title: Vườn quốc gia sông ngầm Puerto Princesa

text:
Vườn quốc gia sông ngầm Puerto Princesa là một vườn quốc gia nằm cách thành phố Puerto Princesa 50 km về phía bắc, Palawan, Philippines. Vườn quốc gia này nằm trong dãy núi Saint Paul ở bờ bắc của đảo Palawan, giáp vịnh St Paul về phía bắc và sông Babuyan về phía đông. Chính quyền thành phố Puerto Princesa đã quản lý vườn quốc gia này từ năm 1992. Vườn quốc gia được liệt kê vào danh sách Di sản thế giới từ năm 1999, là một trong số Bảy Kì quan Thiên nhiên Mới của Thế giới năm 2012 và cũng là một vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế theo Công ước Ramsar từ năm 2012.

Địa lý
Vườn quốc gia là nơi có cảnh quan Karst đá vôi tuyệt đẹp. Hang động đá vôi St Pauls dưới lòng đất dài hơn  và có một phần ngầm của sông Cabayugan dài . Con sông chảy trong hang động trước khi đổ ra biển Tây Philippines. Có thể di chuyển bằng thuyền từ biển vào trong hang động khoảng . Hang động bao gồm các khối thạch nhũ và măng đá lớn là một trong số những hang động lớn nhất thế giới. Phần sau của con sông cách biển 6 km, chịu ảnh hưởng bởi thủy triều. Cho đến khi phát hiện ra sông ngầm tại Bán đảo Yucatán của Mexico vào năm 2007, Puerto Princesa là sông ngầm dài nhất thế giới.

Vườn quốc gia còn bảo vệ tính đa dạng sinh học của các hệ sinh thái khác nhau từ núi cho đến biển và là một trong những khu rừng quan trọng nhất tại châu Á. Nó được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào ngày 4 tháng 12 năm 1999.

Động thực vật

Vườn quốc gia có một loạt các khu rừng đại diện cho tám trong tổng số mười ba loại rừng được tìm thấy tại khu vực nhiệt đới châu Á, cụ thể là rừng trên đá biến chất, rừng trên đất đá vôi, rừng trên núi, rừng đầm lầy nước ngọt, rừng nhiệt đới thường xanh vùng thấp, rừng ven sông, rừng nhiệt đới và rừng ngập mặn. Tại đây có 800 loài thực vật từ 300 chi và 100 họ. Một số loài đáng chú ý có mặt tại các khu rừng đất thấp bao gồm Dracontomelon dao, Gõ nước (Intsia bijuga), Hoa sữa (Alstonia scholaris), Ranggu (Koapesiodendron pinnatum), Chò lông (Dipterocarpus gracilis). Khu vực bãi biển là sự có mặt của Mù u (Calophyllum inophyllum), Đậu dầu (Pongamia pinnata). Một số loài đáng chú ý khác như là Agathis philippinensis, Diospyros blancoi, Dứa dại (Pandanus) và Song mây (Calamus).

Về động vật, trong số 252 loài chim có mặt tại Palawan, vườn quốc gia là nơi có 165 loài được ghi nhận, chiếm 67% của Palawan và trong đó có 15 loài đặc hữu. Một số loài đáng chú ý nhất là Vẹt xanh Philippine (Tanygnathus lucionensis), Yểng (Gracula religiosa), Cao cát Palawan (Anthracoceros marchei), Đại bàng biển bụng trắng (Haliaeetus leucogaster).

Ngoài ra, có 30 loài động vật có vú được ghi nhận tại vườn quốc gia. Thường thấy nhất trong tán rừng và dọc theo bờ nước khi thủy triều xuống là loài Khỉ đuôi dài (Macaca fascicularis). Đây cũng là loài linh trưởng duy nhât được tìm thấy tại Palawan. Các loài động vật có vú khác bao gồm Lợn râu Borneo (Sus barbatus), Cầy mực (Arctictis binturong), Lửng hôi đảo Palawan (Mydaus marchei), Nhím Philippines (Hystrix pumila). Vườn quốc gia có 19 loài bò sát, trong đó có 8 loài đặc hữu. Các loài phổ biến là Kỳ đà hoa (Varanus salvator), Thằn lằn mào xanh (Bronchocoela cristatella), Trăn gấm (Python reticulators). Động vật lưỡng cư gồm 10 loài, trong đó ếch rừng Philippines (Limnonectes acanthi) là loài chiếm ưu thế và thường gặp nhất. Một loài đặc hữu và quý hiếm khác là Ếch đầu dẹt Philippines cũng được tìm thấy tại khu vực. Một số loài khác bao gồm Dơi, Cá cúi, Đồi mồi dứa

Tham khảo

Vườn quốc gia Philippines
Di sản thế giới tại Philippines


title: Vận trù học

text:
Vận trù học là một nhánh liên ngành của toán học ứng dụng và khoa học hình thức, sử dụng các phương pháp giải tích tiên tiến như mô hình toán học, giải tích thống kê, và tối ưu hóa để tìm ra được lời giải tối ưu hoặc gần tối ưu của những vấn đề ra quyết định phức tạp (phức hợp). Bài toán thường đề cập đến xác định kết quả cực đại (của lợi nhuận, hoạt động, hoặc sản lượng) hay cực tiểu (của lãng phí, rủi ro, hoặc chi phí) của một số đối tượng trong thực tế.

Ngoài ra vận trù học còn nghiên cứu phân tích các cấu trúc tình huống phức tạp, tiên đoán được hành vi của hệ, nhờ đó có thể nâng cao khả năng hoạt động của hệ.

Vận trù học có nguồn gốc từ các nghiên cứu trong quân sự trước chiến tranh thế giới lần hai, và các kỹ thuật của nó đã được phát triển để có thể áp dụng trong nhiều ngành công nghiệp.

Tổng quan
Vận trù học chứa đựng một lớp rộng các kĩ thuật giải vấn đề và phương pháp áp dụng trong mục tiêu nâng cao và có hiệu quả trong việc ra quyết định.

Một số công cụ dùng trong vận trù học là thống kê, tối ưu hóa, lý thuyết xác suất, lý thuyết hàng đợi (lý thuyết phục vụ đám đông), lý thuyết trò chơi, lý thuyết đồ thị, phân tích quyết định, mô hình toán học và mô phỏng. Bởi vì bản chất của những phương pháp này là tính toán và số hóa, vận trù học cũng liên hệ chặt chẽ với khoa học máy tính.

Các nhà nghiên cứu vận trù học phải đối mặt với vấn đề mới đó là trong những kỹ thuật trên thì kỹ thuật nào miêu tả sát nhất với bản chất của hệ thống, với mục tiêu nâng cấp cũng như bị hạn chế về thời gian và khả năng tính toán của các máy tính.

Nghiên cứu trong vận trù học và khoa học quản lý có thể phân loại thành ba lĩnh vực chính như sau:
 Nghiên cứu cơ sở hoặc nền tảng trong ba lĩnh vực của toán học: Xác suất, tối ưu hóa, và lý thuyết hệ động lực.
 Nghiên cứu mô hình trong việc thiết lập mô hình, phân tích chúng về mặt toán học, mã hóa chúng lên máy tính, giải chúng bằng các công cụ phần mềm, đánh giá hiệu quả thu được từ dữ liệu máy tính. Mức này chủ yếu nhờ máy tính và được định hướng chính bởi xác suất và kinh tế lượng.
 Nghiên cứu ứng dụng trong vận trù học, giống như trong các ngành kĩ thuật và kinh tế, sử dụng các mô hình thu được để áp dụng cho các vấn đề thực tế.

Các nhánh con chính trong vận trù học hiện đại, được phân  loại dựa theo tạp chí Operations Research, là:
 Tính toán và công nghệ thông tin
 Phân tích quyết định
 Môi trường, năng lượng, và tài nguyên thiên nhiên
 Kĩ thuật tài chính
 Sản xuất, khoa học phục vụ, và quản lý chuỗi cung ứng
 Chính sách quản lý và khu vực công cộng
 Quản lý doanh thu
 Mô phỏng
 Mô hình ngẫu nhiên
 Giao thông vận tải

Lịch sử

Chú thích

Tham khảo
 Kirby, M. W. (Operational Research Society (Great Britain)). Operational Research in War and Peace: The British Experience from the 1930s to 1970, Imperial College Press, 2003. ISBN 1860943667, 9781860943669

Đọc thêm
 C. West Churchman, Russell L. Ackoff & E. L. Arnoff, Introduction to Operations Research, New York: J. Wiley and Sons, 1957
 Joseph G. Ecker & Michael Kupferschmid, Introduction to Operations Research, Krieger Publishing Co.
 Frederick S. Hillier & Gerald J. Lieberman, Introduction to Operations Research, McGraw-Hill: Boston MA; 8th. (International) Edition, 2005
 Maurice W. Kirby, Operational Research in War and Peace, Imperial College Press, London, 2003
 Michael Pidd, Tools for Thinking: Modelling in Management Science, J. Wiley & Sons Ltd., Chichester; 2nd. Edition, 2003
 Hamdy A. Taha, Operations Research: An Introduction, Prentice Hall; 9th. Edition, 2011
 Wayne Winston, Operations Research: Applications and Algorithms, Duxbury Press; 4th. Edition, 2003
 Kenneth R. Baker, Dean H. Kropp (1985). Management Science: An Introduction to the Use of Decision Models
 Stafford Beer (1967). Management Science: The Business Use of Operations Research
 David Charles Heinze (1982). Management Science: Introductory Concepts and Applications
 Lee J. Krajewski, Howard E. Thompson (1981). "Management Science: Quantitative Methods in Context"
 Thomas W. Knowles (1989). Management science: Building and Using Models
 Kamlesh Mathur, Daniel Solow (1994). Management Science: The Art of Decision Making
 Laurence J. Moore, Sang M. Lee, Bernard W. Taylor (1993). Management Science
 William Thomas Morris (1968). Management Science: A Bayesian Introduction.
 William E. Pinney, Donald B. McWilliams (1987). Management Science: An Introduction to Quantitative Analysis for Management

 Gerald E. Thompson (1982). ''Management Science: An Introduction to Modern Quantitative Analysis and Decision Making. New York: McGraw-Hill Publishing Co.

Liên kết ngoài

 INFORMS OR/MS Resource Collection : a comprehensive set of OR links.
 International Federation of Operational Research Societies
 Occupational Outlook Handbook, U.S. Department of Labor Bureau of Labor Statistics
 "Operation Everything: It Stocks Your Grocery Store, Schedules Your Favorite Team's Games, and Helps Plan Your Vacation. The Most Influential Academic Discipline You've Never Heard Of." Boston Globe, ngày 27 tháng 6 năm 2004
 "Optimal Results: IT-powered advances in operations research can enhance business processes and boost the corporate bottom line." Computerworld, ngày 20 tháng 11 năm 2000

Toán học ứng dụng
Khoa học Toán học

Quản lý
Tối ưu hóa (toán học)
Chuyên ngành kỹ thuật
Ngành ứng dụng thống kê


title: Strongylopus rhodesianus

text:
Strongylopus rhodesianus (tên tiếng Anh: Chimanimani Stream Frog) là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Mozambique và Zimbabwe.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đồng cỏ ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Poynton, J.C. & Channing, A. 2004. Strongylopus rhodesianus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Strongylopus
Động vật được mô tả năm 1933


title: Saint-Léger-en-Bray

text:
Saint-Léger-en-Bray là một xã ở tỉnh Oise Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã Saint-Léger-en-Bray nằm ở khu vực có độ cao trung bình 89 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlegerenbray


title: Buren

text:
là một đô thị và thành phố ở phía đông Hà Lan.

Các trung tâm dân cư

Aalst, Asch, Beusichem, Buren, Eck en Wiel, Erichem, Ingen, Kerk-Avezaath, Lienden, Maurik, Ommeren, Ravenswaaij, Rijswijk, Zoelen và Zoelmond.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính thức

Hình ảnh

Đô thị Gelderland


title: Andira galeottiana

text:
Andira galeottiana là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở México.

Chú thích

Tham khảo

World Conservation Monitoring Centre 1998. Andira galeottiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 18 tháng 7 năm 2007.

Andira
Thực vật México
Thực vật dễ tổn thương


title: Fighter (bài hát)

text:
"Fighter" là một bài hát của nữ nghệ sĩ thu âm người Mỹ Christina Aguilera. Bài hát được sáng tác bởi Aguilera và Scott Storch, trong khi được sản xuất bởi Scott. "Fighter" được thu âm tại phòng thu The Enterprise (tại Burbank, California) và phòng thu Conway (Hollywood). Bài hát chịu ảnh hưởng bởi nhạc hark rock và alternative rock với nhạc nền là đàn ghi-ta điện. Về mặt ca từ, "Fighter" nói về việc một người đàn ông phản bội mối tình của mình, song thay vì buồn tủi, mặc cảm thì cô lại cảm ơn người đàn ông đó vì đã giúp cô trở nên mạnh mẽ hơn, giống như một "chiến binh" ("fighter").

"Fighter" được phát hành rộng rãi trên đài mainstream tại Mỹ bởi hãng thu âm RCA Records ngày 13 tháng 3 năm 2003. Lần lượt sau đó, bài hát được phát hành dưới dạng đĩa CD, đĩa maxi và đĩa vinyl. "Fighter" đạt được nhiều đánh giá tích cực từ các nhà phê bình. Họ ca ngợi "Fighter" là một bản nhạc arena rock tuyệt vời, lời bài hát rất "mạnh mẽ và ấn tượng" và giọng hát của cô thì "tự tin và khỏe khoắn". Trên thị trường, bài hát là một thành công thương mại, đạt vị trí thứ ba tại Canada, châu Âu và Liên hiệp Anh. Ngoài ra, bài hát đạt vị trí thứ 20 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 của Mỹ và lọt vào tốp 10 của Úc, Canada, châu Âu, Hungary, Hà Lan và Liên hiệp Anh. Bài hát đã đạt chứng nhận vàng ở Úc và Mỹ.

Video âm nhạc cho "Fighter" được đạo diễn bởi Floria Sigismondi và ra mắt lần đầu ngày 9 tháng 4 năm 2003 trên chương trình Total Request Live. Trong video, Christina hóa thân thành một con bướm đêm, ban đầu chỉ là một ấu trùng yếu đuối. Nhưng sau đó, cô đã trở nên mạnh mẽ hơn và sau khi lột xác, cô đã trở thành một chiến binh bất bại. Aguilera đã biểu diễn bài hát tại nhiều nơi, trong đó có ở Giải Video âm nhạc của MTV (MTV VMAs) 2003, chuyến lưu diễn Justified/Stripped Tour, Stripped Live... On Tour, Back to Basics Tour và chương trình truyền hình thực tế The Voice. Bài hát đã được hát lại bởi Darren Criss, một nhân vật trong phim truyền hình Glee và trở thành bài hát nền cho trận đấu NBA Playoffs 2003. Năm 2009, bài hát được thêm vào danh sách trong tuyển tập hit Keeps Gettin' Better - A Decade of Hits của cô. "Fighter" được xem là một trong những bài hát tượng trưng cho Christina Aguilera.

Thực hiện và sáng tác

"Fighter" được sáng tác bởi Christina Aguilera, Scott Storch và được sản xuất bởi Storch. Bài hát được Dave Navarro chơi phần nhạc nền bằng ghi-ta. Navarro nói về sự phối hợp này, bảo: "Cô áy đề nghị tôi tơi phòng thu âm và chơi ghi-ta cho bài hát. Và tôi nói, 'Tất nhiên rồi.' Tôi đã mất 90 phút để hoàn thành. Và cô ấy đã rất vui."

Khi phỏng vấn về bài hát, Aguilera đã nói, "Tôi đã sinh ra và lớn lên trong một gia đình không hạnh phúc. Tôi đã tự sáng tác nhạc, cả ca từ lẫn giai điệu, khi tôi mới 15 tuổi. Và tôi chợt nhận ra đó là cách duy nhất để thoát khỏi cơn khủng hoảng; Và từ đó, tôi đã tìm lại được giọng của mình. Ở trường, tôi bị bắt nạt nhiều chỉ vì tôi có khả năng âm nhạc thực thụ. Do đó, tôi đã rất đau buồn nhưng sau đó, nó lại làm tôi mạnh mẽ hơn." Aguilera cũng giải thích ý nghĩa của bài hát trong bộ sách nổi tiếng Chicken Soup for the Soul ở tập The Story Behind The Song, "Tôi viết nó cho album của mình, Stripped, và tôi chắc chắn nó nói lên con người thật của tôi."

"Fighter" đã được thực hiện thu âm tại Phòng thu The Enterprise tại Burbank, California và tại Phòng thu Conway tại Hollywood. Ngày 13 tháng 3 năm 2003, bài hát được gửi tới đài phát mainstream tại Mỹ bởi hãng đĩa RCA Records. Sau đó, bài hát được phát hành dưới dạng đĩa vinyl, đĩa CD và đĩa maxi tại Liên hiệp Anh. "Fighter" là một bài hát với nhịp độ (tempo) vừa phải, mang đậm chất ảnh hưởng từ nhạc rock và pop rock. Bài hát cũng được thực hiện bởi E. Dawk (vai trò hướng dẫn thanh nhạc), Wassim Zreik, Oscar Ramirez (vai trò thu âm), Larry Gold (nhạc cụ), Kameron Houff (trống) và Tarus Mateen (bass). Trong phần đầu của bài hát, phần giai điệu mang máng chất buồn tủi. Nhưng ngay sau đó, âm sắc của bài hát chuyển hướng đột ngột, từ nhẹ nhàng sang sôi động, phấn khích. Trong phần điệp khúc, ta có thể nghe được "Vì ngươi đã làm ta mạnh mẽ hơn nhiều/Làm cho ta phấn khích hơn nhiều [...] Vì vậy, ta rất cảm kích khi ngươi đã làm cho ta trở thành một chiến binh" (nguyên văn: "Cause it makes me that much stronger/Makes me work a little bit harder [...] So thanks for making me a fighter"). Theo tạp chí Teen Ink, mặc dù phần ca từ nghe như là chửi thẳng vào mặt người nghe, song thật ra là để làm cho người nghe, đặc biệt là những thanh thiếu niên, đồng cảm với Aguilera.

Nhận định chuyên môn
"Fighter" nhận được nhiều đánh giá tích cực từ các nhà phê bình. David Brownie từ tờ Entertainment Weekly nhận định rằng "bài hát đã thể hiện được phổi của cô ta [Christina] mạnh đến mức nào." Sal Cinquemani từ tờ tạp chí Slant thì cho biết bài hát là "một sự pha trộn giữa rock và R&B."

Phát hành
"Fighter" được phát hành vào tháng 4 năm 2003 và lần đầu tiên lọt vào Billboard Hot 100 ở vị trí #40. Chỉ sau 2 tuần, bài hát đã đạt vị trí #20 trước khi rời bảng xếp hạng. "Fighter" được xem là một trong những bài hát thành công của Aguilera khi đều nằm trong Top 5 các quốc gia Anh, Canada và Úc. Không những thế, bài hát còn đạt vị trí #1 trên 450 bảng xếp hạng không chính thức trên toàn thế giới.

Video âm nhạc
Video clip của "Fighter" do đạo diễn Floria Sigismondi thực hiện và lần đầu tiên lọt vào TRL vào ngày 9 tháng 4. Trong suốt mùa hè năm 2003, video đã đạt vị trí #1 16 lần và ở suốt trên TRL những 50 ngày.

Video bắt đầu với hình ảnh một con bướm đêm. Ở cảnh tiếp theo, Aguilera xuất hiện trong trang phục kimono màu đen bị nhốt trong tủ kính. Giận dữ, Aguilera đập vỡ tan và thoát ra ngoài với những cây côn vũ khí trên lưng. Cô dùng chúng ném vào những người-bướm đêm đang ăn trái cây rồi tung váy áo của mình như một chiếc bong bóng to đùng sau đó chui vào. Tiếp theo, Aguilera xuất hiện với bộ trang phục và màu tóc trắng sáng chói sau quá trình "lột xác". Cô trèo lên vách đá và hát trong khung cảnh bướm đêm bay lấp lánh xung quanh. Kế đến Aguilera xuất hiện với phong cách Elvira với bộ váy kiểu con nhện khẳng định mình là một chiến binh. Ở cảnh cuối cùng, Aguilera dùng chân đá vỡ ống kính camera và quay đi sau khi đưa mắt nhìn vào lỗ rạn nứt do cô gây ra.

Xếp hạng và chứng nhận

Xếp hạng

Chứng nhận

Xếp hạng cuối năm

Chú thích

Bài hát của Christina Aguilera
Đĩa đơn năm 2003
Bài hát năm 2002
Bài hát về chủ nghĩa nữ giới
Bài hát pop rock
Bài hát về sự phản bội


title: Agrypnus praelongus

text:
Agrypnus praelongus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Elston miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: La Mulatière

text:
La Mulatière là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 163-249 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Verneuil-Petit

text:
Verneuil-Petit  là một xã thuộc the tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 200-350 mét trên mực nước biển. Dân số theo điều tra năm 1999 của INSEE là 80 người.

Tham khảo

Verneuuilpetit


title: Biểu tự

text:
Tên chữ (; Biểu tự), hay tên tự, hay tên chữ, gọi tắt là tự, là phép đặt tên cho người trưởng thành theo quan niệm Nho giáo.

Đặc điểm
Ngoài danh xưng, đến khi tròn 20 tuổi thì mỗi người được đặt thêm một tên mới gọi là biểu tự. Lúc này, danh xưng chỉ có bản thân hoặc người thân lớn tuổi gọi; giữa bạn bè đồng lứa, xã giao, cần sự tôn trọng thì phải sử dụng biểu tự, việc gọi thẳng danh xưng bị coi là bất nhã. Biểu tự thường có hai chữ và liên hệ về mặt ý nghĩa với danh xưng, có thể là đồng nghĩa hoặc trái nghĩa. Tỉ dụ: Bá Ngưu (伯牛; ngưu 牛 = con bò) là tự của Nhiễm Canh (冉耕; canh 耕 = cày), Gia Cát Lượng (诸葛亮; lượng 亮 = sáng) tự Khổng Minh (孔明; minh 明 = sáng), Hàn Dũ (韓愈; dũ 愈 = đi lên) tự Thoái Chi (退之; thoái 退 = đi lùi)...

Cứ theo Lễ ký, tục đặt biểu tự (tên tự) đã xuất hiện từ đời nhà Chu, ban đầu lưu hành trong giới quyền quý rồi lan ra các tầng lớp ưu tú khác, thể hiện sự trang trọng của nhân cách và giao thiệp, lại không phân biệt nam nữ. Ngoài ra, có rất ít trường hợp là tầng lớp thấp hoặc không học vấn mà lại đặt biểu tự. Do vậy, hầu như đây là cách phân biệt hai đối tượng có học vấn và không có học vấn.

Tên chữ thường có hai âm và thường dựa trên ý nghĩa của tên thực. Nhan Chi Thôi đời Bắc Tề tin rằng trong khi tên thực dùng để phân biệt người này với người kia, thì tên chữ sẽ biểu thị tính luân lý của một người.

Một cách khác để đặt tên chữ là dùng chữ tử () - một danh xưng cao quý của một người đàn ông - làm chữ đầu tiên của tên chữ. Ví dụ như tên chữ của Công Tôn Kiều là Tử Sản (), hay của Đỗ Phủ là Tử Mỹ (子美).

Người ta cũng thường tạo ra tên chữ bằng cách dùng chữ đầu của tên chữ biểu hiện thứ tự anh em trong gia đình. Ví dụ Khổng Tử, tên thật là Khổng Khâu (孔丘), lấy tên chữ là Trọng Ni (仲尼), trong đó chữ trọng cho biết ông là con thứ hai trong gia đình. Những chữ thường dùng là Bá (伯) cho con cả, Trọng (仲) cho con thứ hai, Thúc (叔) cho con thứ ba, và Quý (季) cho con út, nếu gia đình có nhiều hơn ba con. Ví dụ: Gia đình Tư Mã Phòng cuối thời Hán: Con cả Tư Mã Lãng (司馬朗), tự Bá Đạt (伯達), con thứ Tư Mã Ý, tự Trọng Đạt (仲達), con thứ ba Tư Mã Phu (司馬孚), tự Thúc Đạt (叔達), con thứ tư Tư Mã Quỳ (司馬馗), tự Quý Đạt (季達). Ngoài ra, sách Lễ vĩ ghi lại Đích trưởng viết Bá, thứ trưởng viết Mạnh, tức con trưởng đích thì tên tự là Bá, con trưởng thứ (con vợ lẽ) tên tự là Mạnh (孟).

Lịch sử
Trong bài viết Cách đặt biểu tự của người xưa, nhà nghiên cứu Trần Quang Đức đã liệt kê và giải nghĩa biểu tự của mấy nhân vật nổi trội trong lịch sử Việt Nam, cụ thể như sau:
 Mạc Đĩnh Chi (莫挺之; đĩnh 挺 = ngay thẳng) tự Tiết Phu (節夫; tiết 節 = đốt tre).
 Chu Văn An (朱文安; an 安 = yên lặng) tự Linh Triệt (靈澤; linh 靈 = trong vắt, triệt 澤 = nước trong).
 Lê Quý Đôn (黎貴惇) tự Doãn Hậu (允厚; đôn 惇 + hậu 厚).
 Cao Bá Quát (高伯适) tự Chu Thần (周臣; bề tôi nhà Chu). Luận ngữ có chép lời Khổng Tử: "Tám kẻ sĩ nhà Chu đều làm quan cho nhà Ngu, gồm Bá Đạt, Bá Quát, Trọng Đột, Trọng Hốt, Thúc Dạ, Thúc Hạ, Quý Tùy, Quý Qua" (周朝有八位名士：伯达，伯适，仲突，仲忽，叔夜，叔夏，季随，季騧).
 Tùng Thiện vương Nguyễn Phước Miên Thẩm (阮福綿審; thẩm 審 = tra xét) tự Thận Minh (慎明; thận 慎 = cẩn trọng, minh 明 = sáng rõ).
 Nguyễn Thế Cao (阮世高) tự Trác Phong (卓峰; trác 卓 = cao tột, phong 峰 = ngọn núi).
 Nguyễn Đình Chiểu (阮廷沼; chiểu 沼 = cái ao) tự Mạnh Trạch (孟澤; trạch 澤 = cái đầm).
 Bùi Kỷ (裴杞) tự Ưu Thiên (憂天; lo trời). Liệt tử (列子) chép: "Nước Kỷ có người lo trời sập đất lở, thân mình không có chỗ nương tựa, đâm ra mất ăn mất ngủ" (杞國有人憂天地崩墜，身亡所寄).

Xem thêm

 Bản danh
 Học danh
 Thất danh
 Bút hiệu
 Thụy hiệu
 Miếu hiệu

Tham khảo

 Nghiên cứu biểu tự
 Tản mạn cách đặt biểu tự đời xưa

Tên
Văn hóa Việt Nam


title: 453

text:
Năm 453 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 Attila

Tham khảo

Năm 453


title: Quận Hamilton, Tennessee

text:
Quận Hamilton là một quận thuộc tiểu bang Tennessee, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Alexander Hamilton, bộ trưởng ngân khố đầu tiên. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 336.463 người. Quận lỵ đóng ở Chattanooga.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1492 km2, trong đó có 85 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Tennessee


title: Centris rupestris

text:
Centris rupestris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Azevedo & Silveira mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 2005


title: Chớp gamma

text:
Trong thiên văn học, chớp tia gamma, vụ nổ tia gamma hay bùng phát tia gamma (GRB) là những vụ nổ có năng lượng cực lớn được phát hiện xảy ra ở các thiên hà rất xa. Chúng là các sự kiện phát ra bức xạ điện từ sáng nhất được biết đến trong vũ trụ. Chớp diễn ra trong khoảng từ vài mili giây cho đến vài giờ. Sau khi bùng phát các tia gamma xảy ra đầu tiên, "bức xạ muộn" ("afterglow") thường phát ra ở các bước sóng dài hơn (tia X, tử ngoại, ánh sáng khả kiến, hồng ngoại, vi ba và sóng vô tuyến).

Phần lớn các sự kiện GRB quan sát được phát ra trong quá trình một vụ nổ siêu tân tinh hoặc hypernova khi một ngôi sao khối lượng lớn quay nhanh quanh trục sụp đổ dưới ảnh hưởng của trọng lực hình thành lên một sao neutron, sao quark, hoặc lỗ đen. Loại GRB ngắn (chớp xảy ra trong thời gian rất ngắn) dường như lại có nguồn gốc từ một quá trình khác: đó là sự va chạm và sáp nhập của hai sao neutron. Lý do quan sát được một vài chớp xảy ra trước khi phát hiện các chớp tia gamma ngắn có thể chúng hình thành từ sự va chạm trước tiên của lớp vỏ của hai sao neutron do tác động mạnh của lực thủy triều vài giây trước khi hai lõi va chạm mạnh với nhau, khiến cho toàn bộ lớp vỏ của hai sao neutron vỡ vụn hoàn toàn.

Nguồn phát GRB nằm cách xa Trái Đất hàng tỷ năm ánh sáng, hàm ý rằng các vụ nổ tỏa ra năng lượng cực kỳ lớn (một chớp gamma điển hình giải phóng năng lượng trong vài giây bằng tổng năng lượng của Mặt Trời phát ra trong 10 tỷ năm tồn tại của nó) và rất hiếm (chỉ vài chớp trong một thiên hà trong 1 triệu năm). Mọi GRB quan sát được đều có nguồn gốc bên ngoài Ngân Hà, cho dù một lớp hiện tượng khác có liên quan, đó là lóe tia gamma mềm lặp lại (soft gamma repeater flares), được cho phát ra từ các sao từ bên trong Ngân Hà. Có giả thuyết cho rằng nếu một bùng phát tia gamma xảy ra trong Ngân Hà, và hướng thẳng về Trái Đất, nó có thể gây ra một sự kiện tuyệt chủng lớn.

Chớp tia gamma được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1967 bởi các vệ tinh quân sự Vela, với mục đích thiết kế nhằm phát hiện các vụ thử nghiệm vũ khí hạt nhân trong bầu khí quyển. Sau phát hiện này, hàng trăm mô hình lý thuyết được đề xuất nhằm giải thích các bùng phát này, như sự va chạm của sao chổi và sao neutron. Có rất ít thông tin để có thể kiểm chứng các mô hình này cho đến khi phát hiện được lần đầu tiên bức xạ quang học và tia X muộn vào năm 1997 và đo được trực tiếp độ dịch chuyển đỏ của các bức xạ nhờ sử dụng phổ thu được, và do vậy cũng đo được khoảng cách và năng lượng phát ra từ nguồn. Những khám phá này, và những nghiên cứu sau đó về các thiên hà và vụ nổ siêu tân tinh đi kèm với các chớp, giúp làm rõ khoảng cách và độ sáng của GRB, chính thức xác nhận chúng bắt nguồn từ những thiên hà xa xôi trong vũ trụ.

Ánh sáng muộn

Từ lúc đó trở đi chớp gamma là điều bí ẩn trong gần 30 năm đến tận tháng 2 năm 1997, khi ánh sáng muộn ([tiếng Anh] "afterglow") nhanh tàn của chớp gamma lần đầu tiên được ghi nhận trong vùng [ánh sáng]. Nguyên nhân là thành phần của một số chớp gamma bao gồm cả ánh sáng muộn trong các vùng quang phổ còn lại như [Tia X|X quang], [tử ngoại|cực tím], [ánh sáng], [tia hồng ngoại|hồng ngoại], [vi ba], [radio]. Nhờ đó ánh sáng muộn của chớp gamma trong vùng [ánh sáng] có thể quan sát bằng các [kính viễn vọng|kính thiên văn] trên mặt đất. Sau đó đã có nhiều chớp gamma được quan sát trên bề mặt [Trái Đất].

Lịch sử

Chớp gamma lần đầu tiên đo được vào cuối thập niên 1960 bởi các vệ tinh Vela của quân đội Hoa Kỳ. Chúng được chế tạo nhằm phát hiện các chùm bức xạ tia gamma phát ra từ những vụ thử nghiệm vũ khí hạt nhân trong khí quyển. Hoa Kỳ đã nghi ngờ Liên Xô vẫn cố gắng thực hiện các vụ thử vũ khí hạt nhân bí mật ngay cả khi họ đã ký vào Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân (Nuclear Test Ban Treaty) vào năm 1963. Ngày 2 tháng 7 năm 1967, lúc 14:19 UTC, hai vệ tinh Vela 4 và Vela 3 dò được một chớp bức xạ gamma có dấu hiệu khác với nguồn gốc từ vụ nổ vũ khí hạt nhân. Không chắc chắn về điều gì đã xảy ra nhưng không xem đây là vấn đề đặc biệt khẩn cấp, đội nghiên cứu ở phòng thí nghiệm khoa học Los Alamos, do Ray Klebesadel đứng đầu, đã bắt đầu khảo cứu dữ liệu thu được. Khi có thêm các vệ tinh Vela được phóng lên cùng với các thiết bị tốt hơn, đội Los Alamos tiếp tục tìm thấy ở trong dữ liệu của họ các chớp gamma không thể giải thích được nguyên nhân. Bằng cách phân tích thời gian đến khác nhau của chớp đo được bởi các vệ tinh khác nhau, đội nghiên cứu có thể tìm ra vị trí sơ bộ nguồn phát của 16 chớp gamma và khẳng định chắc chắn chúng không có nguồn gốc từ Trái Đất hay Mặt Trời. Các khám phá này đã được giải mật và công bố vào năm 1973.

Hầu hết các lý thuyết ban đầu giải thích chớp tia gamma đều cho rằng các nguồn phát nằm bên trong Ngân Hà. Từ năm 1991, Đài quan sát tia gamma Compton (CGRO) và thiết bị BATSE (Burst and Transient Source Explorer), một thiết bị dò tia gamma cực kỳ nhạy gắn trên vệ tinh Compton, đã cung cấp dữ liệu chứng minh sự phân bố của các GRBs là đẳng hướng—không chệch về bất kỳ một hướng đặc biệt nào trong không gian. Nếu các nguồn nằm ở bên trong thiên hà của chúng ta thì chúng sẽ tập trung nhiều ở trong hay gần mặt phẳng thiên hà. Việc không có một miền tập trung đặc biệt nào của các GRB trên bầu trời chứng tỏ mạnh mẽ rằng các chớp gamma phải đến từ bên ngoài Ngân Hà. Tuy nhiên, một số mô hình của Ngân Hà vẫn phù hợp với sự phân bố đẳng hướng của các GRB.

Các vật thể có khả năng là nguồn phát
Trong nhiều thập kỷ sau khám phá GRB, các nhà thiên văn đã tiến hành tìm kiếm các bức xạ đồng hành phát ra từ nguồn chớp gamma ở những bước sóng khác nhau: nếu có bất kỳ một thiên thể nào có vị trí trùng với vị trí của chớp vừa mới quan sát được. Các nhà thiên văn đã xét nhiều loại vật thể khác nhau, bao gồm sao lùn trắng, pulsar, siêu tân tinh, cụm sao cầu, quasar, các thiên hà Seyfert, và các vật thể BL Lac. Tất cả những tìm kiếm này đã không thành công, và trong một vài trường hợp có thể xác định vị trí của các chớp với độ chính xác cao thì cho thấy không có một vật thể sáng tự nhiên nào nằm trong phạm vi được cho là nguồn phát GRB xác định bởi các vệ tinh. Kết quả này gợi ra nguồn phát GRB phải là những ngôi sao rất mờ hoặc nằm ở các thiên hà rất xa. Ngay cả các vị trí chính xác nhất cũng chứa tời vài sao mờ và thiên hà, và các nhà thiên văn tin rằng cần thiết phải có các thiết bị với độ chính xác cao hơn gắn trên những vệ tinh mới cũng như hệ thống thông tin cảnh báo phải nhanh hơn mới đủ để xác định rõ nguồn gốc của chớp gamma.

Bức xạ muộn

Một số mô hình lý thuyết giải thích nguồn gốc của chớp tia gamma đề xuất sau khi các chớp tia gamma ban đầu bùng phát thì giai đoạn tiếp theo sẽ xuất hiện các bức xạ ở bước sóng dài hơn mà chúng sẽ mờ đần đi theo thời gian. Các bức xạ bước sóng dài hơn tạo bởi sự va chạm giữa vật chất phóng ra từ vụ nổ với khí ở môi trường liên sao. Bức xạ mờ dần đi này được gọi là "bức xạ muộn" ("afterglow"). Các tìm kiếm ban đầu cho bức xạ muộn này đã không thành công, phần lớn bởi vì khó nhận ra vị trí của chớp ở bước sóng dài hơn ngay sau khi phát hiện được chớp tia gamma ban đầu. Bước đột phá đến vào tháng 2 năm 1997 khi vệ tinh BeppoSAX dò được chớp tia gamma (GRB 970228) và khi cảm biến tia X gắn trên vệ tinh này được hướng về phía nguồn phát, nó đã đo được bức xạ tia X cùng từ một nguồn. Kính thiên văn William Herschel trên mặt đất đã phát hiện thấy ánh sáng muộn khoảng 20 tiếng sau chớp lần đầu. Khi GRB mờ đi, ảnh chụp trường sâu có thể nhận ra thiên hà chủ mờ nằm ở xa tại vị trí của GRB nhờ đã biết vị trí của ánh sáng muộn.

Bởi vì các thiên hà chủ có độ sáng rất yếu, trong một vài năm khoảng cách chính xác đến nó rất khó đo được. Kể từ đó, một khám phá lớn khác đó là ở sự kiện đo bởi BeppoSAX, chớp tia gamma GRB 970508. Chỉ trong vòng 4 tiếng sau khi phát hiện các nhà thiên văn đã xác định được vị trí của nguồn phát, cho phép họ thực hiện các quan sát tiếp theo sớm hơn nhiều so với các sự kiện trước đó. Phổ hấp thụ của vật thể tiết lộ dịch chuyển đỏ z = 0,835, và khoảng cách từ Trái Đất đến nguồn phát xấp xỉ 6 tỷ năm ánh sáng. Đây là ước lượng khoảng cách chính xác đầu tiên cho một GRB, và cùng với việc khám phá ra thiên hà chủ của 970228 chứng tỏ rằng các chớp tia gamma nằm ở các thiên hà rất xa. Chỉ trong vòng một vài tháng, các tranh luận xung quanh khoảng cách tới nguồn phát GRB đã kết thúc: GRB là những sự kiện nằm ngoài Ngân Hà phát từ những thiên hà mờ xa xôi. Năm sau, GRB 980425 được phát hiện trong vòng một ngày xảy ra vụ nổ siêu tân tinh (SN 1998bw), có vị trí trùng nhau, cho thấy bằng chứng về mối liên hệ rõ ràng giữa các GRB và vụ sụp đổ của những ngôi sao khối lượng lớn. Chớp tia gamma này đã cung cấp chứng cứ mạnh đầu tiên về bản chất của hệ phát ra GRB.

BeppoSAX hoạt động cho đến tận 2002 và Đài quan sát tia gamma Compton (với thiết bị BATSE) ngừng hoạt động vào năm 2000. Tuy nhiên, cuộc cách mạng trong nghiên cứu chớp tia gamma đã thúc đẩy phát triển một số thiết bị được thiết kế chuyên biệt dùng cho khám phá bản chất của GRB, đặc biệt vào những thời điểm sớm nhất ngay sau vụ nổ. Phi vụ đầu tiên như thế, HETE-2, phóng lên vào năm 2000 và hoạt động cho đến 2006, cung cấp nhiều khám phá lớn trong giai đoạn này. Một trong những phi vụ không gian thành công nhất cho tới nay, tàu Swift, được phóng lên vào 2004 và cho đến 2017 vẫn còn đang hoạt động. Swift được trang bị một thiết bị dò tia gamma rất nhạy cũng như được gắn thêm các kính thiên văn quang học và tia X, chúng có thể nhanh chóng và tự động hướng về nguồn phát để quan sát bức xạ muộn.

Gần đây hơn, phi vụ Fermi được phóng lên và mang theo thiết bị Giám sát chớp tia gamma, có khả năng phát hiện vài trăm chớp trong một năm, một vài trong số đó đủ sáng để có thể quan sát ở mức năng lượng cực cao bằng Kính thiên văn diện tích lớn gắn trên Fermi. Trong khi đó, trên mặt đất, rất nhiều kính thiên văn quang học đã được xây dựng hoặc chỉnh sửa để có thể phù hợp với các phần mềm điều khiển robot cho phép đáp ứng ngay lập tức với các tín hiệu gửi về từ Mạng lưới điều phối chớp tia gamma (Gamma-ray Burst Coordinates Network). Sự kết hợp này cho phép các kính thiên văn nhanh chóng hướng về nguồn phát GRB, thường trong khoảng vài giây sau khi nhận được tín hiệu cảnh báo và trong khi bức xạ gamma vẫn đang xảy ra.

Các phát triển mới trong vài năm qua bao gồm công nhận một lớp riêng biệt chớp tia gamma ngắn (dường như chúng phát ra từ sự va chạm của hai sao neutron mà không bắt nguồn từ vụ nổ siêu tân tinh), khám phá các hoạt động lóe và mở rộng ở bước sóng tia X kéo dài trong nhiều phút sau các sự kiện GRB, và khám phá ra chớp sáng nhất (GRB 080319B) và chớp từng được coi là xa nhất (GRB 090423) trong vũ trụ. Chớp GRB xa nhất từng được biết đến, GRB 090429B, hiện nay được coi là một trong những vật thể xa nhất trong vũ trụ.

Phân loại

Biểu đồ cường độ ánh sáng (light curve) của chớp gamma rất đa dạng và phức tạp. Không có hai chớp tia gamma có đồ thị đường cong ánh sáng trùng nhau, với mức độ thay đổi lớn được quan sát ở hầu hết từng đặc tính: khoảng thời gian quan sát được phát ra có thể biến đổi từ vài mili giây cho đến vài chục phút, có một đỉnh nhọn hoặc thêm một vài đỉnh con, từng đỉnh có dạng đối xứng hoặc sáng lên nhanh chóng rồi mờ chậm dần. Hoặc trước khi xảy ra sự kiện chính có chớp yếu hơn xuất hiện sau đó (khoảng vài giây hoặc vài phút mà không có thêm phát xạ nào) đến giai đoạn bức xạ cường độ mạnh "thực sự". Đường cong ánh sáng của một số sự kiện có dạng cực kỳ hỗn độn và phức tạp mà không thể hiện rõ có phần đặc trưng nào.

Mặc dù một số biểu đồ cường độ ánh sáng có thể tái dựng lại sơ lược bằng cách áp dụng các mô hình đơn giản hóa, tiến trình hiểu biết đầy đủ các dạng đồ thị đường cong cường độ của ánh sáng khả kiến diễn ra một cách chậm chạp. Các nhà vật lý thiên văn đã đề xuất một số mô hình, nhưng chúng thường chỉ dựa trên các sự khác biệt trong hình dạng của đường cong và không phải luôn luôn phản ánh bản chất vật lý thực thụ khác nhau ở nguồn gốc của vụ nổ. Tuy nhiên, khi vẽ ra sự phân bố của khoảng thời gian quan sát đối với một số lớn các sự kiện chớp gamma, đã thể hiện rõ ràng hai kiểu khác nhau, gợi ra sự tồn tại của hai loại chớp tia gamma phân biệt: một loại "ngắn" với thời gian xảy ra trung bình trong khoảng 0,3 giây và một loại "dài" với thời gian trung bình 30 giây. Sự phân bố của hai loại này rất rộng với một miền giao nhau đáng kể, trong đó việc phân biệt kiểu sự kiện mà chỉ dựa trên khoảng thời gian xảy ra là rất khó. Các nhà vật lý thiên văn đã đề xuất thêm các hệ thống phân loại chớp tia gamma ngoài hệ thống hai loại vừa nêu, dựa trên dữ liệu quan sát và mô hình lý thuyết.

Chớp tia gamma ngắn

Các sự kiện có thời khoảng ngắn hơn 2 giây được phân loại thành các chớp tia gamma ngắn. Chúng chiếm khoảng 30% số lượng chớp quan sát được, nhưng cho đến tận năm 2005, chưa có giai đoạn ánh sáng muộn nào được quan sát từ sự kiện ngắn nào và hiểu biết về nguồn gốc của chớp ngắn vẫn còn rất ít. Kể từ đó, hàng tá chớp gamma ngắn với ánh sáng muộn đã được phát hiện và xác nhận vị trí, một vài trong số chúng nằm ở vùng có ít hoặc không có quá trình hình thành các sao mới, như ở các thiên hà elip và vùng trung tâm ở các quần tụ thiên hà lớn. Kết quả này loại trừ khả năng liên hệ đến vụ nổ của một ngôi sao khối lượng lớn, xác nhận nguồn gốc vật lý của chớp tia gamma ngắn khác hẳn với các sự kiện dài. Thêm vào đó, dường như các chớp ngắn không đi kèm theo vụ nổ siêu tân tinh.

Bản chất thực sự của chớp ngắn vẫn chưa được biết rõ (hoặc liệu mô hình hiện tại về phân thành hai loại chớp đã chính xác), mặc dù giả thuyết hàng đầu cho rằng chớp tia gamma ngắn có nguồn gốc từ sự va chạm của hai sao neutron hoặc một sao neutron với một lỗ đen. Các va chạm này cũng được cho là tạo ra vụ nổ kilonovae, và chứng cứ về mối liên hệ giữa vụ nổ kilonova với chớp GRB 130603B đã được quan sát và xác nhận. Khoảng thời gian trung bình cho những sự kiện kéo dài 0,2 giây gợi ra đường kính vật lý của nguồn phát phải là rất nhỏ theo thuật ngữ trong ngành thiên văn vật lý; nhỏ hơn 0,2 giây ánh sáng (khoảng 60.000 km —bốn lần đường kính Trái Đất). Việc quan sát được các chớp tia X trong vòng vài phút cho đến vài giờ sau chớp tia gamma ngắn là phù hợp với sự kiện vật chất từ một sao neutron ban đầu bị nuốt bởi một lỗ đen trong thời gian ít hơn 2 giây, theo sau bởi sự kiện phát ra ít năng lượng hơn kéo dài trong vài giời, khi vật chất còn lại từ sao neutron bị xé toạc bởi lực thủy triều (không còn là neutronium nữa) còn trên quỹ đạo xoắn ốc về phía lỗ đen, bị hút dần về nó trong khoảng thời gian lâu hơn. Một phần nhỏ các chớp gamma ngắn có lẽ được tạo ra từ những vụ lóe sáng khổng lồ từ thiên thể phát tia gamma lặp lại trong những thiên hà ở gần.

Nguồn gốc của chớp tia gamma ngắn từ vụ nổ kilonovae đã được xác nhận khi chớp ngắn GRB 170817A đã được phát hiện 1,7 s sau tín hiệu sóng hấp dẫn GW170817, đó là tín hiệu từ vụ va chạm sáp nhập của hai sao neutron.

Chớp tia gamma kéo dài
Hầu hết các sự kiện đã được quan sát (70%) có khoảng thời gian diễn ra lớn hơn 2 giây và được phân loại thành chớp tia gamma dài. Bởi vì các sự kiện này chiếm đa số và chúng có xu hướng có bức xạ muộn sáng nhất, các chi tiết và đặc điểm của loại này đã được quan sát tốt hơn so với các đặc điểm của lớp tia gamma ngắn. Hầu như các chớp gamma dài đã được nghiên cứu kỹ đều có mối liên hệ với một thiên hà có vùng hình thành sao mạnh, và trong nhiều trường hợp cũng có liên hệ với vụ nổ siêu tân tinh suy sụp lõi, và do vậy có mối liên hệ giữa chớp GRB dài và sự kết thúc của các ngôi sao khối lượng lớn. Quan sát bức xạ muộn của chớp GRB dài, ở vị trí có độ dịch chuyển đỏ cao, cũng cho kết quả nhất quán với chớp GRB dài có nguồn gốc từ những vùng hình thành sao.

Chớp tia gamma siêu kéo dài
Những sự kiện này nằm ở phần cuối của biểu đồ phân bố các chớp GRB dài, diễn ra lâu hơn 10.000 giây. Chúng đã từng được đề xuất xếp thành một lớp các sự kiện riêng biệt, có nguồn gốc từ sự suy sụp hấp dẫn của một sao khổng lồ xanh, hay một sự kiện ngôi sao bị xé toạc bởi lực thủy triều hoặc bởi sao từ mới hình thành. Chỉ một số nhỏ các sự kiện như vậy đã được phát hiện, với đặc trưng cơ bản là khoảng thời gian phát xạ tia gamma. Sự kiện xảy ra trong thời gian lâu được nghiên cứu nhiều nhất đó là GRB 101225A và GRB 111209A. Tỷ lệ phát hiện thấp các sự kiện như thế có thể là do độ nhạy thấp của các thiết bị đo hiện tại đối với các sự kiện xảy ra trong thời gian dài, hơn là phản ánh tần suất xảy ra thực sự của kiểu sự kiện này. Mặt khác, một nghiên cứu năm 2013, chỉ ra tồn tại chứng cứ cho một lớp các sự kiện GRB siêu kéo dài với một loại nguồn phát được đề xuất, và cần thiết phải có quan sát đa bước sóng để đi đến được kết luận chính xác.

Năng lượng và chùm phát

Khi quan sát từ Trái Đất chớp tia gamma có độ sáng rất lớn mặc dù khoảng cách điển hình của một chớp đến Trái Đất cũng rất xa. Một GRB xảy ra tương đối lâu trung bình có độ lớn quang thông tương đương với một ngôi sao sáng nằm ở Ngân Hà mặc dù vị trí của chớp GRB có thể lên tới hàng tỷ năm ánh sáng (so với chỉ vài chục năm ánh sáng cho hầu hết các ngôi sao có thể quan sát được bằng mắt thường). Phần lớn năng lượng vụ nổ giải phóng dưới bước sóng tia gamma, mặc dù các GRB cũng có độ sáng quang học cực kỳ lớn. Ví dụ, GRB 080319B, có năng lượng phát ra trong phổ ánh sáng khả kiến đạt đỉnh tương đương với cấp sao biểu kiến ở mức 5,8, ở cỡ so với những ngôi sao mờ nhất có thể quan sát bằng mắt thường cho dù chớp này nằm cách hệ Mặt Trời 7,5 tỷ năm ánh sáng. Kết hợp giá trị về khoảng cách và độ sáng cho thấy đây là những nguồn phát ra năng lượng cực kỳ lớn. Giả sử vụ nổ chớp gamma tỏa ra theo hình cầu, tổng năng lượng phát ra của một vụ nổ điển hình có thể bằng 2 lần khối lượng nghỉ của Mặt Trời (năng lượng phát ra tương đương với toàn bộ khối lượng Mặt Trời được chuyển đổi thành năng lượng bức xạ).

Các nhà thiên văn vẫn chưa nắm được chi tiết cụ thể cho một sự kiện trong vũ trụ có thể tạo ra năng lượng lớn như vậy trong khoảng thời gian ngắn. Hơn nữa, chớp tia gamma được cho là xảy ra ở vụ nổ có tính tập trung, với hầu hết năng lượng vụ nổ tập trung chuẩn trực trong chùm tia. Độ mở góc xấp xỉ của chùm tia (tức là độ lớn của góc ở đỉnh của chùm tia) có thể được ước tính trực tiếp từ dữ liệu quan sát ở bước sóng đơn sắc của "chùm tia phá đứt" trong đường cong ánh sáng muộn: thời điểm sau khi ánh sáng muộn bắt đầu phai dần với tốc độ rất nhanh khi chùm tia bức xạ chậm đi và không còn phóng ra bức xạ một cách đáng kể nữa. Quan sát cho thấy độ mở góc của chùm tia biến thiên từ 2 đến 20 độ.

Bởi vì năng lượng được tập trung mạnh, các tia gamma phát ra từ phần lớn các vụ nổ này được cho là chiếu lệch khỏi Trái Đất và không thể phát hiện được. Khi một chớp tia gamma chiếu thẳng đến Trái Đất, sự tập trung của năng lượng dọc theo chùm tia hẹp tạo ra vụ nổ dường như sáng hơn so với vụ nổ mà năng lượng phát ra dưới dạng hình cầu. Khi tính đến hiệu ứng này, các chớp gamma điển hình quan sát thấy có năng lượng giải phóng thực sự vào khoảng 1044 J, hay tương đương khoảng 1/2000 lần khối lượng Mặt Trời x c2 ()—mà vẫn lớn hơn nhiều lần khối lượng năng lượng tương đương với Trái Đất (bằng khoảng 5,5 × 1041 J). Năng lượng giải phóng này tương đương với năng lượng từ vụ nổ siêu tân tinh loại Ib/c sáng và trong phạm vi dự đoán của các mô hình lý thuyết. Sự kiện siêu tân tinh rất sáng đã từng được quan sát có liên quan tới một vài chớp GRB gần nhất. Thêm chứng cứ ủng hộ cho sự tập trung của chùm tia GRB phát ra đến từ những quan sát về sự bất đối xứng lớn trong phổ quan sát được của các vụ nổ siêu tân tinh loại Ic và từ các quan sát vô tuyến ở thời điểm lâu sau vụ nổ tia gamma khi chùm tia không còn đặc điểm tương đối tính nữa.

Chớp GRB ngắn dường như đến từ các vùng có dịch chuyển đỏ thấp (hay ở khoảng cách gần) và chiếu ít năng lượng hơn so với chớp GRB dài. Độ mở góc của chùm tia trong chớp gamma ngắn được đo ít chính xác hơn, nhưng dường như chùm tia ít tập trung hơn so với chớp GRB dài hoặc thậm chí là không chuẩn trực như ở một số trường hợp.

Thiên thể gốc

Bởi vì các chớp tia gamma nằm cách rất xa Trái Đất, việc nhận ra các thiên thể gốc, những hệ thống tạo ra những vụ nổ năng lượng này là một thử thách khó khăn. Sự liên quan giữa một số chớp GRB dài với siêu tân tinh và thực tế rằng các thiên hà chủ chứa siêu tân tinh có những vùng hình thành sao nhanh gợi ra chứng cứ cho nguồn gốc của các chớp gamma dài có liên quan đến các ngôi sao khối lượng lớn. Cơ chế được chấp nhận rộng rãi nhất về nguồn gốc của các chớp GRB kéo dài đó là mô hình sao sụp đổ, trong đó lõi của một ngôi sao khối lượng rất lớn, có độ kim loại thấp, quay quanh trục rất nhanh bị sụp đổ thành một lỗ đen trong giai đoạn cuối của quá trình tiến hóa. Vật chất gần lõi sao rơi trở lại về trung tâm và cuộn xoáy thành một đĩa bồi tụ mật độ lớn.

Sự rơi của các vật chất này vào lỗ đen tạo ra cặp tia tương đối tính chiếu theo hướng của trục quay lỗ đen, đục xuyên qua lớp vật chất bao lấy ngôi sao gốc đã bị đẩy ra từ trước và phát ra các tia gamma. Một số mô hình khác thay thế lỗ đen bằng sao từ mới hình thành, cho dù một số khía cạnh khác của mô hình (sự sụp đổ của lõi của ngôi sao rất lớn và sự hình thành chùm tia tương đối tính) có đặc điểm như nhau.

Các vùng gần nhất bên trong Ngân Hà mà sản sinh sao trẻ tạo ra các chớp tia gamma kéo dài dường như là các vùng chứa sao Wolf–Rayet, một loại sao cực nóng và khối lượng rất lớn, mà tỏa ra phần lớn hoặc toàn bộ hiđrô của chúng thành áp suất bức xạ. Eta Carinae và WR 104 đã được trích dẫn như là những ứng cử viên sẽ phát ra chớp gamma kéo dài trong tương lai. Các nhà thiên văn vẫn chưa nắm rõ liệu bất kỳ một ngôi sao nào trong Ngân Hà có những đặc điểm phù hợp có thể phát ra chớp gamma hay không.

Mô hình ngôi sao nguồn gốc có khối lượng lớn không giải thích được tất cả mọi loại chớp tia gamma. Có một bằng chứng mạnh cho thấy các chớp tia gamma kéo dài ngắn xảy ra ở những nơi không có quá trình hình thành sao và không có các sao khối lượng lớn, như ở các thiên hà elip và quầng thiên hà (galaxy halo). Các nhà vật lý thiên văn nghiêng về một lý thuyết giải thích nguồn gốc của hầu hết các chớp gamma ngắn đó là sự va chạm sáp nhập của hệ chứa hai sao neutron. Theo mô hình này, hai sao khối lượng lớn trong hệ đôi qua quá trình tiến hóa trở thành các sao neutron, chuyển động trên quỹ đạo có chu kỳ giảm dần do hệ phát ra năng lượng dưới dạng sóng hấp dẫn cho đến khi khoảng cách giữa chúng đủ nhỏ đến mức lực thủy triều xé toạc lớp vỏ của chúng trước khi hai sao va chạm sáp nhập để trở thành một lỗ đen. Thời điểm hai sao neutron va chạm phát ra bức xạ gamma ngắn dọc theo phương vuông góc với mặt phẳng quỹ đạo của hệ. Vật chất rơi vào lỗ đen mới hình thành tạo nên một đĩa bồi tụ và giải phóng các chùm năng lượng trong bước sóng tia X đến tia vô tuyến, tương tự như mô hình sao sụp đổ. Nhiều mô hình cũ hơn đã được đề xuất để giải thích chớp gamma ngắn, bao gồm sự va chạm của một sao neutron với lỗ đen, đĩa bồi tụ vật chất quanh sao neutron dẫn đến nó sụp đổ, hoặc sự bay hơi các lỗ đen nguyên thủy.

Nhà vật lý lý thuyết Friedwardt Winterberg đã đề xuất một mô hình khác trong đó ngôi sao lớn xảy ra vụ sụp đổ hấp dẫn và trở thành hố đen. Vật chất rơi tới chân trời sự kiện bị nghiền nát sản sinh ra chớp gamma.

Sự kiện tác động bởi lực thủy triều

Một lớp sự kiện chớp tia gamma mới đã được phát hiện qua sự kiện GRB 110328A bởi Kính thiên văn không gian tia gamma Swift vào ngày 28 tháng 3 năm 2011. Ở sự kiện này chớp tia gamma đã phát ra trong khoảng 2 ngày, lâu hơn rất nhiều so với một sự kiện GRB siêu dài, và nguồn này còn tiếp tục phát ra tia X trong nhiều tháng. Vị trí nguồn phát nằm ở vùng trung tâm của một thiên hà elip nhỏ ở khoảng cách tương ứng với dịch chuyển đỏ z = 0,3534. Tranh luận về bản chất của vụ nổ này vẫn chưa chấm dứt khi có hai quan điểm cho rằng vụ nổ xuất phát từ sự suy sụp hấp dẫn của một sao lớn hay đây là sự kiện xé toạc vật chất bởi lực thủy triều đi kèm với chùm tia tương đối tính, mặc dù cách giải thích sau nhận được nhiều sự ủng hộ hơn.

Sự kiện tác động bởi lực thủy triều kiểu này xảy ra khi một ngôi sao bị lực thủy triều của một lỗ đen siêu khối lượng xé toạc nó ra, và có thể tạo ra chùm tia tương đối tính với năng lượng bức xạ mạnh ở bước sóng gamma. Sự kiện GRB 110328A (còn được ký hiệu là Swift J1644+57) ban đầu được giải thích là kết quả của sự xé toạc ngôi sao trong dãy chính bởi lực thủy triều từ một lỗ đen siêu khối lượng lớn gấp vài triệu lần khối lượng Mặt Trời, tuy thế về sau có thêm lập luận cho rằng lực thủy triều từ lỗ đen khối lượng bằng vài chục nghìn lần khối lượng Mặt Trời đã xé tan một sao lùn trắng quay gần nó.

Cơ chế phát xạ

Cơ chế chính xác trong đó các chớp tia gamma biến đổi năng lượng thành bức xạ vẫn chưa được hiểu biết đầy đủ, và cho đến 2010 vẫn chưa có một mô hình được chấp nhận phổ biến giải thích cho quá trình này xảy ra như thế nào. Bất kỳ một mô hình thành công nào về cơ chế phát xạ GRB phải giải thích được quá trình vật lý sản sinh ra bức xạ gamma mà cho kết quả khớp với dữ liệu quan sát đa dạng của đồ thị đường cong cường độ ánh sáng, phổ và các đặc điểm khác. Thử thách đặc biệt đó là mô hình cần phải giải thích được hiệu quả biến đổi rất cao như đã quan sát thấy ở một số vụ nổ: một số chớp tia gamma có thể biến đổi lên tới một nửa (hoặc hơn) năng lượng vụ nổ thành bức xạ gamma. Các quan sát ở giai đoạn sớm sau vụ nổ về ánh sáng muộn của sự kiện GRB 990123 và GRB 080319B, mà đồ thị đường cong cường độ ánh sáng quang học được ngoại suy từ phổ của bức xạ gamma, đã gợi ra rằng hiệu ứng tán xạ Compton ngược có thể là quá trình chủ yếu ở một số sự kiến như thế. Theo cách giải thích này, các photon năng lượng thấp tồn tại trước đó bị tán xạ bởi các electron tương đối tính mang năng lượng cao ở bên trong vụ nổ, đẩy năng lượng của photon lên cao gấp nhiều lần và biến chúng thành các tia gamma năng lượng cao.

Bản chất của bức xạ ánh sáng muộn trong bước sóng dài hơn (từ tia X đến sóng vô tuyến) theo sau chớp gamma được hiểu một cách tốt hơn. Bất kỳ năng lượng nào giải phóng bởi vụ nổ mà không phát ra dưới dạng chớp gamma sẽ có dạng năng lượng vật chất hoặc bức xạ chuyển động ra bên ngoài với vận tốc gần bằng tốc độ ánh sáng. Khi vật chất này va chạm với môi trường khí liên sao, nó tạo ra hiện tượng sóng xung kích có vận tốc tương đối tính lan truyền ra bên ngoài vào không gian liên sao. Một sóng xung kích thứ hai, sóng xung kích ngược, có thể lan truyền ngược lại vào vật chất được bắn ra. Các electron mang năng lượng cực lớn bên trong sóng xung kích được gia tốc bởi từ trường địa phương mạnh và phát ra bức xạ synchrotron có bước sóng trên toàn bộ phổ điện tử. Mô hình này đã được áp dụng thành công để giải thích đặc điểm của nhiều ánh sáng muộn đã được quan sát ở những thời điểm sau của các chớp gamma (từ vài giờ đến vài ngày), mặc dù có những khó khăn trong giải thích mọi đặc điểm của ánh sáng muộn ngay gần thời điểm sau khi chớp tia gamma xảy ra.

Tỷ lệ xảy ra và các hiệu ứng nguy hại tới sự sống

Chớp tia gamma có thể có hiệu ứng ảnh hưởng nguy hại hoặc phá hủy sự sống. Khi xem vũ trụ như một tổng thể, môi trường an toàn nhất cho sự sống tương tự như trên Trái Đất là những vùng có độ tập trung các sao thấp nhất ở bên rìa của những thiên hà lớn. Kiến thức của chúng ta về các loại thiên hà và sự phân bố của chúng cho thấy sự sống mà chúng ta biết chỉ có thể tồn tại ở khoảng 10% thiên hà trong vũ trụ. Hơn nữa, các thiên hà có độ dịch chuyển đỏ, z, lớn hơn 0,5 là không phù hợp cho sự sống vì chúng ta biết rằng ở các thiên hà này sẽ có tỷ lệ xảy ra chớp gamma cao hơn và khoảng cách giữa các sao trong thiên hà rất gần nhau.

Mọi GRB đã được quan sát cho đến nay đều nằm bên ngoài Ngân Hà và vô hại với Trái Đất. Tuy nhiên, nếu một sự kiện GRB xảy ra bên trong thiên hà của chúng ta và chùm bức xạ của nó chiếu thẳng đến Trái Đất, tác động của nó có thể ảnh hưởng nguy hại và dẫn tới phá hủy các hệ sinh thái. Hiện tại, các vệ tinh quan sát phát hiện được trung bình một sự kiện GRB trong một ngày. Vụ nổ GRB gần nhất xảy ra vào tháng 3 năm 2014 là GRB 980425, nằm cách Trái Đất  (z=0,0085) trong một thiên hà lùn kiểu SBc. GRB 980425 có năng lượng thấp hơn nhiều so với một GRB trung bình và có thể có liên hệ với siêu tân tinh loại Ib SN 1998bw.

Ước chính xác tỷ lệ xảy ra chớp tia gamma là khó khăn; đối với một thiên hà có kích cỡ xấp xỉ Ngân Hà, ước lượng dự đoán tỷ lệ xảy ra (đối với GRB kéo dài) từ 1 sự kiện trong vòng 10.000 năm, cho đến 1 sự kiện trong 1.000.000 năm. Chỉ một tỷ lệ phần trăm nhỏ các sự kiện GRB chiếu tới Trái Đất. Ước lượng tỷ lệ xảy ra đối với sự kiện GRB ngắn thậm chí còn khó hơn bởi vì độ lớn góc mở của chùm tia chưa xác định được chính xác, nhưng có thể tỷ lệ xấp xỉ bằng so với GRB kéo dài.

Vì các GRB được cho là phát ra hai chùm tia theo hai hướng ngược nhau, chỉ có các hành tinh nằm dọc theo hướng của các tia này mới chịu ảnh hưởng của bức xạ gamma năng lượng cao.

Mặc dù các sự kiện GRB chiếu đến Trái Đất đi kèm với một cơn mưa tia gamma gây phá hủy các hệ sinh thái chỉ mới là sự kiện giả thuyết, các sự kiện năng lượng cao đến từ ngoài Trái Đất đã được quan sát xảy ra ở trong bầu khí quyển của hành tinh.

Các hiệu ứng giả thuyết từng tác động tới Trái Đất
Sự kiện chớp tia gamma đủ gần có tác động tới sự sống có thể xảy ra một lần trong khoảng 5 triệu năm hay lâu hơn — và khoảng 1000 lần kể từ khi hình thành Trái Đất.

Sự kiện tuyệt chủng Ordovic–Silur lớn xảy ra cách nay 450 triệu năm có thể có nguyên nhân từ một GRB. Các loài bọ ba thùy ở cuối kỷ Ordovic mà sống trong tầng sinh vật phù du gần bề mặt đại dương có thể đã bị chiếu xạ mạnh hơn so với những sinh vật sống ở tầng nước sâu, giúp chúng có thể tồn tại ở trong những vùng giới hạn. Điều này trái ngược với những phần thông thường của các sự kiện tuyệt chủng, trong đó các sinh vật với mức độ phân bố rộng lớn kiếm thức ăn tốt hơn. Một cách giải thích khả dĩ đó là bọ ba thùy tồn tại ở vùng nước sâu được bảo vệ tốt hơn khỏi bức xạ cực tím đi kèm với sự kiện. Một trong những bằng chứng khác ủng hộ cho giả thuyết này đó là trong cuối kỷ, các loài động vật thân mềm hai mảnh vỏ sống trong hang dường như ít bị tuyệt chủng so với động vật thân mềm hai mảnh vỏ sống trên bề mặt.

Một trường hợp khác đó là quá trình tăng carbon-14 trong giai đoạn 774-775 mà có thể do chớp GRB gây ra, tuy nhiên cũng có thể nguyên nhân là từ chớp lóe Mặt Trời (solar flare).

WR 104: Một ứng cử viên cho GRB nằm gần

Một ngôi sao kiểu Wolf–Rayet trong hệ sao WR 104, nằm cách , được coi là một ứng cử viên GRB gần trong tương lai mà có thể gây ra các hiệu ứng nguy hại tới sự sống trên Trái Đất. Các nhà thiên văn dự đoán ngôi sao sẽ phát nổ trong một vụ nổ siêu tân tinh suy sụp lõi ở thời điểm khoảng 500.000 năm tới và có khả năng vụ nổ sẽ tạo ra chớp tia gamma. Nếu điều này xảy ra, sẽ có xác suất nhỏ để Trái Đất nằm trong chùm tia gamma từ vụ nổ.

Các ứng cử viên GRB trong Ngân Hà
Chưa có một chớp tia gamma nào được ghi nhận nằm trong thiên hà của chúng ta, dải Ngân Hà, và liệu đã từng có một sự kiện như thế xảy ra hay chưa vẫn còn là câu hỏi chưa có câu trả lời. Bằng hiểu biết thu được dần dần từ các sự kiện GRB và thiên thể gốc phát ra, số lượng các sự kiện GRB đã quan sát được trong quá khứ, các ứng cử viên tiềm năng GRB trong tương lai đã dần tăng lên trong các danh mục khoa học. Các chớp GRB kéo dài có liên quan tới vụ nổ siêu tân tinh siêu sáng, hay hypernovae, và hầu hết các sao biến đổi khổng lồ xanh (luminous blue variable, LBVs), và các sao Wolf–Rayet quay nhanh được cho là đang ở giai đoạn cuối của vòng đời của chúng và sẽ kết thúc bằng vụ nổ siêu tân tinh suy sụp hấp dẫn ở lõi đi kèm với chớp gamma kéo dài. Tuy vậy, hiểu biết về GRB phát ra từ các thiên hà nghèo kim loại ở kỷ nguyên đầu trong lịch sử tiến hóa của vũ trụ vẫn còn hạn chế, và không thể ngoại suy trực tiếp rộng ra bao hàm các thiên hà đã tiến hóa và các vùng sao có độ kim loại cao hơn như ở Ngân Hà.

Xem thêm

 Danh sách chớp gamma
 GRB 020813
 GRB 130427A
 GRB 080916C
 Tiến hóa sao
 Terrestrial gamma-ray flashes

Chú thích

Tham khảo

Thư mục tham khảo

</cite>

 <cite id = McMonigal>

 <cite id = Vietri>

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Trang web các phi vụ đo GRB
 Swift Gamma-Ray Burst Mission:
 Official NASA Swift Homepage
 UK Swift Science Data Centre
 Swift Mission Operations Center at Penn State
 HETE-2: High Energy Transient Explorer
 INTEGRAL: INTErnational Gamma-Ray Astrophysics Laboratory
 BATSE: Burst and Transient Source Explorer
 Fermi Gamma-ray Space Telescope
 AGILE: Astro-rivelatore Gamma a Immagini Leggero
 EXIST: Energetic X-ray Survey Telescope

Các chương trình theo dõi GRB
 The Gamma-ray bursts Coordinates Network (GCN)
 BOOTES: Burst Observer and Optical Transient Exploring System
 GROND: Gamma-Ray Burst Optical Near-infrared Detector
 KAIT: The Katzman Automatic Imaging Telescope
 MASTER: Mobile Astronomical System of the Telescope-Robots
 ROTSE: Robotic Optical Transient Search Experiment
Tiếng Việt
 Bí mật của chớp Gamma

Thuật ngữ thiên văn học

Sự kiện thiên văn học
Hiểm họa ngoài không gian


title: Thủy cầm

text:
Thủy cầm hay thủy điểu là tên gọi chỉ về các loài chim nước trong họ Anseriformes, nhiều loài trong số chúng được thuần hóa thành các loại gia cầm bao gồm vịt, ngan, ngỗng, thiên nga. Một số định nghĩa của thuật ngữ "chim nước" bao gồm các loài chim nước mặn hoặc chim lội nước như mòng biển, chim bồ nông, và diệc, cũng như những loài chim biển tỷ như chim hải âu, nhưng thủy cầm cũng đặc biệt đề cập đến các loài chim được sử dụng bởi con người cho trò săn bắn thịnh hành trong giới quý tộc là săn thủy cầm. Trong lịch sử chúng là một nguồn thực phẩm quan trọng, và tiếp tục được săn lùng như trò thể thao giải trí, hoặc được coi như là gia cầm cho thịt và trứng và đôi khi được nuôi giữ như là một con vật cưng.

Chăn nuôi

Ở Việt Nam, do chăn nuôi thủy cầm ở Việt Nam gắn bó với nền sản xuất lúa nước nên số lượng thủy cầm Việt Nam đứng thứ hai thế giới, hiện Việt Nam có đàn thủy cầm lớn thứ 2 thế giới với trên 80 triệu con trong đó Đồng bằng sông Hồng chiếm 26,68%, Đồng bằng sông Cửu Long chiếm 32,19% và khu vực Tây Bắc chiếm 2,17% trong tổng đàn thủy cầm của Việt Nam. Trong thập kỷ qua, số vịt tăng bình quân 7%/năm, sản lượng trên 280.000 tấn thịt hơi/năm. Trứng đạt trên 2 tỷ quả/năm. Cơ cấu giữa thủy cầm sinh sản và thủy cầm nuôi thịt thì thịt chiếm 65 - 70%, thủy cầm sinh sản chiếm 30 - 35%. Việt Nam đang sở hữu một bộ giống thủy cầm rất phong phú, đa dạng, có năng suất và chất lượng cao tuy nhiên việc xuất khẩu thịt thủy cầm còn ít do hạn chế trong khâu chế biến.

Ngỗng là loại thủy cầm dễ nuôi, hay ăn, chóng lớn, ít mắc bệnh. Nuôi ngỗng có nhiều thuận lợi với đặc thù của ngỗng là có thể sử dụng rất hiệu quả thức ăn xanh. Con ngỗng được ví như một cỗ máy xén cỏ, khả năng vặt cỏ của ngỗng tốt hơn bò, ngỗng có thể vặt tận gốc cây cỏ, cả phần củ rễ, ngỗng ăn tạp các loại cỏ và không chê cỏ non, cỏ già, cỏ dại từ cỏ tranh đến lục bình ngỗng đều ăn được. Ngỗng chỉ ăn cỏ, ăn rau là chính, ít dùng lương thực. Nuôi trong 4-8 tháng ngỗng đã cho thu hoạch 4–7 kg. Có nhiều giống ngỗng như ngỗng trắng, ngỗng xám vằn, loại chân thấp, chân cao.

Xem thêm
 Chim nước

Chú thích

Tham khảo

 Madge and Burn, Wildfowl ISBN 0-7470-2201-1
 Taylor and van Perlo, Rails ISBN 90-74345-20-4

Bộ Ngỗng
Chim nước
Thủy cầm


title: Neumarkt in Steiermark

text:
Neumarkt in Steiermark là một đô thị thuộc huyện Murau thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 5,14 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1910 người.

Tham khảo


title: Hyposmocoma fulvogrisea

text:
Hyposmocoma fulvogrisea là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: A Perfect Getaway

text:
A Perfect Getaway (2009) là một bộ phim kinh dị đạo diễn bởi David Twohy, dàn diễn viên khá tên tuổi: Milla Jovovich, Chris Hemsworth, Kiele Sanchez, Timothy Olyphant, Steve Zahn và Marley Shelton. Cốt truyện dựa trên tuần trăng mật của một đôi tình nhân (Steve Zahn và Milla Jovovich) ở Hawaii nơi mà họ đã sớm phát hiện ra rằng hướng dẫn viên du lịch của họ là những kẻ sát nhân. Bộ phim được quay ở Puerto Rico và Hawaii, dự kiến sẽ ra mắt công chúng bắc Mỹ ngày 7/8/2009 và Anh muộn hơn 5 ngày 12/8/2009.

Nội dung chính
Hai đôi tình nhân (Steve Zahn và Milla Jovovich, Timothy Olyphant và Kiele Sanchez) trong kì nghỉ ở Hawaii đã phát hiện ra rằng: vài kẻ tâm thần đang theo dõi và giết chết khách du lịch trên hòn đảo. Cliff và Cydney là một đôi tình nhân trẻ ưa mạo hiểm, quyết định tổ chức tuần trăng mật của họ bằng một chuyến đi tới một trong những bãi biển đẹp nhưng hẻo lánh nhất ở Hawaii. Chu du trong sự hoang sơ và ẩn dật, họ tin rằng mình đã tìm thấy thiên đường đích thực. Cho đến khi họ gặp một nhóm khách du lịch với vẻ hoảng sợ, nói bóng gió về một vụ án mạng rùng rợn của một cặp vợ chồng mới cưới trên đảo, họ mới bắt đầu nhận ra họ nên quay trở về nhà. Không chắc chắn rằng nên ở lại hay quay về, họ gia nhập cùng với 2 đôi tình nhân khác và mọi thứ bắt đầu trở thành sai lầm khủng khiếp. Ở rất xa nền văn minh cũng như cứu hộ, ai trong số họ cũng bắt đầu trông giống như mối hiểm hoạ đối với người khác và không ai biết phải tin tưởng vào ai. Thiên đường nhanh chóng trở thành địa ngục trần gian. Một cuộc chiến tàn bạo giành sự sống bắt đầu...

Danh sách vai diễn

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 2009
Phim kinh dị Mỹ
Phim tâm lý kinh dị
Phim tiếng Anh
Phim kinh dị năm 2009
Phim Mỹ
Phim quay tại Hawaii
Phim lấy bối cảnh ở Hawaii


title: Sinchon

text:
Sinchon (Hán Việt: Tín Xuyên) là một huyện thuộc tỉnh Hwanghae Nam tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.

Địa lý
Sinchon giáp với Anak ở phía bắc, phía tây là Samchon và Taetan, phía nam là Pyoksong và Sinwon, và phía đông là Chaeryong. Hầu hết diện tích Sinchon là đồng bằng, các ngọn núi tạo thành ranh giới tự nhiên của huyện. Đỉnh núi cao nhất trong huyện là Ch'ŏnbong], với 627 mét.

Có một vài suối nước nóng nổi tiếng tại Sinchon, bao gồm suối Sinchon và suối Kunroja. Trên địa bàn huyện có ngôi chùa Chahyesa nổi tiếng được xây từ năm.

Lịch sử
Dưới thời Cao Ly, tên của khu vực mà nay là Sinch'ŏn là Sinju. Huyện được đổi sang tên gọi hiện nay dưới thời nhà Triều Tiên vào năm 1413. Đến năm 1909 Sinch'ŏn được sáp nhập với Munhwa, một đơn vị hành chính hiện không còn tồn tại. Huyện có ranh giới như ngày nay từ sau cải cách hành chính năm 1952, khi đó, phần phía đông của huyện được tác ra để hợp thành huyện mới Samchon.

Vào giai đoạn đầu của chiến tranh Triều Tiên năm 1950, thị trấn Sinch'ŏn được khẳng định là nơi diễn ra một vụ thảm sát thường dân do các lực lượng Hoa Kỳ thực hiện. Các nguồn thông tin Bắc Triều Tiên tuyên bố rằng số thường dân bị giết trong hơn 52 ngày đó là trên 35.000 người, tương đương một phần tư dân số huyện vào lúc đó. Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên đã cho mở một has operated the Bảo tàng Tàn bạo chiến tranh của Mỹ tại thị trấn Sinch'ŏn vào năm 1958, trưng bày hài cốt của các nạn nhân.

Dân cư
Năm 2008, Sinchon có 141.407 cư dân (66.406 nam và 75.001 nữ), trong đó có 33.702 cư dân thành thị (23,8%) và 107.705 cư dân nông thôn (76,2%).

Giao thông
Huyện có tuyến đường sắt Hwanghae đi qua với các điểm dừng tại ga Pyoksok, ga Sinchon Onchon, ga Sinchon và ga Hwanghae Hongmun. Cũng có một tuyến xa lộ đi qua thị trấn Sinchon.

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Hwanghae Nam


title: Hippotion velox

text:
Hippotion velox là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở các vùng nhiệt đới Ấn-Úc kéo dài về phía đông đến Fiji và Nouvelle-Calédonie, về phía bắc đến Hồng Kông, Đài Loan và phía nam Nhật Bản.

Sải cánh dài 54–76 mm.

Ấu trùng ăn các loài Araceae, Convolvulaceae, Nyctaginaceae và Rubiaceae, bao gồm các loài Ipomoea, Boerhavia và Morinda.

Tham khảo

 Pinhey, E (1962): Hawk Moths of Central và Southern Africa. Longmans Southern Africa, Cape Town.
The moths of the Chagos Archipelago with notes on their biogeography
Sphingidae of the Eastern Palaearctic

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1793
Hippotion


title: Pritchardia perlmanii

text:
Pritchardia perlmanii là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Gemmill miêu tả khoa học đầu tiên năm 1998.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pritchardia
Thực vật được mô tả năm 1998
Thực vật đặc hữu Hawaii


title: Wignehies

text:
Wignehies là một xã thuộc tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 172 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Caupolicana friesei

text:
Caupolicana friesei là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Jörgensen mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Caupolicana
Động vật được mô tả năm 1909


title: Xenochalepus donckieri

text:
Xenochalepus donckieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Túi thơ xéo

text:
Túi thơ xéo (danh pháp hai phần: Gastrochilus obliquus) là một loài lan.

Cây có mặt ở Ấn Độ, Bhutan, Myanmar, Thái Lan, Lào, Việt Nam (các khu vực: Cúc Phương, Đồng Nai, Lâm Đồng).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

O
O
O
Thực vật Nepal
Thực vật được mô tả năm 1833


title: Naquetia cumingii

text:
Naquetia cumingii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Naquetia


title: Pseudapis sangaensis

text:
Pseudapis sangaensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Pseudapis
Động vật được mô tả năm 1990


title: Trì Bình

text:
Trì Bình (chữ Hán giản thể: 茌平区, âm Hán Việt: Trì Bình khu) là một khu thuộc địa cấp thị Liêu Thành, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. khu Trì Bình có diện tích 1120 km², dân số năm 2001 là 560.000 người. Huyện Trì Bình được chia thành 6 trấn và 15 hương.
Trấn: Trì Bình, Bác Bình, Lạc Bình, Lương Quan Truân, Thái Truân, Đỗ Lang Khẩu.
Hương: Hàn Truân, Hồ Truân, Vương Lão, Cổ Trại, Tiêu Trang, Ôn Trần, Tôn Kiều, Hồng Quan Truân, Dương Quan Truân, Đại Tang, Đinh Khối, Triệu Quan Truân, Hác Tập, Quảng Bình, Hàn Tập, Trương Dinh.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Liêu Thành


title: 1217

text:
Năm 1217 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1217


title: Hiệp An, Thủ Dầu Một

text:
Hiệp An là một phường thuộc thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, Việt Nam.

Địa lý
Phường Hiệp An nằm ở phía bắc thành phố Thủ Dầu Một, cách trung tâm thành phố khoảng 6 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Định Hòa
Phía tây giáp phường Tân An
Phía nam giáp phường Tương Bình Hiệp
Phía bắc giáp thị xã Bến Cát.

Phường Hiệp An có diện tích 6,81 km², dân số năm 2021 là 19.038 người, mật độ dân số đạt 2.796 người/km².

Hành chính
Phường Hiệp An được chia thành 9 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9,.

Lịch sử
Địa bàn phường Hiệp An trước đây là một phần các xã Tương Bình Hiệp và Tân An thuộc thị xã Thủ Dầu Một.

Ngày 10 tháng 12 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 156/2003/NĐ-CP. Theo đó, thành lập xã Hiệp An trên cơ sở 144 ha diện tích tự nhiên và 3.571 người của xã Tương Bình Hiệp, 352 ha diện tích tự nhiên và 3.420 người của xã Tân An.

Sau khi thành lập, xã Hiệp An có 496 ha diện tích tự nhiên và 6.991 người.

Ngày 9 tháng 6 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định số 73/2008/NĐ-CP. Theo đó, thành lập phường Hiệp An trên cơ sở toàn bộ 569,37 ha diện tích tự nhiên và 13.032 người của xã Hiệp An; 138,738 ha diện tích tự nhiên và 3.305 người của xã Tương Bình Hiệp.

Sau khi thành lập, phường Hiệp An có 708,108 ha diện tích tự nhiên và 16.377 người.

Giao thông
Các tuyến đường chính trên địa bàn phường:
Đại lộ Bình Dương
Nguyễn Chí Thanh
Lê Chí Dân
Phan Đăng Lưu
Bùi Ngọc Thu.

Du lịch
Lạc Cảnh Đại Nam Văn Hiến

Chú thích

Tham khảo


title: Caryedon fasciatum

text:
Caryedon fasciatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Prevett miêu tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Caryedon


title: USS Massachusetts

text:
Bảy tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt tên USS Massachusetts nhằm tôn vinh tiểu bang Massachusetts:

 USS Massachusetts (1845) là một tàu hơi nước gỗ hoạt động trong cuộc Chiến tranh Hoa Kỳ-Mexico và tại Puget Sound
 USS Massachusetts (1860) là một tàu hơi nước bọc sắt chân vịt hoạt động trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ
 USS Massachusetts (1869) là một tàu monitor lớp Kalamazoo chưa từng được hạ thủy tên Passaconaway, được đổi tên thành Thunderer rồi thành Massachusetts trước khi tháo dỡ năm 1884
 USS Massachusetts (BB-2) là một thiết giáp hạm tiền-dreadnought từng hoạt động trong cuộc Chiến tranh Tây Ban Nha-Hoa Kỳ
 USS Massachusetts (1917) nguyên là chiếc SS Massachusetts được hải quân mua lại từ hãng Eastern Steamship Co. năm 1917; đổi tên thành Shawmut năm 1918
 USS Massachusetts (BB-54) là một thiết giáp hạm thuộc lớp South Dakota thứ nhất bị hủy bỏ bởi Hiệp ước Hải quân Washington năm 1924
 USS Massachusetts (BB-59) là một thiết giáp hạm thuộc lớp South Dakota thứ hai đã tham gia Thế Chiến II

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Colaspoides pallidicornis

text:
Colaspoides pallidicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tan & Zhou in Zhou & Tan miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides


title: Rada de Haro

text:
Rada de Haro là một đô thị ở tỉnh Cuenca, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 62 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Züünkharaa

text:
Züünkharaa  () là một thành phố, trung tâm hành chính của sum Mandal của tỉnh Selenge tại miền bắc Mông Cổ. Dân số thành phố năm 2004 là 15.000 người.

Có một nhà máy sản xuất rượu và nước giải khát tại thành phố từ năm 1943, hiện có công suất lên tới 15 tấn rượu vodka trong 24 giờ.

Khí hậu

Giáo dục
Thành phố có 6 trường trung học cơ sở, 1 trường tiểu học, 6 trường mẫu giáo.

Xem thêm
 Danh sách thành phố Mông Cổ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Khu dân cư ở Mông Cổ


title: Ravengiersburg

text:
Ravengiersburg là một đô thị ở huyện Rhein-Hunsrück bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức.

Tham khảo


title: Fresach

text:
Fresach (tiếng Slovenia: Brežnje) là một thị xã thuộc huyện Villach-Land trong bang Kärnten trong nước Áo. Đô thị  có diện tích 38,8 km², dân số thời điểm năm 2001 là 1316 người.

Tham khảo

Đô thị của Kärnten


title: Bippen

text:
Bippen là một đô thị của huyện Osnabrück, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 79,25 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Osnabrück


title: Bedellia yasumatsui

text:
Bedellia yasumatsui là một loài bướm đêm thuộc họ Bedelliidae. Nó được tìm thấy ở Úc và Papua New Guinea.

Ấu trùng ăn các loài Ipomoea. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Reducing pest và disease impact on yield in selected Papua New Guinea sweet potato production systems

Bedellia


title: Vụ hối lộ quan chức Việt Nam của PCI

text:
Vụ hối lộ quan chức Việt Nam của công ty PCI (Pacific Consultants International, viết tắt là PCI, Công ty Tư vấn Quốc tế Thái Bình Dương) Nhật Bản là vụ việc nổi đình đám trong năm 2008 tại Việt Nam, liên quan đến việc đưa hối lộ của một số quan chức công ty PCI với Ban Quản lý dự án PMU tại Thành phố Hồ Chí Minh, cụ thể là với ông Huỳnh Ngọc Sĩ, Phó Giám đốc Sở Giao thông Công chính Thành phố Hồ Chí Minh kiêm Giám đốc Ban Quản lý PMU Đông - Tây.

Diễn biến
Liên quan tới việc đấu thầu dự án Đại lộ Đông - Tây tại Thành phố Hồ Chí Minh, báo chí Nhật đưa tin việc Masayoshi Taga, Kunio Takasu, Haruo Sakashita và Tsuneo Sakano đã nhận việc chuyển cho một quan chức cao cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh số tiền hối lộ 820.000 đôla để thắng thầu dự án phát triển cơ sở hạ tầng có sử dụng vốn ODA của Nhật trong thành phố.

Các khoản tiền mà PCI trao cho ông Huỳnh Ngọc Sĩ được các công tố viên tại Tòa án quận hạt Tokyo liệt kê là 650.000 đôla trao hồi tháng 1 năm 2002 và tháng 7 năm 2002; 860.000 đôla năm 2003; 540.000 đôla năm 2004; 160.000 đôla năm 2005 và 220.000 đôla năm 2006. Phe công tố trong biên bản luận tội nói rằng số tiền hối lộ tổng cộng lên tới 2,43 triệu đôla nhưng chỉ xác lập vụ án hình sự 2 khoản, tổng cộng 820.000 đôla.

Ngày 5 tháng 8 năm 2008, có 4 quan chức công ty PCI đã bị bắt và đến cuối tháng đã bị khởi tố là Masayoshi Taga (cựu chủ tịch PCI), Haruo Sakashita (cựu thành viên Hội đồng quản trị công ty PCI), Kunio Takasu (Cựu giám đốc điều hành), và Tsuneo Sakano (Cựu đại diện văn phòng Hà Nội của công ty PCI). Tòa án Quận hạt Tokyo đã buộc tội các bị cáo vi phạm Luật Chống cạnh tranh không lành mạnh của Nhật Bản, trong đó có điều nghiêm cấm hối lộ các quan chức chính phủ nước ngoài và trước tòa, các quan chức PCI đã nhận tội.

Hai tuần sau khi 4 quan chức PCI bị phía Nhật Bản bắt và đã được báo chí Nhật loan tin rộng rãi, báo chí Việt Nam vẫn im lìm, đồng thời báo chí nước ngoài lại loan tin một Thứ trưởng ngoại giao của Việt Nam đã yêu cầu phía Nhật can thiệp để báo chí Nhật ngừng đăng tin về vụ PCI trong lúc việc điều tra đang diễn ra. Việc này đã gây bất bình thêm trong công luận Nhật Bản vì ở nước Nhật có quyền tự do báo chí, Chính phủ Nhật Bản không có quyền định hướng hoặc ngăn cấm báo chí và người dân Nhật vốn là những người đóng thuế để cung cấp viện trợ ODA cho nước ngoài đang trông chờ một lời giải thích đúng đắn và tích cực từ phía Việt Nam.

Về phía Việt Nam, tới ngày 19 tháng 11 năm 2008 báo chí Việt Nam đã loan tin rộng rãi về việc ông Huỳnh Ngọc Sĩ đã bị tạm đình chỉ công tác. và lãnh đạo dự án Đại lộ Đông Tây Thành phố Hồ Chí Minh đã được thay thế.

Ngày 22 tháng 11 năm 2008 báo chí Việt Nam loan tin rộng rãi trong khi hội kiến cùng Thủ tướng Nhật Taro Aso tại Peru, người đứng đầu Nhà nước, Chủ tịch Nguyễn Minh Triết khẳng định quan điểm của Việt Nam là "kiên quyết chống tham nhũng" và "Việt Nam sẽ làm rõ các nghi vấn liên quan đến Công ty Tư vấn quốc tế Thái Bình Dương (PCI) với một số quan chức Việt Nam và có biện pháp xử lý nghiêm khắc.

Năm tháng sau khi vụ PCI vỡ lở tại Nhật, ông Huỳnh Ngọc Sĩ, người được nêu đích danh là nhận hối lộ vẫn tại vị. Phía Việt Nam vẫn chưa có động thái nào về việc điều tra, khởi tố và tới tận tháng 12 năm 2008, ông Nguyễn Thành Tài, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh người chịu trách nhiệm trực tiếp xử lý về vụ PCI, người đã nhiều lần làm việc với đối tác Nhật vẫn khẳng định phía Việt Nam chưa nhận được văn bản và chứng cứ từ phía Nhật. Ông đã yêu cầu phía Nhật đưa ra bằng chứng rồi sẽ tiến hành xét xử chứ không thể nói chung chung vì khi đưa một công dân hay một tội phạm nào ra xét xử thì cũng phải có chứng cứ để luận tội và "...chúng ta sử dụng cán bộ là chúng ta phải tin cán bộ".. Các phát biểu của ông vào ngày 05 tháng 12 năm 2008 có người  cho là phát biểu thiếu trách nhiệm và thiếu suy nghĩ.

Chỉ 5 ngày sau khi Đại sứ Nhật tại Việt Nam thông báo tạm dừng vốn vay ưu đãi chờ kết luận cuối cùng về nghi án hối lộ của PCI và 4 ngày sau khi ông Nguyễn Thành Tài khẳng định chưa có cơ sở bằng chứng để xử lý vụ nghi vấn hối lộ của PCI, ngày 9 tháng 12 năm 2008, vụ hối lộ liên quan đến ông Huỳnh Ngọc Sĩ chính thức được phía Việt Nam khởi tố.

Hậu quả
Vụ việc đã khiến cho sự ủng hộ của công chúng Nhật Bản giảm sút nghiêm trọng. Tại Hội nghị nhóm các nhà tư vấn tài trợ cho Việt Nam khai mạc sáng 4 tháng 12 năm 2008, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Mitsuo Sakaba cho biết các dự án ODA dự kiến trong nửa đầu năm tài khoá 2008 của Nhật Bản dành cho Việt Nam đã bị tạm dừng lại, đồng thời Nhật Bản cũng chưa thể công bố viện trợ mới cho tới khi Ủy ban hỗn hợp phòng chống tham nhũng giữa hai nước xem xét lại việc thực hiện vốn ODA của Nhật tại Việt Nam.

Sự cố ODA nói trên gây ảnh hưởng nặng nề tới nhiều dự án thực hiện bằng nguồn vốn ODA tại Việt Nam.

Thời gian biểu

Ngày 29/6/2008: Một nhà quản lý của PCI nói công ty đã hối lộ quan chức VN.
Ngày 4/8/2008: Bốn người của PCI bao gồm chủ tịch và giám đốc điều hành bị bắt vì cáo buộc đưa hối lộ. Truyền thông Nhật rầm rộ đưa tin.
Ngày 17/8/2008: Thứ trưởng ngoại giao Hồ Xuân Sơn khuyên báo chí VN, Nhật Bản không nên đưa tin.
Ngày 25/8/2008: Nhật truy tố bốn cựu quan chức PCI
Ngày 26/9/2008: Báo Tuổi trẻ đưa tin TP. Hồ Chí Minh quyết định ngừng giải ngân các hợp đồng với PCI.
Ngày 12/11/2008: Bốn cựu lãnh đạo PCI nhận tội trong vụ mà bên công tố nói họ hối lộ ông Huỳnh Ngọc Sĩ hơn 2,4 triệu đô la Mỹ.
Ngày 13/11/2008: Trả lời chất vấn của đại biểu quốc hội Nguyễn Minh Thuyết, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nói làm rõ tới đâu sẽ xử lý tới đó.
Ngày 19/11/2008: Ông Huỳnh Ngọc Sĩ bị đình chỉ công tác.
Ngày 4/12/2008: Nhật tuyên bố ngưng viện trợ ODA, đóng băng khoản 700 triệu đô la đã cấp cho năm 2008.
Ngày 23/2/2009: Nhật Bản chính thức nối lại nguồn viện trợ ODA cho Việt Nam sau những động thái của chính phủ Việt Nam trong việc xử lý các quan chức liên quan đến tham nhũng trong vụ PCI
Ngày 25/9/2009: ông Huỳnh Ngọc Sĩ nhận bản án 3 năm tù, vụ việc vẫn tiếp tục được điều tra
Ngày 18/10/2010: tòa án Nhân dân TP Hồ Chí Minh tuyên phạt ông Huỳnh Ngọc Sỹ tù chung thân với tội danh "nhận hối lộ".
Ngày 1/9/2011, Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TP HCM đã tuyên giảm hình phạt từ chung thân xuống còn 20 năm

Chú thích

Scandal Việt Nam
Tham nhũng tại Việt Nam
H


title: Trường d'Adran

text:
Trường d'Adran, tên tiếng Việt của Collège d'Adran hay École d’Adran, là hai trường trung học cùng tên tại Việt Nam thời Pháp thuộc, một ở Sài Gòn và một ở Đà Lạt:
 Trường d'Adran Sài Gòn
 Trường d'Adran Đà Lạt


title: Colymbetes pseudostriatus

text:
Colymbetes pseudostriatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Nilsson miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Colymbetes


title: Iloilo

text:
Iloilo là một tỉnh của Philippines thuộc vùng Tây Visayas. Iloilo nằm trên phần phía nam của hòn đảo Panay, Iloilo giáp với tỉnh Antique về phía tây và Capiz về phía bắc, ngoài bờ biển đông nam của tỉnh là đảo Guimaras, trước thuộc về tỉnh nhưng nay là một tỉnh riêng. Qua vinh Panay và eo biển Guimaras là tỉnh Negros Occidental. Tỉnh lị là thành phố Iloilo.

Địa lý
Tỉnh Iloilo là vùng đầm lầy lớn nhất Tây Visayas sau Sanderbans. Tỉnh được chia làm hai khu vực địa lý, vùng cao nguyên ở Madia-as ở ranh giới phía tây và vùng đồng bằng thấp chiếm phần lớn diện tích tỉnh. Một vài hòn đảo nhỏ ở phía đông tỉnh là cực bắc của biển Visayan như Pan de Azucar, Sicogon.

Nhân khẩu
Người dân Iloilo được gọi là người Ilonggos. Có hai ngôn ngữ địa phương được nói trong tỉnh là: tiếng Hiligaynon, một ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Nam Đảo (đôi khi còn gọi là tiếng Ilonggo) và tiếng Kinaray-a. Tiếng Hiligaynon và các biến thể của nó được nói ở thành phố Iloilo và một vài đô thị. Tiếng Tây Ban Nha từng là ngôn ngữ chính tại đây trong lịch sử, tuy nhiên số người sử dụng đã giảm mạnh sau Thế chiến II

Hành chính

Tỉnh gồm có 2 thành phố:
Iloilo
Passi
42 đô thị tự trị:

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức của Iloilo

Tỉnh của Philippines


title: Dactylispa pallidiventris

text:
Dactylispa pallidiventris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Axiocteta

text:
Axiocteta là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Axiocteta oenoplex Turner, 1902
 Axiocteta turneri Bethune-Baker, 1906

Tham khảo

 Axiocteta at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Pont-Croix

text:
Pont-Croix () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Pont-Croix được gọi là Pontécruciens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

The information in this article is based on a translation of its German equivalent.
Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Pont-Croix

Xã của Finistère


title: Gymnopilus laricicola

text:
Gymnopilus laricicola là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Xem thêm

Danh sách các loài Gymnopilus

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus laricicola at Index Fungorum

laricicola
Nấm Bắc Mỹ


title: Thụy Thanh

text:
Thụy Thanh là một xã thuộc huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, Việt Nam.

Vị trí
Xã Thụy Thanh nằm ở phía Bắc huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Cách trung tâm thành phố Thái Bình 15 km. Cách Hà Nội 120 km.

Địa giới hành chính xã Thụy Thanh phía Đông giáp với các xã Thụy Phong, Thụy Duyên huyện Thái Thụy, phía Tây giáp xã Đông Kinh huyện Đông Hưng, xã Đông Tân (Đông Hưng) ở phía Nam, xã Đông Cường huyện Đông Hưng và xã Đồng Tiến huyện Quỳnh Phụ ở phía Bắc.

Hành chính
Trước kia xã Thụy Thanh cùng với xã Thụy Duyên gộp thành xã Nghĩa Hưng huyện Thụy Anh tỉnh Thái Bình.
Hiện nay,xã Thụy Thanh có hiện nay có 4 làng là: Vô Hối Đông, Vô Hối Tây, Khúc Mai, Thanh Do (trước là thôn Thanh Do thuộc tổng Hóa Tài).

Đặc điểm xã

Xã Thụy Thanh có con sông Diêm Hộ chảy qua. Cầu Vô Hối nối Thụy Thanh cũng như phía Bắc huyện Thái Thụy với huyện Đông Hưng và thành phố Thái Bình.

Thụy Thanh là xã thuần nông, chủ yếu là trồng lúa nước kết hợp với sản xuất vụ đông và chăn nuôi.

Đường 456(đường 39B) là tuyến đường quan trọng của tỉnh Thái Bình, chạy qua xa Thụy Thanh với chiều dài hơn 2 km.

Các di tích lịch sử ở địa phương là: Đền Vô Hối nơi thờ 1 nữ tướng thời Trưng Vương, Miếu Sở Khúc Mai, Đền Hộn thờ Hỗn Xuyên Uyên Tế Đại Vương, Đình Thanh Do (Thanh Du) Đình Vô Hối

Các dòng họ chính
Có các dòng họ chính sống cùng nhau như họ Nguyễn Đình, Nguyễn Tiến,Nguyễn Hữu, Phạm Đình, Nguyễn Ngọc, Phạm Duy, Nguyễn Văn, Nguyễn Duy, Nguyễn Quang, Đỗ Văn, Phan Liên, Nguyễn Công, Phan Văn...

Tham khảo


title: Kinh tế Albania

text:
Kinh tế Albania là nền kinh tế nghèo theo các tiêu chuẩn của Tây Âu và gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi từ mô hình cộng sản trong quá khứ sang mô hình kinh tế thị trường mở cửa.

Lịch sử
Sự sụp đổ của Chủ nghĩa cộng sản ở Albania đến muộn hơn và có thêm nhiều hỗn loạn hơn ở những quốc gia Đông Âu khác và được đánh dấu bởi một phong trào quần chúng tỵ nạn tới Ý và Hy Lạp trong năm 1991 và 1992. Lúc bắt đầu nỗ lực cải cách một cách nghiêm túc vào đầu năm 1992 sau khi GDP thực tế giảm hơn 50% từ đỉnh điểm vào năm 1989. Albania hiện đang có nạn tội phạm có tổ chức cao và tỷ lệ tham nhũng, cao nhất tại châu Âu. Cải cách đang diễn ra để sửa chữa chúng.

Chính phủ được bầu dân chủ giả định rằng cơ quan trong tháng 4 năm 1992 tung ra một chương trình cải cách kinh tế đầy tham vọng để ngăn chặn suy thoái kinh tế và đưa đất nước trên con đường hướng tới một nền kinh tế thị trường. Yếu tố chính bao gồm giá và tự do hoá hệ thống trao đổi, củng cố tài chính, hạn chế tiền tệ và một chính sách cho thu nhập của công ty. Chúng được bổ sung bởi một gói toàn diện của cải cách cơ cấu bao gồm cả tư nhân hoá, doanh nghiệp, cải cách khu vực tài chính, tạo ra các khuôn khổ pháp lý cho một nền kinh tế thị trường và hoạt động của khu vực tư nhân. Hầu hết các lĩnh vực nông nghiệp, nơi họp nghị viện bang, và ngành công nghiệp nhỏ đã được tư nhân hóa. Xu hướng này tiếp tục với tư nhân hoá giao thông, dịch vụ và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Năm 1995, chính phủ bắt đầu tư nhân hóa doanh nghiệp nhà nước lớn. Sau khi đạt một mức thấp vào đầu những năm 1990, nền kinh tế từ từ mở rộng lần nữa, đạt được mức năm 1989 của nó vào cuối thập kỷ này.

Chú thích

Albania


title: Sceloenopla matronalis

text:
Sceloenopla matronalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Sceloenopla


title: Lophiotoma indica

text:
Lophiotoma indica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lophiotoma


title: Osmia novaescotiae

text:
Osmia novaescotiae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1912


title: Molophilus pennipes

text:
Molophilus pennipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Hamit Altıntop

text:
Hamit Altintop (sinh ngày 8 tháng 12 năm 1982) là một cầu thủ bóng đá người Thổ Nhĩ Kỳ hiện đã giải nghệ. Anh là một tiền vệ đa năng có thể chơi ở vị trí phòng thủ hoặc tấn công. Anh được biết tới với kĩ năng sút xa mà anh có được từ thời còn chơi cho Schalke 04, sau đó anh chơi cho câu lạc bộ Bayern München và Real Madrid. Người anh em sinh đôi của cầu thủ là Halil Altintop, người được sinh ra 10 phút sau Hamit.

Altintop là thành viên đội tuyển bóng đá quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ vào tới bán kết Euro 2008. Sau giải đấu anh được chọn vào đội hình tiêu biểu của giải.

Schalke
Altintop bắt đầu sự nghiệp chơi bóng chuyên nghiệp cho đội bóng địa phương Wattenscheid vào năm 2000 cùng với người em trai. Sau những màn trình diễn thành công và thu hút được sự chú ý từ các đội bóng lớn, anh chuyển tới FC Schalke 04 vào năm 2003, nơi anh chơi ở vị trí tiền vệ trụ. Vào mùa hè 2006-07, Schalke ký hợp đồng với người em trai Halil từ 1. FC Kaiserslautern. Schalke về nhì ở Bundesliga, chỉ thua VfB Stuttgart 2 điểm.

Bayern München
Altintop gia nhập Bayern München vào mùa giải 2007-08 theo dạng chuyển nhượng tự do từ Schalke 04. Anh ghi bàn đầu tiên của mình cho Bayern trong trận gặp São Paulo. München thắng 2-1 nhờ một cú đá phạt đẳng cấp của anh. Là một trong những cầu thủ của Bayern ra sân từ đầu, anh ghi một bàn thắng khác từ chân trái ở khoảng cách 30m vào lưới Werder Bremen ở Liga-Pokal. München sau đó thắng trận 4-1.

Altintop cũng ghi một bàn vào lưới Aberdeen ở trận lượt đi cúp C1 vào ngày 14 tháng 2 năm 2008. Ban đầu cú đá penalty bị cản phá tuy nhiên Altintop đã lao vào đá bồi và trận đấu kết thúc với tỉ số 2-2.

Thi đấu quốc tế
Altintop chơi trong cả năm trận của đội tuyển bóng đá quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ ở Euro 2008. Anh kiến tạo cả ba bàn trong trậng gặp đội tuyển bóng đá quốc gia Séc và ở tứ kết gặp đội tuyển bóng đá quốc gia Croatia anh sút thành công quả sút thứ 3 trên loạt luân lưu để nâng tỉ số lên 3-1. Sau khi thủ môn Rüştü Reçber cả phá cú đá tiếp theo của Croatia, Thổ Nhĩ Kỳ vào bán kết gặp đội tuyển bóng đá quốc gia Đức. Huấn luyện viên Fatih Terim sử dụng anh ở vị trí hậu vệ phải trong 2 trận đầu của giải đấu, một sự thay đổi bị công kích rất nhiều bởi dư luận khi ở Bayern München Altintop thường chơi ở vị trí tiền vệ. Sau trận gặp đội tuyển bóng đá quốc gia Thụy Sĩ, Terim đưa anh trở lại vị trí tiền vệ trong phần còn lại của giải đấu khiến màn trình diễn của anh và cả đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ tiến bộ lên hẳn. Lối chơi mạnh mẽ và những đường chuyền quyết đoán của anh khiến anh là cầu thủ chủ chốt trong hàng tiền vệ của Thổ Nhĩ Kỳ. Anh được bầu là Cầu thủ xuất sắc nhất trận bởi Carlsberg sau trận gặp Croatia.

Sau khi giải đấu kết thúc, Altintop được đánh giá là một trong những ngôi sao của giải đấu, và được chọn vào đội hình tiêu biểu của giải.

Thống kê

Câu lạc bộ
.

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Schalke 04

 Liga-Pokal: 2006
 Bundesliga Về nhì: 2007

Bayern München
 Liga-Pokal: 2007
 Bundesliga Vô địch: 2007-08, 2009-10
 DFB-Pokal: 2008, 2010
 UEFA Champions League: (Về nhì) 2009-10

Turkey
 Carlsberg UEFA EURO 2008 Cầu thủ xuất sắc nhất trận (gặp Croatia)
 UEFA EURO 2008 Đội hình tiêu biểu

Tham khảo

Xem thêm

 Profile at Fussballdaten.de
 Profile  at Transfermarkt.de
 Profile  at Weltfussball.de

Sinh năm 1982
Cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá Bayern München
Cầu thủ bóng đá FC Schalke 04
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
Tiền vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Nhân vật thể thao sinh đôi
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nam Thổ Nhĩ Kỳ ở nước ngoài


title: Hưng Định

text:
Hưng Định là một phường thuộc thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương, Việt Nam.

Địa lý

Phường Hưng Định có vị trí địa lý:
 Phía đông giáp phường Thuận Giao
 Phía tây và phía bắc giáp phường An Thạnh
 Phía nam giáp phường Bình Nhâm
 Phía tây nam giáp xã An Sơn.

Phường Hưng Định có diện tích 2,87 km², dân số năm 2021 là 13.661 người, mật độ dân số đạt 4.760 người/km².

Lịch sử
Trước đây, Hưng Định là một xã thuộc huyện Thuận An.

Ngày 13 tháng 1 năm 2011, xã Hưng Định trực thuộc thị xã Thuận An mới thành lập.

Ngày 29 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 136/NQ-CP. Theo đó, thành lập phường Hưng Định trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Hưng Định.

Sau khi thành lập, phường Hưng Định có 286,56 ha diện tích tự nhiên, dân số là 13.519 người.

Hành chính
Phường Hưng Định được chia thành 3 khu phố: Hưng Phước, Hưng Lộc, Hưng Thọ.

Chú thích

Tham khảo


title: Megachile othona

text:
Megachile othona là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

O
Động vật được mô tả năm 1901


title: 18974 Brungardt

text:
18974 Brungardt (2000 QX195) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 8 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18974 Brungardt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Cryptophagidae

text:
Cryptophagidae là một họ bọ cánh cứng với các đại diện có khắp các khu vực sinh thái. Có khoảng 800 loài được mô tả nhưng chắc chắn rằng cần phải chờ khám phá thêm. Các thành viên họ này thường được gọi là silken fungus beetles và cả con lớn và ấu trùng có vẻ chỉ ăn nấm dù môi trường sống khác nhau.

Phân loại
Họ này gồm các phân họ và tông::
 Phân họ Cryptophaginae Kirby, 1826
 Tông Caenoscelini Casey, 1900
 Tông Cryptophagini Kirby, 1826
 Tông Picrotini Crowson, 1980
 Phân họ Atomariinae LeConte, 1861
 Tông Atomariini LeConte, 1861
 Tông Cryptafricini Leschen, 1996
 Tông Hypocoprini Reitter, 1879

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Family description
Partial species list

Cryptophagidae


title: Nigrotipula nigra ligulifera

text:
Nigrotipula nigra là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Hình ảnh

Tham khảo

Nigrotipula


title: Primovula fulguris

text:
Primovula fulguris là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Primovula
Động vật được mô tả năm 1971


title: Katsuobushi

text:
Cá bào của Nhật được làm từ cá ngừ (tên khoa học: Katsuwonus pelamis, tên tiếng Nhật là katsuo, tiếng Anh là bonito) xông khói, muối khô.

Các lát cá ngừ bào Katsuobushi và tảo bẹ khô (kombu) là nguyên liệu chính cho nước dùng dashi, một loại nước dùng cơ bản để nấu súp miso và nhiều loại sốt như sốt soba no tsukejiru trong ẩm thực Nhật Bản.

Loại umami đặc trưng trong katsuobushi là do hàm lượng axit inosinic cao. Katsuobushi truyền thống, gọi là karebushi, thường được trồng với nấm Aspergillus glaucus để làm giảm độ ẩm.

Cách chế biến truyền thống

Cá ngừ sống được rút ruột và thái lát. Phần phi-lê cá được bỏ vào xửng và để lửa sôi nhẹ trong khoảng thời gian 1 giờ. Mỡ, vảy và xương được bỏ đi.

Sau đó, phần phi-lê được xông khói bằng gỗ sồi, sồi bộp cho đến khi miếng cá trở nên khô. Các phần cháy và phần dơ bẩn bên ngoài miếng thịt sẽ được cạo bỏ đi rồi phơi miếng cá dưới ánh nắng. Tiếp theo, miếng cá sẽ được phun xịt vi nấm Aspergillus glaucus và được để trong phòng kín để lên mốc.

Trong quá trình lên mốc, mốc sẽ liên tục được cạo bỏ đi cho đến khi mốc ngừng phát triển. Cá sẽ trở nên cứng và khô như thanh gỗ. Lúc này, nó chỉ còn nặng ít hơn 20% trọng lượng ban đầu, và được gọi là karebushi (枯節) hay honkarebushi (本枯節).

Bào

Theo truyền thống, các miếng katsuobushi lớn sẽ được cất giữ, khi cần mới lấy ra bào bằng một dụng cụ gọi là katsuobushi kezuriki, tương tự như một phiến gỗ.

Ngày nay, các lát cá bào nhỏ có màu hồng nâu được đóng thành từng gói. Loại cá bào nhỏ, mỏng hơn, gọi là hanakatsuo (花鰹; はなかつお) được dùng để thêm hương vị và rắc lên bề mặt nhiều món ăn Nhật Bản. Loại cá bào lớn hơn, dày hơn, gọi là kezurikatsuo (削り鰹; けずりかつお) được dùng để làm loại nước dùng dashi phổ biến khắp nơi.

Cách dùng
Ngoài việc được dùng để tạo nên nước dùng dashi, các cách dùng katsuobushi phổ biến là:
Okaka (おかか), cá bào bằm miếng nhỏ rắc chút nước tương.
Để rắc lên cơm viên (onigiri).
Rắc lên cơm. Chủ yếu là cơm hộp bentō, và thường được phủ bởi một lớp rong biển (nori).
Loại okaka khô là nguyên liệu cho rắc lên mặt món cơm furikake (gọi là "okaka furikake").
Là một món chấm mặn cho đậu hũ lạnh (hiyayakko, 冷奴) cùng với gừng bào và hành lá.
Rắc cùng với mè và rong biển xắt nhỏ lên mặt tô mì lạnh soba.
Rắc lên mặt món takoyaki và món bánh xèo Nhật Bản.
Gia thêm hương vị cho trứng muối cùng với dầu mè và nước tương.
Là một món ăn giàu chất đạm dành cho mèo có bán ở các cửaa hàng dành cho thú cưng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Video of dancing fish flakes
an interesting description of katsuobushi seen in the Tsukiji fish market
Production images of katsuobushi

Ẩm thực Nhật Bản
Thực phẩm lên men


title: Gibberula elisae

text:
Gibberula elisae là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gibberula


title: Cristian Chivu

text:
Cristian Eugen Chivu (sinh ngày 26 tháng 10 năm 1980 ở Reşiţa) là một cựu cầu thủ bóng đá người România. Anh thường chơi ở vị trí hậu vệ trái nhưng cũng có thể chơi ở vị trí trung vệ cũng như tiền vệ lùi khi cần.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Giai đoạn đầu
Câu lạc bộ đầu tiên của Chivu là FCM Reşiţa. Sau khi chuyển tới chơi cho Universitatea Craiova, danh tiếng của anh bắt đầu nổi lên và màn trình diễn của anh đã thu hút sự chú ý của một số đội bóng lơn hơn bên ngoài Romania. Đội bóng Hà Lan Ajax Amsterdam ấn tượng với Chivu và chiêu mộ anh vào năm 1999.

AFC Ajax
Ở Ajax anh phát triển danh tiếng như một hậu vệ đa năng và một chuyên gia đá phạt. Sau đó huấn luyện viên Ronald Koeman bầu anh là đội trưởng đội bóng. Với Chivu là đội trưởng, Ajax giành chức vô địch Eredivisie cùng một đội hình trẻ đầy tài năng. Chơi bên cạnh Chivu là những ngôi sao tương lai như Rafael van der Vaart, Wesley Sneijder, Andy van der Meyde, Zlatan Ibrahimović và Maxwell Cabelino Andrade. Chivu đóng một vai trò quan trọng trong đội hình Ajax ở chiến dịch cúp C1 mùa giải 2002-03, khi họ suýt vào được bán kết. Mùa giải đó Chivu thuộc nhóm cầu thủ Ajax muốn gia nhập Inter Milan bao gồm Maxwell, Zlaton Ibrahimović, Andy Van der Meyde and Wesley Sneijder.

AS Roma
Vào năm 2003, Roma thể hiện sự quan tâm của họ vào việc chiêu mộ Chivu. Ở thời điểm đó, Roma gặp vấn đề về tài chính và đã có những câu hỏi xung quanh việc Roma có thể chi bao nhiêu cho chuyển nhượng. Những vấn đề về tài chính ngày một tăng và Roma có ý định vay ngân hàng xong bị từ chối. Tuy nhiên, sau nhiều tin đồn Roma cuối cùng cũng mua được Chivu, kết thúc một thời gian dài với những tin đồn. Mức giá được cho là vào khoảng 18 triệu euro. Mặc dù là một nhân tố quan trọng trong hàng thủ, anh thường ít được ra sân do dính phải chấn thương. Anh vô địch Coppa Italia 2007 trong mùa giải cuối cùng chơi cho Roma. Ở kì chuyển nhượng mùa hè, anh một lần nữa lại là tâm điểm của những lời đồn đại chuyển nhượng, với tân vô địch La Liga Real Madrid và FC Barcelona đều đưa ra giá và cả sự quan tâm từ Inter Milan.

Inter Milan
Sau quãng thời gian 4 năm chỉ giành được một chức vô địch Coppa Italia, Chivu rời Roma và ký hợp đồng 5 năm cùng Internazionale vào ngày 27 tháng 7 năm 2007. Mức giá của vụ chuyển nhượng là 16 triệu euro  với 3 triệu euro được chi cho việc hậu vệ Marco Andreolli chuyển tới Roma theo hợp đồng đồng sở hữu. Mùa giải đầu tiên của anh ở Serie A rất thành công khi anh vô địch Serie A mà anh tìm kiếm trong quãng thời gian ở Roma.

Trong trận đấu ở cúp C1 gặp Manchester United ở mùa giải 2008-09, Chivu có một trận đấu tuyệt vời, từ chối nhiều cơ hội của Wayne Rooney và Cristiano Ronaldo, và giành danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất trận thay vì Julio César.

Chivu là hậu vệ trái số 1 ở mùa giải 2009-10 trong khi Walter Samuel và Lúcio là bộ đôi trung vệ. Vào ngày 6 tháng một trong trận gặp Chievo Verona, anh bị đưa lên cáng ở vài phút đầu hiệp hai sau khi có va chạm bằng đầu với tiền đạo Chievo là Sergio Pellissier. Anh đã phải có 2 tiếng đồng hồ phẫu thuật và sau đó đã hết nguy hiểm. Mặc dù có những thông tin cho rằng anh sẽ phải ngồi ngoài đến hết mùa, anh trở lại thi đấu vào ngày 24 tháng 3. Một tháng sau Chivu ghi bàn đầu tiên cho Inter trong trận gặp Atalanta. Vào ngày 22 tháng 5 năm 2010 anh ra sân từ đầu trong trận gặp Bayern Munich ở chung kết cúp C1, trận này Inter thắng 2-0.

Thi đấu quốc tế
Vào năm 1999, Chivu được triệu tập vào đội U20 Romania và nhanh chóng được đưa lên đội tuyển quốc gia. Anh chơi cho đội tuyển bóng đá quốc gia Romania ở Euro 2000 và Euro 2008. Mặc dù chỉ ra sân 4 lần trước Euro 2000, anh vẫn ra sân đầy đủ trong cả bốn trận và ghi bàn đầu tiên cho đội tuyển. Ở Euro 2008, anh nhận được những lời tán dương nhờ vào màn trình diễn của mình, cầm hoà đội đương kim vô địch thế giới lúc đó là đội tuyển bóng đá quốc gia Ý và á quân thế giới lúc đó là đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp, mặc dù được chơi ở vị trí không phải sở trường là tiền vệ. Anh là đội trưởng đội tuyển Romania ở vòng loại giải vô địch bóng đá thế giới 2010 nhưng họ không thể tham dự vòng chung kết do chỉ về đích ở vị trí thứ 5 ở bảng đấu của họ.

Cuộc sống riêng tư
Chivu có thể nói tiếng Ý, tiếng Hà Lan và tiếng Anh cũng như tiếng mẹ đẻ của anh là tiếng România.

Anh hiện đã lập gia đình với Andelina Elisei. Theo tạp chí Calcio Italia, Chivu đã tính chuyện mở trường dạy đá bóng ở Romania trong vài năm trước, và anh nói "Tôi hi vọng và tôi tự hào khi tôi được giống ông ấy" ám chỉ người cha của anh từng là huấn luyện viên đội trẻ.

Vào ngày 12 tháng 2 năm 2009, vợ anh Adelina sinh đứa con đầu tiên, một bé gái tên Natalia.

Thống kê sự nghiệp

Danh hiệu

Câu lạc bộ
  Ajax
 Eredivisie (1): 2001–02
 Dutch Cup (1): 2001–02
 Dutch Supercup (1): 2002

  Roma
 Coppa Italia (1): 2006–07

  Internazionale
 Serie A (3): 2007–08, 2008–09, 2009–10
 Coppa Italia (1): 2009–10
 Supercoppa Italiana (1): 2008
 UEFA Champions League (1): 2009–10

Cá nhân
Chiếc giày vàng Hà Lan: 2002
Cầu thủ bóng đá Romania xuất sắc nhất năm: 2000, 2002, 2009
Đội hình tiêu biểu của năm của UEFA: 2002
Giải Marco van Basten: 2000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang chủ
Inter.it
FootballDatabase

Sinh năm 1980
Cầu thủ bóng đá România
Cầu thủ bóng đá AFC Ajax
Cầu thủ bóng đá A.S. Roma
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan


title: Pouteria belizensis

text:
Pouteria belizensis là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Loài này có ở Belize, Guatemala, và México.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Pouteria belizensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

belizensis
Thực vật dễ tổn thương


title: Mashreq

text:
Mashreq hay Mashriq (chữ Ả Rập: مشرق) là tên gọi chung của các nước nói tiếng Ả Rập nằm phía đông Ai Cập. Từ mashriq có nguồn gốc từ gốc phụ âm sh-r-q (ش ر ق) có liên quan tới phía đông hay bình minh, và thực chất có nghĩa là "phía đông" (phần lớn trong văn học hay thơ, "nơi mặt trời mọc"). Nó có liên quan tới khu vực rộng lớn trong Trung Đông, giáp giới với Địa Trung Hải và Iran. Vì vậy nó tương ứng với tên gọi maghrib (مغرب), có nghĩa là "phía tây", chỉ vùng các nước nói tiếng Ả Rập ở Bắc Phi. Ai Cập chiếm giữ vị trí không rõ ràng: trong khi văn hóa và ngôn ngữ gần vùng Mashriq hơn, Ai Cập hay được cho là không thuộc vùng nào hết. Những địa danh này có từ các cuộc xâm chiếm Hồi giáo thời kì đầu.
Vùng này đồng nghĩa với Bilad al-Sham, nhưng bao gồm Iraq.

Xem thêm
 Trăng lưỡi liềm màu mỡ
 Levant
 Đại Syria
 Bilad al-Sham
 Lưỡng Hà

Tham khảo

Địa lý Trung Đông
Ả Rập
Levant
Vùng của châu Á
Địa lý Tây Á


title: Mocquerysia

text:
Mocquerysia là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1899 bởi Fleutiaux.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Mocquerysia aenea Fleutiaux, 1929
 Mocquerysia bicolor Fleutiaux, 1899
 Mocquerysia bipectinata Fleutiaux, 1932
 Mocquerysia caeruleipennis Fleutiaux, 1929
 Mocquerysia cuprea Fleutiaux, 1933
 Mocquerysia unicolor Fleutiaux, 1899

Chú thích

Tham khảo

}}

Hemirhipini


title: Rhynchopelta

text:
Rhynchopelta là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biểns trong họ Peltospiridae.

Các loài
Các loài trong chi Rhynchopelta gồm có:

 Rhynchopelta concentrica McLean, 1989

Chú thích

Tham khảo

Peltospiridae


title: Bufo lughensis

text:
Bufo lughensis là một loài cóc thuộc họ Bufonidae. Loài này có ở Ethiopia, Kenya, Somalia, Sudan, và có thể cả Uganda.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt có nước theo mùa, và kênh đào và mương rãnh.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

Balletto, E., Lanza, B., Largen, M. & Lötters, S. 2004.Bufo lughensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

L
Động vật được mô tả năm 1932
Động vật lưỡng cư Ethiopia
Động vật Nam Sudan


title: Fontaine-la-Gaillarde

text:
Fontaine-la-Gaillarde là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fontaine-la-Gaillarde trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Yonne


title: Miconia brevistylis

text:
Miconia brevistylis là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Cogn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.

Chú thích

Liên kết ngoài

B
Thực vật được mô tả năm 1908
Thực vật Peru
Thực vật dễ tổn thương


title: Ceratina glossata

text:
Ceratina glossata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1954