title: HMS Liverpool (C11)

text:
HMS Liverpool (C11), tên được đặt theo thành phố cảng Liverpool phía Tây Bắc nước Anh, là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Town của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc đã phục vụ từ năm 1938 đến năm 1952.

Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, Liverpool đã hoạt động tại nhiều mặt trận khác nhau suốt từ Đông Ấn và Trung Hoa cũng như tại Địa Trung Hải và cùng với Ham đội Nhà. Trong khi hoạt động tại Viễn Đông vào tháng 1 năm 1940, chiếc tàu tuần dương là nguyên cớ của một vụ khủng hoảng ngoại giao với Nhật Bản khi nó ngăn chặn chiếc tàu biển chở hành khách Asama Maru ngoài khơi bờ biển Nhật Bản. Liverpool đã tham gia các trận chiến Espero và Calabria, hộ tống các Đoàn tàu vận tải Bắc Cực cũng như tham gia Chiến dịch Harpoon tăng viện cho đảo Malta. Liverpool được tặng thưởng bốn phần thưởng vinh dự chiến đấu, cũng như hai lần bị hư hại nặng bởi các cuộc tấn công của máy bay ném bom-ngư lôi Ý. Việc bị hư hại nặng trong một vụ không kích vào ngày 14 tháng 6 năm 1942, trong khuôn khổ Chiến dịch Harpoon, trở thành hoạt động tác chiến cuối cùng của nó trong chiến tranh, vì trong suốt thời gian còn lại của cuộc xung đột, Liverpool trải qua đợt sửa chữa và tái trang bị kéo dài tại Rosyth, Scotland.

Liverpool được phân về Hạm đội Địa Trung Hải khi quay trở lại phục vụ vào năm 1945. Vào đầu những năm 1950, chiếc tàu tuần dương thả neo tại Port Said hỗ trợ cho chính quyền Anh tại Khu vực kênh đào Suez đối phó các cuộc bãi công và phá hoại của du kích Ai Cập. Nó ngừng hoạt động vào năm 1952 vào một giai đoạn mà Hải quân Hoàng gia nhanh chóng bị thu hẹp, và bị tháo dỡ vào năm 1958 tại Rosyth.

Thiết kế và chế tạo
Được chế tạo để đối phó với các lớp tàu tuần dương hạng nhẹ Brooklyn Hoa Kỳ và Mogami Nhật Bản, lớp Town bao gồm ba biến thể với tổng cộng mười chiếc. Những con tàu này được dự định để hoạt động cùng hạm đội hơn là bảo vệ các tuyến đường thương mại hàng hải, một vai trò mà các chiếc tiền nhiệm nhắm đến khi thiết kế. Lớp tàu này có sự cải tiến đáng kể về vũ khí và vỏ giáp, vốn cung cấp sự bảo vệ thỏa đáng chống lại đạn pháo . Vũ khí chính của chúng bao gồm 12 khẩu pháo  trên các bệ ba nòng, so với tám và sáu khẩu trang bị cho các lớp Leander và Arethusa trước đó, vẫn tuân thủ theo các quy định của Hiệp ước Hải quân London. Liverpool trở thành một ba chiếc tàu tuần dương thuộc lớp Town, cùng với Gloucester và Manchester, được đặt hàng theo một thiết kế được cải biến đôi chút, và được gọi là lớp phụ Gloucester, Liverpool, hay Kiểu II. Nhóm này vẫn giữ lại một cấu hình gần như tương tự, khác biệt chỉ với mạn tàu được mở rộng lên  so với  của lớp phụ Southampton, cầu tàu được thết kế lại, và cải tiến thiết bị điều khiển hỏa lực. Khi được đặt hàng vào giữa những năm 1930, những tàu tuần dương ban đầu thuộc lớp Town Newcastle và Southampton được dự định mang tên Minotaur và Polyphemus khi đưa vào hoạt động.

Được đặt hàng trong dự thảo ngân sách năm 1935, Liverpool được đặt lườn tại Govan vào ngày 17 tháng 2 năm 1936 và được hạ thủy vào ngày 24 tháng 3 năm 1937 bởi Priscilla Norman, phu nhân Thống đốc Ngân hàng Anh Quốc Montagu Norman. Liverpool trở thành chiếc tàu tuần dương đầu tiên được hạ thủy tại xưởng tàu Fairfield kể từ lúc hạ thủy chiếc Norfolk thuộc lớp County vào năm 1928. sau khi đưa ra hoạt động cùng hải quân vào ngày 2 tháng 11 năm 1938 dưới quyền chỉ huy của Đại tá Hải quân A.D. Read, Liverpool được điều động về East Indies Station. Trước đợt bố trí, chiếc tàu tuần dương viếng thăm thành phố cảng mà nó mang tên vào tháng 1 năm 1939. Văn phòng Phụ nữ Phục vụ Liverpool đã tặng cho chiếc tàu tuần dương các lá cờ hiệu, trong khi Hội đồng thành phố cũng trao tặng "ba cặp chân đèn, một cốc bạc và hai kèn đồng". Thủy thủ đoàn của Liverpool cũng nhận được chiếc chuông bạc và tấm biển tên vốn là di sản của con tàu tiền nhiệm.

Lịch sử hoạt động

1939–1940
Trước đi được bố trí đến East Indies Station, Liverpool được chuẩn bị trong hai tháng tại Địa Trung Hải, nơi mà các khiếm khuyết của động cơ được hiệu chỉnh. Vào lúc Chiến tranh Thế giới thứ hai bắt đầu, Liverpool nằm trong thành phần Hải đội Tuần dương 4, và nó được tách ra vào tháng 11 năm 1939 để chuyển sang Hải đội Tuần dương 5 trực thuộc China Station. Trong khi phục vụ tại đây, chiếc tàu tuần dương đã liên can đến một vụ khủng hoảng ngoại giao, khi nó ngăn chặn chiếc tàu biển chở hành khách Nhật Bản Asama Maru vào ngày 21 tháng 1 năm 1940. Được báo động bởi tin tức rằng thủy thủ Đức tại Hoa Kỳ đã thu xếp để được chuyển về Đức, Chính phủ Anh cho phép Tổng tư lệnh China Station điều động một tàu chiến chặn đường chiếc Asama Maru và bắt giữ những hành khách bị nghi ngờ, miễn là việc này không xảy ra gần bờ biển Nhật Bản. Asama Maru đã bị chậm trong lịch hành trình và đã thay đổi lộ trình so với dự kiến, chọn một con đường gần hơn với bờ biển Nhật Bản. Chỉ cách  về phía Đông Niijima, ngoài khơi Honshū, Liverpool tìm ra chiếc tàu khách, bắn một phát súng cảnh cáo ngang trước mũi chiếc Asama Maru buộc nó dừng lại, rồi gửi một đội 12 người sang lục soát con tàu. Họ đã bắt giữ 21 người trong số hành khách của chiếc tàu biển, bị người Anh cho là những thủy thủ còn sống sót của chiếc tàu biển chở hành khách Đức Columbus đã bị đánh đắm.

Bốn ngày sau khi xảy ra sự kiện trên, hãng tàu biển Nippon Yusen Kaisha (NYK Line) sa thải Thuyền trưởng Watanabe dưới lý do che đậy là cho nghỉ hưu, buộc tội ông đã "cư xử kém". Chính phủ Nhật Bản chỉ trích hành động này như sự lạm quyền của một nước tham chiến và chính thức phản đối, làm căng thẳng thêm mối quan hệ giữa hai nước. Chính phủ Anh và Nhật Bản tìm cách làm lắng dịu cuộc tranh chấp thông qua thương lượng, và vào ngày 5 tháng 2 năm 1940, hai nước chấp thuận một đề xuất dẫn đến việc trả tự do chín người Đức, đổi lấy việc Nhật Bản đảm bảo sẽ từ chối cho công dân Đức trong độ tuổi phục vụ quân đội lên tàu của họ. Dù sao hành động trên cũng có hiệu quả, khi người lớn tuổi nhất trong số những người Đức được trao trả, Thuyền trưởng Groth, phát biểu trong chuyến đi đến Nhật Bản bên trên chiếc HMS Kanimbla rằng chiến dịch này "là một sự phối hợp hoàn hảo, một hoạt động đã răn đe được số thủy thủ Đức đang còn ở lại Hoa Kỳ, khoảng 1.000 người, trong việc tìm cách thoát đi".

Vào tháng 4 năm 1940, Liverpool trở thành soái hạm của Lực lượng Hồng Hải dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Arthur Murray, vốn được hình thành cùng với tàu tuần dương Australia HMAS Hobart. Lực lượng này được dự định nắm quyền chủ động chiến lược trong khu vực qua việc thực hiện một loạt các hoạt động, như là tuần tra và tiến hành phong tỏa trong trường hợp có chiến tranh với Ý. Trong khi hoạt động tại khu vực này, Liverpool đã hộ tống một đoàn tàu chuyên chở các đơn vị Australia đến Suez. Khi được lệnh chuyển sang Địa Trung Hải vào tháng 6, Liverpool bàn giao lại vai trò soái hạm và chuyển Đô đốc Murray sang tàu tuần dương New Zealand Leander tại Port Sudan. Để hoán đổi, Leander đã cho chuyển ba sĩ quan và bảy thủy thủ sang Liverpool.

1940–1941
Liverpool tham gia vào thành phần Hải đội tuần dương 7, là một trong số chín tàu tuần dương mà Hạm đội Địa Trung Hải có thể đưa ra hoạt động không lâu sau khi Phát xít Ý tham chiến. Lần đầu tiên nó đối đầu với các tàu chiến Ý ngoài khơi bờ biển Libya vào ngày 12 tháng 6 năm 1940 trong khi đang bắn phá các vị trí gần Tobruk cùng với Gloucester và bốn tàu khu trục. Các tàu tuần dương đã tấn công năm tàu đối phương, bao gồm chiếc tàu tuần dương bọc thép đã lạc hậu San Giorgio, và đã đánh chìm chiếc tàu quét mìn Giovanni Berta. Vào ngày 28 tháng 6, một máy bay tuần tra Short Sunderland của Anh phát hiện ba tàu khu trục Ý ở về phía Tây Zante. Hải đội Tuần dương 7 khi đó đang ở ngoài biển hộ tống cho đoàn tàu vận tải MA.3 và được lệnh đổi hướng để đối đầu các tàu khu trục đối phương. Liverpool phát hiện ra chúng ở cách  về phía Tây Nam mũi Matapan lúc 18 giờ 30 phút và khai hỏa ba phút sau đó. Hoạt động tác chiến tiếp theo Trận chiến đoàn tàu vận tải Espero, được tiến hành ở khoảng cách ít nhất , đưa đến việc tiêu diệt tàu khu trục Ý Espero. Hai tàu khu trục còn lại đến được Benghazi với số hàng tiếp liệu của chúng. Hải đội nhanh chóng sử dụng hết số đạn dược mang theo, và khi trận chiến kết thúc, Liverpool có hầm đạn hầu như trống rỗng, mỗi khẩu pháo chỉ còn lại 40 quả đạn. Bộ Hải quân Anh phê phán việc tiêu tốn khoảng 5.000 quả đạn pháo , trong đó Đô đốc Andrew Cunningham, Tổng tư lệnh Hạm đội Địa Trung Hải, bị quy lỗi do sự thiếu kinh nghiệm của hải đội và giữ khăng khăng ý định đối đầu tàu chiến Ý trước khi trời tối. Dù sao, việc sử dụng một số lượng lớn đạn pháo khiến phải hủy bỏ chiến dịch MA.3, bao gồm hai đoàn tàu vận tải đến đảo Malta đang bị bao vây.

Hạm đội Địa Trung Hải tiếp nối MA.3 với Chiến dịch MA.5 vào đầu tháng 7 năm 1940. Trong khi đang bố trí lực lượng, Đô đốc Cunningham nhận được báo cáo về một đội hình lớn các tàu chiến Ý, và đã ra lệnh cho chuyển hướng về phía Taranto để đánh chặn. Vào ngày 9 tháng 7, hai hạm đội chạm trán với nhau ngoài khơi Calabria trong trận Calabria, cuộc đối đầu lớn đầu tiên giữa hải quân Đồng Minh và hải quân Ý tại mặt trận Địa Trung Hải. Liverpool và Neptune nổ súng lúc 15 giờ 22 phút, tám phút sau khi các tàu tuần dương Ý dựng lên hàng rào hỏa lực ở khoảng cách . Sau một cuộc đấu pháo liên tục, thiết giáp hạm Warspite bắn trúng thiết giáp hạm Ý Giulio Cesare lúc 16 giờ 00 phút, khiến hạm đội Ý phải rút lui khỏi trận chiến. Máy bay Ý đã ném bom vào Liverpool vào ngày 12 tháng 7 trong lúc nó đang trên đường quay trở về Alexandria, Ai Cập, gây một số hư hại và làm bị thương ba người, trong đó có vị chỉ huy chiếc tàu tuần dương. Vào cuối tháng 7, Liverpool hộ tống đoàn tàu vận tải AN.2 đi từ Ai Cập đến các cảng Hy Lạp trong khu vực biển Aegean và đoàn tàu vận tải AS.2 từ biển Aegean hướng về phía Nam. Đoàn tàu thứ hai bị máy bay Ý tấn công vào ngày 29 tháng 7; Liverpool là chiếc tàu duy nhất bị đánh trúng, khi một quả bom xuyên qua hai tầng hầm tàu nhưng không phát nổ, làm một thủy thủ thiệt mạng.

Khi Hạm đội Địa Trung Hải được tái cấu trúc lại vào tháng 8 năm 1940, Liverpool được chuyển sang Hải đội Tuần dương 3 cùng với Gloucester và Kent dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Edward de Faye Renouf. Vào ngày 28 tháng 9, trong Chiến dịch MB.5, Liverpool và Gloucester hướng đến Malta vận chuyển lực lượng tăng cường, phi công và hàng tiếp liệu cho Không quân Hoàng gia Anh. Chúng được bảo vệ bởi một lực lượng bao gồm các thiết giáp hạm Valiant và Warspite, tàu sân bay Illustrious, các tàu tuần dương Orion, Sydney và York cùng 11 tàu khu trục, nhưng phải chịu đựng các cuộc không kích liên tục. Cả hai tàu tuần dương sau đó tách ra khỏi lực lượng chính và đến được hòn đảo đang bị bao vây vào ngày 30 tháng 9.

Hạm đội lại ra khơi vào ngày 8 tháng 10 năm 1940 với ý định hỗ trợ cho đoàn tàu vận tải MF.3 hướng đến Malta và MF.4 hướng đến Alexandria, đồng thời tìm cách đối đầu và tiêu diệt các tàu chiến chủ lực của Hải quân Ý. Mặc dù Đô đốc Cunningham không thực hiện mục tiêu thứ hai, vốn giới hạn trong một cuộc đối đầu với các tàu khu trục Ý, đoàn tàu vận tải cũng đến được điểm đến dự định. Sau đó, Illustrious tiến hành các hoạt động không kích xuống các vị trí của quân Ý trên đảo Leros. Trong khi Liverpool cùng các tàu hộ tống trên đường quay trở về vào ngày 14 tháng 10, máy bay ném ngư lôi Ý đã tấn công chiếc tàu tuần dương, gây hư hỏng đáng kể phía trước tàu và làm rò rỉ nhiên liệu từ thùng xăng máy bay. Theo lời của Đại tá Read, cho dù xăng đã được bao bọc chung quanh bởi 70 tấn nước theo như quy định về an toàn áp dụng, nhiên liệu đã bị chảy tràn xuống tầng hầm ăn và bị tiếp xúc với một mạch điện bị chập. Hậu quả là vụ nổ tiếp theo xảy ra lúc 19 giờ 20 phút gây hư hỏng nặng cấu trúc mũi tàu của Liverpool, đám cháy bùng lên bao phủ toàn bộ tháp cấu trúc thượng tầng phía trước, và thổi tung tháp pháo "A".

Thủy thủ đoàn của Liverpool bắt đầu chuẩn bị các tàu nhỏ và xuồng cứu sinh trong khi các tàu chiến khác, kể cả Gloucester, bắt đầu đi đến hiện trường. Được bảo vệ bởi các tàu tuần dương phòng không Calcutta và Coventry, Orion nối dây cáp vào đuôi chiếc tàu tuần dương gặp nạn và kéo đi. Đang khi được kéo vào ngày 15 tháng 10, mũi của chiếc Liverpool rơi khỏi thân tàu. Cuối ngày hôm đó, 12 thủy thủ thiệt mạng, trong đó một người không thể xác định nhân thân, được mai táng trên biển. Thêm ba người nữa qua đời trong đêm và cũng được an táng trước khi hai chiếc tàu tuần dương về đến cảng Alexandria vào ngày 16 tháng 10. Tổng cộng tổn thất của Liverpool trong đợt tấn công này là 3 sĩ quan và 27 thủy thủ thiệt mạng, cùng 35 người khác bị thương. Vào cuối tháng 10, sĩ quan chỉ huy của nó được điều động sang thiết giáp hạm Ramillies; và người thay thế trong vai trò Thuyền trưởng là Đại tá Hải quân A.L. Poland, nhận nhiệm sở vào ngày 27 tháng 10. Căn cứ theo ghi chép của Chuẩn úy William Hayes, giống như các tàu chiến lân cận khác, Liverpool đã được cảnh báo trước về một cuộc tấn công sắp xảy đến nhờ thiết bị định hướng vô tuyến (RDF: radio direction finder), nhưng người thủy thủ không có kinh nghiệm trực tại vị trí quan sát đã không báo cáo lên thượng cấp do sự nhầm lẫn rõ ràng.

Như một biện pháp sửa chữa tạm thời, Liverpool được lắp một mũi tàu giả. Khi đã có khả năng thực hiện hành trình dài, Liverpool lên đường đến Hoa Kỳ để cấu trúc lại mũi tàu tại Xưởng hải quân Mare Island ở Vallejo, California. Sự hiện diện của con tàu đã không được tiết lộ cho đến tháng 9 năm 1941 khi Bộ Hải quân Hoa Kỳ công bố một danh sách 12 tàu đang hiện diện tại nhiều cảng khác nhau. Trong ụ tàu, Liverpool còn được tăng cường dàn hoả lực phòng không qua việc bổ sung chín khẩu Oerlikon 20 mm nòng đơn. Nó lên đường vào tháng 11 quay trở về Anh Quốc, và được nâng cấp hệ thống radar.

1942–1945
Sau khi quay trở lại hoạt động, Liverpool được điều về Hải đội Tuần dương 18 đặt căn cứ tại Scapa Flow và được bố trí để hỗ trợ cho các đoàn tàu vận tải Bắc Cực. Điều kiện hoàn cảnh mà các tàu chiến Đồng Minh trong đoàn tàu phải chịu đựng cực kỳ khắc nghiệt, với thời tiết lạnh giá, cuồng phong, và thường xuyên bị Không quân và Hải quân Đức tấn công. Hoạt động của Liverpool tại khu vực chiến trường phía Bắc là nhằm thay thế cho chiếc tàu tuần dương Trinidad bị hư hại. Nó tham gia đoàn tàu vận tải QP 10, bao gồm 16 tàu buôn và năm tàu khu trục, vào ngày 12 tháng 4 như lực lượng hộ tống cho chuyến đi từ bán đảo Kola của Nga đến Iceland. Đoàn tàu vận tải phải chịu đựng các cuộc tấn công của tàu ngầm và máy bay Đức liên tục trong ba ngày. Bốn tàu đã bị đánh chìm, trong đó hai chiếc vào ngày 11 tháng 4, và một chiếc bị hư hại; QP 10 đi đến Reykjavík vào ngày 21 tháng 4.

Vào giữa tháng 5, Liverpool tham gia nhóm tàu chiến có nhiệm vụ hộ tống Trinidad quay trở về Anh Quốc. Sau khi được sửa chữa tạm tại Nga, Trinidad lên đường vào ngày 13 tháng 5. Nhóm bao gồm Liverpool tập trung tại một điểm hẹn về phía Tây đảo Bear trong biển Barents. Vào ngày 14 tháng 5, Trinidad liên tục bị tấn công và bị bốc cháy do trúng bom. Lực lượng Anh buộc phải triệt thoái, và đánh chìm nó vào ngày hôm sau khi mà đám cháy trở nên không thể kiểm soát được. Bản thân Liverpool và phần còn lại của lực lượng dưới quyền Chuẩn Đô đốc Burrough cũng bị tấn công trong chuyến hành trình quay trở về. Ngày 25 tháng 5, Liverpool bắt đầu hộ tống PQ 16, một đoàn tàu vận tải bao gồm 35 tàu buôn hướng đến Murmansk, là chuyến vận chuyển lớn nhất từng được tổ chức nhằm hỗ trợ Liên Xô. Đoàn tàu PQ 16 có được sự bảo vệ đáng kể, bao gồm các tàu tuần dương Nigeria, Kent, và Norfolk, nhiều tàu khu trục và tàu ngầm cùng sự bảo vệ từ xa bởi Hạm đội Nhà. Như thường thấy, đoàn tàu vận tải bị tấn công, bắt đầu bằng một cuộc tấn công trong ngày 25 tháng 5 năm làm hư hại chiếc tàu hàng SS Carlton. Chịu đựng các cuộc tấn công của tàu ngầm U-boat và ít nhất 242 máy bay Đức, có tổng cộng bảy tàu vận tải bị đánh chìm trong các ngày 26 và 27 tháng 5; lực lượng tàu tuần dương chuyển sang hộ tống đoàn tàu quay trở về QP 12 vào ngày 26 tháng 5.

Liverpool quay trở lại Địa Trung Hải vào tháng 6 để tham gia Chiến dịch Harpoon, một phần của các đoàn tàu vận tải Malta. Đang khi được điều về Lực lượng W để hộ tống cho đoàn tàu vận tải WS.19 vào ngày 14 tháng 6, Liverpool cùng với đoàn tàu bị tấn công bởi ít nhất 38 máy bay của phe Trục. Chúng đánh hỏng Liverpool và đánh chìm chiếc tàu hàng Hà Lan Tanimbar, vây hãm đoàn tàu vận tải; trong khi Kenya và Charybdis bảo vệ các tàu sân bay của Lực lượng W, các tàu chiến Ý tấn công các tàu buôn và tàu khu trục còn sống sót. Một quả ngư lôi đã đánh trúng Liverpool vào phòng động cơ bên mạn phải, làm ngập nước một phần và làm hỏng hệ thống động lực và bánh lái. Với tốc độ bị giảm chỉ còn , Liverpool phải được Antelope kéo đi. Trong suốt thời gian còn lại của ngày hôm đó, máy bay tập trung sự tấn công vào Liverpool hơn là đoàn tàu vận tải. Trước khi về đến được Gibraltar vào ngày 17 tháng 6, hải đội còn phải chịu đựng thêm các đợt không kích khác, và Liverpool cũng chịu thêm những hư hỏng khác do những cú ném suýt trúng. Tổn thất của Liverpool do cú tấn công ban đầu, theo như ghi lại trong nhật ký hải trình của con tàu, là 15 người thiệt mạng và 22 người khác bị thương. Xác chết của cú ngư lôi đánh trúng vẫn còn nằm lại trong phòng động cơ và bị thối rửa do sức nóng, buộc phải cấp thêm khẩu phần rượu mạnh cho đội cứu hộ tình nguyện.

Liverpool được sửa chữa tạm thời tại Gibraltar trước khi quay trở về Anh vào tháng 8. Nó trải qua một giai đoạn tái trang bị và bảo trì kéo dài tại Rosyth, bao gồm việc nâng cấp thiết bị radar, tháo dỡ tháp pháo "X" và máy phóng máy bay. Dàn hỏa lực phòng không được mở rộng đáng kể; bao gồm tổng cộng 28 khẩu 2 pounder (pom-pom) trên sáu bệ bốn nòng và bốn bệ nòng đơn, bảy khẩu Bofors 40 mm trên bệ nòng đơn, và bổ sung năm khẩu Oerlikon 20 mm. Cho dù công việc sửa chữa tại Rosyth hoàn tất vào tháng 7 năm 1943, nhân sự đã không được bố trí đầy đủ cho Liverpool để tái hoạt động cho đến tận cuối năm 1945.

Sau chiến tranh (1945–1958)
Liverpool quay trở lại phục vụ vào tháng 10 năm 1945, được điều về Hải đội Tuần dương 15 thuộc Hạm đội Địa Trung Hải, nơi nó phục vụ trong hầu hết thời gian với vai trò soái hạm. Vào tháng 10 năm 1946, chuyến viếng thăm Hy Lạp của Liverpool bị ngắt quãng bởi vụ trúng mìn tại eo biển Corfu của các tàu khu trục Saumarez và Volage. Cùng với Đô đốc Algernon Willis trên tàu, Liverpool lên đường đi Corfu để đối phó, và đã có cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với vị chỉ huy bị thương của chiếc Saumarez tại vịnh Corfu. Vào tháng 4 năm 1948, chiếc tàu tuần dương đã vận chuyển ngọn đuốc thế vận hội nhằm chuẩn bị cho việc khai mạc Thế vận hội mùa hè 1948 tại London.

Đang khi thả neo tại cảng Alexandria vào ngày 22 tháng 1 năm 1950, Liverpool đã tiếp đón Vua Farouk của Ai Cập. Được chiếc tàu tuần dương chào bằng 21 phát súng, Farouk gặp gỡ Phó Đô đốc Louis Mountbatten và vị Đại sứ Anh tại Ai Cập, và sau này đã phát biểu về "sự hài lòng cho chuyến viếng thăm và cập nhật sự hiểu biết về Hải quân Hoàng gia." Vào tháng 9 năm 1951, như là soái hạm của Đô đốc John Edelsten, Liverpool trở thành tàu chiến Anh Quốc đầu tiên viếng thăm Nam Tư sau chiến tranh, và được Thống chế Josip Broz Tito, nhà lãnh đạo đất nước này, thị sát tại Split. Đây là chuyến viếng thăm chính thức của Hải quân Hoàng gia Anh đến quốc gia này trong vòng 12 năm.

Tiếp theo việc bãi bỏ Hiệp ước Anh-Ai Cập vào tháng 10 năm 1951, Hải quân Hoàng gia Anh phái một số tàu chiến đến Port Said sau khi công nhân xưởng tàu tuyên bố một cuộc đình công phản đối sự cai trị của Anh tại vùng kênh đào Suez. Các tàu tuần dương Gambia và Liverpool luân phiên nhau chịu trách nhiệm cho các hoạt động của xưởng tàu, cung ứng người thay thế cho các công nhân không có mặt, và bảo vệ chống lại các cuộc tấn công du kích phá hoại các thiết bị. Vào tháng 1 năm 1952, giới truyền thông Ai Cập buộc tội Liverpool đã bắn pháo vào cảng trong một cuộc đụng độ với quân du kích, điều mà giới chức quân sự Anh phủ nhận kịch liệt, cho là do nhầm lẫn.

Được cho ngừng hoạt động vào năm 1952, Liverpool được đưa về lực lượng dự bị tại Xưởng hải quân Portsmouth, được sử dụng như một tàu nghỉ ngơi tại Portmouth và dùng làm "soái hạm" cho Sĩ quan cao cấp và bộ chỉ huy của lực lượng dự bị. Việc cắt giảm hợp lý hóa dần số lượng tàu chiến của Hải quân Hoàng gia, đã bắt đầu từ sự báo trước vào những năm 1950 trong Sách trắng Quốc phòng 1957 của chính phủ Duncan Sandys, và hạm đội dự bị bao gồm ít nhất 551 tàu chiến bị giải tán. Với việc những tàu tuần dương thời Thế Chiến II được rút hoàn toàn khỏi phục vụ trong những năm 1960, vai trò của Liverpool và những chiếc cùng thời được thay thế bởi những tàu khu trục tên lửa điều khiển lớp County và ba tàu tuần dương tên lửa điều khiển lớp Tiger. Liverpool bị bán để tháo dỡ vào năm 1958 tại Bo'Ness, Scotland; và công việc này hoàn tất chỉ sau 12 tháng.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

 Tovey, John C. (1950). Convoys to North Russia, 1942, Supplement to the London Gazette (39041). London: Her Majesty's Stationery Office. Truy cập: 14 tháng 9 Năm 2010.

Liên kết ngoài

 Mason, Geoffrey B. (2004), Service History of Royal Navy warships in World War 2: HMS Liverpool – Town-type Light Cruiser, naval-history.net. Truy cập: 31 tháng 3 năm 2008.
HMS Liverpool: History , royal-navy.mod.uk. Truy cập: 3 tháng 4 năm 2008.
Newsreel of HMS Liverpool docked at Mare Island, California, Pathe, britishpathe.com. Truy cập: 24 tháng 8 năm 2010.
Newsreel of HMS Liverpool in Liverpool, Pathe, britishpathe.com. Truy cập: 24 tháng 8 năm 2010.
Newsreel of HMS Liverpool participating in British-French naval exercise, Pathe, britishpathe.com. Truy cập: 24 tháng 8 năm 2010.
Newsreel of Operation Harpoon and Operation Vigorous, Pathe, britishpathe.com. Truy cập: 25 tháng 8 năm 2010.

Lớp tàu tuần dương Town (1936)
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Tàu tuần dương trong Chiến tranh lạnh


title: Ampedus lijiangensis

text:
Ampedus lijiangensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Cerithium citrinum

text:
Cerithium citrinum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố
The distribution của Cerithium citrinum bao gồms miền tây Thái Bình Dương.
 Philippines
 Australia
 Kermadec

Chú thích

Tham khảo

C


title: Parangipettai

text:
Parangipettai là một thị xã panchayat của quận Cuddalore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Parangipettai có dân số 20.901 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Parangipettai có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Parangipettai, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Ceratina tropidura

text:
Ceratina tropidura là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1941


title: Rhyacophila ternifolia

text:
Rhyacophila ternifolia là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Massognes

text:
Massognes là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 13,59 km², dân số năm 2006 là 264 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Massognes Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Massognes


title: Sân bay Nà Sản

text:
Sân bay Nà Sản  là một sân bay ở huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, vùng Tây Bắc Việt Nam. Sân bay nằm cạnh Quốc lộ 6, cách thành phố Sơn La khoảng 20 km về phía Nam. Năm 2004, sân bay được "tạm đóng cửa để nâng cấp" nhưng đến nay vẫn chưa mở cửa hoạt động. Hiện tại, Sân bay Điện Biên Phủ vẫn tạm thời đảm nhận chức năng cảng hàng không thay cho sân bay Nà Sản.

Lịch sử
Sân bay Nà Sản được người Pháp xây dựng vào khoảng năm 1950, phục vụ cho nhu cầu đi lại của những người thực dân Pháp, sau khi họ chiếm lại được quyền kiểm soát được vùng Sơn La từ tay Việt Minh. Ban đầu, sân bay có một đường băng ngắn với nền đất nện; về sau được mở rộng kéo dài thêm và có nền lát ghi sắt, có thể đáp ứng cho loại máy bay Dakota cất và hạ cánh.

Cuối tháng 10 năm 1952, trước sự uy hiếp của lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam ở vùng Nghĩa Lộ, có khả năng gây nên sự sụp đổ của tuyến phòng thủ ở phía tây sông Đà; tướng Salan, Tổng chỉ huy quân đội Pháp tại Đông Dương, đã quyết định rút tất cả lực lượng còn lại về Nà Sản. Người Pháp đã xây dựng một tập đoàn cứ điểm tại đây, xung quanh sân bay Nà Sản, nhằm ngăn chặn sức tiến công của quân Việt Minh.

Từ ngày 30 tháng 11 đến ngày 2 tháng 12 năm 1952, quân Việt Minh tấn công Nà Sản và đã đánh chiếm được một số cứ điểm tại đây, nhưng không đủ sức đánh chiếm tập đoàn cứ điểm. Sân bay Nà Sản trở thành cảng tiếp vận hàng không hữu hiệu giúp cho quân Pháp cầm cự trước sức tấn công của quân Việt Minh. Vì vậy, Tổng chỉ huy quân Việt Minh, tướng Võ Nguyên Giáp đã quyết định chuyển sang thế bao vây, cô lập quân Pháp tại đây cho đến khi họ rút lui khỏi Nà Sản vào đầu năm 1953.

Sau năm 1954, sân bay Nà Sản bị bỏ hoang một thời gian. Mãi đến đầu thập niên 1960, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới quyết định khôi phục lại hoạt động của sân bay nhằm phục vụ nhu cầu đi lại đường không của vùng Tây Bắc. Tuy nhiên, không lâu sau, sân bay một lần nữa bị đóng cửa do lượng khách đi lại khi đó còn rất ít.

Đến năm 1994, sân bay tái hoạt động trở lại thêm 10 năm nữa, từ năm 1994 đến 2004. Ngày 17 tháng 5 năm 2004, sân bay một lần được "đóng cửa" để sửa chữa, nâng cấp, mở rộng đường băng với tổng vốn dự kiến khoảng 550 tỷ đồng (giai đoạn 1). Nhưng cho đến hết năm 2009, sân bay Nà Sản vẫn chưa có vốn đầu tư để thực hiện việc nâng cấp. Nguyên do trong việc chậm trễ nâng cấp sân bay là do kém hiệu quả kinh tế khi chỉ cách Hà Nội 300 km về phía Tây Bắc và cách sân bay Điện Biên Phủ 180 km về phía Nam.

Kế hoạch nâng cấp
Đầu năm 2015, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Đinh La Thăng ra Quyết định 249/QĐ-BGTVT, phê duyệt điều chỉnh Cảng hàng không Nà Sản giai đoạn đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030. Quyết định này xác định sân bay Nà Sản là sân bay dùng chung cho cả dân dụng và quân sự. Mục tiêu quy hoạch đến năm 2020 là sân bay nội địa cấp 4C theo quy định Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO). Công suất vận chuyển khách đạt 0,9 triệu hành khách/năm; tổng vị trí đỗ là 4 vị trí; loại máy bay khai thác là A320/321 và tương đương. Đến năm 2030, sân bay Nà Sản sẽ có sản lượng vận chuyển đạt 1,5 triệu khách/năm; có 5 vị trí đỗ máy bay cho loại A320/321.

Về khu bay, đến 2020 sẽ xây dựng đường cất hạ cánh đạt kích thước 2.600m x 45m, lề mỗi bên rộng 7,5m, đảm bảo khai thác cho tàu bay A320/321 và tương đương. Xây dựng đường lăn nối từ đường cất hạ cánh vào sân đỗ tàu bay, với chiều rộng đường lăn 18m, 2 lề mỗi bên rộng 5m.

Bên cạnh đó là việc xây dựng nhà ga hành khách tại khu đất diện tích khoảng 6.750m2, công suất 450 hành khách/giờ cao điểm, tương đương 900.000 hành khách/năm. Đến năm 2030 sẽ mở rộng nhà ga hành khách theo nhu cầu tại khu đất dự trữ với tổng diện tích khoảng 9.000m2. Công suất đạt 600 hành khách/giờ cao điểm, tương đương 1,5 triệu hành khách/năm.

Tổng diện tích quy hoạch đến năm 2030 là 498,67 ha.

Chú thích

Nà Sản
Nà Sản
Sơn La
Giao thông Sơn La
Công trình xây dựng ở Sơn La
Cảng hàng không do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam quản lý


title: Thumeries

text:
Thumeries là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Erioptera albicapitella

text:
Erioptera albicapitella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Latirus impressus

text:
Latirus impressus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus


title: Phe Trục

text:
{{Infobox former country
| conventional_long_name                = Phe Trục
| native_name                =
| common_name                = Axis
| _noautocat                = yes
| status                = An ninh tập thể
| continent                = châu Âu
| era                = Chiến tranh thế giới thứ hai
| life_span                = 1939–1945
| event_start                = Hiệp ước chống Quốc tế Cộng sản
| year_start                = 1936
| date_start                = 25 tháng 11,
| event_end                = Tan rã
| year_end                = 1945
| date_end                = 2 tháng 9,
| event1                = Hiệp ước thép
| date_event1                = 22 tháng 5 năm 1939
| event2                = Hiệp ước tam cường
| date_event2                = 27 tháng 9 năm 1940
| other_symbol                =
| image_map2                = Map of participants in World War II.png
| image_map2_caption                =

{{plainlist|style = padding-left: 0.6em; text-align: left; |Các quốc gia chính

}}

}}Phe Trục (tiếng Anh: Axis powers, ,  Sūjikukoku, ), còn được gọi là "Trục Rome–Berlin–Tokyo" (cũng được viết tắt là "Roberto" đọc là "Rô-béc-tô") hay Khối Trục là từ để chỉ các quốc gia chiến đấu chống lại lực lượng Đồng Minh trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Các nước phe Trục đồng thuận về khoản đối địch với phe Đồng Minh, nhưng không có sự phối hợp hoàn toàn trong hành động.

Phe Trục nổi lên từ những nỗ lực ngoại giao của Đức,Ý và Nhật Bản hồi giữa thập niên 1930 nhằm đảm bảo những quyền lợi cụ thể của riêng họ trong việc bành trướng lãnh thổ, khởi đầu là hiệp ước giữa Đức và Ý được ký vào tháng 10 năm 1936. Ngày 1 tháng 11 cùng năm, Benito Mussolini tuyên bố rằng kể từ thời điểm đó tất cả các nước châu Âu khác sẽ quay quanh trục Rome-Berlin, đây là nguồn gốc của tên gọi "Khối Trục". Tiếp theo là việc ký kết bản hiệp ước chống Quốc tế Cộng sản vào tháng 11 năm 1936 giữa Đức và Nhật Bản, Ý gia nhập hiệp ước này năm 1937. Đến năm 1939, "Trục Rome–Berlin" trở thành một liên minh quân sự với "Hiệp ước thép", và "Hiệp ước tam cường" ký kết năm 1940 đã đi đến sự thống nhất các mục tiêu quân sự giữa Đức và hai đồng minh của nước này.

Tại thời điểm đỉnh cao trong Chiến tranh thế giới thứ hai, phe Trục đã làm chủ phần lớn châu Âu, Bắc Phi và Đông Á. Không thấy xuất hiện các cuộc họp thượng đỉnh ba bên và sự phối hợp hay hợp tác là ít ỏi, có chăng là đôi chút giữa Đức và Ý. Động thái các nước phe Trục là thất thường, một số nước chuyển phe hoặc thay đổi mức độ can thiệp quân sự trong tiến trình chiến tranh. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc vào năm 1945 với thất bại của phe Trục đi kèm với đó là sự tan rã của liên minh giữa họ.

Các quốc gia thành viên
Ba thế lực chính của phe Trục''' là:

Một số quốc gia và vùng lãnh thổ khác nằm trong khối Trục vì bị bắt buộc hay có tính cách bù nhìn, một số khác gia nhập rồi tách ra tùy theo hoàn cảnh chính trị quân sự nhất thời. Những quốc gia và vùng lãnh thổ này đóng vai trò quân sự hay chính trị không đáng kể, và gồm có:

Hình thành
Vào ngày 7 tháng 12 năm 1941, Nhật Bản tấn công căn cứ hải quân của Mỹ tại Trân Châu Cảng, Hawaii. Theo như điều khoản của Hiệp ước Ba bên, Đức Quốc xã chỉ phải đứng ra bảo vệ đồng minh của mình khi họ bị tấn công. Vì Nhật Bản là đối tượng ra tay trước, Đức và Ý không có nghĩa vụ phải hỗ trợ cho tới khi Mỹ phản công. Mặc dù vậy, Hitler đã chính thức tuyên chiến với Mỹ và Ý cũng tuyên bố chiến tranh.

Nhà sử học Ian Kershaw cho rằng việc tuyên chiến với Mỹ là một sai lầm nghiêm trọng của Đức bởi điều này cho phép Mỹ tham chiến mà không vấp phải bất kỳ ràng buộc nào. Tuy nhiên xét mặt khác, những con tàu khu trục Mỹ trên thực tế đã ở vào tình trạng đối đầu với những chiếc tàu ngầm U-boat của Đức trên Đại Tây Dương trong vài tháng, và một lời tuyên chiến ngay lập tức có thể giúp U-boat tấn công bất ngờ vào lúc mà sự phòng thủ bên phía Mỹ còn yếu và kém tổ chức. Dù vậy kể từ thời điểm tham chiến, Mỹ đã đóng một vai trò chủ đạo trong việc tài trợ và tiếp tế cho phe Đồng Minh, trong hoạt động ném bom chiến lược và trong cuộc tiến công cuối cùng vào lãnh thổ Đức.

Chú thích

Liên kết ngoài

  Highly detailed coverage of conquered territories.

Đọc thêm

 Full text of the Pact of Steel
 Full text of the Anti-Comintern Pact
 Full text of The Tripartite Pact
 Silent movie of the signing of The Tripartite Pact

Khởi đầu năm 1940
Chấm dứt năm 1945
Liên minh quân sự thế kỷ 20

Chủ nghĩa phát xít
Cựu đế quốc
Quan hệ Đức-Ý
Quan hệ Đức-Nhật Bản
Quan hệ Nhật Bản-Ý
Chính trị trong Thế chiến thứ hai
Thế chiến thứ hai


title: Tiếng Venda

text:
Venda, cũng được gọi là , hay , là một ngôn ngữ thuộc Nhóm Bantu và là một trong 11 ngôn ngữ chính thức tại Nam Phi. Phần lớn người nói tiếng Venda sinh sống tại Nam Phi, nhưng cũng có một số người sống tại Zimbabwe. Tiếng Venda có quan hệ gần gũi với tiếng Kalanga được sử dụng tại Botswana và Zimbabwe. Trong thời kỳ Apartheid ở Nam Phi, bantustan (một hình thức lãnh thổ riêng biệt) của người Venda được thành lập trên vùng đất của họ tại Nam Phi. Venda thuộc về nhánh Bantu của Ngữ hệ Niger-Congo.

Phân bổ

Venda được khoảng 666.000 ở phía bắc tỉnh Limpopo của Nma Phi sử dụng, cũng như 84.000 người tại Zimbabwe.

Chữ viết
Tiếng Venda sử dụng chữ cái Latinh với 5 dấu trọng âm được thêm vào 4 phụ âm với dấu mũ ở dưới (ḓ, ḽ, ṋ, ṱ) và một chấm trên (ṅ). Các chữ C, J và Q chỉ dùng cho cá từ mượn và tên gọi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Ethnologue entry for Venda
 Tshivenda - South African Languages
 Batho Portal Welcome page in Venda
 PanAfrican L10n page on Venda

Phần mềm
 Spell checker for OpenOffice.org and Mozilla , OpenOffice.org , Mozilla Firefox web-browser , and Mozilla Thunderbird email program  in Venda
 Translate.org.za  Project to translate Free and Open Source Software into all the official languages of South Africa including Venda
 Keyboard with extra venda characters

Ngôn ngữ tại Nam Phi
Ngôn ngữ tại Zimbabwe


title: Rovieng (huyện)

text:
Rovieng là một huyện (srok) thuộc tỉnh Preah Vihear, phía bắc Campuchia. Theo thống kê năm 1998, dân số toàn huyện là 26.552 người.

Tham khảo

Huyện Campuchia


title: Aubiat

text:
Aubiat là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes, Pháp. Aubiat thuộc vùng đô thị Clermont-Ferrand.
Thị trấn này có diện tích 14,79 km2, dân số năm 2006 là 807 người.

Dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Aubiat trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Aubiat trên trang mạng của Insee

Xã của Puy-de-Dôme


title: Ayanami (tàu khu trục Nhật) (1929)

text:
Ayanami (tiếng Nhật: 綾波) là một tàu khu trục hạng nhất của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, thuộc lớp Fubuki bao gồm hai mươi bốn chiếc, được chế tạo sau khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc. Khi được đưa vào hoạt động, những con tàu này là những tàu khu trục mạnh mẽ nhất thế giới. Chúng phục vụ như những tàu khu trục hàng đầu trong những năm 1930, và tiếp tục là những vũ khí lợi hại trong cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương. Ayanami từng tham gia nhiều hoạt động trong những năm đầu tiên của chiến tranh, và đã bị đánh chìm trong trận Hải chiến Guadalcanal ngày 15 tháng 11 năm 1942 trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Thiết kế và chế tạo
Việc chế tạo lớp tàu khu trục Fubuki tiên tiến được chấp thuận vào năm tài chính 1923 như một phần của chương trình có tham vọng cung cấp cho Hải quân Đế quốc Nhật Bản một ưu thế về chất lượng so với những tàu chiến hiện đại nhất của thế giới. Khả năng thể hiện của lớp Fubuki là một bước nhảy vọt so với các thiết kế tàu khu trục trước đó, nên chúng được gọi là các "tàu khu trục đặc biệt" (tiếng Nhật: 特型 - Tokugata). Kích thước lớn, động cơ mạnh mẽ, tốc độ cao, bán kính hoạt động lớn và vũ khí trang bị mạnh chưa từng có khiến cho các tàu khu trục này có được hỏa lực tương đương nhiều tàu tuần dương hạng nhẹ của hải quân các nước khác. Ayanami, được chế tạo tại xưởng đóng tàu Fujinagata ở Osaka, là chiếc đầu tiên của một loạt tàu được cải tiến, bao gồm kiểu tháp pháo có thể nâng các khẩu pháo chính 127 mm (5 inch)/50 caliber Kiểu 3 lên một góc 75° so với nguyên thủy 40°, cho phép sử dụng chúng như pháo lưỡng dụng có thể chống lại máy bay. Ayanami là tàu khu trục đầu tiên trên thế giới có tính năng này.

Ayanami được đặt lườn vào ngày 20 tháng 1 năm 1928. Nó được hạ thủy vào ngày 5 tháng 10 năm 1929 và đưa ra hoạt động vào ngày 30 tháng 4 năm 1930. Nguyên được dự định mang số hiệu đơn giản là "Tàu khu trục số 45", nó được hoàn tất dưới tên gọi Ayanami, kế tục cái tên của chiếc tàu khu trục tiền thân vào giai đoạn trước Thế Chiến I.

Sự cố đối với Hạm đội 4 Hải quân Đế quốc Nhật Bản, khi một số lớn tàu chiến bị hư hại bởi một cơn bão, xảy ra không lâu sau khi Ayanami được đưa vào hoạt động, và nó cùng với các tàu chị em nhanh chóng được cho quay trở lại ụ tàu để gia cường thêm lườn tàu.

Lịch sử hoạt động
Khi hoàn tất, cùng với các tàu khu trục chị em Uranami, Shikinami và Isonami, Ayanami được phân về Hải đội Khu trục 19 thuộc Hạm đội 2 Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Trong cuộc Chiến tranh Trung-Nhật, từ năm 1937, Isonami hỗ trợ cho các cuộc đổ bộ lực lượng Nhật Bản lên Thượng Hải và Hàng Châu. Từ năm 1940, nó được phân công tuần tra dọc theo bờ biển và hỗ trợ cho việc đổ bộ lên miền Nam Trung Quốc.

Vào lúc xảy ra cuộc tấn công Trân Châu Cảng, Ayanami được phân về Hải đội Khu trục 19 thuộc Đội khu trục 3 của Hạm đội 1 Hải quân Đế quốc Nhật Bản, và được bố trí từ Quân khu Hải quân Kure đến cảng Samah trên đảo Hải Nam để hỗ trợ cho các chiến dịch đổ bộ lực lượng Nhật Bản lên Malaya. Ngày 19 tháng 12 năm 1941, Ayanami đã đánh chìm tàu ngầm Hà Lan O-20 với sự giúp đỡ của các tàu khu trục chị em Uranami và Yugiri, và đã vớt được 32 người sống sót.

Sau đó Ayanami nằm trong thành phần hộ tống cho các tàu tuần dương hạng nặng Suzuya, Kumano, Mogami và Mikuma để hỗ trợ cho các hoạt động đổ bộ lên Banka-Palembang và quần đảo Anambas. Nó bị hư hại nhẹ sau khi va phải một dãi san hô ngầm tại Anambas, và bị buộc phải quay trở về vịnh Cam Ranh ở Đông Dương thuộc Pháp để sửa chữa khẩn cấp. Đến cuối tháng 2, Ayanami đi đến giúp đỡ cho tàu tuần dương Chōkai, vốn cũng bị mắc cặn ngoài khơi Sài Gòn.

Trong tháng 3, Ayanami tham gia vào lực lượng chiếm đóng phía Bắc Sumatra vào ngày 12 tháng 3 và chiếm đóng quần đảo Andaman vào ngày 23 tháng 3. Nó phục vụ tuần tra và hộ tống vận tải tại khu vực ngoài khơi Port Blair trong khi diễn ra cuộc không kích tại Ấn Độ Dương. Từ ngày 13 đến ngày 22 tháng 4, nó đi ngang qua Singapore và vịnh Cam Ranh quay trở về Xưởng hải quân Kure để bảo trì.

Vào ngày 4-5 tháng 6, Ayanami tham gia trận Midway trong thành phần lực lượng chính của Đô đốc Yamamoto Isoroku. Đến tháng 7 năm 1942, Ayanami lên đường từ Amami-Oshima đến quân khu bảo vệ Mako, Singapore, Sabang và Mergui nhằm chuẩn bị cho một cuộc không kích Ấn Độ Dương thứ hai. Kế hoạch này bị hủy bỏ do việc lực lượng Đồng Minh đổ bộ lên Guadalcanal, và Ayanami được gửi đến Truk, và đến nơi vào cuối tháng 8. Trong trận chiến Đông Solomon vào ngày 24 tháng 8, ‘‘Ayanami’’ hộ tống cho nhóm tiếp tế hạm đội đi đến Guadalcanal, và sau đó nó được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ "Tốc hành Tokyo", những chuyến đi vận chuyển tốc độ cao, đến nhiều địa điểm khác nhau trong khu vực quần đảo Solomon trong tháng 10 và tháng 11.

Hoạt động cuối cùng của Ayanami là trong trận Hải chiến Guadalcanal thứ hai vào các ngày 14-15 tháng 11 năm 1942. Tại đây, nó được phân về lực lượng tuần tiễu dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Shintarō Hashimoto trên chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ Sendai. Khi Lực lượng Đặc nhiệm 64 Hoa Kỳ của Đô đốc Willis A. Lee bị phát hiện gần đảo Savo, Hashimoto đưa các tàu chiến của mình vòng qua hòn đảo theo chiều kim đồng hồ, nhưng gửi một mình Ayanami đi theo hướng ngược lại càn quét tàu bè đối phương. Khi tìm thấy các con tàu của Lee, mệnh lệnh tấn công được đưa ra, và vì vậy Ayanami trở thành một trong ba gọng kìm của cuộc tấn công ban đầu, phối hợp với nhóm của Đô đốc Hashimoto và một nhóm khác do Chuẩn Đô đốc Susumu Kimura chỉ huy trên chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ Nagara.

Ayanami thoạt tiên bị tàu khu trục Mỹ USS Walke phát hiện, nhưng Nagara được nhìn thấy không lâu sau đó, nên sự chú ý của bốn tàu khu trục Mỹ chuyển sang chiếc tàu tuần dương. Hỏa lực phối hợp của Ayanami, Nagara và Uranami đã đánh chìm hai trong số bốn tàu khu trục Mỹ: USS Preston và USS Walke, làm bất động USS Benham (vốn bị đánh đắm sau trận đánh), và gây hư hại nặng cho USS Gwin, gây thiệt hại nặng cho lực lượng Mỹ vào giai đoạn mở màn của trận chiến. Ayanami cũng gây ra những thiệt hại nhẹ cho thiết giáp hạm USS South Dakota.

Sau đó thiết giáp hạm USS Washington nhìn thấy Ayanami và bắt đầu nả pháo vào nó. Chiếc tàu khu trục chịu đựng hư hại nghiêm trọng, với 27 thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng. Ba mươi người sống sót, bao gồm thuyền trưởng, Trung tá Sakuma, thoát đi bằng một chiếc bè đến Guadalcanal, và số còn lại được Uranami vớt lên. Sau đó trong đêm, Uranami đánh đắm chiếc Ayanami bị bỏ lại bằng một quả ngư lôi duy nhất, và nó chìm vào khoảng sau 02 giờ 00 xuống đáy biển trong vịnh Đáy Sắt.

Vào ngày 12 tháng 12 năm 1942, Ayanami được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân.

Xác tàu đắm
Vào cuối tháng 7 năm 1992, nhà khảo cổ đại dương lừng danh Robert Ballard đã dẫn đầu một đoàn thám hiểm đến eo biển Đáy Sắt, và trong số 13 xác tàu đắm vừa mới được tìm thấy, những gì còn lại của Ayanami. Nó chìm ở về phía Đông Nam đảo Savo ở tọa độ  tại độ sâu khoảng 700 m. Lườn tàu dường như bị phá hủy bởi một vụ nổ ngư lôi bên mạn phải ngay bên dưới cầu tàu, khiến con tàu bị gảy làm đôi và chìm xuống biển. Phần đuôi tàu ở tư thế thẳng đứng, trong khi mũi tàu bị xoắn và nằm nghiêng bên mạn phải.

Danh sách thuyền trưởng
 Trung tá Tetsugoro Goto (sĩ quan trang bị trưởng): 30 tháng 11 năm 1929 - 30 tháng 4 năm 1930
 Trung tá Tetsugoro Goto: 30 tháng 4 năm 1930 - 1 tháng 12 năm 1931
 Trung tá Kennosuke Kawahara: 1 tháng 12 năm 1931 - 15 tháng 11 năm 1933
 Trung tá Shunzo Fujita: 15 tháng 11 năm 1933 - 15 tháng 11 năm 1935
 Trung tá Shakao Sakiyama: 15 tháng 11 năm 1935 - 1 tháng 12 năm 1936
 Trung tá Shuichi Sugino: 1 tháng 12 năm 1936 - 15 tháng 11 năm 1937
 Thiếu tá Nagayoshi Shiraishi: 15 tháng 11 năm 1937 - 1 tháng 12 năm 1938
 Trung tá Tameichi Hara: 1 tháng 12 năm 1938 - 15 tháng 11 năm 1939
 Thiếu tá Tokiyoshi Arima: 15 tháng 11 năm 1939 - 12 tháng 9 năm 1941; thăng Trung tá 15 tháng 11 năm 1940
 Trung tá Eiji Sakuma: 12 tháng 9 năm 1941 - 15 tháng 11 năm 1942

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

Ayanami in Naval History of World Wars
Located/Surveyed Shipwrecks of the Imperial Japanese Navy
Warships of World War II: Ayanami

Lớp tàu khu trục Fubuki
Tàu khu trục của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu khu trục trong Thế Chiến II của Nhật Bản
Trận Midway
Chiến dịch Guadalcanal
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương


title: Leptotarsus hainanensis

text:
Leptotarsus hainanensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Paradibolia

text:
Paradibolia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1875 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Paradibolia philippinica Medvedev, 1993
 Paradibolia samarensis Konstantinov in Lopatin & Konstantinov, 1994

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Dalbergia odorifera

text:
Dalbergia odorifera: tiếng Việt là Gỗ sưa hay Huỳnh đàn, còn tiếng Trung Quốc quen gọi là giáng hương Hoàng Đàn hay Hoàng hoa lê (huanghuali). Đây là một loài họ Đậu (Fabaceae). Là loại gỗ nổi tiếng đắt giá vì được vua chúa Nhà Minh và Nhà Thanh rất thích sử dụng làm đồ nội thất cung đình. Màu sắc đỏ, tím, vàng tùy vùng sinh trưởng, nhưng có chung đặc điểm ra gỗ rất thơm và màu đẹp bóng nên rất quý.

Tên tiếng Anh của nó là "fragrant rosewood".

Loài này được dùng lấy gỗ hoặc làm thuốc cổ truyền. Bốn hợp chất tách từ rễ cây của nó trong phòng thí nghiệm cho thấy chúng có tính chất chống oxy hóa.

Loài này chỉ có ở Hải Nam, Trung Quốc và Bắc Bộ Việt Nam (sưa đỏ).
Chúng hiện đang bị đe dọa và nằm trong sách đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, ngày nay, cây sưa giống đang được trồng rộng rãi trong cả nước Việt Nam và trên phố Hà Nội vẫn còn có những cụ sưa già ra hoa, kết trái vào mỗi mùa Phật đản tháng Tư. Hoa sưa màu trắng đẹp nhẹ nhàng, tinh khiết và gỗ thì quý và 'đẹp như sắc gỗ sưa' mà văn học dân gian đã ca tụng.

Hình ảnh

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Dalbergia odorifera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

O
Thực vật đặc hữu Trung Quốc
Thực vật dễ tổn thương


title: Pseudomalaxia africana

text:
Pseudomalaxia africana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1926.

Chú thích

Tham khảo

Pseudomalaxia


title: Rhacophorus pardalis

text:
Rhacophorus pardalis là một loài ếch trong họ Rhacophoridae.
Loài này có ở Brunei, Indonesia, Malaysia, và Philippines.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Diesmos, A., Alcala, A., Brown, R., Afuang, L., Gee, G., Sukumaran, J., Yaakob, N., Tzi Ming, L., Chuaynkern, Y., Thirakhupt, K., Das, I., Iskandar, D., Mumpuni, Inger, R., Stuebing, R., Yambun, P. & Lakim, M. 2004. Rhacophorus pardalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài
Amphibian and Reptiles of bán đảo Mã Lai - Rhacophorus pardalis

P
Động vật lưỡng cư Philippines
Động vật lưỡng cư Indonesia
Động vật lưỡng cư Malaysia
Động vật lưỡng cư Thái Lan
Động vật Borneo
Động vật Brunei


title: Phú Mỹ, Quận 7

text:
Phú Mỹ là một phường thuộc Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Địa lý
Phường Phú Mỹ nằm ở phía nam Quận 7, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp tỉnh Đồng Nai qua sông Nhà Bè
Phía tây giáp và phía nam giáp huyện Nhà Bè
Phía bắc giáp các phường Phú Thuận và Tân Phú.

Phường có diện tích 3,95 km², dân số năm 2021 là 33.729 người,  mật độ dân số đạt 8.538 người/km².

Lịch sử
Dưới thời nhà Nguyễn, địa bàn phường Phú Mỹ hiện nay là một phần làng Phú Mỹ Tây thuộc tổng Bình Trị Hạ, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định. Đến thời Pháp thuộc, chính quyền đặt tổng Bình Trị Hạ thuộc quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định.

Sau năm 1956, các làng gọi là xã, Phú Mỹ Tây là một xã thuộc quận Nhà Bè.

Sau năm 1975, xã Phú Mỹ Tây được đổi tên thành xã Phú Mỹ thuộc huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 17 tháng 7 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 87-HĐBT. Theo đó, thành lập thị trấn Nhà Bè, thị trấn huyện lỵ huyện Nhà Bè trên cơ sở 430 ha diện tích tự nhiên và 5.001 người của xã Phú Mỹ, 423 ha diện tích tự nhiên và 10.948 người của xã Phú Xuân.

Ngày 6 tháng 1 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định số 03-CP. Theo đó, thành lập phường Phú Mỹ thuộc Quận 7 trên cơ sở 373 ha diện tích tự nhiên và 6.674 người của thị trấn Nhà Bè thuộc huyện Nhà Bè.

Chú thích

Xem thêm


title: Valcivières

text:
Valcivières  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: Quadratala

text:
Quadratala là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae


title: Hoplitis fortispina

text:
Hoplitis fortispina là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1895


title: Platysphinx phyllis

text:
Platysphinx phyllis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sierra Leone to Nigeria.

Chiều dài cánh trước là 58–62 mm đối với con đực và 60–65 mm đối với con cái. Có các đốm đỏ ở cánh sau.

Chú thích

Tham khảo

Platysphinx
Động vật Cộng hòa Trung Phi
Côn trùng Tây Phi


title: Tijara

text:
Tijara là một thành phố và khu đô thị của quận Alwar thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Tijara có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 291 mét (954 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tijara có dân số 19.918 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Tijara có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Tijara, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Nuri Şahin

text:
Nuri Şahin (sinh ngày 05 tháng 09 năm 1988), tại Lüdenscheid, Tây Đức, là một cựu cầu thủ bóng đá và huấn luyện viên Người Thổ Nhĩ Kỳ, gốc Đức, hiện tại đang huấn luyện cho Antalyaspor.

Ngày 6 tháng 8 năm 2005, ở tuổi 16, 334 ngày, Sahin thiết lập một kỷ lục bằng cách trở thành cầu thủ trẻ đã chơi tại Bundesliga rồi sau đó trở thành cầu thủ trẻ nhất ghi bàn tại Bundesliga vào ngày 25 tháng 11 khi ghi bàn cho Borussia Dortmund trước FC Nuremberg.

Ngày 5 tháng 7 năm 2007, Sahin đến Feyenoord vào một thỏa thuận cho mượn một năm, nơi anh đã được đoàn tụ với Bert van Marwijk, HLV cũ của mình tại Borussia Dortmund.

Sahin trở về Dortmund, nơi anh đóng một vai trò quan trọng trong mùa giải 2009-10, khi ra sân 33 trong 34 trận. Anh kết thúc mùa giải với bốn bàn thắng và tám đường chuyền thành bàn. Sahin giành chức vô địch Bundesliga với Dortmund mùa giải 2010-11. Sau một mùa giải thuyết phục, anh được bình chọn là cầu thủ xuất sắc nhất của mùa giải tại Bundesliga năm 2011.

Ngày 9 tháng 5 năm 2011, trong một buổi họp báo tại Signal Iduna Park, Sahin tuyên bố rời Borussia Dortmund để ký một hợp đồng sáu năm với Real Madrid. Lệ phí chuyển nhượng được cho là khoảng 10 triệu, kèm theo một điều khoản mua lại với giá 6.500.000€. Anh tuyên bố lý do gia nhập Real Madrid là bởi vì José Mourinho và cơ hội chơi cho một câu lạc bộ lớn.

Vào tháng 4 năm 2018, sau khi giã từ thi đấu quốc tế cho đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ, anh theo học vào hệ kinh doanh tại Đại học Harvard để thực hiện giấc mơ tốt nghiệp đại học mà anh chưa thực hiện.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

.

1.Bao gồm UEFA Champions League, UEFA Cup/UEFA Europa League, và UEFA Intertoto Cup.
2.Bao gồm League Cup và DFL-Supercup.
3.Does not include reserve team statistics.

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế
Bàn thắng của Thổ Nhĩ Kỳ in đậm:

Tham khảo

Sinh năm 1988
Tiền vệ bóng đá
Người Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá Liverpool F.C.
Cầu thủ bóng đá Borussia Dortmund
Cầu thủ bóng đá Feyenoord Rotterdam
Cầu thủ bóng đá Premier League
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
Cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nam Đức ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nam Thổ Nhĩ Kỳ ở nước ngoài


title: Taron-Sadirac-Viellenave

text:
Taron-Sadirac-Viellenave  là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Feschaeria meditrina

text:
Feschaeria meditrina là một loài bướm đêm thuộc họ Castniidae. Nó được tìm thấy ở Brasil. It is often treated as a subspecies của Feschaeria amycus.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Feschaeria
Động vật được mô tả năm 1856


title: Anostirus turkestanicus

text:
Anostirus turkestanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Stepanov miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Anostirus


title: 16869 Košinár

text:
16869 Košinár (tên chỉ định: 1998 AV8) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Adrián Galád và Alexander Pravda ở Đài thiên văn Modra ở Modra, Slovakia, ngày 10 tháng 1 năm 1998. Nó được đặt theo tên Ladislav Košinár, một nhà thiên văn học nghiệp dư Slovakia.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Basalia nilgiroides

text:
Basalia nilgiroides là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở vùng đồi Nilgiri ở vùng trung tâm phía nam Ấn Độ.

Con trưởng thành bay vào tháng 4.

Sải cánh dài khoảng 13 mm.

Tham khảo

  2008: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea). Part 2, Taxonomy of the Belluliinae, Magninae và Parachrostiinae. Zootaxa, 1867: 1-136. Abstract & excerpt

Basalia


title: Copelatus bertrandi

text:
Copelatus bertrandi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Nilsson, Bilardo & Rocchi miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Adolf Butenandt

text:
Adolf Butenandt tên đầy đủ là Adolf Friedrich Johann Butenandt (24.3.1903 – 18.1.1995) là một nhà hóa sinh người Đức, đã đoạt giải Nobel Hóa học năm 1939 cho "công trình nghiên cứu về steroid giới tính" (sex steroid). Lúc đầu, ông bị chính phủ Đức quốc xã ép phải khước từ giải này, nhưng sau Chiến tranh thế giới thứ hai, ông đã nhận giải này vào năm 1949.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Ông sinh tại Lehe, gần Bremen, và học ở Đại học Marburg, sau đó tham gia nhóm nghiên cứu của Adolf Windaus - người đoạt giải Nobel Hóa học (1928) - ở trường Đại học Göttingen và đậu bằng tiến sĩ hóa học năm 1927.

Adolf Windaus và Walter Schöller của công ty dược phẩm Schering khuyên ông nghiên cứu về các hormone tiết ra từ buồng trứng. Việc nghiên cứu này đã dẫn tới sự phát hiện ra estrone (hormone động dục) cùng các hormone giới tính nữ căn bản khác, được chiết ra từ hàng ngàn lít nước tiểu. Ông được thưởng giải Nobel Hóa học năm 1939 cho công trình nghiên cứu này, chung với Lavoslav Ružička người đã tham gia vào việc tổng hợp nhiều steroid mới được phát hiện.

Sau khi đạt được Habilitation, ông trở thành giảng viên ở Đại học Göttingen năm 1931, sau đó làm giáo sư ở Đại học Kỹ thuật Danzig năm 1933, và sau một cuộc thăm viếng Hoa Kỳ trở về, ông làm giám đốc Viện Hóa sinh Kaiser Wilhelm (sau đổi tên là Viện Hóa sinh Max Planck) ở Berlin-Dahlem từ đầu năm 1936.

Butenandt gia nhập Đảng Công nhân Đức Quốc gia Xã hội chủ nghĩa ngày 1.5.1936 (danh số đảng viên 3716562). Là người đứng đầu một Viện, ông phải xin tiền của chính phủ để tập trung vào công trình nghiên cứu được gán cho tên là kriegswichtig (quan trọng cho chiến tranh). Vì thế, một số lãnh vực nghiên cứu của ông có liên quan tới các dự án quân sự, chẳng hạn việc cải thiện sự thâu nạp oxy cho các phi công lái máy bay ném bom khi bay cao. Việc tham gia vào chế độ Đức quốc xã cùng các đề tài nghiên cứu (quân sự) đã khiến ông bị chỉ trích sau chiến tranh, thậm chí cả sau khi ông đã qua đời cũng chưa hoàn toàn chấm dứt. Khi Viện di chuyển về Tübingen năm 1945, ông trở thành giáo sư ở Đại học Tübingen. Năm 1956, khi Viện lại chuyển về Martinsried, một khu ngoại ô của München, Butenandt làm giáo sư ở Đại học München. Ông cũng làm chủ tịch Hội Max Planck Phát triển Khoa học sau Otto Hahn từ năm 1960 tới năm 1972.

Butenandt cũng được công nhận là người phát hiện ra pheromone do con ngài tằm tiết ra và đặt tên là Bombykol năm 1959.

Butenandt từ trần ở München năm 1995, thọ 91 tuổi.

Tác phẩm

Của Butenandt
 Butenandt, Adolf: Reflexionen über die Würde des Menschen, 102 S., Adolf Butenandt feierte am 24. März 1983 seinen 80. Geburtstag. Die aus diesem Anlaß am 14. Mai 1983 zu Ehren von Adolf Butenandt gehaltenen Vorträge sind in diesem Heft wiedergegeben. Das Heft erscheint als Privatdruck zur Erinnerung an diesen Tag.

Liên quan tới Butenandt
 Klee, Ernst: Augen aus Auschwitz. In: Die Zeit 5/2000
 Ebbinghaus, Angelika; Roth, Karl-Heinz: "Von der Rockefeller Foundation zur Kaiser Wilhelm/Max-Planck-Gesellschaft: Adolf Butenandt als Biochemiker und Wissenschaftspolitiker des 20. Jahrhunderts" In: Zeitschrift für Geschichtswissenschaft, 2002, 50. Jhrg., Nr. 5, p. 389-419
 Max-Planck-Gesellschaft: 100. Geburtstag Adolf Butenandt. 39 S.

Tham khảo & Chú thích

Liên kết ngoài
 Biography
 1939 Nobel Prize in Chemistry
 Biography
 MPG Biography

Nhà hóa sinh Đức
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Đức đoạt giải Nobel
Cựu sinh viên Đại học Göttingen
Đảng viên Đức Quốc Xã
Mất năm 1995
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Acanthoscelides imitator

text:
Acanthoscelides imitator là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Kingsolver miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

I


title: Cầu Giấy (định hướng)

text:
Cầu Giấy là một cây cầu bắc qua sông Tô Lịch ở Hà Nội. Tên của cây cầu này đã được đặt cho:

 Quận Cầu Giấy, Hà Nội
 Ô Cầu Giấy: một trong các cửa ô cũ của Hà Nội trước đây, nằm gần vị trí cầu Giấy
 Đường Cầu Giấy: tuyến đường huyết mạch đi qua ba quận Ba Đình, Đống Đa và Cầu Giấy tại Hà Nội
 Ga Cầu Giấy, một nhà ga trên tuyến đường sắt đô thị Nhổn - Ga Hà Nội
 Phường cũ Cầu Giấy thuộc quận Ba Đình, nay là phường Ngọc Khánh.
 Thị trấn cũ Cầu Giấy thuộc huyện Từ Liêm; nay là phường Quan Hoa, quận Cầu Giấy.

Địa danh tại Hà Nội


title: Jamie Foxx

text:
Eric Marlon Bishop (sinh ngày 13 tháng 12 năm 1967), thường được biết đến rộng rãi là Jamie Foxx, là một diễn viên, diễn viên hài và ca sĩ người Mỹ. Năm 1991, anh tham gia dàn diễn viên với tư cách là người chơi nổi bật trong chương trình hài kịch phác thảo In Living Color cho đến khi chương trình kết thúc vào năm 1994. Sau thành công này, Foxx được giao cho bộ phim truyền hình sitcom The Jamie Foxx Show, trong đó anh đóng vai chính, đồng sáng tạo và được sản xuất, phát sóng trong 5 mùa được đánh giá cao từ năm 1996 đến 2001 trên Mạng truyền hình WB. Sau đó, anh được biết đến rộng rãi với vai diễn Ray Charles trong bộ phim tiểu sử Ray năm 2004, bộ phim mà anh đã giành được Giải Oscar, BAFTA, Giải thưởng của Hiệp hội Diễn viên Màn ảnh, Giải Phim do Nhà phê bình lựa chọn và Giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên chính xuất sắc nhất, trở thành nam diễn viên thứ hai giành được cả năm giải Nam diễn viên chính cho cùng một màn trình diễn. Cùng năm đó, Foxx được đề cử Giải Oscar cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất cho vai diễn trong bộ phim tội phạm Collateral. Kể từ mùa xuân năm 2017, Foxx là người dẫn chương trình và nhà sản xuất điều hành của chương trình trò chơi của Fox Beat Shazam.

Các vai diễn khác bao gồm Nhân viên trung sĩ Sykes trong Jarhead (2005), giám đốc điều hành thu âm Curtis Taylor Jr. trong Dreamgirls (2006), Thám tử Ricardo Tubbs trong bộ phim chuyển thể năm 2006 của loạt phim truyền hình Miami Vice, Django Freeman trong phim Django Unchained (2012), siêu phản diện Electro trong The Amazing Spider-Man 2 (2014) và Spider-Man: No Way Home (2021) của Marvel Studios, Will Stacks trong Annie (2014), gangster Leon "Bats" Jefferson III trong Baby Driver (2017) và vai Walter McMillian trong Just Mercy (2019), nơi anh ấy nhận được đề cử Giải thưởng SAG .

Foxx cũng là một nhạc sĩ từng đoạt giải Grammy, sản xuất bốn album, lọt vào top 10 của US Billboard 200: Unp Dự đoán (2005), đứng đầu bảng xếp hạng, Intuition (2008), Best Night of My Life (2010), và Hollywood: A Story of a Dozen Roses (2015).

Đầu đời và giáo dục
Eric Marlon Bishop sinh ngày 13 tháng 12 năm 1967,  tại Terrell, Texas. Ông là con trai của Darrell Bishop (đổi tên thành Shahid Abdula sau khi chuyển sang đạo Hồi), người đôi khi làm môi giới chứng khoán, và Louise Annette Talley Dixon. Ngay sau khi chào đời, Foxx được nhận nuôi và nuôi dưỡng bởi bố mẹ nuôi của mẹ anh, Estelle Marie (Nelson), một người giúp việc nhà và điều hành nhà trẻ, và Mark Talley, một công nhân sân. Anh ấy có rất ít liên lạc với cha mẹ đẻ của mình, những người không phải là một phần trong quá trình nuôi dạy của anh ấy. Foxx được nuôi dưỡng trong khu da đen của Terrell, vào thời điểm đó là một cộng đồng bị phân biệt chủng tộc. Anh thường thừa nhận ảnh hưởng của bà mình trong cuộc sống của anh là một trong những lý do lớn nhất giúp anh thành công.

Foxx bắt đầu chơi piano khi mới 5 tuổi. Anh ấy có một sự giáo dục Baptist nghiêm ngặt, và khi còn là một thiếu niên, anh ấy là một nghệ sĩ dương cầm bán thời gian và trưởng nhóm hợp xướng trong Nhà thờ Baptist Niềm Hy vọng Mới của Terrell. Tài năng kể chuyện thiên bẩm của anh ấy đã được chứng minh khi còn là học sinh lớp ba, khi giáo viên của anh ấy sẽ sử dụng anh ấy như một phần thưởng: nếu cả lớp cư xử tốt, Foxx sẽ kể chuyện cười cho họ. Foxx theo học tại trường trung học Terrell , nơi anh nhận được điểm cao nhất và chơi bóng rổ và bóng đá (ở vị trí tiền vệ). Tham vọng của anh ấy là chơi cho Dallas Cowboys, và anh ấy là cầu thủ đầu tiên trong lịch sử của trường vượt qua hơn 1.000 mét. Anh ấy cũng hát trong một ban nhạc có tên là Leather and Lace. Sau khi hoàn thành chương trình trung học, Foxx nhận được học bổng vào Đại học Quốc tế Hoa Kỳ, nơi anh học sáng tác âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn .

Sự nghiệp

1989–2003: Bắt đầu và ra mắt sự nghiệp diễn xuất
Foxx lần đầu tiên kể chuyện cười tại một đêm mic mở của câu lạc bộ hài kịch vào năm 1989, sau khi nhận lời tán tỉnh của bạn gái. Khi nhận thấy rằng các nữ diễn viên hài thường được gọi trước để biểu diễn, anh ấy đã đổi tên mình thành Jamie Foxx, cảm thấy rằng đó là một cái tên đủ mơ hồ để không cho phép bất kỳ thành kiến nào. Anh ấy chọn họ của mình để tưởng nhớ đến nghệ sĩ hài da màu Redd Foxx. Foxx tham gia dàn diễn viên của In Living Color vào năm 1991, nơi nhân vật tái diễn của anh là Wanda cũng có chung tên với bạn và đồng nghiệp của Redd, LaWanda Page. Sau vai diễn định kỳ trong bộ phim hài kịch sitcom Roc, Foxx tiếp tục đóng vai chính trong bộ phim sitcom The Jamie Foxx Show của riêng anh, từ năm 1996 đến năm 2001, và anh ấy cũng sản xuất thông qua công ty Foxx Hole Productions của mình.

Foxx xuất hiện lần đầu trong bộ phim hài Toys năm 1992. Vai diễn ấn tượng đầu tiên của anh là trong bộ phim Any Given Sunday của Oliver Stone năm 1999, nơi anh được chọn vào vai một tiền vệ khó tiệc tùng, một phần vì nền tảng bóng đá của riêng anh. Trong quá trình quay phim, Foxx đã chiến đấu với diễn viên LL Cool J.

Năm 2001, Foxx đóng cùng Will Smith trong bộ phim tiểu sử Ali của Michael Mann. Ba năm sau, Foxx đóng vai tài xế taxi Max Durocher trong phim Mann Collateral cùng với Tom Cruise, bộ phim mà anh nhận được những đánh giá xuất sắc và đề cử cho Giải Oscar cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất .

Năm 1994, Foxx phát hành một album (trên hãng thu âm Fox ) mang tên Peep This, không thành công về mặt thương mại. Năm 2003, Foxx xuất hiện trong video âm nhạc của Benzino cho "I'll You", có sự tham gia của LisaRaye McCoy và Mario Winans.

2003–2006: Ray, Unpredictable, và Dreamgirls

Năm 2003, Foxx thể hiện trong bài hát của rapper Twista , "Slow Jamz", cùng với Kanye West, đạt vị trí số 1 trên bảng xếp hạng đĩa đơn Billboard Hot 100 của Mỹ và hạng 3 trên bảng xếp hạng đĩa đơn của Vương quốc Anh. Lần hợp tác thứ hai của anh với Kanye West , "Gold Digger", trong đó Foxx hát đoạn hook "I Got a Woman" của Ray Charles -influured, sau đó tiến thẳng lên vị trí số 1 trên Billboard Hot 100, giữ nguyên vị trí đó trong 10 tuần. Năm 2005, Foxx thể hiện trong đĩa đơn "Georgia" của rapper Atlanta Ludacris và Field Mob, lấy mẫu bản hit "Georgia on My Mind" của Ray Charles.

Foxx cũng sẽ đóng vai Ray Charles trong bộ phim tiểu sử Ray (2004), bộ phim mà anh đã giành được Giải Oscar cho Nam diễn viên chính xuất sắc nhất và Giải BAFTA cho Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Foxx là nam thứ ba trong lịch sử (sau Barry Fitzgerald và Al Pacino ) nhận được hai đề cử Oscar về diễn xuất trong cùng một năm cho hai bộ phim khác nhau là Collateral và Ray. Năm 2005, Foxx được mời gia nhập Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh.

Foxx phát hành album phòng thu thứ hai, Unpredictable, vào tháng 12 năm 2005. Nó ra mắt ở vị trí thứ 2, bán được 598.000 bản trong tuần đầu tiên,  vươn lên vị trí số 1 vào tuần sau và bán được thêm 200.000 bản. Đến nay, album đã bán được 1,98 triệu bản tại Hoa Kỳ và được chứng nhận Bạch kim kép bởi RIAA. Album cũng xếp hạng trên Bảng xếp hạng Album của Vương quốc Anh , nơi nó đạt vị trí thứ 9.  Foxx trở thành nghệ sĩ thứ tư vừa giành được Giải thưởng Viện Hàn lâm cho một vai diễn vừa đạt được giải Không. 1 album ở Mỹ, tham gia cùng Frank Sinatra , Bing Crosbyvà Barbra Streisand . Đĩa đơn đầu tiên của Foxx trong album, ca khúc chủ đề "Unpredictable" (có sự góp mặt của Ludacris), đã lọt vào Top 10 đĩa đơn Billboard Hot 100 và cũng lọt vào bảng xếp hạng Top 20 đĩa đơn của Vương quốc Anh; bài hát lấy mẫu " Wildflower " của New Birth . Đĩa đơn Hoa Kỳ thứ hai trong album là "DJ Play a Love Song", tái hợp Foxx với Twista. Ở Anh, đĩa đơn thứ hai là "Extravaganza", chứng kiến Foxx một lần nữa hợp tác với Kanye West, mặc dù Foxx không xuất hiện trong video âm nhạc của bài hát.

Tại Giải thưởng Truyền hình Giải trí Đen (BET) năm 2006 , Foxx đã giành giải Song ca / Hợp tác xuất sắc nhất với Kanye West cho "Gold Digger" và đồng hạng với "Be Without You" của Mary J. Blige cho Video của năm. Vào ngày 8 tháng 12 năm 2006, Foxx nhận được bốn đề cử Giải Grammy, bao gồm Màn trình diễn R & B xuất sắc nhất của một Bộ đôi hoặc Nhóm với Giọng ca cho những thay đổi tình yêu với Mary J. Blige, Album R&B hay nhất cho Unpredictable, Màn trình diễn Rap xuất sắc nhất của Bộ đôi hoặc Nhóm cho Georgia của Ludacris & Field Mob có Jamie Foxx, và Hợp tác Rap/Sung hay nhất cho Unpredictable với Ludacris.

Tiếp nối những thành công này, Foxx tiếp tục xuất hiện trong các bộ phim ăn khách tại phòng vé Jarhead, Miami Vice và Dreamgirls, giúp nâng tầm anh lên như một ngôi sao có khả năng ngân hàng ở Hollywood.

2007–2009: Intuition

Năm 2007 mang đến cho anh vai chính trong bộ phim hành động kinh dị The Kingdom cùng Chris Cooper, Jason Bateman, Jennifer Garner và Ashraf Barhom. Vào tháng 9 năm 2007, Foxx đã được trao một ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng Hollywood: "[đó] là một trong những ngày tuyệt vời nhất trong cuộc đời tôi," Foxx nói. Vào tháng 4 năm 2009, Foxx đóng vai chính trong bộ phim kịch tính The Soloist. Vài tháng sau vào tháng 10 năm 2009, anh đóng vai chính cùng với Gerard Butler trong bộ phim kinh dị Law Abiding Citizen. Năm 2007, công ty FoxxKing Entertainment của anh ấy đã ký hợp đồng với MTV và VH1.

Foxx phát hành album thứ ba mang tên Intuition vào năm 2008, với sự góp mặt của Kanye West, TI, Ne-Yo, Lil 'Kim và T-Pain. Đĩa đơn đầu tiên của album, "Just Like Me " kết hợp với TI, được quảng bá bằng một video do Brett Ratner đạo diễn , có sự xuất hiện của nữ diễn viên Taraji P. Henson. Đĩa đơn thứ hai "Blame It" có sự góp mặt của T-Pain và trở thành đĩa đơn đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và là đĩa đơn quán quân trên bảng xếp hạng Billboard Hot R&B / Hip-Hop Songs. Video âm nhạc "Blame It" do Hype Williams làm đạo diễn, có sự xuất hiện khách mời của Forest Whitaker, Samuel L. Jackson, Ron Howard, Quincy Jones và bạn diễn Jarhead của anh ấy, Jake Gyllenhaal, cùng những người khác.

Sự nghiệp âm nhạc của Foxx cũng có một số hợp tác. Năm 2007, anh thu âm bài hát "She Goes All the Way" với siêu sao nhạc đồng quê Rascal Flatts cho album Still Feels Good của họ. Foxx đã biểu diễn giọng hát đệm cho nghệ sĩ / nhạc sĩ Tank. Anh ấy đã xuất hiện cùng với "Please Excuse My Hands" của The-Dream on Plies. Anh cũng xuất hiện cùng với Fabolous trong bản phối lại "Miss Independent" của Ne-Yo. Foxx hợp tác với rapper The Game trong ca khúc "Around the World". Foxx cũng góp mặt trong đĩa đơn "Live in the Sky" của TI.

Vào ngày 22 tháng 1 năm 2007, Foxx ra mắt The Foxxhole , một kênh trên Đài phát thanh vệ tinh Sirius gồm các chương trình radio nói chuyện, album hài độc thoại và âm nhạc chủ yếu của các nghệ sĩ biểu diễn người Mỹ gốc Phi, cũng như nhiều tài liệu của riêng Foxx. Chương trình tạp kỹ nói chuyện riêng của Foxx The Jamie Foxx Show phát sóng vào các tối thứ Sáu trên The Foxxhole với các khách mời bao gồm các nhạc sĩ, diễn viên và các diễn viên hài đồng nghiệp; đồng tổ chức bao gồm Johnny Mack, Speedy, Claudia Jordan , The Poetess , Lewis Dix, Yvette Wilson , TDP và Tyrin Turner . Vào ngày 17 tháng 4 năm 2009 tập của The Jamie Foxx Show, Foxx và những người đồng tổ chức của anh ta đã thực hiện một số trò đùa khêu gợi và miệt thị liên quan đến ca sĩ tuổi teen Miley Cyrus .  Vài ngày sau, Foxx đưa ra lời xin lỗi công khai trên chương trình The Tonight Show với Jay Leno để đáp lại sự phản đối kịch liệt ngày càng tăng của công chúng và những lời chỉ trích trên truyền hình của cha Cyrus, ca sĩ nhạc đồng quê Billy Ray Cyrus .

Vào ngày 6 tháng 4 năm 2009, Foxx, một người hâm mộ lâu năm của nhạc đồng quê, đã biểu diễn ca khúc "You Look So Good in Love" của George Strait tại George Strait Artist of the Decade All-Star Concert. Jamie Foxx đã tổ chức lễ trao giải BET năm 2009 vào ngày 28 tháng 6 năm 2009, trong đó có một số lời tri ân dành cho ngôi sao nhạc pop Michael Jackson, người đã qua đời ba ngày trước khi chương trình diễn ra. Cùng với việc biểu diễn "Blame It" với T-Pain và " She Got Her Own " với Ne-Yo và Fabolous, Foxx đã mở đầu chương trình với màn trình diễn lại điệu nhảy "Beat It" của Jackson và kết thúc chương trình bằng một bản cover của" I'll Be There " của Jackson 5 với Ne-Yo. "Chúng tôi muốn kỷ niệm người đàn ông da đen này. Anh ấy thuộc về chúng tôi và chúng tôi đã chia sẻ anh ấy với mọi người khác.", Foxx nói trong buổi lễ.

2010–2012: Best Night of My Life và Django Unchained
Vào tháng 4 năm 2011, Foxx lồng tiếng cho chú chim hoàng yến Nico trong phim hoạt hình Rio . Trong mùa hè năm 2011, Foxx đã tham gia với tư cách là nhà sản xuất của In the Flow cùng với Affion Crockett trên Fox .

Foxx phát hành album thứ tư của mình, Best Night of My Life , vào ngày 21 tháng 12 năm 2010, gồm các đĩa đơn "Winner" (có Justin Timberlake và TI), "Living Better Now" (có rapper Rick Ross ) và "Fall for Your Type” (có sự góp mặt của rapper Drake ). Vào ngày 7 tháng 10, RCA Music Group thông báo rằng họ sẽ giải tán J Records cùng với Arista Records và Jive Records, có nghĩa là tất cả các nghệ sĩ (bao gồm cả Foxx) đã ký hợp đồng với ba hãng trước đó sẽ phát hành tài liệu trong tương lai của họ trên Thương hiệu RCA Records. Năm 2011, Jamie Foxx cũng góp mặt trong album Planet Pit của rapper Pitbull, trong bài hát "Where Do We Go".

Năm 2012, Foxx đóng vai chính là Quentin Tarantino do Django Unchained viết kịch bản và đạo diễn. Foxx đóng vai chính cùng với bạn diễn Ray, Kerry Washington, cũng như Christoph Waltz, Leonardo DiCaprio và Samuel L. Jackson. Trong một cuộc phỏng vấn về Django Unchained , Foxx nói với tạp chí Vibe : "Là một người da đen, điều đó luôn mang tính phân biệt chủng tộc. ... khi tôi về nhà những người bạn khác của tôi như thế nào trong ngày của bạn? Chà, tôi chỉ phải là người da trắng ít nhất là tám vài giờ hôm nay, [hoặc] tôi chỉ phải trắng trong bốn giờ." Cảnh quay đầy cảm xúc khi Foxx nói, "Thật khó quay khi bạn đang ở trong rừng trồng và đó là nơi tổ tiên của bạn bị bức hại và giết hại."

Vào ngày 25 tháng 11 năm 2012, tại Lễ trao giải BET's Soul Train, Foxx đã nói đùa: "Ở đây giống như một nhà thờ vậy. Trò đùa đã dẫn đến sự lên án từ một số Cơ đốc nhân, và Foxx đã trả lời: "Tôi là một truyện tranh [và] đôi khi tôi nghĩ mọi người hơi quá chặt chẽ." Trong khi dẫn chương trình Saturday Night Live vào ngày 8 tháng 12 năm 2012, để quảng bá cho Django Unchained, Foxx đã nói đùa về việc phấn khích "giết tất cả những người da trắng trong phim". Xuất hiện tại Giải thưởng Hình ảnh NAACP 2013, Foxx ca ngợi thành tích của người da đen, cho rằng "người da đen là những người tài năng nhất thế giới".

2013–nay: White House Down, Baby Driver, Hollywood và Project Power

Năm 2013, Foxx được chọn vào vai Tổng thống James Sawyer trong White House Down cùng với Channing Tatum. Năm sau, Foxx xuất hiện trong The Amazing Spider-Man 2 với vai phản diện Maxwell "Max" Dillion / Electro, và đóng chung với Quvenzhané Wallis trong Annie, Will Smith và Jay-Z của Sony sản xuất bản cập nhật của vở nhạc kịch chuyển thể từ truyện tranh. Năm 2017, Foxx đóng vai Bats, một thành viên băng đảng hạnh phúc, trong bộ phim hành động Baby Driver của Edgar Wright.

Bản song ca Deja Vu tháng 10 năm 2014 của Foxx với Dionne Warwick xuất hiện trong album Feels So Good do Warwick phát hành. Anh đã phát hành album phòng thu thứ năm của mình, Hollywood: A Story of a Dozen Roses, vào ngày 18 tháng 5 năm 2015. Nó đứng đầu bảng xếp hạng Top R & B / Hip-Hop Albums và ở vị trí thứ 10 trên Billboard 200. Năm 2015, Giọng của Foxx đã được thể hiện trong đoạn điệp khúc của bài hát "Focus" của Ariana Grande.

Kể từ khi ra mắt lần đầu tiên vào năm 2017, Foxx đã là người dẫn chương trình và điều hành sản xuất của chương trình trò chơi Fox Beat Shazam, có tiền đề tương tự như định dạng trò chơi nổi tiếng một thời Name That Tune. Trong chương trình, ba nhóm của hai đối tác cố gắng đánh bại ứng dụng phần mềm Shazam trong việc xác định chính xác tiêu đề của các bài hát nổi tiếng với số tiền ngày càng cao, với một đội cuối cùng tranh giành giải thưởng tiềm năng 1 triệu đô la. Con gái của Foxx là Corinne bắt đầu đồng tổ chức chương trình vào mùa thứ hai vào năm 2018, thay thế DJ October Gonzalez. Chương trình đã phát sóng bốn mùa cho đến nay.

Đồng điều hành Foxx đã sản xuất bộ phim sitcom White Famous của Showtime năm 2017, bộ phim có sự tham gia của Jay Pharoah trong vai một bộ truyện tranh trẻ tuổi đầy khát vọng của người Mỹ gốc Phi và dựa trên sự nghiệp ban đầu của Foxx. Foxx cũng thỉnh thoảng xuất hiện trong chương trình với tư cách là chính mình. White Famous nhận được các đánh giá và xếp hạng ở mức trung bình, và bị hủy sau một mùa.

Vào ngày 22 tháng 5 năm 2019, Foxx xuất hiện với vai George Jefferson trong Live in Front of a Studio Audience: Norman Lear's All in the Family và The Jeffersons trên ABC. Năm đó, anh đóng vai người tử tù bị kết án oan Walter McMillian trong bộ phim truyền hình Just Mercy, bộ phim mà anh đã nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt từ giới phê bình.

Foxx đóng vai chính trong Project Power, được đạo diễn bởi Ariel Schulman và Henry Joost, đóng cùng với Joseph Gordon-Levitt và Dominique Fishback, được phát hành vào ngày 14 tháng 8 năm 2020, bởi Netflix.

Vào ngày 13 tháng 11 năm 2019, Foxx được chọn đóng vai chính trong bộ phim Soul của Pixar. Soul dự kiến sẽ được công chiếu tại rạp vào ngày 19 tháng 6 năm 2020, nhưng do đại dịch COVID-19, Disney đã trì hoãn việc phát hành bộ phim đến ngày 25 tháng 12 năm 2020 trên Disney+.

Vào năm 2020, Foxx đã ký một thỏa thuận tổng thể với Sony Pictures Entertainment.

Foxx đồng sáng tạo, điều hành sản xuất và đóng vai chính trong bộ phim sitcom năm 2021 của Netflix Dad Stop Embarrassing Me!, trong đó anh đóng vai ông bố đơn thân của hai cô gái tuổi teen. Loạt phim đánh dấu sự trở lại của Foxx với định dạng phim sitcom sau khi The Jamie Foxx Show kết thúc vào năm 2001. Toàn bộ loạt phim tám tập được công chiếu vào ngày 14 tháng 4 năm 2021 trên Netflix. Nó đã bị hủy bỏ sau một mùa giải.

Anh ấy đã đóng lại vai Max Dillion / Electro trong Spider-Man: No Way Home (2021), lấy bối cảnh là Marvel Cinematic Universe .

Năm 2021, Foxx cho ra mắt cuốn hồi ký Act Like You Got Some Sense: And Other Things My Dau Girls Taught Me, tập trung vào cuộc sống gia đình của anh ấy, cả khi còn nhỏ và khi trưởng thành.

Dự án sắp tới
Vào ngày 29 tháng 5 năm 2018, Foxx được chọn vào vai Al Simmons trong dự kiến khởi động lại loạt phim Spawn, do Todd McFarlane làm đạo diễn. Năm 2015, Foxx bắt đầu đóng vai cựu võ sĩ quyền anh Mike Tyson trong bộ phim tiểu sử Finding Mike; vào năm 2020, anh bắt đầu tập thể dục để có được cơ bắp cho vai diễn này. Vào năm 2021, dự án chuyển thành một miniseries, do Antoine Fuqua làm đạo diễn .

Vấn đề pháp lý
Vào tháng 4 năm 2003, Foxx dính vào một vụ việc với hai cảnh sát đang cố gắng hộ tống anh và em gái anh ra khỏi sòng bạc Harrah ở New Orleans. Các nhân viên khẳng định bên Foxx đã không xuất trình được giấy tờ tùy thân khi nhập cảnh. Ban đầu bị buộc tội xâm phạm, gây rối trật tự, tấn công các sĩ quan cảnh sát và chống lại việc bắt giữ, Foxx không bào chữa cho việc gây rối trật tự để đổi lấy các cáo buộc khác và bị kết án sáu tháng tù treo kèm theo hai năm quản chế và phạt 1.500 đô la.

Cuộc sống cá nhân

Foxx có hai con gái: Corinne (sinh năm 1994) và Anelise (sinh tháng 8 năm 2009). Corinne ra mắt chính thức tại Bal des débutantes vào tháng 11 năm 2014 và được vinh danh là Hoa hậu Quả cầu vàng 2016 vào ngày 18 tháng 11 năm 2015.

Vào năm 2008, Foxx đã quay một đoạn thông báo dịch vụ công cộng cho tổ chức Do Something để thúc đẩy các động lực ăn uống trong cộng đồng địa phương.

Từ năm 2013 đến 2019, Foxx có quan hệ tình cảm với nữ diễn viên Katie Holmes.

Vào ngày 18 tháng 1 năm 2016, Foxx đã giải cứu một người đàn ông trẻ tuổi khỏi một chiếc xe đang bốc cháy bị rơi bên ngoài nhà của anh ta. Tài xế Brett Kyle đang điều khiển chiếc xe tải của mình "với tốc độ cao" thì chiếc xe tải này sang đường, lao xuống mương thoát nước và cán qua người nhiều lần. Kyle bị bắt vì lái xe trong tình trạng có cồn .

Vào ngày 26 tháng 10 năm 2020, Foxx thông báo qua Instagram rằng chị gái 36 tuổi Deondra Dixon của anh đã qua đời. Dixon sinh ra với hội chứng Down và từng là đại sứ cho Quỹ Hội chứng Down toàn cầu.

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình

Danh sách đĩa hát

 Peep This (1994)
 Unpredictable (2005)
 Intuition (2008)
 Best Night of My Life (2010)
 Hollywood: A Story of a Dozen Roses (2015)

Lưu diễn

 The Unpredictable Tour (2006)
 The Blame It Tour (2009)

Chú thích

Liên kết ngoài

 Official Site
 Official UK Site

 Jamie Foxx at MySpace
 Jamie Foxx - biography, filmography and awards

Sinh năm 1967
Nam ca sĩ Mỹ
Phim và người giành giải Oscar cho nam diễn viên xuất sắc nhất
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Người đoạt giải BAFTA
Người đoạt giải Grammy
Nghệ sĩ của RCA Records
Nhạc sĩ hài Mỹ
Nam diễn viên người Mỹ gốc Phi
Nam ca sĩ người Mỹ gốc Phi
Nghệ sĩ hài độc thoại Mỹ
Người giành giải BAFTA cho Nam diễn viên xuất sắc nhất
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất
Nam diễn viên Texas
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 20
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 21


title: Nguyễn Văn Nhơn

text:
Nguyễn Văn Nhơn () hay Nguyễn Văn Nhân, tục gọi là Quan lớn Sen (1753-1822), là một danh tướng của chúa Nguyễn Phúc Ánh (sau này là vua Gia Long) trong lịch sử Việt Nam.

Ông chính là Tổng trấn đầu tiên<ref>Theo Huỳnh Minh (Vĩnh Long xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên in lại năm 2002, tr. 72), GS. Trịnh Vân Thanh (Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển (tập 2). Nhà xuất bản Hồn Thiêng, 1066, tr.876) và Địa chí văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh (phần Lịch sử. Nhà xuất bản TP.HCM, 1987, tr. 197).</ref> của Gia Định Thành và là một trong Ngũ hổ tướng Gia Định.

Thân thế và sự nghiệp

Nguyễn Văn Nhơn sinh năm Quý Dậu (1753) tại làng Tân Đông, huyện Vĩnh An, phủ Tân Thành, tỉnh An Giang, về sau đổi thành xã Tân Đông thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Sa Đéc (nay thuộc xã Tân Khánh Đông, thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp). Ông là con ông Nguyễn Quang (tước Minh Đức hầu) và bà Thị Áo.

Sinh nhằm thời loạn lạc, Nguyễn Văn Nhơn không được học hành nhiều. Về sau, khi làm lưu thủ Trấn Biên (Biên Hòa), lúc đã ngoài bốn mươi tuổi, ông mới có thể tự trau giồi thêm chữ nghĩa cho mình .

Năm Giáp Ngọ (1774), lúc 21 tuổi, ông theo Tống Phước Hiệp và Nguyễn Khoa Thuyên, làm chức đội trưởng. Ông lại theo Tống Phước Hòa, được thăng cai đội.

Năm Đinh Dậu (1777), chúa Nguyễn Nguyễn Phúc Ánh khởi binh ở Long Xuyên (nay là Cà Mau), ông theo Dương Công Trừng đóng giữ ở Sa Đéc.

Năm Mậu Tuất (1778), ông được thăng Cai cơ.

Năm Nhâm Dần (1782), bị quân Tây sơn bắt tại Thủ Thiêm (Sài Gòn), nhưng sau đó ông trốn thoát, sang Xiêm tìm chúa Nguyễn. Nhân lúc đó, chúa Nguyễn sai người về nước, ông liền trở lại hợp lực đánh chiếm đất Long Xuyên (Cà Mau).

Năm Ất Mão (1795), ông làm Lưu thủ Trấn Biên (Biên Hòa).

Năm Đinh Tỵ (1797), ông về giữ Gia Định, lãnh việc vận lương kiêm việc ở bộ Hộ.

Năm Nhâm Tuất (1802), Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi lấy hiệu là Gia Long, phong ông làm Chưởng Chấn võ quân, tước Nhơn Quận công; giữ chức Lưu trấn Gia Định trấn đến năm 1805.

Cuối năm ấy, vua Gia Long bình xong Bắc Hà, ông dâng sớ điều trần 14 khoản để xin chấn chỉnh nhiều việc, được vua Gia Long khen ngợi và tin cậy.

Năm Mậu Thìn (1808), chấm dứt giai đoạn Gia Định trấn để trở thành Gia Định Thành, ông được cử làm Tổng trấn và Trịnh Hoài Đức làm hiệp Tổng trấn. Vậy, chính ông là vị Tổng trấn đầu tiên ở miền Nam kiêm lãnh hai trấn là Bình Thuận và Hà Tiên cho đến 1812 thì bàn giao cho Lê Văn Duyệt.

Năm 1819-1820, Nguyễn Văn Nhơn được cử làm Tổng trấn Gia Định Thành một lần nữa.

Năm Tân Tỵ (1821), thời vua Minh Mạng, ông được điều về kinh đô Huế, sung chức Tổng tài ở Quốc sử quán.

Mùa xuân năm Nhâm Ngọ (1822), ông mất, thọ 69 tuổi.

Hay tin, vua Minh Mạng cho bãi chầu ba ngày, đích thân ban rượu tế, trước khi đưa linh cữu ông về Gia Định. Nhà vua lại ban cho câu đối:Vọng Các hiệu tùng long, trực bá đan tâm huyền nhật nguyệt;
Xuân thành bi khử hạc, do lưu chính khí tác sơn hà.
Nghĩa:
Theo vua nơi Vọng Các, lòng son treo rạng cùng trời đất;
Bỏ mình Phú Xuân, khí chính còn lưu với núi sông.

Lại cấp cho trăm mẫu ruộng ở xã Thanh thủy (Phú Vinh, Huế), cho con cháu làm tự điền, và ông được truy tặng là Dực vận đồng đức công thần, Đặc tiến trụ quốc thượng tướng quân, Thái bảo Quận công.

Năm Giáp Thân (1824), cho thờ ông vào Thế Miếu và Miếu Trung Hưng Công Thần.

Năm Tân Mão (1831), ông lại được truy tặng làm Tráng võ tướng quân, Đô thống phủ Chưởng phủ sự, tước Kinh Môn Quận công, thụy là Mục Hiến.

Khu mộ Quận công Nguyễn Văn Nhơn (dân địa phương gọi là "Lăng Quan lớn Sen") xưa kia nằm bên bờ sông Tiền, thuộc làng Tân Đông, sau vì dòng nước đe dọa xói lở, năm 1920, di hài ông được đưa về táng tại ấp Đông Huề, xã Tân Khánh Đông, Thành phố Sa Đéc (Đồng Tháp), tại ấp Đông Qưới, xã Tân Khánh Đông, Thành phố Sa Đéc có ngôi Đình Tân Đông là nơi thờ tự Ông. Tại đây, mộ ông và vợ ông nằm song song nhau. Hàng năm, lễ giỗ ông được tổ chức vào tiết Thanh minh.

Hậu duệ
Kinh Môn Quận công Nguyễn Văn Nhơn có 3 người con trai tên là Đức, Thiện, Giai.

 Đức được ấm thụ chức Kiêu kỵ đô úy. Con của Đức là Chân được tập phong tước Kinh Môn bá, gia hàm Phó Quản cơ.
 Thiện lấy Mỹ Khê Công chúa Ngọc Khuê (con gái thứ 12 của vua Gia Long), được phong Phò mã đô úy, hàm Vệ úy. Con của Thiện là Uyển, được cấp cho tiền gạo và tập ấm hàm Cẩm y vệ Hiệu úy.
 Giai được bổ vào hạng Anh danh, làm đến chức Cai đội.

Quận công Nguyễn Văn Nhơn còn một người con gái là Nguyễn Thị Nhậm, được gả làm Phủ thiếp cho Thiệu Trị khi nhà vua vẫn còn là Trường Khánh công. Thiệu Trị đăng cơ, bà Nhậm được phong dần đến chức Lệnh phi ở hàng Nhất giai, địa vị chỉ dưới mỗi bà Từ Dụ.

Sớ điều trần

Như trên đã nói, cuối năm 1802, tướng Nguyễn Văn Nhơn đã dâng sớ điều trần 14 khoản để xin chấn chỉnh nhiều việc. Những khoản ấy như sau:

Đường phố
Trước năm 1975, trên địa bàn xã Trung Mỹ Tây, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định (ngày nay thuộc Phường 19, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh) có một con đường nhỏ mang tên Nguyễn Văn Nhơn, nhưng sau đó lại đổi tên là đường Nguyễn Ngọc Phương cho đến ngày nay.

Chú thích

Tham khảo
 Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện Chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
 Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục Tiền biên - Chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục
 Huỳnh Minh, Gia Định xưa. Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2006, trang 127-128.
 Huỳnh Minh, Vĩnh Long xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên, 2002, trang 72.
 Trịnh Vân Thanh,Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển (tập 2). Nhà xuất bản Hồn Thiêng, Sài Gòn, 1066, trang 876.
 Nhiều người soạn, Địa chí An Giang (tập 1), UBND tỉnh An Giang ấn hành, 2003.
 Nhiều người soạn, Địa chí văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh (phần Lịch sử). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1987, trang 197.

Sinh năm 1753
Mất năm 1822
Người Đồng Tháp
Người Đàng Trong
Võ tướng chúa Nguyễn
Võ tướng nhà Nguyễn
Quan lại nhà Nguyễn
Công tước nhà Nguyễn


title: Nhạc cụ Việt Nam

text:
Nhạc cụ các dân tộc Việt Nam có nhiều loại khác nhau. Những nhạc cụ đó dùng để đệm cho hát, múa, độc tấu, hoà tấu... Các nhạc cụ này còn dùng trong lễ hội, trong sinh hoạt văn hóa của mỗi dân tộc.

Việt Nam là nước có một kho tàng nhạc cụ cổ truyền hết sức phong phú và đa dạng. Kho tàng ấy được hình thành trong suốt hành trình cuộc sống và chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước. Có những nhạc cụ được sáng tạo tại chỗ có tính đặc trưng bản địa, có những nhạc cụ được du nhập từ nhiều đường khác nhau nhưng đã được dân tộc hóa, bản địa hóa cho phù hợp với nhạc ngữ, với thẩm mỹ âm nhạc Việt Nam. Tổng cộng có đến vài trǎm chi loài nhạc cụ khác nhau. Dưới đây là những nhạc cụ tiêu biểu nhất của người Việt.

Một số nhạc cụ sử dụng trong Nhã nhạc cung đình Huế

Biên khánh

Biên khánh là một nhạc cụ gõ Trung Hoa cổ xưa bao gồm một bộ chuông chùm bằng đá nhẵn nhụi hình chữ L còn được hiểu như là khánh, chơi một cách du dương. Bộ nhạc khí này được du nhập vào cung đình Việt Nam từ thời phong kiến.

Nha tranh
Đàn nha tranh (chữ Hán: 牙箏) là một loại nhạc cụ xuất xứ từ Trung Quốc từ thời nhà Đường, không rõ năm nào được đưa vào Việt Nam. Nhưng căn cứ ghi chép trong cuốn An Nam chí lược của dưới thời nhà Trần đàn nha tranh được đưa vào dàn tiểu nhạc. Vào thời Hậu Lê, khi triều đình áp dụng trong Đường thượng chi nhạc và Đường hạ chi nhạc trong thời gian ngắn với biên chế như sau: Đường thượng chi nhạc gồm: trống treo lớn, biên khánh, biên chung,... Đàn tranh này có cấu tạo giống đàn sắt gồm 11 dây và 11 con nhạn (trụ hay ngựa đàn), được kéo bằng cung vĩ từ cây mây gắn lông đuôi ngựa tẩm nhựa thông. Ở Trung Quốc, loại đàn tranh này gọi là yết tranh (轧筝) và được đưa vào Triều Tiên là ajaeng và người Lưu Cầu, Nhật Bản gọi là teisō (提箏, hiragana: ていそう, Hán Việt: đề tranh).

Dàn tiểu nhạc bao gồm: Nha tranh, đàn sắt, sênh, tiêu, quản, thược, chúc, ngữ, huân, trì, vu; Đường hạ chi nhạc gồm có phương hưởng treo, không hầu (đàn hạc), tỳ bà, tất lật, chiêng, bài tiêu...

Nha tranh tiếp tục được sử dụng trong các lễ nhạc thời nhà Nguyễn. Hiện nay nha tranh không được thịnh hành như đàn tranh, đàn nhị và tiêu sáo. Ngày nay một số người đang nghiên cứu và khôi phục lại nha tranh và đàn sắt.

Một số nhạc cụ truyền thống  thông dụng của Việt Nam

Đàn bầu

Đàn bầu, tên chữ là độc huyền cầm, là loại đàn một dây của người Việt, gảy bằng que hoặc miếng gảy. Đàn có hai loại là đàn thân tre và đàn hộp gỗ.

Đàn đá

Đàn đá là một nhạc cụ gõ cổ nhất của Việt Nam và là một trong những loại nhạc cụ cổ sơ nhất của loài người. Đàn được làm bằng các thanh đá với kích thước dài, ngắn, dày, mỏng khác nhau

Tỳ bà

Tỳ bà đã du nhập từ Trung Quốc sang nước Việt từ rất sớm. Bằng chứng là hình chạm các nhạc công trên tảng đá vuông dùng làm chân cột chùa Phật Tích, Bắc Ninh, có chạm hình tỳ bà giữa hai nhạc công dùng ống sênh, và ống tiêu thổi dọc. Trong khi những bức phù điêu khắc hoạ những nhạc công tay phải dùng miếng gảy (gọi là phết) tương đương tỳ bà Nhật Bản bây giờ hay tỳ bà 4 dây thời Đường (do chỉ có phím ở phần cần đàn). Còn loại tỳ bà hiện hành từ thời nhà Nguyễn du nhập từ Triều Châu, Trung Quốc trong thời nhà Minh và cuối đời nhà Thanh.

Đứng giữa hai nhạc công thổi ống sênh và ống sáo ngang. Trong cuốn An Nam chí lược của Lê Tắc, đàn tỳ bà thuộc dàn tiểu nhạc.

Đàn tranh

Đàn tranh (chữ Nôm: 彈箏, tiếng Trung: 古箏; bính âm: Gǔzhēng, Hán Việt: cổ tranh) - còn được gọi là đàn thập lục hay đàn có trụ chắn, là nhạc cụ truyền thống của người phương Đông, có xuất xứ từ Trung Quốc. Đàn thuộc họ dây, chi gảy; ngoài ra họ đàn tranh có cả chi kéo và chi gõ. Loại 16 dây nên đàn còn có tên gọi là đàn Thập lục. Nay đã được tân tiến thành 21 - 25, 26 dây (cổ tranh của Trung Quốc).
Ngoài khả năng diễn tấu giai điệu, ngón chơi truyền thống của đàn tranh là những quãng tám rải hoặc chập và ngón đặc trưng nhất là vuốt trên các dây và gảy dây,ngoài ra có cả dạng dùng vĩ kéo hay dùng que gõ. Đàn tranh là nhạc khí dùng để độc tấu, hòa tấu, đệm cho hát và được chơi trong nhiều thể loại âm nhạc như các dàn nhạc dân ca, kết hợp với những ca khúc của C-pop, nhạc Âu Mỹ,...

Trong khi các quốc gia phương Đông có những nhạc cụ nhiều dây như đàn tranh, đàn sắt thì với người phương Tây họ có đàn zither. Vậy nên đàn tranh phương Đông cũng có tầm sánh ngang zither phương Tây, tuy âm điệu của chúng hoàn toàn khác nhau.

Ngoài ra, những loại đàn thuộc họ đàn tranh ở hầu hết các nước trong khu vực châu Á luôn có một phiên bản mini cho trẻ em và người mới chơi học diễn tấu.

Đàn đáy

Đàn đáy là nhạc cụ do người Việt Nam sáng tạo ra. Không rõ đàn đáy xuất hiện lần đầu vào năm nào nhưng nó được nhắc đến gần 500 năm qua.

Đàn nguyệt
Đàn nguyệt (, Hán Việt: nguyệt cầm) - là nhạc cụ dây gẩy xuất xứ từ Trung Quốc được du nhập vào Việt Nam, trong Nam còn gọi là đờn kìm. Loại đàn này có hộp đàn hình tròn như mặt trăng nên mới có tên là "đàn nguyệt". Theo sách xưa, đàn nguyên thủy có 4 dây (đàn nguyệt Trung Quốc), sau rút lại còn 2 dây. Nó là một nhạc cụ quan trọng trong dàn nhạc kinh kịch Bắc Kinh, thường đảm nhận vai trò là nhạc cụ giai điệu chính thay cho phần dây cung.

Đàn nhị (đàn cò)

Đàn nhị (ở miền nam Việt Nam gọi là đàn cò) là nhạc cụ có cung vĩ, vốn xuất xứ từ Ấn Độ, du nhập vào Trung Quốc vào thế kỉ I, xuất hiện ở Việt Nam khoảng thế kỉ X. Ngoài người Kinh, nhiều dân tộc khác cũng sử dụng rộng rãi nhạc cụ này (Tày, Nùng, Mường, Dao, Giáy, Người Chăm...). Họ có những loại tương đương đàn nhị bằng cấu tạo khác nhau.

Đàn tam

Đàn tam là nhạc cụ có 3 dây (tam là 3) xuất xứ từ Trung Quốc du nhập vào Việt Nam. Trước đây người ta thường dùng nhạc cụ này trong dàn nhạc bát âm, ngày nay phần lớn các dàn nhạc đều có đàn tam với đủ loại kích cỡ, từ nhỏ, vừa đến lớn và cả loại đàn tam âm trầm, hòa điệu với những nhạc cụ âm trầm khác trong dàn nhạc.

Đàn tam thập lục

Tam thập lục là nhạc khí dây, chi gõ vốn xuất xứ từ Ba Tư du nhập qua Trung Quốc với tên dương cầm. Đàn có 36 dây nên được gọi là Tam Thập Lục. Tuy nhiên ngày nay một số nghệ nhân đã cải tiến đàn này bằng cách mắc thêm nhiều dây nữa để đánh được nhiều âm hơn, kể cả những âm nửa cung.

Đàn tứ

Đàn tứ là một nhạc cụ Việt Nam có âm cao, do có 4 dây nên người ta gọi là đàn tứ (tứ là bốn).

Kèn bầu

Kèn bầu là nhạc khí hơi, sử dụng dăm kép (còn gọi là Kèn già nam, Kèn loa, Kèn bóp, Kèn bát).Kèn Bầu là nhạc khí hơi dăm kép rất phổ biến trên toàn thế giới, đồng thời một số nước khác ở Châu Âu hay Châu Á (trừ Nhật Bản và Lào) cũng có. Kèn Bầu được nhập vào Việt Nam và trở thành nhạc khí của các dân tộc Việt Nam như Tày, Chăm.

Nó là nhạc cụ do nam giới sử dụng trong việc đón khách, đám cưới, đám ma, trong hội hè của các dân tộc thiểu số và là thành phần quan trọng nghệ thuật nhã nhạc cung đình Huế và chầu văn của người Kinh. Người ta thường diễn tấu nhạc cụ này với trống, chũm choẹ và chuông, đôi khi kết hợp với thanh la.

Mõ

Mõ được xếp là một nhạc khí tự thân vang, phổ biến ở Việt Nam. Trên thực tế mõ được sử dụng vào các môi trường khác nhau và có những chức nǎng khác nhau.

Phách

Phách là nhạc cụ gõ, xuất hiện trong nhiều thể loại ca, múa nhạc ở Việt Nam từ lâu đời. Phách có nhiều loại và tên gọi khác nhau. Trong hát xẩm phách gọi là cặp kè; trong cải lương và dàn nhạc tài tử phách là song lang; trong ca Huế phách là sênh, còn trong dàn nhạc tuồng, đám ma, múa tôn giáo và múa dân gian người ta mới gọi là phách...

Sáo ngang

Sáo là nhạc cụ thổi hơi có từ thời kỳ cổ đại, rất nhiều nước trên thế giới sử dụng sáo với nhiều hình dáng và cấu tạo có thể khác nhau. Ở Việt Nam sáo ngang rất thông dụng và có nhiều loại.

Sênh tiền

Sênh tiền là nhạc cụ gõ độc đáo, xuất hiện ở Việt Nam ít nhất vài trăm năm nay. Tên cổ của nó là phách sâu tiền hay phách quán tiền. Ngày nay có người gọi là sinh tiền (hoặc sanh tiền). Nhìn chung, nhạc cụ này là một loại sinh có gắn những đồng tiền vào nên gọi là sênh tiền. Con chim.

Song lang

Song lang là một loại mõ nhỏ bằng gỗ cứng hình tròn dẹt dùng để giữ nhịp trong dàn nhạc.

Tiêu

Tiêu là nhạc cụ xuất hiện ở Trung Quốc du nhập vào Việt Nam hàng ngàn năm nay. Nó là nhạc cụ thổi hơi có cấu tạo đơn giản hơn cả sáo ngang, vì chỉ có một ống nứa và một số lỗ khoét. Nếu sáo thường được thổi ngang thì tiêu lại thổi dọc.

Trống cái

Trống cái là nhạc cụ không định âm, to lớn, xuất hiện ở khắp nước Việt Nam từ hàng ngàn năm nay. Dù ở đồng bằng hay miền núi người ta đều nhận ra sự có mặt của trống cái.

Trống cơm

Từ thế kỷ 10, trống cơm đã xuất hiện ở Việt Nam (đời nhà Lý). Đây là nhạc cụ gõ, định âm, còn có tên gọi khác là phạn cổ (phạn là cơm, cổ là trống). Trong các ban nhạc tuồng, chèo và ban nhạc tang lễ ngày xưa có loại trống này. Nhiều ban nhạc ngày nay cũng sử dụng trống cơm.

Trống đế

Trống đế là nhạc cụ gõ, xuất hiện ở Việt Nam từ khá lâu đời. Trong chầu văn, người ta gọi nó là trống đế, còn trong hát ca trù nó là trống chầu. Nhìn chung nó chỉ xuất hiện trong chầu văn và ca trù.

Đàn T'rưng

Là một loại nhạc cụ của Tây Nguyên.

Một số loại khác

Xem bài Nhạc cụ người dân tộc thiểu số Việt Nam

Tham khảo

Nhạc cụ
Nhạc cụ Việt Nam


title: HMS Birmingham

text:
Ba tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt tên HMS Birmingham, theo tên thành phố Birmingham của nước Anh.

 HMS Birmingham (1913) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Town thứ nhất hạ thủy năm 1913 và bị bán năm 1931
 HMS Birmingham (C19) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Town thứ hai hạ thủy năm 1936 và tháo dỡ năm 1960
 HMS Birmingham (D86) là một tàu khu trục Kiểu 42 phục vụ từ năm 1976 đến năm 1999

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: Melanoxanthus decimus

text:
Melanoxanthus decimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Megachile nigricans

text:
Megachile nigricans là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1898


title: Sân bay quốc tế Tancredo Neves

text:
Sân bay quốc tế Tancredo Neves , tên thông dụng Sân bay quốc tế Confins, là một sân bay cách trung tâm thành phố Belo Horizonte 38 km. Sân bay này được đặt tên theo cựu tổng thống Tancredo Neves. Hiện đây là sân bay lớn nhất và tấp nập nhất ở bang Minas Gerais, Brasil. Sân bay này từng được sử dụng dưới mức công suất do sân bay gần thành phố hơn, Sân bay vùng Pampulha đã được sử dụng. Tuy nhiên kể từ năm 2005, tất các các chuyến bay đến và đi Pampulha đã được chuyển cho sân bay này.

Năm 2007, sân bay này phục vụ 4.340.129 lượt khách với 55.491 lượt chuyến, là sân bay tấp nập thứ 7 ở Brasil về số lượt khách.

Sân bay này được Infraero xây đầu thập niên 1980 với chi phí 1,2 tỷ tiền Brasil. Sân bay này được khánh thành năm 1984. Sân bay này được xây để giảm tải cho sân bay khu vực Pampulha đã hoạt động vượt quá công suất thiết kế (120%) với 1,3 triệu lượt khách mỗi năm.

Các hãng hàng không và các điểm đến
Gol Transportes Aéreos là hãng hàng không lớn nhất ở Confins với tổng số 227 chuyến đi mỗi tuần (năm 2008) với các chuyến bay thẳng nối Brasília, Campinas, Curitiba, Ilheus, Porto Seguro, Rio de Janeiro, Salvador, São Paulo-Congonhas, São Paulo-Guarulhos, Uberlandia, Vitória
TAM Brazilian Airlines là hãng thứ hai ở Confins với tổng số 210 chuyến xuất phát mỗi tuần (năm 2008) với các chuyến bay thẳng nối Brasília, Campinas, Porto Seguro, Recife, Rio de Janeiro, Salvador, São Paulo-Congonhas, São Paulo-Guarulhos, Vitória
Varig là hãng thứ ba ở Confins với tổng số 210 chuyến xuất phát mỗi tuần (năm 2008) với các chuyến bay thẳng nối Brasilia, Rio de Janeiro và São Paulo-Congonhas.
Webjet Linhas Aéreas nối Salvador, Rio de Janeiro, Natal (chỉ thứ Bảy) và Ilheus (chỉ Chủ nhật).
OceanAir (Brasília, Ipatinga, Montes Claros, Rio de Janeiro, São Paulo-Congonhas)
TAP Portugal (Lisbon)

Xem thêm
 Danh sách các sân bay tấp nập nhất Brasil

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sân bay quốc tế Tancredo Neves/Confins (Website chính thức)

 Airport Wi-fi hotspot details
 Shuttle Bus Web Site
 Hình ảnh vệ tinh từ Wikimapia

Tancredo Neves
Belo Horizonte
Danh sách sân bay


title: 8636 Malvina

text:
8636 Malvina (1985 UH2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày, by at.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8636 Malvina

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Aspella helenae

text:
Aspella helenae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Aspella