title: Hồ Huron

text:
Hồ Huron  là một hồ nằm trong Ngũ Đại Hồ thuộc Bắc Mỹ. Về mặt thủy văn học, hồ bao gồm phần phía đông của hồ Michigan-Huron, có cùng độ cao bề mặt với phần phía tây của hồ, kết nối với eo Mackinac có kích thước rộng  và sâu . Về phía bắc và phía đông, hồ giáp bang Ontario, Canada. Về phía nam và phía tây, hồ giáp bang Michigan, Hoa Kỳ. Tên hồ có nguồn gốc từ những nhà thám hiểm người Pháp đầu tiên khi họ đặt tên theo người Wyandot sinh sống trong khu vực là Huron.

Dựa theo các bằng chứng thu thập từ vùng hồ, người ta đặt tên cho thời kỳ băng hà của hồ là băng hà Huronian. Các phần phía bắc của hồ bao gồm kênh North và vịnh Georgian. Vịnh Saginaw nằm ở góc tây nam của hồ. Hồ Huron có cửa vào chính là sông Saint Marys, và cửa ra chính là sông Saint Clair.

Địa lý

Hồ Huron là hồ lớn thứ hai trong Ngũ Đại Hồ về diện tích về mặt với  – trong đó  nằm ở Michigan; và  nằm ở Ontario - khiến hồ trở thành hồ nước ngọt lớn thứ ba trên Trái Đất (hoặc hồ lớn thứ tư, nếu biển Caspi được tính là một hồ). Tuy nhiên, theo khối lượng nước, hồ Huron chỉ là hồ lớn thứ ba trong Ngũ Đại Hồ, bị hồ Michigan và hồ Thượng vượt qua. Khi đo ở mực nước thấp, hồ có thể tích là  và chiều dài đường bờ (bao gồm tất cả các đảo) là .

Hồ Huron có độ cao so với mực nước biển tính từ mặt hồ là . Hồ có độ sâu trung bình là 32 fathom 3 feet (), trong khi đó độ sâu tối đa là 125 fathom (). Hồ có chiều dài  và chiều rộng lớn nhất là . Vịnh Georgian là vịnh lớn nhô ra phía đông bắc từ hồ Huron vào Ontario, Canada. Một đặc điểm đáng chú ý của hồ là đảo Manitoulin, ngăn cách kênh North và vịnh Georgian khỏi vùng nước chính của hồ. Đảo Manitoulin cũng là hòn đảo hồ lớn nhất thế giới. Một vịnh nhỏ hơn nhô ra phía tây nam từ hồ Huron vào Michigan được gọi là vịnh Saginaw.

Các thành phố có hơn 10.000 dân nằm trên bờ hồ Huron bao gồm Sarnia, thành phố lớn nhất hồ Huron, và Saugeen Shores ở Canada và Bay City, Michigan, Port Huron, Michigan, và Alpena, Michigan ở Hoa Kỳ. Các trung tâm chính ở vịnh Georgian bao gồm Owen Sound, Wasaga Beach, Collingwood, Ontario, Midland, Ontario, Penetanguishene, Severn, Ontario và Parry Sound.

Các mực nước

Mực nước cao lịch sử
Mực nước hồ dao động theo từng tháng với mực nước cao nhất vào tháng 10 và tháng 11. Mực nước cao bình thường là  trên mức ghi nhận (577.5 ft hoặc 176.0 m). Vào mùa hè năm 1986, hồ Michigan và Huron đạt mực nước cao nhất là  trên mức ghi nhận. Vào năm 2020, các kỷ lục về mực nước cao đã bị phá vỡ trong nhiều tháng liên tiếp trong năm 2020.

Mực nước thấp lịch sử
Mực nước hồ có xu hướng thấp nhất vào mùa đông. Mức nước thấp bình thường là  dưới mức ghi nhận (577.5 ft hoặc 176.0 m). Vào mùa đông năm 1964, các hồ Michigan và Huron đạt mức nước thấp nhất lần lượt là  dưới mức ghi nhận. Cũng như các ghi nhận về mực nước cao, mực nước thấp kỷ lục hàng tháng được thiết lập hàng tháng từ tháng 2 năm 1964 đến tháng 1 năm 1965. Trong khoảng mười hai tháng này, mực nước dao động từ  đến dưới biểu đồ mức ghi nhận. Mực nước thấp nhất mọi thời đại xảy ra vào tháng 1 năm 2013.

Địa chất học

So với các hồ trong Ngũ Đại Hồ, hồ Huron có chiều dài bờ hồ lớn nhất nếu tính cả 30.000 hòn đảo trên hồ. Eo Mackinac có kích thước rộng , sâu  chia tách hồ Huron và hồ Michigan với cùng mực nước. Về mặt thủy văn, hai hồ cùng một vùng nước (đôi khi người ta gọi là hồ Michigan-Huron và đôi khi hai hồ được xem như hai 'thùy của cùng một hồ').  Nếu tính chung, hồ Huron-Michigan sẽ có diện tích  và là "lẽ ra là hồ nước ngọt lớn nhất thế giới". Hồ Superior với độ cao hơn 21 foot, đổ vào sông St. Marys, sau đó chảy vào hồ Huron. Tiếp theo, dòng nước xuôi về nam đến sông St. Clair, ở cảng Huron và thành phố Sarnia. Đường thủy Ngũ Đại Hồ tiếp tục từ đó đến hồ St. Clair; sông Detroit và thành phố Detroit, Michigan; đổ tiếp vào hồ Erie và qua hồ Ontario và sông Saint Lawrence - cuối cùng là đến Đại Tây Dương.

Tương tự các hồ trong Ngũ Đại Hồ, hồ Huron được hình thành từ hiện tượng băng tan khi các dòng sông băng lục địa triệt thoái vào cuối thời kỳ Băng hà Đệ Tứ. Trước đó, hồ Huron từng là một vùng trũng thấp có nước chảy qua hệ thống sông Laurentian và các sông Huronian; một mạng lưới lớn các dòng phụ lưu cắt ngang lòng hồ với các tuyến đường thủy cổ đại, trong đó nhiều kênh nước cổ xưa vẫn còn hiện rõ trên bản đồ phép đo độ sâu.

Sống núi Alpena-Amberley là một rặng núi cổ bên dưới đáy hồ Huron, chạy từ Alpena, Michigan về phía tây nam đến Point Clark, Ontario.

Lịch sử

Khoảng 9.000 năm trước, mực nước hồ Huron dưới mực nước ngày nay khoảng  và lúc đó sống núi (cầu đất) Alpena-Amberley đã lộ ra. Cầu đất này là làn đường di cư của những đàn tuần lộc lớn. Từ năm 2008, các nhà khảo cổ học đã phát hiện có ít nhất 60 công trình xây dựng bằng đá dọc theo sườn núi ngập nước được cho là của người Paleo-Indian sử dụng làm lũy chắn săn bắn. Vào năm 2013, một khám phá dưới nước dọc theo sống núi đã phát hiện ra mạng lưới giao dịch đá vỏ chai (obsidian) từ Oregon được dùng để chế tạo công cụ.

Trước khi có liên hệ với châu Âu, quy mô phát triển của các xã hội người Mỹ bản địa ở Vùng rừng phía Đông được xác định dựa theo các bằng chứng khảo cổ học về một thị trấn trên hoặc gần hồ Huron với hơn một trăm công trình kiến trúc lớn và có tổng dân số từ 4.000 đến 6.000 người. Người Pháp, những người châu Âu đầu tiên đến khu vực này, thường gọi hồ Huron là La Mer Douce, có nghĩa là "biển nước ngọt". Năm 1656, nhà vẽ bản đồ người Pháp Nicolas Sanson đã vẽ một bản đồ gọi hồ với tên , một từ Wyandot được dịch theo nhiều cách khác nhau, như "biển nước ngọt", "hồ của Huron" hay đơn giản là "hồ". Nói chung, hồ được gắn nhãn "Lac des Hurons" (hồ của Huron) trên hầu hết các bản đồ châu Âu đầu tiên.

Đến thập niên 1860, nhiều khu định cư của người châu Âu trên bờ hồ đã trở nên hợp nhất, bao gồm Sarnia, thành phố lớn nhất bên hồ Huron. Vào ngày 26 tháng 10 năm 2010, cơ quan cấp nước Karegnondi được thành lập để xây dựng và quản lý một đường ống nước dẫn từ hồ đến Flint, Michigan.

Các vụ đắm tàu

Người ta ghi nhận có hơn một nghìn vụ đắm tàu ở hồ Huron. Trong đó, 185 vụ xảy ra ở vịnh Saginaw và 116 vụ được tìm thấy ở khu bảo tồn Biển Quốc gia Vịnh Thunder có diện tích , được thành lập vào năm 2000. Vịnh Georgian chứa 212 vụ chìm tàu.

Le Griffon là con tàu châu Âu đầu tiên có chủ đích băng qua Ngũ Đại Hồ, và cũng là con tàu đầu tiên bị lạc. Tàu được xây dựng vào năm 1679 ở bờ biển phía đông hồ Erie, gần Buffalo, New York, tiểu bang New York. Nhà thám hiểm Robert de La Salle là người điều khiển con tàu băng qua hồ Erie, tới sông Detroit, hồ St. Clair và sông St. Clair, sau đó vào hồ Huron. Khi qua eo biển Mackinac, La Salle dừng chân ở đảo Washington, nằm ngoài rìa của bán đảo Door hướng về phía Wisconsin của hồ Michigan. La Salle chở đầy lông thú trên tàu Le Griffon và vào cuối tháng 11 năm 1679 đưa con tàu trở lại địa điểm là Buffalo ngày nay, nhưng sau đó người ta không bao giờ nhìn thấy con thuyền này nữa. Có đến hai xác tàu được xác định là Le Griffon, mặc dù cả hai đều không đạt được xác minh cuối cùng là tàu Le Griffon. Do bị một cơn bão mạnh thổi bay sau khi rời đi, Le Griffon đã bị mắc cạn trước khi cơn bão ập đến.

Người ở đảo Manitoulin cho biết xác tàu ở eo Mississagi ở mũi phía tây của hòn đảo là Le Griffon. Trong khi đó, những người khác sinh sống gần Tobermory, Ontario, nói rằng xác tàu ở đảo Russell, cách  xa hơn về phía đông ở vịnh Georgian, là tàu Le Griffon.

Cơn bão năm 1913

Vào ngày 9 tháng 11 năm 1913, một cơn bão ở hồ Huron làm 10 tàu bị chìm và hơn 20 chiếc bị đánh vào bờ. Cơn bão hoành hành trong 16 giờ đã giết chết 235 thủy thủ.

Matoa — tàu vận tải chân vịt có tổng trọng tải đăng ký là 2.311 tấn - đã băng qua giữa cảng Huron, Michigan và Sarnia, Ontario, chỉ sau nửa đêm. Vào ngày 9 tháng 11, sau sáu giờ sáng, con tàu khác có tên là Senator đã lội ngược dòng. Chưa đầy một giờ sau, tàu Manola — tàu vận tải chân vịt  tổng trọng tải đăng ký là 2.325 tấn cũng được đóng ở Cleveland vào năm 1890 — đã đi đến khu vực này. Thuyền trưởng Frederick W. Light của tàu Manola báo cáo rằng các trạm thời tiết của Canada và Mỹ đều có tín hiệu cờ bão ở đỉnh tháp thời tiết. Theo sau lúc 7 giờ sáng ngày Chủ nhật hôm đó, tàu Regina rời Sarnia tiến vào vùng gió Tây Bắc. Các cảnh báo đã được đưa ra trong bốn giờ. Tàu Manola đã vượt qua Regina ngoài khơi cảng Sanilac, vào hồ khoảng . Thuyền trưởng Light xác định rằng nếu tình hình tiếp tục xấu đi, ông sẽ tìm nơi trú ẩn tại bãi biển Harbour, Michigan, một điểm cách tàu  ở trên hồ. Ở đó, ông có thể tìm nơi trú ẩn sau dải đê chắn sóng. Trước khi Light đến bãi biển Harbour, gió chuyển hướng đông bắc và nước trong hồ bắt đầu dâng cao. Light đến bãi biển Harbour vào buổi trưa và đã tìm nơi trú ẩn.

Các con sóng dữ dội đến mức đáy tàu Manola đã chạm vào bến cảng. Với sự giúp đỡ từ một tàu kéo, Manola được trói vào bức tường bị gãy bằng 8 đường dây cáp. Khoảng 3 giờ chiều, khi tàu Manola đã an toàn. Khi thủy thủ đoàn chuẩn bị thả neo, các dây cáp bắt đầu đứt do áp lực gió lên thân tàu. Để tránh bị mắc cạn, các thủy thủ tiếp tục cố gắng giữ mũi tàu trong cơn gió với các động cơ chạy một nửa cho đến hết lượt, nhưng con tàu vẫn bị trôi dạt một đoạn khoảng  trước khi người ta có thể kiểm soát được con tàu. Các con sóng gây một số hư hỏng trên tàu như vỡ cửa sổ và thủy thủ đoàn báo cáo rằng một số phần của bức tường bê tông bị vỡ ra khi sóng đánh vào. Trong khi đó, ở cách xa hơn 50 dặm trên hồ, tàu Matoa và thuyền trưởng Hugh McLeod phải vượt qua cơn bão mà không có một bến cảng an toàn nào để neo đậu. Tàu Matoa được tìm thấy mắc cạn trên rạn san hô cảng Austin khi gió giảm bớt.

Vào lúc giữa trưa thứ Hai, trước khi gió mạnh và chưa đến 11 giờ đêm hôm đó, thuyền trưởng Light quyết định rằng tàu đã an toàn để tiếp tục cuộc hành trình. Mặc dù tàu Manola thoát nạn sau cơn bão, nhưng nó được đổi tên thành Mapledawn vào năm 1920, và vào ngày 24 tháng 11 năm 1924, nó lại bị mắc kẹt trên đảo Christian ở vịnh Georgian. Người ta tuyên bố tàu đã thiệt hại hoàn toàn. Những người tham gia cứu hộ chỉ có thể thu hồi khoảng 75.000 giạ lúa mạch.

Sinh thái học

Hồ Huron có thời gian lưu nước ở hồ (lake retention time) là 22 năm. Giống như tất cả hồ khác trong Ngũ Đại Hồ, hệ sinh thái của hồ Huron đã trải qua những thay đổi khắc nghiệt ở thế kỷ trước. Ban đầu, hồ có một quần thể cá nước sâu bản địa, thống trị là loài cá hồi hồ (lake trout). Loài này ăn một số loài cisco cũng như sculpin và các loài cá bản địa khác. Một số loài cá xâm lấn, chẳng hạn như cá mút đá biển, cá trích mắt to và cá mè vinh trở nên phổ biến trong hồ vào những năm 1930. Là động vật ăn thịt bản địa đầu bảng chủ yếu, cá hồi hồ hầu hết bị khai thác vào năm 1950 do sự kết hợp của hai nhân tố, sự đánh bắt cá quá mức và tác động của chim ưng biển. Vào những năm 1960, một số loài cisco cũng bị tận diệt; loài cisco bản địa duy nhất còn lại là cá hồi trắng Bloater. Từ những năm 1960 trở đi, loài cá hồi Thái Bình Dương (không phải là loài bản địa) được thả vào hồ và cá hồi hồ cũng được thả với nỗ lực để phục hồi quần thể loài này. Người ta ghi nhận có rất ít quan sát về sự sinh sản tự nhiên của cá hồi đã được thả.

Gần đây, hồ Huron bị ảnh hưởng bởi sự du nhập của nhiều loài xâm lấn mới, trong đó có trai vằn và trai Quagga, rận nước gai, và cá bống tròn. Quần thể cá tầng đáy của hồ đã ở trong tình trạng tan rã vào năm 2006, và một số thay đổi lớn đã được quan sát trong cộng đồng sinh vật phù du của hồ. Sản lượng đánh bắt cá hồi Chinook cũng  giảm đáng kể trong những năm gần đây, cá hồi trắng hồ ít dồi dào hơn và đang trong tình trạng khan hiếm. Các loài ngoại lai mới có thể là nguyên nhân của những thay đổi gần đây trong quần thể sinh vật ở hồ.

Xem thêm

 Xã Drummond, Quận Chippewa, Michigan
 Xoáy thuận hồ Huron năm 1996
 Đảo Les Cheneaux
 Đảo Mackinac
 Đảo Manitoulin
 Danh sách ngọn hải đăng ở Hoa Kỳ
 Danh sách tàu đắm trong cơn bão Ngũ Đại Hồ năm 1913 và cơn bão Ngũ Đại Hồ năm 1913

Ngũ Đại Hồ nói chung

 Các khu vực Ngũ Đại Hồ cần quan tâm
 Các khu vực thống kê điều tra dân số ở Ngũ Đại Hồ
 Ủy ban Ngũ Đại Hồ
 Great Recycling and Northern Development Canal
 Boundary Waters Treaty of 1909
 Danh sách các thành phố trên Ngũ Đại Hồ
 Thủy triều giả
 Chiến tranh 60 năm giành quyền kiểm soát Ngũ Đại Hồ
 Bờ biển Thứ ba
 Vành đai tuyết

Chú thích

Liên kết ngoài

 NOAA chart #14860 (Lake Huron)
 EPA's Great Lakes Atlas
 Fish Species of Lake Huron
 Great Lakes Coast Watch
 Lake Huron Binational Partnership Action Plan
 Lake Huron Data
 Lake Huron GIS
 Michigan DNR map of Lake Huron
 Bathymetry of Lake Huron
 In the Depths of Lake Huron, Secrets of an Ancient Sea

Các ngọn hải đăng
 Interactive map of lighthouses, Georgian Bay, Lake Huron
 Interactive map of lighthouses in North and East Lake Huron
 Interactive map of lighthouses in North and West Lake Huron

Hồ Huron
Hồ của Ontario
Đường thủy Ngũ Đại Hồ
Hồ ở Michigan
Biên giới Canada-Hoa Kỳ
Hồ quốc tế Bắc Mỹ
Ngũ Đại Hồ


title: Protoptila kjeri

text:
Protoptila kjeri là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Protoptila


title: Riềng lá hẹp

text:
Riềng lá hẹp hay riềng không mũi, riềng hoa thưa (danh pháp hai phần: Alpinia mutica) là cây thân thảo thuộc họ Gừng.

Cây mọc ven suối và dưới tán rừng, có thể dùng làm thuốc.

Cây có mặt ở Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam (tại Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh).

Chú thích

Tham khảo

M
Thực vật Việt Nam


title: Thanh Nguyên (định hướng)

text:
Thanh Nguyên có thể chỉ:
Xã Thanh Nguyên, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, Việt Nam.
 Huyện tự trị Thanh Nguyên, Phủ Thuận (清原满族自治县), Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
 Quận Thanh Nguyên, Cát An (青原区), tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.


title: 971 Alsatia

text:
971 Alsatia là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1921
Tiểu hành tinh kiểu C


title: Abe Hiroshi

text:
Abe Hiroshi (阿部 寛) là một nam diễn viên người Nhật Bản. Bắt đầu sự nghiệp trong ngành người mẫu nhưng anh đã nhanh chóng khẳng định tên tuổi trong ngành diễn xuất. Phim truyền hình đầu tiên mà anh tham gia là "Let's have Romance".

Anh giành giải nam Diễn viên xuất sắc nhất của Giải thưởng phim Mainichi lần thứ 63 năm 2009.

Sự nghiệp

Phim truyền hình
 Saka no Ue no Kumo (坂の上の雲) (2009, 2010, 2011)
 Shinzanmono (2010)
 Shiroi Haru (白い春) (2009)
 Tenchijin (天地人) (2008)
 CHANGE (CHANGE) (2008)
 Kekkon Dekinai Otoko (結婚できない男) (2006)
 Dragon Zakura (ドラゴン桜) (2005)
 Yoshitsune (義経) (2005)
 Fugitive - RUNNAWAY (逃亡者) (2004)
 At Home Dad (アットホームダッド) (2004)
 Wedding Planner (ウエディングプランナー) (2003)
 Smile (笑顔の法則) (2003)
 Rika (リカ) (2003)
 Musashi (武蔵) (2003)
 The Last Lawyer (最後の弁護人) (2003)
 Midnight Rain (真夜中の雨) (2002)
 My Little Chef (マイリトルシェフ) (2002)
 HERO (HERO) (2001)
 Antique (アンティーク 〜西洋骨董洋菓子店〜) (2001)
 Yasha (夜叉) (2000)
 Trick series (TRICKシリーズ) (2003, 2002, 2000)
 Honeymoon Divorce (成田離婚) (1997)
 Glorious Yorujuro (天晴れ夜十郎) (1997)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nam Diễn viên Nhật Bản
Diễn viên truyền hình Nhật Bản
Diễn viên điện ảnh Nhật Bản
Người mẫu Nhật Bản
Sinh năm 1964
Nhân vật còn sống
Người Yokohama


title: Wahlhausen

text:
Wahlhausen là một đô thị thuộc huyện Eichsfeld, Verwaltungsgemeinschaft Hanstein-Rusteberg, bang Thüringen. Wahlhausen có diện tích 7,14 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 343 người.

Tham khảo


title: Cryptocephalus samniticus

text:
Cryptocephalus samniticus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Leonardi & Sassi miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

S
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Bobigny (quận)

text:
Quận Bobigny (Bảo Bình) là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Seine-Saint-Denis, ở vùng Île-de-France. Quận này có 17 tổng và 15 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Bobigny là:
 Bagnolet
 Bobigny
 Bondy-Nord-Ouest
 Bondy-Sud-Est
 Le Bourget
 Drancy
 Les Lilas
 Montreuil-Est
 Montreuil-Nord
 Montreuil-Ouest
 Noisy-le-Sec
 Pantin-Est
 Pantin-Ouest
 Les Pavillons-sous-Bois
 Romainville
 Rosny-sous-Bois
 Villemomble

Các xã
Các xã của quận Bobigny, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bobigny trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Bobigny


title: Oreomela tuvensis

text:
Oreomela tuvensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mikhailov miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Oreomela


title: Glenniea penangensis

text:
Glenniea penangensis là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Chua, L.S.L. 1998. Glenniea penangensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
P
Thực vật dễ tổn thương


title: Lan Khê Đạo Long

text:
Lan Khê Đạo Long (zh. lánxī dàolóng 蘭溪道隆, ja. rankei dōryū), 1208-1268 hoặc 1213-1278, là một vị Thiền sư Trung Quốc, thuộc nhánh Dương Kì, tông Lâm Tế.

Sư người Tây Thục, 13 tuổi xuất gia, sau tham học với nhiều Thiền sư danh tiếng ở Chiết Giang. Năm 33 tuổi (1246), sư sang Nhật truyền pháp. Trong thời gian này, các tông phái cũ ở Nhật đã có những triệu chứng suy đồi, chỉ lo chạy theo danh lợi và vì vậy, phong cách của Thiền gia chất phác, không cầu kì ham muốn, nhẫn nhục tu hành rất được kính trọng. Sư được mời đến Liêm Thương (kamakura), lập chùa Kiến Trường (ja. kenchō-ji) nơi đây.

Sư là một trong những Thiền sư góp phần quan trọng cho sự hưng thịnh của Thiền tông tại Nhật. Sư tịch tại chùa Kiến Trường, được ban hiệu là Đại Giác Thiền sư. Đây là lần đầu Nhật Bản có danh hiệu Thiền sư.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Lâm Tế tông
Đại sư Phật giáo
Người Tứ Xuyên
Thiền sư Trung Quốc


title: Micranthocereus polyanthus

text:
Micranthocereus polyanthus là một loài thực vật thuộc họ Cactaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Taylor, N.P. 2002. Micranthocereus polyanthus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
polyanthus


title: Biloli

text:
Biloli là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Nanded thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Biloli có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 347 mét (1138 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Biloli có dân số 13.430 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Biloli có tỷ lệ 57% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 48%. Tại Biloli, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Hypanthidium beniense

text:
Hypanthidium beniense là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Hypanthidium
Động vật được mô tả năm 1927


title: Constantinus III (Hoàng đế Tây La Mã)

text:
Flavius Claudius Constantinus (trong tiếng Anh gọi là Constantine III) (? – 411) là tướng lĩnh của Đế quốc La Mã, là người đã tự xưng là Hoàng đế Tây La Mã ở Britannia (nay thuộc nước Anh) vào năm 407, đến năm 409 mới được Hoàng đế Honorius công nhận, về sau do mất đi sự ủng hộ chính trị và thất bại quân sự liên tiếp đã buộc Constantinus III phải tuyên bố thoái vị vào năm 411. Ít lâu sau ông bị bắt giam và bị hành quyết cho tới chết.

Tiểu sử

Bối cảnh
Vào ngày 31 tháng 12 năm 406, vài man tộc gồm Vandal, Burgundy, Alan và Suebi đồng loạt vượt sông Rhine tràn vào xâm lược Đế quốc Tây La Mã. Đây là một đòn đánh chí mạng vào Đế quốc khiến cho nó không bao giờ có thể hồi phục nổi. Chính quyền La Mã khó có thể đuổi hoặc tiêu diệt những kẻ xâm lược mọi rợ mà giờ đây đã định cư ở một số tỉnh như Tây Ban Nha và Bắc Phi, rồi phải đối mặt với những cuộc di chuyển của các giống rợ từ xa khác như Frank, Ostrogoth và Visigoth tiến vào xứ Gaul cùng thời điểm. Ngoài ra, một yếu tố góp phần quan trọng khác chính là sự mất đoàn kết giữa những người La Mã với nhau cùng những bất ổn về mặt chính trị và sự suy yếu về mặt quân sự. Một Đế quốc thống nhất với đầy đủ sự ủng hộ của những thần dân trung thành sẵn sàng quyết chiến và hy sinh thân minh để đánh bại những kẻ xâm lược mọi rợ như xưa có thể giữ vững chắc biên giới của Đế quốc La Mã.

Khởi binh
Tại thời điểm trong cuộc xâm lược này, các tỉnh ở nước Anh đều rơi vào tình trạng hỗn loạn do những kẻ tiếm quyền gây ra, nó chỉ kết thúc khi Constantinus tiếm vị xưng đế của vào đầu năm 407. Nỗi lo sợ quân German xâm lược và sự cần thiết của việc đảm bảo an ninh và trật tự tại trong một thế giới nhanh chóng sụp đổ từng phần, quân đội La Mã tại Anh đã quyết định bầu chọn một viên tướng mang tên trùng với tên của vị Hoàng đế vĩ đại vào đầu thế kỷ 4 là Constantinus Đại đế, người đã tự mình lên nắm quyền thông qua một cuộc đảo chính quân sự ở Anh. Tuy ông chỉ là một người lính bình thường nhưng lại là người có tài năng nhất. Constantine nhanh chóng bắt tay vào hành động, trước tiên ông dẫn quân bản bộ vượt qua eo biển Manche tiến vào lục địa tại Bononia, với đội quân được huấn luyện và chuẩn bị chu đáo, đã chiếm được vài tỉnh đầu tiên có bất kỳ bảo vệ quân sự nào và giải thích được sự biến mất của họ vào đầu thế kỷ 5.

Bộ tướng của Constantinus là Iustinianus và Nebiogastes người Frank chỉ huy cánh quân tiên phong đã bị phó tướng của StIlyicho là Sarus chặn đánh, hai người vội vàng lui binh, trên đường triệt thoái thì rơi vào ổ phục kích của StIlyicho và toàn quân đại bại tại Valence. Tuy vậy, Constantinus vẫn tiếp tục gửi thêm một cánh quân khác do hai tướng Edobichus và Gerontius chỉ huy, nhanh chóng tiến tới giao chiến dữ dội với quân của Sarus, do binh lực quá sức chênh lệch nên Sarus đành phải rút lui về Ý, trên đường tháo lui qua dãy núi Anpơ bị đám cướp Bagaudae quấy rối thường xuyên. Trong khi đó thì Constantinus đang tiến hành củng cố biên giới tại sông Rhine và đóng quân trên tuyến đường nối liền giữa Gaul vào Ý. Tháng 5 năm 408, Constantine tuyên bố đóng đô ở Arles, rồi sau đó bổ nhiệm Apollinaris, ông nội của Sidonius Apollinaris làm Thái thú La Mã.

Tiếm vị xưng đế
Mùa hạ năm 408, toàn bộ lực lượng quân đội Tây La Mã đều được tập hợp lại nhằm chuẩn bị cho cuộc phản công, Constantinus đã có kế hoạch khác. Sợ rằng một số người anh em họ của Hoàng đế Honorius ở Hispania, có thể là thành trì kiên cố của Nhà Theodosius và thề nguyện trung thành với vị hoàng đế bất lực này, sẽ tổ chức một cuộc tấn công từ hướng đó trong khi quân đội dưới trướng Sarus và StIlyicho tấn công ông theo thế gọng kìm cho nên Constantinus lập tức điều binh tiến công ở Hispania trước. Constantinus lập tức cho gọi trưởng nam Constans từ tu viện tới làm lễ tấn phong Caesar tức làm đồng hoàng đế, sau đó phái ông cùng tướng Gerontius tiến về Hispania. Những người anh em họ của Honorius bị đánh bại mà không mấy khó khăn, Didymus và Theodosiolus đại bại bị bắt sống trong khi số khác là Lagodius và Verianus thì cùng nhau chạy trốn tới nơi an toàn ở Constantinopolis.

Constans để vợ ông và cả gia đình ở lại Saragossa dưới sự bảo vệ của Gerontius để quay về sắp xếp một số việc quan trọng tại Arles. Lúc này, một số quân đoàn La Mã trung thành với Honorius đã tiến hành cuộc binh biến tại Ticinum (nay là Pavia) vào ngày 13 tháng 8 năm 408, tiếp đến là việc xử tử Thống lĩnh quân đội (magister militum) StIlyicho vào ngày 22 tháng 8. Tình hình trong triều cực kỳ rối loạn, quân đội các tỉnh không chịu sự điều khiển của chính quyền trung ương đã thay phiên nhau nổi loạn liên tiếp, dẫn đầu là Sarus đã bỏ rơi Honorius ở Ravenna mà không có bất kỳ sức mạnh quân sự quan trọng nào, đồng thời phải đối mặt với nguy cơ quân đội Goth dưới quyền Alaric tiến vào tung hoành ngang dọc nước Ý mà không bị ngăn cản ở Etruria. Vì thế, Constantinus phái sứ giả tới tiến hành cuộc hòa đàm ở Ravenna, Honorius sợ hãi lập tức hạ lệnh chính thức công nhận Constantinus là đồng hoàng đế và bổ nhiệm ông làm Quan chấp chính tối cao (Consul) vào năm 409.

Suy yếu
Năm 409 được xem là thành công đỉnh điểm của Constantinus. Nhưng vào tháng 9 cùng năm, một vài bộ tộc đã tràn qua tuyến phòng thủ sông Rhine, đã châm ngòi cho các cuộc cướp phá và thiêu rụi nhiều thành phố, công sự, làng mạc trên đường băng qua xứ Gaul cho tới dãy núi Pyrénées, phá vỡ nhiều nơi đồn trú của Constantinus và tràn vào Hispania. Constantinus định gửi con trưởng của ông là Constans tới nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng này, thì nhận được tin bộ tướng Gerontius của ông đã làm phản nổi loạn, tự xưng là đồng hoàng đế. Bất chấp những nỗ lực tuyệt vời của Constantinus, nhưng ông vẫn không ngăn chặn lại được khi liên quân của Gerontius cùng các man tộc liên kết lại với nhau tiến công Hispania vào năm 410.

Cùng lúc đó, hải tặc Saxon đã đột kích vào Anh, vị trí mà Constantinus lơ là phòng vệ. Trên thực tế Constantinus đã bỏ rơi nơi này trong một nỗ lực chung nhằm thiết lập một đế chế cho riêng ông cùng với sự thất bại về mặt quân sự trong việc bảo vệ họ chống lại các cuộc tấn công mà họ hy vọng là ông sẽ ngăn chặn được, quá thất vọng, cư dân La Mã tại Anh và Armorica đứng lên nổi dậy chống lại chính quyền của Constantinus và trục xuất các quan chức do chính ông bổ nhiệm.

Để đáp lại vòng vây thắt chặt của kẻ thù bằng một ván bài liều lĩnh cuối cùng, Constantinus hạ lệnh tiến quân thẳng về Ý với chút ít lực lượng còn lại, nhằm liên kết với một viên quan trong triều nhận làm nội ứng là Allobich muốn thay thế Honorius bằng một người cai trị khác giỏi hơn. Không may, Honorius đã phát giác ra được âm mưu này liền ra tay giết chết Allobich và phái quân đội chặn đánh Constantinus, chịu thất bại thảm hại nên Constantine buộc phái rút lui trở về Gaul vào cuối mùa xuân năm 410. Thế lực của Constantinus ngày càng suy yếu dần, lực lượng do ông chỉ huy đi trấn áp cuộc nổi loạn của Gerontius đã bị đánh bại tại Vienne vào năm 411, người con trưởng là Constans bị quân địch bắt sống và giết chết ngay tức khắc. Pháp quan thái thú của Constantinus là Decimus Rusticus, người vừa thay thế Apollinaris vào năm trước, đã bỏ rơi Constantinus, quy thuận lực lượng quân phản loạn của tướng Jovinus tại Rhineland. Gerontius cố dụ Constantinus rút quân về Arles và tiến hành cuộc vây hãm lâu dài ở đây.

Cái chết
Đồng thời, một viên tướng mới nổi đã đứng lên hỗ trợ cho Honorius. Hoàng đế Constantius III trong tương lai đã dẫn quân bản bộ tiến đến Arles và đánh tan quân công thanh của Gerontius rồi lập tức hạ lệnh tiếp tục vây hãm Constantinus ở Arles. Constantinus đành phái người đến cầu cứu bộ tướng Edobichus hiện đang nắm giữ binh quyền ở miền Bắc Gaul của người Frank, yêu cầu ông khởi binh tiếp viện cho Constantinus, không may quân tiếp viện của Edobichus đã bị Constantius III dùng kế chặn lại đánh bại hoàn toàn. Hy vọng mỏng manh cuối cùng của Constantinus tan thành mây khói khi quân đội còn lại của ông đang trấn giữ sông Rhine đã quy thuận Jovinus, Constantinus sức cùng lực kiệt đành phái người sang báo cho Jovinus biết rằng ông quyết định đầu hàng. Bất chấp lời hứa đảm bảo cho sự an toàn đến tính mạng của ông trước đó, Jovinus vẫn bội ước sai người tống giam lại và cho xử trảm ngay lập tức trên đường đến Ravenna vào ngày 18 tháng 9 năm 411.

Dù cho Gerontius đã tự sát tại Hispania, và vua Athaulf người Visigoth về sau đã dẹp được cuộc nổi loạn của Jovinus, thì sự thống trị của người La Mã sẽ không bao giờ khôi phục lại được từ sau cái chết của Constantinus III. Đúng như lời giải thích sau này của sử gia Procopius, "kể từ bây giờ thì nó chỉ còn nằm dưới sự trị vì của những tên bạo chúa".

Truyền thuyết

Constantinus III còn được biết đến là Constantine II của Anh. Ông được tưởng nhớ là vị Vua Anh trong các cuốn biên niên sử xứ Wales và bộ sử Historia Regum Britanniae huyền thoại và khá phổ biến của sử gia Geoffrey xứ Monmouth, nơi ông lên nắm quyền trị vì sau triều đại của Gracianus Municep, đã kết thúc với vụ ám sát ông. Geoffrey thực sự dường như có nhầm lẫn tên Constantinus III có thật trong lịch sử với tên của một vị vua xứ Cornwall không mấy liên quan là Custennin Gorneu (cái tên Custennin trong tiếng Wales là bắt nguồn từ tên Constaninus trong tiếng Latin; có khả năng là Geoffrey đã chọn cái tên này trong bộ phả hệ về Vua Arthur xứ Wales giống như những gì được tìm thấy tại Bonedd yr Arwyr #30a và Mostyn MS 117 #5), dẫn đến nhiều sự nhầm lẫn giữa các học giả hiện đại, ngoài tên của họ ra, cái tên hư cấu Constantinus của Geoffrey trông không giống với một nhân vật lịch sử thật sự. Geoffrey tuyên bố rằng nước Anh trong cuộc khủng hoảng từ sau cái chết của Gracianus, do đó thần dân xứ này đã kêu gọi sự giúp đỡ từ các dân cư láng giềng khác của họ tại Bretagne. Vị vua xứ Bretagne đương thời là Aldroenus không muốn cai trị cả Bretagne và nước Anh, cho nên đã cử người anh của ông là Constantine II tới trị vì.

Constantinus chấp nhận vương quyền và đẩy lùi những kẻ xâm lược nước Anh là rợ Hun và Pict. Geoffrey nói về các nhà đồng lãnh tụ là Guanius và Melga, trước đây bị lưu đày đến Ireland, đã dẫn đầu một lực lượng xâm lược gồm Scot (Gael), Pict, Na Uy, Dacia và "số khác" vào Anh. Họ chiếm được Alba xa tận Tường thành Hadrian và bắt đầu các cuộc tàn phá của họ ở trên đảo. Constantinus chỉ huy đội quân người Anh chống lại họ và giành lấy chiến thắng. Sau đó ông được tuyên bố là vua tại một hội đồng được tổ chức ở Silchester. Theo như tường thuật thì Constantinus đã kết hôn với "một người phụ nữ là hậu duệ của một gia đình quý tộc La Mã". Người vợ vô danh của ông nguyên là học trò của Guidelium, Tổng Giám mục của London. Cái tên đã được tìm thấy trong nhiều cuốn phả hệ hiện đại. Nói cách khác theo nhà phả hệ học David Hughes đưa ra giả thuyết thì vợ của Constantinus III chính là "Severa", được cho là con gái của Honorius và là cháu gái của Theodosius I. Được xác nhận thông qua bài thơ Ca ngợi Serena của Claudian và cuốn Historia Nova của Zosimus, một người em của Theodosius I và là cha đẻ của Serena.

Geoffrey còn cho biết thêm rằng Constantinus và vợ của ông chính là cha mẹ của Constans, Ambrosius Aurelianus và Uther Pendragon. Con trưởng Constans được gửi tới sống trong một nhà thờ của Amphibalus tại Winchester để "trở thành một bậc giáo sĩ". Aurelius và Uther được giao cho Guidelium dạy dỗ. Constantine trị vì trong khoảng mười năm trước khi bị một viên quan giấu tên ám sát chết mà các học giả cho rằng đó chính là người thuộc man tộc Pict. Gã người Pict đó "giả vờ như muốn thảo luận một số việc riêng tư với ông, trong một khu vườn trồng khá nhiều cây con mà không ai có mặt ở đó, bỗng hắn vội rút dao găm ra xông tới đâm ông ngay tức khắc". Cái chết của ông kéo theo một cuộc khủng hoảng liên tiếp xảy ra. Giới quý tộc của vương quốc tranh cãi xem ai đủ khả năng để kế vị ông. "Một số ủng hộ chọn Aurelius Ambrosius; số khác bầu Uther Pendragon; có ý kiến rằng nên chọn những người khác trong hoàng tộc". Vortigern, được xác định trong văn bản là "Vua xứ Gewisseans", thay vì chọn Constans để nối ngôi. Constans từ bỏ đời sống tu viện và đi với Vortigern tới London. Vortigern tuyên bố ông là Vua, "...Dù không được sự đồng ý của người dân. Tổng Giám mục Guithelin mất không lâu sau đó, không một ai dám cử hành nghi lễ xức dầu cho ông, có thể là lý do của việc ông từ bỏ chức vụ giáo sĩ. Tuy nhiên, điều này chứng tỏ không có trở ngại nào cho buổi lễ đăng quang của ông, nhằm thay thế cho Vortigern, tự ông đã cử hành nghi lễ này cùng một viên giám mục".

Trong một số phiên bản của truyền thuyết, Vortigern là viên quản gia của Constantinus. Câu chuyện này được lặp đi lặp lại trong các bản kể lại mới hơn trong các bộ sự thoại về truyền thuyết Vua Arthur và các hiệp sĩ bàn tròn, bao gồm Merlin của Robert de Boron và tập sử thoại Lancelot-Grail, mặc dù câu chuyện có rất nhiều mâu thuẫn với lịch sử được biết đến về thời kỳ này.

Xem thêm
Kết thúc sự cai trị của người La Mã ở Anh

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu chính
 Zosimus, Historia Nova, Books 5 & 6 Historia Nova
 Orosius, Historiae adversum Paganos, 7.40

Tài liệu phụ

 Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, John Morris, The Prosopography of the Later Roman Empire, volume 2, Cambridge University Press, 1992, ISBN ISBN 0521201594
 2 Elton, Hugh, "Constantine III (407-411 A.D.)", D.I.R.]

 C.E. Stevens, "Marcus, Gratian, Constantine", Athenaeum, 35 (1957), pp. 316–47
 E.A. Thompson, "Britain, A.D. 406-410", Britannia, 8 (1977), pp. 303–318.
 Bury, J. B., A History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene, Vol. I (1889)
 Gibbon, Edward, Decline and Fall of the Roman Empire (1888)

Liên kết ngoài

Mất năm 411
Năm sinh không rõ
Kẻ tiếm vị La Mã thế kỷ 5
Quan chấp chính tối cao Đế quốc La Mã
Nhân vật Cổ La Mã tại Anh
Constantine II của Anh
Lịch sử truyền thống Anh
Sinh thế kỷ 4
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã


title: Bổ thể

text:
Bổ thể là một nhóm protein huyết thanh và là một bộ phận của hệ miễn dịch. Sự kết hợp của bổ thể và kháng thể có vai trò rất quan trọng trong việc loại trừ mầm bệnh. Bổ thể được kích hoạt ngay khi mầm bệnh vừa xâm nhập vào cơ thể và không có tính đặc hiệu của kháng nguyên nên bổ thể được xem như là thành phần thuộc hệ thống miễn dịch bẩm sinh không đặc hiệu. Ngoài ra, kháng thể cũng có khả năng hoạt hóa một vài protein của bổ thể. Quá trình này cũng là một phần trong miễn dịch dịch thể.

Các protein của bổ thể được sinh ra ở các tế bào gan và đại thực bào. Chúng tồn tại trong hệ thống tuần hoàn như những phân tử không hoạt động. Một vài protein của bổ thể thì ở dạng tiền enzyme (Pro–enzyme). Khi được hoạt hóa, các phân tử này trở thành các enzyme protease. Các enzyme này sẽ cắt cầu nối peptide của những protein bổ thể khác để hoạt hóa những protein này. Một protease có thể hoạt hóa được rất nhiều phân tử protein. Quá trình hoạt hóa này sẽ được khuếch đại một cách nhanh chóng để tạo nên hàng triệu phân tử hoạt động.

Lịch sử

Cuối thế kỷ 19, người ta tìm thấy trong huyết tương những nhân tố hay yếu tố có khả năng diệt vi khuẩn. Năm 1895, Jules Bordet chứng minh rằng yếu tố này có thể được phân tích thành 2 thành phần: thành phần ổn định với nhiệt và thành phần không ổn định với nhiệt (nó mất hiệu lực nếu huyết thanh đã được đun nóng đến 56 °C). Thành phần không ổn định với nhiệt ngày nay được biết đến với tên gọi là bổ thể (complement).

Thuật ngữ "bổ thể" đã được Paul Ehrlich giới thiệu vào cuối thập niên 1890 trong một phần của học thuyết về hệ thống miễn dịch của ông. Theo học thuyết này, hệ thống miễn dịch gồm có những tế bào có các thụ thể đặc biệt trên bề mặt của nó để nhận diện kháng nguyên. Nhờ vào sự tạo miễn dịch với kháng nguyên, rất nhiều receptor được hình thành, và sau đó chúng được tỏa ra từ tế bào vào vòng tuần hoàn máu. Những receptor này, mà được gọi là kháng thể, đã được Ehrlich gọi là "định kháng thể lưỡng hợp" để nhấn mạnh hai chức năng gắn kết của chúng: chúng nhận ra và bắt kháng nguyên đặc hiệu, nhưng đồng thời chúng cũng nhận ra và liên kết với các thành phần không ổn định với nhiệt chống vi khuẩn. Vì thế, Ehrlich đặt tên cho thành phần không ổn định với nhiệt là bổ thể, vì nó là thứ trong máu mà bổ sung cho tế bào trong hệ thống miễn dịch.

Ehrlich tin rằng mỗi kháng thể lưỡng hợp xác định kháng nguyên có bổ thể xác định riêng của nó trong khi Bordet tin rằng chỉ có một loại bổ thể duy nhất. Trong những năm đầu thế kỷ 20, cuộc tranh luận này đã được giải quyết khi nó được hiểu rằng bổ thể có thể hoạt động trong sự liên kết với kháng thể xác định hoặc mình nó trong cách không xác định.

Thành phần
Bao gồm các nhóm sau

 Những protein thành phần của bổ thể được đánh số từ C1 đến C9 theo trình tự mà chúng tham gia phản ứng (trừ C4 là ký hiệu theo trình tự phát hiện bổ thể). Trong suốt quá trình hoạt hóa, một vài thành phần cấu trúc bổ thể được xẻ làm 2 phần. Phần lớn hơn của phân tử được gọi là b (binding) thường gắn kết với mầm bệnh, trong khi phần nhỏ hơn gọi là a (activated) có thể phân tán đi (trừ C2: phần lớn là C2a và phần nhỏ là C2b, vì vậy ngày nay để tránh nhầm lẫn, một số tài liệu ký hiệu phần lớn là C2b và phần nhỏ là C2a).
 Các yếu tố: B, H, I, P (properdin), MBL, MASP – 1, MASP – 2 (MBL Assosiated Serine Protease)
 Yếu tố điều hòa: C1 Inhibitor (C1 – INH = Serpin), C4 – Binding protein (C4 – PB), Yếu tố tăng cường thoái biến (Decay Accellerating factor), Thụ thể 1 (CR1); Protein – S (vitronectin).

Vai trò

 Hoạt tính làm tan tế bào: phức hợp tấn công màng MAC (membrane attack complex) chọc thủng màng tế bào, tạo các lỗ trên màng làm tan tế bào, gây chết tế bào
 Tham gia cơ chế opsonin hóa: làm cho việc thực bào dễ dàng hơn
 Tăng cường đáp ứng viêm:các độc tố phản vệ có tác dụng co bóp cơ trơn, tăng tính thấm thành mạch giúp cho sự thoát mạch, kích thích tế bào Mast giải phóng các chất trung gian gây viêm như histamin
 Tính hóa hướng động: có khả năng thu hút các tế bào thực bào

Các cơ chế hoạt động
 Để có được hiệu lực bảo vệ cơ thể chống lại sự xâm nhập của mầm bệnh, các protein bổ thể thành phần phải được hoạt hóa. Các thành phần này được kích hoạt thông qua ba con đường khác nhau. Các con đường hoạt hóa được khởi động bằng các protein bổ thể khác nhau nhưng lại sản sinh ra cùng một bộ các phân tử hoạt động.Các con đường này là:
 Con đường cổ điển
 Con đường luân phiên
 Con đường lectin
 Sau khi hoạt hóa, hệ thống bổ thể có 3 cách để bảo vệ cơ thể chống lại sự xâm nhiễm của vật ngoại lai
 Thứ nhất, nó sản sinh ra một lượng lớn protein bổ thể đã được hoạt hóa để liên kết với mầm bệnh, opsonin hóa chúng để tạo điều kiện cho các đại thực bào mà có receptor với bổ thể "ăn" các mầm bệnh
 Thứ hai, những mảnh nhỏ của các protein bổ thể làm tăng cường đáp ứng viêm. Ngoài ra một trong những mảnh đó có hoạt tính hóa hướng động nhằm thu hút bạch cầu
 Thứ ba, những thành phần cấu trúc bổ thế ở giai đoạn cuối hủy hoại một số vi khuẩn bằng cách tạo ra những lỗ trên màng của nó

Các con đường hoạt hóa

Con đường cổ điển
Đây là con đường hoạt hóa có vai trò quan trọng trong sự miễn dịch bẩm sinh và sự miễn dịch đặc hiệu, bởi vì:
 Con đường này được hoạt hóa thông qua một đáp ứng miễn dịch nhờ sự gắn kết C1q vào phức hợp KN-KT (có thể gọi là con đường hoạt hóa phụ thuộc vào kháng thể)
 Con đường này đồng thời có thể được khởi động bởi sự gắn kết trực tiếp C1q (protein đầu tiên của dây chuyền hoạt hóa bổ thể) lên bề mặt vật ngoại lai.

Các protein thành phần
Các protein tham gia vào con đường cổ điển gồm: C1qrs, C2, C3, C4

Diễn biến của quá trình hoạt hóa
 Sự hoạt hóa C1 là sự kết nối của C1 vào kháng thể thông qua C1q dẫn đến sự hoạt hóa C1r, và tiếp đó là sự hoạt hóa của C1s. Kết quả là tạo thành phức hợp C1qrs hoạt hóa và nó sẽ cắt C4 thành 2 phần là C4a và C4b
 Sự hoạt hóa C2 và C4 (sự tạo thành C3 convertase): mảnh C4b gắn kết vào màng và mảnh C4a được phóng thích ra ngoài dịch. Tiếp đó thì C1qrs sẽ cắt C2 thành C2a và C2b (C2b là mảnh lớn còn C2a là mảnh nhỏ). C2b gắn vào màng, kết nối với C4b tạo thành phức hợp C4bC2b, hay còn gọi là C3 convertase và nó sẽ cắt C3 thành C3a và C3b
 Sự hoạt hóa C3 (sự tạo thành C5 convertase): C3b gắn và màng bằng cách liên kết với C4b và C2b, còn C3a được giải phóng ra thể dịch. Kết quả tạo thành phức hợp C4bC2bC3b, hay chính là C5 convertase. Sự tạo thành C5 convertase là kết thúc con đường hoạt hóa cổ điển.

Con đường luân phiên

Con đường thứ ba của quá trình hoạt hóa bổ thể có tên gọi là con đường nhánh (alternative pathway). Mặc dù về mặt tiến hóa trong sinh học con đường nhánh xuất hiện sớm hơn con đường cổ điển (classical pathway) nhưng nó có tên là "nhánh" vì nó được phát hiện sau con đường cổ điển.

Điều làm cho con đường nhánh trở nên rất quan trọng, đó là: không cần thiết phải có phản ứng kháng nguyên-kháng thể để khởi động hệ thống bổ thể, mà chỉ cần các tác nhân bề mặt tự nhiên như: vỏ tế bào nấm men, polysaccarrit vỏ vi khuẩn, nọc rắn hổ mang, hồng cầu thỏ... Vì thế, khi mầm bệnh lần đầu tiên xâm nhập vào cơ thể, trong điều kiện kháng thể đặc hiệu để chống lại mầm bệnh này vẫn chưa được tạo ra, thì con đường nhánh vẫn có thể được khởi động để chống lại kháng nguyên lạ này.

Đi theo con đường này, hệ thống bổ thể có cơ chế như thế nào để có thể tạo ra convertase C5. Điều này sẽ được làm rõ qua vai trò của các yếu tố sau đây tham gia vào con đường nhánh:

Diễn biến
 C3 có rất nhiều trong huyết tương. Do đó có một số C3 được trải qua quá trình thủy phân tự động và chuyển thành C3(H2O). Nhờ tạo ra dạng C3 mới đó, mà yếu tố B mới có thể bám vào C3(H2O). Sự bám này cho phép yếu tố D cắt yếu tố B thành 2 mảnh Ba (mảnh nhỏ) và Bb (mảnh lớn) tạo thành phức hợp C3(H2O)Bb.
 Phức hợp C3(H20)Bb là một convertase C3, tuy chỉ hình thành một lượng nhỏ nhưng có thể phân cắt rất nhiều phân tử C3 thành C3a và C3b.
 Chú ý rằng rất nhiều C3b bị bất hoạt bởi hiện tượng hủy phân, chỉ những C3b nào bám được lên bề mặt tế bào chủ hoặc tế bào vật ngoại lai mới có khả năng hoạt động.
 Những C3b có khả năng hoạt động, vừa được tạo ra từ phức hợp C3b(H2O)Bb, sẽ lại liên kết với yếu tố B. Khi đó yếu tố B để lộ ra vị trí chịu tác dụng của yếu tố D. Và dưới tác dụng của yếu tố D, thì yếu tố B nằm trong phức hợp C3bBb bị phân tách ra làm 2 mảnh Ba và Bb được gắn trong phức hợp C3bBb. Đây chính là dạng phức hợp chủ lực để phân cắt C3 thành C3a và C3b.Và cứ thế tiếp tục tạo ra các convertase C3.
 Tuy nhiên cần nhấn mạnh, khi C3bBb bám lên bề mặt tế bào chủ thì các protein điều hòa bổ thể (CR1, H, MCP, DAF) sẽ cạnh tranh gắn kết với C3b và đẩy Bb ra để tạo phức hợp mới. Vì thế cắt đứt con đường tạo convertase C3. Trong khi đó C3bBb bám lên bề mặt vật ngoại lai vẫn có thể phân cắt C3 thành C3a và C3b được là do:
 Vật ngoại lai thiếu các protein điều hòa
 Có thêm yếu tố P được hấp phụ vào nhóm C3bBb làm cho ổn định phức hợp C3bBb

 Bước tiếp theo trong chuỗi phản ứng dây chuyền hoạt hóa bổ thể là tạo ra convertase C5. Trong con đường cổ điển và MB-lectin thì convertase C5 được hình thành bằng cách: Gắn C3b vào convertase C3 (C4bC2a) thành C4bC2aC3b. Cũng với cách đó, convertase C5 được hình thành theo con đương nhánh cũng bắt đầu từ sự bám của C3b vào C3bBb thành C3bBbC3b.

Cơ chế bảo vệ cơ thể của hệ thống bổ thể

Giai đoạn dẫn đến tổn thương màng
Cả ba con đường hoạt hóa hệ thống bổ thể cuối cùng đều dừng lại ở một mốc chung, đó là tạo ra convertase C5 (C4bC2aC3b/C3bBbC3b)-có vai trò như một chất xúc tác.Từ đây mở ra một giai đoạn quyết định để chống lại các vật lạ xâm nhập.

Để hình thành phức hợp MAC,bước đầu tiên là phân cắt C5 thành C5a và C5b bằng cách:

 C5 sẽ liên kết với C3b của convertase C5 -được hình thành từ giai đoạn trên
 Sau đó C2a và Bb (thành phần của convertase C5) sẽ cắt C5 thành 2 mảnh C5a (nhỏ) và C5b (lớn)

 C5b có 2 vị trí gắn: một vị trí gắn vào tế bào đích ngay sau khi C5b được tạo thành và một vị trí gắn với C6 để tạo phức hợp C5bC6. Sau đó phức hợp này lại gắn với C7 để tạo thành C5bC6C7.
 Tiếp theo là C8, nó là một phức hợp gồm 2 protein, C8β và C8α-γ. Trong đó,C8β vừa liên kết với màng tế bào mầm bệnh, vừa liên kết với C5b trong phức hợp C5bC6C7. Nhờ vậy mà phần kỵ nước của C8α-γ có thể xuyên qua lớp màng lipid kép.
 Cuối cùng là sự trùng hợp của 10-16 phân tử C9 vào cấu trúc lỗ trên màng.

Sự tăng cường đáp ứng viêm
Trong quá trình hoạt hóa hệ thống bổ thể, hoạt động phân cắt C4,C3 hay C5 nhờ các phức hợp xúc tác luôn tạo ra 2 mảnh: 1 nhỏ và 1 lớn. Mảnh lớn được giữ lại trong các phức hợp để tiếp tục tham gia tạo MAC. Còn các mảnh nhỏ được giải phóng ra ngoài thể dịch thực hiện chức năng riêng của nó.

Các mảnh nhỏ được đề cập chính là các C3a,C4a và C5a, hoạt động trên các receptor riêng biệt để gây nên các đáp ứng viêm cục bộ. Trong 3 chất thì C5a là có hoạt tính cao nhất.

Cả C3a,C4a,C5a đều gây ra các triệu chứng như co thắt cơ trơn, tăng tính thấm thành mạch, tăng cường sự liên kết của bạch cầu lên thành mạch tại nơi bị viêm. Dẫn đến:

 Rò rỉ các chất dịch từ mạch máu
 Sự thoát khỏi mạch máu các phân tử miễn dịch và bổ thể
 Tăng sự di chuyển của các đại thực bào, lympho hay PMNs đến vùng mô có sự xâm nhiễm của mầm bệnh. Đồng thời hoạt động của các tế bào này cũng được tăng cường.

Đặc biệt C5a còn:

 hoạt hóa tế bào Mast giải phóng ra các chất hóa học trung gian như histamine và TNF-α gây ra các đáp ứng khi viêm.
 C5a có tính hóa hướng động hấp dẫn các bạch cầu trung tính, đại thực bào đến thực bào các vật ngoại lai

=>Kết thúc giai đoạn này, phức hợp tấn công màng đã để lại vô số các lỗ thủng trên lớp màng lipid kép. Đường kính của các lỗ này khoảng 10 A0, cho phép các chất hòa tan và nước vận chuyển tự do qua màng, dẫn đến sự mất cân bằng trong tế bào vật lạ. Hơn nữa,một số enzyme như lysozym có thể xâm nhập vào làm tan tế bào. Cuối cùng sẽ tiêu diệt vật ngoại lai.

Sự opsonin hóa
 Một vai trò cũng rất quan trọng của bổ thể là tham gia vào sự opsonin hóa.
 Một mầm bệnh lạ khi xâm nhập vào cơ thể, sẽ xảy ra quá trình tiếp xúc giữa kháng nguyên và bổ thể. Khi đó hệ thống bổ thể đựợc hoạt hóa để chống lại mầm bệnh, nên cần chú ý đến sự sản sinh ra C3b và C5a.
 C5a có tính hóa hướng động, vì thế có thể xem như một tác nhân hấp dẫn, mời gọi các bạch cầu trung tính, đại thực bào đến vây bắt vật lạ xâm nhập cơ thể
 Tuy nhiên, cũng cần một yếu tố để giúp các bạch cầu này dễ dàng nhận diện, lúc này chính là vai trò của C3b trong cơ chế opsonin:
 Nếu kháng nguyên lạ xâm nhập cơ thể lần đầu tiên thì kháng nguyên đó sẽ được bao phủ bởi yếu tố bổ thể C3b, đây là điều quan trọng giúp cho các tế bào thực bào, đặc biệt là các đại thực bào nhận diện và "ăn" kháng nguyên lạ đó.Vì trên các tế bào ấy có các receptor cho yếu tố C3b, nên đã tạo được điều kiện thuận lợi cho sự thực bào.
 Nếu kháng nguyên lạ đã từng xâm nhập vào cơ thể, thì cơ thể sẽ có kháng thể chống lại bệnh, lúc này kháng nguyên lạ sẽ có cả kháng thể và bổ thể gắn lên bề mặt. Mặt khác trên bề mặt tế bào thực bào có receptor cho kháng thể, và cũng có cả thụ thể của bổ thể C3b, vì vậy xuất hiện cả hai tín hiệu giúp tế bào thực bào nhận diện. Điều này tạo sự dễ dàng hơn cho việc gắn kháng nguyên vào tế bào thực bào. Chính sự gắn kết này đã thúc đẩy cho tiến trình phá hủy kháng nguyên.

Sự điều hòa hoạt động bổ thể

Các yếu tố điều hòa

C1-INH: nó gắn kết vào phức hợp C1r:C1s hoạt động và làm cho phức hợp này tách ra khỏi C1q (phần đang gắn vào bề mặt tế bào) Bằng cách này, C1-INH hạn chế sự phân cắt C2 và C4 bởi C1s. C1-INH là yếu tố điều hòa chính của con đường cổ điển vì C1qrs là bước đầu tiên của tiến trình: cắt đứt C1 dẫn đến ngưng sự hoạt hóa tất cả các thành phần khác

DAF : DAF là yếu tố điều hòa cần thiết cho con đường nhánh vì nó ngăn cản sự hoạt hóa tự động C3b bằng cách ngăn cản sự gắn kết của yếu tố B vào C3b
Cơ chế hoạt động của DAF: Khi C3b gắn kết vào thụ thể CR1 trên màng tế bào vật chủ, nó đồng thời được gắn kết vào DAF trên màng và làm hoạt hóa DAF. DAF được hoạt hóa sẽ có chức năng như 1 bức tường gạch ngăn cản sự kết hợp giữa C3b và yếu tố B. Thêm vào đó, nếu C3b đã gắn kết với Bb trước khi đến gắn kết với CR1 của màng tế bào vật chủ thì DAF sẽ có tác dụng tách Bb ra khỏi C3b, dẫn đến phá vỡ phức hợp C3bBb

CR1 và MCP: là hai loại protein màng tế bào vật chủ mà gắn kết C3b và C4b đồng thời là cofactor cho yếu tố I. Thành tế bào vi khuẩn thiếu những protein bảo vệ này và không thể tăng cường sự phá hủy C3b và C4b. Thay vào đó những protein này hoạt động như những vị trí gắn kết cho yếu tố B và C2, tăng cường sự hoạt hóa bổ thể

Factor I: khi C3b gắn kết vào CR1 trên màng tế bào, nó trở nên nhạy cảm và dễ dàng bị yếu tố I cắt thành iC3b (dạng bất hoạt của C3b). C4b cũng bị bất hoạt bằng cách bị yếu tố I cắt thành C4c và C4d

Yếu tố H: là 1 yếu tố điều hòa quan trọng tại màng tế bào. Yếu tố H và yếu tố P cạnh tranh với nhau để gắn kết với C3b mà đã gắn vào màng tế bào. Nếu yếu tố P thắng, trong trường hợp trên màng tế bào vi khuẩn thì nhiều C3b, Bb C3 convertasa và sự hoạt hóa bồ thể được tăng cường. Nếu yếu tố H thắng như trường hợp trên tế bào vập chủ, sau đó C3b gắn kết trên màng tế bào sẽ bị cắt bởi yếu tố I trở thành iC3b và sự hoạt hóa bổ thể bị ức chế.

Protein S: khi một số phức hợp C5bC6C7 được hình thành có thế không liên kết với màng tế bào mầm bệnh mà lại đi vào thể dịch, từ đó chúng có thể gắn kết với các tế bào lành của vật chủ và làm tan chúng. Sự hủy hoại cái tế bào vật chủ này được ngăn chặn bởi protein S. Protein S gắn kết vào phức hợp C5bC6C7 từ đó ngăn nó gắn vào các tế bào khác

Tóm tắt
Hệ thống bổ thể là một trong những cơ chế chủ chốt, từ sự nhận ra mầm bệnh, bổ thể được biến đổi thành hàng rào phòng thủ có hiệu quả của vật chủ chống lại sự nhiễm trùng ban đầu.

Bổ thể là 1 hệ thống các protein huyết tương mà có thể được hoạt hóa trực tiếp bởi mầm bệnh hay gián tiếp bởi mầm bệnh có liên kết kháng thể. Nó mở đầu cho chuỗi phản ứng xảy ra trên bề mặt mầm bệnh và sinh ra những thành phần hoạt động với những chức năng khác nhau.

Có ba con đường hoạt hóa bổ thể: con đường kinh điển mà khởi đầu trực tiếp bởi mầm bệnh hoặc gián tiếp bởi kháng thể liên kết với bề mặt mầm bệnh, con đường MB-lectin và con đường nhánh mà cũng cung cấp vòng mở rộng cho hai con đường kia. Cả ba con đường đều có thể khởi đầu không phụ thuộc vào kháng thể như một phần của sự miễn dịch bẩm sinh. Sự kiện đầu của cả ba con đường gồm 1 chuỗi các phản ứng phân tách mà sản phẩm phân tách lớn hơn ràng buộc với bề mặt mầm bệnh và góp phần hoạt hóa thành phần tiếp theo. Các con đường hội tụ với sự hình thành enzyme C3 convertase, mà phân tách C3 sinh ra C3b thành phần bổ thể hoạt động. Sự liên kết lượng lớn những phân tử C3b với mầm bệnh là sự kiện chính của sự hoạt hóa bổ thể. Các thành phần bổ thể ràng buộc, đặc biệt ràng buộc C3b và những mảnh không hoạt động của nó, được chấp nhận bởi những receptor bổ thể xác định trên tế bào bạch huyết cầu, mà nhấn chìm mầm bệnh xử lý bằng opsonin bởi C3b và những mảnh không hoạt động của nó. Những mảnh phân tách nhỏ của C3, C4 và đặc biệt là C5, bạch huyết cầu mới xác định sự nhiễm trùng và hoạt hóa chúng bằng cách liên kết với những receptor kết hợp protein và trimeric G xác định. Cùng với nhau, những hoạt động này thúc đẩy sự hấp thu và phá hủy mầm bệnh bởi bạch cầu. Những phân tử C3b mà liên kết với C3 convertase tự nó khởi động những sự kiện sau đó, sự liên kết C5 làm cho nó dễ bị phân tách bởi C2b hoặc Bb. Mảnh lớn C5b khởi động sự tập hợp của phức hợp tấn công màng, mà có thể đưa đến kết quả là giảm dần mầm bệnh nào đó. Sự hoạt động của những thành phần bổ thể được điều chỉnh bởi hệ thống protein điều hòa mà ngăn cản các mô bị hư hại như là kết quả của sự liên kết vô ý của thành phần bổ thể đã hoạt hóa đến tế bào chủ thể hoặc sự hoạt hóa tự nhiên của thành phần bổ thể trong huyết tương.

Tham khảo

 Lê Văn Hùng, Giáo trình Miễn dịch học thú y
 Phạm Văn Ty, Miễn dịch học, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội (2001).
 Klaus Rother, Gerd O. Till, Gertrud Maria Hänsch, Contributor Klaus Rother, Published 1998 Springer, Complement (Immunology), ISBN 3-540-61894-5
 Lauren Sompayrac, Published 2003 Blackwell Publishing, How the Immune Systemt Works, ISBN 0-632-04702-X
 Alister W. Dodds, Robert B. Sim, Published 1997 Oxford University Press, Complement (Immunology)/ Laboratory manuals, ISBN 0-19-963539-0
 "Microbiology and Immunology online" đại học South Carolina- Mỹ
 Kimpall’s biology pages
 Mannose-binding Lectin (MBL)(Davidon college)
 http://www.ncbi.nlm.nih.gov
 Bổ thể  trên Từ điển bách khoa Việt Nam

Xem thêm
 Miễn dịch
 Kháng thể
 Viêm
 Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống

Bổ thể
Miễn dịch học
Sinh học phân tử
Hệ miễn dịch


title: Theopea aureoviridis

text:
Theopea aureoviridis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chujo miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Theopea


title: Hoplitis jheringii

text:
Hoplitis jheringii là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Ducke mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1898


title: Dimalianella rugicollis

text:
Dimalianella rugicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Dimalianella


title: Sibangea pleioneura

text:
Sibangea pleioneura là một loài thực vật thuộc họ Putranjivaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Sibangea pleioneura. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
p
Thực vật dễ tổn thương


title: We Are the Champions

text:
"We Are the Champions" là bài hát do Freddie Mercury sáng tác, được ban nhạc Queen thu âm và biểu diễn. Bài hát cũng là một trong những bài hay nhất và phổ biến nhất của ban nhạc và đã trở thành ca khúc cho sự chiến thắng trong thể thao.

Bài hát chủ yếu dựa trên tiếng đàn piano của Mercury còn Taylor và Deacon thì đệm thêm trống và ghi ta bass. May bổ sung thêm vài đoạn ghi ta, một ít vào lúc mở đầu và sau đó thì đã chơi sô lô trong hợp âm ở cuối bài. Mercury đã sử dụng nhiều hợp âm của 'jazz' (các hòa âm chính và phụ thứ 6, 7, 9, 11 và 13), và đoạn điệp khúc đã có những âm điệu như 4 và 5 hòa âm hợp lại. Giọng ca chính đòi hỏi phải có yêu cầu cao và trong các buổi diễn trực tiếp, Mercury thường để Taylor đảm nhiệm phần cao nhất của giai điệu.

Bài hát có trong album News of the World làm năm 1977 và đứng sau bài "We Will Rock You. Hai bài hát này hay được dùng kể kết thúc trong các buổi công diễn của Queen. Như truyền thống, bài này cũng đã là bài cuối cùng trong buổi diễn kỷ niệm Freddie Mercury vào năm 1992.

Bài hát cũng là ví dụ cho Kanye West, Dame Dash, Beanie Sigel, Cam'ron, Young Chris & Twista trong bài hát "Champions" của họ.

Những nhận xét về "We Are the Champions"

Queen nói về bài hát
Freddie (1985): "Tôi phải chiến thắng tất cả, nếu không thì không thành công. Công việc của tôi đảm bảo mọi người có thời gian tốt. Đó là một phần bổn phận của tôi. Đó là mọi việc phải làm để điều khiển cảm xúc. Bài hát We Are the Champions được những người hâm mộ đá bóng hát vì đó là bài hát của người chiến thắng. Tôi không thể tin rằng ai đó sẽ không viết bài hát mới để vượt qua nó".

Freddie: "Chắc chắn đó có thể là mối liên quan, nhưng tôi đã nghĩ đến bóng đá khi tôi sáng tác bài hát. Tôi muốn đóng góp một bài hát, một điều gì đó mà những người hâm mộ có thể hiểu được. Đó là mục đích lớn nhất; Tôi nghĩ là chúng tôi đã biết được người nghe hiểu như thế nào. Nó như là một buổi chiêu đãi. Khi chúng tôi trình diễn nó tại một buổi nhạc riêng ở Luân Đôn, những người hâm mộ thực sự đã hát cùng như một khẩu hiệu bóng đá. Dĩ nhiên là tôi đã sáng tác bài hát có một chút nhạc kịch chứ không chỉ là khẩu hiệu bóng đá. Tôi chắc chắn là không nghĩ đến đám đông khi tôi viết bài hát. Tôi không hề nghĩ đến âm nhạc Anh những ngày này. Nó thật sự có nghĩa là coi những nhạc sĩ như những người hâm mộ. Tôi cho rằng nó có thể được hiểu như phiên bản bài "I Did It My Way" của tôi. Chúng tôi đã làm điều này và chắc chắn là không dễ dàng. Không có giường cho những bông hồng như bài hát đã nói đến. Và nó vẫn không dễ dàng gì."

Brian May (1991): "Tôi có thể hiểu một vài người đã nói We Are the Champions như một sự khoa trương. Nhưng bài hát không nói lên ban nhạc Queen là nhà vô địch mà nó nói tất cả chúng ta là vô địch. Bài hát đã làm cho buổi diễn như một trận bóng đá thực sự nhưng tất cả mọi người đều ở cùng một bên."

Brian: "Bạn biết không, các bài hát không hẳn là như những gì trong lời bài hát. Nhiều đoạn trong bài hát có thể xuất hiện khác nhau. Tôi thường nhận thấy sự khác nhau giữa văn xuôi và thơ. Văn xuôi thì có nghĩ chính xác như lời văn viết trong khi thơ thì có thể có nghĩa ngược lại. Bài hát này cũng như vậy. Tuy nhiên thì cách viết của Freddie thì thường xuyên hay đùa cợt như bạn đã biết đấy. Bài hát này mang tính kịch trường. Freddie rất thuần thục với nghệ thuật của anh. Bạn có thể nói, anh ấy cưới âm nhạc của anh ấy, như trong bài 'I Did It My Way' hay bài 'There's No Business Like Show Business' của anh ấy. Tôi phải nói rằng khi anh ấy mới chơi lần đâu cho chúng tôi nghe trong phòng thu tất cả chúng tôi đều bò lăn ra mà cười. Rất nhiều người ghét chúng tôi bởi vì chúng tôi để họ ra bên ngoài và có mọi thứ mà không có mặt họ. Nhưng bài hát không hề nói bất cứ điều gì chống lại khán giả của chúng tôi. Khi trong bài hát nói 'chúng tôi' ('we') nó có nghĩa là 'chúng tôi là các fan'. Khi chúng tôi thực hiện buổi biểu diễn đặc biệt đó, những người hâm mộ thật là tuyệt vời. Họ quá hiểu bài hát".

Brian (1998): "Bài hát của anh ấy(Freddiey) đã nói tất cả: Lily of the Valley, Killer Queen, Bohemian Rhapsody, The March of the Black Queen, We Are the Champions, The Miracle, Play the Game và rất nhiều bài hát đều có cảm xúc của việc ghi điểm. Freddie không bao giờ muốn nói về lời hát của anh ấy: 'Họ nên tự nói về bản thân họ' - anh ấy nói cụt lủn như vậy. Nhưng sự tưởng tượng những lời bài hát đã được biên soạn với sự kỳ diệu của giai điệu đã làm cho anh ấy trở thành một trong những nhạc sĩ thực sự độc đáo trong thời đại của chúng ta."

Roger Taylor (1998): "Bài hát gây sự ngạc nhiên cho người nghe. Tôi đã nghe bài này vào lúc cuối của World Cup, kết quả thật sự tuyệt vời."

Brian (1999): "Bạn có thể nhận thấy sự kiêu ngạo trong bài hát. Nhưng trong buổi diễn thì không có ai là người thua cả và những giây phút thua của mỗi chúng ta đã bị quên đi, do vậy, bài hát như là một sự tự khẳng định mình. Tôi nhớ là đã nói, anh không thể làm điều này, Fred. Anh sẽ bị giết. Và anh đã trả lời, 'Vâng, chúng ta có thể sẽ như vậy.'"

Roger (1999): "'Không có thời gian cho người thua cuộc' là một lời khá ngớ ngẩn nhưng đó chỉ là câu nói đùa."

John Deacon (2001): "Một trong những bài hát hay nhất của chúng tôi."

Brian (2003): "Tôi nhớ là đã cảm thấy bài hát có sắc thái ngạo mạn khi lần đầu tiên Freddie hát cho chúng tôi nghe và tôi chắc chắn là tôi cũng đã nói điều đó. Nhưng đã có một sự ngạo mạn mà không nhân nhượng trong Freddie; đó chính là niềm tin của anh ấy và anh đã nói lên niềm tin đó."

Các phiên bản cover
 Gavin DeGraw đã hát bài này trong album Killer Queen: A Tribute to Queen.
 Trong buổi diễn từ thiện Live 8, ban nhạc rock Green Day đã hát lại bài này.
 Robbie Williams đã hát bài này trong phim A Knight's Tale.
 William Hung đã hát lại bài này trong album thứ hai của anh Hung for the Holidays.
 Ban nhạc Oplus đã hát lại bài này trong trận Chung kết Đường lên đỉnh Olympia năm thứ 16

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Video âm nhạc

Bài hát của Queen
Đĩa đơn năm 1977
Bài hát trong sự kiện thể thao
Bài hát nhạc rock
Rock ballad
Đĩa đơn năm 1978
Bài hát bóng đá
Bài hát năm 1977
Bài hát giải vô địch bóng đá thế giới
Tác phẩm được vinh danh tại Đại lộ Danh vọng Grammy
Đĩa đơn của Ministry of Sound


title: Poecilanthe

text:
Poecilanthe là một chi rau đậu thuộc họ Fabaceae.

Danh sách loài
Nó gồm các loài:
 Poecilanthe amazonica
 Poecilanthe effusa
 Poecilanthe falcata
 Poecilanthe grandiflora
 Poecilanthe hostmannii
 Poecilanthe hostmanni
 Poecilanthe itapuana
 Poecilanthe ovalifolia
 Poecilanthe parviflora
 Poecilanthe subcordata
 Poecilanthe ulei

Chú thích

Tham khảo

 Forzza, R. C. & et al. 2010. 2010 Lista de espécies Flora do Brasil. http://floradobrasil.jbrj.gov.br/2010/ .

Poecilanthe


title: (65850) 1997 CG28

text:
{{DISPLAYTITLE:(65850) 1997 CG28}}

(65850) 1997 CG28 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 7 tháng 2 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 65001–66000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Schweisweiler

text:
Schweisweiler là một đô thị thuộc thuộc huyện Donnersberg, Đức. Đô thị Schweisweiler có diện tích 4,85 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 351 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Donnersberg


title: 3244 Petronius

text:
3244 Petronius là một tiểu hành tinh vành đai chính tìm thấy ở vành đai tiểu hành tinh. Nó được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels năm 1960. Nó được đặt theo tên Petronius Arbiter.

Tham khảo

Tiểu hành tinh Flora
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Courchamps, Aisne

text:
Courchamps là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: 3435 Boury

text:
3435 Boury (1981 XC2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 12 năm 1981 bởi François Dossin ở Đài thiên văn Haute-Provence.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3435 Boury

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981
Tiểu hành tinh kiểu C


title: Saussemesnil

text:
Saussemesnil là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 60-175 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Torcy-le-Grand, Seine-Maritime

text:
Torcy-le-Grand là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Torcy-le-Grand on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: AIM

text:
AOL Instant Messenger (viết tắt AIM, phát âm như "êm" trong tiếng Anh) là một chương trình nhắn tin nhanh có quảng cáo mà được phát hành bởi AOL vào tháng 10 năm 1997, nó sử dụng giao thức nhắn tin nhanh OSCAR và giao thức TOC. Các phiên bản mới nhất là AIM Triton 1.0.4, được phát hành ngày 26 tháng 1 năm 2006 (cho Windows 2000/XP); AIM Triton Beta 1.2.10.3, ngày 14 tháng 2 năm 2006 (Windows 2000/XP); AIM 5.9.3861, ngày 10 tháng 8 năm 2005 (Windows 98/ME/2000/XP); AIM 4.8.2540, ngày 26 tháng 11 năm 2001 (Windows 95); AIM 4.7.1333, ngày 18 tháng 2 năm 2004 (Mac OS X); và AIM 1.5.286 (cho các phiên bản Linux khác nhau). AOL gọi công nghệ này là một phương tiện "giao thông ngay lập tức xuyên qua Internet".

Xem thêm
Jabber, một bộ giao thức để kết nối với mạng AIM, tùy trình phục vụ
Gaim, một chương trình có thể kết nối với mạng AIM

Tham khảo

Liên kết ngoài
AIM.com – trang chủ AIM
beta.aol.com (triton)  – trang chủ của phần mềm thử AIM Triton
AIM Express

AOL
Nhắn tin nhanh
Phần mềm cho macOS
Phần mềm cho Windows
Phần mềm quảng cáo
Phần mềm BlackBerry
Phần mềm cho iOS
Phần mềm đa nền tảng


title: (5582) 1989 CU8

text:
{{DISPLAYTITLE:(5582) 1989 CU8}}

(5582) 1989 CU8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 13 tháng 2 năm 1989.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 5001–6000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1989
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cheumatopsyche contexta

text:
Cheumatopsyche contexta là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Bönen

text:
Bönen là một đô thị ở huyện Unna, trong Nordrhein-Westfalen, Đức. Vị trí đô thị này giữa Hamm về phía tây bắc và Unna về phía đông nam.

Tham khảo


title: Eudonia nectarioides

text:
Eudonia nectarioides là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea

Eudonia
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Cariniana pyriformis

text:
Cariniana pyriformis (tên tiếng Anh: Colombian Mahogany hoặc Abarco) là một loài thực vật linhin thuộc họ Lecythidaceae.
Nó được tìm thấy ở Brasil, Colombia, Costa Rica, và Venezuela.
Nó bị đe dọa do mất nơi sống.

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Cariniana pyriformis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 18 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Cariniana


title: Ampedus chegdeus

text:
Ampedus chegdeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Champniers, Charente

text:
Champniers là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 112 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Zabrotes spectabilis

text:
Zabrotes spectabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Zabrotes


title: Aiouea bracteata

text:
Aiouea bracteata là một loài thực vật]] thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Aiouea bracteata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Aiouea
Thực vật dễ tổn thương


title: Oides affinis

text:
Oides affinis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1883.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Laccophilus salvini

text:
Laccophilus salvini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Et, Huaphanh

text:
Et là một huyện (muang, mường)  thuộc tỉnh Huaphanh ở đông bắc Lào .

Hành chính

Chú thích

Huaphanh
Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Sơ khai địa lý Lào


title: (6095) 1991 UU

text:
(6095) 1991 UU là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 18 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Archips betulana

text:
Archips betulana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở Fennoscandia phía nam đến Ý, Áo và Slovakia và từ Hà Lan và Bỉ phía đông đến miền nam Nga và phần phía đông của miền Cổ bắc.
Nó biến mất ở Đại Anh. Nó được nhìn thấy lần đầu ở Norfolk vào năm 1900.

Sải cánh dài 18–28 mm.

Ấu trùng ăn Betula, Corylus, Myrica gale và Vaccinium myrtillus.

Chú thích

Tham khảo

Archips
Côn trùng châu Âu


title: Boophis miniatus

text:
Boophis miniatus là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Nussbaum, R., Raxworthy, C. & Glaw, F. 2004. Boophis miniatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Boophis
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Guamaggiore

text:
Guamaggiore là một đô thị ở tỉnh Cagliari, vùng Sardinia của Italia, có vị trí cách khoảng 40 km về phía bắc của Cagliari. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.056 và diện tích là 16,8 km².

Guamaggiore giáp các đô thị: Gesico, Guasila, Ortacesus, Selegas.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cagliari


title: Bachhraon

text:
Bachhraon là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Jyotiba Phule Nagar thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Bachhraon có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 209 mét (685 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bachhraon có dân số 27.784 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Bachhraon có tỷ lệ 40% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 47%, và tỷ lệ cho phái nữ là 33%. Tại Bachhraon, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Prunum amygdalum

text:
Prunum amygdalum, tên tiếng Anh: almond marginella, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 8 mm và 22 mm

Phân bố
Chúng phân bố ở Đại Tây Dương dọc theo Tây Sahara và Guinea-Bissau.

Chú thích

Tham khảo
 Cossignani T. (2006). Marginellidae & Cystiscidae of the World. L'Informatore Piceno. 408pp

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Prunum amygdalum; truy cập: 23 tháng 1 năm 2011

Prunum


title: Zebina maxima

text:
Zebina maxima là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Zebina


title: Salvadiós

text:
Salvadiós là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 102.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Sứ tiết Iwakura

text:
Phái đoàn Iwakura hay Sứ tiết Iwakura (, Iwakura Shisetsudan) là một chuyến hải hành ngoại giao vòng quanh thế giới, bắt đầu từ năm 1871, bởi các đầu sỏ chính trị của thời kỳ Minh Trị. Mặc dù nó chỉ là một "phái đoàn", nó là điều quan trọng và nổi tiếng nhất cho công cuộc hiện đại hóa Nhật Bản sau một thời gian dài cô lập với phương Tây. Nó lần đầu được kỹ sư và nhà truyền giáo giàu ảnh hưởng người Hà Lan Guido Verbeck đề xuất và có lẽ là dựa trên Đại Phái bộ Sứ thần của Pyotr I.

Phái đoàn Iwakura là sự nối tiếp vài phái đoàn như thế trước đây được Mạc phủ cử đi, ví dụ như Đại sứ Nhật Bản đến Hoa Kỳ (1860), Đại sứ Nhật Bản thứ nhất đến châu Âu (1862), và Đại sứ Nhật Bản thứ hai đến châu Âu (1863).

Thành phần
Phái đoàn được đặt theo tên Iwakura Tomomi và cũng do ông dẫn đầu trong vai trò đại sứ đặc biệt và toàn quyền, với sự trợ giúp của 4 phó sứ, 3 người trong số đó là Okubo Toshimichi, Kido Takayoshi, và Ito Hirobumi cũng là những Bộ trưởng trong triều đình Nhật Bản. Sử gia Kume Kunitake là người ghi chép nhật ký chính thức, giữ lại sổ hải trình chi tiết về mọi sự kiện và ấn tượng. Ngoài ra còn có một số các nhà quản lý và học giả, tổng cộng là 48 người.

Thêm vào các nhân viên phái đoàn, còn có 60 sinh viên được mang đi cùng. Một vài trong số họ được để lại để hoàn thành khóa học tại nước ngoài, bao gồm 5 phụ nữ trẻ ở lại Hoa Kỳ để học, có cả đứa trẻ mới 7 tuổi Tsuda Umeko người sau này, vào năm 1900 sau khi trở về Nhật Bản, sáng lập trường Đại học Tsuda.

Kaneko Kentaro cũng được để lại Hoa Kỳ làm sinh viên và sau này gặp gỡ Theodore Roosevelt trong trường đại học. Họ trở thành bạn vè và mối quan hệ của họ sau này dẫn đến vai trò trung gian của Roosevelt kết thúc Chiến tranh Nga-Nhật và Hiệp ước Portsmouth.

Makino Nobuaki, một sinh viên trong phái đoàn ghi lại nhật ký của mình: Cùng với việc phế phiên, lập huyện, việc gửi phái đoàn Iwakura đến Hoa Kỳ và châu Âu phải được coi là những sự kiện quan trọng nhất đặt nền tảng cho nhà nước ta sau cuộc Duy Tân.

Nakae Chomin, nhân viên của phái đoàn và Bộ Tư pháp, ở lại Pháp để học hệ thống luật pháp Pháp với một người cộng hòa cấp tiến Emile Acollas. Sau này ông trở thành nhà báo, nhà tư tưởng và dịch giả và đã giới thiệu các nhà tư tưởng Pháp như Jean-Jacques Rousseau đến Nhật Bản.

Kế hoạch hành trình

Ngày 23 tháng 12 năm 1871 phái đoàn khởi hành từ Yokohama, hướng tới San Francisco. Từ đây họ tiếp tục đến Washington, D.C., rồi đến Anh, Pháp, Bỉ, Hà Lan, Nga, Phổ, Đức, Đan Mạch, Thụy Điển, Áo, Ý, và Thụy Sĩ. Trên đường trở về, họ cũng ghé qua Ai Cập, Aden, Ceylon, Singapore, Sài Gòn, Hồng Kông, và Thượng Hải, mặc dù ngắn hơn. Phái đoàn trở về quê nhà vào ngày 13 tháng 9 năm 1873, gần 2 năm từ khi ra đi.

Anh
Phái đoàn Iwakura Mission đến Luân Đôn vào tháng 8 năm 1872 và chia thành các nhóm nhỏ đi thăm Liverpool, Manchester, Glasgow, Edinburgh và Newcastle upon Tyne.

Ở Newcastle upon Tyne họ đến vào ngày 21 tháng 10 và ở tại Khách sạn Royal Station, nơi họ gặp nhà công nghiệp Sir William Armstrong. Đã 10 năm rồi kể từ khi phái đoàn của Mạc phủ đến thị trấn này.

"Các quý ông mặc thường phục buổi sáng và trừ nước da và vẻ Á Đông trên nét mặt của mình, khó có thể phân biệt họ với các những người bạn Anh." (Newcastle Daily Chronicle, ngày 23 tháng 10 năm 1872)

Họ đến thăm Elswick Engine và Ordnance Works với Đại úy Andrew Noble và George Rendell, xem xét kỹ các máy hơi nước và các bộ phận khoan tiện và thăm việc xây dựng Armstrong và súng máy. Họ cũng đến thăm mỏ than Gosforth, tự mình vào thăm mỏ. Tiếp đó, đoàn đến Bolkcow và Vaughan Iron Works ở Middlesbrough và mỏ sắt ở Cleveland. Phòng Thương mại Newcastle và Gateshead dẫn đoàn đi tàu trên sông Tyne, lên càu New Tyne, Công ty Đồng và Sulphur Tharsis Hebburn và Jarrow Chemical Works.

Mục đích và kết quả
Mục đích của chuyến đi gồm 2 phần:
 Tái đàm phán các hiệp ước bất bình đẳng với Hoa Kỳ, Anh và các nước châu Âu khác mà Nhật Bản đã buộc phải ký những thập kỷ trước.
 Thu thập thông tin về giáo dục, công nghệ, văn hóa, quân sự, xã hội và kinh tế của các nước đến thăm để áp dụng vào quá trình hiện đại hóa ở Nhật Bản.

Trong 2 mục đích này, điều thứ nhất đều thất bại, kéo dài chuyến đi gần 1 năm, nhưng các thành viên phái đoàn rất ấn tượng những thành tựu của phương Tây và ý thức rõ ràng hơn về tầm quan trọng của mục đích thứ hai. Những nỗ lực để đàm phán những hiệp ước mới dưới các điều kiện tốt hơn với các chính quyền nước ngoài khiến họ làm quá sự ủy nhiệm của triều đình Nhật Bản, gây ra sự xích mích giữa phái đoàn với triều đình. Những thất bại và việc họ kéo dài thời gian lưu lại về điểm mày trở nên vô dụng, khiến Okubo và Kido lâm vào tình thế chính trị khó khăn. Mặt khác, các thành viên cũng ấn tượng với quá trình hiện đại hóa ở Hoa Kỳ và châu Âu, khiến họ chủ động đưa ra sáng kiến hiện đại hóa sau này.

Xem thêm
 Đại Phái bộ Sứ thần

Chú thích

Tham khảo
 The official report of the Mission compiled by Kume was published in 1878, entitled Tokumei Zenken Taishi Bei-O Kairan Jikki (). It is available in English as A True Account of the Ambassador Extraordinary & Plenipotentiary's Journey of Observation Through the United States of America and Europe, ISBN 4-901617-00-1.
The Iwakura Mission in Britain, 1872 London School of Economics STICERD discussion paper IS/98/349 (March 1998)
 The Iwakura Mission to America and Europe: A New Assessment, edited by Ian Nish, published by Routledge/Curzon; 1st edition (ngày 23 tháng 10 năm 1998) ISBN 1-873410-84-0

Linkl liên quan
Minh họa từ Jikki (tiếng Nhật)
Về Tsuda Umeko
Ảnh phái đoàn và – "Nhật Bản khám phá châu Âu" (tiếng Đức)

Thời kỳ Minh Trị
Minh Trị Duy Tân
Quan hệ quốc tế năm 1871


title: Chủ nghĩa xã hội thị trường

text:
Chủ nghĩa xã hội thị trường là một kiểu hệ thống kinh tế trong đó nền kinh tế thị trường được điều khiển bởi một bộ máy kế hoạch hóa tập trung nhằm nâng cao hiệu quả của thị trường. Chủ nghĩa xã hội thị trường còn được gọi là Con đường thứ ba (để phân biệt với hai con đường khác là kinh tế thị trường tự do (hay kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa) và kinh tế kế hoạch hóa xã hội chủ nghĩa.

Chủ nghĩa xã hội thị trường ngụ ý nói về những hệ thống kinh tế trong đó tư liệu sản xuất (means of production) được sở hữu toàn dân hay là sở hữu bởi các hợp tác xã hoạt động vì lợi nhuận trong một nền kinh tế thị trường (market economy). Lợi nhuận của các doanh nghiệp tham gia thị trường sẽ được dùng để trả lương cho nhân viên hoặc được sung vào công quỹ. Về mặt lý thuyết, sự khác biệt cơ bản giữa chủ nghĩa xã hội thị trường và chủ nghĩa xã hội truyền thống (tức là Kinh tế Kế hoạch hóa tập trung, còn gọi là kinh tế xã hội chủ nghĩa) là sự tồn tại của một thị trường điều phối phương tiện sản xuất và mọi máy móc thiết bị sản xuất.

Chủ nghĩa xã hội thị trường thường được biết đến với 3 hệ thống kinh tế sau đây, tuy có quan hệ gần gũi nhưng đặc trưng khác nhau rõ rệt.

Những hình thức ban đầu của Chủ nghĩa xã hội thị trường bao gồm những đề xuất những doanh nghiệp hợp tác xã hoạt động trong một nền kinh tế thị trường tự do, để cho các hình thức bóc lột được tiệt trừ và mỗi cá nhân có thể nhận được toàn bộ giá trị lao động, sản phẩm lao động do mình làm ra. Những hình thức sơ khai này thường được gọi là chủ nghĩa xã hội mô hình Ricardian, thuyết kinh tế tập thể (mutualists), vô chính phủ cá nhân (individualist anarchist) và chủ nghĩa công đoàn (syndicalists).

Sự tiến hóa trưởng thành của lý thuyết kinh tế tân cổ điển (neoclassical) đã đưa đến những đề xuất khác nhau của chủ nghĩa xã hội thị trường vào khoảng đầu thế kỷ 20. Những đề xuất này bao gồm những ngành công nghiệp do nhà nước làm chủ và một cơ quan ban hành kế hoạch tập trung cùng nhau áp đặt một loại giá sản phẩm bằng đúng với chi phí sản xuất sản phẩm, từ đó đạt được cân bằng tối ưu (pareto efficiency).

Chủ nghĩa xã hội thị trường cũng được dùng để nói đến một hệ thống kinh tế sử dụng hệ thống giá cả tự do (free price system) trong việc cấp phát và phân phối toàn thể nguồn lực, nguồn tài nguyên trong đó các ngành kinh tế "chiến lược" được nhà nước chiếm hữu và chi phối. Trong khuôn khổ mô hình này, nhà nước sẽ sử dung cơ chế thị trường để điều tiết hoạt động kinh tế, cũng giống như các nhà nước tư bản ảnh hưởng lên nền kinh tế tư bản, bao gồm việc sử dụng những quyết định hành chính tác động lên thị trường tự do theo hướng nhà nước mong muốn, thay vì để thị trường tư do tư điều tiết bởi các doanh nghiệp tham gia thị trường. Điều này cho phép những doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong một môi trường phi tập trung hóa.

Chủ nghĩa xã hội thị trường đã có ảnh hưởng đến đường lối phát triển kinh tế của một số nước đang phát triển sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Tuy nhiên sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế cũng tạo ra rủi ro nền kinh tế sẽ không hoạt động hiệu quả hơn như mong muốn của nhà nước mà sự can thiệp đó sẽ bóp méo hệ thống giá cả dẫn đến mất cân bằng cung cầu hoặc gây ra sự phân bổ bất hợp lý các nguồn lực thậm chí triệt tiêu động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Nhìn chung sự can thiệp của nhà nước cần được thực hiện một cách thận trọng dựa trên những hiểu biết vững chắc về hoạt động của thị trường với ý nghĩa là sự hỗ trợ cho thị trường nhằm tránh những thất bại của thị trường chứ không phải là nhà nước làm thay cho thị trường. Đến nay vẫn chưa có một cơ quan hoạch định chính sách hay kế hoạch hóa nào có thể thay thế cho thị trường trong việc quản lý các nguồn lực. Sự lạm dụng lý tính trong việc quản trị các nguồn lực của quốc gia với niềm tin rằng hiểu biết của một nhóm người có thể thay thế hiểu biết của toàn xã hội sẽ dẫn đến thất bại.

Lịch sử

Những dạng sơ khai của chủ nghĩa xã hội thị trường được phát triển bởi Enrico Barone (1908) and Oskar R. Lange (c. 1936). Lange and Fred M. Taylor đề xuất những cơ quan kế hoạch trung ương xác định giá bằng phương thức "thử và sửa sai", để điều chỉnh giá mỗi khi xảy ra thiếu hụt (shortages) hoặc là thặng dư (surpluses) hơn là dựa vào một cơ chế định giá tự do (free price mechanism). Nếu xảy ra thiếu hụt thì nâng giá lên; nếu có thặng dư thì hạ giá xuống. Tăng giá sẽ khuyến khích doanh nghiệp gia tăng sản xuất, bởi ham muốn tăng lợi nhuận, và trong quá trình đó sẽ bù đắp mọi thiếu hụt. Giảm giá sẽ khiến cho doanh nghiệp cắt giảm sản xuất để tránh lỗ lã, theo đó sẽ chấm dứt tình trạng thặng dư. Như thế cũng giống như một kích thích "tác động bên ngoài" cho cơ chế thị trường. Bằng những tác động (quyết định hành chính) này, nhà nước có thể quản lý hữu hiệu cung và cầu của nền kinh tế. nhưng lại không thể hữu hiệu và hiệu quả như là trong một cơ chế thị trường tự do không bị tác động bởi các quyết định hành chính của nhà nước. Bởi lẽ, mọi quyết định của nhà nước đều phải tốn thời gian họp hành ra quyết định và vì thế cộng thêm một độ trễ cho sự hoạt động của thị trường, khiến hoạt động thị trường bị đình trệ dẫn đến rối loạn về giá, dẫn đến rối loạn cung cầu không theo ý nhà nước. Ngoài ra, các quyết định về giá còn bị ảnh hưởng bởi các cơ chế chính trị trong nội bộ nhà nước. Các doanh nghiệp tham gia thị trường bị khống chế lợi tức (không quá lời, cũng không quá lỗ) nên mọi hình thức sảng tạo, cải tiến sản phẩm, hoặc nghiên cứu cho ra đời sản phẩm mới đều bị triệt tiêu dẫn đến xã hội chậm phát triển khoa học kỹ thuật bị tụt hậu. Hơn nữa, các doanh nghiệp còn phải gánh chi phí của bộ máy định giá này, cho nên cũng không mấy mặn mà sản xuất, dẫn đến nền kinh tế trì trệ.

Những lý luận đầu tiên về chủ nghĩa xã hội thị trường được nhà kinh tế Enrico Barone người Ý nêu ra vào năm 1908 trong tác phẩm "Il Ministro della Produzione nello Stato Collettivista", tạp chi Giornale degli Economisti, số 2, tháng Chín-Mười, trang 267-293. Barone đã đưa ra một mô hình toán về một nền kinh tế tập thể, theo đó các quan hệ tiền tệ hàng hóa trong nền kinh tế đều có thể tính toán được và từ đó có thể điều chỉnh để sao cho phúc lợi tập thể đạt mức tối ưu.

Năm 1929, Fred Manville Taylor người Mỹ trong công trình "The Guidance of Production in a Socialist State," tạp chí American Economic Review, số 19(1), trang 1-8, đã nêu ra những điều kiện để nền kinh tế xã hội chủ nghĩa có thể, về mặt lý thuyết, đạt được hiệu quả trong phân phối nguồn lực.

Trên cơ sở mô hình của Barone, vào năm 1936 nhà kinh tế người Ba Lan Oskar Ryszard Lange đã công bố cuốn sách của mình mang tên Lý thuyết kinh tế về chủ nghĩa xã hội trong đó ông kết hợp kinh tế học Marxist với kinh tế học tân cổ điển. Lange ủng hộ việc sử dụng các công cụ thị trường (giá cả) và đồng thời ủng hộ việc kế hoạch hóa. Lange cho rằng các nhà làm kế hoạch có thể tính toán và đặt ra các mức giá và chờ đợi phản ứng của thị trường để điều chỉnh cho phù hợp. Như vậy nền kinh tế sẽ có hiệu quả cao hơn thay vì để cho thị trường quyết định hoàn toàn.

Abba Ptachya Lerner, nhà kinh tế người Anh gốc Do Thái, với tác phẩm The Economics of Control: Principles of Welfare Economics công bố năm 1944, cũng là một học giả đã có những đóng góp quan trọng vào việc đặt nền móng cho lý luận chủ nghĩa xã hội thị trường.

Một dạng thứ nhì của chủ nghĩa xã hội thị trường được gọi là "chủ nghĩa xã hội thị trường tự do" (free market socialism) bởi vì nó không cần các cơ quan làm kế hoạch tập trung hay định giá. Pierre-Joseph Proudhon phát triển một hệ thống trên lý thuyết gọi là lý thuyết kinh tế tập thể (mutualism), trong đó chỉ trích quyền sở hữu tài sản, trợ giá, công ty trách nhiệm hữu hạn, ngân hàng, và cho thuê. Proudhon hình dung ra một thị trường phi tập trung trong đó mọi người sẽ tham gia vào thị trường với nguồn lực như nhau, từ đó không còn thuê mướn nhân công, một dạng nô lệ có trả lương. Những người ủng hộ học thuyết này tin rằng các hợp tác xã, các liên minh tín dụng và các hình thức làm chủ tập thể khác của công nhân sẽ trở nên mạnh mẽ mà không chịu ảnh hưởng của nhà nước. Chủ nghĩa xã hội thị trường cũng còn được dùng để mô tả một vài bài viết về sự độc tài cá nhân trong đó lập luận rằng thị trường tự do sẽ tăng sức mạnh của công nhân và giảm ảnh hưởng của các nhà tư bản.

H.D.Dickinson đã viết 2 bài luận đề xuất một dạng khác của chủ nghĩa xã hội nhan đề "Price Formation in a Socialist Community" (Sự hình thành giá cả trong cộng đồng xã hội chủ nghĩa) - The Economic Journal 1933 và "The Problems of a Socialist Economy" (Những vấn đề của kinh tế xã hội chủ nghĩa) - The Economic Journal 1934. Dickinson đề xuất một giải pháp toán học theo đó những vấn đề của kinh tế xã hội chủ nghĩa có thể được xử lý bới một cơ quan kế hoạch trung ướng. Cơ quan kế hoạch trung ương này phải nắm bắt được những chỉ số thống kê chính xác của nền kinh tế, cũng như có khả năng dùng những con số thống kê này để hoạch định mọi kế hoạch sản xuất cho nền kinh tế. Nền kinh tế có thể được "diễn đạt" bằng một hệ thống những phương trình. Những nghiệm số của hệ phương trình này có thể được ứng dụng để áp đặt giá cho mọi thứ sản phẩm sản xuất ra theo kế hoạch tập trung của nền kinh tế này. Giá sẽ được áp đặt tương đương với chi phí sản xuất ra sản phẩm. Tuy nhiên, Hayek (1935) đã lý luận phản biện lại những đề xuất về diễn đạt nền kinh tế bằng những hệ phương trình như của Dickinson. Sau đó, Dickinson đã có những nghiên cứu dựa trên các đề xuất của cặp tác giả Lang-Taylor về thử nghiệm các hoạt động của thị trường bằng các phương pháp "thử và sửa sai" (trials and errors).

Khi đầu tư vốn (capital investment) do nhà nước chứ không phải do giới chủ doanh nghiệp quyết định, thì cơ quan kế hoạch trung ương sẽ dựa trên tiêu chí nào ? Những đề xuất của cặp tác giả Lange-Dickinson về chủ nghĩa xã hội thị trường đặt đầu tư vốn (capital investment) ra ngoài thị trường. Tác giả Lange (1926 trang 65) cho rằng cơ quan kế hoạch trung ương có thể chỉ định con số tỷ lệ tích lũy vốn (capital accumulation rates) theo phương thức chủ quan nào đó (arbitrarily). Lange và Dickinson đã tiên đoán những vấn đề của chủ nghĩa xã hội thị trường phát sinh từ những nguyên tắc hành chính. Theo Dickinson, "việc cố gắng kiểm soát những sự vô trách nhiêm sẽ khiến các nhà quản lý trong hệ thống doanh nghiệp xã hội chủ nghĩa bị bó buộc bởi những nguyên tắc nhiêu khê và những 'rừng' luật lệ hành chính đến nỗi khiến họ sẽ mất hết tất cả tự chủ và độc lập" (Dickinson 1938 trang 214). Trong tác phẩm nhan đề Economics of Control (1944) -tạm dịch Những nền Kinh tế của kiểm soát- tác giả Abba Lerner chấp nhận rằng đầu tư vốn (capital investment) sẽ bị chính trị - quyền lợi hóa trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa thị trường.

Mặc dù có tên gọi tương tự, nhưng 'chủ nghĩa xã hội thị trường' khác hẳn với những nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa (socialist market economy) đang được Trung Quốc thi hành, và cũng khác với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (Socialist-oriented market economy) đang được Việt Nam thi hành. Sự khác biệt là ở chỗ 'chủ nghĩa xã hội thị trường' sử dụng cơ chế thị trường (market mechanism) hoàn chỉnh hơn những cơ chế mang dáng dấp 'thị trường' ở Trung Quốc và Việt Nam.

Những người theo lý thuyết kinh tế xã hội chủ nghĩa thị trường lập luận rằng nền kinh tế này kết hợp được những ưu điểm của kinh tế thị trường (market economy) với những ưu điểm của kinh tế xã hội chủ nghĩa (socialist economics). Những mô hình được đề xuất bao gồm chủ nghĩa xã hội tem phiếu (coupon socialism) bởi nhà kinh tế John Roemer và dân chủ kinh tế (economic democracy) bởi triết gia David Schweickart.

Bardham và Roemer đề cập đến một dạng nữa của 'chủ nghĩa xã hội thị trường' gồm có 1 thị trường đặc biệt (giống như thị trường chứng khoán) dùng để phân phối vốn một cách công bằng cho các công nhân (người lao động). Trong thị trường vốn 'đặc biệt' này, không có 'cổ phiếu' nào sang tay để tránh tình trạng tập trung vốn vào tay nhà nước. Mô hình của Bardham và Roemer thoả mãn những yêu cầu chủ đạo của cả hai cơ chế: Xã hội chủ nghĩa (người lao động làm chủ mọi phương tiện sản xuất và làm chủ vốn) và Kinh tế thị trường (giá cả sẽ quyết định sự điều động & tập trung vốn đầu tư trong xã hội). Một kinh tế gia New Zealand, Steven O'Donnell, mở rộng dựa trên mô hình của Bardham và Roemer và chia nhỏ chức năng 'phân phối vốn' thành những hệ thống tự quản (tự quân bình) để ghi nhận và hoạt động dựa trên những hoạt động kinh doanh sáng tạo trong kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. O'Donnell (2003) sáng tạo ra một mô hình có thể dùng cho những nền kinh tế chuyển tiếp (quá độ) và kết quả cho thấy: 'kinh tế xã hội chủ nghĩa thị trường' có tính chất ưu việt trong thời gian ngắn hạn để tạo dựng cơ sở hạ tầng, nền móng cần thiết để chuyển tiếp, quá độ đi lên 'kinh tế thị trường', bởi vì 'kinh tế xã hội chủ nghĩa thị trường' có nhiều nhân tố nội tại gây bất ổn về mặt lâu dài nên nó chỉ thích hợp trong một thời gian ngắn ngủi nhằm phục vụ mục đích chuyển tiếp.

Lý thuyết
Những nền tảng cốt lõi của 'chủ nghĩa xã hội thị trường' là sự phủ định (giải pháp đối lại với) những sự tái phân phối giá trị thặng dư hiện diện trong hầu hết những phương thức sản xuất có dính dáng đến khai thác (hay bóc lột tùy tình huống đang thảo luận). Những lý thuyết về 'chủ nghĩa xã hội' có sự ưu ái dành cho cơ chế thị trường đã có từ lâu do các nhà kinh tế - xã hội học theo khuynh hướng Ricardian chủ xướng, và họ cổ súy cho một thị trường tự do kết hợp với những đặc tính của sở hữu nhà nước đối với tư liệu sản xuất.

Một nền tảng quan trọng cho những định nghĩa đầu tiên của 'chủ nghĩa xã hội thị trường' trên phương diện lý thuyết kinh tế là mô hình Lange (xem Lange Model), trong đó đề cập đến một nền kinh tế mà toàn bộ sản xuất được nhà nước tiến hành, nhưng các chức năng định giá lại theo cơ chế thị trường, và một nền kinh tế như thế có nhiều đặc điểm gần giống với kinh tế thị trường trong điều kiện cạnh tranh hoàn hảo tuyệt đối, còn gọi là đạt được hiệu suất Pareto (Pareto efficiency).

Thực tế
Nhà nghiên cứu về khoa học quản trị Peter Drucker mô tả hệ thống quản lý quỹ phúc lợi xã hội của Mỹ được dùng để cung cấp vốn cho các thị trường tài chính như là một dạng "quỹ hưu trí xã hội chủ nghĩa" (pension fund socialism). William H. Simon đã nêu những đặc tính của 'quỹ hưu trí xã hội chủ nghĩa' của chính phủ Mỹ giống như là một dạng của 'chủ nghĩa xã hội thị trường' và kết luận rằng những đặc tính này rất có tiềm năng phát triển thêm nữa để được hoàn hảo hơn theo những nhà kinh tế - xã hội học đề xuất.

Mô hình tương tự
'Chủ nghĩa xã hội thị trường' cũng được dùng để nói về các chủ trương kinh tế của các quốc gia áp dụng mô hình theo kiểu Liên Xô cũ (Soviet-style economy) khi các chủ trương này được áp dụng kèm theo những yếu tố của 'cơ chế thị trường' vào trong một nền kinh tế kế hoạch mệnh lệnh trung ương. Trong khuôn khổ này, "chủ nghĩa xã hội thị trường" đã được thử nghiệm vào những thập niên 1920 ở Liên Xô cũ như chính sách 'Kinh Tế Mới' (New Economic Policy hay NEP), nhưng không lâu sau đó đã bị từ bỏ. Sau này, những thành phần của "chủ nghĩa xã hội thị trường" được đưa vào Hungary và có cái tên lóng là 'cộng sản gu-lát' (goulash communism), Tiệp Khắc và Nam Tư (xem Titoism tạm dịch 'Chủ nghĩa Ti-tô') trong những thập niên 1970 và 1980. Hiện tại ở Lào và Việt Nam cũng tự gọi mình là theo hệ thống 'kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa'. Liên bang Xô Viết cũ cũng đã cố gắng đưa hệ thống kinh tế 'xã hội chủ nghĩa thị trường' trong các nỗ lực cải cách perestroika dưới thời Tổng bí thư Mikhail Gorbachev. Trong những giai đoạn về sau, cũng có nhiều thảo luận trong giới lãnh đạo cấp cao nhất về vai trò của chính phủ trong việc hình thành một thể chế kinh tế xã hội chủ nghĩa thị trường; tuy nhiên dường như các nhà lãnh đạo chính trị không đạt được thỏa thuận được đâu là ranh giới giữa 'chủ nghĩa xã hội' và đâu là ranh giới của 'cơ chế thị trường' trong mô hình kinh tế mới mẻ này.

Trong lịch sử, những dạng 'chủ nghĩa xã hội thị trường' như thế này đã thử cố gắng duy trì quyền nắm giữ của nhà nước trong tất cả mọi ngành đỉnh cao (mũi nhọn) của nền kinh tế như công nghiệp nặng, năng lượng, hạ tầng trong khi phân cấp phân quyền cho địa phương nhiều tự do, quyền hạn hơn trong việc quyết định những mặt còn lại theo cơ chế thị trường yêu cầu. Những hệ thống 'xã hội chủ nghĩa thị trường' kiểu này cũng cho phép hình thành sở hữu tư nhân và doanh nghiệp tư nhân trong lãnh vực dịch vụ và những ngành kinh tế thứ cấp khác. Thị trường dạng như thế đã được cho phép thử nghiệm để xác định giá của các mặt hàng tiêu dùng và nông sản, và nông dân được cho phép bán một phần hoặc toàn bộ sản lượng canh tác ra ngoài thị trường mở (open market) và được giữ lại một phần hoặc toàn bộ lợi nhuận như là một động lực kích thích họ gia tăng sản lượng và cải tiến quy trình sản xuất.

Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa
Đây là một khái niệm khác biệt rõ rệt với 'chủ nghĩa xã hội thị trường'. Kinh nghiệm của Trung Quốc với chủ nghĩa xã hội mang đặc điểm Trung quốc (Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc) thường được đề cập đến như là 'kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa' trong đó những ngành kinh tế chủ chốt mang tính thống lĩnh vẫn được nhà nước nắm giữ, nhưng một phần khá lớn của cả kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân được điều phối bởi những cung cách giống như thị trường tự do, bao gồm 1 thị trường chứng khoán dùng để trao đổi các cổ phiếu và chứng chỉ quỹ. Theo mô hình này, thị quy tắc trường tự do sẽ điều tiết 'phần lớn' các hoạt động kinh tế, trừ những công tác kế hoạch mang tính chất hoạch định tầm vĩ mô, như vậy cơ chế thị trường sẽ quyết định những hoạt động kinh tế vi mô riêng lẻ cho từng công ty tư nhân hoặc công ty nhà nước. Mô hình này bao gồm một số lượng đáng kể các công ty tư nhân hoạt động lấy lợi nhuận là động lực, nhưng bị giới hạn ở lãnh vực hàng tiêu dùng và dịch vụ.

Hệ thống kế hoạch hóa trung ương mệnh lệnh bao gồm những chỉ tiêu về sản xuất và quota về sản lượng đã được thay thế bằng cơ chế thị trường trong phần lớn nền kinh tế, tuy rằng những tổng công ty nhà nước vẫn phải chịu ảnh hưởng của các chỉ tiêu do nhà nước ấn định. Một trong những thay đổi giữa hệ thế thống cũ (kinh tế hoạch định tập trung) và hệ thống kinh tế 'thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa' là sự cổ phần hóa các công ty nhà nước hoặc các định chế nhà nước nhưng nhà nước vẫn trực tiếp quản lý hơn 150 tổng công ty sau khi đã cổ phần hóa. Đến cuối năm 2008, 3 tập đoàn lớn nhất Trung Quốc đã trở nên năng động hơn và đóng góp rất nhiều cho ngân sách nhà nước, cùng với lãnh vực kinh tế nhà nước đã dẫn đầu quá trình phục hồi tăng trưởng kinh tế trong năm 2009 sau cú sốc của khủng hoảng tài chính.. Tuy nhiên những chương trình kích cầu kinh tế có phần ưu đãi thành phần kinh tế nhà nước và kiểm soát lỏng lẻo quá trình bơm vốn kích cầu đã khiến nợ xấu trong toàn hệ thống tăng vọt những cuối năm 2011, cộng với lạm phát phi mã, đã khiến cho nền kinh tế Trung quốc lớn thứ 2 thế giới lâm vào khủng hoảng và mất ổn định.

Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng đã theo đuổi những cải tổ theo hướng thị trường từ năm 1986, với kết quả là một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, một hệ thống dùng những lực điều tiết của thị trường để phân phối chủ yếu là hàng tiêu dùng sản xuất bởi các công ty nhà nước, các hợp tác xã và các công ty tư nhân. Tuy nhiên các công ty nhà nước kinh doanh thiếu hiệu quả, tham nhũng thất thoát nhiều nên Việt Nam phải tái cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng nhà nước chỉ sở hữu một số công ty lớn trong các lĩnh vực độc quyền tự nhiên.

Những người ủng hộ hệ thống kinh tế 'thị trường (định hướng) xã hội chủ nghĩa' lập luận dựa trên các khía cạnh của lý thuyết Marxist, nhận định rằng một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa có kế hoạch hóa tập trung chỉ có thể hình thành bằng cách cho phép thành lập một nền kinh tế thị trường hàng hóa và để tự nó phát triển đến mức độ cao nhất và khi hoàn thành vai trò lịch sử của nó thì sẽ từ từ chuyển hóa sang kinh tế kế hoạch tập trung. Họ lập luận rằng nền kinh tế của Liên Xô (cũ) và những quốc gia theo Liên Xô (cũ) đã cố gắng chuyển đổi từ một nền kinh tế tự nhiên sang một nền kinh tế kế hoạch tập trung bằng những mệnh lệnh hành chính, mà không chuyển tiếp qua giai đoạn phát triển nền kinh tế thị trường. Những người ủng hộ hệ thống 'kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa' này đã cố gắng tách ra đứng riêng biệt với những người chủ trương 'kinh tế xã hội chủ nghĩa thị trường' và cho rằng những người chủ trương 'kinh tế xã hội chủ nghĩa thị trường' đã tin vào cơ chế thị trường là cơ chế duy nhất đưa nền kinh tế tiến lên chủ nghĩa xã hội vì lý do kinh tế kế hoạch tập trung là không hiệu quả và cũng không ai thích làm.

Tham khảo

Thư mục
 Bertell Ollman ed. (1998). Market Socialism: the Debate Among Socialists, with other contributions by James Lawler, Hillel Ticktin and David Schewikart. Preview.
 Steven O'Donnell (2003). Introducing Entrepreneurial Activity Into Market Socialist Models, University Press, Auckland
 John E. Roemer et al. (E. O. Wright, ed.) (1996). Equal Shares: Making Market Socialism Work, Verso.
 Alec Nove (1983). The Economics of Feasible Socialism, HarperCollins.
 David Miller (1989). Market, State, and Community: Theoretical Foundations of Market Socialism, Clarendon Press, Oxford.
 David Schweickart (2002). After Capitalism, Rowman & Littlefield, Lanham, Maryland.
 Johanna Bockman (2011). Markets in the Name of Socialism: The Left-Wing Origins of Neoliberalism, Stanford University Press, Stanford. Preview.

Xem thêm
Chống chủ nghĩa tư bản
Phê phán chủ nghĩa xã hội
Chủ nghĩa tư bản xã hội
Mô hình Lange
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Học thuyết kinh tế
Chủ nghĩa xã hội

Chủ nghĩa tự do cá nhân theo hình thức
Kinh tế học tân cổ điển
Hệ thống kinh tế so sánh


title: Vallerois-Lorioz

text:
Vallerois-Lorioz là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Ivana, Batanes

text:
Ivana là một đô thị hạng 6 ở tỉnh Batanes, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 1.327 người trong.

Các đơn vị hành chính

Về mặt hành chính, đô thị này được chia thành 4 khu phố (barangay).

 Radiwan
 Salagao
 San Vicente (Igang)
 Tuhel (Pob.)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Batanes


title: Pseudoanthidium alpinum

text:
Pseudoanthidium alpinum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoanthidium
Động vật được mô tả năm 1874


title: Limonia flavoterminalis

text:
Limonia flavoterminalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Chéry

text:
Chéry là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Chéry on the Quid website

Ghi chú
This article is based on the equivalent article from the French Wikipedia, consulted 16 tháng 4 năm 2009.

Xã của Cher


title: Cordelia (bướm)

text:
Cordelia là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Tham khảo

Theclini


title: Pseudarhaphes fleutiauxi

text:
Pseudarhaphes fleutiauxi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Girard miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Pseudarhaphes


title: Na Khu (huyện)

text:
Na Khu () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía đông tỉnh Kalasin, đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) là Khao Wong, Kuchinarai và Huai Phueng của tỉnh Kalasin, Phu Phan và Tao Ngoi của tỉnh Sakon Nakhon,  Dong Luang của tỉnh Mukdahan.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) đã được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1995, khi đơn vị này được tách từ Khao Wong.

Theo quyết định của chính phủ Thái Lan ngày 15 tháng 5 năm 2007, tất cả 81 tiểu huyện đều được nâng thành huyện. Với việc đăng Công báo hoàng gia ngày 24 tháng 8, quyết định nâng cấp này thành chính thức.

Hành chính
Huyện này được chia thành 5 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 54 làng (muban). Na Khu là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần của tambon Na Khu. Ngoài ra có 5 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Na Khu


title: Bessonies

text:
Bessonies là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 520 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot


title: Lubango

text:
Lubango là thành phố thủ phủ của Huíla, Angola. Số liệu dân số được biết đến gần đây nhất là 100.757 người. Cho đến năm 1975, tên chính thức của thành phố là Sá da Bandeira.
Nền kinh tế Lubango dựa vào nông nghiệp, đặc biệt là các sản phẩm thịt, ngũ cốc, thuốc lá, trái cây và rau sản xuất trong các khu vực màu mỡ xung quanh. Chế biến thực phẩm, thuộc da, và các ngành công nghiệp hàng tiêu dùng chiếm lĩnh ngành công nghiệp.
Lubango có sân bay Lubango là nơi đóng quân của một trung đoàn máy bay ném bom máy bay chiến đấu của Lực lượng Không Angola. Sân bay phục vụ các chuyến bay hàng ngày đi đến Luanda qua TAAG, hãng hàng không Angola và ba lần một tuần đi đến Windhoek, Namibia.

Thành phố được kết nối đường sắt Moçâmedes.

Tham khảo

Khu dân cư ở tỉnh Huíla
Khởi đầu năm 1885

Khu tự quản của Angola
Tỉnh lỵ Angola


title: Ampedus kozoanus

text:
Ampedus kozoanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus