title: Thứ Tư Lễ Tro

text:
Thứ tư Lễ Tro (tiếng Anh: Ash Wednesday) là một ngày lễ của Cơ đốc giáo tập trung vào cầu nguyện và ăn chay. Nó đến sau Thứ ba Xưng Tội và là ngày bắt đầu Mùa Chay, sáu tuần lễ sám hối trước Lễ Phục sinh. Theo truyền thống, ngày Thứ tư Lễ Tro được các Kitô hữu phương Tây thực hiện, gồm những người Công giáo thuộc Nghi thức La Mã, Anh giáo, Luther, Phong trào Giám lý, Giáo hội Moravia và Công giáo độc lập, cũng như nhiều người từ đức tin Cải cách (bao gồm các truyền thống Công giáo, Cải cách lục địa và Giáo hội Trưởng lão).

Vì đây là ngày đầu tiên của Mùa Chay, nhiều Cơ đốc nhân bắt đầu Thứ tư Lễ Tro bằng cách đánh dấu lịch Mùa Chay, cầu nguyện hàng ngày trong Mùa Chay, và thực hiện một hiến lễ của Mùa Chay mà sẽ được thực hành cho đến thời điểm Mùa Phục sinh.

Tên gọi Thứ tư Lễ Tro bắt nguồn từ việc đặt tro ăn năn trên trán của những người tham gia thành các từ "Hãy ăn năn và tin vào Tin Mừng" hoặc câu châm ngôn "Hãy nhớ rằng bạn là cát bụi, và bạn sẽ trở về với cát bụi."  Tro được chuẩn bị bằng cách đốt lá cọ của Chúa nhật Lễ Lá năm trước. Một số nơi tro còn được trộn với dầu dùng trong việc rửa tội.

Thực hành

Nhịn ăn và ăn chay

Nhiều giáo phái Kitô giáo nhấn mạnh đến việc kiêng ăn cũng như kiêng cữ trong Mùa Chay và đặc biệt, vào ngày đầu tiên của nó, Thứ tư Lễ Tro. Công đồng Nicaea lần thứ nhất đã nói về Mùa Chay là thời kỳ kiêng ăn trong bốn mươi ngày, để chuẩn bị cho Lễ Phục sinh. Ở nhiều nơi, theo lịch sử, những người theo đạo Thiên chúa kiêng ăn cả ngày cho đến tối, và vào lúc hoàng hôn, những người theo đạo Thiên chúa phương Tây theo truyền thống đã phá bỏ Mùa chay, thường được gọi là Ăn chay Đen. Ở Ấn Độ và Pakistan, nhiều tín đồ Kitô giáo tiếp tục thực hành nhịn ăn này cho đến khi hoàng hôn vào Thứ tư Lễ Tro và Thứ sáu Tuần Thánh, với một số người kiêng ăn theo cách này trong suốt cả Mùa Chay.

Trong Giáo hội Công giáo La Mã, Thứ tư Lễ Tro được tuân thủ bằng cách ăn chay, kiêng thịt (bắt đầu từ năm 14 tuổi theo giáo luật 1252 ), và ăn năn. Vào Thứ Tư Lễ Tro và Thứ sáu Tuần Thánh, những người Công giáo La Mã trong độ tuổi từ 18 đến 59 (có đủ sức khỏe cho phép) được phép dùng một bữa ăn đầy đủ, cùng với hai bữa ăn nhỏ hơn, cộng lại không bằng một bữa ăn đầy đủ. Một số người Công giáo sẽ vượt ra ngoài những nghĩa vụ tối thiểu do Giáo hội đặt ra và thực hiện việc nhịn ăn hoàn toàn hoặc nhịn ăn cho đến khi mặt trời lặn. Thứ tư Lễ Tro và Thứ Sáu Tuần Thánh cũng là những ngày kiêng thịt (động vật có vú và gà), cũng như tất cả các ngày Thứ Sáu trong Mùa Chay. Một số người Công giáo La mã tiếp tục ăn chay trong suốt Mùa Chay, cũng như yêu cầu truyền thống của Giáo hội, chỉ kết thúc sau khi cử hành Canh thức Phục sinh. Khi Nghi thức Ambrosian được tuân thủ, ngày ăn chay và kiêng cữ được hoãn lại đến ngày thứ Sáu đầu tiên trong Mùa Chay Ambrosia, tức là chín ngày sau đó.

Một số giáo xứ Luther dạy người giao tiếp nhịn ăn vào Thứ tư Lễ Tro, với một số người chọn tiếp tục làm như vậy trong suốt mùa Chay, đặc biệt là vào Thứ sáu Tuần Thánh. Sổ tay Kỷ luật Mùa Chay của một giáo đoàn Luther khuyến cáo các tín hữu "Ăn chay vào Thứ tư Lễ Tro và Thứ sáu Tuần Thánh với chỉ một bữa ăn đơn giản trong ngày, thường là không có thịt".

Trong Giáo hội Anh, và trong phần lớn các Hiệp hội Anh giáo trên toàn thế giới, toàn bộ bốn mươi ngày của Mùa Chay được chỉ định là những ngày kiêng ăn, trong khi các ngày Thứ Sáu cũng được chỉ định là những ngày kiêng trong Sách Cầu nguyện Chung năm 1662. Sách Cầu nguyện của Thánh Augustinô, một nguồn tài liệu dành cho người Anh-Công giáo, định nghĩa "Ăn chay" là "thường có nghĩa là không nhiều hơn một bữa sáng nhẹ, một bữa ăn đầy đủ và một bữa rưỡi, vào bốn mươi ngày của Mùa Chay."  Bản văn này cũng định nghĩa việc kiêng cữ là kiêng ăn thịt vào tất cả các ngày Thứ Sáu của Năm Giáo hội, ngoại trừ những ngày trong Lễ Giáng Sinh.

Những bài giảng lịch sử của Giáo hội Giám lý liên quan đến Bài giảng trên núi nhấn mạnh tầm quan trọng của Mùa chay chay, bắt đầu vào Thứ Tư Lễ Tro. Do đó, Giáo hội Giám lý Thống nhất tuyên bố rằng:Rev. Jacqui King, Quản giáo của Nu Faith Community United Methodist Church ở Houston giải thích triết lý ăn chay trong Mùa Chay là "Tôi không bỏ bữa vì thay cho bữa đó, tôi thực sự đang dùng bữa với Chúa".

Giáo hội Cải cách ở Mỹ mô tả Thứ Tư Lễ Tro là một ngày "tập trung vào việc cầu nguyện, ăn chay và ăn năn."  Do đó, phụng vụ cho Thứ Tư Lễ Tro có phần "Lời mời Tuân theo Kỷ luật Mùa Chay" do người chủ tọa đọc:Nhiều Giáo hội theo truyền thống Cải cách vẫn giữ nguyên vẹn Mùa Chay, mặc dù nó được thực hiện một cách tự nguyện, thay vì bắt buộc.

Tro

Tro được vẽ theo nghi thức lên trên trán của các Cơ đốc nhân vào Thứ tư Lễ Tro, bằng cách rắc lên đầu họ hoặc ở các nước nói tiếng Anh, thường được đánh dấu trên trán họ như một cây thánh giá có thể nhìn thấy. Những từ (dựa trên Sáng thế ký 3:19) được sử dụng theo truyền thống để đi kèm với cử chỉ này là, " Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris. " ("Hãy nhớ rằng, bạn là cát bụi, và bạn sẽ trở về với cát bụi.") Phong tục này được ghi nhận cho Giáo hoàng Gregory I Đại đế (c. 540–604). Trong bản sửa đổi của Nghi thức Rôma năm 1969, một công thức thay thế (dựa trên Mark 1: 15) đã được giới thiệu và đặt ở vị trí đầu tiên là "Hãy ăn năn và tin vào Phúc âm" và công thức cũ hơn được dịch là "Hãy nhớ rằng bạn là cát bụi, và bạn sẽ trở về với cát bụi. " Công thức cũ, dựa trên những lời đã nói với Adam và Eva sau khi phạm tội, nhắc nhở những con chiên về tội lỗi và sự chết của họ và do đó, ngầm hiểu rằng họ cần phải ăn năn kịp thời. Công thức mới hơn làm cho rõ ràng những gì được ám chỉ trong công thức cũ.

Có nhiều cách khác nhau để đặt tro lên đầu của những con chiên được sử dụng trong Nghi thức La Mã của Giáo hội Công giáo, hai cách phổ biến nhất là dùng tro để làm thánh giá trên trán và rắc tro lên đỉnh đầu. Ban đầu, tro được rải lên đầu đàn ông, nhưng, có lẽ vì phụ nữ trùm đầu trong nhà thờ, nên đã được vạch lên trán phụ nữ. Trong Nhà thờ Công giáo, cách rắc tro phần lớn phụ thuộc vào phong tục địa phương, vì không có quy tắc cố định nào được đặt ra. Mặc dù tài liệu của Ælfric of Eynsham cho thấy trong khoảng năm 1000 tro đã được "rải" trên đầu, việc đánh dấu lên trán là phương pháp hiện đang thịnh hành ở các nước nói tiếng Anh và là phương pháp duy nhất được sử dụng trong Occassional Office của Giáo hội Anh giáo Papua New Guinea, một ấn phẩm được mô tả là "có đặc điểm Anh giáo đáng chú ý". Trong nghi lễ "Phép lành tro", điều này nói rằng "tro được ban phước khi bắt đầu Bí tích Thánh Thể; và sau khi được ban phước, chúng được đặt trên trán của các giáo sĩ và dân chúng."  Nghi lễ Thứ tư Lễ Tro của Giáo hội Anh Quốc, Nhà thờ Mẹ của Hiệp thông Anh giáo, có chứa "Việc rắc tro" trong phụng vụ Thứ Tư Lễ Tro. Vào Thứ Tư Lễ Tro, theo truyền thống, Giáo hoàng, Giám mục của Rôma, sẽ tham gia một cuộc rước sám hối từ Nhà thờ Saint Anselm đến Vương cung thánh đường Santa Sabina, nơi, theo thông lệ ở Ý và nhiều nước khác, tro được rắc lên. đầu, không bị lem trên trán, và người tiếp theo đặt tro lên đầu người khác theo cách tương tự. Năm 2021, Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích đã ban hành hướng dẫn đề xuất rằng các linh mục nên sử dụng phương pháp rắc tro trong mọi trường hợp, do đại dịch COVID-19.

Nghi thức Anh giáo, được sử dụng ở Papua New Guinea nói rằng, sau khi ban phép lành tro, "linh mục đánh dấu trán của chính mình và sau đó là trán của những người phục vụ và giáo đoàn đến và quỳ xuống, hoặc đứng, nơi họ thường nhận Mình Thánh Chúa.. "  Nghi thức Công giáo tương ứng trong Sách lễ Rôma để cử hành trong Thánh lễ chỉ ghi: "Sau đó, Linh mục rắc tro lên đầu những người hiện diện đến với mình, và nói với từng người... "  Các ấn bản trước năm 1970 có nhiều hướng dẫn tỉ mỉ hơn về thứ tự nhận tro của những người tham gia, nhưng một lần nữa không có bất kỳ dấu hiệu nào về hình thức rắc tro lên đầu.

Bản sửa đổi năm 1969 của Nghi thức Rôma đã đưa vào Thánh lễ nghi thức long trọng làm phép lành tro và rắc trên đầu, nhưng cũng dự kiến một cách rõ ràng một nghi thức long trọng tương tự ngoài Thánh lễ. Sách Các Phước Lành chứa đựng một nghi thức đơn giản. Trong khi nghi thức long trọng thường được tiến hành trong khuôn viên nhà thờ, nghi thức đơn giản có thể được sử dụng hầu như ở mọi nơi. Trong khi chỉ có linh mục hoặc phó tế mới có thể ban phước cho tro, giáo dân có thể làm việc đặt tro lên đầu của một người. Ngay cả trong nghi thức long trọng, nam hoặc nữ giáo dân có thể hỗ trợ linh mục phân phát tro. Ngoài ra, giáo dân lấy tro còn sót lại sau buổi lễ tập thể và rải lên đầu người bệnh hoặc của những người khác không thể dự lễ. (Vào năm 2014, Nhà thờ Anh giáo Liverpool cũng đề nghị đặt tro trong nhà thờ mà không tổ chức một buổi lễ long trọng.)

Ngoài ra, những người tham dự các buổi lễ Công giáo như vậy, dù ở nhà thờ hay nơi khác, theo truyền thống, theo truyền thống, mang theo tro về nhà để đặt lên đầu các thành viên khác trong gia đình, và nên có sẵn phong bì để tạo điều kiện thuận lợi cho việc này. Tại nhà, tro sau đó được rắc mà không có nghi lễ.

Không giống như kỷ luật liên quan đến các bí tích, Giáo hội Công giáo không loại trừ bất kỳ ai nhận các bí tích, chẳng hạn như việc rắc tro lên đầu, ngay cả dành cho những người không phải là người Công giáo và thậm chí có thể không được rửa tội. Ngay cả những người đã bị vạ tuyệt thông và do đó bị cấm cử hành các bí tích cũng không bị cấm nhận tro. Sau khi mô tả phép lành, nghi thức Ban Phép lành và Phân phát tro (trong khuôn khổ Thánh lễ) ghi: "Sau đó, Linh mục đặt tro lên đầu tất cả những ai hiện diện đến với Người."  Nhà thờ Công giáo không giới hạn việc phân phối tro được ban phước trong các tòa nhà của nhà thờ và đã đề nghị tổ chức các lễ kỷ niệm trong các trung tâm mua sắm, viện dưỡng lão và nhà máy. Những lễ kỷ niệm như vậy bao gồm việc chuẩn bị một khu vực thích hợp và bao gồm các bài đọc Kinh thánh (ít nhất một bài) và những lời cầu nguyện, và sẽ ngắn hơn một chút nếu tro đã được ban phước.

Giáo hội Công giáo và Giáo hội Giám lý nói rằng tro phải là của những cành cọ được ban phước trong lễ Chúa Nhật Lễ Lá năm trước, trong khi một ấn phẩm của Giáo hội Anh nói rằng chúng "có thể được tạo ra" từ những cây thánh giá của cây cọ bị cháy của năm trước. Những nguồn này không nói về việc thêm bất cứ thứ gì vào tro, ngoài việc, đối với phụng vụ Công giáo, việc rắc nước thánh khi ban phước cho họ. Một trang web của Anh giáo nói về việc trộn tro với một lượng nhỏ nước thánh hoặc dầu ô liu như một chất dính.

Trong khi tro được rắc trên đầu bằng cách làm bôi lên trán với dấu thánh giá, nhiều Cơ đốc nhân đã để dấu thánh giá có thể nhìn thấy suốt cả ngày. Các nhà thờ đã không áp đặt điều này như một quy tắc bắt buộc, và tro thậm chí có thể được xóa sạch ngay sau nghi lễ này; nhưng một số nhà lãnh đạo Cơ đốc giáo, chẳng hạn như mục sư Lutheran Richard P. Bucher và giám mục Công giáo Kieran Conry, khuyên bạn nên để tro trên trán trong thời gian còn lại trong ngày như một lời tuyên xưng công khai của đức tin Cơ đốc. Morgan Guyton, một mục sư Giám lý và là nhà lãnh đạo trong phong trào Cơ đốc giáo Chữ đỏ, khuyến khích người theo đạo Cơ đốc giữ hình ảnh cây thánh giá tro trên trán của họ suốt cả ngày như một cách thực hiện quyền tự do tôn giáo.

Rắc tro lưu động

Kể từ năm 2007, một số thành viên của các Giáo hội Cơ đốc lớn ở Hoa Kỳ, bao gồm Anh giáo, Luther và Giám lý, đã tham gia vào các hoạt động 'Ashes to Go', trong đó các giáo sĩ đi ra ngoài nhà thờ của họ đến những nơi công cộng, chẳng hạn như trung tâm thành phố, vỉa hè. và các nhà ga xe lửa, để phân phát tro cho người qua đường, thậm chí cho những người đang chờ đổi chuyến. Linh mục Anh giáo Emily Mellott của Nhà thờ Calvary ở Lombard đã lên ý tưởng và biến nó thành một phong trào, tuyên bố rằng thực hành cũng là một hành động truyền giáo. Anh giáo và Công giáo ở các vùng của Vương quốc Anh như Sunderland, thực hiện việc cùng nhau dâng tro: Marc Lyden-Smith, linh mục của Nhà thờ Saint Mary, tuyên bố rằng nỗ lực đại kết là một "nhân chứng to lớn trong thành phố của chúng ta, với những người Công giáo và Anh giáo cùng nhau làm việc để bắt đầu Mùa Chay, có lẽ nhắc nhở những ai đã xa rời Giáo hội, hoặc chưa từng đến, rằng đức tin Cơ đốc vẫn sống động và hoạt động tại Sunderland. "  Hiệp hội Sinh viên Công giáo của Đại học Bang Kent, có trụ sở tại Trung tâm Newman của Đại học, đã dâng tro cho các sinh viên đại học đang đi qua Trung tâm Sinh viên của cơ sở đó vào năm 2012, và Douglas Clark của Nhà thờ Công giáo La Mã St. Matthew ở Statesboro, trong số những người khác, đã tham gia Ashes to Go. Vào Thứ Tư Lễ Tro năm 2017, Cha Paddy Mooney, linh mục của Nhà thờ Công giáo La Mã St Patrick ở thị trấn Glenamaddy của Ireland, đã thiết lập một nhà ga Ashes to Go để qua đó hành khách có thể lái xe và nhận tro từ xe của họ; Nhà thờ giáo xứ cũng có "những buổi cầu nguyện lái xe trong Mùa Chay với việc mọi người gửi yêu cầu vào một chiếc hộp để trong khuôn viên nhà thờ mà không cần phải để xe của họ". Mục sư Trey Hall, mục sư của Nhà thờ Giám lý Thống nhất Urban Village, tuyên bố rằng khi nhà thờ địa phương của ông dâng tro ở Chicago, "gần 300 người đã nhận trokể cả hai người đang đợi đèn dừng xe trong xe của họ. "  Vào năm 2013, các nhà thờ không chỉ ở Hoa Kỳ, mà còn có ít nhất một nhà thờ ở mỗi Vương quốc Anh, Canada và Nam Phi, đã tham gia vào Ashes to Go. Bên ngoài tòa nhà nhà thờ của họ, Nhà thờ Saint Stephen Martyr Lutheran ở Canton đã cung cấp Ashes to Go cho "những tín đồ có lịch trình khiến việc tham dự một buổi lễ truyền thống khó khăn" vào năm 2016. Tại Hoa Kỳ, 34 tiểu bang và Đặc khu Columbia có ít nhất một nhà thờ tham gia. Hầu hết các nhà thờ (giáo xứ) này là Giám mục, nhưng cũng có một số nhà thờ Giám lý, cũng như các nhà thờ Trưởng lão và Công giáo.

Commination Office

Robin Knowles Wallace nói rằng buổi lễ truyền thống của nhà thờ vào Thứ Tư Lễ Tro bao gồm Thi Thiên 51 (Kinh Miserere), những lời cầu nguyện xưng tội và dấu chỉ của tro. Không một dịch vụ truyền thống nào chứa tất cả các yếu tố này. Buổi lễ truyền thống vào Thứ Tư Lễ Tro của nhà thờ Anh giáo, có tựa đề Một sự kết hợp, chứa hai yếu tố đầu tiên, nhưng không phải yếu tố thứ ba. Mặt khác, nghi lễ truyền thống của Giáo hội Công giáo có việc ban phước và phân phát tro, trong khi những lời cầu nguyện xưng tội và đọc Thánh vịnh 51 (thánh vịnh đầu tiên tại Lauds vào tất cả các ngày ăn năn tội, kể cả Thứ tư Lễ Tro) là một phần của nó. phụng vụ truyền thống chung của Thứ tư Lễ Tro, chúng không liên quan cụ thể với nghi thức làm phép tro. Nghi thức ban phước đã có được sự liên kết yếu kém về mặt truyền thống với thánh vịnh cụ thể đó chỉ kể từ năm 1970, khi nó được đưa vào việc cử hành Thánh lễ, trong đó một vài câu của Thi thiên 51 được sử dụng như một thánh vịnh đối đáp. Nơi các Kinh thánh Gregorian truyền thống vẫn được sử dụng, thánh vịnh tiếp tục chiếm một vị trí nổi bật trong buổi lễ. Ở một số khu vực, Anh giáo tiếp tục nghi thức rắc tro vào khoảng năm 1970.

Vào giữa thế kỷ 16, Sách Cầu nguyện chung đầu tiên đã loại bỏ nghi lễ rắc tro khỏi nghi lễ của Giáo hội Anh và thay thế bằng nơi sau này được gọi là Văn phòng đề cử. Trong ấn bản năm 1549 đó, nghi thức đứng đầu: "Ngày đầu tiên của Mùa Chay: Thường được gọi là Thứ tư Lễ Tro". Lễ tro không bị cấm, nhưng không được đưa vào nghi lễ chính thức của nhà thờ. Vị trí của nó đã được thực hiện bằng cách đọc những lời nguyền rủa trong Kinh thánh của Đức Chúa Trời chống lại tội nhân, mà mỗi người trong số họ được hướng dẫn để đáp lại bằng tiếng A-men. Đoạn văn của "Sự kết hợp hoặc tố cáo sự giận dữ của Đức Chúa Trời và những phán xét chống lại những kẻ tội lỗi" bắt đầu: "Trong Giáo hội nguyên thủy có một kỷ luật của Đức Chúa Trời, rằng vào đầu Mùa Chay, những người bị kết án với tội lỗi khét tiếng đã được đưa ra để đền tội. và bị trừng phạt trong thế giới này, để linh hồn họ có thể được cứu trong ngày của Chúa; và những người khác, được khuyên nhủ bởi tấm gương của những người bị kết án, có thể sợ phạm tội hơn. Thay vào đó, cho đến khi kỷ luật đã nói có thể được phục hồi trở lại, (điều đáng được mong đợi,) chúng ta nên nghĩ rằng vào lúc này (trước sự chứng kiến của tất cả các bạn) nên đọc những câu chung về sự rủa sả của Đức Chúa Trời đối với những kẻ tội lỗi không ngoan ". Đồng tình với điều này, Joseph Hooper Maude đã viết rằng việc thành lập Hội đồng là do mong muốn của những người cải cách "khôi phục lại thực hành ban đầu là sám hối công khai trong nhà thờ". Ông nói thêm rằng "các bản án của sự tuyệt thông lớn hơn" trong The Commination tương ứng với những câu được sử dụng trong Nhà thờ cổ đại. Ông viết, theo truyền thống, phụng vụ Thứ Tư Lễ Tro của Nhà thờ Anh giáo cũng bao gồm Miserere, cùng với "những gì tiếp theo" trong phần còn lại của buổi lễ (Kinh cầu nhỏ hơn, Kinh Lạy Cha, ba lời cầu xin ân xá và phước lành cuối cùng), "được trích từ các dịch vụ của Sarum cho Thứ Tư Lễ Tro ". Từ thực hành Nghi thức Sarum ở Anh, nghi lễ này đã lấy Thi thiên 51 và một số lời cầu nguyện trong Sách lễ Sarum kèm theo việc ban phước và phân phát tro. Trong Nghi lễ Sarum, thánh vịnh Miserere là một trong bảy thánh vịnh sám hối được đọc vào đầu buổi lễ. Vào thế kỷ 20, Nhà thờ Episcopal đã giới thiệu ba lời cầu nguyện từ Nghi thức Sarum và loại bỏ Văn phòng ủy nhiệm khỏi phụng vụ của nó.

Khác
Trong một số truyền thống nhà thờ thấp, các thực hành khác đôi khi được thêm vào hoặc thay thế, như những cách khác để tượng trưng cho việc xưng tội và sám hối trong ngày. Ví dụ, trong một biến thể phổ biến, những tấm thẻ nhỏ được phân phát cho hội đoàn, nơi mọi người được yêu cầu viết tội lỗi mà họ muốn thú nhận. Những tấm thẻ nhỏ này sau đó được mang ra bàn thờ để đốt.

Trong thời đại Victoria, các nhà hát hạn chế trình chiếu các chương trình đã định sẵn vào Thứ Tư Lễ Tro, vì vậy họ cung cấp các chương trình giải trí khác, theo sự ủy quyền của Giáo hội Anh (Anh giáo).

Ở Iceland, trẻ em "ghim những túi nhỏ đựng tro vào lưng của một người nào đó", mặc trang phục và hát các bài hát xin kẹo.

Cách xác định ngày lễ tro
Thứ tư lễ Tro là ngày lễ nhắc nhở về cái chết, là điểm khởi đầu của mùa chay 40 ngày thống hối để đón chờ mầu nhiệm Chúa Giêsu phục sinh từ cõi chết. Xác định ngày lễ tro phụ thuộc vào lễ Phục sinh, không có ngày cố định theo dương lịch như lễ Giáng sinh, lễ Truyền tin hay lễ kính một vị Thánh. Vì có nguồn gốc xuất phát từ lễ Vượt qua tính theo âm lịch của Do Thái, vì vậy lễ Phục sinh căn cứ vào âm lịch để xác định nên lễ Tro cũng được xác định bằng ngày âm lịch.

Cách xác định cụ thể: Theo quy luật của Cộng đồng Nixea, lễ Phục Sinh là ngày Chúa nhật đầu tiên tính từ kỳ trăng tròn đầu tiên sau ngày 21/3. Bắt đầu từ Chúa nhật Phục sinh, đếm về trước sáu tuần là Chúa nhật 1 mùa chay, 4 ngày trước Chúa Nhật một mùa chay chính là Thứ tư lễ Tro.

Lịch
Những ngày thứ tư Lễ Tro trong những năm tới:
 2021 – 17 Tháng Hai
 2022 – 02 Tháng Ba
 2023 – 22 Tháng Hai
2024 – 14 Tháng Hai
2025 – 05 Tháng Ba
2026 – 18 Tháng Hai
2027 – 10 Tháng Hai
2028 – 01 Tháng Ba
2029 – 14 Tháng Hai
2030 – 06 Tháng Ba

Chú thích

Tham khảo

Lễ Kitô giáo
Mùa Chay Kitô giáo
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Hai
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Ba
Thứ Tư


title: 20376 Joyhines

text:
20376 Joyhines (1998 KB44) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 5 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20376 Joyhines

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Polycentropus gertschi

text:
Polycentropus gertschi là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Polycentropus


title: Teucholabis bicolor

text:
Teucholabis bicolor là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Bulbophyllum comptonii

text:
Bulbophyllum comptonii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Usclas-du-Bosc

text:
Usclas-du-Bosc là một commune thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp.

Xem thêm
 Commune của tỉnh Hérault

Tham khảo
 INSEE
 IGN

Xã của Hérault


title: Desmophora

text:
Desmophora là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Basar

text:
Basar là một thị trấn thống kê (census town) của quận West Siang thuộc bang Arunachal Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Basar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 579 mét (1899 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Basar có dân số 3834 người. Phái nam chiếm 56% tổng số dân và phái nữ chiếm 44%. Basar có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Basar, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Arunachal Pradesh


title: Méréaucourt

text:
Méréaucourt là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Thị trấn này tọa lạc trên đường D264, khoảng 23 dặm Anh về phía tây nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Méréaucourt trên trang mạng của INSEE

Xã của Somme


title: Vitex gaumeri

text:
"Fiddlewoods" is also the collective term for the Verbenaceae genus Citharexylum.

Vitex gaumeri (tiếng Anh còn gọi là Fiddlewood, Walking Lady, hoặc Yax-nik) là một loài thực vật thuộc họ Lamiaceae. Loài này có ở Belize, Guatemala, Honduras, và México.

Tham khảo

 Nelson, C. 1998. Vitex gaumeri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Chi Bình linh


title: Andrena nasonii

text:
Andrena nasonii là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1895.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1895


title: Cerithium tenellum

text:
Cerithium tenellum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố
The distribution của Cerithium tenellum bao gồms miền tây miền trung Thái Bình Dương.
 Philippines
 Indonesia

Chú thích

Tham khảo

T


title: Agrypnus arorai

text:
Agrypnus arorai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Kashyap miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Bulbophyllum aithorhachis

text:
Bulbophyllum aithorhachis là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

A


title: Agrypnus porosus

text:
Agrypnus porosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kluge miêu tả khoa học năm 1835.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Contai

text:
Contai là một thành phố và khu đô thị của quận Medinipur thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Địa lý
Contai có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 6 mét (19 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Contai có dân số 77.497 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Contai có tỷ lệ 82% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Contai, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Ma-ha-ca-diếp

text:
Ma-ha-ca-diếp (, tiếng Pali: Mahakassapa) còn gọi là Tôn giả Ca Diếp hay Đại Ca Diếp là một người Bà la môn xứ Ma Kiệt Đà, cha tên Ẩm Trạch, mẹ tên Hương Chí. Ông là một trong mười đại đệ tử của Tất đạt đa Cồ đàm (Phật Thích Ca), và cũng là người tổ chức, chỉ đạo đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ nhất, nhờ vậy mà Tam tạng pháp bảo của đạo Phật còn được lưu truyền cho đến ngày nay. Ma-ha-ca-diếp nổi tiếng có hạnh Đầu đà (tu khổ hạnh) nghiêm túc nhất và là người đứng đầu Tăng-già sau khi Tất đạt đa Cồ đàm mất. Phật Thích Ca là người khai sinh và truyền bá đạo Phật, còn người kế thừa di sản của Phật để truyền lại cho đời sau chính là tôn giả Ca Diếp vậy.

Ma-ha-ca-diếp là sơ tổ của Thiền tông Ấn Độ, được đức Tất đạt đa Cồ đàm truyền tâm ấn. Trong tranh tượng, Ma-ha-ca-diếp cùng với A-nan-đà thường được thể hiện đứng 2 bên Tất đạt đa Cồ đàm.

Cuộc đời

Bối cảnh và gia thế
Về nguồn gốc gia tộc thì Tôn giả Ca Diếp, cũng như hai đại tôn giả là ngài Xá Lợi Phất (Sāriputta) và ngài Mục Kiền Liên (Moggallāna) của Đức Phật. Ông xuất thân từ giai cấp Bà-la-môn. Đại Ca Diếp đã lớn tuổi hơn Đức Phật. Ông sinh ra trong xứ Ma Kiệt Đà (Magadha), tại một làng gọi là Mahātittha (tạm dịch là làng Giao Lưu, nghĩa là nơi đó là ngã tư của các trục giao thông, dân chúng tứ phương có thể qua lại thường xuyên bằng đường bộ lần đường thủy).

Ông là con của đại bá hộ Bà-la-môn tên Kapila, và thân mẫu là bà Sumanadevì. Khi sinh ra, ông được đặt tên là Pipphali (tạm dịch là Thường Tịnh) vì tính khí luôn luôn yên tĩnh ngay từ lúc lọt lòng mẹ của ông. Ngay từ khi ra đời, tôn giả đã hội đủ những quý tướng của một bậc vĩ nhân, trong đó có bảy quý tướng giống với vẻ đẹp của Đức Phật.

Thân phụ của tôn giả có thể xem như một vị tiểu vương, vì làm chủ một lãnh thổ bao trùm đến mười sáu ngôi làng. Chính vì sinh ra trong một gia đình giàu có, Đại Ca Diếp rất được cha mẹ cưng chiều. Khi Đại Ca Diếp lên tám, theo luật lệ của Bà la môn, cậu bé được người cha giàu có của mình mời danh sư về nhà dạy học. Với trí thông minh thiên bẩm, tôn giả Đại Ca Diếp nhanh chóng tiếp thu các môn học rất nhanh và trở nên xuất chúng trong nhiều lĩnh vực như văn học, toán thuật, thi họa, thiên văn,...

Trước khi xuất gia
Tuy thông minh và giỏi giang vô cùng như vậy, nhưng ngay từ khi còn nhỏ, tôn giả Đại Ca Diếp đã tỏ ra rất khác so với những đứa trẻ đồng trang lứa, không thích các trò hoan lạc, ghét những chỗ ồn ào và thường chỉ muốn ở một mình. Cuộc sống của ngài giản dị nhưng trong sạch, không vương hạt bụi nhỏ nào của tình cảm nam nữ thế gian. Đó là những đức tính cao đẹp chỉ hiện diện nơi một bậc Thánh xuất thế trong tương lai.

Khi thấy Đại Ca Diếp đã lớn khôn, trở thành một thanh niên tuấn tú, cha mẹ gọi Đại Ca Diếp đến và nói rằng, ông đã đến tuổi kết hôn và cha mẹ ông sẽ chọn cho ông một cô gái thật xinh đẹp, thùy mị nết na về làm vợ. Nhưng ngay khi nghe đến chuyện lấy vợ, Đại Ca Diếp đã vội vã xua tay nói: "Thưa cha mẹ, con muốn sống một mình để được phụng dưỡng cha mẹ. Và nếu được cha mẹ cho phép con chỉ muốn xuất gia đi tu mà thôi. Nếu như lấy vợ thì sự tu hành của con sẽ không thành".

Tuy vậy, cha mẹ ngài bằng mọi cách ép ngài phải cưới vợ. Mặc dù không thích việc này nhưng vì để vừa lòng cha mẹ, tôn giả Đại Ca Diếp đã đưa ra các tiêu chuẩn khắt khe và tạc ra bức chân dung một người phụ nữ thật đẹp để làm khó thân mẫu. Nhưng không ngờ rằng với bức tượng đó, cha mẹ ông đã tìm được cô gái ấy và ông buộc phải thành thân. Tên nàng là Bhaddà Kàpilànì.Vì Bhaddà có nghĩa là may mắn, hữu hạnh, còn chữ Kàpilànì ám chỉ một màu sắc thâm trầm giống như màu thẩm chu).

Nhưng một điều trùng hợp lạ lùng, là nàng Bhaddà Kàpilànì cũng không muốn lấy chồng. Nàng chỉ ước ao được xuất gia, sống đời sống phạm hạnh của một nữ đạo sĩ. Vì thế, hai người tuy mang danh nghĩa là vợ chồng nhưng hai vị sống chung với nhau như hai người bạn trong sạch, không chút ái luyến, không chút vẩn đục. Hai vị đã sống cuộc sống thanh cao như thế cho đến ngày xuất gia cầu đạo.

Xuất gia theo Phật
Năm ấy, Đại Ca Diếp đã trên ba mươi tuổi. Người ta nói rằng, ngày ngài rời nhà tìm thầy học cũng là ngày Đức Phật Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni thành đạo nơi gốc cây bồ đề. Đại Ca Diếp đi nhiều nơi, học qua nhiều thầy nhưng vẫn chưa tìm được thầy ưng ý. Cho tới một hôm, ông nghe có người mách Đức Phật Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni mới thực sự là bậc đại giác ngộ hiện thời.

Nghe theo lời đồn đại, Đại Ca Diếp tìm đến đạo tràng Trúc Lâm (Venuvana) nơi Phật Thích Ca cùng các đệ tử đang mở đạo tràng giảng về Phật pháp. Ban đầu, Đại Ca Diếp không đến gặp Đức Phật ngay mà chỉ đi theo những người mộ đạo đến nghe giảng để thử xem có thực Đức Phật Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni là một thầy giỏi như lời đồn hay không. Cho tới một hôm, sau khi đến nghe giảng về, giữa đường, Đại Ca Diếp nhìn thấy Đức Phật Thích Ca ngồi dưới một tán cây cổ thụ.

Tự nhiên, Đại Ca Diếp thấy có một sức hút kỳ lạ, ông vội quỳ xuống xin bái Đức Phật Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni làm thầy. Phật Thích Ca lúc này mới nói: "Như Lai nghe nói về ông đã lâu. Như Lai biết rằng, rồi đây thế nào ông cũng đến đây xin theo Như Lai tu học, và hôm nay chính là ngày ông được mãn nguyện. Sự lưu truyền Phật pháp trong tương lai sẽ cần tới ông rất nhiều".

Chứng quả vị A la hán
Sau 7 ngày đến ngày thứ 8 từ khi gia nhập đạo Phật, Ma ha ca diếp đắc quả A la hán, một phẩm Thánh cao nhất, đã giải thoát ông khỏi mọi phiền não thô thiển lẫn vi tế.

Rồi một thời gian khá lâu sau nầy, nhân trong một cuộc nói chuyện với A Nan Đà, Ma ha ca diếp đã thuật lại giai đoạn "vỡ lòng" tu Phật của ông như sau:

"Bảy ngày đầu, bần đạo thọ dụng sự cúng dường của chư tín thí mà thân tâm chưa được giải thoát. Nhưng qua ngày thứ tám, Thánh quả A la hán đã hiện hữu trong tâm!"

Nhập định
Mới ngày nào mà Đức Phật nhập diệt đã trên hai mươi năm. Càng nghĩ, Đại Ca Diếp càng nhớ lại ân sâu như trời biển của Đức Thế Tôn đã vì đời sau mà lưu truyền đại pháp. Lúc bấy giờ Đại Ca Diếp đã ngoài trăm tuổi, tuy trí tuệ sáng suốt nhưng sắc thân tứ đại thì mỏi mòn theo năm tháng. Ngài biết không còn bao lâu nữa thì sẽ nhập diệt nên cố gắng củng cố tăng đoàn và giao phó cho người thừa kế để khỏi phụ lòng của Đức Phật. Ngài liền đến nơi A Nan đang hoằng pháp, phó chúc pháp tạng và yêu cầu A Nan tiếp nối sứ mạng lãnh đạo tăng đoàn. Đây là một trách nhiệm rất quan trọng cho sự hưng thịnh của Phật giáo ngày sau nên ngoài A Nan ra không ai có thể đảm đương nổi. Lúc đó ông đã rất già (có lẽ khoảng 90 - 100 tuổi).

Ông nhập định năm 496 TCN, tại núi Kê Túc sơn chờ ngày đức Di Lặc hạ sanh, để có thể truyền lại tấm áo cà sa vàng của đức Phật Thích Ca cho đức Phật Di Lặc.

Chú thích

Đệ tử Thích-ca Mâu-ni
A-la-hán
Người thọ bách niên Ấn Độ
Thiền sư Ấn Độ
Đại sư Phật giáo
Tăng sĩ Ấn Độ


title: Alvania erentoezae

text:
Alvania erentoezae là một loài đã tuyệt chủng của ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả
The shell is slender. The aperture is round.

Phân bố
miền tây Taurids, tây nam Thổ Nhĩ Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Potamyia trenhona

text:
Potamyia trenhona là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Potamyia


title: Diabo

text:
Diabo là một tổng thuộc  tỉnh Gourma ở đông bắc Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Diabo. Dân số năm 2006 là 43.357 người.

Các thị xã và làng xã
Bagatenga, Benkoko, Boudierghin, Boulgatenga, Bouloumbougdi, Boulyoghin, Bouri, Combemgogo, Daboadin, Dazouri, Dianga, Diapangou-Peulh, Gninboadin-Diabo, Guilgin, Kabga, Kalbekin, Kamona, Kandaga, Kanhomé, Koulpissi, Koulwoko, Kouriogin, Lantaogo, Lantaogo-Tamassogo, Lanti, Lorgho, Louloubtenga, Maouda, Mocomtore, Nabi-Raogo, Nintenga, Ouavoussé, Piga, Pikoinsé, Pissalboré, Pisseguédin, Pitenga, Pizonguin, Pohemtenga, Saatenga, Sabioken, Sanéwabo, Sanéwabo-Yarcé, Seiga, Silmitenga, Tamkoursi, Tampanga, Tangandé, Tangaye, Tanlallé, Tansouka, Tanziéga, Tiabga, Tiabtamassogo, Yantenga, Yanwéga, Yarcétenga, Zamsé, Zanré, Zecca, Ziella, Zinknabbin và Zonatenga.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Gourma

nl:Diabo (Botswana)


title: Epsilon

text:
Epsilon (ε; tiếng Hy Lạp: Έψιλον) là chữ cái thứ năm của bảng chữ cái Hy Lạp. Trong hệ chữ số Hy Lạp, nó có giá trị là 5. Nó được bắt nguồn từ chữ cái He trong tiếng Phoenicia. Các chữ cái xuất phát từ Epsilon gồm E trong bảng chữ cái Latinh và Ye trong bảng chữ cái Kirin.

Sử dụng
Trong vật lý, epsilon được dùng để kí hiệu cho hằng số điện

Biểu thức liên quan đến Epsilon

Hằng số chất điện môi biểu thị cho khả năng phân cực của chất điện môi. Biểu thức của nó có dạng như sau:

ε = Cd/C0

Trong đó:

 Cd là điện dung của tụ điện dùng chất điện môi.
 C0 là điện dung của tụ điện dùng chất điện môi là chân không hoặc không khí.

Ký tự Hy Lạp
Mẫu tự nguyên âm


title: Exosoma fairmairei

text:
Exosoma fairmairei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Exosoma


title: Tipula songoana

text:
Tipula songoana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Các nhà thờ gỗ tại Vùng núi Karpat thuộc Slovakia

text:
Các nhà thờ bằng gỗ ở Dãy núi Karpat là tên một Di sản thế giới của UNESCO, gồm 9 ngôi nhà thờ bằng gỗ, được đựng lên từ thế kỷ thứ 16 tới thế kỷ 18 tại 8 nơi khác nhau ở Slovakia.

Các nhà thờ này gồm 2 nhà thờ thuộc giáo hội Công giáo Rôma ở Hervartov, Tvrdošín, 3 nhà thờ Giáo hội Luther thuộc Tin Lành (gọi là nhà thờ Articular) ở Hronsek, Leštiny, Kežmarok và 3 nhà thờ thuộc giáo hội Công giáo Hy Lạp thuộc Công giáo Đông phương ở Bodružal, Ruská Bystrá, Ladomirová cùng một tháp chuông ở Hronsek.

Cùng với 9 nhà thờ nêu trên, Slovakia còn có khoảng trên 50 nhà thờ bằng gỗ khác (xem bản đồ).

Bảm đồ

Danh sách

Xem thêm
 Nhà thờ gỗ Tserkvas trên dãy Karpat ở Ba Lan và Ukraina
 Các nhà thờ gỗ ở Nam Tiểu Ba Lan
 Nhà thờ cổ Petäjävesi
 Các nhà thờ Hòa bình
 Nhà thờ cột và ván gỗ
 Nhà thờ gỗ ở Maramureş
 Nhà thờ gỗ Kon Tum

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Wooden Churches in Slovakia

Di sản thế giới tại Slovakia
Nhà thờ bằng gỗ


title: Erioptera squalida

text:
Erioptera squalida là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Trần Tiễn Thành

text:
Trần Tiễn Thành (chữ Hán: 陳踐誠, 1813-1883), trước có tên là Dưỡng Độn, sau kỵ quốc úy đổi là Thời Mẫn, sau nữa được vua Tự Đức ban tên là Tiễn Thành, hiệu là Tốn Trai; là một đại thần triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Thân thế và sự nghiệp

Ông sinh ngày 14 tháng 2 năm 1813 tại làng Minh Hương, nay thuộc xã Hương Vinh, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên.

Viễn tổ là Trần Dương Thuần gốc người Phúc Kiến (Trung Quốc), làm quan nhà Minh. Khi nhà Thanh lên nắm quyền, ông lánh qua Việt Nam, đến lập nghiệp tại Hương Trà từ nửa sau thế kỷ XVII.

Cha Trần Tiễn Thành là Trần Triều Dực, tự Bá Lương, vì có văn học tự ra ứng cử, trải đến chức tri phủ Tân Bình (Gia Định) rồi mất ở đấy lúc ông Thành mới 11 tuổi (1824).

Năm 1838, đời vua Minh Mạng, nhờ thông minh và hiếu học, Trần Tiễn Thành thi đỗ tiến sĩ.

Trải chốn quan trường
Năm đầu thời Thiệu Trị (1841), Trần Tiễn Thành được bổ làm Viên ngoại bộ Lại, Lang trung bộ binh, rồi Án sát tỉnh Thanh Hóa.

Năm 1847, vua Tự Đức kế vị, ông làm Thái bộc tự khanh, rồi Biện lý bộ Hộ, Biện lý bộ Lại kiêm quản ấn triện Đại lý tự.

Được ít lâu, cất ông làm Bố chính sứ ở Gia Định, lại chuyển về Thị lang bộ Công sung biện Các vụ.

Năm 1855, các dân tộc ở Đá Vách (Quảng Ngãi) nổi dậy, sung ông làm Tán lý quân vụ. Khi nơi ấy đã tạm yên ổn, đưa ông về Tham tri bộ Binh, sung Kiên diên giảng quan.

Năm 1861, chuyển ông làm Thượng thư bộ Công, sung đốc phòng cửa biển Thuận An tại Thừa Thiên. Khi xong việc, đổi ông sang bộ Hộ kiêm Khâm thiên giám sung Cơ mật viện đại thần, rồi đổi sang bộ Binh, kiêm quản Viện Tập hiền.

Năm 1864, Hải quân trung tá Aubare đến Huế để bàn việc chuộc ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, Trần Tiễn Thành lại được sung làm Khâm sai toàn quyền phó sứ để cùng với Chánh sứ Phan Thanh Giản hội thương.
Sau đó, ông được thưởng một chiếc Kim khánh hạng nhì có khắc chữ: Liêm, bình, cần, cán.

Bấy giờ, nhà vua muốn chọn người đi xem xét việc quân ở Hải An (nay thuộc Hải Phòng), Trần Tiễn Thành liền xin đi.
Trên đường, thấy các cảng đạo ở Thanh Hóa-Nghệ An nhiều chỗ nông lấp, ông xin cho khơi đào và được vua chấp thuận. Lại thấy ở Hải Dương nhân dân đang đói khổ, ông liền tự ý xuất gạo trong kho phát chẩn, rồi mới báo về triều xin nhận tội nhưng được tha.

Năm 1866, tới kỳ ba năm bình xét công, Trần Tiễn Thành được thăng thự Biện đại học sĩ, đổi sang bộ Công rồi được sung làm Tổng tài Quốc sử quán.

Năm 1872, mẹ mất, ông xin về thọ tang, được nhà vua cấp cho 500 quan tiền.

Năm 1873, quân Pháp tiến đánh Bắc Kỳ, các tỉnh là Hà Nội, Hải Dương, Nam Định và Ninh Bình đều thất thủ. Trần Tiễn Thành liền đề cử Nguyễn Văn Tường ra Hà Nội giải quyết sự việc.
Sau khi quân Pháp chịu trả lại các tỉnh thành trên và chịu rút quân, thưởng công tiến cử, ông Thành được thăng thụ Hiệp biện, tiến thự Văn Minh điện đại học sĩ.

Năm 1883, Trần Tiễn Thành, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường được vua Tự Đức cử làm Phụ chính đại thần để giúp việc cho vua mới là Dục Đức.

Nhưng chỉ được ba ngày, hai ông Thuyết và Tường lấy cớ Dục Đức bị tiên đế chê không xứng đáng nên tôn Lãng quốc công Hồng Dật (em út vua Tự Đức) lên ngôi đặt niên hiệu Hiệp Hòa. Phần Trần Tiễn Thành, thì bị đàn hặc là đã đọc di chiếu của vua Tự Đức mà tự ý bỏ bớt, nên bị giáng hai cấp.

Từ đó, ngày nào Trần Tiễn Thành cũng bị ông Tường và ông Thuyết bức bách, nên phải viện cớ có bệnh xin giải chức trở về nhà.

Ngày 18 tháng 8 năm 1883, tướng Pháp là Courbet đem hạm đội tới đánh cửa Thuận An, bắt ép triều đình Huế phải ký hòa ước nhận sự bảo hộ của Pháp. Vì chủ hòa, vua Hiệp Hòa chấp thuận. Trong khi đó, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường lúc bấy giờ đang nắm giữ binh quyền tại triều lại muốn "chiến" để giữ nước.

Bị ám hại
Nguyên do dẫn đến cái chết của Trần Tiễn Thành, sách Đại Nam thực lục chép:
Trần Tiễn Thành cùng hai người ấy là Trương Văn Đễ và Ông Ích Khiêm, vẫn không bằng lòng nhau. Trước đây vì việc tuyên chiến, đã bị hai người ấy tham hặc nhiều mối, giận không quên được. Cho nên Trần Tiễn Thành cáo ốm xin về nhà riêng (ở ấp Doanh Thị Trung), đều do hai người ấy bắt buộc. Đêm hôm trước họp nhau ở Sở Tịch Điền, hai người cũng có đem bản thảo tờ tâu để tường với Tiễn Thành yêu cầu phải làm theo việc ấy. Tiễn Thành lại khước từ, nói rằng: Bỏ vua nọ lập vua kia, sao có thể làm mãi? Tôi đã bãi chức về nhà, không dám dự việc ấy. Hai người lại càng ngờ mà ghét. Nhân thể đêm ấy cũng sai người đến giết chết Tiễn Thành ở nhà riêng.

Sách Đại Nam chính biên liệt truyện chép:
Khi Tường, Thuyết lại mưu phế lập, có ủy người đem nguyên tờ bản thảo nói rõ cùng Tiễn Thành, cốt được (ông) nghe theo. Tiễn Thành bác đi và nói rằng: "phế lập là việc đại sự, sao đề cử luôn thế, ta đã bãi chức về không dám dự". Tường, Thuyết lại rất nghi, ngay đêm hôm ấy Tiễn Thành bị trộm giết chết, người ta đều ngờ có người sai khiến, mà không dám nói...

Mãi sau, sử sách mới nói rõ người chủ mưu chính là ông Thuyết và ông Tường:
Sử gia Trần Trọng Kim viết trong Việt Nam sử lược:
Trong Huế thì vua Hiệp Hòa cũng muốn nhận chính sách bảo hộ để cho yên ngôi vua, nhưng các quan có nhiều người không chịu, và lại thấy Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết chuyên chế thái quá, muốn dùng kế mà trừ bỏ đi, bèn đổi Nguyễn Văn Tường sang làm Binh bộ Thượng thư, Tôn Thất Thuyết làm Lại bộ Thượng thư, để bớt binh quyền của Tôn Thất Thuyết. Hai người thấy vua có lòng nghi, sợ để lâu thành vạ, bèn vào tâu với bà Từ Dụ Thái hậu để lập ông Dưỡng Thiện là con nuôi thứ ba vua Dực Tông, rồi bắt vua Hiệp Hòa đem ra phủ ông Dục Đức cho uống thuốc độc chết. Vua Hiệp Hòa làm vua được hơn 4 tháng, sử gọi là Phế Đế.Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết đã giết vua Hiệp Hòa rồi, lại thấy quan Phụ chính Trần Tiễn Thành không theo ý mình, cũng sai người giết nốt .

GS. Trịnh Vân Thanh:
Thái giám Phạm Tạc vì muốn tâng công với phe Tôn Thất Thuyết, nên báo cáo là Trần Tiễn Thành đã xui giục Hường Sâm và Hường Phì dâng mật thư xin vua Hiệp Hòa cho giết Nguyễn Văn Tường...Ông Tường, ông Thuyết lại lo ngại rằng Trần Tiễn Thành mưu việc giao hảo với Pháp, lại thêm vào đó là việc ông Thành không chịu ký vào tờ giấy phế vua Hiệp Hòa, nên họ liền cho bọn tay sai xuống Chợ Dinh ám sát Trần Tiễn Thành.

Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế:
Vì không đồng ý việc phế lập, nên Trần Tiễn Thành bị Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết phái Hường Chức và Hường Tề đến ám sát Trần Tiễn Thành tại nhà riêng ở Gia Hội (Huế) vào đêm 30 tháng 10 năm Quý Mùi (1883), lúc ông 70 tuổi <ref>Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam'’, tr. 890.</ref>.

Mặc dù đã mất (1883), Trần Tiễn Thành vẫn bị ông Thuyết và ông Tường cho rằng bản án cũ (giáng hai cấp) là quá nhẹ, bèn xin vua (lúc này là Kiến Phúc) giáng ông làm Binh bộ thượng thư. Đến đời vua Đồng Khánh (1886), Trần Tiễn Thành mới được Nguyễn Hữu Độ và Phan Đình Bình xin vua cho truy phục nguyên hàm, và được chấp thuận.

Nhận xét
Trong Từ điển bách khoa toàn thư:
Trần Tiễn Thành học rộng, giỏi thơ, làm quan suốt 45 năm trải qua nhiều lĩnh vực hành chính, văn hoá, ngoại giao, xây dựng, quân sự..., trong lĩnh vực nào ông cũng tỏ ra nghiêm cẩn. Ông cũng có những biểu hiện muốn duy tân đất nước qua việc tiếp đón Nguyễn Trường Tộ nhiều lần, gả con gái Trần Thị Nhân cho Nguyễn Lộ Trạch. Cái chết của Trần Tiễn Thành là một bi kịch thời "Tứ nguyệt tam vương" của triều Nguyễn.

Trong Đại Nam chính biên liệt truyện:
Ông tính vốn trung thực, làm quan thanh cần, được Tự Đức (Tự Đức) rất là quyến luyến...Tới khi tuổi già gặp lúc gian nan, bị chết vì nạn, người phần nhiều đều mến tiếc.

Chú thích

Tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (tập 8). Nhà xuất bản Giáo dục, 2007.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện (Cao Xuân Dục làm Tổng tài). Nhà xuất bản Văn Học, 2004.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Trịnh Vân Thanh, Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển (quyển 2). Nhà xuất bản Hồn Thiêng, Sài Gòn, 1966.
Nguyễn Khắc Thuần Việt sử giai thoại (tập 8) do biên soạn. Nhà xuất bản Giáo dục, 1998.

Đại học sĩ triều Nguyễn
Nhiếp chính Việt Nam
Tổng tài Quốc sử quán triều Nguyễn
Người Thừa Thiên Huế
Tiến sĩ nhà Nguyễn
Người Minh Hương
Người Việt gốc Hoa


title: Reykjavík

text:
Reykjavík () là thủ đô của Iceland, là thành phố lớn nhất của quốc gia này và có vĩ độ 64°08' vĩ Bắc, là thủ đô quốc gia có vĩ độ cao nhất thế giới. Thành phố này nằm ở Tây Nam Iceland, bên bờ vịnh Faxaflói. Với dân số hơn 117.000, đây là trung tâm của các hoạt động chính quyền, kinh tế của đảo quốc Iceland.

Người ta tin rằng Reykjavík là nơi có khu định cư lâu dài đầu tiên ở Iceland và, theo Ingólfur Arnarson, được thiết lập khoảng năm 874 CN. Cho đến thế kỷ 18, không có sự phát triển đô thị ở vị trí ngày nay là thành phố. Thành phố này đã được thành lập năm 1786 làm một đô thị buôn bán chính thức và nó đã tăng trưởng đều đặn trong các thập kỷ sau và chuyển thành một trung tâm vùng sau đó là trung tâm quốc gia về các hoạt động thương mại, dân số và chính quyền.

Ngày nay, Reykjavík là trung tâm của Vùng đại Reykjavík với dân số hơn 190.000 và đến nay là vùng đô thị lớn nhất ở Iceland. Là một thủ đô của một trong những quốc gia phát triển nhất thế giới, dân cư thành phố Reykjavík được hưởng một chế độ phúc lợi và hạ tầng hạng nhất. Vị trí của thành phố, chỉ hơi lệch về phía Nam của vòng Bắc Cực, chỉ nhận được 4h ban ngày mỗi ngày vào mùa Đông; vào mùa Hè thì đêm hầu như trắng như ban ngày. Thành phố này vẫn tiếp tục chứng kiến sự gia tăng dân số trong 10 năm qua cũng như sự tăng trưởng của lĩnh vực thương mại và công nghiệp.

Địa lý
Reykjavík nằm ở Tây Nam Iceland bên bờ vịnh Faxaflói. Bờ biển vùng Reykjavík có trưng bằng các bán đảo, vịnh nhỏ, eo biển và các đảo.

Trong thời kỳ Băng Hà (cách đây 10.000 năm), một tảng băng lớn đã bao phủ một phần của khu vực mà ngày nay là thành phố, kéo dài đến tận Álftanes. Những khu vực khác của thành phố vị nước biển bao phủ. Trong những thời kỳ ấm áp cuối Kỷ Băng Hà, một số ngọn đồi như Öskjuhlíð đã là đảo. Mực nước biển trước đây có đặc trưng bằng các trầm tích (với các con trai) đến tận f.ex. tại Öskjuhlíð lên đến mức hiện nay có độ cao 43m trên mực nước biển. Các ngọn đồi Öskjuhlíð và Skólavörðuholt dường như là tàn tích của các núi lửa che chắn trước đây đã hoạt động trong thời kỳ ấm áp của Kỷ Băng Hà.

Sau Kỷ Băng Hà, đất đã trồi lên khi băng tan đi và có hình hài trông như ngày nay.
Nhưng khu vực này vẫn còn bị biến dạng bởi các trận động đất và núi lửa phun trào, giống hiện tượng đã xảy ra như cách đây 4500 năm ở dãy núi Bláfjöll, khi dung nham chảy ra từ Elliðaárvalley chảy ra biển tại vịnh Elliðavogur.

Sông lớn nhất chảy qua Reykjavík là sông Elliðaá, một con sông không thể cho tàu vào được nhưng là sông câu cá hồi tốt nhất ở Iceland. Núi Esja, cao 914 m, là núi cao nhất ở khu vực phụ cận Reykjavík.

Thành phố Reykjavík gần như nằm ở trên bán đảo Seltjarnarnes peninsula, nhưng các khu ngoại ô kéo đến tận phía Nam và Đông xa bán đảo này. Reykjavík là một thành phố trải rộng ra chứ không tập trung, phần lớn khu vực nội thành là dạng mật độ thấp và nhà cửa có khuôn viên rộng rãi, các khoảng không gian giao thông và các khoảng không gian khác rộng rãi.

Khí hậu
Dù ở cực Bắc của Đại Tây Dương, Reykjavík không lạnh như người ta tưởng. Nhiệt độ giữa Đông không thấp hơn ở Toronto hay Thành phố New York. Lý do là vì thời tiết bờ biển Iceland được các dòng nước ấm của Dòng Gulf điều hòa. Do gần biển nên thành phố này hứng chịu gió và gió bão thì thường xuyên vào mùa Đông. Thành phố này Reykjavík cũng có nhiều mưa với trung bình 213 ngày mưa mỗi năm, với mùa Xuân có ngày nắng nhỉnh hơn.{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          -21.932830810546875,
          64.13577516756123
        ]
      }
    }
  ]
}

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thủ đô châu Âu
Đô thị Iceland
Khu dân cư ở Iceland
Khởi đầu năm 1786
Thành phố cảng châu Âu
Thành phố ven biển Iceland
Khu dân cư thời đại Viking


title: Bollullos de la Mitación

text:
Bollullos de la Mitación là một đô thị ở tỉnh Sevilla, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2006 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số7084 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bollullos de la Mitación - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Sevilla


title: Stridova

text:
Stridova là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Cyclomia

text:
Cyclomia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Cyclomia mopsaria Guenée, 1857

Chú thích

Tham khảo

 Cyclomia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Hydrovatus asemus

text:
Hydrovatus asemus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Centromacronema obscurum

text:
Centromacronema obscurum là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Centromacronema


title: Pleurotomella packardii

text:
Pleurotomella packardii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 15 mm và 22 mm

Phân bố
Chúng phân bố ở bathyal tây bắc Đại Tây Dương và ở Vịnh Maine.

Chú thích

Tham khảo

 Gastropods.com: Pleurotomella packardi packardi; truy cập: 18 tháng 1 năm 2011

Pleurotomella
Động vật được mô tả năm 1872


title: M48 Patton

text:
M48 Patton là tên một loại tăng thuộc thế hệ xe tăng hạng trung Patton do Hoa Kỳ thiết kế. Nó được các đồng minh của Hoa Kỳ trong Chiến tranh Lạnh, nhất là NATO, sử dụng rất phổ biến.

M48 Patton được thiết kế và chế tạo để thay thế cho các loại xe trước đó là M46 Patton và M47 Patton.

Phát triển
Những năm 1950, quân đội Mĩ đã tìm kiếm một loại xe tăng mới để thay thế cho các xe tăng M46 Patton. Một trong những loại tăng đó là M47, vốn tạo ra bởi một tháp pháo mới gắn lên thân xe M46. Phiên bản này chỉ là một giải pháp tạm thời để đáp ứng nhu cầu chạy đua trong một thời gian ngắn. Và ngay cả trước khi M47 được đưa vào sản xuất, quân đội Mĩ đã ký hợp đồng phát triển loại xe tăng M48 thay thế vào tháng 12 năm 1950.

Loại xe tăng M48 mới vẫn giữ nguyên động cơ và hệ thống truyền động của M47, hệ thống treo gần như tương tự và mang xích rộng hơn. Mục tiêu chính của nhóm thiết kế là tạo ra một bố trí giáp tốt hơn cũng như thiết kế xe với một vòng xoay tháp pháo rộng hơn. Người lái xe phụ không còn có chỗ trên M48 và bố trí giáp được đưa vào từ xe tăng hạng nặng M103. Xe có tháp chỉ huy lớn, 5 bánh chuyển động lùi và bánh phụ trợ kéo căng xích nằm ở đuôi (ngay bên dưới bánh truyền động), đây là những đặc điểm riêng biệt của dòng M48A1 và M48A2. Phuộc giảm xóc được lắp ở 2 bánh chịu lực đầu tiên và bánh chịu lực cuối cùng. Lỗ thông gió cho tháp pháo nằm trên đỉnh phía sau đuôi của tháp pháo (ngay trước giá treo hàng). Có 1 giá treo can nước ngay bên trái giá treo hàng. Hàng tay nắm nằm ngay dưới cửa thoát hiểm. Chỗ phồng lên ở sườn tháp pháo là kính đo xa lập thể (tạo hiệu nổi ứng 3 chiều). Móc treo lớn của M48 nằm ở sau đuôi tháp pháo, ngay cạnh giá treo hàng và phía sau kính đo xa là điểm khác biệt cơ bản nhất của tháp pháo M48 với M60.

M48 được điều khiển bằng vô lăng lái như xe hơi, chân thắng nằm bên trái, phía dưới vô lăng và chân ga nằm bên phải. Hộp màu xanh nằm ngay cạnh bình cứu hỏa cạnh ghế lái là máy sưởi của lái xe. Bình cứu hỏa bên trái được gắn vào một bơm thổi và tay cầm phía bên phải ghế lái là chốt mở của máy bơm cứu hỏa của tháp pháo. Cần số đang ở chế độ đậu. Xe có 5 số: số đậu, số mo, số thường, số leo dốc và số lùi. Giữa vị trí của chân ga và cần số là cần khóa van tiết lưu. Khi xe đi lùi, xoay tay lái về bên trái, xe sẽ xoay bên phải và ngược lại. Khi ở số mo xe có thể xoay tròn bằng cách quay cần lái theo hướng lái xe muốn.

Tương tự như trường hợp M47, nỗi sợ hãi trong chiến tranh lạnh dẫn đến một lịch trình sản xuất quá khắt khe mà không có đủ các kiểm tra. Mẫu thử nghiệm M48 được thiết kế và chế tạo chỉ trong 1 năm và chiếc xe được sản xuất đầu tiên đi ra khỏi dây chuyền vào tháng 4/1952 tại nhà máy sản xuất tăng mới tại Newark, Delaware, nơi mà người ta chỉ vừa mới động thổ khởi công cách đó 14 tháng. Việc sản xuất được lên kế hoạch tạo ra 9.000 chiếc M48 cho đến tháng 7/1954 nhưng các vấn đề kĩ thuật nghiêm trọng trong những lô sản xuất đầu tiên. GAO (văn phòng kiểm toán chính phủ) sau đó báo cáo rằng "các xe sản xuất đầu quá kém hiệu quả đến nổi không thể dùng làm xe huấn luyện". Quân đội Mĩ sau đó tuyên bố nhiều vấn đề liên quan đến M48 là do bảo dưỡng kém và thiếu sự chú ý của tổ lái chứ không phải do yếu tố kĩ thuật.

Hoạt động
Xe tăng M48 được đưa vào phục vụ lần đầu tại Sư đoàn thiết giáp số 2 vào 1953 và đến 1955, xe tăng M47 đã được tuyên bố là loại "tiêu chuẩn có giới hạn" (nghĩa là chúng đang mất dần đi vị thế "tiêu chuẩn" của mình). Sự nghiệp của M47 khá ngắn hạn, trong số 8.676 chiếc được sản xuất, trừ vài trăm chiếc ra, số còn lại đều được xuất cho các nước đồng minh của Mĩ dưới Chương trình Hỗ trợ Quân sự (MAP). Xe tăng M47 tiếp tục tạo thành xương sống cho lực lượng tăng NATO cho đến 15 năm sau.

Dòng M48 về sau được tiếp nối với đời M48A1 có khoảng 3.200 chiếc đời này được sản xuất. Gần như tương tự với M48, M48A1 thay thế khẩu súng máy.50cal điều khiển từ xa của M48 bằng một tháp pháo con M1 gắn súng máy.50cal ở bên trong.

Một trong những điểm yếu lớn nhất của M48 và M48A1 đó là tầm hoạt động ngắn, chỉ khoảng 112 km. Mặc dù vẫn tốt hơn loại xe tăng tương tự của Anh là Centurion, tấm hoạt động ngắn của xe buộc phải dùng đến một giá mang 4 thùng nhiên liệu 55gallon (208 lít) ở sau xe. Hạn chế này sau đó đã được huỷ bỏ khi M48A2 được giới thiệu vào năm 1955. Xe tăng M48A2 tích hợp một thế hệ động cơ mới, loại AVL-1790-8 tiết kiệm nhiên liệu hơn nhờ vào hệ thống bơm nhiên liệu. M48A2 còn có khoang động cơ mới cho phép giảm "tín hiệu" hồng ngoại cũng như mang theo bình nhiên liệu lớn hơn. Kết hợp lại, các yếu tố đó khiến cho xe có tầm hoạt động xa hơn gấp 2 lần so với M48A1.

Các xe M48 và M48A1 sau đó được xuất khẩu thông qua MAP và M48A2 trở thành phiên bản sản xuất rộng rãi nhất trong số 11.703 chiếc M48 Patton được sản xuất cho đến khi việc sản xuất dừng lại năm 1959. Trong khi quá trình sản xuất M48A2 còn đang dang dở, người ta đã quyết định thay thế loại thiết bị tìm tầm lập thể rối M13A1 bằng loại tìm tầm trùng hợp M17C. Tình năng này, cùng với các cải tiến cho việc điều khiển hoả lực, đã được trang bị cho loại xe tăng M48A2C. Khác biệt bên ngoài duy nhất giữa phiên bản này so với các xe M48A2 trước đó là sự vắng mặt của một bánh đỡ xích nhỏ nằm giữa bánh đi đường cuối cùng và bánh chủ động. Dòng M48A2C chỉ có 3 bánh chuyển động lùi và không có bánh phụ trợ làm căng xích giữa bánh chịu lực cuối và bánh truyền động. Nhưng điểm thay đổi quan trọng nhất lại nằm bên trong xe, bao gồm 1 hệ thống đo xa và 1 hệ thống điều khiển bắn mới được lắp đặt. Hệ thống đo xa mới này nằm trên nóc tháp pháo.

Quân đội Mĩ nhìn chung khá hài lòng với M48A2, cho đến khi Liên Xô giới thiệu loại xe tăng T-54/55 buộc Bộ chỉ huy tăng ôtô của quân đội Mĩ phải khởi động các nghiên cứu thiết kế một loại xe tăng có pháo lớn hơn.

Đến đầu những năm 1970, quân đội Mĩ đã cho thay thế các xe tăng M48 bằng M60 và M60A1, chuyển các xe tăng M48A3 cho Thủy quân lục chiến. Các trì hoãn nghiêm trọng trong việc sản xuất xe tăng M60A2 và kho vũ khí bị hao hụt bởi các chuyến hàng viện trợ xe tăng M60A1 đến Israel để bù cho các thiệt hại nặng sau cuộc chiến tranh Yom Kippur tháng 10/1973 dẫn đến việc thiếu hụt xe tăng trong khi Liên Xô đã tăng cường lực lượng của mình bằng loại xe tăng T-62 và T-64. Để đối phó với chi phí thấp cho đến khi việc sản xuất M60A1 cung cấp đủ số lượng, người ta quyết định nâng cấp các xe tăng "về vườn" M48, M48A1, M48A2 và hầu hết các xe M48A3 lên tiêu chuẩn M60. Các xe mới này được gọi là M48A5. Xe tăng M-48A5 được bọc giáp dày 120mm ở mặt trước thân xe, ở hai mặt phía trước xe dày 76mm, hai mặt phía sau dày 51mm, mặt trước tháp pháo dày 110mm. Nơi mỏng nhất trên M-48 là sàn xe bọc giáp 25mm. Hỏa lực chính của xe tăng M48A5 là pháo nòng xoắn 105mm (54 viên đạn trong xe) bắn được các loại đạn chống tăng nổ phá (Hight Explosive Anti Tank), đạn thuốc nổ chất dẻo (High Explosive Plastic), đạn phosphor trắng (White Phosphorus), đạn "canister" (trong đạn chứa rất nhiều vật nhỏ nhọn dùng sát thương bộ binh). Vũ khí phụ gồm một súng máy 12,7mm M2HB (3.000 viên đạn) do trưởng xe phụ trách, một súng máy đồng trục 7,62mm M73 (10.000 viên đạn).

Hệ thống điều khiển hỏa lực trên M48A5 được cải tiến tốt hơn so với M-48 đời đầu. Xe trang bị động cơ diesel AVDS-1790-2 V12 750 mã lực. Xe có tốc độ tối đa 48 km/giờ, tầm hoạt động 463 km. Nhiều khác biệt trong quá trình hoán cải cũng được bắt gặp. Các xe tăng M48 đời đầu đòi hỏi động cơ mới cũng như các thay đổi trong điều khiển hoả lực và pháo 105mm cũng như những yếu tố liên qua. Việc hoán cải M48A3 diễn ra với chi phí thấp hơn do các xe này chỉ cần pháo M68 mới, các giá để đạn mới, giá để hàng quanh tháp pháo mới và xích T142 và các cải tiến khác. Các xe M48A5 đầu tiên (số seri từ A3001 đến A3999) sử dụng cupola M1 trang bị G305 nhưng các xe đời sau sử dụng cupola Urdan do Israel sản xuất, mang 2 súng máy M60A2 bên ngoài và động cơ 2D mới được gọi là M48A5 (Low Profile). Có tổng cộng 2.050 lượt hoán cải trên được thực hiện tại Depot Anniston.

Hỏa lực
Về cơ bản, các yếu tố liên quan đến điều khiển hoả lực của xe tăng M48 đều tương tự với M47. Khác biệt lớn nhất giữa hai loại xe đó là trên M47, xạ thủ điều khiển thiết bị tìm tầm trong khi ở M48, xa trưởng chịu trách nhiệm cho thiết bị này. Các thiết bị điều khiển của xạ thủ đều được đặt trên một bộ điều khiển hoả lực với một tay cầm dạng súng lục (chỉ dùng cho tay phải). Hệ thống xoay tháp pháo bằng thủy lực sẽ vận hành khi xạ thủ xoay tay cầm. Di chuyển tay cầm lên xuống sẽ nâng hoặc hạ pháo chính. Hệ thống xoay tháp pháo bằng thủy lực của xe tăng M47 và M48 thay thế cho loại cơ khí hay vận hành bằng điện giúp cho xe tăng có tốc độ xoay pháo nhanh nhất vào thời đó, mặc dù đòi hỏi nhiều bảo dưỡng hơn. Ở bên trái bộ điều khiển hoả lực là các thiết bị điều khiển thủ công dùng cho trường hợp hệ thống thủy lực gặp sự cố. Ở bên phải bộ điều khiển là một thiết bị báo góc phương vị để báo cho xạ thủ biết hướng quay của tháp pháo so với thân xe và ở sau thiết bị này là máy tính đạn đạo. Thiết bị nhắm chính của xạ thủ là một kính nhắm 6X với các đường kẻ được làm nổi, một kính nhắm dự phòng khác cũng có mặt, tuy nhiên không được kết nối với máy tính hay thiết bị tìm tầm. Xa trưởng của xe có một tay cầm điều khiển gần như tương tự với xạ thủ và có thể thay cho xạ thủ xoay và nâng hạ pháo. Ở xe tăng M48, người này chịu trách nhiệm vận hành thiết bị đo xa bằng quang học và có kính quan sát riêng để giám sát khu vực.

Pháo 90mm M36 của xe tăng M47 Patton và M41 của M48 Patton có thể bắn nhiều loại đạn khác nhau và việc lựa chọn loại đạn tuỳ thuộc vào nhiệm vụ của chiếc xe được giao. Vào những thập niên 1950-1960, quân đội Mĩ lệ thuộc chủ yếu vào loại đạn HEAT bởi vì chúng có thể xuyên phá mọi loại giáp tăng vào thời đó. Loại đạn HEAT này có tốc độ bay khá chậm và có đường bay cong so với loại đạn động năng. Và đây cũng là một trong những nguyên nhân chính cho việc sử dụng hệ thống kính ngắm đo xa phức tạp để có thể sử dụng đạn HEAT chính xác. Mặc dù M48 có ít đạn hơn so với M47, tuy nhiên đạn trên xe lại được bố trí thuận tiện hơn.

Thời gian trung bình từ lúc phát hiện mục tiêu cho đến khi khai hoả vào khoảng 15 giây và khả năng trúng phát đạn đầu tiên ở tầm 1.500 mét là khoảng 50%, chỉ số này là khá tốt vào thời đó. Đó là nhờ vào hệ thống tìm tầm tinh vi và máy tính đạn đạo (điện-cơ học) của xe. Một tổ lái tốt ở châu Âu có thể bắn viên đạn pháo đầu tiên trúng vào mục tiêu ở 90% các trường hợp, tuy nhiên điều này đòi hỏi sự phối hợp và liên lạc đồng bộ giữa các thành viên tổ lái. Theo tiêu chuẩn thời bình, người ta có thể dừng một chiếc M48 đang chạy với tốc độ 32 km/h, xác nhận mục tiêu và khai hỏa chỉ trong 7 giây. Tuy vậy, xe tăng M48 vẫn chịu chung vấn đề về hệ thống kính đo tầm xa sử dụng khá phức tạp giống như M47.

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh Việt Nam

Vào ngày 9/3/1965, chiếc xe tăng M48A3 đầu tiên của Thủy quân lục chiến Mĩ, Tiểu đoàn tăng số 3 cập cảng Đà Nẵng. Đây là đơn vị xe tăng đầu tiên của Mĩ tại Việt Nam và được bổ sung bởi Tiểu đoàn tăng số 1 Thủy quân lục chiến sau đó 1 năm. Đơn vị tăng đầu tiên của Lục quân Mĩ là Tiểu đoàn 1, Trung đoàn kị binh số 4 vào năm 1965, phục vụ với Sư đoàn 1.

Ban đầu, quân đội Mĩ không có mấy hứng thú để bố trí xe tăng đến Việt Nam do cảm thấy chúng không phù hợp với địa hình và kiểu chiến tranh không quy ước. Ví dụ như vào tháng 9 năm 1966, tiểu đoàn 2 của trung đoàn xe tăng 34 đến Việt Nam. Trong cuộc hành quân lớn đầu tiên thuộc Sư đoàn 1 Bộ binh, 34 chiến xa M48A3 ngay lập tức bị kẹt trong bùn, chiếm hơn một nửa số xe, khiến hoạt động tạm thời bị đình chỉ. Trong điều kiện địa hình Việt Nam, M48 Patton nặng tới 52 tấn nên rất dễ bị mắc kẹt trong bùn lầy, cũng như thường bị đứt xích.

Tuy nhiên, kinh nghiệm của Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 4 cho thấy xe tăng rất hữu dụng trong việc hỗ trợ các hoạt động của bộ binh cơ giới và chỉ đạo các vai trò khác. Và sau đó, có 3 tiểu đoàn tăng được bố trí đến Việt Nam: Tiểu đoàn 2, Trung đoàn thiết giáp 34; Tiểu đoàn 1, Trung đoàn thiết giáp 69 và Tiểu đoàn 1, Trung đoàn thiết giáp 77, tất cả đều dùng M48A3. Cùng với đó là nhiều xe tăng khác hoạt động trong các tiểu đoàn kị binh thiết giáp. Ban đầu, các tiểu đoàn kị binh thiết giáp thuộc cấp trung đoàn chứa 1 đại đội tăng bao gồm 3 trung đội (mỗi trung đội 5 xe tăng) và 2 xe tăng chỉ huy, một trong 2 chiếc đó mang lưỡi đào mở đường. Các đội hình đó sau đó được bố trí lại và đến 1969, các xe tăng Patton bắt đầu được thay bởi xe tăng hạng nhẹ M-551 Sheridan. Các tiểu đoàn tăng bao gồm 54 xe tăng với 3 đại đội tăng 17 chiếc (bố trí giống đại đội tăng của tiểu đoàn kị binh bọc thép) và 3 xe tăng chỉ huy. Các tiểu đoàn này thường xuyên được chia nhỏ thành các đại đội hoạt động chung với nhiều đơn vị bộ binh khác nhau hay để thực hiện các nhiệm vụ an ninh.

Số lượng xe tăng M48 tối đa đạt được vào giữa năm 1968, khi tất cả các đơn vị đều đến nơi. Lục quân Hoa Kỳ có hơn 400 xe tăng M48; USMC có hơn 150 xe tăng M48, với tổng số khoảng 600 xe.

Chiến thuật xe tăng ở Việt Nam thể hiện môi trường của cuộc chiến. Patton thường được dùng để cung cấp hỏa lực nặng để hỗ trợ trực tiếp các hoạt động của bộ binh hay dùng để đẩy lui mai phục trong các nhiệm vụ hộ tống. Các đại đội tăng đôi khi được bố trí vào nhiệm vụ bảo vệ sân bay nơi mà các viên đạn canister của chúng chứng tỏ hiệu quả tốt. Kẻ thù chính của xe tăng Mĩ ở Việt Nam không phải là thiết giáp địch mà là mìn, gây ra hơn 75% thiệt hại của xe tăng. Các mối nguy chính khác là vũ khí chống tăng của bộ binh như B-40, B-41, DKZ-82 và Tên lửa chống tăng B-72…

phải|nhỏ|250px|M48A3 bị hư hại sau vụ nổ mìn tại Việt Nam
Mặc dù không được thiết kế cho kiểu chiến trường này, M48A3 vẫn cho thấy có thể đáp ứng các mong đợi vào nó. Nó là loại xe tăng bền bỉ và có thể sống sót trừ những quả mìn cực lớn. Nếu các bộ phận dự phòng có đủ thì chiếc xe tăng thường có thể sửa lại được vào ngày hôm sau. Quân Giải phóng miền Nam đôi khi sử dụng bom của máy bay để làm mìn. Ví dụ như năm 1966 tại gần Củ Chi, một chiếc M48A3 của Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 69 trúng một quả mìn 500 lb (~225 kg) làm phá tung phần cuối đuôi xe và toàn bộ động cơ, dù vậy tổ lái vẫn sống sót một cách thần kỳ. Tuy nhiên, xe tăng M48, như bất kì loại xe tăng cùng thời nào cũng đều cho thấy dễ tổn hại trước RPG-7. Như Đại tá Lục quân Hoa Kỳ Frederick Oldinsky, người từng tham chiến tại Việt Nam, đã chỉ ra rằng: trong hầu hết các trường hợp, giáp trước của M48 Patton có thể chịu được đạn chống tăng RPG-2 (sức xuyên 180mm thép), nhưng một cú đánh từ súng RPG-7 (sức xuyên 330mm thép) vào bất kỳ vị trí nào của M48 đều đủ sức xuyên qua lớp giáp xe. Đôi khi, một xe tăng có thể trúng vài phát đạn mà vẫn chiến đấu được, nhưng ngược lại, đôi khi chỉ 1 phát đạn xuyên phá qua giáp và kích nổ đạn trong xe cũng đủ khiến cho xe bị tiêu diệt hoàn toàn.

Do thường đi hộ tống bộ binh nên M48 cũng thường xuyên gặp phục kích. Vào ngày 31 tháng 12 năm 1967, một đoàn xe vận tải gồm 60 chiếc dưới sự che chở của 11 xe bọc thép (2 xe tăng M48 của Trung đoàn 5C, 8 xe bọc thép chở quân ACAV và 1 xe gắn súng cối), trước khi đến trại Blackhorse, đã bị phục kích bởi bộ binh. Trong vòng 10 phút, hầu hết các xe hộ tống đã bị hỏa lực của quân Giải phóng phá hủy: 1 xe tăng và 4 chiếc ACAV bị phá hủy, 1 xe tăng và 3 chiếc ACAV khác bị hỏng nặng, 42 lính Mỹ chết hoặc bị thương. Quân Giải phóng không bị tổn thất gì (không có ai chết hoặc bị thương).

Một phiên bản đặc biệt của Patton cho Thủy quân lục chiến Mĩ là M67A2, là một xe tăng M48A3 mang súng phun lửa M7-6 và có bình nhiên liệu khoảng hơn 1400 l (378 gallon). Súng phun lửa phóng lửa qua nòng pháo giả và có tầm phóng hoả từ 180-200m với thời lượng 60s cho mỗi lần nạp nhiên liệu.

Trong toàn cuộc chiến chỉ có một trường hợp duy nhất xe tăng giữa Mĩ và Quân đội Nhân dân Việt Nam giao chiến. Vào đêm ngày 3/3/1969, Đại đội số 16, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn thiết giáp 202 của Quân đội Nhân dân Việt Nam tấn công vào căn cứ Mĩ ở Bến Hét với bộ binh, vài xe tăng PT-76 và xe thiết giáp chở quân BTR-50 với mục đích tiêu diệt các cỗ pháo tự hành M107 175mm đóng tại đó. Căn cứ được bảo vệ bởi vài chiếc M42 Dusters và 1 trung đội M48A3. Kết quả trận đánh là 1 chiếc PT-76 và 1 chiếc BTR-50 bị phá hủy (1 chiếc PT-76 khác bị hỏng vì trúng mìn), phía Mỹ có 1 chiếc M48 của Mỹ bị bắn hỏng khiến 2 lính tăng chết và 2 bị thương.

Đến năm 1971, các xe tăng M48A3 còn lại được Mĩ để lại cho Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Tháng 7/1971, Thiết đoàn tăng số 20 là trang bị chủ yếu với M48A3 được thành lập.

Tháng 3/1972, Quân đội Nhân dân Việt Nam tấn công vào Quảng Trị với 2 trung đoàn xe tăng. Quân đội Sài Gòn điều Thiết đoàn xe tăng số 20 (gồm 57 xe tăng M48A3) và Lữ đoàn thiết giáp số 1 (gồm 57 xe M48A3) tới khu vực để chặn đường tấn công của Quân đội Nhân dân Việt Nam tại Quảng Trị. Ngày 9/4/1972, với chiến thuật "Trâu Rừng" (giấu xe trong chiến hào, chỉ nhô tháp pháo lên để phục kích), 8 xe M48 đã bắn hạ được 6 xe tăng của QĐNDVN. Song đến ngày 27/4/1972, đến lượt hàng chục M48 bị T-54 của Quân đội Nhân dân Việt Nam bắn hạ bằng chiến thuật bí mật áp sát, trong đó riêng Đại đội trưởng Nguyễn Văn Thái đã diệt được 5 chiếc ở Tây Đông Hà. Trong 1 tháng, cả hai đơn vị thiết giáp của quân đội Sài Gòn bị tiêu diệt gần như hoàn toàn (Trung đoàn xe tăng số 20 mất toàn bộ 57 xe M48, trong khi Lữ đoàn thiết giáp số 1 mất 43 xe M48). Kết quả là vào tháng 5/1972, Hoa Kỳ phải viện trợ khẩn cấp cho VNCH thêm 120 chiếc M48A3 để bù đắp thiệt hại.

Sau khi thoả thuận ngừng bắn năm 1973 diễn ra, Thiết đoàn 20 được Hoa Kỳ tổ chức lại cùng với 2 thiết đoàn số 21 và 22 với xe tăng M48A3. Cũng có một số đại đội Patton được thành lập để dùng trong các đơn vị kị binh bọc giáp. Cho đến đầu năm 1975, quân đội Sài Gòn có 3 Thiết đoàn chiến xa trang bị M48 với tổng số 162 xe, tất cả đều là M48A3 - phiên bản hiện đại nhất khi đó.

Tính đến tháng 10 năm 1974, quân Việt Nam Cộng hòa có 271 xe tăng M48A3:
 MR1: Trung đoàn 20, Lữ đoàn 1 - 54 xe, tất cả đều hoạt động.
 MR2: Trung đoàn 21, Lữ đoàn 2 - 54 xe, trong đó 51 chiếc sẵn sàng chiến đấu.
 MR3: Trung đoàn 22, Lữ đoàn 3 - 54 xe, trong đó 50 chiếc sẵn sàng chiến đấu;
 Tiểu đoàn huấn luyện - 10 xe, tất cả đều sẵn sàng chiến đấu.
 Đang dự trữ / sửa chữa - 99 xe.

Về lý thuyết thì lính tăng của Quân lực Việt Nam Cộng hòa phải trải qua khóa huấn luyện lâu và kỹ lưỡng hơn so với lính tăng Quân đội Nhân dân Việt Nam, nhưng tinh thần chiến đấu và kinh nghiệm thực tế của họ thì khá thấp. Trong cuộc tổng tấn công năm 1975, cùng với sự sụp đổ nhanh chóng của toàn thể quân đội Việt Nam Cộng hòa, lực lượng xe tăng M48 không thể hiện được gì nhiều và bị nhấn chìm hoàn toàn. Hầu hết các đơn vị xe tăng của Quân lực VNCH đều bị tiêu diệt hoặc bị bắt sống ở các tỉnh miền bắc Trung bộ và chỉ có một số ít trong số các xe tăng M41 và M48 sống sót được qua cuộc chiến, chúng đều bị Quân đội Nhân dân Việt Nam thu làm chiến lợi phẩm.

Số lượng M48A3 của Mỹ viện trợ cho Quân lực VNCH:

1971: 54.

Tháng 5/1972: 120.

Tháng 10/1972: 72.

Tháng 11/1972: 59.

1973-1974: 74.

Tổng cộng: 379 xe M48, tất cả số xe tăng này đã bị phá hủy hoặc bị tịch thu. Ngoài ra, quân đội Mỹ mất ít nhất 123 xe tăng M48 trong chiến tranh (chỉ tính những xe bị phá hủy hoàn toàn, chưa tính những xe bị bắn hỏng nhưng có thể sửa lại được). Tổng cộng Quân đội Mỹ và VNCH mất hơn 500 xe tăng M48 trong cuộc chiến.

Sau chiến tranh, Việt Nam tịch thu được hàng chục xe M48, ít nhất một xe M48 được tặng cho Liên Xô, và một chiếc khác được tặng cho Cuba.

Các nước khác
Trong Chiến tranh Yom Kippur, M48 của Israel đã chịu tổn thất lớn bởi tên lửa chống tăng. Tên lửa 9M14 Malyutka (AT-3 Sagger) đã được quân đội Ai Cập và Syria sử dụng thành công trong cuộc chiến tranh năm 1973 này. Các nguồn của Liên Xô cho biết tên lửa 9M14 đã tiêu diệt 800 xe tăng của Israel trong chiến tranh (chủ yếu là loại M48), dù một số nguồn nói rằng con số này lên tới 1.063 xe - nhưng con số 1.063 xe có thể bao gồm những xe tăng ngừng hoạt động trong vòng khoảng 24 giờ.

Năm 1974, khi Thổ Nhĩ Kỳ tấn công đảo Síp đang do Hy Lạp nắm giữ, Hy Lạp đã điều động 32 chiếc T-34-85 đối đầu với 200 chiếc xe tăng M48 Patton của Thổ Nhĩ Kỳ. Kết thúc cuộc chiến Hy Lạp chỉ bị mất 12 chiếc xe tăng trong đó có 4 chiếc là bị bỏ lại, còn Thổ Nhĩ Kỳ bị phá hủy 19 chiếc. T-34 đã gây ngạc nhiên lớn, bởi khi đó nó đã được xem là rất lạc hậu nhưng vẫn đánh thắng xe tăng chiến đấu hiện đại của Mỹ.

Năm 1982, M48 là xe tăng chủ lực của Israel cuộc xâm chiếm quân sự của Israel vào Syria. Quân đội Syria đã bố trí khoảng 250 xe tăng T-72. Dù chỉ là phiên bản xuất khẩu đã bị cắt giảm tính năng, các xe tăng T-72 của Syria vẫn chứng minh sự vượt trội của mình trước M48 Patton và M60 của Mỹ. Pháo 105mm trên xe M48 cải tiến và M60, loại pháo tăng mạnh nhất của phương Tây thời điểm đó, đã không thể xuyên được giáp trước của T-72M từ cự ly ngoài 1500 mét. Trong cùng thời điểm đó, đạn pháo 125mm trên T-72 đủ khả năng bắn thủng đầu xe tăng địch ở tầm xa 2000 mét.

Năm 1988, M48 tiếp tục tham gia trong Chiến tranh Iran-Iraq. Tuy nhiên, M60 và M48 Patton của Iran không thể là nguy cơ đe dọa lớn đối với T-72M – giáp đầu xe chịu được sức công phá của pháo tăng 105mm trên hai loại xe này. Trong điều kiện vượt trội gần như hoàn toàn về xe tăng, quân đội Iraq đã chiến thắng sau 32 giờ tại khu vực bán đảo Fao. Khoảng 200 xe tăng M48 và M60 của Iran đã bị hạ, đổi lại Iraq chỉ tổn thất khoảng 50 xe T-54 và T-62.

Biến thể
 M48A5K: Phiên bản của Hàn Quốc với pháo 105mm, hệ thống điều khiển hỏa lực mới và được cho là hiệu quả hơn xe tăng M60 đời đầu.
 M48A5E: Phiên bản của Tây Ban Nha với pháo 105mm, thiết bị tìm tầm laser.
 M48A5T1: Phiên bản nâng cấp của Thổ Nhĩ Kỳ, tương tự M48A5, phiên bản T2 có thiết bị quan sát hồng ngoại.
 CM11: Phiên bản của Đài Loan với tháp pháo M48H gắn vào thân xe M60. Có hệ thống điều khiển hỏa lực tiên tiến với máy tính đạn đạo và thiết bị ngắm được ổn định với thiết bị quan sát hồng ngoại(tương tự M1 Abrams) gắn với pháo 105mm, cho phép khả năng bám sát mục tiêu khi di chuyển.
 CM12: Phiên bản của Đài Loan, gắn tháp pháo CM11 vào các thân xe M48A3.
 AVLB: Phiên bản xe bắt cầu dùng bởi Israel và Đài Loan.
 M67: Phiên bản xe phun lửa.

Chú thích

Các quốc gia sử dụng

:390 chiếc M48A5

:80 chiếc

:561 chiếc

:200 chiếc

:550(450 CM-11 và 100 CM-12)

:345 M48A5

:150 M48A5

:758 M48A5T2

: Đã loại biên

Các nước từng sử dụng

: Được Hoa Kỳ cung cấp để tham gia chiến tranh Việt Nam để chống lại Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong chiến đấu, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã tịch thu hàng loạt xe M48 Patton, một số được tiếp tục sử dụng sau đó.

: Quân đội Nhân dân Việt Nam suốt Chiến tranh Việt Nam đã tịch thu rất nhiều những chiếc xe tăng M48 Patton của Mỹ và chúng đã tham gia vào các trận chiến về sau tới tận ngày giải phóng Sài Gòn, trước khi được đưa vào sử dụng ở chiến trường Tây Nam giải phóng các Thành phố và Tỉnh của Campuchia từ tay chế độ Khmer Đỏ. Hiện nay đang cất trong kho một số xe.

Sự phổ biến trong văn hóa
M48 Patton xuất hiện trong một số game chiến tranh Việt Nam như Battlefield Vietnam, Viet Cong 2 và Battlefield: Bad Company,v.v....

Trong Battlefield Vietnam thì M48 Patton có mặt trong các trận đánh như ở Huế 1968 ,Quảng trị 1968-1972. Cùng đời với tựa game này, Battlefield 1942 trong lực lượng quân đồng minh có loại xe tăng M4 Sherman.

Tham khảo

Hunnicutt, R. P. "Patton: A History of the American Main Battle Tank." 1984, Presidio Press; ISBN 0-89141-230-1.

Xe tăng Hoa Kỳ giai đoạn Chiến tranh Lạnh
Xe tăng hạng trung trong Chiến tranh Lạnh
Xe tăng hạng trung Hoa Kỳ

id:M48 Patton
bg:М48 Патън
de:M48 (Kampfpanzer)
el:M48 Patton
en:M48 Patton
fr:Char M48
it:M48 Patton (carro armato)
he:M48 פטון
nl:M48 Patton
ja:M48 (戦車)
no:Patton (stridsvogn)
pl:Patton (czołg podstawowy)
pt:Patton (tanque)
ru:M48 (танк)
fi:M48 Patton
tr:Patton tankı
zh:M48巴頓


title: Hopea mengerawan

text:
Hopea mengerawan là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, và Singapore.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Hopea mengerawan. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

M


title: Ô nhiễm môi trường

text:
Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị ô nhiễm bởi việc đưa hóa chất gây ô nhiễm vào môi trường tự nhiên, đồng thời các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khỏe con người và các sinh vật khác. Ô nhiễm môi trường có thể ở dạng bất kỳ chất nào (rắn, lỏng hoặc khí) hoặc năng lượng (chẳng hạn như phóng xạ, nhiệt, âm thanh hoặc ánh sáng). Mặc dù ô nhiễm môi trường có thể do các sự kiện tự nhiên gây ra, nhưng đa số ô nhiễm do con người tạo nên. Ô nhiễm thường được phân loại là ô nhiễm nguồn điểm hoặc nguồn không điểm. Năm 2015, ô nhiễm đã giết chết chín triệu người trên toàn thế giới (cứ sáu người bị nhiễm thì có một người chết). Ngoài ra, ô nhiễm còn do một số hoạt động của tự nhiên khác có tác động tới môi trường.

Lịch sử

Ô nhiễm không khí luôn đồng hành cùng với các nền văn minh. Ô nhiễm bắt đầu từ thời tiền sử, khi con người tạo ra những đám cháy đầu tiên. Theo một bài báo năm 1983 trên tạp chí Science, bồ hóng được tìm thấy trên trần của các hang động thời tiền sử cung cấp bằng chứng phong phú về mức độ ô nhiễm cao có liên quan đến sự thông thoáng của các đám cháy lớn. Việc rèn kim loại dường như là một bước ngoặt quan trọng trong việc tạo ra mức độ ô nhiễm không khí đáng kể bên ngoài nhà. Các mẫu sông băng ở Greenland cho thấy sự gia tăng ô nhiễm liên quan đến sản xuất kim loại của Hy Lạp, La Mã và Trung Quốc.

Ô nhiễm đô thị

Việc đốt than và gỗ, và thêm sự xuất hiện của nhiều khói, bụi tập trung trong một khu vực khiến cho các thành phố trở thành nguồn ô nhiễm lớn. Cuộc cách mạng công nghiệp đã tạo ra nhiều hóa chất và chất thải đổ vào nguồn nước đang được sử dụng để cung cấp nước. Vua Edward I của Anh đã thông báo cấm đốt than vào năm 1272, sau khi khói của than đã trở thành vấn đề.

Các dạng ô nhiễm chính

Ô nhiễm môi trường đất
Bài chi tiết: Ô nhiễm đất

Ô nhiễm môi trường đất là hậu quả do các hoạt động của con người làm thay đổi các nhân tố sinh thái vượt qua những giới hạn sinh thái của các quần xã sống trong đất.

Môi trường đất là nơi trú ngụ của con người và hầu hết các sinh vật cạn, là nền móng cho các công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp và văn hóa của con người. Đất là một nguồn tài nguyên quý giá, con người sử dụng tài nguyên đất vào hoạt động sản xuất nông nghiệp để đảm bảo nguồn cung cấp lương thực thực phẩm cho con người. Nhưng với nhịp độ gia tăng dân số và tốc độ phát triển công nghiệp và hoạt động đô thị hoá như hiện nay thì diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp, chất lượng đất ngày càng bị suy thoái, diện tích đất bình quân đầu người giảm. Riêng chỉ với ở Việt Nam, thực tế suy thoái tài nguyên đất là rất đáng lo ngại và nghiêm trọng.

Ô nhiễm môi trường nước
Bài chi tiết: Ô nhiễm nước
Ô nhiễm môi trường nước là sự biến đổi theo chiều tiêu cực của các tính chất vật lý – hóa học – sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật. Làm giảm độ đa dạng các sinh vật trong nước. Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất.

Nước bị ô nhiễm là do sự phú dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu vực nước ngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín. Do lượng muối khoáng và hàm lượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nước không thể đồng hóa được. Kết quả làm cho hàm lượng ôxy trong nước giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nước, gây suy thoái thủy vực. Ở các đại dương là nguyên nhân chính gây ô nhiễm đó là các sự cố tràn dầu.

Ô nhiễm nước có nguyên nhân từ các loại hóa chất, chất thải từ các nhà máy, xí nghiệp thải ra sông, ra biển, đại dương mà chưa qua xử lý; các loại phân bón hoá học và thuốc trừ sâu dư thừa trên đồng ruộng ngấm vào nguồn nước ngầm và nước ao hồ; nước thải sinh hoạt được thải ra từ các khu dân cư ven sông gây ô nhiễm trầm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân, sinh vật trong khu vực. Các loại chất độc hại đó lại bị đưa ra biển và là nguyên nhân xảy ra hiện tượng "thủy triều đỏ", gây ô nhiễm nặng nề và làm chết các sinh vật sống ở môi trường nước. Trong những năm gần đây, có hiện tượng gọi là sa mạc hóa biển do ô nhiễm mà ra. Chúng ta cần khắc phục điều này thật nhanh chóng để bảo vệ hệ sinh thái biển.

Ô nhiễm môi trường không khí
Bài chi tiết: Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm môi trường không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây mùi khó chịu, giảm thị lực khi nhìn xa do bụi.

Hiện nay, ô nhiễm khí quyển là vấn đề thời sự nóng bỏng của cả thế giới chứ không phải riêng của một quốc gia nào. Môi trường khí quyển đang có nhiều biến đổi rõ rệt và có ảnh hưởng xấu đến con người và các động thực vật. Ô nhiễm khí đến từ con người lẫn tự nhiên. Hàng năm con người khai thác và sử dụng hàng tỉ tấn than đá, dầu mỏ, khí đốt. Đồng thời cũng thải vào môi trường một khối lượng lớn các chất thải khác nhau như: chất thải sinh hoạt, chất thải từ các nhà máy và xí nghiệp làm cho hàm lượng các loại khí độc hại tăng lên nhanh chóng.

Ô nhiễm từ xe gắn máy cũng là một loại ô nhiễm khí đáng lo ngại.

Ô nhiễm môi trường khí quyển tạo nên sự ngột ngạt và "sương mù", gây nhiều bệnh cho con người. Nó còn tạo ra các cơn mưa acid làm huỷ diệt các khu rừng và các cánh đồng. Điều đáng lo ngại nhất là con người thải vào không khí các loại khí độc như: CO2 đã gây hiệu ứng nhà kính. Theo nghiên cứu thì chất khí quan trọng gây hiệu ứng nhà kính là cacbonic (CO2), nó đóng góp 50% vào việc gây hiệu ứng nhà kính, mêtan (CH4) là 13%, nitơ 5%, CFC là 22%, hơi nước ở tầng bình lưu là 3%,...

Nếu không ngăn chặn được hiện tượng hiệu ứng nhà kính thì trong vòng 30 năm tới mặt nước biển sẽ dâng lên từ 1,5 – 3,5 mét (Stepplan Keckes). Có nhiều khả năng lượng CO2 sẽ tăng gấp đôi vào nửa đầu thế kỷ sau. Điều này sẽ thúc đẩy quá trình nóng lên của Trái Đất diễn ra nhanh chóng. Nhiệt độ trung bình của Trái Đất sẽ tăng khoảng 3,60 °C (G.I.Plass), và mỗi thập kỷ sẽ tăng 0,30 °C. Theo các tài liệu khí hậu quốc tế, trong vòng hơn 130 năm qua nhiệt độ Trái Đất tăng 0,40 °C. Tại hội nghị khí hậu tại châu Âu được tổ chức gần đây, các nhà khí hậu học trên thế giới đã đưa ra dự báo rằng đến năm 2050 nhiệt độ của Trái Đất sẽ tăng thêm 1,5 – 4,50 °C nếu như con người không có biện pháp hữu hiệu để khắc phục hiện tượng hiệu ứng nhà kính.

Một hậu quả nữa của ô nhiễm khí quyển là hiện tượng lỗ thủng tầng ôzôn. CFC là "kẻ phá hoại" chính của tầng ôzôn. Sau khi chịu tác động của khí CFC và một số loại chất độc hại khác thì tầng ôzôn sẽ bị mỏng dần rồi thủng.

Các loại ô nhiễm khác
 Ô nhiễm phóng xạ là do các hoạt động của con người như khai thác, xử lý vật liệu phóng xạ, xử lý và lưu trữ chất thải phóng xạ,... gây ra. Làm gia tăng mức độ bức xạ tự nhiên, ảnh hưởng đến sức khỏe của cơ thể (gây nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn thậm chí là ung thư da, ung thư xương,...).
 Ô nhiễm tiếng ồn bao gồm tiếng ồn do xe cộ, máy bay, tiếng ồn công nghiệp.
 Ô nhiễm điện từ trường (hay ô nhiễm bức xạ điện từ) là do các loại sóng hay bức xạ từ trường như sóng điện thoại, truyền hình,... tồn tại với mật độ lớn. Các loại bức xạ này gây ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, gây tác động đến việc phát triển các khối u, ung thư trong não.
 Ô nhiễm ánh sáng là do hiện nay con người đã sử dụng các thiết bị chiếu sáng một cách lãng phí ảnh hưởng lớn tới môi trường như ảnh hưởng tới quá trình phát triển của động thực vật.

Sức ảnh hưởng

Đối với sức khỏe con người

Ô nhiễm không khí có thể giết chết nhiều cơ thể sống trong đó có con người. Ô nhiễm ôzôn có thể gây bệnh đường hô hấp, bệnh tim mạch, viêm họng, đau ngực, tức thở. Ô nhiễm nước gây ra xấp xỉ 14.000 cái chết mỗi ngày, chủ yếu do ăn uống bằng nước bẩn chưa được xử lý ở các nước đang phát triển. Ước tính có khoảng 500 triệu người Ấn Độ không có nhà vệ sinh đúng cách, và khoảng 580 người Ấn Độ chết mỗi ngày vì ô nhiễm nước. Gần 500 triệu người Trung Quốc thiếu nguồn nước uống an toàn. Một phân tích năm 2010 ước tính rằng 1,2 triệu người chết sớm/yểu một năm ở Trung Quốc do ô nhiễm không khí. Năm 2007, ước tính ở Ấn Độ, ô nhiễm không khí được tính  là gây nên 527.700 ca tử vong. Các nghiên cứu ước tính số người chết hàng năm ở Hoa Kỳ có thể hơn 50.000. Các chất hóa học và kim loại nặng nhiễm trong thức ăn nước uống có thể gây ung thư không thể chữa trị.

Đối với hệ sinh thái
 Lưu huỳnh dioxide và các oxide của nitơ có thể gây mưa acid làm giảm độ pH của đất.
 Đất bị ô nhiễm có thể trở nên cằn cỗi, không thích hợp cho cây trồng. Điều này sẽ ảnh hưởng đến các cơ thể sống khác trong lưới thức ăn.
 Khói lẫn sương làm giảm ánh sáng mặt trời mà thực vật nhận được để thực hiện quá trình quang hợp.
 Các loài động vật có thể xâm lấn, cạnh tranh chiếm môi trường sống và làm nguy hại cho các loài địa phương, từ đó làm giảm đa dạng sinh học.

Khí CO2 sinh ra từ các nhà máy và các phương tiện qua lại còn làm tăng hiệu ứng nhà kính, làm Trái Đất ngày một nóng dần lên, các khu sinh thái sẵn có dần bị phá hủy.

Kiểm soát ô nhiễm

Kiểm soát ô nhiễm là một từ dùng trong quản lý môi trường. Nó bao gồm việc kiểm soát khí thải và chất thải vào không khí, nước và đất. Nếu không có việc kiểm soát ô nhiễm, các chất thải từ các hoạt động tiêu thụ, sản xuất, vận tải, đốt nhiên liệu tạo nhiệt, và các hoạt động khác của con người sẽ làm tích tụ hoặc phát tán chất ô nhiễm sẽ làm giảm chất lượng môi trường sống. Trong các cấp kiểm soát, phòng chống ô nhiễm và giảm thiểu chất thải được xem là các biện pháp hiệu quả.

Thực hiện
Tái chế rác thải
Tái sử dụng giấy
Giảm thiểu chất thải
Giảm thiểu tác động môi trường
Phòng chống ô nhiễm
Làm phân hữu cơ sinh học từ rác thải hữu cơ
Sử dụng điện có hiệu quả(đối với một số quốc gia)
Hạn chế sử dụng túi nilon
Tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường như: đi bộ, chạy bộ, đi xe đạp,...

Các công cụ kiểm soát ô nhiễm
Thu hồi bụi.
Cyclones
Tách tĩnh điện
Máy lọc khí than
Xử lý nước thải
Xử lý nước thải công nghiệp
Tách dầu nước theo API
Lọc sinh học (biofilter)
Dissolved air flotation (DAF)
Xử lý bằng bột than hoạt tính
Siêu lọc
Hệ thống phục hồi hơi nước
Phytoremediation
Sử dụng xăng sinh học như xăng E5

Những nơi ô nhiễm nhất trong các nước đang phát triển
Viện Blacksmith là một tổ chức phi lợi nhuận quốc tế đã đánh giá về ô nhiễm đe dọa con người trong các nước đang phát triển, số thường niên đã liệt kê những nơi ô nhiễm nhất trên thế giới của chúng ta. Số ra năm 2007 liệt kê 10 nước đứng đầu, đã công nghiệp hóa, gồm Azerbaijan, Trung Quốc, Ấn Độ, Peru, Nga, Ukraina và Zambia.

Ô nhiễm môi trường ở Việt Nam
Với nền công nghiệp phát triển mạnh, đặc biệt là ngành công nghiệp nặng như sản xuất gang, thép, nhiệt điện, khai thác than, boxide, titan thì môi trường Việt Nam đang gặp vấn đề lớn với nhiều sự cố môi trường đã xảy ra như Formosa vào năm 2016, nhiệt điện Vĩnh Tân và hàng loạt sự cố môi trường khác. Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh hiện là 2 địa điểm có chỉ số ô nhiễm không khí đứng hàng đầu thế giới, đó là báo động đỏ cho sức khỏe người dân cũng như là sức khỏe của đất nước Việt Nam. Ghi nhận lúc 8:20 sáng 01/10/2019 Hà Nội đạt mức kỷ lục 320 US AQI theo ứng dụng đo ô nhiễm AirVisual.

Xem thêm
 Ô nhiễm nước
 Ô nhiễm không khí
 Nóng lên toàn cầu
 Chỉ số hạnh phúc hành tinh
 Phát triển bền vững
 Khí quyển

Tham khảo

Liên kết ngoài

Môi trường
Vấn đề môi trường


title: Dufourea turkmenorum

text:
Dufourea turkmenorum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pesenko mô tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1998


title: Caloptilia mutilata

text:
Caloptilia mutilata là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia
Động vật đặc hữu Thổ Nhĩ Kỳ


title: Bulbophyllum theunissenii

text:
Bulbophyllum theunissenii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

theunissenii]]

T


title: Apatania barri

text:
Apatania barri là một loài Trichoptera trong họ Apataniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Apatania


title: Yukoana hiramatsui

text:
Yukoana hiramatsui là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Yukoana


title: Siddhaur

text:
Siddhaur là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Barabanki thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Siddhaur có dân số 10.745 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Siddhaur có tỷ lệ 38% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 46%, và tỷ lệ cho phái nữ là 29%. Tại Siddhaur, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Neochlodes

text:
Neochlodes là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hesperiini


title: Saint-Louis-de-Montferrand

text:
Saint-Louis-de-Montferrand  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 4 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlouisdemontferrand


title: Aura, Phần Lan

text:
Aura () là một đô thị của Phần Lan. Đô thị này được lập năm 1917 từ các khu vực của Lieto và Pöytyä.

Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan và thuộc Varsinais-Suomi vùng. Đô thị này có dân số 3.699 người (thời điểm 31 tháng 12 năm 2005) và diện tích 95,44 km² trong đó có 0,35 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 38,03 người trên mỗi km².

Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài
Aura – Trang mạng chính thức (bằng tiếng Phần Lan)

Đô thị của vùng Tây Nam Phần Lan


title: Focillidia

text:
Focillidia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Focillidia grenadensis Hampson, 1913
 Focillidia texana Hampson, 1913

Tham khảo

 Focillidia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Poaphilini


title: São João do Pau d'Alho

text:
São João do Pau d'Alho là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 21º16'05" độ vĩ nam và kinh độ 51º39'57" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 354 m. Dân số năm 2004 ước tính là 1.855 người. Đô thị này có diện tích 117,845 km².
Rio Feio chảy qua São João do Pau d'Alho. Về giao thông, tuyến xa lộ SP-294 chạy qua đô thị này.

Tham khảo

Liên kết ngoài
São João do Pau d'Alho trên WikiMapia

Sao Joao do Pau d'Alho


title: Gröbenzell

text:
Gröbenzell là một đô thị nằm gần Munich ở huyện Fürstenfeldbruck, trong bang Bayern, nước Đức. Đô thị Gröbenzell có diện tích 6,36 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 19.202 người. Đô thị này được lập năm 1952. Gröbenzell nằm bên rạch Gröbenbach tại khu vực từng là đầm lầy.

Thị xã kết nghĩa

  Pilisvörösvár, Hungary, từ năm 1990.
  Garches, Pháp, từ năm 1994.

Liên kết ngoài và tham khảo


title: Cầu Waldschlösschen

text:
Cầu Waldschlösschen () là một cây cầu xây dựng bắc qua sông Elbe ở Dresden. Cây cầu này dự tính được xây để giải tỏa tắc nghẽn giao thông nội thị trong thành phố. Việc quy hoạch xây dựng cây cầu này gây tranh cãi lớn khi Thung lũng Elbe ở Dresden là một di sản thế giới của UNESCO và tổ chức này đã quan ngại sâu sắc về việc cây cầu này sẽ phá hủy tính toàn vẹn của di sản.. Và kết quả là Thung lũng Elbe ở Dresden đã bị liệt vào danh sách di sản thế giới bị đe dọa và sau đó là bị loại khỏi danh sách vào năm 2009.

Tham khảo

Công trình xây dựng Dresden
Cầu đường bộ ở Đức
Công trình xây dựng hoàn thành năm 2013


title: Matillas

text:
Matillas là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 171 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: La Chapelle-en-Juger

text:
La Chapelle-en-Juger là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 97 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chapelleenjuger


title: Ischnocnema holti

text:
Eleutherodactylus holti là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Brasil.

Nguồn
 Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Gonçalves da Cruz, C.A. 2004. Eleutherodactylus holti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

holti
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil
Ischnocnema


title: Montmacq

text:
Montmacq là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 36 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Atypophthalmus languidus

text:
Atypophthalmus languidus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Atypophthalmus
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: (12558) 1998 QV63

text:
{{DISPLAYTITLE:(12558) 1998 QV63}}

(12558) 1998 QV63 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 31 tháng 8 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Aplosonyx mouhoti

text:
Aplosonyx mouhoti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Aplosonyx


title: 4807 Noboru

text:
4807 Noboru (1991 AO) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 1 năm 1991 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4807 Noboru

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Valence, Drôme

text:
Valence là tỉnh lỵ của tỉnh Drôme, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes của nước Pháp, có dân số là 64.260 người (thời điểm 1999).

Khí hậu
Thành phố Valence có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (phân loại Köppen Cfa).

Những người con của thành phố
 Jean Joseph Farre (1816-1887), tướng quân đội
 Paul Ricœur (1913-2005), triết gia
 Jean-Etienne Championnet (1762-1800), tướng quân đội
 Jean-Pierre Bachasson, comte de Montalivet (1766-1823), chính khách
 Marthe Camille Bachasson, comte de Montalivet (1801-1885), chính khách

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 Official website
 Office of Tourism
 Nariné Simonian concert at the Notre-Dame de Valence church

Drôme
Xã của Drôme


title: Villabrágima

text:
Villabrágima là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.173 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Triaenodes fuscinulus

text:
Triaenodes fuscinulus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triaenodes


title: Idaea infirmaria

text:
Idaea infirmaria là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở Southern châu Âu.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

I
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1833
Bướm đêm Châu Âu
Sterrhini


title: Động đất Papua 2009

text:
Hàng loạt động đất mạnh ở Papua, miền Đông hẻo lánh của Indonesia, vào Chủ Nhật 4 tháng 1 năm 2009 đã giết chết ít nhất 4 người và đã gây ra những lo ngại về một đợt sóng thần nữa tại một nước vẫn còn đang hồi phục sau những đợt sóng gây chết chóc vào năm 2004.

Một trong những cơn địa chấn - có cường độ 7.3 - đã được cảm thấy ở những nơi xa xôi như Úc và gây ra những cơn sóng thần nhỏ đánh vào bờ biển Đông Nam của Nhật.

Cơ quan khảo sát địa chất của Hoa Kỳ nói trận động đất đầu tiên có cường độ 7.6 đã diễn ra vào lúc 4:43 giờ sáng, giờ địa phương (19:43 giờ GMT), and another at magnitude 6.0. cách Manokwari, thành phố chính trong tỉnh Papua, khoảng 135 km, ở một độ sâu 35 km. Tiếp theo là hàng chục cơn hậu chấn.

Ít nhất bốn người đã thiệt mạng ở Papua, hàng chục người bị thương và khoảng 135 căn nhà và các kiến trúc khác bị hư hại nặng hoặc sụp đổ. Phi đạo của phi trường Rendani ở Manokwari bị nứt nẻ, khiến nhà chức trách phải hủy bỏ các chuyến bay thương mại.

Các cư dân tại Manokwari đã hoảng hốt chạy ra khỏi nhà cửa của họ trong đêm tối vì sợ một trận sóng thần. Cơ quan Khí tượng và Địa chấn của Indonesia đã ban hành một lệnh báo động sóng thần, nhưng đã bãi bỏ một giờ sau đó, khi trung tâm địa chấn của trận động đất chính được xác nhận diễn ra ở đất liền.

Những trận động đất có trung tâm địa chấn trên bờ ít gây đe dọa sóng thần cho chính Indonesia, nhưng những trận động đất ở gần bờ biển có thể gây ra những đợt sóng lớn đôi khi có thể lan tới bờ biển của các nước khác như Nhật.

Cơ quan khí tượng của Nhật nói những cơn sóng thần cao khoảng từ 10 cm đến 40 cm đã đập lên bờ của các thành phố dọc bờ biển. Cơ quan cũng cảnh cáo rằng những cơn sóng thần lớn hơn có thể sẽ xảy ra sau.

Indonesia nằm vắt ngang một dãy những đường nứt và núi lửa được gọi là "Vòng Lửa" Thái Bình Dương, nơi thường diễn ra những hoạt động địa chấn.

Chú thích

Papua
Papua (tỉnh)
Tây Papua
Indonesia năm 2009
Papua


title: Mae Tha, Lampang

text:
Mae Tha () là một huyện (amphoe) của tỉnh Lampang, miền bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ): Sop Prap, Ko Kha, Mueang Lampang, Mae Mo của tỉnh Lampang, Long và Wang Chin của tỉnh Phrae.

Hành chính
Huyện này được chia ra thành 10 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 90 làng (muban). Pa Tan Na Khrua là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên toàn bộ diện tích tambon Pa Tan và một phần của tambon Na Khrua. Có 9 Tổ chức hành chính tambon.

Số 9 không có trong bảng này là tambon Sop Pat, nay thuộc huyện Mae Mo.

Tham khảo

Mae Tha


title: Thanh thất lá nguyên

text:
Thanh thất lá nguyên (danh pháp khoa học: Ailanthus integrifolia; tiếng Anh thường gọi là White Siris) là một loài thực vật thuộc họ Simaroubaceae. Loài này có ở Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Papua New Guinea, quần đảo Solomon, và Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo
 Asian Regional Workshop (Conservation & Sustainable Management of Trees, Viet Nam) 1998. Ailanthus integrifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

I
Thực vật Việt Nam
Thực vật Ấn Độ