title: Triết học chính trị

text:
Triết học chính trị nghiên cứu các vấn đề cơ bản về nhà nước, chính quyền, chính trị, tự do, công lý, tài sản, quyền, luật và việc thực thi luật pháp bởi các cơ quan thẩm quyền. Mục tiêu nghiên cứu của triết học chính trị nhằm lý giải về mối quan hệ cũng như sự tồn tại của các vấn đề trên một cách thấu đáo bởi các nhà triết học; cụ thể là trả lời các câu hỏi như những yếu tố kể trên là gì, tại sao lại phải có chúng, cái gì khiến cho chính quyền là hợp pháp, những quyền và tự do nào cần được bảo vệ và tại sao, luật pháp là gì và khi nào có thể hủy bỏ luật một cách hợp lẽ.

Trong ngôn ngữ thông thường, "triết học chính trị" chỉ có nghĩa chỉ quan điểm chung, hoặc niềm tin hay thái độ đạo đức cụ thể về chính trị mà không nhất thiết thuộc về chuyên ngành nào của triết học.

Chủ đề
Chủ đề của triết học chính trị bao gồm:
Định nghĩa của các khái niệm về chính trị
Lý giải về trật tự chính trị
Xác định và lý giải các nguyên tắc chính sách quan trọng, chẳng hạn như quyền tự do hay công lý
Biện minh và hạn chế quyền lực chính trị và tính chính danh của nó
Biện minh mô hình trật tự chính trị (xem triết lý nhà nước)
Giải thích và thực thi nhân quyền
Biện minh và đảm bảo sự bao dung và bảo vệ các nhóm thiểu số
Sự tham gia của các công dân trong chính trị và xã hội
Biện minh và bảo vệ các nguyên tắc đạo đức trong xã hội
Xác định giá trị của hành động công cộng và hạnh phúc cá nhân
Xác định mối quan hệ giữa chính trị và đạo đức
Xác định mối quan hệ giữa chính trị và bạo lực
Các vấn đề về công bằng xã hội
Các vấn đề về quan hệ quốc tế và gìn giữ hòa bình

Lịch sử của triết học chính trị

Thời cổ đại

Triết học phương Tây

Như là một lãnh vực học thuật, triết học chính trị phương Tây bắt nguồn từ thời Hy Lạp cổ đại, khi các thành bang đang
thử nghiệm với nhiều hình thức tổ chức chính trị khác nhau bao gồm chế độ quân chủ, độc tài, quý tộc, thủ lĩnh, và dân chủ. Một trong những tác phẩm kinh điển quan trọng nhất của triết học chính trị là cuốn Cộng hòa của Plato theo sau bởi Chính trị của Aristotle và Đạo đức Nichomachean. Triết học chính trị La Mã bị ảnh hưởng bởi những người theo chủ nghĩa Khắc kỷ Stoic, và những bài viết về triết học chính trị của nhà quý tộc La Mã Cicero, diễn đạt rõ ràng những tư tưởng Stoic.

Triết học phương Đông

Một cách độc lập, những đại biểu tư tưởng của Nho giáo như Khổng Tử, Mạnh Tử, Mặc Tử và những người theo trường phái Pháp gia ở Trung Quốc cũng như Luật lệ của Manu và Chanakya ở Ấn Độ đều tìm kiếm các phương tiện để bảo đảm sự thống nhất và ổn định về chính trị. Nho gia Trung Quốc chủ trương xây dựng xã hội ổn định thông qua việc giáo dục đạo đức và cai trị bằng nhân nghĩa, trong khi Pháp gia thì muốn làm điều đó thông qua luật pháp. Ở Ấn Độ, Chanakya, trong tác phẩm Arthashastra, đã phát triển một quan niệm giống như Pháp gia và Niccolò Machiavelli.

Văn minh Trung Quốc và Ấn Độ cổ đại giống như văn minh Hy Lạp có nền văn hóa thống nhất giữa các quốc gia cạnh tranh lẫn nhau. Ở Trung Quốc, các triết gia thấy mình có nghĩa vụ đối đầu với những vấn đề chính trị xã hội, và đi tìm giải pháp cho những cuộc khủng hoảng mà nền văn minh của họ đang gặp phải. Nho gia giải quyết các vấn đề chính trị - xã hội dựa trên cơ sở đạo đức trong khi các trường phái khác có thể không tính đến khía cạnh đạo đức trong học thuyết của họ. Tầng lớp cai trị Trung Quốc dần dần chấp nhận triết lý Nho giáo như là hệ tư tưởng chính thống cho nền chính trị của họ.

Thời kỳ vàng son hồi giáo

Mutazilite vs. Asharite

Sự trỗi dậy của Hồi giáo, dựa trên cả Qur'an và Muhammad thay đổi mạnh mẽ các cân đối quyền lực và nhận thức về nguồn gốc của quyền lực trong khu vực Địa Trung Hải. Triết lý tiền Hồi giáo nhấn mạnh một liên kết không lay chuyển được giữa khoa học và tôn giáo, và quá trình ijtihad để tìm sự thật có hiệu lực đối với tất cả triết lý "chính trị" vì nó có ý nghĩa thực sự cho việc quản trị. Quan điểm này đã được thử thách bởi các triết gia phái Mutazilite "duy lý", những người có quan điểm theo triết lý Hy Lạp nhiều Hellenic xem, lý lẽ đứng trên mặc khải, và khi đó được biết đến với các học giả hiện đại như là những nhà thần học đầu tiên của đạo Hồi; họ đã được hỗ trợ bởi một tầng lớp quý tộc thế tục muốn tìm tự do hành động độc lập của Khalifah. Tuy nhiên, đến thời kỳ hậu cổ đại, quan điểm "truyền thống" Asharite của Hồi giáo nói chung đã chiến thắng. Theo như những nhà triết gia Asharite, lý lẽ phải phụ thuộc vào kinh Koran và Sunna.

Triết lý chính trị Hồi giáo, như vậy, bắt nguồn từ những nguồn Hồi giáo nguyên thủy thí dụ như Qur'an và Sunnah, những lời nói và thực hành của Muhammad, và như thế làm cho nó về bản chất rẩt là thần quyền. Tuy nhiên, trong tư tưởng Tây phương, nó thường cho rằng đó là một lãnh vực cụ thể khác biệt chỉ dành cho các nhà triết học vĩ đại của Hồi giáo: al-Kindi (Alkindus), al-Farabi (Abunaser), Ibn Sina (Avicenna), Ibn Bajjah (Avempace), Ibn Rushd (Averroes), và Ibn Khaldun. Các khái niệm chính trị của Hồi giáo như kudrah (quyền lực), sultan, Ummah, cemaa (nghĩa vụ) và ngay cả những từ "cốt lõi" trong kinh Qur'an, như ibadah (thờ phượng), din (tôn giáo), rab (bậc thầy) và ilah (thần thánh) được lấy làm cơ sở để phân tích. Do đó, không chỉ các ý tưởng của các nhà triết học chính trị Hồi giáo nhưng cũng có nhiều luật gia và Ulama khác đặt ra những ý tưởng chính trị và lý thuyết. Ví dụ, những ý tưởng của Khawarij trong những năm ban đầu của lịch sử Hồi giáo về Khilafah và Ummah, hoặc của Hồi Giáo Shia trên khái niệm về Imamah được coi là bằng chứng về tư tưởng chính trị. Các cuộc đụng độ giữa Hồi giáo Sunni và Hồi giáo Shia trong các thế kỷ thứ 7 và thứ 8 đã có tính cách chính trị chính cống.

Ibn Khaldun
Học giả Ả Rập trong thế kỷ thứ 14 Ibn Khaldun được coi là một trong những nhà học thuyết chính trị vĩ đại nhất. Nhà triết gia, nhân chủng học người Anh Ernest Gellner xem định nghĩa của Ibn Khaldun về chính phủ, "... một tổ chức mà ngăn cản bất công khác hơn như nó cam kết chính nó," là hay nhất trong lịch sử của lý thuyết chính trị. Đối với Ibn Khaldun, chính phủ nên được hạn chế đến mức tối thiểu cho là một điều ác cần thiết, đó là những hạn chế của những người đàn ông bởi những người đàn ông khác.

Châu Âu Trung cổ

Triết lý chính trị ở châu Âu thời Trung cổ bị ảnh hưởng nặng nề bởi tư tưởng Kitô giáo. Nó có nhiều điểm tương đồng với các tư tưởng Hồi giáo Mutazalite, cho rằng người Công giáo Rôma dù triết lý phụ thuộc vào nền thần học nhưng lý trí không lệ thuộc vào mặc khải, chỉ trong trường hợp mâu thuẫn, lý trí trực thuộc đức tin như phái Asharite của đạo Hồi. Các nhà triết gia bằng cách kết hợp triết lý của Aristotle với Kitô giáo của Thánh Augustine nhấn mạnh tiềm năng hài hòa vốn có trong lý trí và sự mặc khải. Có lẽ các nhà triết học chính trị có ảnh hưởng nhất của thời trung cổ châu Âu là Thánh Thomas Aquinas đã giúp giới thiệu lại các công trình của Aristotle, mà chỉ được chuyển đến Công giáo châu Âu thông qua Hồi giáo Tây Ban Nha, cùng với những bài bình luận của Averroes. Sử dụng chúng Aquinas đã lập chương trình nghị sự cho triết lý chính trị kinh viện chi phối tư tưởng châu Âu trong nhiều thế kỷ cho đến thời kỳ Phục hưng.

Các nhà triết học chính trị Trung cổ, như Aquinas trong Summa Theologica, phát triển ý tưởng rằng một vị vua, mà trở thành một bạo chúa, thì không còn là một nhà vua, và như vậy có thể bị lật đổ.

Thánh Augustine

Triết học Kitô giáo buổi ban đầu của Augustine xứ Hippo đa số là viết lại những gì của Plato trong ngữ cảnh Kitô giáo. Thay đổi chính mà các tư tưởng Kitô giáo đem lại là làm nhẹ đi chủ nghĩa Khắc kỷ (Stoicism) và lý thuyết về công bằng của xã hội La Mã, và nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong việc thực hiện sự khoan dung như là một ví dụ về đạo đức. Augustine cũng truyền dạy rằng một người không phải là thành viên của thành phố mà anh ta đang sống, nhưng là một công dân của Thành phố của Thượng đế (Civitas Dei) hoặc là một công dân của Thành phố của loài người (Civitas Terrena). Cuốn sách Thành phố của Thượng đế của Augustine là một tác phẩm có nhiều ảnh hưởng trong thời kì đó, một tác phẩm phản biện lại
việc cho rằng quan điểm theo Kitô giáo là không thể thực hiện được - một quan điểm phổ biến trong những người La Mã theo Kitô giáo thời đó.

Thánh Thomas Aquinas

Trong triết học chính trị, Aquinas là người tỉ mỉ nhất khi viết về nhiều luật lệ khác nhau. Theo như Aquinas, có bốn loại luật lệ khác nhau:

1) Luật vũ trụ của Thượng đế

2) Luật của Thượng đế theo Kinh Thánh

3) Luật tự nhiên hoặc những luật hành xử được chấp nhận khắp nơi trong chừng mực nào đó

4) Luật của con người hay là những luật đặc biệt chỉ áp dụng cho những hoàn cảnh cụ thể nào đó.

Magna Carta, được xem bởi nhiều người như là một nền tảng của nền tự do chính trị Anh-Mỹ, đưa ra rõ ràng quyền nổi lên chống lại những người cai trị vì công lý. Các văn bản khác tương tự như Magna Carta được tìm thấy ở các nước châu Âu khác như Tây Ban Nha và Hungary.

Xem thêm
Throffer

Chú thích

Triết học xã hội
Triết học khoa học xã hội


title: Cảm Thành

text:
Cảm Thành (? – 860) tu tại chùa Kiến Sơ, là tổ đời thứ hai của dòng Vô Ngôn Thông. Người Tiên Du, họ Thị. Ban đầu Sư xuất gia, tên đạo là Lập Đức, ở tại núi Tiên Du; của quận mình. Sư lấy việc đọc kinh làm sự nghiệp.

Cơ duyên và hành trạng
Có hương hào họ Nguyễn mến Sư đức hạnh cao cả, muốn đổi nhà làm chùa mời Sư tới ở, bèn đến lấy tình mời Sư, Sư chẳng chịu nhận. Ban đêm mộng thấy thần nhân mách: "Nếu theo ý của Nguyễn, thì chẳng mấy năm sẽ được điều lành lớn", bèn đáp lại lời mời. Nay là chùa Kiến Sơ ở Phù Đổng.

Chẳng bao lâu thì Thiền sư Vô Ngôn Thông đến. Sư biết Thông là người phi thường, sớm hôm phục dịch, chưa từng biếng nhác. Thông cảm động trước lòng thành của Sư, bèn đặt tên là Cảm Thành.

Một lần có vị Tăng đến hỏi: "Thế nào là Phật?". Sư đáp: "Khắp hết mọi nơi."

Lại hỏi: "Thế nào là tâm Phật?". Sư đáp: "Chẳng từng che giấu."

Lại thưa: "Người học không hiểu". Sư bảo: "Đi quá xa rồi".

Về sau, Sư không bệnh mà mất. Bấy giờ là năm Canh Thìn Đường Hàm Thông thứ nhất (năm 860).

Chú thích

Nguyên bản Hán văn
第一世一人□□□□□□□□□
感誠禪師
建初寺第二世感誠禪師𠎣逰人也姓氏①初

出家道號立德居本郡𠎣逰山持誦為業鄉
豪阮氏髙其德行欲捨宅為寺延致居之徃
以情扣師弗許夜夢神人告曰苟從阮志不
數年間得大吉祥師乃應其請〖今扶蕫建初寺是也〗未㡬
通禪師適至師知其非常人旦夕服事未常
輙怠通感其誠懇遂以名焉一日謂師曰昔
世尊為一大事因緣出現於世化緣周畢示
入涅槃如此妙心名正法眼藏實相無相三
昧法門親付弟子摩訶迦葉尊者為初祖世
卋相傳至達磨大師自西而來䟦涉險危爲
傳此法遞至六祖曹溪得於五祖所於達磨

初至人未知信故以傳衣以明得法今信已
熟衣乃爭端止於汝身不復傳也於是以心
傳心不受衣鉢時南嶽讓首得其傳讓授馬
祖一一授百丈海吾於百丈得其心法久響
此方慕大乗者眾是以南來求善知識今與
汝遇盖宿緣也聽吾偈云諸方浩浩妄自喧
傳謂吾始祖親自西天傳法眼藏目謂之禪
一花五葉種子綿綿澘符宻語千萬有緣咸
謂心宗清淨本然西天此土此土〖西天古今日月古今〗
山川觸塗成滯佛祖成寃差之毫釐失之百
千汝善觀察莫賺兒孫直饒問我我本無言

師於言下領悟常有僧問如何是佛師云徧
一切處進云如何是佛心師云不曾覆藏進
云學人不會師云蹉過了也後無疾而逝時
唐咸通元年庚辰□□□□□□□□□□

姓氏: LMT = 姓○氏

Tham khảo
Lê Mạnh Thát: Nghiên cứu về Thiền Uyển Tập Anh, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh 1999.
Bản Hán điện tử của Thiền viện Viên Chiếu & Chân Nguyên. Đạo hữu Nguyễn Hữu Vinh (Đài Loan) đọc dò lại.
Thiền Uyển Tập Anh - Bản Adobe
Thiền Uyển Tập Anh - Bản chữ Hán

Thiền sư Việt Nam
Thiền phái Vô Ngôn Thông
Người Bắc Ninh


title: Xylophanes damocrita

text:
Xylophanes damocrita là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở México.

Mỗi năm loài này có ít nhất hai thế hệ.

Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes
Động vật đặc hữu México


title: Dây cáp

text:
Dây cáp (tiếng Pháp: câble) hay còn gọi là chão thép là hai hay nhiều dây luyện từ kim loại xếp cạnh nhau và gắn chặt, xoắn hoặc bện lại với nhau để tạo thành một bộ phận đơn nhất. Trong cáp cơ học, hay còn gọi là dây thừng cáp, được sử dụng để nâng, vận chuyển và kéo hoặc vận chuyển lực lượng thông qua sức căng. Trong kỹ thuật điện, cáp được sử dụng để truyền tải dòng điện. Một cáp quang bao gồm một hoặc nhiều sợi quang trong một lớp vỏ bảo vệ các sợi cáp.

Cáp điện thảo luận ở đây chủ yếu là dành cho lắp đặt trong các tòa nhà và các khu công nghiệp. Đối với công tác truyền tải điện ở những khoảng cách lớn hơn vài km, xem các bài cáp điện cao thế, cáp điện và cáp điện một chiều cao thế.

Tham khảo

Dây cáp
Từ gốc Pháp


title: Trentepohlia aequinigra

text:
Trentepohlia aequinigra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Hugues le Grand

text:
.
Hugues le Grand (898-16 tháng 6 năm 956) đã là một vị công tước người Frank và là một bá tước của Paris, cha của Hugues là vua Robert I của Pháp và bác của Hugues là vua Eudes I. Hugues chào đời tại Paris, lle-de-France, ở nước Pháp. Người con trai trưởng của Hugues là Hugues Capet đã lên ngôi vua nước Pháp vào năm 987. Dòng tộc của Hugues được biết tới như Robertians.

Chú giải

Tham khảo

Người Frank
Vương triều Robertians
Người Paris


title: 19518 Moulding

text:
19518 Moulding (1998 VZ13) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 11 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19518 Moulding

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Ovula

text:
Ovula là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Ovula bao gồm:

 Ovula costellata Lamarck, 1810
 Ovula ishibashii (Kuroda, 1928)
 Ovula ovum (Linnaeus, 1758)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Ovulidae


title: Procalus silvai

text:
Procalus silvai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jerez miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Procalus


title: Acolastus furcatus

text:
Acolastus furcatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scholler miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Acolastus


title: Marienhagen

text:
Marienhagen là một thị xã ở huyện Hildesheim bang Niedersachsen, Đức. Đô thị Marienhagen có diện tích 6,23 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 888 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Hildesheim


title: Basilepta scabrosa

text:
Basilepta scabrosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Basilepta


title: Cagnò

text:
Cagnò là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, tọa lạc cách 35 km về phía bắc của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 378 người và diện tích là 3,3 km².

Cagnò giáp các đô thị: Laurein-Lauregno, Proveis-Proves, Rumo, Revò, Livo, và Cles.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Rosières-sur-Mance

text:
Rosières-sur-Mance là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Chính phủ lâm thời Việt Nam

text:
Chính phủ lâm thời Việt Nam có thể chỉ đến một trong các chính phủ sau:
Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Chính phủ Liên hiệp Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa


title: Takahama

text:
là một thành phố thuộc vùng Mikawa của tỉnh Aichi, Nhật Bản.

Tính đến năm 2010, thành phố có dân số ước tính 44.413 và mật độ dân số 3.420 người/km². Tổng diện tích là 13 km².

Thành phố được thành lập ngày 1 tháng 12 năm 1970.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức của Takahama

Thành phố tỉnh Aichi


title: (65666) 1987 RU

text:
(65666) 1987 RU là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 12 tháng 9 năm 1987.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 65001–66000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1987
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Montandon

text:
Montandon là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Montandon on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Nhuế Thành

text:
Nhuế Thành (chữ Hán giản thể: 芮城县, âm Hán Việt: Nhuế Thành huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Vận Thành, tỉnh Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Nhuế Thành có diện tích 1178 km², dân số năm 2003 là 380.000 người. Huyện Nhuế Thành có 7 trấn và 3 hương.
Trấn: Cổ Ngụy, Phong Lăng Độ, Dương Thành, Đại Vương, Tây Mạch, Mạch Nam, Vĩnh Lạc.
Hương: Học Trương, Nam Vệ, Đông Lò.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Tây
Vận Thành


title: Tam Quốc (Triều Tiên)

text:
Xem các nghĩa khác tại Tam Quốc (định hướng).

Thời đại Tam Quốc Triều Tiên () đề cập đến các vương quốc Triều Tiên cổ đại là Cao Câu Ly (Goguryeo), Bách Tế (Baekje) và Tân La (Silla), đã thống trị bán đảo Triều Tiên và nhiều phần của Mãn Châu trong hầu hết Thiên niên kỷ 1. Thời kỳ Tam Quốc kéo dài từ năm 57 TCN cho đến khi Tân La giành thắng lợi trước Cao Câu Ly vào năm 668, và đánh dấu khởi đầu thời điểm Nam-Bắc Quốc giữa Tân La Thống nhất ở phía nam và Bột Hải ở phía bắc.

Giai đoạn đầu của thời kỳ này thường được gọi là Thời đại Tiền Tam Quốc, khi mà ba nước vẫn chưa phát triển thành các vương quốc theo đúng nghĩa. Tên gọi "Tam Quốc" được sử dụng trong tiêu đề của biên niên sử Tam quốc sử ký (thế kỷ 12) và Tam quốc di sự (thế kỷ 13).

Bối cảnh
Ba vương quốc được thành lập sau sự sụp đổ của Cổ Triều Tiên và dần chinh phục cũng như hợp nhất các tiểu quốc và liên minh khác. Sau sự sụp đổ của Cổ Triều Tiên, nhà Hán đã lập nên Hán tứ quận ở Liêu Ninh và vùng tây bắc bán đảo hiện nay. Quận cuối cùng đã bị Cao Câu Ly diệt vào năm 313.

Các tiền thân của Bách Tế và Tân La đã mở rộng lãnh thổ trong khuôn khổ hệ thống các bộ lạc vào thời đại Tiền Tam Quốc còn Cao Câu Ly đã chinh phục các quốc gia láng giềng như Phù Dư Quốc, Ốc Trở, Đông Uế, cùng các bộ lạc khác ở miền bắc Triều Tiên và Mãn Châu. Ba thực thể chuyển đổi từ xã hội liên minh bộ tộc sang xã hội quốc gia phong kiến vào thế kỷ thứ 3.

Cả ba vương quốc đều tương đồng về văn hóa và ngôn ngữ. Tôn giáo ban đầu của người dân là Shaman giáo, nhưng họ ngày càng chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa, chủ yếu là Khổng giáo và Đạo giáo. Trong kỷ 4, Phật giáo truyền đến bán đảo và phát triển nhanh chóng, một thời gian ngắn sau đã trở thành tôn giáo chính thức của cả ba nước.

Cao Câu Ly

Cao Câu Ly (Goguryeo) nổi lên ở khu vực đôi bờ sông Áp Lục trong bối cảnh Cổ Triều Tiên sụp đổ. Những đoạn đầu tiên đề cập đến Cao Câu Ly trong sử sách Trung Quốc là từ năm 75 TCN trong tư liệu của nhà Hán, mặc dù từ trước đó đã xuất hiện cái tên "Guri" và có thể là cùng một quốc gia. Các bằng chứng đã cho thấy Cao Câu Ly là nước tiến bộ nhất, và dường như được thành lập sớm nhất trong Tam Quốc.

Cao Câu Ly cuối cùng trở thành quốc gia lớn nhất trong ba vương quốc. Vương quốc này cũng đã có một số lần thay đổi kinh đô: hai kinh đô nằm tại thượng lưu sông Áp Lục, và sau đó là Lạc Lãng (樂浪), được cho là một phần của Bình Nhưỡng ngày nay. Lúc đầu, vương quốc nằm trên vùng biên thùy với Trung Quốc; nó dần dần mở rộng sang Mãn Châu rồi cuối cùng tiêu diệt Lạc Lãng quận của người Hán vào năm 313. Quốc gia này tiếp tục chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc khi Phật giáo trở thành tôn giáo chính thức năm 372.

Vương quốc Cao Câu Ly ở trên đỉnh cao của mình vào thế kỷ thứ 5 dưới thời trị vì của Quảng Khai Thổ Thái Vương (Gwanggaeto) và con trai là Trường Thọ Vương (Jangsu) trong chiến dịch chống lại Trung Quốc ở Mãn Châu. Trong thế kỷ tiếp sau hoặc lâu hơn, Cao Câu Ly là vương quốc chiếm ưu thế trên bán đảo Triều Tiên. Cao Câu Ly cuối cùng chiếm đồng bằng Liêu Đông ở Mãn Châu và khu vực thung lũng sông Hán ngày nay. Vương quốc Cao Câu Ly không chỉ cai quản các thần dân là người Triều Tiên mà còn có cả người Hán và các bộ tộc Tungus ở Mãn Châu và miền bắc bán đảo. Sau khi nhà Tùy và nhà Đường hình thành tại Trung Quốc, vương quốc tiếp tục trải qua các cuộc tấn công của Trung Quốc cho đến khi thất bại trước liên quân Đường-Tân La vào năm 668.

Bách Tế

Bách Tế (Baekje) được thành lập với vị thế là một thành viên của liên minh Mã Hàn. Hai người con trai của người sáng lập nên Cao Câu Ly được chép rằng đã chạy trốn một cuộc xung đột kế vị, và lập nên Bách Tế ở khu vực quanh Seoul ngày nay.

Bách Tế sau đó đã hợp nhất hoặc chinh phục các bộ lạc Mã Hàn khác và lên đến đỉnh cao vào thế kỷ thứ 4, khi đó nó kiểm soát hầu hết miền tây bán đảo Triều Tiên. Bị Cao Câu Ly tấn công, kinh đô của vương quốc chuyển về phía nam đến Ungjin (Hùng Tân) (Gongju ngày nay) và sau đó lại chuyển sâu hơn về phía nam đến Tứ Tỉ (SabI) Buyeo ngày nay).

Bách Tế áp đặt ảnh hưởng của mình lên Đam La (Tamna), một vương quốc nằm trên đảo Jeju. Bách Tế duy trì quan hệ mật thiết và nhận triều cống của Đam La. Tôn giáo và văn hóa nghệ thuật của Bách Tế chịu ảnh hưởng của Cao Câu Ly và Tân La.

Phật giáo được đưa vào Bách Tế từ năm 384 từ Cao Câu Ly trong sự hoan nghênh. Về sau, Bách Tế đóng một vai trò cơ bản trong việc truyền bá văn hóa, bao gồm Hán tự và Phật giáo đến Nhật Bản cổ đại.

Tân La

Theo sử sách Triều Tiên, năm 57 TCN, Seorabeol (Từ La Phạt) hay Saro (Tư Lô), sau đó là Silla (Tân La) ở đông nam bàn đảo Triều Tiên đã thống nhất và mở rộng trên cơ sở liên minh của các tiểu quốc bộ tộc được gọi là Thìn Hàn. Mặc dù Tam quốc sử ký chép rằng Tân La được thành lập sớm nhất trong ba vương quốc, các tài liệu và hiện vật khảo cổ khác cho thấy rằng Tân La dường như là vương quốc cuối cùng trong Tam Quốc lập được một chính quyền tập trung.

Việc đổi tên từ Tư Lô sang Tân La tiến hành vào năm 503, vương quốc sáp nhập liên minh Già Da (Gaya), tức liên minh phát triển từ Biện Hàn trước đó, vào đầu thế kỷ thứ 6. Cao Câu Ly và Bách Tế phản ứng lại điều này bằng cách lập một liên minh. Để đối phó với các cuộc xâm lược từ Cao Câu Ly và Bách Tế, Tân La làm sâu đậm thêm mối quan hệ của mình với nhà Đường. Với việc chiếm được một số lãnh thổ mới, Tân La có thể giao thiệp trực tiếp với nhà Đường qua Hoàng Hải. Sau khi cùng với đồng minh là nhà Đường chinh phục Cao Câu Ly và Bách Tế, vương quốc Tân La đã đánh đuổi quân Đường ra khỏi bán đảo và chiếm vùng đất phía nam Bình Nhưỡng ngày nay.

Kinh đô của Tân La là Seorabeol (Từ La Phạt) (nay là Gyeongju; "Seorabeol", "서라벌" trong Hangul hay "徐羅伐" trong Hanja, được đặt giả thuyết là một từ tiếng Triều Tiên cổ có nghĩa là "kinh đô"). Phật giáo trở thành tôn giáo chính thức vào năm 528. Hiện vật văn hóa còn lại của vương quốc Tân La gồm có tác phẩm nghệ thuật bằng vàng độc nhất vô nhị thể hiện ảnh hưởng của các bộ lạc thảo nguyên du mục phương bắc, phân biệt với văn hóa của Cao Câu Ly và Bách Tế chịu ảnh hưởng của Trung Quốc một cách rõ rệt hơn.

Các nước khác
Các quốc gia nhỏ hơn cũng tồn tại ở Triều Tiên trước hoặc trong thời kỳ này gồm:
Liên minh Già Da (Gaya), tồn tại cho đến khi bị sáp nhập vào Tân La
Đông Uế (Dongye), Ốc Trở (Okjeo), và Phù Dư (Buyeo), cả ba đều bị Cao Câu Ly chinh phục.
Vu Sơn Quốc (Usan-guk): chư hầu của Tân La trên đảo Ulleung
Đam La (Tamna): chư hầu của Bách Tế trên đảo Jeju

Kết thúc Tam Quốc
Bằng cách liên minh với nhà Đường Trung Quốc, Tân La đã chinh phục Cao Câu Ly vào năm 668, sau khi đã chinh phục Già Da năm 562 và Bách Tế năm 660, và từ đây mở ra thời kỳ Bắc-Nam giữa Tân La Thống nhất ở phía nam và Bột Hải ở phía bắc, một vương quốc do Đại Tộ Vinh (Dae Jo-young), một tướng cũ của Cao Câu Ly nổi dậy chống lại ách cai trị của nhà Đường và bắt đầu chiếm lại các lãnh thổ Cao Câu Ly trước đây.

Xem thêm
 Danh sách vua Triều Tiên
 Tam quốc di sự

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thời kỳ Tam Quốc - Từ điển bách khoa lịch sử cổ đại
 Tam Quốc Triều Tiên

Năm 57 TCN
Danh sách về văn hóa
Lịch sử Triều Tiên cổ đại
Lịch sử Triều Tiên

nap:Tre Regni d%27%27a Corea


title: 1452

text:
Năm 1452 là một năm nhuận bắt đầu vào ngày Thứ Bảy trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh
 6 tháng 2 - Joana [[, Princess Crown of] Bồ Đào Nha] (mất 1490)
 10 tháng 3 - Vua Ferdinand II của Aragon (mất 1516)
 15 tháng 4 - Leonardo da Vinci, nghệ sĩ, nhà phát minh người Ý (mất 1519)
 19 tháng 4 - Vua Frederick IV của Napoli (mất 1504)
 10 tháng 7 - Vua [[James III của] Scotland] (mất 1488)
 27 tháng 7 - Ludovico Sforza, Công tước Milan (mất 1508)
 21 tháng 9 - Girolamo Savonarola, nhà cải cách và cai trị của Florence (mất 1498)
 2 tháng 10 - Vua Richard III của Anh (mất 1485)
 10 tháng 12 - Johannes Stöffler, nhà toán học người Đức (mất 1531)
 Vũ Kiệt - Trạng nguyên và nhà Thơ (m. ?)

Mất

Tham khảo

Năm 1452


title: Chrysispa paucispina

text:
Chrysispa paucispina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Chrysispa


title: Camilo José Cela

text:
Camilo José Cela (tên tiếng Tây Ban Nha đầy đủ: Camilo José Cela Trulock, Công tước của Iria Flavia; 11 tháng 5 năm 1916 – 17 tháng 1 năm 2002) là nhà văn Tây Ban Nha đoạt giải Nobel Văn học năm 1989.

Tiểu sử
Camilo José Cela sinh ở Iria Flavia, Coruna, Tây Ban Nha, trong một gia đình khá giả. Lên chín tuổi gia đình chuyển về thủ đô Madrid, nơi ông học trung học, rồi theo học ngành y tại Đại học Madrid, nhưng lại thường xuyên nghe các bài giảng văn học tại khoa triết học. Trong thập niên 1930, Cela bị buộc phải tham gia cuộc nội chiến Tây Ban Nha và chấp nhận đường lối độc tài của tướng Francisco Franco, song chỉ được một thời gian ngắn ông trở về quê vì bị lao phổi nặng.

Khỏi bệnh, ông chuyển sang học chuyên ngành luật ở Madrid, đồng thời tập trung vào sáng tác văn học. Năm 1934, ông viết bài thơ đầu tiên Mi entierro (Đám tang tôi) và từ đó cái chết là đề tài ám ảnh trong các tác phẩm của ông. Năm 1942, Cela xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tiên La familia de Pascual Duarte (Gia đình Pascual Duarte) và nhanh chóng trở nên nổi tiếng; tác phẩm được đánh giá là cuốn tiểu thuyết Tây Ban Nha hay nhất kể từ Don Quijote de la Mancha. Từ đây, ông bắt đầu dành toàn bộ thời gian cho sáng tác văn học và làm chủ nhiệm tạp chí Papeles de Son Armadans.

Camilo José Cela sáng tác rất nhiều thể loại: tiểu thuyết, truyện dài, truyện ngắn, ký, kịch, thơ, truyện dịch, ông còn soạn Diccionario secreto (Từ điển bí mật, 1968-1971) 11 tập, gồm những từ vựng kiêng húy, bị cấm đoán, tiếng lóng..., và Enciclopedia del erotismo (Bách khoa tình dục, 1976). Song tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là tiểu thuyết La colmena (Tổ ong, viết năm 1943, in năm 1957 ở Argentina do chế độ kiểm duyệt ở Tây Ban Nha không cho phép), kể về cuộc sống của dân chúng ở thủ đô Madrid sau khi kết thúc nội chiến. Năm 1983, ông cho ra đời tiểu thuyết cũng rất nổi tiếng, được coi là cuốn sách "trào phúng đen": Mazurca para dos muertos (Bản mazurca cho hai người chết). Năm 1989, Cela là nhà văn Tây Ban Nha đầu tiên được nhận giải Nobel (trước ông đã có bốn người Tây Ban Nha nhận giải, nhưng đều là nhà thơ hoặc viết kịch). Trong công bố báo chí, Viện Hàn lâm Thụy Điển coi ông là gương mặt nổi bật nhất trong sự nghiệp đổi mới văn học Tây Ban Nha sau chiến tranh. Cela mất năm 2002 vì bệnh tim, để lại gần 80 đầu sách, trong đó có 14 tiểu thuyết. Camilo José Cela được coi là nhà văn nổi tiếng nhất của Tây Ban Nha nửa cuối thế kỷ 20, người tạo văn phong Cela (estilo celiano) độc đáo.

Camilo José Cela đã nhận bằng tiến sĩ danh dự của 25 trường đại học trên thế giới và đoạt các giải thưởng uy tín như: Giải Văn học Quốc gia Tây Ban Nha năm 1984; Giải Thái tử Asturias năm 1987; Giải "Hành tinh" năm 1994; Giải thưởng Cervantes năm 1995. Năm 1966, ông còn được vua Juan Carlos của Tây Ban Nha phong tặng chức Công tước Iria Flavia. Đồng thời ông cũng là nhà văn gây nhiều tai tiếng nhất. Ở Tây Ban Nha ông nổi tiếng là người ham mê ăn uống, du lịch và phụ nữ. Đầu thập niên 1990 ông bị một nữ nhà văn vô danh kiện vì tội đạo văn - lấy nhiều đoạn dài trong cuốn tiểu thuyết cô ta gửi đến để đọc giám định và đưa vào cuốn La cruz de san Andres (Thánh giá Thánh Andres, giải Hành tinh năm 1994). Kể cả "chúc thư" Cela đã để lại sau khi mất cũng gây bất bình vì ông đã dành hầu hết tài sản cho cô vợ trẻ mà chỉ để lại phần nhỏ cho con và gần như không cho bà vợ đầu đã cùng chung sống suốt 44 năm. Ông mất tại Madrid năm 2002.

Tác phẩm
 La familia de Pascual Duarte (Gia đình Pascual Duarte, 1942), tiểu thuyết
 Neuvas andanzas y desventuras de Lazarillo de Tormes (Những cuộc phiêu lưu mạo hiểm mới của Lazarillo và Tormes, 1944), tiểu thuyết
 Pabellón de Reposo (Nhà nghỉ, 1944), tiểu thuyết
 Viaje a la Alcarria (Hành trình tới Alcarria, viết xong 1943, in 1951), ghi chép du lịch
 La colmena (Tổ ong, 1951), tiểu thuyết
 Mrs. Caldwell habla con su hijo (Bà Caldwell nói với con, 1953), tiểu thuyết
 La rueda de los ocios (Bánh xe thời gian rỗi, 1957), kí
 Historias de Espana (Những câu chuyện Tây Ban Nha, 1958), truyện
 Viajes por Espana (Đi trên đất nước Tây Ban Nha, 3 sách, 1965-1968), ghi chép
 Maria Sabina (1967), kịch
 San Camilo, 1936 (1969), tiểu thuyết
 Ojicio de tinieblas (Vai trò của bóng tối, 1973), truyện
 Mazurca para dos muertos (Bản mazurca dành cho hai người chết, 1983), tiểu thuyết
 Diccionario secreto (Từ điển bí mật, 1968-1971), từ điển
 Enciclopedia del erotismo (Bách khoa tình dục, 1976), từ điển
 Nuevo viaje a la Alcarria (Chuyến đi mới đến Alcarria, 1986), ghi chép du lịch
 Cristo versus Arinoze (Chúa Kito đối diện với Arizone, 1988), tiểu thuyết
 Obras Completas 25 vols (Tuyển tập tác phẩm 25 tập, 1989-1990)
 La cruz de san Andres (Thánh giá Thánh Andres, 1993), tiểu thuyết
 Memorias, entendimientos y voluntades (1993), tự truyện
 Poesía completa (Tuyển tập thơ, 1996), thơ
 Madera de boj (1999), tiểu thuyết
 La extracción de la piedra de la locura o El inventor del garrote (1999), thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Camilo José Cela en el Centro Virtual Cervantes

Người Tây Ban Nha đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Văn học
Tiểu thuyết gia Tây Ban Nha
Mất năm 2002
Tử vong vì bệnh tim mạch


title: Danh sách Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên

text:
Dưới đây là danh sách thủ tướng của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.

Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (từ 1948-nay)

Xem thêm
Nguyên thủ quốc gia Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Chính trị Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên

Tham khảo

World Statesmen - North Korea

Nội các Bắc Triều Tiên

Danh sách thủ tướng theo quốc gia


title: Saint-Jean-Poudge

text:
Saint-Jean-Poudge  là một xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Antiporus mcraeae

text:
Antiporus mcraeae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Watts & Pinder miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Antiporus


title: Prorachia

text:
Prorachia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Cao Ấp

text:
Cao Ấp (chữ Hán giản thể: 高邑县, pinyin: Jǐngjìng Xiàn, âm Hán Việt: Cao Ấp huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Thạch Gia Trang, tỉnh, Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 222 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2003 là 170.000 người. Mã số bưu chính là 051330 Về mặt hành chính, quận này được chia ra 1 trấn Cao Ấp và 4 hương: Đại Doanh, Trung Hàn, Vạn Thành, Tây Phú.

Tham khảo

Thạch Gia Trang
Đơn vị cấp huyện Hà Bắc


title: Ectoedemia lacrimulae

text:
Stigmella lacrimulae là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở miền tây part of the Kopet Dag ridge in Turkmenistan.

Chiều dài cánh trước là 3.6-3.8 mm đối với con đực và down to 3.2 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 6.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Five new mining Lepidoptera (Nepticulidae, Bucculatricidae) from central Asia

Ectoedemia


title: Aplotarsus semipalatinus

text:
Aplotarsus semipalatinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Jakobson miêu tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Aplotarsus


title: Samut Songkhram (tỉnh)

text:
Samut Songkhram (tiếng Thái: สมุทรสงคราม, phiên âm: Xa-mút Xong-khơ-lam) là một tỉnh miền Trung  của Thái Lan. Tỉnh này giáp các tỉnh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Phetchaburi, Ratchaburi và Samut Sakhon. Dân địa phương gọi tỉnh này là Mae Klong. Đây là tỉnh nhỏ nhất về diện tích của Thái Lan. Chang và Eng Bunker, là cặp song sinh đầu tiên (Siamese twin) được sinh ra ở đây.

Tham khảo

Samut Songkhram
Tỉnh của Thái Lan
Vịnh Thái Lan


title: Meppen, Emsland

text:
Meppen là một thị xã ở huyện lỵ của huyện Emsland bang Niedersachsen, Đức, tại nơi hợp lưu của sông Ems, Hase, và Nordradde và kênh đào Dortmund-Ems. Thị xã nằm ở cửa sông Hase đổ vào sông Ems tại trung độ Emsland giữa các thành phố Lingen và Papenburg.<br/ >
Thị xã có cự ly 20 km so với biên giới Hà Lan, diện tích 188.45 km² và nằm ở khu vực cao 15 m trên mực nước biển. Dân số cuối năm 2006 là 34.580 người.

Các khu phố của Meppen:

Các làng thuộc Meppen:<br/ >

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (tiếng Đức)
Webcam (tiếng Đức)

Thành phố của bang Niedersachsen
Xã và đô thị ở huyện Emsland


title: Ngày Nhà giáo Việt Nam

text:
Ngày Nhà giáo Việt Nam (hay Ngày Hiến chương Nhà giáo Việt Nam) là một ngày kỷ niệm được tổ chức hằng năm vào ngày 20 tháng 11 tại Việt Nam. Đây chính là lễ hội của ngành Giáo dục và là Ngày Nhà giáo, ngày "tôn sư trọng đạo" nhằm mục đích để tôn vinh những người dạy học và những người trong ngành giáo dục.

Lịch sử
Vào Tháng 7 năm 1946, một tổ chức quốc tế các nhà giáo được thành lập ở Paris đã lấy tên là Liên hiệp quốc tế các công đoàn giáo viên (tiếng Pháp: Fédération Internationale Syndicale des Enseignants - FISE).

Nǎm 1949, tại một hội nghị ở Warszawa (thủ đô của Ba Lan), Liên hiệp quốc tế các công đoàn giáo viên đã soạn ra bản "Hiến chương các nhà giáo" gồm 15 chương với nội dung chủ yếu là đấu tranh chống nền giáo dục tư sản, phong kiến, xây dựng nền giáo dục trong đó bảo vệ những quyền lợi của nghề dạy học và nhà giáo, đề cao trách nhiệm và vị trí của nghề dạy học và nhà giáo. Từ ngày 9 đến ngày 11 tháng 8 năm 1954, tại Moscow, cuộc họp thứ XIX của Ủy ban hỗn hợp Liên đoàn quốc tế các nhà giáo đã nhất trí thông qua "Hiến chương các Nhà giáo" với 15 chương.

Công đoàn giáo dục Việt Nam, là thành viên của FISE từ năm 1953 đã quyết định trong cuộc họp của FISE từ 26 đến 30 tháng 8 năm 1957 tại Warszawa (hội nghị có 57 nước tham dự), lấy ngày 20 tháng 11 năm 1958 là ngày "'Quốc tế hiến chương các nhà giáo".

Ngày này lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1958 trên toàn miền Bắc Việt Nam.

Khi Việt Nam thống nhất, ngày này đã trở thành ngày truyền thống của ngành giáo dục Việt Nam. Vào ngày 28 tháng 9 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã ban hành quyết định số 167-HĐBT  thiết lập ngày 20 tháng 11 hằng năm là ngày lễ mang tên "Ngày Nhà giáo Việt Nam".

Xem thêm
 Ngày Nhà giáo
 Ngày Nhà giáo thế giới

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ngày lễ Việt Nam
Nhà giáo Việt Nam
Việt Nam
Tháng mười một
Khởi đầu năm 1958 ở Việt Nam


title: Tetraraphes

text:
Tetraraphes là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1961 bởi Iablokov-Khnzorian.

Các loài
Chi này có các loài:
 Tetraraphes ebersini Iablokov-Khnzorian, 1961

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Liffol-le-Petit

text:
Liffol-le-Petit là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 320 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Liffollepetit


title: Padi

text:
Padi hoặc PADI có thể là:

 Padi, Chennai, Ấn Độ
 Padi (ban nhạc): một ban nhạc
 Viết tắt tên của Hiệp hội Hướng dẫn viên Lặn biển Chuyên nghiệp
 Viết tắt của PPPoE Active Discovery Initiation: sự thiết lập kết nối thông qua giao thức PPP qua môi trường Ethernet.


title: Air One

text:
Air One, tên đầy đủ là Air One S.p.A. (mã IATA = AP, mã ICAO = ADH) là hãng hàng không của Ý, trụ sở ở Roma. Hãng có các tuyến đường chở khách thường xuyên trong nước và quốc tế. Năm 2007, hãng có thu nhập 750 triệu euro và lợi nhuận ròng 6,8 triệu euro. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế Leonardo da Vinci và các căn cứ khác ở Sân bay Linate, (Milano) và Sân bay quốc tế Turin.

Lịch sử

Hãng được thành lập ở Pescara năm 1983 dưới tên Aliadriatica, nguyên là trường dạy lái máy bay với các dịch vụ máy bay taxi. Tháng 6/1994 hãng có máy bay Boeing 737-200 đầu tiên và bắt đầu mở các tuyến đường chở khách thường xuyên cũng như chở khách thuê bao. Ngày 23.11.1995, hãng đổi tên thành Air One và bắt đầu mở tuyến đường Roma - Milano. Năm 1996 - năm hoạt động đầy đủ đầu tiên - hãng đã chở được 713.000 lượt khách và đã nhanh chóng phát triển. Năm 2000 Air One hợp tác với Lufthansa và hầu như mọi chuyến bay của Air One đều liên danh (codeshare) với Lufthansa. Năm 2008 Air One hợp tác với Alitalia và hầu như mọi chuyến bay của Air One đều liên danh (codeshare) với Alitalia.

Tháng 6/2006, hãng lập hãng con Air One CityLiner đảm nhận các tuyến đường trong vùng. Năm 2007, Air One đã chở được khoảng 5,5 triệu lượt khách (thường xuyên và thuê bao), do đó trở thành hãng hàng không chở khách lớn thứ nhì của Ý.

Liên danh
Air One liên danh (codeshare) với các hãng hàng không sau:

 Alitalia

Đội máy bay

(Ngày 18.6.2012)  :

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Air One
 Đội máy bay của Air One

Hãng hàng không Ý


title: Sphaeroderma viridis

text:
Sphaeroderma viridis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Sphaeroderma


title: Crepidodera bolognai

text:
Crepidodera bolognai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Crepidodera


title: Anostirus melas

text:
Anostirus melas là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Koenig miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Anostirus


title: Bruchidius clavatus

text:
Bruchidius clavatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Athous iristonicus

text:
Athous iristonicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Athous
Bọ cánh cứng châu Á


title: Diệt chủng người Herero và Namaqua

text:
Diệt chủng người Herero và Namaqua là cuộc thanh lọc sắc tộc do người Đức tiến hành tại xứ thuộc địa Tây Nam Phi thuộc Đức đầu thế kỷ 20. Phương thức diệt chủng đã thực hiện là dồn nạn nhân vào sa mạc Namib, vây chặt không cho họ thoát ra và để cho họ chết vì đói khát.

Ngày 12 tháng 1 năm 1904, người Herero dưới sự lãnh đạo của Samuel Maharero đã nổi dậy chống lại sự đô hộ của đế quốc Đức. Đến tháng 8, tướng Đức Lothar von Trotha đã đánh bại cuộc khởi nghĩa này trong trận Waterberg, dồn nghĩa quân và gia tộc họ vào sa mạc Omaheke, vây chặt không cho họ thoát và để họ chết vì đói khát. Tháng 10 cùng năm, đến lượt người Nama cũng nổi dậy chống lại người Đức và cũng bị khủng bố theo cách tương tự.

Năm 1985, Báo cáo Whitaker của Liên Hợp Quốc đã coi hành động diệt chủng mà Đức tiến hành tại Tây Nam Phi đối với người Heroro và Namaqua là một trong những hành động diệt chủng đầu tiên của thế kỷ 20, xảy ra từ năm 1904 đến năm 1908. Tổng cộng, có khoảng 65 nghìn người Heroro (80% toàn bộ dân số Heroro) và 10 nghìn người Namaqua (50% dân số Namaqua) đã chết trong thời gian từ 1904 đến 1907.

Tham khảo

Lịch sử Đức
Lịch sử Namibia
Cuộc chiến tranh du kích
Vụ diệt chủng
Chế độ thuộc địa
Vi phạm nhân quyền
Xung đột năm 1904
Chiến tranh liên quan tới Đức
Châu Phi chống chủ nghĩa thực dân
Phân biệt chủng tộc chống người da đen ở châu Phi
Khởi nghĩa ở châu Phi


title: Blechnum floresii

text:
Blechnum floresii là một loài dương xỉ thuộc họ Blechnaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Navarrete, H. & Pitman, N. 2003. Blechnum floresii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

floresii
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Lilioceris rondoni

text:
Lilioceris rondoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto & Gressitt miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Lilioceris


title: Megachile indica

text:
Megachile indica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Gupta mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1990


title: Oleiros, Galicia

text:
Oleiros là một đô thị của Ferrolterra phía tây bắc Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Weblog of Oleiros

Đô thị ở A Coruña


title: Ecnomus cygnitus

text:
Ecnomus cygnitus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomus


title: Eunoumeana

text:
Eunoumeana là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Eunoumeana attracta
 Eunoumeana caprimulgata
 Eunoumeana dejectaria
 Eunoumeana erebinata
 Eunoumeana exprompta
 Eunoumeana fletcheri
 Eunoumeana lignosata
 Eunoumeana maoriata
 Eunoumeana pannularia
 Eunoumeana patularia
 Eunoumeana sulpitiata

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: 4760 Jia-xiang

text:
4760 Jia-xiang là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1295.8056032 ngày (3.55 năm). Nó được phát hiện ngày 1 tháng 4 năm 1981.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Học xã Cửu Tam

text:
Học xã Cửu Tam (tiếng Trung: 九三学社, tức Cửu Tam học xã) là một trong những đảng phái dân chủ của Cộng hoà nhân dân Trung Hoa. Sở dĩ gọi tên Học xã Cửu Tam là để kỷ niệm ngày Nhật Bản đầu hàng Đồng Minh vào ngày 3 tháng 9 năm 1945 trong Chiến tranh thế giới thứ hai, cũng là ngày kết thúc chiến tranh Trung-Nhật. Tôn chỉ chủ yếu của đảng là dân giàu nước mạnh, phục vụ lợi ích quốc gia. Thành viên chủ yếu của Học xã Cửu Tam là tầng lớp trí thức trung cấp và cấp cao trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, văn hóa, giáo dục và y tế.

Lịch sử
Tiền thân của Học xã Cửu Tam là Hội toạ đàm khoa học dân chủ được thành lập tại Trùng Khánh trong thời kỳ chiến tranh Trung-Nhật. Sau khi chiến tranh kháng Nhật của Trung Quốc kết thúc thắng lợi, để kỷ niệm ngày Nhật Bản đầu hàng (ngày 3 tháng 9), Hội toạ đàm khoa học dân chủ quyết định đổi tên là Học xã Cửu Tam, đến ngày 4 tháng 5 năm 1946 chính thức thành lập. Tháng 1 năm 1949, Học xã Cửu Tam ra tuyên ngôn ủng hộ triệu tập Hội nghị hiệp thương chính trị, đến tháng 9 năm 1949 phái đại biểu tham gia Hội nghị toàn thể khoá 1 Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc, tham gia soạn thảo Cộng đồng cương lĩnh và thảo luận biểu quyết thành lập Chính phủ nhân dân trung ương và nhà nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa. Cương lĩnh cộng đồng của Hội nghị Hiệp thương chính trị nhân dân Trung Quốc trở thành cương lĩnh chính trị của Học xã Cửu Tam.

Học xã Cửu Tam ngày nay
Hiện nay Học xã Cửu Tam là một trong 8 chính đảng tham chính tại Trung Quốc. Đến năm 2007, Học xã Cửu Tam đã có tổ chức tại 30 tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc trung ương; số lượng xã viên của Học xã khoảng 88000 người, trong đó có 60% giữ các chức vụ cao cấp. Về phương diện tham chính, Học xã Cửu Tam có 104 uỷ viên Chính hiệp toàn quốc, 70 đại biểu trong Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc, 19 người giữ chức phó chủ tịch Chính hiệp cấp tỉnh, 4 người giữ chức phó chủ tịch Ủy ban thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc cấp tỉnh, 4 người trong chính phủ giữ chức phó tỉnh trưởng hoặc phó thị trưởng.

Về mặt nghiên cứu khoa học, Học xã Cửu Tam có 150 người là viện sĩ Viện khoa học Trung Quốc và viện sĩ Viện công trình Trung Quốc. Nhiều xã viên học xã như Vương Cam Xương, Đặng Giá Tiên, Triệu Cửu Chương, Trần Phương Doãn, Trình Khai Giáp đã được tặng thưởng Huân chương Lao động về khoa học - kỹ thuật; Vương Tuyển, Hoàng Côn Vinh được nhận giải thưởng khoa học - kỹ thuật quốc gia năm 2001.

Chủ tịch
 Hứa Đức Hành (1946 - 1987)
 Chu Bồi Nguyên (1987 - 1992)
 Ngô Giai Bình (1992 - 2002)
 Hàn Khởi Đức (2002 đến nay)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ của Học xã Cửu Tam

Đảng phái chính trị Trung Quốc


title: Naveil

text:
Naveil là một commune thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Loir-et-Cher


title: Ectamenogonus tenebricosus

text:
Ectamenogonus tenebricosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Ectamenogonus


title: Neuburg an der Donau

text:
Neuburg an der Donau là một đô thị, cũng là huyện lỵ của huyện Neuburg-Schrobenhausen bang Bayern nước Đức. Nó hàng trăm năm trước đây là thành phố cư ngụ của công tước Pfalz-Neuburg, được phản ảnh qua kiến trúc đô thị ngày nay.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 www.neuburg-donau.de — official website
 Birdland Jazz Club Neuburg
 http://www.cybercastle.org  — summit of cities named "new castle"
 photographs of Neuburg an der Donau


title: Hygrotus niedzwiedzkii

text:
Hygrotus niedzwiedzkii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Lomnicki miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hygrotus


title: Setodes thoneti

text:
Setodes thoneti là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: 9550 Victorblanco

text:
9550 Victorblanco là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1571.4391974 ngày (4.30 năm). Tiểu hành đặt tên theo tên nhà thiên văn học Victor Manuel Blanco, được phát hiện ngày 15 tháng 10 năm 1985.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Trần Tuần

text:
Trần Tuần (chữ Hán: 陳循, 1385-1461), tự Đức Tuân, hiệu Phương Châu, người Thái Hòa, Giang Tây, một nhân vật chính trị thời Minh.

Tiểu sử
Ông sinh năm Hồng Vũ thứ 18 (1385). Năm Vĩnh Lạc thứ 13 (1415), Trần Tuần đỗ trạng nguyên khoa Ất Mùi, được Minh Thành Tổ giao cho làm tu soạn.

Năm Hồng Hi thứ 1 (1425) thời Minh Nhân Tông, ông được phong làm thị giảng. Năm Tuyên Đức thứ 1 (1426) thời Minh Tuyên Tông, thụ mệnh trực ở nam cung, ngày ngày làm cố vấn và được phong làm thị giảng học sĩ. Năm Chính Thống thứ 1 (1436) thời Minh Anh Tông ông kiêm chức kinh diên quan. Chẳng lâu sau đó, phong làm hàn lâm viện học sĩ. Năm thứ 9 (1444) vào văn uyên các làm việc.

Thời kỳ Minh Tuyên Tông và đầu thời kỳ trị vì của Minh Anh Tông, mọi công việc triều chính chủ yếu do Tam Dương (Dương Vinh, Dương Sĩ Kỳ và Dương Phổ) chủ quản. Cho đến khi Dương Vinh, Dương Sĩ Kỳ chết thì Trần Tuần cùng Tào Nãi, Mã Du tiếp quản. Anh Tông thấy Dương Phổ đã già nên lệnh cho Trần Tuần cùng dự bàn công việc. Năm 1445, ông được phong làm Hộ bộ hữu thị lang, kiêm học sĩ như cũ.

Năm 1449, sau thất bại của Anh Tông tại trận Thổ Mộc, tình hình triều chính nhà Minh rối loạn. Quan điểm của Trần Tuần là trung dung giữa đánh và hòa. Khi Minh Đại Tông (Cảnh Đế) lên ngôi, ông được phong làm Hộ bộ thượng thư, kiêm chức như cũ. Khi Dã Tiên (Esen Tayisi) của bộ lạc Ngõa Lạt (Oirat) đem quân tấn công Bắc Kinh, ông là người đề xuất ban sắc lệnh kêu gọi kị binh từ các vùng về phòng thủ kinh đô.

Năm Cảnh Thái thứ 2 (1451) thời Minh Đại Tông, ông có tranh chấp với người ở quê về nơi chôn cất vợ. Cấp sự trung Lâm Thông luận tội ông, nhưng hoàng đế không hỏi tới. Tháng 12 năm đó ông phong làm thiếu bảo kiêm Văn Uyên các đại học sĩ, sau lại gia thêm thái tử thái phó rồi thăng làm Hoa Cái điện đại học sĩ, kiêm Văn Uyên các. Ông thường nói với Cảnh Đế về điển tích của đế vương xưa để lấy đó làm gương. Con trai ông là Trần Anh cùng con trai của Vương Văn là Vương Luân dự thi hương tại phủ Thuận Thiên bị đánh hỏng, bèn chỉ trích khảo quan Lưu Nghiễm, Hoàng Gián, bị cấp sự trung Trương Ninh hặc tội nhưng hoàng đế cũng không trị tội ông.

Khi Minh Anh Tông trở lại ngai vàng năm 1457, Vu Khiêm và Vương Văn phải chịu tội chết nhưng Trần Tuần chỉ phải chịu hình phạt đánh 100 trượng và đày làm lĩnh thiết vệ.

Sau khi Trung quốc công Thạch Hanh bị chém năm 1460, Trần Tuần dâng sớ tự phạt, được phóng thích làm dân. Một năm sau ông qua đời.

Đến giữa niên hiệu Thành Hóa (1465-1488) thời Minh Hiến Tông, Vu Khiêm được giải oan, con trai Trần Tuần lấy đó làm ví dụ xin trợ cấp, Hiến Tông cho hồi phục chức quan và ban cho lễ nghi cúng tế.

Thơ văn
Sáng tác của ông có:
 Phương Châu tập 10 quyển
 Đông hành bách vịnh tập
 Ngân châu trùng tu Viên Thông tự tháp ký.

Ghi chú

Trạng nguyên nhà Minh
Nhân vật chính trị nhà Minh
Sinh năm 1385
Mất năm 1461


title: Cruet, Savoie

text:
Cruet, Savoie là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Ladenburg

text:
Ladenburg là một thị xã ở huyện Rhein-Neckar, bang Baden-Württemberg, Đức. Đô thị này nằm bên hữu ngạn sông Neckar, 10 km về phía đông Mannheim, và 10 km về phía tây bắc Heidelberg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Automuseum Dr. Carl Benz
 Bertha Benz Memorial Route


title: Blankenrath

text:
Blankenrath là một xã thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Xã này có diện tích 4,59 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Piedipartino

text:
Piedipartino  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 3,25 km², dân số năm 1999 là 19 người. Khu vực này có độ cao 636 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Ma trận Jacobi

text:
Trong giải tích véctơ, ma trận Jacobi là ma trận chứa các đạo hàm riêng bậc nhất của hàm giữa hai không gian véctơ. Ma trận này được đặt tên theo nhà toán học Carl Gustav Jacobi. Ma trận này được ứng dụng trong giải tích vì nó là xấp xỉ tuyến tính tốt nhất cho một hàm khả vi tại một điểm trong không gian véctơ biến của hàm này.

Chi tiết
Cụ thể nếu hàm F: Rn → Rm là một hàm từ không gian Ơclít n chiều đến một không gian Ơclít m chiều, nó sẽ có m thành phần:
y1(x1,...,xn)
...
ym(x1,...,xn).

Đạo hàm riêng bậc nhất của các hàm này (nếu tồn tại) sẽ có thể được xếp thành một ma trận có kích thước m nhân n, chính là ma trận Jacobi của F:

Có thể ký hiệu ma trận này là:

hay:

Như vậy, hàng thứ i của ma trận là gradient của thành phần yi với i=1,...,m.

Nếu p là một điểm trong không gian Rn và F là khả vi tại p, và các đạo hàm riêng của F tại p chính là JF(p). Lúc này, JF(p) là một hàm tuyến tính và là xấp xỉ tuyến tính tốt nhất của F xung quanh p, theo nghĩa là:

cho x nằm gần p.

Định thức Jacobi
Nếu m = n, thì ma trận Jacobi là ma trận vuông, và định thức của nó là định thức Jacobi.

Định thức Jacobi cho biết tính chất của hàm tại điểm đang xét. Ví dụ, hàm khả vi liên tục F là khả nghịch gần p nếu định thức Jacobi tại điểm đó khác không. Đây là định lý hàm nghịch đảo. Hơn nữa, nếu định thức Jacobi tại p là dương, thì F bảo toàn chiều quay tại gần p; và ngược lại, nếu nó âm, F đảo chiều quay. Giá trị tuyệt đối của định thức Jacobi tại p cho biết mức độ F nở rộng hay thu nhỏ thể tích gần p. Ý nghĩa này khiến định thức Jacobi xuất hiện trong phép đổi biến.

Trong trường hợp m = n = 3, định thức Jacobi có thể tính bằng:

Với

Còn "." là nhân vô hướng, "×" là phép nhân véc tơ.

Ví dụ
Xét hàm F: R3 → R3 với các thành phần:
y1 = 5x2
y2 = 4(x1)2 - 2sin(x2x3)
y3 = x2x3

Ma trận Jacobi của F sẽ là:

Định thức Jacobi của F sẽ là:

Như vậy F sẽ bảo toàn chiều quay tại các điểm có x1 cùng dấu với x2; hàm sẽ khả nghịch tại gần các điểm có x1 và x2 khác 0. Với một thể tích nhỏ xíu gần điểm (1,1,1), sau khi tác dụng F lên thể tích này, sẽ nhận được một vật thể có thể tích lớn gấp 40 lần thể tích ban đầu.

Xem thêm
 Ma trận Hesse

Tham khảo

Gradshteyn, I. S. and Ryzhik, I. M. "Jacobian Determinant." §14.313 in Tables of Integrals, Series, and Products, 6th ed. San Diego, CA: Academic Press, pp. 1068–1069, 2000.
Kaplan, W. Advanced Calculus, 3rd ed. Reading, MA: Addison-Wesley, pp. 98–99, 123, and 238-245, 1984.
Simon, C. P. and Blume, L. E. Mathematics for Economists. New York: W. W. Norton, 1994.

Liên kết ngoài
 Mathworld
 Ma trận Jacobi  trên Planetmath
 [http://www.maths.abdn.ac.uk/~ran/mx3503/notes/notes/node13.html  Trang dạy học của Ian Craw]

Giải tích nhiều biến
Jacobi
Định thức


title: Lệnh Hồ Xung

text:
Lệnh Hồ Xung (令狐沖, Lìnghú Chōng) là nhân vật chính trong tiểu thuyết kiếm hiệp của nhà văn Kim Dung, xuất hiện trong bộ tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ. Lệnh Hồ Xung có sở trường sử dụng kiếm thuật với bí kíp Độc cô cửu kiếm và là một trong những nhân vật được nhiều người yêu thích nhất trong các nhân vật chính trong các tiểu thuyết của nhà văn Kim Dung.

Cuộc đời của Lệnh Hồ Xung
Lệnh Hồ Xung vốn là một đứa trẻ mồ côi lang thang, được vợ chồng Nhạc Bất Quần (chưởng môn phái Hoa Sơn khi đó), Ninh Trung Tắc đem về nuôi nấng dạy dỗ và trở thành đại đệ tử của Nhạc Bất Quần. Lệnh Hồ Xung có phong thái lãng tử, trí thông minh tuyệt vời cùng với tính tình phóng khoáng thích tự do và rất kính trọng vợ chồng Nhạc Bất Quần. Lệnh Hồ Xung có một tính cách đặc biệt là ham uống rượu, đánh bạc, yêu rượu như tính mạng mình. Nhờ tính tình phóng khoáng, Lệnh Hồ Xung đã kết thân với rất nhiều kỳ nhân dị sĩ giang hồ.

Lớn lên cùng con gái của vợ chồng Nhạc Bất Quần là Nhạc Linh San, Lệnh Hồ Xung đã yêu nàng và mơ được cùng sánh đôi với Nhạc Linh San. Nhưng sau nhiều biến cố, Nhạc Linh San đã yêu Lâm Bình Chi khiến Lệnh Hồ Xung chán nản, thất tình. Nàng lấy Lâm Bình Chi khi Lâm Bình Chi đã tự thiến (dẫn đao tự cung) để luyện Tịch tà kiếm phổ. Biết chồng mình không còn là đàn ông nữa, Nhạc Linh San đau đớn nhớ thương chàng Lệnh Hồ Xung. Cô đã đề lên trên tấm vải một bài thơ của danh sĩ Lý Thương Ẩn, mượn thơ người để biểu đạt tâm trạng của mình:
Nhớ xưa luyến ái Hàn công tử
Xương trắng thành tro hận chửa tan.
Ngày Nhạc Linh San chết đi, Lệnh Hồ Xung trở về núi Hoa Sơn. Anh vào căn phòng riêng của Nhạc Linh San và đọc được hai câu thơ ấy, biết được tâm trạng Nhạc Linh San và cảm thấy thương yêu cô gái bất hạnh hơn bao giờ hết. Khi lưu lạc giang hồ, chàng đã yêu Nhậm Doanh Doanh, con gái của Nhậm Ngã Hành - giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo. Lệnh Hồ Xung và Nhậm Doanh Doanh đã trở thành một trong những cặp đẹp đôi nhất, có kết thúc đẹp nhất, cùng nhau ngao du giang hồ, ngày ngày tấu khúc Tiếu ngạo giang hồ.

Những cuộc phiêu lưu của Lệnh Hồ Xung
Mở đầu tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ, Lệnh Hồ Xung xuống núi Hoa Sơn theo lệnh của Nhạc Bất Quần, vô tình can thiệp bọn Thanh Thành tứ tú khi chúng làm chuyện xấu và kết oán với phái Thanh Thành. Sau đó, Lệnh Hồ Xung lại xả thân cứu Nghi Lâm, tiểu sư thái phái Hằng Sơn khỏi bàn tay dâm ô của Điền Bá Quang nên bị thương nặng và bị La Nhân Kiệt ám hại bị thương gần chết. Đây là khởi nguồn của một tình yêu câm lặng của ni cô Nghi Lâm với anh chàng lãng tử này. Sau đó, may được Khúc Dương và Nghi Lâm dùng thuốc chữa, Lệnh Hồ Xung đã bình phục, và vô tình cứu được vợ chồng Lâm Chấn Nam khỏi tay Mộc Cao Phong và nhận di ngôn của ông truyền cho con mình là Lâm Bình Chi về việc không luyện Tịch tà kiếm pháp.

Trở về Hoa Sơn, Lệnh Hồ Xung bị Nhạc Bất Quần phạt (do vi phạm nhiều môn quy) phải ở trên đỉnh Ngọc Nữ Phong để sám hối. Ở trên đó, vô tình Điền Bá Quang đến giao đấu muốn mang Lệnh Hồ Xung đi, và đã tạo ra cơ duyên cho Lệnh Hồ Xung gặp được thái sư thúc tổ của mình là Phong Thanh Dương, và được ông truyền cho bí kíp kiếm thuật thượng thừa là Độc cô cửu kiếm, đánh bại Điền Bá Quang.

Khi trở lại Hoa Sơn, Lệnh Hồ Xung đã dùng Độc cô cửu kiếm đánh bại cuộc nội loạn của phe kiếm tông (Phong Bất Bình, Thành Bất Ưu..) nhưng lại vô tình bị Thành Bất Ưu ám hại bị thương. Đào cốc lục tiên sáu người đã xé xác Thành Bất Ưu sau đó dùng 6 luồng chân khí trị thương cho chàng, vô tình lại hại chàng, khiến Lệnh Hồ Xung bị nội thương nặng, mất hết nội lực và có nguy cơ mất mạng, Lệnh Hồ Xung sau đó gặp Nghi Lâm và cha cô là Bất Giới Đại Sư, Bất Giới sau đó cũng đã truyền 2 luồng chân khí của ông vào để chế ngự 6 luồng chân khí của Lục Cốc đào tiên nhưng cũng không khống chế được bao nhiêu. Thầy trò Nhạc Bất Quần lo ngại Đào cốc lục tiên nên để lại Lệnh Hồ Xung cùng Lục Đại Hữu còn mình dẫn học trò lên Tung Sơn chất vấn Tả Lãnh Thiền. Nhạc Linh San lấy trộm bí kíp Tử hà thần công của cha cho Lệnh Hồ Xung luyện để cứu mạng nhưng chàng đã không luyện, sau đó Lục Đại Hữu bị giết, Tử hà thần công bí kíp bị đánh cắp và Lệnh Hồ Xung bị nghi oan đã lấy trộm bí kíp. Đặc biệt khi Lệnh Hồ Xung dùng Độc cô cửu kiếm lần lượt đánh bại Phong Bất Bình và 15 cao thủ bịt mặt (do phái Tung Sơn sắp đặt) khi đã mất hết nội lực càng khiến cho Nhạc Bất Quần thêm nghi ngờ chàng đã trộm Tử Hà Thần Công

Khi lưu lạc giang hồ, Lệnh Hồ Xung tình cờ quen Nhậm Doanh Doanh. Chàng bày tỏ tấm lòng chân thật của mình với sư phụ, tình yêu trong sáng với tiểu sư muội Nhạc Linh San khiến cho Doanh Doanh cảm mến chàng. Qua Doanh Doanh, hàng loạt kỳ nhân dị sĩ Ma giáo đã kết thân và tìm cách chữa bệnh cho Lệnh Hồ Xung nhưng không thành, thậm chí sự kém hiểu biết về y thuật của họ càng làm cho bệnh của Lệnh Hồ Xung thêm nặng và có nguy cơ mất mạng. Doanh Doanh đã xả thân đem chàng lên Thiếu Lâm tự chấp nhận tùy cho Thiếu Lâm xử trí mình, còn phái Thiếu Lâm sẽ đem Dịch cân kinh cho Lệnh Hồ Xung luyện để cứu mạng chàng (lúc đó Lệnh Hồ Xung bất tỉnh nên không biết). Phương Chứng đại sư tạm chữa trị cho Lệnh Hồ Xung, nhưng buộc chàng phải gia nhập phái Thiếu lâm mới truyền cho Dịch cân kinh. Lệnh Hồ Xung quyết từ chối và bỏ đi. Trên đường đi, chàng đã kết thân với Hướng Vấn Thiên, cùng Hướng Vấn Thiên hành tẩu giang hồ, dùng Độc cô cửu kiếm đánh bại Giang Nam tứ hữu, vô tình cứu Nhậm Ngã Hành đang bị giam dưới hắc lao Tây Hồ, vô tình luyện Hấp tinh đại pháp và lấy lại được nội công. Tiếp tục lang thang giang hồ, Lệnh Hồ Xung đã bí mật giải cứu phái Hằng Sơn, cùng các vị sư thái Hằng Sơn lật bộ mặt gian trá hiểm ác của phái Tung Sơn với âm mưu tiêu diệt Hằng Sơn.

Sau đó, Lệnh Hồ Xung dẫn đầu quần hùng lên Thiếu Lâm tự cứu Nhậm Doanh Doanh, trên đường đi đánh bại Xung Hư, trưởng môn phái Võ Đang, lên Thiếu Lâm tự và chứng kiến cái chết của hai vị sư thái phái Hằng Sơn, nhận lời di ngôn của họ làm trưởng môn phái Hằng Sơn. Cũng ở tại Thiếu Lâm tự, Lệnh Hồ Xung vô tình dùng Độc cô cửu kiếm đánh bại Nhạc Bất Quần. Xuống núi, chàng giúp Nhậm Ngã Hành tiêu diệt Đông Phương Bất Bại, giành ngôi giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo, nhưng từ chối đề nghị gia nhập giáo phái này để trở về tiếp nhiệm chưởng môn Hằng Sơn sau khi đính ước với Doanh Doanh. Sau khi chấn chỉnh lại phái Hằng Sơn, được sự động viên của Phương Chứng đại sư (phái Thiếu Lâm) và Xung Hư (đạo trưởng phái Võ Đang), Lệnh Hồ Xung đã nhận ra âm mưu của Tả Lãnh Thiền phái Tung Sơn và quyết ngăn cản âm mưu thao túng Ngũ Nhạc kiếm phái của hắn. Nhưng ở đại hội hợp nhất, Lệnh Hồ Xung vì tình riêng đã tự chịu thua Nhạc Linh San, đồng thời bị nàng đâm trọng thương, để ngôi minh chủ Ngũ nhạc phái rơi vào tay Nhạc Bất Quần sau khi Nhạc Bất Quần dùng Tịch tà kiếm pháp đánh bại Tả Lãnh Thiền. Trên đường về Hằng Sơn, khi ngầm theo dõi giúp đỡ vợ chồng Lâm Bình Chi, Nhạc Linh San, chàng chứng kiến Lâm Bình Chi giết chết Dư Thượng Hải, Mộc Cao Phong và cả Nhạc Linh San. Sau đó, Lệnh Hồ Xung cùng Doanh Doanh gặp lại vợ chồng Nhạc Bất Quần, và lần này chàng đã dùng Độc cô cửu kiếm đánh bại Tịch tà kiếp pháp của Nhạc Bất Quần, đồng thời chứng kiến vợ Nhạc Bất Quần là Ninh Trung Tắc tự sát sau khi bà hiểu rõ bộ mặt thật của chồng.

Khi trở lại Hằng Sơn, Lệnh Hồ Xung giúp vợ chồng Bất Giới hòa thượng (cha đẻ của Nghi Lâm) đoàn tụ, nhưng phát hiện ra Nhạc Bất Quần đã bắt cóc toàn bộ các sư thái Hằng Sơn, cả hai đuổi theo lên Hoa Sơn và bị lạc nhau trong hậu động bít kín. Cả hai đoàn tụ nhau sau khi tiêu diệt bọn Tả Lãnh Thiền có âm mưu giết các anh hùng trong bóng đêm. Thoát khỏi động, cả hai lại bị Nhạc Bất Quần đặt bẫy bắt, sau đó lại may mắn thoát chết nhờ Nghi Lâm giết chết Nhạc Bất Quần, và cũng qua đó họ hiểu ra Nhạc Bất Quần chính là kẻ giết các vị sư thái Hằng Sơn.

Đoạn cuối, Nhậm Ngã Hành tuyên chiến với Hằng Sơn, Lệnh Hồ Xung trở về cùng võ lâm chống lại âm mưu tiêu diệt võ lâm của Nhậm Ngã Hành và được bầu làm minh chủ. Phương Chứng đại sư vì đại cuộc đã phá lệ ngấm ngầm truyền Dịch cân kinh cho Lệnh Hồ Xung để chàng thoát khỏi sự hành hạ của các luồng chân khí trong người, cùng quần hùng chuẩn bị mưu kế để chống lại Nhậm Ngã Hành. Tuy nhiên, Nhậm Ngã Hành đến phút chót đã chết đột ngột do chính các luồng chân khí mà mình hút được. Doanh Doanh được suy tôn làm giáo chủ, nàng đã trở lại giảng hòa với các môn phái, đem lại hòa bình cho võ lâm, rồi truyền lại chức giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo cho Hướng Vấn Thiên. Sau đó cùng Lệnh Hồ Xung kết duyên chồng vợ, ngày ngày cùng nhau tấu khúc Tiếu ngạo giang hồ.

Ngoại hình và tính cách
Tác giả Kim Dung không miêu tả nhiều về nam chính của Tiếu Ngạo Giang Hồ, chỉ khái quát như thế này: “Mặt chữ điền, mày kiếm môi mỏng, anh tuấn“. Đường đường là một chàng hiệp khách mà được Kim Dung khen anh tuấn thì ngoại hình của Lệnh Hồ Xung dĩ nhiên chẳng hề tầm thường. Nếu không, “thánh cô” Nhậm Doanh Doanh đâu si mê chàng đến thế.

Lệnh Hồ Xung, đại đệ tử phái Hoa Sơn, một nhân vật được mô tả là "lãng tử vô hạnh, thanh danh tàn tạ". Phái Hoa Sơn nổi tiếng về sự nghiêm khắc giữ gìn thanh quy giới luật nhưng khi cao hứng lên, Lệnh Hồ Xung sẵn sàng bỏ tất cả ra sau gáy. Anh đánh bạc với bọn du thủ, uống rượu xai quyền cùng anh em giang hồ hào sĩ, đánh cho bọn đệ tử Thanh Thành phải "thí cổ hướng hậu bình sa lạc nhạn" (chổng đít ra sau tan tác như nhạn rơi bãi cát).

Bị mụ ni cô - vợ của Bất Giới hoà thượng, mẹ của ni cô Nghi Lâm - cạo đầu và suýt bị thiến vì từ chối tình yêu của Nghi Lâm, Lệnh Hồ Xung đã 'trả thù" hết sức ngộ nghĩnh.

Anh hướng dẫn cho Bất Giới đại sư cách điểm huyệt mụ, đưa mụ vào nhà khách và... cởi quần áo mụ ra làm sao mụ còn chạy thoát khỏi tay Bất Giới. Học được kinh nghiệm quái chiêu đó, Bất Giới đã quỳ xuống lạy Lệnh Hồ Xung, xưng tụng là Lệnh Hồ sư phụ, thậm chí là Lệnh Hồ gia gia!

Lệnh Hồ Xung học kiếm pháp Hoa Sơn với Nhạc Bất Quần, một cái nhấc chân hay một cái cất tay đều đúng bộ vị, thước tấc. Cho đến khi nhân vật này được học kiếm pháp với Phong Thanh Dương, lãnh hội ý nghĩa sâu sắc trong lời dạy của lão: "Người sử kiếm chứ không phải kiếm sử người, cứ như nước chảy mây trôi mà sử kiếm" thì hắn mừng như điên. Ấy bởi vì Lệnh Hồ Xung biết mình đang tiếp cận với tự do, cái tự do mà một tên lãng tử vô hạnh như hắn cần phải có. Khi hắn yêu Nhạc Linh San thì tình yêu đó nhắc hắn nghĩ tới công danh, địa vị sau này. Nhạc Linh San là con một, Nhạc Bất Quần không có con trai; sau này khi lão trăm tuổi, ngôi vị chưởng môn chắc chắn được trao lại cho Lệnh Hồ Xung. Nhưng làm chưởng môn phái Hoa Sơn hay tự do ngao du, tiếu ngạo giang hồ là khoái hoạt hơn? Lệnh Hồ Xung chọn cái thứ hai. Đến khi gặp Nhậm Doanh Doanh, nhận ra ở cô gái này tinh thần yêu tự do tuyệt đối thì hắn mới thật sự tìm ra nguồn hạnh phúc cho đời sống. Khúc Tiếu ngạo giang hồ là một khúc hoà tấu tự do, trong tay Khúc Dương và Lưu Chính Phong nghe ra vẫn còn chất binh đao sát phạt, buồn lo uất hận nhưng trong tay Doanh Doanh và Lệnh Hồ Xung thì ấm áp xuân tình, hoà bình trung chính. Chính trạng thái tự do hay mất tự do của tinh thần đã quyết định bản chất của điệu thức, của âm thanh.

Cuối bộ Tiếu ngạo giang hồ, Lệnh Hồ Xung từ chức chưởng môn phái Hằng Sơn; Doanh Doanh không làm giáo chủ Triêu Dương thần giáo; hai người dắt tay nhau tiếu ngạo giang hồ. Cuộc sống tự do hấp dẫn họ hơn mọi quyền lực. Đúng ra, đứng trên đỉnh cao quyền lực, họ cũng được tự do hành động nhưng bản chất hành động ấy luôn hướng về một mục đích, nghĩa là họ không còn được hành động một cách tự do nữa.

Nhận xét
Trong phim Tiếu ngạo giang hồ năm 1984 do Châu Nhuận Phát đóng, có nhân vật đã nói: Lệnh Hồ Xung về kiếm pháp có thể đứng thứ nhì, nhưng về tửu pháp thì phải là nhất.

Kim Dung từng nhận xét một Lệnh Hồ Xung mà ông miêu tả phải "bộc phát hơn Dương Quá, khí thế hơn Vi Tiểu Bảo và phóng khoáng hơn Tiêu Phong".

Nhà thơ, dịch giả Nguyễn Tôn Nhan cảm khái về Lệnh Hồ Xung:

"Giang hồ đen trắng thị phi

Chính tà, chìm lắng trong ly rượu nồng

Bước chân lãng tử phiêu bồng"

Chuyển thể

Phim truyền hình

Điện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhân vật trong Tiếu ngạo giang hồ


title: Teldenia

text:
Teldenia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Chú thích

Tham khảo

Drepanidae


title: Milwaukie, Oregon

text:
Milwaukie (IPA: ) là một thành phố của Quận Clackamas, tiểu bang Oregon, Hoa Kỳ. Được biết đến với tên Thành phố cây Dogwood của miền Tây, nó được Lot Whitcomb, người đã đặt tên cho nó theo tên của Milwaukie, Wisconsin (sau này đánh vần thành Milwaukee), thành lập năm 1847 như đối thủ cạnh tranh với Oregon City ở trên đầu sông. Dân số là 20.490 người theo Điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2000. Ước tính năm 2006 là 20.835 dân. Thành phố được tổ chức năm 1903 và được ghi nhận là nơi sinh ra của loại cây ăn quả Bing cherry. Gần đây nó được biết đến là nhà của nhà xuất bản truyện tranh Dark Horse Comics. Thành phố đã trở thành một vùng ngoại ô của Portland và tiếp giáp những khu chưa được tổ chức chính quyền là Clackamas và Oak Grove.

Địa lý
Milwaukie nằm ở tọa độ  (45.445491, -122.623353).

Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích 12,5 km² (4,8 mi²). 12,5 km² (4,8 mi²) là đất và 0,1 km² (0,04 mi²) của nó (0,41%) là nước.

Tham khảo

Quận Clackamas, Oregon
Thành phố của Oregon


title: Gynoplistia clarki

text:
Gynoplistia clarki là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Các định luật về chuyển động của Newton

text:
Các định luật về chuyển động của Newton là một hệ thống gồm 3 định luật đặt nền móng cơ bản cho cơ học cổ điển. Chúng mô tả mối quan hệ giữa một vật thể và các lực tác động cũng như chuyển động của vật thể đó. Các định luật đã được diễn giải theo nhiều cách khác nhau trong suốt 3 thế kỷ sau đó, và có thể tóm tắt như sau:
Định luật I (Định luật quán tính): Một vật không chịu tác dụng của một lực nào hoặc chịu tác dụng của các lực có hợp lực bằng 0, hay còn nói cách khác là các lực cân bằng thì nó vẫn giữ nguyên trạng thái đứng yên hoặc chuyển động thẳng đều.
Định luật II: Vector gia tốc của một vật luôn cùng hướng với lực tác dụng lên vật. Độ lớn của vector gia tốc tỉ lệ thuận với độ lớn của vector lực và tỉ lệ nghịch với khối lượng của vật. Định luật này thường được phát biểu dưới dạng phương trình F=ma, với F là lực tác dụng lên vật, m là khối lượng của vật và a là gia tốc của vật đó.
Định luật III: Khi một vật tác dụng lực lên vật thể thứ hai, vật thứ hai sẽ tác dụng một lực cùng độ lớn và ngược chiều về phía vật thứ nhất.
Cả ba định luật được nhà vật lý học Isaac Newton tìm ra lần đầu tiên và được xuất bản trong cuốn sách Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên) năm 1687. Newton dùng những định luật này để giải thích và nghiên cứu chuyển động của các vật thể, ví dụ như chuyển động của các hành tinh trong hệ mặt trời.

Tổng quan
Các định luật chuyển động của Newton đều được áp dụng cho các vật thể được lý tưởng hóa thành các chất điểm với kích thước vô cùng nhỏ so với quỹ đạo của nó. Do vậy, các định luật này có thể áp dụng được cả với các ngôi sao và các hành tinh, khi mà kích thước của các vật thể rất lớn nhưng vẫn có thể coi là các chất điểm nếu so sánh với quỹ đạo của chúng.
Ban đầu, các định luật của Newton không thể sử dụng được với chuyển động của các vật rắn hoặc các vật thể có khối lượng biến đổi. Năm 1750, Leonard Euler tổng quát hoá các định luật của Newton và đưa ra Các định luật về chuyển động của Euler. Nếu như một vật rắn được biểu thị như tập hợp của vô số chất điểm thì định luật của Euler có thể được coi là một hệ quả của định luật Newton. Tuy nhiên, các định luật của Euler có thể áp dụng cho chuyển động của các vật thể mà không cần biết đến hình dáng của vật thể.

Định luật I

Phát biểu
Định luật I của Newton được phát biểu như sau:

Định luật có thể viết dưới dạng lý học:

Lịch sử

Nhà khoa học Hy Lạp cổ Aristotle tin rằng tất cả mọi thứ đều có vị trí riêng của nó trong vũ trụ. Những vật nặng như hòn đá hay cây cỏ do vậy sẽ có xu hướng ở lại Trái Đất, còn những vật nhẹ như lửa hay không khí sẽ có xu hướng ở trên không trung và những ngôi sao sẽ có xu hướng ở trên thiên đàng . Từ đó, Aristotle cho rằng mọi vật thể đều ở trạng thái ban đầu là trạng thái nghỉ (trạng thái trong vị trí của nó), do vậy để một vật thể chuyển động thẳng đều, cần phải có một lực không đổi tác dụng vào vật trong suốt quá trình chuyển động.

Tuy nhiên, Galileo Galilei cho rằng không cần đến lực để vật thể di chuyển thẳng đều. Theo Gallilei, một vật chuyển động luôn có khuynh hướng giữ nguyên trạng thái chuyển động (quán tính) của nó. Trạng thái chuyển động ở đây được đặc trưng bởi vận tốc (hay tổng quát là động lượng) của chuyển động. Nếu không chịu tác dụng bởi một tổng lực khác không thì một vật đang đứng yên sẽ đứng yên mãi mãi, và một vật đang chuyển động sẽ chuyển động thẳng đều mãi mãi. Định luật I của Newton được bắt nguồn từ định luật quán tính của Galilei và được mở rộng cho trường hợp tổng các lực bằng 0.

Cùng thời với Newton, nhiều nhà khoa học khác cũng đã phát biểu định luật quán tính, tiêu biểu như Thomas Hobbes  và René Descartes.

Ý Nghĩa

Định luật I chỉ ra rằng lực không phải là nguyên nhân cơ bản gây ra chuyển động của các vật, mà đúng hơn là nguyên nhân gây ra sự thay đổi trạng thái chuyển động (thay đổi vận tốc/động lượng của vật).

Nếu không xét tới các lực quán tính, định luật I của Newton chỉ nghiệm đúng trong các hệ quy chiếu quán tính, tức là hệ quy chiếu có vận tốc không đổi so với nhau. Nói cách khác, định luật I tiên đoán sự tồn tại của ít nhất một hệ quy chiếu quán tính, trong đó vật thể không thay đổi vận tốc nếu như tổng các lực tác dụng lên nó bằng 0. Nếu áp dụng định luật này đối với các hệ quy chiếu phi quán tính, chúng ta phải thêm vào lực quán tính. Khi đó, tổng lực bằng lực cơ bản cộng lực quán tính. Như vậy, định luật I Newton còn có thể phát biểu dưới dạng:

Trong thực tế, không có hệ quy chiếu nào là hệ quy chiếu quán tính hoàn toàn. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp cụ thể, một hệ quy chiếu có thể coi gần đúng là hệ quy chiếu quán tính. Ví dụ, khi xét chuyển động của các vật trên bề mặt Trái đất, người ta thường xem hệ quy chiếu gắn với mặt đất như một hệ quy chiếu quán tính .

Định luật II

Phát biểu
Định luật II phát biểu như sau:

Định luật có thể viết dưới dạng toán học:

Với:
 là tổng ngoại lực tác dụng lên vật (trong SI, lực đo bằng đơn vị N)
 là động lượng của vật (trong SI, động lượng đo bằng đơn vị kg m/s)
t là thời gian (trong SI, thời gian đo bằng đơn vị s)

Ý nghĩa

Theo phát biểu ban đầu của Newton, xung lực J được hiểu như là tích phân của một ngoại lực F trong khoảng thời gian Δt :

Từ đó ta có:

 hay:

Bởi vì chủ yếu các vật thể sẽ có khối lượng không thay đổi , định luật thường được biết đến dưới dạng:

Với F là ngoại lực tác dụng lên vật, m là khối lượng của vật và a là gia tốc của vật. Như vậy, mọi ngoại lực tác dụng lên vật sẽ sản sinh ra một gia tốc tỉ lệ thuận với độ lớn của lực. Nói cách khác, nếu một vật có gia tốc, ta biết có lực tác dụng lên vật đó.
Phương trình toán học trên đưa ra một định nghĩa cụ thể và chính xác cho khái niệm lực. Lực, trong vật lý, được định nghĩa là sự thay đổi của động lượng trong một đơn vị thời gian. Như vậy, tổng ngoại lực tác dụng lên một vật tại một thời điểm nhất định (lực tức thời) được biểu thị bởi tốc độ thay đổi động lượng của vật tại thời điểm đó. Động lượng của vật biến đổi càng nhanh khi ngoại lực tác dụng lên vật càng lớn và ngược lại.

Ngoài việc đưa ra định nghĩa cho lực, định luật 2 Newton còn là nền tảng của định luật bảo toàn động lượng và định luật bảo toàn cơ năng. Hai định luật này có ý nghĩa quan trọng trong việc đơn giản hóa nghiên cứu về chuyển động và tương tác giữa các vật.

Định luật 2 Newton trong cơ học cổ điển
Trong cơ học cổ điển, khối lượng có giá trị không đổi, bất kể chuyển động của vật. Do đó, phương trình định luật 2 Newton trở thành:

Với:
m là khối lượng của vật (trong SI, khối lượng đo bằng đơn vị kg)
 là gia tốc của vật (trong SI, gia tốc đo bằng đơn vị m/s2).

Như vậy trong cơ học cổ điển, tổng ngoại lực bằng tích của khối lượng và gia tốc.

Cũng trong cơ học cổ điển, khi không xét tới lực quán tính, định luật 2, giống như định luật 1, chỉ đúng trong hệ quy chiếu quán tính. Khi áp dụng cho hệ quy chiếu không quán tính, cần thêm vào lực quán tính.

Định luật 2 Newton trong thuyết tương đối hẹp
Trong thuyết tương đối hẹp, định luật 2 Newton được mở rộng để áp dụng cho liên hệ giữa lực-4 và động lượng-4 hay gia tốc-4:

Định luật III
Định luật III của Newton về chuyển động phát biểu như sau
 Đối với mỗi lực tác động bao giờ cũng có một phản lực cùng độ lớn, nói cách khác, các lực tương tác giữa hai vật bao giờ cũng là những cặp lực cùng độ lớn, cùng phương, ngược chiều và khác điểm đặt.

Ý Nghĩa
Định luật 3 Newton chỉ ra rằng lực không xuất hiện riêng lẻ mà xuất hiện theo từng cặp động lực-phản lực. Nói cách khác, lực chỉ xuất hiện khi có sự tương tác qua lại giữa hai hay nhiều vật với nhau. Cặp lực này, định luật 3 nói rõ thêm, là cặp lực trực đối. Chúng có cùng độ lớn nhưng ngược chiều vật A và B. Nếu A tác dụng một lực  lên B, thì B cũng gây ra một lực  lên A và

.

Hơn nữa, trong tương tác, A làm thay đổi động lượng của B bao nhiêu thì động lượng của A cũng bị thay đổi bấy nhiêu theo chiều ngược lại.

Xem thêm

 Định luật Euler
 Cơ học Hamilton
 Cơ học Lagrange
 Định luật vạn vật hấp dẫn của Newton
 Nguyên lý tác dụng tối thiểu
 Phản tác dụng (vật lý)
 Nguyên lí tương đối

Chú thích

Đọc thêm và nguồn tham khảo
Crowell, Benjamin (2011), Light and Matter (2011, Light and Matter), especially at Section 4.2, Newton's First Law , Section 4.3, Newton's Second Law , and Section 5.1, Newton's Third Law .

Về lịch sử
Newton, Isaac, "Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica", 1729 English translation based on 3rd Latin edition (1726), volume 1, containing Book 1, especially at the section Axioms or Laws of Motion, starting page 19.
Newton, Isaac, "Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica", 1729 English translation based on 3rd Latin edition (1726), volume 2, containing Books 2 & 3.
Thomson, W (Lord Kelvin), and Tait, P G, (1867), [http://books.google.com/books?id=wwO9X3RPt5kC .

Liên kết ngoài
 MIT Physics video lecture  on Newton's three laws
 Light and Matter – an on-line textbook
Simulation on Newton's first law of motion
"Newton's Second Law" by Enrique Zeleny, Wolfram Demonstrations Project.

Cơ học cổ điển
Cơ học
Isaac Newton
Văn bản Latinh
Lịch sử vật lý
Khái niệm vật lý
Quan sát khoa học
Vật lý thực nghiệm
Cách mạng Copernic
Định luật


title: Tân Hiệp, Biên Hòa

text:
Tân Hiệp là một phường thuộc thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, Việt Nam.

Địa lý

Phường nằm ở phía Đông thành phố Biên Hòa, cách trung tâm thành phố khoảng 4 km, nằm gần các khu công nghiệp lớn của tỉnh và thành phố.

 Phía Đông giáp phường Long Bình
 Phía Tây giáp phường Tân Tiến
Phía Tây Nam giáp phường Tân Mai
 Phía Nam giáp các phường Tam Hòa, Tam Hiệp
 Phía Bắc giáp phường Trảng Dài
 Phía Đông Bắc giáp phường Hố Nai.

Giao thông
Các tuyến đường chính trên địa bàn phường: Quốc lộ 1, đường Nguyễn Ái Quốc, đường Đồng Khởi.

Hành chính

Phường Tân Hiệp được chia thành 06 khu phố (1, 1A, 2, 3, 4, 5)

- Khu phố 1: gồm 14 tổ dân phố.

- Khu phố 1A: gồm 14 dân phố.

- Khu phố 2: gồm 17 tổ dân phố.

- Khu phố 3: gồm 16 tổ dân phố.

- Khu phố 4: gồm 16 tổ dân phố.

- Khu phố 5: gồm 18 tổ dân phố.

Tham khảo

https://www.dongnai.gov.vn/pages/newsdetail.aspx?NewsId=152086&CatId=107


title: Psychomyia anteia

text:
Psychomyia anteia là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Octodonta affinis

text:
Octodonta affinis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Octodonta


title: Palayad

text:
Palayad là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kozhikode thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Palayad có dân số 16.462 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Palayad có tỷ lệ 83% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 87%, và tỷ lệ cho phái nữ là 79%. Tại Palayad, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Oxyagrion machadoi

text:
Oxyagrion machadoi là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Oxyagrion machadoi được miêu tả khoa học năm 1978 bởi Costa.

Chú thích

Tham khảo

Oxyagrion


title: Phân đoạn thi công bê tông

text:
Phân đoạn thi công bê tông còn gọi là phân khu thi công bê tông là phân chia mặt bằng thi công bê tông cốt thép toàn khối thành từng khu vực thi công, sao cho tổ đội công nhân chuyên môn làm việc một cách độc lập trong một ca làm việc. Phân đoạn thi công bê tông chính là khoang đổ bê tông trong một ca làm việc.

Điều kiện để phân đoạn thi công sàn sườn bê tông cốt thép toàn khối

Điều kiện kỹ thuật để phân chia phân đoạn thi công sàn sườn bê tông cốt thép toàn khối, (lần lượt theo độ quan trọng):

- Kích thước của phân khu bê tông phải đảm bảo cho việc đúc bê tông trong phân khu được liên tục, đảm bảo tính toàn khối của kết cấu, phù hợp với năng lực của máy móc và nhân lực thi công.

- Tổng khối lượng công tác bê tông trong một phân khu phải phù hợp với năng lực thi công của máy móc và nhân lực, làm việc trong một ngày hoặc trong một ca làm việc.

- Vị trí mạch ngừng giữa các phân đoạn thi công phải đảm bảo bố trí đúng quy phạm thi công (TCVN 4453:1995), tránh những chỗ chịu lực xung yếu của kết cấu sàn sườn bê tông toàn khối.

- Tổng khối lượng bê tông của các phân khu có độ chênh lệch không quá 25%, đảm bảo năng lực thi công của máy móc và nhân lực ổn định.

- Số lượng phân khu phải là tối thiểu, để giảm tối đa số lượng mạch ngừng-nơi kết cấu bê tông toàn khối bị giảm yếu.

- Chiều dài của mạch ngừng phải bố trí ngắn nhất, độ gấp khúc của mạch ngừng là nhỏ nhất.

- Hình dạng của các phân đoạn phải đảm bảo ổn định trong giai đoạn thi công, ngay cả khi phân đoạn còn đứng riêng lẻ.

Tham khảo

Công nghệ xây dựng
Thuật ngữ xây dựng


title: Poirieria tenuis

text:
Poirieria tenuis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Poirieria


title: Cystiscus garretti

text:
Cystiscus garretti là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cystiscus


title: RIP

text:
RIP hoặc R.I.P có thể là chữ viết tắt của:
Requiescat in pace (tiếng Latinh)
Routing Information Protocol (tiếng Anh)
Rest in Peace (tiếng Anh)


title: Barbus somereni

text:
Barbus somereni là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae.
Loài này có ở Burundi, Rwanda, Tanzania, và Uganda.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.
Nó không được IUCN xem là loài bị đe dọa.

Chú thích

Tham khảo

 Natakimazi, G. & Hanssens, M. 2005. Barbus somereni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

S


title: Elater tartareus

text:
Elater tartareus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Elater


title: San Isidro, Nueva Ecija

text:
San Isidro là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Nueva Ecija, Philippines. Theo điều tra dân số gần đây nhất của Philipin, đô thị này có dân số a population of 44,687 người trong 8.340 hộ.

Thị xã này nằm giữa Thành phố Gapan và Cabiao.

Barangay
San Isidro được chia thành 9 barangay.

 Alua
 Calaba
 Malapit
 Mangga
 Poblacion
 Pulo
 San Roque
 Sto. Cristo
 Tabon

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pasyalan Nueva Ecija
Mã địa lý chuẩn Philipin
1995 Philippine Census Information
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Đô thị của Nueva Ecija


title: Baccaurea latifolia

text:
Baccaurea latifolia là một loài thực vật thuộc họ Phyllanthaceae. Loài này có ở Malaysia và Singapore.

Nguồn
 Kochummen, K.M. 1998. Baccaurea latifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Chi Dâu da


title: (14381) 1990 CE

text:
(14381) 1990 CE là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Atsushi Sugie ở Dynic Astronomical Observatory Nhật Bản, ngày 1 tháng 2 năm 1990.

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Acrocercops cissiella

text:
Acrocercops cissiella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Cuba.

Ấu trùng ăn các loài Hibiscus elatus, Cissampelos (bao gồm Cissampelos verticillata) và Vitis. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Conicofrontia

text:
Conicofrontia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Conicofrontia dallolmoi Berio, 1973
 Conicofrontia diamesa (Hampson, 1920)
 Conicofrontia sesamoides Hampson, 1902

Tham khảo

 Conicofrontia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Paranapiacaba marginicollis

text:
Paranapiacaba marginicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gahan miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Paranapiacaba


title: Pelea obovata

text:
Melicope obovata là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Pelea obovata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Pelea

en:Pelea obovata


title: Rosult

text:
Rosult là một xã ở trong tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 8,16 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 1838 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 19 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Favartia levicula

text:
Favartia (Favartia) levicula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả
Vỏ ốc có kích cỡ khoảng 18 mm

Phân bố
Loài này phân bố ở Vịnh Mexico, Biển Caribe và ở Đại Tây Dương từ North Carolina tới Florida.

Chú thích

Tham khảo
 Rosenberg, G., F. Moretzsohn, và E. F. García. 2009. Gastropoda (Mollusca) of the Gulf of Mexico, Pp. 579–699 in Felder, D.L. and D.K. Camp (eds.), Gulf of Mexico–Origins, Waters, và Biota. Biodiversity. Texas A&M Press, College Station, Texas

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Murexiella (Murexiella) levicula; truy cập: 26 tháng 12 năm 2010

Favartia


title: Vườn thực vật Göteborg

text:
Vườn thực vật Göteborg nằm ở Göteborg, Thụy Điển, là một trong những vườn thực vật hàng đầu châu Âu.

Lịch sử
Vườn thực vật Göteborg được lên kế hoạch xây dựng bởi hội đồng thành phố, được xây dựng dựa vào các khoản tiền đóng góp và khánh thành vào năm 1923, nhân sự kiện kỷ niệm Göteborg 300 năm.

Một trong số những nhà thực vật học xuất chúng đã tham gia xây dựng vườn là Carl Skottsberg, người đã thực hiện một vài chuyến đi nghiên cứu vòng quanh thế giới để thu thập các những loài cây hiếm cho vườn.

Mô tả
Vườn có tổng diện tích là 175 hecta, phần lớn trong số đó cấu thành một khu bảo tồn tự nhiên, Änggården, cùng với một vườn ươm. Các khu vườn chiếm diện tích khoảng 40 hecta và có 16.000 loài khác nhau. Vườn Đá được xếp hạng 3 sao trong Guide Michelin. Các khu vực đáng chú ý khác là Thung lũng Đỗ Quyên, Đầm lầy Nhật Bản và khu nhà kính với 4,000 loài khác nhau, trong đó có hơn 1500 loài lan và nhiều loài thực vật khác ở khắp các nơi trên thế giới.

Vườn thực vật Göteborg được vinh danh là Vườn thực vật đẹp nhất Thụy Điển vào năm 2003.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chính của Vườn thực vật Göteborg

Vườn thực vật
Khoa học năm 1923


title: Amphicnemis pandanicola

text:
Amphicnemis pandanicola là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Amphicnemis pandanicola được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Amphicnemis


title: Hạt (định hướng)

text:
Hạt có thể là:

Sinh học
 Hạt, phôi cây nhỏ có chất dinh dưỡng dự trữ được bao phủ trong một lớp áo hạt

Vật lý
 Hạt (vật lý), các thực thể tổng quát định xứ được, mang tính chất lý và hóa xác định
 Hạt sơ cấp hay hạt cơ bản, các hạt vi mô mà cấu trúc thành phần của nó chưa được biết đầy đủ
 Hạt hạ nguyên tử, các hạt cấu thành nên nguyên tử
 Hạt trong Vật liệu dạng hạt
 Hạt nano
 Vật lý hạt

Phân cấp hành chính
 Hạt (hành chính), hạt là một đơn vị dân cư được dùng ở một số quốc gia trên thế giới


title: Halgerda elegans

text:
Halgerda elegans là một loài sên biển mang trần thuộc nhánh Doridacea, là động vật thân mềm chân bụng không vỏ sống ở biển trong họ Dorididae.

Chú thích

Tham khảo

Halgerda


title: Cardiophorus machadoi

text:
Cardiophorus machadoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: 8583 Froberger

text:
8583 Froberger (1997 AK6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 1 năm 1997 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8583 Froberger

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Trận Hoàng Thiên Đãng

text:
Trận Hoàng Thiên Đãng (chữ Hán: 黃天蕩之戰: Hoàng Thiên Đãng chi chiến) là một trận chiến trong chiến tranh Kim-Tống trong lịch sử Trung Quốc năm 1130 giữa tướng nhà Tống là Hàn Thế Trung và tướng nhà Kim là Ngột Truật.

Hoàng Thiên Đãng nghĩa là vũng Hoàng Thiên, địa danh nằm ở phía đông bắc Nam Kinh, Giang Tô, Trung Quốc.

Hoàn cảnh

Sau khi diệt nhà Liêu, nhà Kim của họ Hoàn Nhan tộc Nữ Chân tiến xuống phía nam đánh nhà Tống. Quân Kim rất mạnh, nhiều lần đánh bại quân Tống và chiếm nhiều đất đai.

Sau khi 2 cha con Hoàng đế Tống Huy Tông và Khâm Tông bị bắt trong sự kiện Tĩnh Khang năm 1127, một hoàng tử nhà Tống là Triệu Cấu chạy về nam tái lập nhà Tống, tức là Nam Tống. Năm 1129, Kim Thái Tông hạ lệnh cho cháu là Ngột Truật mang quân đánh Nam Tống mới hình thành.

Quân Kim nam tiến thắng trận như chẻ tre. Tống Cao Tông bỏ hết thành này tới thành khác, cuối cùng phải lên thuyền chạy ra biển để trốn sự truy kích của quân Kim. Ngột Truật điều quân bơi thuyền đuổi ra ngoài biển 300 dặm nhưng không theo kịp thuyền vua Tống, phải quay trở về.

Trong trận ra quân này, Ngột Truật chủ trương bắt vua Tống, nhưng không đạt kết quả. Quân Kim phải trài dài trên nhiều phòng tuyến từ Hoài Bắc tới Triết Giang, bị dân Giang Nam tập kích nhiều lần, tình thế bất lợi. Vì vậy Ngột Truật không thể lưu lại lâu, quyết định triệt thoái về bắc.

Trong khi quân Kim rượt đuổi Tống Cao Tông, tướng Tống là Hàn Thế Trung lui về giữ Giang Âm, chia quân ra phòng bị. Tống Cao Tông trong lúc chạy trốn đã triệu tập Thế Trung về hộ giá nhưng Thế Trung tâu rằng quân Kim sẽ không thể ở lâu, ông muốn đóng quân ở sông Trường Giang để chặn đường rút lui của địch. Cao Tông chấp thuận ý kiến của Thế Trung.

Vào ngày rằm tháng 1 năm 1130, Thế Trung cố ý giăng đèn kết hoa mở hội ở Tú châu để đánh lạc hướng quân Kim. Một mặt, Thế Trung mang quân bí mật phục ở Trấn Giang. Khi đại quân Ngột Truật rút về tới nơi thì cuộc đụng độ xảy ra.

Diễn biến

Hàn Thế Trung chặn đánh
Tháng 3 năm 1130, 10 vạn đại quân Ngột Truật rút về tới Trấn Giang. Ngột Truật dự định từ Trấn Giang vượt sông rút về bắc dọc theo Vận Hà. Thế Trung mang 8000 quân ra giữ chùa Tiêu Sơn trước, tung quân chặn đánh.

Hai bên giao tranh ác liệt. Quân Kim chiến thuyền nhỏ, lại không thạo thủy chiến nên bị quân Tống đánh bại, rơi vào thế bất lợi. Có vài trăm quân người Hán lẫn Khiết Đan trong hàng ngũ quân Kim bị chết đuối.

Ngột Truật cho quân đi ngược về phía tây, tìm bến khác để sang sông. Hàn Thế Trung đuổi theo, bố trí lực lượng tập kích quân Kim. Quân Kim ra sức chém giết, cướp được 10 thuyền lớn của quân Tống. Ngột Truật cho quân đi dọc theo bờ sông. Hàn Thế Trung có lợi thế nhiều chiến thuyền, cũng chạy dọc bờ sông đuổi theo quân Kim, thuyền nối nhau dài mấy dặm. Quân Tống đêm đêm bơi thuyền sang khiêu chiến, quân Kim không quen sông nước phải chống đỡ vất vả.

Quân Kim ở Giang Bắc đến chi viện cho Ngột Truật nhưng bị thủy quân của Thế Trung ngăn trở. Hai cánh quân không liên kết được với nhau. Ngột Truật chạy dọc dòng sông tìm đường khác qua sông nhưng Thế Trung nhất định bám riết.

Không thể tìm ra lối về bắc, Ngột Truật sai sứ sang nói với Hàn Thế Trung xin giao lại toàn bộ châu báu lấy được ở Giang Nam nhưng Thế Trung không tán thành. Ngột Truật lại xin hiến ngựa hay cũng không được Thế Trung chấp nhận.

Hai bên giằng co vừa đánh vừa chạy, cuối cùng 10 vạn quân Ngột Truật bị Hàn Thế Trung dồn vào vũng Hoàng Thiên.

Đụng độ tại Hoàng Thiên Đãng
Quân Kim mắc kẹt trong vũng, quân Tống chặn ở ngoài. Dù lực lượng đông hơn nhiều nhưng quân Kim không thể phá vây đánh ra do địa hình bất lợi.

Trong trận bao vây này, vợ của Hàn Thế Trung là Lương Hồng Ngọc cũng theo chồng xuất binh. Sử sách ghi lại rằng mỗi lần ra trận Lương Hồng Ngọc đều trang điểm thật xinh đẹp trước khi ngồi lên ngựa chỉ huy hàng nghìn quân lính, nhưng khi vào trận thì vung roi thét ngựa, dũng cảm xông vào trận địa nguy hiểm nhất. Đích thân Lương Hồng Ngọc đã ra trận đánh trống trợ oai, động viên tinh thần quân Tống.

Trong tình thế quẫn bách, Ngột Truật xin gặp mặt Hàn Thế Trung. Thế Trung nhận lời. Ngột Truật xin mở vòng vây, Thế Trung ra điều kiện:
Nếu trả lại hai vua và người trong 2 cung, khôi phục lại cương thổ nước Tống như cũ thì có thể thả cho ngài về bắc.

Ngột Truật không thể chấp nhận điều kiện đó nên đành quay vào vũng Hoàng Thiên. Vài ngày sau Ngột Truật lại xin gặp mặt Thế Trung. Do hai bên lời qua tiếng lại, Hàn Thế Trung tức giận định giương cung bắn. Ngột Truật thúc ngựa tháo chạy về.

Quân Kim bị quân Tống vây khốn trong vũng 40 ngày. Ngột Truật không tìm ra được kế gì để phá vòng vây của quân Tống. Mãi sau, trong quân Kim có một người Mân (vùng Phúc Kiến) hiến kế cho Ngột Truật:
Hãy đào một con kênh thông ra sông Trường Giang thì toàn quân có thể thoát nạn.

Ngột Truật theo kế đó làm, sai quân theo dòng cũ của sông Quán Hoa, cho quân sĩ đào ngày đêm một con kênh dài 30 dặm thông đến Tần Hoài. Tháng 4 năm 1130, con kênh đào xong, quân Kim theo đó thoát ra khỏi vũng Hoàng Thiên ra sông Trường Giang.

Khi Hàn Thế Trung phát hiện quân Kim ra khỏi vũng, bèn mang quân đuổi đánh thì quân Kim đã đến Ninh Giang và được 2 tướng Di Thích Cổ từ Thiên Trường và Đáp Thái từ Ô Lâm tới cứu viện. Ba đạo quân Kim hợp lại đánh lui quân Tống.

Ngột Truật hợp binh với 2 tướng cùng rút từ Giang Ninh về bắc. Hàn Thế Trung mang đội thuyền lớn đón ở cửa sông, định nhân thuận dòng nước từ hai bên trái phải dìm chết quân Kim.

Trong tình thế bị vây đánh, người Mân lại hiến kế cho Ngột Truật. Ngột Truật theo kế, bèn chọn 10 lính thiện xạ ngồi lên thuyền nhỏ, bơi đến gần thuyền quân Tống, dùng tên lửa bắn cháy các cánh buồm. Thuyền quân Tống bị cháy buồm, lan ra các thuyền khác. Các thuyền lớn không thể đi nhanh được nữa, Ngột Truật thừa thế thúc quân tiến đánh, giết được 2 tướng Tống là Tôn Thế Thuần và Nghiêm Doãn.

Quân Tống bại trận, Hàn Thế Trung buộc phải lui 70 dặm trở lại Trấn Giang. Ngột Truật chuyển bại thành thắng, phá được vòng vây trở về bắc.

Hậu quả và ý nghĩa
Trận Hoàng Thiên Đãng là diễn biến sau cùng trong lần nam tiến thứ ba của quân Kim, năm 1129-1130.

Trước khi diễn ra trận đánh quân Tống vừa liên tiếp bại trận và tổn thất, nhiều thành trì ở Giang Nam bị đánh chiếm, vua Tống phải tháo chạy ra biển. Tình thế của Nam Tống rất nghiêm trọng và suy nhược. Hàn Thế Trung dù chỉ có ít quân nhưng đã biết lợi dụng địa hình và sở trường thủy chiến của quân Tống, cầm cự được với quân Kim đông hơn gấp bội, thậm chí vây hãm Ngột Truật trong vũng Hoàng Thiên, được các sử gia Trung Quốc ví "biến quân Kim thành rùa trong vại".

Tuy cuối cùng quân Kim tìm được lối rút về bắc nhưng bị mất đi ưu thế thượng phong trước quân Tống. Khi các lộ quân Tống đang thua tan tác, chiến thắng của Hàn Thế Trung có tác dụng cổ vũ nhuệ khí cho quân Tống rất lớn, được ví là một kỳ tích trong chiến tranh Kim-Tống.

Theo nhận định của sử sách, từ sau trận này, quân Kim không dám tiến xuống Giang Nam nữa, chiến trường giữa Kim và Tống tập trung chủ yếu ở vùng Giang Bắc, Lưỡng Hoài.

Xem thêm
Ngột Truật
Hàn Thế Trung

Tham khảo
Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2006), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 3, Nhà xuất bản Lao động

Chú thích

Chiến tranh Kim–Tống
Lịch sử Giang Tô
Xung đột năm 1130


title: Sân bay quốc tế Louisville

text:
Sân bay quốc tế Louisville (mã sân bay IATA: SDF, mã sân bay ICAO: KSDF) là một sân bay hỗn hợp dân dụng-quân sự công cộng chung nằm ở trung tâm thành phố Louisville trong quận Jefferson, tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ. Sân bay này có diện tích 1.200 mẫu Anh (4,9 km ²) và có ba đường băng. Mã sân bay IATA của SDF được dựa trên tên cũ của sân bay, Standiford trường. Sân bay bận rộn nhất thứ hai ở Kentucky sau sân bay quốc tế Cincinnati/Bắc Kentucky ở quận Boone.
Sân bay này là nơi có trụ sở của Worldport, trung tâm trên toàn thế giới của UPS. Phi đội không vận 123 hoạt động ở đây với máy bay vận tải C-130.

Lịch sử
Phi trường Standiford được xây dựng bởi Công binh Hoa Kỳ vào năm 1941 trên một thửa đất phía nam của Louisville không có bị ngập nước trong đợt lũ sông Ohio năm 1937. Nó được đặt tên theo Tiến sĩ Elisha David Standiford, một doanh nhân và chính trị gia địa phương, những người đã tích cực trong vấn đề giao thông vận tải và một phần thuộc sở hữu của đất. Phi trường này vẫn nằm dưới quyền kiểm soát quân đội cho đến năm 1947, khi nó được chuyển cho Hội đồng quản trị Louisville Air cho các hoạt động thương mại.

Trước khi phi trường Standiford trở thành đầu mối vận chuyển hành khách hàng không ở Louisville, phi trường Bowman là sân bay chính của Louisville. Trong nhiều năm, lượng hành khách qua nhà ga nhỏ Lee ga tại phi trường Standiford. Đợt xây dựng chủ yếu vào những năm 1980 tại các cơ sở mới, hiện đại hơn và lớn hơn nhiều được sử dụng ngày hôm nay. Hầu hết nhà ga Lee sau đó đã được dỡ bỏ.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Louisville


title: Tipula longurioides

text:
Tipula longurioides là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc