title: Les Kosem

text:
Lès Kosem (?-1976), còn được biết với bí danh Po Nagar, là một người Campuchia gốc Chăm, theo chủ nghĩa dân tộc phục quốc Champa. Ông cũng là một sĩ quan quân đội Campuchia có vai trò quan trọng trong Chiến tranh Đông Dương lần thứ hai và cuộc nội chiến Campuchia, từng giữ chức Chủ tịch Mặt trận Giải phóng Champa (FLC), một trong những lãnh tụ của lực lượng FULRO.

Khởi đầu binh nghiệp
Thân thế của Kosem còn nhiều điểm chưa rõ ràng. Các tài liệu đáng tin cậy cho biết ông là một người Campuchia gốc Chăm, theo đạo Hồi. Không rõ tên thật của ông có phải là Les Kosem, Lès Kosem hoặc Les Kasem, hay đấy chỉ là tên đạo của ông. Ngoài ra, một số tên gọi như Haji hoặc Po Nagar cũng đã được ghi chép.

Dù thế nào thì Kosem cũng bắt đầu binh nghiệp của mình bằng việc phục vụ trong quân đội Liên hiệp Pháp trong cuộc Chiến tranh Đông Dương, chống lại những người Cộng sản Đông Dương đang lãnh đạo phong trào giành độc lập từ chính quyền thực dân Pháp.

Đầu mối quy tụ các lực lượng đối lập Việt Nam
Chiến tranh Đông Dương kết thúc, Kosem ở lại phục vụ cho quân đội Vương quốc Campuchia với cấp bậc Thiếu tá. Ông được bổ nhiệm làm Trưởng phòng tình báo, Chỉ huy phó Lực lượng biên phòng, kiêm Tư lệnh quân nhảy dù và chỉ huy phó Lực lượng phòng thủ thủ đô Phnom Penh.

Mặc dù theo đuổi một chính sách trung lập, nhưng mối quan hệ giữa Campuchia với quốc gia láng giềng lại không mấy hữu hảo. Thái độ trung lập đã biến Campuchia thành nơi trú chân cho các lực lượng đối lập chống chính phủ Việt Nam Cộng hòa, bao gồm các giáo phái, các sĩ quan Việt Nam lưu vong, các bộ tộc thiểu số ở Cao Nguyên, và cả những người Cộng sản... Giữa những mối liên hệ đó, Les Kosem là một mắt xích rất quan trọng.

Ngay từ đầu năm 1955 thời Quốc gia Việt Nam, khi áp lực của Thủ tướng Ngô Đình Diệm đòi giải thể các lực lượng vũ trang giáo phái lên cao, Les Kosem đã có những liên hệ với chức sắc Cao Đài là Hộ pháp Phạm Công Tắc và tướng Hòa Hảo Lê Quang Vinh.

Tháng 10 năm 1955, Ngô Đình Diệm tổ chức trưng cầu dân ý để phế truất Bảo Đại và lên làm Tổng thống rồi mở những chiến dịch quân sự liên tục sau đó để tiêu diệt thế lực giáo phái cát cứ. Thủ lĩnh của các giáo phái đều phải lưu vong sang Campuchia. Tất cả đều được tình báo Campuchia, do Kosem chỉ huy, tiếp đón và tổ chức cuộc sống lưu vong, tập hợp thành một lực lượng chống đối Tổng thống Diệm từ hải ngoại mà đứng đầu là Hộ pháp Phạm Công Tắc.

Tình hình cũng tương tự như thế đối với các bộ tộc Tây Nguyên người Thượng. Lực lượng tình báo Campuchia, với sự trợ giúp của tình báo Pháp, đã tích cực xây dựng những mối liên hệ để chống đối lại quyền kiểm soát của chế độ Việt Nam Cộng hòa tại Cao Nguyên. Camp Rolland, một căn cứ cũ của Pháp sát biên giới Việt Nam, được xây dựng thành trại huấn luyện các chiến binh thiểu số để tung vào Cao Nguyên quấy rối chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Thành lập Mặt trận Giải phóng Champa (FLC)
Chính trong những điều kiện đó, cuối thập niên 1950, Les Kosem lúc này đã là Trung tá, đã cho triệu tập các lãnh đạo người Chăm ở Campuchia, thành lập Mặt trận Giải phóng Champa (FLC) với mục tiêu đòi quyền tự trị cho dân tộc Chăm, tiến tới khôi phục một quốc gia Champa độc lập.

Về đối nội, Mặt trận Giải phóng Champa có ba ban.
Ban tình báo có nhiệm vụ thu thập tín tức, tổ chức phá hoại, móc nối cơ sở do Huỳnh Ngọc Sắng, một người Chăm sinh sống tại Bình Thuận chỉ huy.
Ban kinh tài có nhiệm vụ thu thuế của dân chúng, tiếp tế cho hậu cứ của Y Bham Ênuôl tại Camp Le Rolland, do Tôn Ái Liên (một người Chăm tại Châu Đốc)và vợ Les Kossem.
Ban phát triển giáo dục cử người đi du học nước ngoài nghiên cứu về dân tộc Chăm.

Về đối ngoại: Les Kosem vận động các quốc gia ngoại quốc và thành lập nhiều tổ chức Chăm tại hải ngoại ủng hộ FLC. Năm 1970, Les Kosem sang Thái Lan  thành lập Tổ chức Người Chăm Chính thống Tiến bộ ủng hộ FLC. Sau đó Les Kosem đến Indonesia gặp tổng thống Sukarno và được hứa hẹn sẽ được ủng hộ 2 lữ đoàn dù để FLC phục quốc. Les Kosem cũng sang Pháp và châu Âu vận động cấp học bổng cho một số sinh viên Chăm vào học những trường đại học lớn tại Paris (Sorbonne), Aix en Provence...

Trở thành một trong những lãnh tụ FULRO
Nhằm lôi kéo các phong trào sắc tộc ở Việt Nam Cộng hòa theo mình, Les Kosem tìm cách cứu Y Bham Enuol ra khỏi tù. Vì vậy vào đầu năm 1964, khi đặc phái viên, Y Sen Niê Kdam (dân tộc Rađê), nhân viên tình báo của trung tướng Nguyễn Khánh, tư lệnh quân đoàn II, đến Phnom Penh thảo luận về việc trở về Việt Nam của đại tá Nguyễn Chánh Thi. Lès Kosem đã chấp thuận sự trở về Việt Nam của Nguyễn Chánh Thi, với điều kiện trung tướng Nguyễn Khánh trả tự do cho Y Bham Enuôl. Sau Cuộc đảo chính tại Việt Nam Cộng hòa năm 1964, ngày 1 tháng 2 năm 1964, thủ tướng Nguyễn Khánh ra lệnh đưa Y Bham Enuôl ra khỏi ngục tù và đề cử ông làm phó tỉnh trưởng tỉnh Dak Lak. Thông qua Y Klong Niê (dân tộc M'nông), đặc phái viên của Y Bham Enuôl, Les Kosem hứa dành cho Y Bham Enuôl mọi đón tiếp nồng hậu nếu ông sang Campuchia tiếp tục đấu tranh chống lại Việt Nam Cộng Hòa. Tuy nhiên Y Bham Enuol đã ở lại Việt Nam, tham gia sáng lập và trở thành chủ tịch Mặt trận Giải phóng Cao Nguyên vào tháng 3 năm 1964.

Ngày 20 tháng 9 năm 1964, tại Campuchia dưới sự chủ tọa của quốc vương Sihanouk, Mặt trận Giải phóng Champa (Front de Libération du Champa - FLC) do Les Kosem lãnh đạo sáp nhập với Mặt trận Giải phóng xứ Campuchia Krom (Front de Libération du Kampuchea Krom - FLKK) tức FULRO Khmer, do Chau Dera làm đại diện và Mặt trận Giải phóng Cao Nguyên (FLHP) tức FULRO Thượng, do Y Bham Enuol chỉ huy; thành lập Mặt trận Thống nhất Đấu tranh của các sắc tộc bị áp bức (tiếng Pháp: Front Uni de Lutte des Races Opprimées - FULRO).

Trong thực tế, Y Bham Ênuôl là "kẻ ăn nhờ ở đậu" nên không có thực quyền nào ngoài uy tín cá nhân. Người nắm hết mọi quyền hành chính là Les Kosem. Chính vì vậy, Kosem đã ra lệnh cho một số đơn vị vũ trang của FULRO từ biên giới Campuchia tấn công một số đồn lính của Việt Nam Cộng hòa thuộc tỉnh Đăk Lăk, sau đó tiến quân về Ban Mê Thuột chiếm đài phát thanh để phổ biến những yêu sách của họ.

Do Y Bham Enuol chủ trương ôn hòa, giải quyết các vấn đề mâu thuẫn Kinh-Thượng theo phương thức hòa bình, ngày 20 tháng 9 năm 1966, Les Kosem đem quân bao vây Camp le Rolland ép Y Bham Ênuôl nhường lãnh thổ của Mặt trận Giải phóng Cao Nguyên cho Mặt trận Giải phóng Champa (FLC). Nhưng âm mưu này bất thành vì Trung tá Y Em mang quân đến giải vây Camp Le Rolland. Ngày 30 tháng 12 năm 1968 trước khi Quân lực Việt Nam Cộng hòa đem trực thăng sang Camp le Rolland đón Y Bham Ênuôl và lực lượng FULRO Thượng về Ban Mê Thuột cộng tác với chính quyền thì Les Kosem đã đem Quân đội Hoàng gia Campuchia bao vây Camp le Rolland bắt Y Bham Ênuôl đưa về Phnom Penh giam lỏng cho đến khi ông bị Khmer Đỏ hành quyết vào tháng 4 năm 1975.

Phục vụ chế độ Lon Nol
Cũng từ năm 1966, dưới sự chỉ huy của Tư lệnh lực lượng phòng thủ thủ đô, Trung tá Um Savuth, Kosem trở thành một sĩ quan Campuchia tham gia bí mật việc vận chuyển vũ khí từ cảng Sihanoukville ở Campuchia cho Việt Cộng, theo một thỏa thuận bí mật giữa người đứng đầu nhà nước Campuchia, Norodom Sihanouk, và những người Cộng sản Việt Nam.

Tuy nhiên, sau cuộc đảo chính Campuchia năm 1970, Kosem chuyển sang ủng hộ chế độ Cộng hòa Khmer của Lon Nol, và thăng chức đến cấp Chuẩn tướng trong Lực lượng Vũ trang Khmer (FANK). Trong những năm đầu của cuộc nội chiến, Kosem được bổ nhiệm làm Tư lệnh Lữ đoàn 5 chiến đấu trong lực lượng Lon Nol chống lại Khmer đỏ. Theo một số nguồn thì Kosem nổi tiếng về sự tàn bạo và tham nhũng. Đơn vị của Kosem bị cáo buộc đã tàn sát những người dân ủng hộ Khmer đỏ, những tai tiếng này đã dẫn đến đơn vị bị giải tán.

Năm 1974, ông được bổ nhiệm làm đại sứ lưu động của Cộng hòa Khmer. Sau chiến thắng tháng 4 năm 1975 của Khmer Đỏ, trong khi hầu hết lãnh tụ FULRO bị hành quyết thì Kosem trốn thoát sang Malaysia. Ông chết vì nguyên nhân tự nhiên một năm sau đó.

Chú thích

Tham khảo
Hickey, G. Window on a war: an anthropologist in the Vietnam conflict
White, T. Swords of lightning: special forces and the changing face of warfare, Brassey's, 1992
Ahern, T. Good Questions, Wrong Answers, declassified CSI study on arms shipments through Sihanoukville during Vietnam War
Vickery, M. Cambodia 1975-1982
Corfield, J. and Summers, L. Historical Dictionary of Cambodia, Scarecrow Press, 2002

Liên kết ngoài
Viếng thăm mộ Thiếu tướng Les Kosem, sáng lập viên phong trào Fulro

Người Chăm
FULRO
Người Campuchia gốc Chăm
Tướng lĩnh Campuchia
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Năm sinh thiếu


title: Opselater costae

text:
Opselater costae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Rosa miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Opselater


title: 478 Tergeste

text:
478 Tergeste là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Luigi Carnera phát hiện ngày 21.9.1901 ở Heidelberg và được đặt theo tên tiếng Latinh của thành phố Trieste, (Ý)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 478 Tergeste

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1901


title: Dalopius patagiatus

text:
Dalopius patagiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Dalopius


title: Kirchham, Passau

text:
Kirchham là một đô thị ở huyện Passau bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Grandvals

text:
Grandvals là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1048 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Lozère


title: Dicranomyia lebombo

text:
Dicranomyia lebombo là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Neuenkirchen, Vorpommern-Rügen

text:
Neuenkirchen là một đô thị thuộc huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Rügen), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Bortala

text:
Châu tự trị Mông Cổ Bác Nhĩ Tháp Lạp (chữ Hán giản thể: 博尔塔拉蒙古自治州, chữ Hán phồn thể: 博爾塔拉蒙古自治州, bính âm: Bó'ěrtǎlā Měnggǔ Zìzhìzhōu, tiếng Mông Cổ dạng chữ Cyril: Борталын Монгол өөртөө засах тойрог, ) là một châu tự trị thuộc Khu tự trị dân tộc Uyghur, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Châu tự trị này có diện tích 27.000 km², dân số người 424.300, trong đó có 67% là người Hán.

Các đơn vị hành chính
Châu tự trị này gồm các đơn vị cấp huyện sau:

 Thành phố cấp huyện Bác Lạc (博乐市)
 Thành phố cấp huyện A Lạp Sơn Khẩu(阿拉山口市)
 Huyện Tinh Hà (精河县)
 Huyện Ôn Tuyền (温泉县)

Tham khảo

Bortala
Châu tự trị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Khởi đầu năm 1954 ở Trung Quốc
Người Mông Cổ ở Trung Quốc


title: Uông (họ)

text:
Uông là một họ của người châu Á. Họ này có mặt ở Việt Nam và Trung Quốc (chữ Hán: 汪, bính âm: Wang). Trong danh sách Bách gia tính họ này đứng thứ 104, người mang họ Uông đông thứ 56 ở Trung Quốc theo thống kê năm 2006.

Dòng họ Uông ở Việt Nam
Dòng họ Uông (họ có gốc xuất phát từ Uông) có mặt tại Việt Nam từ trước thế kỷ 15. Hiện tại có sáu nhánh chính là Uông Sỹ, Uông Nhật, Uông Đình, Uông Chu, Uông Ngọc và Uông Văn. Các nhánh Uông Nhật, Uông Đình và Uông Chu số lượng nhiều hơn có mặt chủ yếu ở các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình. Nhánh Uông Ngọc có số lượng ít hơn tập trung ở khu vực Quảng Xương, Thanh Hóa. Còn nhánh Uông Văn có mặt ở một số tỉnh phía Nam.

Một nhánh nữa là nhánh Uông Sỹ hiện nay có nhiều ở Thái Thụy, Thái Bình, đây là nhánh họ Uông có nguồn gốc từ họ Giang. Trong đó cụ tổ Uông Sỹ Đoan (tên trước là Giang Sỹ Đoan) là một danh sỹ thời Lê mạt .

Về dòng họ Uông ở Thái Thụy, Thái Bình
Uông Sỹ Điển có sách chép là Uông Sỹ Dư, sau đổi là Uông Sỹ Lãng, là Văn thần đời Lê Hiển Tông (黎顯宗, 1740-1786).

Ông sinh năm Đinh Tỵ 1737 là con của danh sĩ Giang Sỹ Đoan. Sau đổi thành Uông Sỹ Đoan, quê làng Võ Nghị, huyện Thanh Lan, phủ Tiên Hưng, tỉnh Thái Bình, nay là xã Thái Hưng, huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình.

Năm Bính Tuất 1766 ông đỗ tiến sĩ được bổ làm Ngự sử, rồi ra làm Đốc thị Thuận Hóa và Quảng Nam (1781). Sau về triều làm Bồi tụng tước Thao Đường Hầu. Có thời gian ông giảng sách ở cung vua Lê, chúa Trịnh.

Ông cùng với Nguyễn Hoàn, Võ Miên, Phan Trọng Phiên hợp soạn bộ Đại Việt lịch triều đăng khoa lục trong năm 1779 và là tác giả sách Nam hành tiểu ký. Đến năm Nhâm Tuất 1802 ông qua đời.

Một số nhà thờ họ Uông

 Nhà thờ họ Uông cổ nhất: Đó là nhà thờ họ Uông Văn ở xóm Ba Gac, thôn Trúng Đích, Hạ Mỗ, Đan Phượng, Hà Nội (Hà Tây cũ). Nhà thờ được xây dựng cách nay khoảng 150 năm, nằm trong khuôn viên gia đình ông Uông Văn Từ. Nhà thờ này mới được trùng tu năm 2009.
 Nhà thờ họ Uông Ngọc ở Quảng Thái, Quảng Xương, Thanh Hóa: Thờ ông Uông Ngọc Châu, một đại thần, võ tướng thời nhà Lê. Ông có công đánh giặc Chiêm thành,sau được Nhà Vua giao cho vùng đất ven biển xứ Thanh (nay là Quảng Thái, Quảng Xương, Thanh Hóa) để sinh sống, an dân. Ông được người dân nơi đây phong là Thành hoàng Làng. Nhà thờ ông được con cháu họ Uông Ngọc xây vào lại vào năm 2000 (trước đây đã có nhà thờ ông, nhưng quy mô nhỏ hơn). Nhà thờ nằm trong khuôn viên nhà ông Uông Ngọc Thuận.
 Nhà thờ họ Uông ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh có khoảng 100 hộ có khoảng 350 đinh. Đây là dòng Uông Văn (Sau này một nhánh là Uông Xuân, Điển hình có anh hùng Uông Xuân Lý). Tương truyền đây là nơi thờ cụ Bà (Cụ ông thờ ở huyện Nghi Xuân chôn ở trên núi Quyết). Tế họ vào ngày 16 tháng 7 âm lịch hằng năm. Khi tế họ thì con cháu ở Nghi Xuân và Hưng Lộc đều về tham gia.
 Nhà thờ Uông tộc tại Hưng Lộc Vinh. Nhà thờ họ Uông trước đây thuộc làng Ninh Thọ, xã Đức Thịnh, tổng Yên Trường, phủ Hưng Nguyên (nay là làng Đức Thịnh, xã Hưng Lộc, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An). Di tích cách trung tâm thành phố Vinh khoảng 4 km về phía Đông Bắc.
Nhà thờ họ Uông ở Xã Liên Phương, Huyện Thường Tín, Thành Phố Hà Nội có khoảng 250 hộ có khoảng 400 đinh. Nhà thờ được xây dựng từ thời lê trung hưng, năm 2013 xây dựng lại đại bái.
Nhà thờ họ Uông, ở Thái Thụy, Thái Bình.

Người Việt Nam họ Uông nổi tiếng
Uông Chu Lưu, Phó Chủ tịch Quốc hội
Uông Ngọc Tiến, tuyển thủ U19 quốc gia, năm 2016 cùng U16 Việt Nam lần đầu tiên giành vé vào vòng tứ kết giải vô địch U16 Châu Á sau 16 năm, hiện là cầu thủ của CLB Phố Hiến.
Uông Ngọc Dậu , Giám đốc hệ thời sự chính trị tổng hợp VOV1 Đài tiếng nói Việt Nam( Radio The Voice of Vietnam)

Người Trung Quốc họ Uông nổi tiếng
Đôn phi của Càn Long đế
Uông Tinh Vệ, Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc, chế độ Nam Kinh (1940-1945)
 Uông Dương, Phó Thủ tướng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Uông Minh Thuyên, diễn viên Hồng Kông
 Uông Đông Thành, ca sĩ Đài Loan
 Uông Tiểu Phi, doanh nhân, thiếu gia Trung Quốc.
Uông Tô Lang , ca sĩ
Uông Trác Thành  - diễn viên

Tham khảo

Họ người Việt Nam
Họ người Trung Quốc
Họ Uông


title: Burkillanthus malaccensis

text:
Burkillanthus malaccensis là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Loài này có ở Indonesia và Malaysia.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Burkillanthus malaccensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Burkillanthus
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Borneo
Thực vật Sumatra


title: Ergeshausen

text:
Ergeshausen là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Uroplata reimoseri

text:
Uroplata reimoseri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Uroplata


title: Công thức 1 năm 2009

text:
Giải đua xe Công thức 1 năm 2009 là giải Công thức 1 vô địch thế giới lần thứ 59 diễn ra từ 29 tháng 3 đến 1 tháng 11 gồm 17 chặng đua với sự tham gia của 11 đội đua.

Các tay đua và đội đua

Đội đua
Honda rút lui trước mùa giải 2009 và đội được mua lại bởi một tập đoàn do Ross Brawn đứng đầu. Brawn đã đổi tên đội thành Brawn GP và đua với động cơ của Mercedes, nhưng vẫn giữ lại các tay đua của Honda là Jenson Button và Rubens Barrichello. Force India sử dụng động cơ Mercedes sau khi sử dụng động cơ Ferrari vào năm 2008.

Thay đổi tay đua
Sự thay đổi tay đua duy nhất trong mùa giải diễn ra sau khi David Coulthard của Red Bull rời Công thức 1 sau 14 năm tham gia. Ông được thay thế bởi Sebastian Vettel, người đã đua cho Toro Rosso vào năm 2008. Vị trí của Vettel tại Toro Rosso đã được đảm nhận bởi tay đua người Thụy Sĩ Sébastien Buemi. Anh ta từng là tay đua dự bị của Red Bull vào năm 2008.

Sau giải đua ô tô Công thức 1 Đức, Sébastien Bourdais của Toro Rosso đã bị đội sa thải. Bourdais được thay thế bởi tay đua người Tây Ban Nha Jaime Alguersuari trước thềm giải đua ô tô Công thức 1 Hungary. Alguersuari đã từng đua ở giải đua Formula Renault 3.5 Series vào năm 2009 và chỉ ký thỏa thuận thay thế Brendon Hartley để trở thành tay đua dự bị của Toro Rosso hai tuần trước đó. Bourdais được luật sư khuyên nên đệ đơn kiện Toro Rosso vi phạm hợp đồng. Toro Rosso đã giải quyết vấn đề bằng khoản thanh toán 2,1 triệu đô la cho Bourdais để tránh kiện tụng.

Sau khi dính chấn thương ở giải đua ô tô Công thức 1 Hungary, Felipe Massa của Ferrari đã bỏ lỡ phần còn lại của mùa giải. Anh đã được thay thế trong hai cuộc đua tiếp theo bởi tay đua thử nghiệm của Ferrari Luca Badoer, nhưng sau khi Badoer không ghi được một điểm nào trong hai cuộc đua của mình, Ferrari đã thay thế anh ta bằng Giancarlo Fisichella. Anh ta đã ký hợp đồng trở thành tay đua thử nghiệm của Ferrari cho mùa giải năm 2010 và đã đua cho Force India trong suốt mùa giải 2009. Vị trí của Fisichella tại Force India đã được đảm nhận bởi Vitantonio Liuzzi. Sau giải đua ô tô Công thức 1 Hungary, Renault đã chia tay Nelson Piquet Jr. vì anh ta không ghi được một điểm nào và những cáo buộc rằng anh ta đã cố tình đâm ở giải đua ô tô Công thức 1 Singapore 2008 nổi lên. Sau đó, Piquet được thay thế bởi Romain Grosjean.

Trong vòng loại giải đua ô tô Công thức 1 Nhật Bản, chiếc Toyota của Timo Glock đã bị va chạm mạnh ở vòng cua cuối cùng và Glock được đưa đến bệnh viện bằng máy bay với một vết thương ở chân. Vì không đủ sức khỏe để đua nên Jarno Trulli là tay đua duy nhất đại diện cho Toyota tại giải đua ô tô Công thức 1 Nhật Bản. Vào ngày 11 tháng 10, Toyota xác nhận rằng tay đua thử nghiệm Kamui Kobayashi của họ sẽ ra mắt ở giải đua ô tô Công thức 1 Brasil vì Glock đã bị biến chứng thêm từ tai nạn ở Nhật Bản, dẫn đến nứt đốt sống và Glock đã không được đảm bảo đủ sức khỏe để kịp thời tham gia cuộc đua ở Brasil. Kobayashi đã giữ được suất đua trong cuộc đua cuối cùng của mùa giải ở Abu Dhabi.

Lịch đua

Những giải đua này được loại bỏ mặc dù đứng trong lịch sơ khai của mùa giải 2009:

Tham khảo
Công thức 1
Mùa giải Công thức 1


title: Inga bollandii

text:
Inga bollandii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Brasil.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Inga bollandii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

B
Thực vật Brasil
Thực vật dễ tổn thương


title: Lanelater confusus

text:
Lanelater confusus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Lanelater


title: Stigmella alisa

text:
Stigmella alisa là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae và Opostegidae of the world

A


title: Micrispa semifusca

text:
Micrispa semifusca là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Micrispa


title: Ischnura heterosticta

text:
Ischnura heterosticta là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Ischnura heterosticta is in 1839 voor het eerst wetenschappelijk beschreven bởi Burmeister.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Ischnura


title: Castelfranco di Sopra

text:
Castelfranco di Sopra là một đô thị ở tỉnh Arezzo trong vùng Toscana, tọa lạc khoảng 30 km về phía đông nam của Florence và khoảng 30 km về phía tây bắc của Arezzo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.846 người và diện tích là 37,6 km².

Castelfranco di Sopra giáp các đô thị sau: Castel San Niccolò, Figline Valdarno, Loro Ciuffenna, Pian di Scò, Reggello, San Giovanni Valdarno, Terranuova Bracciolini.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.castelfranco-di-sopra.ar.it/

Đô thị tỉnh Arezzo
Khởi đầu năm 1299


title: Gonomyia tatei

text:
Gonomyia tatei là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Saint-Frichoux

text:
Saint-Frichoux là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Saint-Frichosais.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Frichoux trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Frichoux


title: Clelandella myriamae

text:
Clelandella myriamae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clelandella


title: Nomada rhenana

text:
Nomada rhenana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1872


title: Breitenfurt bei Wien

text:
Breitenfurt bei Wien là một thị xã thuộc huyện Mödling trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Comeesia

text:
Comeesia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Villefort, Aude

text:
Villefort là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Villefortois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Villefort trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Villefort trên trang mạng của Insee
 Villefort trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Villefort trên bản đồ Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Villefort sur Mapquest

Villefort


title: Besse, Dordogne

text:
Besse (trong tiếng Occitan Beça) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 16,2 km2, dân số năm 2007 là 151 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 270 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

En 1864: 622

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Besse trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Besse


title: Frankenthal

text:
Frankenthal là một thành phố ở tây nam nước Đức, trong bang Rheinland-Pfalz.
Thành phố có diện tích 43,78 km², dân số cuối năm 2006 là 46.938 người.

Lịch sử

Frankenthal được đề cập lần đầu năm 772. Năm 1119, một tu viện Augustinia được xây ở đây, ngày nay vẫn còn phế tích ở trung tâm thành phố.

Giữa sau thế kỷ 16, dân từ Hà Lan, bị ngược đãi vì niềm tin tôn giáo, đã định cư ở Frankenthal. Họ đã mang thịnh vượng kinh tế cho thị trấn. Năm 1577, thị trấn được nâng thành thị xã bởi công tước Palatine Johann Casimir.

Năm 1600, Frankenthal được chuyển thành một pháo đài. Năm 1621, thị xã bị quân Tây Ban Nha bao vây trong chiến tranh 30 ngày, và sau đó bị chiếm đóng bởi quân của hai bên. Hoạt động thương mại và công nghiệp bị tàn lụi và thị xã đã được tái thiết năm 1682.

In 1689 the town was burnt to the ground by French troops in the War of the Grand Alliance. The town did not fully recover from this for more than fifty years.

Năm 1750, dưới thời trị vì của Elector (Kurfürst) Charles Theodore, Frankenthal đã được lập thành trung tâm công nghiệp. Nhiều nhà máy đã được mở ra và cây dâu tằm đã được trồng để sản xuất lụa. Năm 1755, nhà máy sứ Frankenthal đã được khai trương và tiếp tục sản xuất cho đến năm 1800.

Năm 1797, thị xã bị Pháp chiếm đóng trong thời kỳ chiến tranh cách mạng Pháp. Thị xã này được chuyển sang cho Bayern năm 1816.

Việc bắt đầu công nghiệp hóa hiện đại từ năm 1859.

Vào năm 1943, trong thời oanh tạc bom, trung tâm thị xã hoàn toàn bị phá hủy. Vào năm 1945, cuối thế chiến hai, thị xã bị Hoa Kỳ chiếm đóng, sau đó là Pháp chiếm đóng.

Từ năm 1946, Frankenthal thuộc bang Rheinland-Pfalz. Ngày nay, đây là trung tâm các doanh nghiệp công nghiệp quy mô vừa.

Thành phố kết nghĩa
  Colombes, Pháp từ 26 tháng 10 năm 1958
  Strausberg, Đức (Brandenburg) từ 16 tháng 10 năm 1990
  Sopot, Ba Lan từ 17 tháng 4 năm 1991

Đối tác:
  Cộng đồng Butamwa, Rwanda từ 15 tháng 12 năm 1982

Thị xã đồng hành:
  Berlin-Neukölln, Đức
  Puschkin, Nga
  Blumenau, Brasil

Hình ảnh

Tham khảo

Thành phố của bang Rheinland-Pfalz


title: Sân bay Salekhard

text:
Sân bay Salekhard ()  là một sân bay ở tỉnh Tyumen, Nga, cách 7 km về phía bắc của thành phố Salekhard. Sân bay dân sự này có thể phục vụ máy bay cỡ vừa. Đây cũng là một sân bay cho các máy bay bay xuyên Bắc cực hạ cánh khẩn cấp.

Các hãng hàng không và các điểm đến
Hiện có các hãng sau đây đang hoạt động tại sân bay Salekhard:
 Novosibirsk Air Enterprise (Novosibirsk-Severny, Noyabrsk)
 Ural Airlines (Ekaterinburg)
 Yamal Airlines (Ekaterinburg, Khanty-Mansiysk, Krasnoselkyl, Moskva-Sheremetyevo, Nadym, Novy Urengoy, Noyabrsk, Omsk, St. Peterburg, Tarko-Sale, Tyumen, Ufa)

Tham khảo

Salekhard
Yamalo-Nenets
Sân bay xây dưới thời Liên Xô


title: Coenagrion tugur

text:
Coenagrion tugur là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Coenagrion tugur được Bartenev miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Coenagrion


title: Tipula submarmoratipennis

text:
Tipula submarmoratipennis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở het Palearctisch en Oriëntaals gebied.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2=2011|3=07|4=08}}

Chi Ruồi hạc


title: Colostethus mandelorum

text:
Colostethus mandelorum là một loài ếch trong họ Dendrobatidae. Chúng là loài đặc hữu của Venezuela.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 La Marca, E. & Manzanilla, J. 2004. Colostethus mandelorum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

M
Động vật được mô tả năm 1932


title: Bazoges-en-Pareds

text:
Bazoges-en-Pareds là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 33,83 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 1126 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 84 mét trên mực nước biển.

Danh xưng dân địa phương trong tiếng Pháp là Bazogeais .

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site officiel de Bazoges en Pareds
 Bazoges-en-Pareds trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 Bazoges-en-Pareds trên trang mạng của INSEE

Bazoges-en-Pareds


title: Hạnh đào

text:
Hạnh đào cũng gọi là biển đào (danh pháp khoa học: Prunus dulcis) là loài thực vật bản địa ở Trung Đông và Nam Á, thuộc Chi Mận mơ (Prunus). Hạnh đào cùng với đào (P. persica) được xếp vào cùng phân chi Amygdalus, phân biệt với các phân chi khác nhờ lớp vỏ hạt cứng (vỏ quả trong) có nếp nhăn lượn sóng bao bọc bên ngoài nhân (hạt giống). Nhân của quả hạnh đào (Hạnh đào nhân) thường được gọi là hạnh nhân, đây là một nguyên liệu dùng trong nhiều món ăn. Quả hạnh đào là một loại quả hạch và không phải là quả kiên thực sự.

Hoa hạnh đào thường nở vào đầu mùa xuân, tháng 3 hay tháng 4 tại bắc bán cầu và tháng 9, tháng 10 tại nam bán cầu.

Chú thích

 INC, International Nut and Dried Fruit Council Foundation
 The Almond Board of California
 The Almond Board of California - fact sheet
 Almond Board of Australia
 thealmonddoctor.com: Articles about almond production practices for California
 Arborday.org Tree Guide - Hall's Hardy Almond/Bitter Almond

D
Thực vật Liban
Thực vật Pakistan
Thức ăn nhẹ
Cây trồng
Thực vật châu Á
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Cabredo

text:
Cabredo là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Pamplona.

Tham khảo

Đô thị ở Navarre


title: Psylliodes picipes

text:
Psylliodes picipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Redtenbacher miêu tả khoa học năm 1849.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Tesserarius

text:
Tesserarius (Tiếng Việt: "Trưởng quan canh tuần") là một chức danh hạ sĩ quan chỉ huy trong Quân đội La-mã cổ đại, đảm nhiệm việc chỉ huy công tác canh tuần của centuria.

Từ nguyên
Danh từ La-tinh "Teserarius" (Số nhiều: "Tesserarii") có nguồn gốc là danh từ chỉ vật "tessera" (Một thẻ gỗ được khắc hoặc viết khẩu lệnh lên trên).

Vai trò của Teserarius
Teserarius có nhiệm vụ tổ chức, phân công và duy trì tuần tra canh gác ban đêm. Quân nhân này nhận mật khẩu từ centurion mỗi ngày, và bảo đảm nó được sử dụng hiệu quả cũng như bảo mật trong nội bộ centuria. Mỗi centuria có một Teserarius.

Tesserarius là trợ lý của optio, cùng ở phía sau phương trận của centuria để hỗ trợ quân nhân này duy trì đội hình.

Tesserarius là quân nhân lương bậc 1,5 (sesquiplicarius, nhận gấp rưỡi mức lương cơ bản).

Phân biệt một tesserarius trong đội hình
Giáp trụ và vũ khí của quân nhân này cũng tương tự như binh lính thông thường, nhưng mũ giáp có một chùm bờm ngựa bán nguyệt biểu thị chức danh, tương tự như optio. Tuy nhiên chi tiết trang trí này chỉ được đem ra dùng trong trường hợp diễu binh hoặc lễ lạc.

Tesserarius cũng có một cây gậy gỗ gọi là hastile như optio để duy trì kỷ luật khi huấn luyện tân binh, duy trì đội ngũ khi hành quân hay chiến đấu. Đây không phải là một thứ vũ khí thực sự, nhưng vẫn vô cùng hiệu quả khi sử dụng với chức năng đó.

Chú thích

Xem thêm
Centurion
Optio
Signifer
Cornicen
Centuria

Quân hàm
Đế quốc La Mã


title: 13063 Purifoy

text:
13063 Purifoy (1991 LB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 6 năm 1991 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 13063 Purifoy

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Sơn Tinh

text:
Tản Viên Sơn Thánh (, 304 TCN - ?), còn gọi là Sơn Tinh (山精), là một nhân vật trong truyền thuyết Việt Nam, theo quan niệm dân gian là vị thần cai quản dãy núi Ba Vì (tức núi Tản Viên), ông là một trong bốn vị thánh bất tử của tín ngưỡng dân gian người Việt, gọi là Tứ bất tử. Ông được xem là hàng đệ nhất trong 4 vị thánh thần này.

Các sự tích, truyền thuyết về Đức thánh Tản, đặc biệt là truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, trở nên nổi tiếng hơn bao giờ hết trong văn hóa người Việt hiện đại. Những truyền thuyết khiến ông trở thành bất tử, không chỉ trong tín ngưỡng mà trở thành một biểu tượng văn hóa.

Nguồn gốc

Việt điện và Chích quái
Câu chuyện về Sơn Thánh được ghi chép trong hai tác phẩm chuyên viết về đề tài tâm linh khá sớm ở nước Việt là Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái.

Trong hai sách này, Sơn Thánh cùng với Thủy Tinh được ghi nhận tương đương nhau. Riêng Việt điện còn ghi: "Xét Giao Châu Ký của Tăng Công chép rằng: Vương là Sơn Tinh cùng với Thủy Tinh làm bạn rất thân thiết, ở ẩn tại động Gia Ninh, châu Phong." Còn theo Lĩnh Nam chích quái ghi chép: "Xưa kia đại vương trông thấy phong cảnh núi Tản Viên đẹp đẽ bèn làm một con đường từ bến Bạch Phiên đi lên phía nam núi Tản Viên, qua động An Vệ, tới các ngọn nguồn lạch suối đều dựng điện để nghỉ ngơi. Rồi lại đi qua ria núi đến chỏm núi có mây che thì định cư ở đó. Đôi lúc rong chơi trên sông Tiểu Hoàng Giang xem đánh cá, phàm đi qua các làng xóm đều dựng điện để nghỉ ngơi. Về sau, nhân dân theo dấu vết các điện đó mà lập đền miếu để thờ cúng". Lại theo truyện cũ ở sách Giao Châu ký của Lỗ Công được dẫn trong Lĩnh Nam chích quái, tương truyền rằng Đại vương Sơn Tinh cùng vui ở với loài thủy tộc ở đất Gia Ninh, huyện Phong Châu. Thông tin này khá tương tự thông tin của Việt điện u linh tập.

Đời nhà Trần, Sơn Thánh (có lẽ cùng với Thủy Tinh) được tôn làm Tản Viên Hựu Thánh Khuông Quốc Hiển Linh Ứng Vương. Việc thờ tự Sơn Thánh đến thời Lê trung hưng vẫn không hề dứt, cụ thể như sau:

Xét địa mạch nước ta, từ núi Tiểu Côn Lôn mà đến, chia ra ba điều long. Chi giữa chia ra làm núi Tam Đảo. Chi tả chia ra làm núi Quỷ Môn. Núi Tản Viên tức là chi hữu vậy.

Đất này khởi tổ từ núi Tản, cao tột mây xanh, hình tròn như cái dù cái lọng, nhọn cao, xanh đẹp, làm hòn núi có danh tiếng thứ nhất của nước ta, quanh co bao lượn đến thành Thăng Long làm một đồng bằng lớn, quanh phía nam vào đến Ái Châu ngừng kết lại làm chỗ Đế vương Đại Địa rồi băng mà qua biển Nam Hải, không biết đâu mà đo lường. Cao sáng dài lâu, rộng dài to lớn, cái khí anh sản đúc lại làm Thần Quốc Chủ.

Cựu ký truyền lại, và bản thảo "Phong Thủy" của Cao Vương (tức Cao Biền) có nói: "Cao Vương muốn dùng thuật để yếm núi Tản Viên, thấy Sơn Tinh cưỡi ngựa đến giữa trời, mắng nhiếc rồi đi". Thật là linh dị không thể nói được; duy có chuyện Sơn Tinh và Thủy Tinh thù nhau, thật là quái đản, đâu có trước nghìn vạn năm, lấy cớ nàng Mỵ Nương rồi cứ năm năm đến mùa thu dâng nước lên, đem loài thủy mộc như cá rồng, cùng với loài tên voi ở rừng đánh nhau, rồi dân cư ở núi lại đắp đê ngăn nước, nhiên hậu mới tránh được hại. Bây giờ thử xem, giữa lúc mùa hạ sang mùa thu, mưa lụt xuống xối xả, ngập núi lấp động, thế muốn lút trời, rồi sơn dân ưa chuyện quỷ thần, lấy hư đồn hư, bèn tin làm sự thực. Tuy Thủy Thần hoặc có khi cũng hiển dị, mà bảo thủy-hỏa đánh nhau, thì tớ này không dám tin chắc vậy.

Đền thờ đến triều Hoàng Lê, lễ tế rất long trọng, liệt vào hàng đệ nhất trong Bốn vị thần bất tử. Các làng ở dựa theo triền núi, dân chúng đều được miễn thuế, cả thảy 13 làng. Mấy huyện tiếp cận như huyện Minh Nghĩa, Bất Bạt, Tam Nông thay phiên nhau đến lúc tu bổ Thần Cung. Dẫu cho hổ, báo, tê ngu, voi kể hằng nghìn bầy, mà dân đinh lên làm việc, đi một mình, ngủ giữa trời, thế mà mảy may chẳng hề bị xâm phạm. Mây mù tan hợp, cây cối sầm uất, tiêu núi, đá trắng từng khóm, chỉ đứng trông thì được chớ lên đến thì không được.

Trong Việt điện u linh tập ghi nhận rõ sự hiển linh và địa vị của Sơn Thánh, là liệt vào hàng đệ nhất trong Bốn vị thần bất tử. Thông tin này tương tự trong Lĩnh Nam chích quái: "Đại Vương được bí quyết trường sinh của thần tiên nên rất hiển linh, đó là vị đệ nhất phúc thần của nước Đại Việt vậy."

Nguồn khác
Hiện có thêm quan niệm và cách giải thích nguồn gốc xuất thân của Tản Viên: "là một trong 50 người con của Lạc Long Quân, Âu Cơ theo mẹ lên núi".

Theo quan niệm của dân gian, được thể hiện qua các bản thần tích thần phả ở các làng trong vùng Truyền thuyết Sơn Tinh, Thủy Tinh (Hà Nội, Vĩnh Phúc, Phú Thọ) thì Thánh Tản Viên lại là người có thực, xuất thân từ tầng lớp nghèo khổ trong dân chúng.

Đền thờ
Đã có nhiều đền thờ nhân vật Sơn Tinh được người dân ở một vùng lập nên, như đền Và (Sơn Tây, Hà Nội), các ngôi đền trên núi Ba Vì (Hà Nội). Đền Lăng Sương, ở xã Trung Nghĩa, huyện Thanh Thủy, Phú Thọ chính là nơi đầu tiên thờ thánh Tản Viên. Hội đền Và tổ chức vào ngày Rằm tháng giêng, các làng có liên quan đến Thánh Tản và Đền Và (có 8 làng: Vân Gia, Thanh Trì, Nghĩa Phủ, Mai Trai, Dạm Trai (phường Trung Hưng), Phù Sa, Phú Nhi (phường Viên Sơn), thị xã Sơn Tây và làng Duy Bình (xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc) đều tập trung về đền Và.

Tại Ninh Bình, Sơn Tinh được thờ ở các di tích: đền Hải Đức (Khánh Cường, Yên Khánh); chùa Lỗi Sơn (Gia Phong, Gia Viễn); đền Kê Thượng, đền Miếu Sơn (Ninh Vân, Hoa Lư) và đền Đông Thịnh (Bích Đào, Tp. Ninh Bình).

Trong văn hóa đại chúng

 Năm 1991, bộ phim điện ảnh dành cho thiếu nhi "Truyền thuyết tình yêu Thần Nước" của đạo diễn Hà Sơn, phim dựa theo truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, vai chính Sơn Tinh do Võ Hoài Nam thể hiện, đây cũng là phim điện ảnh đầu tiên trong sự nghiệp của nam diễn viên.

Chú thích

 Việt điện u linh tập
 Lĩnh Nam chích quái

Liên kết ngoài

Thần thánh Việt Nam
Nhân vật truyền thuyết Việt Nam
Truyền thuyết Việt Nam
Thần núi


title: Saponé

text:
Saponé  là một tổng của tỉnh Bazéga ở miền trung Burkina Faso. Thủ phủ của tổng này là thị xã Saponé. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có dân số 50.541 người..

Các thị xã và các làng
Baguemnini, Balonghin, Banébanto, Bissiga, Bonkoré, Bonogo, Boulougou, Boulsin, Damkiéta, Damzoussi, Dawelgué, Diepo, Doutinga, Karangtanghin, Koakin, Koagma, Kougpaka, Koumsaga, Kounda, Kouri, Kuizili, Nionsna, Ouarmini, Ouidi-Wafé, Pazouétfom, Pissi, Sambin, Tanghin, Targho, Timanemboin, Toundou, Yansaré và Watinga.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Bazéga


title: Barkot

text:
Barkot là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Uttarkashi thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Barkot có dân số 6098 người. Phái nam chiếm 56% tổng số dân và phái nữ chiếm 44%. Barkot có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Barkot, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttarakhand


title: Papilio jacksoni

text:
Papilio jacksoni, Jackson's éntail là một loài bướm thuộc họ Papilionidae. Thường được tìm thấy ở Châu Phi.

Những con cái trưởng thành bắt chước Amauris echeria và họ hàng.

Ấu trùng ăn Clausena, Toddalia và Clausena anisata.

Mô tả

"Con đực trong ssp. echerioides, nhưng phần đen nhiều hơn, dải trung bình hẹp hơn, giảm thành các đốm cách nhau rất rõ ở cánh trước, màu trắng với sắc thái nhạt. Con cái giống như echerioides, nhưng màu trắng đốm trên đỉnh không chạm vào mép; đốm trắng ở cánh sau ở cả hai giới ở bên trong mép." (Robert Herbert Carcasson, 1960).

Phụ loài
Papilio jacksoni jacksoni (Kenya (cao nguyên), Phía đông Uganda)
Papilio jacksoni ruandana Le Cerf, 1924 (Zaire, Phía đông Uganda, Rwanda, Burundi)
Papilio jacksoni hecqui Berger, 1954 (Đông-bắc Zaire)
Papilio jacksoni kungwe Cottrell, 1963 (Phía tây Tanzania)
Papilio jacksoni nyika Cottrell, 1967 (Nyika Plaetau trên phía bắc Malawi và phía đông Zambia)
Papilio jacksoni imatonga Clifton & Collins, 1997 (Núi Imatong trên tây nam Sudan)

Phân loại
Papilio jacksoni là một thành viên của nhóm loài echerioides. Nhánh này bao gồm:
Papilio echerioides Trimen, 1868
Papilio Fuelleborni Karsch, 1900
Papilio jacksoni Sharpe, 1891
Papilio sjoestedti Aurivillius, 1908

Từ nguyên học
Nó được đặt theo tên của nhà sưu tập Frederick John Jackson trong "Descriptions of New Butterflies collected by Mr. F. J. Jackson, F.Z.S:, in British East Africa, during his recent Expedition. Part I & II" Proceedings of the Zoological Society of London''' 1891 : 187-194, pl. 16-17, : 633-638, trang. 48.

Tham khảo

Carcasson, R.H., 1960 "The Swallowtail Butterflies of East Africa (Lepidoptera, Papilionidae)". Journal of the East Africa Natural History Society pdf Chìa khóa cho các thành viên của nhóm loài ở Đông Phi, chẩn đoán và các ghi chú và số liệu khác. (Quyền đăng cai do Hiệp hội Lịch sử Tự nhiên Đông Phi cấp).
Cottrell, C.B. (1963). Two new subspecies of Papilio jacksoni. E. Sharpe (Lepidoptera: Papilionidae) từ Tanganyika và biên giới phía bắc Rhodesia-Nyasaland. Proceedings of the Royal Entomological Society of London'' (B) 32: 125-128.

Liên kết ngoài

Two New Subspecies of Papilio jacksoni E. Sharpe (Lepidoptera: Papilionidae) From Tanganyika and the Northern Rhodesia-Nyasaland Border

J
J
Bướm Châu Phi
jacksoni
Bướm mô tả năm 1891
J
J
J


title: Cryptocephalus gangaridus

text:
Cryptocephalus gangaridus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

G


title: (14384) 1990 OH4

text:
{{DISPLAYTITLE:(14384) 1990 OH4}}

(14384) 1990 OH4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 24 tháng 7 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Carmaux

text:
Carmaux là một xã trong vùng Occitanie, thuộc tỉnh Tarn, quận Albi, tổng Carmaux-Nord und
Carmaux-Sud. Tọa độ địa lý của xã là 44° 03' vĩ độ bắc, 02° 09' kinh độ đông. Carmaux nằm trên độ cao trung bình là 235 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 228 mét và điểm cao nhất là 340 mét. Xã có diện tích 14,16 km², dân số vào thời điểm 1999 là 10.231 người; mật độ dân số là 723 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Neckarsulm, Đức, 1958

Nhân vật nổi tiếng
 Bernard Lazare: nhà báo
 Jean Jaurès: chính trị gia và sử gia

Địa điểm tham quan
 Khu vui chơi giải trí Cap'Découverte

Tham khảo

Xã của Tarn


Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran (tiếng Ba tư: نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران) gồm Quân đội Cộng hòa Hồi giáo Iran (tiếng Ba tư: ارتش جمهوری اسلامی ایران), Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (tiếng Ba tư: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) và Bộ Tư lệnh Thực thi Pháp luật Cộng hòa Hồi giáo Iran (tiếng Ba tư: نيروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران).

Có khoảng 545.000 người đang phục vụ chính thức trong Quân đội và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo của Iran. Cả hai lực lượng này đều đặt dưới sự chỉ huy của Bộ Quốc phòng và Vũ trang Iran.

 Quân đội Iran gồm 4 nhánh: Lục quân Iran, Hải quân Iran, Không quân Iran và Phòng không Iran. Lực lượng chính quy có khoảng 420.000 người: Lục quân có 350.000 người; Hải quân có 18.000 người; Không quân có 52.000 người.
 Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran có khoảng 125.000 người chia làm 5 nhánh: Lục quân, Hải quân, Hàng không vũ trụ, Lực lượng Quds (lực lượng đặc nhiệm) và Basij (lực lượng dân quân tự vệ). Lực lượng Basij (hoặc Baseej) là lực lượng tình nguyện bán vũ trang được điều hành bởi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và có khoảng 90.000 binh sĩ phục vụ chính thức, trên 300.000 là lính dự bị, thêm vào đó có khoảng 11 triệu nam và nữ có thể động viên bất cứ thời điểm nào.

Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran là lực lượng có khả năng giữ được bí mật nhất. Trong những năm gần đây, các báo cáo chính thức đáng được chú ý là việc phát triển của các loại vũ khí như Fajr-3 (MIRV), Kowsar, Fateh-110, ngư lôi Hoot, hệ thống tên lửa Shahab-3 và phương tiện bay không người lái, ít nhất một trong các phương tiện này, theo tuyên bố của Israel, đã được sử dụng để do thám trên lãnh địa của Israel. Năm 2006, Iran đã do thám phía trên của tàu sân bay USS Ronald Reagan của Mỹ trong khoảng 25 phút mà không bị phát hiện trước khi trở về căn cứ một cách an toàn (video). Một vài nước phương Tây cho rằng Iran đang phát triển các vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên theo Báo cáo của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) của Liên Hợp Quốc vào tháng 2 năm 2006 về chương trình hạt nhân của Iran, không có chứng cớ cho khẳng định trên.

Theo tướng John Abizaid, một Tư lệnh vùng của Hoa Kỳ, quân đội của Iran được xem là lực lượng mạnh nhất của Trung Đông.

Đội ngũ chỉ huy
 Tổng Tư lệnh các Lực lượng Vũ trang: Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei
 Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Hậu cần các Lực lượng Vũ trang: Chuẩn tướng Amir Hatami
 Tổng Tham mưu trưởng các Lực lượng Vũ trang: Thiếu tướng Mohammad Bagheri
 Phó Tổng Tham mưu trưởng các Lực lượng Vũ trang: Chuẩn tướng Mohammadreza Gharaei Ashtiani
 Cố vấn Quân sự Cao cấp: Thiếu tướng Yahya Rahim Safavi
 Quân đội
 Tổng Tư lệnh Quân đội: Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi
 Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân đội: Chuẩn Đô đốc Habibollah Sayyari
 Tư lệnh Lục quân Quân đội: Chuẩn tướng Kioumars Heydari
 Tư lệnh Không quân Quân đội: Chuẩn tướng Aziz Nasirzadeh
 Tư lệnh Phòng không Quân đội: Chuẩn tướng Alireza Sabahifard
 Tư lệnh Hải quân Quân đội: Chuẩn Đô đốc Hossein Khanzadi
 Vệ binh Cách mạng
 Tổng Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo: Thiếu tướng Hossein Salami
 Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo: Chuẩn tướng Mohammad Reza Naqdi
 Tư lệnh Lục quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo: Chuẩn tướng Mohammad Pakpour
 Tư lệnh Không quân Vũ trụ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo: Chuẩn tướng Amir Ali Hajizadeh
 Tư lệnh Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo: Chuẩn Đô đốc Alireza Tangsiri
 Tư lệnh Lực lượng Đặc nhiệm Quds: Chuẩn tướng Esmail Ghaani
 Tư lệnh Lực lượng Dân quân Basij: Chuẩn tướng Gholamreza Soleimani
 Bộ Tư lệnh Thực thi Pháp luật
 Tổng Tư lệnh Cảnh sát: Chuẩn tướng Hossein Ashtari

Ngân sách

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế thuộc Anh, ngân sách quốc phòng năm 2005 của Iran được ước tính là 6,3 tỷ USD. Một nghiên cứu điều tra tác động của các biện pháp trừng phạt Iran đối với chi tiêu quân sự của nước này, xem xét hồ sơ lịch sử từ năm 1960 đến năm 2017 và sử dụng mô hình độ trễ phân tán hồi quy tự động (ARDL), cho thấy các biện pháp trừng phạt đơn phương của Hoa Kỳ sẽ có tác động không đáng kể đến chi tiêu của Iran trong khi các biện pháp trừng phạt đa phương (do Liên Hợp Quốc và Liên minh Châu Âu ngoài Hoa Kỳ áp đặt) sẽ có ý nghĩa thống kê.

Công nghiệp quốc phòng
Năm 1973, Công ty Công nghiệp Điện tử Iran (IEI) được thành lập. Công ty này thuộc sở hữu quốc doanh, lúc đầu được thành lập để lắp ráp và sửa chữa các vũ khí được chuyển giao từ nước ngoài. Tổ hợp Công nghiệp Quốc phòng của Iran đã thu được những thành công đầu tiên trong bước phát triển để trở thành một nền công nghiệp quân sự thực thụ nhờ việc sửa chữa, phục hồi các vũ khí, trang bị của Liên Xô như RPG-7, BM-21, và các tên lửa SAM-7 vào năm 1979.

Tuy nhiên, hầu hết các vũ khí của Iran trước Cách mạng Hồi giáo đều được nhập từ Hoa Kỳ và châu Âu. Từ năm 1971 đến năm 1975, Shah đã chi tới 8 tỷ USD cho vũ khí từ Hoa Kỳ. Hoa Kỳ vẫn tiếp tục bán một lượng lớn các vũ khí cho Iran đến tận Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Sau Cách mạng Hồi giáo, Iran tự cô lập mình và thiếu các chuyên gia công nghệ. Do lệnh cấm vận kinh tế và cấm buôn bán vũ khí với Iran do Hoa Kỳ áp đặt, Iran buộc phải dựa vào nền sản xuất trong nước cho việc sản xuất hay sửa chữa, thay thế từng phần các vũ khí, các nước cũng ít có ý định buôn bán với Iran.

Từ năm 1992, ngành công nghiệp quân sự Iran đã tự sản xuất được các loại xe tăng, vũ khí, trang bị cá nhân, các tên lửa dẫn hướng, các tàu ngầm, các máy bay chiến đấu.

Việc phóng thử tên lửa tháng 11 năm 2006
Vào ngày mồng 2 tháng 11 năm 2006, Iran đã bắn các tên lửa không mang vũ khí để mở đầu cho 10 ngày trong chương trình trò chơi chiến tranh của quân đội. Đài truyền hình quốc gia Iran thông báo "hàng chục tên lửa được bắn gồm các tên lửa Shahab-2 và Shahab-3. Các tên lửa có tầm bắn từ 300 km đến trên 2.000 km...các chuyên gia Iran đã có những thay đổi đối với tên lửa Shahab-3 bằng việc sử dụng phần chiến đấu dạng chùm có khả năng chứa nhiều bom đạn bên trong, có thể mang được 1.400 quả bom."

Iran cũng được tin là đã bắt đầu việc phát triển chương trình tên lửa ICBM/IRBM như Ghadr-110 có tầm bắn hơn 3000 km; chương trình này song song với việc cải tiến, phát triển bệ phóng vệ tinh IRIS.

Xem thêm
 Iran
 Lịch sử quân sự Iran

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Islamic Republic of Iran Air Force - IRIAF
 Defence Industries Organization
 Iran Electronics Industries
 Iranian Aerospace Industries Organization
 Iran Aircraft Manufacturing Industrial Company
 News on Iranian Military plus Iran Military Pictures and videos


title: Crosmières

text:
Crosmières là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 20,6 km2, dân số năm 2006 là 881 người.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Royan

text:
Royan (Saintongeais: Roeyan) là một xã ở tỉnh Charente-Maritime thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Thời tiết

Dân số

Thành phố kết nghĩa
  Balingen, Baden-Württemberg, Đức
  Gosport, Hampshire, Anh
  Nafplion (Ναύπλιο), Peloponnese, Hy Lạp

Những người nổi tiếng sinh ra tại Royan
 Pierre Dugua, Sieur de Mons, (ca 1558–1628), merchant, explorer and colonizer
 Eugène Pelletan (1813–84), writer, journalist and politician
 Jacques Fontaine III
 Auguste Rateau

Những người nổi tiếng đã đến Royan
Pablo Picasso
Leon Trotsky
Émile Zola
Sacha Guitry
Jules Michelet
Howard Zinn
Johnny Halliday
Hélène Segara
André Malraux
Nicolas Sarkozy

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Tourist office website

Tham khảo

Xã của Charente-Maritime
Gironde


title: Megapenthes conicus

text:
Megapenthes conicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Quípama

text:
Quípama là một thị xã và đô thị ở  Departamento  Boyacá, thuộc phân vùng Western Boyacá.

Tham khảo

Đô thị của Boyacá
Khu dân cư ở tỉnh Boyacá


title: Chaunus fernandezae

text:
Chaunus fernandezae là một loài cóc trong họ Bufonidae.
Nó được tìm thấy ở Argentina, Brasil, Paraguay, và Uruguay.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đầm nước ngọt có nước theo mùa, phá nước ngọt ven biển, đất canh tác, vùng đồng cỏ, các đồn điền, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa.

Hình ảnh

Tham khảo

 Narvaes, P., Kwet, A., Silvano, D., Lavilla, E. & Langone, J. 2004. Bufo fernandezae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Chaunus
Động vật lưỡng cư Nam Mỹ
Động vật được mô tả năm 1957


title: Diadasia tuberculifrons

text:
Diadasia tuberculifrons là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Diadasia
Động vật được mô tả năm 1939


title: Strigania

text:
Strigania là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Amalda dimidiata

text:
Amalda dimidiata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Amalda


title: Leoben (huyện)

text:
Bezirk Leoben là một huyện của bang
Styria ở Áo.

Các đô thị
Các thị xã (Städte) bằng chữ đậm; các phố thị (Marktgemeinden) bằng chữ xiên, các khu ngoại ô, làng và các đơn vị khác của một đô thị được hiển thị bằngchữ nhỏ.
 Eisenerz
 Gai
 Edling, Gausendorf, Gimplach, Gößgraben, Kurzheim, Oberdorf, Putzenberg, Schardorf, Töllach, Untergimplach, Unterkurzheim, Windischbühel
 Hafning bei Trofaiach
 Hafning bei Trofaiach, Krumpen, Laintal, Rötz, Treffning
 Hieflau
 Jassingau
 Kalwang
 Pisching, Schattenberg, Sonnberg
 Kammern im Liesingtal
 Dirnsdorf, Glarsdorf, Leims, Liesing, Mochl, Mötschendorf, Pfaffendorf, Seiz, Sparsbach, Wolfgruben
 Kraubath an der Mur
 Kraubathgraben, Leising
 Leoben
 Donawitz, Göß, Hinterberg, Judendorf, Leitendorf, Seegraben
 Mautern in Steiermark
 Eselberg, Liesingau, Magdwiesen, Rannach, Reitingau
 Niklasdorf
 Proleb
 Kletschach, Köllach, Prentgraben
 Radmer
 Radmer an der Hasel, Radmer an der Stube
 Sankt Michael in Obersteiermark
 Brunn, Greith, Hinterlainsach, Jassing, Liesingtal, Vorderlainsach
 Sankt Peter-Freienstein
 Hessenberg, Tollinggraben, Traidersberg
 Sankt Stefan ob Leoben
 Kaisersberg, Lichtensteinerberg, Lobming, Niederdorf, Zmöllach
 Traboch
 Madstein, Stadlhof, Timmersdorf
 Trofaiach
 Vordernberg
 Wald am Schoberpaß
 Liesing, Melling

Tham khảo

Huyện của Áo
Steiermark


title: Giấy dó

text:
Giấy dó là loại giấy được sản xuất từ vỏ những cây dó (như dó giấy, dó liệt...), theo quy trình thủ công được truyền lại qua nhiều thế hệ ở một số làng nghề ở Việt Nam. Giấy được dùng cho vẽ tranh trong mỹ thuật dân gian Việt Nam, đặc biệt là để làm giấy điệp cho tranh Đông Hồ, hay lưu giữ các tài liệu, nhờ vào nhiều ưu điểm, nổi bật nhất là độ bền theo thời gian.

Sản xuất giấy dó
Từ các làng nghề truyền thống sản xuất giấy dó ở Kinh thành Thăng Long xưa cho thấy: về cơ bản, giấy dó sản xuất thủ công, nên không có tác động của hoá  chất trong tờ giấy. Vỏ cây dó được ngâm trong nước vôi với thời gian ba tháng, sau đó được nấu cách thủy khoảng 3 ngày 2 đêm cho đến khi ngửi thấy mùi thơm của vỏ cây được nấu chín nhừ hoặc thấy phần thịt của vỏ cây dó trong lại. Dùng dao nhỏ bóc bỏ lần vỏ đen đi, giã bằng cối và chày cho đến khi thành một dạng bột nhuyễn rồi cho bột dó vào một cái rá to có đường kính hơn một mét được đan bằng tre để đãi sạch nước vôi, gọi là "đãi bìa". Dùng chất nhầy từ cây mò (chi Clerodendrum) tạo hỗn hợp kết dính. Hỗn hợp này gọi là "nhớt gỗ" mà người thợ sẽ pha với nước, lỏng hay đặc tùy theo loại giấy. Khi xeo giấy, người thợ dùng "liềm xeo" - liềm là một mành nứa hoặc giang chẻ nhỏ như sợi tăm rồi dùng sợi tơ xe lại mua ở làng Triều Khúc về đan lại - công đoạn đan liềm này do các thợ thủ công ở làng Cáo Đỉnh đảm nhận. Thợ xeo chao đi chao lại trong bể bột dó. Lớp bột dó trên liềm chính là tờ giấy dó sau khi kết thúc công đoạn xeo, ép, bóc, can, phơi (sấy), lột giấy. Tơ dó kết lại với nhau, như cái mạng nhện nhiều lớp, tạo nên tờ giấy dó. Sự kết mạng như vậy đã làm cho tờ giấy dó có độ xốp. Vì xốp nên giấy dó rất nhẹ và hút mực. Các công cụ sản xuất giấy dó hầu như bằng tre, gỗ và dùng ánh sáng tự nhiên để làm khô giấy. Giấy dó được sản xuất theo quy trình này không có độ axít nên tờ giấy dó có tuổi thọ rất cao. Từ việc ngày nay chúng ta còn lưu giữ được các bản sắc phong cổ trong một số di tích đình, đền, miếu thờ đã cho thấy: giấy dó có độ tuổi thọ tới hơn 500 năm.                      Tiếng chày giã dó đã đi vào ca dao:                                            "Gió đưa cành trúc la đà,       tiếng chuông Trấn Vũ canh gà Thọ Xương.                               Mịt mù khói tỏa ngàn sương,               Nhịp chày Yên Thái mặt gương Tây Hồ".                             Phường Yên Thái ở bờ tây nam hồ Tây, tục gọi là kẻ Bưởi, từ thế kỷ 12 đã là nơi chính làm giấy dó dùng để viết hoặc in, gồm ba làng: Hồ Khẩu, Đông Xã, An Thái Thọ (do sáp nhập hai làng An Thái và Thọ An vào). Hai làng Hồ Khẩu và Đông Xã thì làm giấy dó khổ lớn hơn mà mịn mặt hơn dùng để làm tranh dân gian. Đến cuối thế kỷ 20, năm 1986 thì nghề thủ công làm giấy gần như bỏ hẳn.

Đặc tính lý hóa của giấy dó

Giấy dó có đặc tính xốp nhẹ, bền dai, không nhoè khi viết vẽ, ít bị mối mọt, hoặc dòn gãy, ẩm nát.
Giấy dó xốp, nhẹ do nguyên liệu, cách chế biến, xử lý nguyên liệu và công nghệ sản xuất giấy dó quy định. Giấy dó có cấu trúc dạng sợi, các xơ sợi li ti cố kết với nhau tựa mạng nhện, nhiều lớp, không theo thứ tự sợi ngang, dọc như tấm lụa dệt, mà theo dạng chuyển động brown, đa chiều. Giấy dó có trọng lượng riêng bằng khoảng một nửa các loại giấy sản xuất công nghiệp.

Giấy dó Yên Thái đã được xuất khẩu sang nhiều quốc gia trên thế giới và được bạn hàng ưa chuộng. Các họa sĩ người Pháp đã sử dụng giấy dó Yên Thái (khổ lớn) để vẽ tranh bằng mực tàu theo phương pháp tranh cổ điển phương Đông. Một vài bảo tàng ở châu Âu cũng đã dùng giấy dó để lót bồi phía sau tranh vẽ. Với đặc tính chống ẩm rất cao, giấy dó giúp cho các tác phẩm nghệ thuật không bị ẩm mốc.
Độ bền:
Tại các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia, trong số những tài liệu giấy, thì tài liệu giấy dó có tuổi thọ cao nhất. Các tài liệu giấy dó (điển hình là các sắc phong tại các đình, đền) là những loại tài liệu được sản sinh lâu đời nhất, từ khi các phương tiện bảo quản chưa được phát triển.

Bắt màu, hút ẩm và thoát ẩm: Vì xốp nên giấy dó rất dễ bắt màu khi viết, in
Cách nhiệt, cách âm, thẩm âm, cháy kiệt: Cũng vì xốp nên giấy dó cách nhiệt, cách âm tốt, do có cấu trúc dạng sợi đa chiều

Lịch sử sản xuất giấy dó

Cây dó giấy

Nguyên liệu chủ yếu của giấy dó vùng Kinh Bắc và Hà Nội là cây dó giấy. Một số nơi khác còn dùng cây dướng, cây dó liệt.

Cây dó giấy, Rhamnoneuron balansae, thuộc họ Trầm Thymelaeaceae, là một loại cây nhỏ trong nhóm cây gỗ lớn, cao 8-12m, đường kính thân ≤ 30cm, cành non phủ đầy lông. Lá mọc cách, phiến hình trứng thuôn, dài 10–20 cm, rộng 3-3,5 cm, tròn, thót nhọn ở đầu, mỏng, nhẵn ở mặt trên có lông ngắn và nằm ở mặt dưới, có 20 - 25 đôi gân, bậc hai gần như song song; cuống lá dài 3 - 4mm, có lông và có cánh.

Cụm hoa ở đầu cành là chùy thưa dài hơn lá, có lông. Cụm hoa đơn vị là tán, gồm 4 hoa không cuống, khi non được bao bởi hai lá bắc tổng bao dài 6 - 7mm, có lông len. Hoa màu trắng, lưỡng tính, thơm. ống đài dài 1 cm, hơi loe ở giữa, phủ đầy lông ở ngoài, nhẵn, ở trong mang 4 lá đài trên đầu. Lá đài hình trứng, to nhỏ không bằng nhau, dài 2mm, có lông ở mặt ngoài. Nhị 8, xếp thành hai vòng không dài bằng nhau.

Đĩa tuyến mật cao 1,5 - 2mm, hình chén mỏng, mép lượn sóng. Bầu hơi có cuống, phủ đầy lông; vòi ngắn; núm to, gần hình bán cầu. Quả khô không tự nở, hình trứng, dài 7mm; vỏ quả ngoài mỏng, phủ đầy lông màu vàng nhạt. Hạt hình thoi, dài 6mm, rộng 1,7mm. Cây dó giấy thường mọc ở vùng Hòa Bình, Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang, Sơn La, Lai Châu.

Các loại giấy dó
Giấy dó sản xuất tại làng An Cốc (Hà Tây) có bảy loại:
Giấy phương
Giấy trúc
Giấy khay
Giấy để tạo giấy sắc
Giấy vua phê
Giấy hành ri
Giấy dó bìa
Tại Hà Nội:
Giấy sắc (Nghĩa Đô)
Giấy moi, giấy phèn làm từ nguyên liệu thô hơn, có mặt giấy khô ráp, sử dụng để gói hàng (Yên Thái)
Giấy xề: làm từ các đầu mẩu vỏ dó bị loại bỏ (làng Kẻ Cót hay làng Cót)

Ứng dụng

In sách: ngày xưa người Việt in bằng công nghệ in giấy bản trên ván gỗ. Ngày nay, nhà thơ Nguyễn Duy sử dụng máy in phun để in trên giấy dó
Ghi chép: thích hợp với sử dụng bút lông
Vẽ tranh dân gian
Đồ chơi Trung Thu
Vàng mã
Làm quạt
Bao bì
Giấy chống ẩm
Sản xuất tấm cách âm, cách nhiệt, làm màng loa máy thu thanh
Mỹ nghệ

Chú thích

Tham khảo
 Oger, Henri. Technique du peuple annamite. Hà Nội: Viện Viễn Đông Bác cổ, 2009.

Xem thêm
Giấy điệp
Giấy
Giấy sắc phong: giấy dó loại đặc biệt để phong sắc cho các quan, được bôi keo, nhuộm, làm nghè, đánh vàng, đánh bạc và vẽ rồng.
Bôi keo: Làm cho giấy thêm dai, không hút ẩm và chống mối mọt.
Nhuộm: tạo cho giấy có màu sắc đặc trưng bằng bột hoa hèo giã nhỏ, nhuộm cả hai mặt
Nghè: Dùng chày vỗ giã, đập lên cả chồng giấy khoảng 4, 5 tờ trên đe đá, làm cho giấy mỏng và dai hơn. Đánh vàng và đánh bạc là 2 cách thức với những bí mật nghề nghiệp riêng trong công đoạn nghè giấy.
Vẽ rồng: Là công đoạn cuối cùng, khó nhất, cầu kỳ nhất và cũng là nghệ thuật nhất, bao gồm "vẽ chạy" và "vẽ đồ" (tô kim nhũ, vàng, bạc lên nét vẽ chạy)
Giấy dướng do người Mông ở Sơn La làm từ vỏ cây dướng, sau được trung tâm Nghiên cứu Hỗ trợ và phát triển làng nghề Việt Nam nhân thêm cho người Mường ở Suối Cỏ, Hợp Hòa, huyện Lương Sơn, Hòa Bình
Bột giấy

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Giấy và bảo quản tài liệu giấy
 Bảo tồn nghề làm giấy sắc phong và giấy dó ở Hà Nội
 Cây dó giấy và giấy dó tại www.amasixasiagroup.com  (tiếng Anh)
Giấy dó, giấy sắc phong trong lịch sử văn hóa dân tộc Việt
Làng giấy dó Yên Thái

Dó
Thủ công
Hội họa Việt Nam


title: Discodeles vogti

text:
Discodeles vogti là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, vườn nông thôn, các vùng đô thị, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Richards, S. & Allison, A. 2004. Discodeles vogti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Vogti
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea
Động vật đặc hữu Papua New Guinea


title: Piazzola sul Brenta

text:
Piazzola sul Brenta là một đô thị thuộc tỉnh Padova vùng Veneto, located about 45 km về phía tây của Venezia và cách khoảng 15 km northvề phía tây của Padova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 10.758 người và diện tích 41.4 km².

Đô thị Piazzola sul Brenta bao gồm các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là làng) Carturo, Isola Mantegna, Presina, Tremignon, and Vaccarino.

Piazzola sul Brenta giáp các đô thị: Camisano Vicentino, Campo San Martino, Campodoro, Curtarolo, Gazzo, Grantorto, Limena, San Giorgio in Bosco, Villafranca Padovana.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.piazzola-sul-brenta.pd.it/

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Andrena leucocyanea

text:
Andrena leucocyanea là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1895


title: La Chenalotte

text:
La Chenalotte là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số
Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 286.Ước lượng năm 2007 là 366.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Phyllonorycter lalagella

text:
Phyllonorycter lalagella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Parbattia

text:
Parbattia là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Pyraustini


title: Lịch sử Chế độ Giáo hoàng

text:
Lịch sử của chế độ Giáo hoàng là một lịch sử lâu dài kéo dài trong suốt 2000 năm với rất nhiều sự kiện và biến động. Giáo hội Công giáo nhìn nhận Giáo hoàng như là người kế vị của thánh tông đồ Phêrô, người đã được Đức Giêsu đặt làm người "trông coi" và là "tảng đá" của Giáo Hội.Trong thời kỳ đầu của kỷ nguyên Kitô giáo, Rôma và một số thành phố khác đã có những kiến nghị về vị trí đứng đầu trong toàn thế giới Kitô giáo. Giáo Hội của Thánh Giacôbê, người vẫn được biết đến là "anh em của Chúa", và tòa Jesusalem được tôn vinh là "Giáo Hội Mẹ" ("Mother Church") trong truyền thống Đông phương. Alexandria đã được coi là trung tâm của người Do thái và nay là trung tâm học thức của đạo Kitô. Rôma đã là một giáo đoàn lớn ngay từ thời các thánh tông đồ và Tông Đồ Phaolô đã chịu tử vì đạo tại đây. Chúng ta có thể tìm hiểu qua các giai đoạn chính sau đây.

Thời kỳ sơ khai của Kitô giáo (khoảng năm 30-325)

Trong suốt những thế kỷ đầu tiên của đạo Kitô giáo (khoảng 30-130), Rôma đã trở thành một trung tâm Kitô giáo có vai trò rất quan trọng; tuy nhiên có rất ít tài liệu trong thời gian này chứng minh về vai trò lãnh đạo của tòa Rôma. Bằng chứng sớm nhất mà chúng ta có là một bức thư của Clêmentê, người được xem là môn đệ của các Tông đồ và là vị Giám mục Rôma thứ tư sau Phêrô, Linô và Anaclêtô. Trong thư "gửi tín hữu Côrintô" viết năm 95 hoặc 96, ông bảo họ nhận lại các Giám mục mà phe cánh của họ đã trục xuất. Ông nói: "Nếu người nào bất tuân lời do Thiên Chúa nói qua ta, thì hãy cho họ hiểu rằng họ sẽ bị tội và nguy hiểm không phải là nhẹ" (Ep.59). Ngoài ra, ông bảo họ "phải vâng theo những điều đã được ta viết qua Chúa Thánh Thần". Như vậy, ngay từ những buổi sơ khai, một Giám mục Rôma đã can thiệp vào những công việc của một Giáo hội khác và đòi hỏi giải quyết vấn đề bằng một quyết định được linh ứng bởi Chúa Thánh Thần. Lightfoot đã coi đó là "bước đầu tiên hướng đến sự thống trị của Giáo hoàng" (Clêmentê 1,70).

Sang thế kỷ thứ hai, đã có thêm những bằng chứng chứng minh thẩm quyền của Rôma trên các Giáo Hội khác. Vào khoảng năm 107, thánh Inhaxiô Antiôkia, trong đoạn mở đầu thư gửi cho Giáo hội Rôma, đã đề cập đến quyền đứng đầu trên tất cả các Giáo Hội khác. Ngài gọi là "đứng đầu trên nhóm huynh đệ tình yêu" (prokathemene tesagapes)". Như chú giải của Funk, về mặt ngữ pháp, thuật ngữ này không hợp với phiên dịch của một số tác giả không Công giáo khi họ dịch là: "Ưu việt trong những việc làm tình yêu". Ngoài ra còn có Pôlycarpô và Clêmentê thành Alexacdria. Tuy nhiên tất cả các tác giả mà chúng ta có được tác phẩm điều là những nhà hộ giáo chống lại những người Do thái giáo hoặc những người ngoại đạo. Trong những công trình có đặc điểm như thế thì không có lý do gì để quy chiếu một sự việc như chức Giám mục Rôma của Phêrô.

Cũng vào thế kỷ ấy, chúng ta có một bằng chứng của thánh Irênê Giám mục của Lyon, một người có quan hệ gần nhất với thời đại của các Tông đồ, vì ngài là môn đệ của thánh Pôlycarpô, người mà Thánh Gioan đã bổ nhiệm làm Giám mục Smyrna. Irênê đã cung cấp cho chúng ta một lý lẽ vững chắc. Ngài đã chống lại các phải Ngộ đạo bằng cách đưa ra lý lẽ rằng giáo lý của họ không hề dựa trên truyền thống Tông đồ vốn được bảo tồn trung thực bởi các giáo hội; truyền thống này đã xác định được sự kế vị của các Giám mục sau nhóm mười hai. Trong cuốn Adversus Heresies (Chống lại các lạc giáo) (3.3.2), ngài viết: "Bởi vì trong một tập sách như thế này, thì quả là quá dài nếu liệt kê những sự kế vị của tất cả các giáo hội, nên chúng ta chỉ đề cập đến truyền thống rất lớn, rất xưa của Giáo hội được mọi người biết đến mà thôi; đó là Giáo hội đã được xây dựng là thiết lập bởi hai thánh Tông đồ Phêrô và Phao lô. Tôi nói chúng ta đề cập đến truyền thống mà Giáo hội này đã có từ các Tông đồ và niềm tin mà Giáo hội đã công bố cho nhân loại đến tận thời đại chúng ta qua sự kế vị của các Giám mục, và như vậy chúng làm cho tất cả những người tập hợp trong những nhóm trái phép phải xấu hổ. Vì với Giáo hội này, do thẩm quyền cao hơn của nó, mọi Giáo hội đều phải đồng ý – có nghĩa là tín hữu khắp mọi nơi – trong sự hiệp thông với Giáo hội mà truyền thống của các tông đồ đã luôn luôn được mọi người ở khắp mọi nơi gìn giữ (Ad hanc enim ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire ecclesiam, hoc est eosqui sunt undique fideles, in qua simper ab his qui sunt undique, conservata est ea quâ est apostolis traditio).

Sau đó, ngài tiến hành liệt kê những vị kế vị ở Rô-ma từ Linô đến Êlêutêriô, vị thứ mười hai sau các tông đồ; là người đã giữ tòa Giám mục lúc đó. Trong hai đoạn văn (Adv. Haer – Chống lại lạc giáo – 1:27;1 à 3:4:3) ngài nói đến Hyginô như là Giám mục thứ chín của Rô-ma, khi dùng một bản liệt kê bao gồm Phê-rô như là Giám mục thứ nhất. Lightfoot chắc chắn đã giả định rằng đã có một sự nghi ngờ nào đó đối với sự chính xác trong việc đọc đoạn đầu của đoạn văn này. Trong 3:4:3, bản dịch tiếng Latinh quả có từ "octaus" (thứ tám), nhưng bản văn Hy Lạp, do Êusêbiô chưng dẫn, lại đọc là enatos. Chúng ta biết rằng Irênê đã đến thăm Rô-ma vào năm 177. Vào thời điểm này, vừa mới hơn một thế kỷ sau khi Phê-rô qua đời, có thể ngài đã tiếp xúc với những người mà chính cha ông của họ đã từng nói chuyện với vị tông đồ này.

Lightfoot (Clêmentê I:64) cho rằng việc đó có nguồn gốc từ tiểu thuyết Clêmentê. Tuy nhiên ngày nay người ta công nhận rằng công trình này không thuộc về thế kỷ II mà là thế kỷ IV. Lại không có cơ sở nào để xác nhận rằng cách nói của Irênê, 3:3:3, ngụ ý Phê-rô và Phao lô cùng chia sẻ một chức Giám mục ở Rô-ma. Cuốn 265 Đức Giáo hoàng viết: "thực ra ngài có ý muốn nói về việc hai vị tông đồ cùng nhau truyền chức cho Li nô. Nhưng từ ngữ được giải thích cùng với lý lẽ của ngài chỉ nhằm mục đích bảo vệ, chống lại những người ngộ đạo, tính hợp thức của giáo lý được giảng dạy trong Giáo hội Rô-ma. Vì thế tự nhiên ngài đi đến chỗ nhấn mạnh sự kiện Giáo hội đã thừa hưởng sự giảng dạy của hai vị Tông đồ cả. Êphianô hình như muốn nói đến chức Giám mục được phân chia; nhưng có lẽ ngài đã hiểu sai những lời lẽ của Irênê". Không một tác giả nặng ký nào phủ nhận việc Phê-rô đã đến Rô-ma và đã chịu tử đạo ở đó (Harnack, "Chronol" I,244 n,2). Tuy nhiên một vài người trong số những người chấp nhận rằng ngài đã giảng dạy và đã chịu đau khổ tại Rô-ma, lại phủ nhận việc ngài đã luôn là Giám mục của thành phố (Lightfoot, "Clêmentê thành Rôma", II.501; Harnack, I,703).

Một số tác giả không công giáo đã tìm cách loại bỏ tầm quan trọng của đoạn văn bằng cách dịch từ convenire là "thường xuyên lui tới" và như vậy có nghĩa là các tín hữu từ mọi phía (undique) thường xuyên lui tới Rô-ma, như thế có nghĩa là dòng Giáo lý trong Giáo hội đó đã được giữ đúng đắn. Tuy nhiên cần lưu ý rằng: Giáo lý Rô-ma là tinh tuyền bởi vì nó xuất phát từ hai vị Tông đồ Phê-rô và Phao-lô. Sự thường xuyên lui tới của các thành viên của các Giáo hội khác có thể không góp phần gì cho việc này. Mặt khác mạch văn đã chứng minh phiên dịch "truyền thống là đúng, và dù cho mục đích của vô số những cuộc tấn công là gì đi nữa, thì vẫn không có gì có khả năng thực sự thay thế nó (x. Dom J. Chapman trong "Revue Bénédictine", 1895, trg 48).

Ngay từ rất sớm, các Giáo hoàng đã can thiệp và giải quyết sự tranh chấp giữa các học thuyết Ky-tô giáo. Trong nhiệm kỳ Giám mục của Giáo hoàng Victor (189-198), chúng ta có một bằng chứng về quyền tối thượng của Tòa Giám mục Rô-ma đối với các Giáo hội khác. Một khác biệt về việc cử hành lễ phục sinh giữa các giáo hội Tiểu Á và phần còn lại của thế giới Kitô giáo đã đưa Giám mục Rô-ma đến chỗ hành động. Vào năm 195, Giáo hoàng Victor I đã dọa dứt phép thông công giáo phái Quarto (Quarto decimans) khi họ mừng lễ Phục sinh vào ngày 14 tháng Nisan, ngày vượt qua của người Do thái. Trong khi đó Giáo hoàng khẳng định, ngày lễ Phục sinh phải được tổ chức vào ngày Chủ nhật, một truyền thống chiếm ưu thế. Victor đã truyền cho các Giáo hội Á châu phải thích nghi với phần còn lại của Giáo hội, nhưng ngài đã vấp phải sự phản kháng quyết liệt của Pôlycrat thành Êphêsô là người tuyền bố rằng truyền thống của họ được truyền dạy bởi Thánh Gioan thành Evangelist. Thánh Irênê đã can thiệp vào và khuyên Victor không nên cắt đứt toàn bộ các Giáo hội vì một điểm không thuộc nội dung đức tin. Ngài cho rằng Giáo hoàng có thể thực thi quyền lực, nhưng khuyên không nên làm như thế.

Ít năm sau đó, một bản văn bằng chứng có từ thời kỳ này, được đưa ra ánh sáng ở Tiểu Á. Bản văn khắc trên bia mộ của Aberciô, Giám mục Hiêrapôlis (khoảng năm 200) ghi lại những cuộc du hành của ngài; diễn tả bằng ngôn ngữ phúng dụ. Ngài nói đến Giáo hội Rô-ma như thế này: "Đến Rô-ma, Người (Đức Ki tô) phái tôi đi chiêm ngưỡng vẻ uy nghi và viếng một hoàng hậu mặc áo bằng vàng và mang dép bằng vàng". Các học giả cho rằng điều này cho thấy địa vị tối cao của Tòa Giám mục Rô-ma.

Tiếp sau đó, vào khoảng năm 220 nổ ra cuộc bút chiến Tertullianô, "De Pudicitia" (Về sự liêm sỉ). Nó nổ ra do việc thực thi đặc quyền của Giáo hoàng. Giáo hoàng Callistô quyết định rằng biện pháp kỷ luật nghiêm khắc mà lúc đó đã phổ biến trong nhiều Giáo hội phải được triển khai trên bình diện rộng. Tertullianô, lúc ấy đã sa ngã vào lạc giáo, phản ứng dữ dội đối với sắc chỉ "kiên quyết" mà "vị Giám mục tối cao, Giám mục của các Giám mục đã đưa ra". Lời lẽ có chủ ý châm chọc nhưng chúng ta lại càng thấy rõ thẩm quyền của Rô-ma. Và sự chống đối xảy ra không phải từ một Giám mục Công giáo mà từ một người theo lạc giáo Montan. Tertullianô (De pud.21) đề cập đến yêu sách của Callistô là quyền tha tội đã đến với ngài một cách đặc biệt. Việc Giáo hội chỉ đơn thuần được xây dựng bởi Phê-rô mà không xem ngài là Giám mục đầu tiên có thể không có cơ sở trong một tranh luận như thế. Tertullianô, cũng như Firmilianô, có mọi động cơ để phủ nhận lời xác nhận.Hơn nữa chính ngài đã trú ngụ tại Rô-ma và đã biết rõ có phải ý tưởng về về chức Giám mục Rô-ma của Phêrô đã là, như những người đối lập tranh cãi, một điều mới mẻ bắt đầu có từ những năm đầu tiên của thế kỷ III, thay thế truyền thống xưa mà theo đó Phê-rô và Phao- lô đã là những người đồng xây dựng và Li nô là vị Giám mục đầu tiên không. Hippôlytô.

Khoảng cùng thời kỳ đó, Hippôlytô. (vì Lightfoot chắc chắn có lý khi xem ngài là tác giả phần thứ nhất của "bản danh sách Libêriô" – "Clêmentê thành Rôma", 1:259) kể Phê-rô vào trong danh sách các Giám mục Rô-ma.Hơn nữa chúng ta có một bài thơ, "Adversus Marcionem"(Chống lại Marciô, hình như được viết vào thời kỳ này, trong đó người ta nói Phê-rô đã chuyển qua cho Linô "chiếc ghế mà chính ngài đã ngồi" (Pl. II, 1077). Firmilianô Cêsarêa lưu ý rằng Stêphanô quyết định mở ra cuộc tranh cãi liên quan đến sự rửa tội lại với lý do ngài đang là người kế vị.

Vào giữa thế kỷ thứ ba (khoảng năm 258), các quan điểm của Cyprianô liên quan đến thẩm quyền Giáo hoàng rõ ràng đã gây ra nhiều tranh luận. Ngài đã tán thành những quan điểm về sự độc lập của các Giám mục riêng lẻ, điều này cuối cùng đã đưa ngài đến chỗ xung đột nặng với Rô-ma. Tuy nhiên trên nguyên tắc cơ bản, ngài đã quy cho Giáo haongf một quyền tối thượng hữu hiệu với tư cách là người kế vị của Phê-rô. Ngài đã gọi Rôma là Tòa giảng thánh Phêrô, khi nói rằng Cornêliô đã kế thừa "vị trí của Fabianô là vị trí của Phê-rô" (Ep. 55:8;X. 59:14). Ngài làm cho sự hiệp thông với Tòa Rô-ma trở thành chủ yếu đối với sự hiệp thông Công giáo, nói về nó như là "Giáo hội chính mà từ đó xuất phát tính duy nhất Giám mục" (ad Petri cathedram et ad ecclesiam principalem unde unitas sacerdotalis exorta est: đến tòa Phê-rô và đến Giáo hội chính, nơi mà từ đó xuất phát tính duy nhất tư tế).

Cyprianô đã khẳng định rằng tính duy nhất của Giáo hội đã được Đức Kitô thiết lập khi Người xây dựng Giáo hội của Người trên Phêrô. Bằng hành vi này, tính duy nhất của Tông đồ đoàn được bảo đảm xuyên qua tính duy nhất của sự xây dựng. Các Giám mục xuyên qua các thời kỳ hợp thánh một đoàn giống như thế và được kết chặt trọng một tính duy nhất như thể không phân chia ra được. Tòa Phêrô là nguồn gốc của tính duy nhất này. Nó hoàn toàn thành chức vụ thực sự như là nguyên lý hợp nhất mà Phêrô đã hoàn thành trong cuộc đời của ngài. Do đó hiệp thông với một phản Giáo hoàng như Noovatianô là ly giáo (Ep. 68:1). Ngài cũng tin rằng Giáo hoàng có thẩm quyền cách chức một Giám mục lạc giáo. Khi Marcianô thành Arles rơi vào lạc giáo, Cyprianô, theo yêu cầu của các Giám mục trong tỉnh đã gửi thư thúc đẩy Giáo hoàng Stêphanô "gửi thư ra vạ tuyệt thông Marcianô và cho một người khác có khả năng thay thế chỗ ông này" (Ep. 61:3).

Đồng thời với Cyprianô là thánh Điônysiô thành Alexandria. Êusêbiô (Lịch sử Giáo hội 7:9) cho chúng ta một bức thư gửi cho thánh Xystô liên quan đến một người hình như đã được rửa tội vô hiệu bởi những người lạc giáo, nhưng là người mà nhiều năm này đã lãnh nhận các bí tích của Giáo hội. Trong thư ông nói rằng ông cần ý kiến của thánh Xystô và xin quyết định (gnomen) của ngài để ông khỏi bị sai lầm (dedios me hara sphallomai). Vài năm sau, cũng vị thượng vụ đó lại gây ra sự lo lắng cho vài người trong các anh em đồng đạo khi dùng những thuật ngữ hầu như không hợp với niềm tin đầy đủ vào Thần tính của Đức Ki-tô. Họ vội vã cầu đến Tòa thánh và tố cáo ngài với vị trùng tên với ngài, thánh Điônysiô thành Rô-ma về những khuynh hướng lạc giáo của ngài. Giáo hoàng trả lời bằng cách lấy quyền đặt ra giáo lý thật về vấn đề này. Cả hai việc này đã chỉ cho chúng ta thấy Rô-ma được thừa nhật bởi tòa Giám mục thứ hai trong cộng đoàn Ki tô giáo như thể đã được trao quyền nói một cách có thẩm quyền về những vấn đề giáo lý (Athanasiô, "De sententia Dionysii"-Về ý kiến của Điônysiô-trong PG.,XXV,500).

Hành động của hoàng đế Aurêlianô vào năm 270 cũng đáng chú ý. Một thượng hội đồng các Giám mục đã lên án Phaolô Samôsata, thượng phụ Alexandria với lời buộc tội lạc giáo và đã bầu Đômnô làm Giám mục thay thế. Phaolô từ chối rút lui và gửi đơn chống án lên quyền lực dân sự. Hoàng đế phán quyết ông là người đã được các Giám mục Ý và Giám mục Rô-ma công nhận nên được công nhận và là người hợp pháp giữ Tòa Giám mục.

Từ công đồng Nicea cho tới cuộc ly giáo Đông-Tây (325-1054)

Từ đầu thế kỷ IV, quyền tối thượng của Rô-ma đã được chứng minh đầy đủ hơn trong các tài liệu. Trong suốt bảy thế kỷ, kể từ sự thống nhất các giáo hội tại công đồng Nicea bởi hoàng đế Constantine cho tới cuộc ly giáo thành Giáo hội Đông Hy Lạp và giáo hội Tây La mã. Các Giáo hoàng ngày càng trở nên độc lập với các hoàng đế ở phía đông và trở thành một lực lượng chính trị quan trọng ở phía Tây.

Với việc hoàng đế Constantine chuyển thành đạo Kitô và việc triệu tập công đồng chung Nicea, sự thống nhất của Kitô giáo và chức giáo hoàng của Roma đã được thiết lập. Sau khi thủ đô của đế chế được chuyển đến Constantinople vào năm 330 thuộc về các giáo hội phương Đông, vì thế giáo chủ của Constantinople đã bắt đầu khẳng định quyền lãnh đạo của mình dựa trên vị trí của thủ đô mới.

Tại công đồng Constantinople I (381 CN) đã đưa ra một đề nghị mạnh mẽ về quyền lãnh đạo của Roma. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, chính vì những tranh cãi về vấn đề này, nên đã không có vị Giáo hoàng nào tham dự công đồng chung này, nó đã được tổ chức ở thủ đô phía đông của đế quốc Roma thay vì ở Rome. Cuộc tranh cãi đã được giải quyết vào năm 440 bởi Giáo hoàng Leo cả, người đã khẳng định một cách rõ ràng về uy quyền của Giáo hoàng như một tín điều, nó được đưa ra trong một bức thư và trong công đồng, chân lý của ông đã được áp dụng: "quyền nằm giữ của giáo hoàng là quyền mà Đức Giêsu đã dành cho tông đồ Phêrô". Đó là tại công đồng chung Calcedon năm 451 và Leo (qua miệng sứ thần của ông) đã nói tiếng nói của Phêrô". Tuy nhiên, cũng tại công đồng này, Giám mục của Constantinople đã cho rằng quyền lãnh đạo của ông ngang bằng Giám mục của Roma, bởi vì "Constantinople là Roma mới".

Danh hiệu Giáo hoàng đã được dùng từ đầu thế kỷ III với một cách tôn kính cho tất cả các Giám mục phương tây. Ở phương Đông, nó chỉ được dùng cho Giám mục của Alexandria. Từ thế kỷ VI, Constantinople đã dành riêng từ đó cho Giám mục của Roma. Ngay từ đầu thế kỷ VI, từ Giáo hoàng bắt đầu được giới hạn ở phương Tây và chỉ dùng cho Giám mục Roma, một khẳng định chắc chắn vào thế kỷ XI.
Sau khi đế quốc Roma sụp đổ, Giáo Hội được biết đến như là nơi khởi nguồn của trí tuệ, quyền lực và sự liên tục. Giáo hoàng Gregory cả (khoảng 540-604) là một nhà quản lý đầy trí tuệ và cải cách nghiêm khắc. Xuất thân từ một gia đình thượng viện cũ, Gregory đã làm việc với một sự khôn ngoan, phân xử công minh và là một điển hình về nguyên tắc của Roma cổ. Về thần học, ông đại diện cho sự chuyển đổi từ thời cổ đại sang thời trung cổ, Những tác phẩm của ông được nhiều người ưa chuộc và để lại ấn tượng mạnh mẽ về những thánh tích thiêng liêng, ma quỷ, thiên thần và việc tới gần ngày tận cùng của thế giới.

Những người kế nhiệm Giáo hoàng Gregory đã chiếm ưu thế hơn so với các Giám mục và hoàng đế Đông phương. Quyền lực của hoàng đế bị suy yếu trước sự bành trướng của Hồi giáo và sự bất lực của hoàng đế trong việc bảo vệ các vùng đất của Giáo hoàng đã khiến cho Giáo hoàng Stephen II thay đổi chính sách với hoàng đế. Cần phải tìm kiếm lực lượng bảo vệ để chống lại các cuộc xâm lấn của người Lombards trong khi không nhận được sự giúp đỡ của hoàng đế Constantine V, Giáo hoàng đã yêu cầu sự giúp đỡ của hoàng đế Franks để bảo vệ phần đất của mình. Pepin đã đánh bại người Lombards và tặng đất Italia cho Giáo hoàng. Khi Giáo hoàng Leo III đặt vương miện cho hoàng đế Charlemagne vào năm 800, ông đã đặt ra một tiền lệ rằng: không một người đàn ông nào trở thành hoàng đế nếu không có sự sức dầu tấn phong bởi Giáo hoàng.

Vào khoảng năm 850, một người làm giả giấy tờ, có thể là từ một trong những người chống đối lại Hincmar, tổng Giám mục của Reims, đã tạo ra một sưu tập những giáo lệnh của nhà thờ giống như là những tài liệu chính cống. Lúc đầu, một số người đã cho đó là giả mạo, nhưng nó đã được dùng như những tài liệu chân thực trong suốt thời gian còn lại của thời Trung cổ. Hiện nay nó được gọi là Các giáo lệnh giả (False Decretals). Nó là một phần của một tập hợp được làm giả về những giáo lệnh cổ xưa bởi một nhóm người thuộc đế chế Carolingian, mục đích chính của nó là nhằm đem lại sự tự do cho nhà thờ, các Giám mục thoát khỏi sự can thiệp của chính quyền và các tổng Giám mục riêng biệt, và những người có liên quan đã được đảm bảo quyền đó bởi quyền uy của Giáo hoàng.

Tác giả của nó, một tu sĩ người Pháp xưng là Isidore Mercator, đã tạo ra tập tài liệu giả mạo này và tự cho là những văn kiện bởi các Giáo hoàng từ rất xa xưa, nó xác định rằng quyền lãnh đạo tối cao của các Giáo hoàng đã có truyền thống từ rất xa xưa. Tập sắc lệnh còn bao gồm cả Của tặng của Constantine (Donation of Constantine), trong đó, Constantine đã dâng tặng cho Giáo hoàng Sylvester I uy quyền muôn thuở trên tất cả vùng đất phía Tây châu Âu. Nhờ vậy, sắc lệnh trong tập sưu tập này đã trở thành một bằng chứng thuyết phục nhất trong lịch sử phương Tây. Nó là vật đã giúp khẳng định quyền lực của Giáo hoàng trong nhiều thế kỷ.

Giáo hoàng Nicholas I (858-867) đã khẳng định rằng Giáo hoàng có quyền tối cao trên tất cả các Kitô hữu, ngay cả hoàng gia, trong những vấn đề thuộc về đức tin và luân lý. Chỉ duy nhất có Photius, Giám mục của Constantinople đã kiên quyết chống lại ông. Ông này đã bảo vệ mạnh mẽ đạo đức và sự công bằng trong thời kỳ suy đồi. Sau khi ông ta chết đi, quyền lực của Giáo hoàng được mở rộng hơn bao giờ hết.

Thời kỳ sa sút của các Giáo hoàng kéo dài từ năm 867-1049. Các Giáo hoàng trở thành những công cụ của các phe phái chính trị. Nhiều Giáo hoàng bị giam cầm với những cách thức khác nhau, được đưa lên, bị giết và bị truất phế bởi các thế lực. Gia đình của một vài Giáo hoàng có chức vị đã tạo nên và lật đổ các Giáo hoàng trong suốt 50 năm. Một số gia đình có thế lực nhất, Giáo hoàng John XII đã tổ chức những buổi tiệc trác táng ngay trong điện Lateran.

Hoàng đế Otto I của Đức đã đưa John xét xử trong một phiên tòa các giáo sĩ, ông ta bị truất phế và một người trần tục được đưa lên làm Giáo hoàng, tức Leo VIII. John đã chống lại người đại diện của hoàng đế ở Roma và tự phục chức cho ông ta là Giáo hoàng. Cuộc xung đột giữa hoàng đế và Giáo hoàng vẫn tiếp tục, và nó chỉ kết thúc khi một thỏa ước giữa hoàng đế về việc bán chức Giám mục với Giáo hoàng được thiết lập.

Vào năm 1049, Leo IX đã trở thành Giáo hoàng. Cuối cùng thì một Giáo hoàng với những đức tính cần thiết để giải quyết những vấn đề thuộc quyền lực Giáo hoàng. Ông đã tới thăm các thành phố lớn của châu Âu để trực tiếp giải quyết những vấn đề đạo đức của nhà thờ. Đặc biệt là việc buôn bán chức vụ và vị trí trong nhà thờ (bán chức vụ thánh) và tình trạng hôn nhân của hàng giáo sĩ. Với hành trình dài của mình, ông đã khôi phục lại uy tín của Giáo hoàng đối với phương Bắc.

Từ cuộc ly giáo Đông Tây cho tới thời canh tân (1054-1517)

Giáo hội phương Đông và giáo hội phương Tây đã chính thức tách ra vào năm 1054. Sự chia rẽ này có nguyên nhân bởi các vấn đề chính trị hơn là những tranh luận về những tín điều. Các Giáo hoàng đã mất lòng với các hoàng đế khi liên minh với vua của người Franks, một đối thủ cạnh tranh của hoàng đế Roma, chiếm đoạt thủ phủ Ravenna và cố gắng xâm nhập vào miền Tây Italy.

Vào thời trung cổ (Middle Ages), các Giáo hoàng đã có sự tranh chấp với hoàng đế về quyền lực. Giáo hoàng Gregory VII (1073-1085), đã chính thức giới hạn việc sử dụng của từ "papa," để chỉ dành riêng cho vị Giám mục của Rôma mà thôi. Từ năm 1309 tới 1377, Giáo hoàng không cư trú ở Roma nhưng là ở Avignon. Các Giáo hoàng ở Avignon có những tính xấu xa như sự tham lam và sa đọa. Trong suốt thời kỳ này, Giáo hoàng là một đồng minh tích cực của nước Pháp, xa lánh những kẻ thù của Pháp, như Anh.

Giáo hoàng nhận thức được rằng để tạo nên một cái "kho" xứng đáng được xây dành cho các thánh và Chúa Ky-tô, nên các ngài đã cho phép xá tội, giảm bớt thời gian đền tội trong luyện ngục. Điều này đã chỉ ra rằng một đồng tiền hoặc vật dâng cúng, sự thú tội, và cuối cùng là cầu nguyện đã khiến cho mọi người hiểu rằng sự xá tội phụ thuộc vào số tiền được dâng cúng. Giáo hoàng đã bị chỉ trích vì sai lầm và lạm dụng nhưng nó cũng đã thu lại một khoản lợi tức lớn dựa trên quyền miễn tội.

Các Giáo hoàng cũng đã đấu tranh với các hồng y, những người đôi khi cố gắng để khẳng định quyền của công đồng trên quyền của Giáo hoàng. Học thuyết do hội đồng Giám mục tuyên bố rằng thẩm quyền của giáo hội thuộc quyền của công đồng chung, chứ không thuộc Giáo hoàng. Nền tảng cho học thuyết này đã có từ đầu thế kỷ XIII và lên đến cực điểm trong thế kỷ XV. Sự thất bại của học thuyết do hội đồng Giám mục đưa ra đã đưa tới chiến thắng sau thế kỷ XV như là một nhân tố của phong trào Kháng cách.

Có nhiều Giáo hoàng giả khác nhau đã chống lại quyền lực của Giáo hoàng, đặc biệt là trong thời kỳ ly giáo phương Tây (1378-1417). Trong thời kỳ này, các Giáo hoàng đã rời Avigon và quay trở lại Roma, nhưng một Giáo hoàng giả đã tự tấn phong ở Avigon, như là sự kéo dài Giáo hoàng ở đây.

Giáo hội Đông phương đã tiếp tục không đồng ý với hoàng đế Đông Roma (Byzantine) về một sự nhún nhường (?) để đạt tới sự bình đẳng với Roma. Hai lần hoàng đế Đông phương đã cố gắng để hợp nhất giáo hội Đông phương với giáo hội Tây phương. Giáo hoàng đòi hỏi rằng thẩm quyền không bị dính chặt trong sự hợp nhất trong bất kỳ sự kiện nào. Vào thế kỷ XV Ottoman Turks đã chiếm Constantinople.

Từ thời kỳ canh tân cho đến nay (1517-nay)

Phong trào kháng cách nổ ra đã lên án Giáo hoàng như là những kẻ tham nhũng và mô tả Giáo hoàng như là những người chống lại Chúa Giêsu. Chính điều này đã thúc đẩy một sự thay đổi trong nội bộ Giáo Hội. Các Giáo hoàng đã bắt đầu một cuộc canh tân Giáo Hội (1560-1648) nhằm kêu gọi những người Kháng cách và bắt đầu một cuộc cải tổ trong lòng Giáo hội.

Giáo hoàng Paul III (1534-1549) đã khai mạc công đồng Trent (1545-1563), công đồng này đã khẳng định thẩm quyền của Giáo hoàng trong các tín điều, người đã cố gắng hòa giải với những người Kháng cách và chống lại các Giám mục Pháp và Tây Ban Nha phản đối yêu sách của Giáo hoàng.

Dần dần, các Giáo Hoàng đã mất dần quyền thế tục và chỉ tập trung vào những vấn đề thuộc tinh thần.. Những đòi hỏi về quyền của Giáo hoàng trong lĩnh vực tinh thần đã từng được làm sáng tỏ ngay từ thế kỷ thứ nhất. Năm 1870, tại công đồng Vatican I đã công bố tín điều về quyền bất khả ngộ của Giáo hoàng trong một số trường hợp khi Giáo hoàng công bố từ ngai của ông (hay "từ ghế của Phê-rô) về một định nghĩa chân xác của đức tin hay luân lý. Quyền tối thượng của thánh Phê-rô và tính vĩnh viễn của quyền tối thượng này của Tòa Giám mục Rô-ma được xác định bằng tín lý trong các khoản luật gắn liền với hai chương đầu của Hiến chế "Pastor Aeternus" (Mục tử muôn đời).

Trong việc long trọng định rõ lại vai trò đứng đầu của Phêrô, Công Đồng Vatican I đã trích dẫn ra ba đoạn văn cổ điển từ Sách Tân Ước, để đính kèm, gồm: Tin Mừng theo Thánh Gioan, chương 1, câu 42: "Ông đưa Simôn đến với Đức Giêsu. Đức Giêsu nhìn Simôn mà nói: "Ngươi là Simôn, con của Gioan, ngươi sẽ được gọi là Kêpha - nghĩa là: Đá." Và chương 21, câu 15: "Khi họ đã lót lòng rồi, Đức Giêsu nói với Simôn Phêrô: "Simôn, con của Gioan, ngươi có mến Ta hơn các kẻ này không?" Simôn thưa với Ngài: "Vâng, lạy Chúa, Ngài biết con yêu mến Ngài!" Đức Giêsu nói với ông: "Hãy chăn giữ chiên của Ta!". Và trên tất cả vẫn là Tin Mừng theo Thánh Máthêu, chương 16, câu 18: "Và Ta, Ta bảo ngươi: "Ngươi là Đá và trên Đá ấy, Ta sẽ xây Hội Thánh của Ta, và quyền lực âm phủ sẽ không thắng nổi."

Sau đó vào năm 1870, Victor Emmanuel II đã chiếm Roma từ quyền của Giáo hoàng và thực chất là sự thống nhất trọn vẹn quốc gia Italy. Giáo hoàng đã cho rằng vùng đất của mình bị chiếm mất và ủng hộ cho Giáo hoàng độc lập.

Vào năm 1929, các hiệp ước Lateran giữa Ý và Giáo hoàng Pius XI đã thiết lập nên quốc gia Vatican và đảm bảo quyền độc lập vĩnh viễn cho các Giáo hoàng. Vào năm 1950, Giáo hoàng đã tuyên bố việc Đức Maria đồng trinh như một tín điều phải tin, đây là lần duy nhất mà một Giáo hoàng đã tuyên bố từ ngai của ông để xác định rõ ràng một cách chân xác về việc không thể sai lầm của Giáo hoàng.

Công Đồng Vatican II do Giáo hoàng Gioan XXIII triệu tập và được khai mạc vào ngày 11.10.1962 và kết thúc vào năm 1965 dưới triều Giáo hoàng Paul VI. Trong số 16 văn kiện của Công đồng có bốn hiến chế về mạc khải phụng vụ và hai hiến chế về Giáo hội làm nền tảng cho các văn kiện khác. Trong đó hiến chế tín lý về Giáo hội tiếp tục khẳng định thẩm quyền của Giáo hoàng. Công đồng khẳng định rằng Chúa Giêsu Kitô đã trao ban vị trí đứng đầu Giáo hội chỉ cho Phêrô mà thôi.

Học thuyết về quyền của thánh Phê-rô vẫn là một vấn đề được tranh luật và tiếp tục gây chia rẽ Giáo hội Đông – Tây cũng như những người Kháng cách với Rome.

Tham khảo

Pope, Wikipedia Tiếng Anh
Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.
265 Đức Giáo hoàng, Thiên hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, Quý II, 2009.
Lịch sử đạo Thiên Chúa, Jean – Baptiste Duroselle và Jean – Marie Mayeur. Bộ sách giới thiệu những kiến thức thời đại: Que sais-je? Tôi biết gì? Người dịch: Trần Chí Đạo, Nhà xuất bản Thế giới tháng 4/2004.
Các công đồng chung trong lịch sử, Website của Giáo xứ Hòa Hưng, 104 Tô Hiến Thành, Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh
Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.

Lịch sử Kitô giáo


title: Gōtsu, Shimane

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Shimane, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website

Thành phố tỉnh Shimane


title: Danh sách nhân vật thời Tam Quốc

text:
Danh sách phía dưới đây liệt kê các nhân vật sống trong thời kỳ Tam Quốc (220–280) và giai đoạn quân phiệt cát cứ trước đó (184–219). Các nhân vật trong Tam quốc chí của Trần Thọ và các nhân vật được đề cập trong các tư liệu khác cũng được liệt kê tuần tự trong danh sách này.

Ngoài 5 thế lực chính trong bảng:
 Các thế lực của Viên Thiệu, Viên Đàm, Viên Hi, Viên Thuật, Cao Cán tính chung, gọi là [Hà Bắc Viên Gia]
 Các thế lực của dòng họ Công Tôn cát cứ ở Liêu Đông từ Công Tôn Độ tính gộp, gọi là [Liêu Đông Công Tôn]
 Các thế lực của Mã Đằng, Hàn Toại tính vào [Quân phiệt Tây Lương]

A

B

C

D

Đ

G

H

K

L

M

N

O

P

Q

S

T

U

V

X

Y

Chú thích

Tham khảo

 Trần Thọ, Tam quốc chí, Bùi Tùng Chi chú:
  Quyển 1 - Ngụy thư, Quyển 1: Vũ Đế kỷ
  Quyển 2 - Ngụy thư, Quyển 2: Văn Đế kỷ
  Quyển 3 - Ngụy thư, Quyển 3: Minh Đế kỷ
  Quyển 4 - Ngụy thư, Quyển 4: Tam Thiếu Đế kỷ
  Quyển 5 - Ngụy thư, Quyển 5: Hậu phi truyện
  Quyển 6 - Ngụy thư, Quyển 6: Đổng nhị Viên Lưu truyện
  Quyển 7 - Ngụy thư, Quyển 7: Lã Bố Tang Hồng truyện
  Quyển 8 - Ngụy thư, Quyển 8: Nhị Công Tôn Đào tứ Trương truyện
  Quyển 9 - Ngụy thư, Quyển 9: Chư Hạ Hầu chư Tào truyện
  Quyển 10 - Ngụy thư, Quyển 10: Tuân Úc Tuân Du Giả Hủ truyện
  Quyển 11 - Ngụy thư, Quyển 11: Viên Trương Lương Quốc Điền Vương Bỉnh Quản truyện
  Quyển 12 - Ngụy thư, Quyển 12: Thôi Mao Từ Hà Hình Bảo Tư Mã truyện
  Quyển 13 - Ngụy thư, Quyển 13: Chung Do Hoa Hâm Vương Lãng truyện
  Quyển 14 - Ngụy thư, Quyển 14: Trình Quách Đổng Lưu Tưởng Lưu truyện
  Quyển 15 - Ngụy thư, Quyển 15: Lưu Tư Mã Lương Trương Ôn Giả truyện
  Quyển 16 - Ngụy thư, Quyển 16: Nhâm Tô Đỗ Trịnh Thương truyện
  Quyển 17 - Ngụy thư, Quyển 17: Trương Nhạc Vu Trương Từ truyện
  Quyển 18 - Ngụy thư, Quyển 18: Nhị Lý Tang Văn Lã Hứa Điển nhị Bàng Diêm truyện
  Quyển 19 - Ngụy thư, Quyển 19: Nhâm Thành Trần Tiêu Vương truyện
  Quyển 20 - Ngụy thư, Quyển 20: Vũ Văn thế Vương Công truyện
  Quyển 21 - Ngụy thư, Quyển 21: Vương Vệ nhị Lưu Phó truyện
  Quyển 22 - Ngụy thư, Quyển 22: Hoàn nhị Trần Từ Vệ Lư truyện
  Quyển 23 - Ngụy thư, Quyển 23: Hòa Thường Dương Đỗ Triệu Bùi truyện
  Quyển 24 - Ngụy thư, Quyển 24: Hàn Thôi Cao Tôn Vương truyện
  Quyển 25 - Ngụy thư, Quyển 25: Tân Bì Dương Phụ Cao Đường Long truyện
  Quyển 26 - Ngụy thư, Quyển 26: Mãn Điền Khiên Quách truyện
  Quyển 27 - Ngụy thư, Quyển 27: Từ Hồ nhị Vương truyện
  Quyển 28 - Ngụy thư, Quyển 28: Vương Vô Khâu Gia Cát Đặng Chung truyện
  Quyển 29 - Ngụy thư, Quyển 29: Phương kỹ truyện
  Quyển 30 - Ngụy thư, Quyển 30: Ô Hoàn Tiên Ti Đông Di truyện
  Quyển 31 - Thục thư, Quyển 1: Lưu Nhị Mục truyện
  Quyển 32 - Thục thư, Quyển 2: Tiên Chủ truyện
  Quyển 33 - Thục thư, Quyển 3: Hậu Chủ truyện
  Quyển 34 - Thục thư, Quyển 4: Nhị chủ phi tử truyện
  Quyển 35 - Thục thư, Quyển 5: Gia Cát Lượng truyện
  Quyển 36 - Thục thư, Quyển 6: Quan Trương Mã Hoàng Triệu truyện
  Quyển 37 - Thục thư, Quyển 7: Bàng Thống Pháp Chính truyện
  Quyển 38 - Thục thư, Quyển 8: Hứa My Tôn Giản Y Tần truyện
  Quyển 39 - Thục thư, Quyển 9: Đổng Lưu Mã Trần Đổng Lã truyện
  Quyển 40 - Thục thư, Quyển 10: Lưu Bành Liêu Lý Lưu Ngụy Dương truyện
  Quyển 41 - Thục thư, Quyển 11: Hoắc Vương Hướng Trương Dương Phí truyện
  Quyển 42 - Thục thư, Quyển 12: Đỗ Chu Đỗ Hứa Mạnh Lai Doãn Lý Tiều Khước truyện
  Quyển 43 - Thục thư, Quyển 13: Hoàng Lý Lã Mã Vương Trương truyện
  Quyển 44 - Thục thư, Quyển 14: Tưởng Uyển Phí Y Khương Duy truyện
  Quyển 45 - Thục thư, Quyển 15: Đặng Trương Tông Dương truyện
  Quyển 46 - Ngô thư, Quyển 1: Tôn Phá Lỗ Thảo Nghịch truyện
  Quyển 47 - Ngô thư, Quyển 2: Ngô Chủ truyện
  Quyển 48 - Ngô thư, Quyển 3: Tam tự chủ truyện
  Quyển 49 - Ngô thư, Quyển 4: Lưu Do Thái Sử Từ Sĩ Nhiếp truyện
  Quyển 50 - Ngô thư, Quyển 5: Phi tần truyện
  Quyển 51 - Ngô thư, Quyển 6: Tông thất truyện
  Quyển 52 - Ngô thư, Quyển 7: Trương Cố Gia Cát Bộ truyện
  Quyển 53 - Ngô thư, Quyển 8: Trương Nghiêm Trình Hám Tiết truyện
  Quyển 54 - Ngô thư, Quyển 9: Chu Du Lỗ Túc Lã Mông truyện
  Quyển 55 - Ngô thư, Quyển 10: Trình Hoàng Hàn Tưởng Chu Trần Đổng Cam Lăng Từ Phan Đinh truyện
  Quyển 56 - Ngô thư, Quyển 11: Chu Trị Chu Nhiên Lã Phạm Chu Hoàn truyện
  Quyển 57 - Ngô thư, Quyển 12: Ngu Lục Trương Lạc Lục Ngô Chu truyện
  Quyển 58 - Ngô thư, Quyển 13: Lục Tốn truyện
  Quyển 59 - Ngô thư, Quyển 14: Ngô chủ ngũ tử truyện
  Quyển 60 - Ngô thư, Quyển 15: Hạ Toàn Lã Chu Chung Ly truyện
  Quyển 61 - Ngô thư, Quyển 16: Phan Tuấn Lục Khải truyện
  Quyển 62 - Ngô thư, Quyển 17: Thị Nghi Hồ Tống truyện
  Quyển 63 - Ngô thư, Quyển 18: Ngô Phạm Lưu Đôn Triệu Đạt truyện
  Quyển 64 - Ngô thư, Quyển 19: Gia Cát Đằng nhị Tôn Bộc Dương truyện
  Quyển 65 - Ngô thư, Quyển 20: Vương Lâu Hạ Vi Hoa truyện

 Thường Cừ, Hoa Dương quốc chí:
  Quyển 1 - Ba chí
  Quyển 2 - Hán Trung chí
  Quyển 3 - Thục chí
  Quyển 4 - Nam Trung chí
  Quyển 5 - Công Tôn Thuật Lưu Nhị mục chí
  Quyển 6 - Lưu Tiên Chủ chí
  Quyển 7 - Lưu Hậu Chủ chí
  Quyển 8 - Đại Đồng chí
  Quyển 9 - Lý Đặc Hùng Kỳ Thọ Thế chí
  Quyển 10 - Tiên hiền sĩ nữ tổng tán luận
  Quyển 11 - Hậu hiền chí
  Quyển 12 - Tự chí

 Hứa Tung, Kiến Khang thực lục:
  Quyển 1 - Ngô (thượng): Thái Tổ (thượng)
  Quyển 2 - Ngô (trung): Thái Tổ (hạ)
  Quyển 3 - Ngô (trung hạ): Phế đế, Cảnh đế
  Quyển 4 - Ngô (hạ): Hậu chủ

 Tư Mã Quang, Tư trị thông giám:
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 58
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 59
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 60
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 61
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 62
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 63
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 64
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 65
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 66
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 67
  Tư trị thông giám, Hán kỷ, Quyển 68
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 69
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 70
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 71
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 72
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 73
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 74
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 75
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 76
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 77
  Tư trị thông giám, Ngụy kỷ, Quyển 78
  Tư trị thông giám, Tấn kỷ, Quyển 79
  Tư trị thông giám, Tấn kỷ, Quyển 80
  Tư trị thông giám, Tấn kỷ, Quyển 81

 Phòng Huyền Linh, Tấn thư:
  Tấn thư, Quyển 1 - Cao Tổ Tuyên Đế
  Tấn thư, Quyển 2 - Thế Tông Cảnh Đế, Thái Tổ Văn Đế
  Tấn thư, Quyển 3 - Thế Tổ Vũ Đế
  Tấn thư, Quyển 4 - Hiếu Huệ Đế
  Tấn thư, Quyển 11 - Thiên văn (Thượng)
  Tấn thư, Quyển 31 - Hậu phi truyện (Thượng)
  Tấn thư, Quyển 32 - Hậu phi truyện (Hạ)
  Tấn thư, Quyển 33 - Vương Tường Trịnh Xung Hà Tăng Thạch Bao truyện
  Tấn thư, Quyển 34 - Dương Hỗ Đỗ Dự truyện
  Tấn thư, Quyển 35 - Trần Khiên Bùi Tú truyện
  Tấn thư, Quyển 36 - Vệ Quán Trương Hoa truyện
  Tấn thư, Quyển 37 - Tông thất truyện
  Tấn thư, Quyển 38 - Tuyên Vương ngũ tử Văn vương lục tử truyện
  Tấn thư, Quyển 39 - Vương Thẩm Tuân Nghĩ Tuân Úc truyện
  Tấn thư, Quyển 40 - Giả Sung Dương Tuấn truyện
  Tấn thư, Quyển 41 - Ngụy Thư Lý Hí Lưu Thực Cao Quang truyện
  Tấn thư, Quyển 42 - Vương Hồn Vương Tuấn Đường Bân truyện
  Tấn thư, Quyển 43 - Sơn Đào Vương Nhung Quách Thư Nhạc Quảng truyện
  Tấn thư, Quyển 44 - Trịnh Mậu Lý Dận Lư Khâm Hoa Biểu Thạch Giám Ôn Tiện truyện
  Tấn thư, Quyển 45 - Lưu Nghị Hòa Kiệu Vũ Cai Nhâm Khải Thôi Hồng Quách Dịch Hầu Sử Quang Hà Phàn truyện
  Tấn thư, Quyển 46 - Lưu Tụng Lý Trọng truyện
  Tấn thư, Quyển 47 - Phó Huyền truyện (tử Hàm, Hàm tử Phu, Hàm tòng phụ đệ Chi)
  Tấn thư, Quyển 48 - Hướng Hùng Đoàn Chước Diêm Toản truyện
  Tấn thư, Quyển 49 - Nguyễn Tịch Kê Khang Hướng Tú Lưu Linh Tạ Côn Hồ Vô Phụ Chi Tất Trác Vương Ni Dương Mạn Quang Dật truyện
  Tấn thư, Quyển 50 - Tào Chí Dữu Tuấn Quách Tượng Dữu Thuần Tần Tú truyện
  Tấn thư, Quyển 51 - Hoàng Phủ Mật Chí Ngu Thúc Tích Vương Tiếp truyện
  Tấn thư, Quyển 52 - Khước Sân Nguyễn Chủng Hoa Đàm truyện
  Tấn thư, Quyển 54 - Lục Cơ Lục Vân truyện
  Tấn thư, Quyển 55 - Hạ Hầu Trạm Phan Nhạc Trương Tái truyện
  Tấn thư, Quyển 56 - Giang Thống Tôn Sở truyện
  Tấn thư, Quyển 57 - La Hiến Đằng Tu Mã Long Hồ Phấn Đào Hoàng Ngô Ngạn Trương Quang Triệu Dụ truyện
  Tấn thư, Quyển 58 - Chu Xử Chu Phóng truyện
  Tấn thư, Quyển 59 - Nhữ Nam vương Lượng Sở vương Vĩ Triệu vương Luân Tề vương Quýnh Trường Sa vương Nghệ Thành Đô vương Dĩnh Hà Gian vương Ngung Đông Hải vương Việt truyện
  Tấn thư, Quyển 60 - Giải Hệ Tôn Kỳ Mạnh Quan Khiên Tú Mậu Bá Hoàng Phủ Trọng Trương Phụ Lý Hàm Trương Phương Diêm Đỉnh Sách Tĩnh Giả Sơ truyện
  Tấn thư, Quyển 61 - Chu Tuấn Thành Công Giản Cẩu Hi Hoa Dật Lưu Kiều truyện
  Tấn thư, Quyển 62 - Phó Huyền truyện
  Tấn thư, Quyển 82 - Trần Thọ Vương Trường Văn Ngu Phổ Tư Mã Bưu Vương Ẩn Ngu Dự Tôn Thịnh Can Bảo Đặng Xán Tạ Thẩm Tập Tạc Xỉ Từ Quảng truyện
  Tấn thư, Quyển 83 - Cố Hòa Viên Côi Giang Do Xa Dận Ân Nghĩ Vương Nhã truyện
  Tấn thư, Quyển 91 - Nho lâm truyện

 Phạm Diệp, Hậu Hán thư:
  Hậu Hán thư, Quyển 7 - Hoàn Đế kỷ
  Hậu Hán thư, Quyển 8 - Linh Đế kỷ
  Hậu Hán thư, Quyển 9 - Hiến Đế kỷ
  Hậu Hán thư, Quyển 11 - Hoàng hậu kỷ (hạ)
  Hậu Hán thư, Quyển 28 - Trương Pháp Đằng Phùng Độ Dương liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 31 - Quách Đỗ Khổng Trương Liêm Vương Tô Dương Giả Lục liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 37 - Hoàn Vinh Đinh Hồng liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 58 - Ngu Phó Cái Tang liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 60 (thượng) - Mã Dung liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 60 (hạ) - Thái Ung liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 61 - Tả Chu Hoàng liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 62 - Tuân Hàn Chung Trần liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 63 - Lý Đỗ liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 64 - Ngô Diên Sử Lư Triệu liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 65 - Hoàng Phủ Trương Đoàn liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 66 - Trần Vương liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 67 - Đảng cố liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 68 - Quách Phù Hứa liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 69 - Đậu Hà liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 70 - Trịnh Khổng Tuân liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 71 - Hoàng Phủ Tung Chu Tuấn liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 72 - Đổng Trác liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 73 - Lưu Ngu Công Tôn Toản Đào Khiêm liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 74 - Viên Thiệu Lưu Biểu liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 75 - Lưu Yên Viên Thuật Lã Bố liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 78 - Hoạn giả liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 80 (hạ) - Văn uyển liệt truyện (hạ)
  Hậu Hán thư, Quyển 81 - Độc hành liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 82 - Phương thuật liệt truyện (hạ)
  Hậu Hán thư, Quyển 83 - Dật dân liệt truyện
  Hậu Hán thư, Quyển 84 - Liệt nữ truyện

Xem thêm
 Danh sách nhân vật hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa

Liên kết ngoài

Nhân vật Tam Quốc
Tam quốc chí
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Danh sách người Trung Quốc


title: Latirus anapetes

text:
Latirus anapetes là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus


title: Sainte-Anastasie, Gard

text:
Sainte-Anastasie là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 43,64 km², dân số năm 1999 là 1270 người. Khu vực này có độ cao trung bình 70 mét trên mực nước biển.

Points of interest
 Arboretum Sainte-Anastasie
 Saint-Nicolas-de-Campagnac Bridge

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainteanastasie


title: Montmain, Côte-d'Or

text:
Montmain  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 208 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or