title: Hộ khẩu

text:
Hộ khẩu () còn được gọi là Hộ tịch, là một phương pháp quản lý dân số chủ yếu dựa vào hộ gia đình. Nó chủ yếu được sử dụng ở Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam và một số các quốc gia khác.

Hệ thống này xuống một phần từ các hệ thống đăng ký hộ gia đình Trung Quốc thời cổ đại. Hệ thống đăng ký hộ khẩu cũng có ảnh hưởng tới hệ thống quản lý công dân tại các quốc gia Đông Á láng giềng như hệ thống hành chính công của Nhật Bản (koseki) và Hàn Quốc (hoju), Việt Nam (hộ khẩu). Tại nhiều nước khác, Chính phủ cũng có các loại giấy tờ xác định nơi cư trú của công dân (mục đích tương tự như hộ khẩu, chỉ khác về tên gọi), như Hoa Kỳ quản lý công dân qua các "mã số công dân", các nước EU thì đã thống nhất sử dụng "hộ chiếu EU" là sự hợp nhất bốn loại giấy tờ: hộ khẩu, hộ tịch, CMND, hộ chiếu theo cách gọi ở Việt Nam.

Ngày 30 tháng 10 năm 2017, Việt Nam chính thức bỏ thủ tục cấp sổ hộ khẩu. Thay vào đó, việc quản lý nơi cư trú được thực hiện bởi thẻ căn cước công dân, trên đó có ghi mã số để truy cập vào cơ sở dữ liệu dân cư thông qua internet.

Lịch sử về hệ thống hộ khẩu

Trung Quốc cổ đại
Đăng ký hộ khẩu có lịch sử 3000 năm ở thời cổ đại. Trong các bản giáp cốt văn thời nhà Thương có rất nhiều ghi chép về "đăng nhân" và "đăng chúng".

Vào thời nhà Chu, hệ thống kiểm kê dân số và hộ khẩu được sử dụng làm thống kê dân số, làm cơ sở cho một hệ thống phong kiến nghiêm ngặt. "Quốc ngữ - Chu ngữ" ghi lại rằng Chu Tuyên Vương muốn dụng binh chinh phạt miền nam, rất cần nhân lực và tài nguyên vật lực, vì vậy "liêu dân" (đếm dân) nghĩa là kiểm tra hộ khẩu và buộc phải chiêu dụ binh sĩ.

Đến thời Tần, một hệ thống đăng ký hộ gia đình chặt chẽ hơn đã được thành lập, nghĩa là 5 hộ là một đơn vị tối thiểu, phục vụ công tác quản lý quân sự. Thông qua việc thiết lập một hệ thống đăng ký hộ gia đình nghiêm ngặt, Tần có được khả năng thu được nguồn tài chính và thuế mạnh mẽ và khả năng huy động của toàn dân. Cho đến thời nhà Hán, nó được thừa hưởng hệ thống đăng ký cho toàn bộ dân tộc nhà Tần. Tất cả người dân trong nước, bất kể tình trạng của họ, bất kể giới tính, tuổi tác hay trẻ em, được gọi là Dân tề biên hộ (編戶齊民), trở thành công dân (公民; từ này, sớm nhất là thời nhà tiền Tần, nhà nước yêu cầu các huyện vào giữa mùa thu hàng năm, phải tiến hành khảo đếm để cập nhật và đếm dân số, sau đó huyện báo cáo từng hộ tịch lên quận, triều đình lập "kê tướng" và "hộ tào" để quản lý hộ khẩu).

Vào thời nhà Tống, nổi bật về tính cởi mở và phát triển của nền thương nghiệp, hệ thống hộ khẩu chỉ dựa trên dịch chuyển dân cư của những người sống ở thành phố hoặc thị trấn cũng như việc tuyển lính tráng. Dân chúng có thể tự do di chuyển và có được hộ khẩu địa phương trong một năm. Tuy nhiên hệ thống đã nghiêm ngặt một lần nữa sau triều nhà Nguyên và nới lỏng trở lại vào giữa thời nhà Minh.

Đài Loan
Đài Loan thành lập 132 hệ thống đăng ký hộ khẩu năm 1931.

Lịch sử của hệ thống đăng ký hộ khẩu có thể bắt nguồn từ việc thành lập sổ đăng ký dân số của triều đình nhà Thanh tại Đài Loan theo luật hộ khẩu và thanh tra dân số. Đặc điểm quan trọng nhất là "hộ" (gia đình) là đơn vị cơ bản của tổ chức xã hội. Sau đó, một hệ thống an ninh được thành lập. Mười hộ là một bài đầu, mười bài là một giáp trưởng, mười giáp là một bảo trưởng.

Sau khi Đài Loan bước vào thời kỳ cai trị của Nhật Bản, chính phủ Nhật Bản lúc đó đã chiếm được hệ thống Bảo Giáp của nhà Thanh và kết hợp với các đặc điểm đăng ký hộ gia đình nghiêm ngặt ở Nhật Bản, thành lập "Tổng cục Bảo Gia" để tạo ra các hệ thống đăng ký hộ gia đình riêng của Đài Loan như thôn xã và bảo chính. Hệ thống đăng ký hộ gia đình và dữ liệu cá nhân được cảnh sát kiểm soát thông qua bảo chính, thay vì hệ thống đăng ký hộ gia đình được xử lý bởi cơ quan quản lý hộ gia đình toàn thời gian. Người dân có trách nhiệm ngồi lại với nhau và có thể theo dõi lẫn nhau.

Việc này khiến cho hệ thống đăng ký hộ khẩu ở Đài Loan khác với hệ thống ở lục địa Nhật Bản trong thời cai trị của Nhật Bản. Thông tin đăng ký hộ gia đình của Đài Loan được sử dụng để tăng cường an ninh, tính năng quản lý và an ninh chặt ch.ẽThông tin đăng ký hộ gia đình trong thời cai trị của Nhật Bản được thành lập vào năm 1905. Từ đó một số lượng lớn các tập tin hoàn chỉnh, những dữ liệu đăng ký hộ gia đình và khảo sát quốc gia được lưu trữ này đã đặt nền tảng tốt cho nghiên cứu liên quan.

Sau khi Thế chiến II kết thúc, Chính phủ Quốc dân Trung Hoa Dân Quốc tiếp quản Đài Loan，Luật Nhà ở Trung Hoa Dân Quốc áp dụng tại Đài Loan đã bãi bỏ hệ thống Bảo Chính và bổ nhiệm các vị trí quản lý hộ tịch và kết hợp với hệ thống đăng ký hộ khẩu của Đài Loan. Cảnh sát có thể hỗ trợ nhân viên hộ chính hoặc chủ động kiểm tra tình trạng đăng ký hộ khẩu của người dân để nắm được tình hình dân cư của địa phương và tiếp tục đạt được các mục tiêu phòng chống tội phạm và an ninh công cộng. Năm 1950, "chế độ song quỹ" được đổi thành liên hệ với cảnh sát hộ gia đình: các cơ quan hành chính dân sự chịu trách nhiệm quản lý và đăng ký hộ khẩu và cảnh sát có thể kiểm tra. Sau khi dỡ bỏ thiết quân luật cho tới khi lập lại các cơ quan hành chính chịu trách nhiệm về đăng ký hộ khẩu, tình trạng của hệ thống hộ khẩu dần dần chuyển thành công cụ phúc lợi xã hội quốc gia.

Hệ thống đăng ký hộ khẩu hiện tại ở Đài Loan được tiến hành theo luật đăng ký hộ khẩu. Cơ quan có thẩm quyền là Bộ Nội vụ của Đài Loan, chủ yếu được chia thành đăng ký nhận dạng và đăng ký di trú. Ví dụ, đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử, đăng ký kết hôn và đăng ký ly hôn có thể thay đổi danh tính. Ngoài ra, mọi người có thể tự do chuyển chỗ ở, và trong vòng ba tháng sau khi rời khỏi nơi cư trú ban đầu, họ cần báo cáo về nơi chuyển đến. Chính phủ tiến hành kiểm duyệt hộ khẩu cứ sau mười năm, và thường xuyên tiến hành đăng ký hộ gia đình, nhưng việc kiểm tra không nghiêm ngặt, có thể kiểm tra thêm chứng minh thư (chứng kiện).

Địa chỉ đăng kí hộ tịch là nơi cư trú chính thức của mỗi người theo quyết định của chính phủ, do đó, nó có tác động đến quyền và nghĩa vụ của mọi người. Những người đã rời khỏi Đài Loan trong hơn hai năm sẽ được cơ quan quản lý hộ khẩu chủ động xử lý di dời ra nước ngoài. Họ phải nhập cảnh bằng hộ chiếu Đài Loan để khôi phục hộ khẩu.Chẳng hạn, liên quan đến quyền tham gia chính trị, theo luật bầu cử và bãi nhiệm công chức, quyền bầu cử phải được đăng ký tại khu vực bầu cử trong bốn tháng, nếu không họ sẽ mất quyền tham gia chính trị (bầu cử hoặc bỏ phiếu); Về mặt giáo dục bắt buộc, đăng ký hộ gia đình của phụ huynh và trẻ em xác định trường tiểu học quốc gia hoặc trường trung học quốc gia sẽ được phân phối. Trong đăng ký nghĩa vụ quân sự, thị trấn nơi cư trú của nam giới được đăng ký (thị trấn, thành phố, quận) văn phòng xử lý tất cả các vấn đề liên quan đến gọi đi nghĩa vụ.

Các quốc gia

Trung Quốc
Do sự liên kết của nó với các chương trình xã hội do chính phủ cung cấp, phân công lợi ích dựa trên tình trạng cư trú nông nghiệp và phi nông nghiệp (thường được gọi là nông thôn và thành thị), hệ thống hukou đôi khi được ví như một dạng hệ thống phân tầng xã hội tại Trung Quốc. Nó đã là nguồn gốc của nhiều bất bình đẳng trong nhiều thập kỷ kể từ khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào năm 1949, khi người dân thành thị nhận được các lợi ích từ lương hưu đến giáo dục đến chăm sóc sức khỏe, trong khi công dân nông thôn thường phải tự lo liệu. Trong những năm gần đây, chính quyền trung ương đã bắt đầu cải cách hệ thống để đáp trả các cuộc biểu tình và một hệ thống kinh tế đang thay đổi, nhưng các chuyên gia suy đoán liệu những thay đổi này có phải là thực chất hay không.

Việt Nam
Chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (tiền thân của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) đã áp dụng phương thức quản lý theo hộ khẩu từ thập niên 1950. Tuy nhiên, đến ngày ngày 1 tháng 1 năm 2023, sổ hộ khẩu và sổ tạm trú giấy không còn được sử dụng mà được thay thế bằng căn cước công dân.

Thực hiện ở thành phố
Theo báo cáo của Ủy ban hành chính Hà Nội và Hải Phòng thì trong năm 1956, hai thành phố đã vận động được một số đông đồng bào có quê quán ở nông thôn về địa phương tham gia sản xuất nông nghiệp. Nhưng từ khi phát hiện sai lầm về cải cách ruộng đất và trong khi thành phố tiến hành sửa chữa một số khuyết điểm trong công tác quản lý hộ khẩu, thì số người ở nông thôn lại trở ra thành phố ngày càng nhiều, dân số hai thành phố lại đông hơn trước.

Trong hoàn cảnh kinh tế lúc đó, việc nông dân bỏ nông thôn ra thành phố đã gây ra nhiều bất lợi, làm cho thành phố tăng thêm số người không có việc làm, trong khi ở nông thôn lực lượng sản xuất nông nghiệp bị giảm bớt, ảnh hưởng đến việc thực hiện kế hoạch của Nhà nước. Hội đồng Chính phủ đã có Thông tư số 495 TTg ngày 23 tháng 10 năm 1957 về việc hạn chế đồng bào ở nông thôn ra thành phố. Vận động những người muốn bỏ nông thôn ra thành phố kiếm công ăn việc làm ở lại sản xuất, trường hợp xét thật cần thiết mới cấp giấy cho di chuyển ra thành phố ở như: thợ chuyên nghiệp do cơ quan hoặc tư nhân yêu cầu, các ngành ở trung ương hoặc ở thành phố, mỗi khi cần đến nhân công để xây dựng một công trình gì ở thành phố thì phải có kế hoạch bàn với Bộ Lao động và Sở lao động thành phố để có sự phối hợp và điều chỉnh nhân công cho hợp lý: không tự tiện về nông thôn mộ nhân công. Tuyên truyền để cán bộ, nhân viên ở thành phố không đưa gia đình ra thành phố và khuyến khích trở về nông thôn nếu có điều kiện để sản xuất. Có biện pháp thích hợp về hành chính, về kinh tế để hạn chế nông dân ra thành phố ở như: quản lý chặt chẽ công tác hộ khẩu, giải quyết dần dần hàng vỉa hè v.v...

Áp dụng ở nông thôn
Ngày 9 tháng 9 năm 1960 Hội đồng Chính phủ ban hành Điều lệ tạm thời quy định việc tuyển dụng và sử dụng nhân công ở nông thôn kèm theo Nghị định số 36/CP, Bộ Lao động có trách nhiệm quản lý việc thi hành chính sách tuyển dụng và sử dụng nhân công. Dựa theo kế haọch nhân công của kế hoạch Nhà nước và tình hình nhân công địa phương, Bộ lao động phân phối nhiệm vụ cung cấp nhân công cho các khu, thành phố, tỉnh. Các Ủy ban hành chính khu, thành phố, tỉnh có trách nhiệm kế hoạch nhân công và quản lý các nguồn nhân công trong địa phương. Căn cứ vào nhiệm vụ cung cấp nhân công do Bộ lao động giao cho và tình hình nhân công địa phương, các Ủy ban kể trên phân phối nhiệm vụ cung cấp nhân công cho các huyện, châu, quận phân phối lại nhiệm vụ ấy cho các xã, Ủy ban hành chính xã phải căn cứ nhiệm vụ của cấp trên giao cho và tuỳ theo kế hoạch lao động sản xuất của hợp tác xã mà bố trí, giới thiệu người đi làm theo đúng yêu cầu thời gian. Ngoài kế hoạch phân phối, các Ủy ban hành chính huyện (hoặc châu, quận), xã, các Ban quản trị hợp tác xã, các đoàn thể ở nông thôn không được giới thiệu người ra tìm việc tại các thành phố hoặc tại các xí nghiệp, công trường. Không được tuyển dụng địa chủ và các phần tử xấu. Nếu đã trót tuyển dụng địa chủ và những phần tử xấu thì giải quyết: Đối với địa chủ cường hào gian ác và những phần tử xấu "có nhiều tội ác với nhân dân", phải kiên quyết đưa về địa phương như bắt họ phải cải tạo trong lao động sản xuất nông nghiệp, dưới sự kiểm soát của chính quyền và nhân dân địa phương. Đối với địa chủ thường, cũng cho về địa phương, lấy lao động sản xuất nông nghiệp để cải tạo. Đối với địa chủ kháng chiến và con cái địa chủ, thì xử lý theo tinh thần chính sách đang làm ở các xí nghiệp, công trường và làm việc tích cực, có thái độ tốt, thì để họ tiếp tục làm việc, nhưng cần phải theo dõi, giáo dục, giúp đỡ tiến bộ và cho nhập hộ khẩu vào thành phố.

Ngày 27 tháng 6 năm 1964, Hội đồng Chính phủ ban hành Điều lệ đăng ký và quản lý hộ khẩu kèm Nghị định 104/CP. Theo nghị định này, mỗi công dân phải đăng ký là nhân khẩu thường trú trong một hộ nhất định, hộ này là nơi ở thường xuyên của mình. Việc đăng ký và quản lý hộ khẩu lấy hộ làm đơn vị. Một hộ gồm những người ăn ở chung với nhau trong một nhà riêng hoặc trong nhà tập thể của cơ quan, xí nghiệp, công trường, nông trường, lâm trường, trường học. Một người ăn ở riêng một mình cũng kể như một hộ. Trường hợp chuyển chỗ ở đến một thành phố, thị xã, thì khi đến đăng ký lấy giấy "Chứng nhận chuyển đi", đương sự phải đem theo một trong những giấy tờ: Giấy thuyên chuyển công tác; Giấy chứng nhận được tuyển dụng do cơ quan quản lý lao động ở thành phố, thị xã nơi chuyển đến cấp; Giấy chứng nhận trúng tuyển vào học các trường đại học hay trường chuyên nghiệp của thành phố, thị xã đó; Giấy "cho phép chuyển đến" do cơ quan công an của thành phố, thị xã đó cấp. Mẫu sổ hộ khẩu và mẫu các giấy chứng nhận về quản lý hộ khẩu do Bộ Công an quy định.

Theo Nghị định số 51 ký ngày 10 tháng 5 năm 1997 của Chính phủ Việt Nam và Thông tư số 06-TT/BNV (C13), ký ngày 20 tháng 6 năm 1997 của Bộ Nội vụ Việt Nam, mẫu Sổ hộ khẩu do Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) phát hành thống nhất trong cả nước, gồm các loại chính: Sổ hộ khẩu gốc (sổ đăng kí hộ khẩu) do cơ quan công an trực tiếp lập, lưu giữ. Sổ hộ khẩu gốc được lập theo khu vực dân cư của đơn vị hành chính phường, xã, thôn, xóm, bản, đường phố, tổ dân phố hoặc theo nhà ở tập thể của các cơ quan, tổ chức và là tài liệu pháp lý, làm cơ sở để xác nhận việc cư trú của công dân, là căn cứ để điều chỉnh sổ hộ khẩu gia đình, giấy chứng nhận nhân khẩu tập thể và một số việc khác. Sổ hộ khẩu gia đình được cấp cho từng hộ gia đình để đăng ký hộ khẩu thường trú trên các địa bàn trong cả nước.

Ở nông thôn, trừ các xã, thị trấn của các thành phố trực thuộc trung ương, sổ hộ khẩu do trưởng công an xã, thị trấn lập và lưu giữ. Ở các thành phố trực thuộc trung ương, thành phố thuộc tỉnh và thị xã, sổ hộ khẩu do trưởng công an quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh lập và lưu giữ. Sổ có giá trị pháp lý khi giao dịch các công việc có liên quan đến yêu cầu cần có sổ hộ khẩu. Giấy nhân khẩu tập thể do trưởng công an quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ký. Giấy có giá trị pháp lý khi quan hệ giao dịch có liên quan đến yêu cầu cần có sổ hộ khẩu. Trước đó, việc quản lý và cấp sổ hộ khẩu được tiến hành theo quy định của Nghị định số 104-CP, ngày 27 tháng 6 năm 1964 và Nghị định số 4-HĐBT, ngày 7 tháng 1 năm 1988.

Quy định hiện hành 2017
Theo Nghị quyết 112/NQ-CP của Chính phủ Việt Nam do Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc ký có hiệu lực từ ngày 30 tháng 10 năm 2017 ban hành về việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công dân liên quan đến quản lý dân cư thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Công an, để thống nhất việc quản lý bằng mã số định danh cá nhân.

Theo đó, ở nhóm thủ tục đăng ký thường trú sẽ bãi bỏ hình thức quản lý dân cư đăng ký thường trú bằng Sổ hộ khẩu và thay thế bằng hình thức cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đồng thời, các loại giấy tờ về chuyển hộ khẩu, chứng minh mối quan hệ gia đình, giấy khai sinh đối với trẻ em đăng ký thường trú cũng sẽ được bãi bỏ. Việc quản lý tạm trú cũng sẽ không còn Sổ tạm trú mà thay bằng việc cập nhật thông tin cá nhân trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Cùng với đó, các thủ tục như tách sổ hộ khẩu, cấp đổi sổ hộ khẩu, cấp đổi sổ tạm trú, gia hạn tạm trú… cũng được bãi bỏ. Các thủ tục liên quan đến lĩnh vực xuất nhập cảnh, đăng ký ngành nghề kinh doanh có điều kiện… cũng sẽ bỏ việc yêu cầu người dân phải xuất trình sổ hộ khẩu, giấy Chứng minh nhân dân.

Trên giấy tờ thì chính quyền chính thức bỏ hộ khẩu nhưng một số luật gia thì sắc lệnh chỉ chuyển hình thức hộ khẩu bằng giấy sang hộ khẩu điện tử vì công an vẫn quản lý thủ tục đăng ký nơi cư trú. Hiện tại, đây là cũng là cách nhiều nước trên thế giới áp dụng để quản lý dân cư.

Từ ngày 1 tháng 7 năm 2021, chấm dứt việc cấp mới, đăng kí mới Sổ hộ khẩu giấy. Theo Luật Cư trú 2020, toàn bộ sổ hộ khẩu đã cấp cho công dân sẽ không còn giá trị sử dụng sau ngày 31 tháng 12 năm 2022.

Trung Quốc và Đài Loan
Hộ khẩu hiện đại của Trung Quốc được áp dụng từ năm 1953. Hiện tại Trung Quốc và Đài Loan vẫn duy trì hệ thống hộ khẩu.

Triều Tiên
Hiện tại Triều Tiên vẫn duy trì hệ thống hộ khẩu và kiểm soát chặt chẽ đi lại và di chuyển chỗ ở từ nông thôn - thành thị và ra nước ngoài.

Hàn Quốc
Hệ thống hộ khẩu ở Hàn Quốc có tên là Hoju (Hangul: 호주; hanja: 戶主; âm Hán Việt: hộ chủ) được áp dụng từ năm 1953 nhưng đến năm 2008 thì bị triệt bỏ vì cho là vi hiến chiếu theo Tòa Hiến pháp. Tại Hàn Quốc, hệ thống hoju đã bị bãi bỏ vào tháng 1 năm 2008.

Nhật Bản
Ở Nhật Bản, hộ khẩu được gọi là "koseki" hay phiếu chứng nhận nơi cư trú. Công dân phải đăng ký cư trú tại đơn vị hành chính nơi đang cư trú. Phiếu cư dân cần dùng cho việc đăng ký nhà đất, xin nhập học, vay ngân hàng hoặc thi lấy giấy phép lái xe… Khi chuyển địa chỉ, dân Nhật cần đến cơ quan hành chính quận/huyện, điền vào phiếu chuyển địa chỉ rồi nộp cho phòng cư dân, thủ tục này chỉ mất 15 phút. Khi cần phiếu cư dân, họ điền vào đơn xin cấp phiếu cư dân, nộp lệ phí rồi được hẹn lịch lấy, thủ tục này cũng chỉ mất khoảng 15 phút.

Nga
Mặc dù không liên quan về nguồn gốc, propiska ở Liên Xô và đăng ký thường trú tại Nga có mục đích tương tự và phục vụ như một hình mẫu cho hệ thống hộ khẩu của Trung Quốc ngày nay.

Tranh luận

Hộ khẩu không chứng minh quyền sở hữu bất động sản của các cá nhân mà chỉ là giấy tờ đăng ký địa chỉ chính thức của một ngôi nhà hoặc căn hộ, giúp chứng minh việc cư trú hợp pháp của một người nào đó, được sử dụng làm địa chỉ cho các dịch vụ và chuyển phát thư tín. Với mỗi quốc gia, việc đăng ký thường trú của công dân tại địa phương là cần thiết, không chỉ để quản lý cư trú mà còn để công dân có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ và hưởng các quyền lợi của mình tại địa phương đăng ký. Phải có đăng ký cư trú thì chính quyền địa phương mới biết mình đang quản lý ai, dân số bao nhiêu, lực lượng lao động như thế nào…, từ đó có cơ sở xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng.

Theo đài RFI của Pháp, theo cách quản lý của các nước Tây phương thì cư dân không có hộ khẩu. Tại Việt Nam chế độ hộ khẩu bị chỉ trích là kìm hãm và gây phiền toái trói buộc người dân, đặt chính quyền ở địa vị ban phát quyền sống và mưu cầu hạnh phúc cho dân.<ref>[http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20140303-da-den-luc-phai-xoa-bo-che-do-ho-khau "Đã đến lúc phải xóa bỏ chế độ hộ khẩu" theo RFI]</ref> Tuy nhiên, mục đích chính của hộ khẩu là nhằm đảm bảo an ninh trật tự xã hội, kế hoạch hóa kinh tế và quản lý dân cư. Tại chính nước Pháp, trong năm 2016 liên tục xảy ra các vụ tấn công khủng bố, đặc biệt là chuỗi các vụ khủng bố tháng 11/2015. Điều này cho thấy, tại Pháp và một số nước châu Âu khác hứng chịu khủng bố đang tồn tại những lỗ hổng an ninh đáng lo ngại. Với việc thiếu hệ thống hộ khẩu nên đã khiến cho Pháp và các nước này mất đi một công cụ để kiểm tra, giám định và phát hiện giấy tờ giả mà các đối tượng khủng bố sử dụng. Việc thiếu hộ khẩu đã dẫn tới việc hồ sơ theo dõi các đối tượng nguy hiểm của an ninh, cảnh sát Pháp có nhiều bất cập, các đối tượng không được cập nhật mới, không giám sát được quá trình di chuyển, kết nối với nhau và tiến hành khủng bố của các đối tượng xấu.

Theo khảo sát của Ngân hàng Thế giới năm 2016 thì cơ chế hộ khẩu là cản trở trong nền kinh tế Việt Nam vì những bất cập tạo ra phân biệt bất bình đẳng trong quần chúng.

Tùy theo từng địa phương trên đất nước Việt Nam lại có những quy định riêng về việc nhập hộ khẩu, đặc biệt là tại các thành phố lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Vào năm 2006, quốc hội và Chính phủ Việt Nam đang xem xét lại những vấn đề bất cập của hộ khẩu và vấn đề nhập khẩu về các thành phố lớn. Bộ trưởng công an Lê Hồng Anh đã có chỉ thị cho việc nhập khẩu tại các thành phố lớn, tuy nhiên, việc nhập khẩu vào Thủ đô Hà Nội vẫn rất khó khăn do những quy định của chính quyền và công an địa phương.

Theo RFA thì trong cuộc thống kê dân số năm 2015, hơn 2 triệu người ở Thành phố Hồ Chí Minh không có hộ khẩu hợp pháp. Ở Hà Nội con số này lên hơn 1 triệu. Ngân hàng Thế giới và Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đều cho rằng chế độ hộ khẩu không còn thích hợp với tình hình Việt Nam vào giữa thập niên 2010 nữa vì gây nhiều bất cập cho dân chúng, khiến nhiều người không thể tiếp nhận những dịch vụ cơ bản. Vì cho là cư dân bất hợp pháp thường tập trung ở những thành phố lớn nên tình trạng không có hộ khẩu sinh ra những khu gia cư tạm bợ, thiếu hạ tầng cơ sở để cung ứng vệ sinh, nước sạch, cống rãnh, bệnh viện, trường học và đường sá giao thông.

Theo Nghị quyết 112/NQ-CP của Chính phủ Việt Nam do Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc ký có hiệu lực từ ngày 30 tháng 10 năm 2017, ở nhóm thủ tục đăng ký thường trú sẽ bãi bỏ hình thức quản lý dân cư đăng ký thường trú bằng Sổ hộ khẩu và thay thế bằng hình thức cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc quản lý tạm trú cũng sẽ không còn Sổ tạm trú mà thay bằng việc cập nhật thông tin cá nhân trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Các thủ tục liên quan đến lĩnh vực xuất nhập cảnh, đăng ký ngành nghề kinh doanh có điều kiện… cũng sẽ bỏ việc yêu cầu người dân phải xuất trình sổ hộ khẩu, giấy Chứng minh nhân dân. Sắc lệnh này chuyển hình thức hộ khẩu giấy sang hộ khẩu điện tử. Hiện tại, đây là cũng là cách nhiều nước trên thế giới áp dụng để quản lý dân cư.

Tại nhiều nước, Chính phủ áp dụng "thẻ thuế", thông qua việc quản lý thuế và thu thuế để nắm được số lượng công dân, nơi cư trú của công dân. Mỗi người dân trưởng thành, mỗi hộ kinh doanh đều phải lập các thẻ thuế, trong đó ghi rõ thông tin về công dân, nơi cư trú. Ở Hoa Kỳ thì quản lý công dân qua các "mã số công dân", mỗi người dân khi sinh ra được cấp một số công dân, tất cả giấy tờ như chứng minh nhân dân, hộ chiếu, bằng lái xe, thẻ học sinh, thẻ quân dịch, thẻ thuế... đều mang con số này. Các nước EU thì đã thống nhất sử dụng một "hộ chiếu EU", đây là sự hợp nhất bốn loại giấy tờ: hộ khẩu, hộ tịch, CMND, hộ chiếu theo cách gọi ở Việt Nam hiện nay. Như vậy, tuy không áp dụng sổ hộ khẩu nhưng thực ra Chính phủ các nước vẫn áp dụng những công cụ khác nhau để quản lý cư trú của người dân, về bản chất cũng không khác gì hộ khẩu mà chỉ khác về tên gọi. Khi mà Chính phủ vẫn coi công tác đăng ký quản lý nơi cư trú là biện pháp quan trọng để quản lý xã hội thì luôn cần phải có giấy tờ xác định nơi cư trú của công dân, không chỉ Việt Nam mà các nước châu Âu, Hoa Kỳ... cũng có những loại giấy tờ như vậy (chỉ khác nhau về tên gọi).

 Xem thêm
 Đăng ký hộ tịch
 Giấy tờ tùy thân

Tài liệu tham khảo
Hoàng Dung. Sau bức màn đỏ''. Falls Church, VA: Tiếng Quê Hương, 2007

Chú thích

Liên kết ngoài
 Hướng dẫn chi tiết đăng ký hộ khẩu thường trú
 Thủ tục đăng ký hộ khẩu thường trú
 Quy định mới về đăng ký hộ khẩu
 Từ nay, nhập hộ khẩu thành phố chỉ mất 20 ngày
Tấm chứng minh nhân dân và phận người yếu thế
Khổ vì không có CMND - Bài 1: Lây lất "hạt bụi đời"
Khổ vì không có CMND - Bài 2: Mong nhìn thấy CMND khi xuôi tay
Khổ vì không có CMND-Bài 3: Ba sở cần ngồi lại giải quyết cho dân!
Cuốn sổ hộ khẩu và câu chuyện thất học

Quản lý hành chính
Nhận dạng cá nhân
Thuật ngữ pháp lý tại Việt Nam
Lịch sử Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Gia phả học


title: Pseudopanurgus citripes

text:
Pseudopanurgus citripes là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Ashmead mô tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1890


title: Trichoptilus ceramodes

text:
Trichoptilus ceramodes là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Úc, bao gồm New South Wales và Nam Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Trin Wiki

Trichoptilus
Động vật được mô tả năm 1886
Động vật Úc
Động vật đặc hữu Úc


title: Erinnyis ello

text:
Erinnyis ello, hay Ello Sphinx, là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Chúng phân bố từ Argentina, qua Trung Mỹ, và về phía bắc đến Nevada. Ấu trùng ăn các loại cây chủ sau:
Papaya (Carica papaya) trong họ Caricaceae
Poinsettia (Euphorbia pulcherrima) trong họ Euphorbiaceae
Guava (Psidium spp.) in the Myrtaceae
Saffron Plum (Sideroxylon celastrinum) trong họ Sapotaceae
Mandioca (Manihot esculenta) trong họ Euphorbiaceae

Phụ loài
Erinnyis ello ello
Erinnyis ello encantada Kernbach, 1962

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Ello Sphinx Moths of America
Life Cycle

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
Erinnyis
Bướm đêm Nam Mỹ


title: 1563

text:
Năm 1563 (số La Mã: MDLXIII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Sáu trong lịch Julius.

Sự kiện
 1 tháng 2 - Sarsa Dengel kế vị cha mình làm hoàng đế của Ethiopia.
 18 tháng 2 - Francis, Công tước Guise là bị ám sát trong khi bao vây Orléans.

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1563


title: 3153 Lincoln

text:
3153 Lincoln (1984 SH3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 9 năm 1984 bởi B. A. Skiff ở Flagstaff (AM).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3153 Lincoln

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Eucosma conterminana

text:
The Lettuce Tortricid (Eucosma conterminana) là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu, from vùng Baltic to the Kavkaz, in the Trans-Caucasus, Kazakhstan, Tiểu Á, from central châu Á to miền nam Siberia và in Trung Quốc và Mông Cổ.

Sải cánh dài 15–19 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn the Lactuca serriola, Lactuca vireola và other Lactuca species.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lepidoptera of Belgium
 UKMoths
Eurasian Tortricidae

Eucosma


title: Dactylispa upembana

text:
Dactylispa upembana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: 7000 Curie

text:
7000 Curie (1939 VD) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 11 năm 1939 bởi Fernand Rigaux ở Uccle. Nó được đặt theo tên French-Polish scientist Marie Curie.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7000 Curie

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1939


title: Wilemaniella

text:
Wilemaniella là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Saint-Coutant, Deux-Sèvres

text:
Saint-Coutant là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 286 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Liên kết ngoài

 Méridien Green French-English Association

Xã của Deux-Sèvres


title: Aporosa lanceolata

text:
Aporosa lanceolata là một loài thực vật thuộc họ Phyllanthaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Aporusa lanceolata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
Chi Thàu táu
Thực vật dễ tổn thương


title: (16661) 1993 VS1

text:
{{DISPLAYTITLE:(16661) 1993 VS1}}

(16661) 1993 VS1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 11 tháng 11 năm 1993.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Flickingeria

text:
Flickingeria, viết tắt là Flkga trong thương mại, là một chi thực vật có hoa của họ Lan với hơn 60 loài, phân bố từ Himalaya đến Đông Nam Á, Indonesia và New Guinea.

Danh sách các loài

 Flickingeria abhaycharanii Phukan & A.A.Mao, Orchid Rev. 113: 22 (2005).
 Flickingeria agamensis (J.J.Sm.) J.B.Comber, Orchids: 694 (2001).
 Flickingeria albopurpurea Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 48 (1980).
 Flickingeria angulata (Blume) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 301 (1965).
 Flickingeria angustifolia (Blume) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 301 (1965).
 Flickingeria appendiculata (Blume) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 302 (1965).
 Flickingeria aureiloba (J.J.Sm.) J.J.Wood, Orchadian 7: 145 (1982).
 Flickingeria bancana (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 302 (1965).
 Flickingeria bicarinata (Ames & C.Schweinf.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 302 (1965).
 Flickingeria bicolor Z.H.Tsi & S.C.Chen, Acta Phytotax. Sin. 33: 204 (1995).
 Flickingeria bicostata (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 302 (1965).
 Flickingeria calocephala Z.H.Tsi & S.C.Chen, Acta Phytotax. Sin. 33: 203 (1995).
 Flickingeria calopogon (Rchb.f.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 302 (1965).
 Flickingeria candoonensis (Ames) Fessel & Lückel, Orchidee (Hamburg) 49: 252 (1998).
 Flickingeria celebensis (J.J.Sm.) S.Thomas, Schuit. & de Vogel, Lindleyana 17: 34 (2002).
 Flickingeria chrysographata (Ames) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 302 (1965).
 Flickingeria clementsii D.L.Jones, Orchadian 14(8: Sci. Suppl.): ix (2004).
 Flickingeria comata (Blume) A.D.Hawkes, Orchid Weekley 2(46): 453 (1961).
 Flickingeria compressa Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 31 (1980).
 Flickingeria concolor Z.H.Tsi & S.C.Chen, Acta Phytotax. Sin. 33: 204 (1995).
 Flickingeria convexa (Blume) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 303 (1965).
 Flickingeria crenicristata (Ridl.) J.J.Wood, Lindleyana 5: 101 (1990).
 Flickingeria dahlemensis (Schltr.) J.B.Comber, Orchids: 693 (2001).
 Flickingeria denigrata (J.J.Sm.) J.J.Wood, Lindleyana 5: 101 (1990).
 Flickingeria dimorpha (J.J.Sm.) S.Thomas, Schuit. & de Vogel, Lindleyana 17: 35 (2002).
 Flickingeria dura (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 303 (1965).
 Flickingeria eurorum (Ames) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 303 (1965).
 Flickingeria fimbriata (Blume) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 303 (1965).
 Flickingeria flabelliformis (Schltr.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 303 (1965).
 Flickingeria flabelloides (J.J.Sm.) J.J.Wood, Lindleyana 5: 101 (1990).
 Flickingeria forcipata (Kraenzl.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 303 (1965).
 Flickingeria fugax (Rchb.f.) Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 46 (1980).
 Flickingeria grandiflora (Blume) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 303 (1965).
 Flickingeria guttenbergii (J.J.Sm.) J.B.Comber, Orchids: 693 (2001).
 Flickingeria hesperis Seidenf., Nordic J. Bot. 2: 16 (1982).
 Flickingeria heterobulba (Schltr.) S.Thomas, Schuit. & de Vogel, Lindleyana 17: 35 (2002).
 Flickingeria homoglossa (Schltr.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 304 (1965).
 Flickingeria insularis Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 31 (1980).
 Flickingeria integrilabia (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 304 (1965).
 Flickingeria interjecta (Ames) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 304 (1965).
 Flickingeria junctiloba Fessel & Lückel, Orchidee (Hamburg) 49: 254 (1998).
 Flickingeria labangensis (J.J.Sm.) J.J.Wood, Lindleyana 5: 101 (1990).
 Flickingeria laciniosa (Ridl.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 305 (1965).
 Flickingeria lonchigera (Schltr.) Schuit. & de Vogel, Blumea 48: 510 (2003).
 Flickingeria luxurians (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 305 (1965).
 Flickingeria macraei (Lindl.) Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 39 (1980).
 Flickingeria nativitatis (Ridl.) J.J.Wood, Orchadian 7: 145 (1982).
 Flickingeria nazaretii P.O'Byrne & J.J.Verm., Malayan Orchid Rev. 37: 92 (2003).
 Flickingeria nodosa (Dalzell) Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 41 (1980).
 Flickingeria pallens (Kraenzl.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 305 (1965).
 Flickingeria pardalina (Rchb.f.) Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 35 (1980).
 Flickingeria parietiformis (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 306 (1965).
 Flickingeria parishii Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 29 (1980).
 Flickingeria paucilaciniata (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 306 (1965).
 Flickingeria pemae (Schltr.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 306 (1965).
 Flickingeria pseudoconvexa (Ames) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 306 (1965).
 Flickingeria puncticulosa (J.J.Sm.) J.J.Wood, Kew Bull. 41: 819 (1986).
 Flickingeria purpureostelidia (Ames) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 306 (1965).
 Flickingeria quadriloba (Rolfe) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 306 (1965).
 Flickingeria rhipidoloba (Schltr.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).
 Flickingeria rhodobalion (Schltr.) Brieger, Schlechter Orchideen 1(11-12): 742 (1981).
 Flickingeria ritaeana (King & Pantl.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).
 Flickingeria schinzii (Rolfe) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).
 Flickingeria schistoglossa (Schltr.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).
 Flickingeria scopa (Lindl.) Brieger, Schlechter Orchideen 1(11-12): 742 (1981).
 Flickingeria sematoglossa (Schltr.) J.B.Comber, Orchids: 691 (2001).
 Flickingeria shihfuana T.P.Lin & Kuo Huang, Taiwania 50: 292 (2005).
 Flickingeria simplicicaulis (J.J.Sm.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).
 Flickingeria stenoglossa (Gagnep.) Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 65 (1980).
 Flickingeria tairukounia (S.S.Ying) T.P.Lin, Native Orchids Taiwan 3: 85 (1987).
 Flickingeria tetralobata P.O'Byrne & J.J.Verm., Malayan Orchid Rev. 39: 80 (2005).
 Flickingeria tricarinata Z.H.Tsi & S.C.Chen, Acta Phytotax. Sin. 33: 201 (1995).
 Flickingeria trifurcata (Carr) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).
 Flickingeria unibulbis Seidenf., Dansk Bot. Ark. 34: 54 (1980).
 Flickingeria unicornis (Ames) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).
 Flickingeria usterii (Schltr.) Brieger, Schlechter Orchideen 1(11-12): 742 (1981).
 Flickingeria vietnamensis Seidenf., Opera Bot. 114: 205 (1992).
 Flickingeria xantholeuca (Rchb.f.) A.D.Hawkes, Orquídea (Rio de Janeiro) 27: 307 (1965).

Chú thích

Tham khảo

Danh sách các chi phong lan
Flickingeria


title: Colostethus picacho

text:
Allobates picachos là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Colostethus
Động vật lưỡng cư Colombia
Allobates
Động vật đặc hữu Colombia


title: Erythrina polychaeta

text:
Erythrina polychaeta là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Erythrina polychaeta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

P
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Oecetis magelensis

text:
Oecetis magelensis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Viện Nghiên cứu Hán Nôm

text:
Viện Nghiên cứu Hán Nôm (院研究漢喃) là một tổ chức thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, hiện nay là nơi bảo quản, lưu trữ và nghiên cứu các di sản văn tự Hán Nôm, gồm những thư tịch và tài liệu cổ tiếng Việt được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. Viện có trụ sở tại số 183 đường Đặng Tiến Đông, quận Đống Đa, Hà Nội.

Lịch sử ra đời
Xuất phát từ yêu cầu và nhiệm vụ nghiên cứu sưu tầm thư tịch cổ, năm 1970 Ban Hán Nôm thuộc Uỷ ban Khoa học xã hội Việt Nam được thành lập, quy tụ nhiều nhà hoạt động cách mạng lão thành, kiến thức Hán Nôm uyên bác, như: Phạm Thiều, Thạch Can, Cao Xuân Huy, Hoa Bằng, Đào Phương Bình, Ca Văn Thỉnh, Nguyễn Đổng Chi, v.v., cùng các cộng tác viên như Trần Duy Vôn, Lê Duy Chưởng, Nguyễn Hữu Chế, Nguyễn Văn Lãng, Lê Xuân Hòa, v.v.. Ban đã tổ chức nghiên cứu và phiên dịch các tài liệu Hán Nôm trong 9 năm (1970-1979).

Ngày 13-9-1979, Viện Nghiên cứu Hán Nôm chính thức được thành lập trên cơ sở Ban Hán Nôm, theo quyết định số 326/CP của Hội đồng Chính phủ và được tái khẳng định thuộc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia trong Nghị định số 23/CP ngày 22/5/1993 của Chính phủ. Đây là một cơ quan duy nhất ở Việt Nam vừa là Trung tâm bảo tồn các nguyên bản chữ Hán và chữ Nôm, vừa là Trung tâm khai thác các tư liệu chữ Hán và chữ Nôm.

Vai trò
Bảo tồn, nghiên cứu khai thác các tư liệu Hán Nôm và đào tạo cán bộ nghiên cứu Hán Nôm được xác định:
Bảo tồn và giám định các nguyên bản chữ Hán chữ Nôm, sao các bản gốc thành nhiều bản để sử dụng hoặc cung cấp cho các thư viện và các cơ quan có nhu cầu;
Tổ chức biên dịch (gồm cả chú giải) và chính thức công bố các tư liệu chữ Hán chữ Nôm, duyệt lại các bản dịch Hán Nôm đã được công bố;
Nghiên cứu văn bản học, biên soạn những sách công cụ cần thiết cho công tác biên dịch và nghiên cứu tư liệu chữ Hán chữ Nôm;
Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu chữ Hán, chữ Nôm.
Về công tác sưu tầm và bảo quản tư liệu chữ Hán và chữ Nôm, Viện được Uỷ ban Khoa học xã hội Việt Nam giao các nhiệm vụ cụ thể sau đây:
Tiến hành điều tra, thu thập các văn bản Hán Nôm và các tư liệu liên quan ở Việt Nam và ở nước ngoài, nhằm thống nhất quản lý thư tịch và tài liệu Hán Nôm trong phạm vi cả nước.
Hệ thống hóa và gìn giữ các văn bản chữ Hán, chữ Nôm và các tư liệu liên quan hiện còn và sưu tầm được, đảm bảo kỹ thuật bảo tàng và kỹ thuật thư viện, nhằm lưu giữ và cho nhân bản để phục vụ cho công tác nghiên cứu trước mắt và lâu dài.
Về công tác đào tạo cán bộ nghiên cứu Hán Nôm, Viện được giao nhiện vụ đào tạo nghiên cứu sinh và cao học trong nước. Năm 1994, Viện được giao nhiệm vụ là cơ sở đào tạo tiến sĩ. Năm 1996, Viện được giao nhiệm vụ đào tạo thạc sĩ.

Trong những năm qua, Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã triển khai hoạt động trên các mặt công tác và thu được những thành tựu nhất định, đáp ứng những yêu cầu mà Nhà nước giáo phó.

Cơ cấu tổ chức

Cựu lãnh đạo
 GS. Phạm Thiều: nguyên Trưởng ban Hán Nôm (1970 - 1975)
 GS.  Nguyễn Đổng Chi: nguyên Quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm (1977 - 1982)
 PGS. Trần Nghĩa: nguyên Phó Viện trưởng, Q. Viện trưởng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm (1980 - 1990)
 PGS. Phan Văn Các: nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm (1990 - 1999)
 PGS.TS. Trịnh Khắc Mạnh: nguyên Phó Viện trưởng (1993 - 1999), Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm (1999 - 2013)
 PGS.TS. Nguyễn Công Việt: nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm (2013 - 2015)

Lãnh đạo đương nhiệm
 Viện trưởng: PGS. TS. Nguyễn Tuấn Cường
 Phó Viện trưởng: TS. Nguyễn Hữu Mùi
 Chủ tịch Hội đồng Khoa học: PGS.TS. Nguyễn Công Việt
 Tổng biên tập Tạp chí Hán Nôm: TS. Nguyễn Hữu Mùi

Tham khảo

 Trang chủ của Viện Hán Nôm

Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Giáo dục Hà Nội
Hán Nôm
Công trình xây dựng ở Hà Nội
Thư viện tại Việt Nam


title: Werauhia camptoclada

text:
Werauhia camptoclada là một loài thuộc chi Werauhia. Đây là loài đặc hữu của Costa Rica.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009

Thực vật Costa Rica
cam


title: Quận Irion, Texas

text:
Quận Irion (tiếng Anh: Irion County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Mertzon.. Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người.
Quận này được đặt tên theo Robert Anderson Irion, bộ trưởng ngoại giao Cộng hòa Texas.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, đã có 1.771 người, 694 hộ gia đình, và 523 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 2 người mỗi dặm vuông (1/km ²). Đã có 914 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 1 trên mỗi dặm vuông (0/km ²). Các dân tộc sinh sống trong quận gồm có 90,68% người da trắng, 0,40% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,79% người Mỹ bản xứ, 6,55% từ các chủng tộc khác, và 1,58% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 24,62% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.

Đã có 694 hộ, trong đó 32,40% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 64,80% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 6,60% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 24,50% là không lập gia đình. 21,80% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 11,20% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ là 2,55 và cỡ gia đình trung bình là 2,97.

Trong quận, cơ cấu tuổi tác dân số quận này như sau 26,70% ở độ tuổi dưới 18, 4,70% 18-24, 26,90% 25-44, 26,10% 45-64, và 15,60% người 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 40 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 100,30 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 99,40 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 37.500, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 45,458. Nam giới có thu nhập trung bình $ 35.642 so với 20.395 $ cho phái nữ. Thu nhập trên đầu cho các quận được $ 20,515. Giới 8,30% gia đình và 8,40% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 7,20% của những người dưới 18 tuổi và 7,90% có độ tuổi từ 65 trở lên.

Tham khảo

Quận của Texas


title: Wistedt

text:
Wistedt là một đô thị thuộc huyện Harburg, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 18,49 killômét vuông.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Harburg


title: Cydia rufipennis

text:
Cydia rufipennis là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai, Oahu và Maui.

Ấu trùng ăn the flowers và seeds of Acacia koa. ==Tham khảo==

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera
Species info

Cydia
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Oreophrynella macconnelli

text:
Oreophrynella macconnelli là một loài cóc trong họ Bufonidae.
Loài này có ở Guyana, Venezuela, và có thể Brasil.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Hoogmoed, M. & Señaris, C. 2004. Oreophrynella macconnelli . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Oreophrynella


title: Simon Cowell

text:
Simon Phillip Cowell (/ˈsaɪmən' kaʊəl/) (sinh ngày 7 tháng 10 năm 1959) lớn lên ở Elstree, Hertfordshire là một doanh nhân và nhà sản xuất chương trình truyền hình nổi tiếng người Anh. Ông nổi tiếng trên truyền hình với vai trò là giám khảo của nhiều cuộc thi âm nhạc lớn như Pop Idol, American Idol, The X Factor hay Britain's Got Talent. Ông cũng nổi tiếng với những lời nhận xét khá khắc nghiệt đối với các thí sinh trong các cuộc thi âm nhạc.

Simon Cowell còn được biết đến vì là người thành lập và bảo trợ cho ban nhạc nổi tiếng Il Divo, Westlife, One Direction và Fifth Harmony.

Tiểu sử
Simon Phillip Cowell sinh ra vào ngày 7 tháng 10 năm 1959 tại Lambeth, London, và được nuôi dưỡng tại Elstree, Hertfordshire. Mẹ của ông là bà Julie Brett (1925–2015), là một vũ công ba lê, còn cha ông là ông Eric Selig Phillip Cowell (1918–1999), là một người làm đại lý bất động sản, phát triển nhà đất và quản lý ngành công nghiệp âm nhạc. Bà nội của Cowell là một người Ba Lan nhập cư. Cha của ông đến từ một gia đình phần lớn là Do Thái, mặc dù ông ấy không nói về tiểu sử của mình với con cái, mẹ ông có gốc Công giáo. Ông ấy có 1 em trai, Nicholas Cowell, ba em trai cùng cha khác mẹ, John, Tony, và Michael Cowell, và một em gái cùng cha khác mẹ, June Cowell.

Sự nghiệp

Got Talent

Sau thành công của các chương trình Idol và X Factor, Cowell, công ty Syco của ông ấy, và các đối tác kinh doanh đã phát triển một chương trình tìm kiếm tài năng cho phép người trình diễn mọi thứ, không chỉ ca sĩ, mà còn vũ công, người chơi nhạc cụ, ảo thuật gia, diễn viên hài,  v.v. Nguồn gốc của dạng chương trình Got Talent có thể bắt nguồn từ chương trình Opportunity Knocks của Anh.

Cowell là nhà sản xuất điều hành của America's Got Talent, lên sóng lần đầu vào tháng 6 năm 2006, cùng với nhà sản xuất Fremantle của chuỗi chương trình Idol. Chương trình này là một thành công lớn của NBC, thu hút khoảng 12 triệu người xem một tuần, và đánh bại So You Think You Can Dance trên Fox (được sản xuất bởi người cạnh tranh và người sáng lập Idol Simon Fuller).

Britain's Got Talent lên sóng trên ITV vào tháng 6 năm 2007. Cowell xuất hiện với vai trò giám khảo cùng với Amanda Holden và Piers Morgan. Chương trình có được thành công về rating và có mùa 2 và 3 tiếp tục lên sóng vào năm 2008 và 2009. Mùa thứ ba khi thành công khi Susan Boyle tạo được ảnh hưởng truyền thông toàn cầu chỉ với vòng loại sân khấu.

Năm 2015, Cowell cho ra mắt La Banda, chương trình ở Mỹ đầu tiên của ông ấy từ khi dừng hợp tác với X Factor Mỹ. Chương trình này được thiết kế để tìm kiếm ca sĩ nam để tạo thành "nhóm nhạc Nam Latinh  tuyệt đỉnh," được phát sóng trên Univision tại Mỹ vào ngày 13 tháng 9 năm 2015. Cowell được thông báo là người thay thế cho Howard Stern trên America's Got Talent vào ngày 22 tháng 10 năm 2015.

Sự công nhận
Năm 2004 và 2010, tạp chí Time xướng tên Cowell là một trong 100 người có tầm ảnh hưởng nhất thế giới. New Statesman xếp Cowell vào number 41 trong danh sách "50 Người Có Tầm Ảnh Hưởng [năm] 2010". TV Guide xếp ông đứng thứ 10 năm 2013 trong danh sách 60 người ác nhất.

Năm 2012, Cowell xuất hiện trong chuỗi chương trình The New Elizabethans của BBC Radio 4 để đánh dấu diamond Jubilee of Queen Elizabeth II. Một nhóm gồm bảy học giả, nhà báo và sử gia xướng tên Cowell trong nhóm người ở Vương quốc Anh "có hành động trong triều đại của Elizabeth II đã có tác động đáng kể đến cuộc sống của quốc đảo này.".

Tham khảo

Người tìm kiếm và quản lý nghệ sĩ
Nhà quản lý nghệ sĩ
Người đại diện tài năng
Loạt chương trình Got Talent
Pop Idol
Thí sinh American Idol
Nhà sản xuất thu âm Anh


title: Saint-Julien-en-Champsaur

text:
Saint-Julien-en-Champsaur là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Saintjulienenchampsaur


title: Forst, Karlsruhe

text:
Forst là một thị trấn thuộc huyện Karlsruhe trong bang Baden-Württemberg, Đức. Đô thị này có diện tích 11,47 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 7549 người. Thị trấn này tọa lạc 5 km về phía bắc Bruchsal và có chung ranh giới với thành phố này.

Tham khảo


title: Angostura alipes

text:
Angostura alipes là một loài thực vật]] thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 Rojas, W. & Pitman, N. 2004. Angostura alipes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Angostura
Thực vật dễ tổn thương


title: Tiền chiến

text:
Tiền chiến (trước thời kỳ chiến tranh) là một giai đoạn trong lịch sử Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ 20 đến cuộc chiến Việt-Pháp năm 1946. Trong giai đoạn này, xã hội Việt Nam có nhiều thay đổi. Và sau đó, cuộc chiến tranh Việt-Pháp là bước ngoặt tiếp theo gây nên một thay đổi lớn với lịch sử Việt Nam và do đó, cuộc sống người dân và văn học nghệ thuật đều bị ảnh hưởng. Nó trở thành một điểm mốc rõ rệt để phân chia khi nhìn lại lịch sử thi ca, văn học, âm nhạc... của Việt Nam trong thế kỷ 20.

Về mặt chiết tự, tiền có nghĩa là trước, chiến ở đây chỉ cuộc chiến tranh Việt–Pháp từ năm 1945 đến năm 1954. Khái niệm tiền chiến thường được dùng nhiều nhất khi nói về âm nhạc: nhạc tiền chiến. Tiền chiến cũng được dùng để nói như thi nhân tiền chiến, văn học tiền chiến.

Xã hội

Đầu thế kỷ 20, sự có mặt của người Pháp ở Việt Nam cùng với chủ nghĩa tư bản và văn hóa phương Tây đã gây ra những xáo trộn lớn trong xã hội. Đặc biệt sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, nước Pháp đẩy mạnh việc khai thác thuộc địa. Việt Nam hình thành một giai cấp mới, giai cấp tư sản. Tầng lớp trên của xã hội này có lối sinh hoạt thành thị mới theo văn minh phương Tây với những phương tiện sinh hoạt mới và hiện đại: Họ đi ô tô, ở nhà lầu, dùng quạt điện, mặc áo vét đi giày bít, đi nghe hòa nhạc và xem phim... Thời trang cũng được thay đổi theo từng năm. Cũng với những thay đổi sinh hoạt là các thay đổi về ý nghĩ và cảm xúc.

Văn hóa phương Tây với điện ảnh, các ca khúc Pháp, Mỹ, văn học lãng mạn Pháp đã ảnh hưởng sâu sắc tới giới trí thức trẻ Việt Nam. Được học ở các trường Pháp như Quốc học Huế, Trường Bưởi, Petrus Ký rồi Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương... các thanh niên này nói được tiếng Pháp, yêu thích văn hóa Pháp. Họ nghe nhạc phương Tây, không thích đàn tranh, đàn bầu, đàn nhị mà tập chơi mandoline, ghi-ta và hơn nữa là violon, piano.

Nhiều giá trị bền vững của Nho học bị giới trẻ coi thường, thậm chí còn mang ra chỉ trích.

Nghệ thuật

Văn học

Tiền chiến là thời kỳ đánh dấu bằng những sự thay đổi lớn trong văn học Việt Nam. Những cuốn tiểu thuyết đầu tiên được hình thành và nhanh chóng được yêu thích. Ở miền Nam cuối thế kỷ 19 đã có Truyện thầy Lazaro Phiền của Nguyễn Trọng Quản, tiếp đó đầu thế kỷ 20 xuất hiện Hoàng Tố Oanh hàm oan (1910) của Trần Chánh Chiếu, Ai làm được (1922) của Hồ Biểu Chánh... Ở miền Bắc, năm 1925 Hoàng Ngọc Phách với tiểu thuyết Tố Tâm kể về mối tình Đạm Thủy, Tố Tâm đã gây sóng gió trong giới học sinh, sinh viên thành thị.

Đầu thập niên 1930, Tự Lực văn đoàn được Nhất Linh cùng Khái Hưng, Hoàng Đạo, Thạch Lam, Tú Mỡ, Thế Lữ, Xuân Diệu, Trần Tiêu thành lập và trở thành đại diện tiêu biểu cho văn học lãng mạn Việt Nam với các tiểu thuyết Hồn bướm mơ tiên, Đời mưa gió, Nửa chừng xuân, Đoạn tuyệt, Bướm trắng... Đây cũng là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của văn học hiện thực phê phán với Số đỏ, Giông tố của Vũ Trọng Phụng; Chí Phèo, Sống mòn, Lão Hạc của Nam Cao, Tắt đèn của Ngô Tất Tố...

Ở lĩnh vực thi ca, các nhà thơ trẻ nhận ra vần luật, niêm luật của Nho gia đã quá gò bó trong việc thể hiện cảm xúc, tình cảm của mình. Thơ mới xuất hiện chấp dứt sự thống lĩnh của thơ Đường. Ảnh hưởng bởi những Rimbaud, Verlaine, Baudelaire, các nhà thơ Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Hàn Mặc Tử, Nguyễn Bính đã làm nên cuộc cách mạng trong thi ca Việt Nam.

Âm nhạc

Cũng giống như Thơ mới, Tân nhạc với ảnh hưởng mạnh mẽ của âm nhạc châu Âu đã xuất hiện. Từ yêu thích các ca khúc nước ngoài, những thanh niên yêu nhạc tập chơi guitare, violon và cùng nhau bắt đầu sáng tác. Từ những bài ta theo điệu tây của các nghệ sĩ cải lương Tư Chơi, Bảy Nhiêu... các nhạc sĩ Lê Thương, Văn Chung, Dương Thiệu Tước, Lê Yên bắt đầu viết các ca khúc theo phong cách mới.

Những cuộc biểu diễn và thuyết trình của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tuyên vào năm 1938 ở Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định đã đánh dấu sư ra đời của Tân nhạc. các bài hát mới này nhanh chóng phổ biến và được giới trẻ ái mộ đón nhận. Những nhạc sĩ tài năng đã để lại dấu ấn của mình với các ca khúc như Trương Chi, Thiên Thai của Văn Cao; Con thuyền không bến, Giọt mưa thu của Đặng Thế Phong; Hòn vọng phu của Lê Thương. Dòng nhạc tiền chiến này còn tiếp tục sau 1945 và cả sau 1954 ở miền Nam.

Điện ảnh

Theo chân những người Pháp, điện ảnh sớm du nhập vào Việt Nam ngay từ cuối thế kỷ 19. Từ đầu thế kỷ 20, nhiều rạp chiếu phim được xây dựng. Điện ảnh trở thành một món giải trí của người dân, nhưng chỉ tập trung chủ yếu ở thành thị và hầu hết là các bộ phim châu Âu. Năm 1923, xuất hiện bộ phim Việt Nam đầu tiên Kim Vân Kiều do người Pháp thực hiện với các diễn viên Việt Nam. Năm 1925, ông Nguyễn Lan Hương, chủ tiệm ảnh Hương Ký ở Hà Nội thực hiện những bộ phim đầu tiên.

Cuối năm 1937, An Nam Nghệ sĩ đoàn, một tập hợp các thanh niên yêu điện ảnh ở Hà Nội đã hợp tác với Hồng Kông thực hiện những bộ phim nói đầu tiên của Việt Nam là Cánh đồng ma và Trận phong ba. Ở Sài Gòn, Hãng phim châu Á cũng sản xuất Trọn với tình, hãng Việt Nam Phim có Một buổi chiều trên sông Cửu Long.

Với đặc thù riêng đòi hỏi tài chính, công nghệ và kỹ thuật, nền điện ảnh Việt Nam thời kỳ tiền chiến không giành được những thành công như Tân nhạc và Thơ mới. Khái niệm điện ảnh tiền chiến cũng không tồn tại.

Khái niệm khác
Antebellum trong tiếng La Tinh cũng có nghĩa là trước chiến tranh. Trong lịch sử Hoa Kỳ, từ Antebellum thường được dùng để chỉ giai đoạn phân chia Nam-Bắc dẫn tới cuộc nội chiến ở nước này vào năm 1861. Từ này có thể được bắt đầu từ đạo luật Kansas-Nebraska năm 1854 dẫn tới việc hình thành hai tiểu bang Kansas và Nebraska trong lãnh thổ Hoa Kỳ khi đó. Cũng có thể nó xuất hiện sớm hơn vào năm 1812.

Xem thêm
Belle Époque
Thời bao cấp
 Thời đổi mới

Tham khảo

Xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc
Danh từ tiếng Việt
Tính từ tiếng Việt
Văn hóa Việt Nam thời Pháp thuộc


title: Sông Rào Trổ

text:
Sông Rào Trổ là một phụ lưu của sông Gianh. Sông chảy qua huyện Cẩm Xuyên và Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh và huyện Tuyên Hóa tỉnh Quảng Bình.

Hai phụ lưu của nó là sông Khe Canh (bắt nguồn từ Cẩm Mỹ (Cẩm Xuyên)) và sông Rào Mộc (bắt nguồn từ Kỳ Thượng (Kỳ Anh)) hợp lưu thành Rào Trổ ở giáp ranh giữa xã Kỳ Lâm và xã Kỳ Sơn. Rào Trổ hợp lưu với sông Gianh ở khu vực gần ga Lạc Sơn thuộc địa phận huyện Tuyên Hóa. Đi theo quốc lộ 12A mới qua Kỳ Anh có thể thấy sông Rào Trổ từ cầu Rào Trổ, quốc lộ 12A cũ qua Tuyên Hóa có thể thấy từ cầu Minh Cầm.

Tham khảo

Ghi chú

Liên kết ngoài

Sông tại Hà Tĩnh
Sông tại Quảng Bình


title: Paleosepharia caudata

text:
Paleosepharia caudata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Jiang miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Paleosepharia


title: Pseudomugil furcatus

text:
Pseudomugil furcatus là một loài cá thuộc họ Pseudomugilidae. Nó là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Hình ảnh

Tham khảo

 Allen, G. 1996. Pseudomugil furcatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.
 ITIS Standard Report Page: Popondichthys Furcatus

F
Động vật được mô tả năm 1955


title: Cardeilhac

text:
Cardeilhac là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 440 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Sphinx dollii

text:
Sphinx dollii là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở arid brushlands và desert foothills from Nevada và miền nam California phía đông through Utah, Arizona, Colorado, và from New Mexico to Oklahoma và Texas.

Sải cánh dài 45–63 mm. There is one generation con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn Juniperus species, bao gồm Juniperus deppeana.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Doll's Sphinx Moths of North America Guide

Sphinx


title: Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

text:
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông thuộc địa phận các huyện Bá Thước và Quan Hóa, nằm ở phía tây bắc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam, cách thành phố Thanh Hóa 130 km và cách Thị Trấn Cành Nàng khoảng chừng 20 km về phía tây bắc, cách Hà Nội khoảng 178 km về phía Tây Nam.

Tên gọi
Pù Luông bắt nguồn từ tiếng của đồng bào dân tộc Thái trong vùng, có nghĩa là "núi lớn".

Vị trí và đặc điểm

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông được thành lập năm 1999, với diện tích 17.662 ha, gồm 13.320 ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và 4.343 ha phân khu phục hồi sinh thái. Pù Luông được đánh giá là khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị về khoa học, kinh tế xã hội và du lịch sinh thái. Cùng với Pù Hu, rừng ở khu vực Pù Luông đóng vai trò quan trọng trong việc phòng hộ đầu nguồn sông Mã ở tỉnh Thanh Hóa.

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông cách vườn quốc gia Cúc Phương 25 km, được nối liền với phần đuôi của vườn quốc gia Cúc Phương bằng hai dãy núi đá vôi chạy song song. Ở giữa là những thung lũng lúa. Phía bắc và đông bắc của khu bảo tồn Pù Luông giáp các huyện Mai Châu, Tân Lạc và Lạc Sơn của tỉnh Hòa Bình. Kéo dài từ phía tây xuống phía nam của khu bảo tồn là dòng sông Mã, từ điểm giáp giới của huyện Quan Hóa với huyện Mai Châu (tỉnh Hòa Bình) qua khu vực thị trấn Hồi Xuân (Quan Hóa) xuống gần thị trấn Cành Nàng (Bá Thước).

Hệ động thực vật

Rừng nguyên sinh tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông là loại rừng kín nhiệt đới thường xanh theo mùa. Năm loại kiểu phụ rừng chính tồn tại do kết quả của sự đa dạng độ cao và các tầng chất nền: rừng lá rộng đất thấp trên núi đá vôi (60–700 m); rừng lá rộng đất thấp trên các phiến thạch, sa thạch và đất sét (60-1.000 m); rừng lá rộng chân núi đá vôi (700–950 m); rừng lá kim chân núi đá vôi (700–850 m) và rừng lá rộng chân núi Bazan (1.000-1.650 m). Khu bảo tồn cũng tồn tại các thảm rừng thứ sinh như rừng tre nứa, cây bụi và đất nông nghiệp.

Nằm cách không xa Vườn Quốc gia Cúc Phương, Pù Luông có sự tương đồng cao về khu hệ động thực vật so với Cúc Phương.

Khu bảo tồn có hệ động thực vật phong phú, đa dạng về số lượng và chủng loại với 598 loài động vật thuộc 130 họ động vật có xương sống, trong đó có 51 loài quý hiếm (gồm 26 loài thú, 5 loài dơi, 6 loài chim, 5 loài cá nước ngọt, 6 loài bò sát)...

Về khu hệ động vật có xương sống, một báo cáo cho biết có tổng số 84 loài thú (gồm cả 24 loài dơi), 162 loài chim, 55 loài cá, 28 loài bò sát và 13 loài ếch nhái đã được ghi nhận. Khu hệ côn trùng tại Pù Luông có ít nhất là 158 loài bướm, 96 loài thân mềm trên cạn, trong đó có 12 loài thân mềm có thể là đặc hữu cho khu vực.

Khu bảo tồn này là nơi cư trú của báo gấm, báo lửa, hươu sao, gấu ngựa, sơn dương, voọc quần đùi trắng...

Di tích, danh lam, thắng cảnh

Hệ thống đá Karst của hệ sinh thái núi đá vôi còn lưu giữ nhiều hang động đẹp.

Hai địa điểm có tiềm năng khai thác thành khu nghỉ mát ở là điểm Son Bá Mười (xã Lũng Cao) và đỉnh Pù Luông cao 1.700 m tại khu vực xã Thành Sơn.

Bên cạnh sự đa dạng về cảnh quan thiên nhiên, nơi đây còn có sự đa dạng về bản sắc văn hoá của cộng đồng người Thái cùng cảnh quan ruộng bậc thang bước thấp trên các sườn dốc thoải đặc trưng.

Xem thêm
Vườn quốc gia Cúc Phương
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu
Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Bảo tồn ở Việt Nam


title: Trịnh Khắc Sảng

text:
Trịnh Khắc Sảng (chữ Hán: 鄭克塽, bính âm: Zhèng Kèshuǎng; 18 tháng 3 năm 1670 - 22 tháng 9 năm 1717), húy là Tần (秦), tự Thực Hoằng (實弘), hiệu Hối Đường (晦堂) là con thứ của Trịnh Kinh, cháu nội Trịnh Thành Công, kế thừa tước vị của cha làm Diên Bình Quận vương, Chiêu thảo Đại tướng quân.

Lịch sử

Năm 1681, sau khi Trịnh Kinh và Trần Vĩnh Hoa chết, Phùng Tích Phạm cùng các em của Trịnh Kinh phát động chính biến, giết chết con trưởng của Trịnh Kinh là Trịnh Khắc Tang, lập Trịnh Khắc Sảng lúc bấy giờ mới gần 12 tuổi làm Diên Bình Quận vương.

Năm 1683, Thủy sư Đề đốc nhà Thanh là Thi Lang tại trận hải chiến Bành Hồ đại phá hạm đội Đài Loan, đánh chiếm Bành Hồ, tướng Đài Loan là Lưu Quốc Hiên phải rút chạy về Đài Loan. Phùng Tích Phạm bèn khuyên Trịnh Khắc Sảng đầu hàng.

Ngày 5 tháng 7, Trịnh Khắc Sảng lệnh cho Trịnh Đức Tiêu viết thư xin hàng, ngày 15 chuyển cho Thi Lang.

Ngày 13 tháng 8, quân Thi Lang tiến vào Đài Loan, sau đó đưa Trịnh Khắc Sảng về Bắc Kinh, được phong làm Hải Trừng công, đãi vào Hán quân Chính Hoàng kỳ, Lưu Quốc Hiên và Phùng Tích Phạm được phong Bá tước.

Năm Khang Hy thứ 47 (1717), Trịnh Khắc Sảng bị bệnh chết, không có người tập tước.

Trịnh Khắc Sảng lấy con gái Phùng Tích Phạm, có con là Trịnh An Phúc, em là Trịnh Khắc Cử. Sau khi Trịnh Khắc Sảng chết, mẹ là Hoàng thị yêu cầu nhà Thanh trả lại gia sản của họ Trịnh nhưng không được chấp thuận.

Hậu duệ
Nhà thơ nổi tiếng Đài Loan Trịnh Sầu Dư là hậu duệ của Trịnh Khắc Sảng.

Trong văn học
Trịnh Khắc Sảng được tiểu thuyết hóa trong tác phẩm Lộc Đỉnh ký của nhà văn Kim Dung.

Trong Lộc Đỉnh ký Trịnh Khắc Sảng được miêu tả tăng thêm 10 tuổi, có tình yêu với con gái của Lý Tự Thành và Trần Viên Viên là A Kha và là kẻ thù không đội trời chung với nhân vật chính Vi Tiểu Bảo. Sau này A Kha có con với Vi Tiểu Bảo nên quyết định rời bỏ Trịnh Khắc Sảng, đi theo Vi Tiểu Bảo.

Chú thích

Tham khảo

Thanh sử cảo, quyển 224

Lịch sử Đài Loan
Người Đài Loan gốc Mân Nam
Người Hán Quân Chính Hoàng kỳ


title: Saint-Malo (quận)

text:
Quận Saint-Malo là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Ille-et-Vilaine, ở vùng Bretagne. Quận này có 9 tổng và 63 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Saint-Malo là:
 Cancale
 Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine
 Combourg
 Dinard
 Dol-de-Bretagne
 Pleine-Fougères
 Saint-Malo-Nord
 Saint-Malo-Sud
 Tinténiac

Các xã
Các xã của quận Saint-Malo, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Saint-Malo trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Saint-Malo


title: Cola letestui

text:
Cola letestui là một loài thực vật có hoa thuộc họ Sterculiaceae.
Loài này chỉ có ở Gabon.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Cola letestui. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Chi Cô la
Thực vật Gabon
Thực vật dễ tổn thương


title: Tetrigus pacificus

text:
Tetrigus pacificus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|11|13}}

Tetrigus


title: Acqueville, Manche

text:
Acqueville là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Poggio a Caiano

text:
Poggio a Caiano là một thị xã và đô thị ở TỉnhPrato, vùng Tuscany của Ý. Đô thị này nằm 9 km về phía nam tỉnh lỵ Prato.

Villa Medici được xây năm 1485 và hiện mở cửa cho công chúng.

Thành phố kết nghĩa
Poggio a Caiano có một thành phố kết nghĩa:

 Charlottesville, Virginia

Tham khảo

Đô thị tỉnh Prato


title: Phosphat hóa

text:
Phosphat hoá là một phương pháp gia công bề mặt kim loại được áp dụng rộng rãi trong công nghiệp để xử lý bề mặt kim loại, được coi là một trong những phương pháp chuẩn bị bề mặt kim loại tốt nhất trước khi sơn phủ hoặc nhúng dầu mỡ nhằm bảo vệ các chi tiết kim loại đen.

Màng phosphat hoá chuyển hoá bề mặt kim loại thành một lớp bề mặt mới không còn tính dẫn điện và tính kim loại, có khả năng chống ăn mòn. Nhờ các tính chất đó người ta tạo ra công nghệ phosphat hoá để sử dụng trong các nhà máy xử lý bề mặt kim loại.

Mục đích

 Cải thiện bề mặt kim loại trước khi sơn phủ, sơn lót chống ăn mòn.
 Tạo sự bám dính cho lớp phủ nhựa, cao su.
 Để xử lý bề mặt kim loại trước khi gia công cơ khí như là cán nguội, kéo dây...
 Để tăng khả năng chống ăn mòn của các lớp dầu mỡ, sáp....

Tác dụng

Tác dụng phổ biến nhất của nó trong thực tiễn là nhằm kéo dài tuổi thọ màng sơn phủ. Nếu nền kim loại khá trơ với các vật liệu sơn phủ thì lớp phosphat hoá tạo ra lớp màng có nhiều lỗ xốp bám rất chắc với nền kim loại. Lớp này lại "thấm" sơn và như thế tạo thành lớp phủ đặc chắc gắn rất tốt với nền.

Trong trường hợp này chức năng của màng phosphat hoá là:

 Liên kết với nền kim loại
 Lớp nền của màng sơn
 Làm tăng độ bền bám của màng sơn
 Chống ăn mòn dưới lớp sơn

Khi sử dụng màng phosphat hóa làm lớp nền cho chất dẻo thì màng phosphat hóa có tính năng và cơ chế tương tự như trên.

Ứng dụng

Ở các nước công nghiệp phát triển việc xử lý bề mặt trước khi sơn phủ là việc làm theo tiêu chuẩn bắt buộc để tăng cường độ bám của màng sơn cũng như tăng cường khả năng bảo vệ của màng trong điều kiện khí quyển.

Trong công nghiệp được sử dụng phổ biến nhất là màng phosphat hoá của các kim loại nặng như kẽm, sắt, măng gan. Các chế phẩm để xử lý bề mặt đều ở dạng thương phẩm rất thuận tiện cho người sử dụng.

Tham khảo

 Dufour, Jim (2006). An Introduction to Metallurgy, 5th ed. Cameron, IX 11-12.
 Edwards, Joseph (1997). Coating and Surface Treatment Systems for Metals. Finishing Publications Ltd. and ASM International, pp. 214–217. ISBN 0-904477-16-9.

Chống ăn mòn


title: Clytra elgae

text:
Clytra elgae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Regalin miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Clytra


title: Restigné

text:
Restigné là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số 1162 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 30-114 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Indre-et-Loire


title: Ubud

text:
Ubud là một thị trấn trên đảo Bali ở Indonesia, thuộc khu Ubud, nằm giữa những cánh đồng lúa và khe núi dốc đứng ở chân đồi trung tâm của huyện Gianyar. Một trong các trung tâm nghệ thuật và văn hóa chính của Bali, nó đã phát triển một ngành công nghiệp du lịch lớn.
Ubud có dân số khoảng 30.000 người, nhưng nó khó có thể phân biệt các thành phố chính từ các làng xung quanh nó.
Rừng khỉ Ubud là một khu bảo tồn linh thiêng tọa lạc gần cuối phía nam của rừng khỉ Jalan. Nó có 340 con khỉ đuôi dài (Macaca fascicularis).
Ngành du lịch Ubud tập trung vào yoga, văn hóa và thiên nhiên. Ngược lại với khu du lịch chính ở miền nam Bali, khu vực Ubud có rừng, sông, nhiệt độ mát và ít bị ùn tắc giao thông mặc dù đã có lượng khách tăng mạnh trong thế kỷ 21. Một số "cửa hàng" nhỏ hơn các khách sạn theo phong cách này nằm trong và xung quanh Ubud, thường phục vụ phương pháp trị liệu spa hoặc treks lên núi của Ubud.

Tham khảo

 Picard, Kunang Helmi (1995) Artifacts and Early Foreign Influences. From

Liên kết ngoài

Khu dân cư ở Bali

Điểm tham quan ở Bali


title: 10951 Spessart

text:
10951 Spessart (4050 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được đặt tên cho rặng núi Spessart ở Đức.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Anoplischius compressicornis

text:
Anoplischius compressicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Steinheil miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Anoplischius


title: Quận Rockcastle, Kentucky

text:
Quận Rockcastle là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: Bafodeya

text:
Bafodeya là một chi thực vật thuộc họ Chrysobalanaceae.

Bao gồm các loài:
 Bafodeya benna, (Scott-Elliot) Prance ex F.White

Tham khảo

Họ Cám
Thực vật dễ tổn thương


title: Hylaeus fossifer

text:
Hylaeus fossifer là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Dathe mô tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1995


title: Mantidactylus alutus

text:
Mantidactylus alutus là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông, sông có nước theo mùa, đất canh tác, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, các vùng đô thị, các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa.

Tham khảo

 Vences, M. & Vallan, D. 2004. Mantidactylus alutus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Mantidactylus
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Hastulopsis gotoensis

text:
Hastulopsis gotoensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hastulopsis


title: Compsodrillia gundlachi

text:
Compsodrillia gundlachi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Compsodrillia


title: Löwenstein

text:
Löwenstein là một thị xã ở huyện Heilbronn trong bang Baden-Württemberg, Đức. Đô thị này có diện tích 23,46 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 3379 người. Khu vực này được đề cập lần đầu vào năm 1123. Lâu đài Löwenstein là nơi sinh sống của các bá tước Löwenstein-Wertheim. Năm 1634, lâu đài này bị các lực lượng quân đế quốc La Mã thần thánh phá hủy.

Tham khảo


title: Athripsodes rossi

text:
Athripsodes rossi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Athripsodes


title: Đèo Cát Hãn

text:
Đèo Cát Hãn (chữ Hán: 刁吉罕), người Thái gọi là Pét Lạm. hay Xo Mơ Tăng Ca Pét Lạm là thủ lĩnh người Thái Trắng trong lịch sử Việt Nam, xuất hiện từ thời nhà Hồ sang thời Hậu Lê.

Thời Hồ và thuộc Minh
Đèo Cát Hãn là thủ lĩnh người Thái tại Mường Lễ, châu Ninh Viễn (tức Lai Châu ngày nay) thuộc vùng biên giới tây bắc giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Năm 1407, khi quân Minh sang đánh nhà Hồ, Đèo Cát Hãn dẫn 4.000 quân ra xin hợp tác với quân Minh. Theo Minh sử, năm 1405, Đèo Cát Hãn dâng sớ lên triều đình nhà Minh tố cáo nhà Hồ đánh chiếm 7 trại Mãnh Man thuộc châu Ninh Viễn dưới quyền Đèo Cát Hãn, vốn thuộc phủ Lâm An của tỉnh Vân Nam, giết con rể của ông, bắt con gái của ông để khống chế. Trong các nguyên do mà nhà Minh viện ra khi sang đánh nhà Hồ có lý do này. Nhà Hồ lúc đó yếu thế phải trả lại Đèo Cát Hãn các trại này.

Tháng 11 năm 1427, khi khởi nghĩa Lam Sơn sắp kết thúc thắng lợi, Bình Định Vương Lê Lợi phái Chủ thư thị sử là Trần Hổ đi chiêu dụ châu Ninh Viễn. Đèo Cát Hãn đem quân và voi đến quy thuận nhà Lê. Bình Định Vương chấp thuận và vẫn để Đèo Cát Hãn tiếp tục cai quản vùng đất này.

Thời Hậu Lê

Tiếp đó, ông lại nổi lên chống triều đình, chiếm hai lộ Quy Hóa (Lào Cai) và Gia Hưng (khoảng giữa sông Mã và sông Đà), tấn công Mương Mỗi (Sơn La). Con ông là Đèo Mạnh Vượng làm tri châu.

Năm 1431 vua Lê Thái Tổ đã phái hoàng tử Lê Tư Tề và quan tư khấu Lê Sát đem quân tiến đánh. Sau đó vua Lê Thái Tổ thân chinh đem quân lên châu Ninh Viễn. Đại quân của nhà Lê tiến theo đường từ sông Hồng rồi ngược sông Đà bằng đường thủy và đường bộ, đánh tan quân của Đèo Cát Hãn. Trận này quân nhà Lê toàn thắng, bắt được thuộc hạ và dân chúng của Đèo Cát Hãn tới 3 vạn người.

Đầu năm 1432, bị quân nhà Lê lên đánh dẹp, Đèo Cát Hãn đầu hàng, bị bắt về kinh đô, nhưng rồi lại được tha, được phong làm quan. Châu Ninh Viễn bị đổi tên thành châu Phục Lễ. Lê Lợi trên đường về cho khắc thơ trên núi đá để ghi lại chiến công này.

Theo Minh sử, khi Đèo Cát Hãn bị quân nhà Lê lên đánh dẹp, đô ty nhà Minh tại Vân Nam cấp báo về triều đình, xin phát 6.000 quân theo Mộc Thạnh sang ứng cứu. (Theo Vân Nam bị trưng chí, thì nhà Minh ủy thác cho Mộc Ngang em trai Mộc Thạnh, đang phụ trách đạo quân Vân Nam chuẩn bị đánh Lê Lợi cứu Hãn nhưng Ngang thoái thác). Vua Minh từ chối, nói rằng người Man, Di phản phúc khó lường, khi trước quân Minh sang đánh Lê Lợi, có huy động 7.000 quân tại châu Ninh Viễn theo hỗ trợ, nhưng thổ binh không ra, lại còn ngầm giúp Lê Lợi. Nhà Minh không cho phát binh, lệnh cho các quan tại Vân Nam chỉ tra xét diễn biến tình hình.

Các sử liệu Việt Nam ghi lại không thống nhất, có tài liệu viết tiếp đó Đèo Cát Hãn phạm tội bị giết, có tài liệu chỉ ghi là Đèo Cát Hãn chết, con được nối chức.

Pét Lạm trong sử thi
Ta Ngần (sinh thời khoảng 1372-1418) chúa người Thái Đen cai quản vùng Mường Mỗi (Thuận Châu Sơn La), là con rể của chúa Mường Lay (Lai Châu) Pét Lạm (Đèo Cát Hãn), (lấy con gái Pét Lạm là nàng Xen Mương). Khoảng những năm trị vì của vua Xam Xen Tày (Samsenethai) nước Lan Xang và Tiên vương nước này đã mất, (tức khoảng năm 1393, tương đương với thời vua Trần Thuận Tông), Tiên chúa Mường Mỗi là Ta Cằm, cha của Ta Ngần mất. Ta Ngần báo tin cho các em là Ta Đếch (cai quản Mường La (nay là thành phố Sơn La), Ta Tòng chủ đất Mường Mụa về dự tang. Nhưng Ta Đếch, Ta Tòng kéo quân dưới quyền cùng quân đánh thuê từ Mường Lay về đánh chiếm Mường Mỗi. Nàng Xen Mương vợ Ta Ngần, con gái Pét Lạm, đứng lên quát mắng quân phản nghịch. Quân phản nghịch xấu hổ lui quân. Sự kiện này có thể là cớ mà nhà Minh đổ tội cho nhà Hồ thêu dệt làm cớ khiêu chiến năm 1407.

Châu Phục Lễ

Mường Lễ châu Ninh Viễn, người Thái gọi là Mường Lay. Từ tháng Giêng đến mùng 3 tháng 3 âm năm Nhâm Tý (1432), niên hiệu Thuận Thiên thứ 5, Lê Lợi, cùng Lê Tư Lề và Lê Sát đi đánh Đèo Cát Hãn ở Mường Lễ. Đèo Cát Hãn chạy trốn. Lê Lợi thu nạp đất Mường Lễ và đổi Mường Lễ thành châu Phục Lễ (復禮). Đến năm Quang Thuận thời vua Lê Thánh Tông, toàn bộ châu Phục Lễ được đổi thành phủ An Tây và cho thuộc thừa tuyên Hưng Hóa.

Và kể từ thời đó cho đến trước những năm 1740 niên hiệu Cảnh Hưng của vua Lê Hiển Tông, phủ An Tây được chia làm 10 (hay 11) châu nhỏ gồmː Luân Châu (Mường Báng), Quỳnh Nhai (Mường Chăn), Lai Châu (Mường Lay hay Mường Lễ), Chiêu Tấn (Mường Thu), Lễ Toàn (Lễ Tuyền) (theo Lê Quý Đôn Lễ Tuyền còn được gọi là Mường Bẩm, có thể là M.Boum nay là khoảng xã Bum Nưa, Bum Tở huyện Mường Tè), Hoàng Nham (theo Lê Quý Đôn Hoàng Nham được gọi là Mường Tông, nay thuộc huyện Mường Nhé), Tuy Phụ (theo Lê Quý Đôn, Tuy Phụ còn được gọi là Mường Tè (芒齊)), Hợp Phì (theo Lê Quý Đôn còn được gọi là Mường Mày), Tung Lăng (theo Lê Quý Đôn, (thổ âm) tức người Thái gọi là, Phù Phang), Quảng Lăng (của huyện Kiến Thủy tỉnh Vân Nam cũng gọi là Mường La (nay là hương Mường Lạp, Meng-la-xiāng (勐拉乡) huyện Kim Bình) và Khiêm Châu (theo Lê Quý Đôn người Thái gọi là Mường Tinh).

Cũng theo Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đônː châu Quảng Lăng (tên châu Trung Quốc) đã mất về Trung Quốc khoảng những năm 1684 niên hiệu Chính Hòa nhà Lê, và Khang Hy nhà Thanh, đến năm Đinh Dậu niên hiệu Cảnh Hưng (1777) đã qua 93 năm. Đến những năm Cảnh Hưng (1740-1777), phủ An Tây lại mất 6 châu về Vân Nam Trung Quốc làː Tuy Phụ (绥阜), Hoàng Nham (黄岩), Tung Lăng (嵩陵), Lễ Tuyền (醴泉), Hợp Phì (合淝) và Khiêm Châu (謙州).

Châu Hợp Phì, có nguồn dẫn cho rằng chính là Mường Mì hay Xiềng My, nay là hương Giả Mễ (者米乡, Zhe-mi-xiang) huyện Kim Bình châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam. Một số nguồn khác thì cho rằng châu Hoàng Nham nguyên được gọi là mường Ai, châu Tung Lăng nguyên được gọi là mường Ôm. Nguyễn Văn Siêu trong Đại Việt địa dư toàn biên thì viết Mường Ôm (芒揞) thuộc châu Hoàng Nham, và cho rằng châu Phục Lễ được đổi từ tên gọi châu Ninh Viễn (寧遠州) nhà Trần sang.

Xem thêm
 Chiến tranh Minh - Đại Ngu
 Lê Thái Tổ
 Lê Tư Tề

Chú thích

Tham khảo
 Minh sử
 Minh Thực Lục
 Vân Nam bị trưng chí, Vương Tung, 1910.

Quân nổi dậy Việt Nam
Người họ Đèo tại Việt Nam
Người Thái
Người Lai Châu


title: Melanotus beesoni

text:
Melanotus beesoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Tên lửa Soyuz

text:
Tên lửa Soyuz (Союз – Liên hợp) là một tên lửa tải trọng hạng trung (Medium-lift launch vehicle/MLV) của Liên Xô (hiện nay là Nga) dùng để đưa các vệ tinh nhân tạo cũng như tàu vũ trụ lên không gian. Nó bắt nguồn từ tên lửa R-7, loại tên lửa đạn đạo xuyên lục địa đầu tiên trên thế giới do Liên Xô chế tạo. Đây là loại tên lửa duy nhất của Nga đang được sử dụng để đưa con người lên vũ trụ, nó đã đưa rất nhiều phi hành gia thuộc nhiều quốc tịch khác nhau lên vũ trụ. Các khách du lịch vũ trụ cũng được đưa lên không gian trên tàu Soyuz bởi loại tên lửa này. Hiện tại, thiết bị phóng này là phương tiện để Nga đưa các tàu chở người Soyuz và tàu vận tải không người lái Progress/Tiến bộ lên Trạm Vũ trụ Quốc tế.

Soyuz là loại tên lửa đẩy kỳ cựu được sử dụng nhiều và lâu nhất trên thế giới so với các loại thiết bị phóng khác với tổng cộng hơn 1700 lần phóng kể từ khi bắt đầu được sử dụng vào năm 1966. Loại tên lửa này nổi tiếng bởi số lần phóng khổng lồ cùng độ tin cậy cao, mặc dù thiết kế đã rất cũ. Nó được coi là xương sống cho các chương trình không gian có người lái và không người lái của Nga và được sản xuất bởi trung tâm không gian Samara (TsSKB-Progress) tại Samara, liên bang Nga. Tên lửa Soyuz được phóng lên từ Sân bay vũ trụ Baykonur ở Kazakhstan và Plesetsk ở phía tây bắc nước Nga. Bãi phóng Kourou của châu Âu ở Guyana (khu vực Nam Mỹ) thuộc Pháp cũng được xây dựng thêm để trở thành địa điểm phóng thứ ba cho tên lửa Soyuz theo một chương trình hợp tác giữa châu Âu và Nga trong lĩnh vực không gian. Vào ngày 28 tháng 4 năm 2016, một tên lửa Soyuz-2.1a đã lần đầu phóng tại bãi phóng tên lửa Soyuz thứ tư và mới nhất của Nga, bãi phóng Vostochny (Космодром Восточный - Kosmodrom Vostochny - "Eastern Spaceport").

Lịch sử
Vào thập niên 50, dưới sự lãnh đạo của Sergey Korolev, người đứng đầu cục thiết kế OKB-1 (hiện nay là RKK Energia), R-7, tên lửa đạn đạo xuyên lục địa tiên của Liên Xô và thế giới đã được phát triển và chế tạo. Khi đầu đạn hạt nhân trở nên nhỏ và nhẹ hơn nó nhanh chóng trở nên lỗi thời cho mục đích này và bị thay thế bởi các loại tên lửa khác. Tuy nhiên với vai trò là một thiết bị phóng trong lĩnh vực không gian, nó lại rất nổi tiếng và thành công. Chính tên lửa này đã mang Sputnik, vệ tinh nhân tạo đầu tiên của loài người lên không gian vào ngày 4 tháng 10 năm 1957. R-7 chính là nền tảng của nhiều loại thiết bị phóng khác nhau của Liên Xô trước đây và Nga hiện nay, mà nổi tiếng nhất chính là tên lửa đẩy Soyuz.

Tên lửa Soyuz được phóng lên thành công lần đầu tiên vào ngày 28 tháng 11 năm 1966. Phiên bản đầu tiên (11A511) được cải tiến từ tên lửa Voskhod, vốn xuất phát từ tên lửa R-7A (8K74) nâng cấp từ R-7. Phiên bản 11A511 này ban đầu nằm trong dự án Soyuz và được thiết kế để phóng tàu vũ trụ Soyuz 7K - 9K - 11K, do đó nó cũng được đặt tên là tên lửa Soyuz. Sau đó cái tên này trở nên phổ biến và thông dụng cho đến nay.Vào năm 1973, một phiên bản đổi mới của phiên bản Soyuz ban đầu được đưa vào sử dụng gọi là Soyuz-U (11A511U). Phiên bản này là loại phổ biến nhất trong dòng tên lửa Soyuz và được sử dụng cho tới tận ngày nay. Vào năm 1982, một loại tên lửa Soyuz cải tiến gọi là Soyuz-U2 (11A511U2) được đưa vào sử dụng với khả năng mang trọng tải cao hơn phiên bản Soyuz-U một chút. Loại tên lửa này sử dụng một loại dầu lửa tổng hợp gọi là "Sintin" cho tầng thứ nhất. Tuy nhiên sự ngừng sản xuất Sintin vào năm 1996 khiến việc sử dụng Soyuz-U2 bị ngưng lại và được thay thế trở lại bởi Soyuz-U. Đầu thập niên 80 là giai đoạn đỉnh điểm của việc sản xuất các tên lửa Soyuz với khoảng 60 chiếc được chế tạo ra mỗi năm.

Sau khi Liên Xô sụp đổ, các nhà phát triển tên lửa Soyuz, cùng với ngành vũ trụ Nga, muốn củng cố mạng lưới các nhà thầu phụ bên trong lãnh thổ Liên Bang Nga. Để đạt được điều đó, TsSKB-Progress đã lập ra kế hoạch mang tên "Rus", phát triển một phiên bản mới của Soyuz. Đó là tên lửa Soyuz-2, với các thành phần và chi tiết được sản xuất hoàn toàn ở Nga và một số cải tiến kĩ thuật, nổi bật là động cơ tầng thứ 3 hoàn toàn mới - RD-0124 - và hệ thống điều khiển chuyến bay kĩ thuật số (digital flight control system), thay cho hệ thống điều khiển khiển kĩ thuật tương tự (analog flight control system). Tuy nhiên những khó khăn về tài chính buộc các nhà phát triển phải chia dự án Soyuz-2 ra các giai đoạn: Soyuz-2.1a và Soyuz-2.1b. Soyuz-2.1a được phóng thử thành công vào tháng 11 năm 2004. Soyuz-2.1b được phát triển từ Soyuz-2.1a, và là phiên bản được nâng cấp đầy đủ với động cơ tầng thứ ba hoàn toàn mới. Soyuz-2.1b được phóng thành công vào tháng 12 năm 2006 từ bãi phóng Baikonur.Vào tháng 7 năm 1996, Starsem, một công ty hợp tác giữa châu Âu và Nga được lập ra để cung cấp các dịch vụ phóng Soyuz thương mại. Công ty này được Nga sở hữu 50% và châu Âu sở hữu 50%. Sự thành lập của Starsem tạo ra một nguồn tài chính mới cho dự án nâng cấp Soyuz, đưa tới việc chế tạo ra một phiên bản Soyuz ít tham vọng hơn, Soyuz-Fregat, gồm một tên lửa Soyuz-U được sửa đổi một chút cộng thêm tầng phía trên Fregat. Phiên bản Soyuz-FG sau này cũng được sử dụng để gắn thêm tầng trên Fregat. Soyuz-Fregat được coi là một bước chuyển tiếp lên Soyuz 2 và được phóng lên lần đầu vào năm 2000.

Năm 2001, Soyuz-FG sửa đổi từ Soyuz-U ra đời. Phiên bản này có khả năng mang trọng tải tăng hơn so với Soyuz-U với việc sử dụng động cơ tầng thứ nhất và thứ hai mới (RD-107A và RD-108A) có hiệu suất cao hơn so với những động cơ của Soyuz-U. Hiện tại, Soyuz-2.1a, Soyuz-2.1b, Soyuz-2.1v là ba phiên bản của Soyuz đang được sản xuất và sử dụng cho việc phục vụ Trạm Vũ trụ Quốc tế, các chương trình của chính phủ cũng như các mục đích thương mại. Trong chương trình Trạm Vũ trụ Quốc tế, từ năm 2001-2019, Soyuz-FG, Soyuz-U và Soyuz-2.1a được dùng để phóng tàu vũ trụ chở người Soyuz và tàu vận tải Tiến bộ (Progress). Soyuz-U phóng lên vũ trụ lần cuối cùng vào ngày 22 tháng 2 năm 2017, đưa tàu vận tải Progress (Tiến bộ) MS-05 lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Soyuz-FG phóng lần cuối vào ngày 25 tháng 9 năm 2019, đưa tàu vũ trụ Soyuz MS-15 lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Từ năm 2020 tàu vũ trụ Soyuz MS và tàu vận tải Progress MS sẽ được phóng bằng tên lửa Soyuz-2.1a.
Vào tháng 4 năm 2005, một thỏa thuận giữa cơ quan không gian Nga Roscosmos và Arianespace đã được ký kết tại Moscow về việc xây dựng các cơ sở hạ tầng cần thiết để phóng tên lửa Soyuz-ST từ bãi phóng Kourou, Guiana. Soyuz-ST, một phiên bản của Soyuz-2 được điều chỉnh để có thể thực hiện các vụ phóng thương mại từ bãi phóng Kourou của châu Âu. Vị trí gần quỹ đạo của Kourou sẽ giúp các tên lửa Soyuz-ST được phóng từ đây có thể mang trọng tải nặng hơn lên các quỹ đạo gần Trái Đất hay quỹ đạo địa tĩnh so với phóng từ Baikonur hay Plesetsk. Soyuz-ST theo kế hoạch sẽ bắt đầu phóng các trọng tải không chở người tại Kourou từ đầu năm 2009. Vào ngày 21 tháng 10 năm 2011, tên lửa Soyuz-ST-B mang theo 2 vệ tinh định vị Galileo phiên bản thử nghiệm của ESA phóng lên lần đầu từ bãi phóng mới tại Kourou, Guiana.

Hiện nay, do nhu cầu của chính phủ Nga, hoạt động của Trạm Vũ trụ Quốc tế cũng như các đơn đặt hàng thương mại từ Starsem, Glavkosmos và các hợp đồng từ Arianespace, TsSKB-Progress sản xuất trung bình khoảng 10 – 15 thiết bị phóng mỗi năm. Tuy nhiên công ty này có thể nhanh chóng tăng sản lượng xuất xưởng nếu như có yêu cầu.

Cấu tạo
Được chế tạo bởi TsSKB Progress, Soyuz là một loại phương tiện phóng hạng trung chỉ sử dụng một lần. Nó có thể mang trọng tải lên các quỹ đạo thấp gần Trái Đất (LEO – Low Earth Orbit), quỹ đạo chuyển đổi địa tĩnh (GTO - Geostationary Transfer Orbit), quỹ đạo địa tĩnh (GSO - Geo-Stationary Orbit), quỹ đạo đồng bộ mặt trời (SSO - Sun-Synchronous Orbit) và thậm chí là rời khỏi Trái Đất (lên Sao Hỏa, Mặt Trăng...). Để đưa trọng tải tới quỹ đạo GTO, GSO hay xa hơn, tên lửa Soyuz được gán thêm một tầng thứ tư. Tầng này sẽ hoạt động một cách độc lập trên quỹ đạo.

Theo thuật ngữ của Nga, Soyuz là một loại phương tiện phóng ba tầng. Nó gồm có tầng thứ nhất và tầng thứ hai tương tự như của tên lửa hai tầng R-7 và có thêm một tầng thứ ba ở trên. Cả ba tầng này đều sử dụng nhiên liệu là dầu lửa và chất oxy hóa là ôxi lỏng (Riêng loại Soyuz-U2 sử dụng Sintin, một loại dầu lửa tổng hợp) . Các động cơ dùng trong tên lửa Soyuz được thiết kế bởi NPO Energomash.

Tầng thứ nhất - Blok-B, V, G và D (Блок-Б, В, Г, Д): còn gọi là tầng đẩy phụ (booster), tầng này gồm 4 tên lửa đẩy hình nón dùng nhiên liệu lỏng được gán vào tầng thứ hai. Động cơ ở tầng này là RD-107A* (РД-107A). Mỗi động cơ này có 4 buồng đốt (combustion chamber), 2 buồng đốt vécnê (vernier thrusters) để điều khiển hướng bay, và một bộ bơm tua bin (turbopump) để bơm nhiên liệu vào buồng đốt. Các động cơ tầng thứ 1 và thứ 2 khởi động cùng lúc khi bắt đầu phóng. Động cơ tầng này có thời gian hoạt động là 118 giây. Khi các động cơ của tầng đầu tiên ngừng hoạt động, nó sẽ tự động tách ra khỏi tầng thứ hai. Không có một hệ thống cơ khí, điện hay thủy lực nào để tách rời tầng này khỏi tầng thứ hai.

Tầng thứ hai - Blok-A (Блок-А) : còn gọi là tầng trung tâm (core stage). Nó có hình trụ với một động cơ tên lửa ở đáy. Động cơ ở tầng này là RD-108A* (РД-108A) cũng gồm 4 buồng đốt và một bộ bơm tua bin như mỗi động cơ của tầng thứ nhất, nhưng có 4 (thay vì 2) buồng đốt vécnê. Phần phía dưới của tầng này được làm thon lại để 4 tên lửa đẩy của tầng thứ nhất được gán sát với nhau. 2 giây trước khi tầng thứ hai tách ra, tầng thứ ba sẽ hoạt động. Luồng khí thải ra từ động cơ ở tầng 3 sẽ thoát ra qua bộ giàn mở ở giữa tầng 2 và 3. Đây được gọi là tách tầng nóng (hot separation).
Tầng thứ ba - Blok-I (Блок-И) : Động cơ ở tầng này là RD-0110 (РД-0110) (Phiên bản Soyuz-2.1b dùng động cơ RD-0124 (РД-0124) mới) gồm 4 buồng đốt, một bộ bơm tua bin và 4 buồng đốt vécnê (động cơ RD-0124 không có 4 buồng đốt vécnê, ống xả động cơ này có thể cử động để đổi hướng xả khí và điều khiển hướng bay). Động cơ này có miệng ống xả rộng để có thể hoạt động hiệu quả trong môi trường chân không. Tầng được nối vào phía trên tầng thứ 2 và là nơi mà trọng tải của vụ phóng được đặt lên.

*Lưu ý: những động cơ tên lửa nêu trên đều là của tên lửa Soyuz-FG, Soyuz-2.1a và Soyuz-2.1b. Các phiên bản Soyuz trước đều sử dụng động cơ cũ: RD-117 và RD-118.

Ngoài 3 tầng này ra còn có thể có thêm một tầng thứ tư (còn được gọi là upper stage - tầng phía trên) được lắp thêm vào phía trên tầng thứ ba để tăng sức mang trọng tải cho tên lửa Soyuz. Các loại tầng phía trên đã được sử dụng trên tên lửa Soyuz:
 Tầng trên Ikar: Được phát triển bởi chính TsSKB Progress. Ikar bắt nguồn từ hệ thống tạo sức đẩy của dòng vệ tinh gián điệp Yantar. Nó có thể khởi động lại tới 50 lần, sử dụng nhiên liệu là UDMH và chất oxy hóa là N2O4. Tầng này thích hợp cho việc triển khai trọng tải gồm nhiều vệ tinh. Nó được Starsem sử dụng cho các cuộc phóng thương mại của mình. Hiện tại tầng trên này không còn được sử dụng.
 Tầng trên Fregat: Được phát triển bởi NPO Lavochkin. Fregat có nguồn gốc từ hệ thống tạo sức đẩy (propulsion system) của các tàu thăm dò liên hành tinh của Lavochkin. Nó có thể khởi động lại tới 20 lần. Tương tự như Ikar, nó sử dụng nhiên liệu là UDMH và chất oxy hóa là N2O4. Tầng này được sử dụng trong các lần phóng của Cơ quan Vũ Trụ Nga/Roscosmos, Arianespace và Lực lượng Hàng không - Vũ trụ Nga.
Tầng trên Volga

Phiên bản

Các phiên bản của Soyuz đã từng và đang hoạt động

 Soyuz* (11A511): Ban đầu được thiết kế để phóng phức hợp Soyuz 7K-9K-11K trong chương trình bay lên Mặt Trăng cũng như vệ tinh do thám Zenit-4, do đó được gọi là tên lửa Soyuz. Phiên bản này được phóng lên lần đầu tiên vào ngày 28 tháng 11 năm 1966. 11A511 đã được chuẩn hóa và sử dụng để phóng các phiên bản đầu tiên của tàu Soyuz cho tới năm 1975.
 Soyuz-L* (11A511L): Đây là phiên bản dùng để phóng thử nghiệm lên quỹ đạo Trái Đất tàu hạ cánh Mặt Trăng LK. Nó được phóng tất cả ba lần trong hai năm 1970 và 1971.
 Soyuz-M* (11A511M): Ban đầu được thiết kế để phóng phiên bản tàu quân sự chở người Soyuz 7K-VI. Dự án Soyuz 7K-VI sau đó bị hủy bỏ nhưng Soyuz-M vẫn được tiếp tục phát triển và sử dụng để phóng vệ tinh do thám Zenit-4MT từ năm 1971 tới 1976 .
Soyuz-U* (11A511U): Hiện đại hóa từ 11A511, phiên bản này đã được chuẩn hóa và trở thành loại tên lửa được phóng nhiều nhất trong lịch sử, với tổng cộng 787 lần phóng trong 43 năm hoạt động, trong đó có 765 lần phóng thành công và 22 lần phóng thất bại. Soyuz-U được phóng lên lần đầu năm 1973, được sử dụng một cách rộng rãi để phóng nhiều loại trọng tải, từ các tàu vũ trụ tới nhiều loại vệ tinh nhân tạo khác nhau. Soyuz-U phóng lần cuối vào ngày 22 tháng 2 năm 2017, đưa tàu vận tải Progress MS-05 lên Trạm Vũ trụ Quốc tế.

 Soyuz-U2* (11A511U2): Sử dụng Sintin làm nhiên liệu cho tầng đầu tiên. Phiên bản này bắt đầu hoạt động năm 1982 dùng để phóng các vệ tinh hay tàu có người lái cần khối lượng lớn hơn một chút so với phiên bản Soyuz-U. Việc sử dụng Soyuz-U2 bị hủy bỏ năm 1996 do sự ngưng sản xuất Sintin và được thay thế lại bởi Soyuz-U.
 Soyuz-FG* (11A511FG): Được phóng lên lần đầu vào năm 2001. Soyuz-FG được nâng cấp từ Soyuz-U với khả năng mang trọng tải tăng so với Soyuz-U. Soyuz-FG được dùng đa phần để phóng tàu vũ trụ Soyuz và tàu vận tải Progress trong chương trình ISS. Soyuz-FG phóng lần cuối vào ngày 25 tháng 9 năm 2019, đưa tàu vũ trụ Soyuz MS-15 lên Trạm Vũ trụ Quốc tế, kết thúc 18 năm hoạt động của nó (2001-2019) với tổng cộng 70 lần phóng, trong đó có 69 lần phóng thành công và 1 lần phóng thất bại (Soyuz MS-10).

 Soyuz-2.1a (14A14): Đây là giai đoạn đầu tiên của dự án Soyuz-2. Phiên bản này được phóng thử lần đầu vào tháng 11 năm 2004.

 Soyuz-2.1b (14A14): Đây là giai đoạn tiếp theo của dự án Soyuz-2 phát triển từ Soyuz-2.1a. Soyuz-2.1b là phiên bản được nâng cấp đầy đủ, với việc thay thế động cơ RD-0110 cũ bằng động cơ RD-0124 mới hơn và đã được phóng lên vào ngày 27 tháng 12 năm 2006 từ bãi phóng Baikonur mang theo vệ tinh COROT.
 Soyuz-2.1v (14A15): Từng được gọi là Soyuz-1, là một biến thể tên lửa đẩy hạng nhẹ của dòng Soyuz, với tầng trung tâm sử dụng một động cơ NK-33 hoàn toàn khác và khỏe hơn so với động cơ RD-108A. Tên lửa đồng thời không có tầng đẩy phụ, khác với các dòng Soyuz khác. Tên lửa này đã phóng lần đầu vào ngày 28 tháng 12 năm 2013, mang theo phiên bản thử nghiệm vệ tinh nghiên cứu dành cho học sinh, sinh viên Aist và 2 vệ tinh khác của Bộ Quốc phòng Nga.

Chú thích: các phiên bản Soyuz có đánh dấu sao (*) đã ngưng hoạt động. Các phiên bản không đánh dấu vẫn đang hoạt động

 Các đề án bị hủy bỏ

 Soyuz 2-3: Khái niệm Soyuz 2-3 ra đời năm 2005, là bước trung gian giữa Soyuz 2 và Soyuz 3. Nó sẽ được dùng để phóng một phiên bản nhẹ của tàu Kliper và khoang chở hàng trong hệ thống tàu kéo quỹ đạo Parom .
 Soyuz 3: Đây là một dự án ra đời năm 2005. Soyuz 3 được thiết kế để phục vụ việc phóng tàu Kliper lên quỹ đạo.
 Onega: Một phiên bản cải tiến khác từ Soyuz, được đề nghị vào năm 2004 để phóng phi thuyền Kliper. Nếu được cấp ngân sách đầy đủ, phiên bản đồ sộ này có thể được phóng vào năm 2010.
 Soyuz 11K55: Đề xuất năm 1963. Phiên bản này được thiết kế để phóng tầng tên lửa Soyuz B (9K) trong phức hợp Soyuz A-B-V (7K-9K-11K) bay tới Mặt Trăng. Phiên bản này bị hủy bỏ cùng với Soyuz B.
 Soyuz 11K56: Đề xuất năm 1963 để phóng tàu chứa dầu Soyuz V (11K) trong phức hợp Soyuz A-B-V. Sau đó cũng bị hủy bỏ cùng với Soyuz V.
 Soyuz 11A514: Đề xuất năm 1964, phiên bản này được thiết kế để phóng vệ tinh do thám quân sự Soyuz R. Dự án này bị hủy bỏ cùng với đề án Soyuz R vào năm 1966.

 Bãi phóng

Tên lửa Soyuz có thể được phóng từ Baikonur, Kazakhstan; Plesetsk ở phía bắc nước Nga; bãi phóng Soyuz tại Kourou, Guiana của Pháp; và bãi phóng Vostochny tại tỉnh Amur, Nga. Tại Baikonur có hai bệ phóng dành cho Soyuz: phức hợp (LC – Launch Complex) số 1/5 và 31/6. Tại Plesetsk có 3 bệ phóng dành cho Soyuz: phức hợp số 16 và 43 (trái và phải). Soyuz còn được phóng từ Kourou, Guiana của Pháp, một địa điểm ở gần quỹ đạo. Bãi phóng của Soyuz ở Kourou, được gọi là ELS (l’Ensemble de Lancement Soyouz), nằm cách địa điểm phóng của Ariane 5 khoảng 13 km về phía tây bắc, ở gần làng Sinnamari. Bãi phóng Vostochny được khởi công vào năm 2011, và 5 năm sau tên lửa Soyuz-2.1a, mang theo vệ tinh thiên văn học Mikhailo Lomonosov'' của Đại học Quốc gia Moscow, vệ tinh nghiên cứu Aist-2D và SamSat 218, lần đầu phóng lên từ bãi phóng mới này, vào ngày 28 tháng 4 năm 2016.

Tham khảo

Xem thêm
 Tên lửa R-7
 Chương trình không gian Nga
 TsSKB Progress
 Starsem
 Baikonur
 Plesetsk
 Kourou

Liên kết ngoài

 Russianspaceweb:
 Họ tên lửa R-7 tại Russianspaceweb
 Tầng trên Fregat
 Astronautix:
 Tên lửa R-7
 Soyuz ST
 Soyuz ST/ Fregat ST
 TsSKB Progress
 Soyuz-U
 Họ phương tiện phóng R-7
 Phương tiện phóng Vostok
 Phương tiện phóng Voskhod
 Phương tiện phóng Molniya-M
 Starsem:
 Soyuz manual
 Globalstar launch kit
 Arianespace
 Tên lửa Soyuz
 Soyuz-Fregat
 Soyuz-Ikar
 http://mdb.cast.ru/mdb/2-2005/space/cosmodrome/
 kourou-soyuz
 http://www.space-travel.com/reports/Russian_European_Space_Agencies_To_Develop_Manned_Spaceship_999.html
 http://www.spacedaily.com/reports/Arianespace_Set_To_Commercialise_Soyuz.html
 http://www.redorbit.com/news/space/46473/russian_experts_leave_for_kourou_space_center/
 Progress web
 http://www.nasaspaceflight.com/content/?cid=4973
 http://www.deagel.com/Space-Launch-Systems/Soyuz-U_a000231004.aspx
 http://www.warandpeace.ru/en/exclusive/view/11544/
 Inauguration of the Soyuz launch facilty in French Guiana

Trạm Vũ trụ Quốc tế
Chương trình vũ trụ Nga
Chương trình không gian Liên Xô
Soyuz
Phát minh của Nga


title: Sciecq

text:
Sciecq là một xã thuộc tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 54 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Écouen

text:
Écouen  là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d'Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Cardiophorus medvedevi

text:
Cardiophorus medvedevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Sông Ba Lai

text:
Sông Ba Lai là một con sông lớn tại tỉnh Bến Tre, là ranh giới tự nhiên giữa cù lao An Hóa và cù lao Bảo.

Địa lý
Sông Ba Lai chảy trọn trong địa phận tỉnh Bến Tre, có chiều dài 55 km, là ranh giới tự nhiên giữa huyện Bình Đại với Giồng Trôm và Ba Tri, chảy từ ranh giới các xã Tân Phú và Phú Đức, huyện Châu Thành ra đến biển, cửa Ba Lai. Xưa kia, sông sâu và rộng, nhưng từ những thập kỷ đầu thế kỷ XX, do phù sa sông Cửu Long bồi lấy ngày một nhiều ở phía cồn Dơi (vàm Ba Lai, xã Phú Đức) nên dòng sông cạn dần, và ngày nay, đoạn trên của sông Ba Lai tách hẳn ra khỏi sông Mỹ Tho. Từ xã Phú Đức đến xã An Hóa (dài 17 km) dòng sông cạn và hẹp. Từ kênh An Hóa đi về phía biển, lòng sông được mở rộng từ 200 – 300 m, độ sâu từ 3 – 5 m. Nước từ sông Mỹ Tho qua kênh An Hóa, chảy mạnh vào sông Ba Lai làm hạn chế quá trình lắng đọng phù sa của đoạn sông này. Lúc kênh mới đào, chiều rộng chưa đầy 30 m, nhưng do dòng nước chảy xiết nên sông bị xói mòn nhanh và rộng dần ra cả trăm mét. Do nước chảy mạnh, dưới đáy sông lại có những cồn ngầm, cho nên vào mùa gió chướng thổi mạnh, mặt sông thường có sóng lớn, nước xoáy, gây nguy hiểm cho thuyền bè đi lại. Trên sông có các cồn như cồn Dơi, cồn Qui, cồn Bà Tam, cồn Thùng.

Sông Ba Lai vốn là một phân lưu trực tiếp của sông Tiền tại ranh giới 2 xã Phú Đức và Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre; nhưng vào khoảng đầu thế kỷ XX dòng chảy từ sông Tiền đến địa phận xã An Hóa, huyện Châu Thành bị phù sa bồi đắp nên ngày càng nông và hẹp. Ngày nay, nguồn nước của sông Ba Lai chủ yếu từ sông Mỹ Tho sang qua kênh An Hóa. Bắt đầu từ vị trí ngã tư kênh An Hóa tại xã An Hóa, sông chảy về hướng đông nam đổ ra Biển Đông tại cửa Ba Lai, nằm giữa hai huyện Bình Đại và Ba Tri. Tuy nhiên, do dòng chảy của sông Ba Lai yếu nên không tống được phù sa dạt từ cửa Đại vào cửa Ba Lai. Từ đó cửa Ba Lai cũng bị phù sa bồi đắp và dòng chảy sông Ba Lai bị nghẽn ở đầu ra cửa biển. Do đó sông Ba Lai đang dần dần trở thành dòng sông "chết."

Hiện tại
Hiện nay cửa sông Ba Lai bị lấp dòng bởi đập Ba Lai, và thay vào đó là cống Ba Lai. Cống đập Ba Lai có mục tiêu ngăn mặn, tạo nguồn ngọt, thau chua rửa phèn, cải tạo đất tự nhiên phía thượng nguồn, trong đó đất canh tác nông nghiệp, cung cấp nước sinh hoạt cho các huyện Bình Đại, Ba Tri, Giồng Trôm, Châu Thành và thị xã Bến Tre. Hệ thống cống đập này đặt tại khu vực xã Thạnh Trị (huyện Bình Đại) và xã Tân Xuân (huyện Ba Tri), được khởi công ngày 27 tháng 1 năm 2000, đưa vào sử dụng ngày 30 tháng 4 năm 2002. Đập Ba Lai dài 544 m. Cống Ba Lai gồm 10 cửa, khẩu độ 84 m, vận hành bằng van tự động 2 chiều.

Theo Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Bến Tre, nước sông Ba Lai đang bị ô nhiễm ở mức độ nhẹ.

Tháng 4 năm 2010, hơn chục con cá sấu (nặng từ 4 – 18 kg) đã được ngư dân bắt gần cống đập Ba Lai. Sự xuất hiện của hàng chục con cá sấu trên sông Ba Lai đang tạo nên nỗi lo cho người dân sống dọc tuyến sông này. Tháng 5 năm 2010, người ta lại thấy cá sấu xuất hiện trên tuyến sông này.

Chú thích

Tham khảo
Vietnam Administrative Atlas, Nhà xuất bản Bản Đồ, 2004.

Liên kết ngoài
Sông Ba Lai trên website chính thức của tỉnh Bến Tre

Ba Lai
Sông tại Bến Tre


title: Chauliognathus

text:
Chauliognathus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Cantharidae.

Các loài
Chi này gồm các loài:
Chauliognathus arizonensis Fender, 1964
Chauliognathus basalis LeConte, 1859
Chauliognathus deceptus Fender, 1964
Chauliognathus discus LeConte, 1853
Chauliognathus expansus
Chauliognathus fallax
Chauliognathus fasciatus LeConte, 1881
Chauliognathus flavipes
Chauliognathus ineptus Horn, 1885
Chauliognathus lecontei Champion, 1914
Chauliognathus lewisi Crotch, 1874
Chauliognathus limbicollis LeConte, 1858
Chauliognathus lineatus
Chauliognathus lugubris
Chauliognathus marginatus (Fabricius, 1775)
Chauliognathus misellus Horn, 1885
Chauliognathus morios
Chauliognathus obscurus Schaeffer, 1909
Chauliognathus octamaculatus
Chauliognathus omissus Fall, 1930
Chauliognathus opacus LeConte 1866
Chauliognathus pensylvanicus (De Geer, 1774) – goldenrod soldier beetle hoặc Pennsylvania leatherwing
Chauliognathus profundus LeConte, 1858
Chauliognathus opacus LeConte, 1866
Chauliognathus riograndensis
Chauliognathus scutellaris LeConte, 1858
Chauliognathus tetrapunctatus
Chauliognathus transversus Fender, 1964
Chauliognathus werneri Fender, 1964

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chauliognathus, BugGuide

Chauliognathini


title: Bulbophyllum microglossum

text:
Bulbophyllum microglossum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

microglossum]]

M


title: Quận Lauderdale, Mississippi

text:
Quận Lauderdale là một quận thuộc tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Mississippi


title: Thư Phú

text:
Thư Phú là một xã thuộc huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Địa lý
xã Thư Phú nằm ở phía đông huyện Thường Tín, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Tự Nhiên
Phía nam giáp xã Chương Dương
Phía tây giáp xã Vân Tảo
Phía bắc giáp xã Hồng Vân

Hành chính
Xã Thư Phú được chia thành 3 thôn: Vĩnh Lộc, Thư Dương, Phú Mỹ.

Kinh tế
Kinh tế của xã chủ yếu là nông nghiệp, trong đó việc trồng và phát triển cây hoa màu tương đối phát triển ở 2 thôn Vĩnh Lộc và Phú Mỹ.
Những năm gần đây, một số bộ phận kinh tế thuộc làng Vĩnh Lộc chuyển dần sang buôn bán, chủ yếu thu mua từ địa phương đem lên các chợ Hà Nội bán.
Bắt đầu từ năm 2006, khi có một vài doanh nghiệp nhỏ mở trên địa bàn xã, một số thanh niên trong độ tuổi lao động chuyển từ làm ruộng sang làm công nhân.
Trong 3 thôn thì Vĩnh Lộc được coi là phát triển nhất do nằm sát ngay đường tỉnh lộ 71.

Giao thông
Xã có hệ thống giao thông tương đối đồng bộ trong đó có tỉnh lộ 71, nhờ có tỉnh lộ này nền kinh tế của xã có nhiều thay đổi đó là quá trình phát triển kinh tế tăng trưởng rất nhanh việc giao lưu kinh tế với các xã bên cạnh được đẩy nhanh, đời sống của nhân dân ngày càng phát triển.

Di tích lịch sử
Cả ba thôn đều có những di tích được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử.
Thôn Vĩnh Lộc (Thờ Thiên Cương Đại Vương)và Phú Mỹ có đình làng được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia (Đình làng thôn Phú Mỹ được Bộ Văn hóa thông tin xếp hạng Di tích lịch sử, văn hóa và nghệ thuật năm 1987).
Thôn Thư Dương có di tích đình, chùa Thư Dương bị giặc Pháp tàn phá năm 1948. Năm 2017 Đình Thư Dương được Sở Văn hóa thông tin - Thể thao và Du lịch Hà Nội xếp hạng Di tích lịch sử.

Tham khảo


title: Navacerrada

text:
Navacerrada là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Navacerrada có diện tích 32 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là người. Đô thị Navacerrada nằm ở khu vực có độ cao 1203 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Geranomyia myersiana

text:
Geranomyia myersiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Agdistis bennetti

text:
Agdistis bennetii là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. It known the coastal areas của Đảo Anh, Đan Mạch, Bỉ, Hà Lan, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Ý và Albania, cũng như Ba Tư cũ. It inhabits salt-marshes.

Sải cánh dài 24–30 mm. Con lớn mày nâu hơi xám. Có hai thế hệ một năm, con lớn mọc cánh từ giữa tháng 5 đến đầu tháng 7 và một lần nữa giữa tháng 7 đến giữa tháng 9.
Ấu trùng ăn Limonium vulgare và Limonium binervosum. The feed on the undersides of the leaves.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lepiforum e. V.
 UKmoths

Agdistis
Động vật được mô tả năm 1833


title: 349

text:
Năm 349 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 349


title: Oulema vittigera

text:
Oulema vittigera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Silfverberg miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Oulema


title: Capila pennicillatum

text:
Capila pennicillatum là một loài bướm ngày hesperid tìm thấy ở Ấn Độ và Đông Nam Á.

Chú thích

Tham khảo

Capila
Bướm tại Ấn Độ