title: Du hành liên sao

text:
Du hành không gian liên sao là du hành không gian có người lái hoặc không người lái giữa các ngôi sao. Khái niệm du hành trong không gian liên sao trên các phi thuyền vũ trụ liên sao là mảnh đất màu mỡ cho khoa học viễn tưởng. So với du hành liên hành tinh, du hành liên sao khó khăn hơn rất nhiều. Du hành giữa các thiên hà càng khó khăn hơn.

Nhiều bài báo khoa học về các khái niệm liên quan đã được công bố. Với thời gian đủ lớn và khoa học kỹ thuật cho phép, cả du hành không người lái và có người dường như đều có thể, mặc dù nó là một thách thức công nghệ và kinh tế rất đáng kể, không thể đáp ứng trong tương lai gần, nhất là tàu có người lái.

Điều khác biệt trong du lịch liên sao
Du hành liên ngôi sao không giống như du hành trên Trái Đất. Thời cổ đại và trung đại, du lịch vòng quanh Trái Đất chẳng khó khăn lắm chỉ mất vài năm. Ngày nay, máy bay đi xung quanh Trái Đất cần khoảng hai ngày, phi thuyền trên quỹ đạo gần Trái Đất chỉ cần 90 phút thôi, bay lên Mặt Trăng 3 ngày nhưng bay tới ngôi sao khác mất từ mấy chục tới mấy ngàn năm.

Thí dụ nếu khoảng cách từ Mặt Trời tới Trái Đất bằng một mét (150 x 106 km), thì ngôi sao gần nhất xa hơn 270 cây số (40,5 x 1012 km). Nếu một chiếc phi thuyền bay với vận tốc 3000 km/s (1% tốc độ ánh sánh), thời gian để chiếc phi thuyền đó bay đến ngôi sao gần nhất là 430 năm.

Giả sử muốn đi du lịch 10 năm ánh sáng (9,5 x 1013 km, không gồm thời gian gia tốc):

Một phi thuyền khối lượng khoảng 100 000 kg sẽ cần 1,1 x 1019 J để có thể đến vận tốc 15 000 km/s và du hành 200 năm. Khi sắp tới ngôi sao đó phải giảm tốc độ, có lẽ sẽ cần thêm 1,1 x 1019 J. Nếu hiệu suất của động cơ bằng 0.3 tổng năng lượng là 7,3 x 1019 J bằng 15,5% năng lượng toàn thế giới đã dùng năm 2008 (4,74×1020 J). Muốn có đủ năng lượng để cung cấp cho phi thuyền liên sao, con người phải dùng năng lượng nguyên tử. Với kỹ thuật ngày nay, con người vẫn chưa thể tạo một phi thuyền như vậy.

Nếu muốn gửi người lên phi thuyền du hành liên sao, vài vấn đề khác xuất hiện. Thứ nhất là phóng xạ vũ trụ: proton hay nguyên tử có vận tốc gần vận tốc ánh sáng và tia gamma. Người ở Trái Đất có khí quyển và từ trường Trái Đất để bao vệ. Phi thuyền bay liên sao phải dùng tường hay từ trường nhân tạo để bảo vệ con người bên trong. Tường (vỏ phi thuyền) sẽ tăng năng lượng phi thuyền và từ trường có sức đủ sẽ tốn năng lượng nhiều. Cũng không nên tạo vỏ phi thuyền bằng chất có nguyên số cao cạnh phóng xạ này tại khi proton chúng (va chạm vào vỏ phi thuyền) dễ thể tạo phóng xạ nhì lợi hại hơn phóng xạ gốc. Vỏ phi thuyền nên làm bằng chất có nguyên số thấp như cacbon để tránh tạo ra phóng xạ hại thêm. Từ trường cao ảnh hưởng sức khỏe con người như thế nào còn chưa rõ. Thời tương lai, có lẽ có khả năng chỉnh di tố người chịu phóng xạ mức cao hơn.

Thứ hai, con người phải ở trong môi trường nhiệt độ không cao quá hoặc thấp quá, có không khí, nước uống, và đồ ăn. Cần một hệ thống xài không khí, nước, v.v. lại mà hoạt động không hư. Đời sống con người chưa đủ dài để sống tới kết thúc du hành nếu kéo đi hơn 70 - 80 năm. Có thể đổi di tố người sống thọ hơn nhiều nhưng chưa ai tìm ra phương pháp. Có nhà học đang nghiên cứu phương pháp kéo dài tuổi thọ con người và trong vài chục năm nữa họ sẽ thành công. Có những phương pháp có thể làm cho người sống lâu hơn, trên mặt lý thuyết, như ngủ một giấc thật dài. Vì khi ngủ cơ thể như ngừng hoạt động, do đó làm chậm lại quá trình lão hoá. Hoặc là làm phương pháp nào đó đóng băng con người nhưng vẫn giữ các cơ quan nội tạng không bị hại. Nếu người du hành được làm như vậy họ có thể làm đời sống kéo dài vài trăm năm thậm chí vài ngàn năm.

Một chuyển đi dài như vậy đương nhiên các thiết bị máy móc trong phi thuyền sẽ hư hao, chứa kể đến nhưng tai nạn có thể xảy ra ngoài không gian. Để giải quyết vấn đề máy móc hư hỏng, nên gửi khoảng 100+ người chung, như lập một "làng liên sao" nhỏ đi du hành và mỗi người sẽ có vài nghề nghiệp quan trọng như sản xuất bộ phận, sửa chữa phi thuyền. Những bộ phận khác cũng rất cần thiết như y tế, hướng dẫn phi thuyền, thiên văn, trồng và nuôi cây, khu vực giải trí, v.v. Vài thế hệ người của làng này sẽ chết và sinh ra trên phi thuyền trước khi tới, phải có đủ chỗ cho các thế hệ sau.

Tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong chuyến đi dài. Gửi nhiều người sẽ giúp giải quyết vấn đề đó. Ít có người chịu đi du hành xa mà biết trước sẽ không gặp kết quả du lịch (nếu môi trường Trái Đất trở nên quá xấu chắc không khó kiếm người). Người du hành bị nhốt trong phi thuyền quá lâu nhưng có gia đình và bạn bè đi chung có thể giảm bớt cảm giác buồn chán. Ngược lại gửi nhiều người chung sẽ tạo vấn đề của một xã hội nhỏ.

Không có sức hút trọng trường chỉ vài tháng làm cơ thể người sẽ yếu, xương sẽ bị mất calcium. Tập thể dục và uống thuốc có thể ngăn chặn sự suy yếu của cơ thể nhưng không thể chữa hoàn toàn. Các kỹ sư đã nghĩ đến tạo ra phi thuyền có bộ phần quay tròn và dùng gia tốc này làm sức hút nhân tạo. Bán kính bộ phận này phải lớn ít nhất vài chục mét.

Gia tốc a = r ω2, ω là tốc độ quay, r là bán kính. Tại mặt Trái Đất a ≈ 9,8 m/giây2.

Sự khác gia tốc là gia tốc giữa đầu và chân cho một người cao 1,7 m cao.
Đổi di tố người cũng có thể giúp chuyện này.

Vấn đề Năng lượng
Du hành liên sao cần năng lượng rất nhiều cho nên giá tốn gởi phi thuyền sẽ theo năng lượng. Nhờ vai cộng thức có thể xem xét cần trở cấp năng lượng bao nhiêu. Du hành có hai nhiệm vụ:
1. phải có năng lượng đủ cho tăng tốc độ và giàm tốc độ
2. năng lượng cho chạy hệ thống của phi thuyền như điều khiển, chuyển hướng, nuôi phi hành gia, v.v.
Nếu đi chậm, thì bớt năng lượng tăng/giảm tốc độ nhưng cần thêm năng lượng cho chạy hệ thống phi thuyền lâu hơn. Phương trình động năng là hàm số bậc nhị vận tốc:

Nđ ∝ m v2  (v << c)

(m là khối lượng phi thuyền), con phương trình năng lượng chạy các hệ thống năng phi thuyền là hàm số nghịch biến của vận tốc (bậc nhất của thời gian):

Nh ∝ k/v

(k là khoảng cách du hành)
Tổng cộng năng lượng bằng

N = b1 m v2 + b2 k/v

và b1 và b2 là hai hằng số.
Nếu đạo hàm  cộng thức này có thể tìm vận tốc tiết kiệm năng lượng nhất

dN/dv = 2 b1 m v – b2 k/v2 = 0

v = [(b2 k)/(2 b1 m)] 1/3
hay
v ∝ (k/m)1/3

Từ cộng thức này là hàm số căn ba thuộc tỉ lệ k/m. Kết quả là phi thuyền nhẹ bay xa nên bay nhanh còn phi tuyền nặng (ví dụ chở mặt hàng) nên bay chậm hơn.

Công thức ở trên rất đơn giản và chưa biết giá trị khối lượng và hai hằng số b1, b2.

Chuyển Hướng
Trước bay tới ngôi sao nào phải biết vị trí và vận tốc của nó tương đối với thái dương hệ của mình. Mặc dù biết vị trí và vận tốc, có ngôi sao quá xa ở ngoài phạm vi phi thuyền không thể bay đến. Còn ngôi sao trong phạm vi phi thuyền bây giờ sẽ ra khỏi phạm vi phi thuyền trước có thể tới nó. Ngược lại có ngôi sao ở ngoài phạm vi sẽ ở trong khi tới vì đang di chuyển gần tới thái dương hệ mình.

Cho ngôi sao đang di chuyển đi hướng gần tới mình có cơ hội tiết kiệm năng lượng và thời gian du hành nếu gặp nó tại điểm đi ngang gần nhất. Để tính thời điểm này phải biết vị trí (x0) và vận tốc (vsao) ngôi sao tương đối với mình (t = 0 nghĩa là thời ngày này):

x(t) = x0 + vsao t
và khoảng cách tương đối k của ngôi sao là:

k = √(x02 + t vsao • x0 + t2 vsao) = √(x0 • x0 + 2x0 • vsao t + vsao • vsao t2)

Đạo hàm và đặt = 0

x0 • vsao + vsao • vsao tgần = 0

hay

tgần = x0 • vsao/(vsao • vsao)

Nếu tgần < 0 nghĩa là thởi điểm gần nhất đã qua rồi.

Đương nhiên phi thuyền phải khởi đầu du hành trước thời tgần nếu muốn bay đến tại điểm gần nhất. Thời khởi hành theo vận tốc của phi thuyền vphi và cách gần nhất:

kgần = | x0 + v0 • x0 tgần + v0 tgần2 |

và thời gian bay tới:

tphi = k/|vphi|
tkhởi = tgần – tphi

Hướng bay là:

	xphi = x0 + v0 • tgần

tức là hướng đến điểm gần nhất ngôi sao sẽ bay ngang. Như trước, nếu tkhởi < 0 nghĩa là thời khởi động đã muộn rồi hay nên tặng tốc độ phi thuyền vphi nhanh hơn.

Cho du hành ngôi sao khởi động muộn hay muốn khởi động đi trước thời điểm gần nhất, phải tính hướng phương pháp khác một chút. Cộng thức vectơ hướng đi là

	vphi t = x0 + vsao t

và t = 0 khi khởi đầu du hành. Bởi chưa biết thời gian du hành mình chưa biết hướng của vphi. Nhờ hình học để kiếm thời gian du hành

(vphi t)2 = x02 + (vsao t)2 – 2 x0 • vsao t cos ห

và

cos ห = |x0 • vsao|/|x0||vsao|

(vphi2 – vsao2) t2 + (2|x0 • vsao|2/(|x0||vsao|) t – x02 = 0

Dùng cộng thức bậc 2 để tính hai nghiệm t:

	t =  [B ± √(B2 – 4A C)]/(2A)

khi

A = (vphi2 – vsao2)

B = 2|x0 • vsao|2/(|x0||vsao|)

C = –x02

Thời gian du hành lần nào có hai giá trị số thật vì biệt thức lần nào là số thừc. Có hai gíá trị cho t: giá trị nhỏ khi ngôi sao chưa tới điểm gần nhất và giá trị lớn khi ngôi sao đã qua điểm gần nhất.

Còn một vấn đề chuyển hướng rất lớn. Thật vị trí ngôi sao x0 và vận tốc vsao tương đối của ngôi sao nào chưa biết rõ vì nó quá nhỏ so với cách tới nó. Ví dụ giả sử có ngôi sao như mặt trời (≈ 1,4 × 106 km) cách xa khoảng 10 năm ánh sáng (≈ 9,5 × 1013 km). Tỉ số đường kính: cách xa bằng:

	1,4 × 106 km/9,5 × 1013 km = 1,5 × 10−8

như bắn tới điểm sáng bé nhỏ chỉ rộng 0,15 mm từ 10 km xa! Cho ngôi sao lớn hơn mặt trời 10 lần, này chỉ tăng đến 1,5 mm. Thật sự người lái phi thuyền không muốn tới ngôi sao nhưng muốn vào một qũy đạo quanh nó. Thay ~0.15 mm hay ~1,5 mm, mục tiêu thực nở rộng thành:

3,0 × 108/9,5 × 1013 = 3,2 × 10−6

hay ~3,2 cm cho qũy đạo như Trái Đất hay

1,56 × 109/9,5 × 1013 = 1,6 × 10−5

~16 cm cho qũy đạo Mộc Tinh. Thật không ai chỉ bắn phi thuyền đến mục tiêu mà lái nó đến, chỉnh hướng đi khi đang bay tới. Độ chính xác ở trên cũng tương đương khả năng gởi tàu vũ trụ rôbô nghiên cứu các hành tinh trong Thái Dương Hệ hiện nay.

Tham khảo

Eugene F. Mallove, Robert L. Forward, Zbigniew Paprotny, Jurgen Lehmann: "Interstellar Travel and Communication: A Bibliography," Journal of the British Interplanetary Society, Vol. 33, pp. 201–248, 1980.
Geoffrey A. Landis, "The Ultimate Exploration: A Review of Propulsion Concepts for Interstellar Flight," in Interstellar Travel and Multi-Generation Space Ships, Kondo, Bruhweiller, Moore and Sheffield., eds., pp. 52–61, Apogee Books (2003), ISBN 1-896522-99-8.
Zbigniew Paprotny, Jurgen Lehmann: "Interstellar Travel and Communication Bibliography: 1982 Update," Journal of the British Interplanetary Society, Vol. 36, pp. 311–329, 1983.
Zbigniew Paprotny, Jurgen Lehmann, John Prytz: "Interstellar Travel and Communication Bibliography: 1984 Update" Journal of the British Interplanetary Society, Vol. 37, pp. 502–512, 1984.
Zbigniew Paprotny, Jurgen Lehmann, John Prytz: "Interstellar Travel and Communication Bibliography: 1985 Update" Journal of the British Interplanetary Society, Vol. 39, pp. 127–136, 1986.

Liên kết ngoài
Leonard David - Reaching for interstellar flight (2003) - MSNBC (MSNBC Webpage)
 NASA Breakthrough Propulsion Physics Program  (NASA Webpage)
 Centauri Dreams (Organization's Blog)
 "Atomic rockets" SF spacecraft fan site
 Bibliography of Interstellar Flight (source list)
 Extensive list of sources Science and Science Fiction for Interstellar Flight (Source list)
 abovespaceandtime.blip.tv  (Video with Advertisements)
 astronomycast.com/space-flight/ep-145-interstellar-travel/ (Audio Blog)

Khái niệm du hành không gian
Công nghệ mới nổi


title: Bộ gõ tiếng Việt

text:
Bộ gõ tiếng Việt là một loại phần mềm hỗ trợ soạn thảo văn bản bằng tiếng Việt trên máy tính, thường cần phải có phông ký tự chữ Quốc ngữ đã được cài đặt trong máy tính. Các bộ gõ tiếng Việt khác nhau sẽ hỗ trợ một hay nhiều bảng mã và kiểu gõ. Mỗi bảng mã quy định việc thể hiện font chữ khác nhau và mỗi kiểu gõ quy định việc viết dấu bằng các tổ hợp phím khác nhau.

Phân loại
Unicode: là bộ mã chuẩn quốc tế được thiết kế để dùng làm bộ mã duy nhất cho tất cả các ngôn ngữ khác nhau trên thế giới, kể cả các ngôn ngữ sử dụng ký tự tượng hình phức tạp như tiếng Trung sử dụng chữ Hán,... Vì điểm ưu việt đó, Unicode đã và đang từng bước thay thế các bộ mã truyền thống, kể cả bộ mã tiêu chuẩn ISO 8859 và hiện đang được hỗ trợ trên rất nhiều phần mềm cũng như các trình ứng dụng.
Vì những khó khăn kỹ thuật trong những năm trước đây, đã xuất hiện rất nhiều bảng mã tiếng Việt khác nhau và không tương thích với nhau. Chỉ sau khi Unicode được sử dụng rộng rãi thì chuẩn tiếng Việt mới được quy về một mối.
VISCII: (viết tắt của VIetnamese Standard Code for Information Interchange trong tiếng Anh) là một bảng mã do nhóm Viet-Std đề xướng vào năm 1992 dùng để gõ tiếng Việt. Bảng mã này thay thế các ký tự ít được dùng, hay các ký tự được dùng trong các ngôn ngữ khác, bằng những ký tự chữ Quốc ngữ có dấu. VISCII trước đây được dùng trong nhiều hệ điều hành như MS-DOS, Windows, Unix, Mac OS,...
TCVN3: Bảng mã theo tiêu chuẩn (cũ) của Việt Nam. Các font chữ trong bảng mã này có tên bắt đầu bằng .Vn và mỗi font có hai loại thường và hoa (font chữ hoa kết thúc bằng H). Ví dụ: .VnTime, .VNSouthernH. Ngày nay TCVN đã quy định sử dụng font Unicode trong soạn thảo văn bản.
VNI: Bảng mã do công ty VNI (Vietnam-International) sở hữu bản quyền. Các font chữ trong bảng mã VNI có tên bắt đầu bằng VNI-, ví dụ như VNI-Times.

Unicode, TCVN3, VNI là ba bảng mã thông dụng nhất, ngoài ra còn có các bảng mã như BK HCM, Vietware, VIQR... Tổng cộng có khoảng 14 bảng mã tiếng Việt khác nhau.

Kiểu gõ tiếng Việt
Có nhiều cách gõ dấu thanh trên máy tính khác nhau, trong đó ba kiểu phổ biến nhất là VIQR, VNI và Telex:

Telex là kiểu gõ được sử dụng nhiều nhất bởi ưu điểm các phím sinh dấu chỉ xoay quanh các phím chữ cái nên phạm vi gõ hẹp hơn và bấm nhanh hơn, nhưng nhược điểm là khi người dùng muốn gõ nhiều từ tiếng Anh liên tục thì phải đổi bộ gõ vì nó dễ sinh dấu và gây khó chịu.

VNI có nhược điểm là sử dụng hàng phím số để sinh dấu nên phạm vi gõ rộng hơn và chậm hơn so với Telex, tuy nhiên nó có ưu điểm là vì các phím sinh dấu không ở trong các phím chữ cái nên việc gõ song song Anh-Việt là thoải mái hơn và không cần đổi bộ gõ. Điều này rất thích hợp cho các lập trình viên Việt Nam khi vừa phải dùng tiếng Anh để gõ các câu lệnh code đồng thời phải dùng tiếng Việt để gõ văn bản hiển thị của chương trình (ví dụ như lập trình ứng dụng hay website tiếng Việt) mà không muốn phải đổi bộ gõ nhiều lần.

Các bộ gõ tiếng Việt

Trên các hệ điều hành
Đây là các ứng dụng đóng gói dưới dạng phần mềm chạy độc lập trên hệ điều hành hoặc được nhúng trực tiếp vào một phần mềm như Microsoft Office.

Windows
Bắt đầu từ Windows 10 bản cập nhật tháng 5 năm 2019 (tên mã là 19H1, số hiệu là 1903), bộ gõ tiếng Việt tích hợp cùng hệ điều hành Windows chính thức cho phép người đùng đánh chữ tiếng Việt theo hai kiểu gõ Telex và VNI. Người dùng có thể mục cài đặt bộ gõ tiếng Việt theo các bước sau:

 Truy cập vào Settings → Time & Language → Language.
 Nhấn "Add a preferred language" (phiên bản 1903 và 1909) hoặc "Add a language" (phiên bản 2004 đến hiện tại), lựa chọn Tiếng Việt. Có 3 kiểu bàn phím trong Windows là Vietnamese Telex (kiểu Telex), Vietnamese Number Key-based (kiểu VNI) và Vietnamese QWERTY.

Trước khi hai kiểu gõ này được thêm vào bộ gõ tiếng Việt của Windows, người dùng muốn đánh chữ tiếng Việt theo hai kiểu Telex và VNI thì bắt buộc phải cài thêm bộ gõ của bên thứ ba.

 WinVNKey do nhóm thảo chương TriChlor tại Hoa Kỳ thực hiện từ năm 1992. Lúc đầu WinVNKey chỉ hỗ trợ bảng mã VISCII. Kể từ phiên bản 4.x.x trở đi, TS Ngô Đình Học đã nâng cấp WinVNKey lên thành bộ gõ đa ngữ. Không chỉ gõ được tiếng Việt, WinVNKey còn hỗ trợ gõ tiếng Hán, chữ Nôm và nhiều ngôn ngữ khác. Hiện bộ gõ đã ngừng phát triển.
Vietkey là phần mềm gõ tiếng Việt do Đặng Minh Tuấn sáng chế. Trước đây, Vietkey được cài đặt không bản quyền trên nhiều máy vi tính. Kể từ năm 2004, Vietkey đã ngừng phát triển.
UniKey là do Phạm Kim Long phát triển (các phiên bản gần đây là phần mềm free, mã nguồn đóng, chỉ phiên bản cũ v3.6 là được tác giả mở mã nguồn cho mục đích giảng dạy và học tập), hỗ trợ nhiều bảng mã và kiểu gõ tiếng Việt. Từ sau khi dự án Vietkey kết thúc, UniKey trở nên phổ biến vì miễn phí, gọn nhẹ và không cần cài đặt.
GoTiengViet của tác giả Trần Kỳ Nam.
VPSKeys do Hội Chuyên gia Việt Nam (Vietnamese Professional Society) sáng chế. Hiện bộ gõ đã ngừng phát triển.
EVKey do Lâm Quang Minh phát triển, mã nguồn mở, dựa trên mã nguồn mở của Unikey. Bộ gõ này được đánh giá cao nhờ việc sửa lỗi gõ trên Chrome và tính năng loại trừ chương trình không cần gõ tiếng Việt. Tác giả cũng rất tích cực tiếp nhận phản hồi và sửa lỗi thường xuyên.
OpenKey của tác giả Mai Vũ Tuyên, là mã nguồn mở công bố tại Github được xây dựng lại hoàn toàn mới dựa trên Unikey mã mở dành cho macOS, Windows thường xuyên cập nhật và hoàn toàn miễn phí.

Linux
 x-unikey là phiên bản UniKey chạy trên Linux của tác giả Phạm Kim Long, đã tạm dừng phát triển. Đồng thời, bộ gõ UniKey cũng được phát triển để sử dụng với các công cụ gõ như IBus, SCIM, Fcitx dưới các tên gọi ibus-unikey (đã tạm dừng phát triển), scim-unikey (đã tạm dừng phát triển), fcitx-unikey (đã chuyển trạng thái bảo trì, không phát triển tính năng mới, đề nghị chuyển sang dùng fcitx5-unikey). Trong đó ibus-unikey được nhiều phiên bản Linux chọn làm bộ gõ tiếng Việt mặc định.
 xvnkb là bộ gõ tiếng Việt chạy trên trình quản lý cửa sổ X trong Linux, không còn được phát triển.
 GoTiengViet của tác giả Trần Kỳ Nam, không còn hoạt động được.
 BoGoEngine của Bogo Team, gồm ibus-bogo, fcitx-bogo, là bộ gõ được đánh giá tốt nhờ cơ chế gõ không pre-edit, cho trải nghiệm gần giống Unikey trên Windows. Tuy nhiên hiện nay nhóm tác giả không còn bảo trì nữa, có khá nhiều lỗi phát sinh mà không được sửa chữa.
ibus-bamboo của tác giả Luong Thanh Lam phát triển chính, được fork từ Ibus-Teni của tác giả openhoangnc (đã dừng phát triển) sau đó phát triển độc lập, có khắc phục một số vấn đề còn tồn tại của ibus-unikey. Các tác giả cũng rất tích cực tiếp nhận phản hồi và sửa lỗi thường xuyên.
fcitx5-unikey nguồn mở dựa trên X-Unikey, đang được dự án Fcitx phát triển, hoạt động tương đối tốt. Các tác giả cũng rất tích cực tiếp nhận phản hồi và sửa lỗi thường xuyên. Với các distro không dùng systemd (systemd-free) thì khi sử dụng fcitx5 người dùng phải thêm script khởi tạo dbus-launch khi khởi động.
fcitx5-bamboo nguồn mở dựa trên BambooEngine của tác giả Luong Thanh Lam, đang được dự án Fcitx phát triển, hoạt động tương đối tốt. Các tác giả cũng rất tích cực tiếp nhận phản hồi và sửa lỗi thường xuyên. Với các distro không dùng systemd (systemd-free) thì khi sử dụng fcitx5 người dùng phải thêm script khởi tạo dbus-launch khi khởi động.
ibus-m17n , fcitx5-m17n  và ibus-typing-booster được phát triển dựa trên thư viện m17n hỗ trợ tiếng Việt với các kiểu gõ VNI, TELEX và VIQR. Bộ gõ này cũng hỗ trợ gõ chữ Hán, chữ Nôm cho người Việt.

macOS
 GoTiengViet của tác giả Trần Kỳ Nam, có hai phiên bản miễn phí và tính phí.
NAKL là bộ gõ tiếng Việt nguồn mở dựa trên , hiện đã dừng phát triển.
OpenKey của tác giả Mai Vũ Tuyên, là mã nguồn mở được xây dựng lại hoàn toàn mới dành cho macOS, thường xuyên cập nhật và hoàn toàn miễn phí.
EVkey của Lâm Quang Minh

Các hệ điều hành di động
 Android: Gboard của Google (tích hợp sẵn cho Android) hay các phầm mềm nhập liệu mặc định của hãng sản xuất điện thoại như Samsung Keyboard (của dòng điện thoại Samsung Galaxy) đều hỗ trợ kiểu gõ Telex. Samsung Keyboard có hỗ trợ VNI nhưng Gboard thì không, nên nếu sử dụng điện thoại không thuộc Samsung Galaxy mà muốn dùng kiểu gõ VNI thì có thể phải sử dụng thêm ứng dụng gõ từ bên thứ ba trừ khi bộ gõ mặc định của máy có hỗ trợ.
 iOS: Kể từ phiên bản 8, iOS cho phép người dùng cài đặt các bộ gõ từ bên thứ ba. Bàn phím mặc định của iOS hỗ trợ gõ theo kiểu TELEX, vì vậy người dùng phải cài một ứng dụng khác như Laban Key nếu muốn gõ kiểu VNI.
 Windows Phone: Windows Phone 8 trở lên hỗ trợ hai kiểu gõ TELEX và VNI.

Trên Web
Là một ứng dụng chạy trên nền Web. Do được tích hợp vào các trang Web theo ngôn ngữ JavaScript nên hoạt động của các bộ gõ này phụ thuộc vào trình duyệt. Hiện nay hầu hết các bộ gõ này đều có thể sử dụng trên các trình duyệt Internet Explorer, Opera, Mozilla Firefox, Google Chrome, Microsoft Edge...
 MViet (đọc là Em Việt) là bộ gõ tiếng Việt trên Web đầu tiên có khả năng ghi nhớ cách bỏ dấu, cho phép người sử dụng tự cấu hình chế độ bỏ dấu riêng theo sở thích. Do Phạm Sơn và bạn hữu thực hiện.
VietTyping là bộ gõ tiếng Việt cho Web có mặt rất sớm trên Internet. VietTyping đã từng được sử dụng trên nhiều website do tính linh hoạt của nó (chỉ chạy trên 1 file JavaScript). Sau này, VietTyping còn có thể chạy kèm một số tập tin bổ sung tính năng. VietTyping là một phần của trình soạn thảo tiếng Việt cho Web Typetool.
VietUNI là một trong những bộ gõ tiếng Việt cho Web có mặt sớm nhất trên Internet. VietUNI được tác giả Tran Anh Tuan phát triển từ chính nhu cầu của Hội sinh viên Việt Nam tại Đức cho trang Web avys.de (hiện không còn hoạt động) của họ. Sau đó nó được chia sẻ cho cộng đồng. VietUNI nay ít được sử dụng do nó không được phát triển thêm và do nó không linh hoạt bằng các công cụ khác cùng loại.
AVIM do Đặng Trần Hiếu phát triển từ năm 2004. AVIM có tên ban đầu là HIM, là một trong những bộ gõ tiếng Việt nổi tiếng nhất hiện nay do được nâng cấp và cải tiến liên tục.
Mudim (MUDzot's Input Method)do Mudzot phát triển dựa trên bộ gõ CHIM của MrChuoi. Bộ gõ này đã tổng hợp được nhiều ưu điểm của các bộ gõ cùng loại đi trước. Mudim có tính tương thích cao, việc cài đặt được đơn giản hoá tối đa trong khi vẫn mang lại sự tiện dụng cho khách viếng thăm trang web. Mudim được phát hành theo giấy phép GPL.
Một số bộ gõ hoạt động dưới hình thức phần mở rộng cho Mozilla Firefox: AVIM, CHIM,  Mudim.

Chú thích

Liên kết ngoài

Bộ gõ
Tiếng Việt


title: Tam Hoàng Ngũ Đế

text:
Tam Hoàng Ngũ Đế (chữ Hán: 三皇五帝) là thời kỳ lịch sử đầu tiên của Trung Quốc, gồm các vị quân chủ huyền thoại của Trung Quốc trong thời kỳ từ năm 2852 TCN tới 2205 TCN, thời kỳ ngay trước thời nhà Hạ. Do không có di tích đủ lớn để khảo cứu nên mô tả về thời kỳ này mang tính truyền thuyết, huyền thoại nhiều hơn là thực tế lịch sử.

Cái gọi là Tam Hoàng (三皇), dùng để chỉ đến ba vị quân chủ đầu tiên mang tính chất huyền huyễn và thần thánh. Theo truyền thuyết, ba vị này được cho là thần tiên hoặc bán thần, những người đã sử dụng các phép màu để giúp dân. Do phẩm chất cao quý nên họ sống lâu và thời kỳ cai trị của họ hòa bình thịnh vượng. Còn Ngũ Đế (五帝), là năm vị quân chủ nối tiếp theo Tam Hoàng, có công khai hóa dân tộc Trung Hoa, đưa dân tộc này thoát khỏi tình trạng sơ khai. Trong thời kỳ này, người Trung Quốc đã biết chế ra lửa để nấu chín thức ăn, biết cất nhà, làm quần áo, trồng ngũ cốc, chài lưới, thực hiện lễ nghi, và bắt đầu tạo ra chữ viết.

Đó là thời kỳ sơ khai của Trung Quốc. Văn minh Trung Hoa mới bắt đầu khởi phát nên còn rất thô sơ và dân chúng rất thưa thớt, họ sống theo lối du mục hoặc các làng mạc định cư nhỏ, không có chữ viết và cũng không có dấu tích công trình gì còn sót lại. Điều này khiến việc nghiên cứu để biết rõ về thời kỳ tối cổ này khá khó khăn.

Tam Hoàng

Các học giả Trung Hoa không nhất trí với nhau về Tam Hoàng cụ thể là ai, phần lớn chịu ảnh hưởng nhiều bởi các truyền thuyết dân gian.

Theo Sử ký Tư Mã Thiên, Tam Hoàng là:
 Thiên Hoàng - trị vì 18.000 năm.
 Địa Hoàng - trị vì 11.000 năm.
 Nhân Hoàng - trị vì 45.600 năm.

Theo Vận Đẩu Xu (運斗樞) và Nguyên Mệnh Bao (元命苞), Tam Hoàng là:
 Phục Hy
 Nữ Oa
 Thần Nông

Đây là thuyết thường thấy nhất của Tam Hoàng, được ngầm công nhận là một danh sách chuẩn. Trong đó, Phục Hi và Nữ Oa là hai anh em, và cũng là thần chồng và thần vợ, hai người được coi là tổ tiên của loài người sau một trận đại hồng thủy. Cũng như Thần Nông là người đã phát minh ra nghề nông và là người đầu tiên dùng cây cỏ làm thuốc chữa bệnh.

Các sách Thượng thư đại truyện (尚書大傳) và Bạch hổ thông nghĩa (白虎通義) thay thế Nữ Oa bằng Toại Nhân, người mà theo truyền thuyết đã phát minh ra lửa. Sách Đế vương thế kỉ (帝王世紀) thay thế Nữ Oa bằng Hoàng Đế, người được coi là tổ tiên của người Hán. Sách Thông Giám Ngoại Kỷ lại thay thế Nữ Oa bằng Cộng Công, tức là vị thần của nước. Sách Bạch Hổ Thông Nghĩa còn có 1 thuyết khác thay thế Nữ Oa bằng Chúc Dung, tức là Hỏa thần.

Việc thay thế Nữ Oa - một nữ thần - bằng một vị nam thần được cho là kết quả của việc chuyển từ chế độ mẫu hệ thời cổ xưa sang chế độ phụ hệ.

Ngũ Đế

Tương tự như Tam Hoàng, các vị trong Ngũ Đế cũng có nhiều giả thuyết. Thuyết của Sử ký Tư Mã Thiên được xem là chính thống nhất, theo sách này thì Ngũ Đế bao gồm:
 Hoàng Đế (黃帝).
 Chuyên Húc (顓頊).
 Đế Khốc (帝嚳).
 Đế Nghiêu (帝堯).
 Đế Thuấn (帝舜).

Theo "Sử Trung Quốc" của Nguyễn Hiến Lê, các vị quân chủ đó đều do người Trung Quốc tưởng tượng ra, chỉ có Nghiêu, Thuấn có thể coi là bán thực bán huyền (semi-historique). Trong đó, Nghiêu và Thuấn còn được gọi là Nhị Đế, cùng với Hạ Vũ, Thương Thang, Chu Văn vương, những người sáng lập ra nhà Hạ, Thương, Chu, được Nho giáo coi là các vị vua kiểu mẫu và là các tấm gương đạo đức, gọi chung thành Nhị đế Tam vương (二帝三王).

Thượng thư tự (尚書序) và Đế vương thế kỷ lại liệt kê Thiếu Hạo thay cho Hoàng Đế.

Sách Sở Từ (楚辭) nói đến Ngũ Đế như là các vị thần ở các phương:
 Thiếu Hạo (đông)
 Chuyên Húc (bắc)
 Hoàng Đế (trung)
 Phục Hi (tây)
 Thần Nông (nam)

Sách Lễ ký (禮記) đồng nhất Ngũ Đế với Ngũ Thị (五氏), bao gồm:
 Hữu Sào thị (有巢氏)
 Toại Nhân thị (燧人氏)
 Phục Hi thị (伏羲氏)
 Nữ Oa thị (女媧氏)
 Thần Nông thị (神農氏)

Vị Hoàng đế Trung Hoa đầu tiên trong lịch sử là Tần Thủy Hoàng, người đã tạo danh hiệu mới cho các vị quân chủ, vì ông cho rằng từ Vương đã có từ thời nhà Chu và bị các chư hầu lạm xưng, không còn đủ tôn quý. Danh từ Hoàng đế có Hán văn là [皇帝], được tạo ra bằng cách kết hợp các danh hiệu Hoàng (皇) của Tam Hoàng với Đế (帝) của Ngũ Đế.

Xem thêm
 Phục Hy
 Nữ Oa
 Thần Nông
 Hoàng Đế

Tham khảo

Huyền sử Trung Hoa

Thần thoại Trung Hoa
Thiên niên kỷ 3 TCN
Trung Hoa cổ đại


title: Pfaffenhofen an der Glonn

text:
Pfaffenhofen an der Glonn là một đô thị ở huyện Dachau bang Bayern nước Đức. Đô thị Pfaffenhofen an der Glonn có diện tích 20,9 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1772 người.

Tham khảo


title: Thủy năng

text:
Thủy năng hay năng lượng nước là năng lượng nói chung nhận được từ lực hoặc năng lượng của dòng nước, dùng để sử dụng vào những mục đích có lợi.

Trước khi được mở rộng ra thương mại hóa điện năng, thủy năng đã được sử dụng cho mục đích thủy lợi, và cung cấp năng lượng cho nhiều máy móc khác nhau, như cối xay nước, máy dệt, máy cưa, cẩu trục ở âu tàu, và thang máy dùng trong nhà.

Một phương pháp khác sử dụng một trompe (bơm nén khí cổ) để tạo không khí nén từ dòng nước, không khí nén này sau đó có thể được sử dụng để làm nguồn năng lượng cung cấp cho các máy móc khác ở khoảng cách xa nguồn nước.

Lịch sử
Thủy năng đã được sử dụng từ xa xưa từ thời nền văn minh Lưỡng Hà và Hy Lạp cổ đại, nơi mà các hạng mục thủy lợi đã được sử dụng từ thiên niên kỷ thứ VI trước Công nguyên và đồng hồ nước đã được sử dụng từ đầu thiên niên kỷ thứ II trước Công nguyên. Những ví dụ khác về sử dụng sức nước gồm có hệ thống Qanat ở Ba Tư cổ đại và hệ thống dẫn nước Turpan ở Trung Quốc cổ đại.

Bánh xe nước và cối xay nước
Sức nước đã được sử dụng hàng trăm năm nay. Ở Ấn Độ, bánh xe nước và cối xay nước đã được xây dựng; ở Đế quốc La Mã, các cối xay gió dùng sức nước dùng để xay bột từ hạt ngũ cốc, và cũng được dùng để cưa gỗ và đá; ở Trung Hoa, cối xay nước đã được sử dụng rộng rãi từ thời nhà Hán. Năng lượng của sóng nước chảy ra từ một bồn nước được sử dụng để đãi quặng kim loại trong một phương pháp được gọi là hushing. Phương pháp này được sử dụng đầu tiên ở mỏ vàng Dolaucothi ở  xứ Wales kể từ năm 75 sau Công nguyên, nhưng đã được phát triển ở Tây Ban Nha ở mỏ Las Medulas. Hushing cũng được sử dụng rộng rãi ở Anh vào thời Trung cổ và thời kì sau đó để đãi quặng chì và thiếc. Nó còn được sử dụng sau đó trong phương pháp thủy lực trong suốt thời kỳ cuộc đổ xô đi tìm vàng ở California.

Ở Trung Quốc và các nước Á Đông còn lại, sức nước còn giúp làm quay bánh xe dẫn nước vào các kênh thủy lợi.
Vào thời kỳ đầu của cuộc cách mạng Công nghiệp ở Anh, nước là nguồn năng lượng chính cho các phát minh như  cơ cấu sức nước của Richard Arkwright. Mặc dù việc sử dụng hơi nước trong nhiều nhà máy và xưởng xay xát lớn, thủy năng vẫn được sử dụng trong suốt thế kỷ 18,19 tiếp theo trong nhiều nhà máy nhỏ hơn, như phần dẫn động của đường ống lò cao nhỏ (như lò Dyfi) và cối xay, được xây dựng tại thác Saint Anthony, lợi dụng độ cao 50-foot (15 m) trên Sông Mississippi.

Vào những năm 1830, thời hoàng kim của kỷ nguyên xây dựng kênh đào, sức nước cũng được dùng để vận chuyển bằng xà lan lên và xuống những ngọn đồi dốc bằng cách sử dụng đường ray dốc.

Ống dẫn thủy năng
Mạng lưới thủy năng, sử dụng các đường ống mang lưu chất bị nén để truyền tải năng lượng cơ học từ nguồn, như bơm, tới người dùng đầu cuối. Được mở rộng trong các thành phố thời nữ hoàng Victoria, Anh. Một mạng lưới thủy năng cũng được sử dụng ở Geneva, Thụy Sĩ. Jet d'Eau nổi tiếng có nguồn gốc là một van áp lực dư của hệ thống này.

Biểu hiện tự nhiên

Công dụng hiện đại

Đập thủy điện

Năng lượng thủy triều

Năng lượng dòng thủy triều

Năng lượng sóng

Thủy điện quy mô nhỏ

Tính toán lượng công suất hữu ích

Một nguồn thủy năng có thể được đo lường theo lượng công suất hữu ích, hoặc công trên một đơn vị thời gian. Trong các hồ chứa lớn, công suất hữu ích thường liên hệ với cột áp thủy lực, và tốc độ dòng chảy. Trong một hồ chứa, cột áp là chiều cao của nước trong hồ so với chiều cao của nó sau khi đã xã hết nước. Mỗi đơn vị nước có thể thực hiện một công bằng trọng lượng của nó nhân với cột áp.

Lượng năng lượng, E, được giải phóng khi một vật có khối lượng m rơi từ một độ cao h dưới tác động của trọng lực g is given by

Năng lượng này được tích bằng đập thủy điện, và có thể được giải phóng bằng cách hạ thấp mực nước theo cách điều khiển được. Khi đó, năng lượng sẽ tỉ lệ với vận tốc của lưu chất.

Thay thế P cho  và biểu diễn  dưới dạng thể tích khối chất lỏng di chuyển trên một đơn vị thời gian (vận tốc của dòng lưu chất, φ) và khối lượng riêng của nước, ta có được dạng thường gặp của biểu thức này:

hoặc

Một công thức đơn giản cho lượng điện năng gần đúng mà một nhà máy thủy điện tạo ra là:

P = hrgk

Trong đó P là công suất tính bằng kilowatt, h là độ cao tính bằng mét, r là tốc độ dòng chảy tính bằng mét khối trên giây, g là gia tốc trọng trường bằng 9.8 m/s2, và k là hiệu suất có giá trị từ 0 đến 1. Hiệu suất thường cao hơn ở những tua bin lớn hơn và hiện đại hơn.

Một vài hệ thống thủy năng như bánh xe nước có thể chuyển đổi năng lượng từ dòng chảy của nước mà không phải thay đổi độ cao của nó. Trong trường hợp này, công suất hữu ích là động năng của dòng nước.

trong đó v là tốc độ của nước, hoặc với

trong đó A là tiết diện của dòng nước chảy qua, ta cũng có

Bánh xe chạy bằng sức nước có thể tận dụng hiệu quả cả hai dạng năng lượng này.

Tham khảo

 Micro-hydro power , Adam Harvey, 2004, Intermediate Technology Development Group, Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2005 from ITDG.org
 Microhydropower Systems, US Department of Energy, Energy Efficiency and Renewable Energy, 2005
 Allan. ngày 18 tháng 4 năm 2008. Undershot Water Wheel. Truy cập từ Builditsolar.com
 Shannon, R. 1997. Water Wheel Engineering. Truy cập từ Permaculturewest.org.au

Liên kết ngoài

 International Hydropower Association
 International Centre for Hydropower (ICH) hydropower portal with links to numerous organizations related to hydropower worldwide
 Practical Action (ITDG)  a UK charity developing micro-hydro power and giving extensive technical documentation.
 $11 Million Dedicated To Water Power Research.

Công nghệ bền vững
Biến đổi năng lượng

Kỹ thuật thủy lợi
Công nghệ nhà máy điện


title: Tứ Dương

text:
Tứ Dương (chữ Hán phồn thể:泗陽縣, chữ Hán giản thể: 泗阳县) là một huyện thuộc địa cấp thị Túc Thiên, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1418 ki-lô-mét vuông, dân số 950.000 người. Thời Tây Hán, thành đô của vương quốc Tứ Thủy nằm ở đây. Trước thời nhà Thanh huyện này có tên huyện Đào Nguyên thuộc phủ Hoài An. Do trùng tên với huyện Đào Nguyên của Hồ Nam nên năm 1914 đổi tên thành huyện Tứ Dương. Năm 1996 huyện này chuyển cho địa cấp thị Hoài Âm nhưng sau đó chuyển sang địa cấp thị Túc Thiên.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Túc Thiên


title: Liebshausen

text:
Liebshausen là một đô thị ở huyện Rhein-Hunsrück, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz


title: Magallanes, Agusan del Norte

text:
Tubo redirects here. For the Japanese unit of area see Tsubo. For Tubo (吐蕃), the Chinese name of ancient Tây Tạng, see Tây Tạng. For Isaac Deitz from Tub-O-Popcorn Productions see Isaac "Tub-O" Deitz.

Magallanes là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Agusan del Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 21.007 người trong.

Các khu phố (barangay)

Magallanes được chia thành 8 khu phố (barangay).
 Buhang
 Caloc-an
 Guiasan
 Marcos
 Poblacion
 Santo Niño
 Santo Rosario
 Taod-oy

Liên kết ngoài
Official website of the municipal government
Mã địa lý chuẩn Philipin
Jaka Equities Corporation
COMELEC Elected Officials
Cebu-Butuan-Cebu Flights

Đô thị của Agusan del Norte


title: Glossosoma balephiana

text:
Glossosoma balephiana là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Krausnick-Groß Wasserburg

text:
Krausnick-Groß Wasserburg là một đô thị thuộc huyện Dahme-Spreewald, bang Brandenburg, Đức. Đô thị Krausnick-Groß Wasserburg có diện tích 54,54 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 636 người.

Tham khảo


title: Zeadmete physomon

text:
Zeadmete physomon là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Zeadmete


title: Saint-Baudille-et-Pipet

text:
Saint-Baudille-et-Pipet là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintbaudilleetpipet


title: Andrena mandibularis

text:
Andrena mandibularis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1892


title: Antalya

text:
Antalya là một thành phố tự trị (büyük şehir) của Thổ Nhĩ Kỳ. Thành phố nằm trên bờ biển Địa Trung Hải, phía nam của Thổ Nhĩ Kỳ và là điểm đến du lịch nổi tiếng, được mệnh danh là "Thủ đô du lịch của Thổ Nhĩ Kỳ", thu hút 30% lượng khách quốc tế đến quốc gia này. Đây là thành phố lớn thứ 5 tại Thổ Nhĩ Kỳ với dân số hơn 2,2 triệu người (2014).

Địa lý
Thành phố nằm ở bờ biển tây nam của Thổ Nhĩ Kỳ, giữa dãy núi Taurus và Địa Trung Hải. Được bao bọc một bên bởi các dãy núi hùng vĩ, thành phố còn có 657 km bờ biển với các bãi tắm, cảng và các thành phố cổ, bao gồm cả di sản thế giới Xanthos. Địa hình có đến 77,8% diện tích là núi, 10,2% đồng bằng và 12% địa hình gồ ghề. Nhiều ngọn núi cao từ 2500–3000 m.

Khí hậu

Du lịch

Các thành phố cổ và di tích cổ

Thành phố Pisidia Ariassos 48 km dọc theo xa lộ Antalya-Burdur.
 Ở huyện Kumluca: Acaliasos, Cormus, Gagae, Idebessos, and the ancient Lycian city of Olympos,
 Ở huyện Kale: Andriake, Antiphellos, Apallai, Myra, Phellos, Sure
 Ở huyện Üçağız: Apollonia, Hysa, Ilysa, Istloda, Teimiusa
 Ở huyện Finike: Arycanda, Limyra, Melanippe, Trebema, and Lycian rock graves
 Ở huyện Kemer, (southwest of Antalya): Idyros, and the Lycian city of Phaselis
 Ở Side; thị xã, Seleucia (Pamphylia), và đền Athena.
 Nhà thờ Saint Nicholas ở Demre
 Các hang động Beldibi, Damlataş và Karain
 Cổng Hadrian, công sự La Mã. Gần thành phố Aspendos, Perge (trên hai đồi, một thời là kinh đô của Pamphylia) và thành phố Pisidia Termessos.
 Karaburun và Seyamük ở Elmalı
 Kyneai ở Kaş
 Poğla tại Korkuteli
 Silliyon (thị xã Serik), thế kỷ 4 trước CN.
 Simena tại Kekova
 Tlos
 Thành cổ Lycia Xanthos (Kınık)
</div>

Các vườn quốc gia

 Vườn quốc gia Koprulu
 Vườn quốc gia Termessos
 Vườn quốc gia Olympos

Các địa điểm tự nhiên khác

 Thác nước Manavgat
 Thác nước Kursunlu
 Thác nước Duden
 Đập Oymapinar
 Hẻm núi Köprülü
 Rừng thông Düzler
 Saklikent
 Chimaera

Tham khảo

Liên kết ngoài

 All you want to know about Antalya !

Tỉnh Antalya
Thành phố của Thổ Nhĩ Kỳ


title: Thiên Cáp

text:
Chòm sao Thiên Cáp 天鴿, (tiếng La Tinh: Columba) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh Bồ Câu.
Chòm sao này có diện tích 270 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 55 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Thiên Cáp nằm kề các chòm sao Thiên Thố, Điêu Cụ, Hội Giá, Thuyền Vĩ, Đại Khuyển.

Tên gọi

Thiên thể
Các thiên thể đáng quan tâm

 Sao biến đổi T Col, sao biến đổi dạng Mira
 Cụm sao cầu NGC 1851

Danh sách các sao có thể nhìn thấy bằng mắt thường (<6m)

Xem thêm
 Danh sách chòm sao

Chú thích

Tham khảo

 Ridpath, Ian, and Tirion, Wil (2017). Stars and Planets Guide, Collins, London. . Princeton University Press, Princeton. .

Liên kết ngoài

 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Columba
 The clickable Columba
 Star Tales – Columba
 Lost Stars, by Morton Wagman, publ. Mcdonald & Woodward Publishing Company, First printing September 2003,  , page 110

Chòm sao Thiên Cáp
Chòm sao phương nam


title: Hoplolabis spinula

text:
Hoplolabis spinula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hoplolabis
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Karin

text:
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = Kagesaki Yuna
| publisher       = Kadokawa Shoten
| publisher_vi    = Nhà xuất bản Kim Đồng
| publisher_other = Pika Édition Planeta DeAgostini Comics Italia Carlsen Comics Waneko Ever Glory Publishing Tokyopop
| demographic     = Shōnen
| magazine        = Monthly Dragon Age
| first           = Tháng 10 năm 2003
| last            = Tháng 2 năm 2008
| volumes         = 14
| volume_list     =
}}

{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| title           = Karin
| director        = Kimura Shinichiro
| producer        =
| writer          =
| music           =
| studio          = J.C.Staff
| production      = FUNimation Entertainment  Madman Entertainment
| licensor        = Geneon Entertainment Top-Insight International
| network         = WOWOW
| first           = Ngày 3 tháng 11 năm 2005
| last            = Ngày 11 tháng 5 năm 2006
| episodes        = 24
| episode_list    =
}}

Karin (かりん) là một loạt manga được vẽ và viết bởi Kagesaki Yuna. Loạt manga này đã đăng trên tạp chí truyện tranh dành cho shōnen là Monthly Dragon Age từ tháng 10 năm 2003 đến tháng 2 năm 2008. Kadokawa Shoten đã tập hợp các mẫu truyện và xuất bản thành 14 tập tankōbon. Cốt truyện xoay quanh một cô bé vampire thay vì đi hút máu người khác thì cơ thể cô lại tự tạo ra máu quá nhiều khiến cô hay bị chảy máu mũi. Nhà xuất bản Kim Đồng đã đăng ký bản quyền xuất bản tại Việt nam với tên bản quyền hiện tại là tên gốc.

Tác phẩm đã được chuyển thể thành các loại hình truyền thông khác như light novel, drama CD, anime... Kai Tohru bắt đầu viết một bộ light novel với sự minh họa của Kagesaki dựa trên loạt manga vào năm 2003. Chuyển thể anime đã được J.C.Staff thực hiện với đạo diễn là Kimura Shinichiro, 24 tập đã phát sóng tại Nhật Bản trên kênh WOWOW từ ngày 3 tháng 11 năm 2005 đến ngày 11 tháng 5 năm 2006.

Tổng quan

Sơ lược cốt truyện
Karin Maaka là con giữa trong một gia đình ma cà rồng đã di cư đến Nhật Bản hai thế kỷ trước đó.  Không giống như những người khác trong gia đình, Karin không hút máu, cô tạo ra nó.  Do đó, cô buộc phải cắn người khác để trục xuất thêm máu, kẻo cô bị chảy máu mũi quá mức.  Cô cũng không có những đặc điểm ma cà rồng bình thường, và thay vào đó, cô sống cuộc sống của mình giống như một cô gái tuổi teen bình thường.  Cô ấy có thể ra ngoài vào ban ngày, học trung học và theo mô hình giấc ngủ của người bình thường.  Tuy nhiên, sự yên bình chung của cuộc đời cô bị phá vỡ với sự xuất hiện của một sinh viên chuyển trường mới, Kenta Usui.

Bất cứ khi nào cô đến gần anh ấy, máu của cô ấy tăng lên.  Lúc đầu, cô cố gắng tránh anh nhưng họ học cùng lớp và làm việc trong cùng một nhà hàng.  Kenta bắt đầu nghĩ rằng có điều gì đó đáng nghi về Karin và cuối cùng anh ta học được bí mật của cô.  Ren, anh trai của Karin, Ren cố xóa trí nhớ nhưng Anju, em gái của Karin, ngăn anh ta làm vậy.  Cô thuyết phục bố mẹ Henry và Calera biến Kenta thành đồng minh của họ, bởi vì anh ta có thể giúp Karin vào ban ngày.  Karin và Kenta trở thành bạn bè, và khi họ dành nhiều thời gian hơn cho nhau, yêu nhau, mặc dù họ chậm thừa nhận tình cảm của mình với nhau.

Yuriya Tachibana, một con lai ma cà rồng người, di chuyển đến khu vực theo yêu cầu của chú ma cà rồng của cô, Glark.  Tình cờ, Yuriya có được một công việc tại cùng một nhà hàng nơi Karin và Kenta làm việc.  Vì con lai là vô trùng, Tachibana không chấp nhận mối quan hệ của Karin và Kenta, cảm thấy bất kỳ đứa trẻ nào họ sẽ không hạnh phúc như cô.  Mặc dù vậy, Karin thích Tachibana và coi cô là bạn.  Mặt khác, bà ngoại của Karin, Elda ghét con lai, như một mối nguy hiểm phản bội đối với ma cà rồng.  Karin giải cứu Yuriya khỏi bà của mình.  Karin không biết rằng Tachibana thực sự ở đó để giúp chú của cô và gia tộc Brownlick theo dõi cô.  Sau khi một mũi khác chảy máu khiến Karin hôn mê trong vài ngày, gia đình Karin yêu cầu Kenta tránh xa cô, nhưng hai người yêu nhau không thể đứng xa nhau và cuối cùng tái hợp và trở thành một cặp.  Ngay sau khi họ chia sẻ nụ hôn đầu tiên của mình, Tachibana giúp Glark và Bridget Brownlick bắt cóc Karin và đưa cô ấy đến khu nhà Brownlick.  Nó được tiết lộ rằng Karin là một "tâm lý", một ma cà rồng mang máu có thể mang lại sự sống cho các ma cà rồng khác và chữa lành sự vô sinh hiện đang làm khổ tất cả ma cà rồng.  Tuy nhiên, khi làm như vậy, ma cà rồng trong lịch sử đã tham lam và làm cạn kiệt tâm lý, giết chết cô như một sự hy sinh.  Tâm lý đầu tiên, Sophia, tiết lộ mình với Kenta nhưng không ai có thể nhìn thấy trong khi giúp Kenta tìm Karin.

Cha của Karin, Henry, anh trai cô, và Kenta đi giải cứu Karin.  Trong khi đó, Tachibana kinh hoàng khi biết rằng Karin sẽ không chỉ bị giết mà còn bị hãm hiếp cho đến khi cô có một đứa con để tạo ra một tâm lý mới để thay thế cô.  Cô xin lỗi Karin vì đã từ chối mối quan hệ của Kenta và làm tổn thương Karin, và giúp cô trốn thoát ngay khi Kenta đến với Ren.  Trong khi Ren chăm sóc ma cà rồng, Bridget, giam giữ Karin, Henry chiến đấu với Glark và Brownlicks, được mẹ của anh Elda tin tưởng.  Kenta, Karin và Tachibana trốn thoát, nhưng Tachibana rời khỏi họ để đảm bảo rằng chú của cô sẽ không bị bắt gặp dưới ánh mặt trời.

Sau đó được tiết lộ rằng Karin đã chia sẻ ý thức với Sophia, người đã đưa ra tình trạng của Karin và giúp Kenta giải cứu Karin.  Karin đã ngừng sản xuất máu dư thừa (và hoàn toàn là ma cà rồng) sau khi Sophia chuyển từ Karin sang Kenta trong lần cắn cuối cùng.  Gia đình Karin buồn bã xóa hết ký ức của cô về họ, để cô có thể sống như một người bình thường với Kenta, trong khi họ lặng lẽ dõi theo cô.  Họ đã chuẩn bị để làm như vậy trong hơn bốn năm, và quá trình thành công;  tuy nhiên họ không thể xóa ký ức của Kenta mà không cần anh ta trở lại một đứa trẻ 4 tuổi để anh ta phải giữ bí mật với Karin, người mà anh ta kết hôn ngay sau đó.  Cuối truyện, Karin và Kenta có một cô con gái tên Kanon, người tái sinh Sophia;  Em gái của Karin, Anju tiếp tục dõi theo hạnh phúc của em gái mình.

Nhân vật

Chính
Maaka Karin (真紅 果林, まあか かりん)

Usui Kenta (雨水 健太, うすい けんた)

Gia đình Karin
Henry Marker (ヘンリー・マーカー)

Calera Marker (カレラ・マーカー)

Maaka Ren (真紅 煉, まあか れん)

Maaka Anju (真紅 杏樹, まあか あんじゅ)

Boogie-kun (ブギーくん)

Joanna (ジョアンナ)
Elda Marker (エルダ・マーカー)

James Marker (ジェイムス・マーカー)
Elga Marker (エルガ・マーカー)
Frederick Marker (フリードリヒ・マーカー)

Gia tộc Marker
Cecila Armash (セシリア・アルマーシュ)
Daniel Armash (ダニエル・アルマーシュ)
Edward (エドワード・エドウズ)

Gia đình Kenta
Usui Fumio (雨水 文緒, うすい ふみお)

Usui Kaon (雨水 歌音, うすい かのん)

Gia tộc Usui
Iizuka Shusei (飯塚 修成, いいづか しゅうせい)
Fumio no haha (文緒の母)
Yonehara (米原, よねはら)

Có liên hệ với Karin và Kenta
Tokitō Maki (時任 麻希, ときとう まき)

Naitō Fukumi (内藤 福美, ないとう ふくみ)

Kikuchi Yūji (菊地 悠司, きくち ゆうじ)
Winner Sinclair (ウィナー・シンクレア)

Tenchō (店長)

Shirai (白井, しらい)
Ike (池, いけ)
Teranishi Yuika (寺西 唯香, てらにし ゆいか)
Koibuchi Suguru (鯉淵克, こいぶち　すぐる)
Serahiro Mitsu (瀬良 洋光, せら ひろみつ)
Fujitani Hinata (藤谷 日向, ふじたに ひなた)
Victor Sinclair (ヴィクター・シンクレア)

Alfred Sinclair (アルフレッド・シンクレア)

Vampire
Glark (グラーク)
Estleman (エスルマン)
Bridget Brownlick (ブリジット・ブラウンリック)
Rei (玲, れい)

Lai giữa vampire - con người
Tachibana Yuriya (橘 友里耶, たちばな ゆりや)
Pistis Sophia (ピスティス・ソフィア)

Light novel
Jūmonji Yōichirō (十文字 燿一郎, じゅうもんじ よういちろう)
Orisaka China (折坂 千奈, おりさか ちな)
Matsumi Yakira (松宮 雲英, まつみや きら)
Tachikake Shougo (太刀掛 省吾, たちかけ しょうご)
Oosaki Mayumi (大崎 まゆみ, おおさき まゆみ)
Seki Shouko (関 翔子, せき しょうこ)
Kijima Hidemi (木島 秀実, きじま ひでみ)
Ōgimachi Ayawa (扇町 彩羽, おうぎまち あやは)
Kirioka Shinobu (霧丘 忍, きりおか しのぶ)
James Edwards (ジェイク・ヘンリー・エドワーズ)
Tamami (珠美, たまみ)
Katsuragi Ritsu (葛城 律, かつらぎ りつ)
Noel Ambrose (ノエル・アンブローズ)
Hirakawa Touko (平川 統子, ひらかわ とうこ)

Truyền thông

Manga
Loạt manga được thực hiện bởi Kagesaki Yuna, nó đã đăng trên tạp chí truyện tranh dành cho shōnen là Monthly Dragon Age từ tháng 10 năm 2003 đến tháng 2 năm 2008. Sau đó Kadokawa Shoten đã tập hợp các mẫu truyện lại thành thành 14 tankōbon và phát hành từ ngày 01 tháng 10 năm 2003 đến ngày 01 tháng 4 năm 2008. Một mẫu truyện ngắn thêm có tên Karin Gaiden Nishi no Mori no Vampire (かりん外伝西の森のヴァンパイア) đã được Kagesaki thực hiện và đăng trên tạp chí Monthly Dragon Age vào tháng 6 năm 2008.

Nhà xuất bản Kim Đồng đã đăng ký bản quyền xuất bản tại Việt nam với tên bản quyền hiện tại là tên gốc. Năm 2005, Tokyopop đã mua bản quyền phát hành phiên bản tiếng Anh của cả loạt manga tại thị trường Bắc Mỹ sau đó chuyển cho Viz Media, Pika Édition đã đăng ký tại Pháp, Planeta DeAgostini Comics Italia đăng ký tại Ý, Carlsen Comics đăng ký tại Đức, Waneko đăng ký tại Ba Lan và Ever Glory Publishing đăng ký tại Đài Loan.

Light novel
Bộ light novel có tựa Karin Zōketsuki (かりん増血記) được viết bởi Kai Tohru và minh họa bởi Kagesaki Yuna. Fujimi Shobo đã tiến hành phát hành bộ tiểu thuyết này với tập đầu tiên xuất bản vào ngày 10 tháng 12 năm 2003. Karin Zōketsuki liên kết rất chặt chẽ với manga, mỗi tập được viết thường liên kết với các tập manga tương ứng. Ví dụ như tập tiểu thuyết đầu là kết nối giữa tập một và tập hai của manga, và tập bốn của manga có đề cập đến các nhân vật xuất hiện trong tập một của tiểu thuyết. Đến tháng 4 năm 2008 đã có 9 tập được xuất bản. Tokyopop đã mua bản quyền phát hành phiên bản tiếng Anh của bộ light novel.

Drama CD
Một đĩa drama CD đã được thực hiện và phát hành vào ngày 23 tháng 7 năm 2004 với hai phiên bản giới hạn và đ8a5c biệt. Phiên bản giới hạn có đính kèm thêm một CD chứa các đoạn drama mà phiên bản thường không có.

Một đĩa drama CD khác đã được thực hiện để phát hành như đĩa đính kèm với hộp BD/DVD thứ hai phiên bản đặc biệt của bộ anime.

Anime
Chuyển thể anime đã được J.C.Staff thực hiện và đạo diễn bởi Kimura Shinichiro năm 2005. Với 24 tập đã phát sóng tại Nhật Bản trên kênh WOWOW từ ngày 3 tháng 11 năm 2005 đến ngày 11 tháng 5 năm 2006. Phiên bản tiếng Anh đã được đăng ký bản quyền bởi Geneon Entertainment. Tuy nhiên công ty đã ngừng hoạt động trước khi bộ anime được hoàn tất việc phát hành, ngày 03 tháng 7 năm 2008 Geneon Entertainment đã công bố Funimation trở thành nhà phân phối độc quyền tại thị trường Bắc Mỹ của một số tựa anime mà Geneon nắm giữ trong đó có Karin nhưng Geneon vẫn giữ bản quyền với các tựa anime này. Madman Entertainment thì đăng ký tại Úc và New Zealand còn Top-Insight International đăng ký tại Đài Loan.

Khác
Một quyển sách có tên Karin Marugoto Hanaji Buukku(かりん まるごと鼻血ぶ～っく) (ISBN 978-4-0471-2439-4) đã được Kadokawa Shoten phát hành vào ngày 17 tháng 3 năm 2006 như một quyển sách giới thiệu tổng hợp dòng Karin. Phần đầu của quyển sách được minh họa bởi Kagesaki Yuna, phần hai chứa phần tổng quan về dòng Karin với nhiều chi tiết như một tấm bản đồ thành phố trong Karin, phần ba là tổng kết các câu hỏi và phần bốn là hình phác thảo của các nhân vật.

Âm nhạc
Bộ anime có hai bài hát chủ đề, một mở đầu và một kết thúc. Bài hát mở đầu có tên Scarlet do BRACE;d trình bày, đĩa đơn chứa bài hát đã phát hành vào ngày 25 tháng 11 năm 2005. Bài hát kết thúc có tên Mouhitotsu no Birthday (もうひとつのバースディ) do Fm.θ trình bày, đĩa đơn chứa bài hát đã phát hành vào ngày 22 tháng 12 năm 2005. Album chứa các bản nhạc dùng trong bộ anime đã phát hành vào ngày 25 tháng 1 năm 2006, album này cũng có chứa các đoạn drama. Album chứa các bài hát do các nhân vật trình bày đã phát hành vào ngày 24 tháng 3 năm 2006 và album này cũng có chứa các đoạn drama.

Đón nhận
Karin Zōketsuki đã đoạt giải Light Novel Award dành cho tiểu thuyết hàng năm của Kadokawa Shoten.

Liên kết ngoài
 Trang Fujimishobo về manga Karin
 Official Tokyopop Chibi Vampire manga website
 Official Tokyopop Chibi Vampire: The Novel website
 Official Kadokawa Karin website
 Karin's Funimation website

http://nxbkimdong.com.vn/products/tranh-truyen-hien-dai/karin-tap-11.html

Anime năm 2005
Anime năm 2006
Manga năm 2003
Light novel
Manga dài tập
Chương trình truyền hình dài tập anime
Shōnen manga
Tiểu thuyết năm 2003
Manga của Kadokawa Shoten
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Kim Đồng


title: 5750 Kandatai

text:
5750 Kandatai (1991 GG1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 4 năm 1991 bởi Takahashi và Watanabe ở Kitami.

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Erioptera aglaia

text:
Erioptera aglaia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Monolepta hiurai

text:
Monolepta hiurai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Getta niveifascia

text:
Getta niveifascia là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Loài này có ở Amazonian region của Nam Mỹ, bao gồm Guyane thuộc Pháp.

Ấu trùng ăn Passiflora candida.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Draguignan (tổng)

text:
Tổng Draguignan là một tổng thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Draguignan trong quận Draguignan. Cao độ vùng này từ 10 m (La Motte) đến 1 174 m (Ampus) với độ cao trung bình 340 m.

Các xã
Tổng Draguignan gồm 5 xã với dân số tổng cộng 44 585 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Ampus || align="right" | 707 || align="right" | 83111 || align="right" | 83003
|-
| Draguignan || align="right" | 32 829 || align="right" | 83300 || align="right" | 83050
|-
| Flayosc || align="right" | 3 924 || align="right" | 83780 || align="right" | 83058
|-
| La Motte || align="right" | 2 345 || align="right" | 83920 || align="right" | 83085
|-
| Trans-en-Provence || align="right" | 4 780 || align="right" | 83720 || align="right" | 83141
|}

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Draguignan trên trang mạng của INSEE
 plan du canton de Draguignan sur Mapquest
 Vị trí của tổng Draguignan trên bản đồ Pháp

Draguignan


title: Lacoste, Hérault

text:
Lacoste là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 248 người.

Tham khảo

Xã của Hérault


title: Polistena

text:
Polistena () là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria trong vùng Calabria, Ý, có cự ly khoảng 70 km về phía tây nam của Catanzaro và khoảng 50 km về phía đông bắc của Reggio Calabria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 11.488 người và diện tích là 11,7 km².

Polistena giáp các đô thị: Anoia, Cinquefrondi, Cittanova, Melicucco, San Giorgio Morgeto.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.polistena.rc.it
 www.polistena.net

Đô thị tỉnh Reggio Calabria
Đô thị Thành phố trung tâm Reggio Calabria


title: Lasioglossum subfasciatum

text:
Lasioglossum subfasciatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Imhoff mô tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1832


title: Lauraët

text:
Lauraët  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Cyperispa lungae

text:
Cyperispa lungae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Cyperispa


title: Flesquières

text:
Flesquières  là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

INSEE
IGN

Flesquieres


title: E-Science

text:
E-Science (hoặc eScience) là khoa học đòi hỏi khối lượng tính toán lớn được thực hiện trên các môi trường mạng phân tán cao hoặc khoa học sử dụng các tập dữ liệu lớn đòi hỏi grid computing; khái niệm này đôi khi bao gồm cả những công nghệ cho phép sự hợp tác phân tán như là Access Grid. Khái niệm được sáng tạo bởi John Taylor, tổng giám đốc của Văn phòng khoa học và công nghệ Vương quốc Anh năm 1999 và được sử dụng để mô tả một chiến dịch tài trợ lớn vào tháng 11 năm 2000. E-Sciences bao gồm mô phỏng xã hội, vật lý phân tử, khoa học Trái Đất và tin sinh học. Đặc biên vật lý phân tử có cơ sở hạ tầng e-Science phát triển cao do yêu cầu của nó đối với các theiets bị tính toán phù hợp với việc phân tích kết quả và lưu trữ dữ liệu từ máy gia tốc CERN, bắt đầu nhận dữ liệu từ năm 2009.

Tham khảo

Liên kết ngoài
DOE and NSF Open Science Grid
European Grid Infrastructure
Nordic DataGrid Facility
The eScience Institute at the University of Washington
The Dutch Virtual Laboratory for e-science (VL-e) project
UK Research Council's e-Science program
UK National e-Science Centre
UK National Centre for e-Social Science and their Wiki on e-Social Science
CERN
Large Hadron Collider
Worldwide LHC Computing Grid
NSF TeraGrid Project
Arts and Humanities E-Science Support Centre (AHESSC)
OMII-UK (formerly the 'Open Middleware Infrastructure Institute UK'
E-Science and Data Services Collaborative (EDSC)
The European Commission's e-Infrastructures activity
Swedish e-Science Research Centre

Cyberinfrastructure


title: Liettres

text:
Liettres là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais ở vùng Hauts-de-France, Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Liettres on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais