title: Phêrô Maria Khuất Văn Tạo

text:
Phêrô Maria Khuất Văn Tạo (1900 – 1977) là một giám mục người Việt Nam thuộc Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm nhận vai trò Giám mục chính tòa tiên khởi Giáo phận Hải Phòng từ năm 1960 đến năm 1977. Trước đó, ông từng đảm nhận vai trò Giám quản Tông Tòa Địa phận Hải Phòng từ năm 1955 đến năm 1960, kiêm Giám quản Tông tòa Địa phận Bắc Ninh từ năm 1955 đến năm 1963 (từ năm 1960 thăng cấp thành giáo phận Bắc Ninh). Khẩu hiệu Giám mục của ông là "Chiến thắng trong bác ái".

Thân thế và tu học
Phêrô Maria Khuất Văn Tạo sinh ngày 1 tháng 1 năm 1900 tại Hà Thạch, Bất Bạt (nay thuộc xã Hà Thạch, thị xã Phú Thọ), Phú Thọ thuộc giáo phận Hưng Hóa. Tài liệu sách Chứng Từ của một Mục Tử ghi nhận ông quê quán tại xã Xuân Vân, huyện Phúc Thọ, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc xã Xuân Đình, huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội). Ông có tên khai sinh là Phêrô Khuất Văn Ẩn, con trai đầu lòng của ông Giuse Khuất Văn Định và bà Anna Nguyễn Thị Lợi.

Năm 11 tuổi, cậu bé Khuất Văn Ẩn quyết định đi theo con đường tu trì và được linh mục Giuse Nguyễn Công Triệu thuộc giáo phận Hưng Hóa nhận làm nghĩa tử. Từ đây, cậu mang tên mới là Khuất Văn Tạo. Sáu năm sau đó, cậu được cho nhập học tại tiểu chủng viện Hà Thạch tại phủ Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Sau mười năm tu học, Khuất Văn Tạo được triệu về học triết lý tại Hưng Hóa.

Thời kỳ linh mục
Sau một khoảng thời gian dài tu học, ngày 10 tháng 6 năm 1933, Phó tế Phêrô Khuất Văn Tạo tiến đến việc được truyền chức linh mục. Sau khi được thụ phong, tân linh mục Khuất Văn Tạo được cử làm linh mục phó, hỗ trợ linh mục Mazé Kim, sau là giám mục Hưng Hóa. Năm 1939, ông được bổ nhiệm phụ trách trường tập (đào tạo giáo sĩ Công giáo) mới thành lập. Linh mục Tạo đã đảm nhận vai trò này đến sau năm 1945.

Giám mục Mazé và các linh mục người Pháp bị yêu cầu về Hà Nội, linh mục Khuất Văn Tạo phải đảm nhiệm mọi công tác ở Nhà chung (Tòa giám mục) Hưng Hóa với nhiều vai trò khác nhau như Quản lý Địa phận, linh mục chính xứ Hưng Hóa, Bề trên Trường Tập. Tháng 5 và tháng 10 năm 1947, máy bay chiến đấu của Pháp rải bom Tòa giám mục Hưng Hóa và trong lần tháng 10 chiếm đóng Tòa giám mục trong khoảng thời gian vài ngày. Sau khi quân đội Pháp rút khỏi Tòa giám mục, họ buộc linh mục Khuất Văn Tạo theo họ. Vì không mong muốn theo Pháp, linh mục Tạo buộc quân đội Pháp tuyên bố về việc họ buộc linh mục Tạo theo họ, sau đó ông mới chịu đi. Đây là sự kiện khiến chính quyền Việt Nam xem rằng ông theo Pháp.

Sau khi được quân đội Pháp thả tự do, linh mục Khuất Văn Tạo trở về Sơn Tây, thành lập trại di cư Văn Côi trong khoảng thời gian đầu năm 1951. Năm 1952, Giám mục bổ nhiệm ông phụ trách Tiểu chủng viện Thánh Giuse ở Tông, đồng thời ông tiếp tục xây dựng một trại di cư ở Kim Sơn. Trại Kim Sơn hoạt động cho đến khi giáo dân di cư vào Nam năm 1954.

Thời kỳ giám mục

Bổ nhiệm và tấn phong
Năm 1954, Giám mục đương nhiệm Hạt Đại diện Tông Tòa Hải Phòng (Địa phận Hải Phòng) Giuse Trương Cao Đại di cư vào Nam theo hiệp định Genève. Phần lớn các linh mục, giáo dân Địa phận cũng quyết định di cư vào Nam. Thời kỳ giám mục Khuất Văn Tạo quản nhiệm chỉ còn 9 linh mục còn khả năng cử hành mục vụ trên tổng số 11 linh mục và tất cả tuổi đều đã cao.

Tháng 2 năm 1955, Giám mục Mazé Kim nhắn tin báo rằng Khâm sứ Tòa Thánh cần gặp linh mục Khuất Văn Tạo càng sớm càng tốt. Linh mục Tạo xin giấy thông hành, đạp xe đạp đến Hà Nội để thực hiện cuộc gặp. Tại cuộc gặp này, Khâm sứ Tòa Thánh loan tin Tòa Thánh bổ nhiệm linh mục Tạo làm giám mục hiệu tòa, cai quản 2 địa phận Hải Phòng và Bắc Ninh. Linh mục Tạo từ chối với lý do khó hèn bất lực. Sau khi nghe Khâm sứ xác nhận Hải Phòng đã có linh mục Tổng đại diện và bỏ qua ý kiến của Đại diện Tông Tòa Địa phận Hà Nội Giuse Maria Trịnh Như Khuê, linh mục Tạo bỏ về Hưng Hóa. Linh mục Khuất Văn Tạo viết trong hồi ký: Mừng thầm, tôi vội lấy xe đạp thủng thỉnh thuận gió đạp ngược đến nhà ngủ một giấc ngon, không nhớ từ bé đến hôm ấy có giấc ngủ nào ngon như thế chăng. Mừng vì dù sao giáo phận này cũng có người “đứng mũi chịu sào”, mình có suy nghĩ thêm về việc trạch cử” cũng không sao. Tháng 8 năm 1955, Khâm sứ lại lặp lại đề nghị với linh mục Tạo và lần này ông chấp nhận đề nghị làm giám mục. Viết trong hồi ký, ông cho biết sở dĩ nhận chức vụ là do có thể hứng mũi chịu sào, đỡ đần các linh mục.

Trên thực tế, ngày 7 (hoặc 8) tháng 5 năm 1955, Tòa thánh đã ra sắc lệnh bổ nhiệm linh mục Phêrô Maria Khuất Văn Tạo làm Giám mục, chức giám mục Hiệu tòa Carilla, đảm nhận vai trò Giám quản Tông tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Hải Phòng. Ngoài ra, Tòa Thánh còn bổ nhiệm tân giám mục làm Giám quản Tông Tòa tại Hạt Đại diện Tông Tòa Bắc Ninh. Việc bổ nhiệm này nhằm thay thế giám mục Trương Cao Đại di cư và giám mục Đa Minh Hoàng Văn Đoàn của Bắc Ninh bị gãy xương chân xin đi Hồng Kông.

Sau khi chính thức bổ nhiệm, việc tấn phong bị trì hoãn nhiều lần. Khâm sứ Tòa Thánh yêu cầu tổ chức lễ tấn phong bằng bất kỳ cách nào. Tin bổ nhiệm được công bố, Giám mục Mazé Kim đến báo tin cho chính quyền tỉnh Sơn Tây và họ cho rằng việc nội bộ của Công giáo nên không liên quan đến chính quyền. Tuy vậy, người hỗ trợ mua các lễ phục giám mục bị bắt giữ tại Hà Nội cùng các phẩm phục vừa mua trong vòng một tháng. Lễ tấn phong ngày 7 tháng 2 năm 1956 tại nhà thờ Sơn Tây do Giám mục Hưng Hóa Jean-Marie Mazé Kim chủ phong. Thành phần tham gia lễ không có bất kỳ giáo dân nào, chỉ gồm các giáo sĩ với các vai trò khác nhau: giám mục truyền chức và thụ chức, linh mục Tổng Đại diện tên Thi và linh mục Hiển trong vai trò trợ phong. Ngoài ra còn có linh mục Vy phục trách lễ nghi và linh mục Huệ được phân công bổ củi và gác cổng.

Nhậm chức và mục vụ
Sau khi được tấn phong, giám mục Khuất Văn Tạo không được chính quyền địa phương cấp giấy di chuyển. Việc này được giải quyết khi trình thủ tướng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng. Tuy vậy, đến ngày 23 tháng 3 năm 1956, giám mục Tạo mới được cấp phép và lên đường nhậm chức đến Bắc Ninh vào ngày hôm sau.

Tại Bắc Ninh, giáo dân đi dân công nên đến chiều mới đến gặp mặt tân giám mục. Tại đây, giám mục Khuất Văn Tạo khuyên giáo dân tin cậy mến thờ Chúa, thương yêu đoàn kết và trung thành với Chúa, với Hội Thánh, với Tổ quốc. Sau đó, ông đến chào thăm Ủy ban Hành chính tỉnh Bắc Ninh và mời họ đến dự buổi tiệc do địa phận tổ chức. Tại buổi liên hoan, giám mục Khuất Văn Tạo kêu gọi người Công giáo tích cực yêu nước Việt Nam trên hết nhưng không được thù hận các quốc gia khác, tham gia tích cực các việc ích nước lợi dân. Ngoài ra, giám mục Tạo còn kêu gọi đoàn kết Bắc Ninh, giai cấp và hỗ trợ nhà cầm quyền sáng suốt nhằm mưu ích cho đất nước. Quốc gia ông ám chỉ có thể là miền Nam Việt Nam, vì ông cho rằng việc bôi xấu giữa hai miền làm người ngoài chỉ cảm thấy toàn quốc (Việt Nam) toàn xấu.

Một ngày sau bữa liên hoan, giám mục Khuất Văn Tạo thực hiện các công tác mục vụ: bầu hội đồng địa phận, phụng vụ Tuần Thánh, cử hành nghi lễ cưới Công giáo, phép Thêm Sức, rửa tội, thăm trại phong, thăm các giáo xứ, giáo họ. Ông được phép thăm giáo dân, tỉnh Bắc Giang cấp giấy cho phép ngày giờ và địa điểm được đến, chỉ cần trình cho chính quyền địa phương. Sau quá trình vận động chính quyền tỉnh Bắc Ninh, đếm ngày 27 tháng 4 năm 1956, ông được cấp giấy thông hành đi Hải Phòng. Trong thời gian ở tỉnh Bắc Ninh, lúc vừa về nhận địa phận, giám mục Tạo đã kêu gọi không phân biệt giai cấp, luận điệu này làm cho ông bị chất vấn bởi Ủy ban Hành chính Bắc Ninh vào ngày 19 tháng 4. Khi bị chất vấn về vấn đề đoàn kết giai cấp, giám mục Khuất Văn Tạo nêu lên ý kiến của ông này rằng những người địa chủ không phải lúc nào cũng từ bóc lột mà giàu có và quy định pháp luật không thể bất hồi tố như đã diễn ra được.

Đến Hải Phòng, chỉ có vài linh mục và giáo dân đón Tân giám mục vì họ đang trong phong trào Cải cách ruộng đất. Ông đến chào thăm Ủy ban Hành chính Thành phố Hải Phòng, Mặt trận Tổ Quốc và gửi lời mời họ tham dự tiệc trà do các giáo xứ ngoại thành tổ chức. Ông chính thức nhậm chức tại Địa phận Hải Phòng ngày 28 tháng 4 năm 1956.

Chỉ hai ngày sau chính thức nhậm chức, ngày 30 tháng 4 năm 1956, giám mục Khuất Văn Tạo tiếp đón linh mục Võ Thành Trinh và Nguyễn Hiếu Lễ đến từ Ủy ban Liên Lạc Công Giáo từ miền Nam. Giám mục Tạo tuyên bố không ban tờ cho phép cử hành các nghi thức Công giáo cho hai linh mục này để họ làm mục vụ tại bất kỳ địa điểm nào trong hai Hạt Đại diện Tông Tòa Hải Phòng và Bắc Ninh. Cuối tháng 5 năm 1956, giám mục Tạo sinh giấy thông hành đến Hà Nội nhưng chính quyền thành phố Hải Phòng yêu cầu chỉ chấp thuận nếu từ Hà Nội, giám mục Tạo về Bắc Ninh. Giám mục Tạo phản đối việc này và được thành phố chấp nhận việc trở lại Hải Phòng.

Sau chuyến thăm Hà Nội, ông đến thăm và thực hiện các công việc mục vụ Công giáo tại Địa phận Bắc Ninh cho đến ngày 28 tháng 6 năm 1956 thì trở lại Hải Phòng. Một ngày sau khi trở về, đồn công an Nhà máy Nước triệu tập ông hai lần với lý do thủ tục thông hành nhưng không có vấn đề quan trọng. Tại Hải Phòng, Mặt Trận Tổ Quốc khu Tả Ngạn (gồm các tỉnh Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Nam Định, Thái Bình ngày nay) phê phán giám mục Khuất Văn Tạo về chủ trương trả lại tài sản của cho địa chủ, gọi Linh Mục Vũ Xuân Kỷ - chủ tịch Ủy ban Liên lạc Công Giáo toàn quốc, là Lucifer và không đề cập đến lòng yêu nước trong các chuyến đi mục vụ. Sau khi có những chuyến thăm mục vụ tháng 6 năm 1956 tại Bắc Ninh, mãi đến ngày 23 tháng 8 năm 1956, sau nhiều vấn đề đăng ký và xin phép chính quyền, ông mới có giấy thông hành để lên đường thăm mục vụ các giáo xứ, giáo họ thuộc địa phận Hải Phòng. Ông đi nhiều nơi và mỗi nơi đều ghi chép về các điểm chính yếu. Các chuỗi thăm mục vụ kết thúc vào ngày 5 tháng 11 năm 1956, khi ông cử hành lễ kính các chân phước Tử Đạo Việt Nam tại giáo xứ Liễu Dinh, sau đó về thực hiện nghi thức cấm phòng cho các thầy cao tuổi cũng như các linh mục. Sau nghi thức cấm phòng, giám mục Khuất Văn Tạo tiếp tục thăm mục vụ các giáo xứ thuộc địa phận Bắc Ninh cho tới cuối năm 1956 mới trở lại Hải Phòng. Nhiều lần các chuyến đi mục vụ gặp mưa lớn và ông phải lội nước đến nhà thờ, có khi vị giám mục đói lả khi kết thúc công việc.

Giám mục Khuất Văn Tạo thường tẩy chay và kiên quyết không cấp phép cử hành các nghi lễ Công giáo cho các linh mục theo Ủy ban Liên lạc Công giáo, tiền thân của Ủy ban Đoàn kết Công giáo. Phái đoàn của Giám mục Pavol Brezanóczy đến Hải Phòng năm 1961 trong phái đoàn chính phủ Hungary không được ông tiếp đón vì cộng tác với chính quyền do Cộng sản lãnh đạo. Trong hoàn cảnh thiếu linh mục, ông vẫn quyết định đình chỉ linh mục Phạm Quang Phước, không cho linh mục này cử hành các bí tích Công giáo. Linh mục Phước nhiều lần nhờ sự can thiệp từ các tổ chức chính quyền và ông này vận động Ủy ban Hành chính Hải Phòng, Mặt trận Tổ Quốc, Ủy ban Liên lạc Công giáo và nhiều thành phần giáo dân gây áp lực nhằm yêu cầu giám mục Tạo chấp nhận cho ông cử hành các nghi lễ Công giáo. Phản ứng của giám mục Khuất Văn Tạo không mang tính cá nhân vì chính sách chung của Giáo hội Công giáo vào thời gian này, với thư từ Tòa Thánh ngày 7 tháng 5 năm 1955 và Quyết Nghị của các Bề Trên địa phận ở Việt Nam ngày 13 tháng 3 năm 1955 không cho các giáo dân gia nhập Ủy ban Liên lạc Công giáo. Mối quan hệ giữa linh mục Phước và giám mục Tạo vẫn còn bình thường cho đến năm 1961 khi linh mục Phước lên án giám mục Tạo về cung cách lỗi thời.

Ủy ban Hành chính tỉnh Phúc Yên có đề nghị tham gia nghi lễ Giáng sinh Công giáo, tuy vậy giám mục Khuất Văn Tạo không đồng tình với đề nghị này. Trong cuộc gặp vào ngày 23 tháng 12 năm 1956, ông giải thích lý do ông không dám mời họ đến dự. Tất cả gồm có 4 lý do: tôn trọng tự do (tôn giáo, tư tưởng) của các cán bộ; lễ nghi kéo dài với nhiều tiểu tiết không thoải mái; việc mời đoàn cán bộ ngồi hàng đầu gây nhiễu cho giáo dân tham gia lễ và sợ đụng chạm về tôn giáo trong bài giảng (Diễn thuyết) trong lễ. Vài ngày sau đó, ngày 29 tháng 12, Ủy ban Hành chính tỉnh Bắc Ninh phê phán Công giáo rao giảng cấm cách giáo dân gia nhập đoàn thể chính trị, giám mục Tạo tuyên bố giáo dân có quyền tham gia hoạt động chính trị nhưng với tư cách cá nhân và họ có bổn phận mưu ích nước, lợi dân đồng thời vinh danh Thiên Chúa và Giáo hội.

Năm 1957, toà giám mục Hải Phòng mua được chiếc xe Gíp dùng để đi lại tạo thuận tiện cho các chuyến thăm mục vụ. Tuy vậy, từ năm 1957, giám mục Khuất Văn tạo bị giới hạn, không thể tiếp tục thực hiện các chuyến thăm mục vụ.

Ngày 6 tháng 1 năm 1957, giám mục Khuất Văn Tạo cống bố việc Tòa Thánh đã công bố không thể cử hành nghi thức Công giáo cho những người đã gia nhập Ủy ban Đoàn kết Công giáo. Tuyên bố này được chuyển thành thông cáo đề ngày 10 tháng 1 với nội dung loan tin Ủy ban vượt quyền Giáo hội. Việc này nhiều giáo dân chống đối giám mục Tạo. Ngày 27 tháng 7 cùng năm, giám mục Tạo gửi thư riêng cho các linh mục về cách xử lý đối với các thành viên Ủy ban Liên lạc Công giáo trong nghi thức Bí tích Hòa Giải.

Giữa tháng 8 năm 1957, giám mục Khuất Văn Tạo ra tòa án Nhân dân Thành phố Hải Phòng để trả lời chất vấn về vấn đề in văn bằng, bằng khen và tờ tuyên xưng đức tin mà không xin phép chính quyền, lúc chiều ngày 16. Trong ba ngày 16 đến 18 tháng 8, giám mục Tạo bào chữa cho bản thân trước tòa, ông cho rằng đó không phải là sách báo bán cho mọi người nên không cần xin phép. Lý do chính là vì văng bằng có in nội dung Tôi không dám gia nhập, tán thành, ủng hộ đảng phái nào Toà Thánh Roma đã bài bác. Một tuần sau đó, ngày 24 tháng 8, ông đến Tòa án để trả lời chất vấn về quyết nghị của các Bề Trên địa phận và của Khâm sứ Toà Thánh ký ngày 12 tháng 3 năm 1955 và việc giám mục Tạo nhận được bản sao các thông tin này ngày 16 tháng 9 năm 1956. Nội dung các văn bản trên là nói về Ủy ban Liên lạc Công Giáo. Ông xác nhận có nhận các văn kiện trên và cho thi hành nhưng không thể ép buộc giáo dân vì người ta có thể dễ dàng bỏ đạo mà các giáo sĩ không thể làm gì được. Giám mục Tạo nêu rõ ai theo đạo thì cần tuân luật đạo. Giám mục Khuất Văn Tạo cho rằng trong chế độ tự do tôn giáo việc này không có tội và dùng nguyên tắc bất hồi tố trong luật để bác bỏ luận điểm của tòa án, ông cho rằng các văn bản ông có được ký trước luật Tự do tín ngưỡng. Nhiều giáo dân bỏ công việc đến tòa án xem sự việc xử giám mục Tạo.

Giám mục Khuất Văn Tạo nói với ông Trần Xuân Bách, Trưởng Ban Tôn giáo Trung ương ở phủ Thủ tướng rằng nếu Ủy ban Liên lạc Công Giáo lập đạo riêng ra là yên chuyện, chúng tôi không đả động chi. Trong lá thư hồi đáp thư của ông Bách gửi qua tay ông Nguyễn Ngọc Thanh với nội dung chính nói r8àng hãy tin tưởng ông Bách, giám mục Tạo bày tỏ tôi chỉ mong làm người công dân tốt, ước mối quan hệ giữa Giáo hội với chính quyền tốt thêm lên. Ngày 3 tháng 12 năm 1957, giám mục Khuất Văn Tạo bị Toà án triệu tập đến tòa vào ngày 4 tháng 12 và bị tra hỏi các nội dung rằng ông có chống lại Chính phủ và có nhận rằng quyết nghị của các Đấng Bề Trên địa phận có Khâm sứ là trái với lệnh của Chính phủ. Giám mục Tạo đáp rằng ông không chống đối.

Các thành viên Ủy ban Liên lạc Công giáo tiến hành nhiều hoạt động phản đối: cản trở việc làm hang đá ở nhà thờ chính tòa Hải Phòng. Đầu năm 1958, họ đến Tòa giám mục nhằm mắng linh mục Phạm Hân Quynh và yêu cầu linh mục này từ thời điểm đó không được giảng lễ nữa. Ngày 19 tháng 1, 100 thành viên Ủy ban Công giáo đến Tòa giám mục chờ gặp linh mục Phạm Hân Quynh nhằm gây chuyện.

Từ tháng 4 năm 1959, Tòa giám mục Hải Phòng không được tiếp tục nhận nhận số tiền nhà do Ủy ban quản lý tài sản đưa vì chính quyền Việt Nam cho rằng Tòa giám mục (Nhà Chung) không có đủ giấy tờ. Giữa tháng 1 năm 1960, nhiều nhóm, đoàn thể đến thỉnh cầu giám mục Khuất Văn Tạo cho phép linh mục Phạm Quang Phước cử hành các lễ nghi Công giáo, sau khi đã hơn 2 năm linh mục này hứa rút khỏi Ủy ban Liên lạc Công giáo nhưng chưa thi hành. Giám mục Tạo từ chối các đề nghị này. Ngày 15 tháng 1, Ủy ban Hành chính Hải Phòng mời giám mục Khuất Văn Tạo nhằm tuyên bố phản đối ông vì bắt linh mục Phước rút khỏi Ủy ban Liên lạc Công giáo, Mặt trận Tổ quốc và Đại biểu Hội đồng Nhân dân. Họ cho rằng giám mục này hành động vượt chính quyền và cấm linh mục Phước tham gia tổ chức yêu nước là trái chính sách pháp luật. Ủy ban nhận định giám mục Tạo dùng cấm phòng đầu năm 1959 để làm chính trị.

Thời kỳ giám mục chính tòa
Ngày 24 tháng 11 năm 1960, Tòa thánh thành lập hàng giáo phẩm Việt Nam, Giám mục Khuất Văn Tạo được nâng lên hàng Giám mục chính tòa giáo phận Hải Phòng. Trên thực tế, các thông tin từ Giáo hội Công giáo trên thế giới vẫn đến được Hải Phòng và giám mục Khuất Văn Tạo ghi lại trong hồi ký về việc cử hành cầu nguyện. Các biến cô được ghi chép gồm: sự qua đời của giáo hoàng Piô XII và giáo hoàng Gioan XXIII, lễ đăng quang của giáo hoàng Gioan XIII và giáo hoàng Phaolô IV và biến cố Công đồng Vatican II.

Giám mục Khuất Văn Tạo giữ lập trường cứng rắn với trường hợp linh mục Phạm Quang Phước, dù linh mục Tổng đại diện Hiệp đã đề nghị ông mềm dẻo. Việc này khiến linh mục Phước nhiều lần phản ứng và chê trách giám mục Tạo: xã hội người ta tiến, Đức Cha cứ ỳ ra thế, lúc thống nhất khắc biết, ở xã hội nào phải tùy xã hội ấy, tôi làm việc xã hội chứ làm gì hại Giáo Hội mà không cho tôi làm lễ. Những người ủng hộ linh mục này sau đó gây khó khăn cho giám mục Tạo cùng các linh mục khác, họ nhắc đến vụ việc tại Tu Vũ theo quan điểm của mình: Đức cha ở Tu Vũ đã bắn chết bao nhiêu đồng bào rồi, bây giờ lại ngăn cấm không cho tham gia công tác xã hội không cho làm việc yêu nước. Ngoài ra, nhóm này lập kế hoạc đưa các linh mục đến Đồng Giá để thực hiện nghi lễ cấm phòng nhằm rao truyền tin các linh mục rời bỏ giám mục Tạo đi theo linh mục Phước vì giám mục Tạo không cho tham gia Ủy ban Liên lạc Công giáo, tuy nhiên việc này bất thành. Theo tài liệu Hồi ký ghi chép của giám mục Tạo, ông cho rằng nhóm người từ ủy ban này do chính quyền Việt Nam điều động.

Các hoạt động phản đối của các thành viên Ủy ban Công giáo có hiệu quả khi trong năm 1962, không có cấm phòng như các năm. Giám mục Tạo bị cô lập và cảm thấy cô đơn, trong hồi ký, ông ví mình với việc Chúa ở vườn Giêt-xi-ma-ni khi lễ giáng sinh cùng năm cử hành chỉ có mỗi giám mục. Trong lễ này, ông lên án việc phá thai và ông cho rằng vô nhân đạo. Về chính trị, ông quan tâm đến sự kiện Đảo chính Việt Nam Cộng hòa 1963 khi gia đình Tổng thống họ Ngô bị giết chết. Ngày 29 tháng 12 năm 1962, Mặt trận Tổ Quốc hỏi giám mục Tạo về vấn đề đào tạo trong các trường Chủng viện Công giáo theo chương trình chính phủ mà đến thời này lại không chấp nhận. Giám mục Tạo phản hồi rằng chỉ những người muốn đi thi mới tự động học theo chương trình của Chính phủ thôi. Còn việc dạy chữ, dạy khoa học nếu không giải thích thì ai dạy cũng được. Ông bày tỏ lo lắng nếu góp ý kiến, giải thích, phê bình có lúc trái ngược nhau, ví dụ là thuyết người tiến hóa từ khỉ.

Giám mục Khuất Văn Tạo ít nhắc đển chủ nghĩa Cộng sản và chỉ trả lời trong các trường hợp bị cật vấn. Trước luận điểm của Ủy ban Hành chính Hải Phòng ngày 11 tháng 2 năm 1964 về việc có tố cáo các giáo sĩ Công giáo không cần nhắc đến [chủ nghĩa] Cộng sản, giám mục Tạo đáp rằng các giáo sĩ không có thành kiến và nhận thức chính quyền, tôn trọng chính quyền như các chính quyền thời vua quan Phật giáo, Khổng giáo, Tam điểm. Ngày 18 tháng 4, trong phiên tòa về tội lưu hành Thông Điệp Mẫu Sư (Mater et Magistra), sách báo tài liệu Công Giáo, Giám mục Tạo nhận định vì niềm tin vào Thượng đế khác nhau nên một người không thể là người Công giáo vừa là người theo chủ nghĩa Cộng sản.

Ngày 17 tháng 9 năm 1964, tại sở Công An Hải Phòng, khi bị tố cáo không khích lệ đồng bào đứng lên chống Mỹ, giám mục Khuất Văn Tạo phản bác rằng người Công Giáo chúng tôi làm được sự phải làm là cầu cho tổ quốc nhất là cho các nhà cầm quyền Bắc Nam sáng suốt vô tư, vô tư, vô tư, không ích kỷ, tư lợi, gia đình... và Bắc Nam cũng là đồng bào, trong dàn xếp mâu thuẫn không thể đứng về một trong hai bên. Về việc theo Mỹ, ông khẳng định mình chưa gặp và chưa từng nói chuyện với người Mỹ. Sở Công an cũng cho Giám mục Tạo nghe bản thông tư Phó thủ tướng Phan Kế Toại ký ngày 10 tháng 12 năm 1957 về nội dung chính là việc mở trường tư thục cần học theo chương trình nhà nước và mở trường đào tạo thuộc tôn giáo ngoài các môn riêng còn có các môn theo sự chỉ đạo của bộ Giáo dục. Thông tin này cũng quy định việc dạy giáo lý trong thời hạn ngắn hay dạy kinh phải xin phép. Cấm phòng không cần xin phép nhưng cần báo với chính quyền trước. không phải xin phép song phải báo với chính quyền trước. Sau đó, giám mục Tạo cũng được phố biến thông tư bổ sung do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký với nội dung chính là tuyển học sinh vào trường tôn giáo phải được nhân dân nhận xét cho phép. Chịu chức phải có chính quyền xét duyệt tuỳ hoạt động nơi huyện, tỉnh hay khu gồm nhiều tỉnh, phải được huyện, tỉnh khu xét duyệt.

Nhắc đến vấn đề các linh mục làm tuyên úy quân đội nhưng vẫn được làm lễ, giám mục Khuất Văn Tạo cho rằng các linh mục vào quân đội nhằm chăm lo đời sống tôn giáo cho binh sĩ và gia đình và không tham gia chiến đấu. Ông cũng cho biết nếu chính phủ cần người để chăm lo đời sống tôn giáo cho binh sĩ thì Giáo hội Công giáo sẽ đáp ứng. Ngoài ra, tin đồng theo Tây của giám mục Khuất Văn Tạo cũng được nhắc đến, có người cho rằng ông lập đồn bốt sát hại người Việt. Khi Trưởng công an Hải Phòng là ông Lê Minh cho phép các linh mục giáo phận khác đến làm giáo sư chủng viện tại Hải Phòng có nhắc đến việc các linh mục được đưa đến cần là những người tốt, chứ không phải những người đã đứng lập bốt, nợ máu phải trả nợ trước nhân dân giám mục Tạo lặng thinh không thanh minh. Trong Hồi ký, ông cho biết ông nghĩ đến thành kiến nhiều người cho rằng ông theo quân đội Pháp đến đồn bốt tại Tu Vũ.

Trong thời kỳ quản nhiệm, giám mục Khuất Văn Tạo quan tâm đến vấn đề đào tạo giáo sĩ. Các linh mục giáo phận Hải Phòng lúc này đều đã cao tuổi, còn lo bị đấu tố nên viễn cảnh giáo phận không còn linh mục là hoàn toàn có thể xảy ra. Các linh mục vì tránh bị phiền phức nên tham gia các tổ chức Ủy ban Mặt trận Tổ Quốc, có linh mục trở thành thành viên Ủy ban Liên lạc Công giáo hoặc Ủy ban Hòa Bình. Giám mục Khuất Văn Tạo không hài lòng về việc này và nhận định tinh thần linh mục Hải Phòng. Giám mục Tạo chú tâm huấn luyện các ứng sinh Đại chủng viện. Riêng về những ứng sinh này cũng gặp khó khăn ngăn cản con đường tu trì. Ngày 21 tháng 12 năm 1963, giám mục Tạo truyền chức phó tế cho 1 chủng sinh và sau đó truyền chức linh mục cho người này vào ngày 1 tháng 3 năm 1964. Giám mục Tạo còn truyền chức linh mục cho 5 người khác. Về chủng viện, linh mục Lôrensô Phạm Hân Quynh đóng vai trò Giám đốc và giáo sư duy nhất của chủng viện. Ngoài ra, linh mục này còn đảm nhận vai trò thư ký của giám mục Tạo. Cuối tháng 10 năm 1960 thì linh mục Quynh được đưa đi quản chế. Giám mục Tạo phản đối bản án này.

Hồi ký của giám mục Khuất Văn Tạo kết thúc năm 1964. Phần hồi ký chương 18 nói về biến cố ông bị bắt đến đồn bốt tại Tu Vũ, được xuất bản thành chương cuối cùng của cuốn sách Chứng từ của một Mục Tử. Ngoài ra, rất có thể ông còn viết hồi ký nhưng đã bị lưu lạc.

Ngoài các thành viên Ủy ban Liên lạc Công giáo đến Tòa giám mục gây áp lực, giám mục Khuất Văn Tạo và các cộng sự nhiều lần bị triệu tập ra Ủy ban Hành chính, Mặt trận Tổ quốc, Sở công an Thành phố Hải Phòng nhằm trả lời nhiều vấn đề chất vấn. Tòa giám mục cũng nhiều lần bị lục soát với tần suất cao và có tháng lên đến 2-3 lần. Những vi phạm hành chính thường quy phạt gạo và việc này làm giám mục Khuất Văn Tạo phải ăn cháo dài ngày. Giám mục Khuất Văn Tạo đối mặt với nhiều khó khăn: Nhiều cộng sự với giám mục Tạo bị bắt giam, bị tước phiếu mua gạo, bị thẩm vấn nhiều lần.

Những năm cuối đời
Năm 1974, giám mục Khuất Văn Tạo viết di chúc dài hơn 3 trang khổ A5, trong đó nội dung nói về hoặc nói với giám mục mà ông mong muốn đặt làm Giám quản Tông Tòa giáo phận Hải Phòng là giám mục Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng, giám mục chính tòa giáo phận Bắc Ninh. Từ sau khi viết di chúc, sức khỏe giám mục Tạo hồi phục và ổn hơn, nhưng ông trở nên kém minh mẫn và thường tự ý ra ngoài nhưng không có mục đích gì. Đến đầu năm 1977, ông bị tai biến, méo miệng.

Nhằm chữa bệnh cho giám mục Tạo, giáo phận tìm các phương thuốc chữa Đông và Tây y nhưng vì thể trạng ông lúc này quá yếu và suy kiệt nên khó có thể hồi phục. Cân nặng lúc này của ông chỉ còn khoảng 40 kg. Tháng 7 năm 1977, giám mục Khuất Văn Tạo nhập viện tại bệnh viện Việt – Tiệp. Sau mấy ngày nằm viện tại đây, các linh mục họp và thống nhất đưa giám mục giáo phận về Toà giám mục Hải Phòng để chăm sóc. Giám mục Khuất Văn Tạo xuất viện trong tình trạng hôn mê, thở gấp và mạnh bằng miệng. Về tòa giám mục, ông được đặt nằm trên chiếc giường mây và không thể ăn uống. Các linh mục quyết định đổ nước cho ông để làm dịu cổ họng.

Giám mục Phêrô Maria Khuất Văn Tạo qua đời sau vài ngày nằm bất động và thở dồn, ngày 18 tháng 8 năm 1977, thọ 77 tuổi, được an táng trong nhà thờ chính tòa Hải Phòng.

Nhiều giáo dân hay tin giám mục Khuất Văn Tạo qua đời đã đi bộ đến Hải Phòng để tham gia lễ viếng và cầu nguyện cho cố giám mục. Nghi thức viếng và cầu nguyện tổ chức liên tiếp trong ba ngày và thi hài quàn trong Nhà thờ chính tòa Hải phòng. Trong ba ngày này, Tòa giám mục luôn có giáo dân đông nghịt với khăn tang trắng. Chính quyền không chấp nhận đề nghị rước quan tài của giám mục Khuất Văn Tạo từ Tòa giám mục đến nhà thờ chính tòa với lộ trình khoảng 180 mét, do đó, quan tài ông được đặt sẵn trên huyệt mộ để an táng ngay sau lễ tang. Ông là giám mục đầu tiên được an táng trong lòng Nhà thờ Chính tòa Hải Phòng.

Nhận định
Trong bài viết Chứng Từ Của Một Mục Tử, với những con chiên ghẻ, Vũ Thành An nhận xét:

Tông truyền
Giám mục Phêrô Maria Khuất Văn Tạo được tấn phong năm 1956, dưới thời Giáo hoàng Piô XII, bởi:
 Giám mục Chủ phong: Giám mục Jean-Maria Mazé, M.E.P., Đại diện Tông Tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Hưng Hóa.

Giám mục Phêrô Maria Khuất Văn Tạo là Giám mục phụ phong cho giám mục:
 Năm 1971, giám mục Phêrô Maria Nguyễn Năng, cố giám mục chính tòa Giáo phận Vinh.

Tóm tắt chức vụ

Thứ tự bổ nhiệm - tấn phong giám mục

Chú thích

Tham khảo
 Việt Nam Công giáo Niên giám 1964.
 Báo Công giáo và Dân tộc số 979, ngày 09-10-1994.
 Dòng Đa Minh trên đất Việt, tập II, của linh mục Bùi Đức Sinh O.P., Sàigòn 1967.
 Nhân vật Công giáo Việt Nam (tập 4) Các Vị Giám mục Một Thời Đã Qua (1933-1995),Chương bốn: Giáo phận Hải Phòng
 Lịch sử Giáo phận Hải Phòng

Giám mục Công giáo người Việt
Người Phú Thọ
Sinh năm 1900
Mất năm 1977
Người họ Khuất tại Việt Nam


title: Villalonso

text:
Villalonso là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 116 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Từ Khê

text:
Từ Khê (chữ Hán phồn thể:慈溪市, chữ Hán giản thể: 慈溪市, âm Hán Việt: Từ Khê thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố Từ Khê có diện tích 1154 km², dân số 1.010.000 người. Thành phố này nằm ở bình nguyên Ninh Chiêu. Thời Xuân Thu xứ này thuộc Việt quốc, năm Đường Khai Nguyên thứ 26 (738) lập huyện Từ Khê. Tháng 10 năm 1988 thành lập thành phố trên cơ sở huyện Từ Khê.
Mã số bưu chính của thành phố Từ Khê là 315300. Về mặt hành chính, thành phố Từ Khê được chia thành 3 nhai đạo, 17 trấn. Các đơn vị này lại được chia thành 38 xã khu, 28 ủy ban cư, 308 thôn hành chính, hương.
 Nhai đạo: Hử Sơn, Tông Hán, Khảm Đôn.
 Trấn: Quan Hải Vệ, Trường Hà, Châu Hạng, Thiên Nguyên, Tân Phổ, Sùng Thọ, Thắng Sơn, Am Đông, Phụ Hải, Tiêu Lâm, Kiều Đầu, Hoành Hà, Khuông Yển, Chưởng Khởi, Phạm Thị, Tam Bắc, Long Sơn.
 Hương:.

Tham khảo

Ninh Ba
Đơn vị cấp huyện Chiết Giang
Thành phố tỉnh Chiết Giang


title: Ctenicera divaricata

text:
Ctenicera divaricata là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: Triều Taungoo

text:
Triều Taungoo hay Toungoo (tiếng Myanmar: တောင်ငူခေတ်, phiên âm quốc tế: tàuɴŋù kʰiʔ; Hán-Việt: Đông Hu 東吁) là một trong những triều đại vĩ đại nhất trong lịch sử Myanmar. Các vua triều Taungoo đã lần thứ hai thống nhất đất nước Myanmar. Taungoo là gọi theo tên kinh đô đầu tiên của triều đại này, hiện là thành phố Taungoo, vùng Bago.

Lịch sử
Vào thời Pagan, Taungoo chỉ là một làng nhỏ. Sau khi triều Pagan sụp đổ, nạn dân người Miến đổ dồn về Taungoo. Một tiểu quốc nhỏ của người Miến đã được thành lập vào khoảng giữa thế kỷ 14, trung tâm là Taungoo. Vương quốc này trở thành trung tâm mới của người Miến.

Đến cuối thế kỷ 15, vua đời thứ tư của Taungoo là Mingyinyo (còn viết là Minkyinyo, 1459-1530) đã lãnh đạo đất nước một cách xuất sắc, phát triển mạnh mẽ nông nghiệp, mở rộng lãnh thổ đến tận sông Sittaung ở phía nam Ava vào khoảng năm 1510. Khi người Shan xâm chiếm Ava năm 1527, một lần nữa nạn dân người Miến lại đổ về Taungoo, góp phần làm cho Taungoo thêm mạnh. Sau đó, Taungoo đã đánh bại quốc gia Mohnyin của người Shan ở Bắc Myanmar.

Đến đời vua Tabinshwehti, Taungoo đã thống nhất được phần lớn lãnh thổ Myanmar, và tiến quân về phía nam tới đồng bằng Ayeyarwady và chiếm kinh đô của quốc gia người Môn Hanthawaddy ở Pegu (thành phố Bago ngày nay). Tabinshwehti xưng là vua của toàn cõi Myanmar và rời đô về Pegu. Việc dời đô này đã giúp cho triều Taungoo phát triển được thương mại, làm giàu đất nước. Nhờ đó, quân đội Taungoo được tăng cường và tiến quân về miền biển Rakhine chinh phạt vương quốc Mrauk U của người Rakhine. Tuy thất bại ở Mrauk U, nhưng Taungoo đã kiểm soát được phần lớn Hạ Miến tới tận Prome (thành phố Pyay hiện nay). Rút quân từ phía tây sang phía đông, Tabinshwehti tấn công vương quốc Ayutthaya của người Thái, nhưng lại bị đánh bại. Chuyến hướng lên phía bắc, quân đội Taungoo lại thua ở Ava. Những thất bại quân sự liên tục đã dẫn tới những cuộc nổi loạn từ phía quân đội. Tabinshwehti đã bị ám sát vào năm 1550.

Tướng Bayinnaung, đồng thời là em rể Tabinshwehti, trở thành vua Taungoo. Là một người mạnh mẽ và có tài, vua Bayinnaung đã chinh phạt thành công nhiều vùng đất, kể cả Manipur (1560) và Ayutthaya (1569), Mong Mao (của người Shan, ở Vân Nam ngày nay), Lan Na (bắc Thái Lan), và Lan Xang (Lào). Myanmar lúc này trở thành quốc gia hùng mạnh bậc nhất Đông Nam Á, với biên giới mở rộng tới tận Lào và Bangkok ngày nay. Tuy nhiên, những cuộc chiến tranh liên tục đã làm Taungoo kiệt quệ tài nguyên. Taungoo đã không tiêu diệt được các quốc gia mà nó xâm chiếm. Nên sau khi Bayinnaung qua đời, các nước phụ thuộc đều lần lượt giành lại độc lập.

Trước việc các miền đất từng bị chinh phục nổi dậy, vua Nanda Bayin (con của Bayinnaung) phải rút khỏi miền nam Myanmar, rời đô về Ava năm 1599. Triều Taugoo từ đây còn được gọi là Triều Hậu Taungoo (hoặc Triều Nyaungyan). Và thời kỳ hùng mạnh trước đó được gọi là Triều Tiền Taungoo để phân biệt.

Cháu nội Bayinnaung là vua Anaukpetlun (1605-1628), một lần nữa thống nhất được Myanmar vào năm 1613 và đánh bại nỗ lực xâm lược của Bồ Đào Nha, nhưng đế chế của ông dần dần tan rã. Vua tiếp theo là Thalun (1629-1648) đã xây dựng lại đất nước bị chiến tranh tàn phá. Dựa trên các cuộc điều tra năm 1635 của Thalun, dân số của vương quốc được ước tính là khoảng 2 triệu người.

Triều Taungoo tồn tại thêm một thế kỷ rưỡi nữa, cho đến khi vua Mahadammayaza Dipadi qua đời năm 1752. Được sự hậu thuẫn của người Pháp ở Ấn Độ, người Môn nổi dậy chống lại Taungoo, tiếp tục làm suy yếu nhà nước này. Alaungpaya của triều Konbaung là người đã khiến triều Taungoo chính thức diệt vong vào năm 1752.

Tham khảo

Thư mục

 Victor B. Lieberman, "Burmese Administrative Cycles: Anarchy and Conquest, c. 1580–1760", Princeton University Press, 1984.

Cựu quốc gia châu Á
Chấm dứt năm 1752
Quân chủ Myanmar
Cựu quốc gia quân chủ Đông Nam Á
Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Bang Rakhine
Lịch sử phân khu Chittagong
Miến Điện thế kỷ 17
Quốc gia cổ trong lịch sử Myanmar
Vương quốc Mrauk-U
Miến Điện thế kỷ 18
Cựu đế quốc
Cựu vương quốc


title: Sejima Kazuyo

text:
, sinh năm 1956, tỉnh Ibaraki, Nhật Bản) là một kiến trúc sư Nhật Bản. Sau khi theo học tại Đại học Phụ nữ Nhật Bản và làm việc tại Toyo Ito, năm 1987 bà đã thành lập Kazuyo Sejima and Associates. Năm 1995 bà thành lập công ty SANAA dựa trên (Sejima and Nishizawa and Associates) cùng với Nishizawa Ryue. Sejima được bổ nhiệm làm Director of the Architecture Sector cho Venice Biennale. Bà là người phụ nữ đầu tiên đảm nhiệm vị trí này. Năm 2010 bà giành giải thưởng Pritzker, cùng với Nishizawa Ryue.

Các dự án của Kazuyo Sejima and Associates

 Platform I Vacation House - 1987 to 1988 - Chiba, Nhật Bản
 Platform II Studio - 1988 to 1990 - Yamanachi, Nhật Bản
 Platform III House (Not Built/Project Only) - 1989 to 1990 - Tokyo, Nhật Bản
 Castelbajac Sports Store - 1990 đến 1991 - Kanagawa, Nhật Bản
 Saishunkan Seiyaku Women's Dormitory - 1990 đến 1991 - Kumamoto, Nhật Bản
 N House - 1990 đến 1992 - Kumamoto, Nhật Bản
 An Apartment Building (Not Built/Project Only) - 1991 - Osaka, Nhật Bản
 Nasumoahara Harmony Hall (Not Built/Project Only) - 1991 - Tochigi, Nhật Bản
 Pachinko Parlor I - 1991 đến 1993 - Ibaraki, Nhật Bản
 Villa in the Forest - 1992 đến 1994 - Nagano, Nhật Bản
 Pachinko Parlor II - 1993 - Ibaraki, Nhật Bản
 Y House - 1993 to 1994 - Chiba, Nhật Bản
 Police Office in Ga Chofu - 1993 đến 1994 - Tokyo, Nhật Bản
 Service Center at the Tokyo Expo 96 (Not Built/Project Only) - 1994 đến 1995 - Tokyo, Nhật Bản
 Yokohama International Port Terminal (Not Built/Project Only) - 1994 - Kanagawa, Nhật Bản
 Gifu Kitagata Apartment Building - 1994 đến 2000 - Gifu, Nhật Bản
 Pachinko Parlor III - 1995 đến 1996 - Ibaraki, Nhật Bản
 U Office Building - 1996 đến 1998 - Ibaraki, Nhật Bản
 Small House - 1999 đến 2000 - Tokyo, Nhật Bản
 Kozankaku Student Residence - 1999 đến 2000 - Ibaraki, Nhật Bản
 hhstyle.com Store - 1999 đến 2000 - Tokyo, Nhật Bản
 Asahi Shimbun Yamagata Office Building - 2000 đến 2002 - Yamagata, Nhật Bản
 House in a Plum Grove - 2001 đến 2003 - Tokyo, Nhật Bản
 Onishi Civic Center - 2003 đến 2005 - Gunma, Nhật Bản

Chú thích

Tham khảo
 Gallery MA (2003). Sejima Kazuyo + Nishizawa Ryue / SANAA Works 1995–2003 . Toto Shuppan. ISBN 978-4-88706-224-5
 GA (2005). Sejima Kazuyo + Nishizawa Ryue Dokuhon . A.D.A. Edita. ISBN 4-87140-662-8
 GA (2005). GA ARCHITECT 18 Sejima Kazuyo + Nishizawa Ryue . A.D.A. Edita. ISBN 4-87140-426-9
 Yuko Hasegawa (2005). Sejima Kazuyo + Nishizawa Ryue / SANAA, Electa. ISBN 978-883703919
 Yuko Hasegawa (2006). Sejima Kazuyo + Nishizawa Ryue: SANAA . Phaidon Press. ISBN 978-1-904313-40-3
 Agustin Perez Rubio (2007). SANAA Houses: Sejima Kazuyo + Nishizawa Ryue. Actar. ISBN 978-84-96540-70-5
 Joseph Grima and Karen Wong (Eds) (2008) Shift: SANAA and the New Museum. Lars Müller Publishers. ISBN 978-3-03778-140-1
 Thomas Daniell (2008). After the Crash: Architecture in Post-Bubble Nhật Bản. Princeton Architectural Press. ISBN 978-1-56898-776-7

Liên kết ngoài

 SANAA Official Website
 Kazuyo Sejima appointed as Director of the Architecture Sector for the Biennale di Venezia.
 House in a plum grove (Tokyo), by Kazuyo Sejima

Kiến trúc sư Nhật Bản
Người Ibaraki
Sinh năm 1956
Nhân vật còn sống
Người đoạt giải Pritzker


title: Taiz

text:
Taiz () là một thành phố ở tây nam Yemen. Thành phố nằm trên Cao nguyên Yemen, gần thành phố cảng Mocha bên bờ biển Đỏ, với độ cao  trên mực nước biển. Thành phố là thủ phủ tỉnh Taiz. Với dân số 2.612.222 người vào năm 2014, đây là thành phố lớn thứ ba Yemen sau thủ đô Sana'a và thành phố cảng Aden. Taiz được coi là thủ đô văn hóa của Yemen.

Lịch sử

Trung Cổ
Taiz được cai quản bởi Turan-Shah, anh trai của Saladin, sau khi ông chinh phục Yemen năm 1173. Turan-Shah xây dựng thành trì của mình trên ngọn đồi nhìn ra toàn cảnh khu phố cổ. Vào năm 1175, Taiz trở thành thủ đô của Yemen sau khi thành phố được sáp nhập vào các lãnh thổ thuộc nhà Ayyub của Turan-Shah.

Vị vua Rasul thứ hai, Almaddhafar (1288), thiết lập Taiz trở thành thủ đô thứ hai của nhà Rasul sau Zabid. Vào năm 1332 Ibn Battuta tới thăm Taiz và nhận xét đây là một trong những thành phố rộng lớn và xinh đẹp nhất của Yemen.

Vào năm 1500, kinh đô được chuyển về Sana'a bởi vua nhà Tahir. Vào năm 1516 Taiz về tay Đế quốc Ottoman.

Thế kỷ 20
Vào năm 1918 người Ottoman để mất Taiz về tay Vương quốc Yemen mới thành lập.

Taiz vẫn là một thành phố được bao bọc bởi tường thành cho tới năm 1948 khi Imam Ahmed tuyên bố Taiz là thủ đô thứ hai của Yemen, tạo điều kiện mở rộng thành phố. Vào thập niên 1960, hệ thống nước sạch đầu tiên ở Yemen được mở ở Taiz. Vào năm 1962, chính quyền nhà nước quay trở lại Sana'a.

Khởi nghĩa Yemen 2011
Trong Cách mạng Yemen, trận chiến ở Taiz kết thúc với các lực lượng chống chính phủ giành quyền kiểm soát thành phố từ tay tổng thống Ali Abdullah Saleh.

Trong Nội chiến Yemen, vào ngày 22 tháng 3 năm 2015, quân Houthis và các lực lượng trung thành với tổng thống Ali Abdullah Saleh chiếm được thành phố sau đảo chính ở Sana'a. Thành phố tiếp tục là tâm điểm của một cuộc xung đột quân sự giữa phong trào Houthis với các lực lượng của tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi. Liên Hợp Quốc cảnh báo về tình trạng khan hiếm lương trầm trọng và không thể cứu chữa nếu xung đột tiếp tục tái diễn. Vào tháng 8 năm 2015 đại biểu quốc hội Yemen ông Muhammad Muqbil Al-Himyari báo cáo về các cuộc tấn công của Houthi lên dân thường ở Taiz và yêu cầu viện trợ trên kênh truyền hình Suhail TV của Yemen.

Địa lý

Khí hậu
Taiz có khí hậu bán khô hạn nóng (phân loại khí hậu Köppen: BSh). Nhiệt độ cao trung bình ban ngày của tháng 8 là . Lượng mưa hàng năm của Taiz là khoảng , nhưng ở Jabal Sabir là khoảng  một năm.

Kinh tế
Taiz trước đây nổi tiếng với ngành sản xuất cà phê. Cà phê sản xuất ở Taiz được coi là một trong những loại cà phê tốt nhất trong khu vực đầu thế kỷ 20. Ngày nay cà phê vẫn là một phần quan trọng của nền kinh tế tuy nhiên xoài, lựu, cam chanh, chuối, papai, rau, ngũ cốc, hành, và lá khát cũng được trồng ở các khu vực lân cận. Taiz cũng nổi tiếng với pho mát, sản phẩm được sản xuất ở các khu vực nông thôn như Araf, Awshaqh, Akhuz, Bargah, Barah, Jumah, Mukyas, Suayra, Kamb và Hajda và được buôn bán tại các chợ al-Bab al-Kabeer và Bab Musa.

Các ngành công nghiệp có ở Taiz bao gồm dệt bông, thuộc da và sản xuất đá quý.

Giao thông
Taiz có nhiều hệ thống đường bộ kết nối với các khu vực còn lại trên toàn quốc. Thành phố có Sân bay quốc tế Ta'izz.

Vườn thú
Giống như Sana'a, vườn thú ở đây có các loài động vật bắt được ở tự nhiên như báo hoa mai Ả Rập, hay các động vật châu Phi như sư tử và linh dương Gazelle.

Xem thêm
 Dãy núi Sarawat
 Núi Haraz

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thủ đô cựu quốc gia

Khu dân cư ở tỉnh Taiz


title: Calci chloride

text:
Calcium chloride (CaCl2), là hợp chất ion của calci và clo. Chất này tan nhiều trong nước. Tại nhiệt độ phòng, nó là chất rắn. Chất này có thể sản xuất từ đá vôi nhưng đối với việc sản xuất sản lượng lớn thì người ta tạo nó như là một sản phẩm phụ của công nghệ Solvay. Do nó có tính hút ẩm cao, người ta phải chứa muối này trong các dụng cụ đậy nắp kín.

Tính chất hóa học
Calcium chloride có thể phục vụ như là nguồn cung cấp ion calcium trong dung dịch, chẳng hạn để kết tủa do nhiều hợp chất của calci là không hòa tan trong nước:

3 CaCl2(lỏng) + 2 K3PO4(lỏng) → Ca3(PO4)2(rắn) + 6 KCl(lỏng)
CaCl2 nóng chảy có thể điện phân để tạo ra calci kim loại:
CaCl2(lỏng) → Ca(rắn) + Cl2(khí)

Công dụng

Công nghiệp
Hàng triệu tấn calci chloride được sản xuất mỗi năm, chẳng hạn tại Bắc Mỹ, lượng tiêu thụ năm 2002 là 1.687.000 tấn (3,7 triệu pound). Các cơ sở sản xuất của Công ty hóa chất Dow tại Michigan chiếm khoảng 35% tổng sản lượng tại Hoa Kỳ về calci chloride, và nó có nhiều ứng dụng công nghiệp khác nhau:
 Do đặc tính hút ẩm mạnh của nó, nên không khí hay các loại khí khác có thể cho đi qua các ống chứa calci chloride để loại bỏ hơi ẩm. Cụ thể, calci chloride thông thường được sử dụng để cho vào các ống làm khô để loại bỏ hơi ẩm trong không khí trong khi vẫn cho khí đi qua. Nó cũng có thể cho vào dung dịch lỏng nào đó để loại bỏ nước trộn lẫn hay lơ lửng. Quá trình hấp thụ nước là sinh nhiệt và nhanh chóng tạo ra nhiệt độ tới khoảng 60 °C (140 °F). Vì khả năng này, nó được biết đến như là tác nhân sấy khô hay chất hút ẩm.

 Do lượng nhiệt tỏa ra lớn trong quá trình hòa tan của nó, calci chloride cũng được sử dụng như là hợp chất làm tan băng. Không giống như natri chloride (muối đá hay halit) phổ biến hơn, nó là tương đối vô hại cho các loại cây trồng và đất; tuy nhiên, các quan sát gần đây tại bang Washington lại cho rằng nó có thể gây hại cho các cây thường xanh ở các lề đường. Nó cũng có hiệu lực hơn natri chloride ở các nhiệt độ thấp. Khi được phân phối cho mục đích này, nó thường được sản xuất dưới dạng các viên nhỏ màu trắng, đường kính vài milimét.

 Sử dụng tính chất hút ẩm của nó, người ta có thể dùng nó để giữ một lớp chất lỏng trên mặt đường nhằm thu hút hết bụi. Nó cũng được sử dụng trong phối trộn bê tông nhằm tăng nhanh quá trình ổn định ban đầu của bê tông, tuy nhiên ion chloride lại dẫn tới sự ăn mòn của các thanh gia cố bằng thép, vì thế không nên sử dụng nó trong bê tông chịu lực.

 Calci chloride lỏng (trong dung dịch với nước) có điểm đóng băng thấp tới -52 °C (-62 °F), làm cho nó là lý tưởng để nhồi đầy các lốp không săm bổ sung như là các đồ dằn lỏng, hỗ trợ cho sức kéo trong điều kiện khí hậu lạnh.

 Các ứng dụng công nghiệp khác bao gồm sử dụng như là phụ gia trong hóa dẻo, hỗ trợ tiêu nước trong xử lý nước thải, chất bổ sung trong các thiết bị dập lửa bình cứu hỏa, phụ gia trong kiểm soát tạo xỉ trong các lò cao, cũng như làm chất pha loãng trong các loại thuốc làm mềm vải.

Thực phẩm
Như là một thành phần, nó được liệt kê như là phụ gia thực phẩm được phép sử dụng tại Liên minh châu Âu để làm phụ gia cô lập và chất làm chắc với số E là E509. Dạng khan đã được FDA phê chuẩn như là phụ gia hỗ trợ đóng gói để đảm bảo độ khô (CPG 7117.02).

Calci chloride được sử dụng phổ biến như là chất điện giải và có vị cực mặn, được tìm thấy trong các loại đồ uống dành cho những người tập luyện thể thao và các dạng đồ uống khác, như Smartwater và nước đóng chai của Nestle. Nó cũng có thể được sử dụng như là phụ gia bảo quản để duy trì độ chắc trong rau quả đóng hộp hoặc ở hàm lượng cao hơn trong các loại rau dưa muối để tạo ra vị mặn trong khi không làm tăng hàm lượng natri của thực phẩm.

Nó cũng có thể dùng để chế biến các đồ thay thế cho trứng cá muối từ nước hoa quả hay bổ sung vào sữa đã chế biến để phục hồi sự cân bằng tự nhiên giữa calci và protein trong các mục đích sản xuất phó mát, như các dạng brie và stilton. Tính chất tỏa nhiệt của calci chloride được khai thác trong nhiều loại thực phẩm 'tự tỏa nhiệt' trong đó nó được hoạt hóa (trộn lẫn) với nước để bắt đầu quá trình sinh nhiệt, cung cấp một loại nhiên liệu khô, không nổ, dễ dàng kích hoạt.

Trong ủ bia (đặc biệt là ale và bia đắng), calci chloride đôi khi được sử dụng để điều chỉnh sự thiếu hụt chất khoáng trong nước ủ bia (calci là đặc biệt quan trọng cho chức năng của enzym trong quá trình ngâm, cho quá trình đông kết lại của protein trong hầm ủ và trao đổi chất của men bia) và bổ sung độ cứng vĩnh cửu nhất định cho nước. Các ion chloride gia tăng hương vị và tạo cảm giác ngọt và hương vị đầy đủ hơn, trong khi các ion sulfat trong thạch cao, cũng được sử dụng để bổ sung ion calci vào nước ủ bia, có xu hướng tạo ra hương vị khô và mát hơn, với độ đắng cao hơn.

Sinh học/Y học
Calci chloride phẩm cấp y tế có thể tiêm vào đường ven để điều trị giảm calci máu (thấp calci huyết). Nó cũng có thể sử dụng cho: các vết đốt hay châm của côn trùng; các phản ứng mẫn cảm, cụ thể là khi có các đặc trưng như mày đay (phát ban); ngộ độc magnesi do dùng quá liều magnesi sulfat; như là chất bổ trợ trong kiểm soát các triệu chứng cấp tính trong ngộ độc chì; hồi tim mạch, cụ thể là sau phẫu thuật tim. Calci dùng ngoài đường ruột có thể được sử dụng khi epinephrin thất bại trong việc cải thiện sự co cơ tim quá yếu hoặc không hiệu quả. Tiêm calci chloride có thể trung hòa độc tính tim mạch trong tăng kali máu khi đo bằng điện tâm đồ (ECG/EKG).

Nó có thể hỗ trợ cơ tim đối với các mức cao-nguy hiểm của kali đường huyết trong cao kali máu. Calci chloride có thể dùng để điều trị nhanh độc tính ngăn chặn kênh calci mà không có các tác dụng phụ của các loại dược phẩm như Diltiazem (Cardizem) - giúp tránh các cơn đau tim tiềm tàng.

Dạng lỏng trong dung dịch của calci chloride được sử dụng trong biến đổi gen của các tế bào bằng sự gia tăng độ thẩm thấu của màng tế bào, sinh ra năng lực cho việc lấy vào DNA (cho phép các mảnh DNA đi vào trong tế bào dễ hơn).

Nó cũng có thể dùng trong các bể cảnh để bổ sung có thể sử dụng về mặt sinh học trong dung dịch cho các sinh vật cần dùng nhiều calci như tảo, ốc, san hô v.v mặc dù việc sử dụng hydroxide calci hay lò phản ứng calci là phương pháp được ưa chuộng hơn trong việc bổ sung calci. Tuy nhiên, calci chloride là phương pháp nhanh nhất để tăng nồng độ calci do nó hòa tan trong nước.

Phòng ngừa
Calci chloride có thể gây dị ứng, cụ thể là trên da ẩm. Đeo găng tay và kính hay mặt nạ che phủ toàn phần để bảo vệ tay và mắt; tránh hít thở phải hơi hay bụi chứa calci chloride.

Calci chloride khan phản ứng tỏa nhiệt khi tiếp xúc với nước. Các vết bỏng có thể sinh ra tại miệng hay thực quản nếu vô tình nuốt phải các viên calci chloride khan. Trẻ nhỏ dễ bị tổn thương hơn người trưởng thành do chưa có kinh nghiệm tránh các thức ăn nóng, vì thế các viên calci chloride cần phải để xa nơi tầm với của chúng.

Tham khảo

Tham khảo chung
 Greenwood Norman N.; Earnshaw A. (1997). Chemistry of the Elements, ấn bản lần 2, Oxford: Butterworth-Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4.
 Handbook of Chemistry and Physics, ấn bản lần thứ 71, Nhà in CRC, Ann Arbor, Michigan, 1990.

Liên kết ngoài

 International Chemical Safety Card 1184
 Calcium chloride Handbook from Dow Chemical (pdf 1,6 MB)
 Report on steel corrosion by chloride including CaCl2
 Collection of Calcium chloride Reports and Articles

Chloride, calci
Calci, chloride
Muối chloride
Muối halogen của kim loại
Chất chống ẩm


title: Hyposmocoma semifusa

text:
Hyposmocoma semifusa là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Molokai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Vienne, Isère

text:
Vienne là một xã của Pháp, có cự ly 20 km so với Lyon, bên sông Rhône. Đây là đô thị lớn thứ nhì sau Grenoble trong tỉnh Isère. Dân số năm 2001 là 29.400 người.
Ngày nay xã này là một trung tâm thương mại và công nghiệp với ngành thực phẩm và du lịch.

Kết nghĩa
  - Albacete, Tây Ban Nha
  - Esslingen, Đức
  - Goris, Armenia
  - Neath Port Talbot, Anh quốc
  - Piotrków Trybunalski, Ba Lan
  - Schiedam, Hà Lan
  - Udine, Italia
  - Velenje, Slovenia
  - Greenwich, Connecticut, Hoa Kỳ

Tham khảo

Liêt kết ngoàis

 Official website (bằng tiếng Pháp)
 Tourist information
 Vienne Photogallery
 Livius.org: Roman Vienne  - pictures
 Trang mạng chính thức of the Festival de jazz à Vienne

Xã của Isère
Quận lỵ của Pháp


title: Tarbek

text:
Tarbek là một đô thị ở huyện Segeberg, bang Schleswig-Holstein Segeberg, ở bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Tarbek có diện tích 9,92 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 162 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Segeberg


title: Mitromorpha pinguis

text:
Mitromorpha pinguis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Mitromorphidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1900


title: Triepeolus argyreus

text:
Triepeolus argyreus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 1907


title: Penaeaceae

text:
Penaeaceae là một họ thực vật hạt kín, bao gồm các loại cây bụi hay cây gỗ nhỏ, lá bóng như da, thường xanh, bản địa miền đông và nam châu Phi, đặc biệt tại Nam Phi. Khi hiểu theo nghĩa hẹp thì họ này chứa 23-25 loài trong 7 chi, còn khi hiểu theo nghĩa rộng như trong hệ thống APG III năm 2009 thì họ bao gồm 9 chi và 29-30 loài.

Phân loại
 Tông Peneaeae de Candolle hay Penaeaceae sensu stricto: Khoảng 23-25 loài ở Nam Phi, chủ yếu tại nam và tây nam Cape.
 Brachysiphon
 Endonema
 Glischrocolla
 Penaea
 Saltera (bao gồm cả Sarcocolla)
 Sonderothamnus
 Stylapterus: 8 loài
 Rhynchocalyx, đồng nghĩa: Rhynchocalycaceae L. A. S. Johnson & B. G. Briggs
 Rhynchocalyx: 1 loài (Rhynchocalyx lawsonioides). Nam Phi, vùng duyên hải Natal và Transkei.)
 Tông Olinieae Horaninow, đồng nghĩa: Oliniaceae Arn., Plectroniaceae Hiern: 1 chi, 5 loài ở đông và nam châu Phi cũng như đảo St. Helena.
 Olinia (bao gồm cả Plectronia)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Penaeaceae  (nghĩa hẹp) trong Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Phiên bản: ngày 20 tháng 5 năm 2010. http://delta-intkey.com
Oliniaceae  trong Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Phiên bản: ngày 20 tháng 5 năm 2010. http://delta-intkey.com
Rhynchocalycaceae trong Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Phiên bản: ngày 20 tháng 5 năm 2010. http://delta-intkey.com


title: Caraguata crassicornis

text:
Caraguata crassicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Caraguata


title: Sendai

text:
là một đô thị quốc gia của Nhật Bản ở vùng Tohoku. Sendai cũng là trung tâm hành chính của tỉnh Miyagi.

Lịch sử
Mặc dù Sendai đã có người sinh sống từ cách đây 20.000 năm, nhưng lịch sử của thành phố Sendai thì mới bắt đầu từ năm 1600.

Lãnh chúa Masamune không hài lòng về phần lãnh địa và thành trì Iwadeyama trước đó của ông ta. Iwadeyama nằm ở phía bắc vùng đất của ông và từ đó rất khó khăn để đến Edo (Tokyo hiện nay). Trong khi đó, Sendai là một địa điểm lý tưởng, tọa lạc ngay trung tâm vùng đất mà Masamune mới giành được, nằm trên con đường chính đến Edo, và còn gần biển nữa. Tokugawa Ieyasu đã cho phép Masamune xây dựng thành quách ở Aobayama, Sendai sau trận thắng Sekigahara. Vào thời điểm đó, chữ Sendai được viết là 千代 - "Thiên Đại", vì ở Aobayama có một ngôi đền với 1000 bức tượng Phật (千体 sentai – thiên thể). Masamune đã đổi cách viết Kanji của thành phố thành 仙台 - "Tiên Đài". Masamune xây dựng thành Sendai vào tháng 12 năm 1600 và bắt tay xây dựng Sendai thành một thị trấn vào năm 1601. Những đồ án của ông ngày đó đã tạo cơ sở cho hệ thống đường sá ở trung tâm thành phố ngày nay.

Sendai được hợp nhất thành thành phố vào ngày 1 tháng 4 năm 1889, là kết quả của sự loại trừ chế độ lãnh địa phong kiến. Vào thời điểm hợp nhất, diện tích thành phố là 17,45 km² và dân số là 86.000 người. Tuy nhiên, thành phố lại qua tiếp bảy lần sáp nhập nữa, từ 1928 tới 1988. Thành phố như bây giờ bắt đầu từ tháng 4 năm 1989. Năm 1999, dân số thành phố đã vượt quá 1 triệu người.

Sendai bắt đầu được biết tới như một thành phố của cây cối (森の都 Mori no Miyako) từ trước Chiến tranh thế giới thứ hai. Đó là vì các lãnh chúa của Sendai đã khuyến khích dân trồng cây cối trong sân nhà. Kết quả là mọi ngôi nhà, ngôi đền và điện thờ ở trung tâm thành phố đều có những khu rừng gia đình (屋敷林 Ốc Phu Lâm,yashikirin), được sử dụng như nguồn cung cấp gỗ và những nguyên liệu hàng ngày. Những cuộc oanh tạc trong Chiến tranh thế giới thứ hai đã phá huỷ gần hết mọi cây cỏ, và một số lượng lớn nữa bị tiêu hao cho công cuộc phát triển phục hồi đất nước sau chiến tranh. Sendai vẫn được biết đến như "Thành phố của Cây cối", vì một cố gắng rất to lớn nhằm phục hồi lại cây xanh trong thành phố.

Địa lý
Sendai nằm ở vị trí 38°16ᐟ05ᐥ Bắc, 140°52ᐟ11ᐥ Đông. Diện tích thành phố là 788,09 km², chạy dài từ Thái Bình Dương đến núi Ou, vốn là những ranh giới Đông - Tây của tỉnh Miyagi. Kết quả là làm cho địa lý của thành phố này thực sự đa dạng. Đồng bằng ở phía Đông, vùng đồi ở giữa và núi ở phía Tây thành phố. Điểm cao nhất của thành phố là Đỉnh Funagata, cao 1500 m so với mặt biển.

Sông Hirose có 45 km chảy qua Sendai. Dòng sông này được coi là biểu tượng của thành phố Sendai, đặc biệt là khi nó xuất hiện trong bài hát Aobajō Koiuta (青葉城恋唄 Thanh Diệp thành luyến bái hay "Tình ca thành Aoba"). Thành Sendai được xây dựng sát con sông, mục đích là sử dụng sông như một đường hào tự nhiên. Con sông này thường xuyên có lũ lụt đến tận thập niên 1950, khi những con đê và đập nước được xây dựng từ năm 1960 đến 1970 đã làm lũ lụt giảm đi rất nhiều. Con sông bây giờ nổi tiếng với nước sạch và cảnh đẹp tự nhiên, đã từng được Bộ Môi trường Nhật Bản bầu chọn là một trong 100 con sông nổi tiếng nhất nước Nhật.

Những ngọn núi ở Sendai là núi lửa ngừng hoạt động, già hơn nhiều ngọn núi lửa nổi tiếng như Zao và Narugo ở thành phố bên cạnh. Tuy nhiên, nhiều suối nước nóng được tìm thấy ở đây.

Khí hậu
Sendai có khí hậu ôn hoà. Nhiệt độ trung bình 12,1 °C và lượng mưa trung bình 1241,8 mm/năm. Nhiệt độ cao nhất được ghi nhận là 36,8 °C, và thấp nhất là −11,7 °C. Một năm trung bình có khoảng 16,8 ngày thành phố có nhiệt độ cao trên 30 °C và chỉ 2,2 ngày mà nhiệt độ dưới 0 °C, một sự cách biệt nhỏ so với phần lớn các thành phố khác trên đất Nhật. Thành phố hiếm khi gặp bão, và trung bình mỗi năm chỉ có 6 ngày có tuyết dày hơn 10 cm. Mùa mưa ở Sendai thường bắt đầu vào cuối tháng 6 đến đầu tháng 7, trễ hơn so với các nơi khác ở Nhật.
Ngày 11/3/2011 Thành phố Sendai bị phá huỷ do trận địa chấn 9,0 độ Ricter trên vùng đứt gãy Thái Bình Dương cách đó 150 km về phía Đông Bắc. Trận động đất kinh hoàng này đã tạo ra đợ sóng thần cao đến 10m ập vào thành phố làn hàng vạn người thiệt mạng.

Dân cư
Năm 2020, thành phố có dân số là 1.091.407 người với mật độ 1384,9 người/km² (tổng diện tích 788,09 km²) . Hầu hết mọi cư dân thành phố sống trong vùng đô thị nơi gần các ga xe lửa và xe điện ngầm. Cuộc điều tra dân số quốc gia năm 2000 đã cho thấy 88,5% dân số thành phố này (892.252 người) sống trong một diện tích 129,69 km² (bằng 16,6% tổng diện tích thành phố). Mật độ dân ở khu vực này là 6879,9 người/km², gấp 5 lần mật độ dân số thành phố (lúc đó là 1286,6 người/km²). Có khoảng 10.000 người ở Sendai không phải là công dân Nhật.

Trong năm 2020, Sendai có 525.828 hộ gia đình. Trung bình một gia đình có khoảng 2,07 thành viên. Các hộ gia đình đã trở nên nhỏ bé hơn so với trước đây, do thực tế là mỗi hộ chỉ có 1 thành viên, hoặc 1 đứa con. Tuổi trung bình của Sendai là 38,4; một trong những thành phố trẻ nhất của Nhật.

Giao thông
Từ Sendai có đường bộ và đường sắt nối liền với các tỉnh khác trong đất nước. Tàu tốc hành "viên đạn" (shinkansen) từ Sendai đến Tokyo chỉ mất khoảng hai tiếng đồng hồ. Sân bay Sendai là sân bay hạng 2 của Nhật Bản, phục vụ các chuyến bay nội địa và một số chuyến bay quốc tế đi Trung Quốc (Bắc Kinh, Thượng Hải, Đại Liên, Trường Xuân), Hàn Quốc (Seoul), Đài Loan (Đài Bắc), và Guam. Từ sân bay Sendai có tuyến đường sắt đến ga Sendai (giá vé một chiều của năm 2009 là 630 yên Nhật).

Đặc sản
Sendai là nơi phát sinh của một vài loại đồ ăn, gồm cả gyutan (牛タン, lưỡi bò), hiyashi chuka (mì nguội Trung Hoa) và robatayaki (thịt heo nướng). Tuy nhiên, sau đó robatayaki đã được mang đến Kushiro, nơi đã phát triển và làm cho món ăn trở nên nổi tiếng. Do đó, nhiều người đã tin rằng Kushiro là nguồn gốc của món robatayaki này. Zundamochi (ずんだ餅) và sasakamaboko (笹かまぼこ, kamaboko hình dạng giống như lá tre) cũng được coi là đặc sản của Sendai. Sendai cũng nổi tiếng vớI những món sashimi, sushi và sake. Đó là do Sendai rất gần vài cảng cá chính (như Kesennuma, Ishinomaki và Shiogama) và cũng vì tỉnh Miyagi là một nơi trồng nhiều gạo. Mặc dù, đôi lúc Sendai được cho là nguồn gốc của món "sushi băng tải" (conveyor belt sushi), nhưng nguồn gốc thực sự của nó là ở Osaka. Tuy nhiên, cửa hàng sushi băng tải đầu tiên ở phía đông Nhật Bản đã được mở ở Sendai.

Rất nhiều đồ thủ công ở Sendai có nguồn gốc từ thời kì Edo. Ví dụ, Sendai Hira, một loại vải lụa được dệt bằng tay, đồ gốm Tsutsumiyaki và giấy viết Yanagiu Washi.

Giáo dục
Đôi khi Sendai được gọi là "Thành phố Học viện" (学都 Học đô) vì thành phố này có rất nhiều trường đại học so với dân số của nó. Đại học Tohoku là đại học nổi tiếng nhất ở đây. Đại học này là một trong 7 trường đại học thượng hạng ở Nhật Bản và từng được xếp hạng trong những trường đại học kỷ luật và đòi hỏi nhạy bén nhất châu Á năm 1999 bởi Asiaweek.

Động đất và sóng thần Tōhoku 2011

Hình ảnh

Chú thích và Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang chủ
Thông tin du lịch

Thành phố tỉnh Miyagi
Khu định cư cảng Nhật Bản
Thành phố ven biển ở Nhật Bản


title: Desmopachria ruginosa

text:
Desmopachria ruginosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Agelasinus

text:
Agelasinus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Agelasinus aeneus Fleutiaux, 1920
 Agelasinus antennalis Schwarz, 1900
 Agelasinus campyloides Candèze, 1863
 Agelasinus limbatipennis Steinheil, 1875
 Agelasinus metallescens Steinheil, 1875
 Agelasinus suturalis Steinheil, 1875
 Agelasinus viridis Candèze, 1863

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Theretra silhetensis

text:
Theretra silhetensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó sống ở đông Nam Á và the Đông Indies.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Theretra silhetensis Sphingidae of the Eastern Palaearctic

Tham khảo

Theretra


title: Ptiloglossa decora

text:
Ptiloglossa decora là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

Ptiloglossa
Động vật được mô tả năm 1945


title: Asté

text:
Asté  là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 600 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées