vàng. Vào ngày 17 tháng 2 năm 1875 tàu SS Gothenburg rời Darwin trên đường đến Adelaide. Khoảng 88 hành khách và 34 phi hành đoàn (các hồ sơ còn tồn tại khác nhau) bao gồm các quan chức chính phủ, thẩm phán tòa án mạch, cư dân Darwin lấy áo choàng đầu tiên và thợ mỏ. Trong khi đi về phía nam dọc theo bờ biển phía bắc Queensland, Gothenburg gặp phải một cơn bão cường độ bão và đã bị đắm trên một phần của Rạn san hô Great Barrier. Chỉ có 22 người đàn ông sống sót, trong khi từ 98 đến 112 người thiệt mạng. Nhiều hành khách đã thiệt mạng là cư dân Darwin và tin tức về thảm kịch đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến cộng đồng nhỏ, được báo cáo mất nhiều năm để phục hồi.

Trong thập niên 1870, số lượng người Trung Quốc tương đối lớn định cư ít nhất là tạm thời ở Lãnh thổ phía Bắc; nhiều người đã được ký hợp đồng để làm việc các mỏ vàng và sau đó để xây dựng Palmerston để đường sắt Pine Creek. Đến năm 1888 có 6122 người Trung Quốc ở Lãnh thổ phía Bắc, phần lớn ở trong hoặc xung quanh Darwin. Những người định cư Trung Quốc đầu tiên chủ yếu đến từ tỉnh Kwantung ở miền nam Trung Quốc. Tuy nhiên, vào cuối những cảm xúc chống Trung Quốc của thế kỷ XIX đã phát triển để đáp ứng với suy thoái kinh tế năm 1890 và chính sách White Australia có nghĩa là nhiều người Trung Quốc đã rời khỏi Lãnh thổ. Tuy nhiên, một số gia đình ở lại và trở thành công dân Úc, và thành lập một cơ sở thương mại ở Darwin.

Nửa đầu thế kỉ XX

Darwin trở thành tên chính thức của thành phố vào năm 1911.

Giai đoạn từ năm 1911 đến năm 1919 tràn ngập khủng hoảng chính trị, đặc biệt là tình trạng bất ổn của công đoàn, lên đến đỉnh điểm vào ngày 17 tháng 12 năm 1918. Được dẫn dắt bởi Harold Nelson, khoảng 1000 người biểu tình đã hành quân đến Tòa nhà Chính phủ tại Quảng trường Tự do ở Darwin, nơi họ đốt cháy một bức tượng của quản trị viên của Lãnh thổ phía Bắc John Gilruth và yêu cầu ông từ chức. Vụ việc được gọi là 'Cuộc nổi loạn Darwin'. Những bất bình của họ chống lại hai nhà tuyển dụng chính của Bắc Úc: Vestey's Meatworks và chính phủ liên bang. Cả Gilruth và công ty Vestey rời Darwin ngay sau đó.

Khoảng 10.000 quân Úc và các đồng minh khác đến Darwin ngay từ đầu Thế chiến II, để bảo vệ bờ biển phía bắc của Úc. Vào ngày 19 tháng 2 năm 1942 tại 0957, 188 máy bay chiến đấu của phát xít Nhật đã tấn công Darwin trong hai đợt sóng. Đó là cùng một hạm đội đã ném bom Trân Châu Cảng, mặc dù số lượng bom lớn hơn đáng kể đã giảm xuống Darwin so với Trân Châu Cảng. Cuộc tấn công đã giết chết ít nhất 243 người và gây ra thiệt hại to lớn cho thị trấn, sân bay và máy bay. Đây là những cuộc tấn công nghiêm trọng nhất tới Úc trong thời gian chiến tranh, về tử vong và thiệt hại. Họ là người đầu tiên trong nhiều cuộc tấn công vào Darwin.

Darwin được phát triển sau chiến tranh, với những con đường kín được xây dựng kết nối khu vực với Alice Springs ở phía nam và Mount Isa ở phía đông nam, và Đập Manton được xây dựng ở phía nam để cung cấp cho thành phố nước. Vào ngày Úc (26 tháng 1) 1959, Darwin được công nhận là 1 thành phố.

1970-nay
Vào ngày 25 tháng 12 năm 1974, Darwin bị tấn công bởi bão nhiệt đới Tracy, đã giết 71 người và phá hủy hơn 70% các tòa nhà của thành phố, bao gồm nhiều tòa nhà bằng đá cũ như Tòa thị chính Palmerston, không chịu được lực bên.. Sau thảm họa, 30.000 người dân số 46.000 người đã được sơ tán, trong đó hóa ra là chiếc phi thuyền lớn nhất trong lịch sử nước Úc. Thị trấn sau đó được xây dựng lại với các vật liệu và kỹ thuật mới hơn vào cuối những năm 1970 bởi Ủy ban Tái thiết Darwin, được dẫn dắt bởi cựu Thị trưởng Lord Clem Jones của Brisbane. Một thành phố vệ tinh của Palmerston đã được xây dựng 20 km (12 dặm) về phía đông Darwin vào đầu những năm 1980.

Vào ngày 17 tháng 9 năm 2003, tuyến đường sắt Adelaide – Darwin đã được hoàn thành, với việc mở đường dây tiêu chuẩn Alice Springs-Darwin.

Địa lí

Darwin nằm ở xa phía cực bắc của Lãnh thổ Bắc Úc, trên biển Timor. Thành phố này thích hợp với một con dốc thấp nhìn xuống cảng Darwin, hai bên là Vịnh Frances ở phía đông và Vịnh Cullen ở phía tây. Phần còn lại của thành phố là bằng phẳng và thấp, và các khu vực ven biển là nơi có các khu bảo tồn, bãi biển rộng lớn và là nơi câu cá tuyệt vời.

Darwin nằm gần với thủ đô của năm quốc gia lân cận hơn là thủ đô Canberra của Úc: Darwin cách 3.137 kilômét (1.949 dặm) từ Canberra. Dili (Đông Timor) là 656 km (408 mi), Port Moresby (Papua New Guinea) là 1.818 km (1.130 mi), Jakarta (Indonesia) là 2.700 km (1.678 mi), Bandar Seri Begawan (Brunei) là 2.607 km (1.620 dặm) và Ngerulmud (Palau) cách Darwin 2.247 km (1.396 dặm).

Ngay cả Malaysia và Singapore chỉ cách Darwin xa hơn một chút ở khoảng 3.350 km (2.082 mi), cũng như Manila (Philippines) ở 3,206 km (1,992 mi), và Honiara (Quần đảo Solomon) ở mức 3,198 km (1.987 mi). Đảo Ambon, Indonesia, chỉ cách Darwin 881 km (547 mi).

Cùng với tầm quan trọng của nó như là một cửa ngõ vào châu Á, Darwin cũng hoạt động như một điểm du lịch cho cá địa danh liền kề như Vườn quốc gia Kakadu, Arnhem Land, và các hòn đảo phía bắc như Groote Eylandt và quần đảo Tiwi. Là thành phố lớn nhất trong lãnh thổ Bắc Úc, nó cung cấp dịch vụ cho các địa danh từ xa này.

Khí hậu

Darwin có khí hậu nhiệt đới xavan (Köppen Aw) với mùa mưa và mùa khô rõ rệt và nhiệt độ tối đa trung bình quanh năm không dao động quá nhiều. Mùa khô bắt đầu từ khoảng tháng 5 đến tháng 9, trong đó gần như ngày nào cũng có nắng, và độ ẩm tương đối trung bình vào khoảng 30%.

Thời kỳ khô hạn nhất trong năm, chỉ thấy lượng mưa trung bình khoảng 5 mm (0,20 in) hàng tháng, là giữa tháng 5 và tháng 9. Trong những tháng lạnh nhất của tháng 6 và tháng 7, nhiệt độ tối thiểu hàng ngày có thể giảm xuống thấp tới 14 °C (57 °F), nhưng rất hiếm khi thấp hơn mức này và nhiệt độ thấp hơn 10 °C (50 °F) chưa bao giờ được ghi nhận ở trung tâm thành phố. Tuy nhiên, các vùng ngoại ô cách xa bờ biển đôi khi có thể ghi lại nhiệt độ thấp tới 5 °C (41 °F) vào mùa khô. Với thời gian dài 147 ngày kéo dài trong mùa khô 2012, từ ngày 5 tháng 5 đến ngày 29 tháng 9, Darwin không ghi lại bất kỳ lượng mưa nào. Thời gian kéo dài không có mưa thường xảy ra trong mùa khô ở Bắc Úc (đặc biệt là ở Lãnh thổ phía Bắc và các vùng phía Bắc của Tây Úc) mặc dù hiện tượng không mưa ở mức độ này là rất hiếm. Điểm sương trung bình 3 giờ chiều trong mùa mưa vào khoảng 24,0 °C (75,2 °F).

Nhiệt độ cực hạn đo được tại Trạm Bưu điện Darwin đã dao động từ 40,4 °C (104,7 °F) vào ngày 17 tháng 10 năm 1892 đến 13,4 °C (56,1 °F) vào ngày 25 tháng 6 năm 1891; trong khi nhiệt độ khắc nghiệt tại ga sân bay Darwin (xa hơn bờ biển và thường xuyên ghi lại nhiệt độ lạnh hơn so với trạm bưu điện nằm ở trung tâm thành phố Darwin) dao động từ 38,9 °C (102,0 °F) vào ngày 18 tháng 10 năm 1982 đến 10,4 °C (50,7 °F) ngày 29 tháng 7 năm 1942. Nhiệt độ tối thiểu cao nhất trong hồ sơ là 30,7 °C (87,3 °F) vào ngày 18 tháng 1 năm 1928 cho trạm bưu điện và 29,7 °C (85,5 °F) vào ngày 25 tháng 11 năm 1987 và 17 tháng 12 năm 2014 cho nhà ga sân bay; trong khi nhiệt độ tối đa thấp nhất trong hồ sơ là 18,4 °C (65,1 °F) vào ngày 3 tháng 6 năm 1904 cho trạm bưu điện và 21,1 °C (70,0 °F) vào ngày 14 tháng 7 năm 1968 cho nhà ga sân bay.

Mùa mưa có thể xảy ra các cơn bão nhiệt đới và mưa gió mùa. Phần lớn lượng mưa xảy ra giữa tháng 12 và tháng 3 (mùa hè bán cầu nam), khi giông bão là phổ biến và độ ẩm tương đối trung bình trên 70% trong những tháng ẩm ướt nhất. Thành phố không mưa mỗi ngày trong mùa mưa, nhưng hầu hết các ngày có mây che phủ dồi dào; Trung bình tháng dưới 6 giờ nắng sáng hàng ngày. Cục Khí tượng cao nhất của Darwin đã xác minh tổng lượng mưa hàng ngày là 367,6 mm (14,47 in), giảm khi bão Carlos lao xuống khu vực Darwin vào ngày 16 tháng 2 năm 2011. Tháng 2 năm 2011 cũng là tháng ẩm ướt nhất của Darwin từng được ghi nhận, với 1,110,2 mm (43,71 in) được ghi nhận trong tháng tại sân bay.

Tháng nóng nhất là tháng 11, ngay trước khi bắt đầu mùa mưa chính. Chỉ số nhiệt đôi khi tăng lên trên 45 °C (113 °F), trong khi nhiệt độ thực tế thường dưới 35 °C (95 °F), vì mức độ ẩm thấp nên hầu hết sẽ thấy khó chịu. Do mùa khô dài của nó, Darwin có giờ nắng trung bình hàng ngày thứ hai (8,4) của bất kỳ thủ phủ nào của Úc với ánh nắng nhiều nhất từ tháng 4 đến tháng 11; chỉ Perth, Tây Úc là cao hơn (8.8). Mặt trời đi thẳng qua đỉnh đầu vào giữa tháng 10 và giữa tháng 2.

Nhiệt độ trung bình của biển dao động từ 25,8 °C (78,4 °F) trong tháng Bảy đến 31,5 °C (88,7 °F) trong tháng Mười Hai.

Darwin là một trong những khu vực dễ bị sấm chớp nhất ở Úc. Vào ngày 31 tháng 1 năm 2002, một đường tia chớp đã tạo ra hơn 5000 vụ sét đánh vào mặt đất trong bán kính 60 km (37 dặm) chỉ riêng Darwin - gấp ba lần lượng sét mà Perth, Tây Úc, trung bình trải qua trong cả năm.

Nhân khẩu

Năm 2006, các nhóm tổ tiên lớn nhất ở Darwin là người Úc (42,221 hoặc 36,9%), người Anh (29,766 hoặc 26%), thổ dân Úc bản xứ (10,259 hoặc 9,7%), Ailen (9,561 hoặc 8,3%), Scotland (7,815 hoặc 6,8%), Trung Quốc (3,502 hoặc 3%), Hy Lạp (2,828 hoặc 2,4%), và Ý (2,367 hoặc 2%).

Dân số Darwin có tỷ lệ sinh sống của thổ dân châu Úc bản xứ nhiều hơn bất kỳ thành phố thủ phủ của Úc nào. Trong cuộc điều tra dân số năm 2006, 10.259 (9,7 phần trăm) dân số Darwin là thổ dân.

Dân số Darwin thay đổi sau Thế chiến thứ hai. Darwin, giống như nhiều thành phố khác của Úc, trải qua dòng chảy nhập cư từ châu Âu, với số lượng đáng kể người Ý và Hy Lạp trong những năm 1960 và 1970. Darwin cũng bắt đầu trải nghiệm một luồng từ các nước châu Âu khác, bao gồm người Hà Lan, Đức và nhiều nước khác. Một tỷ lệ đáng kể cư dân của Darwin là những người nhập cư gần đây từ Đông Nam Á (người Úc gốc Á là 9,3% dân số Darwin vào năm 2001).

Dân số Darwin bao gồm những người thuộc nhiều dân tộc. Cuộc Tổng điều tra năm 2006 cho thấy rằng những nơi sinh phổ biến nhất ở nước ngoài là Vương quốc Anh (3,4%), New Zealand (2,1%), Philippines (1,4%) và Đông Timor (0,9%). 18,3 phần trăm dân số của thành phố được sinh ra ở nước ngoài, đó là ít hơn mức trung bình của Úc là 22%.

Darwin có một dân số trẻ trung với tuổi trung bình 33 năm (so với mức trung bình toàn quốc khoảng 37 năm) đã hỗ trợ một phần lớn bởi sự hiện diện quân sự và thực tế là nhiều người chọn nghỉ hưu ở nơi khác.

Các ngôn ngữ phổ biến nhất được nói ở Darwin sau tiếng Anh là tiếng Hy Lạp, tiếng Thổ dân Úc, tiếng Ý, tiếng Indonesia, tiếng Việt và tiếng Quảng Đông.

Tôn giáo
Kitô giáo có hầu hết các tín đồ ở Darwin, với 56.613 tín đồ chiếm 49,5% dân số của thành phố. Các giáo phái Kitô giáo lớn nhất là Công giáo La Mã (24,538 hay 21,5%), Anh giáo (14,028 hoặc 12,3%) và Chính thống Hy Lạp (2,964 hay 2,6%). Phật tử, người Hồi giáo, người Hindu và người Do Thái chiếm 3,2 phần trăm dân số Darwin. Có 26.695 người hoặc 23,3% người không có tôn giáo.

Tăng trưởng dân số
Darwin là một trong những thành phố phát triển nhanh nhất ở Úc, với tốc độ tăng trưởng hàng năm là 2,6% kể từ cuộc điều tra dân số năm 2006. Trong những năm gần đây, các bộ phận của Palmerston và Litchfield thuộc bộ phận thống kê Darwin đã ghi nhận sự tăng trưởng cao nhất về dân số của bất kỳ khu vực chính quyền địa phương nào của Lãnh thổ phía Bắc vào năm 2016 Litchfield có thể vượt qua Palmerston là đô thị lớn thứ hai ở Darwin. Dự đoán vào năm 2021, dân số kết hợp của cả Palmerston và Litchfield sẽ là 101.546 người.

Kinh tế
Hai ngành kinh tế lớn nhất là khai thác mỏ và du lịch. Với vị trí của nó, Darwin phục vụ như là một "cửa ngõ" cho du khách Úc đến châu Á.

Khai thác và sản xuất công nghiệp năng lượng vượt quá 2,5 tỷ USD mỗi năm. Tài nguyên khoáng sản quan trọng nhất là vàng, kẽm và bô xít, cùng với mangan và nhiều loại khác. Năng lượng sản xuất chủ yếu là ngoài khơi với dầu và khí tự nhiên từ biển Timor, mặc dù có trữ lượng uranium đáng kể gần Darwin. Du lịch sử dụng 8% cư dân Darwin, và dự kiến sẽ phát triển như khách du lịch trong nước và quốc tế hiện đang dành thời gian ở Darwin trong mùa mưa và mùa khô. Chi tiêu liên bang cũng là một đóng góp lớn cho nền kinh tế địa phương.

Sự hiện diện quân sự được duy trì ở cả Darwin và Lãnh thổ phía Bắc rộng lớn hơn, là một nguồn việc làm đáng kể.

Tầm quan trọng của Darwin như một cảng dự kiến sẽ tăng lên, do sự khai thác dầu mỏ ngày càng tăng ở biển Timor gần đó, và để hoàn thành tuyến đường sắt và tiếp tục mở rộng thương mại với châu Á. Trong năm 2005, một số dự án xây dựng lớn bắt đầu ở Darwin. Một là tái phát triển Khu phố Wharf, bao gồm trung tâm hội nghị và triển lãm lớn, nhà ở chung cư bao gồm Outrigger Pandanas và Evolution on Gardiner, các cửa hàng bán lẻ và giải trí bao gồm hồ bơi lớn và đầm phá an toàn. Dự án phố người Hoa cũng đã bắt đầu với kế hoạch xây dựng các cửa hàng bán lẻ và ăn uống theo văn hóa Trung Quốc.

Giáo dục
Giáo dục được giám sát trên toàn lãnh thổ bởi Bộ Giáo dục và Đào tạo (DET), có vai trò là liên tục cải thiện kết quả giáo dục cho tất cả học sinh, tập trung vào các sinh viên bản địa.

Mầm non, tiểu học và trung học
Darwin được phục vụ bởi một số trường công lập và tư thục phục vụ cho học sinh trong và ngoài nước. Hơn 16.500 học sinh tiểu học và trung học được ghi danh vào các trường ở Darwin, với 10.524 học sinh theo học tiểu học, và 5.932 học sinh đang theo học trung học. Có hơn 12.089 học sinh theo học tại các trường công lập và 2.124 học sinh theo học tại các trường độc lập

Có 9.764 học sinh theo học tại các trường trong khu vực Thành phố Darwin. 6.045 học sinh theo học trường tiểu học và 3.719 học sinh theo học các trường trung học. Có hơn 7.161 sinh viên theo học tại các trường công lập và 1.108 học sinh theo học tại các trường tư thục. Có hơn 35 trường tiểu học và trường mầm non, và 12 trường trung học bao gồm cả chính phủ và phi chính phủ. Hầu hết các trường học trong thành phố là thế tục, nhưng có một số ít các cơ sở Kitô giáo, Công giáo và Lutheran. Học sinh dự định hoàn thành giáo dục trung học có thể làm việc theo Chứng chỉ Giáo dục Bắc Úc hoặc Tú tài Quốc tế (chỉ được cung cấp tại Kormilda College). Các trường học đã được tái cơ cấu thành các trường tiểu học, trung học và trung học kể từ đầu năm 2007.

Đại học và dạy nghề

Đại học lớn nhất của Darwin là Đại học Charles Darwin, là nhà cung cấp trung tâm giáo dục đại học ở Lãnh thổ Bắc Úc. Nó bao gồm cả các khóa học nghề và học thuật, hoạt động như một trường đại học và một Viện TAFE. Có hơn 5.500 sinh viên theo học các khóa học đại học và sau đại học.

Giải trí và văn hóa

Sự kiện và lễ hội

Vào ngày 1 tháng 7, các công dân thành phố tham gia Ngày Lãnh thổ. Đây là ngày duy nhất trong năm, ngoài Tết Nguyên Đán và đêm Giao Thừa, khi pháo hoa được cho phép. Ở Darwin, lễ kỷ niệm chính diễn ra tại Bãi biển Mindil, nơi trưng bày pháo hoa lớn của chính phủ.

Thị trường hàng tuần bao gồm chợ Mindil Beach Sunset (thứ Năm và Chủ Nhật trong mùa khô), chợ Parap, chợ Nightcliff và chợ Rapid Creek. Chợ Mindil Beach Sunset rất phổ biến với người dân địa phương và khách du lịch, đồng thời có đồ ăn, đồ lưu niệm, quần áo và các nghệ sĩ biểu diễn địa phương.

Liên hoan Darwin được tổ chức hàng năm, bao gồm hài kịch, khiêu vũ, sân khấu, âm nhạc, phim ảnh và nghệ thuật thị giác và Giải thưởng âm nhạc bản địa NT. Các lễ hội khác bao gồm Glenti, nơi trưng bày cộng đồng Hy Lạp lớn của Darwin, và Ấn Độ @ Mindil, một lễ hội tương tự do cộng đồng người Ấn Độ thiểu số tổ chức. Năm mới của Trung Quốc cũng được tổ chức với lễ hội tuyệt vời, làm nổi bật ảnh hưởng châu Á ở Darwin.

Lễ hội Seabreeze, lần đầu tiên bắt đầu vào năm 2005, được tổ chức vào tuần thứ hai của tháng Năm ở ngoại ô Nightcliff. Nó tạo cơ hội cho các tài năng địa phương để được giới thiệu và một sự kiện phổ biến là lễ hội gia đình thứ bảy dọc theo bờ biển Nightcliff là một trong những bài tập thể dục phổ biến nhất của Darwin.

Lễ hội Speargrass được tổ chức hàng năm vào tuần trước trăng tròn đầu tiên của tháng Bảy và kỷ niệm lối sống Top End thay thế. Các hoạt động lễ hội bao gồm âm nhạc, chiếu phim sản xuất tại địa phương, in màn hình, dệt giỏ, máng trượt nước, kim tự tháp, bồn tắm nước nóng, gôn frisbee, ném giáo, cuộc thi Kubb, bingo, nấu ăn hữu cơ chung, yoga buổi sáng, thiền định, heo nhờn và vòng tròn chữa bệnh. Lễ hội diễn ra tại khu vực Speargrass, cách Pine Creek 50 km về phía đông bắc.

Cuộc đua thuyền bia-thể thao Darwin, được tổ chức vào tháng Tám, kỷ niệm mối tình của Darwin với bia và thuyền đua của các thí sinh được sản xuất độc quyền từ các lon bia. Cũng tại Darwin trong tháng Tám, là cuộc đua ngựa Darwin Cup, và cuộc thi Rodeo và Mud Crab Tying.

Cuộc đua World Solar Challenge thu hút các đội từ khắp nơi trên thế giới, hầu hết trong số đó được các trường đại học hoặc các tập đoàn đưa vào hoạt động, mặc dù một số trường được các trường trung học cấp. Cuộc đua có một lịch sử 20 năm kéo dài chín cuộc đua, với sự kiện khai mạc diễn ra vào năm 1987.

Royal Darwin Show được tổ chức hàng năm vào tháng 7 tại Winnellie Showgrounds. Triển lãm bao gồm nông nghiệp và chăn nuôi. Sự kiện ngựa. Chương trình giải trí và chương trình phụ cũng được bao gồm trong 3 ngày của sự kiện.

Nghệ thuật và giải trí

Dàn nhạc giao hưởng Darwin lần đầu tiên được thành lập vào năm 1989, và đã biểu diễn trên khắp lãnh thổ. Công ty Nhà hát Darwin là một công ty sản xuất sân khấu chuyên nghiệp được sản xuất tại địa phương, biểu diễn tại địa phương và trên toàn quốc.

Trung tâm Giải trí Darwin là địa điểm tổ chức hòa nhạc chính của thành phố và tổ chức các buổi biểu diễn sân khấu và dàn nhạc. Các rạp chiếu phim khác bao gồm Trung tâm Hội nghị Darwin, được khai trương vào tháng 7 năm 2008. Trung tâm Hội nghị Darwin là một phần của dự án Darwin Waterfront trị giá 1,1 tỷ đô la.

Sòng bạc duy nhất của Darwin mở cửa vào năm 1979 khi Don Casino hoạt động ở khách sạn Don trên đường Cavenagh. Trang web hiện tại của khách sạn và sòng bạc trên Bãi biển Mindil của Darwin mở cửa vào năm 1983, tại đó các hoạt động cờ bạc điểm dừng tại Don Hotel và bắt đầu tại các cơ sở mới được xây dựng. Khách sạn và sòng bạc mới được đặt tên là Mindil Beach Casino cho đến năm 1985 khi đổi tên thành Diamond Beach Hotel Casino. Khi MGM Grand mua lại, khách sạn được đổi tên thành MGM Grand Darwin, trước khi đổi thành Skycity Darwin sau khi Skycity Entertainment Group mua lại khách sạn vào năm 2004. [68]

Bảo tàng và Phòng trưng bày Nghệ thuật Lãnh thổ phía Bắc (MAGNT) ở Darwin đưa ra một cái nhìn tổng quan về lịch sử của khu vực, bao gồm các cuộc triển lãm về Cơn bão Tracy và những chiếc thuyền của Quần đảo Thái Bình Dương. MAGNT cũng tổ chức giải thưởng nghệ thuật thổ dân quốc gia Telstra và giải thưởng nghệ thuật đảo Torres Strait hàng năm, giải thưởng nghệ thuật bản địa chạy dài nhất ở Úc. MAGNT cũng quản lý Bộ Quốc phòng Darwin Experience, một cài đặt đa phương tiện kể về câu chuyện về các cuộc không kích của Nhật Bản vào Darwin trong Thế chiến II.

Lễ hội Darwin và Lễ hội Fringe Darwin là các sự kiện thường niên. Một loạt các phòng trưng bày nghệ thuật bao gồm các phòng trưng bày nghệ thuật đặc biệt của thổ dân là một nét đặc trưng của Darwin.

Phố Mitchell ở khu thương mại trung tâm có các câu lạc bộ đêm, nhà hàng và nhà hàng. Đây là trung tâm giải trí của thành phố. Có một số rạp chiếu phim nhỏ hơn, ba khu phức hợp rạp chiếu phim (CBD, Casuarina, và Palmerston), và rạp chiếu phim Deckchair. Đây là một rạp chiếu phim ngoài trời hoạt động trong mùa khô, từ tháng 4 đến tháng 10 và chiếu các bộ phim độc lập và phối hợp.

Du lịch

Du lịch là một trong những ngành công nghiệp lớn nhất của Darwin. Du lịch là ngành công nghiệp và việc làm chính cho Lãnh thổ Bắc Úc. Trong năm 2005/06, 1,38 triệu người đã đến thăm Lãnh thổ phía Bắc. Họ ở lại 9,2 triệu đêm và chi hơn 1,5 tỷ đô la. Ngành du lịch đã trực tiếp tạo việc làm cho 8.391 cư dân lãnh thổ vào tháng 6 năm 2006 và khi có việc làm gián tiếp, du lịch thường chiếm hơn 14.000 việc làm trên toàn lãnh thổ.

Darwin là trung tâm dành cho các tour du lịch đến Vườn quốc gia Kakadu, Công viên Quốc gia Litchfield và Hẻm núi Katherine. Lãnh thổ theo truyền thống được chia thành ẩm ướt và khô, nhưng có tới sáu mùa truyền thống ở Darwin. Trời ấm và nắng từ tháng 5 đến tháng 9. Độ ẩm tăng lên trong mùa xanh, từ tháng 10 đến tháng 4 mang giông bão và mưa gió mùa làm trẻ hóa cảnh quan. Du lịch chủ yếu là theo mùa với hầu hết khách du lịch đến thăm vào mùa khô mát hơn, kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9.

Thành phố có rất nhiều bãi biển rộng, không bị ô nhiễm, bao gồm bãi biển Casuarina và bãi biển Mindil Beach nổi tiếng, nơi có chợ Mindil Beach. Hội đồng thành phố Darwin đã chỉ định một khu vực của bãi biển Casuarina như một bãi biển miễn phí có khu vực bãi biển khỏa thân được chỉ định từ năm 1976. Bơi lội dưới biển trong những tháng 10 - tháng 5 nên tránh do sự hiện diện của loài sứa hộp có chất độc chết người, được biết đến tại địa phương như Stingers hoặc Sea Wasps.

Cá sấu nước mặn rất phổ biến ở tất cả các tuyến đường thủy xung quanh Darwin và thậm chí thỉnh thoảng tìm thấy bơi lội ở Cảng Darwin và trên các bãi biển địa phương. Một chương trình bẫy hoạt động được thực hiện bởi Chính phủ Bắc Úc để hạn chế số lượng cá sấu trong khu vực đường thủy đô thị Darwin.

Câu cá là một trong những sự tái tạo của người dân địa phương Darwin. Du khách từ khắp nơi trên thế giới đổ xô đến Darwin nhằm mục đích để bắt được cá chẽm được đánh giá cao, một loài cá mang tính biểu tượng cho khu vực. Sông Mary, sông Daly, sông Đông và sông Alligator phía Đông chỉ là một vài trong số các vùng nước nơi cây chàm phát triển mạnh.

Câu cá nước xanh cũng có sẵn ngoài khơi bờ biển Darwin; Cá thu Tây Ban Nha, cá mao đen, cá mú, cá hồng và các giống khác đều được tìm thấy trong khu vực và có thể đi lại trong chuyến đi trong ngày từ Darwin. Hồ Alexander là hồ nhân tạo nằm ở Khu bảo tồn East Point. Nó thường được coi là nơi chế biến đặc sản nổi tiếng từ 2 loài cá sấu và sứa, tuy nhiên một sự bùng phát kỳ quái của một con sứa không chết trong đĩa thức ăn năm 2003 đã khiến khu du lịch bị đóng cửa trong một thời gian ngắn.

Câu lạc bộ cứu sinh lướt sóng Darwin vận hành những chiếc thuyền dài và ván lướt sóng và cung cấp các sự kiện và công nhận cứu sinh.

Giao thông
Các dịch vụ vận tải công cộng của Lãnh thổ được quản lý bởi Sở Đất đai và Kế hoạch, Bộ Giao thông Công cộng. Darwin có một mạng lưới xe buýt phục vụ bởi một loạt các nhà khai thác xe buýt hợp đồng, cung cấp dịch vụ vận chuyển đến các vùng ngoại ô chính của Darwin.

Darwin không có hệ thống đường sắt đi lại; tuy nhiên, dịch vụ đường sắt hành khách đường dài hoạt động ngoài thành phố. Tuyến đường sắt Alice Springs đến Darwin được hoàn thành vào năm 2003 nối Darwin với Adelaide. Tuyến đầu tiên hoạt động năm 2004. Dịch vụ xe lửa chở khách Ghan từ Adelaide qua Alice Springs và Katherine chạy hai đến ba lần mỗi tuần tùy theo mùa.

Sân bay quốc tế Darwin, nằm ở ngoại ô Marrara, là sân bay duy nhất của Darwin, có chung đường băng với Căn cứ Không quân Hoàng gia của Không quân Hoàng gia Úc.

Darwin có thể đến được qua đường cao tốc Stuart chạy theo chiều dài của Lãnh thổ phía Bắc từ Darwin qua Katherine, Tennant Creek, Alice Springs và đến Adelaide. Các tuyến đường chính khác ở Darwin bao gồm: Đường Tiger Brennan, Đại lộ Amy Johnson, Đường Dick Ward, Đường Bagot, Đường Trower và Đường McMillans. Dịch vụ xe buýt trong khu vực Darwin lớn hơn được phục vụ bởi Darwinbus.

Phà khởi hành từ Cảng Darwin đến các địa điểm trên đảo, chủ yếu là cho khách du lịch. Dịch vụ phà đến Quần đảo Tiwi, Arafura Pearl hoạt động từ Vịnh Cullen.

Darwin có một cảng nước sâu mới, East Arm Wharf, mở cửa vào năm 2000. Nó có 754 mét wharfline và có khả năng xử lý các tàu cỡ Panamax có chiều dài tối đa 274 mét và DWT lên đến 80.000 tấn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Darwin tại Cục thống kê Úc (2001).
Darwin – Du lịch Úc

Thành phố thủ phủ Úc
Khởi đầu năm 1869 ở Úc


title: Tipula pendleburyi

text:
Tipula pendleburyi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Bộ Sẻ

text:
Bộ Sẻ (Passeriformes) là một bộ chim rất đa dạng, bao gồm hơn ⅔ số loài chim trên thế giới. Đôi khi còn được gọi là chim đậu hoặc chim biết hót, chúng được phân biệt với các bộ chim khác bằng sự sắp xếp các ngón chân của chúng (ba ngón hướng về phía trước và một về phía sau), tạo điều kiện cho việc đậu, cùng với một số đặc điểm khác cụ thể về lịch sử tiến hóa của chúng ở Australaves.

Với hơn 140 họ và 6.500 loài đã được nhận dạng, Bộ Sẻ là bộ chim lớn nhất và là một trong những bộ động vật có xương sống trên cạn đa dạng nhất và chiếm 65% số loài chim. Bộ này được chia thành 3 phân bộ: Acanthisitti (chim hồng tước New Zealand), Tyranni (suboscine) và Passeri (oscine, chim biết hót). Các loài chim sẻ chứa một số nhóm ấp trứng ký sinh như chim vidua, chim cu gáy hoa mai và chim bò. Chúng đa số là động vật ăn tạp, trong khi các loài chim bách thanh là ăn thịt.

Các thuật ngữ "passerine" và "Passeriformes" có nguồn gốc từ tên khoa học của chim sẻ nhà (Passer domesticus), và là từ tiếng Latinh passer, dùng để chỉ về chim sẻ và các loài chim nhỏ tương tự.

Đặc trưng
Nhiều loài chim dạng sẻ là các loài chim biết hót và có các cơ phức tạp để kiểm soát minh quản của chúng; nhiều loài há mỏ trong tổ khi còn non để xin thức ăn.

Bộ Sẻ có thể chia thành 3 phân bộ là Tyranni (gần/cận biết hót), Passeri (biết hót) và nhóm cơ sở Acanthisitti (hồng tước New Zealand). Các dạng chim biết hót có khả năng kiểm soát tốt nhất các cơ minh quản của chúng trong số các loài chim, có thể tạo ra nhiều kiểu kêu, hót khác nhau và các dạng xướng âm khác (mặc dù một số trong chúng, chẳng hạn như một số loài quạ, không phát ra tiếng kêu/hót để người có thể nghe thấy); một số như hai loài chim lia là những kẻ bắt chước hoàn hảo). Phân bộ Acanthisitti là những loài chim nhỏ, tương tự như hồng tước, chỉ có ở New Zealand trong thời gian gần đây; trước kia chúng được đưa vào phân bộ Passeri, nhưng trên thực tế là nhóm rất khác biệt và rất cổ.

Phần lớn các loài chim dạng sẻ là nhỏ hơn các thành viên điển hình của các bộ chim khác. Loài to lớn và nặng nhất trong chim dạng sẻ là quạ mỏ dày; quạ phương Bắc cũng gần như thế và hai loài chim lia là dài hơn cả.

Các chân của chim dạng sẻ có 3 ngón xòe ra phía trước mà không có màng chân hay khớp nối và một ngón xòe về phía sau. Ngón sau nối với cổ chân ở vị trí như các ngón trước. Kiểu sắp xếp ngón chân ở các bộ chim khác không giống như vậy.

Phần lớn chim dạng sẻ đẻ các trứng với vỏ có màu sắc, ngược lại với các loài chim không là dạng sẻ với vỏ trứng màu trắng (ngoại trừ ở một vài nhóm chim làm tổ dưới đất như choi choi (bộ Charadriiformes) và cú muỗi (họ Caprimulgidae), khi sự ngụy trang là cần thiết, và một số chim cu cu (họ Cuculidae) ký sinh, với màu vỏ trứng phù hợp với màu vỏ trứng chim chủ thuộc bộ Sẻ).

Nguồn gốc và tiến hóa
Lịch sử tiến hóa và các mối quan hệ giữa các họ trong bộ vẫn còn là điều bí ẩn cho tới tận gần đây. Nhiều họ được gộp nhóm cùng nhau trên cơ sở các nét tương đồng hình thái mà hiện nay người ta tin rằng chỉ là kết quả của tiến hóa hội tụ chứ không phải là do có quan hệ di truyền gần gũi. Ví dụ, các loài chim "hồng tước" ở Bắc bán cầu, ở Australia và ở New Zealand trông rất tương tự và chúng có cung cách sinh sống cũng tương tự, nhưng thuộc về ba nhánh xa nhau trong cây phát sinh loài của bộ Sẻ; chúng không có quan hệ họ hàng gần như vẫn tưởng mà chỉ cùng nằm trong bộ Sẻ mà thôi.

Cần phải có thêm nhiều nghiên cứu, nhưng những tiến bộ trong sinh học phân tử và các dữ liệu cổ địa sinh học ngày càng hoàn thiện dần dần sẽ cho thấy hình ảnh rõ ràng hơn về nguồn gốc và tiến hóa của các loài chim dạng sẻ. Hiện nay, người ta cho rằng những loài chim dạng sẻ đầu tiên đã tiến hóa tại Gondwana vào thời gian trong kỷ Paleogen, có thể là khoảng Hậu Paleocen cỡ 60–55 Ma. Sự chia tách ban đầu là giữa Tyranni, các dạng chim biết hót, Eurylaimides và "hồng tước" New Zealand, có thể đã phân ra trong khoảng thời gian ngắn (nhiều nhất là vài triệu năm). Bộ Sẻ dường như cũng đã tiến hóa ra ngoài để thành các nhánh có quan hệ tương đối gần ("cận chim sẻ") như các nhánh chứa Piciformes (các dạng gõ kiến), Coraciiformes (các dạng sả) và Cuculiformes (các dạng cu cu).

Muộn hơn một chút, sự phân tỏa lớn các dạng diễn ra tại khu vực ngày nay là Australia-New Guinea: Passeri hay chim biết hót. Nhánh chính của Passeri, tiểu bộ "Passerida", đã nổi lên hoặc như là nhóm chị-em với dòng dõi cơ sở và nhóm dạng quạ (tiểu bộ "Corvida"), hoặc có thể nhiều hơn là một phân nhóm của nó, mở rộng sâu vào đại lục Á-Âu và châu Phi, tại đó lại tiếp tục có sự phân tỏa lớn sinh ra các dòng dõi mới. Điều này cuối cùng dẫn tới 3 dòng dõi chính trong bộ Sẻ bao gồm khoảng 4.000 loài, cùng với nhánh Corvida và hàng loạt các nhánh nhỏ khác tạo thành sự đa dạng của chim biết hót ngày nay. Cũng diễn ra sự phối trộn địa sinh học trên phạm vi rộng, với các dạng phía bắc quay về phía nam còn các dạng phía nam thì di chuyển lên phía bắc v.v.

Mẫu hóa thạch
Các dạng sẻ sớm nhất
Nghiên cứu về xương các loài chim đậu, đặc biệt là các xương chi, chỉ mang tính chất chẩn đoán. Tuy nhiên, các mẫu hóa thạch sớm là ít do các dạng chim dạng sẻ đầu tiên dường như là ở phía nhỏ của khoảng kích cỡ ngày nay và các xương mỏng mảnh của chúng không được bảo quản tốt. Các mẫu vật của Viện bảo tàng Queensland số F20688 (carpometacarpus) và F24685 (xương đầu gối) từ Murgon, Queensland là các mảnh xương hóa thạch rất dễ dàng nhận ra là có dạng sẻ; chúng đại diện cho hai loài với kích thước chiều dài tổng thể khoảng 10 tới 20 cm và chứng minh rằng vào khoảng 55 Ma, gần với Tiền Eocen, các dạng chim đậu nguyên thủy đã có sự khác biệt có thể nhận ra. Một nhóm tương tự, Zygodactylidae (đặt tên theo khả năng tiếp cận bằng ngón (zygodactyly) để đậu) đã phát sinh độc lập có thể cùng khoảng thời gian này – và có thể từ các tổ tiên có quan hệ gần – tại các vùng đất tiếp giáp với Bắc Đại Tây Dương, khi đó chỉ có bề rộng cỡ 2/3 bề rộng ngày nay.

Cho đến khi có phát hiện ra các hóa thạch ở Australia, người ta tin rằng Palaeospiza bella từ tầng hóa thạch Florissant Priabona (Hậu Eocen, khoảng 35 Ma) là chim dạng sẻ cổ nhất đã biết. Tuy nhiên, hiện nay người ta coi nó thuộc về nhóm cận chim sẻ không có dạng sẻ.

Từ thành hệ Bathans tại sông Manuherikia ở Otago, New Zealand, MNZ S42815 (ngoại biên xương cổ chân phải của loài chim có kích thước cỡ chim tui (Prosthemadera novaeseelandiae)) và một vài xương của ít nhất là một loài chim kích thước cỡ chim yên ngựa (Philesturnus carunculatus) đã được mô tả gần đây. Chúng có niên đại từ khoảng Tiền Miocen tới Trung Miocen (tầng Awamoan tới tầng Lillburnian, khoảng 19-16 Ma).

Kiến thức hiện nay về các mối liên-quan hệ của các nhóm chim dạng sẻ còn sinh tồn cho thấy tổ tiên chung gần nhất của mọi chim dạng sẻ còn sinh tồn là một loài chim rừng nhỏ, có lẽ với đuôi ngắn và mập và màu nâu xám tổng thể, nhưng có thể với dị hình lưỡng tính rõ ràng. Đặc điểm sau dường như đã bị mất và tái tiến hóa nhiều lần chỉ riêng ở quá trình tiến hóa của chim biết hót, được phán đoán từ phân bố của đặc điểm này trong các dòng dõi còn sinh tồn: chẳng hạn tổ tiên chung của Passerida gần như chắc chắn là không có dị hình lưỡng tính rõ ràng khi xem xét tới việc đặc điểm này là rất hiếm trong số các dòng dõi cơ sở của nó, nhưng rất phổ biến trong nhánh Passerida trẻ hơn, nhóm Passeroidea; ngược lại trong số các dòng dõi cơ sở nhất của Passeri thì có một lượng đáng kể các dòng dõi có dị hình mạnh, chẳng hạn họ Menuridae rất cổ cũng như nhiều nhóm trong Meliphagoidea và Corvoidea. Dị hình lưỡng tính cũng không là hiếm ở Acanthisittidae và rõ nét ở một số chim gần biết hót như Pipridae và Cotingidae.

Các dạng sẻ sớm ở châu Âu
Tại châu Âu, các loài chim đậu là không quá hiếm trong các mẫu hóa thạch từ thế Oligocen trở đi, nhưng phần lớn là quá rời rạc để có thể xác định vị trí dứt khoát hơn:
 Wieslochia (Tiền Oligocen ở Frauenweiler, Đức)
 Passeriformes chi mơ hồ loài không rõ ràng (gen. et sp. indet.) (Tiền Oligocen ở Luberon, Pháp) – gần biết hót hay cơ sở
 Passeriformes chi mơ hồ loài không rõ ràng (Hậu Oligocen ở Pháp) – một vài đơn vị phân loại cận biết hót và biết hót
 Passeriformes chi mơ hồ loài không rõ ràng (Trung Miocen ở Pháp và Đức) – cơ sở?
 Passeriformes chi mơ hồ loài không rõ ràng (Sajóvölgyi Trung Miocen ở Mátraszõlõs, Hungary) – ít nhất 2 đơn vị phân loại, có thể là 3; ít nhất một trong đó là chim biết hót

Wieslochia có thể không là thành viên của bất kỳ phân bộ còn sinh tồn nào. Điều đó nghĩa là không chỉ có nhóm Passeri là đã mở rộng ra ngoài khu vực phát sinh của nó và được chứng minh bằng hóa thạch của chim mỏ rộng không xác định (họ Eurylaimidae) từ Tiền Miocen (khoảng 20 Ma) ở Wintershof, Đức và của chim cận biết hót danh pháp không xác định Hậu Oligocen tại Pháp như liệt kê trên đây. Thậm chí các dạng chim dạng sẻ rất cơ sở có thể cũng là phổ biến tại châu Âu cho tới Trung Miocen, vào khoảng 12 Ma. Các siêu họ còn sinh tồn của nhóm Passeri cũng đã rất khác biệt vào thời gian đó và được biết kể từ khoảng 12–13 Ma khi các chi hiện đại đã có mặt trong nhóm Corvoidea và chim biết hót cơ sở. Sự đa dạng hiện nay của các chi Passerida được biết đến chủ yếu từ Hậu Miocen trở đi và trong thế Pliocen (khoảng 10–2 Ma). Các khu hệ hóa thạch thế Pleistocen và đầu thế Holocen (<1,8 Ma) chứa hóa thạch của nhiều loài hiện còn sinh tồn, và nhiều khu chỉ chứa hóa thạch của các loài còn sinh tồn hoặc loài thời gian và các phân loài cổ của chúng.

Hóa thạch châu Mỹ
Tại châu Mỹ, các mẫu hóa thạch là hiếm hơn trước thế Pleistocen, từ đó một vài họ chim cận biết hót hiện vẫn còn tồn tại đã được chứng minh. Bên cạnh mẫu vật không thể xác định MACN-SC-1411 (Pinturas, Tiền/Trung Miocen ở tỉnh Santa Cruz, Argentina), thì dòng dõi đã tuyệt chủng của các dạng chim đậu đã được mô tả từ thời gian Hậu Miocen ở California, Hoa Kỳ: Palaeoscinidae với một chi Paleoscinis. "Palaeostruthus" eurius (Pliocen ở Florida) có lẽ thuộc về họ còn sinh tồn, có thể nhất là Passeroidea.

Xem thêm Chim tiền sử Hậu Đệ Tứ.

Hệ thống và phân loại
Ban đầu, hai nhóm Corvida và Passerida được phân loại như là các "tiểu bộ" trong phân bộ Passeri; phù hợp với thực tiễn phân loại thông thường thì chúng cần được phân loại như là các cận bộ. Theo sắp xếp ban đầu của phân loại Sibley-Ahlquist, chúng chứa tương ứng là Corvida bao gồm hai siêu họ lớn Corvoidea và Meliphagoidea cũng như các dòng dõi nhỏ khác, còn Passeri là các siêu họ Sylvioidea, Muscicapoidea và Passeroidea.

Sự sắp xếp này được nhận ra là sự đơn giản hóa quá mức theo các nghiên cứu gần đây. Vào khoảng giữa thập niên 2000, hàng chục nghiên cứu được công bố trong đó người ta cố gắng giải quyết thành công hơn phát sinh loài trong phân tỏa tiến hóa của chim dạng sẻ. Ví dụ, Corvida trong phán đoán truyền thống là tổ hợp mang nặng tính ngẫu nhiên và chủ quan chứa các dòng dõi sớm và/hoặc nhỏ của các chim dạng sẻ có nguồn gốc Cựu thế giới, nói chung từ khu vực Australia, New Zealand, và Wallacea. Nhóm Passeri, ngược lại, có thể trở thành đơn ngành bằng cách chuyển đi một vài họ, nhưng cách sắp xếp 3 siêu họ "sạch" lại hóa ra là phức tạp hơn và một điều không chắc chắn là các tác giả trong tương lai sẽ bám vào đó hay không.

Một vài đơn vị phân loại lại hóa ra là đại diện cho các loài có sự khác biệt cao-các dòng dõi được hiểu kém và hậu quả là các họ mới cần được thiết lập, một số trong chúng – như chim Stitch (Notiomystis cincta) ở New Zealand và sẻ ngô râu ở đại lục Á-Âu – là các họ đơn loài với chỉ một loài còn sinh tồn.. Dường như là trong nhóm Passeri thì một số các dòng dõi nhỏ cuối cùng sẽ được công nhận như là các siêu họ khác biệt. Ví dụ, tước mào vàng chỉ có 1 chi với ít hơn 10 loài còn sinh tồn, nhưng dường như thuộc về các dòng dõi chim đậu đầu tiên đã rẽ nhánh ra do nhóm này đã lan rộng khắp đại lục Á-Âu. Người ta không tìm thấy bất kỳ họ hàng gần nào của chúng trong các nghiên cứu bao hàm toàn diện về chim trong bộ Passeri còn sinh tồn, mặc dù có nghi ngờ rằng chúng có thể khá gần với một vài nhóm ít được nghiên cứu ở vùng nhiệt đới châu Á. Các họ "thùng rác" như chim chích Cựu thế giới (Sylviidae) và họa mi (Timaliidae) là các nhóm cận ngành và đang trong quá trình được sắp xếp lại. Vì thế, việc sắp xếp tại bài này có thể bị thay đổi.

Danh sách phân loại các họ
Danh sách này lấy theo trật tự phân loại, đặt các nhóm có quan hệ cạnh nhau. Các phân chia nhỏ của nhóm Passerida được cập nhật theo phân loại chuẩn trong Handbook of the Birds of the World, dựa trên các nghiên cứu gần đây nhất và bao hàm toàn diện hơn cả. Cập nhật bổ sung là cần thiết.

Sắp xếp các họ
Các họ được sắp xếp theo một trật tự hơi không bình thường. Điều này là do có quá nhiều sự tái định vị đã thực hiện kể từ năm 2005 nên sắp xếp rõ ràng cuối cùng vẫn chưa đạt được. Trật tự hiện tại là cố gắng để bảo tồn càng nhiều càng tốt trật tự truyền thống trong khi vẫn ưu tiên cho việc xác định chính xác các mối quan hệ giữa các họ.

Phân bộ Acanthisitti
 Acanthisittidae: "Hồng tước" New Zealand

Phân bộ Tyranni (Chim cận biết hót)
 Phân thứ bộ Eurylaimides – Chim cận biết hót Cựu Thế giới (hay chim cận biết hót mỏ rộng).
 Eurylaimidae: mỏ rộng điển hình
 Philepittidae: đuôi cụt Madagascar
 Calyptomenidae: mỏ rộng châu Phi và xanh lá
 Sapayoidae: sapayoa mỏ rộng
 Pittidae: đuôi cụt
 Phân thứ bộ Tyrannides – Chim cận biết hót Tân Thế giới
 Tiểu bộ Tyrannida
 Tyrannidae: đớp ruồi bạo chúa
 Tityridae: tityra và đồng minh.
 Cotingidae: cotinga
 Pipridae: manakin
 Tiểu bộ Furnariida
 Furnariidae: chim lò và trèo cây
 Melanopareiidae: crescentchest
 Thamnophilidae: ăn kiến
 Formicariidae: antpitta và hoét kiến
 Conopophagidae: ăn muỗi và gnatpitta
 Grallariidae: antpitta
 Rhinocryptidae: tapaculo điển hình

Phân bộ Passeri (Chim biết hót)
Không chắc chắn (incertae sedis)
 Menuridae: chim lia
 Atrichornithidae: chim bụi rậm
 Climacteridae: đuôi cứng Úc
 Pomatostomidae: giả hét cao cẳng
 Orthonychidae
 Ptilonorhynchidae: chim tổ lều
 Liên họ Meliphagoidea (liên họ Ăn mật)
 Maluridae: hồng tước tiên, hồng tước emu và hồng tước cỏ
 Dasyornithidae: chim rễ tre.
 Acanthizidae: chích bụng vàng, hồng tước bụi rậm, mỏ gai
 Meliphagidae: hút mật
 Pardalotidae (không chắc chắn (incertae sedis))
 Phân thứ bộ Corvides – trước đây được biết đến là tiểu bộ Corvida
Không chắc chắn (incertae sedis)
 Cinclosomatidae
 Campephagidae: phường chèo
 Mohouidae: chim đầu trắng
 Neosittidae: sittella
 Liên họ Orioloidea
 Psophodidae: whipbird và họ hàng
 Eulacestomatidae
 Falcunculidae: bách thanh-bạc má
 Oreoicidae: Australo-Papuan bellbird
 Paramythiidae: mổ quả-sẻ ngô và mổ quả mào
 Vireonidae: vireo
 Pachycephalidae: bách thanh lưng nâu và họ hàng
 Oriolidae: vàng anh Cựu Thế giới
Liên họ Malaconotoidea
 Machaerirhynchidae: boatbill
 Artamidae: nhạn rừng, yến quyết và ác là Australia
 Rhagologidae: mottled berryhunter
 Malaconotidae: phường chèo nâu, bách thanh bụi
 Pityriaseidae: đầu cứng Borneo
 Aegithinidae: chim nghệ
 Platysteiridae: mắt yếm
 Vangidae: vanga
 Liên họ Corvoidea (liên họ Quạ)
 Rhipiduridae: rẻ quạt
 Dicruridae: chèo bẻo
 Monarchidae: đớp ruồi vua
 Ifritidae
 Paradisaeidae: chim thiên đường
 Corcoracidae: quạ chân đỏ cánh trắng và chim tông đồ
 Melampittidae
 Picathartidae: chim hói đầu
 Callaeidae: chim yếm thịt New Zealand.
 Laniidae: bách thanh
 Platylophidae: quạ thông mào
 Corvidae: quạ, giẻ cùi
 Phân thứ bộ Passerida – trước đây được biết đến là tiểu bộ Passerida
 Không chắc chắn (incertae sedis)
 Cnemophilidae
 Melanocharitidae
 Callaeidae: New Zealand wattlebird
 Notiomystidae: stitchbird
 Petroicidae: cổ đỏ Australia
 Eupetidae: hét cao cẳng Malaysia
 Picathartidae: chim hói đầu
 Chaetopidae: rock-jumpers
 Tiểu bộ Sylviida (tiểu bộ Lâm oanh) – trước đây được biết đến là liên họ Sylviodea
 Không chắc chắn (incertae sedis)
 Hyliotidae: hyliota
 Panuridae: sẻ ngô râu
 Alaudidae: sơn ca
 Nicatoridae: nicator
 Macrosphenidae: chích châu Phi
 Cisticolidae: chiền chiện và họ hàng
 Liên họ Paroidea (liên họ Bạc má)
 Paridae: bạc má, sẻ ngô và sẻ đồng
 Remizidae: phàn tước
 Stenostiridae: chích tiên
 Liên họ Locustelloidea
 Acrocephalidae: chích cây
 Locustellidae: chích đầm lầy
 Donacobiidae: donacobius mũ đen
 Bernieridae: chích Malagasy
 Pnoepygidae: chích tiêu liêu
 Hirundinidae: én và nhạn
 Liên họ Sylvioidea (liên họ Lâm oanh)
 Pycnonotidae: chào mào
 Sylviidae: "chích thật sự" (lâm oanh)
 Paradoxornithidae: khướu mỏ dẹt
 Zosteropidae: vành khuyên
 Timaliidae: khướu, họa mi Cựu Thế giới
 Leiothrichidae: kim oanh và họ hàng
 Alcippeidae: Alcippe fulvetta
 Pellorneidae: chuối tiêu
 Liên họ Aegithaloidea
 Phylloscopidae: chích lá và họ hàng
 Hyliidae: hylia
 Aegithalidae: bạc má đuôi dài
 Scotocercidae: streaked scrub warbler
 Cettiidae: chích bụi và họ hàng
 Erythrocercidae: đớp ruồi vàng
 Tiểu bộ Muscicapida (tiểu bộ Đớp ruồi) – trước đây được biết đến là liên họ Muscicapoidea
 Liên họ Bombycilloidea
 Dulidae: palmchat
 Bombycillidae: cánh sáp
 Ptiliogonatidae: đớp ruồi lông mượt
 Hylocitreidae: hylocitrea
 Hypocoliidae: hypocolius
 † Mohoidae: đớp ruồi Hawaii
 Liên họ Muscicapoidea (liên họ Đớp ruồi)
 Elachuridae: khướu đất vằn chấm
 Cinclidae: lội suối
 Muscicapidae: đớp ruồi Cựu thế giới
 Turdidae: hoét và họ hàng
 Buphagidae: chim bắt bét bò
 Sturnidae: sáo
 Mimidae: chim nhại và họa mi đỏ châu Mỹ
 Regulidae: tước mào vàng
 Liên họ Certhioidea (liên họ Đuôi cứng)
 Tichodromidae: toàn bích tước
 Sittidae: trèo cây
 Certhiidae: đuôi cứng
 Polioptilidae: đớp muỗi
 Troglodytidae: tiêu liêu
 Tiểu bộ Passerida (tiểu bộ Sẻ) – trước đây được biết đến là liên họ Passeroidea
 Promeropidae: chim đường
 Modulatricidae
 Nectariniidae: hút mật
 Dicaeidae: chim sâu
 Chloropseidae: chim xanh
 Irenidae: chim lam
 Peucedramidae: chích ô liu
 Urocynchramidae: sẻ Przewalski
 Ploceidae: rồng rộc
 Viduidae: chim chàm và whydah
 Estrildidae: chim di
 Prunellidae: chích đá
 Passeridae: sẻ Cựu Thế giới
 Motacillidae: chìa vôi
 Fringillidae: sẻ thông
 Liên họ Emberizoidea (liên họ Sẻ đồng) – trước đây được biết đến là chim biết hót chín lông chính Tân Thế giới
 Rhodinocichlidae: rosy thrush-tanager
 Calcariidae: longspur và sẻ đồng tuyết
 Emberizidae: sẻ đồng
 Cardinalidae: hồng tước
 Mitrospingidae: mitrospingid tanager
 Thraupidae: tanager và họ hàng
 Passerellidae: sẻ Tân Thế giới
 Parulidae: chích Tân Thế giới
 Icteriidae: yellow-breasted chat
 Icteridae: sáo đá, chim đen Tân thế giới và vàng anh Tân thế giới
 Calyptophilidae: chat-tanager
 Zeledoniidae: chích hoét
 Teretistridae: chích Cuba
 Nesospingidae: tanager Puerto Rica
 Spindalidae: spindalise
 Phaenicophilidae: tanager Hispaniola

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài của Passeriformes còn sinh tồn dựa theo "Taxonomy in Flux family phylogenetic tree" của John Boyd.

Thư viện hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Alström Per; Ericson Per G.P.; Olsson Urban & Sundberg Per (2006): Phylogeny and classification of the avian superfamily Sylvioidea. Molecular Phylogenetics and Evolution 38(2): 381–397.
 Barker F. Keith; Barrowclough George F. & Groth Jeff G. (2002): A phylogenetic hypothesis for passerine birds: taxonomic and biogeographic implications of an analysis of nuclear DNA sequence data. Proceedings of the Royal Society B 269(1488): 295-308. toàn văn PDF
 Barker F. Keith; Cibois Alice; Schikler Peter A.; Feinstein Julie & Cracraft Joel (2004): Phylogeny and diversification of the largest avian radiation. Proceedings of the National Academy of Sciences 101(30): 11040-11045. toàn văn PDF  thông tin bổ trợ
 Beresford P.; Barker F.K.; Ryan P.G. & Crowe T.M. (2005): African endemics span the tree of songbirds (Passeri): molecular systematics of several evolutionary 'enigmas'. Proceedings of the Royal Society 272(1565): 849–858. toàn văn PDF  Phụ lục
 Boles Walter E. (1997): Fossil Songbirds (Passeriformes) from the Early Eocene of Australia. Emu 97(1): 43-50.
 Cibois Alice; Slikas Beth; Schulenberg Thomas S. & Pasquet Eric (2001): An endemic radiation of Malagasy songbirds is revealed by mitochondrial DNA sequence data. Evolution 55(6): 1198-1206.DOI:10.1554/0014-3820(2001)055[1198:AEROMS]2.0.CO;2 toàn văn PDF
 del Hoyo J.; Elliot A. & Christie D. (chủ biên) (2003): Handbook of the Birds of the World (Vol. 8: Broadbills to Tapaculos). Lynx Edicions.ISBN 84-87334-50-4
 del Hoyo J.; Elliot A. & Christie D. (chủ biên) (2004): Handbook of the Birds of the World (Vol. 9: Cotingas to Pipits and Wagtails. Lynx Edicions).ISBN 84-87334-69-5
 del Hoyo J.; Elliot A. & Christie D. (chủ biên) (2005): Handbook of the Birds of the World (Vol. 10: Cuckoo-Shrikes to Thrushes. Lynx Edicions).ISBN 84-87334-72-5
 del Hoyo J.; Elliot A. & Christie D. (chủ biên) (2006): Handbook of the Birds of the World (Vol. 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers). Lynx Edicions.ISBN 84-96553-06-X
 del Hoyo J.; Elliot A. & Christie D. (chủ biên) (2007): Handbook of the Birds of the World (Vol. 12: Picathartes to Tits and Chickadees). Lynx Edicions.ISBN 978-84-96553-42-2
 Dickinson E.C. (chủ biên) (2003): The Howard and Moore complete checklist of the birds of the World (ấn bản lần 3). Christopher Helm, Luân Đôn.ISBN 0-7136-6536-X
 Ericson Per G.P. & Johansson Ulf S. (2003): Phylogeny of Passerida (Aves: Passeriformes) based on nuclear and mitochondrial sequence data. Molecular Phylogenetics and Evolution 29(1): 126–138  toàn văn PDF
 Gál Erika; Hír János; Kessler Eugén & Kókay József (1998-99): Középsõ-miocén õsmaradványok, a Mátraszõlõs, Rákóczi-kápolna alatti útbevágásból. I. A Mátraszõlõs 1. lelõhely [Middle Miocene fossils from the sections at the Rákóczi chapel at Mátraszőlős. Locality Mátraszõlõs I.]. Folia Historico Naturalia Musei Matraensis 23: 33-78. [tiếng Hungary với tóm tắt tiếng Anh] toàn văn PDF
 Gál Erika; Hír János; Kessler Eugén, Kókay József & Márton Venczel (2000): Középsõ-miocén õsmaradványok a Mátraszõlõs, Rákóczi-kápolna alatti útbevágásból II. A Mátraszõlõs 2. lelõhely [Middle Miocene fossils from the section of the road at the Rákóczi Chapel, Mátraszõlõs. II. Locality Mátraszõlõs 2]. Folia Historico Naturalia Musei Matraensis 24: 39-75. [tiếng Hungary với tóm tắt tiếng Anh] toàn văn PDF
 Hugueney Marguerite; Berthet Didier; Bodergat Anne-Marie; Escuillié François; Mourer-Chauviré Cécile & Wattinne Aurélia (2003): La limite Oligocène-Miocène en Limagne: changements fauniques chez les mammifères, oiseaux et ostracodes des différents niveaux de Billy-Créchy (Allier, France) [The Oligocene-Miocene boundary in Limagne: faunal changes in the mammals, birds and ostracods from the different levels of Billy-Créchy (Allier, France)] [tiếng Pháp với tóm tắt tiếng Anh]. Geobios 36(6): 719–731. (tóm tắt HTML)
 Johansson Ulf S. & Ericson Per G.P. (2003): Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960). Journal of Avian Biology 34(2): 185–197. toàn văn PDF
 Jønsson Knud A. & Fjeldså Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). Zoologica Scripta 35(2): 149–186. (tóm tắt HTML)
 Lovette Irby J.& Bermingham Eldredge (2000): c-mos Variation in Songbirds: Molecular Evolution, Phylogenetic Implications, and Comparisons with Mitochondrial Differentiation. Molecular Biology and Evolution 17(10): 1569–1577. toàn văn PDF
 Mayr Gerald & Manegold Albrecht (2006): A Small Suboscine-like Passeriform Bird from the Early Oligocene of France. Condor 108(3): 717-720. [tiếng Anh với tóm tắt tiếng Tây Ban Nha] DOI:10.1650/0010-5422(2006)108[717:ASSPBF]2.0.CO;2 tóm tắt HTML
 Manegold Albrecht; Mayr Gerald & Mourer-Chauviré Cécile (2004): Miocene Songbirds and the Composition of the European Passeriform Avifauna. Auk 121(4): 1155–1160. [tiếng Anh với tóm tắt tiếng Tây Ban Nha] DOI:10.1642/0004-8038(2004)121[1155:MSATCO]2.0.CO;2 Toàn văn không hình ảnh HTML
 Noriega Jorge I. & Chiappe Luis M. (1991): El más antiguo Passeriformes de America del Sur. Presentation at VIII Journadas Argentinas de Paleontologia de Vertebrados ["The most ancient passerine from South America"]. [tiếng Tây Ban Nha] Tóm tắt trong Ameghiniana 28(3-4): 410. Toàn văn Google Books
 Noriega Jorge I. & Chiappe Luis M. (1993): An Early Miocene Passeriform from Argentina. Auk 110(4): 936-938. toàn văn PDF  toàn văn DjVu
 Roux T. (2002): Deux fossiles d'oiseaux de l'Oligocène inférieur du Luberon ["Two bird fossils from the Lower Oligocene of Luberon"]. [tiếng Pháp] Courrier Scientifique du Parc Naturel Régional du Luberon 6: 38–57.
 Trevor H. Worthy; Tennyson A.J.D.; Jones C.; McNamara J.A. & Douglas B.J. (2007): Miocene waterfowl and other birds from central Otago, New Zealand. Journal of Systematic Palaeontology 5(1): 1-39. (tóm tắt HTML)

Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Acheilognathus elongatoides

text:
Acheilognathus elongatoides là loài cá nước ngọt thuộc họ Cá chép. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam. Loài này dài tối đa là 9,8 cm.

Chú thích

Tham khảo

Acheilognathus
Động vật đặc hữu Việt Nam
Cá Việt Nam
Động vật được mô tả năm 2001


title: Chaetocnema phuthaditjhabensis

text:
Chaetocnema phuthaditjhabensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi & De Nardis, G miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Gorges, Manche

text:
Gorges là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 15 mét trên mực nước biển.
Dân số năm 2006 là 365 người.

Tham khảo

Xã của Manche


title: 9M123 Khrizantema

text:
9M123 Khrizantema (; ) là một tổ hợp tên lửa chống tăng tự hành hiện đại của Nga. Khrizantema được thiết kế nhằm tiêu diệt các loại xe tăng chiến đấu chủ lực thế hệ hiện nay và tương lai, như M1A2 và Leopard 2, và cũng có thể tiêu diệt các mục tiêu bay chậm và thấp như trực thăng. Tên lửa có tên định danh GRAU là 9M123 và tên ký hiệu NATO AT-15 Springer.

Phát triển
Tên lửa chống tăng Khrizantema được Konstruktorskoye Byuro Mashynostroyenia (KBM - Văn phòng Thiết kế Kỹ thuật) giới thiệu vào tháng 7-1996. Tên lửa được phát triển vào thập niên 1980 và được thiết kế như một tổ hợp tên lửa đa năng, hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, có thể tiêu diệt các loại phương tiện bọc giáp chẳng hạn như các loại xe tăng trang bị giáp phòng vệ tích cực (ERA). Khrizantema được dự định thay thế cho các loại tên lửa chống tăng được trang bị từ thời Xô viết như 9K114 Shturm và 9M120 Ataka-V. Tổ hợp tên lửa chống tăng 9M123 được trang bị cho quân đội Nga vào năm 2004.

Miêu tả
Đạn tên lửa 9M123 bay với vận tốc siêu âm, vận tốc trung bình đạt 400 m/s hay Mach 1.2  và có tầm bắn từ 400 đến 6000 mét. Đạn được đẩy đi bởi một động cơ phản lực nhiên liệu rắn với hai ống xả ở mỗi bên của tên lửa. Khrizantema là loại tên lửa duy nhất trong số những tên lửa chống tăng dẫn đường của Nga có thể được dẫn đường bằng laser hoặc radar tùy thuộc vào từng phiên bản. Chế độ dẫn đường bằng radar sử dụng kiểu truyền lệnh điều khiển bằng vô tuyến và một radar loại sóng milimet để bám mục tiêu và đạn tên lửa, điều này cho phép tên lửa tiêu diệt mục tiêu hoàn toàn tự động. Khi dẫn đường sử dụng laser, các mục tiêu phải được liên tục chiếu tia, một cảm biến ở phía sau cho phép tên lửa bay theo tia laser chiếu trên mục tiêu, đây là hệ thống dẫn hướng SACLOS. Hệ thống dẫn hướng cho phép hai tên lửa có thể bắn vào hai mục tiêu khác nhau cùng một lúc với một tên lửa dẫn hướng bằng laser và tên lửa còn lại dẫn hướng bằng radar. Mỗi tên lửa mang một đầu đạn liều nổ kép HEAT có khả năng xuyên giáp RHA là 1100–1250 mm ở sau giáp ERA, ngoài ra tên lửa cũng có thể dùng loại đầu nổ nhiệt áp nhằm tiêu diệt các mục tiêu như công sự và binh lực đối phương.

Đạn tên lửa 9M123 cùng với hệ thống dẫn hướng tạo thành tổ hợp tên lửa 9M123. Hiện này tổ hợp này chỉ được trang bị cho hệ thống tên lửa chống tăng có điều khiển tự hành 9P157-2 Khrizantema-S, hệ thống này dựa trên khung gầm của BMP-3. 9P157-2 mang hai đạn tên lửa 9M123 trên giá phóng có thể xếp gọn, radar cũng có thể xếp gọn trong khi xe di chuyển. Đạn tên lửa được nạp tự động nhờ máy nạp đạn tự động, ngay sau khi phóng loạt 2 đạn tên lửa, cần ống phóng sẽ đưa ống phóng rỗng về vị trí nhận nạp đạn tự động trên nóc xe để máy nạp tự động tiếp đạn với loại đầu nổ được chọn tương ứng, hoặc cũng có thể nạp đạn thủ công ở bên ngoài. Hệ thống 9P157-2 mang được 15 đạn tên lửa (đạn được bảo quản và vận chuyển trong các hộp kín chuyên dụng). 3 hệ thống 9P157-2 có thể tiêu diệt 14 xe tăng và đảm bảo tiêu diệt không ít hơn 60% lực lượng tấn công. Hệ thống dẫn hướng kép đảm bảo cho hệ thống 9P157-2 có thể kháng được chế áp điện tử và hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, ngày hay đêm. Ngoài ra hệ thống 9P157-2 cũng được trang bị hệ thống hệ thống phòng xạ - sinh - hóa (NBC) ngoài các loại giáp bảo vệ đã có sẵn trên khung gầm xe BMP-3.

Các biến thể

 9M123 - dẫn hướng laser với đầu đạn liều kép HEAT.
 9M123-2 - dẫn hướng radar với đầu đạn liều kép HEAT.
 9M123F - dẫn hướng laser với đầu đạn nhiệt áp.
 9M123F-2 - dẫn hướng radar với đầu đạn nhiệt áp.

Quốc gia sử dụng

Xem thêm
 Kornet-D
 9M133 Kornet

Liên kết ngoài

 Konstruktorskoye Byuro Mashynostroyenia
 YouTube Khrizantema-s

Tham khảo

Tên lửa chống tăng hiện đại
Tên lửa chống tăng Nga
Tên lửa Nga
Tên lửa điều khiển chống tăng


title: Agrypnus afflictus

text:
Agrypnus afflictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Tesero

text:
Tesero là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol, located in the Val di Fiemme about 40 km về phía đông bắc của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.710 người và diện tích là 50,4 km².

Đô thị Tesero có các frazioni (đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Lago, Stava and Alpe di Pampeago.

Tesero giáp các đô thị: Deutschnofen, Predazzo, Varena, Panchià, Cavalese và Pieve Tesino.

Vụ sụp đổ đập Val di Stava năm 1985 đã khiến 268 thiệt mạng ở Tesero.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Triaenodes teneratus

text:
Triaenodes teneratus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triaenodes


title: Pozuelo

text:
Pozuelo là một đô thị ở tỉnh Albacete nằm ở cộng đồng tự trị Castile-La Mancha của Tây Ban Nha. Đô thị Pozuelo có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Pozuelo có cự ly km so với tỉnh lỵ Albacete.

Tham khảo

Đô thị ở Albacete


title: Trạm xá

text:
Trạm xá hay bệnh xá là một cơ sở y tế được đặt tại các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa có nhiệm vụ đảm nhận việc chẩn đoán, khám, chữa bệnh ban đầu hoặc tạm thời đối với các bệnh nhân ở địa phương không có điều kiện chuyển lên các bệnh viện hiện đại và to lớn hơn do thời gian yêu cầu trị bệnh hoặc vì đường sá không thuận lợi. Thông thường trạm xá thực hiện các nhiệm vụ khám và chữa bệnh cho những ca cấp cứu mang tính khẩn cấp, cán bộ y tế ở đây thường thực hiện sơ cứu đối với một số ca bệnh như rắn cắn, đứt chân tay, ngộ độc thực phẩm, gãy xương... hoặc đỡ đẻ.

Sau khi thực hiện xong sơ cứu nếu vượt quá khả năng của trạm xá thì bệnh nhân sẽ được chuyển lên tuyến trên (các trung tâm y tế hoặc các bệnh viện trong thành phố). Trạm xá đầu tiên được thành lập vào năm 1827 bởi ông Astley Cooper khi ông này cho xây một số trạm ở vùng Piccotts, gần Hemel Hempstead và là bệnh viện đầu tiên cung cấp các dịch vụ y tế miễn phí. Sau đó hình thức này dần đã trở nên mở rộng khắp trong vùng và sau đó trở nên phổ biến bênh cạnh hình thức bệnh viện. Trạm xá thường do y tá quản lý.

Vị trí, vai trò

Trạm xá có một vai trò quan trọng trong hệ thống y tế, đây là nơi thực hiện việc sơ cứu, khám chữa bệnh ban đầu và là cơ sở y tế gần nhất khi có tai nạn xảy ra. Hình thức trạm xá phù hợp với điều kiện kinh tế khó khắn (ở nông thôn, ngoại ô) hoặc các điều kiện về địa lý (vùng sâu, vùng xa, vùng cao) tuy nhiên trạm xá được trang bị sơ sài so với bệnh viện chính quy.

Khái niệm ban đầu của trạm xá một bệnh viện nhỏ một nông thôn hẻo lánh với quy mô khoảng 25 giường. Một lợi thế của trạm xá tại các làng là sự quen thuộc các bác sĩ địa phương có thể có với bệnh nhân của họ có thể ảnh hưởng đến điều trị của họ và chi phí chữa trị phù hợp cho những bệnh nhân nghèo. Ở Việt Nam, trạm xá là một trong những nội dung trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng ở vùng nông thôn bao gồm: "Điện, đường, trường, trạm".

Một số trạm xá trên thế giới
 Trạm xá Turriff
 Fleming Vivianeville
 Trạm xá Stephen
 Wells, Norfolk
 Castle Douglas
 Lochmaben
 Grosse Pointe Farms, Michigan
 Stretford Memorial

Tham khảo

 The Book of Manchester and Salford; written for the British Medical Association. Manchester: George Falkner & Sons, 1929; pp. 150–51
 Từ điển Anh-Việt, Viện Ngôn ngữ học- Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, nhà xuất bản Trẻ, thành phố Hồ Chí Minh, năm 1993, trang 199, mục từ Cottage Hospital
 Từ điển Việt-Anh, Lê Khả Kế, nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh, năm 1995, trang 369, mục từ: Village infirmary

Liên kết ngoài
Images of England , Definition of Cottage Hospital
Cottage Hospitals - Editorial , Submitted by Alan Longbottom. Original source The Builder 1868 Vol XXVI pp145. ngày 29 tháng 2 năm 1868
  Wells Cottage Hospital
  A guide to Dumfries and Galloway Hospitals, the surviving community or cottage hospitals are clearly evident.

Bệnh viện


title: Chauvetia lefebvrii

text:
Chauvetia lefebvrii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chauvetia


title: Tipula pabulina

text:
Tipula pabulina là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Asterophorum mennegae

text:
Asterophorum mennegae là một loài thực vật có hoa thuộc họ Tiliaceae.
Loài này chỉ có ở Suriname.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Asterophorum mennegae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

M
Thực vật Suriname
Thực vật dễ tổn thương


title: Bulbophyllum halconense

text:
Bulbophyllum halconense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

halconense]]

H


title: Chùa Vua

text:
Chùa Vua nằm ở phường phố Huế, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Chùa được xây dựng từ thời nhà Lê (1428–1527), thờ vua cờ Đế Thích.

Giới thiệu
Một vị hoàng tử nhà Lê dựng điện thờ Đế Thích cạnh chùa và dùng chùa làm trung tâm đấu cờ tướng của Thăng Long. Từ đó đến nay chùa trở thành đấu trường cờ tướng danh tiếng bậc nhất Thăng Long. Chùa thực ra bao gồm chùa Hưng Khánh thờ Phật và điện Thiên Đế (tức Đế Thích quán xưa) thờ Vua cờ Đế Thích. Chùa hiện còn giữ được 14 pho tượng đẹp bằng gỗ hoàng đàn, nổi bật nhất là pho tượng vua Đế Thích cao khoảng 1,6m. Một bức cửu long chạm trổ tinh vi, hai đỉnh đồng thời nhà Nguyễn, một quả chuông nhỏ thời Cảnh Thịnh, hai quả chuông to thời nhà Lê, hai chóe lớn cao chừng 1,6m được đúc từ thời nhà Lê.

Hàng năm, từ ngày mùng 6 đến mùng 9 tháng Giêng âm lịch, tại chùa lại mở hội thi cờ tướng. Chùa là một di tích trong Thăng Long tứ quán, còn có thể coi nó là một cờ miếu của Thăng Long bởi đây là nơi diễn ra các cuộc đấu cờ tướng đỉnh cao suốt mấy trăm năm nay.

Ngày 1 tháng 10 năm 2004, chùa được gắn biển di tích cách mạng kháng chiến vì chùa là nơi hoạt động bí mật của nhà cách mạng Nguyễn Phong Sắc, bí thư xứ ủy Trung Kỳ.

Chú thích

Liên kết ngoài

Vua
Hai Bà Trưng (quận)
Thăng Long tứ quán
Đạo quán tại Hà Nội


title: Dicranomyia flagellifer

text:
Dicranomyia flagellifer là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Hydropsyche masula

text:
Hydropsyche masula là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Charbonnat

text:
Charbonnat là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 250.Ước tính dân số năm 2007 là 238 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Begonia aeranthos

text:
Begonia aeranthos là một loài thực vật thuộc họ Begoniaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Quintana, C. & Pitman, N. 2003. Begonia aeranthos. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

A
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Hệ vật lý kín

text:
Hệ vật lý kín hay còn gọi là hệ kín, hệ cô lập; đó là hệ mà trong đó chỉ có nội lực của các vật của hệ tác dụng lẫn nhau. Có nghĩa là một hệ không chịu tác dụng của ngoại lực hoặc ngoại lực triệt tiêu lẫn nhau.

Hay có định nghĩa khác: Hệ kín là hệ vật mà trong đó chỉ có các vật trong hệ tương tác lực với nhau, nếu có ngoại lực thì hợp của ngoại lực bằng 0.

Trong thực tế thì không bao giờ có hệ kín mà có thể xem là hệ kín nếu:

- Nội lực rất lớn so với ngoại lực (ví dụ: đạn nổ,nổ hạt nhân...)

- Thời gian tương tác nhanh

- Hệ kín theo một phương nào đó.

Ví dụ về hệ kín
Hệ gồm các vật nằm trong khoảng không vũ trụ và không chịu tác dụng của lực nào cả được coi là một hệ kín lý tưởng. Tuy nhiên không có một hệ như vậy trong thực tế.

Thông thường các hệ chịu tác dụng của các ngoại lực cân bằng được coi là hệ kín như hệ vật và Trái Đất...

Hệ chịu tác dụng của ngoại lực nhưng có độ lớn nhỏ hơn nhiều so với nội lực trong hệ cũng được coi là hệ kín. Chẳng hạn như hệ gồm tên lửa và nhiên liệu khi được phóng.

Trong việc giải các bài toán còn có một loại hệ kín nữa là hệ kín theo một phương nào đó. Tức là theo phương đó tổng ngoại lực bằng 0 thì hệ là hệ kín theo phương đó.

Ý nghĩa của hệ kín
Hệ kín là điều kiện để một số định luật vật lý được nghiệm đúng. Trong đó có định luật quan trọng là định luật bảo toàn động lượng.

Tham khảo

Vật lý học
Hệ thống vật lý
Nhiệt động lực học


title: Quận Northampton, Pennsylvania

text:
Quận Northampton là một quận trong tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Easton nhưng thành phố lớn nhất quận là Bethlehem. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 267.066 người, (ước tính năm 2008 dân số là 294.787 người)..
Quận được lập

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 976 kilômét vuông, trong đó có 10 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh
Quận Monroe (bắc)
Quận Warren, New Jersey (đông)
Bucks County (nam)
Quận Lehigh (tây)
Quận Carbon (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 267.066 người, 101.541 hộ, và 71.078 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 714 người trên một dặm vuông (276/km ²). Đã có 106.710 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 286 dặm vuông (110/km ²). Cơ cấu dân tộc dân cư quận gồm 91,23% người da trắng, 2,77% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,15% người Mỹ bản xứ, 1,37% người châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 3,06% từ các chủng tộc khác, và 1,39% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 6,69% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào. 24,0% là của Đức, 14,0% người Ý, Ailen 8,8%, 5,1% tiếng Anh và 5,1% người Mỹ gốc theo điều tra dân số năm 2000. 89,3% nói tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha 5,5% là ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Đã có 101.541 hộ, trong đó 31,20% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 56,40% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 9,80% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 30,00% là không lập gia đình. 24,70% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 11,20% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ là 2,53 và cỡ gia đình trung bình là 3,02.

Trong quận, độ tuổi dân cư gồm 23,30% ở độ tuổi dưới 18, 9,20% 18-24, 28,30% 25-44, 23,40% 45-64, và 15,70% người 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 38 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 94,80 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 91,70 nam giới.

Tham khảo

Quận của Pennsylvania


title: Tomicephalus melanotus

text:
Tomicephalus melanotus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Tomicephalus


title: Aulacophora dohrni

text:
Aulacophora dohrni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Seyne

text:
Seyne là một xã ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-de-Haute-Provence

Tham khảo

Xã của Alpes-de-Haute-Provence


title: Athous asturiensis

text:
Athous asturiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Carabus gigas

text:
Carabus gigas là một loài bọ cánh cứng đặc hữu của châu Âu, ở đó nó được tìm thấy ở Albania, Áo, Bosna và Hercegovina, Bulgaria, Croatia, đại lục Hy Lạp, Hungary, Chính quốc Ý, Macedonia, România, Slovenia và Nam Tư.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1799
Carabus gigas
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Andrena granulitergorum

text:
Andrena granulitergorum là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Tadauchi & Xu mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 2002


title: Augochloropsis crassigena

text:
Augochloropsis crassigena là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1943


title: Tên lửa hành trình

text:
Tên lửa hành trình hay hỏa tiễn hành trình (theo thuật ngữ tiếng Anh "Cruise missile") hay còn gọi là tên lửa có cánh (theo thuật ngữ tiếng Nga "Крылатая ракета") hay tên lửa tuần kích và hỏa tiễn cruise là loại vũ khí tên lửa có điều khiển mà đặc điểm bay của nó là trong toàn bộ quỹ đạo tên lửa chịu tác động của lực nâng khí động học thông qua các cánh nâng nên được gọi là tên lửa có cánh.

Loại tên lửa này có rất nhiều phương án điều khiển: có thể là theo chế độ lập trình sẵn để chống các mục tiêu cố định hoặc với radar, tự dẫn để chống các mục tiêu di động như tàu chiến, máy bay.

Phân loại
Theo cách phân loại của Nga và Liên Xô trước đây, Tên lửa hành trình (người Nga gọi là tên lửa có cánh "Крылатая ракета") được phân thành hai loại chính:
 Loại cánh phẳng: thực chất đây là một loại khí cụ bay không người lái sử dụng một lần. Chúng được thiết kế để mang đầu đạn nổ cho chiến tranh thông thường hoặc đầu đạn hạt nhân cho chiến tranh hạt nhân. Chúng thường sử dụng động cơ phản lực khí (động cơ tuốc bin khí) như của máy bay nhưng với giá thành hạ để dùng một lần. Những loại tên lửa này thường có tốc độ cận âm và nhìn bên ngoài chúng khác với các loại tên lửa khác là có đôi cánh phẳng giống cánh máy bay để tạo lực nâng. Loại tên lửa này còn được gọi theo tên cũ là tên lửa–máy bay. Những tên lửa cánh phẳng này có tốc độ dưới âm, nên không thể dùng tiêu diệt máy bay mà chỉ dùng chủ yếu để tiêu diệt các mục tiêu cố định và các mục tiêu di chuyển chậm như: các loại xe cơ giới, tàu chiến, tàu ngầm hay tàu sân bay.
 Loại cánh chữ thập: loại tên lửa này có cánh dạng chữ thập và được trang bị động cơ tên lửa vượt âm thanh. Đây là một tập hợp nhiều loại tên lửa khác nhau từ loại chống tăng, chống chiến hạm, và chống máy bay, điển hình nhất như loại tên lửa không đối không

Theo cách phân loại của Hoa Kỳ và rất nhiều các nước khác thì tên lửa hành trình chỉ được hiểu là loại cánh phẳng mà thôi.

Lịch sử ra đời và phát triển
Tên lửa hành trình có nguồn gốc từ rất sớm, năm 1917 trong Chiến tranh thế giới thứ nhất đã có dự án "ngư lôi bay" (Kettering bug) của quân đội Hoa Kỳ: người ta thử nghiệm một loại máy bay hai tầng cánh (biplane) chất đầy thuốc nổ cho cất cánh về phía mục tiêu. Sau một khoảng thời gian đã định cánh máy bay sẽ bị gãy ra để máy bay lao xuống đất. Dự án không được áp dụng vì chiến tranh kết thúc trước khi dự án được hoàn thiện.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, để chống lại lực lượng hải quân áp đảo của Hoa Kỳ, quân đội Thiên hoàng của Nhật Bản đã dùng các phi đội thần phong cảm tử để lao vào tàu chiến của địch. Đây là các "tên lửa hành trình có người lái".

Đặc biệt tại chiến trường châu Âu nước Đức Quốc xã đã dùng bom bay V-1 để tấn công nước Anh và chúng thật sự là tên lửa hành trình theo đúng nghĩa hiện đại:
Bom bay V-1 trang bị một động cơ phản lực còn rất thô sơ, dùng hệ thống tự động lái (autopilot) điều khiển bằng Gyroscope (hệ thống điều khiển theo quán tính tiếng Anh: Inertial guidance system). Tuy hệ thống điều khiển còn rất thô sơ trong chế tạo nhưng ý tưởng là rất mới mẻ và còn được áp dụng trong rất nhiều hệ điều khiển vũ khí hiện đại sau này. V-1 có các thông số kỹ thuật chính như sau:
 Kích thước (Dài × Sải cánh × Cao): 7,9 × 5,4 × 1,42 m
 Tốc độ: 656 km/h
 Bán kính hoạt động: 240 km
 Trọng lượng tên lửa: 2.150 kg
 Trọng lượng đầu đạn: 830 kg

Trong những năm 1980 trong cao trào chạy đua vũ khí tên lửa tầm trung. Hoa Kỳ cho triển khai loại tên lửa hành trình Tomahawk mang đầu đạn hạt nhân với ba phương án phóng từ máy bay, phóng từ tàu chiến và tàu ngầm, trong khi Liên Xô có loại tên lửa tương đương là Raduga Kh-55. Hệ vũ khí Tomahawk của Hoa Kỳ và Raduga Kh-55 của Liên Xô tạo nên bước tiến lớn trong công nghệ chế tạo vũ khí nhất là ở hệ thống điều khiển công nghệ cao: tên lửa ngoài hệ thống dẫn đường theo quán tính cổ điển được tích hợp hệ thống dẫn đường lập trình sẵn (tự lập) dựa trên sự thay đổi cao độ của địa hình - hệ thống TERCOM (TERrain COntour Matching system - tên lửa vừa bay vừa dùng mắt thần laser đo cao độ của địa hình và hiệu chỉnh với các tham số của bản đồ số đã được lập trình bay) cho đến nay đây vẫn là bí quyết công nghệ cao của Hoa Kỳ và Nga. Công nghệ dẫn đường này cho phép tên lửa hành trình đạt độ chính xác cao.

Tại Liên Xô, công việc bắt đầu tại cục Raduga với mẫu tên lửa hành trình phóng trên không mới vào năm 1971, với chuyến bay thử đầu tiên vào năm 1976. Không quân Xô viết đưa ra một yêu cầu chính thức về một loại tên lửa hành trình phóng trên không vào tháng 12-1976. Kh-55SM tầm xa được phát triển một vài năm trước khi đi vào hoạt động. Vào cuối thập niên 1980 công việc lại tiếp tục bắt đầu với một loại tên lửa thay thế trang bị đầu đạn thông thường (Kh-101) hay đầu đạn hạt nhân (Kh-102) và khả năng tàng hình tốt. Nó được thiết kế bởi kỹ sư Igor Seleznyev thuộc Raduga.

Năm 1982, hãng Boeing đã giao cho Không quân Hoa Kỳ những tên lửa hành trình phóng từ trên không ALCM (Air Launched Cruise Missiles) đầu tiên của họ. Đó là những máy bay nhỏ, cánh hình mũi tên có thể gập lại được (cánh cụp-xòe). Chúng được ngoắc dưới cánh máy bay B52, mỗi máy bay 12 tên lửa. Những chuyến giao tên lửa hành trình "vô hình" (stealth) đầu tiên cho không lực Mỹ đã diễn ra vào năm 1986. Chương trình đó, được biết chính thức dưới tên gọi ACM (Advanced Cruise Missile, tên lửa hành trình tiên tiến), là một trong những bí mật nhất của Lầu năm góc. Không quân Pháp năm 1986 đã nhận tên lửa tuần tiễu đầu tiên có đầu đạn nhiệt hạch của mình, loại ASMP, tên lửa "không đối đất tầm trung bình", do Aérospatiable chế tạo.

Trong những năm 1990 và sau này với sự ứng dụng rộng rãi công nghệ hệ thống định vị toàn cầu (GPS) tên lửa hành trình đã trang bị công nghệ này cho việc dẫn đường đạt độ chính xác gần như tuyệt đối (Toạ độ mục tiêu được đưa vào chương trình dẫn đường của hệ thống dẫn hướng theo quán tính, trong quá trình bay lên lửa liên tục kết nối với hệ thống định vị toàn cầu để xác định toạ độ của mình, so sánh với toạ độ mục tiêu và đưa ra các hiệu chỉnh tham số bay). Với sự áp dụng dẫn đường bằng GPS, bí mật công nghệ TERCOM của Hoa Kỳ mất vai trò độc tôn, giờ đây các nước công nghệ hạng hai cũng có thể chế tạo tên lửa hành trình có độ chính xác cao, việc này tạo thách thức phổ biến vũ khí công nghệ cao ra khắp thế giới. Hiện nay đã có ít nhất là 12 nước xuất khẩu tên lửa hành trình và hàng chục nước khác có loại vũ khí này ở các mức độ hiện đại khác nhau.

Các hệ tên lửa hành trình nổi tiếng
 Bom bay V-1 của Đức Quốc xã
 Tomahawk chống mục tiêu mặt đất của Hoa Kỳ
 Kh-101 chống mục tiêu mặt đất của Liên Xô/Nga
 Các phương án SS-N chống tàu chiến của Liên Xô/Nga (P-15 Termit, P-270 Moskit, P-700 Granit, P-800 Oniks, Kh-35, 3M-54 Klub, K-300P Bastion-P)
 Apache của Pháp
 Gabriel của Israel
 Otomat của Ý
 RBS-15 của Thuỵ Điển

Xem thêm
 Tên lửa
 Bom bay V-1
 Hệ thống tự dẫn
 Danh sách tên lửa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Các vấn đề về tên lửa hành trình  – trang của Hiệp hội các nhà khoa học Hoa Kỳ (FAS – Federation of American Scientists)


title: Coelioxys biroi

text:
Coelioxys biroi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1909


title: Izaourt

text:
Izaourt là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 444 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Phyllonastes lochites

text:
Phyllonastes lochites, tiếng Anh thường gọi là Ecuador Leaf Frog, là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Loài này có ở Ecuador và Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Cisneros-Heredia, D., Almandáriz, A., Martinez, J.L. & Neira, D. 2004. Phyllonastes lochites. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Phyllonastes
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Andes


title: Hylaeus turgicollaris

text:
Hylaeus turgicollaris là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1965


title: Dave Bautista

text:
David Michael Bautista (sinh ngày 18 tháng 1 năm 1969), anh được biết đến với tên võ đài Batista, là một đô vật chuyên nghiệp đã nghỉ hưu, võ sĩ kiêm diễn viên người Mỹ gốc PhilippinesHy Lạp. Với tư cách đô vật chuyên nghiệp, anh từng thi đấu cho World Wrestling Entertainment (WWE) từ năm 2002 đến năm 2010, trong năm 2014 và từ năm 2018 đến 2019. Ngoài đấu vật chuyên nghiệp, anh còn được biết đến với sự nghiệp diễn xuất, đáng chú ý nhất là nhân vật Drax the Destroyer trong Vũ trụ Điện ảnh Marvel.

Bautista bắt đầu sự nghiệp đô vật của mình vào năm 1999, và vào năm 2000, anh ký hợp đồng với World Wrestling Federation lúc bấy giờ (WWF, đổi tên thành WWE vào năm 2002). Từ năm 2002 đến 2010, anh nổi tiếng với biệt danh danh Batista và trở thành nhà vô địch thế giới sáu lần khi vô địch hạng nặng thế giới bốn lần và hai lần vô địch WWE. Triều đại đầu tiên của anh với chức vô địch hạng nặng thế giới là triều đại dài nhất cho danh hiệu đó với 282 ngày. Anh ấy cũng đã ba lần tổ chức chức vô địch World Tag Team (hai lần với Ric Flair và một lần với John Cena) và chức vô địch WWE Tag Teammột lần (với Rey Mysterio). Anh là người chiến thắng trong trận đấu Royal Rumble năm 2005 và tiếp tục giành chức vô địch WrestleMania 21, một trong năm sự kiện trả tiền cho mỗi lần xem có doanh thu cao nhất trong lịch sử đấu vật chuyên nghiệp. Sau khi rời WWE vào năm 2010, anh ấy tái ký hợp đồng vào tháng 12 năm 2013, xuất hiện lần đầu tiên vào tháng 1 năm 2014 và giành chiến thắng trong trận đấu Royal Rumble năm đó. Anh ấy đã đặt tiêu đề WrestleMania XXX trước khi một lần nữa khởi hành vào tháng 6 năm đó. Vào tháng 10 năm 2018, Bautista đã trở lại WWE lần thứ hai và đối mặt với Triple H tại WrestleMania 35 vào tháng 4 năm 2019, trước khi từ giã sự nghiệp đấu vật.

Bautista bắt đầu diễn xuất vào năm 2006 và đã đóng vai chính trong The Man with the Iron Fists (2012), Riddick (2013), phim James Bond Spectre (2015), Blade Runner 2049 (2017), Army of the Dead và Dune (cùng năm 2021). Trong Vũ trụ Điện ảnh Marvel, anh đã đóng vai Drax the Destroyer trong các phim Guardians of the Galaxy (2014), Guardians of the Galaxy Vol. 2 (2017), Avengers: Infinity War (2018) và Avengers: Endgame (2019). Anh cũng đã xuất hiện trong một số bộ phim direct-to-video kể từ năm 2009.

Vào tháng 8 năm 2012, Bautista ký hợp đồng với Classic Entertainment & Sports để chiến đấu trong các môn võ tổng hợp (MMA). Anh ấy đã giành chiến thắng trong cuộc đấu MMA duy nhất của mình vào ngày 6 tháng 10 năm 2012, đánh bại Vince Lucero bằng loại trực tiếp kỹ thuật ở vòng đầu tiên.

Sự nghiệp đấu vật chuyên nghiệp

Khởi đầu sự nghiệp
Batista từng cố gắng để được thi đấu tại WCW Power Plant nhưng Sgt. Buddy Lee Parker khẳng định rằng anh không có khả năng để theo đuổi môn đấu vật. Sau đó anh hợp tác với Afa Anoai và thi đấu cho WXW dưới tên Kahn.

Năm 2000 anh bắt đầu thi đấu tại Ohio Valley Wrestling và lập nhóm với Synn. Trong quá trình tại OVW anh được gọi là Leviathan. Khi còn là thành viên trong nhóm Disciples of Synn anh được mệnh danh là người bất khả chiến bại đến khi bị đánh bại từ Christmas Chaos bởi Kane (với sự giúp đỡ của Stone Cold Steve Austin). Sau đó anh thắng trận tranh đai vô địch hạng nặng OVW (OVW Heavyweight Championship) giữa Doug Basham. Sau khi thua trận giữa The Prototype, Synn cảm thấy Batista luôn tách rời trong nhóm và "bán rẻ" anh cho Reverend D-Von. Từ đó Batista bắt đầu sự nghiệp WWE (khi đó còn mang tên WWF) của mình.

World Wrestling Entertainment
Anh khởi đầu sự nghiệp WWE vào ngày 9 tháng 5 năm 2002, tại SmackDown! dưới tên Deacon Bautista. Trận đấu đầu tiên của anh tại WWE là trận cặp đôi với D-Von giữa Randy Orton và Faarooq, kết quả là Batista đánh bại Orton bằng đòn kết thúc spinebuster. Vài tuần sau, Orton cố gắng đánh bại D-Von và Batista với những đô vật khác nhưng đều thất bại. Sau khi đánh bại D-Von bằng đòn kết thúc Batista Bomb, anh thi đấu cho thể loại RAW và đổi tên thành Dave Batista (hoặc Batista).

2003–2006
Tháng 1 năm 2003, Batista gia nhập nhóm Evolution cùng với Triple H, Ric Flair và Randy Orton. Nhóm Evolution đã bảo vệ Triple H giành chiến thắng trong những trận bảo vệ đai trước các đối thủ Scott Steiner,Goldberg, Kane... bằng những cách đánh xấu. Sau khi Randy Orton đánh bại Chris Benoit để giành đai World HeavyWeight Championship, Triple H, Batista và Ric Flair trong lúc chúc mừng Orton đã tấn công Orton bằng cách đánh hội đồng. Sau đó, Evolution turn heel, Randy Orton turn face, và anh ta rời nhóm. Triple H thách đấu với Randy Orton để tranh World HeavyWeight Championship, và Batista là người đã bảo vệ Triple H trong những lần tấn công của Randy Orton. Tại PPV Royal Rumble 2005, anh và John Cena thắng trận Royal Rumble cùng một lúc, và đã có trận đấu lại, Batista đã giành chiến thắng. Sau đó, anh phát hiện ra rằng Triple H và Ric Flair đang có ý định đẩy anh sang SmackDown! để tranh đai WWE Championship bên hãng đó với mục đích để Batista không có ý định chọn Triple H là đối thủ để tranh đai World HeavyWeight Championship tại Wrestlemania 21. Trong 1 show Raw, Triple H đã tổ chức 1 buổi lễ để Batista quyết định sẽ ở lại Raw hoặc sang SmackDown!, ban đầu anh định ký bên SmackDown!, nhưng phút cuối anh đã tấn công Triple H và Ric Flair, chính thức rời nhóm, turn face, và chọn Triple H làm đối thủ tại Wrestlemania 21. Sau đó anh đã ký lại hợp đồng với bên Raw. Tại Wrestlemania 21, anh đã đánh bại Triple H để lần đấu tiên giành đai World HeavyWeight Championship. Sau đó, Triple H đã đòi tranh đai lại liên tục, nhưng Batista đã xuất sắc giữ được đai ở các kì WWE Backlash, WWE Vengeance (trận kì này là Hell In A Cell Match). Sau đó, anh bị chấn thương, phải từ bỏ đai và rời WWE một thời gian. Vào năm 2006, anh đã trở lại và muốn tranh đai với đương kim World HeavyWeight Champion lúc bấy giờ là King Booker. Vào ngày 26 tháng 11 năm 2006, anh đã giành chiến thắng trước King Booker, lần thứ hai giành được đai World HeavyWeight Championship

2007
Vào ngày 1 tháng 4, ở trận Wrestlemania lần thứ 23, Batista đã để mất chức vô địch World Heavyweight Champion vào tay The Undertaker sau khi Undertaker dùng đòn Tombstone Piledriver. Đây là lần đầu Batista mất đai thực sự(lần mất đai trước là do anh bị chấn thương)và lần đầu tiên Undertaker có được danh hiệu World Heavyweight Championship. Sau đó, tại một buổi tối SmackDown!, anh có cơ hội tranh lại đai với Undertaker trong trận Steel Cage Match nhưng một lần nữa anh lại không lấy được đai, mặc dù anh và Undertaker thoát khỏi lồng cùng một lúc. Sau trận, Mark Henry lên tấn công Undertaker, và Edge dùng cặp tiền Money In The Bank để được tranh đai với Undertaker, và Edge đã chiến thắng. Batista muốn tranh đai với Edge. Tại PPV Judgmentday 2007, anh đã thua Edge do Edge đã pinfall anh. Tại One Night Stand, anh cũng thua Edge trong trận Steel Cage Match do Edge đã nhanh chân thoát khỏi lồng trước. Sau đó, anh có vẻ đã từ bỏ cơ hội tiếp tục theo đuổi đai World HeavyWeight Championship, anh chuyển qua thù với The Great Khali. Trong khi đó thì Kane đang nhắm tới đai World HeavyWeight Championship, liên tục hù dọa Edge, điều đó làm Edge sợ, phải từ bỏ đai để chạy trốn khỏi Kane. Nhưng thực ra Edge đã bị chấn thương, nên phải rời WWE, tương tự như Batista đã bị vào năm 2005. Vì chiếc đai bấy giờ vô chủ, ban quản lý SmackDown! đã tổ chức một trận Royal Rumble, với sự tham gia của tất cả các ss SmackDown!, trong đó có 3 đối thủ nặng ký là Batista, Kane, The Great Khali. Và cuối cùng Khali đã lấy được đai, sau khi loại 2 người cuối cùng là Kane và Batista. Cũng trong tối hôm đó, anh đấu với Kane để xác định người vào đấu với The Great Khali để tranh đai World HeavyWeight Championship tại WWE Great American Bash 2007. Trận đấu đã kết thúc với kết quả hòa khi Khali lên phá, Batista và Kane đã tấn công Khali. Với kết quả đó, sẽ có trận Triple Threat Match giữa anh, Kane và Khali để tranh đai World HeavyWeight Championship. Nhưng một lần nữa anh không thể thắng được, Khali vẫn giữ đai. Tại Summer Slam 2007, anh đấu với The Great Khali, anh lại thua Khali. Trong kì Summer Slam 2007, bạn thân anh là Rey Mysterio đã trở lại, và sau đó có cơ hội tranh đai với Khali khi đã thắng trận cuối cùng với Batista trong loạt trận chọn người vào đấu với Khali, nhưng sau đó Teddy Long lại thông báo sẽ có trận Triple Threat Match giữa anh, Rey Mysterio và Khali để tranh đai tại PPV Unforgiven. Trong những phút cuối, anh đã Batista Bomb Rey Mysterio lên người Khali, sau đó Spinebuster lên Khali, sau đó pin và anh đã lấy được đai World HeavyWeight Championship lần thứ 3. Khali đòi tranh đai lại tại PPV No Mercy, và trận đấu sẽ là trận sở trường của Khali, trận Punjabi Prison Match. Trong trận này, Batista đã có cú bay người từ bên lồng này qua lồng khác, và anh đã tuột xuống thay vì leo, và vẫn giữ được đai. Undertaker đã trở lại, và muốn tranh đai với anh tại Cyber Sunday, trọng tài là Stone Cold Steve Austin. Batista phải dùng tới 2 Batista Bomb mới hạ được Undertaker, anh vẫn giữ được đai. Tại PPV Survivor Series, anh đấu lại với Undertaker trong trận Hell In A Cell Match. Trong trận này, Undertaker cũng phải dùng tới 2 chiêu Tombstone Piledriver lên anh. Nhưng may mắn là anh vẫn giữ được đai vì Edge đã âm thầm trở lại, giả dạng làm thợ quay phim và lúc Undertaker đang pin Batista, Edge đã dùng máy quay và tấn công Undertaker. Việc Edge trở lại, đồng nghĩa với anh ta muốn tham gia tranh đai với Batista và Undertaker, dẫn đến trận Triple Threat Match giữa anh, Undertaker và Edge để tranh World HeavyWeight Championship. Trong trận, Edge đã thuê Curt Hawkins & Zack Ryder giả dạng thành Edge để phụ anh ta đánh Batista và Undertaker. Khi Undertaker đang pin Batista sau chiêu Tombstone Piledriver, Edge đã dùng ghế đánh Undertaker và chạy lại pin Batista, Edge trở thành new World HeavyWeight Champion

2008–2010
Anh đã tham gia trận Royal Rumble nhưng bị loại bởi Triple H và John Cena. Anh cũng đã tham gia trận Elemination Chamber Match, nhưng đã bị The Undertaker cho 1 chiêu Tomstone.Tại Wrestlemania, anh đấu với Umaga trong trận Raw vs SmackDown!, anh đã chiến thắng khi Batista Bomb lên Umaga.Trong 1 show của RAW, anh đã được chuyển sang thi đấu cho RAW. Anh cũng đã từng giành đai World Tag Team Championship với John Cena. Nhưng đúng 1 tuần sau, cả hai đã thua Cody Rhodes và Ted DiBiase. Quá tức giận, cả hai đã nhảy vào đánh nhau. Tại WWE SummerSlam 2008, John Cena đấu với anh. Và kết quả Batista đã cho Cena 2 cú Batista Bomb và khiến Cena bị chấn thương sau đó. Tại WWE Survivor Series. Đội của anh đã thua đội của Randy Orton sau khi anh nhận được 1 cú RKO. Trong 1 show của RAW anh đã bị Randy Orton sút vào đầu và phải nghỉ thi đấu 4 tháng. Vào tháng 4 anh đã trở lại cùng Triple H và Shane McMahon tấn công Legacy

Tại WWE Judment Day, anh đấu cùng Randy Orton tranh đai WWE Championship, anh đã thắng bằng DQ nhưng không giành được đai. Ngay sau trận Ric Flair xuất hiện và cùng anh tấn công Legacy. Tại WWE Extreme Rules, anh đã thắng Randy trong trận Steel Cage Match và giành được đai. Đây là lần đầu tiên Batista giành được đai này. Nhưng đúng 1 ngày sau, Randy Orton và Legacy tấn công Anh làm anh bị chấn thương khá nặng ở bắp tay. Trong chương trình của RAW ngày 29 tháng 6 năm 2009, Batista đã trở lại, nhưng trong vai trò là một vị khách mời đặc biệt(vai trò khách mời đặc biệt cũng giống như General Manager, nhưng mỗi tuần lại có 1 vị khách đặc biệt)

Tại house show RAW được tổ chức vào ngày 14/09/2009 anh đã quay lại và đã có một chiến thắng trước Randy Orton
Sau khi đánh thắng Randy Orton, Batista chuyển sang thi đấu cho Smack Down. Anh đã trở lại một cách ấn tượng khi lần lượt đánh bại Chris Jericho và Big Show. Táo bạo hơn, anh đã hợp tác với bạn mình là Rey Mysterio để thách đấu với Chris Jericho và Big Show để giành đai Unifed Tag Team Champion. Nhưng họ đã thất bại. Ở chương trình Bragging Rights, Batista đấu với World Heavy Weight Champion -Undertaker, CM Punk và Rey Mysterio để giành đai World Heavy Weight Champion. Khi anh sử dụng chiêu Batista Bomb và đang pin The Undertaker, Rey đã nhảy vào cản anh và pin ké, khiến Batista rất tức giận. Sau khi The Undertaker giành chiến thắng và vẫn giữ được đai, Rey đã đến nâng Batista dậy, nhưng anh không hài lòng vì Rey nhảy vào cản.Batista chính thức chuyển thành vai xấu (Heel), Và anh đã tấn công Rey rất dữ dội với hai cú đạp khủng khiếp, mặc cho Rey xin tha. Ở show SmackDown, anh tuyên bố không còn xem Rey là bạn thân nhất nữa, và 2 người sẽ trở thành kẻ thù. Anh cũng đã tấn công 1 superstar khác là Matt Hardy cũng giống với khi làm với Rey. Batista và Rey Mysterio có một trận đấu tại WWE Survivor Series. Do anh to con hơn Rey nên dễ dàng chiếm ưu thế phần lớn thời gian thi đấu. Ở những phút cuối, anh đã sử dụng 1 chiêu Spear, 1 chiêu Spinebuster, và kinh khủng hơn là 3 lần dùng chiêu cuối Batista Bomb. Và trước khi rời võ đài, anh đã Spinebuster Rey 1 lần nữa lên ghế, và hậu quả là Rey phải vào viện. Tại show Raw sau Survivor Series, khi anh đang nói chuyện với khán giả, Kane đi ra và thách đấu với anh. 2 người có 1 trận #1 Contender Match for World Title Match, và anh đã thắng bằng cách lừa đảo khi khi cầm ghế đập Kane sau tường chắn khán giả mà trọng tài không thể thấy (nếu thấy Batista có thể sẽ bị thua bằng cách DQ(Disqualication) và Kane sẽ nghiễm nhiên thắng). Tại WWE TLC, anh sẽ đấu với The Undertaker trong trận Chair Match. Tại WWE TLC, lợi dụng lúc trọng tài bị Undertaker ép vào góc võ đài, anh đã sử dụng chiêu Dirty (chơi xấu) với Undertaker, làm Undertaker bị đau và Batista cầm ghế phang mạnh vào đầu ông. Batista thắng nhưng chủ tịch SmackDown!, Theodore Long, đi ra và thông báo ông không đồng ý cách chơi xấu đó của Batista, và trận đấu sẽ được tiếp tục. Batista phản đối nhưng anh vẫn buộc phải lên võ đài và chiến đấu tiếp. Undertaker đã tức giận và cầm ghế phang nhiều lần vào Batista, và kết liễu anh sau đòn Tombstone. Undertaker vẫn giữ đai. Tại show SmackDown! kế tiếp, Batista đấu lại với đối thủ 1 thời là bạn thân của anh, Rey Mysterio, để giành suất vào đấu tranh đai với Undertaker trong show kế tiếp. Nhưng anh đã thua. Gần đây nhất trong show Smackdown beat the clock. Anh có một trận đấu với R-truth. Khi anh định pin truth, Rey đã kéo trọng tài và làm trận đấu hết giờ. Lúc sau, Vickie Guerero đi ra và nói rằng rey bắt buộc phải chơi xấu Dave. Vickie cũng công bố sẽ có 1 trận #1 Contender Match của anh với Rey để xem ai sẽ tham gia đánh với the undertaker trong royal rumble. Trong sự kiện Elimination Chamber anh đã giành được đai wwe champion từ tay của jonh cena sau khi spear và batista bomb lên john cena. Tại PPV Wrestlemania 26, anh sẽ tái đấu với John Cena để tranh đai WWE Championship. Tại Wrestlemania 26, anh đã dính chiêu FU của John Cena nhưng không thua. Nhưng anh đã thua do bị Cena dùng chiêu khóa STF, và anh đã tap out, đồng nghĩa với việc anh mất đai WWE Championship. Sau đó, anh đã tấn công John Cena và tuyên bố muốn giành lại đai với anh ta tại PPV Extreme Rules, và trận đấu sẽ là Last Man Standing Match. Nhưng cuối cùng vẫn thất bại dưới tay John Cena. Trong trận Over The Limit John CeNa đã dùng chiêu FU lên Batista từ trên xe hơi rơi xuống nền gỗ khiến anh bị chấn thương. Đồng nghĩa với việc anh bị thất bại. Và Batista đã kết thúc sự nghiệp đô vật, nhưng theo một số thông tin thì anh sẽ quay lại trong năm 2013.

2014
Ngày 20/1/2014, Batista trở lại Raw sau 4 năm vắng bóng, anh đã cắt ngang cuộc đàm thoại giữa Triple H và Stephanie McMahon với Randy Orton. Anh thách đấu với Randy để giành giấy chiếc đai World Heavyweight Champion. Ngay trong show Raw 20/1/2014, Batista tấn công Alberto Del Rio bằng chiêu Spinebuster và kết thúc bằng đòn Batista Bomb nổi tiếng.

Ngày 26/1/2014, tại Royal Rumble 2014, Batista xuất phát ở vị trí số 28, đặc biệt vào năm 2005, anh cũng xuất phát ở vị trí số 28. Sau khi loại Sheamus và Roman Reigns, Batista giành chiến thắng và đoạt chiếc vé cho WWE World Heavyweight Championship với Randy Orton tại Wrestle Mania XXX, nhưng bất ngờ khi loại Roman Reigns thì anh bị khán giả phản đối (boo) dữ dội. Tại RAW và Smackdown, Batista sinh mối thù với Daniel Bryan, Randy Orton và The Authority. Anh liên tục xen vào các trận đấu hay buổi nói chuyện của họ. Anh bị thua trước Sheamus sau khi dùng ghế tấn công. Batista có mặt trong trận đấu 3 tranh đai vô địch nhưng lại thua Daniel Bryan sau khi dính Yes Lock.Sau đó anh trở thành đồng đội với Randy Orton và có trận đấu với The Usos và trận đấu kết thúc mà không có đội thắng. Sau đó họ lại có trận đấu với Usos và bị cắt ngang không rõ lý do của The Shield. Từ đó Evolution lại tái hợp. Anh đã có nhiều trận liên quan giữa mối thù với Shield và liên tục bị thua. Sau khi thua trận đấu tại No Hold Barred, Batista muốn Triple H chấm dứt mối thù với The Shield để tiến tới những mục đích tốt hơn cho anh nhưng HHH không nghe và anh quyết bỏ việc tại WWE. Theo thông tin cho biết anh về Holywood đóng phim Vệ binh dải Ngân Hà sắp chuẩn bị công chiếu.

Sự nghiệp diễn xuất
Bautista đã diễn xuất và đóng vai khách mời trong một số chương trình truyền hình với tư cách là chính anh và nhân vật Batista. Anh đóng vai khách mời trong tập thứ tám của mùa 6 của bộ phim truyền hình hành động / phiêu lưu truyền hình Smallville của Mỹ; anh đóng vai một người ngoài trái đất tên là Aldar trốn thoát khỏi Phantom Zone, người hút xương của mọi người để nuôi dưỡng. Vào tháng 6 năm 2009, Bautista xuất hiện với tư cách là chính mình trong một tập của vở opera xà phòng Neighbours của Úc. Năm 2010, anh xuất hiện trong một tập phim của Chuck. Anh ấy cũng đã xuất hiện trong Relative Strangers. Bautista đã làm việc cùng với Rob Van Dam, Marrese Crump và Ja Rule trong bộ phim hành động năm 2010 Wrong Side of Town.

Bautista xuất hiện với vai phản diện Brass Body trong bộ phim The Man with the Iron Fists của Universal Studios. Anh đóng vai Drax the Destroyer trong bộ phim Guardians of the Galaxy năm 2014 của Marvel Studios, đây là một thành công về mặt thương mại và phê bình. Anh đóng vai Mr. Hinx trong phim James Bond, Spectre (2015), và đóng vai phản diện Tong Po trong phần khởi động lại của bộ phim võ thuật Kickboxer năm 1989, cùng với Georges St-Pierre. Bautista đóng một vai nhỏ trong bộ phim khoa học viễn tưởng Blade Runner 2049, được phát hành vào năm 2017 với lời khen ngợi từ giới phê bình. Anh đóng lại vai Drax trong Guardians of the Galaxy Vol. 2, phát hành vào tháng 5 năm 2017, Avengers: Infinity War, phát hành vào tháng 4 năm 2018 và Avengers: Endgame, phát hành vào tháng 4 năm 2019.

Vào năm 2018, Bautista đã cùng các đồng nghiệp của mình ủng hộ đạo diễn James Gunn của Guardians of the Galaxy sau khi bị sa thải vì những dòng tweet cũ nói đùa về nạn ấu dâm và cưỡng hiếp. Bautista tuyên bố rằng nếu Disney (công ty mẹ của Marvel Studios) không sử dụng kịch bản của Gunn cho Guardians of the Galaxy Vol. 3, anh ấy sẽ yêu cầu được đúc lại, gọi cách bắn của Gunn là "buồn nôn". Cuối cùng, Gunn đã được phục hồi làm đạo diễn của bộ phim vào tháng 3 năm 2019. Vào ngày 24 tháng 5 năm 2021, trong lần xuất hiện trên The Ellen DeGeneres Show, ngôi sao đã xác nhận rằng Guardians of the Galaxy Vol. 3 sắp tới sẽ là lần xuất hiện cuối cùng của anh ấy với tư cách là nhân vật.

Bautista đóng vai chính trong Army of the Dead của Zack Snyder. Anh xuất hiện trong một vai phản diện trong Dune, một bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Frank Herbert. Được phát hành vào tháng 10 năm 2021, Dune nhận được nhiều đánh giá tích cực. Bautista sẽ xuất hiện trong phần tiếp theo của Knives Out cùng với Daniel Craig. Bautista sẽ đóng vai chính trong bộ phim phiêu lưu giả tưởng In the Lost Lands với Milla Jovovich, do Paul W.S. Anderson đạo diễn. Vào ngày 6 tháng 12 năm 2021, anh được chọn tham gia Knock At The Cabin do M. Night Shyamalan viết kịch bản và đạo diễn bởi M. Night Shyamalan.

Phim đã tham gia

Điện ảnh

Truyền hình

Trò chơi điện tử

Trong đấu vật
 Đòn cuối và các tuyệt chiêu
 Batista Bomb / Demon Bombs (Sitout powerbomb)batista bite
 Spinebuster
 Spear
 Repeated turnbuckle thrusts
 Running front powerslam
 Running clothesline
 Short-arm clothesline
 Spinning side slam
 Diving shoulder block
 Quản lý
 Synn
 Reverend D-Von
 Ric Flair
 Biệt danh
 "The Demon" - với tư cách là Leviathan
 "The Demon of the Deep" - với tư cách là Leviathan
 "Guardian of The Gates of Hell" - với tư cách là Leviathan
 "The Animal"
 Nhạc xuất hiện
 "Line In The Sand" của Motörhead - với tư cách là thành viên của Evolution
 "I Walk Alone", bản phối khí mới của Saliva
Batista đã chiếu đấu với Rey Mysterio và thế là Rey đã thua và năm 2011 Rey đã giành được đai wwe chapion

Các chức vô địch và danh hiệu
 Ohio Valley Wrestling
 OVW Heavyweight Championship (1 lần)
 Pro Wrestling Illustrated
 PWI xếp anh # 1 trong danh sách 500 đô vật hay nhất năm PWI 500 vào 2005.
 PWI Most Improved Wrestler of the Year (Đô vật tiến bộ nhất) vào 2005
 PWI Wrestler of the Year(Đô vật của năm) vào năm 2005
 World Wrestling Entertainment
 WWE Tag Team Championship (1 lần) - với Rey Mysterio
 World Heavyweight Championship (List of WWE World Heavyweight Championsip 4 lần)
 Championship (WWE)|WWE Championship (2 lần)
 World Tag Team Championship (2 lần) - với Ric Flair
 Royal Rumble (2005)
 Wrestling Observer Newsletter
 Feud of the Year (Mối thù của năm) vào 2005 - vs Triple H
 Feud of the Year (Mối thù của năm) vào 2007 - vs The Undertaker
 Most Overrated Wrestler vào 2006

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thông tin về Dave Bautista trên WWE.com

Batista, Dave
Bautista, Dave
Bautista, Dave
Bautista, Dave
Bautista, Dave
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ