title: Kim Nham

text:
Kim Nham là một trong số các vở chèo cổ kinh điển của nghệ thuật sân khấu chèo Việt Nam. Vở chèo Kim Nham có trích đoạn "Xúy Vân giả dại" được đánh giá là một trong những trích đoạn hay nhất của chèo cổ Việt Nam. Đây là 1 trong 7 vở chèo có nhiều làn điệu chèo gốc, mẫu mực của nghệ thuật chèo Việt Nam.

Nội dung vở chèo
Kim Nham là một học trò nghèo xứ Sơn Nam, ngụ học ở kinh đô, được viên huyện Tể đem con gái là Xúy Vân gả cho. Trước khi Xúy Vân lấy chồng, anh nàng là Cu Sứt ra dạy dỗ nàng, tạo ra một lớp hề kinh điển trong chèo. Sau khi cưới vợ, Kim Nham lại lên kinh đô theo đuổi công danh, còn Xúy Vân lẻ bóng ở nhà và rất buồn trong cảnh chờ đợi.

Kim Nham vắng nhà thì Trần Phương, một gã nhà giàu đàng điếm ở Đông Ngàn, Bắc Ninh thông qua Mụ Quán tìm cách tán tỉnh Xúy Vân, xui nàng giả điên dại để thoát khỏi Kim Nham. Xúy Vân nghe theo bèn giả điên. Kim Nham nhận được thư Xúy Quỳnh là em gái Xúy Vân liền trở về, mời cô đồng, thầy cúng đến chạy chữa cho vợ nhưng không kết quả. Hai vợ chồng lập đàn thề nguyền giải thoát cho nhau. Một số kịch bản đến đây là hết.

Ở Hà Nội thời Pháp tạm chiếm, xuất hiện đoạn được thêm vào cuối vở chèo này như sau: Kim Nham do quyết chí học hành, đã đỗ cao, được bổ làm quan. Trong khi đó Xúy Vân điên dại, phải đi ăn xin. Nhận ra vợ cũ, Kim Nham bỏ một nén bạc vào nắm cơm, sai người đem cho Xúy Vân. Xúy Vân bẻ nắm cơm, thấy có bạc, hỏi ra mới biết. Xấu hổ, nàng nhảy xuống sông tự vẫn.

Cải biên
Vở chèo cải biên Xúy Vân (Súy Vân) do GS NSND Trần Bảng là đạo diễn, người chủ biên, lần đầu tiên công diễn trong hội diễn sân khấu chuyên nghiệp mùa xuân năm 1962 bởi Nhà hát Chèo Việt Nam.

Nội dung vở chèo Súy Vân cải biên, Súy Vân đã trở thành nhân vật trung tâm, biến nội dung thành: Kim Nham đỗ đạt, muốn lấy thêm vợ lẽ dẫn đến chàng và Xúy Vân bất hòa, mẹ Kim Nham khinh miệt Xúy Vân, Xúy Vân qua mụ Quán bị Trần Phương mồi chài bỏ Kim Nham. Khi ra bến sông đợi Trần Phương đón và mơ mộng về cuộc sống mới, hề theo Trần Phương đi đưa thư cho nàng, thư viết hắn đã bỏ nàng, Xúy Vân đau đớn tự vẫn.

Đội ngũ cải biên ủng hộ sự nổi dậy của Súy Vân, làm cho ý đồ bênh vực Súy Vân hoàn toàn thắng thế. Với vở chèo này, nhà hát đã được đón nhận nhiều Huy chương Vàng tại hội diễn: cho vở diễn, cho các thành phần tham dự sáng tạo (đạo diễn, âm nhạc, trang trí phục trang), 7 HCV cho diễn viên.

Tuy nhiên, vào liên hoan Chèo toàn quốc năm 2001, vở diễn cải biên lại trái với quy định bởi năm ấy chỉ được diễn chèo cổ, tức là vở Kim Nham của Nhà hát Chèo Ninh Bình dự liên hoan đoạt huy chương vàng, còn Xúy Vân là vở cải biên.

Dấu ấn các nghệ sĩ
 NSND Diễm Lộc diễn viên Nhà hát Chèo Việt Nam gây ấn tượng mạnh khi đóng Xúy Vân trong Xúy Vân giả dại, giành huy chương vàng tại Hội diễn sân khấu năm 1962.
 NSND Thúy Ngần (Nhà hát Chèo Việt Nam) rất thành công với vai diễn Xúy Vân. Giành huy chương vàng Hội diễn sân khấu toàn quốc các năm 1990, 1995, 2001.
NSND Mai Thủy cũng tâm đắc nhất trong cuộc đời hoạt động nghệ thuật với vai diễn Xúy Vân trong vở chèo "Kim Nham". Với vai diễn này, Mai Thủy đã đạt Huy chương Vàng, đồng thời với Giải Diễn viên Xuất sắc vai Nữ pha và Bằng khen của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tại Liên hoan Nghệ thuật Chèo chuyên nghiệp Toàn quốc tổ chức tại Thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh năm 2001. Hội diễn sân khấu chèo năm đó Đoàn chèo Ninh Bình đạt giải vở diễn xuất sắc nhất.
NSND Chu Văn Thức (nguyên giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam 1987 - 1989) từng rất nổi tiếng với vai diễn Kim Nham.
NSND Mạnh Phóng (Nhà hát Chèo Việt Nam) được gọi với biệt danh "Phù thủy làng chèo" do ông từng đóng đinh vai hề thầy phù thủy trong vở chèo Kim Nham, một trong năm vai mẫu quan trọng, bên cạnh đào, kép, lão, mụ. Vai này đưa Mạnh Phóng trở thành gương mặt sáng giá của Nhà hát chèo Việt Nam. Mỗi buổi diễn, ông luôn nhận được tràng pháo tay tán thưởng từ khán giả. Có lần, sau suất ở Đồ Sơn (Hải Phòng), người xem chật kín đứng đợi nghệ sĩ để chụp ảnh lưu niệm.
Vở chèo Súy Vân của Nhà hát Chèo Việt Nam giành Huy chương Vàng tại hội diễn sân khấu chèo năm 1962.

Xem thêm
Vở chèo Kim Nham (Nhà hát chèo Việt Nam)
Vở chèo Kim Nham (Nhà hát chèo Ninh Bình), Vở diễn xuất sắc nhất Hội diễn sân khấu chèo 2001
Trích đoạn chèo Kim Nham: Súy Vân giả dại (Nhà hát Chèo Thái Bình)
Trích đoạn chèo Kim Nham: Súy Vân giả dại (Nhà hát Chèo Ninh Bình)
Trích đoạn chèo Kim Nham: Súy Vân giả dại (Đoàn chèo Quảng Ninh)
Trích đoạn chèo Kim Nham: Súy Vân giả dại (Đoàn chèo Thái Nguyên)
Trích đoạn chèo Kim Nham: Phù thủy sợ ma (Nhà hát Chèo Việt Nam)
Trích đoạn chèo Kim Nham: Phù thủy sợ ma (Nhà hát Chèo Hà Nội)
Trích đoạn chèo Kim Nham: Phù thủy sợ ma (NSND Mạnh Phóng)

Tham khảo

Vở chèo


title: Omocerus casta

text:
Omocerus casta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Omocerus


title: Rừng

text:
Về cấu trúc đồ thị, xem bài Rừng (lý thuyết đồ thị)

nhỏ|270px|Rừng mưa nhiệt đới ở đảo Sainte Marie, Madagascar

Rừng là quần xã sinh vật trong đó cây rừng là thành phần chủ yếu. Nói cách khác, rừng là tập hợp của nhiều cây. Quần xã sinh vật phải có diện tích đủ lớn. Giữa quần xã sinh vật và môi trường, các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác.
Định nghĩa

Ngay từ thuở sơ khai, con người đã có những khái niệm cơ bản nhất về rừng. Rừng là nơi cung cấp những thứ phục vụ cuộc sống của họ. Lịch sử càng phát triển, những khái niệm về rừng được tích lũy, hoàn thiện thành những học thuyết về rừng. Năm 1817, H.Cotta (người Đức) đã xuất bản tác phẩm Những chỉ dẫn về lâm học, đã trình bày tổng hợp những khái niệm về rừng. Ông có công xây dựng học thuyết về rừng có ảnh hưởng đến nước Đức và châu Âu trong thế kỷ 19. Năm 1912, G.F.Morodop công bố tác phẩm Học thuyết về rừng. Sự phát triển hoàn thiện của học thuyết này về rừng gắn liền với những thành tựu về sinh thái học.

Năm 1930, Morozov đưa ra khái niệm: Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển. Rừng chiếm phần lớn bề mặt Trái Đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý. Năm 1952, M.E. Tcachenco phát biểu: Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài. Năm 1974, I.S. Mê-lê-khôp cho rằng: Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu.
 Vai trò

 Nếu như tất cả thực vật trên Trái Đất đã tạo ra 53 tỷ tấn sinh khối (ở trạng thái khô tuyệt đối là 64%) thì rừng chiếm 37 tỷ tấn (70%). Và các cây rừng sẽ thải ra 52,5 tỷ tấn (hay 44%) oxy để phục vụ cho hô hấp của con người, động vật và sâu bọ trên Trái Đất trong khoảng 2 năm (S.V. Belov 1976).
 Rừng là thảm thực vật của những cây thân gỗ trên bề mặt Trái Đất, giữ vai trò to lớn đối với con người như: cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa khí hậu, tạo ra oxy, điều hòa nước, nơi cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm.
 Một hecta rừng hàng năm tạo nên sinh khối khoảng 300 – 500 kg, 16 tấn oxy (rừng thông 30 tấn, rừng trồng 3 - 10 tấn).
 Mỗi người một năm cần 4.000kg O2 tương ứng với lượng oxy do 1.000 - 3.000 m² cây xanh tạo ra trong một năm.
 Nhiệt độ không khí rừng thường thấp hơn nhiệt độ đất trống khoảng 3 - 5 °C.
 Rừng bảo vệ và ngăn chặn gió bão, cát.
 Lượng đất xói mòn của vùng có rừng chỉ bằng 10% lượng đất xói mòn của vùng không có rừng.
 Rừng là nguồn cung cấp gen vô tận cho con người, là nơi cư trú của các loài động thực vật quý hiếm.
 Vì vậy tỷ lệ đất có rừng che phủ của một quốc gia là một chỉ tiêu an ninh môi trường quan trọng (diện tích đất có rừng đảm bảo an toàn môi trường của một quốc gia tối ưu là ≥ 45% tổng diện tích).

 Đặc điểm

 Rừng là một thể tổng hợp phức tạp có mối quan hệ qua lại giữa các cá thể trong quần thể, giữa các quần thể trong quần xã và có sự thống nhất giữa chúng với hoàn cảnh trong tổng hợp đó.
 Rừng luôn luôn có sự cân bằng động, có tính ổn định, tự điều hòa và tự phục hồi để chống lại những biến đổi của hoàn cảnh và những biến đổi về số lượng sinh vật, những khả năng này được hình thành do kết quả của sự tiến hóa lâu dài và kết quả của sự chọn lọc tự nhiên của tất cả các thành phần rừng.
 Rừng có khả năng tự phục hồi và trao đổi cao.
 Rừng có sự cân bằng đặc biệt về sự trao đổi năng lượng và vật chất, luôn luôn tồn tại quá trình tuần hoàn sinh vật, trao đổi vật chất năng lượng, đồng thời nó thải ra khỏi hệ sinh thái các chất và bổ sung thêm vào đó một số chất từ các hệ sinh thái khác.
 Sự vận động của các quá trình nằm trong các tác động tương hỗ phức tạp dẫn tới sự ổn định bền vững của hệ sinh thái rừng.
 Rừng có phân bố địa lý,khắp trên thế giới

 Cấu trúc rừng
Cấu trúc rừng là quy luật sắp xếp tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần thể thực vật rừng theo không gian và thời gian.
 Cấu trúc tổ thành

Tổ thành là nhân tố diễn tả số loài tham gia và số cá thể của từng loài trong thành phần cây gỗ của rừng. Hiểu một cách khác,tổ thành cho biết sự tổ hợp và mức độ tham gia của các loài cây khác nhau trên cùng đơn vị thể tích.

Trong một khu rừng nếu một loài cây nào đó chiếm trên 95% thì rừng đó được coi là rừng thuần loài, còn rừng có từ 2 loài cây trở lên với tỷ lệ sấp xỉ nhau thì là rừng hỗn loài.

Tổ thành của các khu rừng nhiệt đới thường phong phú về các loài hơn là tổ thành các loài cây của rừng ôn đới.

 Cấu trúc tầng thứ

Sự phân bố theo không gian của tầng cây gỗ theo chiều thẳng đứng, phụ thuộc vào đặc tính sinh thái học, nhu cầu ánh sáng của các loài tham gia tổ thành. Cấu trúc tầng thứ của các hệ sinh thái rừng nhiệt đới thước nhiều tầng thứ hơn các hệ sinh thái rừng ôn đới.

Một số cách phân chia tầng tán:
 Tầng vượt tán: Các loài cây vươn cao trội hẳn lên, không có tính liên tục.
 Tầng tán chính (tầng ưu thế sinh thái): Cấu tạo nên tầng rừng chính,có tính liên tục.
 Tầng dưới tán: Gồm những cây tái sinh và những cây gỗ ưa bóng.
 Tầng thảm tươi: Chủ yếu là các loài thảm tươi.
 Thực vật ngoại tầng: Chủ yếu là các loài thân leo.

 Cấu trúc tuổi
Cấu trúc về mặt thời gian, trạng thái tuổi tác của các loài cây tham gia hệ sinh thái rừng, sự phân bố này có mối liên quan chặt chẽ với cấu trúc về mặt không gian.

Trong nghiên cứu và kinh doanh rừng người ta thường phân tuổi lâm phần thành các cấp tuổi. Thường thì mỗi cấp tuổi có thời gian là 5 năm, nhiều khi là các mức 10, 15, hoặc 20 năm tùy theo đổi tượng và mục đích.

 Cấu trúc mật độ
Cấu trúc mật độ phản ánh số cây trên một đơn vị diện tích. Phản ảnh mức độ tác động giữa các cá thể trong lâm phần. Mật độ ảnh hưởng đến tiểu hoàn cảnh rừng, khả năng sản xuất của rừng. Theo thời gian, cấp tuổi của rừng thì mật độ luôn thay đổi. Đây chính là cơ sở của việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh trong kinh doanh rừng.

 Một số chỉ tiêu cấu trúc khác

 Độ che phủ: Là tỷ lệ diện tích rừng trên một đơn vị diện tích hay lãnh thổ. Ví dụ độ che phủ của rừng ở Việt Nam năm 2005 là 35,5%.
 Độ tàn che: Là mức độ che phủ của tán cây rừng. Người ta thường phân chia theo các mức từ: 0,1; 0,2;...0.9;1.
 Mức độ khép tán: Mức độ này thể hiện sự giao tán giãu các cá thể. Cũng là chỉ tiêu để xác định giai đoạn rừng.
 Phân bố mật độ theo đường kính: Biểu đồ và hàm toán học phân bố mật độ cây rừng theo chỉ tiêu đường kính.
 Phân bố mật độ theo chiều cao: Tương tự như với đường kính chỉ khác là căn cứ theo chiều cao.

 Phát triển của rừng
Giống cá thể sinh vật, rừng cũng có sự biến đổi theo thời gian. Nesterop (1949) đã chia quá trình phát triển của rừng thành các giai đoạn: (chủ yếu áp dụng cho rừng trồng, rừng ôn đới).
 Rừng non: Mối quan hệ giữa các cây gỗ là mối quan hệ hỗ trợ. Chỉ xuất hiện mối quan hệ cạnh tranh giữ cây gỗ và cây bụi thảm tươi.
 Rừng sào: Rừng bắt đầu khép tán, xuất hiện quan hệ cạnh tranh gay gắt về ánh sáng và chiều cao giữa các cá thể cây gỗ. Giai đoạn này cây gỗ phát triển mạnh về chiều cao.
 Rừng trung niên: Rừng khép tán hoàn toàn, sự phát triển về chiều cao chậm lại, có sự phát triển về đường kính. Rừng đã thành thục về tái sinh.
 Rừng gần già: Giai đoạn này có sự phân chia không rõ với 2 giai đoạn liền trước và liền sau của nó. Trong giai đoạn này cây rừng vẫn có sự ra hoa kết quả và tăng trưởng về đường kính.
 Rừng già: Trữ lượng cây gỗ đạt tối đa. Có một vài cây gỗ già, chết. Tán cây thưa dần, cây rừng vẫn ra hoa kết quả nhưng chất lượng không tốt.
 Rừng quá già: Cây tầng cao ngừng trệ sinh trưởng, ra hoa quả ít, chống đỡ bệnh tật kém, có hiện tượng rỗng ruột và dễ dàng gãy đổ.

 Diễn thế rừng
Hệ sinh thái rừng với những đặc trưng riêng, luôn vận động và biến đổi không ngừng. Quá trình này được gọi chung là động thái rừng. Diễn thế rừng là một trong các trạng thái vận động của hệ sinh thái rừng bao. Diễn thế rừng là sự thay thế thế hệ rừng này bằng thế hệ rừng khác mà trong đó tổ thành loài cây cao - nhất là loài cây ưu thế sinh thái - có sự thay đổi cơ bản. Nói cách khác, diễn thế rừng là sự thay thế hệ sinh thái rừng này bằng hệ sinh thái rừng khác. Hiểu theo một các đơn giản nhất, diễn thế rừng không phải là sự thay thế các thế hệ cây rừng mà là sự thay thế các loài cây rừng.

Ví dụ:
 Cỏ → Cây bụi → Cây cao ưa sáng → Cây cao chịu bóng.
 Rừng → Rừng gỗ + Tre nứa → Cây bụi → Cỏ.

Nguyên nhân của diễn thế rừng theo Sucasov (1954, 1964) có thể là mối quan hệ tác động cạnh tranh lẫn nhau giữa các loài, loài nào cạnh tranh tốt thì sẽ chiếm ưu thế, Ví dụ như diễn thế rừng ngập mặn: Mắm → Giá, Vẹt. Hoặc có thể là do sự cạnh tranh giữa các loài làm thay đổi môi trường sống, xuất hiện 1 loài mới đến định cư. Ngoài ra còn chịu tác động của nhiều nguyên nhân bên ngoài khác như: đất đai biến đổi, các nạn dịch sâu bệnh (ví dụ: dịch châu chấu), tác động mãnh liệt của con người.

Phân loại diễn thế theo các căn cứ khác nhau: Theo chiều hướng diễn thế, phân thành hai loại: Diễn thế tiến hóa và diễn thế thoái hoá. Theo nguồn gốc diễn thế, phân thành hai loại: Diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh.

 Diễn thế nguyên sinh
Là sự hình thành rừng ở những nơi hoàn toàn chưa hề có rừng, trải qua 1 loạt các sự biến đổi của các quần xã thực vật khác nhau cuối cùng hình thành nên quần xã thực vật rừng tương đối ổn định.

Diễn thế nguyên sinh gồm 4 pha:
 Di cư: Sự di cư các mầm mống thực vật đến vùng đất mới.
 Định cư: Các mầm mống thực vật thích nghi, phát triển những thế hệ đầu tiên.
 Quần tập: Xuất hiện tái sinh tự nhiên.
 Xâm nhập: Nhóm thực vật khác xâm nhập vào nhóm thực vật đã thích nghi ổn định trước và đã tác động đến môi trường sống.

Ví dụ: Diễn thế rừng ngập mặn. Cây Mắm, Sú đã tiên phong xâm nhập vùng đất ngập nước mới lắng động cát ở ven bờ, chúng thích nghi và phát triển, cố định cát bùn, làm thay đổi dần môi trường sống, đến 1 giai đoạn nào đó sẽ xuất hiện sự xâm nhập của Vẹt, Rà, các loài này sẽ chiếm ưu thế và lấn áp loài cũ để phát triển thành quần xã ưu thế, môi trướng sống sẽ thay đổi,tích lũy nhiều mùn hơn, cạn hơn. Sau giai đoạn này sẽ xuất hiện các loài sống bán ngập (Đước), tiến dần đế xuất hiện các loài thực vật sống cạn (Tràm).

 Diễn thế thứ sinh
Diễn thế thứ sinh diễn ra trên cơ sở diễn thế nguyên sinh, bắt đầu từ khi hệ sinh thái rừng bị tác động từ bên ngoài (khai thác, chặt phá, nương rẫy...), sau đó là phục hồi rừng và hình thành nên các rừng thứ sinh. Các nhân tố ảnh hưởng đến diễn thế thứ sinh: Hình thức và mức độ tác động vào rừng, điều kiện khí hậu,thổ nhưỡng. Ví dụ: Nương rẫy hoang hóa → Cây bụi → Các loài ưa sáng → Rừng thứ sinh.

Các loại rừng

 Rừng nguyên sinh
 Rừng thứ sinh
 Rừng thường xanh
 Rừng rậm
 Rừng thưa
 Rừng khộp
 Rừng rụng lá ôn đới
 Rừng núi cao
 Rừng ôn đới
 Rừng mưa
 Rừng mưa nhiệt đới
 Rừng mưa ôn đới
 Rừng mưa Amazon
 Rừng ngập nước
 Rừng sương mù
 Rừng ngập mặn
 Rừng lá rộng và hỗn hợp ôn đới
 Rừng lá kim ôn đới
 Rừng lá kim nhiệt đới và cận nhiệt đới
 Rừng lá kim hỗn hợp
 Rừng lá rộng khô cận nhiệt đới và nhiệt đới
 Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới Việt Nam
 Rừng đặc dụng

Xem thêm

 Hệ sinh thái rừng
 Tăng trưởng rừng
 Cháy rừng
 Tài nguyên rừng
 Thực vật rừng
 Thú rừng
 Phá rừng - Phá rừng và biến đổi khí hậu
 Suy thoái rừng
 Trồng rừng - Tái trồng rừng
 Vật liệu tái sinh rừng
 Ngày Quốc tế về Rừng
 Phân loại rừng ở Việt Nam
 Phân loại thảm thực vật rừng ở Việt Nam
 Danh sách khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam
 Tham khảo

Giáo trình Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
 Sinh thái rừng- Nhà xuất bản Nông nghiệp, 2006;
 Lâm học- Nhà xuất bản Nông nghiệp, 2006;
 Lâm học nhiệt đới-Nhà xuất bản Nông nghiệp, 2005;
 Lâm nghiệp đại cương-Nhà xuất bản Nông nghiệp, 2004.
Khác
 Phân loại rừng của Loestchaux;
 The tropical forest'' (W.Richard, 1956).

Liên kết ngoài

 Cục Kiểm lâm Việt Nam
 Bài viết về khái niệm rừng trên Diễn đàn sinh vật rừng Việt Nam

Rừng
Lâm nghiệp
Môi trường sống
Cây
Bài cơ bản dài trung bình


title: Hydropsyche sparna

text:
Hydropsyche sparna là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Hydropsyche


title: Tipula styligera

text:
Tipula styligera là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Mir-Hossein Mousavi

text:
Mir-Hossein Mousavi Khameneh () (sinh ngày 2 tháng 3 năm 1942) là một chính khách Iran. Ông từng là thủ tướng thứ năm (1981-1989) và cũng là vị thủ tướng cuối cùng của Cộng hòa Hồi giáo Iran trước khi chức vụ này bị xóa bỏ. Trong cuộc tranh cử tổng thống vào tháng 6 năm 2009 ông đại diện thành phần cải cách đối lập với tổng thống tại vị Mahmoud Ahmadinejad. Mousavi còn là một kiến trúc sư và họa sĩ, chủ tịch Viện Mỹ thuật Iran.

Kết quả cuộc bầu cử tổng thống Tháng Sáu năm 2009 bị tranh chấp và lên án là có gian lận nên mặc dầu Lãnh tụ Tối cao của Iran, Ali Khamenei đã tuyên bố rằng Mahmoud Ahmadinejad là người đắc cử, nhóm ủng hộ Mousavi vẫn không chấp nhận. Họ xuống đường biểu tình chống đối rầm rộ, nhất là ở thủ đô Tehran làm tê liệt xã hội Iran. Trong những đụng độ giữa nhà cầm quyền và đám đông có ít nhất 10 người thiệt mạng.

Chú thích

Thủ tướng Iran
Sinh năm 1942
Kiến trúc sư Iran
Nhân vật còn sống
Người Đông Azarbaijan
Chính khách Đảng Cộng hòa Hồi giáo
Họa sĩ Iran
Nhà báo Iran
Nhà hoạt động dân chủ người Iran
Nhân vật trong chiến tranh Iran-Iraq


title: Pseudocomotis

text:
Pseudocomotis là một chi bướm đêm thuộc họ Tortricidae.

Các loài
Pseudocomotis agatharcha Meyrick, 1926
Pseudocomotis albolineana Brown, 1990
Pseudocomotis citroleuca Meyrick, 1912
Pseudocomotis nortena Brown, 1998
Pseudocomotis razowskii Pelz, 2004
Pseudocomotis scardiana Dognin, 1905
Pseudocomotis serendipita Brown, 1990

Tham khảo

tortricidae.com

Chlidanotini


title: Méry

text:
Méry là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 272-1000 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Savoie


title: Shiraia

text:
Shiraia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Butterflies và Moths of the World Generic Names và their Type-species

Acontiinae


title: Coro, Venezuela

text:
Coro là thành phố, thủ phủ bang Falcón và là thành phố lâu đời nhất ở phía tây Venezuela. Nó được thành lập vào ngày 26 tháng 7 năm 1527 bởi Juan de Ampíes với tên Santa Ana de Coro. Nó được thành lập trên một đồng bằng cát của bán đảo Paraguaná, cạnh vườn quốc gia Médanos de Coro ở phía bắc và dãy núi Sierra de Falcón ở phía nam, và cách hải cảng của thành phố là La Vela de Coro bên bờ Biển Caribe 12 km về phía tây kilômét và cách thủ đô Caracas 317 km về phía tây bắc.

Thành phố có truyền thống văn hóa lâu đời bắt nguồn từ khu định cư được thành lập bởi những người chinh phục Tây Ban Nha. Nó là thủ phủ đầu tiên của tỉnh thuộc địa Venezuela và là nơi đặt trụ sở giám mục đầu tiên được thành lập tại Nam Mỹ vào năm 1531. Với tên gọi là Neu-Augsburg, đây là thuộc địa đầu tiên của Đức ở châu Mỹ dưới thời gia tộc Welser của cộng hòa Augsburg. Tiền thân của phong trào đấu tranh giành độc lập và xóa bỏ giai cấp thống trị ở Venezuela cũng bắt nguồn từ khu vực này; nó cũng được coi là cái nôi của phong trào liên bang Venezuela trong kỷ nguyên Cộng hòa.

Nhờ lịch sử, văn hóa và kiến trúc thuộc địa được bảo quản tốt, Coro và hải cảng La Vela của nó đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1993 và nó trở thành địa danh đầu tiên tại Venezuela được trao danh hiệu này. Từ năm 2005, nó nằm trong Danh sách di sản thế giới bị đe dọa.

Tên
Khi thành lập, thị trấn được gọi là Santa Ana de Coro. Hiện đang có một chiến dịch không thành công trong việc đổi tên thành phố hiện tại thành tên thuộc địa trước đây. Theo truyền thống, Coro trong tiếng Caquetio bắt nguồn từ curiana có nghĩa là "nơi của gió". Tuy nhiên, theo từ điển tiếng Tây Ban Nha (Diccionario de la lengua Española) thì Coro có nghĩa thứ hai là "gió của tây bắc", xuất phát từ Caurus trong tiếng Latinh.

Lịch sử

Khu bảo tồn và Di sản thế giới
Thành phố được thừa hưởng một kiến trúc hoành tráng thời thuộc địa và cộng hòa, đặc trưng bởi kiến trúc Andalucía ở miền nam Tây Ban Nha, với các vật liệu và kỹ thuật được sử dụng bởi người châu Mỹ bản địa dựa trên bùn như gạch phơi, phên đan vách đất mang đến một sự độc đáo. Bố cục bàn cờ truyền thống Tây Ban Nha với hình dạng bất thường của thành phố thời Trung Cổ ở Đức như là sự ảnh hưởng của gia tộc Welser. Ở trung tâm của thành phố là một số đường phố kết thúc đột ngột, phá vỡ bố cục ô bàn cờ truyền thống Tây Ban Nha. Ambrosius Alfinger nhà Welser là thống đốc đầu tiên của tỉnh Venezuela đã  tái cấu trúc bố cục của các đường phố dựa trên bố cục ban đầu của nó.

Với những công trình bằng đất độc đáo ở vùng biển Caribe, Coro là ví dụ sống sót của sự hợp nhất giữa truyền thống bản địa với các kỹ thuật kiến trúc Mudéjar của Tây Ban Nha và hình dạng bất thường của kiến trúc Welser của Đức. Đây là một trong những thành phố thuộc địa đầu tiên ở Nam Mỹ khi nó được thành lập vào năm 1527 và kiến trúc thuộc địa của nó chiếm ưu thế cho đến tận ngày nay. Hơn 600 tòa nhà ở Coro đã được công nhận là di sản kiến trúc.

Trung tâm lịch sử vẫn mang những đặc điểm tiêu biểu của một thành phố thế kỷ 18 và 19, với những con đường lát đá cuội và các tòa nhà thuộc địa. Đây là một thành phố nghỉ mát thuộc địa quan trọng và tổ hợp thánh đường thuộc địa lớn nhất tại Venezuela. Nơi đây chứa một loạt các bảo tàng với sự hiện diện lớn của những biểu tượng Công giáo và di tích lịch sử quốc gia có giá trị. Chính vì những lý do này mà nó cùng với khu cảng La Vela de Coro đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ ngày 9 tháng 12 năm 1993, trong phiên họp tổ chức tại Cartagena, Colombia.

Tuy nhiên, từ năm 2005 thì thành phố đã bị liệt vào Danh sách di sản thế giới bị đe dọa. Lý do là bởi biến đổi khí hậu ở Venezuela, đặc biệt là những cơn mưa lớn đã gây ra thiệt hại đáng kể cho kiến trúc phong phú của nó. Các tòa nhà truyền thống được xây dựng dựa trên kỹ thuật sử dụng gạch phơi (được gia cố bằng cấu trúc thực vật) khả năng chống ẩm thấp khiến nhiều công trình loại hình này bị biến dạng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Coroweb
 UNESCO World Heritage Centre - Coro and its Port

Thành phố, thị xã bang Fakcón
Di sản thế giới tại Venezuela
Di sản thế giới bị đe dọa
Coro


title: Gottenhouse

text:
Gottenhouse là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Austromitra euzonata

text:
Austromitra euzonata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Austromitra


title: Tagawa Matsu

text:
, hay Ông thị (翁氏), người Nhật Bản sống ở thị trấn ven biển thuộc phiên Hirado, đảo Kyushu, Nhật Bản, về sau di cư sang đại lục Trung Quốc sinh sống, bà là mẹ của danh tướng, anh hùng dân tộc Trịnh Thành Công, và , phiên sĩ của Phiên Hirado thuộc lãnh địa Hizen vào thời kỳ Edo.

Bà sinh ra trong một gia tộc nhỏ tên là Tagawa, con gái một samurai cấp thấp là Tagawa Shichizaemon. Về sau mẹ bà cải giá lấy một người thợ rèn Hoa kiều di cư từ Tuyền Châu, Phúc Kiến, Trung Quốc tới Hirado là Ông Dực Hoàng, nên bà trở thành kế nữ của Ông Dực Hoàng, vì vậy mà bà còn có họ Trung Quốc là Ông, gọi là Ông thị "翁氏"  hoặc Ông thái phi "翁太妃".

Tagawa Matsu kết hôn với một thương nhân kiêm cướp biển tên Trịnh Chi Long, xuất thân từ Nam An, phủ Tuyền Châu, Phúc Kiến, Trung Quốc thường xuyên buôn bán với người Nhật ở Nagasaki. Bà hạ sinh đứa con đầu lòng là Trịnh Thành Công trong một chuyến đi biển cùng chồng khi bà đang nhặt sò biển tại bãi biển Senli ven sông Kawanai, Hirado.

Hòn đá nằm ở nơi mà bà sinh hạ đứa trẻ hiện nay vẫn còn tồn tại được dân gian gọi là Trịnh Thành Công nhi đản thạch bi (鄭成功兒誕石碑), cao 80 cm và rộng 3 mét, và bị ngập nước trong thời gian thủy triều lên cao.

Tagawa Matsu tự mình nuôi dạy Trịnh Thành Công ở Nhật Bản cho đến khi ông lên bảy tuổi, sự gần gũi của bà với con trai mình chính là một thành tựu và quyết định đến cuộc sống trưởng thành của Trịnh Thành Công sau này.

Năm 1645, Trịnh Chi Long thông qua mối quan hệ thân mật với Mạc Phủ nên được  phép buôn bán chính thức ở Nhật Bản, sau đó ông đưa Tagawa trở về quê nhà ở  An Hải, Tuyền Châu, Phúc Kiến đoàn tụ với Trịnh Thành Công. Năm 1646, Trịnh Chi Long đầu hàng nhà Thanh, Tagawa phản đối cùng chồng quy thuận nhà Thanh nên quyết định ở lại An Hải tử thủ, quân Thanh công hãm An Hải, chiếm được Tuyền Châu, quân Thanh bắt được Tagawa, vì không chịu đầu hàng cùng chồng nên bà đã tự sát. Được tin mẹ mình chết khiến cho Trịnh Thành Công đau buồn không thôi, nhằm báo thù cho mẹ, ông ra sức tăng cường và phát triển các hoạt động chống Thanh ngày càng lớn mạnh.

Tagawa Matsu được người dân địa phương dựng miếu thờ ở Miếu Ông Thái Cơ nằm chung với Miếu Trịnh Thành Công ở Đài Nam, Đài Loan hiện nay.

Chú thích

Nhân vật thời Edo
Nhân vật nhà họ Trịnh
Nữ giới nhà Minh


title: Zeidora naufraga

text:
Zeidora naufraga là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Zeidora


title: Pouteria kaalaensis

text:
Pouteria kaalaensis là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.

Chú thích

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Pouteria kaalaensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nouvelle-Calédonie
kaalaensis


title: Poligny, Seine-et-Marne

text:
Poligny là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
Map of Poligny on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Morón, Cuba

text:
Morón là trong 10 đô thị ở tỉnh Ciego de Ávila ở miền trung Cuba. Đây là đô thị quan trọng thứ hai và là đô thị cổ nhất ở tỉnh. Morón là thành phố gần nhất các khu nghỉ mát tại Cayo Coco và Cayo Guillermo.

Đô thị này nằm ở phía bắc thành phố Ciego de Ávila, giáp Bolivia về phía đông, Chambas về phía tây, Bay of Buena Vista và Jardines del Rey về phía bắc và Ciro Redondo về phía nam. Vùng này chủ yếu là đồng bằng với các đồi nhỏ ở phía bắc. Bờ biển bắc có các đầm lầy.

Morón có phá nước tự nhiên lớn nhất ở Cuba, Laguna de Leche, với diện tích . Cayo Guillermo, một trong các cay của quần đảo Jardines del Rey nằm ở phía bắc của Morón, qua vịnh Chó (Bahia Perros).

Đô thị này được chia thành các barrio Coronel Hernández, Cupeyes, Este, Guadalupe, Mabuya, Marroquí, Oeste, Punta Alegre, Ranchuelo, Santa Gertrudis, Simón Reyes o Sandoval và Tamarindo.

Hoạt động kinh tế chủ yếu là nông nghiệp và du lịch

Dân số
Năm 2004, Morón có dân số 60.612 người. With a total area of , với mật độ dân số .

Cư dân nổi tiếng
Pío Leyva

Tham khảo

Thành phố của Cuba


title: Belverne

text:
Belverne là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Lasioglossum wilmattae

text:
Lasioglossum wilmattae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1929


title: Dầu hassel

text:
Dầu hassel (danh pháp khoa học: Dipterocarpus hasseltii) là cây thuộc họ Dầu. Loài này mọc trong rừng đất thấp cùng với các cây họ Dầu khác, và được dùng để lấy gỗ. Cây phân bố ở Indonesia (Bali, Java, Kalimantan, Sumatra), bán đảo Malaysia, Sabah, Philippines, Thái Lan và Việt Nam.

Tham khảo

  Listed as Critically Endangered (CR A1cd+2 cd v2.3)

H
Thực vật Việt Nam
Thực vật Thái Lan
Thực vật Indomalesia
Thực vật Sumatra
Thực vật Đông Dương
Thực vật Philippines


title: Bergen, Limburg

text:
Bergen () là một đô thị ở đông nam Hà Lan.

Các trung tâm dân cư
 Afferden
 Bergen
 Nieuw-Bergen
 Siebengewald
 Well
 Wellerlooi

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Information about Bergen's history; See "General"
 Information about Bergen's nowadays culture and art

Đô thị Limburg Hà Lan


title: (43824) 1992 SY24

text:
{{DISPLAYTITLE:(43824) 1992 SY24}}

(43824) 1992 SY24 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 30 tháng 9 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 43001–44000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Limnophila mitoceroides

text:
Limnophila mitoceroides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Benazir Bhutto

text:
Benazir Bhutto (tiếng Urdu: بینظیر بھٹو; IPA: bɛnɜziɽ botɔ; 21 tháng 6 năm 1953 tại Karachi - 27 tháng 12 năm 2007 tại Rawalpindi) là một nữ chính trị gia Pakistan, cũng là người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo một đất nước Hồi giáo sau thời kỳ thuộc địa. Bhutto đã hai lần đắc cử Thủ tướng Pakistan, tuyên thệ nhậm chức lần đầu năm 1988, nhưng bị bãi nhiệm 20 tháng sau đó theo một sắc lệnh gây nhiều tranh cãi của Tổng thống Ghulam Ishaq Khan, do những cáo buộc về tham nhũng. Benazir đắc cử lần nữa trong năm 1993, nhưng lại bị tổng thống bãi nhiệm năm 1996 cũng với những lý do tương tự.

Từ năm 1999, Bhutto sống lưu vong ở Dubai cho đến khi trở về Pakistan vào ngày 18 tháng 10 năm 2007, sau khi đạt được một thỏa thuận với Tổng thống Pervez Musharraf, theo đó một lệnh ân xá được dành cho bà, cùng lúc với quyết định rút lại mọi cáo buộc về tham nhũng.

Mặc dù không được chọn vào trong danh sách "100 phụ nữ nhiều quyền lực nhất thế giới" của tạp chí Forbes, trong trang dành cho các nữ chính khách, một bài viết của tờ báo đưa ra nhận xét "Từ một nơi nào đó ở tiểu lục địa Ấn Độ, có thể một người phụ nữ sẽ sớm trở về với quyền lực. Đó là cựu Thủ tướng Benazir Bhutto của Pakistan".

Bà Benazir Bhutto bị ám sát ngày 27 tháng 12 năm 2007 trong một vụ đánh bom tự sát trong cuộc tuần hành của Đảng Nhân dân Pakistan tại thị trấn Rawalpindi.

Tiểu sử
Benazir Bhutto là con đầu của cựu Thủ tướng thứ 10 Zulfikar Ali Bhutto, người Pakistan gốc Sindhi và Begum Nusrat Bhutto, người Pakistan gốc Kurd. Benazir theo học tại Đại học Oxford chuyên ngành triết lý, chính trị và kinh tế, bà cũng có một văn bằng của Đại học Harvard. Ông nội của bà là Sir Shah Nawaz Bhutto. Chồng của bà là Asif Ali Zardari, cựu Bộ trưởng Bộ Môi trường Pakistan

Học vấn
Bhutto học tại trường Lady Jenning Nursery ở Karachi, rồi đến nữ tu viện Jesus và Mary tại Karachi. Hai năm sau, bà nhập học tại nữ tu viện Rawalpindi Presentation, rồi nữ tu viện Jesus và Mary tại Murree. Năm 15 tuổi, Bhutto đậu kỳ thi tốt nghiệp hạng trung bình.

Từ năm 1969 đến 1973, Bhutto theo học tại Đại học Radcliffe, tiểu bang Massachusetts, Hoa Kỳ rồi tiếp tục đến Đại học Harvard để tốt nghiệp với văn bằng cử nhân môn chính quyền so sánh.

Từ năm 1973 đến 1977, Bhutto đến Viện Lady Margaret thuộc Đại học Oxford, Anh Quốc để học triết, chính trị học, và kinh tế. Tháng 12 năm 1976 bà được bầu làm chủ tịch Oxford Union (một hội đoàn chuyên tổ chức các cuộc hội thảo đào tạo các chính trị gia tương lai), bà là phụ nữ châu Á đầu tiên lãnh đạo tổ chức danh giá này.

Ngoài ra, Bhutto còn hoàn tất khóa học Công pháp Quốc tế và Ngoại giao tại Oxford.

Ngày 18 tháng 12 năm 1987, Benazir kết hôn với Asif Ali Zardari, hôn lễ tổ chức tại Karachi. Hai người có ba con: Bilawal, Bakhtawar và Aseefa.

Thủ tướng

Sau khi tốt nghiệp đại học, Benazir Bhutto trở về Pakistan giữa lúc cha của bà bị tống giam rồi bị xử tử, còn bà liền bị quản thúc tại gia. Đến năm 1984, bà được phép quay lại Anh, và trở thành thủ lĩnh đối lập lưu vong của Đảng Nhân dân Pakistan (PPP) của cha, nhưng không có ảnh hưởng đáng kể nào trong nước cho đến khi Tướng Muhammad Zia-ul-Haq qua đời. Benazir Bhutto kế nhiệm mẹ lãnh đạo PPP và khối dân chủ đối lập với chính quyền Tổng thống Zia ul-Haq.

Ngày 16 tháng 11 năm 1988, trong cuộc bầu cử đầu tiên trong một thập niên, đảng PPP của Bhutto trở thành chính đảng giành nhiều ghế nhất tại Quốc hội. Ngày 2 tháng 12, Bhutto tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng liên minh cầm quyền ở tuổi 35, trở thành chính khách trẻ tuổi nhất và là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử đương đại lãnh đạo chính phủ tại một nước có đa số dân theo Hồi giáo. Cũng trong năm ấy, tạp chí People chọn Bhutto vào danh sách "Năm mươi người đẹp nhất".

Chính phủ Bhutto bị bãi nhiệm theo những cáo buộc tham nhũng mà bà bác bỏ. Benazir chưa bao giờ bị xét xử theo những tội danh này. Nawaz Sharif, người được Zia đỡ đầu, lên nắm quyền. Năm 1993, Bhutto tái đắc cử nhưng lại bị bãi nhiệm trong năm 1996 vì những cáo buộc tương tự. Tổng thống Farooq Leghari sử dụng tu chính án thứ tám để giải tán quốc hội và tổ chức bầu cử. Tối cao Pháp viện phê chuẩn quyết định của Leghari bằng một phán quyết có 6 phiếu thuận và 1 phiếu chống.

Phe chống đối Benazir thường thuộc thành phần thế lực người Punjab và các gia đình chủ đất, khi bà đẩy mạnh các cải cách quốc gia chống tầng lớp phong kiến mà theo cáo buộc của bà, là nguyên nhân gây ra tình trạng bất ổn tại Pakistan.

Chính sách về phụ nữ
Suốt trong chiến dịch bầu cử, chính phủ Bhutto bày tỏ sự quan tâm đối với các vấn đề xã hội và y tế liên quan đến phụ nữ, cũng như thái độ kỳ thị đối với phụ nữ. Bhutto công bố kế hoạch thiết lập các đồn cảnh sát và tòa án phụ nữ, cùng các ngân hàng phụ nữ. Song Bhutto không chịu đệ trình dự luật nào nhằm cải thiện các dịch vụ phúc lợi cho phụ nữ. Tương tự, bất kể những lời hứa hủy bỏ các đạo luật hạn chế quyền phụ nữ tại Pakistan (như luật Hudood và Zina), trong hai nhiệm kỳ thủ tướng của Bhutto, đảng của bà đã không thực hiện những lời hứa đã được đưa ra trong thời gian tranh cử, một phần là do áp lực từ phe đối lập.

Chỉ sau khi mất chức thủ tướng, đảng của Bhutto mới vận động thu hồi luật Zina (quy định những trừng phạt nghiêm khắc đối với người phạm tội ngoại tình), trong lúc chính phủ Tướng Musharaf cầm quyền. Nhưng nỗ lực này bị đánh bại bởi các đảng phái tôn giáo cánh hữu đang kiểm soát quốc hội.

Taliban
Trong thời gian Bhutto cầm quyền tại Pakistan, Taliban nổi lên như một thế lực mới tại Afghanistan, và tiến chiếm quyền lực tại Kabul vào tháng 9 năm 1996. Bhutto xem Taliban là một lực lượng có thể ổn định Afghanistan và mở đường thông thương mậu dịch đến các nước Trung Á. Chính quyền Bhutto cung cấp những hỗ trợ tài chính và quân sự cho Taliban, ngay cả việc gởi một đơn vị quân sự đến Afghanistan. Nhưng gần đây, bà theo đuổi lập trường chống Taliban, và lên tiếng kết án những hành động khủng bố của Taliban.

Lưu vong
Sau khi bị tổng thống Pakistan bãi nhiệm dựa trên những cáo buộc tham nhũng, đảng của Bhutto cũng thất bại trong kỳ tuyển cử tháng 10. Bhutto trở thành lãnh tụ phe đối lập trong khi Nawaz Sharif đảm nhiệm chức vụ thủ tướng trong ba năm kế tiếp. Đến kỳ bầu cử tổ chức vào tháng 10 năm 1993, liên minh PPP giành thắng lợi, và Bhutto trở lại nắm quyền. Đến năm 1996, chính phủ Bhutto lại bị giải tán về những cáo buộc tham nhũng. Năm 1998, Bhutto đến sống lưu vong ở Dubai.

Cáo buộc tham nhũng
Chính phủ các nước Pháp, Ba Lan, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ đã cung cấp chứng cứ cho chính phủ Pakistan về những cáo buộc được cho là tham nhũng nhắm vào Bhutto và chồng bà, trong đó có cáo buộc rửa tiền qua các ngân hàng Thụy Sĩ. Zardari, được trả tự do năm 2004, nói đến sự tra tấn ông phải chịu trong thời gian bị cầm tù, các tổ chức nhân quyền hậu thuẫn ông, cho rằng những tố giác này là có thật.

Một báo cáo năm 1998 cho thấy các điều tra viên Pakistan phát hiện những tài liệu về một mạng lưới tài khoản ngân hàng, tất cả đều liên quan đến luật sư của gia đình Bhutto tại Thụy Sĩ, với Asif Zardari là cổ đông chính. Những tư liệu do giới hữu trách Pháp cung cấp cho thấy Zardari dành ưu tiên cho Dassault, một nhà sản xuất máy bay của Pháp, trong chương trình thay thế phản lực cơ chiến đấu cho không quân; đổi lại 5% tiền hoa hồng được chuyển cho một công ty Zardari nắm quyền kiểm soát ở Thụy Sĩ. Tài liệu này cũng đề cập đến một công ty Dubai được độc quyền nhập khẩu vàng vào Pakistan, nhờ đó Zardari nhận 10 triệu USD trả vào các tài khoản của ông tại Citibank ở Dubai. Chủ công ty này đã bác bỏ các cáo buộc trên. Bản báo cáo cho biết cha mẹ của Zardari, chỉ có một tài sản khiêm tốn khi con trai của họ kết hôn với Bhutto, nay sở hữu một lãnh địa rộng 355 mẫu Anh ở phía nam Luân Đôn. Lãnh địa này đã bị bán đấu giá theo lệnh của tòa án.

Bhutto vẫn duy trì luận cứ cho rằng mọi cáo buộc chống bà và chồng bà đều xuất phát từ những âm mưu chính trị, Bà nói: "Hầu hết những tài liệu này là giả mạo, cũng như các câu chuyện xung quanh chúng đều hoàn toàn sai lạc". Một tường trình của Tổng Kiểm toán Pakistan ủng hộ quan điểm của Bhutto, đưa ra những thông tin cho rằng việc Benazir Bhutto bị truất bỏ quyền lực trong năm 1990 là kết quả của một chiến dịch bôi nhọ Bhutto có sự hậu thuẫn của tổng thống Ghulam Ishaq Khan, và vạch ra rằng Khan đã trả một khoản tiền bất hợp pháp 28 triệu ruppee cho các cố vấn pháp lý để họ xúc tiến 19 vụ kiện chống Bhutto và chồng bà về tội danh tham nhũng từ năm 1990 đến 1992.

Tuy nhiên, cho đến nay nhiều người vẫn tin rằng Bhutto và chồng có dính líu đến việc nhận những khoản hoa hồng trị giá hàng trăm triệu USD từ những hợp đồng và các vụ đấu thầu của chính phủ. Song, Bhutto và Musharaf vừa đồng ý với nhau về một thỏa thuận chia sẻ quyền lực, theo đó Bhutto được phép tiếp cận tài khoản của bà tại ngân hàng Thụy Sĩ trị giá 1, 5 tỉ USD.

Thụy Sĩ
Ngày 23 tháng 7 năm 1998, chính phủ Thụy Sĩ giao cho chính phủ Pakistan những văn kiện liên quan đến các cáo buộc tham nhũng chống lại Benazir Bhutto và chồng bà, bao gồm một cáo buộc chính thức của giới chức Thụy Sĩ về tội rửa tiền dành cho Zardari. Chính phủ Pakistan tiến hành một cuộc điều tra rộng rãi trong năm 1997 nhằm kiểm tra số tiền hơn 13,7 triệu USD đã bị đóng băng theo lệnh của giới hữu trách Thụy Sĩ, người ta cho rằng Bhutto và chồng đã kín đáo ký thác số tiền này vào các nhà băng.

Ngày 6 tháng 8 năm 2003, tại tòa án Thụy Sĩ, Benazir và chồng bị buộc tội rửa tiền và bị kết án sáu tháng tù treo, nộp phạt 50.000 USD và phải hoàn trả cho chính phủ Pakistan 11 triệu USD. Benazir và Zardari đã ký thác vào tài khoản ở Thụy Sĩ 10 triệu USD, tiền "lại quả" từ một công ty Thụy Sĩ sau khi công ty này giành được một hợp đồng tại Pakistan. Hai người cho biết họ sẽ kháng án. Theo các điều tra viên Pakistan, năm 1995 Zardari mở một tài khoản tại Citibank ở Genève, qua tài khoản này Zardari đã chuyển khoản 40 triệu trong số tiền 100 triệu USD tiền hoa hồng từ các công ty nước ngoài đang làm ăn tại Pakistan.

Ba Lan
Chính phủ Ba Lan công bố một tài liệu dày 500 trang liên quan đến những cáo buộc tham nhũng chống Benazir Bhutto và chồng bà, trong đó có một hợp đồng ký năm 1997 mua 8.000 chiếc máy kéo. Theo các viên chức Pakistan, trong tài liệu này còn có những chi tiết liên quan đến những khoản hoa hồng bất hợp pháp mà công ty máy kéo đã chi trả để có được hợp đồng, số tiền lên đến 2 triệu USD.

Pháp
Trong những tài liệu được công bố, vụ làm ăn đắt giá nhất là thương vụ có dính líu đến tập đoàn hàng không Dassaut Aviation. Giới hữu trách nước Pháp cho biết, năm 1998 chồng của Bhutto, Zardari, đề nghị dành độc quyền cho Dasault trong đề án thay thế chiến đấu cơ phản lực cho không quân Pakistan, để nhận 5% tiền hoa hồng; số tiền này được chuyển cho một công ty của Zardari ở Thụy Sĩ.

Vào lúc ấy, luật chống tham nhũng của Pháp cấm hối lộ các viên chức Pháp, nhưng lại cho phép "lại quả" cho các viên chức nước ngoài. Tuy vậy, đến năm 2000 Pháp đã thay đổi bộ luật này.

Trung Đông
Trong số các khoản tiền lớn nhất được trả một lần mà các điều tra viên phát hiện, có vụ một nhà buôn vàng thỏi ở Trung Đông đã ký thác ít nhất 10 triệu USD vào các tài khoản của Zardari, sau khi chính quyền dành cho nhà buôn này độc quyền nhập khẩu vàng nhằm duy trì ngành công nghiệp kim hoàn của Pakistan. Người ta tin rằng số tiền trên được chuyển vào tài khoản của Zardari tại Citibank ở Dubai.

Bờ biển Ả Rập của Pakistan, trải dài từ Karachi đến biên giới Iran, từ lâu là lãnh địa của giới buôn lậu vàng. Mãi cho đến đầu nhiệm kỳ thứ hai của chính phủ Bhutto, các thương vụ lên đến hàng trăm triệu USD hằng năm vẫn diễn ra rầm rộ ở đây với vàng miếng gọi là biscuit, sau này là vàng thỏi, được vận chuyển bằng máy bay và thuyền qua lại trên Vịnh Ba Tư mà không gặp trở ngại nào ở bờ biển Pakistan.

Sau khi Bhutto trở lại cầm quyền năm 1993, một nhà buôn vàng thỏi người Pakistan ở Dubai, Abdul Razzak Yaqub, đưa ra một đề xuất: để được độc quyền nhập khẩu vàng, Razzak sẽ giúp chính phủ đưa việc mua bán vàng vào qui củ. Tháng 11 năm 1994, Bộ Thương mại Pakistan cho Razzak biết ông đã được cấp giấy phép, ít nhất trong hai năm, để trở thành nhà nhập khẩu vàng độc quyền cho Pakistan. Trong một cuộc phỏng vấn tại văn phòng của mình ở Dubai, Razzak thừa nhận đã sử dụng giấy phép này để nhập khẩu lượng vàng trị giá hơn 500 triệu USD vào Pakistan, và thêm rằng ông đã đến Islamabad vài lần để gặp Bhutto và Zardari, nhưng bác bỏ bất cứ vụ hối lộ hoặc thỏa thuận ngầm nào. Razzak nói "Tôi không trả một xu nào cho Zardari".

Lưu vong

Tuyển cử năm 2002
Trong kỳ tổng tuyển cử vào tháng 10 năm 2002, Đảng Nhân dân Pakistan (PPP) do Bhutto lãnh đạo giành được số phiếu cao nhất (28, 42%) và chiếm 80 ghế (23,16%) trong quốc hội. Liên minh Hồi giáo Pakistan của Nawaz chỉ được 18 ghế. Một số nghị sĩ thuộc PPP tách ra lập đảng PPP-Patriot và gia nhập chính phủ liên hiệp của Musharaf.

Thập niên 2000
Năm 2002, Tổng thống Pakistan Pervez Musharraf tu chính hiến pháp giới hạn chức vụ thủ tướng trong hai nhiệm kỳ. Điều khoản này ngăn chặn khả năng Bhutto trở lại cầm quyền. Nhiều người xem đây là động thái trực tiếp nhắm vào hai cựu thủ tướng Benazir Bhutto và Nawaz Sharif.

Từ tháng 9 năm 2004, Bhutto đến sống tại Dubai, Các Tiểu Vương quốc Ả rập. Ở đây bà lo chăm sóc các con và mẹ đang mắc bệnh Alzheimer; bà cũng đi diễn thuyết và vẫn giữ liên lạc với những người ủng hộ bà thuộc đảng PPP. Bhutto có ba con và đã đoàn tụ với chồng vào tháng 12 năm 2004 khi chồng bà được trả tự do sau 5 năm bị cầm tù.

Ngày 27 tháng 1 năm 2007, bà được mời đến nói chuyện trước một cử tọa đoàn gồm có Tổng thống Bush, các nghị sĩ quốc hội và các viên chức bộ ngoại giao.

Tháng 3 năm 2007, Bhutto xuất hiện trong chương trình Question Time của đài truyền hình BBC tại Anh. Bà cũng có mặt trong chương trình Newsnight của BBC. Tháng 5 năm 2007, Bhutto phản bác nhận xét của Muhamad Ijaz-ul-Haq về việc phong tước hiệp sĩ cho Salman Rushdie, cho rằng ul-Haq đang kêu gọi ám sát các công dân nước ngoài.

Bhutto tuyên bố ý định trở về Pakistan trong năm 2007, bất kể thông báo của Musharraf đưa ra trong tháng 5 năm 2007 không cho phép bà trở về trước kỳ tổng tuyển cử sẽ tổ chức vào cuối năm 2007, hoặc đầu năm 2008. Có những lời đồn đoán bà sẽ trở lại nắm quyền thủ tướng.

Đến giữa năm 2007, có những dấu hiệu cho thấy Hoa Kỳ đang thúc đẩy một thỏa hiệp, theo đó Musharraf sẽ duy trì chức vụ tổng thống sau khi rút khỏi vị trí tổng tư lệnh quân lực, và Bhutto, hoặc một nhân vật được bà ủng hộ, sẽ đảm trách chức vụ thủ tướng.

Ngày 5 tháng 10 năm 2007, Musharraf ký Sắc lệnh Hòa giải Quốc gia ân xá Bhutto và các nhà lãnh đạo chính trị khác – ngoại trừ cựu thủ tướng Nawaz Sharif đang sống lưu vong – khỏi mọi cáo buộc chống lại họ, kể cả tội danh tham nhũng. Sắc lệnh được ban hành một ngày trước khi có cuộc bầu cử chức vụ tổng thống. Đáp lại, Bhutto và đảng PPP của bà đồng ý không tẩy chay cuộc bầu cử tổng thống.

Ngày 6 tháng 10 năm 2007, Pervez Musharraf thắng cuộc bầu cử tổng thống tại quốc hội. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao ra phán quyết sẽ không có tuyên bố kết quả chính thức cho đến khi tòa ra quyết định về việc Musharraf ra tranh cử tổng thống khi đang là tướng lĩnh quân đội có hợp pháp hay không. Đảng PPP của Bhutto đã không gia nhập các đảng đối lập tẩy chay cuộc bầu cử.

Hồi hương
Sau tám năm sống lưu vong ở Dubai và Luân Đôn, ngày 18 tháng 10 năm 2007, Bhutto trở về Karachi để chuẩn bị cho kỳ tổng tuyển cử năm 2008.

Ngày 18 tháng 10 năm 2007, trên đường đến một buổi tụ họp tại Karachi, hai quả bom đã phát nổ sau khi Bhutto rời Phi trường Quốc tế Jinnah. Bà không bị thương nhưng vụ nổ, kích hoạt bởi một kẻ đánh bom tự sát, giết chết 136 người và làm bị thương ít nhất 450 người khác. Trong số người tử nạn có ít nhất 50 vệ sĩ thuộc các toán an ninh của PPP, là những người tạo một màn chắn sống xung quanh chiếc xe chở Bhutto nhằm ngăn chặn những kẻ đánh bom. Ngoài ra, còn có 6 cảnh sát thiệt mạng trong vụ này.

Bhutto nói rằng bà đã cảnh báo chính phủ Pakistan về việc các toán đánh bom cảm tử sẽ nhắm vào bà nhưng chính phủ đã không hành động. Bhutto cẩn thận không nhắc đến Musharaf mà chỉ kết án "một vài cá nhân [trong chính quyền], là những người lạm dụng chức quyền" để ủng hộ các chiến binh Hồi giáo. Các phụ tá thân cận của Bhutto cho biết một trong những tên tuổi được nhắc đến trong bức thư Bhutto gởi chính phủ có tên Ijaz Shaz, tổng giám đốc Văn phòng Tình báo, một trong các cơ quan tình báo của Pakistan; Shaz cũng là phụ tá thân cận của Tướng Musharraf. Bhutto vẫn thường cáo buộc các cơ quan tình báo quân đội, nhất là cơ quan Tình báo Liên ngành (ISI), hoạt động chống lại bà và đảng của bà, bởi vì họ bất đồng với bà về lập trường tự do và chủ trương thế tục. Trong những thập niên qua, ISI vẫn hậu thuẫn các nhóm Hồi giáo ở Kashmir và Afghanistan.

Bị ám sát

Ngày 27 tháng 12 năm 2007, bà Bhutto đã thiệt mạng trong vụ tấn công tự sát tại thành phố Rawalpindi, ngay sau khi bà kết thúc bài diễn thuyết trong một cuộc vận động tranh cử. Một tay súng đã bắn vào cổ và thái dương bà rồi cho kích hoạt quả bom mang theo người khiến ít nhất hơn 22 người nữa thiệt mạng. Thông tin ban đầu cho biết, bà Bhutto chỉ bị thương trong vụ đánh bom liều chết và được đưa tới bệnh viện để phẫu thuật. Nhưng phát ngôn viên của quân đội Pakistan và quan chức Đảng Nhân dân Pakistan (PPP) của bà Bhutto sau đó thông báo, bà đã qua đời lúc 18h16' giờ địa phương tức 13h16' giờ GMT.

Một giới chức trong chính phủ Pakistan cho biết nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết của bà là do bị chấn thương sọ não, khi đầu bà đập vào cửa sổ trời của chiếc xe hơi lúc vụ nổ xảy ra. Ông tiết lộ, qua khám nghiệm tử thi cho thấy bà Bhutto đã bị đập đầu mạnh vào đòn bẩy của cửa sổ trời trên nóc xe khi cúi nhanh xuống, sau khi kẻ đánh bom liều chết cho nổ tung mình. Vết thương đó đã khiến bà tử vong. Kẻ tấn công liều chết có vẻ như đã bắn ba phát vào bà, nhưng đều trượt. "Đòn bẩy đã đâm vào tai phải của bà, gây nứt hộp sọ. Không có mảnh đạn hay mảnh bom nào được tìm thấy trên người bà".

Tuy nhiên phát ngôn viên đảng PPP, người lo việc khâm liệm thi thể của bà Bhutto để an táng, cho biết bà không chết vì đập đầu vào thành xe như chính phủ giải thích mà trúng đạn vào đầu.

Chiếc phi cơ C-130 chở thi thể của Benazir Bhutto đã hạ cánh xuống tỉnh Sindh trước rạng sáng ngày 28 tháng 12, chuẩn bị cho việc chôn cất bà tại khu mộ của gia đình. Bhutto sẽ được chôn cất cạnh ngôi mộ của người cha Zulfikar Ali Bhutto, trong khu nghĩa địa của dòng họ tại Garhi Khuda Bakhsh.

Trách nhiệm
Mạng lưới khủng bố quốc tế Al-Qaeda đã lên tiếng nhận trách nhiệm vụ ám sát bà Bhutto. Đài truyền hình Pakistan ARY dẫn lời Mustafa Abu al-Yazid, một chỉ huy cấp cao của Al-Qaeda tại Afghanistan: "Bà ta là người ủng hộ trung thành của Mỹ và theo đuổi mục tiêu trấn áp phong trào mujahideen. Vì thế, bà ta bị tiêu diệt". Trong khi chính quyền Pakistan và Cục Điều tra Liên bang Mỹ FBI cho biết còn quá sớm để khẳng định ai là kẻ chủ mưu vụ ám sát này.

Phản ứng trong nước
Tổng thống Pakistan Pervez Musharraf cho biết: "Chúng ta sẽ không ngơi nghỉ cho đến khi nào giải quyết xong vấn đề này và tiêu diệt tất cả những kẻ khủng bố. Đây là con đường duy nhất để đất nước tiến lên, nếu không đây sẽ là trở ngại lớn nhất đối với sự tiến bộ của chúng ta. Tôi muốn nhân cơ hội này kêu gọi cả dân tộc hãy bình tĩnh và thể hiện sự dũng cảm chịu đựng". Lãnh đạo phe đối lập tại Pakistan, cựu thủ tướng Nawaz Sharif cũng phát biểu: "Đây không chỉ là một ngày buồn mà là một ngày đen tối nhất trong lịch sử của đất nước này. Có những chuyện không thể nghĩ đến và không thể hiểu nổi đã xảy ra".

Những người ủng hộ cựu thủ tướng Benazir Bhutto đã nổi loạn đập phá các thành phố, cướp bóc ngân hàng, châm lửa xe hơi, đốt ga tàu hỏa. Ít nhất 20 người đã chết trong bạo lực trong đó có 3 cảnh sát.

Phản ứng của quốc tế
  Liên Hợp Quốc: Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon phát biểu: "Tôi cực lực lên án tội ác tàn ác này và kêu gọi phải đưa những thủ phạm ra trước công lý trong thời gian sớm nhất. Đây là một đòn tấn công vào sự ổn định của Pakistan và tiến trình dân chủ của nước này". Ông đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
 : Tổng thống George W. Bush: "Nước Mỹ lên án mạnh mẽ hành động hèn hạ này của những kẻ cực đoan sát nhân, những kẻ đang cố phá hoại nền dân chủ của Pakistan. Những kẻ gây ra vụ giết người phải bị đưa ra trước công lý".
 : Tổng thống Vladimir Putin: "Tôi hy vọng những kẻ tổ chức vụ ám sát này sẽ được tìm ra và chúng bị trừng phạt đích đáng vì những gì đã làm. Đây là một thách thức do các lực lượng khủng bố đặt ra không chỉ với Pakistan mà với cả cộng đồng quốc tế".
  Thủ tướng Gordon Brown: "Bà Benazir Bhutto có thể bị những kẻ khủng bố sát hại nhưng không được phép để những kẻ khủng bố đó sát hại nền dân chủ ở Pakistan. Sự tàn bạo này càng củng cố quyết tâm của chúng ta rằng, những kẻ khủng bố sẽ không được phép thắng tại đó, tại đây hay bất cứ nơi nào khác trên thế giới".
  Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy: "Tôi lên án hành động đáng ghê tởm này một cách mạnh mẽ nhất. Chủ nghĩa khủng bố và bạo lực không có chỗ trong cuộc tranh luận về dân chủ. Hơn lúc nào hết, Pakistan cần tiến hành cuộc bầu cử cơ quan lập pháp trong điều kiện an ninh và minh bạch".
  Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh: "Khi bà ấy qua đời thì cả tiểu lục địa đã mất đi một nhà lãnh đạo kiệt xuất, người luôn làm việc vì dân chủ và sự hòa giải ở đất nước mình. Cách thức bà ra đi là một sự nhắc nhở về những mối nguy hiểm chung mà khu vực chúng ta phải đối mặt trước các hành động hèn hạ của chủ nghĩa khủng bố và sự cần thiết phải diệt trừ mối đe dọa nguy hiểm này".
 : Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jose Manuel Barroso: "Đây là một vụ tấn công vào nền dân chủ và đất nước Pakistan. Chúng tôi hy vọng Pakistan sẽ kiên định trên con đường quay trở lại sự điều hành của chính quyền dân sự dân chủ".
 : Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Dũng: "Việt Nam cực lực lên án vụ tấn công khủng bố dã man giết hại cựu Thủ tướng Pakistan, bà Benazir Bhutto và nhiều dân thường khác. Mong rằng cuộc điều tra vụ việc sớm hoàn tất, những kẻ chủ mưu vụ khủng bố này phải bị trừng phạt đích đáng. Việt Nam hy vọng tình hình Pakistan sẽ sớm ổn định để nhân dân Pakistan tập trung vào công cuộc phát triển đất nước."

Giải thưởng
1988 Giải Bruno Kreisky
2008 Giải Nhân quyền của Liên Hợp Quốc (truy tặng)

Tác phẩm
 Benazir Bhutto, (1983), Pakistan: The gathering storm, Vikas Pub. House, ISBN 0-7069-2495-9
 Benazir Bhutto, (1988), Hija de Oriente, (Spanish language) Seix Barral, ISBN 84-322-4633-6

Trích dẫn
 "Tôi nhận thấy mỗi khi tôi cầm quyền, hoặc khi cha tôi lên nắm quyền, mọi sự trở nên tốt lành. Kinh tế phát triển, mưa thuận gió hòa, vụ mùa tốt. Theo tôi, đó là do chúng tôi muốn dâng tặng tình yêu và được nhận lại tình yêu".

Chú thích

Tham khảo
 W.F. Pepper, (1983), Benazir Bhutto, WF Pepper, ISBN 0-946781-00-1

 Katherine M. Doherty, Caraig A. Doherty, (1990), Benazir Bhutto (Impact Biographies Series), Franklin Watts, ISBN 0-531-10936-4
 Rafiq Zakaria, (1991), The Trial of Benazir Bhutto: An Insight into the Status of Women in Islam, Eureka Pubns, ISBN 967-978-320-0
 Diane Sansevere-Dreher, (1991), Benazir Bhutto (Changing Our World Series), Bantam Books (Mm), ISBN 0-553-15857-0
 Christina Lamb, (1992), Waiting for Allah, Penguin Books Ltd, ISBN 0-14-014334-3
 M FATHERS, (1992), Biography of Benazir Bhutto, W.H. Allen / Virgin Books, ISBN 0-245-54965-X
 Elizabeth Bouchard, (1994), Benazir Bhutto: Prime Minister (Library of Famous Women), Blackbirch Pr Inc, ISBN 1-56711-027-4
 Iqbal Akhund, (2000), Trial and Error: The Advent and Eclipse of Benazir Bhutto, OUP Pakistan, ISBN 0-19-579160-6
 Libby Hughes, (2000), Benazir Bhutto: From Prison to Prime Minister, Backinprint.Com, ISBN 0-595-00388-5
 Iqbal Akhund, (2002), Benazir Hukoomat: Phela Daur, Kia Khoya, Kia Paya?, OUP Pakistan, ISBN 0-19-579421-4
 Mercedes Anderson, (2004), Benazir Bhutto (Women in Politics), Chelsea House Publishers, ISBN 0-7910-7732-2
 Mary Englar, (2007), Benazir Bhutto: Pakistani Prime Minister and Activist, Compass Point Books, ISBN 0-7565-1798-2
 Ayesha Siddiqa Agha, (2007), Military Inc.: Inside Pakistan's Military Economy, Pluto Press, ISBN 0-7453-2545-9
 Abdullah Malik, (1988), Bhutto se Benazir tak: Siyasi tajziye, Maktabah-yi Fikr o Danish, ASIN B0000CRQJH
 Bashir Riaz, (2000), Blind justice, Fiction House, ASIN B0000CPHP8
 Khatm-i Nabuvat, ASIN B0000CRQ4A
 Mujahid Husain, ((1999)), Kaun bara bad °unvan: Benazir aur Navaz Sharif ki bad °unvaniyon par tahqiqati dastavez, Print La'in Pablisharz, ASIN B0000CRPC3
 Ahmad Ejaz, (1993), Benazir Bhutto's foreign policy: A study of Pakistan's relations with major powers, Classic, ASIN B0000CQV0Y
 Lubna Rafique, (1994), Benazir & British press, 1986-1990, Gautam, ASIN B0000CP41S
 Sayyid Afzal Haidar, (1996), Bhutto trial, National Commission on History & Culture, ASIN B0000CPBFX
 Mumtaz Husain Bazmi, (1996), Zindanon se aivanon tak, al-Hamd Pablikeshanz, ASIN B0000CRPOT
 Unknown author, (1996), Napak sazish: Tauhin-i risalat ki saza ko khatm karne ka benazir sarkari mansubah, Intarnaishnal Institiyut af Tahaffuz-i

Liên kết ngoài

 Benazir Bhutto Aug 15, 2007 at the Council on Foreign Relations
 Benazir Bhutto is Kurdish
 Watch Benazir's videos and interviews
 Benazir Bhutto Website
 Benazir Bhutto becomes Prime Minister
 Asif Zardari Profile
 Bhutto cleared of corruption
 Bhutto on Al-Qaeda
 All About Benazir Bhutto
 Interview
 Musharraf blocks PPP rallies
 Pakistan Peoples Party website
 Pakistani opposition protests Bhutto case
 Profile
 Witch Hunt
 Born to rule, bred to lose - US News and World Report 1990
 A Piece of Political Theatre

Nữ thủ tướng
Thủ tướng Pakistan
Người bị ám sát
Người chống cộng Pakistan
Người Pakistan lưu vong
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Nhà cầm quyền nữ
Nữ chính khách Pakistan


title: Chazay-d'Azergues

text:
Chazay-d'Azergues là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 210 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Rhône


title: Pseudoneureclipsis pluto

text:
Pseudoneureclipsis pluto là một loài Trichoptera trong họ Dipseudopsidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Pseudoneureclipsis


title: Gonomyia flavibasis

text:
Gonomyia flavibasis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc và Neotropic.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Sardopaladilhia marianae

text:
Sardopaladilhia marianae là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ, động vật thân mềm chân bụng có mài trong họ Hydrobiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Sardopaladilhia
Động vật được mô tả năm 2003


title: Augochlora diaphractes

text:
Augochlora diaphractes là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1911


title: Antocha scelesta

text:
Antocha scelesta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Pittosporum napaliense

text:
Pittosporum napaliense là một loài thực vật thuộc họ Pittosporaceae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Pittosporum napaliense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật Hoa Kỳ
Pittosporum
Thực vật đặc hữu Hawaii


title: Tiến trình (khoa học máy tính)

text:
Trong ngành khoa học máy tính, tiến trình () là một thực thể (instance) của một chương trình máy tính đang được thực thi bởi một hoặc nhiều luồng (thread). Một tiến trình có riêng một không gian địa chỉ, có ngăn xếp (stack) riêng rẽ, có bảng chứa các file descriptor được mở cùng tiến trình và đặc biệt là có một định danh PID (process identifier) duy nhất trong toàn bộ hệ thống vào thời điểm tiến trình đang chạy.

Tham khảo

Tính toán tương tranh
Công nghệ hệ điều hành
Tiến trình (máy tính)


title: Valdaora

text:
Olang (Valdaora) tiếng Ý: Valdaora; tiếng Đức: Olang; Archaic (985 AD): Olanga) là một đô thị ở tỉnh Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 100 km về phía đông bắc của thành phố Trento và khoảng 60 km về phía đông bắc của thành phố Bolzano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.878 người và diện tích là 49.0 km².

Đô thị Olang (Valdaora) có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Geiselsberg, Mitterolang, Niederolang, và Oberolang.

Olang (Valdaora) giáp các đô thị: Bruneck (Brunico), Mareo (it. Marebbe; de. Enneberg), Prags (Braies), Rasen-Antholz (Rasun Anterselva), và Welsberg-Taisten (Monguelfo-Tesido).

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang mạng của đô thị này

Đô thị Nam Tirol


title: Đèo Văn Long

text:
Đèo Văn Long (15 tháng 3 năm 1887 – 20 tháng 11 năm 1975) là một thủ lĩnh người Thái và là lãnh chúa của Khu tự trị Thái ở Liên bang Đông Dương Ông là con trai thứ của chúa Đèo Văn Trị, quê ở bản Nậm Dòn, xã Nậm Hàng, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Cha của ông là một đồng minh của Thống đốc Auguste Jean-Marie Pavie và đã được người Pháp công nhận là lãnh đạo của khu tự trị Thái. Gia đình họ Đèo vốn xuất thân từ một dòng dõi quý tộc tại Vân Nam.

Trong thời gian tại vị, Đèo Văn Long tham gia việc kinh doanh và trung gian buôn bán á phiện giữa người Thái và chính phủ Pháp, nhờ đó thu được khá nhiều lãi và trở nên giàu có. Một trong những nguồn lãi này bắt nguồn từ việc ông ép người H'Mông bán á phiện cho ông với mức giá thấp (dưới giá thị trường) và điều này khiến quan hệ của ông với người H'Mông xấu đi. Và chính sách dùng vũ lực để đàn áp các cuộc phản kháng của người H'Mông cũng khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn, và người H'Mông trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp đã ủng hộ Việt Minh.

Sau khi Pháp thất trận Điện Biên Phủ, Đèo Văn Long được người Pháp di tản bằng trực thăng từ Lai Châu sang Hà Nội, sau đó ông tị nạn sang Lào rồi sang Pháp.

Ông mất năm 1975 ở Toulouse. Do người con trai của Đèo Văn Long đã chết trong chiến tranh, tước hiệu lãnh đạo khu tự trị Thái cũ được chuyển giao cho con gái của ông là Đèo Nàng Tỏi.

Chú thích

Người Thái
Người Lai Châu
Người họ Đèo tại Việt Nam
Người tị nạn Việt Nam
Phong trào độc lập Việt Nam
Nhân vật trong Chiến tranh Đông Dương
Các sắc tộc Thái


title: Melissoptila clypeata

text:
Melissoptila clypeata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Melissoptila
Động vật được mô tả năm 1998


title: Girona (tỉnh)

text:
Girona (Gerona trong tiếng Tây Ban Nha) là một tỉnh ở đông bắc Tây Ban Nha, ở phía bắc cộng đồng tự trị Catalunya. Tỉnh này giáp các tỉnh Barcelona và Lleida, cũng như Pháp và Địa Trung Hải.

Dân số năm 2006 là 687.331 người. Thủ phủ là Girona (dân số 89.890 người). Các đô thị khác gồm Figueres (dân số 39.641 người), Blanes (dân số 37.819 người), Lloret de Mar (dân số 32.728 người), Olot (31.932 người), Salt (dân số 28.017), Palafrugell (dân số 21.307) và Sant Feliu de Guíxols (dân số 20.867 người), cũng như các đô thị quan trọng khác Banyoles, Palamós, Cadaqués, Ripoll, Camprodon hoặc Puigcerdà.

Tỉnh này có tổng cộng 221 đô thị. Đô thị Llívia thuộc tỉnh này là một vùng đất cô lập khỏi Tây Ban Nha và bao quanh bởi nước Pháp.

Tham khảo

Tỉnh của Tây Ban Nha
Tỉnh của Catalunya


title: Prunum dinisioi

text:
Prunum dinisioi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prunum


title: Cesse

text:
Cesse  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 169 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Chalepus submarginatus

text:
Chalepus submarginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Chalepus


title: Sainte-Radégonde

text:
Sainte-Radégonde là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 13,18 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 13,18 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 210 m trên mực nước biển.

Hành chính

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Sainte-Radégonde trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Sainte-Radégonde trên trang mạng của INSEE
 Sainte-Radégonde sur le site du Quid
 Localisation de Sainte-Radégonde sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Sainte-Radégonde sur Mapquest

Tham khảo

Sainte-Radegonde


title: Perdita jonesi

text:
Perdita jonesi là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1906


title: 4718 Araki

text:
4718 Araki (1990 VP3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 11 năm 1990 bởi Fujii và Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4718 Araki

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Kazuro Watanabe
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Prosipho perversus

text:
Prosipho perversus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prosipho


title: Mueang Nakhon Nayok (huyện)

text:
Mueang Nakhon Nayok () là huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của tỉnh Nakhon Nayok, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Mueang Nakhon Nayok là một thành phố cổ, trong thời vương quốc Ayutthaya, đây là thành phố biên giới phía đông. Các nhà sử học đã phát hiện thành cổ có 3 mặt, mặt nam là sông Nakhon Nayok làm tường thành tự nhiên.

Huyện này có tên Wang Krachom khi trụ sở huyện nằm ở tambon Wang Krachom, bên tả ngạn của sông Nakhon Nayok. Năm 1896, chính quyền dời trụ sở huyện đến hữu ngạn. Trụ sở huyện lại được dời đến toàn nhà tòa án cũ của tỉnh năm 1931. Trụ sở mới đã được chính thức mở cửa ngày 18 tháng 1 năm 1953.

Tên của huyện đã được đổi thành Mueang Nakhon Nayok vào ngày 1 tháng 1 năm 1939. Ngày 1 tháng 1 năm 1943, chính phủ Thái Lan đã hạ cấp tỉnh Nakhon Nayok và sáp nhập vào tỉnh Prachinburi, ngoại trừ Ban Na đưa sang tỉnh Saraburi. Trong thời kỳ này, huyện có tên Nakhon Nayok. Ngày 9 tháng 5 năm 1946, chính phủ Thái Lan tái lập tỉnh Nakhon Nayok, và huyện này được đổi tên thành Mueang Nakhon Nayok.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía tây nam theo chiều kim đồng hồ) là Ongkharak, Ban Na của tỉnh Nakhon Nayok, Kaeng Khoi, Muak Lek của tỉnh Saraburi, Pak Chong của tỉnh Nakhon Ratchasima, Pak Phli của tỉnh Nakhon Nayok và Ban Sang của tỉnh Prachinburi.

Nguồn nước chính ở đây là sông Nakhon Nayok và Khlong Tha Dan.

Hành chính
Huyện này được chia thành 13 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 125 làng (muban). The town (thesaban mueang) Nakhon Nayok nằm trên toàn bộ tambon Nakhon Nayok và một phần của Tha Chang, Ban Yai, Wang Krachom và Phrom Ni. Tha Chang là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần của tambon Tha Chang. Có 12 Tổ chức hành chính tambon.

Liên kết ngoài
 Lịch sử huyện Mueang Nakhon Nayok  (tiếng Thái)

Mueang Nakhon Nayok


title: 1259

text:
Năm 1259 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
Mông Kha-Khả hãn đế quốc Mông Cổ.

Tham khảo

Năm 1259


title: Nodina minutissima

text:
Nodina minutissima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto & Gressitt miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Nodina


title: Nex Aviation

text:
Nex Aviation là hãng hàng không của Ireland, trụ sở ở Galway. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay Galway và 1 căn cứ khác ở Sân bay Waterford.

Lịch sử
Nexviation được thành lập năm 2007 và bắt đầu hoạt động từ ngàỳ 1.7.2007. Hãng có dịch vụ chở khách thuê bao thay cho hãng hàng không Aer Arann từ Galway và Waterford tới các điểm đến ở châu Âu.

Các nơi đến

Ireland
Galway
Waterford
Tây Ban Nha
Málaga
Pháp
Bordeaux
Bồ Đào Nha
Faro
Hà Lan
Amsterdam

Đội máy bay
(Ngày 10.7.2008) :

2 BAe 146-200 (bay cho hãng Aer Arann)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nex Aviation

Hãng hàng không Ireland


title: Aneilema silvaticum

text:
Aneilema silvaticum là một loài thực vật]] thuộc họ Commelinaceae. Loài này có ở Cameroon, Cộng hòa Dân chủ Congo, và Nigeria. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Cheek, M. 2004. Aneilema silvaticum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Chi Cỏ rươi
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật được mô tả năm 1952


title: Limnaecia callimitris

text:
Limnaecia callimitris là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Chú thích

Tham khảo

Limnaecia


title: Sphecodes fumipennis

text:
Sphecodes fumipennis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1853


title: Manobiella robusta

text:
Manobiella robusta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Manobiella


title: Quận Union, Ohio

text:
Quận Union là một quận thuộc tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Marysville.
Dân số theo điều tra năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 52300 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1130 km2, trong đó có 13 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Ohio
Khởi đầu năm 1820
Ohio 1820


title: Dương Mai, Đào Viên

text:
Dương Mai () là một khu ở phía nam Đào Viên của Đài Loan. Cư dân ở đây là người Khách Gia.

Lịch sử
Thành phố Dương Mai được thành lập vào thời Đài Loan dưới sự cai trị của nhà Thanh. Trong suốt thời kỳ thuộc Nhật, vào năm 1920 nó được gọi là . Dưới thời Trung Hoa Dân Quốc, hương trước đây được nâng cấp thành huyện hạt thị sau khi dân số vượt 150.000 người. Vào ngày 25 tháng 12 năm 2014, nó được nâng cấp thành khu.

Địa lý
Dương Mai là một trong ba thị trấn lớn nhất ở Đào Viên. Trung tâm thị trấn này cách bờ biển tây Đài Loan 40 phút xe hơi. Phía bắc là thành phố Bình Trấn; phía nam là huyện Tân Trúc, phía đông là hương Long Đàm, Đào Viên. Ở đây có nhiều cây dương mai khi dân Trung Quốc di cư đến đây nên họ đã đặt tên địa phương này là Dương Mai.
 Diện tích:
 Dân số: 161.301 người (tháng 1 năm 2016).

Tham khảo

Đào Viên


title: La Vèze

text:
La Vèze là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Fénis

text:
Fénis là một đô thị ở thung lũng Aosta, Ý. Đô thị này có diện tích 68 km², dân số 1617 người.

Đô thị này có làng trực thuộc: Tillier, Fagnan, Chez Sapin, Chez Croiset, Cors, Barche, Misérègne, Les Crêtes, Chenoz, Perron, Pléod, Pommier et Baraveyes.

Đô thị này giáp các đô thị sau: Chambave, Champdepraz, Champorcher, Cogne, Nus, Saint-Marcel, Verrayes.

=

Biến động dân số=

Tham khảo

Fenis


Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại vào ngày 25 tháng 11 năm 2005. Sau Nhã nhạc cung đình Huế, đây là di sản thứ hai của Việt Nam được nhận danh hiệu.

Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên trải dài trên 5 tỉnh Tây Nguyên: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Chủ thể của không gian văn hóa này gồm nhiều dân tộc khác nhau: Ê đê, Jarai, Ba Na, Mạ, Lặc...

Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên bao gồm các yếu tố bộ phận sau: cồng chiêng, các bản nhạc tấu bằng cồng chiêng, những người chơi cồng chiêng, các lễ hội có sử dụng cồng chiêng (Lễ mừng lúa mới, Lễ cúng Bến nước...), những địa điểm tổ chức các lễ hội đó (nhà dài, nhà rông, nhà gươl, rẫy, bến nước, nhà mồ, các khu rừng cạnh các buôn làng Tây Nguyên,...), v.v.

Hiện tại, ở các vùng có cồng chiêng như ở Tây nguyên, Lễ hội Cồng chiêng được tổ chức hàng năm là một hoạt động vừa có ý nghĩa bảo tồn bản sắc văn hóa vừa là một sản phẩm du lịch ăn khách.

Thư viện ảnh

Chú thích

Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại tại Việt Nam
Đắk Lắk
Đắk Nông
Gia Lai
Kon Tum
Lâm Đồng
Văn hóa Tây Nguyên
Sự kiện văn hóa Việt Nam
Du lịch Đắk Lắk
Du lịch Gia Lai
Du lịch Kon Tum
Du lịch Đắk Nông
Du lịch Lâm Đồng
Di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam