title: Crocidolomia pavonana

text:
Crocidolomia pavonana (tên tiếng Anh: Cabbage Cluster Caterpillar) là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi qua Ấn Độ tới [[Thái Bình Dương, bao gồm Úc, Quần đảo Cook, Guam, Java và Réunion.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Ấu trùng ăn Brassicaceae và được xem là sâu gây hại nông nghiệp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Species info
 Australian Insects

Động vật được mô tả năm 1794
Crocidolomia
Động vật Seychelles
Động vật Somalia
Động vật Comoros


title: Villaviciosa, Abra

text:
Villaviciosa là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Abra, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 5,147 người trong 930 hộ.

Đô thị này nằm ở phía nam tỉnh Abra. Phía tây bắc giáp San Isidro, giáp Bucay về phía bắc, phía đông giáp Manabo và Luba, phía nam giáp San Emilio, Ilocos Sur còn phía tây giáp Pilar.

Các khu phố (barangay)

Villaviciosa được chia thành 8 khu phố (barangay).

Kết quả bầu cử năm 2007

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đôthị Villaviciosa
Mã địa lý chuẩn Philipin
2007 Philippine Census Information
2007 Local Elections

Đô thị của Abra


title: Stiobia nana

text:
The sculpin snail, danh pháp hai phần Stiobia nana, là một loài ốc nước ngọt cỡ nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo
 Bogan, A.E. 1996. Stiobia nana.
 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật Mỹ
Stiobia


title: Exathetis

text:
Exathetis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Mombarcaro

text:
Mombarcaro là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Torino và khoảng 45 km về phía đông của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 319 người và diện tích 20,4 km².

Mombarcaro giáp các đô thị: Camerana, Gorzegno, Monesiglio, Murazzano, Niella Belbo, Paroldo, Prunetto, Sale San Giovanni và San Benedetto Belbo.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Vriesea fontellana

text:
Vriesea fontellana là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Chú thích

Tham khảo

BROMELIACEAE DA MATA ATLÂNTICA BRASILEIRA  truy cập 22 tháng 10 năm 2009

Thực vật Brasil
fontellana


title: 1677 Tycho Brahe

text:
1677 Tycho Brahe là một tiểu hành tinh vành đai chính ở main asteroid belt, of the group (1940 RO). Nó được đặt theo tên the pre-telescopic era nhà thiên văn học Tycho Brahe.

Xem thêm

Asteroids list

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1940


title: Quận Lake, Minnesota

text:
Quận Lake là một quận thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Minnesota


title: Nghĩa Lộ (tỉnh)

text:
Nghĩa Lộ là một tỉnh cũ thuộc vùng Tây Bắc, Việt Nam. Hiện nay tỉnh Nghĩa Lộ chỉ còn là thị xã Nghĩa Lộ thuộc tỉnh Yên Bái

Địa lý
Tỉnh Nghĩa Lộ có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp tỉnh Yên Bái
Phía nam giáp tỉnh Sơn La
Phía đông giáp tỉnh Vĩnh Phú
Phía tây giáp tỉnh Lai Châu.

Lịch sử
Tỉnh Nghĩa Lộ được thành lập theo Nghị quyết đổi tên khu tự trị Thái Mèo thành Khu tự trị Tây Bắc của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thông qua ngày 27 tháng 9 năm 1962. Tỉnh Nghĩa Lộ lúc thành lập gồm 4 huyện: Than Uyên, Mù Cang Chải, Văn Chấn và Phù Yên và nằm trong Khu tự trị Tây Bắc. Sau này lập thêm 2 huyện Trạm Tấu và Bắc Yên (năm 1964). Tỉnh lỵ là thị xã Nghĩa Lộ (thành lập năm 1971).

Kể từ ngày 27 tháng 12 năm 1975, tỉnh được sáp nhập với các tỉnh Yên Bái, Lào Cai thành tỉnh Hoàng Liên Sơn, trừ hai huyện Bắc Yên và Phù Yên ở phía nam nhập vào tỉnh Sơn La.

Đơn vị hành chính của tỉnh Nghĩa Lộ gồm có thị xã Nghĩa Lộ (tỉnh lị) và 6 huyện: Bắc Yên, Mù Cang Chải, Phù Yên, Than Uyên, Trạm Tấu, Văn Chấn.

Từ ngày 12 tháng 8 năm 1991, Hoàng Liên Sơn được chia lại thành 2 tỉnh Lào Cai với Yên Bái; phần lớn tỉnh Nghĩa Lộ (gồm các huyện Mù Cang Chải, Văn Chấn, Trạm Tấu) được sáp nhập vào tỉnh Yên Bái. Riêng huyện Than Uyên nhập vào tỉnh Lào Cai, cho đến năm 2004 thì chuyển sang trực thuộc tỉnh Lai Châu mới.

Tham khảo

Tỉnh cũ Việt Nam
Hành chính Yên Bái
Hành chính Sơn La
Hành chính Lai Châu


title: Lacon longicornis

text:
Lacon longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Lacon
Động vật được mô tả năm 1894


title: Dufourea marginata

text:
Dufourea marginata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1878


title: Pozuelo de Tábara

text:
Pozuelo de Tábara là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 213 người. Although it may have changed by now.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Saint-Yzan-de-Soudiac

text:
Saint-Yzan-de-Soudiac  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 35-92 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintyzandesoudiac


title: Ectoedemia permira

text:
Ectoedemia permira là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi R.K. Puplesis năm 1984. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga và Trung Quốc.

Ấu trùng ăn Hypericum attenuatum.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Rocca Massima

text:
Rocca Massima là một đô thị tại tỉnh Latina trong vùng Lazio, có vị trí khoảng 40 km về phía đông nam của Roma và khoảng 25 km về phía bắc của Latina. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.096 người và diện tích là 18,1 km².

Rocca Massima giáp các đô thị: Artena, Colleferro, Cori, Segni.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Latina


title: Saint-Baudille-de-la-Tour

text:
Saint-Baudille-de-la-Tour là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintbaudilledelatour


title: Hàn Tương Tử

text:
Hàn Tương Tử (tiếng Trung: 韓湘子, bính âm: Hán Xiāng Zi, Wade-Giles: Han Hsiang Tzu), tự Thanh Phu (清夫), là một trong số 8 vị tiên (Bát Tiên) của Đạo giáo. Theo truyền thuyết, ông bái Lã Động Tân làm thầy học đạo và âm nhạc của Đạo giáo (Thiên hoa dẫn) tương truyền là do ông sáng tác.

Dân gian sau này cho rằng ông là cháu của Hàn Dũ thời Đường có tên gọi là Hàn Tương (794-?). Tuy nhiên, giữa hai nhân vật này vẫn có nhiều điểm bất đồng nên khó có thể khẳng định Hàn Tương Tử là Hàn Tương, bởi theo "Tân Đường thư, quyển 73 - Tể tướng thế hệ biểu tam thượng" cùng "Hàn bàng mộ chí minh" thì Hàn Tương làm quan tới đại lý thừa, chẳng phải là thần tiên.

Ghi chú

Thần tiên Đạo giáo


title: 9M120 Ataka-V

text:
9M120 Ataka-V là tổ hợp tên lửa chống tăng dẫn hướng kiểu SACLOS bằng vô tuyến do Liên Xô sản xuất. Nó là thế hệ chính tiếp theo trong dòng tên lửa chống tăng 9K114 Shturm (AT-6 Spiral). Tổ hợp này thường bị nhầm lẫn với tổ hợp 9K121 Vikhr. AT-9 Spiral-2 là tên ký hiệu của NATO cho tổ hợp 9M120.

Đạn tên lửa được thiết kế để tiêu diệt các xe tăng trang bị giáp Chobham như M1 Abrams của Mỹ và Challenger 2 của Anh.

Phát triển
Tổ hợp này được thiết kế bởi KBM, Kolomna. Nó được trang bị vào thập niên 1990, được đề cập đến đầu tiên trong các tài liệu của Nga vào khoảng năm 1992. Nó là một sự phát triển của tổ hợp 9K114 Shturm (AT-6 Spiral) - nặng hơn và nhanh hơn. Tầm bắn và độ chính xác của tổ hợp này tăng đáng kể so với 9K114 Shturm.

Đạn tên lửa của tổ hợp 9M120 thường bị nhầm lẫn ở phương Tây với đạn tên lửa bám chùm laser 9A1472 Vikhr sử dụng trên các trực thăng Kamov và máy bay cường kích Sukhoi (cũng như Mi-24/35 nâng cấp của Ukraina). Hai tổ hợp 9M120 và 9A1472 hoàn toàn không liên quan gì về thiết kế và chúng đang cạnh tranh nhau khốc liệt trên thị trường buôn bán vũ khí.

Miêu tả

Đạn tên lửa được bảo quản trong một ống nhựa gia cố bằng thủy tinh, ống bảo quản này cũng là ống phóng đạn tên lửa. Đạn tên lửa của tổ hợp 9M120 có tốc độ nhanh hơn AT-6 Spiral, với tầm bắn xa hơn một chút so với phiên bản ban đầu. Nó vẫn sử dụng hệ dẫn hướng chỉ huy qua vô tuyến, nhưng tổ hợp 9M120 đã được cải tiến so với 9K114 Shturm.

Có ba loại đạn tên lửa chính tương thích với hệ thống phóng. Thứ nhất là vũ khí chống giáp hai tầng. Thứ hai là đạn tên lửa có tên gọi 9M120F, loại đạn tên lửa này có một đầu nổ thermobaric để chống các hỏa điểm bộ binh. Cuối cùng là phiên bản đầu nổ que cận đích 9A220O. Điều này khiến tổ hợp 9M120 có khả năng không đối không hạn chế.

Tổ hợp 9M120 được trang bị cho trực thăng Mi-28 và một số phiên bản của Mi-24. Nó cũng thường được trang bị cho các phiên bản tàu phóng tên lửa và xe bộ binh (Ataka-T).

Thông số kỹ thuật 9M120 (AT-9 Spiral-2)
 Chiều dài: 1830 mm
 Sải cánh: 360 mm
 Đường kính: 130 mm
 Trọng lượng phóng (gồm cả container): 49.2 kg - 48.5 kg
 Tốc độ: 550 m/s
 Tầm bắn: 400 m - 6 km \ 800 m - 8 km cho kiểu 9М120М
 Hệ dẫn hướng: lệnh điều khiển qua vô tuyến SACLOS
 Đầu nổ: đầu nổ lõm nối tiếp (5–8 kg) HEAT 800 mm chống giáp RHA sau giáp ERA / 900 mm chống giáp RHA sau giáp ERA đối với 9М120М

Các biến thể
 9M120 Ataka-V "AT-9 Spiral-2" tổ hợp dẫn hướng kết nối điều khiển qua đường vô tuyến SACLOS. (thực tế là dẫn hướng laser)
 9M120 với đầu nổ nối tiếp HEAT.
 9M120F với đầu nổ thermobaric để chống công sự, tòa nhà và các hang động.
 9A220O với đầu nổ que, chống trực thăng.
 9M120M phiên bản cải tiến.

Quốc gia sử dụng

Tham khảo

 Hull, A.W., Markov, D.R., Zaloga, S.J. (1999). Soviet/Russian Armor and Artillery Design Practices 1945 to Present. Darlington Productions. ISBN 1-892848-01-5.
 www.airwar.ru

Liên kết ngoài

Tên lửa chống tăng Nga
Tên lửa chống tăng Liên Xô thời Chiến tranh Lạnh
Tên lửa điều khiển chống tăng thời Chiến tranh Lạnh
Tên lửa Nga


title: Idiocera serrulifera

text:
Idiocera serrulifera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Idiocera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Chủ nghĩa xã hội

text:
Chủ nghĩa xã hội (; ; tiếng Nga: Социализм) là một trong ba ý thức hệ chính trị lớn hình thành trong thế kỷ 19 bên cạnh chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa bảo thủ. Không có định nghĩa rõ ràng về chủ nghĩa xã hội mà nó bao gồm một loạt các khuynh hướng chính trị từ các phong trào đấu tranh chính trị và các đảng công nhân có tinh thần cách mạng, những người muốn lật đổ chủ nghĩa tư bản nhanh chóng và bằng bạo lực cho tới các dòng cải cách chấp nhận Thể chế Đại nghị và dân chủ như chủ nghĩa xã hội dân chủ, thậm chí phát xít Đức cũng tự nhận mình là những người theo chủ nghĩa xã hội. Theo đó, có sự phân biệt giữa những khuynh hướng chủ nghĩa cộng sản, dân chủ xã hội và vô chính phủ. Những người theo chủ nghĩa xã hội thường nhấn mạnh giá trị cơ bản như bình đẳng, công bằng và đoàn kết và đề cao mối quan hệ chặt chẽ giữa những phong trào xã hội và lý thuyết phê phán xã hội. Họ theo đuổi mục tiêu tạo ra  một trật tự xã hội hòa hợp và hướng đến công bằng xã hội.

Trong lịch sử, tại nhiều quốc gia đã và đang tồn tại những hệ thống chủ nghĩa xã hội nhà nước thường được gọi là nhà nước cộng sản như Liên Xô, Trung Quốc, Việt Nam, Đông Đức và Cuba...

Lịch sử

Trước thế kỷ 19
Trong lịch sử các tư tưởng chính trị, các nhân tố của chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa cộng sản đã xuất hiện trước khi được khái quát lại thành hệ thống lý luận trong nửa đầu thế kỷ 19.

Tác phẩm Cộng hòa (tiếng Hy Lạp: Πολιτεία Politeia) của Plato hay tác phẩm Utopia (Thế giới không tưởng) của Thomas More là hai dẫn chứng. Phong trào Mazdak trong thế kỷ thứ 5, diễn ra ở vùng mà bây giờ là Iran, đã được tả là "có tính chất cộng sản" do đã thách thức nhiều quyền lợi của tầng lớp quý tộc và tăng lữ, đồng thời đấu tranh cho một xã hội quân bình. William Morris cho rằng John Ball, một trong những lãnh đạo của cuộc khởi nghĩa nông dân ở Anh vào năm 1381, là người theo chủ nghĩa xã hội đầu tiên. John Ball được công nhận là đã nói câu nói nổi tiếng sau đây:

"When Adam delved and Eve span, Who was then the gentleman?" (Khi Adam đào đất, và Eve quay sợi, Thì ai là quý ông ?)

Trong cuộc Nội chiến Anh vào giữa thế kỷ 17, các phong trào được mô tả là có dáng dấp xã hội chủ nghĩa gồm Phong trào san bằng (Levellers) và Phong trào đào sâu (Diggers), phong trào sau tin rằng đất đai nên thuộc về chung toàn dân.

Suốt thời kỳ Khai sáng trong thế kỷ 18, sự phê bình về bất bình đẳng đã xuất hiện trong tác phẩm của những nhà lý luận như Jean Jacques Rousseau ở Pháp, tác phẩm Du contrat social (Kế ước xã hội) của ông bắt đầu với "Con người được sinh ra tự do, và đâu đâu anh ta cũng ở trong xiềng xích". Sau Cách mạng Pháp năm 1789, François Noël Babeuf ủng hộ mục tiêu quyền sở hữu chung về đất đai và sự bình đẳng toàn diện về kinh tế và chính trị giữa các công dân.

Thế kỷ 19 đến nay

Phong trào xã hội hiện nay bắt đầu từ phong trào của giai cấp lao động cuối thế kỷ 19. Trong thời gian đó, cụm từ "chủ nghĩa xã hội" thường được dùng để nói về những phê phán của các nhà phê bình xã hội châu Âu khi họ phê bình chủ nghĩa tư bản về quyền tư hữu. Đối với Karl Marx, người đã có công lớn trong việc xây dựng phong trào xã hội chủ nghĩa hiện đại, thì chủ nghĩa xã hội là một hệ thống kinh tế - xã hội sau khi một cuộc cách mạng đã nổ ra để chuyển quyền điều khiển các phương tiện sản xuất từ tay của thiểu số các nhà tư bản sang tay xã hội. Theo Friedrich Engels thì phong trào xã hội chủ nghĩa năm 1847 là một phong trào tư sản, chủ nghĩa cộng sản là một phong trào của công nhân, vì vậy Karl Marx và Engels ưa chuộng từ cộng sản hơn. Mãi cho tới 1887 cả các công đoàn Anh mới tự nhận là theo xã hội chủ nghĩa. Theo nhà báo Hoàng Đạo (tức Nguyễn Tường Long) trên báo Ngày nay ngày 3 tháng 4 năm 1937, thì "Năm ấy, Marx và Engels, đồng chí của ông ta, xuất bản Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản nói về nguyên tố của chủ nghĩa xã hội. Hai ông dùng chữ "cộng sản" là vì muốn phân biệt cho rõ ràng chủ nghĩa xã hội khoa học với những chủ nghĩa xã hội duy tâm mà thời ấy người ta thường gọi chung là "xã hội". Dần dà, những chủ nghĩa duy tâm bị lu mờ, và đến năm 1867, lúc ông Karl Marx cho xuất bản tập thứ nhất quyển "Tư bản" (Le Capital), thì những người theo chủ nghĩa duy tâm không còn mấy nữa".

Có rất nhiều tư tưởng và phong trào được gọi, hay tự gọi, là chủ nghĩa xã hội nhưng từ thế kỷ 19 đến nay, những người theo chủ nghĩa xã hội đã không thể đưa ra một tư tưởng hay một kế hoạch chung. Trái lại, những người theo chủ nghĩa xã hội tự chia họ ra nhiều trường phái khác nhau và đôi khi đối nghịch nhau, nhất là giữa những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ và những người theo chủ nghĩa cộng sản. Kể từ thế kỷ 19 những người theo chủ nghĩa xã hội đã có những quan điểm khác nhau về chủ nghĩa xã hội dưới góc độ một hệ thống kinh tế. Một số người muốn quốc hữu hóa hoàn toàn các phương tiện sản xuất, trong khi những người dân chủ xã hội đề nghị chỉ quốc hữu hóa một số kỹ nghệ chính trong phạm vi của một nền kinh tế hỗn hợp giữa thị trường và nhà nước. Những người theo chủ nghĩa Stalin, kể cả những người có ấn tượng về mô hình phát triển kinh tế của Liên Xô, đã kêu gọi cho một nền kinh tế tập trung được chỉ huy bởi một nhà nước nắm tất cả quyền sản xuất. Những người khác, trong đó có nhiều người tự gọi mình là cộng sản tại Nam Tư và Hungary trong thập niên 1980 và thập niên 1990, nhiều người cộng sản Trung Quốc sau thời kỳ cải cách và một số nhà kinh tế học phương Tây, đã đề nghị nhiều dạng của chủ nghĩa xã hội thị trường nhằm mục đích tìm được sự hòa giải giữa hai lợi thế của quốc hữu hóa và của sức mạnh thị trường. Trong khi đó, nhiều người hoạt động công đoàn không tin tưởng vào hình thức chính phủ như chủ nghĩa công đoàn vô chính phủ, những người theo chủ nghĩa Luxemburg, Đảng Xã hội Hoa Kỳ (Socialist Party USA) cũng như nhiều thành phần của phong trào "New Left" (Cánh tả Mới) của Mỹ lại muốn phân chia quyền sở hữu nhà nước tại trung ương để trao cho các hợp tác xã hay các hội đồng của các nhóm lao động. Theo Lenin thì nguyên tắc phân phối trong chủ nghĩa xã hội là: "Làm theo năng lực, hưởng theo lao động" còn trong xã hội cộng sản chủ nghĩa (bước phát triển cao hơn của xã hội chủ nghĩa, khi mà sức sản xuất đạt tới trình độ và năng suất cực cao) sẽ là: Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu. Sự khác biệt giữa hai hình thái xã hội theo lý thuyết của Lenin là chủ nghĩa xã hội là giai đoạn nằm giữa trong quá trình từ chủ nghĩa tư bản tiến lên chủ nghĩa Cộng sản. Những người theo trường phái chủ nghĩa xã hội khác đưa ra chủ nghĩa xã hội là hình thái kinh thái kinh tế - xã hội không phải chủ nghĩa tư bản, và không đưa ra mục tiêu tiến đến chủ nghĩa cộng sản. Một số trường phái chủ nghĩa xã hội vẫn chấp nhận đa nguyên về kinh tế và chính trị và tạo ra sự bình đẳng xã hội bằng chính sách thuế và an sinh xã hội thay vì kinh tế tập thể bắt buộc.

Cuộc chiến về lý luận và chính trị giữa những người ủng hộ chủ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa xã hội là trung tâm của các sự kiện thế giới trong suốt thế kỷ XX. Những người theo chủ nghĩa xã hội hay ủng hộ chủ nghĩa xã hội công kích chủ nghĩa tư bản đã gây ra bất công xã hội, phân hóa giàu nghèo, chế độ đẳng cấp, nạn bóc lột lao động, lối sống thực dụng, tha hoá con người. Họ cũng công kích những người ủng hộ chủ nghĩa tư bản dung dưỡng, dung túng cho nhiều chế độ quân chủ, thần quyền (như một số nước Trung Đông và một số nước khác hiện nay), cho chủ nghĩa phong kiến và địa chủ, các hủ tục, cho các chế độ phân biệt chủng tộc (như Nam Phi). Chủ nghĩa tư bản theo họ là cha đẻ cho chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc, hay thao túng kinh tế các nước nghèo đói. Những người chống Cộng đổ lỗi cho chủ nghĩa xã hội gây ra nhiều cuộc nội chiến, các cuộc cách mạng (mà họ thường gọi là đảo chính hay nổi loạn), sự cưỡng ép các mô hình kinh tế tập thể hay nhà nước gây nghèo đói, tham nhũng, tước đoạt quyền tư hữu. Họ cho các nạn đói trên diện rộng ở Trung Quốc, Campuchia,... một số nước châu Phi trước đây là hậu quả của kinh tế hợp tác cưỡng ép. Họ cũng cho chủ nghĩa xã hội cản trở tự do kinh doanh của người dân, để nhà nước thao túng toàn bộ các hoạt động xã hội như kinh tế, truyền thông, giáo dục, y tế..., gây bất bình đẳng, chậm phát triển. Đường lối chống tôn giáo của một số phái chủ nghĩa xã hội bị xem là cực đoan. Nhiều người chống Cộng cũng đổ lỗi cho chủ nghĩa xã hội tạo ra các chế độ cai trị độc đoán ở Bắc Phi, Zimbabwe, Syria, Iraq, Miến Điện trước đây, các chế độ độc đoán của Stalin (Liên Xô), Mao Trạch Đông (Trung Quốc), Nicolae Ceauşescu ở România,... chế độ diệt chủng Pol Pot ở Campuchia. Cả hai phía chống và ủng hộ chủ nghĩa xã hội đều đổ lỗi cho nhau trong sự xuất hiện của chủ nghĩa phát xít dù trên thực tế ý thức hệ này mang những đặc điểm của cả cánh hữu lẫn cánh tả và thực hiện một chương trình hành động tương tự với cả hai bên. Sự phát triển của các phong trào Hồi giáo cực đoan được những người theo chủ nghĩa xã hội cho là nhận được sự khuyến khích của phương Tây để chống lại chủ nghĩa xã hội, nhưng trên thực tế phong trào Hồi giáo có khi cũng chống cả chủ nghĩa tư bản.

Ngược các lực lượng cánh hữu thường tập trung vào các vấn đề tự do, dân chủ, nhân quyền, hay quyền lợi dân tộc, mà ít coi trọng đến giải quyết các vấn đề về xã hội như phân hóa giàu - nghèo, tình trạng thất nghiệp, hay các vấn đề xã hội khác như giáo dục, y tế, an sinh xã hội, các lực lượng cánh tả các nước tư bản chú ý nhiều hơn đến các khía cạnh này, đấu tranh nhiều hơn cho các lĩnh vực bình đẳng giới hay bảo vệ môi trường,... và thường ít chú ý hơn đến các vấn đề về chống độc tài và vi phạm quyền cá nhân, mặc dù tôn trọng dân chủ đại nghị. Tuy nhiên sau sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản ở Đông Âu, xuất hiện các tư tưởng thiên hữu nhiều hơn trong các lực lượng cánh tả, họ quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề về dân chủ và nhân quyền, và chú trọng vào hiệu quả kinh tế hơn là bình đẳng. Những người theo chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa bảo thủ thường dựa trên lập trường của chủ nghĩa cá nhân, vì thế họ thường coi trọng các vấn đề dân chủ và nhân quyền. Chủ nghĩa tư bản hỗ trợ cho quá trình xóa bỏ nhà nước quân chủ thần quyền ở châu Âu, tuy nhiên nền dân chủ đại nghị được xây dựng sau đó thường mang nhiều khiếm khuyết và chỉ được hoàn thiện thêm các giai đoạn sau này. Nhìn chung sự xích lại gần nhau của các lực lượng cánh hữu và cánh tả như sự chấp nhận nhiều hơn của cánh hữu trong vấn đề an sinh xã hội hay tạo việc làm, tạo điều kiện cho các tổ chức công đoàn hoạt động, mở rộng phổ thông đầu phiếu, hay cánh tả trong bảo vệ các quyền cá nhân, kể cả quyền tư hữu và kinh doanh đã làm cho chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội xích lại gần nhau hơn. Chia sẻ quan điểm về dân chủ nhưng bất đồng về vai trò nhà nước là đặc điểm thường thấy ở các nước phát triển của cánh tả và hữu. Cánh hữu không mấy tin tưởng ở nhà nước, tạo không gian lớn hơn cho thị trường tự điều tiết, còn cánh tả muốn nhà nước có vai trò lớn hơn trong điều tiết kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên các mô hình kinh tế của cánh tả thường chỉ thích nghi trong một số hoàn cảnh nhất định, và được xem là tạo ra năng suất lao động thấp, đặc quyền đặc lợi và tham nhũng do hệ thống quản lý yếu kém ở một số nước, cũng như can thiệp nhà nước thái quá gây bất bình đẳng trong cạnh tranh trên thị trường, xã hội hóa không thực hiện được và hay biến tướng thành nhà nước hóa tư liệu sản xuất, nên ảnh hưởng cánh tả nhiều nơi suy yếu. Song sự trỗi dậy của cánh hữu nhiều nơi đi kèm với toàn cầu hóa của chủ nghĩa tư bản đã gây ra nhiều hệ quả ở các nước như sự phân hóa xã hội ngày càng lớn, quan hệ sản xuất tư bản vẫn còn tồn tại nhiều yếu tố bất bình đẳng do luật pháp yếu kém, các chính sách đầu tư nước ngoài ở các nước kém phát triển thường đem lại lợi ích trước mắt nhưng có thể gây tổn hại cho các lợi ích lâu dài bị cánh tả xem là chủ nghĩa thực dân mới, tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội gia tăng, sự suy đồi đạo đức... Các nền dân chủ đại nghị có nhiều ưu điểm nhưng vẫn tồn tại khuyết điểm và tạo điều kiện cho tư tưởng cực đoan phát triển như tư tưởng vô chính phủ (chán ghét nhà nước bất kỳ, không tin tưởng các đảng phái)... hay là các phong trào chính trị tôn giáo cực đoan như phong trào Hồi giáo cực đoan chống lại chủ nghĩa tư bản hay văn hóa, tôn giáo du nhập từ phương Tây và chủ nghĩa vô thần.

Tuy nhiên chủ nghĩa tư bản đã hỗ trợ đắc lực cho chủ nghĩa thực dân sau các phát kiến địa lý mà chủ yếu là ở các vùng đất mới như châu Mỹ, mặc dù nó được xem là hệ quả của chính sách các chính quyền quân chủ đương thời nhiều hơn. Các công ty tư bản còn lập ra các hải đội để xâm chiếm thuộc địa ở các vùng đất nghèo nàn, lạc hậu hơn như châu Á, châu Phi... Tuy nhiên các quá trình xâm chiếm chiếm thuộc địa bị gián đoạn trong giai đoạn châu Âu xảy ra nhiều cuộc cách mạng, chiến tranh đầu thế kỷ XIX. Chủ nghĩa tư bản một lần nữa góp phần tạo dựng lên chủ nghĩa đế quốc nửa sau thế kỷ XIX, mặc dù nó hay được xem là hệ quả của chính sách quân phiệt, hay dân tộc nước lớn nhiều hơn. Quá trình thực dân hóa kết thúc vào khoảng những năm 1960. Nhìn chung chủ nghĩa tư bản đã tạo ra quá trình hiện đại hóa ở các nước phương Tây trong đó có sự tác động từ lực lượng cánh tả, nhưng lại được xem là có trách nhiệm khi cùng tư tưởng dân tộc nước lớn tạo dựng nên các thuộc địa được cai trị hà khắc cho dù hệ quả gián tiếp là các tư tưởng dân chủ cũng xâm nhập vào các vùng đất này đi kèm với sự suy yếu của chế độ quân chủ đồng thời thúc đẩy quá trình hiện đại hóa kinh tế - xã hội - chính trị ở các thuộc địa.

Trong quá trình phi thực dân hóa, do lo ngại các phong trào xã hội chủ nghĩa hay cộng sản chủ nghĩa, các phong trào tôn giáo cực đoan chống tư bản và mong muốn duy trì ảnh hưởng ở các nước mới độc lập, đặc biệt là tạo điều kiện cho các tập đoàn tư bản đầu tư nên các nhà nước thực dân khi trao trả độc lập thường thỏa hiệp với các tổ chức dân tộc chủ nghĩa ôn hòa, hay các chính quyền bản xứ đang tồn tại, hoặc các lực lượng chống cộng sản, hay chống tư tưởng tôn giáo cực đoan. Nhiều nơi, phong trào phi thực dân hóa chỉ được tiến hành từng bước theo hình thức tự quản đến tự trị rồi độc lập. Một loạt các chế độ độc tài dựng lên dưới sự ủng hộ hay dung dưỡng của phương Tây ở nhiều nước mới thoát ra khỏi chế độ thực dân như ở châu Phi, hoặc sự duy trì của các chế độ mang màu sắc phong kiến, hoặc quân chủ, hoặc tôn giáo cực đoan như ở Trung Đông, được xem là thành trì chống lại chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. Chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi có sự dung dưỡng của phương Tây (cụ thể là nước Anh), là tiền đồn chống lại các tư tưởng chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa cộng sản phát triển ở miền nam châu Phi, bao gồm cả ở Nam Phi. Tuy phản đối các chế độ độc tài ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha một thời nhưng do các chính sách chống cộng sản nên các nhà nước này vẫn được sự chấp nhận phần nào ở phương Tây. Các công ty đa quốc gia thường thỏa hiệp với các chính quyền phong kiến hay nửa phong kiến, các chế độ quân sự hay dân tộc chủ nghĩa phi dân chủ, hay các chính quyền của đảng cộng sản, hay các đảng mang màu sắc xã hội chủ nghĩa khác lãnh đạo, miễn là có lợi cho họ. Các lý thuyết tự do, dân chủ thường bị những trùm tài phiệt bỏ qua nếu điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của họ. Trong một vài thập kỷ gần đây, vì các mục đích chính trị và kinh tế, phương Tây thường hay can thiệp vào các vấn đề nội bộ ở các nước kém phát triển với danh nghĩa "tự do, dân chủ hay nhân quyền", bao gồm cả các nước đồng minh của họ trong chiến tranh lạnh chống chủ nghĩa cộng sản trước đây.

Các trường phái chủ nghĩa xã hội

Mục tiêu của tất cả các phong trào theo chủ nghĩa xã hội là xây dựng một xã hội công bằng hơn chủ nghĩa tư bản, nhưng họ thường bất đồng trong các quan điểm về chủ nghĩa xã hội, cách thức cải tạo chủ nghĩa tư bản thành chủ nghĩa xã hội, mô hình nhà nước, vai trò nhà nước trong nền kinh tế, mô hình quản lý sản xuất. Khác với những người theo chủ nghĩa công đoàn vô chính phủ hay vô chính phủ, chủ nghĩa xã hội tự do cá nhân, hầu hết các trường phái chủ nghĩa xã hội đều đề cao vai trò của nhà nước. Hai trường phái chủ nghĩa xã hội cơ bản là trường phái chủ nghĩa xã hội dân chủ và chủ nghĩa cộng sản. Mục tiêu của những người cộng sản không chỉ đề cao vai trò của nhà nước, sở hữu nhà nước mà tiến tới một xã hội cộng sản. Theo lý luận của những người cộng sản, nhất thiết cần tiến hành cách mạng vô sản để xóa bỏ chủ nghĩa tư bản, tuy nhiên không phải là nhất thiết trong mọi hoàn cảnh. Thực tế là những người cộng sản cũng tham gia đấu tranh nghị trường nếu tự do tư tưởng và tự do chính trị được bảo đảm.

Chấp thuận kinh tế thị trường hoặc kinh tế phi thị trường cũng là một tranh cãi trong nội bộ những người xã hội chủ nghĩa. Một số trường phái cho rằng cần xóa bỏ kinh tế thị trường, vì nó dẫn đến bất bình đẳng xã hội và khủng hoảng kinh tế. Các trường phái ủng hộ kinh tế thị trường cho rằng chỉ cần có bàn tay nhà nước hoặc thể chể khác để điều chỉnh thị trường theo mục tiêu xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên có một số đặc điểm chung phổ quát trên lý thuyết: ủng hộ sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế và đời sống xã hội, công bằng xã hội (dù lý giải khác nhau), dân chủ cho đa số, đề cao sự hòa hợp xã hội, chống chủ nghĩa dân tộc ích kỷ và chủ nghĩa cá nhân ích kỷ. Sự thích ứng của chủ nghĩa tư bản đặc biệt là sự đa dạng hóa trong sở hữu và quản lý gây khó khăn và làm phân hóa thêm những người theo chủ nghĩa xã hội.

Chủ nghĩa Marx - Lenin

Đặc trưng
Theo quan điểm của chủ nghĩa Marx - Lenin, chủ nghĩa xã hội là giai đoạn thấp của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa. Từ những luận điểm mang tính dự báo của Marx, Engels về chủ nghĩa xã hội và quan điểm của Lenin từ thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô có thể thấy được những đặc trưng bản chất của chủ nghĩa xã hội.

Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội là giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người, tạo điều kiện để con người phát triển toàn diện. Tính nhân đạo, nhân văn của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản thể hiện bản chất ưu việt, quan tâm hàng đầu đến con người. Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Marx và Engels đã khẳng định: "Thay cho xã hội tư sản cũ, với những giai cấp và đối kháng giai cấp của nó, sẽ xuất hiện một liên hợp, trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người". Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản đã phản ánh tính nhân văn cao cả của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. Đây cũng chính là giá trị khoa học - thực tiễn bền vững của học thuyết Marx.

Lenin, từ thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô, đã nêu rõ mục tiêu lâu dài mà những người cộng sản phải hướng tới: "thiết lập một xã hội cộng sản, đáp ứng thỏa mãn nhu cầu của người lao động". Ông cũng chỉ rõ: "Khi bắt đầu những cải tạo xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải đặt rõ cái mục đích mà những cải tạo xã hội chủ nghĩa đó rút cục nhằm tới, cụ thể là thiết lập một xã hội cộng sản chủ nghĩa, một xã hội không chỉ hạn chế ở việc tước đoạt các công xưởng, nhà máy, ruộng đất và tư liệu sản xuất, không chỉ hạn chế ở việc kiểm kê, kiểm soát một cách chặt chẽ việc sản xuất và phân phối sản phẩm, mà còn đi xa hơn nữa, đi tới việc thực hiện nguyên tắc: làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu. Vì thế cái tên gọi "“Đảng Cộng sản” là duy nhất chính xác về mặt khoa học".

Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa phải dựa trên lực lượng sản xuất phát triển cao; chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu từng bước được xác lập; tổ chức quản lý có hiệu quả, năng suất lao động cao; phân phối theo lao động là chủ yếu. Khi phân tích mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, Marx và Engels đã chỉ ra: sự tồn tại của chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa là lực cản lớn nhất, kìm hãm sự phát triển của tiến bộ xã hội. Chính vì vậy, cuộc cách mạng cộng sản phải xoá bỏ chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất. Hai ông đã khẳng định: "Đặc trưng của chủ nghĩa xã hội không phải là xoá bỏ chế độ sở hữu nói chung, mà là xoá bỏ chế độ sở hữu tư sản".

Chế độ tư hữu tư sản hiện thời, lại là biểu hiện cuối cùng và đầy đủ nhất của phương thức sản xuất và chiếm hữu sản phẩm dựa trên những đối kháng giai cấp, trên cơ sở những người này bóc lột của những người kia. Theo ý nghĩa đó, những người cộng sản có thể tóm tắt lý luận của mình thành một luận điểm duy nhất là: xoá bỏ chế độ tư hữu. Xóa bỏ chế độ tư hữu, xác lập từng bước chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu là bản chất ưu việt của xã hội xã hội chủ nghĩa. Đó là cơ sở kinh tế để xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng, tiến bộ, quan hệ tốt đẹp giữa người và người. Tuy nhiên, đây là quá trình khó khăn, phức tạp, lâu dài, không thể thực hiện chóng vánh, ngay lập tức được. Trong hoàn cảnh của Việt Nam, theo Hồ Chí Minh, “Muốn cho chủ nghĩa cộng sản thực hiện được, cần phải có kỹ nghệ, nông nghiệp và tất cả mọi người đều được phát triển hết khả năng của mình. Ở nước chúng tôi những điều kiện ấy chưa có đủ”.

 Về chính trị - xã hội, xã hội xã hội chủ nghĩa là một xã hội dân chủ, Nhà nước xã hội chủ nghĩa vừa mang bản chất của giai cấp công nhân vừa mang tính nhân dân rộng rãi. Xã hội xã hội chủ nghĩa là một chế độ dân chủ, quyền lực cao nhất thuộc về nhân dân. Bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước thể hiện trước hết nó là một công cụ để bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân. Song lợi ích của giai cấp công nhân về cơ bản là thống nhất với lợi ích của nhân dân lao động, do vậy, Nhà nước xã hội chủ nghĩa còn mang tính nhân dân rộng rãi.

 Về văn hóa – tư tưởng, trong xã hội xã hội chủ nghĩa phải có nền văn hoá phát triển cao; kế thừa và phát huy những giá trị của văn hoá dân tộc và tinh hoa văn hoá của nhân loại. Trong các chế độ dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân sẽ dẫn đến tình trạng tha hóa con người, tha hoá của người lao động. Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, con người có đầy đủ điều kiện tiến từ "vương quốc tất yếu" sang "vương quốc tự do". Phát triển văn hoá, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo chuyên môn kỹ thuật cho người lao động trở thành một nhiệm vụ cấp bách và có ý nghĩa đột phá để xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Về quan hệ dân tộc, xã hội xã hội chủ nghĩa là một xã hội bảo đảm công bằng, bình đẳng, đoàn kết giữa các dân tộc. Trong "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản", Marx và Engels đã nêu luận điểm giá trị: xoá bỏ tình trạng người bóc lột người thì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng sẽ bị xoá bỏ. Lenin đã bổ sung, phát triển những quan điểm của Marx và Engels về quan hệ giữa các dân tộc trong điều kiện mới, đồng thời đi sâu giải quyết những vấn đề về “dân tộc thuộc địa”, các “dân tộc bị áp bức” trên thế giới, khuyến khích các phong trào giành độc lập, chủ quyền gắn với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Về quan hệ quốc tế, quan hệ giữa dân tộc và quốc tế được giải quyết trên cơ sở kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân. Marx và Engels, Lenin đều thống nhất trong luận điểm: chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội là có tính chất quốc tế. Chủ nghĩa yêu nước phải kết hợp với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân trong các phong trào cách mạng, hướng đến chủ nghĩa xã hội. Lenin khẳng định: "Không có sự cố gắng tự nguyện tiến tới sự liên minh và sự thống nhất của giai cấp vô sản, rồi sau nữa, của toàn thể quần chúng cần lao thuộc tất cả các nước và các dân tộc trên toàn thế giới, thì không thể chiến thắng hoàn toàn chủ nghĩa tư bản được".

Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội là những biện pháp, tiến trình, lực lượng, động lực… để xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Về tiến trình, thực hiện 2 bước của cách mạng xã hội chủ nghĩa. Bước thứ nhất, giai cấp công nhân giành lấy chính quyền bằng nhiều biện pháp: bạo lực cách mạng là quy luật phổ biến; biện pháp hòa bình là “hiếm và quý”. Bước thứ hai , xây dựng chủ nghĩa xã hội, bao gồm: cải tạo và xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội (về kinh tế, chính trị, xã hội, con người…).

Chủ nghĩa Marx – Lenin cũng đã phác thảo những nét căn bản như sau:

 Một là, tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa nhằm tạo ra cơ sở vật chất - kỹ thuật và đời sống tinh thần của chủ nghĩa xã hội.
Hai là, xác định rõ thực chất, nội dung, nhiệm vụ của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Khi luận giải về qui luật phát triển lịch sử - tự nhiên của xã hội loài người trải qua các hình thái kinh tế - xã hội, C.Mác dự báo về sự ra đời của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa và xác định tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa cộng sản, thực chất là "thời kỳ quá độ chính trị", nhà nước là nhà nước chuyên chính vô sản.
Ba là, không ngừng mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn với việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước xã hội chủ nghĩa, dựa trên nền tảng là liên minh công - nông và các tầng lớp lao động khác dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn với hoàn thiện nhà nước xã hội chủ nghĩa. Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản là liên minh công – nông. Mặt khác từ thực tiễn, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga, Lenin còn đề cao vai trò của tầng lớp trí thức, mở rộng liên minh công – nông thành liên minh công – nông với các tầng lớp lao động khác, nhất là với trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
Bốn là, đi lên chủ nghĩa xã hội cần kế thừa những giá trị quý báu trong thời kỳ tư bản chủ nghĩa và của nhân loại. Lenin khẳng định: “phải tiếp thu toàn bộ khoa học, kỹ thuật, tất cả những kiến thức, tất cả nghệ thuật” và kế thừa “mọi thành tựu của khoa học kỹ thuật của loài người”, coi đó là những “viên gạch”, những “vật liệu” quí báu mà những người cộng sản phải biết sử dụng nó vào quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Năm là, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội vừa có tính phổ biến vừa mang nét đặc thù, các dân tộc tiến lên chủ nghĩa xã hội không hoàn toàn giống nhau mà mang theo đặc điểm của mình. Mặc dù khẳng định tính phổ biến trong tiến trình phát triển chung của xã hội loài người và tính thống nhất trong mục tiêu chung là chủ nghĩa xã hội, nhưng chủ nghĩa Mác – Lenin cũng khẳng định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội là rất đa dạng và mang tính đặc thù của mỗi nước. Không nhận thức rõ vấn đề này thì việc rập khuôn máy móc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở mỗi nước là khó tránh khỏi.
Sáu là, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản - nhân tố quyết định thành công của con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản", Marx và Engels đã chỉ rõ vai trò lãnh đạo của những người cộng sản đối với cuộc cách mạng công nhân - cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Lenin khẳng định Đảng cộng sản là nhân tố quyết định thắng lợi trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chỉ có Đảng Cộng sản, nếu nó thực sự là đội tiên phong của giai cấp cách mạng, nếu nó bao gồm những đại biểu ưu tú nhất của giai cấp đó, nếu nó gồm tất cả những chiến sĩ cộng sản hoàn toàn có ý thức và trung thành, có học vấn và được tôi luyện bằng kinh nghiệm đấu tranh cách mạng bền bỉ, nếu nó biết gắn liền với toàn bộ cuộc sống của giai cấp mình và thông qua giai cấp đó, gắn với tất cả quần chúng bị bóc lột, và biết làm cho giai cấp và quần chúng đó tin tưởng hoàn toàn vào mình - chỉ có một đảng như vậy mới có thể lãnh đạo được giai cấp vô sản, trong cuộc đấu tranh cuối cùng, kiên quyết nhất, thẳng tay chống lại tất cả mọi thế lực của chủ nghĩa tư bản.
Theo chủ nghĩa Marx - Lenin, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa được thực hiện trong bối cảnh là thời kỳ quá độ với đặc điểm “đan xen”, phức tạp, khó khăn, lâu dài… Động lực của cuộc cách mạng này là lợi ích giai cấp, lợi ích  dân tộc, lợi ích cá nhân hài hòa lợi ích tập thể; khoa học và kỹ thuật không ngừng phát triển… Lực lượng cách mạng là giai cấp công nhân và các giai tầng lao động. F. Engels cho rằng “Cùng với việc xã hội chiếm giữ các phương tiện xã hội, nền sản xuất hàng hóa bị loại bỏ, và do đó, cả sự thống trị của sản phẩm đối với người sản xuất".

Các nước xã hội chủ nghĩa

Các nước xã hội chủ nghĩa là một khái niệm gây tranh cãi. Một số quốc gia hiến pháp tuyên bố xây dựng chủ nghĩa xã hội, hiện nay gồm có Trung Quốc, Việt Nam, Triều Tiên, Cuba và Lào có các đảng cộng sản cầm quyền và một số nước khác không do đảng cộng sản cầm quyền nhưng hiến pháp chứa đựng những yếu tố mang tính xã hội chủ nghĩa như Ấn Độ, Guyana, Bangladesh, Sri Lanka, Syria, Ai Cập, Libya, Tanzania, Bồ Đào Nha, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan), không được tuyên bố trong hiến pháp như Venezuela, Bolivia, Nicaragoa. Các nước Bắc Âu với nhiều năm được các đảng Dân chủ xã hội (một khuynh hướng chính trị chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa Marx) chiếm ưu thế tuyệt đối được nhiều người gọi là các nước xã hội chủ nghĩa nhưng nhiều người khác lại không cho là như vậy. Chế độ an sinh xã hội được thực hiện rất thành công ở các nước này cũng được hiểu khác nhau, nó có khi được xem như là một sự thích ứng của chủ nghĩa tư bản trong hoàn cảnh mới, cũng có khi được hiểu là một yếu tố cấu thành của chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên đứng trước những khó khăn của nền kinh tế, một quá trình tư hữu hóa đã diễn ra trong thập niên 1990 đi kèm với sự chiến thắng của các lực lượng cánh hữu hoặc phái hữu trong các lực lượng cánh tả.

Sự tranh cãi các nước xã hội chủ nghĩa về thực chất xuất phát từ cách hiểu khác nhau về khái niệm chủ nghĩa xã hội và nền kinh tế của các nước đó. Tất cả các nước được xem là xã hội chủ nghĩa có thể chế chính trị khác nhau, kinh tế khác nhau và có khi bất đồng về cách hiểu xã hội chủ nghĩa cũng như mục tiêu không hoàn toàn giống nhau. Với một số nước, không phải đảng cầm quyền nào cũng là đảng xã hội chủ nghĩa. Đối với những người theo các hệ tư tưởng khác nhau cũng có sự lý giải khác nhau về xã hội chủ nghĩa. Ngược lại những nước được người cộng sản xem là các nước tư bản chủ nghĩa thì hiến pháp của họ lại không có khái niệm chủ nghĩa tư bản. Thực tế nền kinh tế tư bản chủ nghĩa tại nhiều nước đã chuyển hóa sang những mô hình mới mang nhiều yếu tố của chủ nghĩa xã hội và thường không có một đường lối rõ ràng trong việc điều hành cũng như định hướng cho nền kinh tế. Nhìn chung các nước xã hội chủ nghĩa thường được hiểu là những nước ghi nhận trong hiến pháp mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội tuy nhiên cách thức và quy mô khác nhau. Một số quan điểm chủ nghĩa xã hội khác cho rằng chủ nghĩa xã hội có thể thông qua các chính sách nhà nước nhằm tạo một xã hội công bằng hơn song khái niệm này được nhiều người xem khá là mơ hồ, và bản thân những người không theo chủ nghĩa xã hội cũng có thể đưa ra một khái niệm công bằng mơ hồ, mang tính chủ quan, mà thường được xem xét trên khía cạnh công bằng tài sản hay công bằng lợi ích từ lao động. Ngay tại nhiều nước tự xem mình là chủ nghĩa xã hội thì sự công bằng xã hội hay hệ thống an sinh xã hội vẫn chưa phát triển đến mức có thể so sánh được với các nước phát triển có nền kinh tế tư bản chủ nghĩa. Thậm chí tại một số nước tự nhận theo khuynh hướng này đói nghèo phổ biến và xuất hiện khủng hoảng kinh tế - xã hội.

Trung Quốc

Trong các nước xã hội chủ nghĩa hiện nay mô hình Trung Quốc là mô hình điển hình nhất. Thời kỳ trước đổi mới, Trung Quốc chịu nhiều ảnh hưởng của chủ nghĩa Mao trong tư duy xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nền kinh tế hầu như được tập thể hóa và quốc hữu hóa, dưới sự điều hành tập trung của Nhà nước. Kinh tế được điều chỉnh bằng kế hoạch, nhà nước can thiệp vào tất cả các khâu của nền kinh tế, kể cả lao động và phân phối lợi ích. Do các cán bộ quản lý kinh tế (xí nghiệp, hợp tác xã,...) đều do nhà nước bổ nhiệm theo ý chí chủ quan, không qua cạnh tranh thị trường thường thấy ở kinh tế tư bản, nên không tận dụng được những người tài năng, lương hoặc phân phối lợi ích lao động theo quy chuẩn của nhà nước mang tính duy ý chí vừa có tính chất cào bằng vừa có tính chất tạo ra một sự phân cách không tính thực chất năng suất lao động hoặc chất xám và công sức bỏ ra, nên tuy là tạo ra một xã hội ít có sự phân hóa nhưng không hoàn toàn là công bằng. Tình trạng vi phạm sở hữu tài sản cá nhân cũng hay xảy ra. Sau ngày đổi mới, Trung Quốc khuyến khích nền kinh tế đa thành phần. Những tư duy thời bao cấp như "nghèo mới là đáng quý" hay "đạo đức chỉ có ở những người nghèo", "đời sống tinh thần phải được đề cao hơn đời sống vật chất", được thay thế bằng khuyến khích làm giàu cá nhân và lối sống hưởng thụ vật chất, văn hóa hướng vào kích thích tiêu dùng và ham muốn cá nhân ngày càng nhiều hơn. Những giá trị cũ trước được xem là tư tưởng phong kiến như Khổng giáo được khôi phục lại. Nhìn chung tuy vẫn tuyên bố hướng đến một xã hội xã hội chủ nghĩa, nhưng chịu ảnh hưởng nhiều hơn trên một số phương diện của chủ nghĩa bảo thủ và chủ nghĩa tự do. Các tư tưởng chủ nghĩa dân tộc được đề cao thay cho vấn đề giai cấp, và nhằm hướng tới một xã hội hài hòa và ổn định dù trên thực tế chủ nghĩa cá nhân phát triển mạnh. Sự đổi mới kinh tế nhanh hơn các đổi mới chính trị tạo ra một sự ổn định, nhưng bất bình đẳng ngày càng gia tăng. Phân hóa xã hội ở Trung Quốc hiện cao hơn nhiều so với nhiều nước tư bản châu Âu. Kinh tế nhà nước được ưu tiên nhưng chuyển dần sang kinh doanh kiểu chủ nghĩa tư bản nhà nước, tham gia đầu tư nước ngoài ngày càng nhiều. Do kinh tế nhà nước được ưu tiên nên các thành phần kinh tế tư nhân chịu nhiều sức ép hơn của cơ chế thị trường và tạo một sự canh tranh không bình đẳng. Các thành phần kinh tế nhà nước được nhà nước ưu đãi, bao gồm cả độc quyền trên một số lĩnh vực, kinh doanh thua lỗ được nhà nước bù đắp, hay được bao cấp, do đó hoạt động kém hiệu quả. Tham nhũng là một vấn nạn vì các quá trình bổ nhiệm cán bộ quản lý, hay tuyển dụng lao động đều thiếu công bằng và minh bạch. Ngoài ra cơ chế trả lương của nhà nước không kích thích chất xám, hay năng suất lao động. Vấn đề lợi nhuận của các doanh nghiệp nhà nước hay gây nhiều tranh cãi. Ngược lại, các thành phần kinh tế tư nhân do luật pháp lỏng lẻo nên xảy ra các hiện tượng làm giàu bất chính hay lạm dụng sức lao động, vi phạm luật pháp hay các nguyên tắc đạo lý cộng đồng cũng hay xảy ra. Nhiều công chức đảng viên tham gia vào kinh tế tư nhân, đầu tư vốn như là các nhà tư bản tài chính để thu lời, và do đó một số doanh nghiệp tư nhân được ưu ái. Các nguyên tắc nền kinh tế thị trường không được tôn trọng đầy đủ. Đứng trước một số vấn đề nhất là phân hóa xã hội (Trung quốc là một trong số những nước nhiều tỷ phú nhất), chính sách đánh thuế cá nhân (mà những người dân chủ xã hội hay khuyến khích) để điều chỉnh thu nhập cũng được áp dụng nhưng hiệu quả còn thấp do tình trạng trốn thuế hay sự thiếu minh bạch của nhà nước. Tuy nhiên Trung Quốc vẫn được xem là có một sự chuyển đổi kinh tế thành công dựa trên kinh nghiệm của các sự chuyển đổi trước đó, tận dụng những lợi thế sẵn có của đất nước.

Mỹ Latin

Một mô hình khác phát triển tại Mỹ Latin. Các lãnh đạo xã hội chủ nghĩa tuyên bố chống "chủ nghĩa đế quốc kinh tế", toàn cầu hóa quyết liệt. Đây là một xu hướng ngược với Trung quốc, nơi khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư, và tham gia toàn cầu hóa cạnh tranh kinh tế. Quá trình quốc hữu hóa ở các nước Mỹ latin tuyên bố xã hội chủ nghĩa (không chịu ảnh hưởng chủ nghĩa Marx) theo các phương thức gây tranh cãi, nhất là liên hệ với chủ nghĩa xã hội dân chủ và được sự ủng hộ khá lớn dân chúng. Các nước này có thành phần kinh tế tư nhân chiếm một vai trò đáng kể, và tương lai các nước này không thật sự rõ ràng, do duy trì dân chủ đại nghị, bầu cử tự do theo nhiệm kỳ, sức ép đối lập và tăng trưởng kinh tế thất thường thậm chí rơi vào khủng hoảng kinh tế - xã hội như cuộc khủng hoảng tại Venezuela. Theo một số nhà lý luận thì phong trào cánh tả ở Mỹ Latin mang màu sắc chủ nghĩa dân tộc nhiều hơn. Ở một số nước, bất bình đẳng xã hội giảm đáng kể nhưng hiệu quả kinh tế thì không rõ ràng do đó mang lại tình trạng đói nghèo phổ biến và sự di chuyển của dòng vốn và chất xám ra khỏi đất nước như là phản ứng của người dân và doanh nghiệp trước những chính sách kinh tế xã hội được mệnh danh là chủ nghĩa xã hội. Đến cuối năm 2020 Nicolás Maduro vẫn giữ quyền lực ở Venezuela dù nước này trải qua nhiều khủng hoảng kinh tế chính trị, trong khi Evo Morales tại Bolivia bị lật đổ năm 2019 nhưng đồng minh ông ta là Luis Arce của Phong trào tiến lên Chủ nghĩa Xã hội (MAS) đã giành chiến thắng với 55,1% số phiếu bầu trong cuộc tổng tuyển cử ngày 18 tháng 10 năm 2020 trong bầu cử tự do ở nước này. Tuy nhiên ý định thành lập Quốc tế 5 của Hugo Chavez không thành công do bất đồng trong phong trào cánh tả khu vực và một số nước cánh hữu có ưu thế.

Cộng hòa Cuba
Khi chủ nghĩa xã hội hiện thực lâm vào khủng hoảng, Cuba còn các nguồn viện trợ. Mặt khác, trong hàng chục năm Mỹ và các thế lực thù địch luôn tìm cách chống đối, bao vây, cấm vận, song Cộng hoà Cuba vẫn giữ vững thành quả cách mạng và phát triển đất nước trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong điều kiện, bối cảnh mới, để phù hợp hơn với tình hình, Đảng Cộng sản Cuba đã có nhiều nhận thức mới về mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa mà Cuba cần xây dựng.

Đại hội VI năm 2011, Đảng Cộng sản Cuba đã thông qua đường lối cập nhật hóa mô hình kinh tế - xã hội của đất nước. Đại hội VII (4/2016), Đảng Cộng sản Cuba đã đánh giá những thành tựu đạt được trong 5 năm thực hiện đường lối cập nhật hóa mô hình kinh tế - xã hội, trong đó đáng chú ý là 3 văn kiện mang tính cương lĩnh để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Cuba, đó là:

 Khái niệm hóa mô hình phát triển kinh tế - xã hội xã hội chủ nghĩa của Cuba.
 Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội tới năm 2030: Đề xuất về tầm nhìn quốc gia, các trụ cột và lĩnh vực chiến lược.
 Cập nhật hóa đường lối kinh tế và xã hội của Đảng và cách mạng cho giai đoạn 2016 – 2021.
Qua các văn kiện của Đại hội, những nét cơ bản về mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa ở Cộng hoà Cuba hiện nay như sau:

 Về mục tiêu, tầm nhìn quốc gia, Đảng Cộng sản Cuba khẳng định mục tiêu xây dựng đất nước là có chủ quyền, độc lập, chủ nghĩa xã hội, dân chủ, phồn vinh và bền vững.
Về chính trị: Đảng Cộng sản lãnh đạo xã hội và nhà nước, kiên trì mục tiêu chủ nghĩa xã hội trên cơ sở kết hợp giá trị các quan điểm Mác - Lênin với đặc trưng truyền thống của Cuba. Đảng Cộng sản Cuba là tổ chức chính trị duy nhất và tiên phong của dân tộc, trên cơ sở tư tưởng Hô-xê Mác-ti, chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Phiđen Caxtoro; biểu thị của khối đoàn kết nhân dân xung quanh sự lãnh đạo cách mạng, vì người nghèo và cho người nghèo. Nhà nước xã hội chủ nghĩa là sự bảo đảm cho quyền tự do, độc lập và chủ quyền dân tộc; đảm bảo dân chủ trên cơ sở quyền lực chủ quyền của nhân dân được Hiến pháp và pháp luật quy định.
Về kinh tế: Hệ thống kinh tế được xây dựng dựa trên nguyên tắc sở hữu xã hội chủ nghĩa của toàn dân đối với những tư liệu sản xuất chính. Ngoài ra, mô hình quản lý cũng thừa nhận và thúc đẩy các hình thức khác như đầu tư nước ngoài, hợp tác xã, nông dân cá thể, những người thuê đất, người thuê nhân công, người làm kinh tế tự doanh và các hình thức khác. Việc phát triển khu vực kinh tế ngoài quốc doanh sẽ tạo điều kiện dễ dàng hơn cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội bởi nó sẽ cho phép Nhà nước có thể rảnh tay với những hoạt động kinh tế không chiến lược đối với đất nước và những khu vực mà Nhà nước không thểthực hiện hiệu quả và chất lượng cần thiết nếu áp dụng hình thức quản lý nhà nước.
Về văn hóa, xã hội, thực hiện giáo dục đào tạo không mất tiền; bảo hiểm y tế toàn dân; xây dựng xã hội công bằng, bình đẳng mọi phương diện.
Về đối ngoại, thực hiện đối ngoại mềm dẻo, đa phương; giương cao ngọn cờ chủ nghĩa quốc tế (giáo dục, y tế, quân sự…).
Về quyền con người, Đảng cộng sản Cuba khẳng định phẩm giá, sự bình đẳng và tự do của con người là trung tâm của mô hình kinh tế - xã hội. Mọi công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ; được đảm bảo thực hiện hiệu quả các quyền đó. Trong đó, lao động đồng thời là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi công dân và sẽ được trả lương tùy theo số lượng và chất lượng của lao động.
Một số thành tựu nổi bật:

 Giáo dục tại Cuba, được ưu tiên hàng đầu tại Cuba, kể từ năm 1959 (khi Cách mạng Cuba thành công), khiến nước này có hệ thống giáo dục thực sự hiệu quả, cùng đội ngũ giáo viên có chất lượng cao. Hệ thống trường học tại Cuba có tiêu chuẩn cao, chất lượng học thuật xuất sắc, các giáo viên được trả lương cao, đảm bảo cuộc sống đầy đủ. Các trường có mức độ tự chủ chuyên nghiệp khiến nước này trở thành một trong những nước có hệ thống giáo dục hiệu quả nhất thế giới, sánh ngang với Phần Lan, Singapore, Thượng Hải (Trung Quốc), Hàn Quốc, Thụy Sỹ, Hà Lan và Canada (theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới tháng 3/2014). Đây cũng là quốc gia có tỷ lệ đầu tư ngân sách quốc gia vào giáo dục cao nhất thế giới, 13 % (theo Huffington Post).
 Chính sách xã hội, k ể từ khi Cách mạng Cuba năm 1959 thành công, nước này đã tạo ra một hệ thống xã hội đảm bảo người dân được tiếp cận phổ cập các dịch vụ giáo dục và y tế do nhà nước chi trả. Mô hình này giúp Cuba đạt được nhiều thành tựu trong việc phổ cập giáo dục, tiêu diệt nhiều loại bệnh, cung cấp nước sạch và hệ thống vệ sinh công cộng tới toàn dân.
Về y tế, Cuba liên tục có tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong thấp nhất khu vực, và người dân có tuổi thọ cao nhất khu vực châu Mỹ Latinh; được đánh giá là một trong những nước có chính sách xã hội tốt nhất trong số các nước đang phát triển, được nhiều cơ quan quốc tế ghi nhận như Tổ chức Y tế Thế giới, Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc và các cơ quan khác của Liên Hợp Quốc.

Thư mục

 Sassoon, Donald. One Hundred Years of Socialism: The West European Left in the Twentieth Century. New Press. 1998. ISBN 1-56584-486-6
 Guy Ankerl, Beyond Monopoly Capitalism and Monopoly Socialism, Cambridge MA: Schenkman, 1978.
 Beckett, Francis, Clem Attlee, Politico's (2007) 978-1842751923
 G.D.H. Cole, History of Socialist Thought, in 7 volumes, Macmillan and St. Martin's Press, 1965; Palgrave Macmillan, 2003 reprint; 7 volumes, hardcover, 3160 pages, ISBN 1-4039-0264-X.
 Friedrich Engels, Socialism: Utopian and Scientific, Pathfinder; 2r.e. edition (December 1989) 978-0873485791
Friedrich Engels, The Origin of the Family, Private Property and the State, Zurich, 1884.
 Albert Fried and Ronald Sanders, eds., Socialist Thought: A Documentary History, Garden City, NY: Doubleday Anchor, 1964. .
 Phil Gasper , The Communist Manifesto: A Road Map to History's Most Important Political Document, Haymarket Books , paperback, 224 pages, 2005. ISBN 1-931859-25-6.
 Élie Halévy, Histoire du Socialisme Européen. Paris, Gallimard, 1948.
 Michael Harrington, Socialism, New York: Bantam, 1972. .
 Jesús Huerta de Soto, Socialismo, cálculo económico y función empresarial  (Socialism, Economic Calculation, and Entrepreneurship), Unión Editorial, 1992. ISBN 84-7209-420-0.
 Makoto Itoh, Political Economy of Socialism. London: Macmillan, 1995. ISBN 0-333-55337-3.

 Oskar Lange, On the Economic Theory of Socialism, Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 1938. .
 Michael Lebowitz, Build It Now: Socialism for the 21st Century, Monthly Review Press, 2006. ISBN 1-58367-145-5.
 Marx, Engels, The Communist Manifesto, Penguin Classics (2002) 978-0140447576
 Marx, Engels, Selected works in one volume, Lawrence and Wishart (1968) 978-0853151814
 Ludwig von Mises, Socialism: An Economic and Sociological Analysis , Liberty Fund, 1922. ISBN 0-913966-63-0.
 Joshua Muravchik, Heaven on Earth: The Rise and Fall of Socialism , San Francisco: Encounter Books, 2002. ISBN 1-893554-45-7.
 Michael Newman, Socialism: A Very Short Introduction, Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-280431-6.
Bertell Ollman, ed., Market Socialism: The Debate among Socialists, Routledge, 1998. ISBN 0-415-91967-3
Leo Panitch, Renewing Socialism: Democracy, Strategy, and Imagination. ISBN 0-8133-9821-5.
Emile Perreau-Saussine, What remains of socialism?, in Patrick Riordan (dir.), Values in Public life: aspects of common goods (Berlin, LIT Verlag, 2007), pp. 11–34
Richard Pipes, Property and Freedom, Vintage, 2000. ISBN 0-375-70447-7.
 John Barkley Rosser and Marina V. Rosser, Comparative Economics in a Transforming World Economy. Cambridge, MA: MIT Press, 2004. ISBN 978-0-262-18234-8.
 Maximilien Rubel and John Crump, Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries. ISBN 0-312-00524-5.
 David Selbourne, Against Socialist Illusion, London, 1985. ISBN 0-333-37095-3.
 Katherine Verdery, What Was Socialism, What Comes Next, Princeton. 1996. ISBN 0-691-01132-X

 James Weinstein, Long Detour: The History and Future of the American Left, Westview Press, 2003, hardcover, 272 pages. ISBN 0-8133-4104-3.
 Peter Wilberg, Deep Socialism: A New Manifesto of Marxist Ethics and Economics, 2003. ISBN 1-904519-02-4.
 Edmund Wilson, To the Finland Station: A Study in the Writing and Acting of History, Garden City, NY: Doubleday, 1940. .

Chú thích

Xem thêm
Phê phán Chủ nghĩa Xã hội
Phê phán chủ nghĩa tư bản
Chủ nghĩa xã hội thị trường
Nhà nước phúc lợi

Hệ tư tưởng kinh tế
Hệ tư tưởng chính trị
Phong trào chính trị

Chủ nghĩa chống tư bản
Hệ thống kinh tế
Học thuyết kinh tế
Kinh tế
Kinh tế chính trị
Chính trị cánh tả


title: Giải phẫu t.A.T.u.

text:
Giải phẫu t.A.T.u. (tiếng Nga: Анатомия «Тату») là một bộ phim tài liệu về nhóm nhạc t.A.T.u. do Vitaly Mansky viết kịch bản và đạo diễn. Bộ phim được trình chiếu ngày 12 tháng 12 năm 2003 trên kênh STS.

Nội dung
Năm 2003, đêm trước ngày nổ ra cuộc chiến tranh Iraq, nhóm t.A.T.u. thực hiện chuyến tham quan nước Mỹ. Trong một cuộc trò chuyện với nhà sản xuất Ivan Shapovalov, các cô được khuyến cáo nên thực hiện một chương trình nêu cao những khẩu hiệu chống chiến tranh trên truyền hình.

Bộ đôi ca sĩ độc thoại về các kế hoạch trong cuộc sống của họ và một số chi tiết với sự tham gia của nhóm. Đặc biệt, hai cô gái nói rằng họ đang theo Chính thống giáo, và Katina vẫn đến nhà thờ thường xuyên. Volkova ở Mỹ cùng bạn trai Pavel Sidorov của cô (đến năm 2004 cô đã sinh con gái). Volkova cũng đề cập đến việc phá thai, đó là lý do miễn cưỡng để cô ngừng sáng tác những ca khúc mới một thời gian.

Diễn viên
 Yulia Volkova
 Lena Katina
 Ivan Shapovalov

Hậu trường

Tham khảo

 Анатомия «Тату». «Сеансу» отвечают… (мнение кинокритиков о фильме)
 Вероника Хлебникова. Крах вечности

Phim tài liệu Nga
Phim tài liệu về âm nhạc và nhạc sĩ
Phim năm 2003
Album video năm 2003


title: Lauenburg/Elbe

text:
Lauenburg/Elbe () là một thị xã ở bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Lauenburg/Elbe có diện tích 9,54 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 11.692 người. Đô thị này toạ lạc ở bờ bắc sông Elbe, về phía đông của Hamburg. Đây là thị xã cực nam của bang Schleswig-Holstein. Lauenburg thuộc huyện Herzogtum Lauenburg. Thị trấn được lập vào năm 1182 bởi Bernard thuộc Ascania, tổ tiên của các công tước của Lauenburg. Saxe-Lauenburg đã là một công quốc cho đến năm 1689..

Cư dân địa phương nổi tiếng
 Karl Ludwig Harding (1765-1834), nhà thiên văn

Đô thị kết nghĩa
Lauenburg kết nghĩa với:
  Boizenburg (Đức)
  Dudelange (Luxembourg)
  Lębork (Ba Lan) (formerly Lauenburg im Pommern)
  Manom (Pháp)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Altstadt-Lauenburg

Xã và đô thị ở huyện Herzogtum Lauenburg


title: Penha de França

text:
Penha de França là một thị trấn thống kê (census town) của quận North Goa thuộc bang Goa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Penha de França có dân số 15.375 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Penha de França có tỷ lệ 81% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Penha de França, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Goa


title: Meropis (bướm đêm)

text:
Meropis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó hiện được coi là đồng nghĩa của Ophiusa.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Oecetis koobarra

text:
Oecetis koobarra là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Dōgo Onsen

text:
là onsen (suối nước nóng) toạ lạc tại thành phố Matsuyama, Ehime trên đảo Shikoku, Nhật Bản.

Lịch sử

Dōgo Onsen là một trong số các nơi tắm onsen lâu đời nhất ở Nhật Bản, với lịch sử trải dài hơn 3000 năm. Onsen này được đề cập trong bộ Vạn diệp tập (được soạn khoảng năm 759), và theo truyền thuyết, Thái tử Shōtoku (574-622) từng dùng nước ở đây.

Dōgo Onsen cũng là nơi nghỉ dưỡng của nhà văn Natsume Sōseki (1867-1916) khi ông làm giáo viên ở gần Matsuyama, lúc đó là vùng nông thôn của Shikoku. Trong tiểu thuyết có hơi hướng tự truyện Botchan, nhân vật chính cùng tên là khách thường xuyên của suối nước nóng này, nơi duy nhất mà anh ta thích trong vùng.

Nhà thơ haiku hiện đại Masaoka Shiki (1867-1902) cũng là cư dân vùng Dōgo Onsen. Thơ ông có dấu ấn từ nhiều vùng quanh thị trấn.

Truyền thuyết về Dogo Onsen
Ở Dogo có 2 truyền thuyết được lưu truyền. Người ta cho rằng các truyền thuyết này khởi đầu cho việc sử dụng suối nước nóng ở Dogo.

Truyền thuyết về con diệc bạch
Ngày xưa, nhiều diệc bạch sống ở Dogo. Một ngày nọ một con bạch diệc bị thương ở chân tìm thấy một suối nước nóng. Nó ngâm chân mình mỗi ngày và nhờ đó, nó lành lại nhanh và cuối cùng có thể bay đi. Những người chứng kiến điều này cũng ngâm mình trong suối nước nóng và bệnh của họ cũng lành. Tin đồn lan đi về việc suối nước nóng này tốt cho sức khoẻ khiến nó trở nên nổi tiếng.

Truyền thuyết về Hòn đá của vị thần
Ngày xưa có 2 vị thần nhỏ, Okuninushi no Mikoto and Sukunahikona no Mikoto. Họ đến từ Izumo và Dogo. Mộ ngày nọ, Sukunahikona no Mikoto mắc bệnh nặng và cuộc sống chỉ tính bằng ngày. Ookuninushi no Mikoto ngâm Sukunahikona no  Mikoto vào suối nước nóng này, nhờ đó Sukunahikona no Mikoto trở nên lành bệnh, và nói rằng mình dường như vừa qua một giấc ngủ trưa. Vị thần này nhảy múa lên một hòn đá trong suối để chứng tỏ mình khoẻ mạnh. Dấu chân của thần để lại trên hòn đá, và hòn đá được gọi là Hòn đá của vị thần (Tama no ishi). Hòn đá này được trưng bày ở Dogo Onsen.

Yushinden
Yushinden là phòng tắm duy nhất đặc biệt dành riêng cho gia đình Thiên hoàng. Yushinden nằm ở phía đông của toà nhà chính. Nó được xây vào năm 1899 theo kiến trúc truyền thống của thời kì Momoyama. Chiếc ghế Gyokuza no Ma dành riêng cho Thiên hoàng được đặt ở vị trí cao trang trọng. Ngày nay, Yushinden được dùng làm phòng trưng bày.

Hiện tại
Toà nhà tắm công cộng của Dōgo Onsen được xây năm 1894. Được xây làm 3 tầng để để có sức chứa tối đa, các nhà tắm này vẫn rất đông đúc, nhất là giờ cao điểm, thường khoảng 6 giờ chiều trước bữa tối.

Mặc dù Dōgo bị nhấn sâu trong các khu phố do sự bành trướng ra ngoại ô của thành phố Matsuyama hiện đại, khu vực xung quanh Dōgo vẫn còn giữ lại cảm giác của một khu phố nghỉ dưỡng, với khách đến từ khắp đất nước đi bộ dọc trên phố vận bộ đồ yukata sau khi tắm. Từ trung tâm Matsuyama có thể dễ dàng đến Dōgo bằng xe điện, và cũng có các tuyến xe buýt đến từ sân bay và cảng.

Trong văn hoá đại chúng
Toà nhà chính trong phim Spirited Away được lấy mẫu theo toà nhà tắm công cộng hiện nay của Dōgo Onsen.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ehime
Suối nước nóng ở Nhật Bản


title: Valverde del Camino

text:
Valverde del Camino là một đô thị ở tỉnh Huelva, (Andalucía, Tây Ban Nha). Đô thị này nằm ở thung lũng các sông Tinto và sông Odiel. Đô thị này có diện tích 218,1 km2, dân số năm 2007 là 12.621 người. Valverde del Camino nằm ở độ cao 260 và có tọa độ là .

Kinh tế địa phương
Hoạt động kinh tế chính của đô thị này là sản xuất đồ nội thất, ngành nông nghiệp, đặc biệt là trồng ngũ cốc và oliu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Web del ayuntamiento de Valverde
Datos de Valverde
Valverde del Camino, Andévalo y Sierra
Actulidad sobre Valverde del Camino
Qué pasa en Valverde, la Web de lo que está pasando!
Web de la Hermandad de Nazarenos Negros

Đô thị ở Huelva


title: Pulau Bidong

text:
Pulau Bidong là một đảo xa bờ thuộc quận Kuala Nerus, bang Terengganu, Malaysia, có diện tích 203 mẫu Anh (0,82 kilômét vuông), nhưng chỉ có 12 mẫu Anh (0,049 kilômét vuông), tương đương 6% diện tích đảo là đất bằng. Đảo này cách đường bờ biển Terengganu khoảng 35 kilômét, lân cận cũng có đảo Redang, có thể từ bến tàu Merang thuộc quận Setiu ngồi tàu khoảng 30 phút thì đến đảo. Đảo Bidong từng được dùng để làm trại tị nạn trong khoảng thời gian từ năm 1978 đến năm 2005, thời kì đỉnh điểm cao nhất từng thu dung đến 40.000 thuyền nhân Việt Nam. Khoảng thời gian trại tị nạn mở cửa, có tổng cộng khoảng 250.000 người tị nạn cư trú trong trại. Đại đa số thuyền nhân đình lưu vài tháng hoặc lâu hơn tại Bidong, sau đó được tái định cư ở nước thứ ba, nhất là Hoa Kỳ.

Lịch sử
Ngày 30 tháng 4 năm 1975, cuộc Chiến tranh Việt Nam đã thật sự chấm dứt với đợt di tản của toà đại sứ Hoa Kỳ và Sài Gòn rơi vào tay của quân đội Bắc Việt.  Hàng triệu dân tỵ nạn Việt Nam vì nguyên do không muốn sống với chính quyền cộng sản thống trị nên rời bỏ Việt Nam. Vào tháng 5 năm 1975, chiếc ghe đầu tiên với 47 người tỵ nạn cập bến Mã Lai từ Việt Nam. Họ được gọi là boat people (thuyền nhân). Tuy nhiên, số thuyền nhân tỵ nạn từ Việt Nam vẫn còn rất ít cho đến năm 1978. Năm 1978, Chính phủ Trung ương Malaysia vì mục đích ứng phó số lượng lớn dòng người tỵ nạn Việt Nam dồn dập đổ về, nên quyết nghị cho Chính phủ bang Terengganu thuê đảo Bidong làm trại tỵ nạn, đồng thời cấm chỉ người ngoài và ngư dân tiến vào chung quanh hòn đảo, dân tỵ nạn Việt Nam cư trú trên đảo chỉ có thể rời đi sau khi giành được sự thu dung của nước thứ ba. Cao uỷ Liên Hợp Quốc về người tỵ nạn lúc đó cũng tiêu hao 180 triệu đô la Mỹ, khởi công xây dựng các hạng mục thiết bị phần cứng ở trên đảo, trong đó bao gồm nhà phát điện, trường học, cửa hàng, trung tâm huấn luyện kỹ năng,... Tuy nhiên, số người đến đảo về sau không ngừng gia tăng, khiến cho hòn đảo chỉ có khả năng tiếp nhận vài nghìn người tỵ nạn, thời cao điểm có ít nhất 40.000 người lưu trú. Họ chặt cây trên đảo để dựng thành nhà gỗ, điều kiện vệ sinh nơi đây không đủ, nước uống thiếu thốn, thiết bị y tế thô sơ, thậm chí không ít người mắc phải bệnh truyền nhiễm. Trong môi trường xấu kém, thuyền nhân dựa vào vật liệu đơn giản xây dựng mô hình "nhà + vườn" tại nơi đây, đồng thời kiên nhẫn chờ đợi sự thu dụng của nước thứ ba như Hoa Kỳ, Canada, Úc và Pháp. Mãi đến trước khi trại tỵ nạn đóng cửa vào năm 1991, đảo Bidong đã từng tiếp nhận hơn 250.000 người tị nạn.

Ngày 30 tháng 10 năm 1991, trại tỵ nạn Việt Nam trên đảo Bidong đóng cửa, Chính phủ Trung ương Malaysia cho hồi hương người tỵ nạn về Việt Nam. Ngày 30 tháng 11 năm 1991, đảo Bidong cuối cùng đóng cửa sử dụng, phó thủ tướng đương nhiệm lúc bấy giờ là ông Abdul Ghafar Baba (en) đại biểu chính phủ trung ương đem đảo này trao trả cho Chính phủ bang Terengganu. Mãi đến 28 tháng 8 năm 2005, Chính phủ Trung ương Malaysia mới cho hồi hương tốp người tỵ nạn cuối cùng về Việt Nam, có tổng cộng 9.000 người. Người tỵ nạn Việt Nam phản kháng mãnh liệt hành vi cưỡng chế hồi hương của Chính phủ Trung ương Malaysia. Sau này, đảo Bidong được liệt vào hòn đảo cần được bảo vệ, đảo Bidong không có bất kỳ nhà ở và phòng ăn thương mại hoá nào, vẫn còn lưu giữ diện mạo nguyên thuỷ.

Sau khi thuyền nhân Việt Nam rời đi, đảo Bidong đã thiết lập trạm nghiên cứu hải dương thuộc Đại học Terengganu Malaysia (UMT). Trạm này có khu sinh hoạt và phòng thí nghiệm cho học sinh và nghiên cứu viên nghiên cứu hệ thống sinh thái hải dương. Năm 2003, chính phủ bang đã xây dựng bến tàu mới ở đảo này, đồng thời tiến hành tu bổ cho hai cơ sở tôn giáo trên đảo, tuy nhiên rất nhiều cơ sở và thiết bị đều đã cũ nát không chịu được. Tháng 8 cùng năm, 36 thuyền nhân Việt Nam quốc tịch Úc trở lại đảo và 10 vị pháp sư cũng cử hành pháp sự siêu độ vong linh tại chùa Từ Bi trên đảo.

Tháng 10 năm 2016, Phó chủ tịch Uỷ ban Du lịch và Văn hoá Terengganu đương nhiệm lúc bấy giờ là ông Tengku Zaihan tuyên bố, chính phủ bang quyết định mở cửa đảo Bidong thành khu du lịch từ năm 2017 thể theo yêu cầu của nhiều du khách, để cho công chúng tham quan. Tuy nhiên du khách cần phải tuân thủ hướng dẫn du lịch do cơ quan thẩm quyền chế định và hạn chế số người trên đảo, để bảo đảm môi trường sinh thái của hòn đảo được bảo vệ, xây dựng cơ sở vật chất cơ bản nhằm tạo sự thuận tiện cho du khách. Chính phủ bang có kế hoạch hợp tác với cơ quan của viện bảo tàng Terengganu đem di tích của thuyền nhân Việt Nam xây dựng thành danh lam thắng cảnh mới trên đảo.

Phong cảnh

Chú thích

Đảo Malaysia
Người Việt tỵ nạn
Thuyền nhân
Tị nạn Việt Nam
Người tị nạn ở Malaysia


title: Dortmund

text:
Dortmund (, tiếng La tinh: Tremonia) là một thành phố nằm về phía đông của vùng Ruhr. Dortmund là thành phố lớn nhất cũng như là trung tâm kinh tế và thương mại của Westfalen. Tùy theo thời điểm thống kê và nguồn, thành phố đứng hàng từ thứ sáu đến thứ tám trong số các thành phố lớn nhất Đức. Đây cũng là thành phố có tỉ lệ người nước ngoài khá cao( khoảng 30% dân số).

Dortmund phát triển từ một thành phố công nghiệp trở thành một nơi của công nghệ cao trong bang Nordrhein-Westfalen: được biết đến trước kia đạc biệt là qua thép, than đá và bia cũng như qua câu lạc bộ bóng đá Borussia Dortmund, việc biến đổi từ công nghiệp nặng qua dịch vụ và nghiên cứu cho đến công nghệ cao đã hoàn tất. Mặc dầu vậy thành phố vẫn còn có một trong những tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trong miền tây nước Đức. Dortmund là trọng điểm giao thông quan trọng nhất về phía đông của vùng Ruhr và là điểm thu hút cho vùng phù cận chịu nhiều ảnh hưởng nông thôn. Từ khi vượt qua ngưỡng 100.000 người dân vào năm 1895, Dortmund là một thành phố lớn.

Biểu tượng của thành phố là Nhà thờ thánh Reinold (Reinoldikirche), Chữ U Dortmund, Tháp Florian cũng như là Sân vận động Westfalen, Công viên Westfalen và Hội trường Westfalen (Westfalenhallen).

Tham khảo

Arnsberg (vùng)
Liên minh Hanse
Ruhr


title: Idia (bướm đêm)

text:
Idia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
Idia aemula Hübner, 1813
Idia americalis Guenée, 1854
Idia calvaria Denis & Schiffermüller, 1775
Idia denticulalis (Harvey, 1875)
Idia diminuendis Barnes & McDunnough, 1918
Idia forbesi French, 1894
Idia gopheri J. B. Smith, 1899
Idia immaculalis (Hulst, 1886)
Idia julia Barnes & McDunnough, 1918
Idia laurenti J. B. Smith, 1893
Idia lubricalis Geyer, 1832
Idia majoralis J. B. Smith, 1895
Idia occidentalis (Smith, 1884)
Idia parvulalis Barnes & McDunnough, 1911
Idia rotundalisWalker, 1866
Idia scobialis Grote, 1880
Idia suffusalis J. B. Smith, 1899
Idia terrebralis Barnes & McDunnough, 1912

Unpublished species
Idia concisa Forbes, 1954, hoặc Idia sp. nr. aemula

Chú thích

Tham khảo

Noctuidae


title: Trận Thái Châu (1161–1162)

text:
Trận Thái Châu (chữ Hán: 宋金蔡州之战: Tống Kim Thái Châu chi chiến) là một trận chiến trong chiến tranh Kim-Tống trong lịch sử Trung Quốc diễn ra từ tháng 10 năm 1161 đến tháng 2 năm 1162, hai nước Kim - Tống giao chiến nhằm tranh giành địa điểm chiến lược trọng yếu Thái Châu .

Hoàn cảnh
Tháng 9 năm 1161, Kim đế Hoàn Nhan Lượng sau khi ổn định địa vị chính trị của mình, cho rằng đây là thời cơ tốt nhất để diệt Tống, đã thân chinh dẫn 60 vạn đại quân, theo 4 đường tiến xuống miền nam.

Hoàn Nhan Lượng phong Lưu Ngạc làm Hán Nam đạo Hành doanh binh mã đô thống, từ Thái Châu đánh Hồ Bắc, Kinh Tây lộ nhà Tống. Hồ Bắc, Kinh Tây chế trí sử Thành Mẫn của nhà Tống nghe tin báo, soái 3 vạn quân từ Ngạc Châu đến đóng ở Ứng Thành , sai Ngạc Châu chư quân thống chế Ngô Củng giữ Dĩnh Châu, Thị vệ mã quân tư trung quân thống chế Triệu Tỗn soái 5000 quân đóng ở Đức An phủ. Tướng Kim là Thạch Mạt Biện đưa quân bản bộ vượt sông Hoài tấn công Tương Châu. Lưu Ngạc soái quân đánh Phàn Thành; việc chưa xong, Ngô Củng đã đưa quân thu phục Đường Châu , Bộ quân tư đô thống chế Thích Phương đưa quân thu phục Tương Châu.

Diễn biến
Ngày 20 tháng 10, Triệu Tỗn thừa lúc Thái Châu binh lực trống rỗng, vượt qua Hoài Bắc, liên tiếp đánh được Bao Tín, Tân Thái, Bình Hưng , uy hiếp Thái Châu.

Ngày 21, quân Kim phòng thủ Thái Châu bày trận dưới thành, chuẩn bị nghênh chiến quân Tống. Triệu Tỗn soái quân tiến đến phía Nam thành 20 dặm lập doanh, nhân trời có gió mà đốt cỏ mục túc cháy um lên, nhằm tăng thanh thế. Triệu Tỗn đưa quân xung phong phá trận, chém Tổng quản Dương Ngụ của quân Kim, quân Kim tan vỡ, quân Tống thừa thế đánh chiếm Thái Châu. Ngày 5 tháng 11, Triệu Tỗn phụng mệnh lưu lại một ít quân giữ thành, còn mình soái quân chủ lực chi viện Hoài Tây. Thứ sử Tiêu Mậu Đức nhà Kim nhân đó chiếm lại Thái Châu. Ngày 8, Triệu Tỗn đưa quân đến Ma Thành, phụng mệnh quay về lấy lại Thái Châu. Ngày 1 tháng 12, Triệu Tỗn lệnh cho tướng sĩ nhân đêm tối lẻn vào trong thành, Tiêu Mậu Đức đưa quân bỏ trốn.

Tháng 1 năm sau, Nguyên soái Hữu đô giám Ngoa Lý Dã lĩnh 5 vạn quân Kim lại đánh Thái Châu. Hồ Bắc, Kinh Tây chế trí sử, Kinh Tây Bắc lộ chiêu thảo sứ Ngô Củng nhà Tống sai Thống chế Tiêu Nguyên đưa quân bản bộ đến tăng viện, cùng Triệu Tỗn hợp binh được hơn ngàn người, ở trong thành cố thủ. Đầu tiên quân Kim cho 500 kị binh nhân lúc gió tuyết đến đánh thành, bị quân Tống đẩy lui. Tiếp theo lại cho đại quân vây thành, dùng cung cứng nỏ mạnh cùng bắn, tiến vào trong thành. Triệu Tỗn nhân lúc đối phương đứng chưa vững chân, tiến hành phản kích, từ trong hẻm nhỏ đánh ra, đẩy lùi quân Kim rồi đưa quân truy kích, chém chết vô số.

Tháng 2, Ngô Củng muốn tăng cường phòng ngự Thái Châu, soái quân đến đóng đồn ở Nam Dương, đồng thời sai thống chế Thành Cao, Hoa Vượng, Trương Thành đưa quân bản bộ đến tăng viện, cùng lực lượng của Triệu Tỗn ở đó hợp sức giữ thành. Ngày 13, tướng Kim Bùi Mãn lại đưa hơn vạn binh xâm nhập vào địa giới Thái Châu, men theo sông Nhữ mà lập doanh trại ở phía tây thành. Ngày 18, quân Kim cho lấp bằng nhiều vị trí của con hào bên ngoài cửa nam thành, sáng sớm hôm sau thì đánh vào cửa nam. Triệu Tỗn nghe tin cửa nam thất thủ, tức thì soái các cánh quân cùng quân Kim triển khai giao chiến, đến trưa vẫn chưa phân thắng bại. Tướng Tống là Vương Kiến, Vương Thế Hiển chia nhau tổ chức quân cảm tử, lên thành ra sức giết địch, liên tiếp chém được 2 tướng Kim, quân Kim kinh hãi tan vỡ, phần lớn những người ở trên thành đều nhảy xuống; trong thành quân Kim cũng tranh cửa mà chạy, có hơn ngàn người không chạy ra được, đều bị quân Tống giết sạch. Quân Tống thủ thành có 6000, chết 400, bị thương 3700. Ngày 21, quân Kim lại đánh thành lần nữa, đưa xe lớn chở củi, cỏ khô muốn đốt cửa tây. Triệu Tỗn phục binh trong thành, quân Kim vừa đến, soái quân xuất thành mà đột kích, quân Kim bỏ xe chạy trốn.

Ngày 25, Ngô Củng muốn giải vây Thái Châu, mệnh cho Vương Tuyên soái 13.000 quân đến cứu viện. Quân Kim nghe tin, liền chia một bộ phận binh mã tiến xuống phía nam đến Xác Sơn ngăn viện binh Tống. Ngày 28, Vương Tuyên đến Xác Sơn, mệnh cho dũng tướng Cấp Tĩnh đưa 200 kị binh làm tiên phong, trước tiến đánh thẳng vào trận địa của địch, kế đến cho 3000 kị binh bày thành ba trận, hướng về phía trước, đẩy lùi quân Kim. Ngô Củng lo quân Kim thế mạnh, buộc Triệu Tỗn phải soái quân về giữ Đức An phủ. Vì bọn Tiêu Nguyên không tuân theo hiệu lệnh, làm cho quân Tống đại loạn, thương vong rất nhiều. Hôm sau, quân Kim chiếm lại Thái Châu.

Kết quả
Quân Tống chiếm được thành Thái Châu nhưng không bao lâu sau quân Kim đã đoạt lại. Tuy vậy, đến năm 1166, Tống Hiếu Tông vẫn tính trận chiến Thái Châu vào nhóm 13 chiến công của quân đội nhà Nam Tống, gọi là "Trung Hưng 13 chiến công", ghi nhận công trạng của Triệu Tỗn, Ngô Củng, Vương Tuyên.

Xem thêm
 Ngô Củng
 Triệu Tỗn

Tham khảo
 Đinh Hiếu Đình 《Trung Quốc quân sự bách khoa toàn thư ·Quân sự lịch sử quyển》.

Chú thích

Chiến tranh Kim–Tống
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)


title: 9107 Narukospa

text:
9107 Narukospa (tên chỉ định: 1997 AE4) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Takao Kobayashi ở Trạm quan sát Ōizumi ở Ōizumi, tỉnh Gunma, Nhật Bản, ngày 6 tháng 1 năm 1997. Nó được đặt theo tên thị trấn Naruko (bây giờ là một phần Ōsaki), tỉnh Miyagi, Nhật Bản.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Takao Kobayashi
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Altica subcostata

text:
Altica subcostata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được LeSage miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Altica


title: Vulcaniella kabulensis

text:
Vulcaniella kabulensis là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Afghanistan.

The length of the forewings of the male is ca. 4 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Notes on the Cosmopterigidae (Lepidoptera) of Afghanistan và Jammu & Kashmir, India with descriptions of two new species

Vulcaniella
Động vật đặc hữu Afghanistan


title: Foglizzo

text:
Foglizzo là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 25 km về phía đông bắc của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.188 người và diện tích là 15,7 km².

Foglizzo giáp các đô thị: San Giorgio Canavese, San Giusto Canavese, Caluso, Bosconero, San Benigno Canavese, và Montanaro.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Canavese
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Fuchsia campii

text:
Fuchsia campii là một cây bụi thuộc họ Onagraceae đặc hữu của phía nam dãy Andes trong các tỉnh của Ecuador là Azuay và Loja, nơi môi trường sống của nó bị đe dọa. Môi trường sống tự nhiên của loài này là trên các sườn núi nhiều mưa và ẩm ướt (cao độ 2.300 - 3.500 mét) trong các khu vực rừng nằm giữa vùng đồng cỏ, nhưng đôi khi cũng mọc dọc theo các con suối và ven đường. Loài này được miêu tả về mặt thực vật học vào năm 1995 bởi Paul Edward Berry.

Một quần thể F. campii được bảo vệ trong phạm vi Vườn quốc gia Podocarpus (Parque Nacional Podocarpus) và một quần thể khác có lẽ cũng được bảo vệ ở Vườn quốc gia Cajas (Parque Nacional Cajas).

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thực vật Ecuador
campii
Thực vật được mô tả năm 1995
Thực vật dễ tổn thương


title: 4781 Sládkovič

text:
4781 Sládkovič là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1156.91 ngày (3.17 năm).

Nó được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1980 bởi Z. Vavrova ở Klet. Nó được đặt theo tên của nhà thơ Slovak Andrej Sládkovič.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Tiểu Kavkaz

text:
Dãy núi Tiểu Kavkaz (tiếng Armenia: Փոքր Կովկաս, tiếng Azerbaijan: Kiçik Qafqaz Dağları, tiếng Gruzia: მცირე კავკასიონი, ) là một trong hai dãy núi chính của dãy núi Kavkaz, có chiều dài khoảng 600 km.

Nó chạy song song với dãy núi Đại Kavkaz, với khoảng cách trung bình với rặng núi này là khoảng 100 km (60 dặm Anh) về phía nam và giới hạn bằng sơn nguyên Armenia ở phía bắc và đông bắc.

Nó nối với dãy núi Đại Kavkaz bằng dãy núi Likhi (dãy núi Surami) và chia tách với Đại Kavkaz bằng vùng đất thấp Kolkhida ở phía tây và bồn địa Kura (sông Kura) ở phía đông.

Đỉnh cao nhất dãy núi này là núi Aragats, cao 4.090 m .

Đường biên giới của Gruzia, Armenia, Azerbaijan và Iran chạy qua dãy núi này, mặc dù các đỉnh núi của nó thường không xác định đường biên giới.

Tham khảo

Dãy núi Kavkaz
Dãy núi Armenia
Dãy núi Azerbaijan
Dãy núi Gruzia
Dãy núi Thổ Nhĩ Kỳ
Dãy núi Cộng hòa Artsakh


title: Giải Nobel

text:
Giải thưởng Nobel, hay Giải Nobel (, , ), là một tập các giải thưởng quốc tế được tổ chức trao thưởng hằng năm kể từ năm 1901 cho những cá nhân đạt thành tựu trong lĩnh vực vật lý, hoá học, y học, văn học, kinh tế và hòa bình; đặc biệt là giải hoà bình có thể được trao cho tổ chức hay cho cá nhân. Vào năm 1968, Ngân hàng Thụy Điển đưa thêm vào một giải về lĩnh vực khoa học kinh tế, theo di chúc của nhà phát minh người Thụy Điển Alfred Nobel năm 1895. Từ năm 1901 đến năm 2020, các giải thưởng Nobel và giải thưởng về Khoa học Kinh tế được trao tặng 603 lần cho 962 người và tổ chức. Do một số cá nhân và tổ chức nhận giải Nobel nhiều hơn một lần, tổng cộng có 962 cá nhân (905 nam và 57 nữ) và 25 tổ chức đã nhận giải này.

Kết quả đoạt giải được công bố hằng năm vào tháng 10 và được trao (bao gồm tiền thưởng, một huy chương vàng và một giấy chứng nhận) vào ngày 10 tháng 12, ngày kỷ niệm ngày mất của Nobel. Giải Nobel được thừa nhận rộng rãi như là giải thưởng danh giá nhất một người có thể nhận được trong lĩnh vực được trao.

Giải Nobel Hòa bình được trao thưởng ở Oslo, Na Uy, trong khi các giải khác được trao ở Stockholm, Thụy Điển.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển trao giải Nobel Vật lý, giải Nobel Hóa học và giải Nobel Kinh tế; Hội Nobel ở Karolinska Institutet trao giải Nobel Sinh học và Y học; Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải Nobel Văn học; và giải thưởng Nobel Hòa bình được Ủy ban Nobel Na Uy (gồm 5 thành viên do Quốc hội Na Uy bầu ra ) trao tặng thay vì một tổ chức của Thụy Điển.

Các giải Nobel không bắt buộc phải được trao hàng năm, nhưng ít nhất phải được trao một lần cho mỗi 5 năm. Số tiền của giải thưởng mỗi năm một khác. Mỗi người đoạt giải nhận được một huy chương vàng, một chứng chỉ và một khoản tiền được Quỹ Nobel quyết định. Vào thời điểm năm 2020, mỗi giải thưởng trị giá 10.000.000 SEK (1,144 triệu USD, hoặc 968.000 €). Giải khi đã trao thì không bao giờ bị tước. Giải chỉ trao cho những người còn sống, không truy tặng. Tuy nhiên, nếu người đoạt giải mất sau khi công bố giải và trước khi nhận giải, giải vẫn sẽ được trao. Mặc dù tỷ lệ số người nhận trên mỗi giải có thay đổi, Giải Nobel được trao cho tối đa 3 người mỗi năm.

Lịch sử

Alfred Nobel sinh ngày 21 tháng 10 năm 1833 ở Stockholm, Thụy Điển, trong một gia đình toàn kỹ sư. Ông là một nhà hóa học, kỹ sư, và nhà phát minh. Năm 1894, Nobel mua sắt thép và nhà máy Bofors, tại đó ông đã trở thành một nhà sản xuất vũ khí lớn. Nobel cũng phát minh ra ballistite. Sáng chế này là tiền thân của nhiều vật liệu nổ không khói dùng trong quân đội, đặc biệt là bột chất nổ không khói của người Anh. Do tuyên bố bằng sáng chế của mình, Nobel cuối cùng đã tham gia vào một vụ kiện vi phạm bằng sáng chế về chất nổ không khói. Ông tích lũy được một tài sản khổng lồ trong suốt cuộc đời của mình, hầu hết số tiền bắt nguồn từ 355 phát minh của ông, trong đó có phát minh thuốc nổ (dynamite) là nổi tiếng nhất.

Khi người anh Ludvig của ông qua đời vào năm 1888, nhiều bài cáo phó đã nhầm lẫn và viết về cái chết của Alfred Nobel trong khi ông vẫn còn sống. Bản cáo phó trên một tờ báo Pháp viết Le marchand de la mort est mort (Nhà buôn cái chết đã chết) và tiếp tục viết, "Tiến sĩ Alfred Nobel, người đã trở nên giàu có sau khi phát minh ra cách thức giết con người nhanh chóng hơn bao giờ hết, đã qua đời ngày hôm qua." Bài viết này khiến Nobel bất ngờ và làm ông lo ngại về việc ông sẽ được ghi nhớ ra sao sau khi ông chết. Nó đã khiến ông muốn thay đổi di chúc của mình.

Ngày 10 tháng 12 năm 1896, Alfred Nobel đã chết trong biệt thự của ông ở San Remo, Ý vì xuất huyết não, thọ 63 tuổi, 8 năm sau bản cáo phó nhầm lẫn trên. Trong bản di chúc gây bất ngờ lớn cho công chúng thời đó, Nobel đã ghi rằng tài sản của ông sẽ được sử dụng để tạo ra một loạt các giải thưởng cho những người trao "lợi ích lớn nhất cho nhân loại" trong vật lý, hóa học, hòa bình, sinh học, y học và văn học. Alfred đã dành 94% trị giá tài sản, 31 triệu SEK (khoảng 186 triệu USD, 150 triệu € tính theo thời giá 2008) và lấy lãi hàng năm để lập nên 5 giải Nobel cho "những ai, trong năm mà giải sẽ được trao, đã đưa đến những lợi ích tốt nhất cho con người.".

Di chúc của ông ghi rõ:

Tất cả tài sản còn lại của tôi được thực hiện như sau đây:
Số tiền vốn sẽ được người thực hiện di chúc đầu tư vào các nguồn an toàn và lập nên quỹ, và lợi nhuận nói trên được chia thành các giải thưởng cho những ai trong những năm trước khi nhận giải đã phục vụ tốt cho nhân loại. Lợi nhuận nói trên được chia ra làm 5 giải thưởng bằng nhau, chia ra như sau: một phần cho người có phát hiện hay phát minh quan trọng nhất trong lĩnh vực vật lý, một phần cho người có phát hiện và phát triển quan trọng nhất trong hóa học; một phần cho người có phát hiện quan trọng nhất trong lĩnh vực sinh lý học hay y học; một phần cho người đã sáng tạo ra trong lĩnh vực văn chương tác phẩm nổi bật nhất với khuynh hướng lý tưởng hóa; và một phần cho người đã đóng góp nhiều nhất hay tốt nhất cho tình anh em giữa các dân tộc, cho sự xóa bỏ hay giảm thiểu quân đội thường trực và cho sự giữ gìn và tăng tình hữu nghị giữa các nước.

Giải thưởng cho vật lý và hóa học sẽ do viện Hàn lâm Thụy Điển trao tặng; cho sinh lý học hay y học do viện Caroline ở Stockholm; cho văn chương do viện Hàn lâm Stockholm; và cho người đóng góp vì hòa bình do ủy ban 5 người được Quốc hội Na Uy bầu. Trong di chúc của tôi có nói rõ ràng rằng giải được trao không phân biệt quốc gia của người nhận, vì thế người xứng đáng nhận giải nhất sẽ nhận giải, dù cho người đó có là người Scandinavi hay không.

Do sự nghi ngờ về tính chân thực của bản di chúc này, đến ngày 26 tháng 4 năm 1897 bản di chúc mới được Tòa án Na Uy chấp nhận. Chấp hành di chúc của Nobel, Ragnar Sohlman và Rudolf Lilljequist đã lập ra Quỹ Nobel (Nobel Foundation) để quản lý tài sản của Nobel và tổ chức các giải thưởng của quỹ.

Hướng dẫn của Nobel tạo ra một Ủy ban Nobel Na Uy trao giải Nobel Hòa bình, các thành viên của Ủy ban này đã được bổ nhiệm ngay sau khi di chúc đã được phê duyệt trong tháng 4 năm 1897. Không lâu sau đó, các tổ chức trao giải thưởng khác đã được chỉ định hoặc thành lập, bao gồm: Karolinska Institutet vào ngày 7 tháng 6, Học viện Thụy Điển vào ngày 9 tháng 6, và Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển vào ngày 11 tháng 6. Quỹ Nobel đã đạt được một thỏa thuận về tiêu chí trao các giải thưởng, và đến năm 1900, các tiêu chí trao giải của Quỹ Nobel đã được vua Oscar II ban hành chính thức. Năm 1905, các liên minh cá nhân giữa Thụy Điển và Na Uy đã bị giải tán. Sau đó, Ủy ban Nobel của Na Uy chịu trách nhiệm cho việc trao giải Nobel Hòa bình và các tổ chức Thụy Điển chịu trách nhiệm trao các giải còn lại.

Quỹ Nobel

Quỹ Nobel được thành lập như một tổ chức tư nhân vào ngày 29 tháng 6 năm 1900. Chức năng của nó là quản lý tài chính và quản trị các giải thưởng Nobel. Tuân thủ theo di chúc của Nobel, nhiệm vụ chính của Quỹ là quản lý các tài sản Nobel để lại. Robert và Ludwig Nobel đã tham gia vào việc kinh doanh dầu ở Azerbaijan và theo nhà sử học Thụy Điển E. Bargengren, người truy cập các tài liệu lưu trữ của gia đình Nobel, "việc quyết định cho phép rút tiền của Alfred từ Baku đã trở thành yếu tố quyết định cho phép Quỹ Nobel được thành lập". Một nhiệm vụ quan trọng của Quỹ Nobel là quảng cáo các giải thưởng này trên bình diện quốc tế và giám sát các thủ tục liên quan đến giải thưởng. Quỹ không được tham gia vào quá trình lựa chọn người đoạt giải Nobel. Quỹ Nobel tương tự như một công ty đầu tư với việc đầu tư tiền Nobel để lại để tạo ra một nguồn tài chính vững chắc cho các giải thưởng và các hoạt động hành chính. Quỹ Nobel được miễn các loại thuế ở Thụy Điển (từ năm 1946) và các loại thuế đầu tư tại Hoa Kỳ (từ năm 1953). Từ những năm 1980, đầu tư của Quỹ đã có lợi nhuận nhiều hơn và tính đến 31 tháng 12 năm 2007, Quỹ Nobel kiểm soát các tài sản có giá trị lên tới 3.628 tỷ kronor Thụy Điển (khoảng 560 triệu USD).

Theo luật, Quỹ bao gồm một hội đồng quản trị của năm công dân Thụy Điển hay Na Uy, với trụ sở tại Stockholm. Chủ tịch Hội đồng quản trị được Vua Thụy Điển bổ nhiệm, với bốn thành viên khác do ủy thác của các tổ chức trao giải thưởng bổ nhiệm. Một giám đốc điều hành được lựa chọn trong số các thành viên hội đồng quản trị, Phó giám đốc được Vua Thụy Điển bổ nhiệm, và hai phó chủ tịch được bổ nhiệm do người được ủy thác. Tuy nhiên, kể từ năm 1995, tất cả các thành viên của hội đồng quản trị được lựa chọn bởi các ủy viên quản trị; Giám đốc điều hành và các Phó Giám đốc chỉ định bởi chính hội đồng quản trị. Cũng như hội đồng quản trị, Quỹ Nobel được tạo thành từ các tổ chức trao giải (Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, Đại hội đồng Nobel tại Viện Karolinska, Viện Hàn lâm Thụy Điển, và các Ủy ban Nobel Na Uy), người được ủy thác của các tổ chức trên, và các kiểm toán viên.

Huy chương Nobel
Huy chương Nobel làm bằng 150 gram vàng 18 ca-ra chạm hình Alfred Nobel. Mặt sau của tấm huy chương giải Nobel Vật lý và Hóa học là hình một phụ nữ để ngực trần.

Một số tấm huy chương Nobel đã được chủ nhân mang ra bán đấu giá. Tấm huy chương Nobel Hòa bình được bán rẻ nhất trong đấu giá đó là của Aristide Briand, người Pháp đã có đóng góp lớn trong năm 1926 vào cuộc hoà hợp ngắn ngủi Đức – Pháp. Năm 2008 huy chương Nobel này được bảo tàng Ecomusée của Saint-Nazaire mua về với khoản tiền 12 nghìn euro. Khá hơn một chút, huy chương Nobel Hoà bình của người Anh William Randal Cremer vinh danh năm 1903 đã bán với giá 17.000 đô la tại một cuộc đấu giá năm 1985.

Từ năm 2014, việc bán huy chương Nobel trở nên phổ thông. Cho tới giờ 8 huy chương đã được bán kể từ đó. Cũng về giải Nobel Hoà bình, tấm huy chương của người Bỉ Auguste Beernaert (được trao năm 1909) đã đạt tới giá 661 nghìn đô la và huy chương Nobel của Carlos Saavedra Lamas, người Argentina, nhận năm 1936, thậm chí đã tìm được người mua với giá kỷ lục 1,16 triệu đô la.

Kỷ lục hiện nay là huy chương của James Watson, người Mỹ được nhận giải nobel Y học năm 1962 cho những phát hiện ra cấu trúc DNA. Ông đã bán được tấm huy chương Nobel của mình với giá 4,76 triệu đô la Mỹ vào tháng 12/2014. Trong khi đó chỉ trước đó có 20 tháng, những người được thừa kế của nhà khoa học Anh Francis Crick, nhận chung Nobel Y học với James Watson, lại chỉ bán được tấm huy chương với giá chưa bằng một nửa.

Những tranh cãi và phê bình

Những người nhận gây tranh cãi
Trong những lời chỉ trích, Ủy ban Nobel đã bị cáo buộc là có những chương trình nghị sự mang tính chất chính trị hoặc bỏ qua những người xứng đáng. Họ cũng bị cáo buộc bởi chủ nghĩa trung dung châu Âu, nhất là trong Giải Nobel Văn học.

Giải Nobel Hòa bình

Một trong những trường hợp bị chỉ trích nhiều nhất là giải thưởng của Henry Kissinger và Lê Đức Thọ. Những tranh cãi nãy đã dẫn đến sự ra đi của nhiều thành viên của Ủy ban Nobel Na Uy. Lê Đức Thọ đã từ chối nhận giải. Cả Lê Đức Thọ và Kissinger đều được nhận giải vì những nỗ lực chấm dứt chiến tranh giữa Bắc Việt và Hoa Kỳ vào tháng 1 năm 1973. Tuy nhiên, khi giải thưởng của hai ông được tuyên bố, tất cả các bên liên quan đến chiến tranh Việt Nam đều bị kéo vào vòng chiến tranh. Nhiều ý kiến chỉ trích cho rằng Kissinger không phải là một người kiến tạo hòa bình mà là một người mở rộng cuộc chiến tranh.

Yasser Arafat, Shimon Peres và Yitzhak Rabin được trao giải Nobel Hòa bình vào năm 1994 trong những nỗ lực kiến tạo hòa bình giữa Israel và Palestine. Tức thì sau khi giải thưởng được tuyên bố, một trong năm thành viên của Ủy ban Nobel Na Uy đã cáo buộc Arafat là một tên khủng bố và xin từ chức. Những mối nghi ngờ mới về Arafat đã được lan truyền trên các trang báo phổ biến.

Một sự chỉ trích khác nhằm vào giải Nobel Hòa bình của Barack Obama vào năm 2009. Quyết định trao giải thưởng cho vị Tổng thống Mỹ da màu đầu tiên được đưa ra chỉ sau 7 ngày Obama nhậm chức, nhưng thực sự thì việc trao giải phải diễn ra 8 tháng sau đó. Obama tuyên bố ông không cảm thấy xứng đáng với giải thưởng này. Chuyện này đã gây ra hai luồng ý kiến khác nhau: một số người cho rằng Obama xứng đáng, số khác thì cho rằng ông chưa đạt được thành tựu nào để xứng đáng với điều đó như là một sự tưởng thưởng. Giải Nobel của ông, như của Jimmy Carter và Al Gore đã thúc đẩy sự những tố cáo của những người cánh tả.

Giải Nobel Văn học
Giải thưởng năm 2004 được trao cho Elfriede Jelinek và nó đã gây ra một sự phản đối từ một thành viên của Viện hàn lâm Thụy Điển, Knut Ahnlund. Ông này quyết định từ chức, viện cớ rằng những ngôn từ của Jelinek là "một mớ văn bản được xúc vào mà không có các cấu trúc nghệ thuật". Giải thưởng năm 2009 dành cho Herta Müller cũng gây ra sự chỉ trích. Theo The Washington Post, những nhà phê bình và giáo sư người Mỹ đã trở nên ngu dốt vì tác phẩm của bà. Nó làm cho những nhà phê bình đó giải thưởng mang tính chất chủ nghĩa trung dung châu Âu.

Giải Nobel dành cho khoa học
Năm 1948, nhà thần kinh học António Egas Moniz nhận Giải Nobel Sinh lý và Y khoa cho những phát triển của ông cho phẫu thuật tủy não. Năm trước, Walter Jackson Freeman II đã phát triển lĩnh vực này bằng một giải pháp nhanh hơn và dễ dàng hơn. Một phần của vấn đề là do khi công bố rộng rãi quy trình ban đầu, nó đã được mà không có sự cân nhắc xứng đáng hay sự quan tâm của đạo đức y học hiện đại. Có một sự thực được chứng thực bởi các ấn phẩm có ảnh hưởng như The New England Journal of Medicine rằng phẫu thuật tủy não đã được phổ biến khi có đến 5000 ca phẫu thuật trong vòng 3 năm và các ca này đều sử dụng phương pháp của Moniz.

Những thành tựu đã bị bỏ qua

Giải Nobel Hòa bình

Ủy ban Nobel Na Uy đã xác nhận rằng Mahatma Gandhi xứng đáng là người được nhận giải thưởng Nobel Hòa bình trong các năm 1937–1939 và 1947. Sự xác nhận cuối cùng chỉ diễn ra vài ngày trước khi người anh hùng dân tộc của Ấn Độ bị ám sát vào ngày 30 tháng 1 năm 1948. Sau đó, Ủy ban trên đã xác nhận Gandhi đã không được nhận giải thưởng. Geir Lundestad, thư ký của Ủy ban vào năm 2006, đã nói rằng:

Năm 1948, khi Gandhi qua đời, Ủy ban Nobel Na Uy đã từ chối ý định trao giải với ý rằng "không ứng viên nào xứng đáng" trong năm đó. Sau đó, khi Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 được trao Giải Nobel Hòa bình vào năm 1989, chủ tịch của ủy ban đã nói rằng "đó là một sự tri ân dành cho Mahatma Gandhi".

Ngoài ra, có rất nhiều trường hợp khác đã bị bỏ qua. Theo Foreign Policy, những trường hợp như vậy gồm Eleanor Roosevelt, Václav Havel, Ken Saro-Wiwa, Sari Nusseibeh và Corazon Aquino, những người mà "không bao giờ được trao giải, nhưng họ xứng đáng".

Thống kê

 Người trẻ nhất giành giải Nobel:

Malala Yousafzai; ở tuổi 17, nhận Giải Nobel Hòa bình (2014).

 Người già nhất giành giải Nobel:

John B. Goodenough; ở tuổi 97, nhận Giải Nobel Hóa học (2019).

Tham khảo
Feldman, p. 65

Sách tham khảo

Xem thêm

 Giải thưởng Abel
 Giải Crafoord
 Giải thưởng Fields
 Giải Ig Nobel
 Giải Kyoto
 Danh sách người đoạt giải Nobel
 Danh sách giải thưởng, huy chương
 Hội nghị Nobel
 Thư viện Nobel
 Bảo tàng Nobel
 Trung tâm Hòa bình Nobel
 Giải thưởng Ramon Magsaysay
 Giải Shaw
 Giải thưởng Turing
Giải Nobel vật lý
Giải Nobel hoá học
Giải Nobel văn học
 VinFuture

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Nobel Prizes by Universities and Institutes

Giải thưởng khoa học kỹ thuật
Khởi đầu năm 1895


title: Manduca bergarmatipes

text:
Manduca bergarmatipes là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. ''M. bergarmatipes gặp ở Argentina.

Tham khảo

Manduca


title: Ủy ban Cư dân Vĩnh Hưng

text:
Ủy ban Cư dân Vĩnh Hưng (, Hán Việt: Vĩnh Hưng cư dân ủy viên Hội) là một ủy ban khu phố tương đương cấp trấn  (tức là cơ quan hành chính cấp cơ sở của Trung Quốc tại Hoàng Sa) do chính phủ Trung Quốc thành lập năm 2006. Ủy ban đóng tại đảo mà Trung Quốc gọi là Vĩnh Hưng (tức đảo Phú Lâm theo cách gọi của Việt Nam) thuộc quần đảo Hoàng Sa và chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động hành chính dân sự trên toàn bộ quần đảo hiện đang tranh chấp này. Trụ sở ủy ban đặt tại Đồn Cảnh sát Biên phòng biển Vĩnh Hưng. Trên trang của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, ủy ban Cư dân Vĩnh Hưng có mã trấn là 511902205001.

Thành lập
Theo thông tin của Trung Quốc, trong những năm gần đây, ngành đánh bắt xa bờ trên Biển Đông của Trung Quốc phát triển mạnh, các ngư dân từ Tam Á, Quỳnh Hải, Văn Xương, Vạn Ninh tổ chức thành các nhóm đến khai thác hải sản tại khu vực quần đảo Hoàng Sa ngày càng tăng lên. Tuy nhiên, ngư dân thiếu một tổ chức quản lý nên gặp một số khó khăn.

Các cư dân cư trú trên đất liền của đảo được chia thành hai thôn: thôn Bắc và thôn Nam. Ngày 25 tháng 12 năm 2006, tỉnh Hải Nam tổ chức hành chính cho các cư dân và tổ chức đại hội cho ngư dân và tiến hành bầu ba trưởng thôn (hai cho cư dân, một cho ngư dân). Ủy ban chính thức được thành lập từ ngày 26 tháng 12 năm 2006. Trên lý thuyết, Ủy ban cư dân độc lập với các đơn vị vũ trang đóng trên quần đảo.

Tranh chấp
Việc thành lập Ủy ban này và việc chính quyền tỉnh Hải Nam đang có đề xuất thành lập trấn Vĩnh Hưng trên cơ sở Ủy ban Cư dân Vĩnh Hưng, đang gặp phải một trở ngại là bị Việt Nam lên tiếng phản đối. Sau khi phía Trung Quốc công bố quyết định thành lập Ủy ban thôn đảo Vĩnh Hưng và Triệu Thuật ngày 8/11/2009, phía Việt Nam đã có những phản đối quyết liệt bằng lời nói nhưng không thấy có những phản đối chính thức bằng công hàm ngoại giao giữa hai nước. Khi trả lời một cuộc phỏng vấn, Bà Nguyễn Phương Nga, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam đã tái khẳng định Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý để khẳng định chủ quyền của mình đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Bà Nga nói: "Việt Nam phản đối quyết định này của phía Trung Quốc. Việc làm này đã vi phạm nghiêm trọng chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam, không phù hợp với nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước, không có lợi cho tiến trình đàm phán tìm kiếm biện pháp cơ bản, lâu dài cho vấn đề trên biển giữa hai bên".

Xem thêm
 Đảo Phú Lâm
 Hoàng Sa
 Văn phòng Quần đảo Tây Sa, Quần đảo Nam Sa, Quần đảo Trung Sa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ủy ban cư dân Vĩnh Hưng trên Baidu
 Ủy ban cư dân Vĩnh Hưng trên Hudong

Hải Nam
Lãnh thổ tranh chấp


title: Hydrophylax chalconotus

text:
Hydrophylax chalconotus là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó là loài đặc hữu của Indonesia.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, sông có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, các đồn điền, vườn nông thôn, đất có tưới tiêu, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa.

Tham khảo

 van Dijk, P.P., Iskandar, D. & Inger, R. 2004. Rana chalconota. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Indonesia
Hydrophylax