title: Dương Khoan (nhà sử học)

text:
Dương Khoan (, 1914 – ngày 5 tháng 9 năm 2005), biểu tự Khoan Chính (), là một nhà nghiên cứu lịch sử Trung Quốc. Dương Khoan sinh tại thị trấn Bạch Hạc Giang huyện Thanh Phố thành phố Thượng Hải, tốt nghiệp khoa sư phạm trường trung học Tô Châu, tốt nghiệp hệ văn học Trung Quốc tại đại học Quang Hoa, sau khi tốt nghiệp trung học, tiến vào nghiên cứu thời kỳ Tiên Tần.

Tiểu sử
Năm 1946, ông nhậm chức viện trưởng viện bảo tàng thành phố Thượng Hải, kiêm nhiệm chức giáo sư hệ lịch sử tại đại học Quang Hoa, năm 1953 được phong giáo sư hệ lịch sử tại đại học Phục Đán, vào năm 1960 chuyển sang tham gia vào việc lập kế hoạch và nhậm chức vụ phó cục trưởng cục nghiên cứu lịch sử viện hàn lâm khoa học xã hội Thượng Hải. Năm 1970 ông nhận chức giáo sư lịch sử tại đại học Phục Đán. Năm 1984, ông cùng vợ là Trần Hà Tĩnh di cư sang Miami, bang Florida, Hoa Kỳ. Ngày 5 tháng 9 năm 2005, ông qua đời tại Miami, hưởng thọ 92 tuổi. Ông đã xuất bản cuốn tự truyện "Nhiễu loạn và quanh co dòng chảy của lịch sử Trung Quốc"

Tác phẩm

Chỉnh sửa
Từ Hải
Trung Quốc Lịch Đại Địa Đồ Tập
Tống Sử

Nghiên cứu
Chiến Quốc Sử
Trung Quốc Dã Thiết Kỹ thuật Phát triển Sử
Trung Quốc Cổ Đại Lăng Tẩm Chế Độ Sử Nghiên cứu
Trung Quốc Cổ Đại Đô Thành Chế Độ Sử Nghiên cứu
Tây Chu Sử
Trung Quốc Thượng Cổ Sử Đạo Luận
Chiến Quốc Sử Liệu Biên Niên Tập Chứng

Tự truyện
Nhiễu loạn và quanh co dòng chảy của lịch sử Trung Quốc

Tham khảo

Sinh năm 1914
Mất năm 2005
Nhà sử học Trung Quốc
Họ Dương
Người Thượng Hải
Người Trung Quốc
Người họ Dương tại Trung Quốc
Nhà sử học Trung Quốc thế kỷ 20
Giảng viên Đại học Phục Đán
Cựu sinh viên Đại học Sư phạm Hoa Đông
Giáo viên từ Thượng Hải
Nhà sử học Trung Hoa Dân Quốc


title: Enmonodiops

text:
Enmonodiops là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Phụ nữ

text:
Phụ nữ, nữ giới là từ chỉ giới tính cái của loài người. Phụ nữ hoặc Đàn bà thường được dùng để chỉ một người trưởng thành, còn con gái thường được dùng chỉ đến trẻ gái nhỏ hay mới lớn. Bên cạnh đó từ phụ nữ, đôi khi dùng để chỉ đến một con người giới tính nữ, bất kể tuổi tác, như là trong nhóm từ "quyền phụ nữ" ( cách dùng này không được sử dụng phổ biến )

Thông thường, một phụ nữ có hai nhiễm sắc thể X và có khả năng mang thai và sinh con từ tuổi dậy thì cho đến khi mãn kinh. Giải phẫu phụ nữ, như phân biệt với giải phẫu nam, bao gồm ống dẫn trứng, buồng trứng, tử cung, âm hộ, vú, tuyến Skene và tuyến Bartholin. Xương chậu của nữ rộng hơn nam giới, hông thường rộng hơn và phụ nữ có khuôn mặt và lông trên cơ thể khác ít hơn đáng kể. Xét về trung bình, phụ nữ có chiều cao thấp hơn và ít cơ bắp hơn nam giới.

Trong suốt lịch sử loài người, vai trò giới truyền thống thường được xác định và hạn chế các hoạt động và cơ hội của phụ nữ; nhiều học thuyết tôn giáo quy định một số quy tắc nhất định đối với phụ nữ là bắt buộc. Với những hạn chế nới lỏng trong thế kỷ 20 ở nhiều xã hội, phụ nữ đã tiếp cận được với sự nghiệp ngoài vai trò người nội trợ truyền thống và khả năng theo đuổi giáo dục đại học. Bạo lực đối với phụ nữ, cho dù trong gia đình hay trong cộng đồng, có một lịch sử lâu dài và chủ yếu do đàn ông gây ra. Một số phụ nữ bị từ chối quyền sinh sản. Các phong trào và ý thức hệ của nữ quyền có một mục tiêu chung là đạt được bình đẳng giới.

Một số phụ nữ là người có sự phân định tâm lý giới tính không phù hợp với bản sắc giới tính của họ), hoặc là liên giới tính (một dạng khuyết tật bẩm sinh khiến những người sinh ra có đặc điểm cơ quan sinh dục không phù hợp với hình dạng bộ phận sinh dục điển hình của cả nam và nữ).

Khái niệm và ngôn ngữ sử dụng
Trong ngôn ngữ anh, có nhiều từ gần nghĩa với "nữ giới", đều chỉ một nhóm đối tượng thuộc nữ giới nhưng mang tính phân loại cao hơn. Một số từ tiêu biểu hay gặp là đàn bà, phụ nữ, con gái, em gái,…
Phụ nữ chỉ những người đã lập gia đình. Nó cho thấy một cái nhìn ít nhất là trung lập, hoặc thể hiện thiện cảm, sự trân trọng nhất định từ phía người sử dụng.

Đàn bà có một định nghĩa tương tự, nhưng không thể hiện sự trang trọng. Nó cho một cái nhìn bao hàm nhìều mặt, cả về khía cạnh xã hội cũng như bản chất sinh học... Thông thường, chỉ nên sử dụng từ "đàn bà" khi cần một cái nhìn thật sự trung lập, hoặc muốn thể hiện một thái độ thiếu thiện cảm, một chút kỳ thị đối với nữ giới đó, bởi nó khiến người ta liên tưởng đến những mặt xấu, hoặc được cho là xấu, mang đặc trưng và thường gặp ở nữ giới.

Con gái chỉ những nữ giới trẻ, thường ở độ tuổi vị thành niên và thanh niên, những người đã có biểu hiện rõ ràng của giới tính nữ (nhỏ hơn nữa thì được gọi là bé gái) nhưng chưa được cho là trưởng thành.

Không có ranh giới rõ rệt giữa các từ này. Có những nữ giới mặc dù chưa kết hôn, chưa quan hệ tình dục... nhưng có nhiều biểu hiện tầm thường vẫn bị coi là "đàn bà"; mặt khác, cũng có những nữ giới đã trưởng thành nhưng dưới một cái nhìn cao hơn, vẫn được cho là ngây thơ, trong sáng... và được gọi là "cô gái".

Ngoài ra, còn một số từ khác để chỉ đối tượng nữ giới, như "mụ", "thị"... nhưng ít được sử dụng và thể hiện thành kiến cá nhân.

Biểu tượng sinh học
Biểu tượng của Sao Kim hoặc nữ thần Aphrodite trong tiếng Hy Lạp cũng được dùng trong sinh học để mô tả giống cái. Đây là một biểu tượng cách điệu của gương nằm trên tay của nữ thần Vệ nữ hoặc một biểu tượng của nữ thần này: một vòng tròn với một dấu thập ở dưới. Biểu tượng Venus cũng đồng thời đại diện cho nữ tính, và trong giả kim thuật cổ đại cũng là biểu tượng của kim loại đồng. Các nhà giả kim thuật xây dựng biểu tượng này từ một hình tròn (biểu tượng cho ý thức) nằm trên một dấu thập (biểu tượng cho vật chất).

Lịch sử
Những người phụ nữ sớm nhất có tên được biết đến qua khảo cổ học bao gồm:

 Neithhotep (khoảng năm 3200 TCN), vợ của Narmer và là nữ hoàng đầu tiên của Ai Cập cổ đại. [2] [3]
 Merneith (khoảng 3000 TCN), phối ngẫu và nhiếp chính của Ai Cập cổ đại trong triều đại đầu tiên. Cô ấy có thể là người cai trị Ai Cập theo cách riêng của mình. [4] [5]
 Merit-Ptah (khoảng 2700 TCN), cũng sống ở Ai Cập và là nữ bác sĩ và nhà khoa học được biết đến sớm nhất. [6]
 Peseshet (khoảng 2600 TCN), một bác sĩ ở Ai Cập cổ đại. [7] [8]
 Puabi (khoảng 2600 BCE), hoặc Shubad   - nữ hoàng của Ur có ngôi mộ được phát hiện với nhiều cổ vật đắt tiền. Các nữ hoàng tiền Sargonic khác của Ur (vợ hoàng gia) bao gồm Ashusikildigir, Ninbanda và Gansamannu. [9]
 Kugbau (khoảng 2.500 TCN), một taverness từ Kish lựa chọn bởi các Nippur linh mục để trở thành người cai trị bá chủ của Sumer, và ở lứa tuổi sau tôn sùng là "Kubaba".
 Tashlultum (khoảng năm 2400 TCN), nữ hoàng Akkadian, vợ của Sargon của Akkad và mẹ của Enheduanna. [10] [11]
 Baranamtarra (khoảng năm 2384 TCN), nữ hoàng nổi tiếng và có ảnh hưởng của Lrifanda of Lagash. Các nữ hoàng tiền Sargonic được biết đến khác của triều đại Lagash đầu tiên bao gồm Menbara-abzu, Ashume'eren, Ninkhilisug, Dimtur, và Shagshag, và tên của một số công chúa cũng được biết đến.
 Enheduanna (khoảng năm 2285 TCN), [12] [13] nữ tư tế tối cao của đền thờ Thần Mặt trăng ở thành phố Ur của Sumer và có thể là nhà thơ đầu tiên được biết đến và là tác giả đầu tiên của cả hai giới. [14]
 Shibtu (khoảng năm 1775 TCN), người phối ngẫu của vua Zimrilim và là nữ hoàng của thành phố Mari của Syria. Trong thời gian chồng vắng mặt, cô cai trị với tư cách là nhiếp chính của Mari và được hưởng quyền lực hành chính rộng rãi với tư cách là nữ hoàng. [15]

Sinh học và giới tính

Giải phẫu học

Về sinh học, cơ quan sinh dục nữ gồm trong hệ sinh sản, theo đó các đặc điểm sinh dục thứ cấp có nhiệm vụ nuôi dưỡng đứa trẻ hay, trong một số nền văn hoá, thu hút nam giới. Buồng trứng, ngoài chức năng thường xuyên tạo hormone, còn tạo ra các giao tử nữ được gọi là trứng mà, khi được thụ tinh bởi các giao tử nam (tinh trùng), hình thành nên các cá nhân di truyền mới. Buồng trứng là một cơ quan có mô để bảo vệ và nuôi dưỡng bào thai đang phát triển và cơ để đẩy khi sinh đẻ. Âm đạo được sử dụng trong giao cấu và sinh đẻ (dù từ âm đạo thường được dùng một cách thông tục và không chính xác để chỉ âm hộ hay cơ quan sinh dục ngoài của phụ nữ, vốn cũng gồm môi âm hộ, âm vật, và niệu đạo nữ). Ngực phát triển từ tuyến mồ hôi để tạo sữa, một chất dinh dưỡng là đặc điểm riêng có của loài có vú, cùng với việc sinh con. Ở phụ nữ trưởng thành, vú nói chung có kích thước lớn hơn hầu hết các loài động vật có vú khác, kích thước lớn này, không cần thiết cho việc tạo sữa, có lẽ ít nhất một phần là kết quả của sự chọn lọc giới tính. (Về những điều khác biệt khác nữa về thể chất giữa nam và nữ, xem Nam.)

Một mức độ mất cân bằng hormone của người mẹ và một số loại hoá chất (hay thuốc) có thể làm thay đổi những đặc điểm giới tính thứ hai của bào thai. Đa số phụ nữ có karyotype 46,XX, nhưng khoảng một phần ngàn sẽ là 47,XXX, và một trên 2500 sẽ là 45,X. Nó trái ngược với karotype đặc trưng nam 46,XY; vì thế, X và các nhiễm sắc thể Y được gọi là nữ và nam. Bởi con người được thừa hưởng mitochondrial DNA chỉ từ tế bào trứng của mẹ, các cuộc nghiên cứu gene của phụ nữ thường có khuynh hướng tập trung vào mitochondrial DNA.Các yếu tố sinh học quan sát bên ngoài đôi khi không phải là các yếu tố đủ để quyết định liệu một người được coi là phụ nữ hay không. Có các cá nhân lưỡng tính (Intersex), những người này khi sinh ra được cho là nam giới (do có bộ phận sinh dục ngoài mang hình dạng giống như của nam), nhưng bên trong thì người đó lại có đủ buồng trứng, tử cung, nhiễm sắc thể giới tính nữ, do đó người đó phải được xác định là nữ; có những định nghĩa xã hội, pháp lý và cá nhân khác nhau về các vấn đề đó. (Xem transwoman.)

Đa số phụ nữ trải qua quá trình có kinh nguyệt và sau đó có thể mang thai và sinh đẻ. Điều này nói chung đòi hỏi sự thụ tinh bên trong của trứng với tinh trùng của một người đàn ông qua quan hệ tình dục, dù thụ tinh nhân tạo hay cấy tinh trùng đã thụ tinh sẵn cũng có thể được thực hiện (xem kỹ thuật sinh sản). Việc nghiên cứu sinh sản nữ và các cơ quan sinh sản được gọi là phụ khoa.

Có một số bệnh chủ yếu ảnh hưởng tới nữ, như lupus. Tương tự, có một số bệnh liên quan tới giới tính thường xuyên hay chỉ xảy ra với nữ giới, ví dụ ung thư vú, ung thư cổ tử cung, hay ung thư buồng trứng. Phụ nữ và nam giới có thể có các triệu chứng bệnh khác nhau và có thể phản ứng khác nhau với việc điều trị y tế. Lĩnh vực này của nghiên cứu y học được gọi là y khoa dựa trên giới tính.Trong giai đoạn đầu phát triển của bào thai, thai nhi ở cả hai giới tính thể hiện trung tính; việc sản sinh các hormone là cái làm thay đổi vẻ ngoài về hình thể của nam và nữ. Như trong trường hợp không có hai giới tính, các loài như vậy sinh sản vô tính, vẻ ngoài trung tính gần với nữ hơn là nam.

Việc một đứa trẻ có được coi là nữ hay không không phải lúc nào cũng xác định liệu sau này đứa trẻ có tự nhận mình theo cách đó hay không (xem bản sắc giới tính). Ví dụ, các cá nhân liên giới tính có các đặc điểm thể chất và/hoặc di truyền hỗn hợp (một dạng dị tật bẩm sinh khiến người đó có cả buồng trứng của nữ giới và tinh hoàn của nam giới), nên phải sử dụng các tiêu chí khác để xác định danh tính giới tính của họ.

Mặc dù ít nữ hơn nam được sinh ra (tỷ lệ khoảng 1:1,05), các bé gái sơ sinh có khả năng sống đến sinh nhật đầu tiên nhiều hơn nam và nữ thường có tuổi thọ cao hơn từ sáu đến tám tuổi, mặc dù ở một số khu vực phân biệt đối xử dựa trên phụ nữ đã làm giảm tuổi thọ của phụ nữ xuống thấp hơn hoặc bằng với nam giới. Trong tổng dân số năm 2015, cứ 100 phụ nữ thì có 101,8 nam giới. Sự khác biệt về tuổi thọ một phần là do lợi thế sinh học vốn có, nhưng chúng cũng phản ánh sự khác biệt về hành vi giữa nam và nữ (nữ giới ít uống rượu bia, hút thuốc lá hoặc làm việc trong các ngành nặng nhọc). Khoảng cách tuổi thọ đang thu hẹp ở một mức độ nào đó ở một số nước phát triển, có thể là do hút thuốc ở phụ nữ tăng và tỷ lệ mắc bệnh tim mạch ở nam giới giảm. Tổ chức Y tế Thế giới viết rằng "điều quan trọng cần lưu ý là những năm sống thêm cho phụ nữ không phải lúc nào cũng đi kèm sức khỏe tốt."

Cho đến khi trưởng thành về khả năng sinh sản, sự khác biệt về thể chất trước tuổi dậy thì giữa bé trai và bé gái bao gồm sự khác biệt về cơ quan sinh dục của chúng. Tuổi dậy thì là quá trình thay đổi thể chất mà cơ thể trẻ trưởng thành thành cơ thể trưởng thành có khả năng sinh sản hữu tính để cho phép thụ tinh. Nó thường diễn ra trong độ tuổi 10 - 16. Nó được bắt đầu bởi các tín hiệu nội tiết tố từ não đến tuyến sinh dục - hoặc là buồng trứng hoặc tinh hoàn. Để đáp ứng với các tín hiệu, các tuyến sinh dục sản xuất hormone kích thích ham muốn và sự tăng trưởng, chức năng và sự biến đổi của não, xương, cơ, máu, da, tóc, vú và các cơ quan tình dục. Tăng trưởng thể chất - sức mạnh và trọng lượng tăng tốc mãnh liệt trong nửa đầu tuổi dậy thì và được hoàn thành khi đứa trẻ đã phát triển cơ thể trưởng thành. Cột mốc chính của tuổi dậy thì của các cô gái là kinh nguyệt, bắt đầu có kinh nguyệt xảy ra trung bình ở độ tuổi 12-13.

Hầu hết các cô gái trải qua thời kỳ có kinh và sau đó có thể mang thai và sinh con. Điều này thường đòi hỏi phải thụ tinh bên trong trứng của cô ấy với tinh trùng của người đàn ông thông qua quan hệ tình dục, mặc dù thụ tinh nhân tạo hoặc cấy ghép phẫu thuật của một phôi thai hiện tại cũng có thể tạo ra con (xem công nghệ sinh sản).

So sánh với nam giới

Dù có ít nữ được sinh ra hơn nam (tỷ lệ khoảng 1:1.05), vì có tuổi thọ dài hơn chỉ có 81 nam giới ở hay trên độ tuổi 60 cho mỗi 100 phụ nữ ở cùng lứa tuổi. Phụ nữ thường có tuổi thọ trung bình dài hơn nam giới. Điều này bởi sự tổng hợp các yếu tố: gen (có nhiều và đa dạng gen hiện diện trong các nhiếm sắc thể giới tính ở phụ nữ); xã hội học (như không phải thực hiện nghĩa vụ quân sự ở hầu hết các quốc gia); các lựa chọn liên quan tới sức khoẻ (như tự tử hay hút thuốc lá, uống rượu); sự hiện diện của estrogen hormone nữ, vốn có hiệu ứng bảo vệ tim. và joêik ứmg kích thích tố nam cao ở nam giới. Trong tổng dân số nhân loại, có 101.3 nam trên mỗi 100 nữ (nguồn: 2001 World Almanac).

Về mặt sức mạnh thể chất, phụ nữ kém hơn nhiều so với đàn ông. Mọi kỷ lục thế giới về các môn thể thao vận động (điền kinh, vật, cử tạ...) đều thuộc về đàn ông. Sức chịu đựng của phụ nữ cũng kém hơn, do đó các công việc nặng nhọc (đi lính, thợ mỏ, thám hiểm...) phần lớn do đàn ông thực hiện.

Về mặt trí tuệ, vào năm 1999, một nghiên cứu của Richard Lynn, giáo sư danh dự tại Đại học Ulster - một trong những học giả của Anh, trong đó ông đã phân tích số liệu từ một số bài test được xuất bản trước đó và phát hiện ra rằng chỉ số IQ trung bình của nam giới cao hơn của nữ giới khoảng 3-4 điểm IQ. Các phân tích quy mô lớn của Lynn thực hiện năm 2004 khảo sát sự khác biệt giới cũng chỉ ra nam giới có chỉ số IQ trung bình cao hơn nữ là 5.0 điểm IQ. Do vậy, nam giới phù hợp với những nhiệm vụ có độ phức tạp cao hơn là phụ nữ. Số đàn ông có chỉ số IQ cao sẽ lớn hơn rất nhiều so với phụ nữ, Richard Lynn cho biết số đàn ông có IQ cao hơn 130 nhiều gấp 3 lần so với phụ nữ, và số đàn ông có IQ cao hơn 145 nhiều gấp 5,5 lần so với phụ nữ. Điều này giải thích tại sao phần lớn các giải Nobel, các phát minh khoa học hoặc các Đại kiện tướng cờ vua thuộc về nam giới.

Sức khỏe

Có một số bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến phụ nữ, chẳng hạn như lupus. Ngoài ra, có một số bệnh liên quan đến tình dục được tìm thấy thường xuyên hơn hoặc độc quyền ở phụ nữ, ví dụ như ung thư vú, ung thư cổ tử cung hoặc ung thư buồng trứng. Phụ nữ và nam giới có thể có các triệu chứng khác nhau của bệnh và cũng có thể đáp ứng với điều trị y tế khác nhau. Khu vực nghiên cứu y học này được nghiên cứu bởi y học dựa trên giới tính. Nghiên cứu về sinh sản và cơ quan sinh sản nữ được gọi là phụ khoa.

Vấn đề sức khỏe phụ nữ đã được nhiều nhà nữ quyền đưa ra, đặc biệt là vấn đề sức khỏe sinh sản. Sức khỏe của phụ nữ được định vị trong một khối kiến thức rộng hơn được trích dẫn bởi, trong số những người khác, Tổ chức Y tế Thế giới, nơi coi trọng giới tính là yếu tố xã hội quyết định sức khỏe.

Tỷ lệ tử vong bà mẹ được WHO định nghĩa là "cái chết của người phụ nữ khi mang thai hoặc trong vòng 42 ngày kể từ khi chấm dứt thai kỳ, bất kể thời gian và vị trí của thai kỳ, từ bất kỳ nguyên nhân nào liên quan đến hoặc làm nặng thêm bởi thai kỳ hoặc sự quản lý của nó nhưng không phải do nguyên nhân ngẫu nhiên."  Năm 2008, lưu ý rằng mỗi năm có hơn 100.000 phụ nữ chết vì các biến chứng khi mang thai và sinh nở và ít nhất bảy triệu người gặp phải các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng trong khi 50 triệu người khác có hậu quả bất lợi về sức khỏe sau khi sinh con, Tổ chức Y tế Thế giới kêu gọi đào tạo nữ hộ sinh để tăng cường sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh. các dịch vụ sức khoẻ. Để hỗ trợ nâng cấp các kỹ năng hộ sinh, WHO đã thiết lập một chương trình đào tạo nữ hộ sinh, Hành động vì làm mẹ an toàn.

Khoảng 99% trường hợp tử vong bà mẹ xảy ra ở các nước đang phát triển. Hơn một nửa trong số chúng xảy ra ở châu Phi cận Sahara và gần một phần ba ở Nam Á. Các nguyên nhân chính gây tử vong mẹ bao gồm tiền sản giật và sản giật, phá thai không an toàn, biến chứng thai kỳ do sốt rét và HIV / AIDS, chảy máu nghiêm trọng và nhiễm trùng sau khi sinh. Hầu hết các nước châu Âu, Úc, Nhật Bản và Singapore rất an toàn khi sinh con.

Năm 1990, Hoa Kỳ xếp thứ 12 trong số 14 quốc gia phát triển được phân tích và kể từ đó, tỷ lệ tử vong của mọi quốc gia đã được cải thiện đều đặn trong khi tỷ lệ của Mỹ tăng đột biến. Trong khi những người khác được phân tích vào năm 1990 cho thấy tỷ lệ tử vong năm 2017 là dưới 10 người chết trên mỗi 100.000 ca sinh sống, tỷ lệ ở Mỹ đã tăng lên 26,4. Hơn nữa, cứ một trong số 700 đến 900 phụ nữ chết ở Mỹ mỗi năm khi mang thai hoặc sinh con, 70 người gặp phải các biến chứng đáng kể, tổng cộng hơn một phần trăm của tất cả các ca sinh.

Quyền sinh sản và tự do sinh sản

Quyền sinh sản là các quyền và tự do hợp pháp liên quan đến sinh sản và sức khỏe sinh sản. Liên đoàn Phụ khoa và Sản khoa Quốc tế đã tuyên bố rằng:

(...) các quyền con người của phụ nữ bao gồm quyền kiểm soát và quyết định một cách tự do và có trách nhiệm về các vấn đề liên quan đến tình dục của họ, bao gồm cả sức khỏe tình dục và sinh sản, không bị ép buộc, phân biệt đối xử và bạo lực. Các mối quan hệ bình đẳng giữa phụ nữ và nam giới trong các vấn đề quan hệ tình dục và sinh sản, bao gồm cả sự tôn trọng đầy đủ đối với sự toàn vẹn của con người, đòi hỏi sự tôn trọng lẫn nhau, sự đồng ý và cùng chịu trách nhiệm về hành vi tình dục và hậu quả của nó.

Tổ chức Y tế Thế giới báo cáo rằng dựa trên dữ liệu từ năm 2010–2014, mỗi năm trên thế giới có 56 triệu ca nạo phá thai (25% tổng số ca mang thai). Trong số đó, khoảng 25 triệu được coi là không an toàn. WHO báo cáo rằng ở các khu vực phát triển, cứ 100.000 phụ nữ thì có khoảng 30 phụ nữ tử vong cho mỗi 100.000 ca phá thai không an toàn và con số đó tăng lên 220 ca tử vong trên 100.000 ca phá thai không an toàn ở các khu vực đang phát triển và 520 ca tử vong trên 100.000 ca phá thai không an toàn ở châu Phi cận Sahara. WHO coi những cái chết không cần thiết này xuất phát từ các nguyên nhân

 luật hạn chế
 dịch vụ có sẵn kém
 giá cao
 sự kỳ thị
 sự phản đối tận tâm của các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe
 các yêu cầu không cần thiết, chẳng hạn như thời gian chờ bắt buộc, tư vấn bắt buộc, cung cấp thông tin sai lệch, ủy quyền của bên thứ ba và các xét nghiệm không cần thiết về mặt y tế làm trì hoãn việc chăm sóc.

Vai trò xã hội và văn hóa

Trong nhiều nền văn hoá tiền sử, phụ nữ có một vai trò văn hoá riêng biệt. Trong các xã hội săn bắn hái lượm, phụ nữ nói chung có nhiệm vụ hái lượm các loại cây lương thực, bắt các loại thú nhỏ, câu cá làm thức ăn và học sử dụng các sản phẩm sữa, trong khi đàn ông có nhiệm vụ đi săn các loại thú lớn.

Trong lịch sử gần đây hơn, các vai trò giới của phụ nữ đã thay đổi rất lớn. Theo truyền thống, phụ nữ tầng lớp trung lưu chủ yếu tham gia vào các trách nhiệm trong gia đình có nhấn mạnh tới việc chăm sóc trẻ em. Với phụ nữ nghèo hơn, đặc biệt là phụ nữ thuộc tầng lớp lao động, điều này vẫn thường chỉ là một hoàn cảnh lý tưởng, bởi nhu cầu kinh tế buộc họ phải kiếm việc bên ngoài gia đình. Tuy nhiên, những công việc họ có thể làm thường bị trả lương thấp hơn so với nam giới.

Khi những thay đổi trong thị trường lao động cho phụ nữ diễn ra, những công việc họ có thể đảm nhiệm thay đổi từ chỉ những công việc "bẩn thỉu" kéo dài trong các nhà máy như các "lao công", trở thành các công việc văn phòng được tôn trọng nhiều hơn nơi cần các lao động có trình độ, sự tham gia của phụ nữ vào lực lượng lao động Hoa Kỳ đã tăng từ 6% năm 1900 lên 23% năm 1923. Những thay đổi đó trong lực lượng lao động đã dẫn tới những thay đổi trong thái độ của phụ nữ tại nơi làm việc, cho phép những sự phát triển khiến phụ nữ trở nên có định hướng về nghề nghiệp và giáo dục lớn hơn.

Trong những năm 1970, nhiều nữ học giả, bao gồm cả các nhà khoa học, tránh việc có con. Trong suốt những năm 1980, các tổ chức đã cố gắng cân bằng các điều kiện cho nam và nữ tại nơi làm việc. Mặc dù vậy, phụ nữ nhìn chung vẫn được coi là người chịu trách nhiệm lao động gia đình và chăm sóc trẻ em, điều này hạn chế thời gian và sức lực mà họ có thể dành cho sự nghiệp của mình. Cho đến đầu thế kỷ 20, các trường cao đẳng nữ của Hoa Kỳ từng yêu cầu các nữ giảng viên của họ phải độc thân, với lý do một phụ nữ không thể thực hiện hai nghề toàn thời gian cùng một lúc

Các phong trào ủng hộ bình đẳng về cơ hội cho cả hai giới và quyền bình đẳng không phân biệt giới tính. Thông qua sự kết hợp của những thay đổi kinh tế và những nỗ lực của phong trào nữ quyền, trong những thập kỷ gần đây, phụ nữ ở nhiều xã hội đã được tiếp cận với những nghề nghiệp ngoài công việc nội trợ truyền thống. Bất chấp những tiến bộ này, phụ nữ hiện đại trong xã hội phương Tây vẫn phải đối mặt với những thách thức ở nơi làm việc cũng như với các chủ đề về giáo dục, bạo lực, chăm sóc sức khỏe, chính trị, và vai trò làm mẹ, v.v. Phân biệt giới tính có thể là mối quan tâm và rào cản chính đối với phụ nữ ở hầu hết mọi nơi, mặc dù hình thức, nhận thức và trọng lực của nó khác nhau giữa các xã hội và tầng lớp xã hội. Đã có sự gia tăng trong việc tán thành các vai trò bình đẳng giới trong gia đình của cả phụ nữ và nam giới.

Mặc dù một số lượng lớn phụ nữ muốn học lên cao hơn, nhưng mức lương của họ thường thấp hơn so với nam giới. CBS News cho biết vào năm 2005 rằng ở Hoa Kỳ phụ nữ ở độ tuổi từ 30 đến 44 và có bằng đại học chiếm 62% những gì nam giới có trình độ tương tự làm, một tỷ lệ thấp hơn ở tất cả ngoại trừ ba trong số 19 quốc gia có sẵn con số. Một số quốc gia phương Tây có mức lương bất bình đẳng hơn là Đức, New Zealand và Thụy Sĩ.

Thời hiện đại
Hiện nay nền văn minh nhân loại đang hướng tới bình đẳng nam nữ, nam và nữ bình đẳng trước pháp luật. Tuy nhiên đó là về mặt pháp luật, còn những đặc điểm tự nhiên về giới tính được hình thành qua hàng triệu năm tiến hóa thì không thể thay đổi: nam giới vẫn vượt trội hơn hẳn so với nữ giới về mặt tư duy, trí tuệ và sức khỏe, vì vậy nam giới vẫn chiếm ưu thế trong xã hội so với nữ giới:
Nam giới có xu hướng hành động nhanh chóng, quyết đoán, trong khi phụ nữ có xu hướng thụ động, bị cảm xúc chi phối.
Phụ nữ yếu hơn nam giới về thể chất, bởi vì trong hàng triệu năm tiến hóa phụ nữ không thực hiện nhiệm vụ yêu cầu cao về thể chất như nam giới (phụ nữ chỉ hái lượm, trong khi nam giới phải đi săn thú hoặc chiến đấu để bảo vệ bộ lạc).
Chức năng não: phụ nữ nói nhiều hơn, trong khi nam giới được định hướng nhiều hơn cho hành động. Nam giới học các môn khoa học tự nhiên (cần tư duy logic học) tốt hơn, còn phụ nữ tư duy ngôn ngữ tốt hơn do họ nói nhiều hơn. Tuy nhiên khi sáng tác văn học, vốn cần kết hợp tính ngôn ngữ với tính logic thì nam giới vẫn vượt trội hơn (ví dụ: trong 28 giải Nobel văn học được trao trong giai đoạn 1990-2018, có 21 người là nam và chỉ có 7 người là nữ).

Theo thống kê, tỉ lệ thiên tài trí óc trên thế giới nghiêng vượt trội về phía nam giới. Theo thống kê đến năm 2018, có 853 nam giới đã được trao giải Nobel trong khi chỉ có 51 phụ nữ đạt được vinh dự này. Trong số 51 phụ nữ này thì có 17 giành được Nobel hòa bình, 14 giành được Nobel văn học, chỉ có 20 người giành được Nobel về các ngành khoa học kỹ thuật như vật lý, hóa học, sinh học và y khoa Đối với giải Fields (giải thưởng thế giới dành cho các nhà toán học), tính đến năm 2022 có 64 người được trao giải, trong đó có 2 phụ nữ.

Theo nghiên cứu của Đại học Harvard, ngay cả trong các xã hội và tổ chức đánh giá cao bình đẳng giới (ví dụ như Tây Âu, Bắc Mỹ), các nhân vật xuất chúng trong xã hội (nhà khoa học, lãnh tụ, tướng lĩnh, kiện tướng thể thao...) vẫn thường là đàn ông. Phụ nữ vẫn chỉ chiếm tỷ lệ thấp ở hầu hết các vị trí lãnh đạo cao cấp trong xã hội. Phụ nữ chiếm tỷ lệ nhỏ hơn 5% trong số 500 CEO hàng đầu thế giới, nhỏ hơn 20% trong số các nhà khoa học tự nhiên. Theo nghiên cứu này, "những thứ chiếm lĩnh những suy nghĩ thường lệ, những thứ mà bạn quan tâm sâu sắc, hoặc những thứ thúc đẩy hành vi và quyết định" đã tạo ra sự khác biệt về tỷ lệ thành công giữa phái nam và nữ, theo đó nam giới được thúc đẩy bởi ý chí vươn lên chiếm lĩnh các thành tựu, trong khi phụ nữ lại muốn tạo dựng quan hệ gần gũi với người khác và thường gặp mâu thuẫn tâm lý khi theo đuổi mục tiêu lâu dài nào đó.

Bạo lực đối với phụ nữ

Tuyên bố về xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ của Liên Hợp Quốc định nghĩa "bạo lực đối với phụ nữ" là:và xác định ba hình thức bạo lực: bạo lực xảy ra trong gia đình, bạo lực xảy ra trong cộng đồng chung và bạo lực do Nhà nước gây ra hoặc dung túng. Nó cũng nói rằng " bạo lực đối với phụ nữ là một biểu hiện của mối quan hệ quyền lực bất bình đẳng trong lịch sử giữa nam và nữ ".

Bạo lực đối với phụ nữ vẫn là một vấn đề phổ biến, được thúc đẩy, đặc biệt là bên ngoài phương Tây, bởi các giá trị xã hội gia trưởng, thiếu luật pháp đầy đủ và thiếu thực thi các luật hiện hành. Các chuẩn mực xã hội tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới cản trở tiến bộ bảo vệ phụ nữ khỏi bạo lực. Ví dụ, theo các cuộc khảo sát của UNICEF, tỷ lệ phụ nữ từ 15-49 tuổi cho rằng chồng có lý khi đánh hoặc đánh vợ trong một số trường hợp nhất định là 90% ở Afghanistan và Jordan, 87% ở Mali, 86 % ở Guinea và Timor-Leste, 81% ở Lào và 80% ở Cộng hòa Trung Phi. Một cuộc khảo sát năm 2010 do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện cho thấy ném đá như một hình phạt cho tội ngoại tình được 82% người được hỏi ở Ai Cập và Pakistan ủng hộ, 70% ở Jordan, 56% ở Nigeria và 42% ở Indonesia.

Các hình thức bạo lực cụ thể ảnh hưởng đến phụ nữ bao gồm cắt bộ phận sinh dục nữ, buôn bán tình dục, ép buộc mại dâm, ép buộc kết hôn, cưỡng hiếp, quấy rối tình dục, giết người vì danh dự, tạt axit và bạo lực liên quan đến của hồi môn. Các chính phủ có thể đồng lõa với bạo lực đối với phụ nữ, chẳng hạn như thông qua các hành vi như ném đá (như hình phạt cho tội ngoại tình).

Cũng có nhiều hình thức bạo lực đối với phụ nữ phổ biến trong lịch sử, đặc biệt là việc thiêu sống các phù thủy, hiến tế các góa phụ (như sati) và tục bó chân. Việc truy tố những phụ nữ bị buộc tội là phù thủy có truyền thống lâu đời; ví dụ, trong thời kỳ đầu hiện đại (giữa thế kỷ 15 và 18), các phiên tòa xét xử phù thủy diễn ra phổ biến ở châu Âu và ở các thuộc địa châu Âu ở Bắc Mỹ. Ngày nay, vẫn còn những khu vực trên thế giới (chẳng hạn như các khu vực của châu Phi cận Sahara, vùng nông thôn Bắc Ấn Độ và Papua New Guinea) nơi nhiều người tin vào phép phù thủy và phụ nữ bị buộc tội là phù thủy phải chịu bạo lực nghiêm trọng. Ngoài ra, cũng có những quốc gia có luật hình sự chống lại việc hành nghề phù thủy. Ở Ả Rập Saudi, phù thủy vẫn là một tội ác có thể bị trừng phạt bằng tử hình, và vào năm 2011, quốc gia này đã chặt đầu một phụ nữ vì tội 'phù thủy và ma thuật'.

Cũng có trường hợp một số hình thức bạo lực đối với phụ nữ chỉ được coi là tội hình sự trong những thập kỷ gần đây và không bị cấm phổ biến, do đó nhiều quốc gia vẫn tiếp tục cho phép chúng. Điều này đặc biệt đúng với trường hợp hiếp dâm trong hôn nhân. Ở thế giới phương Tây, đã có xu hướng đảm bảo bình đẳng giới trong hôn nhân và truy tố bạo lực gia đình, nhưng ở nhiều nơi trên thế giới, phụ nữ vẫn bị mất các quyền hợp pháp đáng kể khi kết hôn.

Bạo lực tình dục đối với phụ nữ gia tăng đáng kể trong thời kỳ chiến tranh và xung đột vũ trang, trong thời kỳ quân đội chiếm đóng, hoặc xung đột sắc tộc; thường xuyên nhất dưới hình thức cưỡng hiếp chiến tranh và nô lệ tình dục. Các ví dụ đương đại về bạo lực tình dục trong chiến tranh bao gồm cưỡng hiếp trong cuộc diệt chủng Armenia, hiếp dâm trong Chiến tranh Giải phóng Bangladesh, hiếp dâm trong Chiến tranh Bosnia, hiếp dâm trong cuộc diệt chủng Rwandan và hiếp dâm trong Chiến tranh Congo thứ hai. Tại Colombia, xung đột vũ trang cũng khiến phụ nữ gia tăng bạo lực tình dục. Trường hợp gần đây nhất là cuộc thánh chiến tình dục do ISIL thực hiện, nơi 5000–7000 trẻ em gái và trẻ em người Yazidi và Cơ đốc giáo bị bán làm nô lệ tình dục trong cuộc diệt chủng và hãm hiếp phụ nữ Yazidi và Cơ đốc giáo, một số người trong số họ đã nhảy lầu tự tử từ Núi Sinjar trong lời làm chứng của một nhân chứng.

Luật pháp và chính sách về bạo lực đối với phụ nữ khác nhau tùy theo thẩm quyền. Tại Liên minh Châu Âu, quấy rối tình dục và buôn bán người sẽ bị trừng phạt theo luật pháp.

Quần áo, thời trang và các quy định về mặc đồ
Phụ nữ ở các nơi khác nhau trên thế giới ăn mặc theo những cách khác nhau, với sự lựa chọn trang phục của họ bị ảnh hưởng bởi văn hóa địa phương, nguyên lý tôn giáo, truyền thống, chuẩn mực xã hội và xu hướng thời trang, cùng các yếu tố khác. Các xã hội khác nhau có những quan niệm khác nhau về sự khiêm tốn. Tuy nhiên, ở nhiều khu vực pháp lý, lựa chọn của phụ nữ về trang phục không phải lúc nào cũng miễn phí, với luật giới hạn những gì họ có thể mặc hoặc không được mặc. Điều này đặc biệt đúng đối với trang phục Hồi giáo. Mặc dù một số khu vực pháp lý nhất định bắt buộc hợp pháp trang phục như vậy (việc đeo khăn trùm đầu), các quốc gia khác cấm hoặc hạn chế việc mặc một số trang phục trùm đầu (chẳng hạn như burqa / khăn che mặt) ở những nơi công cộng (một quốc gia như vậy là Pháp). Những luật này đang gây tranh cãi lớn.

Khả năng sinh sản và cuộc sống gia đình

Tổng tỷ suất sinh (TFR) - số trẻ em trung bình do một phụ nữ sinh ra trong suốt cuộc đời - là khác biệt đáng kể giữa các khu vực khác nhau trên thế giới. Năm 2016, TFR ước tính cao nhất là ở Niger (6,62 trẻ em sinh ra trên một phụ nữ) và thấp nhất ở Singapore (0,82 trẻ em / phụ nữ). Trong khi hầu hết các nước châu Phi cận Sahara có TFR cao, điều này gây ra các vấn đề do thiếu tài nguyên và góp phần làm dân số quá đông, hầu hết các nước phương Tây hiện đang có tỷ lệ sinh thay thế dưới mức có thể dẫn đến già hóa dân số và giảm dân số.

Ở nhiều nơi trên thế giới, cấu trúc gia đình đã có sự thay đổi trong vài thập kỷ qua. Ví dụ, ở phương Tây, đã có một xu hướng chuyển từ các sắp xếp cuộc sống bao gồm đại gia đình sang những tổ chức chỉ bao gồm gia đình hạt nhân. Xu hướng chuyển từ mức sinh trong hôn nhân sang mức sinh ngoài hôn nhân. Trẻ em sinh ra ngoài hôn nhân có thể được sinh ra từ các cặp vợ chồng sống thử hoặc phụ nữ độc thân. Trong khi việc sinh con ngoài hôn nhân là phổ biến và được chấp nhận hoàn toàn ở một số nơi trên thế giới, thì ở những nơi khác, họ bị kỳ thị rất nhiều, với những bà mẹ chưa kết hôn phải đối mặt với sự tẩy chay, bao gồm cả bạo lực từ các thành viên trong gia đình, và trong những trường hợp nghiêm trọng thậm chí là giết người vì danh dự. Ngoài ra, quan hệ tình dục ngoài hôn nhân vẫn còn là bất hợp pháp ở nhiều quốc gia (như Ả Rập Saudi, Pakistan, Afghanistan, Iran, Kuwait, Maldives, Morocco, Oman, Mauritania, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Sudan, và Yemen ).

Vai trò xã hội của người mẹ khác nhau giữa các nền văn hóa. Ở nhiều nơi trên thế giới, phụ nữ có con phụ thuộc phải ở nhà và dành toàn bộ sức lực cho việc nuôi dạy con, trong khi ở những nơi khác, hầu hết các bà mẹ thường quay trở lại công việc được trả lương (xem bà mẹ đi làm và bà mẹ nội trợ).

Tôn giáo
Các học thuyết tôn giáo cụ thể có những quy định cụ thể liên quan đến vai trò giới, tương tác xã hội và riêng tư giữa hai giới, trang phục phù hợp cho phụ nữ và nhiều vấn đề khác ảnh hưởng đến phụ nữ và vị trí của họ trong xã hội. Ở nhiều quốc gia, những giáo lý tôn giáo này ảnh hưởng đến luật hình sự, hoặc luật gia đình của các khu vực tài phán đó (ví dụ: xem luật Sharia). Các tổ chức quốc tế đã có các thảo luận về mối quan hệ giữa tôn giáo, luật pháp và bình đẳng giới.

Giáo dục

Giáo dục một giới tính từ trước đến nay vẫn chiếm ưu thế và vẫn còn rất phù hợp. Giáo dục phổ cập, nghĩa là giáo dục tiểu học và trung học cơ sở do nhà nước cung cấp, không phụ thuộc vào giới tính, vẫn chưa phải là một chuẩn mực toàn cầu, ngay cả khi nó được coi là chuẩn mực ở hầu hết các nước phát triển. Ở một số nước phương Tây, phụ nữ đã vượt qua nam giới ở nhiều cấp học. Ví dụ, ở Hoa Kỳ vào năm 2005/2006, phụ nữ đạt 62% bằng cao đẳng, 58% bằng cử nhân, 60% bằng thạc sĩ và 50% bằng tiến sĩ.

Khoảng cách về giới về giáo dục ở các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã được giảm bớt trong 30 năm qua. Phụ nữ trẻ hơn ngày nay có nhiều khả năng đã hoàn thành trình độ đại học: ở 19 trong số 30 quốc gia OECD, số phụ nữ từ 25 đến 34 đã hoàn thành giáo dục đại học cao hơn gấp đôi so với phụ nữ từ 55 đến 64 tuổi. Tại 21 trong số 27 quốc gia OECD có số liệu so sánh được, số lượng phụ nữ tốt nghiệp các chương trình cấp đại học bằng hoặc cao hơn nam giới. Các bé gái 15 tuổi có xu hướng thể hiện kỳ vọng cao hơn nhiều về sự nghiệp so với các bé trai cùng tuổi. Trong khi phụ nữ chiếm hơn một nửa số sinh viên tốt nghiệp đại học ở một số nước OECD, họ chỉ nhận được 30% bằng đại học được cấp trong các lĩnh vực khoa học và kỹ thuật, và phụ nữ chỉ chiếm 25% đến 35% các nhà nghiên cứu ở hầu hết các nước OECD.

Nghiên cứu cho thấy rằng trong khi phụ nữ đang theo học tại các trường đại học danh tiếng với tỷ lệ ngang bằng với nam giới thì tỷ lệ phụ nữ được gia nhập vào công tác giảng dạy là thấp hơn đáng kể. Nhà xã hội học Harriet Zuckerman đã nhận xét rằng một viện càng có uy tín thì phụ nữ càng khó có được vị trí giảng viên ở đó. Năm 1989, Đại học Harvard tuyển dụng người phụ nữ đầu tiên trong ngành hóa học, Cynthia Friend, và năm 1992, người phụ nữ đầu tiên trong ngành vật lý, Melissa Franklin. Bà cũng quan sát thấy rằng phụ nữ có nhiều khả năng giữ các vị trí chuyên môn đầu tiên của họ như là người hướng dẫn và giảng viên, trong khi nam giới có nhiều khả năng làm việc trước ở các vị trí nhiệm kỳ hơn. Theo Smith và Tang, tính đến năm 1989, 65% nam giới và chỉ 40% nữ giới nắm giữ các vị trí có thời hạn và chỉ 29% tất cả các nhà khoa học và kỹ sư được tuyển dụng làm trợ lý giáo sư trong các trường cao đẳng và đại học có thời hạn công tác trên 4 năm là phụ nữ.

Năm 1992, phụ nữ chỉ chiếm 9 phần trăm số tiến sĩ được trao trong ngành kỹ thuật, và chỉ 1 phần trăm trong số đó trở thành giáo sư. Năm 1995, 11% giáo sư về khoa học và kỹ thuật là phụ nữ. Tương quan, chỉ có 311 trưởng khoa của các trường kỹ thuật là phụ nữ, tức là chiếm chưa đến 1% tổng số. Ngay cả trong tâm lý học, bằng cấp mà phụ nữ chiếm đa số là tiến sĩ, họ giữ một số lượng đáng kể các vị trí có nhiệm kỳ ít hơn, khoảng 19% vào năm 1994.

Tỷ lệ biết đọc biết viết của nữ trên thế giới thấp hơn nam. CIA World Factbook đưa ra một ước tính từ năm 2010 cho thấy 80% phụ nữ trên thế giới biết chữ, so với 88,6% nam giới (từ 15 tuổi trở lên). Tỷ lệ biết chữ thấp nhất ở Nam và Tây Á, và ở các khu vực của Châu Phi cận Sahara.

Phụ nữ trong chính trị

Phụ nữ không được đại diện trong chính phủ ở hầu hết các quốc gia. Vào tháng 1 năm 2019, tỷ lệ trung bình toàn cầu của phụ nữ trong các hội đồng quốc gia là 24,3%. Quyền bầu cử là quyền dân sự. Quyền bầu cử của phụ nữ ở Hoa Kỳ đã dần dần đạt được, đầu tiên là ở cấp tiểu bang và địa phương, bắt đầu từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, và vào năm 1920, phụ nữ ở Hoa Kỳ đã nhận được quyền phổ thông đầu phiếu, với việc Thông qua Tu chính án thứ mười chín cho Hoa Kỳ. Hiến pháp. Một số quốc gia phương Tây chậm cho phép phụ nữ bỏ phiếu, đặc biệt là Thụy Sĩ, nơi phụ nữ giành được quyền bỏ phiếu trong cuộc bầu cử liên bang năm 1971, và ở bang Appenzell Innerrhoden phụ nữ chỉ được cấp quyền bỏ phiếu về các vấn đề địa phương vào năm 1991, khi canton buộc phải làm như vậy bởi Tòa án Tối cao Liên bang Thụy Sĩ; và Liechtenstein, năm 1984, thông qua một cuộc trưng cầu dân ý về quyền bầu cử của phụ nữ.

Khoa học, văn học và nghệ thuật

Trong suốt lịch sử, phụ nữ đã có nhiều đóng góp cho khoa học, văn học và nghệ thuật. Một lĩnh vực mà trước đây phụ nữ được phép tiếp cận nhiều nhất là sản phụ khoa (trước thế kỷ 18, việc chăm sóc phụ nữ mang thai ở châu Âu do phụ nữ đảm nhận; từ giữa thế kỷ 18 trở đi, việc theo dõi y tế đối với phụ nữ mang thai bắt đầu đòi hỏi nghiêm ngặt giáo dục chính quy, mà phụ nữ thường không được tiếp cận, và do đó việc thực hành phần lớn được chuyển sang nam giới).

Việc viết lách nói chung cũng được coi là chấp nhận được đối với phụ nữ thuộc tầng lớp thượng lưu, mặc dù việc đạt được thành công như một nhà văn nữ trong một thế giới nam giới thống trị có thể rất khó khăn; kết quả là một số nhà văn nữ đã sử dụng bút danh nam (ví dụ: George Sand, George Eliot).

Phụ nữ từng là nhà soạn nhạc, nhạc sĩ, nghệ sĩ biểu diễn nhạc cụ, ca sĩ, nhạc trưởng, học giả âm nhạc, nhà giáo dục âm nhạc, nhà phê bình âm nhạc / nhà báo âm nhạc và các ngành nghề âm nhạc khác. Có những chuyển động âm nhạc,  các sự kiện và thể loại liên quan đến phụ nữ, các vấn đề phụ nữ và nữ quyền.  Trong thập kỷ 2010, trong khi phụ nữ chiếm một tỷ lệ đáng kể của âm nhạc nổi tiếng và âm nhạc cổ điển ca sĩ, và một tỷ lệ đáng kể của nhạc sĩ (nhiều trong số đó là ca sĩ-nhạc sĩ), có rất ít phụ nữ nhà sản xuất thu âm, các nhà phê bình nhạc rock và nhạc công nhạc rock. Mặc dù đã có một số lượng lớn các nhà soạn nhạc nữ trong âm nhạc cổ điển, nhưng từ thời Trung cổ cho đến ngày nay, các nhà soạn nhạc nữ được trình diễn ít hơn đáng kể trong các tiết mục âm nhạc cổ điển thường được trình diễn, sách giáo khoa lịch sử âm nhạc và bách khoa toàn thư về âm nhạc; Ví dụ, trong cuốn Concise Oxford History of Music, Clara Schumann là một trong những nhà soạn nhạc nữ duy nhất được nhắc đến.

Phụ nữ chiếm một tỷ lệ đáng kể trong các nghệ sĩ độc tấu nhạc cụ trong âm nhạc cổ điển và tỷ lệ phụ nữ trong các dàn nhạc đang tăng lên. Tuy nhiên, một bài báo năm 2015 về các nghệ sĩ độc tấu Concerto trong các dàn nhạc lớn của Canada chỉ ra rằng 84% các nghệ sĩ độc tấu của Orchester Symphonique de Montreal là nam giới. Năm 2012, phụ nữ vẫn chỉ chiếm 6% trong dàn nhạc Vienna Philharmonic được xếp hạng hàng đầu. Phụ nữ ít phổ biến hơn với tư cách là người chơi nhạc cụ trong các thể loại âm nhạc phổ biến như rock và heavy metal, mặc dù đã có một số nữ nghệ sĩ chơi nhạc cụ và ban nhạc toàn nữ đáng chú ý. Phụ nữ đặc biệt ít được thể hiện trong các thể loại nhạc metal cực đoan. Phụ nữ cũng không có nhiều đại diện trong chỉ huy dàn nhạc, phê bình âm nhạc / báo chí âm nhạc, sản xuất âm nhạc và kỹ thuật âm thanh. Trong khi phụ nữ không được khuyến khích sáng tác trong thế kỷ 19, và có rất ít nhà âm nhạc học nữ, phụ nữ đã tham gia vào giáo dục âm nhạc "... đến mức phụ nữ thống trị [lĩnh vực này] trong suốt nửa sau của thế kỷ 19 và cũng trong suốt thế kỉ 20."

Theo Jessica Duchen, một nhà văn viết nhạc cho tờ The Independent của London, các nữ nhạc sĩ nhạc cổ điển "... thường bị đánh giá về ngoại hình, hơn là tài năng" và họ phải đối mặt với áp lực "... phải trông sexy trên sân khấu và trong các bức ảnh. "  Duchen nói rằng trong khi "có những nhạc sĩ nữ không chịu thể hiện ngoại hình của họ,... những người chịu khoe thể hình của mình thì xu hướng thành công hơn về mặt vật chất."

Theo biên tập viên đài 3 của Anh, Edwina Wolstencroft, ngành công nghiệp âm nhạc cổ điển từ lâu đã cởi mở để phụ nữ tham gia các vai trò biểu diễn hoặc giải trí, nhưng phụ nữ ít có khả năng nắm giữ các vị trí quyền lực, chẳng hạn như chỉ huy dàn nhạc. Trong âm nhạc đại chúng, trong khi có nhiều ca sĩ nữ thu âm bài hát, thì có rất ít phụ nữ đứng sau bàn điều khiển âm thanh đóng vai trò là nhà sản xuất âm nhạc, người chỉ đạo và quản lý quá trình thu âm.

Xem thêm

 Con gái
 Sinh đẻ
 Chủ nghĩa nam nữ bình quyền
 Tâm lý phụ nữ
 Nữ hoá (xã hội học)
 Nghiên cứu giới tính
 Khác biệt giới tính
 Quý bà
 Các danh sách phụ nữ

 Mẫu hệ
 Tính ghét đàn bà
 Mitochondrial Eve
 Sản khoa
 Phân biệt đối xử theo giới tính
 Phụ nữ trong khoa học
 Phụ nữ trong tôn giáo
 Phụ nữ Việt Nam

Chú thích

Đọc thêm
 Chafe, William H. , "The American Woman: Her Changing Social, Economic, And Political Roles, 1920-1970", Oxford University Press, 1972. ISBN 0-19-501785-4
 Roget’s II: The New Thesaurus, (Boston: Houghton Mifflin, 2003 3rd edition) ISBN 0-618-25414-5
 McWhorter, John. 'The Uses of Ugliness', The New Republic Online, ngày 31 tháng 1 năm 2002. Truy cập May 11 2005 ["bitch" as an affectionate term]
 McWhorter, John. Authentically Black: Essays for the Black Silent Majority (New York: Gotham, 2003) ISBN 1-59240-001-9 [casual use of "bitch" in ebonics]
 Routledge international encyclopedia of women, 4 vls., ed. by Cheris Kramarae and Dale Spender, Routledge 2000
 Women in world history: a biographical encyclopedia, 17 vls., ed. by Anne Commire, 	Waterford, Conn. [etc.]: Yorkin Publ. [etc.], 1999 - 2002
 "Người Phụ Nữ Qua Nhân Tướng Học & Văn Học Dân Gian"-Lương Trọng Nhàn- Nhà Xuất Bản Hồng Đức.

Liên kết ngoài

Lịch sử
 Women's History in America
 A History of Women’s Entrance into Medicine in France  studies and digitized texts by the BIUM (Bibliothèque interuniversitaire de médecine et d'odontologie, Paris) see its digital library Medic@ .
Tôn giáo
 Women and Christianity: representations and practices
 Women in Islam

Giới tính (xã hội học)
Bài cơ bản dài trung bình
Giống cái


title: Calybites phasianipennella

text:
Calybites phasianipennella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở khắp châu Âu.

Sải cánh dài 10–11 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 9 và overwinters as an adult, after which it can be found đến tháng 4 or tháng 5.

Ấu trùng ăn Chenopodium hybridum, Fallopia aubertii, Fallopia convolvulus, Lysimachia vulgaris, Lythrum salicaria, Oxyria digyna, Persicaria amphibia, Persicaria hydropiper, Persicaria lapathifolia, Persicaria maculosa, Rumex acetosa, Rumex acetosella, Rumex aquaticus, Rumex hydrolapathum và Rumex obtusifolius. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Calybites
Côn trùng châu Âu


title: Vregny

text:
Vregny  là một xã ở tỉnh Allier, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: 10002 Bagdasarian

text:
10002 Bagdasarian là một tiểu hành tinh vành đai chính bay quanh Mặt Trời. Nó hoàn thành một vòng quỹ đạo trong 5,6 năm.

Tiểu hành tinh được phát hiện bởi L. I. Chernykh ở Đài quan sát vật lý học thiên thể Crimea, và được đặt tên tạm thời là 1969 TQ1. Sau này nó được đổi tên thành Alexandr Sergeevich Bagdasarian, một chuyên gia vô tuyến từ Moskva.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1969


title: 1311

text:
Năm 1311 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1311


title: Danh sách nhân vật trong DragonFable

text:
Đây là danh sách các nhân vật trong trò chơi DragonFable của Artix Entertainment theo bảng chữ cái:

Anh hùng

Artix von Krieger
Artix là nhân vật biến đổi trong trò chơi của Adam Bohn, người tạo ta trò chơi. Khi còn là một cậu bé, Artix và Vayle đã sống trong cùng một ngôi làng. Khi họ còn trẻ, Artix đã cố cứu Valey lên khỏi một dòng sông, nhưng họ đã bị cuốn đến một cái hang ngầm dưới lòng đất. Trong lúc họ đang tìm cách thoát ra, họ vấp phải Quả cầu Bóng tối (Darkness Orb). Mặc dù Valey đi theo Bóng tối, Artix vẫn kiên quyết đứng vế phía cái thiện. Sau đó, khi ngôi làng của họ bị các zombie (rất có thể là do Valey điều khiển) tấn công, Artix đã trở thành một Paladin để chiến đống chống lại Undead.

Cysero
Cysero là nhân vật trong game của giám đốc sản xuất trò chơi. Cysero là một nhà chế tạo vũ khí ma thuật điên rồ và là chủ của Cysero's Superstore ò Savings, ở đây bán những vũ khí và áo giáp mạnh mẽ, có thể được mua bằng Dragon Coin. Cho dụ anh ta hiếm khi ở nhà, Cysero chia sẻ một ngọn tháp với Warlic. Sau một vài tranh cãi, họ chia ngọn tháp ra bằng một vạch kẻ màu vàng ở giữa, và không ai được bước qua phía bên kia.

King Alteon
King Alteon là người lãnh đạo dũng cảm của Lore, người đã lãnh đạo một cuộc chiến chống lại King Slugwrath, chiến thắng và danh được ngai vàng. Tước hiệu đầy đủ của ông là: "King Alteon the Balanced".

Rhubarb
Rhubarb là một vị thuyền trưởng được kính trọng ở Osprey Cove dưới quyền chỉ huy Blackberry, cho đến khi Blackberry biến đổi thành Brackenberry quái dị. Sau đó Rhubarb trở thành người lãnh đạo những tên cướp biển.

Thyton
Thyton là người lãnh đạo Ninja, có thể được tìm thấy ở Falconreach và Shadow of the Wind Village. Ông ấy gọi Quả cầu Gió (Wind Orb) là "Viên ngọc của bốn ngọn gió" ("Jewel of the Four Winds") và tuyên bố rằng đó là di vật do tổ tiên truyền lại, có thể triệu hồi vệ sĩ mạnh mẽ nhất. Thyton có những nhiệm vụ đa dạng có liên quan đến việc giúp đỡ các ninja (thỉnh thoảng chống lại cướp biển) và giúp họ giành lại Quả cầu Gió.

Warlic
Warlic là một pháp sư nổi tiếng, người giúp người chơi loại ra 4 quả trứng rồng (người chơi bắt đầu với 6 quả, nhưng một quả bị đập vỡ và một quả khác bị ăn). Warlic cũng rất quan trọng trong nhiều câu chuyện. Anh ấy không thể giúp đỡ người chơi trong các trận đấu ngoại trừ trong nhiệm vụ "Xan's Fortress". Warlic trụ ngụ cách xa cái cổng ở Falconreach, phía bên phải ngọn tháp Guardian. ái cổng này dẫn đến một vùng đất gần Lymcrest, nơi Warlic dựng lều để chiến đấu với các quái vật của nguyên tố dẫn đầu bởi Xan. Hắn có một mối thù sâu sắc với Warlic

Tham khảo


title: Lipsothrix fulva

text:
Lipsothrix fulva là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lipsothrix
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Ostheim

text:
Ostheim vor der Rhön là một town situated in Bayern (although historically part of Thuringia), ở huyện Rhön-Grabfeld.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sonntags Blatt 1972 church enclave switch
 Ostheim vor der Rhön travel guide on Wikivoyage

Exclaves
Rhön Mountains


title: Ngô Khởi (định hướng)

text:
Ngô Khởi có thể chỉ:
Ngô Khởi, tướng thời Chiến Quốc
Binh pháp Ngô Khởi
Huyện Ngô Khởi thuộc Diên An, Thiểm Tây, Trung Quốc


title: Chicomurex superbus

text:
Chicomurex superbus, tên tiếng Anh: superb murex, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả
Kích thước vỏ ốc trong khoảng 40 mm và 85 mm

Phân bố
This species is found amongst seamounts and knolls ở vùng bể Mascarene, along North Queensland và Nhật Bản.

Chú thích

Tham khảo
 Gastropods.com: Chicomurex (Chicomurex) superbus; truy cập: 1 tháng 11 năm 2010

Chicomurex
Động vật được mô tả năm 1889


title: 3211 Louispharailda

text:
3211 Louispharailda (1931 CE) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 2 năm 1931 bởi G. Van Biesbroeck ở Williams Bay.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3211 Louispharailda

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1931


title: Atelopus limosus

text:
Sapo Limosa, hoặc Cóc Harlequin Limosa (Atelopus limosus), là một loài cóc bị đe dọa ở Bufonidae. Đây là loài đặc hữu của Panama và được mô tả bởi Ibáñez, Jaramillo và Solís năm 1995.
Nó phân bố ở các bờ suối trong rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi của lưu vực Chagres ở miền trung Panama.
A. limosus bị đe dọa bởi bệnh chytridiomycosis và mất môi trường sống. Loài này đã giảm sút nhanh chóng trong phạm vi phân bố. Khoảng 75% cá thể được biết đến của loài này ở các địa điểm đất cao trên 1000 m đã biến mất, còn 58% sống ở đất thấp đã giảm sút và 38% biến mất.

Nguồn

L
Động vật đặc hữu Panama
Động vật lưỡng cư Panama
Động vật được mô tả năm 1995


title: Vấn đáp (Phật giáo)

text:
Vấn đáp (zh. wèndá 問答, ja. mondō) là những cuộc đối đáp trong Thiền tông, giữa thầy và trò về một Công án hay một vấn đề làm thiền sinh thao thức. Thiền sư thường thường trả lời theo một cách nằm ngoài quy ước, với mục đích đánh thức trực giác nơi thiền sinh (Pháp chiến).

Nhiều vấn đáp đã trở thành công án trong lịch sử Thiền:

Tăng hỏi Động Sơn Thủ Sơ: "Thế nào là Phật?" Động Sơn đáp: "Ba cân gai" (ma tam cân 麻三斤).
Tăng hỏi Mã Tổ: "Thế nào là Phật?" Mã Tổ đáp: "Tức tâm tức Phật" (zh. 即心即佛).
Tăng khác cũng hỏi: "Thế nào là Phật?" Mã Tổ đáp: "Phi tâm phi Phật" (zh. 非心非佛).

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Triết lý Phật giáo
Thiền tông


title: Agonita nitida

text:
Agonita nitida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Agonita


title: Copelatus gabonicus

text:
Copelatus gabonicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Bilardo & Pederzani miêu tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Réaumont

text:
Réaumont là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 328 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 791 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website of Réaumont

Xã của Isère


title: Lescure-d'Albigeois

text:
Lescure-d'Albigeois là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 168 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Gratangen

text:
Gratangen (tiếng Bắc Sami: Rivttáid suohkan) là một đô thị ở hạt Troms, Na Uy. Nó là một phần của khu vực truyền thống Hålogaland. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Årstein. Đô thị này bao gồm đất ở cả hai phía của vịnh hẹp Gratangen. Xa lộ châu Âu E6 đường chạy qua phía đông nam của đô thị này. Khu định cư lớn nhất trong đô thị này là Årstein, nằm khoảng 60 km về phía bắc Narvik và 85 km về phía đông của Harstad.

Tham khảo

Đô thị của Troms


Những cuộc phiêu lưu của Mít Đặc và các bạn (tiếng Nga: Приключения Незнайки и его друзей) là một tập truyện giả tưởng dành cho trẻ em của nhà văn Nikolai Nosov, ra đời năm 1953.

Nội dung
Cốt truyện xoay quanh cuộc sống tự lập và mối quan hệ của những cô bé, cậu bé tí hon ở thành phố Diều và các thành phố hư cấu khác. Trong số các em bé này thì Mít Đặc là một cậu bé nổi đình đám nhất với những ý nghĩ nghịch ngợm và kỳ quặc của cậu. Trái ngược lại với Mít Đặc là Biết Tuốt, một cậu bé hiểu biết rộng, chững chạc và thường bị Mít Đặc ghen tị. Các cô bé, cậu bé này biết làm thành thạo những công việc của một người lớn như biết sửa xe, vẽ tranh, làm khinh khí cầu, làm thơ, chữa bệnh...

Danh sách các tập truyện

 Chương 1: Các cô chú tí hon ở thành phố Hoa.
 Chương 2: Mít Đặc muốn trở thành nhạc sĩ.
 Chương 3: Mít Đặc học vẽ.
 Chương 4: Mít Đặc làm thơ.
 Chương 5: Mít Đặc tập lái xe.
 Chương 6: Biết Tuốt sáng chế ra khinh khí cầu.
 Chương 7: Chuẩn bị lên đường.
 Chương 8: Lên đường.
 Chương 9: Trên chín tầng mây.
 Chương 10: Tai nạn.
 Chương 11: Đến nơi xa lạ.
 Chương 12: Bạn mới.
 Chương 13: Câu chuyện bên bàn ăn.
 Chương 14: Thăm thành phố Xanh.
 Chương 15: Trong bệnh viện.
 Chương 16: Một buổi hòa nhạc.
 Chương 17: Bù Loong và Đinh Vít đến thành phố Diều.

 Chương 18: Ở thành phố Diều.
 Chương 19: Thăm Cả Láu.
 Chương 20: Thuốc Nước làm việc.
 Chương 21: Bù Loong và Đinh Vít trở về.
 Chương 22: Máy móc kỳ diệu.
 Chương 23: Tẩu thoát.
 Chương 24: Sáng kiến hợp lý hóa của Thuốc Nước.
 Chương 25: Viên Đạn nằm ở bệnh viện.
 Chương 26: Đinh Dép trở về.
 Chương 27: Cuộc gặp gỡ bất ngờ.
 Chương 28: Lại làm lành.
 Chương 29: Vũ hội.
 Chương 30: Trở về.

Nhân vật

Thành phố Hoa

Phố Hoa Bìm Bìm
Có tất cả 16 chú tí hon, một số chú nổi danh là:
 Mít Đặc: là chú bé hay ăn mặc lòe loẹt và lượn quanh thành phố để ba hoa, bịa đặt đủ thứ chuyện cho bất kỳ ai muốn hóng chuyện. Chú có bạn thân là chú Tịt Mũi.
 Biết Tuốt: là chú bé hiểu biết rất nhiều điều do đọc nhiều sách, được các bạn bè vị nể và hay đến hỏi ý kiến. Nhiều lúc, mọi người cứ ngỡ rằng chú là một giáo sư.
 Bác sĩ Thuốc Viên: có tài chữa mọi bệnh cho các cô chú tí hon, thường mặc bộ áo choàng trắng và đội mũ trắng.
 Ngoài ra còn các chú tí hon, như: chú thợ máy Bù Loong và chú giúp việc Đinh Vít; chú Nước Đường nghiện uống nước ngọt có ga; chú thợ săn Viên Đạn với con chó Mực; họa sĩ Thuốc Nước, nhạc sĩ Kèn Đồng, chú Cáu Kỉnh, Lặng Lẽ, Tròn Xoay, Nhanh Nhảu, Mất Sạch, hai anh em chú Ngộ Nhỡ, Chắc Chắn.

Phố Hoa Cúc
 Tịt Mũi: bạn thân của Mít Đặc
 Nhà thiên văn Thủy Tinh
 Nhà thơ Hoa Giấy, Đá Một Cú, Bọ Gậy

Thành phố Xanh
 Mật Ngọt: bác sĩ
 Mắt Xanh
Hoa Dại: nhà thơ
 Có các cô tí hon khác như: Sóc Con, Bạch Tuyết, Sáo Sậu, Mẫu Đơn, Cun Cút, Chuồn Chuồn, Thỏ Con, Mèo Con, cô Én...

Thành phố Diều
 Đinh Ốc, Đinh Dép, Bánh Vòng, Cả Láu...

Chi tiết thú vị

Trong truyện, tên nhân vật phần nào nói lên những nét đặc trưng cho tính cách của nhân vật đó. Thông qua các đoạn văn miêu tả sinh động, tính cách hồn nhiên ấy của các cô cậu bé tí hon càng được lột tả rõ nét hơn.

Ngoài ra, truyện còn có nhiều đoạn thơ được tác giả viết khá ngộ nghĩnh và lồng ghép qua lời của các nhân vật, như các đoạn thơ mà Mít Đặc đã làm dưới đây:
Một hôm đi dọc theo dòng suối
Biết Tuốt nhảy qua con cá chuối

Có cái bánh nhân mỡ
Dưới gối cậu Ngộ Nhỡ

Nhanh Nhảu đói thật tội,
Nuốt chửng bàn là nguội

Các câu thơ của thi sĩ Hoa Dại ở thành phố Xanh:

Tôi bắt con muỗi,Nó kêu vo ve,
Tôi yêu nó ghêNhưng rồi một buổi
Nó buồn rũ rượiTôi thương vô cùng
Giữ thì ác hung...Có lẽ tốt hơn
Tôi bắt con kiếnKiến cũng buồn nản,
Tôi thả nó ra.Chơi đã chán chê
''Thôi, tôi đọc sách.

Chuyển thể

Xem thêm

Nikolai Nosov
Tiểu thuyết Liên Xô
Văn học thiếu nhi Liên Xô


title: Tinodes reisseri

text:
Tinodes reisseri là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Tinodes


title: Mortonagrion ceylonicum

text:
Mortonagrion ceylonicum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Mortonagrion ceylonicum được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Mortonagrion
Động vật được mô tả năm 1971


title: Astatoreochromis alluaudi

text:
Alluaud's Haplo (Astatoreochromis alluaudi) là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Loài này có ở Burundi, Kenya, Tanzania, và Uganda.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt, đầm nước ngọt, và vùng đồng bằng nội địa. Nó không được IUCN xem là loài bị đe dọa.

Chú thích

Tham khảo

 Ntakimazi, G., Twongo, T.K. & Hanssens, M. 2005. Astatoreochromis alluaudi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 4 tháng 8 năm 2007.

Astatoreochromis
Cá Tanzania
Cá nước ngọt Kenya


title: Vexillum alvinobalani

text:
Vexillum alvinobalani là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Megachile alleynae

text:
Megachile alleynae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1935


title: Fusinus margaritae

text:
Fusinus margaritae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Carmenta surinamensis

text:
Carmenta surinamensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được miêu tả bởi Möschler năm 1878, và được tìm thấy ở Brasil, Surinam, Guyana, Trinidad, Panama, và Costa Rica. The larva of the species have been có ở seeds of the plant Prioria copaifera, cũng như plants in the genera Pentaclethra, và Mora.

Chú thích

Tham khảo

Carmenta


title: Platypelis milloti

text:
Platypelis milloti là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Raxworthy, C. & Glaw, F. 2008. Platypelis milloti. 2008 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 13 tháng 12 năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Platypelis
Động vật lưỡng cư Madagascar


title: Dịch Thành, Trú Mã Điếm

text:
Dịch Thành (chữ Hán giản thể: 驿城区, Hán Việt: Dịch Thành khu) là một quận của địa cấp thị Trú Mã Điếm, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 770 km2, dân số năm 2002 là 570.000 người, mã số bưu chính 463000, huyện lỵ đóng tại đường Phú Cường. Huyện này được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm 10 nhai đạo, 1 trấn và 5 hương.
Nhai đạo: Đông Phong Lộ, Tây Viên Nhai, Nhân dân Nhai, Tân Hoa Nhai, Lão Nhai, Tương Lâm, Vân Tùng, Nam Hải, Lưu Các và Thuận Hà.
Trấn: Thủy Truân.
Hương: Cổ Thành, Hồ Miếu, Chư Thị, Quan Vương Miếu và Chu Cổ Động.

Tham khảo

Trú Mã Điếm
Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)


title: Leioproctus acaciae

text:
Leioproctus acaciae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1939.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1939


title: Ebana

text:
Ebana (thế kỉ 5) là vua Axum. Ông được biết chủ yếu qua những đồng tiền khi ông trị vì. Ebana kế vị Eon. Sau khi ông qua đời, Nezool kế vị ngai vàng. Các đồng tiền có hình Ebana cho đến nay là loại vàng thông dụng nhất thời Aksum  và phần lớn được tìm thấy trên bán đảo Ả Rập. Dù Ebana có nhiều tài nguyên, người ta ít được biết về ông ngoại trừ qua các bằng chứng trên các đồng xu.

Tham khảo

Vua Axum


title: Exora wittmeri

text:
Exora wittmeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Exora


title: Đệ Nhị Cộng hòa (Việt Nam Cộng hòa)

text:
Đệ Nhị Cộng hòa Việt Nam (1967-1975) là chính thể dân sự của Việt Nam Cộng hòa thành lập trên cơ sở của bản Hiến pháp tháng 4 năm 1967 và cuộc bầu cử tháng 9 năm 1967. Ngày 1 tháng 11 năm 1967 được xem là ngày chính thức thành lập nền Đệ Nhị Cộng hòa.

Đệ Nhị Cộng hòa chấm dứt khi Tổng thống Dương Văn Minh ra lệnh đầu hàng chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Chính phủ

Chính phủ Đệ Nhị Cộng hòa tiếp thu chính quyền từ Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia do các tướng lãnh Nguyễn Cao Kỳ và Nguyễn Văn Thiệu điều hành trong thời kỳ quân quản giữa nền Đệ Nhất và Đệ Nhị Cộng hòa.

Hành chính Trung ương

Lập pháp
Chiếu theo Hiến pháp thì lập pháp có Quốc hội lưỡng viện: Thượng viện có 30-60 nghị sĩ nhiệm kỳ 6 năm bầu theo liên danh lấy toàn quốc làm đơn vị độc nhất. Hạ viện có 100 đến 200 dân biểu nhiệm kỳ 4 năm bầu theo cá nhân căn cứ theo từng tỉnh. Chiếu theo Hiến pháp thì Hạ viện phải có 6 ghế dành cho người Việt gốc Miên, 6 người Thượng, 2 người Chàm, và 2 người thuộc dân tộc thiểu số miền núi Bắc Việt di cư vào Nam.

Khóa đầu tiên Thượng viện năm 1967-1973 có 6 liên danh; mỗi liên danh là 10 người, tổng cộng là 60 nghị sĩ. Nguyễn Văn Huyền được bầu làm Chủ tịch Thượng viện.

Khóa đầu tiên Hạ viện năm 1967-1971 có 137 dân biểu; Nguyễn Bá Lương trúng tuyển làm Chủ tịch Hạ viện. Năm 1971 số dân biểu tăng lên thành 159; mỗi dân biểu đại diện khoảng 50.000 cử tri. Trong Quốc hội vào thời điểm năm 1974 thì Thượng viện có 41 nghị sĩ thân chính phủ, 19 nghị sĩ đối lập; Hạ viện có 84 dân biểu thân chính phủ, 59 đối lập và 16 độc lập.

Hành pháp
Hành pháp bầu theo liên danh 2 người với nhiệm kỳ 4 năm, một người làm tổng thống và người kia phó tổng thống. Trong cuộc bầu cử năm 1967, liên danh Nguyễn Văn Thiệu và Nguyễn Cao Kỳ đắc cử với 34,8% số phiếu. Tuy nhiên nếu tính riêng Thủ đô Sài Gòn thì liên danh Trần Văn Hương - Mai Thọ Truyền nhiều phiếu nhất (151.102). Nhì là Nguyễn Văn Thiệu - Nguyễn Cao Kỳ (148.933) rồi Trương Đình Dzu - Trần Văn Chiêu (83.374).
Tổng thống chỉ định Thủ tướng và Thủ tướng đệ trình danh sách Nội các để điều hành chính phủ. Nội các đầu tiên do Thủ tướng Nguyễn Văn Lộc nhậm chức ngày 9 tháng 11 năm 1967.

Sau Sự kiện Tết Mậu Thân, Thủ tướng Nguyễn văn Lộc bị chỉ trích và ép từ nhiệm. Người được bổ lên thay là Thủ tướng Trần Văn Hương, nhậm chức ngày 28 tháng 5 năm 1968 nhưng đến 1 tháng 9 năm 1969 thì nội các của ông bị giải tán. Nội các thứ ba là của Thủ tướng Trần Thiện Khiêm điều khiển chính phủ gần 6 năm (1969-75) cho gần đến khi nền Đệ Nhị Cộng hòa chấm dứt.

Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu tái đắc cử trong cuộc bầu cử ngày 3 tháng 10 năm 1971 trong liên danh với Trần Văn Hương.

Tư pháp
Đứng đầu ngành tư pháp là Tối cao Pháp viện nhóm họp lần đầu ngày 22 tháng 10 năm 1968 gồm có 9 thẩm phán với nhiệm kỳ 6 năm do Công tố Viện và Luật sư Đoàn đề cử và Quốc hội bổ nhiệm.

Nhiệm kỳ I (1968-1974), Thẩm phán Trần Minh Tiết được bầu làm Chủ tịch. Nối tiếp là Thẩm phán Trần Văn Linh làm Chủ tịch Nhiệm kỳ II (1974-1975).

Ngoài ra còn có Giám sát Viện quy định trong Hiến pháp với 18 giám sát viên coi việc kiểm tra kế toán các cơ quan chính phủ và điều tra những nghi án tham nhũng, lạm quyền, hoặc biển thủ công quỹ.

Hành chánh địa phương
Việt Nam Cộng hòa được chia thành 44 tỉnh, 237 quận, và 6 thành phố (Đô thành Sài Gòn, Vũng Tàu, Đà Lạt, Cam Ranh, Đà Nẵng, Huế), sau tăng thành 11 thành phố (thêm Rạch Giá, Cần Thơ, Mỹ Tho, Nha Trang, Biên Hòa). Việc điều hành còn bị chi phối bởi quân đội với toàn quốc chia thành 4 quân khu.

Cấp tỉnh thì có Hội đồng Tỉnh và Tỉnh trưởng đứng đầu. Tỉnh trưởng do Tổng thống bổ nhiệm trong khi Hội đồng tỉnh thì do dân chúng bầu lên. Tỉnh trưởng chịu trách nhiệm tài chánh và hành chánh trong tỉnh cùng báo cáo về phủ Thủ tướng và Bộ Nội vụ. Tỉnh trưởng còn có nhiệm vụ chỉ huy lực lượng Địa Phương Quân và Nhân dân Tự vệ.

Ở cấp quận thì có quận trưởng, thường là một quân nhân do tỉnh trưởng đề cử và Bộ Nội vụ bổ nhiệm. Công việc chính của quận trưởng là trông coi vấn đề an ninh và điều hành những dịch vụ như y tế, nông nghiệp, công chánh và thống kê. Quận trưởng còn có quyền xử kiện trong những vụ án tiểu hình.

Làng xã có Hội đồng Xã quản trị. Thôn làng ít hơn 2.000 người thì bầu hội đồng 6 thành viên trong khi thôn làng hơn 10.000 dân thì có thể lập hội đồng 12 người. Hội đồng xã tự bầu lên xã trưởng. Hội đồng họp mỗi tháng một lần để xét chủ yếu về ngân sách và những đồ án xây dựng. Bắt đầu từ năm 1969 thì xã trưởng quản lý cả những cán sự phát triển nông thôn.

Đảng phái chính trị
Tính đến năm 1970 thì chính trường Miền Nam có chín chính đảng hoạt động chính thức. Đó là:
Việt Nam Nhân xã Cách mạng Đảng
Lực lượng Đại Đoàn kết
Đại Việt Cách mạng Đảng
Việt Nam Quốc dân Đảng, Xứ Đảng bộ Miền Nam
Việt Nam Quốc dân Đảng
Mặt trận Nhân dân Cứu nguy Dân tộc
Phong trào Quốc gia Cấp tiến
Tập đoàn Cựu Chiến sĩ Hòa Hảo Dân xã
Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng

Văn hóa
Trong những thành tích của nền Đệ Nhị Cộng hòa là việc xây dựng Thư viện Quốc gia ở địa điểm quây bởi bốn con đường Gia Long, Công Lý, Nguyễn Trung Trực và Lê Thánh Tôn. Địa điểm này thời Pháp thuộc là Khám Lớn, địa chỉ là số 69 đường Gia Long (sau năm 1975 là đường Lý Tự Trọng) khởi xây tháng 12 năm 1968 và khánh thành ngày 23 tháng 12 năm 1971 dưới sự chủ tọa của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu. Tòa nhà mới cao 14 tầng với dung tích lưu trữ một triệu cuốn sách.

Chính sách đối ngoại
Chính phủ Đệ Nhị Cộng hòa lập bang giao với 86 quốc gia trên thế giới với địa vị chính quyền pháp lý của miền Nam và thêm 6 quốc gia khác nhìn nhận Việt Nam Cộng hòa chính quyền hiện hữu (de facto). Trong trường hợp quốc gia nào công nhận chính phủ Cách mạng Lâm thời miền Nam Việt Nam thì quan hệ bị Việt Nam Cộng hòa cắt đứt như trường hợp Indonesia vào năm 1964..

Hoa Kỳ là một đồng minh tối quan trọng đối với chính phủ Đệ Nhị Cộng hòa vì là nguồn viện trợ quân sự lớn cũng như sự giúp đỡ kinh tế. Nguồn tài trợ của Hoa Kỳ tăng đáng kể nếu lấy năm 1966 làm mốc giữa thời kỳ trước và sau khi thành lập nền Đệ Nhị Cộng hòa.

Ghi chú: Mức viện trợ bình quân đầu người được tính bằng cách lấy tổng viện trợ chia cho dân số VNCH cùng năm. Mức viện trợ tính bằng tiền Đồng tính bằng cách lấy mức viện trợ tính bằng Đô la Mỹ nhân với tỷ giá hối đoái chính thức giữa Đồng VNCH với Dollar.
Nguồn: Số liêu về tổng viện trợ lấy từ Dacy (1986), bảng 10.2, trang 200; Số liệu về dân số VNCH lấy từ Trần Văn Thọ chủ biên (2000), bảng 1.1, trang 238; Số liệu về tỷ giá hối đoái lấy từ Dacy (1986), bảng 9.5, trang 190.

Chính sách đối nội
Trong cuộc chiến, chính phủ Đệ Nhị Cộng hòa ngoài việc phải đối đầu quân sự với Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam còn phải giải quyết việc định cư dân tỵ nạn phải sơ tán vì tình hình an ninh. Riêng vào năm 1972 có 758.000 dân phải bỏ nhà cửa chạy loạn.

Chính phủ còn đề ra cuộc cải cách điền địa với chương trình Người cày có ruộng, được Quốc hội thông qua vào đầu năm 1970. Trong thời gian 4 năm, 750.000 hộ nông dân (khoảng 5 triệu dân) được phát hơn một triệu hecta đất.

Những ngày cuối cùng
Vào đầu năm 1975 dưới áp lực quân sự và tình hình ngày càng nguy biến, Thủ tướng Trần Thiện Khiêm từ chức ngày 3 tháng 4. Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đề cử Nguyễn Bá Cẩn, lúc bấy giờ là Chủ tịch Hạ viện Quốc hội, đứng ra lập Nội các mới hầu mở rộng cho các giới tham chính. Mãi đến ngày 14, Nguyễn Bá Cẩn mới đệ trình danh sách tân Nội các với danh xưng "Chính phủ Đoàn kết Quốc gia" để thay thế nhân sự.

Ngày 21 tháng 4, do sức ép lớn từ các tướng dưới quyền như Trần Văn Đôn, Cao Văn Viên, thủ tướng Nguyễn Bá Cẩn, bộ trưởng kinh tế Nguyễn Văn Hảo Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã nhóm họp các nhân vật chấp chính tại Dinh Độc Lập và tuyên bố từ chức và giao quyền lại cho Phó Tổng thống Trần Văn Hương theo Hiến pháp quy định. Buổi lễ được truyền thanh và truyền hình trực tiếp lúc 19 giờ 40 phút. Cố gắng lúc bấy giờ là để tìm cách hòa hoãn với phe Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam vì đối phương không chấp nhận thương thuyết với chính phủ của Tổng thống Thiệu.

Ngày 23 tháng 4, Thủ tướng Nguyễn Bá Cẩn từ chức.

Xem thêm
Việt Nam Cộng hòa
Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam
Việt Nam hóa chiến tranh

Chú thích

Tham khảo
Department of State. "Background Notes (South) Viet-Nam". Washington, DC: US Government Printing Office, 1974.
Hoàng Cơ Thụy. Việt sử khảo luận. Paris: Nam Á, 2002.
Nguyen Ngoc Bich, et al. An Annotated Atlas of the Republic of Viet-Nam. Washington, DC: Embassy of Viet-Nam, 1972.
Nguyen Ngoc Huy. Political Parties in Vietnam. Sài Gòn: The Vietnam Council on Foreign Relations, 1970.
Penniman, Howard R. Elections in South Vietnam. Stanford, CA: Hoover Institution on War, Revolution and Peace, 1972.

D


title: Middlesbrough F.C.

text:
Câu lạc bộ bóng đá Middlesbrough (tên thường gọi là Boro) là một câu lạc bộ bóng đá Anh đặt trụ sở tại thành phố Middlesbrough hiện đang chơi ở Giải bóng đá Hạng nhất Anh (xuống hạng mùa bóng 2016-17). Thành lập vào năm 1876, sân nhà của họ là Riverside với sức chứa khoảng 35.100 khán giả. Họ là một trong những thành viên sáng lập của Premier League vào năm 1992. Đối thủ chính của câu lạc bộ là Sunderland và Newcastle United.

Lịch sử
Middlesbrough được thành lập năm 1876 bởi các thành viên của câu lạc bộ cricket ở địa phương. Đến năm 1899, câu lạc bộ chính thức chuyển sang thi đấu chuyên nghiệp.

Middlesbrough lên hạng nhất bóng đá Anh (nay là giải ngoại hạng) năm 1974 sau khi vô địch giải hạng 2 (nay là giải hạng nhất). Các năm 1982 và 1986, câu lạc bộ lần lượt xuống hạng 2 rồi 3 và đến năm 1992 mới trở lại giải bóng đá cao nhất của nước Anh.

Năm 1997 là năm buồn bã với Middlesbrough. Đầu tiên, câu lạc bộ thua Leicester City trong trận chung kết cúp Liên đoàn. Tiếp theo, câu lạc bộ phải xuống hạng nhất (xếp thứ 19/20) do bị trừ 3 điểm vì đã hủy bỏ một trận đấu với Blackburn Rovers. Và cuối cùng là thua Chelsea trong trận chung kết cúp FA.

Một năm sau đó, câu lạc bộ quay trở lại giải Ngoại hạng. Mùa bóng 2004-05 trở thành mùa bóng thành công nhất trong lịch sử câu lạc bộ sau khi thắng Bolton Wanderers ở chung kết cúp Liên đoàn và giành quyền tham dự cúp UEFA mùa bóng sau.

Năm 2006, Middlesbrough đã vào tới trận chung kết cúp UEFA và bán kết cúp FA. Nhưng câu lạc bộ chỉ xếp ở nửa dưới bảng xếp hạng giải Ngoại hạng.

Năm 2007, Middlesbrough nhận vé xuống hạng ở giải Ngoại hạng và từ đó chưa bao giờ quay trở lại giải đấu này. Năm 2015, Middlesbrough thất bại trước Norwich City trong trận Play-off quyết định suất thứ 3 lên chơi tại giải Ngoại hạng.

Năm 2016, Middlesbrough trở lại Premier League sau trận hòa Brighton & Hove Albion 1 -1 và bằng điểm số với chính đội bóng đó nhưng hơn về hiệu số.

Thành tích
 Giải vô địch quốc gia:
 chưa vô địch lần nào
 Cúp FA:
 vào chung kết năm 1997
 Cúp Liên đoàn bóng đá Anh: 1
 2004 (chung kết các năm 1997 và 1998)
 Cúp UEFA:
 vào chung kết năm 2006

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Cho mượn

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang chủ của Middlesbrough F.C.
 Diễn đàn cổ động viên của Middlesbrough F.C. và các câu lạc bộ khác

Câu lạc bộ bóng đá Anh

Middlesbrough
Câu lạc bộ bóng đá Bắc Yorkshire
Câu lạc bộ Premier League
Northern Football League


title: Kiến trúc

text:
Kiến trúc là một ngành nghệ thuật và khoa học về tổ chức sắp xếp không gian, lập hồ sơ thiết kế các công trình kiến trúc. Kiến trúc sư với kiến thức chuyên ngành kiến trúc, ngoài công tác thiết kế công trình có thể tham gia vào rất nhiều các lĩnh vực thiết kế quản lý khác, như quy hoạch đô thị, thiết kế đô thị, thiết kế cảnh quan, quản lý đô thị, quản lý giám sát dự án, thiết kế nội thất, thiết kế đồ họa hay thiết kế tạo dáng công nghiệp.

Từ những vật liệu sẵn có, những tri thức khoa học, kinh nghiệm, nhu cầu thực tế, quan niệm về ý nghĩa và giá trị thẩm mỹ của các hình thức kiến trúc, mỗi nền văn hóa thường để lại hàng loạt các công trình kiến trúc có chung những phong cách kiến trúc riêng, đặc trưng cho các thời kỳ lịch sử.

Kiến trúc hiện đại đi theo xu hướng tôn sùng công nghệ và vật liệu mới, công năng sử dụng, và năng lực sáng tạo cá nhân, do đó các công trình kiến trúc hiện đại thường không có nhiều liên hệ đến văn hóa bản địa.

Sự khô cứng, vô tính của kiến trúc hiện đại bị phê phán mạnh mẽ trong những năm 1970 khiến trào lưu kiến trúc hậu hiện đại ra đời. Công nghệ và vật liệu mới vẫn được áp dụng mạnh mẽ trong kiến trúc hậu hiện đại, mà áp dụng chúng một cách khôn ngoan đầy cảm xúc hơn, nhằm nhấn mạnh các đặc thù của công trình và mối liên hệ của công trình đến khung cảnh tự nhiên văn hóa xã hội xung quanh và là một trong những loại hình  nằm trong 7 loại hình nghệ thuật cơ bản

Lịch sử kiến trúc

Bắt đầu buổi bình minh của lịch sử loài người, đứng trước nhu cầu tự bảo vệ mình trước các tác động thiên nhiên thời tiết, con người tiền sử đã phải tạo nên những dạng thức kiến trúc đầu tiên để tồn tại. Như vậy, kiến trúc trước tiên được nảy sinh từ trên nhu cầu công năng sử dụng của con người. Trong lịch sử kiến trúc châu Âu, giả thuyết về nguồn gốc của kiến trúc được Vitruvius đề cập đến trong tác phẩm Mười cuốn sách viết về kiến trúc. Theo đó, túp lều nguyên thủy được xem là điểm khởi thủy cho mọi dạng thức của kiến trúc sau này.

Vào thời kỳ đồ đá mới, con người đã xây dựng những tường thành kiên cố để tự bảo vệ, ví dụ như bức tường thành bằng đá nổi tiếng được tìm thấy ở Jericho, có niên đại xây dựng vào năm 8000 trước Công nguyên. Người ta cũng đã khai quật được một cụm quần cư gồm những nhà tròn xây dựng bằng những tảng đá chồng xếp lên nhau ở làng Skara Brae ở Scotland.

Vào thời đại đồ đồng, các loại hình kiến trúc đầu tiên đã ra đời. Đó là các loại hình sau đây:

 Phòng đá (Dolmen)
 Cột đá (Menhir hay Monolith)
 Lan can đá (Cromlech)
 Hình thức sơ khởi của đền thờ.

Kiến trúc và Xây dựng

Các phong cách kiến trúc phương Tây nổi tiếng

Lịch sử kiến trúc đã trải qua nhiều giai đoạn với các phong cách khác nhau. Lịch sử kiến trúc châu Âu, nếu phân chia theo các giai đoạn lịch sử, người ta có các dòng kiến trúc chính:
 Kiến trúc Ai Cập cổ đại
 Kiến trúc Lưỡng Hà và Ba Tư
 Kiến trúc Hy Lạp cổ đại
 Kiến trúc La Mã cổ đại
 Kiến trúc Byzantine và kiến trúc Nga thời kỳ trung thế kỷ
 Kiến trúc Roman
 Kiến trúc Gothic
 Kiến trúc Phục hưng (Renaissance)
 Kiến trúc Baroque
 Kiến trúc Rococo
 Kiến trúc Tân cổ điển (Neoclassic)
 Kiến trúc Hiện đại (Modern architecture)
 Kiến trúc Hậu Hiện đại (Postmodern architecture)

Kiến trúc Á Đông
Kiến trúc truyền thống Á Đông phần nhiều bị ảnh hưởng bởi phong cách kiến trúc Trung Hoa. Các công trình kiến trúc Á Đông truyền thống thường sử dụng gỗ làm vật liệu chính để xây dựng hệ kết cấu chịu lực cho công trình và dùng sức nặng từ mái ngói của công trình để tạo sự chắc chắn. Tại từng quốc gia và từng thời kỳ mà phong cách kiến trúc có sự thay đổi nhất định. Trong thời kỳ hiện đại, kiến trúc Á Đông đã ít sử dụng gỗ hơn và du nhập nhiều ảnh hưởng từ kiến trúc phương Tây cũng như phong cách kiến trúc hiện đại trên toàn thế giới để dùng trong cuộc sống thường nhật. Tuy nhiên các quốc gia như Trung Quốc và Nhật Bản vẫn bảo lưu được rất nhiều những công trình kiến trúc đặc sặc mang phong cách truyền thống Á Đông.

Kiến trúc Việt Nam
Kiến trúc Việt Nam có thể chia ra làm các giai đoạn loại nổi bật sau đây:

Kiến trúc cổ Việt Nam

Kiến trúc cổ truyền Việt Nam mang phong cách kiến trúc Á Đông, đa phần sử dụng kết cấu khung gỗ như nhà gỗ truyền thống Việt Nam kết hợp với các vật liệu bổ trợ khác như gạch, đá, ngói, đất, rơm, tre.... Những công trình kiến trúc cổ còn tồn tại ở Việt Nam hầu hết được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn (thế kỷ 17-19). Những gì còn sót lại của kiến trúc cổ Việt Nam không thực sự tồn tại những công trình có kích thước lớn như ở các quốc gia khác. Tuy nhiên, qua những nghiên cứu khảo cổ khu Hoàng Thành Thăng Long mới đây, nền móng của nhiều kiến trúc đồ sộ đã được phát hiện, đặc biệt là nền móng của các công trình xây dựng vào thời Lý.

Đơn cử như 1 kiến trúc thời Lý có diện tích rất lớn khoảng trên 2.280m2, rộng 38,0m và dài trên 60,0m đã được phát lộ từ lòng đất khu di tích Hoàng thành Thăng Long, theo kết quả nghiên cứu của viện nghiên cứu kinh thành. Nếu tính toán này là chính xác và nếu so sánh về quy mô, diện tích với  kiến trúc chùa Todai ở Nara, là một trong những ngôi chùa lâu đời và cổ kính nhất Nhật Bản, được xây dựng từ năm 743, chúng ta có thể thấy kiến trúc này là một công trình kiến trúc rất hoành tráng và đặc sắc. Bởi như ta biết, Todai là ngôi chùa bằng gỗ đã được xếp vào loại di sản kiến trúc gỗ lớn nhất thế giới. Mặt bằng ngôi chùa này có diện tích 2.850m2, rộng 50,0m, dài 57,0m. Điều đặc biệt lưu ý là, trụ móng sỏi của các chân tảng kê cột của kiến trúc này có kích thước rất lớn, trung bình 1,90m x 1,90m, có móng trụ lớn hơn 2,0m, cho thấy các chân tảng đá ở đây có kích thước rất lớn và tương ứng với nó là hệ thống cột gỗ cũng rất to lớn. Mặc dù chưa xuất lộ hết, phần nền móng của kiến trúc còn đang tiếp tục mở rộng ra 3 bên (phía Đông, phía Tây và phía Nam) nhưng dựa vào quy luật phân bố các móng trụ, căn cứ vào gian trung tâm đã được xác định cho thấy, đây là công trình kiến trúc gỗ đồ sộ, có quy mô rất to lớn. Đồng thời, với quy mô và hệ thống trụ móng to lớn, kiến trúc này chắc chắn sẽ thuộc loại kiến trúc có nhiều tầng.

Trong suốt lịch sử, một số công trình kiến trúc đồ sộ cũng từng được nhắc đến trong sử sách như Cửu Trùng Đài hay lầu Ngũ Long. Tuy nhiên kiến trúc cổ truyền Việt Nam đã có nhiều thay đổi dưới từng thời kỳ và có thể đã không bảo tồn và tiếp nối được những công trình tinh hoa nhất. Vì là một quốc gia liên tục trải qua nhiều cuộc chiến tranh trong lịch sử, nên kiến trúc cổ Việt Nam đã bị tàn phá rất nhiều. Với những gì còn lại, có thể phân loại kiến trúc Việt Nam ra các công trình hạng mục theo:

 Chức năng sử dụng: kiến trúc cung điện, tôn giáo (đình, chùa, miếu thờ...), văn hóa (bia, đền...), nhà ở dân gian,...
 Vật liệu xây dựng thì cũng ít có tính cách lâu dài, chỉ trừ các công trình công cộng: gạch, đá, gỗ quý (thiết mộc)... mà đa số dùng các vật liệu địa phương sẵn có như lá, tranh, tre, gỗ đẽo, đá kê nền cột, đất sét nung hoặc không nung, bùn trộn rơm,...
 Kết cấu: khung sườn gỗ, mộng và lỗ mộng (không dùng đinh), vĩ kèo gỗ đòn tay, rui mè, đòn vong, cột kê tán (không móng, cừ...) tùy theo điều kiện địa lý mà có thể nhà kết cấu nâng sàn, nửa nhà sàn nửa nền đất, hay trên nền đất, nhưng thường không có lầu hay nhiều tầng. Mái nhà thường có độ dốc cao do hay dùng lá, tranh, ngói.
 Trang trí: công trình công cộng thì thường lợp ngói (hoàng cung, đình, miếu...), mái cong ở góc mái có trang trí đầu đao, rồng, cá,... chạm trổ hoa văn trang trí các đầu đà xà gồ gỗ, các hình tượng trang trí thường từ thú họ tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng) hay cọp, cá,...
 Thiết kế bình đồ: công trình công cộng như chùa, đình thường có bình đồ dùng theo chiết tự Hán như nội công ngoại quốc,... còn nhà ở thì thường là 3 gian, 2 chái, hình chữ đinh, nhà chính (nhà trên) và nhà phụ (nhà dưới) có sân nước (sân thiên tỉnh)... và thường không ngăn chia ra các phòng nhỏ như ở tây phương, 1 cửa chính và 1 cửa đi phụ và rất ít cửa sổ. Nhà ở miền Nam nhiều sông rạch nên phương tiện đi lại chính là xuồng nên công trình phụ như nhà để ghe xuồng thường ở mé sông (xẽo) hay ụ tàu, và phía ngoài nhà có chuồng trâu bò, còn kho lúa thì thường đặt trong nhà.
 Vật lý kiến trúc: thông gió tự nhiên, tường và mái nhà thường trùm kín nhà do mưa rất nhiều, hơn nữa cửa đi và cửa sổ mở rất ít do an ninh ngừa trộm cắp nên chiếu sáng tự nhiên rất tối và kém sáng sủa, nhà ở thường hướng nam (đón gió nồm thổi mát vào mùa hè) và 2 chái phụ ở 2 đầu nhà sẽ là hướng đông tây chống hơi nóng mặt trời sáng và chiều. Trồng cây: trước nhà trồng cau (cau để đón gió nam mát) sau nhà trồng chuối (lá chuối ngăn bớt gió bấc lạnh mùa đông).

Kiến trúc thuộc địa
Thể loại kiến trúc này được du nhập từ các nước phương Tây, cùng với sự xuất hiện của người Pháp tại Việt Nam vào cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20. Loại hình kiến trúc này phát triển song song với quá trình khai thác thuộc địa của người Pháp. Do đặc điểm của riêng của điều kiện địa lý, khí hậu khác biệt nên các phong cách kiến trúc châu Âu đã phải có những chuyển biến nhất định để hòa hợp với điều kiện Việt Nam.

Kiến trúc mới
Thể loại kiến trúc này được hình thành từ giữa thế kỷ 20, sau khi nước Việt Nam thoát khỏi giai đoạn thuộc địa của thực dân Pháp. Dựa trên điều kiện lịch sử khác biệt, kiến trúc hai miền Nam và Bắc cũng phải chịu những ảnh hưởng nhất định.

Kiến trúc đương đại

Cùng với sự phát triển của kinh tế cũng như quá trình mở của hội nhập quốc tế sau giai đoạn Đổi mới và sự du nhập nhiều luồng kiến trúc khác nhau vào Việt Nam đã hình thành nên một khuynh hướng kiến trúc mới. Vào giai đoạn của mở cửa, phong cách kiến trúc này phần nhiều mang tính lai tạp sao chép các đặc điểm kiến trúc nước ngoài còn mang tính hỗn loạn. Hiện nay, các kiến trúc sư Việt Nam vẫn đang lần tìm một con đường cho riêng họ.

Tuy nhiên, từ năm 2003 đến nay(2007) một số trào lưu kiến trúc mới theo phong cách hiện đại đã được hình thành. Tuy chưa rõ nét nhưng đã một phần thể hiện được sự hội nhập với thế giới của các kiến trúc sư Việt Nam. Bên cạnh các hình thức thường thấy ngoài đường phố, công năng sử dụng cũng được nghiên cứu nghiêm túc hơn, tạo tiện nghi cho người sử dụng tốt hơn.

Xem thêm
 Công nghiệp văn hoá
 Công nghiệp sáng tạo

Tham khảo

Bài cơ bản dài trung bình

Kiến trúc
Thiết kế kiến trúc
Bài cơ bản


title: Longitarsus solaris

text:
Longitarsus solaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gruev miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Vahlberg

text:
Vahlberg là một đô thị ở huyện Wolfenbüttel, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Vahlberg có diện tích 18,01 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Wolfenbüttel


title: Coleophora capricornis

text:
Coleophora capricornis là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Namibia.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora


title: Olivella compta

text:
Olivella compta là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Olivellidae, họ ốc ôliu nhỏ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Olivella


title: Amegilla sesquicincta

text:
Amegilla sesquicincta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Erichson mô tả khoa học năm 1842.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1842


title: Pseudoeurycea gigantea

text:
Pseudoeurycea gigantea là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của México.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Parra Olea, G. & Wake, D. 2004. Pseudoeurycea gigantea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Động vật đặc hữu México
Pseudoeurycea
Động vật lưỡng cư México


title: Thiệu Trung

text:
Thiệu Trung là một xã thuộc huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Thông tin địa lý

Xã Thiệu Trung có diện tích: 3,92 km2;. Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Thiệu Trung có dân số 5.418 người.

Xã Thiệu Trung nằm ở cực nam của huyện Thiệu, có địa giới hành chính:

Phía đông giáp xã Đông Thanh (huyện Đông Sơn);
Phía nam giáp xã Đông Khê (huyện Đông Sơn);
Phía tây giáp xã Đông Hoàng (huyện Đông Sơn) và xã Thiệu Lý;
Phía bắc giáp xã Thiệu Vận và thị trấn Thiệu Hóa.

Lịch sử hành chính
Thời Lê, vùng đất xã Thiệu Trung ngày nay gồm hai làng là Phủ Lý (còn gọi là Bối Lý, kẻ Rị hay làng Rị) và Trà Sơn Đông (kẻ Chè hay làng Chè, sau đổi là Trà Đông và sau là Trà Hạ), thuộc tổng Vận Quy, huyện Đông Sơn, phủ Thiệu Thiên.

Đến triều Gia Long, phủ Thiệu Thiên được đổi làm phủ Thiệu Hóa.

Năm 1900, hai tổng Vận Quy và Đại Bối của huyện Đông Sơn được chuyển vào huyện Thuỵ Nguyên, cùng phủ Thiệu Hóa.

Sau Cách mạng Tháng Tám, thành lập huyện Thiệu Hóa, xã Thiệu Trung thuộc huyện Thiệu Hóa.

Năm 1977, cùng với các xã hữu ngạn sông Chu thuộc huyện Thiệu Hóa, xã Thiệu Trung được sáp nhập với huyện Đông Sơn thành huyện Đông Thiệu, xã Thiệu Trung thuộc huyện Đông Thiệu. Năm 1982 huyện Đông Thiệu đổi lại là huyện Đông Sơn, xã Thiệu Trung thuộc huyện Đông Sơn. Năm 1996, xã Thiệu Trung trở lại huyện Thiệu Hóa mới tái lập.

Hiện nay xã Thiệu Trung gồm bốn làng: Phủ Lý Bắc (làng Bắc), Phủ Lý Trung (làng Trung), Phủ Lý Nam (làng Nam) (tên gọi 3 làng này có từ sau năm 1945, chia tách từ làng Phủ Lý xưa) và làng Chè Đúc (hay Trà Đúc) .

Làng Phủ Lý (Kẻ Rị)
Là làng Việt cổ, bên bờ sông Lê, từ Đời đường - Đời Lý có tên là Bối Lý; Từ Đời Trần - nay có tên là xã Phủ Lý, làng Phủ Lý (gọi nôm là Kẻ Rị)

Bối Lý là trung tâm kinh tế, phật giáo của Ái Châu, đầu Thế ký 10, hào trưởng, phú gia địch quốc Lê Lương, nhà giàu có, nuôi 3000 môn đệ, ông cho xây 3 chùa Hương Nghiêm (Bối Lý - Kẻ Rị), Minh Nghiêm (Kẻ Bôn), Trinh Nghiêm (Kẻ Go). Đinh Tiên Hoàng thấy ông là người có đạo, giao cho ông giữ chức Bộc xạ tướng công, phụ trách quân lương.

Làng Kẻ Rị nổi tiếng với nghề làm thừng (nay đã mai một) và cũng là quê hương nhà sử học đầu tiên của đất nước là Lê Văn Hưu.

Hội làng Kẻ Rị được tổ chức mỗi năm hai lần vào mùa xuân và mùa thu.

Hội xuân Kẻ Rị được tổ chức vào ngày mồng 9 và 10 tháng 2 âm lịch. Sau đó từ mồng 7 đến mồng 10 tháng 3 âm lịch là đợt hội thứ hai. Còn hội thu được gọi là Tết cơm mới tổ chức vào tháng 9 hằng năm, có tổ chức nấu cơm thi, xôi thi, cỗ thi, và những cổ được giải sẽ đem tế thần.

Kẻ Rị thờ năm vị thành hoàng là: Thánh Đào, Thiên Phúc, Đại Hành, Thái Tổ và Bạch Y Long. Trong đó Thánh Đào (tức trạng nguyên Đào Tiêu, thi đậu khoa 1275)  là vị thánh cả. Ông được phong phúc thần, người dân địa phương phong ông người con quê hương, đỗ đạt cao nhất là đức Thánh Cả (Nhân Thân) có vị thế cao hơn các Thiên Thần khác: Thiên Phúc, Đại Hành, Thái Tổ, Bạch Y Long. Có một vị thần nữ là Bạch Y Long cũng là thiên thần, miếu Ngũ thờ bà dựng trên đất chợ Rị cũ cạnh sông nhà Lê vào những ngày hội khi vào miếu Bà không được mang đồ trắng, ai vô ý sẽ gặp phải điều chẳng lành.

Sau các cuộc tế chung, tới các dòng họ và gia đình cũng như khách thập phương vào dâng hương lễ thánh. Đặc biệt nhất của hội làng Kẻ Rị là cuộc đánh cờ người mà dân quanh vùng còn lưu truyền là "Rượu Kẻ Mơ, cờ Kẻ Rị". Bởi vì ngoài việc đấu trí được thua nó còn là một hình thức diễn xướng dân gian độc đáo. Nó nâng cao và phát triển môn cờ người, chuyển từ cờ ván sang cờ trận kèm theo hình thức diễn xướng. Tổ chức đấu cờ ở đây còn gắn chặt với việc tế thành hoàng; tế cầu phúc, nhất là tế Bạch Y Long.

Nghi thức chính của hội quy định là: mồng 9 buổi sáng tế yên vị, chiều tế yết, tối tế chầu; mồng 10 tế chính, lễ vật có lợn luộc cả con, bò thui cả con và các thứ thông thường khác.

Làng Chè Đông (Chè Đúc)
Làng Chè là tên nôm của Trà Đông thuộc xã Thiệu Trung. Làng có nghề đúc truyền thống nổi tiếng. Xưa làng có hai phường Xóm Trên và Xóm Dưới. Mỗi phường có khoảng 100 thợ, chủ phường thường là người đứng đầu một dòng họ lớn. Sản phẩm là các mặt hàng dân dụng và mỹ nghệ. Về sau do nhu cầu của đời sống, thợ làng Chè còn sản xuất thêm các mặt hàng công nghiệp và quốc phòng. Làng đã đúc thành công tượng Bác Hồ bằng đồng, cao hơn 1,5 m, nặng hơn 400 kg, và tạo ra những sản phẩm đồng mỹ nghệ tham gia hội chợ quốc tế.

“Làng có từ thời Lê[1] với tên gọi là Trà Sơn Đông. Đầu thế kỷ XIX là thôn Thượng thuộc xã Trà Sơn, tổng Vận Quy, huyện Đông Sơn, phủ Thiệu Thiên, trấn Thanh Hoa. Thời vua Đồng Khánh (1885 – 1888) đổi tên là thôn Trà Đông xã Trà Sơn, tổng Vận Quy, huyện Đông Sơn, phủ Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Đến năm Thành Thái thứ 12 (1900) cắt chuyển tổng Vận Quy về huyện Thụy Nguyên (sau đổi thành phủ Thiệu Hóa), Trà Đông thuộc đơn vị hành chính trên. Sau năm 1945 Trà Đông thuộc xã Minh Quang; năm 1953 Trà Đông thuộc xã Thiệu Trung”. (Theo Địa chí huyện Thiệu Hóa, 2010).
[1] Chưa rõ là thời Lê nào, tiền Lê hay Hậu Lê? Khẳng định này cần xem xét, vì chưa có ghi chép nào thời đó, thế kỷ X, Lê Lương có 3.000 môn đệ, đất đai rộng lớn, hơn nữa khi đó chưa có sông Nhà Lê, nên đất làng Chè và làng Rị ngày nay liền một dải, nên rất có thể vùng đất này đã có người ở, có tên làng trước tiền Lê….

Năm 1953, làng Chè Đông tác khỏi Chè Thượng (Trà Sơn, nay là Thị Trấn Thiệu Hóa), nhập với Phủ Lý (Kẻ Rị) thành xã Thiệu Trung.

Danh nhân
Xã Thiệu Trung được coi là một vùng quê giàu truyền thống văn hóa và rất hiếu học.

Kẻ Rị là làng khoa bảng số 1 của Xứ Thanh về đỗ đạt cao, có 2 trạng nguyên và 1 bảng nhãn, và 7 tiến sĩ thời Phong Kiến
 Lê Văn Hưu (1230-1322). Người Làng Phủ Lý (Kẻ Rị) Đỗ Bảng nhãn khoa thi 1247, giữ chức Binh bộ Thượng thư, tước uyên hầu, người đặt nền móng cho quốc sử Việt Nam, ông viết bộ Đại Việt sử ký mà nhiều đoạn được giữ lại trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên thế kỷ XV thời Lê sơ, đến nay vẫn còn có giá trị.
Đào Tiêu (?---?), người làng Phủ Lý (Kẻ Rị) đỗ trạng nguyên khoa thi năm 1275, giữ chức Hữu bật đại hành khiển (Hữu thừa tướng), sau được phong là Phúc Thần, dân làng thờ phụng hương khói. Làng ông mang tên làng Thần Hậu kể từ đó.
Lê Quát (1319 - 1386),  người làng Phủ Lý (Kẻ Rị) Ông đậu Đệ nhất giáp, đệ nhất danh (tức Trạng Nguyên) khoa thi năm 1345 đời Trần Minh Tông, (Theo Văn bia văn chỉ huyện Đông Sơn); Năm 1359, Lê Quát kiêm chức Hàn lâm viện phụ chỉ. Năm 1366, Hữu bộc xạ Lê Quát xét duyệt sổ đinh ở Thanh Hóa. (ĐVSKTT). Sau được thăng Thượng thư hữu bật nhập nội Hành khiển – Hữu Thừa tướng.
Lê Giác: người làng Phủ Lý (Kẻ Rị) đậu đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa Tân Tỵ. đời Trần Hiến Tông 1331. (theo Bia Văn chỉ Đông Sơn, chép từ Bản xã Tiên hiền Phủ Lý), chức hữu bật đại hành khiển, coi thừa chi viện hàn lâm. Vào chầu Kinh diên, cơ mật viện sử. Tuy nhiên một số tài liệu ghi Lê Giác và Lê Giốc chỉ là một.
Lê Giốc (? - 1378) người làng Phủ Lý (Kẻ Rị) là con của Lê Quát, ông đỗ đệ nhị giám tiến sĩ (Hoàng Giáp), khoa thi năm 1363, đời Trần Dụ Tông, hiệu Đại trị thứ 6 (Văn bia Văn chỉ Đông Sơn). Theo Đại Việt lịch triều đăng khoa lục lại viết ông đỗ Thái học sinh khoa thi năm Giáp Tuất (1334). Ông làm tới chức Kinh Doãn (Đứng đầu Kinh thành Thăng Long, là chức vị chỉ giao cho những người rất tin cẩn, tài năng).
Trần Văn Thiện (1438 - ). Người làng Phủ Lý, sinh năm 1438, không rõ năm mất; đỗ Tiến Sỹ năm Quý Mùi 1463, ông làm tới chức Thượng Thư Bộ Hình {theo văn bia đề danh Tiến sỹ khoa quý mùi niên hiệu Quang Thuận, năm thứ 4 (1463)}.

 Lê Bá Khang, người xã Phủ Lý huyện Đông Sơn (nay thuộc xã Thiệu Trung huyện Đông Sơn tỉnh Thanh Hóa). Ông đỗ đệ tam giám đồng tiến sĩ xuất thân, khoa thi Tân Mùi, niên hiệu Hồng Thuận năm thứ 3 (1511) đời vua Lê Tương Dực, làm quan đến Tham chính.
 Lê Biện, Đệ nhị giáp tiến sĩ (đỗ khoa thi năm 1631). Lê Biện (1586-?) người làng Phủ Lý, đỗ Tiến sĩ xuất thân khoa Tân Mùi niên hiệu Đức Long năm thứ 3 (1631). Ông làm quan Lại khoa Đô Cấp sự trung, tước Cẩm Nham tử.
Vũ Kiêm (1615-?) người làng Phủ Lý. Đỗ đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Bính Tuất năm 1646. Ông làm quan Tham chính Sơn Tây, sau bị giáng xuống làm Cấp sự trung.
 Trần Lê Hiệu, Đệ tam giáp tiến sĩ (khoa thi Nhâm Ngọ 1822). Người xã Phủ Lý, huyện Đông Sơn phủ Thiệu Hóa tỉnh Thanh Hóa, đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân năm 38 tuổi; khoa thi hội năm nhâm Ngọ niên hiệu Minh Mệnh năm thứ 3 (1822)) (Văn bia đề danh tiến sĩ khoa thi hội năm Nhâm Ngọ niên hiệu Minh Mệnh năm thứ 3 (1822)) Làm quan tới chức Lang Chung.

Người Kẻ Rị (Phủ Lý) được thờ là Thành Hoàng Làng

 Lê Dụng là Cháu của Lê Lương, pháp danh Đạo Quang Trưởng Lão, là ông tổ của dòng họ Lê Văn, (Lê Cả Đồn) làng Hòa Chúng, xã Quảng Thọ, ông được nhân dân làng Hòa Chúng thờ là Thành hoàng làng vì có công khai hoang lập ấp.

 Lê Văn Hưu: Ông được phong là Thành hoàng làng và được thờ tại đình Ôn Xá, thôn Thị Trung, xã Đình Dù, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Đền được công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2012.
 Đào Tiêu: Được thờ là đức Thánh Cả làng Thần Hậu, thuộc Kẻ Rị, xã Thiệu Trung, Thiệu Hóa, Thanh Hóa. Ngoài làng Thần Hậu, làng Đào Động, tổng Vọng Lỗ, huyện Phụ Phương,  nay là làng Đồng Bằng, xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình thờ Đào Tiêu là thành hoàng làng (Theo Viện Đông Bác Cổ tổng điều tra năm 1938).
 Lê Giốc: Ông được truy sắc phong là phúc thần và nhân dân ven sông Đại Hoàng lập miếu thờ ông (Theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam – tác giả Nguyễn Quang Thắng và Nguyễn Bá Thế).
 Lê Bá Tài:  là con của Lê Bá Khang (đỗ đệ tam giám đồng tiến sĩ xuất thân, khoa thi Tân Mùi, 1511), ông theo Chúa Nguyễn Hoàng vào Nam, và định cư tại làng Phú Xuân, Phường Tây Lộc, TP. Huế; và phát triển thành dòng họ Lê Văn ở đây.  Lê Bá Tài (Thành hoàng làng - nhân thần) được thờ tại Đình làng Phú Xuân cùng với một số Thiên thần khác, Đình làng Phú Xuân đã được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia. Họ Lê Phú Xuân thường kiêng húy chữ Khang, Khương.

Di tích lịch sử, văn hóa
 Đền Trà Đông: được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 208/VH-QĐ ngày 13 tháng 3 năm 1990 của Bộ Văn hoá – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch).
Đền thờ Lê văn Hưu: được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 208/VH-QĐ ngày 13 tháng 3 năm 1990 của Bộ Văn hoá – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch).
Từ đường họ Lê, thờ Đệ tam giáp tiến sĩ Lê Bá Khang và Đệ nhị giáp tiến sĩ Lê Biện.
Từ đường họ Trần thờ Đệ tam giáp tiến sĩ Trần Lê Hiệu.
Từ đường họ Nguyễn nơi thờ Nguyễn Mộng Tuân; được Sở văn hóa thông tin tỉnh Thanh Hóa (nay là Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch) công nhận di tích lịch sử văn hóa theo Quyết định số 78 ngày 8 tháng 2 năm 2001.
Hầm làm việc của Thường trực Uỷ ban hành chính tỉnh Thanh Hoá (1964-1972), xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hoá: Di tích lịch sử kháng chiến cấp tỉnh.

Xem thêm
Quốc triều khoa bảng lục

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Anthocharis cethura

text:
Anthocharis cethura là một loài bướm ngày thuộc phân họ Pierinae. Nó là loài đặc hữu của miền tây bắc Hoa Kỳ và miền bắc Mexico, chúng sống ở vùng đồi và núi. Sâu của nó ăn chủ yếu là thực vật thuộc họ mù tạt.

Phân loài
 A. c. cethura, C. Felder & R. Felder, 1865
 A. c. catalina, (Meadows, 1937): đảo Santa Catalina

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Butterflies of America

C
Động vật được mô tả năm 1865


title: Beilstein, Cochem-Zell

text:
Beilstein là một đô thị thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này nằm bên sông Moselle. Dân số cuối năm 2006 là 149 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Manzonia crassa

text:
Manzonia crassa là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1798
C