title: Giáo hoàng Phaolô III

text:
Giáo hoàng Phaolô III (Tiếng Latinh: Paulus III, Tiếng Ý: Paolo III) (29 tháng 2 năm 1468 – 10 tháng 11 năm 1549) là vị Giáo hoàng thứ 220 của Giáo hội Công giáo Rôma.

Theo niên giám Tòa Thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1534 và ở ngôi Giáo hoàng trong 15 năm 29 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 13 tháng 10 năm 1534, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên chúa là ngày 3 tháng 11 năm 1534 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 10 tháng 11 năm 1549
.

Dòng họ Farnese
Giáo hoàng Phaolô III sinh tại Rôma hoặc Canino ngày 29 tháng 2 năm 1468 với tên thật là Alessandro Farnese.

Farnese là một dòng họ Rôma xưa mà đất đai chiếm lĩnh tập hợp chung quanh hồ Bolsena. Mặc dù thuộc giới quý tộc Rôma, họ xuất hiện lần đầu tiên trong lịch sử ở Viterbe và Orvieto: trong các nhân chứng của hiệp ước Venezia giữa Barberousse và Giáo hoàng, chúng ta tìm thấy chữ ký của một Farnese với tư cách là quản đốc Orvieto; một Giám mục Farnese đã thánh hiến nhà thờ chính tòa ở đó.

Trong cơn sốt chính trị liên miên chiếm lĩnh bán đảo, những người Farnese là những người thuộc phái Giáo hoàng xác tín. Ông nội của Giáo hoàng tương lai là tổng tư lệnh có bổng lộc của các đội quân Giáo hoàng dưới triều Êugêniô IV; con trưởng của ông đã chết trong trận Fornuova; con thứ hai, Pier Luigi đã kết hôn với Giovanelle Gaetani, em gái của lãnh chúa Semoneta. Trong số các con có người đẹp Giulia, người đã kết hôn với một ông Orsini và Alessandro sau là Giáo hoàng Phaolô III.

Trước khi thành giáo hoàng

Giáo dục
Alessandro đã nhận được một nền giáo dục tốt nhất mà thời kỳ ông có thể có: trước tiên là ở Rôma, nơi ông có Pomponio Leto làm người đỡ đầu; rồi ở Florentia, tại cung điện của Laurent le Magnifique, nơi sinh ra tình bạn của ông với giáo hoàng Lêô X tương lai, nhỏ hơn ông 6 tuổi.

Những người cùng thời khen ngợi học thức uyên bác của ông trong tất cả các môn học của thời Phục hưng, đặc biệt là bằng cao học của ông về văn chương cổ điển Latinh và Italia. Với những lợi ích về dòng họ và tài năng như thế sự thăng tiến của ông trong sự nghiệp Giáo hội là vững chắc và nhanh chóng.

Đời sống
Người ta cho rằng Phaolô III đã hoãn lại lễ thụ phong để tiếp tục lối sống bừa bãi của mình, ông là cha của bốn đứa trẻ (ba con trai và một con gái) với tình nhân của ông là Silvia Ruffini .Ông đã cắt đứt mối quan hệ với bà này vào khoảng năm 1513.

Không có bất cứ một bằng chứng nào về hoạt động tình dục trong thời gian ông làm Giáo hoàng . Ông đã làm cho con trai không hợp pháp của ông trở thành công tước đầu tiên của Parma..

Hồng y
Ngày 20 tháng 9 năm 1493, ông đã được giáo hoàng Alexanđê VI phong chức hồng y phó tế của nhà thờ các thánh Côma và Đamianô. Ông mặc phẩm phục đỏ trong hơn 40 năm, xuyên suốt mọi cấp bậc cho đến khi trở thành niên trưởng hồng y đoàn.

Tương hợp với những vụ lạm dụng vào thời đại ông, ông đã tích lũy được nhiều lợi lộc béo bở, nhưng ông chi tiêu số lợi tức khổng lồ một cách hào hiệp, nên ông đáng được các nghệ sĩ khen ngợi và dân chúng Rôma quý mến. Khả năng tự nhiên và tài ngoại giao khéo léo của ông đạt được từ kinh nghiệm lâu dài đã làm cho ông đáng có được một uy tín lớn trong các bạn ở hồng y đoàn.

Cung điện của ông với một dáng vẻ huy hoàng, tráng lệ vượt trên tất cả các nơi khác của Rôma. Việc ông tiếp tục được ân huệ ngày các tăng dưới triều các Giáo hoàng có tính cách đối nghịch nhau như dòng họ Borgia, Rovere và Medicis là một bằng chứng đủ cho thấy tài khéo léo của ông.

Giáo hoàng

Bầu cử
Trong hai cơ hội trước đó, ông được xem như suýt đạt được chiếc mũ ba tầng; khi cơ mật viện họp vào năm 1534, với thể thức bỏ phiếu toàn dân, thiếu chút nữa thì ông đã được tuyên bố là người kế nhiệm Giáo hoàng Clêmentê VII. Ông phải dựa vào uy tín, danh tiếng của mình và vào thiện ý của các hồng y để làm cho người ta tin rằng các phe chia rẽ hồng y đoàn đã đồng tình với nhau về việc bầu ông.

Phaolô III lên ngôi, tuy đã 67 tuổi, nhưng là con người cương nghị, thông minh, tài giỏi. Ông được mọi người coi là một con người thời đại; đạo đức và nhiệt thành với những cái đã nêu rõ đức tính của ông từ khi ông trở thành linh mục, đã cho phép quên đi những việc ngông cuồng thời trai trẻ của ông.

Không ai, sau khi đã thấy bức chân dung ông do Le Titien vẽ lại có thể quên được sự diễn đạt tuyệt vời vẻ mặt hao mòn và hốc hác của ông. Đôi mắt nhỏ, sắc và thái độ đặc biệt của một người sẵn sàng nhảy tới trước hoặc lùi lại sau nói lên được nhiều điều về nhà ngoại giao dạn dày này, rằng người ta sẽ tốn công vô ích khi tìm cách lạm dụng hoặc làm giảm đi sự đề phòng cảnh giác của ông.
Dân chúng Rôma vui mừng về việc người được bầu lên chức Giáo hoàng là công dân đầu tiên của thành phố kể từ Giáo hoàng Martino V.Phaolô III đăng quang ngày 3 tháng 11 và không mất thời gian để bắt tay ngay vào những cải cách cần thiết.

Gia đình trị
Từ sự cẩn thận tột độ của ông và từ sự khó làm cho ông quên lãng những nghĩa vụ trách nhiệm, Pasquino đã rút ra nhận xét rằng Paul III là một "Vas dilationis" (Chiếc bình chứa những sự trì hoãn). Lúc lên ngôi Giáo hoàng, ông làm lễ rửa tội cho hai đứa cháu nội và ngoại. Ông bị lên án về tính cách gia đình trị và cố chấp của mình.

Việc nâng lên chức hồng y các cháu của ông, Alessandro Farnese, 14 tuổi và Guido Ascanio Sforza 16 tuổi đã làm phật ý phe cải cách và dẫn đến những phản đối của hoàng đế, nhưng điều đó đã được tha thứ sau đó ít lâukhi ông đã đưa vào hồng y đoàn những người có nghị lực tinh thần: Reginald Pole, Contanini, Sadoleto và Caraffa.

Bảo trợ cho nghệ thuật
Ông yêu chuộng nghệ thuật và trăn trở về diện mạo đô thị của Rôma. Ông là người bảo trợ vĩ đại của văn hoá và nghệ thuật, đã bổ nhiệm danh hoạ Michelangelo làm kiến trúc sư vĩnh viễn cho Đền Thánh Phêrô.
Ông uỷ thác cho Michelangelo dự án Campidoglio, bích họa đồ sộ Ngày Phán Xét Cuối Cùng, vòm Đền Thánh Phêrô và Cung Điện Farnese.

Cai quản giáo hội

Tình hình Giáo hội lúc ấy rất nghiêm trọng. Bên ngoài, Hồi giáo đã tiến sâu vào lục địa châu Âu, bên trong các vua Công giáo hận thù nhau. Giáo thuyết Luther lan tràn khắp nơi, vua Henry VIII bách hại đạo.

Ông chính thức phê chuẩn dòng Tên (Chúa Giêsu) vào năm 1540. Dòng được điều khiển một cách chuyên chế bởi một linh mục trưởng được bầu cho suốt đời và được Giáo hoàng xác nhận.

Trước sự lớn mạnh của Tin lành và cuộc tranh luận với Martin Luther, Phaolô III đồng ý có những cuộc thảo luận tương tự như các cuộc thảo luận đã diễn ra ở Worms (1521), Augsbourg (1530). Các cuộc thảo luận như thế đã được diễn ra ở Haguenau, Worms và Ratisbonne từ năm 1540 cho tới năm 1541 nhưng những cuộc thảo luận này đều thất bại. Tới lúc đó, những ý nghĩ về hòa hoãn như của Erasme gần như bị bỏ rơi và phái cứng rắn được tán đồng.

Phái này do Jean-Pierre Carafa đứng đầu và được hậu thuẫn bởi Dòng Tên. Bộ điều tra tối cao được Phaolô III thành lập năm 1542 để tiến hành thủ tục chống lại các người lạc giáo, đã tồn tại cho đến năm 1967 trong Bộ Thánh Vụ, là Bộ duy nhất còn sử dụng thủ tục điều tra đã bị giáo luật hủy bỏ này.

Đối với Henry VIII, ông vận động hoàng đế Carlos Quinto tìm cách gây áp lực, nhưng việc không thành. Ở Pháp, sau vụ "dán bích chương" (1534), Giáo hoàng thúc vua Francois I cương quyết chống lại giáo phái Tin Lành. Ở Đức, ông kêu gọi các ông hoàng Công giáo đoàn kết lại thành một khối để đương đầu với liên minh Smalkalde.

Ông cũng lo tìm cách hòa giải giữa Carlos Quinto và Francois I. Năm 1538, hai bên đã đi đến một hiệp định đình chiến tại Nice, để cùng nhau chung sức đối phó với Hồi giáo.

Công đồng cải cách

Paul III cũng nhận thấy cần một cuộc cải cách toàn diện do Tòa thánh đứng đầu, mà phương tiện hữu hiệu là đại công đồng.

Cải tổ tòa thánh
Ông tiến hành cải tổ Tòa thánh trước hết. Ông thiết lập hai thánh bộ: Bộ giáo sĩ, đặc trách hàng giáo sĩ Roma và Bộ thanh tra hành chính trong nước Roma, đặt dưới quyền những vị hồng y xứng đáng.

Ông lập một ủy ban cải tổ theo tinh thần Erasme gồm nhiều hồng y danh tiếng như Contarini, Sadolet, Reginald Pole... Nhiều ủy ban cải cách được thành lập để nghiên cứu các giải pháp. Trong khi đó, ông vẫn không quên cổ vũ việc cải tổ các dòng tu. Năm 1542, ông thiết lập Bộ thánh vụ và công bố bản Mục lục sách cấm (Index librorum prohibitorum) để khai trừ những người theo lạc thuyết và những sách báo nguy hại.

Triệu tập công đồng không thành
Việc triệu tập công đồng vẫn chưa thực hiện được.

Bên trong, một số người bị đe dọa bị mất bổng lộc, hoặc không muốn bỏ nếp sống cũ, tìm cách phá rối. Các cố vấn tại giáo triều cũng trình bày những khó khăn về tài chính, nên Tòa thánh phải hy sinh sinh những đặc quyền vè bổng lộc ở nhiều nơi. Bên ngoài, Giáo hoàng Paul III phải đối mặt với những khó khăn do các giáo phái và chính quyền gây ra.

Về phía Tin lành, khi họ được mời đến tham dự công đồng, họ đòi các mục sự của họ ngang hàng với các giám mục trong việc phát biểu và biểu quyết. Họ còn đặt điều kiện: trong khi tranh luận không được nại đến thánh truyền mà chỉ biết có thánh kinh. Ở Anh, Henry VIII đã tách khỏi khỏi Giáo hội.

Những cuộc đấu tranh giữa một bên là Charles Quint và một bên là vua Pháp cùng những người Tin Lành Đức đồng minh với ông (liên minh Smalkalde) đã trì hoãn ngày khai mạc và khiến cho ba lần tuyên bố triệu tập công đồng mà không thành.

Năm 1536, sau khi cử hồng y Verger sang Đức làm sứ thần, thăm dò hoàng đế Carlos và hàng giáo phẩm, Giáo hoàng Paul III tuyên bố triệu tập công đồng tại Mantua vào tháng 5 năm 1537. Vua Francois I vừa mới bắt tay với các ông hoàng Tin lành nên tỏ ra lãnh đạm. Charles thì bất mãn vì Mantua là địa điểm ngoài nước Đức, ông không thể gây ảnh hưởng. Ông đẹ dọa công tước ở Mantua khiến ông này tuyên bố không bảo đảm an ninh cho các nghị phụ. Paul III tuyên bố hoãn lại một năm và tuyên bố sẽ họp ở Vicencia ngày 1.5.1538.

Trở ngại chính ngăn cản công đồng là sự thù địch giữa Charles Quint và Francois I lại tăng lên. Vị Giáo hoàng già hy vọng tổ chức công đồng thành công, vì công tước Vicencia là người của ông, mặt khác ông đã thuyết phục được Charles và Francois I đã ký hiệp định Nice về một cuộc hưu chiến 10 năm. Như bằng chứng của sự thiện ý, một cháu gái của Paul III được gả cho một hoàng thân Pháp, và hoàng đế gả con gái của mình là Marguerite cho Ottavio, con trai của Pier Luigi, người sáng lập triều đại Farnese của Parme. Nhưng Carlos vẫn không đồng ý về địa điểm, mặt khác ông cũng hy vọng một chính sách hòa giải.

Sự tăng thêm quyền lực mà một nước Đức tái thống nhất đã đặt vào tay Charles Quint là không thể chấp nhận được với Francois, đến nỗi ông là người đã bách hại lạc giáo trong chính vương quốc của mình tàn bạo đến độ Giáo hoàng phải kêu gọi ông giảm nhẹ bớt bạo lực. Ông đã trở thành đồng minh trung thành của liên minh Smalcalđica, ông cổ vũ liên mình này bỏ tất cả những đề nghị mở đầu sự hòa giải.

Charles mặc dù ước muốn triệu tập công đồng nhưng ông vẫn giữ vững ý tưởng rằng sự khác biệt tôn giáo ở Đức có thể được giải quyết bởi một hội nghị họp lại hai bên. Những hội nghị này như mọi ý đồ nhằm giải quyết những khác biệt bên ngoài những tiến trình bình thường của giáo hội sẽ mất thời gian và làm nên nhiều điều xấu hơn là điều tốt.

Công đồng Trent

Charles mong muốn Vua Fernando nước Áo đề nghị với Giáo hoàng địa điểm Trento, một thị trấn nhỏ vùng Tyrol, dân chúng người Ý nhưng thuộc quyền hoàng đế La-Đức. Carlos đồng ý và công đồng được ấn định khai mạc vào ngày 22.5.1542.

Khi hiệp ước Crespi (ngày 18 tháng 9 năm 1544) chấm dứt các cuộc chiến tranh thảm hại giữa Charles Quint và Francois I, Phaolô III đã cương quyết tung ra lại dự định triệu tập công đồng đại kết. Giáo hoàng Phaolô III cử sứ thần đến gặp hai bên, rồi ấn định lại ngày khai mạc công đồng: 15.3.1545. Nhưng khi đặc sứ Tòa thánh đến chủ tọa công đồng thì thấy số nghị phụ đến dự công đồng quá ít nên đã xin hoãn đến cuối năm. Đức Phaolô III cử nhiều khâm sai đi các nơi thuyết phục các giám mục đồng thời yêu cầu các nhà cầm quyền không được làm khó dễ.

Trong thời gian này, bất ngờ xảy ra việc hoàng đế triển khai một chương trình tự mình đặt ra dựa trên nhiều điểm phù hợp với chương trình của Giáo hoàng. Vì người Tin lành bác bỏ một công đồng do Giáo hoàng Rôma chủ tọa nên Charles quyết định dùng vũ lực bắt các hoàng thân phải nghe theo. Phaolô III không chống lại điều đó và hứa giúp ông này ba trăm nghìn đuca và hai mươi nghìn bộ binh; nhưng Giáo hoàng đã khôn ngoan đưa thêm điều kiện là Charles không được ký kết một hiệp định nào riêng rẽ với những người lạc giáo và không được thông qua một thỏa thuận nào có hại cho đức tin và các quyền của tòa thánh.

Charles mong công đồng kéo dài cho đến khi có được một chiến thắng có lợi cho người công giáo. Hơn nữa, đoán trước được cuộc đấu tranh với những người lạc giáo sẽ dai dẳng hơn cuộc đấu tranh với các hoàng thân nên ông đã thúc giục Giáo hoàng tránh lập thành công thức các tín điều đức tin trong thời gian hiện tại và giới hạn các công việc của công đồng vào việc củng cố kỷ luật. Giáo hoàng không thể đồng tán thành những suy nghĩ này.

Cuối cùng công đồng Trentô (Tridentino) (1545-1563) (Công đồng chung thứ XIX) được khai mạc ngày 13.12.1545 tại Trentô, miền bắc nước Ý, gần các quốc gia germaniques là nơi đã lan tràn giáo phái Tin lành. Công đồng này gồm 3 thời kỳ (1545-1547, dưới triều Đức Phaolô III; 1551-1552 dưới triều Đức Giuliô III; 1562-1563, dưới triều Đức Piô IV) và có hai mục đích: định nghĩa đức tin trên những điểm bị những người Tin lành phủ nhận và khởi sự một cuộc canh tân Giáo hội một cách nghiêm túc, cuộc canh tân đã được đòi hỏi từ lâu.

Các nghị phụ đã mạnh mẽ đứng lên đương đầu với những vấn đề quan trọng nhất của đức tin và kỷ luật. Không sợ những lời đe dọa và phản đối của hoàng đế, họ đã thành lập công thức cho một thời kỳ về giáo lý công giáo liên quan đến Kinh thánh, tội nguyên tổ, sự công chính hóa và các Bí tích. Công đồng đã bắt đầu tốt các công việc của mình. Nhưng khi bệnh dịch hạch xảy ra ở Trentô, công đồng đã buộc phải hoãn lại và chuyển đến Bolonia.

Giáo hoàng không phải là người xúi giục hoãn công đồng, ông chỉ chứng duyệt quyết định của các nghị phụ. Mười lăm giám mục tận tâm với hoàng đế đã từ chối rời Trentô khi Charles đòi đưa công đồng trở về lại lãnh thổ Đức.

Tháng 2.1548, công đồng họp ở Bolonia, chỉ có giám mục Ý tham dự. Trong hai phiên họp 9 và 10 các nghị phụ không biểu quyết được một vấn đề gì, số các giám mục đến tham dự cũng giảm dần. Thêm vào đó, tinh thần tôn giáo cũng như chính trị rất căng thẳng (vụ ám sát Pierluigi Farnese 10.9.1547, tạm ước Augsburg 1548) buộc Giáo hoàng Phaolô III phải tuyên bố công đồng tạm ngưng kể từ ngày 13.9.1549. Hai tháng sau ông qua đời ngày 10.11.1549.

Công đồng đã hoàn tất song song hai phần việc này trong 25 khoá họp. Các sắc lệnh của Công đồng được xác nhận ngày 16 tháng 1 năm 1564 bởi Đức Piô IV. Công đồng Trentô đã có một ảnh hưởng quyết định trên đời sống và bộ mặt của Giáo hội Tây phương.

Vấn đề Plaisance
Trong cuộc tranh cãi không ngừng tái diễn giữa Charles và Francois, Phaolô III đã giữ vững thái độ trung lập nghiêm ngặt mặc dù Charles ép ông phải ủng hộ đế quốc và bắt Francois phải chịu những thi hành kỷ luật của giáo hội. Thái độ của Phaolô III với tư cách là người yêu nước Italia đủ để ngăn cản ông cho phép hoàng đế làm người trọng tài duy nhất của nước Italia.

Chính vì để đảm bảo sự nguyên vẹn của các lãnh thổ Giáo hoàng cũng như để thăng tiến các lợi ích gia đình mà Phaolô III đã khuyên Charles và các hồng y tin cậy của mình nâng Plaisance và Parme lên thành một đất công tước cho con trai mình là Pier Luigi. Một cuộc tranh cãi bỗng xảy ra với Gonzaga, thống đốc Milanô. Về sau việc này đã kết thúc bằng việc ám sát Pier Luigi và các lãnh thổ Giáo hoàng mất vĩnh viễn Plaisance.

Qua đời

Cái chết của Giáo hoàng Phaolô III thật đột ngột. Sau khi Pier Luigi bị ám sát, ông đã đấu tranh để giữ lại Plaisance và Parme cho giáo hội và đã tước mất của Ottavio, con trai của Pier Luigi và là con rể của Charles những đất công tước này.

Ottavio tin vào lòng hào hiệp của hoàng đế nên từ chối tuân theo điều này đã khiến cho vị Giáo hoàng hết sức đau lòng khi nghe tin cháu nội mình, hồng y Farnese đã nhận tiền trong vụ thỏa hiệp này. Ông lên cơn sốt dữ đội và từ trần tại Quirinal, ở tuổi tám mươi hai.

Ông được an nghỉ trong Vương cung thánh đường thánh Phêrô, trong phần mộ được Michel Ange vẽ và Gaglielmo delle Porta dựng lên. Tất cả các Giáo hoàng khác đều không an nghỉ trong một công trình nghệ thuật tương ứng với tầm quan trọng của họ trong lịch sử nhưng rất ít người đưa ra tranh cãi quyền của Farnese được an nghỉ ngay dưới tòa Phêrô.

Vào năm 1492, Colombo - nhà hàng hải người Bồ Đào Nha - đã tìm ra châu Mỹ. Và sau đó công cuộc truyền giáo được bắt đầu ở vùng đất mới này. Năm 1537, Phaolô III ra tông chiếu "Sublimis Deus" khẳng định thổ dân là những con người tự do, cần giúp họ theo đạo bằng đường lối dịu dàng.

Ở Rôma, tên ông được viết trong toàn thành phố mà ông đã canh tân, Nhà nguyện Paul, những công trình của Michel Ange ở nhà nguyện Sixtin, những đường phố của Rôma mà ông đã kéo dài và mở rộng ra, nhiều đồ vật nghệ thuật được kết hợp với tên Farnese.

Ngoài ra, ông cũng là người đã ban cho các dòng tu mới xuất hiện lúc bấy giờ các tu sĩ Capucinô, các tu sĩ Barnaba, các tu sĩ Thêati, các tu sĩ Dòng Tên, các nữ tu Ursula và nhiều dòng khác nữa. Triều đại của ông là một trong những triều đại có hiệu quả nhất trong biên niên sử của giáo hội.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Lịch sử đạo Thiên Chúa, Jean – Baptiste Duroselle và Jean – Marie Mayeur. Bộ sách giới thiệu những kiến thức thời đại: Que sais-je? Tôi biết gì? Người dịch: Trần Chí Đạo, Nhà xuất bản Thế giới tháng 4/2004.
 Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

P
Sinh năm 1468
Mất năm 1549
Giáo hoàng người Ý


title: (7018) 1992 DF

text:
(7018) 1992 DF là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 25 tháng 2 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ambulyx maculifera

text:
Ambulyx maculifera là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo

Ambulyx


title: Ecuador

text:
{{Thông tin quốc gia |
 Tên chính = Cộng hòa Ecuador|
 Tên bản địa 1 = República del Ecuador  |
 Tên thường = Ecuador |
 Tên ngắn = Ecuador |
 Lá cờ = Flag of Ecuador.svg |
 Huy hiệu = Coat of arms of Ecuador original version.svg|
 Khẩu hiệu = Dios, patria y libertad(Tiếng Tây Ban Nha: Chúa, Tổ quốc và tự do) |
 Bản đồ =Ecuador (orthographic projection).svg |
 Quốc ca = Salve, Oh Patria |
 Bài hát hoàng gia= |
 Thủ đô = Quito |
 Tọa độ thủ đô =  |
 Thành phố lớn nhất = Guayaquil |
 Ngôn ngữ chính thức = Tiếng Tây Ban Nha |
 Loại chính phủ = Cộng hòa lập hiến |
 Chức vụ 1 = Tổng thống |
 Viên chức 1 = Guillermo Lasso |
Chức vụ 2 = Phó tổng thống |
 Viên chức 2 = Alfredo Borrero |
 Loại chủ quyền = Độc lập |
 Ghi chú chủ quyền = Từ Tây Ban Nha |
 Sự kiện 1 = Tuyên bố |
 Ngày 1 = 10 tháng 8 năm 1809 |
 Sự kiện 2 = từ Tây Ban Nha |
 Ngày 2 = 24 tháng 5 năm 1822 |
 Sự kiện 3 = từ Đại Colombia |
 Ngày 3 = 13 tháng 5 năm 1830 |
 Sự kiện 4 = Công nhận |
 Ngày 4 = 16 tháng 2 năm 1830 |
 Độ lớn diện tích = 1 E11 |
 Diện tích km2 = 256.700 |
 Diện tích dặm vuông = 109.484 |
 Đứng hàng diện tích = 75 |
 Phần nước = 5 |
 Năm ước lượng dân số = 2015 |
 Dân số ước lượng = 16.144.000 |
 Đứng hàng dân số ước lượng = 65 |
 Năm thống kê dân số = 2010 |
 Dân số = 14.483.499 |
 Mật độ dân số = 58,95 |
 Mật độ dân số dặm vuông = 152,69 |
 Đứng hàng mật độ dân số = 151 |
 Năm tính GDP PPP = 2016
| GDP PPP = 194,845 tỷ USD
| Xếp hạng GDP PPP =
| GDP PPP bình quân đầu người = 11.788 USD
| Xếp hạng GDP PPP bình quân đầu người =
| Năm tính GDP danh nghĩa = 2016
| GDP danh nghĩa = 109,759 tỷ USD
| Xếp hạng GDP danh nghĩa =
| GDP danh nghĩa bình quân đầu người = 6.640 USD
| Xếp hạng GDP danh nghĩa bình quân đầu người =
|Năm tính HDI = 2015
|HDI =  0,739
|Đứng hàng HDI = 98
|Cấp HDI = cao
|Gini =  45,4
|Năm Gini = 2014 |
 Đơn vị tiền tệ = Đô la Mỹ |
 Dấu đơn vị tiền tệ = $ |
 Mã đơn vị tiền tệ = USD |
 Múi giờ = |
 UTC = -5 đến -6 |
 Múi giờ DST = |
 UTC DST = |
 Tên miền Internet = .ec |
 Mã điện thoại = +593 |
 Lái xe bên = Phải |
}}

Ecuador ( ), tên chính thức Cộng hoà Ecuador (, IPA: , Tiếng Việt: Cộng hòa Ê-cu-a-đo), là một nhà nước cộng hoà đại diện dân chủ ở Nam Mỹ, có biên giới với Colombia ở phía bắc, Peru ở phía đông và nam, và với Thái Bình Dương ở phía tây. Nước này gồm Quần đảo Galápagos (Archipiélago de Colón) tại Thái Bình Dương, khoảng 965 kilômét (600 dặm) phía tây lãnh thổ chính. Ecuador là từ tiếng Tây Ban Nha chỉ xích đạo. Ecuador trải dài cả hai bên đường xích đạo và có diện tích 256.370 km² (98.985 mi²). Thủ đô nước này là Quito; thành phố lớn nhất là Guayaquil.

 Lịch sử

 Cuộc đọ sức châu Âu tới Nhà nước độc lập

Những dân tộc bản xứ đã sống tại Ecuador từ lâu trước khi vùng này bị người Inca chinh phục. Thông qua các cuộc chiến tranh và những cuộc hôn nhân liên tục giữa các quốc gia khác nhau tại vùng thung lũng Interandean, vùng này đã trở thành một phần của Đế chế Inca. Atahualpa, một trong những con trai của hoàng đế Inca Huayna Capac, sinh tại Quito. Tuy nhiên, ông không được nối ngôi Đế chế bởi hoàng đế còn có một người con khác, Huascar, sinh tại Cusco, thủ đô Đế chế Inca. Vì thế, ngay khi Huayna Capac chết, đế chế bị chia làm hai: Atahualpa nhận phía bắc với thủ đô tại Quito, và Huascar ở phía nam với thủ đô tại Cusco. Chưa tới một tuần sau, những kẻ chinh phục Tây Ban Nha, dưới quyền chỉ huy của Francisco Pizarro, đã tới đế chế Inca đang bị chia rẽ bởi nội chiến. Atahualpa muốn đánh bại Huascar và cai trị cả đế chế Inca thống nhất.

Tuy nhiên, người Tây Ban Nha với những ước vọng chinh phục đã xây dựng một pháo đài của họ tại Cajamarca, bắt Atahualpa trong Trận Cajamarca và giữ ông để đòi tiền chuộc. Một căn phòng đầy vàng và hai căn phòng đầy bạc là cái giá của ông. Trong khi bị bắt, Atahualpa đã dàn xếp vụ ám hại người anh/em cùng cha khác mẹ là Huascar tại Cusco. Việc này càng tạo điều kiện để những kẻ chinh phục Tây Ban Nha chiếm cả đế chế Inca. Dù bị bao vây bởi số lượng quân đông đảo hơn nhiều, người Tây Ban Nha đã hành quyết Atahualpa. Để phá vây ra khỏi pháo đài, người Tây Ban Nha đã sử dụng tất cả các loại súng họ có và mở cửa qua nhiều tầng người Inca đang hoang mang. Những năm sau đó những kẻ thực dân Tây Ban Nha trở thành tầng lớp cao cấp mới tập trung quyền lực trong tay vị Phó vương Peru và Nueva Granada.

Người dân bản xứ chết một phần mười vì bệnh dịch trong thập kỷ cai trị đầu tiên của Tây Ban Nha — khoảng thời gian khi những người bản xứ cũng bị bắt lao động trong hệ thống "encomienda" của những kẻ chủ đất Tây Ban Nha. Năm 1563, Quito trở thành nơi đóng trụ sở của một "audiencia" (quận hành chính) hoàng gia Tây Ban Nha và một phanà của vùng đất Phó vương Peru với thủ đô tại Lima.

Sau gần ba trăm năm thuộc địa Tây Ban Nha, Quito hầu như luôn có dân số khoảng mười ngàn người, và chính tại đây, trong Trận Pichincha năm that Ecuador đã gia nhập Cộng hòa Đại Colombia của Simón Bolívar, và chỉ trở thành một nước cộng hòa riêng biệt từ năm 1830.

 Từ thời độc lập tới hiện tại
Thế kỷ XIX được đánh dấu bởi tình trạng bất ổn, với sự thay đổi nhanh chóng của các cá nhân cầm quyền. Nhân vật bảo thủ Gabriel Garcia Moreno đã thống nhất đất nước trong những năm 1860 với sự hỗ trợ của Nhà thờ Cơ đốc giáo La Mã. Cuối thế kỷ mười chín, nhu cầu cacao của thế giới khiến nền kinh tế trở nên gắn chặt với xuất khẩu hàng hóa và dẫn tới những phong trào di cư từ các cao nguyên xuống những khu vực nông nghiệp ở biên giới ven biển.

Một cuộc cách mạng tự do bắt nguồn từ vùng ven biển nổ ra năm 1895 dưới sự chỉ huy của Eloy Alfaro khiến quyền lực của giới tăng lữ và các chủ đất bảo thủ thuộc vùng cao nguyên giảm sút, và phe tự do giữ quyền lực cho tới tận cuộc "Cách mạng Julia" quân sự năm 1925. Những năm 1930 và 1940 được đánh dấu bởi tình trạng bất ổn và các chính trị gia dân túy, như vị Tổng thống năm lần cầm quyền José María Velasco Ibarra.

Quyền kiểm soát lãnh thổ lòng chảo Amazon đã dẫn tới tranh cãi kéo dài giữa Ecuador và Peru. Năm 1941, giữa lúc căng thẳng đang tăng cao giữa hai nước, chiến tranh bùng phát. Peru cho rằng sự hiện diện của quân đội Ecuador tại vùng lãnh thổ do Peru tuyên bố chủ quyền là hành động xâm lược, trong khi Ecuador cho rằng Peru đã xâm lược Ecuador. Tháng 7 năm 1941, quân đội được huy động. Peru có quân đội 11.681 người, đối đầu với đội quân có trang bị cũng như hậu cần kém cỏi của Ecuador với chỉ 5.300 lính, trong số đó chỉ hơn 1.300 người được triển khai tại các tỉnh phía nam đất nước. Tình trạng thù địch bùng phát ngày 5 tháng 7 năm 1941, khi các lực lượng Peru vượt qua sông Zarumilla ở nhiều điểm, thăm dò sức mạnh và địa điểm triển khai của quân biên phòng Ecuador. Cuối cùng ngày 23 tháng 7 năm 1941, quân Peru tung ra một cuộc tấn công lớn, vượt sông Zarumilla và tiến về phía tỉnh El Oro của Ecuador. Trong thời gian chiến tranh Peru chiếm quyền kiểm soát toàn bộ các lãnh thổ tranh chấp và chiếm tỉnh El Oro của Ecuador và một số vùng thuộc tỉnh Loja (khoảng 6% diện tích đất nước), yêu cầu chính phủ Ecuador phải từ bỏ các tuyên bố chủ quyền của họ. Hải quân Peru đã phong tỏa cảng Guayaquil, cắt những đường viện trợ cho quân đội Ecuador. Sau vài tuần chiến tranh, và dưới sức ép của Hoa Kỳ cũng như nhiều quốc gia Mỹ Ltainh khác, tất cả các hành động chiến tranh ngừng lại. Ecuador và Peru đã đạt được một thỏa thuận tại Rio Protocol, ký kết ngày 29 tháng 1 năm 1942, để tạo lập một liên minh thống nhất chống lại Phe Trục trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Vì đã giành chiến thắng, Peru được trao số lãnh thổ tranh chấp. Hai cuộc chiến khác, và một thỏa thuận hòa bình đã đạt được năm 1999, và sẽ chính thức chấm dứt tình trạng tranh chấp. Cả hai cuộc chiến đều không được tuyên bố. (Xem Vụ Paquisha và Chiến tranh Cenepa.)

Tình trạng giảm phát và náo động của dân chúng đã dẫn tới sự quay trở lại của nền chính trị dân túy và những cuộc can thiệp quân sự trong nước ở thập niên 1960, trong khi các công ty nước ngoài tìm kiếm và khai thác các nguồn tài nguyên dầu mỏ tại vùng Amazon của Ecuador. Năm 1972, việc xây dựng đường ống Andean, đưa dầu từ phía đông tới bờ biển hoàn thành, biến Ecuador trở thành nước xuất khẩu dầu mỏ lớn thứ hai Nam Mỹ. Cùng năm ấy, một hội đồng "cách mạng và quốc gia" đã lật đổ chính phủ, và nắm quyền đến tận năm 1979, khi những cuộc bầu cử được tổ chức theo hiến pháp mới. Jaime Roldós Aguilera được bầu làm Tổng thống, và ông cầm quyền đến ngày 24 tháng 5 năm 1981, khi thiệt mạng trong một vụ rơi máy bay. Tới năm 1982, chính phủ Osvaldo Hurtado phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế, đặc trưng ở tỷ lệ lạm phát và thâm hụt ngân sách cao, đồng tiền mất giá nợ dịch vụ gia tăng, các ngành công nghiệp kém tính cạnh tranh, dấn tới sự bất ổn kinh niên.

Nhiều năm quản lý kém cỏi, bắt đầu từ việc xử lý sai lầm món nợ quốc gia trong thập niên 1970 của chính quyền quân sự, đã đưa đất nước tới tình trạng không thể quản lý. Tới giữa thập niên 1990, chính phủ Ecuador đã trở thành một nhánh hành pháp kém cỏi đấu tranh với nhau để làm hài lòng các tầng lớp cầm quyền, tìm đại diện bên trong nhánh lập pháp và tư pháp. Ba vị tổng thống được bầu dân chủ cuối cùng không thể cầm quyền trọn nhiệm kỳ của mình trong giai đoạn 1996-2006.

Sự nổi lên của những người bản xứ (chưa tới 2%) với tư cách nhóm cử tri năng động càng làm sự bất ổn dân chủ tăng thêm trong những năm gần đây. Dân chúng đã chán ngán với sự bất lực của chính phủ trong việc thực hiện những lời hứa về cải cách ruộng đất, hạ tỷ lệ thất nghiệp và tăng cường dịch vụ phúc lợi xã hội, và sự khai thác quá mức của tầng lớp thượng lưu chủ đất.

Sự bất náo động dân sự, cùng với những hành động gây bất ổn của cả phe thượng lưu và các phong trào cánh tả, đã dẫn tới sự xói mòn quyền lực của phe lập pháp. Các nhánh chính phủ trao cho tổng thống rất ít quyền hành, như vụ việc xảy ra tháng 4 năm 2005 khi Nghị viện Ecuador lật đổ Tổng thống Lucio Gutiérrez.

Phó tổng thống Alfredo Palacio lên thay và cầm quyền tới cuộc bầu cử tổng thống năm 2006, không ứng cử viên nào giành được thắng lợi quyết định và cuộc bầu cử vòng hai ngày 26 tháng 11 đã mang lại thắng lợi cho Rafael Correa trước Alvaro Noboa. Thắng lợi của ông (57% số phiếu hợp lệ) là thắng lợi với số phiếu cao nhất từ khi bắt đầu thời kỳ dân chủ tại quốc gia này năm 1979, sau Jaime Roldós (1979) và Sixto Durán Ballén (1992).

 Địa lý

Ecuador có ba vùng địa lý chính, và một vùng hải đảo tại Thái Bình Dương:
 La Costa, hay khu vực ven biển, gồm các vùng đất thấp phía tây đất nước, gồm cả dải bờ biển Thái Bình Dương.
 La Sierra ("cao nguyên") là vành đai cao chạy từ phía bắc về phía nam dọc trung tâm đất nước, địa hình đồi núi của nó nổi bật nhất là dãy núi Andes.
 El Oriente ("phía đông") gồm các vùng rừng mưa nhiệt đới Amazon ở phía đông đất nước, chiếm gần một nửa tổng diện tích quốc gia, dù dân số chỉ chưa tới 5%.
 Región Insular là vùng gồm Quần đảo Galápagos, khoảng 1.000 kilômét (620 mi) phía tây lục địa trên Thái Bình Dương.

Thủ đô Ecuador là Quito, nằm tại tỉnh Pichincha ở vùng Sierra. Thành phố lớn nhất nước là Guayaquil, tại tỉnh Guayas ở ven biển. Cotopaxi, nằm phía nam Quito, ở tỉnh cùng tên, là một trong những núi lửa cao nhất thế giới hiện đang hoạt động. Núi Chimborazo (6.310 mét) được coi là điểm xa nhất từ trung tâm Trái Đất, khi biết dạng hình trứng của vỏ quả đất, là nơi rộng nhất tại xích đạo.

 Các tỉnh và các Tổng

Ecuador được chia thành hai mươi bốn tỉnh, mỗi tỉnh có thủ phủ hành chính riêng:

Các tỉnh được chia thành 199 tổng và được chia nhỏ tiếp thành các xã (hay parroquias).

 Kinh tế

Ecuador có nguồn tài nguyên dầu mỏ đáng kể và sở hữu nhiều vùng đất canh tác màu mỡ. Vì xuất khẩu chủ yếu là các sản phẩm như dầu mỏ, chuối, hòa và tôm, sự biến động giá trên thị trường thế giới có ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế trong nước. Công nghiệp chủ yếu theo định hướng dịch vụ và thị trường nội địa, và một số sản phẩm xuất khẩu vào thị trường Chung Andean. Giảm phát kinh tế trong giai đoạn 1997-98 đã dẫn tới một cuộc khủng hoảng kinh tế và tài chính nghiêm trọng năm 1999. Cuộc khủng hoảng cộng với một số cú sốc toàn cầu, như hiện tượng El Niño năm 1997, giá dầu giảm mạnh năm 1997-98, và sự bất ổn định ngày càng tăng của thị trường quốc tế năm 1997-98. Những yếu tố đó càng cho thấy sự yếu kém trong hoạch định chính sách kinh tế của chính phủ Ecuador cộng với tình trạng thâm hụt thuế nặng và chi tiêu cao khiến GDP giảm sút 7.3%, lạm phát hàng năm lên tới 52.2% và đồng tiền tệ quốc gia mất giá 65% năm 1999, khiến các khoản cho vay nước ngoài sụt giảm vào năm sau đó.

Ngày 9 tháng 1 năm 2000, chính quyền của Tổng thống Jamil Mahuad thông báo dự định đưa đồng dollar Mỹ làm đồng tiền tệ chính thức của Ecuador để giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế đang diễn ra. Đồng dollar đã trở thành đồng tiền tệ chính thức từ ngày 10 tháng 9 năm 2000, khi đồng nội tệ được xác định tỷ lệ cố định với nó, như trường hợp Argentina từng làm, trên lý thuyết có nghĩa những lợi ích từ việc đúc tiền sẽ thuộc về nền kinh tế Mỹ. Những cuộc phản kháng sau đó liên quan tới những cuộc khủng hoảng kinh tế và tài chính khiến Mahuad phải rời bỏ chức vụ và sự thăng tiến của Phó tổng thống Gustavo Noboa.

Tuy nhiên, chính phủ Noboa đã xác nhận cam kết của họ về việc lấy hành động dollar hóa làm chính sách chủ chốt để khôi phục kinh tế. Chính phủ cũng tiến hành thương lượng với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), hoàn thành thỏa thuận hoãn nợ hai mươi tháng với quỹ này. Các chính sách khác gồm nỗ lực giảm thâm hụt thuế của chính phủ, tiến hành cải cách cơ cấu để tăng cường sức mạnh cho hệ thống ngân hàng và lấy lại khả năng tiếp cận các thị trường vốn tư nhân.

Nhờ giá dầu mỏ tăng cao, kinh tế Ecuador đã bắt đầu phục hồi trong năm 2000, với mức tăng trưởng GDP 1.9%. Tuy nhiên, ước tính 70% dân số vẫn sống dưới mức nghèo khổ trong năm 2000, gần gấp hai năm 1995.

Tính đến năm 2016, GDP của Ecuador đạt 99.118 USD, đứng thứ 62 thế giới và đứng thứ 9 khu vực Mỹ Latin.

 Nhân khẩu

Dân số Ecuador khá khác biệt về sắc tộc. Nhóm dân tộc lớn nhất gồm người Mestizo, những hậu duệ lai của những người thực dân Tây Ban Nha và người châu Mỹ bản xứ, chiếm 65% dân số. Người bản xứ châu Mỹ đứng thứ hai về số lượng với 25% dân số hiện tại. Người da trắng, chủ yếu là người criollos, những hậu duệ thuần chủng của những người thực dân Tây Ban Nha thời kỳ đầu, cũng như những người nhập cư từ các nước châu Âu và Mỹ Latinh khác, chiếm khoảng 7%. Thiểu số người Phi-Ecuador, gồm người Mulatto và người zambo, chủ yếu sống tại các tỉnh Esmeraldas và Imbabura, chiếm 3%.

Có một cộng đồng người Ecuador sống ở nước ngoài khá lớn tại Tây Ban Nha và Italia, cũng như trên khắp Châu Âu, Hoa Kỳ, Canada và Nhật Bản. Ước tính  700.000 người đã rời khỏi Ecuador sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1999, và tổng cộng số người Ecuador sống ở nước ngoài khoảng 2.5 triệu.

Vùng rừng nhiệt đới ở phía đông dải núi non là nơi còn thưa thớt dân cư và chỉ chiếm khoảng 3% dân số.

Hệ thống giáo dục công cộng miễn phí và bắt buộc, và độ tuổi bắt buộc tới trường từ năm tới mười bốn. Tuy nhiên, Bộ giáo dục đã báo cáo rằng chỉ 76% trẻ em hoàn thành sáu năm học. Tại các vùng nông thôn, chỉ 10% trẻ em học lên các cấp cao hơn. Những thống kê của bộ này cho thấy con số năm học trung bình là 6.7. Ecuador có sáu mốt trường Đại học, nhiều trường trong số đó hiện cấp bằng học tiếp lên trên (graduate degree), dù chỉ 87% số khoa tại các trường đại học nhà nước có cấp bằng này. 300 Viện Cao học hiện cung cấp các khóa học nghề sau cấp ba hay huấn luyện kỹ thuật kéo dài ba năm.

 Tôn giáo

Xấp xỉ 68% người dân Ecuador là tín đồ Công giáo Rôma.   Đa số dân chúng thường thực hiện các hoạt động tôn giáo và thường xuyên tham gia thánh lễ. Tại những vùng nông thôn Ecuador, các đức tin bản xứ và Công giáo thỉnh thoảng hợp nhất lẫn nhau. Số lượng người tự cho mình là tín đồ Thanh giáo ngày càng tăng.

Đa số các lễ hội và những cuộc diễu hành hàng năm dựa trên những ngày lễ tôn giáo. Trong những năm gần đây, Giáng sinh ngày càng trở nên Châu Mỹ hoá, số lượng nhà trang trí các đồ Nôel và đèn màu gia tăng.

Có một cộng đồng Hồi giáo nhỏ với số lượng vài ngàn người. Cộng đồng Do Thái chỉ có hơn một ngàn người và chủ yếu có nguồn gốc Đức và Italia. Cũng có một số người Sephardic Jews (Judeo-Spanish Jews).

 Văn hoá

Văn hoá chủ đạo của Ecuador được xác định bởi cộng đồng mestizo đa số và, như tổ tiên của họ, là một sự hòa trộn giữa các ảnh hưởng Châu Âu và Amerindian kết hợp với các yếu tố Châu Phi thừa hưởng từ những người nô lệ da đen. Các cộng đồng bản xứ Ecuador đã hòa nhập vào trong văn hóa chủ đạo ở nhiều mức độ khác nhau, nhưng một số cộng đồng vẫn đang sống theo những tư tưởng văn hóa bản địa của họ, đặc biệt tại các cộng đồng hẻo lánh thuộc lòng chảo Amazon.

 Thể thao

Môn thể thao được nhiều người ưa chuộng nhất tại Ecuador, cũng như tại hầu hết quốc gia Nam Mỹ khác, là bóng đá. Những đội bóng chuyên nghiệp nổi tiếng nhất gồm C.S. Emelec ở Guayaquil, Liga Deportiva Universitaria de Quito của Quito, Olmedo thuộc Riobamba, và Deportivo Cuenca thuộc Cuenca. Các trận đấu của Ecuador là những sự kiện thể thao được nhiều người theo dõi nhất nước. Ecuador đã vào tới vòng chung kết của cả World Cup 2002, 2006, 2014 và 2022. Ecuador đã vượt qua Ba Lan và Costa Rica đứng thứ hai sau Đức tại Bảng A và lần đầu tiên trong lịch sử được vào vòng 2 và bị loại với tỷ số 0-1 trước Anh Quốc. Futsal là môn thể thao được nhiều người tham gia.

Trong những tầng lớp trung và thượng lưu thuộc xã hội Ecuador tennis rất được ưa chuộng, và nhiều tay vợt chuyên nghiệp Ecuador đã có tên tuổi trên đấu trường quốc tế như Francisco Segura, Andrés Gómez và Nicolas Lapentti. Bóng rổ cũng được nhiều người ưa thích, tuy người Ecuador thích kiểu biến thể Ecuavolley, với 3 người chơi của bóng rổ. Đấu bò chỉ được tổ chức cho những người chuyên nghiệp tại Quito, trong những hoạt động lễ hội hàng năm kỷ niệm việc thành lập thành phố của người Tây Ban Nha, dù những biến thể không đổ máu của môn thể thao này, được gọi là rodeos montubios vẫn thường được tổ chức trong nhiều dịp lễ hội tại các vùng quê.

Các môn thể thao Olympic cũng được ưa chuộng đặc biệt từ khi Ecuador giành được huy chương vàng Olympic đầu tiên tại Olympic Games Atlanta năm 1996, nhờ công Jefferson Pérez, môn đi bộ 20. Các môn thể thao phi truyền thống khác như xe đạp địa hình (mountainbiking), đua xe máy, lướt ván và paintball cũng đang phát triển.

 Thực phẩm
Thực phẩm tại Ecuador rất đa dạng, khác biệt theo độ cao cũng như theo các điều kiện canh tác. Lợn, gà, chuột là các loại thịt phổ biến tại các vùng núi và được dùng với nhiều loại ngũ cốc, khoai hay gạo khác nhau. Món ăn trên đường phố tại các vùng núi Ecuador là khoai dùng với thịt lợn quay (hornado). Fanesca cũng là một món nổi tiếng tại Ecuador, đó là một món súp được nấu trong dịp Lent và chế biến với 12 kiểu đậu (ví dụ đậu xanh, đậu lima, đậu lupini, đậu fava, vân vân) và sữa thường được ăn chung với cá tuyết.

Có rất nhiều hoa quả tươi ở đây, đặc biệt tại các vùng thấp. Hải sản phổ biến tại vùng bờ biển, đặc biệt là tôm pandan (prawn). Tôm và cua cũng là những đồ ăn chính tại vùng bờ biển. Chuối lá và đậu phộng và thực phẩm là những đồ ăn chính trong những bữa ăn vùng bờ biển, nói chung được phục vụ theo hai lượt: một "caldo", hay súp, có thể là "aguado" (một loại súp loãng, thường với thịt), hay "caldo de leche", một loại súp kem rau. Món thứ hai thường là gạo, một ít thịt hay cá trong một "menestra" (bát), và salad cùng rau. Patacones cũng là món thường thấy tại các bữa ăn vùng ven biển.

Một số món ăn tiêu biểu tại vùng biển là: ceviche, pan de almidón, corviche, guatita, encebollado và empanadas; tại vùng núi: hornado, fritada, humitas, tamales, llapingachos, lomo saltado, churrasco, vân vân.

Trong rừng nhiệt đới một sản phẩm lương thực chủ yếu là yuca, một loại rễ cây (cũng được gọi là cassava). Rễ có nhiều tinh bột được bóc vỏ, nấu chín, rán, hay dùng chế tạo nhiều món khác nhau. Vùng này có rất nhiều loại hoa quả.

 Nghệ thuật

Có nhiều nhà văn Ecuador đương đại, gồm tiểu thuyết gia Jorge Enrique Adoum, nhà thơ Jorge Carrera Andrade, người viết tiểu luận Benjamín Carrión, nhà thơ Fanny Carrión de Fierro, tiểu thuyết gia Enrique Gil Gilbert, tiểu thuyết gia Jorge Icaza (tác giả cuốn "Huasipungo", đã được dịch ra nhiều thứ tiếng), tác giả truyện ngắn Pablo Palacio và Jorge Queirolo Bravo, tiểu thuyết gia Alicia Yanez Cossio.

Một số họa sĩ thuộc phong trào bản xứ cũng xuất thân từ Ecuador, gồm Oswaldo Guayasamín và Eduardo Kingman.

(đọc thêm Họa sĩ Ecuador)

 Điện ảnh

Ngoài phim, có nhiều cuốn sách và tiểu thuyết dựa trên bối cảnh Ecuador, gồm tiểu thuyết viễn tưởng của Rod Glenn, The King of America , và tiểu thuyết viễn tưởng "Galápagos", của Kurt Vonnegut.

 Vận tải
Ecuador có một mạng lưới đường cao tốc quốc gia do Ministerio de Obras Públicas y Comunicaciones'' (Bộ công trình công cộng và viễn thông) điều hành  . Xa lộ xuyên Mỹ nối các vùng phía bắc và phía nam đất nước và nối nước này với Colombia ở phía bắc, Peru ở phía nam. Chất lượng đường sá, kể cả đường chính, rất khác biệt. Có một mạng lưới xe buýt liên thành phố dày đặc trên những xa lộ đó.

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Presidencia de la República  (official government site)

Ecuador
Quốc gia thành viên Liên minh các Quốc gia Nam Mỹ
Cộng hòa
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Quốc gia Nam Mỹ
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Cộng đồng Andes
Quốc gia thành viên OPEC
Cựu thuộc địa Tây Ban Nha
Khởi đầu năm 1830


title: USS Biloxi (CL-80)

text:
USS Biloxi (CL-80) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Cleveland của Hải quân Hoa Kỳ được hoàn tất vào giai đoạn cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến đầu tiên và duy nhất của Hải quân Mỹ được đặt cái tên này, theo tên thành phố Biloxi thuộc tiểu bang Mississippi. Biloxi đã phục vụ thuần túy tại Mặt trận Thái Bình Dương từ khi nhập biên chế cho đến khi chiến tranh kết thúc. Giống như hầu hết các tàu chị em cùng lớp, nó xuất biên chế không lâu sau đó, được đưa về lực lượng dự bị và không bao giờ phục vụ trở lại; con tàu bị tháo dỡ vào năm 1962. Biloxi được tặng tưởng chín Ngôi sao chiến trận cho thành tích hoạt động trong Thế Chiến II.

Thiết kế và chế tạo

Thiết kế
Lớp Cleveland được thiết kế nhằm mục đích gia tăng tầm xa hoạt động, tăng cường hỏa lực phòng không và sự bảo vệ chống ngư lôi so với các tàu tuần dương Hoa Kỳ trước đây. Cho dù kém hơn ba nòng pháo 6-inch so với những chiếc lớp Brooklyn dẫn trước, hệ thống kiểm soát hỏa lực mới và tiên tiến hơn giúp cho lớp Cleveland có được ưu thế về hỏa lực trong chiến đấu thực tế. Tuy nhiên việc tăng cường thêm dàn hỏa lực phòng không hạng nhẹ cho đến cuối Thế Chiến II khiến các con tàu bị nặng đầu đáng kể.

Chế tạo
Biloxi được đặt lườn vào ngày 9 tháng 7 năm 1941 tại xưởng tàu của hãng Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company tại Newport News, Virginia. Nó được hạ thủy vào ngày 23 tháng 2 năm 1943, được đỡ đầu bởi Bà Katharine G. Braun, phu nhân thị trưởng thành phố Biloxi, và được đưa ra hoạt động tại Xưởng hải quân Norfolk vào ngày 31 tháng 8 năm 1943 dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân Daniel M. McGurl.

Lịch sử hoạt động

Huấn luyện và thử máy – 1943

Chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ được tiếp tục hoàn tất việc trang bị tại Norfolk, Virginia cho đến ngày 17 tháng 9 khi nó bắt đầu tiến hành chạy thử máy và huấn luyện ở vịnh Chesapeake. Công việc này bao gồm thực hành phóng và thu hồi thủy phi cơ, thực hành tác xạ để thử nghiệm cấu trúc tàu, thực hành xác định mục tiêu ban ngày và thực tập phòng không. Thủy thủ đoàn cùng thực hiện thành công một cuộc thực tập cứu người trên biển ngoài kế hoạch khi một thủy thủ bị rơi xuống biển bởi một tháp pháo đang xoay. Ngày 29 tháng 9, Biloxi cùng tàu khu trục Sproston khởi hành đi Trinidad. Trên đường đi, một trong số bốn thủy phi cơ Curtiss SO3C Seamew của Biloxi gặp tai nạn khi đang tìm cách hạ cánh bên mạn trái. Cả phi công Ensign H. Jolly lẫn hành khách J. Phagan đều được cứu thoát, và xác chiếc máy bay bị đánh đắm bởi hỏa lực pháo do trở thành vật cản nguy hiểm trong hàng hải.

Sau khi đi đến Trinidad vào ngày 3 tháng 10, Biloxi tiến hành huấn luyện chiến trận cùng các mục thực hành khác trong hai tuần. Chúng bao gồm việc thử nghiệm cân chỉnh radar, thực hành chiến trận ngày và đêm, thực tập tiếp nhiên liệu ngoài biển và thực tập dẫn đường tuần tra chiến đấu trên không (CAP) cho máy bay tiêm kích. Rời Trinidad vào ngày 18 tháng 10, chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ quay trở lại Xưởng hải quân Norfolk vào ngày 26 tháng 10 cho công việc đại tu sau chạy thử máy. Sau khi được sửa chữa và thực hiện một chuyến đi ngắn về phía Bắc đến Rockland, Maine để chuẩn hóa con quay và la bàn, Biloxi hướng về phía Nam vào ngày 20 tháng 11 đi đến vùng kênh đào Panama.

Băng qua kênh đào Panama vào ngày 24 tháng 11, Biloxi đi đến San Francisco vào ngày 4 tháng 12. Tại đây, thủy thủ đoàn chất lên tàu hàng tiếp liệu và thay thế bốn chiếc SO3C bằng hai chiếc thủy phi cơ Vought OS2U Kingfisher trước khi lên đường đi Hawaii vào ngày 7 tháng 12. Nó đi đến Oahu vào ngày 11 tháng 12, rồi tiến hành thực tập bắn pháo hỗ trợ tại đảo Kahoolawe cùng với chiếc tàu tuần dương hạng nặng Wichita từ ngày 15 đến ngày 19 tháng 12. Chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ quay trở lại San Francisco vào ngày hôm sau, đến nơi vào ngày 24 tháng 12. Sau khi di chuyển đến San Pedro để sửa chữa quạt gió, nó trình diện để phục vụ cùng Đệ Ngũ hạm đội. Ngày 1 tháng 1 năm 1944, Biloxi gia nhập cùng thiết giáp hạm Maryland, các tàu tuần dương Louisville và Mobile cùng hai tàu khu trục để thực hành bắn phá bờ biển và đổ bộ tại đảo San Clemente. Quay trở lại San Pedro, con tàu được tiếp tế và tiếp nhiên liệu để chuẩn bị tham gia Chiến dịch Flintlock.

Quần đảo Marshall – 1944
Sau khi gia nhập Đội đặc nhiệm 53.5 tại Hawaii, Biloxi ra khơi vào ngày 13 tháng 1 hướng đến khu vực Quần đảo Marshall. Cùng với Louisville, Mobile, Santa Fe và sáu tàu khu trục, nó tiếp cận đảo san hô Wotje vào sáng sớm ngày 30 tháng 1. Sau khi phóng ra chiếc thủy phi cơ trinh sát Kingfisher, nó tiến hành bắn phá vô hiệu hóa sân bay của Nhật Bản tại Wotje cho đến giữa trưa. Các khẩu đội pháo phòng duyên đối phương bắn trả rời rạc, một quả đạn pháo đã suýt trúng Biloxi, và sau đó một phát đạn pháo nảy lia thia đã trúng vào cấu trúc thượng tầng bên trên cầu tàu tín hiệu, nhưng may mắn là quả đạn đã không phát nổ. Trong hai ngày sau đó, chiếc tàu tuần dương tiếp tục tham gia nhiều cuộc bắn phá bờ biển khác xuống Roi-Namur nhằm hỗ trợ cho cuộc đổ bộ do Lực lượng Tấn công phía Bắc thực hiện. Sau đó nó hộ tống cho ba chiếc tàu sân bay hộ tống trong năm ngày trước khi tiến vào vũng biển Majuro vào ngày 7 tháng 2 để tiếp nhiên liệu.

Vào ngày 12 tháng 2, Biloxi gia nhập Đội đặc nhiệm 58.1, vốn được xây dựng chung quanh các tàu sân bay Enterprise, Yorktown và Belleau Wood, và lên đường đi về phía Tây cho một cuộc không kích xuống căn cứ chủ lực của Nhật Bản tại Truk thuộc khu vực Trung tâm Thái Bình Dương. Được dự định hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên Eniwetok cũng như thu hút sự chú ý của phía Nhật khỏi các hoạt động của Đồng Minh tại New Guinea, Chiến dịch Hailstone được bắt đầu vào ngày 16 tháng 2 khi các tàu sân bay tấn công các sân bay tại Truk. Sau một đợt tấn công thứ hai vào sáng ngày 17 tháng 2, đội đặc nhiệm rút lui về phía Đông để tiếp nhiên liệu. Sau khi Enterprise được cho tách ra vào cuối ngày hôm đó, các con tàu còn lại được điều sang Đội đặc nhiệm 58.2 và di chuyển về phía Tây Bắc cho một cuộc tấn công nhắm vào Saipan.

Quần đảo Mariana - 1944
Vào ngày 19 tháng 2, một máy bay trinh sát Nhật Bản tiếp cận đội đặc nhiệm và bị hỏa lực phòng không bắn rơi; trong hoạt động này, một loạt đạn pháo phòng không đã rơi chỉ cách mũi Biloxi  bên mạn phải. Mặc dù đội đặc nhiệm hy vọng né tránh được sự phát hiện của đối phương, sự việc trở nên rõ ràng vào chiều tối ngày 21 tháng 2 là phía Nhật đang theo dõi họ. Bắt đầu lúc 23 giờ 00 tối hôm đó và kéo dài cho đến 10 giờ 00 sáng hôm sau, lực lượng bị ba đợt máy bay ném bom Mitsubishi G4M "Betty" đặt căn cứ trên đất liền tấn công. Có tổng cộng 19 máy bay ném bom tấn công vào ban đêm và thêm năm chiếc khác tiếp cận vào buổi sáng; không có chiếc nào xâm nhập được vào đội hình hộ tống, và 11 chiếc đã bị bắn rơi bởi hỏa lực phòng không. Sau các cuộc không kích nhắm vào Saipan, đội đặc nhiệm quay trở về Majuro vào ngày 26 tháng 2.

Biloxi được nghỉ ngơi và tái vũ trang trước khi lại lên đường vào ngày 7 tháng 3 cùng với Enterprise, Belleau Wood, hai tàu tuần dương hạng nhẹ khác và tám tàu khu trục. Chúng hướng về phía Nam, băng qua đường xích đạo và đi đến Espiritu Santo vào ngày 11 tháng 3. Tại đây, các con tàu được tiếp liệu trước khi tiếp tục đi đến đảo Emirau thuộc quần đảo Bismarck. Chiếc tàu tuần dương đã hỗ trợ cho chiến dịch đổ bộ của lực lượng Thủy quân Lục chiến tại đây từ ngày 20 tháng 3 đến ngày 25 tháng 3.

Quay trở lên phía Bắc vào ngày hôm sau, đội đặc nhiệm có sự tham gia bổ sung của tàu sân bay Cowpens, một tàu tuần dương hạng nhẹ thứ tư và thêm chín tàu khu trục trước khi tiến hành đợt không kích xuống các vị trí Nhật Bản tại phía Tây quần đảo Caroline. Vào ngày 30 tháng 3, Biloxi hộ tống cho các tàu sân bay trong cuộc không kích vào Palau. Một máy bay ném bom "Betty" bị bắn rơi khi nó cố xâm nhập đội hình sáng hôm đó, và đến đêm các khẩu đội phòng không còn phát hiện một máy bay ném bom Aichi D3A "Val" từ tàu sân bay, đã bắn nhiều loạt đạn pháo 5 inch nhưng không thể bắn hạ nó. Sau khi chứng kiến ba tàu tuần tra Nhật Bản bị hai chiếc tàu khu trục Mỹ tiêu diệt ngoài khơi Woleai vào ngày hôm sau, Biloxi quay trở lại Majuro, đến nơi vào ngày 6 tháng 4.

Sau một tuần lễ bảo trì, Biloxi lại lên đường vào ngày 13 tháng 4 cùng với Đội đặc nhiệm 58.1 tham gia chiến dịch Đổ bộ lên Hollandia. Vào ngày 21 tháng 4, nó hộ tống cho các tàu sân bay khi chúng tung ra đợt không kích nhắm vào máy bay và cơ sở đối phương tại Sawar, Wakde và Sarmi thuộc New Guinea. Lúc 14 giờ 56 phút, chiếc tàu tuần dương phóng lên hai chiếc thủy phi cơ Kingfisher để giải cứu đội bay của một chiếc máy bay ném bom-ngư lôi Grumman TBF Avenger bị bắn rơi. Tuy nhiên cả hai đã không thể tìm thấy chiếc máy bay bị rơi, và một trong hai chiếc Kingfisher bị cạn nhiên liệu; Trung úy Hải quân H. Jolly phải hạ cánh trên biển và được tàu khu trục Frazier giải cứu.

Chiều tối hôm đó, Biloxi cùng hai tàu tuần dương hạng nhẹ khác và năm tàu khu trục tiếp cận Wakde và Sawar. Chúng khai hỏa lúc 01 giờ 15 phút và ngừng bắn lúc 02 giờ 25 phút ngày 22 tháng 4 sau khi đã nhắm vào máy bay tại Wakde cùng sân bay và kho dự trữ đối phương tại Sawar. Gia nhập trở lại lực lượng tàu sân bay sáng hôm sau, Biloxi giúp hộ tống các tàu sân bay cho đến khi quay trở lại đảo Manus vào ngày 28 tháng 4. Đội đặc nhiệm lại hướng lên phía Bắc tấn công căn cứ Nhật Bản tại Truk vào ngày 29 tháng 4. Biloxi bảo vệ cho các tàu sân bay trong cuộc tấn công này cũng như xuống Ponape thuộc quần đảo Caroline vào ngày hôm sau. Nó chứng kiến các thiết giáp hạm bắn phá Ponape trong ngày 1 tháng 5. Các con tàu hướng đến quần đảo Marshall, đi đến đảo san hô Kwajalein vào ngày 4 tháng 5. Chiếc tàu tuần dương được tiếp nhiên liệu, đạn dược và hàng tiếp liệu nhằm chuẩn bị cho Chiến dịch Forager, kế hoạch giải phóng quần đảo Mariana.

Được giao nhiệm vụ tiêu diệt sức mạnh của lực lượng không quân Nhật Bản tại Mariana, 15 tàu sân bay nhanh thuộc Lực lượng Đặc nhiệm 58 đã vạch kế hoạch tấn công các sân bay tại Saipan, Tinian và Guam. Chúng cũng chuẩn bị cho một cuộc đối đầu hạm đội trong trường hợp các tàu sân bay Nhật tìm cách can thiệp vào việc đổ bộ của lực lượng Hoa Kỳ. Biloxi gia nhập Đội đặc nhiệm 58.2, vốn được hình thành chung quanh các tàu sân bay Bunker Hill, Wasp, Monterey và Cabot và bảo vệ các tàu sân bay khi chúng không kích xuống Saipan và Tinian trong ngày 12 tháng 6. Nhiều cuộc không kích đánh trả của đối phương bị máy bay tuần tra chiến đấu và hỏa lực phòng không đẩy lùi, kể cả một máy bay Nhật bị tàu khu trục Conyngham bắn rơi. Chiếc tàu tuần dương đã hộ tống cho các tàu sân bay trong suốt quá trình đổ bộ lên Saipan bắt đầu từ ngày 15 tháng 6. Ngày hôm sau, lực lượng đặc nhiệm nhận được tin tức về một lực lượng Nhật Bản lớn đang tiếp cận quần đảo Mariana từ hướng Philippine. Sau khi hội quân với ba đội đặc nhiệm tàu sân bay khác vào khoảng trưa ngày 18 tháng 6, các con tàu chiến chiếm lấy vị trí tuần tra ở khoảng 150 dặm về phía Tây Saipan. Từ vị trí này bên sườn phía Nam của lực lượng tàu sân bay, Biloxi tham gia Trận chiến biển Philippine.

Trận chiến biển Philippine – 1944

Mặc dù máy bay trinh sát không thể phát hiện các tàu sân bay Nhật Bản đang đến gần, sự hiện diện của máy bay trinh sát đối phương chứng tỏ phía Nhật đã tìm thấy đối thủ. Sáng ngày 19 tháng 6, đợt đầu tiên trong số 14 cuộc không kích của đối phương xuất hiện trên màn hình radar, và bắt đầu tiếp cận lực lượng đặc nhiệm. Đa số các cuộc không kích này bị phá vỡ và tiêu diệt bởi lực lượng máy bay tuần tra chiến đấu trên không, phá hỏng kế hoạch tân công tiếp theo, nhưng một số cũng đã tìm cách vượt qua được hàng rào phòng thủ.

Vào khoảng trưa, sáu chiếc máy bay ném bom bổ nhào Yokosuka D4Y "Judy" lẩn tránh được các máy bay tiêm kích của Mỹ và tiếp cận Đội đặc nhiệm 58.2. Biloxi cùng với các tàu hộ tống khác đã nổ súng vào hai chiếc đang tìm cách tấn công Bunker Hill, bắn rơi được cả hai. Có thêm ít nhất bốn chiếc Judy tấn công đội đặc nhiệm vào xế trưa hôm đó nhưng tất cả đều bị bắn hạ mà không gây được thiệt hại nào. Đây chỉ là một phần trong khoảng 300 máy bay Nhật Bản bị mất trong trận chiến vốn được đặt tên lóng là "Cuộc săn vịt trời Mariana vĩ đại".

Ngày hôm sau, lực lượng đặc nhiệm Mỹ phát hiện ra các tàu sân bay Nhật đang rút lui về phía Đông vào ban đêm. Tin tức trinh sát được xác nhận lúc 16 giờ 13 phút đã đưa đến việc tung ra một cuộc không kích với sự tham gia của hơn 200 máy bay Mỹ, vốn đã bắt kịp đối phương đang tháo chạy lúc hoàng hôn và đánh chìm được tàu sân bay Hiyō và làm hư hại một chiếc khác. Khi quay trở về các tàu sân bay, máy bay Mỹ đối diện với một cuộc hạ cánh ban đêm đầy khó khăn, nhiều chiếc bị đắm do bóng tối hay hết nhiên liệu; Biloxi tham gia cùng các tàu chiến khác giải cứu các phi công bị rơi trên biển. Sau khi vô vọng đuổi theo lực lượng đối phương trong ngày 21 tháng 6, các tàu chiến Mỹ từ bỏ cuộc săn đuổi và rút lui, về đến Eniwetok vào ngày 27 tháng 6.

Quần đảo Mariana – 1944
Chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ chỉ ở lại quần đảo Marshall một thời gian ngắn. Nó khởi hành đi về phía Tây cùng với Đội đặc nhiệm 58.1, đi đến quần đảo Bonin vào ngày 30 tháng 6, hộ tống cho các tàu sân bay Yorktown, Hornet và Bataan khi chúng tung máy bay tiêm kích càn quét cùng các cuộc tấn công khác xuống Iwo Jima vào ngày 3 tháng 7. Sau đó Biloxi tham gia nhóm bắn phá bao gồm bốn tàu tuần dương hạng nhẹ và bảy tàu khu trục, khi chúng tiếp cận Iwo Jima vào ngày hôm sau. Sau khi bắt đầu khai hỏa lúc 14 giờ 45 phút, ba máy bay tiêm kích Nhật Bản cất cánh từ Iwo Jima đã tấn công những chiếc thủy phi cơ trinh sát pháo binh từ các tàu tuần dương Mỹ. Mặc dù chiếc Kingfisher của Biloxi rút lui an toàn dưới sự che chở của hỏa lực phòng không, máy bay trinh sát của chiếc Santa Fe chị em bị hư hại nặng do hỏa lực đối phương và bị buộc phải hạ cánh khẩn cấp; đội bay sau đó được tàu khu trục Burns giải cứu. Sau khi các kẻ tấn công bị đánh đuổi, đội bắn phá tiếp tục hoạt động, gây nhiều thiệt hại cho đối phương trước khi rút lui.

Sau khi được tiếp nhiên liệu ngoài biển, chiếc tàu tuần dương trải qua hai tuần lễ tiếp theo hộ tống các tàu sân bay khi chúng tung ra các cuộc không kích xuống Guam và Rota thuộc quần đảo Mariana. Vào ngày 24 tháng 7, đội đặc nhiệm tiến về phía Nam để tấn công Palau, Yap và Ulithi. Hoạt động không quân Nhật Bản trong các chiến dịch này khá giới hạn, không có máy bay đối phương nào tiếp cận đội đặc nhiệm. Sáng ngày 27 tháng 7, Biloxi cho phóng lên hai thủy phi cơ Kingfisher để giải cứu một phi công được phát hiện trên mặt nước ngoài khơi mũi cực Nam của đảo Yap. Một chiếc do Trung úy R. Dana điều khiển đã phát hiện viên phi công lúc 09 giờ 05 phút và đã hạ cánh ngay phía ngoài rặng san hô bao quanh hòn đảo. Một khẩu pháo phòng không nhật bắt đầu nhắm vào chiếc thủy phi cơ, nhưng bị làm im tiếng bởi bốn máy bay tiêm kích đang tuần tra chung quanh. Viên phi công bị bắn rơi tìm cách chèo chiếc bè của mình vượt qua phá nước dọc theo rặng san hô, nơi ông bị ngất do kiệt sức. Trung úy Dana đã tìm cách len vào giữa chiếc bè và rặng san hô, kéo được viên phi công bằng dây thừng. Ông cất cánh lúc 09 giờ 40 phút và quay trở lại đội đặc nhiệm an toàn ngay trong buổi sáng hôm đó.

Quần đảo Volcano và Ryukyu - 1944

Sau một đợt không kích khác vào ngày 28 tháng 7, các cơn mưa giông mạnh cùng thời tiết xâu đã ngăn trở các cuộc tấn công khác, nên đội đặc nhiệm quay trở lại quần đảo Mariana. Sau một chặng dừng tiếp liệu ngắn tại Saipan vào ngày 2 tháng 8, đội đặc nhiệm lại lên đường hướng sang phía Tây cho một đợt tấn công các quần đảo Bonin và Volcano. Trong một đợt càn quét bằng máy bay tiêm kích, một phi công phát hiện nhóm tàu nhỏ đối phương trong khu vực, nên Biloxi cùng ba tàu tuần dương khác và bảy tàu khu trục tiếp cận Bonin để càn quét tàu bè. Sau khi các tàu khu trục Brown và Izard đánh đắm một thuyền buồm nhỏ, radar các tàu tuần dương phát hiệm một đoàn tàu vận tải Nhật về phía Bắc Muko Jima. Đề phòng nguy cơ ngư lôi của đối phương, các tàu tuần dương giữ xa khoảng cách và khai hỏa ở tầm bắn tối đa, làm hư hại và cuối cùng đánh chìm tàu khu trục hộ tống Matsu và chiếc tàu tiếp than Ryuko Maru.

Lúc 04 giờ 00 sáng hôm sau, trong khi chuẩn bị cho nhiệm vụ bắn phá Ani Jima và Chichi Jima, một máy bay ném bom "Betty" Nhật Bản bất ngờ bay đến từ phía đuôi và băng qua chiếc tàu tuần dương; phút chốc sau một vụ nổ lớn diễn ra dưới nước ngay trên sóng nước của Biloxi, có thể do một quả ngư lôi. Vụ nổ gây rung động mạnh cho chiếc tàu tuần dương nhưng không gây hư hại, và nhiệm vụ bắn phá vào buổi sáng vẫn được tiến hành theo kế hoạch trước khi nó gia nhập trở lại cùng các tàu sân bay chiều hôm đó. Đội đặc nhiệm sau đó di chuyển về phía Đông, đi đến Eniwetok vào ngày 9 tháng 8. Sau khi Biloxi được tiếp nhiên liệu cặp theo chiếc tàu chở dầu Tappahannock, nó di chuyển vào một điểm neo đậu trong vũng biển để tiếp liệu; thủy thủ đoàn cũng được hưởng ba tuần lễ nghỉ ngơi và thư giãn. Được phân về Đội đặc nhiệm 38.4, chiếc tàu tuần dương lên đường vào ngày 28 tháng 8 cùng với các tàu sân bay Enterprise, Franklin và San Jacinto, tàu tuần dương New Orleans và 12 tàu khu trục. Di chuyển về phía Tây, lực lượng này tiếp cận quần đảo Bonin để vô hiệu hóa các căn cứ Nhật Bản tại đây chuẩn bị cho các hoạt động tiếp theo tại Palau và Philippine.

Sau khi Enterprise và Franklin tung ra một đợt càn quét bằng máy bay tiêm kích vào ngày 31 tháng 8, các tàu tuần dương tiếp cận để bắn phá Chichi Jima. Trong khi tác chiến, một máy bay ném bom "Betty" Nhật Bản tìm cách lẻn lại gần nhưng bị hỏa lực phòng không đánh đuổi. Ngày hôm sau, các tàu chiến tiếp cận Iwo Jima bắn phá các mục tiêu trên bờ, lúc mà thủy thủ trên Biloxi chứng kiến máy bay chiến đấu bạn càn quét một tàu tuần tra đối phương. Sau đó tàu khu trục Helm tiếp cận mục tiêu và đánh chìm bằng hải pháo. Lúc 15 giờ 00 chiều, một máy bay ném bom bốn động cơ B-24D Liberator của Lục quân bị hư hỏng xuất hiện bên trên đội đặc nhiệm, và mười một thành viên của đội bay đã nhảy dù ra ngoài. Mười người đã được cứu vớt trên mặt biển, nhưng các chiếc tàu chiến đã không tìm thấy người cuối cùng mặc dù đã nỗ lực tối đa. Sau đó, đội đặc nhiệm di chuyển về phía Đông, và thả neo tại Saipan vào ngày 4 tháng 9.

Biloxi tiếp tục một nhịp điệu tác chiến khẩn trương khi khởi hành đi về phía Nam hướng đến Yap vào ngày hôm sau. Nó tiến hành một đợt bắn phá vào sáng ngày 7 tháng 9, phá hủy một kho chứa xe cộ và một kho dầu. Sau đó chiếc tàu tuần dương chiếm lấy vị trí bảo vệ các tàu sân bay và hộ tống chúng trong khi diễn ra các đợt không kích xuống Palau từ ngày 10 đến ngày 15 tháng 9. Trong thời gian này, Biloxi cũng tung thủy phi cơ Kingfisher của nó ra cho các phi vụ tuần tra chống tàu ngầm. Sau khi cuộc đổ bộ lên Palau được tiến hành vào ngày 15 tháng 9, chiếc tàu tuần dương quay trở lại quần đảo Admiralty để bảo trì. Trên đường đi, Biloxi băng qua đường xích đạo vào ngày 20 tháng 9 và đi đến Manus vào ngày hôm sau.

Sau khi được tiếp liệu và tiếp đạn dược, Biloxi lên đường băng qua eo biển Passage vào ngày 24 tháng 9 để gia nhập Đội đặc nhiệm 38.1. Cùng tham gia tại đây còn có các tàu sân bay nhanh thuộc Lực lượng Đội đặc nhiệm 38, và chúng tiếp tục đi đến phía Tây Okinawa vào ngày 8 tháng 10. Đi đến ngoài khơi quần đảo Ryukyu hai ngày sau đó, Biloxi hộ tống cho các tàu sân bay trong khi máy bay của chúng tấn công sân bay và các cơ sở trên bờ. Sáng hôm đó, hai thủy phi cơ Kingfisher được phóng lên từ chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ để tìm kiếm một phi công của Franklin bị bắn rơi. Một chiếc đã hạ cánh và vớt được viên phi công, nhưng chiếc OS2U bị lật do biển động mạnh. Thay vì liều lĩnh với chiếc thủy phi cơ thứ hai, vốn máy bay cuối cùng còn hoạt động của nó, Biloxi đã cho phép hai phi công được cứu bởi tàu ngầm Sterlet.

Các tàu sân bay sau đó chuyển sang Đài Loan vào ngày 12 tháng 10cho một lượt không kích mạnh mẽ xuống các sân bay Nhật kéo dài hai ngày. Ngay trước bình minh ngày 13 tháng 10, bảy máy bay ném bom "Betty" ló ra sau đám mây của một cơn mưa giông, nhanh chóng tiếp cận các tàu sân bay. Các tháp pháo 6 inch phía trước của Biloxi cùng các khẩu đội 5 inch và 40 mm đã nhắm vào năm trong số máy bay đang lướt qua mạn trái; một chiếc bị bắn cháy, và sau khi Biloxi phải ngừng bắn để tránh bắn trúng hai tàu khu trục gần đó, cả năm máy bay đối phương đều bị bắn rơi bởi các tàu chiến khác trong đội hình hộ tống.

Philippines - 1944-1945

Từ ngày 14 đến ngày 19 tháng 10, chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ hộ tống cho các tàu sân bay trong khi chúng tấn công các sân bay ở Luzon chuẩn bị cho cuộc đổ bộ lên Leyte vào ngày 20 tháng 10. Nhiều đợt tấn công nhỏ của đối phương đã quấy rối đội đặc nhiệm nhưng không gây hư hại nào. Trong ngày 19 tháng 10, chiếc OS2U duy nhất còn lại của Biloxi phối hợp với một thủy phi cơ từ tàu tuần dương hạng nặng New Orleans đã cứu vớt thành công đội bay của một máy bay ném bom bổ nhào bị bắn rơi và đưa họ quay trở lại tàu sân bay Franklin.

Sau khi bảo vệ cho các cuộc không kích lên Leyte từ ngày 20 đến ngày 22 tháng 10, Biloxi được cho tách ra để gia nhập Đội đặc nhiệm 38.2 vốn được hình thành chung quanh các tàu sân bay Intrepid, Bunker Hill, Cabot and Independence. Khi nhận được tin tức về việc ba lực lượng tàu chiến Nhật Bản đang hướng đến Philippines, Đội đặc nhiệm 38.2 được tập trung ở phía Đông Samar. Vào ngày 22 tháng 10, ngày thứ hai của trận chiến vịnh Leyte, máy bay của Intrepid và Cabot tham gia các cuộc tấn công vốn đã đánh chìm thiết giáp hạm Musashi của Nhật về phía Nam Luzon. Các cuộc không kích khác cũng đã làm hư hại hai thiết giáp hạm khác.

Đêm đó, đội đặc nhiệm di chuyển lên phía Bắc ngoài khơi mũi Engaño săn đuổi lực lượng tàu sân bay đối phương đang rút chạy, năm chiếc trong số đó bị phá hủy do không kích vào ngày hôm sau. Cuối buổi chiều hôm đó, các tàu chiến Mỹ quay mũi về phía Nam trong một nỗ lực bắt kịp một lực lượng tàu nổi Nhật Bản khác đang rút lui. Ngay sau nữa đêm ngày 26 tháng 10, Biloxi cùng bốn tàu tuần dương và tàu khu trục khác bắt gặp tàu nổi đối phương gần eo biển San Bernardino, nhanh chóng nổ súng, phá hủy tàu khu trục Nhật Nowaki trong một vụ nổ dữ dội.

Ngày 28 tháng 10, Đội đặc nhiệm 38.2 quay trở lại nhiệm vụ không kích các sân bay tại Luzon và tàu bè Nhật trong vịnh Manila. Thời tiết xấu đã ngăn trở việc thu hồi máy bay trong ngày 29 tháng 10, và buổi chiều tối hôm đó được dành cho việc tìm cứu các phi công bị rơi. Sau một lượt rút lui để tiếp nhiên liệu và bổ sung máy bay thay thế, đội đặc nhiệm tiến hành thêm hai đợt không kích xuống Luzon vào những tuần đầu của tháng 11. Các cuộc tấn công này nhắm vào tàu bè và cơ sở cảng tại Manila và miền Trung Luzon, đánh chìm nữa tá tàu chiến nhỏ cùng hơn một tá tàu chở hành và tàu phụ trợ.

Vào ngày 15 tháng 11, Biloxi rời Philippines đi về phía Đông hướng đến Ulithi. Đến nơi hai ngày sau đó, chiếc tàu tuần dương được tiếp liệu và tiến hành những sửa chữa cần thiết. Biloxi cũng đón trở lại tàu Trung úy phi công Dana lái thủy phi cơ Kingfisher, người đã có một chuyến du hành ngoạn mục trên Sterlet trong thời gian mà chiếc tàu ngầm đánh chìm ít nhất hai tàu chở hàng đối phương. Đang khi ở lại Ulithi, vào ngày 20 tháng 11, thủy thủ của Biloxi trải qua kinh nghiệm một cuộc tấn công bằng ngư lôi cảm tử Kaiten Nhật Bản. Cả năm chiếc tàu ngầm bỏ túi đều bị mất trong cuộc tấn công, nhưng chỉ sau khi gây hư hại và cuối cùng làm chìm chiếc tàu chở dầu Mississinewa.

Ngày 22 tháng 11, Biloxi gia nhập Đội đặc nhiệm 38.3 cho một lượt không kích khác xuống Luzon. Trong khi các tàu sân bay tấn công tàu bè đối phương dọc theo bờ biển vào ngày 25 tháng 11, chiếc tàu tuần dương giúp đội đặc nhiệm đẩy lùi các cuộc tấn công cảm tử kamikaze. Nhiều đợt không kích vào ngày hôm đó đã phá vỡ hàng rào tuần tra chiến đấu của máy bay tiêm kích, gây hư hại cho năm tàu sân bay, buộc đội đặc nhiệm phải rút lui khỏi khu vực này.

Các tàu sân bay quay trở lại khu vực Philippines vào ngày 13 tháng 12, và ngoài việc không kích hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên Mindoro, chúng còn tung ra các cuộc không kích ban đêm đặc biệt nhắm vào các sân bay Nhật Bản. Các cuộc tấn công này đã ngăn trở máy bay ném bom bổ nhào kamikaze đối phương (biệt danh "green hornet") tung ra các đợt không kích phối hợp vốn đã gây hại cho các đội đặc nhiệm Mỹ vào cuối tháng 11.

Ngày 18 tháng 12, đội đặc nhiệm của Biloxi chịu đựng cơn bão Cobra về phía Đông Bắc đảo Samar, và bị tổn thất đáng kể. Ngoài ba tàu khu trục bị mất, nhiều tàu chiến khác cũng bị hư hại; bản thân Biloxi bị mất một chiếc thủy phi cơ OS2U do sóng cuốn xuống biển. Sau khi trải qua vài ngày tiếp theo tìm kiếm những người sống sót, chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ đi đến Ulithi vào ngày 24 tháng 12 và ở lại đó trong một tuần lễ.

Biloxi ra khơi cùng với Đội đặc nhiệm 38.3 vào ngày 30 tháng 12 với dự định tấn công Đài Loan, Nansei Shoto và phía Bắc Luzon. Đội đặc nhiệm, được xây dựng chung quanh các tàu sân bay Essex, Ticonderoga và Langley, đã tung ra các cuộc không kích đầu tiên xuống Đài Loan vào ngày 3 tháng 1 năm 1945. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết nhanh chóng xấu đi, và nhiều kế hoạch không kích bị hủy bỏ. Các tàu sân bay quay về phía Nam, và khi điều kiện thời tiết cho phép vào ngày 6 tháng 1, đã tấn công ồ ạt xuống Luzon hỗ trợ cho việc bắn phá và đổ bộ lên vịnh Lingayen. Các cuộc không kích này không đạt được mấy thành công, vì máy bay đối phương đã được che giấu và ngụy trang kỹ lưỡng. Đội đặc nhiệm sau đó chuyển hướng các cuộc không kích xuống các sân bay tại Đài Loan, quần đảo Ryukyu và Pescadores.

Chiều tối ngày 9 tháng 1, đội đặc nhiệm băng qua kênh Bashi thuộc eo biển Luzon, bắt đầu một đợt di chuyển nhanh về phía Nam. Hai ngày sau, máy bay của đội đặc nhiệm tấn công các mục tiêu giữa vịnh Cam Ranh và mũi Varella, tiêu diệt nhiều cơ sở trên bờ và vô hiệu hóa một đoàn tàu vận tải ven biển về phía Bắc Quy Nhơn. Chín tàu Nhật bị đánh chìm trong cuộc tấn công, và 13 chiếc khác bị hư hại. Sau một đợt rút lui để tiếp nhiên liệu, một hoạt động bị ngăn trở khó khăn hơn bởi một cơn bão quét qua khu vực, các tàu sân bay quay lên phía Bắc tấn công Hải Nam và Hong Kong. Ngày hôm sau, thủy thủ Daniel A. Little bị một cơn sóng lớn quét qua sàn tàu cuốn xuống biển. Đây là tổn thất nhân mạng đầu tiên của Biloxi trong chiến tranh.

Sau khi được tiếp nhiên liệu, đội đặc nhiệm vượt qua eo biển Balintang, để lại tiến hành các cuộc không kích xuống các sân bay tại Đài Loan trong ngày 21 tháng 1. Vào khoảng giữa ngày, máy bay cảm tử kamikaze đối phương bắt đầu tấn công với số lượng ngày càng nhiều; và trong các đợt nối tiếp nhau, hai máy bay đã đâm bổ vào tàu sân bay Ticonderoga và một chiếc khác gây hư hại cho tàu khu trục Maddox. Chiều tối hôm đó, Biloxi được cho tách ra để hộ tống hai chiếc tàu chiến bị hư hại quay về Ulithi, đến nơi vào ngày 26 tháng 1.

Iwo Jima – 1945
Ngày 10 tháng 2, Biloxi gia nhập Đội đặc nhiệm 58.4 để lên đường cho các chiến dịch tại Iwo Jima. Sau các đợt càn quét của máy bay chiến đấu xuất phát từ tàu sân bay xuống các sân bay Nhật Bản tại khu vực Tokyo, đội đặc nhiệm tiếp cận Iwo Jima để hỗ trợ cho chiến dịch đổ bộ. Sáng ngày 19 tháng 2, Biloxi bắn pháo hỗ trợ cho lực lượng trên bờ; rồi chuyển sang bắn pháo quấy rối vào chiều tối hôm đó. Chuỗi hoạt động luân phiên này kéo dài cho đến ngày 21 tháng 2 khi khẩu đội 5 inch số 6 bắn nhầm vào nòng pháo của khẩu đội số 5, làm bị thương nhiều thủy thủ và phá hủy khẩu pháo. Bất chấp hư hại, Biloxi sau đó tái gia nhập Đội đặc nhiệm 58.4 và quay trở lại khu vực Tokyo để tấn công các xưởng chế tạo máy bay và sân bay trong ngày 25 tháng 2. Thời tiết không thuận lợi đã hạn chế, và cuối cùng buộc phải hủy bỏ các cuộc không kích vào xế chiều hôm đó, nên lực lượng rút lui về phía Nam. Sau khi tấn công các cơ sở trên bờ, sân bay và tàu bè tại Okinawa, đội đặc nhiệm được cho tách ra, và Biloxi quay về Ulithi, đến nơi vào ngày 1 tháng 3, nơi nó được tiếp liệu, nạp đạn dược và sửa chữa khẩu đội số 5.

Okinawa - 1945
Ngày 21 tháng 3, Biloxi lên đường cùng một đội bắn phá hỗ trợ cho các hoạt động tại quần đảo Ryukyu. Được phân về Đội đặc nhiệm 54.1, nó giúp bảo vệ các hoạt động quét mìn cùng hoạt động của các đội phá hoại dưới nước, và sau đó là cuộc đổ bộ lên quần đảo Kerama vào ngày 26 tháng 3. Di chuyển đến Okinawa sáng hôm đó, nó tung ra các thủy phi cơ trinh sát cho các phi vụ chỉ điểm và trinh sát cũng như bắn vào các mục tiêu phía Tây Zanpa Misaki. Ngay lúc bình minh, một đợt máy bay kamikaze tìm cách xuyên qua hàng rào máy bay tuần tra chiến đấu để tiếp cận tấn công đội đặc nhiệm. Cho dù hai chiếc "Vals" nhanh chóng bị bắn rơi, một chiếc thứ ba đã đâm bổ vào thiết giáp hạm Nevada. Một chiếc thứ tư, bất chấp đã bị bắn trúng và cháy bùng, vẫn đâm vào Biloxi phía giữa tàu. May mắn tiếp tục mỉm cười với ciếc tàu tuần dương hạng nhẹ, khi quả bom  mang theo không phát nổ và con tàu chỉ bị hư hại nhẹ ở phòng kho chứa.

Biloxi trải qua ba tuần lễ tiếp theo tiến hành các hoạt động bắn phá bờ biển, bao gồm tiếp cận ở khoảng cách  và sừ dụng pháo 40 mm hỗ trợ cho hoạt động của các đội phá hoại dưới nước. Kể từ ngày 1 tháng 4, nó bắn vào các mục tiêu đối phương về phía Bắc nơi đổ bộ chính, rồi tiếp tục nhiệm vụ bắn phá để hỗ trợ cho việc tiến quân của lực lượng trên bờ. Trong giai đoạn này, đội đặc nhiệm liên tục bị máy bay kamikaze tấn công, một chiếc đã suýt đâm trúng Biloxi vào ngày 3 tháng 4. Ngoài việc đánh trả các đợt không kích đó, chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ còn phải tự vệ chống lại các đội xuồng máy cảm tử Shinyo.

Quay trở về Hoa Kỳ - 1945
Biloxi rời Okinawa vào ngày 20 tháng 4 di chuyển về phía Đông hướng đến Ulithi, đến nơi vào ngày 24 tháng 4. Sau khi được chiếc Vulcan sửa chữa tạm thời những hư hại trong chiến đấu, nó tiếp tục đi về hướng Đông, ngang qua Trân Châu Cảng và về đến San Francisco vào ngày 11 tháng 5. Đi vào xưởng tàu của hãng Bethlehem Shipbuilding Corporation, chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ trải qua ba tuần lễ tiến hành những sửa chữa và bào trì động cơ cần thiết. Sau khi công việc hoàn tất vào ngày 6 tháng 7, Biloxi trải qua hai tuần tiến hành thử máy sau đại tu và huấn luyện ôn tập ngoài khơi San Diego và San Clemente. Chuỗi hoạt động bình yên này bị ngắt quãng vào ngày 14 tháng 7 khi một đường ống cấp nước bị vỡ trong phòng nồi hơi phía sau, bùng phát hơi nước nóng làm bỏng nhẹ tám người.

Lại hướng sang phía Tây vào ngày 19 tháng 7, Biloxi thực hành bắn phá bờ biển tại khu vực Hawaii trước khi rời Trân Châu Cảng vào ngày 2 tháng 8. Trên đường đi đến Ulithi, chiếc tàu chiến tiến hành đợt bắn phá tầm xa xuống đảo Wake vào ngày 8 tháng 8, chủ yếu để huấn luyện pháo thủ của nó cho những hoạt động sắp tới tại chính quốc Nhật Bản. Sau khi dừng lại tại Ulithi vào ngày 12 tháng 8, nó tiếp nhiên liệu và tiếp tục đi đến Leyte, đến San Pedro vào ngày 14 tháng 8. Trong khi đang thả neo tại đây, tin tức về việc Nhật Bản đầu hàng được thông báo cho thủy thủ đoàn lúc 08 giờ 15 phút sáng hôm sau.

Sau chiến tranh - 1945
Rời Philippines đi Okinawa vào ngày 20 tháng 8, chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ đến nơi ba ngày sau đó, nhưng trải qua ba tuần lễ lưu lại đây chờ đợi chỉ thị mới. Ra khơi vào ngày 16 tháng 9, Biloxi đi đến Nagasaki, Nhật Bản để giải thoát tù binh chiến tranh. Đến nơi vào ngày 18 tháng 9, thủy thủ của nó chứng kiến sự tàn phá mà quả bom nguyên tử gây ra, và đã đón 11 cựu quân nhân Hoa Kỳ, 17 Anh, một Australia, một Canada và 187 Hà Lan; những cựu tù binh này được chuyển đến Okinawa vào ngày 21 tháng 9. Quay trở lại Nhật Bản, chiếc tàu chiến ghé qua Nagasaki, Wakayama, và Hiro Wan trong khi Lực lượng chiếm đóng Hoa Kỳ củng cố các vị trí trên bờ. Trong tháng 10, một số sĩ quan của con tàu đã tham gia thị sát các con tàu Nhật Bản còn sống sót tại Kure. Lên đường vào ngày 9 tháng 11, Biloxi đón các hành khách tại Okinawa vào ngày 11 tháng 11 trước khi khởi hành đi Trân Châu Cảng và rồi đến San Francisco, về đến cảng này vào ngày 27 tháng 11.

Ngừng hoạt động - 1946-1962
Chiếc tàu chiến di chuyển đến Port Angeles, Washington vào ngày 15 tháng 1 năm 1946 và trình diện để chờ được ngưng hoạt động. Nó được chuẩn bị bất hoạt vào ngày 18 tháng 5 tại Xưởng hải quân Puget Sound, và đến ngày 29 tháng 10 năm 1946 nó được đưa về lực lượng dự bị. Tên của nó được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 1 tháng 12 năm 1961; và nó bị bán cho hãng Puget Sound Towing & Barge Co. để tháo dỡ vào ngày 29 tháng 3 năm 1962.

Phần thưởng
Biloxi được tặng tưởng chín Ngôi sao chiến trận cho thành tích hoạt động trong Thế Chiến II.

Tưởng niệm
Một phần cấu trúc thượng tầng của chiếc tàu tuần dương được dành lại không bị tháo dỡ và được dựng tại công viên Guice gần cảng tàu nhỏ Biloxi trên phố Lameuse ở Biloxi, Mississippi, nơi nó tiếp tục tồn tại cho đến ngày hôm nay. Chiếc chuông của con tàu được đặt tại đại sảnh của Tòa thị chính Biloxi.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

 Bộ sưu tập hình ảnh của USS Biloxi tại NavSource Naval History
 USS Biloxi  at the Naval History & Heritage Command
 Compilation of World War II press releases about the Biloxi
 Before and after Katrina: photographs of the USS Biloxi superstructure at the small craft harbor

Lớp tàu tuần dương Cleveland
Tàu tuần dương của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Somatogyrus pygmaeus

text:
The pygmy pebblesnail, danh pháp khoa học Somatogyrus pygmaeus, là một loài ốc nước ngọt từ rất nhỏ đến nhỏ có mang và nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước trong họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông.

Chú thích

Tham khảo

 Mollusc Specialist Group 2000. Somatogyrus pygmaeus.
 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật Mỹ
Somatogyrus


title: Grignols, Dordogne

text:
Grignols là một xã của Pháp nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Grignols trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Grignols trên trang mạng Cộng đồng các xã Astérienne Isle et Vern

Grignols


title: Morbello

text:
Morbello (tiếng Piedmonte: Mirbé) là một đô thị ở tỉnh Alessandria, vùng Piedmont của Ý. Đô thị này nằm ở Alto Monferrato, cách Milano và Genova 1 tiếng đi xe hơi.

Biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Piemonte
Đô thị tỉnh Alessandria


title: Villez-sur-le-Neubourg

text:
Villez-sur-le-Neubourg  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Villezsurleneubourg


title: Molophilus muggil

text:
Molophilus muggil là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Zemitz

text:
Zemitz là một đô thị trong huyện Vorpommern-Greifswald (trước thuộc huyện Ostvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức..

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Nébouzat

text:
Nébouzat  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 876 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Puy-de-Dôme


title: Danh sách bài hát và các giai điệu của Johann Sebastian Bach

text:
Tuyển tập nhạc Chúc tụng của Schemelli là tác phẩm nhạc có lời của Johann Sebastian Bach.

Mã số

Tựa bài

Thể loại

Cung thể

Nhạc cụ

Ghi chú

BWV439

Ach, dass
 nicht die letzte Stunde

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV440

Auf, auf!
 die rechte Zeit ist hier

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV441

Auf! auf! mein Herz, mit Freuden

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV442

Beglueckter
 Stand getreuer Seelen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV443

Beschraenkt,
 ihr Weisen dieser Welt

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV444

Brich
 entzwei, mein armes Herze

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV445

Brunnquell
 aller Gueter

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV446

Der lieben
 Sonnen Licht und Pracht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV447

Der Tag
 ist hin, die Sonne gehet nieder

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV448

Der Tag
 mit seinem Lichte

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV449

Dich
 bet'ich an, mein hoechster Gott

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV450

Die bittre
 Leidenszeit beginnet abermal

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV451

Die goldne
 Sonne, voll Freud' und Wonne

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV452

Dir, dir
 Jehovah, will ich singen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV453

Eins ist
 Not! ach Herr, dies Eine

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV454

Ermuntre
 dich, mein schwacher Geist

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV455

Erwuergtes
 Lamm, das die verwahrten Siegel

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV456

Es
 glaenzet der Christen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV457

Es ist nun
 aus mit meinem Leben

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV458

Es ist
 vollbracht! vergiss ja nicht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV459

Es kostet
 viel, ein Christ zu sein

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV460

Gib dich
 zufrieden und sei stille

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV461

Gott lebet
 noch; Seele, was verzagst du doch?

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV462

Gott, wie
 gross ist deine Guete

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV463

Herr,
 nicht schicke deine Rache

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV464

Ich bin
 ja, Herr, in deiner Macht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV465

Ich freue
 mich in dir

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV466

Ich halte
 treulich still und liebe

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV467

Ich lass'
 dich nicht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV468

Ich liebe
 Jesum alle Stund'

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV469

Ich steh'
 an deiner Krippen hier

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV470

Jesu,
 Jesu, du bist mein

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV471

Jesu,
 deine Liebeswunden

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV472

Jesu,
 meines Glaubens Zier

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV473

Jesu,
 meines Herzens Freud

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV474

Jesus ist
 das schoenste Licht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV475

Jesus,
 unser Trost und Leben

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV476

Ich
 Gestirn', ihr hohen Lufte

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV477

Kein
 Stuendlein geht dahin

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV478

Komm,
 suesser Tod, komm, sel'ge Ruh!

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV479

Kommt,
 Seelen, dieser Tag

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV480

Kommt
 wieder aus der finstern Gruft

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV481

Lasset uns
 mit Jesu ziehen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV482

Liebes
 Herz, bedenke doch

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV483

Liebster
 Gott, wann werd' ich sterben?

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV484

Liebster
 Herr Jesu! wo bleibest du so lange?

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV485

Liebster
 Immanuel, Herzog der Frommen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV486

Mein Jesu,
 dem die Seraphinen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV487

Mein Jesu!
 was fuer Seelenweh

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV488

Meines
 Lebens letzte Zeit

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV489

Nicht so
 traurig, nicht so sehr

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV490

Nur mein
 Jesus ist mein Leben

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV491

O du Liebe
 meiner Liebe

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV492

O finstre
 Nacht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV493

O Jesulein
 Suess, o Jesulein mild

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV494

O liebe
 Selle, zieh' die Sinnen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV495

O wie
 selig seid ihr doch, ihr Frommen

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV496

Seelen-Braeutigam,
 Jesu, Gottes Lamm!

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV497

Seelenweide,
 meine Freude

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV498

Selig, wer
 an Jesum denkt

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV499

Sei
 gegruesset, Jesu guetig

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV500

So gehst
 du nun, mein Jesu, hin

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV501

So giebst
 du nun, mein Jesu, gute Nacht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV502

So
 wuensch' ich mir zu guter Letzt

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV503

Steh' ich
 bei meinem Gott

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV504

Vergiss
 mein nicht, dass ich dein nicht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV505

Vergiss
 mein nicht, vergiss mein nicht

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV506

Was bist
 du doch, o Seele, so betruebet

Hymns from
 Schemelli's Book

BWV507

Wo ist
 mein Schaeflein, das ich liebe

Hymns from
 Schemelli's Book

Tham khảo


title: Tipula naviculifer

text:
Tipula naviculifer là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Parablax

text:
Parablax là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1906 bởi Schwarz.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Parablax approximans (White, 1846)
 Parablax cinctiger (White, 1846)
 Parablax ingwa Calder, 1986
 Parablax markrah Calder, 1986
 Parablax moorda Calder, 1986
 Parablax nunden Calder, 1986
 Parablax ooliekirra Calder, 1986
 Parablax ossa Calder, 1992
 Parablax padmuri Calder, 1986
 Parablax quinquesulcatus (Blackburn, 1900)
 Parablax rumaiy Calder, 1986

Chú thích

Tham khảo

Crepidomenini


title: Sân bay Tommanggong

text:
Sân bay Tommanggong  là một sân bay ở Tommanggong ở bang Sabah của Malaysia. Sân bay này có 1 đường băng dài 2198 m bề mặt bằng sỏi.

Các hãng hàng không
FlyAsianXpress đã từng cung cấp dịch vụ bay nối sân bay Tommanggong và Sandakan. Sau đó, hãng MASwings tiếp quản tuyến bay này rồi dừng cung cấp dịch vụ bay theo lịch trình trên tuyến Sandakan-Tommanggong, do đó hiện không có tuyến bay thương mại theo lịch trình ở sân bay này.

Các hãng hàng không đã hoạt động ở đây
AirAsia
FlyAsianXpress (Sandakan) (Operations Ceased)

Xem thêm
 Danh sách các sân bay Malaysia

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Malaysia


title: Domfront, Oise

text:
Domfront, Oise là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 77 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Hylaeus perhumilis

text:
Hylaeus perhumilis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1914.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1914


title: 19916 Donbass

text:
19916 Donbass (1976 QH1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 8 năm 1976 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19916 Donbass

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Fissurella angusta

text:
Fissurella angusta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fissurella


title: Monolepta femorata

text:
Monolepta femorata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Eulocymbidiella

text:
×Eulocymbidiella viết tắt Eucmla là một chi lan lai giữa Cymbidiella và Eulophiella (Cymla × Eul).

Chú thích

Tham khảo

Thực vật lai ghép
Eulophiella


title: Glypheus lansbergei

text:
Glypheus lansbergei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Glypheus


title: Lamotte-du-Rhône

text:
Lamotte-du-Rhône là một xã trong tỉnh Vaucluse thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 42 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Vaucluse


title: Pycnopsyche virginica

text:
Pycnopsyche virginica là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Pycnopsyche


title: Sphecodopsis papilla

text:
Sphecodopsis papilla là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Eardley mô tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodopsis
Động vật được mô tả năm 2007


title: 23011 Petach

text:
23011 Petach (1999 VG163) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 11 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 23011 Petach

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Kutiyana

text:
Kutiyana là một thành phố và khu đô thị của quận Porbandar thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Địa lý
Kutiyana có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 30 mét (98 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kutiyana có dân số 17.108 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Kutiyana có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 54%. Tại Kutiyana, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Gymnopilus longisporus

text:
Gymnopilus longisporus là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Xem thêm

Danh sách các loài Gymnopilus

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus longisporus at Index Fungorum

longisporus
Nấm Bắc Mỹ


title: Laramière

text:
Laramière là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Atarba pallidicornis

text:
Atarba pallidicornis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Lasioglossum forrestae

text:
Lasioglossum forrestae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Walker mô tả khoa học năm 1986.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1986


title: Tiếng vọng Moskva

text:
"Tiếng vọng Moskva" () là một đài phát thanh có trụ sở tại Moskva, phát sóng trên nhiều thành phố của nước Nga, thông qua sự cộng tác của các đài địa phương, và được phát sóng trực tuyến trên Internet. Chương trình của đài chủ yếu là tin tức và chương trình đối thoại trong đó chủ đề chính là chính trị và xã hội từ các góc nhìn đa dạng. Tổng biên tập hiện nay Alexei Venediktov.

Cấu trúc cổ phần
 Công ty truyền thông Gazprom 66%
 Nhân viên 34%

(Thông tin năm 2005.)

Tần số
 Abakan - 71.06, 104.2 FM
 Barnaul - 69.11 FM
 Chelyabinsk - 70.70, 99.5 FM
 Chicago - 1330 AM
 Ekaterinburg - 67.46, 91.4 FM
 Zelenogorsk - 71.06 FM
 Izhevsk - 105.3 FM
 Irkutsk - 69.5 FM
 Kazan - 105.8 FM
 Krasnoyarsk - 106.6 FM
 Makhachkala - 105.2 FM
 Mirny - 102,4
 Moskva - 91.2 FM
 Nizhnevartovsk - 107.0 FM
 Nizhny Novgorod - 107.4 FM
 Orenburg - 101.3 FM
 Omsk - 70.55, 105.0 FM
 Perm - 91.2 FM
 Rostov-na-Donu - 69.44 FM
 Samara - 99.1 FM
 Saint Petersburg - 91.5 FM
 Saratov, Engels - 105.8 FM
 Tolyatti - 107.9 FM
 Tomsk - 105.0 FM
 Tumen - 72.44 FM
 Tver - 107,2 FM
 Ufa - 91.1 FM
 Ukhta - 105.0 FM
 Yaroslavl - 106.5 FM
 Vladikavkaz, Beslan - 102.8 FM
 Vologda - 105.7 FM

Hình ảnh

Xem thêm

 Official site
 Shoutcast Live Stream
 Frequencies List (Russian)
 David Remnick. Echo in the Dark: A radio station strives to keep the airwaves free. - The New Yorker. 22 tháng 9 năm 2008

Tham khảo

M
M


title: Haemalea

text:
Haemalea là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Haemalea delotaria
 Haemalea imitans
 Haemalea lophopleura
 Haemalea partita
 Haemalea ustaria

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Sterrhinae


title: Bithynia riddifordi

text:
Bithynia riddifordi là một loài ốc nước ngọt nhỏ có mang và vảy, là động vật thân mềm chân bụng thuộc phân lớp mang trước sống ở biển thuộc họ Bithyniidae.

Phân bố
Loài này có ở:
 quần đảo Baleares

Chú thích

Tham khảo

Bithynia
Động vật được mô tả năm 2007


title: Eulaema nigrifacies

text:
Eulaema nigrifacies là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Eulaema
Động vật được mô tả năm 1897


title: Kỷ Xuất công

text:
Kỷ Xuất công (chữ Hán: 杞出公; trị vì: 460 TCN-449 TCN), tên là Tự Sắc, là vị vua thứ 20 của nước Kỷ - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con của Kỷ Mẫn công và cháu của Kỷ Ai công - vua thứ 18 và 19 nước Kỷ. Năm 461 TCN, Kỷ Ai công qua đời, ông lên ngôi vua. Sử không chép rõ việc chuyển đổi quyền lực giữa Ai công và Xuất công ra sao.

Kỷ Xuất công làm vua tới năm 449 TCN, tất cả 12 năm. Con ông là Kỷ Giản công lên nối ngôi.

Xem thêm
 Kỷ (nước)
 Kỷ Giản công
 Kỷ Mẫn công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Trần Kỷ thế gia

Chú thích

Vua nước Kỷ


title: Obererbach

text:
Obererbach là một đô thị thuộc huyện Altenkirchen, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Obererbach có diện tích 3,63 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 573 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Altenkirchen


title: 5252 Vikrymov

text:
5252 Vikrymov là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1335.7710165 ngày (3.66 năm).

Nó được phát hiện ngày 13 tháng 8 năm 1985.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Bộ Lại

text:
Bộ Lại hay Lại bộ (chữ Hán:吏部) là một cơ quan hành chính thời phong kiến tại các nước Đông Á, tương đương với cấp bộ ngày nay. Năm Kiến Thủy thứ tư (29 TCN) thời Hán Thành Đế lập ra thường thị tào, đến thời Hán Quang Vũ Đế đổi thành lại tào. Thời Hán Linh Đế đổi thành Tuyển bộ. Từ thời Tào Ngụy và nhà Tấn trở đi gọi là Lại bộ. Thời Tùy, Đường và Ngũ đại, bộ này là một trong sáu bộ (Lục bộ) của Thượng thư tỉnh.

Ở các nước Á Đông thời phong kiến, Bộ Lại hoặc Lại bộ là bộ giữ việc quan tước, phong tước, ân ban thuyên chuyển, lựa chọn, xét công, bãi truất và thăng thưởng, bổ sung quan lại, cung cấp người cho các nha môn; tương đương với Bộ Nội vụ ngày nay. Đứng đầu Bộ Lại là Thượng thư Bộ Lại (Lại bộ Thượng thư).

Trong Lại bộ sau này mới đặt ra các ti là Lại bộ ti, Tư phong ti, Tư huân ti, Khảo công ti, chủ quản các công việc của quan văn như bổ nhiệm, bãi miễn, khảo khóa, thăng giáng, huân phong, điều động. Thời kỳ đầu nhà Đường bộ này còn cai quản cả việc khảo thí khoa cử, đến năm Khai Nguyên thứ 24 (736) thời Đường Huyền Tông thì công việc này được giao lại cho bộ Lễ. Thời kỳ giữa của nhà Đường, các quyền xem xét quan viên và bổ nhiệm, bãi miễn bị thu hồi dần về thượng thư tỉnh. Quan đứng đầu bộ Lại gọi là Lại bộ thượng thư (hay thượng thư bộ Lại) với hàm chánh tam phẩm, cấp dưới lần lượt là Lại bộ thị lang gồm hai người với hàm chánh tứ phẩm thượng. Dưới nữa là lang trung có hai người với hàm chánh ngũ phẩm thượng và viên ngoại lang gồm hai người với hàm chánh lục phẩm thượng. Có thời đổi thành tư liệt, thiên quan, văn bộ, sau lại đổi về như cũ.

Các thời kỳ

Đế quốc Mông Cổ-nhà Nguyên
Thời kỳ đầu đặt 3 người làm thượng thư với hàm chánh tam phẩm, thị lang hai người với hàm chánh tứ phẩm, lang trung hai người hàm tòng ngũ phẩm, viên ngoại lang hai người hàm tòng lục phẩm. Năm Trung Thống thứ nhất (1260) thời Nguyên Thế Tổ lấy Lại cùng Hộ và Lễ làm tả tam bộ với thượng thư hai người, thị lang hai người, lang trung 4 người, viên ngoại lang 6 người. Năm Chí Nguyên thứ nhất (1271) lấy Lại cùng Lễ làm một bộ với thượng thư 3 người, thị lang nhưng hai người, lang trung nhưng 4 người, viên ngoại lang 3 người. Năm 1273 phục hồi tả tam bộ. Năm 1275, nhập Lại và Lễ thành một bộ với thượng thư hai người, thị lang, lang trung, viên ngoại lang mỗi chức 1 người. Năm 1277, lập ra thượng thư lục bộ, trong đó Lại bộ thượng thư 1 người, thị lang 1 người, lang trung hai người, viên ngoại lang hai người. Năm 1278, tái lập Lại Lễ bộ với thượng thư, thị lang, lang trung mỗi chức 1 người, viên ngoại lang nhưng hai người. Năm 1283, sắp xếp lại bộ Lại, tăng thượng thư lên 7 người, thị lang 3 người, lang trung hai người, viên ngoại lang 4 người. Năm 1289, giảm thượng thư còn hai người, thị lang và lang trung mỗi chức 1 người, viên ngoại lang hai người. Năm 1291, tăng thượng thư lên 3 người. Năm 1293, mỗi chức nói trên đều có hai người. Năm 1298, lại tăng thượng thư lên thành 3 người, chủ sự 3 người, Mông Cổ tất đồ xích 3 người, lệnh sử 25 người, Hồi Hồi lệnh sử hai người, khiếp lý mã xích 1 người, tri ấn hai người, tấu sai 6 người, Mông Cổ thư tả hai người, thuyên tả 5 người, điển lại 19 người.

Tham khảo
 Tấn thư - chức quan chí
 Tân Đường thư - bách quan chí nhất
 Nguyên sử - bách quan nhất

Ghi chú

Xem thêm
Tam tỉnh
Lục bộ

Tam tỉnh lục bộ


title: Amastra micans

text:
Amastra micans là một loài ốc sên sống dưới đất trong họ Amastridae. Đây là loài đặc hữu Hawaii.

Chú thích

Tham khảo

Amastra
Động vật được mô tả năm 1859
Động vật Mỹ


title: 6150 Neukum

text:
6150 Neukum (1980 FR1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 3 năm 1980 bởi C.-I. Lagerkvist ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6150 Neukum

Thiên thể phát hiện năm 1980
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Phân họ Trâu bò

text:
Phân họ Trâu bò hay phân họ Bò (danh pháp khoa học: Bovinae) bao gồm một nhóm đa dạng của khoảng 26-30 loài động vật guốc chẵn có kích thước từ trung bình tới lớn, như trâu, bò, bò rừng bizon, bò Tây Tạng, cùng linh dương 4 sừng và linh dương sừng cong. Quan hệ tiến hóa giữa các thành viên trong nhóm vẫn còn chưa rõ và phân loại chúng thành các tông lỏng lẻo hơn là các phân nhóm chính thức phản ánh sự không chắc chắn này. Các đặc trưng chung như móng guốc chẻ và thông thường ít nhất một trong hai giới của loài là có sừng thật sự.

Tại phần lớn các quốc gia, nhiều loài trong phân họ này được sử dụng làm nguồn cung cấp thực phẩm (thịt, sữa v.v). Thịt bò được ăn gần như ở mọi nơi, ngoại trừ tại Ấn Độ, nơi mà bò là con vật linh thiêng theo truyền thống tín ngưỡng của phần lớn những người theo Ấn giáo (đạo Hindu).

Hệ thống và phân loại
 HỌ BOVIDAE
 Phân họ Bovinae
 Tông Boselaphini
 Chi Tetracerus
Linh dương bốn sừng, Tetracerus quadricornis
 Chi Boselaphus
Linh dương bò lam, Boselaphus tragocamelus (không nhầm lẫn với linh dương hoẵng lam Hippotragus leucophaeus của phân họ Hippotraginae)
 Tông Bovini
 Chi Bubalus
 Trâu, Bubalus bubalus
 Trâu Anoa (anoa Sulawesi), Bubalus depressicornis
 Trâu lùn miền núi (anoa Sulawesi), Bubalus quarlesi
 Trâu lùn Mindoro, Bubalus mindorensis
 Chi Bos
 Bò rừng châu Âu, Bos primigenius (tuyệt chủng)
 Bò banteng, Bos javanicus
 Bò tót, Bos gaurus
 Bò tót nhà, Bos frontalis (bò gaur nhà)
 Bò Tây Tạng, Bos mutus
 Bò nhà, Bos taurus (ngày càng nhiều tác giả coi là phân loài của Bos primigenius)
 Bò xám, Bos sauveli
 Chi Pseudonovibos
 Bò sừng xoắn, Pseudonovibos spiralis (sự tồn tại bị nghi ngờ)
 Chi Pseudoryx
 Sao la, Pseudoryx nghetinhensis
 Chi Syncerus
 Trâu rừng châu Phi, Syncerus caffer
 Chi Bison (bò rừng bizon)
 Bò bison châu Mỹ, Bison bison
 Bò bison châu Âu, Bison bonasus
 Bò bison thảo nguyên, Bison priscus (tuyệt chủng)
 Tông Strepsicerotini (Tragelaphini)
 Chi Tragelaphus (tựa như linh dương)
 Linh dương Sitatunga, Tragelaphus spekeii
 Linh dương Nyala, Tragelaphus angasii
 Linh dương bụi rậm, Tragelaphus scriptus
 Linh dương Nyala miền núi Tragelaphus buxtoni
 Linh dương Kudu nhỏ, Tragelaphus imberbis
 Linh dương Kudu lớn, Tragelaphus strepsiceros
 Linh dương Bongo (bongo), Tragelaphus eurycerus
 Chi Taurotragus
 Linh dương Eland, Taurotragus oryx
 Linh dương Eland lớn, Taurotragus derbianus

Xem thêm
Con lai ở họ Trâu bò

Tham khảo
 International Commission on Zoological Nomenclature. 2003. Opinion 2027 (Case 3010). Usage of 17ΔбГ specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Bull.Zool.Nomencl., 60:81-84.

Ghi chú và tham chiếu

Liên kết ngoài


title: Philaphthona brachycornis

text:
Philaphthona brachycornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Philaphthona


title: Tipula williamsiana

text:
Tipula williamsiana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Opisthoxia

text:
Opisthoxia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Opisthoxia albanaria (Oberthür, 1916)
Opisthoxia alectaria (Guenee, 1857)
Opisthoxia amabilis (Cramer, 1777)
Opisthoxia amphiaria (Oberthür, 1916)
Opisthoxia amphissaria (Oberthür, 1916)
Opisthoxia amphistrataria (Oberthür, 1916)
Opisthoxia archidiaria (Oberthür, 1916)
Opisthoxia argenticincta Warren, 1905
Opisthoxia asopis (Druce, 1892)
Opisthoxia aspledon (Druce, 1892)
Opisthoxia aurelia Dognin, 1903
Opisthoxia bella (Butler, 1881)
Opisthoxia bellaoides (Dognin, 1894)
Opisthoxia bimaculata (Warren, 1907)
Opisthoxia bolivari (Oberthür, 1916)
Opisthoxia bracteata (Butler, 1885)
Opisthoxia branickiaria (Oberthür, 1883)
Opisthoxia cabima (Schaus, 1923)
Opisthoxia cassandra Dyar, 1912
Opisthoxia casta Warren, 1904
Opisthoxia ceres (Oberthür, 1916)
Opisthoxia chouya (Thierry-Mieg, 1905)
Opisthoxia claudiaria Schaus, 1901
Opisthoxia cluana (Druce, 1900)
Opisthoxia columbaria (Jones, 1921)
Opisthoxia conjuncta (Herbulot, 1988)
Opisthoxia consequa (Warren, 1909)
Opisthoxia contrariata (Warren, 1904)
Opisthoxia corinnaria (Guenee, 1858)
Opisthoxia corinnoides (Thierry-Mieg, 1916)
Opisthoxia crepuscularia (Warren, 1907)
Opisthoxia croceata Warren, 1907
Opisthoxia croesaria (Schaus, 1901)
Opisthoxia curvilinea (Warren, 1909)
Opisthoxia danaeata (Walker, 1861)
Opisthoxia descimoni (Herbulot, 1988)
Opisthoxia dora (Schaus, 1901)
Opisthoxia elysiata (Walker, 1861)
Opisthoxia epichrysops (Oberthür, 1916)
Opisthoxia erionia (Druce, 1900)
Opisthoxia eusiraria (Oberthür, 1916)
Opisthoxia eustyocharia (Oberthür, 1916)
Opisthoxia farantes (Schaus, 1901)
Opisthoxia fasciata (Schaus, 1898)
Opisthoxia formosante (Cramer, 1779)
Opisthoxia fosteri Warren, 1909
Opisthoxia geryon (Druce, 1900)
Opisthoxia gloriosa Bastelberger, 1909
Opisthoxia haemon (Druce, 1900)
Opisthoxia halala (Druce, 1900)
Opisthoxia humilis (Warren, 1905)
Opisthoxia hybridata (Warren, 1905)
Opisthoxia integra (Bastelberger, 1907)
Opisthoxia interrupta Schaus, 1911
Opisthoxia laticlava Warren, 1904
Opisthoxia leucophis (Bastelberger, 1911)
Opisthoxia limboguttata (Felder & Rogenhofer, 1875)
Opisthoxia lineata (Warren, 1904)
Opisthoxia lucilla (Butler, 1881)
Opisthoxia lyllaria (Guenee, 1858)
Opisthoxia lyonetaria (Snellen, 1874)
Opisthoxia metargyria (Walker, 1867)
Opisthoxia miletia (Druce, 1892)
Opisthoxia molpadia (Druce, 1892)
Opisthoxia monanaria (Schaus, 1923)
Opisthoxia ockendeni Warren, 1907
Opisthoxia olivenzaria (Oberthür, 1916)
Opisthoxia omphale Prout, 1910
Opisthoxia orion (Warren, 1904)
Opisthoxia pamphilaria (Guenee, 1858)
Opisthoxia pepita (Dognin, 1896)
Opisthoxia phrynearia (Schaus, 1912)
Opisthoxia praeamabilis (Oberthür, 1916)
Opisthoxia projecta (Herbulot, 1988)
Opisthoxia salubaea Dyar, 1912
Opisthoxia sardes (Druce, 1900)
Opisthoxia saturaria Schaus, 1923
Opisthoxia saturniaria (Herrich-Schaffer, 1855)
Opisthoxia subalba (Thierry-Mieg, 1916)
Opisthoxia superamabilis (Oberthür, 1916)
Opisthoxia transversata (Warren, 1904)
Opisthoxia trimaculata (Warren, 1907)
Opisthoxia uncinata (Schaus, 1912)
Opisthoxia vigilans Warren, 1904
Opisthoxia virginalis (Oberthür, 1916)
Opisthoxia vitenaria Schaus, 1923

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae