title: Vịnh Hạ Long

text:
Vịnh Hạ Long là một vịnh nhỏ thuộc phần bờ tây vịnh Bắc Bộ tại khu vực biển Đông Bắc Việt Nam, bao gồm vùng biển đảo của thành phố Hạ Long thuộc tỉnh Quảng Ninh.

Là trung tâm của một khu vực rộng lớn có những yếu tố ít nhiều tương đồng về địa chất, địa mạo, cảnh quan, khí hậu và văn hóa, với vịnh Bái Tử Long phía Đông Bắc và quần đảo Cát Bà phía Tây Nam, vịnh Hạ Long giới hạn trong diện tích khoảng 1.553 km² bao gồm 1.969 hòn đảo lớn nhỏ, phần lớn là đảo đá vôi, trong đó vùng lõi của vịnh có diện tích 335 km² quần tụ dày đặc 775 hòn đảo. Lịch sử kiến tạo địa chất đá vôi của vịnh đã trải qua khoảng 500 triệu năm với những hoàn cảnh cổ địa lý rất khác nhau; và quá trình tiến hóa karst đầy đủ trải qua trên 20 triệu năm với sự kết hợp các yếu tố như tầng đá vôi dày, khí hậu nóng ẩm và tiến trình nâng kiến tạo chậm chạp trên tổng thể. Sự kết hợp của môi trường, khí hậu, địa chất, địa mạo, đã khiến vịnh Hạ Long trở thành quần tụ của đa dạng sinh học bao gồm hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới và hệ sinh thái biển và ven bờ với nhiều tiểu hệ sinh thái. 17 loài thực vật đặc hữu và khoảng 60 loài động vật đặc hữu đã được phát hiện trong số hàng ngàn động, thực vật quần cư tại vịnh.

Những kết quả nghiên cứu, thám sát khảo cổ học và văn hóa học cho thấy sự hiện diện của những cư dân tiền sử trên vùng vịnh Hạ Long từ khá sớm, đã tạo lập những hình thái văn hóa cổ đại tiếp nối nhau bao gồm văn hóa Soi Nhụ trong khoảng 18.000-7.000 năm trước Công Nguyên, văn hóa Cái Bèo trong 7.000-5.000 năm trước Công Nguyên và văn hóa Hạ Long cách ngày nay khoảng từ 3.500-5.000 năm. Tiến trình dựng nước và truyền thống giữ nước của dân tộc Việt Nam, trong suốt hành trình lịch sử, cũng khẳng định vị trí tiền tiêu và vị thế văn hóa của vịnh Hạ Long qua những địa danh mà tên gọi gắn với điển tích còn lưu truyền đến nay, như núi Bài Thơ, hang Đầu Gỗ, Bãi Cháy v.v. Hiện nay, vịnh Hạ Long là một khu vực phát triển năng động nhờ những điều kiện và lợi thế sẵn có như có một tiềm năng lớn về du lịch, nghiên cứu khoa học, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, giao thông thủy đối với khu vực vùng biển Đông Bắc Việt Nam nói riêng và miền Bắc Việt Nam nói chung.

Từ hơn 500 năm về trước trong bài thơ Lộ nhập Vân Đồn, Nguyễn Trãi đã lần đầu tiên ca ngợi vịnh Hạ Long là "kỳ quan đá dựng giữa trời cao". Năm 1962 Bộ Văn hóa - Thông tin (Việt Nam) đã xếp hạng vịnh Hạ Long là di tích danh thắng cấp quốc gia đồng thời quy hoạch vùng bảo vệ. Năm 1994 vùng lõi của vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới với giá trị thẩm mỹ (tiêu chuẩn vii), và được tái công nhận lần thứ 2 với giá trị ngoại hạng toàn cầu về địa chất-địa mạo (tiêu chuẩn viii) vào năm 2000. Cùng với vịnh Nha Trang và vịnh Lăng Cô của Việt Nam, vịnh Hạ Long là một trong số 29 vịnh được Câu lạc bộ những vịnh đẹp nhất thế giới xếp hạng và chính thức công nhận vào tháng 7 năm 2003.

Vịnh Hạ Long cùng với đảo Cát Bà tạo thành một trong 21 khu du lịch quốc gia đầu tiên ở Việt Nam. Năm 2015, Cục Di sản văn hóa đã công bố về số lượng khách tham quan vịnh Hạ Long là trên 2,5 triệu lượt khách.

Truyền thuyết về vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long có từ xa xưa do những kiến tạo địa chất. Tuy nhiên, trong tâm thức của người Việt từ thời tiền sử với trí tưởng tượng dân gian và ý niệm về cội nguồn con Rồng cháu Tiên, một số truyền thuyết cho rằng khi người Việt mới lập nước đã bị giặc ngoại xâm, Ngọc Hoàng sai Rồng Mẹ mang theo một đàn Rồng Con xuống hạ giới giúp người Việt đánh giặc. Thuyền giặc từ ngoài biển ào ạt tiến vào bờ vừa lúc đàn Rồng tới hạ giới. Đàn Rồng lập tức phun ra lửa thiêu cháy thuyền giặc, một phần nhả Châu Ngọc dựng thành bức tường đá sừng sững làm cho thuyền giặc đâm phải mà vỡ tan, chặn đứng bước tiến của ngoại bang.

Sau khi giặc tan, thấy cảnh mặt đất thanh bình, cây cối tươi tốt, con người nơi đây lại cần cù, chịu khó, đoàn kết giúp đỡ nhau, Rồng Mẹ và Rồng Con không trở về trời mà ở lại hạ giới, nơi vừa diễn ra trận chiến để muôn đời bảo vệ con dân Đại Việt. Vị trí Rồng Mẹ đáp xuống là Hạ Long; nơi Rồng Con đáp xuống là Bái Tử Long và nơi đuôi đàn rồng quẫy nước trắng xoá là Bạch Long Vĩ. Tuy nhiên, tên gọi Hạ Long hay Bái Tử Long chỉ mới có từ thời Pháp thuộc.

Lại có truyền thuyết khác nói rằng, vào thời kỳ nọ khi đất nước có giặc ngoại xâm, một con rồng đã bay theo dọc sông xuôi về phía biển và hạ cánh xuống ở vùng ven biển Đông Bắc làm thành bức tường thành chặn bước tiến của thủy quân giặc. Chỗ rồng đáp xuống che chở cho đất nước được gọi là Hạ Long.

Điều kiện tự nhiên và xã hội

Vị trí

Là một vịnh nhỏ, bộ phận của vịnh Bắc Bộ, vịnh Hạ Long được giới hạn với phía Đông Bắc giáp vịnh Bái Tử Long; phía Tây Nam giáp quần đảo Cát Bà; phía Tây và Tây Bắc giáp đất liền bằng đường bờ biển khoảng 120 km kéo dài từ thị xã Quảng Yên, qua thành phố Hạ Long, Thành phố Cẩm Phả đến hết huyện đảo Vân Đồn; phía Đông Nam và phía Nam hướng ra vịnh Bắc Bộ. Trong diện tích 1.553 km² gồm vùng lõi và vùng đệm, nằm tại các tọa độ từ 106°58'-107°22' Đông và 20°45'-20°50' Bắc, vịnh Hạ Long bao gồm 1.969 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó 989 đảo có tên và 980 đảo chưa được đặt tên.

Môi trường và khí hậu
Vịnh Hạ Long là vùng biển đảo có khí hậu phân hóa 2 mùa rõ rệt: mùa hạ nóng ẩm với nhiệt độ khoảng 27-29 °C và mùa đông khô lạnh với nhiệt độ 16-18 °C, nhiệt độ trung bình năm dao động trong khoảng 15-25 °C. Lượng mưa trên vịnh Hạ Long vào khoảng từ 2.000 mm–2.200 mm tuy có tài liệu chi tiết hóa lượng mưa là 1.680 mm với khoảng trên 300 mm vào mùa nóng nhất trong năm (từ tháng 6 đến tháng 8) và dưới 30 mm vào mùa khô nhất trong năm (từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau). Hệ thủy triều tại vịnh Hạ Long rất đặc trưng với mức triều cường vào khoảng 3,5-4m/ngày. Độ mặn trong nước biển trên vùng vịnh dao động từ 31 đến 34.5 MT vào mùa khô nhưng vào mùa mưa, mức này có thể thấp hơn. Mực nước biển trong vùng vịnh khá cạn, có độ sâu chỉ khoảng 6m đến 10m và các đảo đều không lưu giữ nước bề mặt.

Dân số

Trong số 1.969 đảo của Hạ Long hiện nay chỉ có khoảng 40 đảo là có dân sinh sống, những đảo này có quy mô từ vài chục đến hàng ngàn hecta tập trung chủ yếu ở phía Đông và Đông Nam vịnh Hạ Long. Mấy chục năm gần đây, nhiều vạn chài sống trôi nổi trên mặt nước, bắt đầu lên một số đảo định cư biến những đảo hoang sơ trở thành trù phú như đảo Sa Tô (thành phố Hạ Long), đảo Thắng Lợi (huyện đảo Vân Đồn).

Dân số trên vịnh Hạ Long hiện nay khoảng 1.540 người, tập trung chủ yếu ở các làng đánh cá Cửa Vạn, Ba Hang, Cặp Dè (thuộc phường Hùng Thắng, thành phố Hạ Long). Cư dân vùng vịnh phần lớn sống trên thuyền, trên nhà bè để thuận tiện cho việc đánh bắt, nuôi trồng và lai tạo các giống thủy sản, hải sản. Ngày nay đời sống của cư dân vịnh Hạ Long đã phát triển do kinh doanh dịch vụ du lịch.

Hiện nay, chính quyền tỉnh Quảng Ninh đã có chủ trương di dời các hộ dân sống trong lòng vịnh lên bờ tái định cư, ổn định cuộc sống và bảo vệ cảnh quan môi trường vùng di sản. Đã có hơn 300 hộ dân sinh sống trên các làng chài trên vịnh Hạ Long đã được di dời lên bờ sinh sống tại Khu tái định cư Khe Cá (nay là Khu 8, phường Hà Phong, thành phố Hạ Long) từ tháng 5/2014, công việc này sẽ còn tiếp tục được triển khai. Tỉnh sẽ chỉ giữ lại một số làng chài để phục vụ du lịch tham quan.

Tên gọi Hạ Long qua các thời kỳ lịch sử

Tên gọi Hạ Long đã thay đổi qua nhiều thời kỳ lịch sử, thời Bắc thuộc khu vực này được gọi là Lục Châu, Lục Hải. Các thời Lý, Trần, Lê vịnh mang các tên Hoa Phong, Hải Đông, An Bang, Vân Đồn, Ngọc Sơn hay Lục Thủy. Tên Hạ Long (rồng đáp xuống) mới xuất hiện trong một số thư tịch và các bản đồ hàng hải của Pháp từ cuối thế kỷ XIX.

Trên tờ Tin tức Hải Phòng xuất bản bằng tiếng Pháp có bài viết về sự xuất hiện của sinh vật giống rồng trên khu vực là vịnh Hạ Long ngày nay với nhan đề Rồng xuất hiện trên vịnh Hạ Long, khi viên thiếu úy người Pháp Legderin, thuyền trưởng tàu Avalence cùng các thủy thủ bắt gặp một đôi rắn biển khổng lồ ba lần (vào các năm 1898, 1900 và 1902). Có lẽ người châu Âu đã liên tưởng con vật này giống như con rồng châu Á, loài vật huyền thoại được tôn sùng trong văn hóa Việt Nam nói riêng và văn hóa các nước đồng văn châu Á nói chung. Bên cạnh những truyền thuyết của Việt Nam về Rồng Mẹ và Rồng Con đáp xuống khu vực vịnh đảo vùng Đông Bắc này, sự xuất hiện con vật lạ hiện hữu như rồng trong thực tại, có thể đã trở thành các lý do khiến vùng biển đảo Quảng Ninh được người Pháp gọi bằng cái tên vịnh Hạ Long từ đó và phổ biến đến ngày nay.

Cảnh quan

Vùng di sản trên vịnh Hạ Long được thế giới công nhận (vùng lõi) có diện tích 434 km², như một hình tam giác với ba đỉnh là đảo Đầu Gỗ (phía Tây), hồ Ba Hầm (phía Nam) và đảo Cống Tây (phía Đông), bao gồm 775 đảo với nhiều hang động, bãi tắm. Vùng kế bên (vùng đệm), là di tích danh thắng quốc gia đã được bộ Văn hóa Thông tin Việt Nam xếp hạng từ năm 1962. Địa hình Hạ Long là đảo, núi xen kẽ giữa các trũng biển, là vùng đất mặn có sú vẹt mọc và những đảo đá vôi vách đứng tạo nên những vẻ đẹp tương phản, kết hợp hài hòa, sinh động các yếu tố: đá, nước và bầu trời.

Biển và đảo
Các đảo ở vịnh Hạ Long có hai dạng là đảo đá vôi và đảo phiến thạch, tập trung ở hai vùng chính là vùng phía Đông Nam vịnh Bái Tử Long và vùng phía Tây Nam vịnh Hạ Long. Theo thống kê của ban quản lý vịnh Hạ Long, trong tổng số 1.969 đảo của vịnh Hạ Long có đến 1.921 đảo đá với nhiều đảo có độ cao khoảng 200 m. Đây là hình ảnh cổ xưa nhất của địa hình có tuổi kiến tạo địa chất từ 250-280 triệu năm về trước, là kết quả của quá trình vận động nâng lên, hạ xuống nhiều lần từ lục địa thành trũng biển. Quá trình carxtơ bào mòn, phong hóa gần như hoàn toàn tạo ra một vịnh Hạ Long độc nhất vô nhị, với hàng ngàn đảo đá nhiều hình thù, dáng vẻ khác nhau lô nhô trên mặt biển, trong một diện tích không lớn của vùng vịnh.

Vùng tập trung các đảo đá có phong cảnh ngoạn mục và nhiều hang động đẹp là vùng trung tâm Di sản Thiên nhiên vịnh Hạ Long, bao gồm phần lớn vịnh Hạ Long (vùng lõi), một phần vịnh Bái Tử Long và vịnh Lan Hạ thuộc quần đảo Cát Bà (vùng đệm).

Các đảo trên vịnh Hạ Long có những hình thù riêng, không giống bất kỳ hòn đảo nào ven biển Việt Nam và không đảo nào giống đảo nào. Có chỗ đảo quần tụ lại nhìn xa ngỡ chồng chất lên nhau, nhưng cũng có chỗ đảo đứng dọc ngang xen kẽ nhau, tạo thành tuyến chạy dài hàng chục kilômét như một bức tường thành. Đó là một thế giới sinh linh ẩn hiện trong những hình hài bằng đá đã được huyền thoại hóa. Đảo thì giống khuôn mặt ai đó đang hướng về đất liền (hòn Đầu Người); đảo thì giống như một con rồng đang bay lượn trên mặt nước (hòn Rồng); đảo thì lại giống như một ông lão đang ngồi câu cá (hòn Lã Vọng); phía xa là hai cánh buồm nâu đang rẽ sóng nước ra khơi (hòn Cánh Buồm); đảo lại lúp xúp như mâm xôi cúng (hòn Mâm Xôi); rồi hai con gà đang âu yếm vờn nhau trên sóng nước (hòn Trống Mái); đứng giữa biển nước bao la một lư hương khổng lồ như một vật cúng tế trời đất (hòn Lư Hương); đảo khác tựa như nhà sư đứng giữa mặt vịnh bao la chắp tay niệm Phật (hòn Ông Sư); đảo lại có hình tròn cao khoảng 40m trông như chiếc đũa phơi mình trước thiên nhiên (hòn Đũa), mà nhìn từ hướng khác lại giống như vị quan triều đình áo xanh, mũ cánh chuồn, nên dân chài còn gọi là hòn Ông v.v.

Bên cạnh các đảo được đặt tên căn cứ vào hình dáng, là các đảo đặt tên theo sự tích dân gian (núi Bài Thơ, hang Trinh Nữ, đảo Tuần Châu), hoặc căn cứ vào các đặc sản có trên đảo hay vùng biển quanh đảo (hòn Ngọc Vừng, hòn Kiến Vàng, đảo Khỉ v.v.). Dưới đây là một vài hòn đảo nổi tiếng:

Hòn Con Cóc
Hòn Con Cóc nằm cách cảng tàu du lịch Bãi Cháy khoảng 12 km về phía Đông Nam, trên Vùng vịnh Hạ Long. Đây là hòn núi đá rất đẹp có góc nghiêng và hình dáng như một con cóc ngồi xổm giữa biển nước, cao khoảng 9 m.

Hòn Đỉnh Hương (Lư Hương)
Hòn Đỉnh Hương nằm phía tây nam hang Đầu Gỗ, nằm ngay sát với hòn Chó Đá. Hiện nay hình ảnh Hòn Đỉnh Hương được in trên tờ tiền 200.000 vnđ.

Hòn Gà Chọi

Là một trong những hòn đảo nổi tiếng trên vịnh Hạ Long, hòn Gà Chọi (hay đôi khi gọi là Hòn Trống Mái) nằm gần hòn Đỉnh Hương ở phía Tây Nam của vịnh, cách cảng tàu du lịch Bãi Cháy khoảng 5 km. Đây là cụm gồm 2 đảo có hình thù giống như một đôi gà, một trống một mái, có chiều cao khoảng hơn 10m với chân thót lại ở tư thế rất chênh vênh. Là biểu tượng trên logo của vịnh Hạ Long, hòn Gà Chọi cũng là biểu tượng trong sách hướng dẫn du lịch Việt Nam nói chung.

Đảo Ngọc Vừng
Đảo Ngọc Vừng nằm cách cảng tàu du lịch khoảng 34 km, thuộc huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, có đặc điểm là một trong số ít đảo đất trên vùng vịnh Hạ Long. Xung quanh đảo có nhiều bãi biển đẹp, có núi Vạn Xuân cao 182m và có di chỉ khảo cổ thuộc văn hoá Hạ Long rộng 45.000m².

Đảo Ngọc Vừng rộng 12 km², có người ở, có bến cảng cổ Cống Yên thuộc hệ thống thương cảng cổ Vân Đồn từ thế kỷ XI, và có di tích thành cổ nhà Mạc, thành nhà Nguyễn. Phía đông của đảo có bãi cát dài tới hàng kilômét với cát trắng trải ra tới tận bến tàu.

Khu vực này tương truyền trước kia có nhiều ngọc trai, đêm đêm phát sáng cả một vùng trời biển, nên có một số đảo mang tên đảo Ngọc như đảo Ngọc Vừng (ngọc phát sáng), hay Minh Châu (ngọc châu, ngọc sáng). Trước kia cư dân trên đảo sống bằng nghề đánh bắt hải sản và khai thác ngọc trai. Ngày nay cư dân ở đây vẫn còn mò trai lấy ngọc, đồng thời nghề nuôi trai lấy ngọc cũng đang phát triển mạnh.

Đảo Ti Tốp

Đảo Ti Tốp, thời Pháp thuộc mang tên hòn Cát Nàng, nằm trên khu vực vịnh Hạ Long cách Bãi Cháy chừng 14 km về phía Đông. Đảo được đặt tên Ti Tốp từ khi chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm vịnh Hạ Long cùng với nhà du hành vũ trụ người Nga Gherman Titov, vào năm 1962.

Đảo Ti Tốp có bờ dốc đứng và bãi cát trắng phẳng hình vầng trăng nằm dưới chân. Các tour du lịch thường ghé tàu vào đảo để du khách lên bờ leo núi ngắm toàn cảnh vùng vịnh, tắm biển, chèo thuyền kay-ắc, kéo phao và kéo dù.

Đảo Tuần Châu
Nằm cách cảng tàu du lịch Bãi Cháy khoảng 4 km về phía Tây Nam trên vùng vịnh Hạ Long, đảo Tuần Châu là một đảo đất rộng khoảng 3 km², gần bờ, có làng mạc và dân cư thưa thớt. Trước kia trên đảo các nhà khoa học đã tìm được nhiều di chỉ khảo cổ thuộc nền văn hóa Hạ Long. Từ năm 2001, một con đường lớn đã được xây dựng nối đảo với đất liền. Một tổ hợp dịch vụ vui chơi, giải trí, quần thể khách sạn, nhà hàng và bãi tắm sang trọng được xây dựng, đưa vào phục vụ góp phần làm thay đổi bộ mặt của Hạ Long từ năm du lịch 2003 tới nay.

Các hang động nổi tiếng
Không chỉ những biến đổi của những đảo đá màu xanh đen trên mặt nước biếc vùng vịnh hấp dẫn du khách, trên những chiếc thuyền dơi màu nâu đỏ xuất phát từ bến tàu Hạ Long bắt đầu hành trình ngoạn cảnh, những khám phá lại tiếp tục khi du khách lên đảo, thăm thú những hang động ẩn chứa nhiều chứng tích lịch sử. Những hang động tại Hạ Long, theo các nhà thám hiểm địa chất người Pháp, khi nghiên cứu về vịnh Hạ Long đầu thế kỷ XX, khẳng định rằng hầu hết trong số chúng đều được kiến tạo trong thế Pleistocen kéo dài từ 2 triệu đến 11 ngàn năm trước, nằm trong 3 nhóm hang ngầm cổ, hang nền carxtơ và các hàm ếch biển.

Hang Sửng Sốt

Hang Sửng Sốt, hay động Sửng Sốt nằm trên đảo Bồ Hòn ở trung tâm vịnh Hạ Long, được người Pháp đặt tên "Grotte des surprises" (động của những kỳ quan). Đây là một hang động rộng và đẹp vào bậc nhất của vịnh Hạ Long. Nằm ở vùng trung tâm du lịch của vịnh với hệ thống trong tuyến du lịch bao gồm bãi tắm Ti Tốp - hang Bồ Nâu - động Mê Cung - hang Luồn - hang Sửng Sốt.

Vị trí và diện tích:

Hang Sửng Sốt là một hang dạng ống, nằm ở độ cao 25 m so với mực nước biển hiện tại. Diện tích khoảng 10.000 m², chiều dài hơn 200 m, chỗ rộng nhất 80 m, khoảng cách lớn nhất từ nền tới trần hang xấp xỉ 20 m. Hang được chia thành 2 ngăn chính.

Quá trình phát hiện và quản lý:

 Do có cửa hang mở rộng, hang Sửng Sốt được phát hiện khá sớm trên vịnh Hạ Long (cuối thế kỷ thứ XIX). Tên của hang mãi đến năm 1946 mới được xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng do một số đoàn thám hiểm đã đến đây.
 Năm 1999, Ban Quản lý vịnh Hạ Long đã đầu tư tôn tạo Hang Sửng Sốt. Hệ thống đường đi, ánh sáng để du khách có thể quan sát và cảm nhận được vẻ đẹp của những khối nhũ, măng đá trong lòng hang.Ánh sáng được thiết kế phù hợp với kiến trúc hang đồng thời hài hoà với ánh sáng tự nhiên từ phía cửa hang.
 Hiện nay Hang Sửng Sốt thuộc sự quản lý của Trung tâm bảo tồn Công viên hang động (BQL vịnh Hạ Long).

Đường lên hang Sửng Sốt quanh co uốn lượn dưới những tán lá rừng, với những bậc đá ghép cheo leo, khúc khuỷu. Động được chia làm hai ngăn chính, toàn bộ ngăn thứ nhất như một nhà hát lớn rộng thênh thang với trần hang được phủ bằng nhũ đá, những tượng đá, voi đá, hải cẩu, mâm xôi, hoa lá, mở ra một thế giới của cổ tích. Ngăn 2 cách biệt với ngăn 1 qua một lối đi hẹp. Bước vào lòng ngăn này, động mở ra một khung cảnh mới khác lạ hoàn toàn với lòng ngăn rộng có thể chứa được hàng ngàn người. Trong lòng ngăn 2 của hang Sửng Sốt có những hình tượng được gắn với truyền thuyết Thánh Gióng: cạnh lối ra vào là khối đá hình chú ngựa, thanh gươm dài và trong lòng hang có những ao hồ nhỏ như vết chân ngựa Gióng.

Động Thiên Cung
Cách thành phố Hạ Long khoảng 8 km và cách bến tàu du lịch 4 km là đảo Vạn Cảnh, còn gọi là đảo Canh Độc có tọa độ 107°00'54" và 20°54'78". Trong sách Đại Nam nhất thống chí có ghi: hòn Canh Độc lưng chừng đảo có động rộng rãi chứa được vài ngàn người, gần đó có hòn Cặp Gà, Hòn Mèo, Hòn La.... Ngày nay, qua khảo cứu, đảo Vạn Cảnh có đỉnh cao 189m, hình dáng như một chiếc ngai ôm hai hang động là hang Đầu Gỗ nằm chênh vênh trên cao và động Thiên Cung ở cách mép nước không xa. Hang Đầu Gỗ và động Thiên Cung cách nhau chừng 100m, được thông nhau bằng những lối đi quanh co, uốn lượn dưới tán lá rừng.

Động Thiên Cung nằm ở lưng chừng đảo Canh Độc, ở độ cao 25m so với mực nước biển. Du khách vừa bước vào cửa động Thiên Cung, lòng động đột ngột mở ra không gian có tiết diện hình tứ giác với chiều dài hơn 130 mét, với những măng đá như một đền đài mỹ lệ. Vách động cao và thẳng đứng được bao bọc bởi những nhũ đá và trên mỗi vách động ấy thiên nhiên đã khảm nhiều hình thù kỳ lạ, hấp dẫn người xem. Đó là 4 cột trụ to lớn giữa động mà từ chân cột tới đỉnh đều được chạm nổi nhiều hình thù kỳ lạ như chim cá, cảnh sinh hoạt của con người, hoa lá cành; là những thạch nhũ mang hình tượng Nam Tào, Bắc Đẩu, tiên nữ múa hát; là trần hang với những điêu khắc người, chim, hoa, muông thú đang dự tiệc, hoàn toàn do bàn tay nhào nặn của tạo hóa tác thành qua hàng vạn năm. Cửa động nhỏ hẹp được giấu kín trong lòng núi nhưng càng đi vào bên trong, lòng động càng mở lớn và rộng, dẫn dắt người xem đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác.

Hang Đầu Gỗ
Từ cửa Suốt nhìn vào hòn Canh độc, người ta thấy đầu của hòn núi này nhô ra trông giống như đầu một cây gỗ nổi lập lờ trên mặt nước. Hai bên "đầu gỗ" có hai hốc lõm vào, trông tựa như "mắt gỗ" mà thợ sơn tràng thường khoét vào đầu gỗ để kéo - lôi khi khai thác. Những cư dân vạn chài của vùng sông nước dã căn cứ vào hình dáng đó mà đặt tên cho cái hang mà họ thường lưu lại tại đảo này trong những ngày nghỉ ngơi, tránh mùa dông bão. Tên đảo Đầu gỗ; hang Đầu gỗ phải chăng đã được hình thành như vậy. Người Pháp khi lập bản đồ khu vực này, y cứ theo lời kể của cư dân sông nước mà ghi tên thành hang "daugo", cũng như tên "hòn đảo của những búi gai" thành "hongai" để rồi thành Hồng Gai.

Có lẽ vì quá yêu lịch sử chiến công của thời Trần mà người ta cố ghép tên hang "Đầu gỗ", "Giấu gỗ" cho trận chiến Bạch Đằng năm 1288, gắn với tên tuổi của vị anh hùng Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư.

Trong sách Đại Nam nhất thống chí có ghi: hòn Canh Độc lưng chừng đảo có động rộng rãi chứa được vài ngàn người, gần đó có hòn Cặp Gà, Hòn Mèo, Hòn La.... Động nói ở đây chính là hang "Đầu gỗ"; Động Thiên cung chỉ mới được phát hiện vào những năm tám mươi của thế kỉ trước.

Đi hết động Thiên Cung cũng là lúc du khách bước chân sang hang Đầu Gỗ, còn gọi là hang Giấu Gỗ, một hang động với những nhũ đá tráng lệ. Tên gọi Hang Đầu Gỗ (tập trung gỗ) có từ sau khi tướng Trần Hưng Đạo chỉ huy ba quân giấu các cọc gỗ lim tại đây, trước khi đem đóng xuống lòng sông Bạch Đằng để bày thế trận cùng thủy quân đánh úp, đốt cháy đoàn thuyền tải lương thực của giặc Nguyên Mông vào mùa xuân năm 1288. Hiện các nhà khảo cổ còn tìm thấy rất nhiều khúc gỗ và mẩu gỗ vụn còn sót lại trong động. Nếu động Thiên Cung hoành tráng khoẻ khoắn, hiện đại thì hang Đầu Gỗ trầm mặc uy nghi nhưng cũng rất đồ sộ. Cuốn Merveilles du Monde (kỳ quan thế giới) của Pháp xuất bản năm 1938 chuyên về du lịch giới thiệu về các danh thắng nổi tiếng thế giới đã mệnh danh hang Đầu Gỗ là "Grotte des merveilles" (động của các kỳ quan).

Cửa hang Đầu Gỗ ở lưng chừng vách núi và trong lòng hang được chia thành 3 ngăn chính. Ngăn phía ngoài hình vòm cuốn tràn ánh sáng tự nhiên, với trần hang như một bức tranh khổng lồ vẽ phong cảnh thiên nhiên hoang sơ với những đàn voi, những chú hươu sao, sư tử trong những tư thế sinh động. Phía dưới là rừng măng đá, nhũ đá nhiều màu với nhiều hình thù tùy theo trí tưởng tượng của từng người. Chính giữa lòng hang là một cột trụ đá khổng lồ hàng chục người ôm, từ phía dưới chân cột lên trên là những hình mây bay, long phi phượng vũ, hoa lá, dây leo. Qua ngăn thứ nhất, vào ngăn thứ 2 bằng một khe cửa hẹp lòng hang mở ra với ánh sáng chiếu vào mờ ảo, những bức tranh đá trở nên long lanh hơn và những chùm hoa đá lúc ẩn lúc hiện. Tận cùng hang là một chiếc giếng nước ngọt và những hình tượng bằng đá như đang diễn tả một trận hỗn chiến kỳ lạ.

Năm 1917, hang Đầu Gỗ được vua Khải Định lên thăm và cho khắc một tấm văn bia với nội dung ca ngợi cảnh đẹp của non nước Hạ Long nói chung và hang Đầu Gỗ nói riêng. Hiện nay, tấm bia đá vẫn còn ở phía bên phải cửa động tuy chữ đã bị mài mòn.

Một số hang động khác
Ngoài hai hang động trên, du khách còn tham quan hàng chục hang động đẹp và quyến rũ khác như hang Bồ Nâu có cửa uốn vòng cung với nhũ đá buông xuống mềm mại như cành liễu; hang Hanh cách thành phố Cẩm Phả 9 km về phía tây, là một hang động đẹp và dài nhất so với các hang động hiện có trên vịnh Hạ Long, với chiều dài 1.300m chạy xuyên suốt dãy núi đá Quang Hanh ra tới biển; hang Trinh Nữ với tảng đá hình cô gái đứng xõa mái tóc dài hướng ra biển, và đối diện với nó là hang Trống (hay hang Con Trai) với bức tượng chàng trai hóa đá quay mặt hướng về phía hang Trinh Nữ; rồi hang Tiên Long, Ba Hang, hang Luồn, động Tiên Ông, động Tam Cung, động Lâu đài, Ba Hầm v.v. Báo cáo của ban quản lý vịnh Hạ Long cho biết hiện nay vẫn chưa thể thống kê hết được tất cả hang động trên 1.969 đảo.

Địa chất địa mạo
Giá trị lịch sử địa chất của vịnh Hạ Long được đánh giá qua 2 yếu tố: lịch sử kiến tạo và địa chất địa mạo (karst):

Lịch sử kiến tạo

Vịnh Hạ Long và các vùng lân cận là một phần của lãnh địa liên hợp (composite terrane) Việt-Trung, trải qua các quá trình tiến hoá tách trôi, va chạm và biến cải trong Tiền Cambri - Phanerozoi. Móng Tiền Cambri và Paleozoi hạ phần lớn bị che phủ, chỉ lộ ra vài nơi quanh vịnh Bắc Bộ, nhưng các thành tạo từ Ordovic đến nay lộ ra khá đầy đủ trên các vùng này.

Lịch sử địa chất địa mạo của vịnh Hạ Long trải qua ít nhất 500 triệu năm với những hoàn cảnh cổ địa lý rất khác nhau, với nhiều lần tạo sơn-biển thoái và sụt chìm-biển tiến. Vịnh Hạ Long từng là khu vực biển sâu vào các kỷ Ordovic-Silua (khoảng 500-410 triệu nẳm trước); khu vực biển nông vào các kỷ Cacbon-Pecmi (khoảng 340-250 triệu năm trước); biển ven bờ vào cuối kỷ Paleogen đầu kỷ Neogen (khoảng 26-20 triệu năm trước) và trải qua một số lần biển lấn trong kỷ Nhân sinh (khoảng 2 triệu năm trước?). Vào kỉ Trias (240-195 triệu năm trước) khu vực vịnh Hạ Long là những đầm lầy ẩm ướt với những cánh rừng tuế, dương xỉ khổng lồ tích tụ nhiều thế hệ.

Địa chất địa mạo

Vịnh Hạ Long có quá trình tiến hóa karst đầy đủ trải qua trên 20 triệu năm nhờ sự kết hợp đồng thời giữa các yếu tố như tầng đá vôi dày, khí hậu nóng ẩm và quá trình nâng kiến tạo chậm chạp trên tổng thể, với nhiều dạng địa hình karst kiểu Phong Tùng gồm một cụm đá vôi thường có hình chóp nằm kề nhau có đỉnh cao trên dưới 100m, cao nhất khoảng 200m; hoặc kiểu Phong Linh đặc trưng bởi các đỉnh tách rời nhau tạo thành các tháp có vách dốc đứng, phần lớn các tháp có độ cao từ 50-100m. Tỉ lệ giữa chiều cao và rộng khoảng 6 lần.

Cánh đồng karst của Hạ Long là lòng chảo rộng phát triển trong các vùng karst có bề mặt tương đối bằng phẳng, thường xuyên ngập nước, được tạo thành theo những phương thức: hoặc nhờ kiến tạo liên quan các hố sụt địa hào; hoặc nhờ sụt trần của các thung lũng sông ngầm, hang động ngầm; hoặc cũng có thể nhờ tồn tại các tầng đá không hòa tan bị xói mòn mạnh mẽ nằm giữa vùng địa hình karst cao hơn vây quanh mà thành.

Vịnh Hạ Long còn bao gồm địa hình karst ngầm là hệ thống các hang động đa dạng trên vịnh, được chia làm 3 nhóm chính: nhóm 1 là di tích các hang ngầm cổ, tiêu biểu là hang Sửng Sốt, động Tam Cung, động Lâu đài, động Thiên Cung, hang Đầu Gỗ, Thiên Long, v.v. Nhóm 2 là các hang nền karst tiêu biểu là Trinh Nữ, Bồ Nâu, Tiên Ông, Hang Trống. Nhóm 3 là hệ thống các hàm ếch biển mà tiêu biểu như 3 hang thông nhau ở cụm hồ Ba Hầm, hang Luồn, Ba Hang.

Karst vịnh Hạ Long có ý nghĩa toàn cầu và có tính chất nền tảng cho khoa học địa mạo. Môi trường địa chất vịnh Hạ Long còn là nền tảng phát sinh các giá trị khác như đa dạng sinh học, văn hóa khảo cổ và các giá trị nhân văn khác.

Đa dạng sinh học
Vịnh Hạ Long là nơi tập trung đa dạng sinh học với 2 hệ sinh thái điển hình là "hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới" và "hệ sinh thái biển và ven bờ". Trong mỗi hệ lớn nói trên lại có nhiều dạng sinh thái.

Hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới
Hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới ở vịnh Hạ Long rất đặc trưng, phong phú với tổng số loài thực vật sống trên các đảo khoảng trên 1.000 loài. Một số quần xã các loài thực vật khác nhau bao gồm các loài ngập mặn, các loài thực vật ở bờ cát ven đảo, các loài mọc trên sườn núi và vách đá, trên đỉnh núi hoặc mọc ở của hang hay khe đá. Các nhà nghiên cứu của Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên thế giới đã phát hiện 7 loài thực vật đặc hữu của vịnh Hạ Long. Những loài này chỉ thích nghi sống ở các đảo đá vôi vịnh Hạ Long mà không nơi nào trên thế giới có được, đó là: thiên tuế Hạ Long, khổ cử đại tím (Chirieta halongensis), cọ Hạ Long (Livisona halongensis), khổ cử đại nhung (Chirieta hiepii), móng tai Hạ Long, ngũ gia bì Hạ Long, hài vệ nữ hoa vàng. Một số tài liệu khác mở rộng danh sách thực vật đặc hữu của Hạ Long lên 14 loại, bao gồm cả những loại đã được người Pháp khám phá và đặt tên gắn với địa danh từ trước như sung Hạ Long, nhài Hạ Long, sóng bè Hạ Long, giềng Hạ Long, phất dụ núi, phong lan Hạ Long v.v. Danh sách những loài thực vật đặc hữu khác tại vịnh Hạ Long rất có thể còn được bổ sung nhiều hơn, do chưa có một công trình nghiên cứu nào thực sự đầy đủ, toàn diện về thực vật trên tất cả các đảo trong khu vực vịnh và vùng lân cận. Chẳng hạn loài trúc mọc ngược mà mấy năm gần đây các nhà khoa học mới phát hiện ra trên một số đảo đá của vịnh Hạ Long, một giống trúc có cành chĩa xuống đất, khác các giống trúc thông thường chĩa cành lên trời.

Theo thống kê, hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới ở vịnh Hạ Long và vịnh Bái Tử Long có 477 loài mộc lan, 12 loài dương xỉ và 20 loài thực vật ngập mặn; đối với động vật người ta cũng thống kê được 4 loài lưỡng cư, 10 loài bò sát, 40 loài chim và 14 loài thú. Ở vùng này còn có loại khỉ thân nhỏ, hiện được nuôi theo phương pháp đặc biệt tại đảo Khỉ.

Hệ sinh thái biển và ven bờ

Hệ sinh thái biển và ven bờ của vịnh Hạ Long bao gồm trong đó "hệ sinh thái đất ướt" và "hệ sinh thái biển" với những điểm đặc thù:

Hệ sinh thái đất ngập nước:

 Sinh thái vùng triều và vùng ngập mặn trên vịnh: bao gồm 20 loài thực vật ngập mặn; là nơi sống cho 169 loài giun nhiều tơ, 91 loài rong biển, 200 loài chim, 10 loài bò sát và 6 loài khác.
 Dạng sinh thái đáy cứng, rạn san hô: tập trung ở Hang Trai, Cống Đỏ, Vạn Giò, có 232 loài san hô đã được tìm thấy. Rặng sinh thái đáy cứng, san hô là nơi sinh cư của 81 loài chân bụng, 130 loài hai mảnh vỏ, 55 loài giun nhiều tơ, 57 loài cua.
 Dạng sinh thái hang động và tùng, áng: dạng sinh thái này tại vịnh Hạ Long rất tiêu biểu và hiếm nơi có được. Đặc biệt khu vực Tùng Ngón là nơi cư trú của 65 loài san hô, 40 loài động vật đáy, 18 loài rong biển. Tại đây cũng có 4 loài sinh vật quý hiếm được ghi trong sách đỏ Việt Nam.
 Dạng sinh thái đáy mềm: đây là dạng sinh thái của quần xã cỏ biển với 5 loài, là nơi sống của 140 loài rong biển, 3 loài giun nhiều tơ, 29 loài nhuyễn thể, 9 loài giáp xác.
 Dạng sinh thái bãi triều không có rừng ngập mặn: sinh vật sống trên vùng triều đặc trưng là động vật nhuyễn thể hai mảnh vỏ và giun biển có giá trị dinh dưỡng cao như sá sùng, hải sâm, sò, ngao v.v

Hệ sinh thái biển:

 Thực vật phù du: ở vịnh Hạ Long có 185 loài.
 Động vật phù du: vùng Hạ Long-Cát Bà có 140 loài động vật phù du sinh sống.
 Động vật đáy: thống kê sơ bộ, vùng Hạ Long có đến 500 loài động vật đáy, trong đó có 300 loài động vật nhuyễn thể, 200 loài giun nhiều tơ, 13 loài da gai.
 Động vật tự du: đã xác định được 326 loài động vật tự du, phân bố trong vịnh Hạ Long.

Đến nay sơ bộ đánh giá hệ thực vật trong vùng vịnh Hạ Long có khoảng 347 loài, thực vật có mạch thuộc 232 chi và 95 họ. Trong tổng số 347 loài thực vật đã biết, có 16 loài đang nằm trong danh sách đỏ của Việt Nam đã nguy cấp và sắp nguy cấp. Trong các loài thực vật quý hiếm, có 95 loài thuộc cây làm thuốc, 37 loài cây làm cảnh, 13 loài cây ăn quả và 10 nhóm có khả năng sử dụng khác nhau.

Các đảo tại vịnh Hạ Long có các loài động vật thân mềm đa dạng, đặc biệt là các loài cư trú trong hốc đá, và có tới 60 loài động vật đặc hữu. Hải sản Hạ Long được khai thác và nuôi trồng bao gồm bào ngư, hải sâm, sá sùng, tôm, cá, mực (mực ống, mực nang, mực thước), bạch tuộc, sò huyết, trai và điệp nuôi lấy ngọc. Tài liệu của Phân viện Hải dương học Hải Phòng cho thấy trong 1.151 loài động vật tại Hạ Long thì đã có tới gần 500 loài cá, 57 loài cua.

Di chỉ khảo cổ và chứng tích lịch sử

Di chỉ khảo cổ
Năm 1937, ông Vũ Xuân Tảo, một công nhân lò nấu thủy tinh, trong lúc đào cát để làm nguyên liệu chế tạo thủy tinh đã tình cờ phát hiện được một chiếc rìu đá trên đảo Ngọc Vừng. Phát hiện này đã gây xôn xao các nhà khảo cổ học Pháp thời ấy, bước đầu xác định Hạ Long không chỉ là kỳ quan thiên nhiên mà còn là cái nôi của người tiền sử. Những nghiên cứu từ phía các nhà khảo cổ học Andecxen người Thụy Điển và chị em nhà Colani người Pháp sau đó đã cho thấy những công cụ đá, đồ đựng bằng gốm, đồ trang sức bằng đá và xương được phát hiện, thu thập ở Hạ Long đều thuộc thời đại hậu kỳ đá mới. Những di chỉ khảo cổ tại vịnh Hạ Long ban đầu được các nhà khoa học Pháp xếp vào khái niệm văn hóa Danhdola, trong đó Danhdola là tên đảo Ngọc Vừng do người Pháp đặt.

Khi miền Bắc Việt Nam được giải phóng, các nhà khoa học Việt Nam và các chuyên gia khảo cổ học Liên Xô đã tiến hành nhiều cuộc thám sát điều tra trên diện rộng, quy mô lớn trong khu vực vịnh Hạ Long và vùng lân cận. Những cuộc khảo sát năm 1960 đã phát hiện tại di chỉ Tấn Mài trên vùng vịnh những mảnh ghè của người vượn và tiếp đó là khai quật được những mũi tên đồng từ thời Hùng Vương. Những kết quả nghiên cứu đó đã cho phép khẳng định về một nền văn hóa Hạ Long cách nay khoảng từ 3.500-5.000 năm.

Từ 1960 đến nay, sự thám sát và nghiên cứu rộng mở về khảo cổ học, văn hóa học tại trên 40 địa điểm, bao gồm trong đó Đồng Mang, Xích Thổ, Cột 8, Cái Dăm (thành phố Hạ Long) Soi Nhụ, Thoi Giếng (Móng Cái), Hà Giắt (Vân Đồn), hòn Hai Cô Tiên v.v. đã đưa đến kết luận quan trọng chứng minh cho sự tồn tại của người tiền sử trên vùng vịnh Hạ Long lùi xa hơn nữa. Không chỉ có một văn hóa Hạ Long từ khoảng 3-5 thiên niên kỷ trước, còn có nền văn hóa Soi Nhụ cách ngày nay trong khoảng 18.000-7.000 năm trước Công Nguyên, phân bố rộng trong khu vực vịnh Hạ Long và vịnh Bái Tử Long với các di chỉ tiêu biểu tại Mê Cung, Tiên Ông, Thiên Long. Các di vật còn lại chủ yếu là sản phẩm đã được sử dụng làm thức ăn như ốc núi (cyclophorus) và ốc suối (melania), một số hóa thạch của nhuyễn thể nước ngọt và một số công cụ lao động thô sơ tích tụ cấu tạo thành tầng văn hóa. Các nhà khoa học nhận thấy, phương thức sống chủ yếu của cư dân Soi Nhụ là bắt sò ốc, hái lượm, đào củ, đào rễ cây, biết bắt cá nhưng chưa có nghề đánh cá. So sánh với các cư dân văn hóa Hòa Bình, văn hóa Bắc Sơn đương thời thì cư dân Soi Nhụ sống gần biển hơn nên chịu sự chi phối từ biển nhiều hơn, trực tiếp hơn.

Bên cạnh nền văn hóa Soi Nhụ không thể không nói đến văn hóa Cái Bèo, cách ngày nay 7000-5000 năm trước Công Nguyên, được coi như giai đoạn gạch nối giữa văn hóa Soi Nhụ trước đó và văn hóa Hạ Long về sau. Di chỉ khảo cổ Cái Bèo tập trung chủ yếu thuộc đảo Cát Bà (Hải Phòng) và Giáp Khẩu, Hà Gián thuộc vịnh Hạ Long. Văn hóa Cái Bèo là một trong những bằng chứng chắc chắn về sự đương đầu với biển khơi từ rất sớm của người Việt cổ, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố, sắc thái khác biệt vào một dòng văn hóa đá cuội truyền thống rất lâu đời trong khu vực Việt Nam và Đông Nam Á. Phương thức cư trú và sinh sống của người cổ đại Cái Bèo ngoài săn bắt hái lượm đã có thêm nghề khai thác sản vật từ biển.

Tiếp nối không gián đoạn trong suốt tiến trình sơ sử, ba nền văn hóa mang tên Soi Nhụ-Cái Bèo-Hạ Long trên khu vực vịnh Hạ Long chứa đựng những giá trị nhất định, cho thấy vịnh Hạ Long và khu vực lân cận một thời đã từng là một cái nôi văn hóa của nhân loại. Những đặc điểm của nền văn hóa này chưa được giải mã toàn diện, và những kết quả thám sát khảo cổ học trong những năm gần đây vẫn tiếp tục hé lộ những bất ngờ mới mà một trong số đó là sự phát hiện di chỉ Đông Trong vào năm 2006. Trong một hang động tại Đông Trong, các nhà khảo cổ học phát hiện được di cốt người tiền sử, rìu đá, mảnh nồi gốm, trầm tích nhuyễn thể được sử dụng làm thức ăn và hàng trăm hạt chuỗi làm từ vỏ ốc, là một trong ba khu vực trên vùng vịnh Hạ Long tìm thấy di cốt người tiền sử sau Soi Nhụ và hòn Hai Cô Tiên.

Chứng tích lịch sử, văn hóa và phong tục

Vịnh Hạ Long là nơi gắn liền với những trang sử của quân dân Việt Nam trong suốt thời kỳ dựng nước và giữ nước với những địa danh như Vân Đồn, nơi có hải cảng cổ tại miền Bắc Việt Nam vào thế kỷ XII. Sách Đại Việt sử ký toàn thư cho biết sự hình thành thương cảng Vân Đồn: "Kỷ Tỵ, (Đại Định) năm thứ 10 (1149). Mùa xuân, tháng hai, thuyền buôn ba nước Trảo Oa, Lộ Lạc, Xiêm La vào cảng Hải Đông (vịnh Hạ Long) xin cư trú buôn bán, bèn cho lập trang ở hải đảo, gọi là Vân Đồn, để mua bán hàng hóa quý, dâng tiến sản vật địa phương". Thương cảng Vân Đồn với đặc điểm là có nhiều đảo đất, đảo đá ngang dọc, chia cắt biển thành nhiều vũng, luồng lạch sâu và kín gió, giúp cho thuyền bè neo đậu an toàn, không bị gió bão uy hiếp, đã khiến khu vực này trở nên sầm uất trong thông thương với khu vực và nhiều nơi trên thế giới.

Bên cạnh thương cảng Vân Đồn, tại vùng vịnh Hạ Long còn có Núi Bài Thơ lịch sử, nơi lưu lại bài thơ chữ Hán của Lê Thánh Tông hoàng đế khắc trên đá từ năm 1468, nhân chuyến tuần du vùng biển phía Đông; và bút tích của chúa Trịnh Cương năm 1729. Bãi Cháy phía bờ Tây của vịnh, tương truyền gắn với sự tích những chiến thuyền chở lương thực của quân Nguyên-Mông bị quân dân nhà Trần do Trần Khánh Dư chỉ huy đốt cháy, dạt vào làm cháy cả cánh rừng trong khu vực. Trên vịnh còn có hang Đầu Gỗ, nơi còn vết tích hiện vật là những cây cọc gỗ được Trần Hưng Đạo cho đem giấu trước khi đóng xuống lòng sông Bạch Đằng, và cách vịnh không xa là cửa Sông Bạch Đằng, chứng tích của hai trận thủy chiến trong lịch sử chống ngoại xâm phương Bắc.

Hàng trăm đảo, hang động, nhũ đá trong vịnh Hạ Long được đặt tên theo các huyền thoại, truyền thuyết, hoặc theo trí tưởng tượng dân gian phong phú của cộng đồng cư dân nơi đây.

Về phong tục và văn hóa, ngư dân làng chài Cửa Vạn trên vùng vịnh Hạ Long hiện nay còn lưu giữ những câu hát giao duyên cổ xưa, đó là lối hát đúm, hò biển và hát đám cưới. Trong đó, theo cụ Nguyễn Văn Cải, ngư dân cao tuổi của làng chài Cửa Vạn, hát đám cưới của Hạ Long không kém gì lối hát của người quan họ Kinh Bắc, và đám cưới của cư dân vạn chài cũng khá đặc biệt vì theo phong tục chỉ được tổ chức trong những ngày rằm. Đây là lúc trên vịnh có trăng sáng, cá ăn tản, người dân chài không đi đánh cá.

Các tiềm năng của vịnh Hạ Long

Tiềm năng du lịch, nghiên cứu
Với các giá trị ngoại hạng về cảnh quan và địa chất, địa mạo, lại là trung tâm của khu vực có nhiều yếu tố đồng dạng bao gồm vịnh Bái Tử Long phía Đông Bắc, quần đảo Cát Bà với vịnh Cát Bà và vịnh Lan Hạ phía Tây Nam, vịnh Hạ Long hội tụ những điều kiện thuận lợi để phát triển ngành kinh tế du lịch với loại hình đa dạng. Đến vịnh Hạ Long, du khách có thể tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, tham quan ngắm cảnh, tắm biển, bơi thuyền, thả dù, lặn khám phá rặng san hô, câu cá giải trí. Hiện nay, khách đến vịnh Hạ Long chủ yếu tham quan ngắm cảnh, tắm biển và bơi thuyền. Các loại hình du lịch du thuyền tại vịnh Hạ Long bao gồm tham quan vịnh ban ngày, đi tour buổi chiều ngắm hoàng hôn trên vịnh, du thuyền đêm để ngắm cảnh vịnh về đêm kết hợp với câu cá mực, thậm chí có thể tự chèo thuyền để khám phá vịnh. Trong những năm tới, ngành du lịch sẽ mở thêm nhiều tuyến điểm tham quan và tăng thêm nhiều loại hình du lịch khác. Hiện nay, Quảng Ninh là một trong những điểm du lịch lớn nhất cả nước.

Quá trình đô thị hóa thành phố Hạ Long đang diễn ra mạnh mẽ về mọi mặt là một tiền đề vững chắc để phát triển du lịch. Hiện thành phố Hạ Long có khoảng 300 khách sạn từ 1 sao đến 5 sao với 4500 phòng nghỉ và nhiều khách sạn mini cơ bản đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch. Sự tăng trưởng về số lượng khách ở Hạ Long được đánh giá là nhanh nhất ở Việt Nam trong những năm gần đây. Năm 1996, vịnh Hạ Long đón 236 lượt khách, thì năm 2003 vịnh Hạ Long đón tới 1.306.919 lượt khách. Năm 2005, lượng khách đến vùng vịnh ước đạt 1,5 đến 1,8 triệu, và đến năm 2010 dự đoán vịnh Hạ Long sẽ là điểm đón tiếp 5-6 triệu lượt khách. Tuy nhiên, đã không đạt được.

Là một trong 2 vịnh biển đẹp nhất Việt Nam bên cạnh vịnh Nha Trang, vịnh Hạ Long là nơi thường xuyên đón tiếp các tàu du lịch quốc tế chọn làm điểm dừng tham quan.

Tiềm năng cảng biển và giao thông thủy

Bên đặc điểm là vịnh kín ít chịu tác động của sóng gió, vịnh Hạ Long cũng có hệ thống luồng lạch tự nhiên dày đặc và cửa sông ít bị bồi lắng. Điều kiện thuận lợi này cho phép xây dựng hệ thống giao thông cảng biển lớn bên cạnh cảng nước sâu Cái Lân (Hạ Long) và Cửa Ông (Cẩm Phả). Ngoài ra, Quảng Ninh còn có một hệ thống cảng phụ trợ như: Mũi Chùa, Vạn Gia, Nam Cầu Trắng. Mục tiêu đến năm 2010 sẽ xây dựng hoàn chỉnh cảng Cái Lân với 7 cầu cảng, công suất hơn 14 triệu tấn cho phép tiếp nhận tàu trọng tải trên 5 vạn tấn.

Tiềm năng thủy hải sản
Vùng biển Quảng Ninh nói chung và vùng biển vịnh Hạ Long nói riêng chứa đựng nhiều hệ sinh thái có giá trị đa dạng sinh học, trữ lượng hải sản lớn. Vùng vịnh thích hợp cho việc nuôi trồng và đánh bắt hải sản do có các điều kiện thuận lợi: khí hậu tốt, diện tích bãi triều lớn, nước trong, ngư trường ven bờ và ngoài khơi có trữ lượng hải sản cao và đa dạng với cá song, cá giò, sò, tôm, bào ngư, trai ngọc các loại.

Vấn đề tổ chức
Tuy thế, gần đây vịnh Hạ Long bị phản ánh trên các phương tiện truyền thông vì nạn "chặt chém", chất lượng dịch vụ kém, buông lỏng quản lý, gây ấn tượng xấu với du khách và sự đô thị hóa làm hại thắng cảnh thiên nhiên và tình trạng ô nhiễm môi trường, ô nhiễm dầu đáng quan ngại ở vịnh Hạ Long.

Di sản Việt Nam và thế giới

Di sản quốc gia Việt Nam
Năm 1962, vịnh Hạ Long được Bộ Văn hóa-Thông tin Việt Nam xếp hạng di tích danh thắng cấp quốc gia với diện tích 1553 km² bao gồm 1969 hòn đảo.

Các đảo trong vùng vịnh Hạ Long được quy hoạch là khu bảo tồn các di tích văn hoá-lịch sử và cảnh quan quốc gia, theo Quyết định Số 313/VH-VP của Bộ Văn hoá-Thông tin Việt Nam ngày 28 tháng 4 năm 1962 (ADB 1999). Các đảo này cũng có trong danh sách các khu rừng đặc dụng theo Quyết định Số 194/CT, ngày 9 tháng 8 năm 1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ).

Năm 1995, vịnh Hạ Long, cùng với đảo Cát Bà, được Phân viện Hải dương học Hải Phòng đề nghị đưa vào danh sách hệ thống các khu bảo tồn biển.

Năm 1999, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB 1999) đề xuất thành lập một khu bảo vệ có tên là Khu cảnh quan thiên nhiên vịnh Hạ Long rộng 155.300 ha, tuy nhiên hiện nay vẫn chưa thực hiện được.

Di sản thế giới lần 1: giá trị thẩm mỹ
Ngày 21 tháng 12 năm 1991 Chính phủ Việt Nam cho phép xây dựng hồ sơ về cảnh quan vịnh Hạ Long để trình lên Hội đồng Di sản Thế giới xét duyệt di sản thiên nhiên thế giới. Năm 1993, hồ sơ khoa học về vịnh Hạ Long được hoàn tất và chuyển đến UNESCO để xem xét. Trong quá trình hoàn chỉnh hồ sơ, UNESCO lần lượt cử các đoàn chuyên gia đến Quảng Ninh khảo sát, hướng dẫn, nghiên cứu, thẩm định hồ sơ tại chỗ. Hồ sơ vịnh Hạ Long được chấp nhận đưa vào xem xét tại hội nghị lần thứ 18 của Hội đồng Di sản Thế giới.

Ngày 17 tháng 12 năm 1994, trong kỳ họp thứ 18 tại Phuket, Thái Lan, Ủy ban Di sản Thế giới đã công nhận vịnh Hạ Long vào danh mục di sản thiên nhiên thế giới với giá trị ngoại hạng toàn cầu về mặt thẩm mĩ (tiêu chí VII), theo tiêu chuẩn của Công ước Quốc tế về bảo vệ Di sản tự nhiên và văn hóa của thế giới.

Di sản thế giới lần 2: giá trị địa chất địa mạo
Đầu năm 1998, Ban Quản lý vịnh Hạ Long đã đề nghị TS. Trần Đức Thạnh ở Phân Viện Hải dương học tại Hải Phòng (nay là Viện Tài nguyên và Môi trường biển thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) tiến hành nghiên cứu và đánh giá các giá trị địa chất và khả năng trình UNESCO công nhận vịnh Hạ Long là di sản Thế giới theo tiêu chí địa chất học. Kết quả nghiên cứu [4] cho thấy tính khả thi cao của việc trình UNESCO công nhận Di sản Địa chất vịnh Hạ Long và cần phải nghiên cứu bổ sung chi tiết về địa mạo karst.

Tháng 9 năm 1998, theo đề nghị của Ban quản lý vịnh Hạ Long và IUCN, Tiến sĩ Tony Waltham, chuyên gia địa chất học, trường Đại học Trent Nottingham đã tiến hành nghiên cứu địa mạo vùng đá vôi karst vịnh Hạ Long với sự trợ giúp của TS.Trần Đức Thạnh. Tiến sĩ Waltham Tony đã gửi bản báo cáo về giá trị địa mạo karst vịnh Hạ Long tới UNESCO tại Paris, Văn phòng IUCN tại Thụy Sĩ và Hà Nội, đồng gửi Ban quản lý vịnh Hạ Long. Ngày 25 tháng 2 năm 1999, sau khi nhận được báo cáo của Tiến sĩ Tony Waltham, UNESCO đã gửi thư tới Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam và Ban quản lý vịnh Hạ Long yêu cầu xúc tiến việc chuẩn bị hồ sơ trình UNESCO công nhận về giá trị địa chất, địa mạo vùng đá vôi vịnh Hạ Long.

Tới tháng 7 năm 1999, hồ sơ trình Hội đồng Di sản Thế giới để công nhận vịnh Hạ Long về giá trị địa chất với tư vấn khoa học của TS.Trần Đức Thạnh đã hoàn tất và được gửi đến Trung tâm Di sản thế giới tại Paris. Tháng 12 năm 1999 tại hội nghị lần thứ 23 Hội đồng Di sản Thế giới họp tại Thành phố Marrakech của Maroc, Hội đồng Di sản Thế giới đã đưa việc thẩm định hồ sơ để công nhận giá trị địa chất vịnh Hạ Long vào năm 2000. Tháng 3 năm 2000 Giáo sư Erery Hamilton Smith, chuyên gia của tổ chức IUCN được cử đến Hạ Long để thẩm định. Tháng 7 năm 2000, kỳ họp giữa năm của Trung tâm Di sản thế giới tại Paris đã chính thức đề nghị Ủy ban Di sản Thế giới công nhận vịnh Hạ Long là Di sản thế giới bởi giá trị toàn cầu về địa chất, địa mạo, theo tiêu chuẩn VIII của UNESCO "là ví dụ nổi bật đại diện cho các giai đoạn của lịch sử Trái Đất, bao gồm bằng chứng sự sống, các tiến triển địa chất đáng kể đang diễn ra trong quá trình diễn biến của các kiến tạo địa chất hay các đặc điểm địa chất và địa văn".

Ngày 2 tháng 12 năm 2000, căn cứ Công ước Quốc tế về bảo vệ Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới và kết quả xét duyệt hồ sơ địa chất vịnh Hạ Long, tại Hội nghị lần thứ 24 của Hội đồng Di sản Thế giới tại Thành phố Cairns, Queensland, Úc, Hội đồng Di sản Thế giới đã công nhận vịnh Hạ Long là di sản thế giới lần thứ 2 theo tiêu chuẩn (viii) về giá trị địa chất với hai giá trị nổi bật toàn cầu về lịch sử địa chất và địa mạo caxtơ.

Đề cử di sản thế giới lần thứ 3
Hiện nay, tỉnh Quảng Ninh đang xúc tiến đệ trình UNESCO công nhận vịnh Hạ Long là Di sản thế giới lần thứ 3, dựa trên những giá trị về khảo cổ học và đa dạng sinh học trong vùng vịnh.

Bình chọn trong Bảy Kì quan Thiên nhiên Mới của Thế giới
Trong 4 năm từ 2007-2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng kết hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Thông tin và Truyền thông, báo Tuổi Trẻ các hội đoàn như Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên v.v... cùng tỉnh Quảng Ninh và nhiều địa phương khác, tổ chức vận động quy mô bầu chọn cho Hạ Long là một trong Bảy Kì quan Thiên nhiên Mới của Thế giới, là một cuộc bình chọn do Tổ chức tư nhân NewOpenWorld (NOWC). Cuộc bình chọn này không phải do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc tổ chức và kết quả bầu chọn cũng không được tổ chức này công nhận, nên có những dư luận không đồng tình cũng như chỉ trích. Nhưng theo ông Trần Nhất Hoàng, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thì cuộc thi là "một cơ hội quảng bá cho Việt Nam, Thứ hai nữa là sau khi có danh hiệu, sẽ tiếp tục quảng bá, thu hút thêm nhiều khách du lịch tới Việt Nam thêm nữa". Khi so với việc quảng bá trên kênh truyền thông quốc tế như CNN, BBC, mỗi lần mất khoảng 160.000 USD-200.000 USD (4 tỷ đồng) mà chỉ quảng cáo được trong 1 clip dài 30 giây, thì chi phí vận động là không đáng kể trong khi hiệu quả lại cao hơn nhiều. So với chi phí quảng bá du lịch hàng năm ở các nước cùng khu vực cũng là rất nhỏ, như Malaysia đầu tư 80 triệu USD, Thái Lan 70 triệu USD, và Singapore gần 60 triệu USD.

Lúc 7h ngày 11 tháng 11 năm 2011 nhằm 2h ngày 12 tháng 11 năm 2011 (giờ Việt Nam), vịnh Hạ Long được tổ chức New7Wonders tuyên bố là một trong bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới mới sau cuộc kiểm phiếu sơ bộ.

Vấn đề bảo tồn

Tác động của chủ quan và khách quan đối với vùng vịnh
Hạ Long, Hải Phòng và Hà Nội là các Thành phố trung tâm quan trọng của sự phát triển kinh tế ở miền Bắc Việt Nam. Sự phát triển kinh tế của các khu đô thị này, cùng với sự vươn lên nhanh chóng của các khu vực phía Nam Trung Quốc kể cả Hồng Kông, đều dẫn đến sự gia tăng về sức ép của con người tới vịnh Hạ Long. Khu vực ven biển tỉnh Quảng Ninh và Thành phố Hải Phòng hiện có mức tăng trưởng rất nhanh về sự phát triển cơ sở hạ tầng, đặc biệt về mặt giao thông, tàu biển, khai thác than và các ngành du lịch, dịch vụ. Từ năm 1999, Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) đã cảnh báo rằng việc xây dựng cảng mới ở vùng vịnh Hạ Long có thể dẫn đến sự gia tăng về giao thông đường biển trong khu vực, và phát triển cơ sở hạ tầng của du lịch sẽ là các mối đe dọa đối với vịnh. Ô nhiễm do chất thải công nghiệp, sự khai thác và đánh bắt tận diệt thủy sản cũng mang lại những đe dọa nghiêm trọng. Có những ý kiến cho thấy cần tiếp tục xem xét một cách thận trọng về sự phát triển trong vùng vịnh thông qua cơ cấu quản lý vì các giá trị quan trọng về mặt môi trường cho toàn vùng.

Hiện nay, sự phát triển mở rộng đô thị và sự gia tăng dân số cơ học, việc xây dựng bến cảng và nhà máy; các hoạt động du lịch và dịch vụ, rác thải trong sinh hoạt và chế xuất, hoạt động đánh bắt và nuôi trồng thủy sản đã không chỉ còn là nguy cơ, mà sự ô nhiễm môi trường và sự biến đổi cảnh quan của vịnh Hạ Long đã ở mức báo động. Do ô nhiễm, tình trạng những bãi san hô ở đáy biển sâu của vịnh Hạ Long đang trụi dần đi<ref>Vịnh Hạ Long: San hô chết hàng loạt Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 25/7/2006</ref> mà gần đây các nhà môi trường Việt Nam mới phát hiện ra. Mặt nước trong xanh của vịnh đang ngày càng đục dần, bồi lắng khiến các nhà khoa học lên tiếng cảnh báo nguy cơ vịnh Hạ Long có thể bị "đầm lầy hóa". Thêm vào đó, do khu vực vịnh Hạ Long có hàng ngàn hòn đảo mà phần lớn là núi đá vôi, nguồn nguyên liệu xây dựng tốt lại thuận tiện cho khai thác nên rất dễ bị tư nhân lợi dụng, gây biến dạng cảnh quan.

Ở một khía cạnh khác, biến đổi khí hậu toàn cầu với mực nước biển dâng cao sẽ tác động mạnh tới cảnh quan, hệ thống đảo, hang động và đa dạng sinh học của vịnh mà Việt Nam chưa đủ nhân lực, vật lực để sẵn sàng ứng phó.

Về văn hóa cộng đồng, một vấn đề mà nhiều du khách quốc tế đã phàn nàn là ý thức về bảo vệ môi trường di sản của khách du lịch và của cộng đồng địa phương còn chưa cao, chưa xây dựng được hình ảnh, thương hiệu du lịch Hạ Long hiện đại, văn minh và lịch sự. Vẫn còn hiện tượng người ăn xin đeo bám khách du lịch, ảnh hưởng tới môi trường du lịch của di sản. Việc giáo dục, tuyên truyền để nâng cao nhận thức trong mỗi người dân; sự hạn chế các khu lưu trú nghỉ dưỡng trên các đảo; nỗ lực kiểm soát theo tiêu chuẩn du lịch sinh thái và quy định bảo tồn di sản đối với cả mặt nước vùng đệm của di sản, đang là những vấn đề lớn đặt ra nhiều thách thức với chính quyền địa phương. Các nhũ đá trong hệ thống các hang động của di sản vịnh Hạ Long đang bị đập phá, cưa trộm, mang về bán cho những người muốn dùng để trang trí hòn non bộ (2016). Một số hang động còn bị đổ bê tông lên nền hang để lấy nơi bày bàn tiệc. Thêm vào đó, hoạt động của các thuyền chài và du khách cũng tạo ra nguồn rác thải gây ô nhiễm mà chính quyền còn chưa thể xử lí triệt để.

 Công tác bảo tồn
Trong những động thái nhằm ngăn chặn sự tác động tiêu cực của con người đến thiên nhiên vùng vịnh Hạ Long, chính quyền tỉnh Quảng Ninh đã cấm các loại xuồng máy cao tốc phục vụ du khách trong khu vực vịnh để bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học trong vùng vịnh. Ngoài ra, tỉnh Quảng Ninh cũng thực hiện di dời các hộ dân sinh sống trên các vạn chài vào đất liền để bảo vệ môi trường nước của vịnh Hạ Long; đồng thời cấm bốc dỡ than đá trong khu vực di sản để chống ô nhiễm bụi than và bùn than cho vịnh theo khuyến cáo của UNESCO. Tại vịnh, một số người dân đã có ý thức tự nguyện giữ gìn cảnh quan, thông qua việc lập tổ hợp tác tự nguyện thu gom và xử lý rác thải. Từ ngày 1 tháng 9 năm 2019, UBND thành phố Hạ Long nghiêm cấm việc dùng sản phẩm từ nhựa sử dụng một lần trên vịnh. Đây là một động thái quyết liệt, quan trọng nhằm bảo tồn môi trường vịnh.

Sự tương đồng về cảnh quan, địa chất địa mạo, đa dạng sinh học, cũng như những giá trị văn hóa, khảo cổ của toàn vùng, bao gồm không chỉ vịnh Hạ Long mà còn cả quần đảo Cát Bà và vùng biển đảo vịnh Bái Tử Long khiến những nghiên cứu khoa học địa chất, khảo cổ, văn hóa, và những hoạt động du lịch, khai thác hải sản v.v. không còn bó hẹp trong phạm vi vùng vịnh. Đã có những ý kiến cho rằng cần xem xét việc mở rộng ngoại biên của khu vực bảo tồn, không chỉ giới hạn trong diện tích nhỏ hẹp của vùng vịnh Hạ Long hiện nay mà còn bao quát cả vùng biển đảo có những yếu tố đồng dạng, kéo dài từ Quần đảo Cát Bà lên sát biên giới Việt Trung. Với chiều dài khoảng 300 km và chiều rộng khoảng 60 km, toàn bộ khu vực này có thể được nhìn nhận và bảo tồn như một vùng sinh thái đặc biệt về biển của Việt Nam.

 Vịnh Hạ Long trong thi ca

Cách đây hơn 5 thế kỷ, Nguyễn Trãi đi ngang qua khu vực này và lần đầu tiên ca ngợi vịnh Hạ Long là kỳ quan, khi viết trong bài "Lộ nhập Vân Đồn":Lộ nhập Vân Đồn san phục sanThiên khôi địa khiết phó kỳ quan(Đường tới Vân Đồn lắm núi sao!
Kỳ quan đất dựng giữa trời cao)

Vua Lê Thánh Tông đề trên vách đá Núi Bài Thơ năm 1468:Cự lẫm uông dương triều bách xuyênLoạn sơn kì bố bích liên thiênTráng tâm sơ cảm hàm tam cổTín thủ dao đề tốn nhị quyềnThần bắc khu cơ sân hổ lữHải Đông phong toại tức lang yênThiên nam vạn cổ sơn hà tạiChính thị tu văn yển vũ niênNăm 1729, chúa Trịnh Cương cũng có những vần thơ ứng tác trước vẻ đẹp của Hạ Long:Minh bộ vô nhai hối tổng xuyênSơn liên tiêu thủy, thủy man thiênBể lớn mênh mông họp cả con con sông lại,
Núi lấp loáng bóng nước, nước lênh láng lưng trời.

Trong số thơ chữ Nho của Hồ Xuân Hương có bài "Độ Hoa Phong" vịnh cảnh Hạ Long:

Hình ảnh Hạ Long cũng xuất hiện trong thơ của những nhà thơ hiện đại, như Xuân Diệu:Đây bản thảo tạo vật còn nặn dở...Đá thuở trước khổng lồ chơi ném thử.Không chỉ cảnh đẹp của Hạ Long, nguồn tài nguyên phong phú ở đây cũng là đề tài cho thi ca. Huy Cận viết trong bài Đoàn thuyền đánh cá:Cá nhụ, cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồngCái đuôi em quẫy trăng vàng chóe
Đêm thở sao lùa nước Hạ Long?

Hình ảnh

Xem thêm
 Hiệp ước vịnh Hạ Long năm 1948.
 Lịch sử địa chất Việt Nam.
 Vịnh Bái Tử Long.
 Danh sách đảo tỉnh Quảng Ninh
 Danh sách đảo thành phố Hải Phòng

Tham khảo

Đọc thêm
 Mục từ Hạ Long-cảnh đẹp thần tiên trong cuốn Văn hóa Việt Nam tổng hợp (1989-1995), Ban Văn hóa Văn nghệ trung ương xuất bản, Hà Nội, 1989.
 Trần Đức Thạnh, Tony Waltham, Giá trị nổi bật về địa chất vịnh Hạ Long, tài liệu lưu trữ của Ban quản lý vịnh Hạ Long
 Nguyễn Văn Hảo, Hà Hữu Nga, Hạ Long thời tiền sử, Ban quản lý vịnh Hạ Long, Hạ Long năm 2002.
 Trần Đức Thạnh, Lịch sử địa chất vịnh Hạ Long,Nhà xuất bản Thế giới - Ban quản lý, Hà Nội, 1998.
 Giáo sư Smith, Báo cáo thẩm định của IUCN về địa chất vịnh Hạ Long.
 Tony Waltham, Karst đá vôi vịnh Hạ Long - báo cáo nghiên cứu về địa mạo Di sản thế giới vịnh Hạ Long.
 Vịnh Hạ Long, di sản thế giới, Ban Quản lý vịnh Hạ Long, Hạ Long 2002.
 Địa chí Quảng Ninh - tập 3, Tỉnh ủy - ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Quảng Ninh 2003.
 Di sản thế giới trong tay thế hệ trẻ - tập 2, Bộ tài liệu nguồn dành cho giáo viên, Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam, 2002.
 Mục từ Vịnh Hạ Long trong cuốn Almanach, những nền văn minh thế giới, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, Hà Nội 1996.
 Trần Mạnh Thường, Những di sản nổi tiếng thế giới, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, Hà Nội 2000.
 Nguyên Ngọc, Hạ Long, Đá và Nước, Ban quản lý vịnh Hạ Long.
 Đỗ Kha, Vịnh Hạ Long (sách ảnh), Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Ninh, Quảng Ninh 2000.
 Vịnh Hạ Long, những lời đánh giá và ngợi ca, Ban quản lý vịnh Hạ Long, Hạ Long 2001.
 Trần Đức Thạnh, 2012. Kỳ quan địa chất Vịnh Hạ Long. Tạp chí Các khoa học về Trái Đất.No.34(2), trang 162-172
 Trần Văn Trị, Lê Đức An, Lại Huy Anh, Trần Đức Thạnh, Tony Waltham, 2003. Di sản thế giới Vịnh Hạ Long: Những giá trị nổi bật về địa chất. Tạp chí Địa chất, Loạt A, số 277, 7-8/2003, tr. 6-20.

Liên kết ngoài

 Vịnh Hạ Long trên trang của UNESCO

Du lịch Quảng Ninh
Khu du lịch Việt Nam
Kỳ quan thiên nhiên
Bài Việt Nam chọn lọc
Hạ Long


title: Megaporus gardnerii

text:
Megaporus gardnerii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Megaporus


title: Dương Hành Mật

text:
Dương Hành Mật (, 852 – 24 tháng 12 năm 905), nguyên danh Dương Hành Mẫn (楊行愍, đổi tên năm 886), tên tự Hóa Nguyên (化源) là người giữ chức Hoài Nam  tiết độ sứ vào cuối thời nhà Đường. Ông cai quản Hoài Nam và một vài quân lân cận, lãnh thổ mà ông cùng gia tộc mình cai quản sau đó trở thành nước Ngô thời Ngũ Đại Thập Quốc.

Thân thế
Dương Hành Mẫn sinh năm 852, dưới triều đại của Đường Tuyên Tông. Ông là người Hợp Phì, Lư châu. Các tổ tiên của ông, bao gồm cha Dương Phô (楊怤), là nông dân trong nhiều thế hệ. Khi còn trẻ tuổi, ông và Điền Quân (田頵) trở thành bằng hữu thân thiết, nhận là huynh đệ.

Sự nghiệp ban đầu
Theo ghi chép, Dương Hành Mẫn khi còn trẻ là người có thể chất mạnh mẽ, và trong những năm Càn Phù (874-879) thời Đường Hy Tông, Dương Hành Mẫn trở thành đạo tặc. Sau đó, ông bị bắt, Lư châu thứ sử Trịnh Khể (鄭綮) thấy dáng vẻ của ông thể hiện tố chất không tầm thường, nói: "Ngươi sắp phú quý, sao lại làm tặc?" và thả ông ra. Sau đó, Dương Hành Mẫn trở thành một nha tướng của dân binh Lư châu, lập được công lao trong các trận chiến. Tuy nhiên, kết quả là đô tướng trở nên e sợ ông, người này liền thuyết phục thứ sử khi đó là Lang Ấu Phục (郎幼復) cho Dương Hành Mẫn đi phòng thủ ở vùng ranh giới của châu. Sau đó, khi Dương Hành Mẫn gặp đô tướng để từ biệt, vị đô tướng này giả bộ nói lời ngon ngọt với Dương Hành Mẫn, hỏi Dương Hành Mẫn muốn ông ta làm điều gì; Dương Hành Mẫn đáp: "Chính là cần đầu ngươi!" và sau đó chém chết người này. Kế tiếp, Dương Hành Mẫn nắm quyền chỉ huy chư doanh, xưng Bát doanh đô tri binh mã sứ. Lang Ấu Phục không thể kiểm soát được Dương Hành Mẫn, vì thế phải thông báo cho cấp trên là Hoài Nam tiết độ sứ Cao Biền, thỉnh cho Dương Hành Mẫn thay thế mình. Cao Biền chấp thuận, cho Dương Hành Mẫn làm Hoài Nam áp nha, làm chủ công việc tại Lư châu, sau đó triều đình bổ nhiệm Dương Hành Mẫn làm Lư châu thứ sử theo tiến cử của Cao Biền.

Làm Lư châu thứ sứ
Cũng vào năm 883, hai thuộc cấp của Cao Biền là Du Công Sở (俞公楚) và Diêu Quý Lễ (姚歸禮) thất bại trong việc hành thích phương sĩ Lã Dụng Chi (呂用之)- người được Cao Biền tin tưởng và nắm quyền khống chế Hoài Nam trên thực tế. Lã Dụng Chi buộc tội hai người này, Cao Biền quyết định khiển họ đi trấn áp các cuộc khởi nghĩa nông dân. Lã Dụng Chi sau đó mật báo (sai trái) với Dương Hành Mẫn rằng Du Công Sở và Diêu Quý Lễ định tiến công Lư châu. Đáp lại, Dương Hành Mẫn tiến hành phục kích Du Công Sở và Diêu Quý Lễ, giết chết họ, và sau đó tâu với Cao Biền rằng họ âm mưu tiến hành binh biến. Cao Biền không rõ sự tình nên khen thưởng Dương Hành Mẫn có công "dẹp loạn".

Năm 884, khi tụng tử của Cao Biền là Cao Ngu (高澞)- đang cai quản Thư châu bị quân nổi dậy của Trần Nho (陳儒) tiến công, Cao Ngu phải cầu viện Dương Hành Mẫn. Dương Hành Mẫn không có đủ binh lính để ứng cứu, song khiển bộ tướng Lý Thần Phúc (李神福) đem một đội quân đến và khiến cho Trần Nho tin rằng một đội quân lớn đang từ Lư châu tiến đến, kết quả là Trần Nho chạy trốn. Sau đó, khi Tần Tông Quyền khiển binh tiến công Lư châu, Dương Hành Mẫn khiển Điền Quân đem quân đi đẩy lui cuộc tiến công của quân Tần Tông Quyền. Trong khi đó, khi đội quân nổi dậy của Ngô Quýnh (吳迥) và Lý Bản (李本) tiến công Thư châu, Cao Ngu quyết định bỏ châu này (và sau đó bị Cao Biền xử tử). Dương Hành Mẫn khiển bộ tướng Đào Nhã (陶雅) và Trương Huấn (張訓) đem binh tiến công Ngô Quýnh và Lý Bản; sau khi Đào Nhã và Trương Huấn bắt giữ và xử tử Ngô Quýnh cùng Lý Bản, Dương Hành Mẫn ủy quyền cho Đào Nhã giữ chức Thư châu thứ sử.

Năm 886, trong thời điểm mà các thứ sử của Hoài Nam tiến đánh lẫn nhau để mở rộng thế lực, Thọ châu thứ sử Trương Cao (張翱) khiển bộ tướng Ngụy Kiền (魏虔) tiến công Lư châu. Dương Hành Mật khiển Điền Quân, Lý Thần Phúc và Trương Huấn đem quân kháng cự, kết quả đẩy lui được cuộc tiến công của Ngụy Kiền. Trong khi đó, Trừ châu thứ sử Hứa Kình (許勍) đem binh tiến công Thư châu; Đào Nhã không thể kháng cự và phải chạy trốn về Lư châu, Thư châu rơi vào tay Hứa Kình. Cũng vào năm 886, theo lệnh của Cao Biền, Dương Hành Mẫn đổi tên thành Dương Hành Mật.

Tranh giành Hoài Nam

Chống Tần Ngạn và Tất Sư Đạc
Năm 887, lo sợ Lã Dụng Chi sẽ giết mình, Tất Sư Đạc tiến hành binh biến vào bao vây quân thành Dương châu của Hoài Nam quân. Lã Dụng Chi lúc này đang bất hòa với Cao Biền, ông ta nhân danh Cao Biền bổ nhiệm Dương Hành Mật là "hành quân tư mã", lệnh đem quân đến cứu viện Dương châu. Dương Hành Mật nghe theo ý của Viên Tập (袁襲), quyết định hành động. Dương Hành Mật tập hợp binh lính Lưu châu, mượn thêm quân của Hòa châu thứ sử Tôn Đoan (孫端), được vài nghìn lính và tiến đến Dương châu. Trước khi Dương Hành Mật đến nơi, do Cao Biền cùng cháu là Cao Kiệt (高傑) chống lại, La Dụng Chi phải chạy khỏi Dương châu, họ gặp nhau ở Thiên Trường, cùng với Trương Thần Kiếm (張神劍)- từng một thời là đồng minh của Tất Sư Đạc. (Lúc đó, Tất Sư Đạc nhận được viện binh của Tuyên Thiệp quan sát sứ Tần Ngạn, chiếm được Dương châu.)

Sau đó, Dương Hành Mật dẫn liên quân bao vây Dương châu, Tần Ngạn và Tất Sư Đạc thoạt đầu cố thủ, song các cuộc phản công của họ đều bị Dương Hành Mật đẩy lui, và chịu tổn thất nặng nề. Do bị bao vây, Dương châu cạn nguồn lương thực, người trong thành chịu nạn đói nghiêm trọng và phải ăn thịt đồng loại. (Trong lúc bị bao vây, Tần Ngạn giết Cao Biền, Dương Hành Mật bèn để tang Cao Biền.) Sau vài tháng, Dương Hành Mật vẫn không thể chiếm được thành, do vậy ông tính đến việc triệt thoái, song vào một đêm, cựu thuộc hạ của Lã Dụng Chi là Trương Thẩm Uy (張審威) mở cổng thành cho quân của Dương Hành Mật tiến vào. Tần Ngạn và Tất Sư Đạc chạy trốn, thành Dương châu về tay Dương Hành Mật. Dương Hành Mật xưng là lưu hậu, song giết chết Lã Dụng Chi và một vài người khác mà ông nghi ngờ, bao gồm Trương Thần Kiếm.

Tuy nhiên, vào lúc này, bộ tướng của Tần Tông Quyền là Tôn Nho (孫儒) tiến quân đến gần, mục đích là nhằm tranh giành Hoài Nam (lúc này Tôn Nho hành động độc lập). Tần Ngạn và Tất Sư Đạc hợp binh với Tôn Nho, ngay lập tức tạo ra mối đe dọa với Dương Hành Mật. Viên Tập cho rằng vì quân lính mệt mỏi sau khi phải bao vây thành trong một thời gian dài, còn người dân Dương châu thì phải chịu nạn đói, vì thế Dương Hành Mật không nên đương đầu với Tôn Nho mà nên bỏ thành. Dương Hành Mật chấp thuận, và chuẩn bị di tản trở về Lư châu, song không tiến hành việc này ngay lập tức.

Trong khi đó, triều đình Đường cũng mệt mỏi trước các diễn biến tại Hoài Nam quân, vì thế liền bổ nhiệm Tuyên Vũ tiết độ sứ Chu Toàn Trung kiêm Hoài Nam tiết độ sứ. Chu Toàn Trung tuyên bố cho Dương Hành Mật làm Hoài Nam tiết độ phó sứ, trong khi cho thuộc hạ là Tuyên Vũ hành quân tư mã Lý Phan (李璠) làm Hoài Nam lưu hậu. Chu Toàn Trung khiển nội khách tướng Trương Diên Phạm (張延范) đến Dương châu truyền lệnh của triều đình cho Dương Hành Mật. Thoạt đầu, Dương Hành Mật nghênh tiếp Trương Diên Phạm, song khi biết rằng Chu Toàn Trung khiển Lý Phan đến làm lưu hậu, ông trở nên tức giận; Trương Diên Phạm sợ hãi và chạy trở về Tuyên Vũ. Trong khi đó, trên đường tiến về phía nam nhậm chức, Lý Phan bị Cảm Hóa tiết độ sứ Thì Phổ cho quân phục kích (Thì Phổ tức giận vì không được trao cho Hoài Nam). Trước tình thế bị cả Dương Hành Mật và Thì Phổ chống đối, Chu Toàn Trung từ bỏ kế hoạch tiếp quản Hoài Nam. Sau đó, Chu Toàn Trung tấu với triều đình, tiến cử Dương Hành Mật làm Hoài Nam lưu hậu. Vào mùa xuân năm 888, Tôn Nho (sau khi giết Tần Ngạn cùng Tất Sư Đạc, đoạt lấy binh lính của họ) tiến công Dương châu, dễ dàng chiếm được thành này, Tôn Nho xưng là tiết độ sứ. Dương Hành Mật chạy trốn, và theo ý của Viên Tập, ông trở về Lư châu để chuẩn bị cho các hành động tiếp theo.

Giao chiến với Tôn Nho
Dương Hành Mật cho rằng Tôn Nho cuối cùng cũng sẽ tiến công đến Lư châu, và đến mùa thu năm 888, ông dự tính tiến quân về phía nam để đánh Trấn Nam tiết độ sứ Chung Truyền (鍾傳) nhằm đoạt lấy lãnh thổ của người này. Tuy nhiên, Viện Tập chỉ ra rằng Chung Truyền nắm giữ Trấn Nam trong nhiều năm và có sự chuẩn bị tốt trước một cuộc tiến công; ông ta thuyết phục Dương Hành Mật rằng nên tiến công Tuyên Thiệp quan sát sứ Triệu Hoàng (趙鍠) (được Tần Ngạn bổ nhiệm khi Tần Ngạn rời Tuyên Thiệp đến Hoài Nam). Dương Hành Mật chấp thuận, ông cũng thuyết phục Tôn Đoan và Trương Hùng (張雄)- một tướng độc lập khi đó đang ở Thượng Nguyên, tiến công Triệu Hoàng. Đại quân của Triệu Hoàng tập trung vào việc kháng cự lại các cuộc tiến công của Tôn Đoan và Trương Hùng, Dương Hành Mật do vậy có thể dễ dàng vượt Trường Giang rồi bao vây quân thành Tuyên châu (宣州) của Tuyên Thiệp. Khi huynh của Triệu Hoàng là Triệu Càn Chi (趙乾之) suất chúng từ Trì châu đến cứu Triệu Hoàng, Dương Hành Mật khiển Đào Nhã đi đánh, kết quả Triệu Càn Chi chiến bại ở Cửu Hoa, phải chạy đến Trấn Nam.

Năm 889, do Tuyên châu cạn nguồn lương thực, Triệu Hoàng bị thuộc hạ là chỉ huy sứ Chu Tiến Tư (周進思) trục xuất; ông ta cố chạy đến Dương châu, song bị Điền Quân bắt được. Sau khi Dương Hành Mật thượng biểu báo lại diễn biến cho Đường Chiêu Tông, Đường Chiêu Tông hạ chiếu bổ nhiệm Dương Hành Mật làm Tuyên Thiệp quan sát sứ. Trong khi đó, Chu Toàn Trung là bằng hữu cũ của Triệu Hoàng, ông ta phái sứ giả đến thỉnh cầu Dương Hành Mật để Triệu Hoàng đến chỗ mình. Tuy nhiên, Dương Hành Mật nghe theo lời của Viên Tập rằng làm như vậy thì Triệu Hoàng sau này có thể trở thành một mối đe dọa, ông cho xử tử Triệu Hoàng và giao thủ cấp cho sứ giả của Chu Toàn Trung. Trong khi đó, Dương Hành Mật khiển Điền Quân tiến công Thường châu, châu này khi đó nằm dưới quyền cai quản của Đỗ Lăng (杜稜)- một thuộc hạ của Tiền Lưu; Điền Quân tập kích và bắt được Đỗ Lăng, đoạt lấy Thường châu. Dương Hành Mật cũng khiển bộ tướng Mã Kính Ngôn (馬敬言) công chiếm Nhuận châu, kết quả Mã Kính Ngôn thành công. Sau đó, Đường Chiêu Tông thăng Tuyên Thiệp thành một quân, đổi tên thành Ninh Quốc, bổ nhiệm Dương Hành Mật là Ninh Quốc tiết độ sứ. Dương Hành Mật tiếp tục khiển Lý Hữu (李友) đem quân đi công chiếm Tô châu, song sau đó Tôn Nho tiến công và đoạt lấy Tô Châu, giết Lý Hữu; thuộc hạ của Dương Hành Mật là An Nhân Nghĩa (安仁義) sau đó cũng bỏ Nhuận châu, châu này về tay Tôn Nho. Khi Tôn Nho tiến công Lư châu, người trấn thủ là Thái Trù (蔡儔) cũng đầu hàng.

Vào mùa xuân năm 891, Tôn Nho tăng cường tiến công, liên tiếp đánh bại An Nhân Nghĩa và Điền Quân, hướng về Tuyên châu. Theo ghi chép, sĩ khí của quân Dương Hành Mật xuống thấp sau các thất bại, và chỉ hồi phục phần nào sau một vài chiến thắng của Lý Thần Phúc và Đài Mông (台濛). Tôn Nho tiến quân đến Hoàng Trì và đánh bại bộ tướng của Dương Hành Mật là Lưu Uy (劉威) và Chu Diên Thọ (朱延壽). Tuy nhiên, quân của Tôn Nho sau đó chịu ảnh hưởng của lụt lội, khiến ông ta phải triệt thoái về Dương châu. Tuy thế, Tôn Nho vẫn có thể khiển bộ tướng Khang Vưởng (康暀) và An Cảnh Tư (安景思) công chiếm Hòa châu và Trừ châu, song Lý Thần Phúc nhanh chóng tái chiếm được hai châu này.

Sau đó, Dương Hành Mật và Chu Toàn Trung liên minh chống Tôn Nho, Tôn Nho hay tin này thì quyết định sẽ tiêu diệt Dương Hành Mật trước và sau đó tiến công Chu Toàn Trung. Tôn Nho buộc những người trưởng thành bất kể nam nữ ở Dương châu phải cùng ông ta vượt Trường Giang, trong khi sát hại những người già cả hay ốm yếu. (Khi Tôn Nho rời khỏi Dương châu, Dương Hành Mật khiển Trương Huấn và Lý Đức Thành (李德誠) tiến vào Dương châu và đoạt lấy những lương thực còn sót lại trong thành, úy lạo những người thoát khỏi cuộc đồ sát của Tôn Nho.) Tôn Nho sau đó bao vây Dương Hành Mật tại Quảng Đức, nhờ Lý Giản (李簡) suất hơn một trăm người lực chiến mà Dương Hành Mật mới có thể thoát thân. Sau đó, Tôn Nho tiến về Tuyên châu, Dương Hành Mật cầu viện Tiền Lưu ở Hàng châu, Tiền Lưu không suất binh song trợ giúp về lương thực cho quân của Dương Hành Mật.

Vào mùa xuân năm 892, chịu sức ép từ đội quân vượt trội về quân số của Tôn Nho, Dương Hành Mật tính đến việc từ bỏ Tuyên châu và triệt thoái đến Đồng Quan. Lưu Uy, Lý Thần Phúc và Đái Hữu Quy (戴友規) liền can gián ông, họ chỉ ra rằng Tôn Nho nghĩ rằng mình có thể nhanh chóng tiêu diệt Dương Hành Mật và vì thế sẽ mang theo lượng lương thực ít ỏi, và Dương Hành Mật chỉ cần từ chối giao chiến với Tôn Nho và khiến quân của Tôn Nho bị hao mòn, thì có thể giành được chiến thắng. Đái Hữu Quy còn thuyết phục Dương Hành Mật đưa những người tị nạn Dương châu đang ở Ninh Quốc trở về Dương châu định cư, mục đích là khiến cho quân của Tôn Nho thấy tiếc Dương châu. Trong khi đó, Trương Huấn và các bộ tướng khác của Dương Hành Mật cũng tái chiếm Thường châu và Nhuận châu. Khi Thì Phổ cũng muốn nhân cơ hội này để nam tiến, Trương Huấn và Lý Đức Thành đẩy lui quân của Thì Phổ, thậm chí còn chiếm được Sở châu.

Vào mùa hè năm 892, quân của Tôn Nho kiệt sức đến mức Dương Hành Mật thấy đủ để bắt đầu tiến công, Trương Huấn cắt đứt tuyến đường tiếp tế lương thực cho quân của Tôn Nho. Hơn nữa, quân lính của Tôn Nho chịu cảnh đau ốm, còn Tôn Nho thì mắc bệnh sốt rét. Do nguồn cung lương thực ít ỏi, Tôn Nho khiển các bộ tướng Lưu Kiến Phong (劉建鋒) và Mã Ân đi cướp bóc lương thực ở khu vực xung quanh. Sau khi hay tin Tôn Nho bị ốm, Dương Hành Mật ra đòn cuối cùng với Tôn Nho, kết quả giành được thắng lợi. Điền Quân bắt được Tôn Nho trên chiến trường, sau đó Dương Hành Mật xử tử Tôn Nho, đưa thủ cấp đến trình Đường Chiêu Tông. Hầu hết tướng sĩ của Tôn Nho đầu hàng Dương Hành Mật, song Lưu Kiến Phong và Mã Ân tập hợp một số tàn quân và tiến về phương nam. Sau đó, Dương Hành Mật hành quân mừng thắng lợi đến Dương châu và lại biến nơi này làm trị sở, Điền Quân đóng quân tại Tuyên châu, còn An Nhân Nghĩa đóng quân tại Nhuận châu. Đường Chiêu Tông sau khi nhận được biểu của Dương Hành Mật, hạ chỉ bổ nhiệm Dương Hành Mật là Hoài Nam tiết độ sứ và Đồng bình chương sự, bổ nhiệm Điền Quân là Ninh Quốc lưu hậu, và bổ nhiệm An Nhân Nghĩa là Nhuận châu thứ sử.

Cai quản Hoài Nam và lãnh thổ lân cận

Thời kỳ đầu
Trải qua nhiều năm chiến hỏa, dân số và kinh tế của Hoài Nam bị suy giảm. Dương Hành Mật thực thi tiết kiệm, thúc đẩy nông nghiệp, giảm tô thuế, khuyến khích mậu dịch với các quân lân cận. Theo ghi chép, trong một vài năm thì Hoài Nam khôi phục lại được sự thịnh vượng như trước khi xảy ra chiến tranh. Ông tổ chức 5.000 binh sĩ của Tôn Nho song nay quy phục thành một đội quân tinh nhuệ gọi là Hắc Vân đô (黑雲都), cho họ làm quân tiên phong trong các trận chiến chống các quân khác.

Trong khi các thuộc hạ của Tôn Nho phần lớn đều quy phục Dương Hành Mật, Lư châu thứ sử Thái Trù lại khởi đầu một chiến dịch chống lại Dương Hành Mật ở Lư châu, liên minh với Thư châu thứ sử Nghê Chương (倪章). Để thể hiện quyết tâm, Thái Trù cho đào mộ tổ phụ của Dương Hành Mật, ngoài ra Thái Trù còn khiển sứ giả đem ấn đến cầu cứu Chu Toàn Trung. Tuy nhiên, Chu Toàn Trung kinh thường việc Thái Trù phản phúc, thu ấn song từ chối giúp đỡ, báo sự việc cho Dương Hành Mật. Dương Hành Mật cảm tạ Chu Toàn Trung và khiển Hành doanh đô chỉ huy sứ Lý Thần Phúc suất quân tiến công Thái Trù, còn mình chỉ huy một đội quân đi sau. Thuộc hạ của Thái Trù là Trương Hạo (張顥) đầu hàng Dương Hành Mật. Lư châu thất thủ vào mùa thu năm 893, Dương Hành Mật xử tử Thái Trù, song khi thuộc hạ đề nghị đào mộ phụ mẫu của Thái Trù, ông từ chối và nói rằng: "Trù do vậy mà đắc tội, ta sao lại bắt chước theo" Sau đó, ông khiển Điền Quân tiến công Thiệp châu; khi người Thiệp châu đề nghị đầu hàng nếu Dương Hành Mật cho Đào Nhã làm thứ sử châu của họ, Dương Hành Mật chấp thuận. Dương Hành Mật đối xử tôn trọng với Thiệp châu thứ sử Bùi Xu (裴樞) do triều đình bổ nhiệm, đưa người này trở về kinh sư. Trong khi đó, Nghê Chương bỏ Thư châu và chạy trốn, Dương Hành Mật khiển Lý Thần Phúc đến nhậm chức Thư châu thứ sử.

Mùa xuân năm 894, Hoàng châu thứ sử Ngô Thảo (吳討) quy phục Dương Hành Mật. Hoàng châu vồn thuộc về Vũ Xương quân, nên sau đó Vũ Xương tiết độ sứ Đỗ Hồng (杜洪) suất quân tiến công Hoàng châu, Dương Hành Mật khiển Chu Diên Thọ đem quân đến cứu Ngô Thảo, khởi đầu nhiều năm giao chiến với Vũ Xương. (Sau đó, Ngô Thảo nộp ấn xin cử người thay thế do lo sợ Đỗ Hồng sẽ lại tiến công; Dương Hành Mật cho tiên phong chỉ huy sứ Cù Chương (瞿章) làm chủ Hoàng châu.) Trong khi đó, quan hệ giữa Dương Hành Mật và Chu Toàn Trung cũng bị phá vỡ do hai tranh chấp: khi một sứ giả của Chu Toàn Trung xúc phạm Tứ châu thứ sử Trương Gián (張諫), Trương Gián quay sang quy phục Dương Hành Mật, và khi Dương Hành Mật khiển áp nha Đường Lệnh Hồi (唐令回) đem hơn vạn cân trà đến Biện châu (汴州)- thủ phủ của Tuyên Vũ- để bán, Chu Toàn Trung bắt giữ Đường Lệnh Hồi và tịch thu toàn bộ số trà. Vào mùa xuân năm 895, Dương Hành Mật thượng biểu buộc tội Chu Toàn Trung, thỉnh cầu Đường Chiêu Tông lệnh cho các tiết độ sứ ở phía bắc cùng ông thảo phạt Chu Toàn Trung; triều đình Trường An đương thời rất yếu, và không thấy ghi chép có hành động gì sau khi Dương Hành Mật thượng biểu. Sau đó, Dương Hành Mật công chiếm Thọ châu; ông cho Chu Diên Thọ giữ chức Thọ châu đoàn luyện sứ, Chu Diên Thọ sau đó đánh bại một cuộc phản kích của Tuyên Vũ và vẫn giữ được Thọ châu.

Trong khi đó, Nghĩa Thắng tiết độ sứ Đổng Xương xưng đế, lập nước La Bình (羅平). Trấn Hải tiết độ sứ Tiền Lưu trước đó nguyên là thuộc hạ của Đổng Xương, nay nhân cơ hội này để tiến công Đổng Xương, mộng đoạt lấy Nghĩa Thắng. Dương Hành Mật không muốn để cho Tiền Lưu tiêu diệt Đổng Xương, vì thế ông cố gắng can ngăn Tiền Lưu, cũng khiển sứ giả đến chỗ Đổng Xương thuyết phục người này lập tức bãi bỏ đế hiệu và tái quy phục triều đình. Tuy nhiên, Tiền Lưu không đổi ý, vì thế Dương Hành Mật khiển Đài Mông (台濛) tiến công Tô châu để phân tán Tiền Lưu, ngoài ra cũng thượng biểu cho triều đình để nói giúp cho Đổng Xương. Dương Hành Mật sau đó đích thân chỉ huy cuộc bao vây Tô châu, chiếm được châu thành, song các cuộc tiến công của Điền Quân và An Nhân Nghĩa thì lại bị các bộ tướng khác của Tiền Lưu đẩy lui, và Tiền Lưu vẫn tiếp tục tiến công Đổng Xương. Vào mùa hè năm 896, Đổng Xương buộc phải đầu hàng Tiền Lưu, Tiền Lưu hành quyết Đổng Xương và đoạt lấy Nghĩa Thắng (quân này sau đó đổi tên thành Trấn Đông). Trong khi đó, Tiền Lưu, Đỗ Hồng và Chu Truyền đều lo sợ sẽ là mục tiêu để bành trướng tiếp theo của Dương Hành Mật, vì thế họ liên minh với Chu Toàn Trung. Khoảng thời gian này, Đường Chiêu Tông cho Dương Hành Mật làm kiểm hiệu thái phó, phong tước Hoằng Nông quận vương.

Vào mùa xuân năm 897, Chu Toàn Trung giành được chiến thắng cuối cùng trước hai huynh đệ Thiên Bình tiết độ sứ Chu Tuyên (朱瑄) và Thái Ninh tiết độ sứ Chu Cẩn (朱瑾), kiểm soát hoàn toàn khu vực nằm giữa Hoàng Hà và Hoài Hà. (Cảm Hóa rơi vào tay Chu Toàn Trung từ năm 893.) Chu Tuyên bị hành quyết, Chu Cẩn chạy trốn đến Hoài Nam cùng với các tướng Hà Đông là Sử Nghiễm (史儼) và Lý Thừa Tự (李承嗣) Hà Đông tiết độ sứ Lý Khắc Dụng trước đó khiển họ đến cứu viện cho Chu Tuyên và Chu Cẩn. Dương Hành Mật đích thân đến Cao Bưu nghênh tiếp họ. Theo như ghi chép, trước đó binh sĩ Hoài Nam chỉ giỏi thủy chiến, và nay nhờ được bổ sung thêm binh sĩ từ Thiên Bình, Thái Ninh và Hà Đông, khả năng chiến đấu trên bộ của quân Hoài Nam được cải thiện rất nhiều. Sau đó, Lý Khắc Dụng khiển sứ giả đến chỗ Dương Hành Mật, yêu cầu cho Sử Nghiễm và Lý Thừa Tự trở về Hà Đông; Dương Hành Mật chấp thuận, song do được Dương Hành Mật hậu đãi và được ban thưởng nhiều của cải, cả Sử Nghiễm và Lý Thừa Tự đều không bao giờ quay trở về Hà Đông mà tiếp tục phụng sự cho Dương Hành Mật.

Cũng vào mùa xuân năm 897, Dương Hành Mật tiếp tục tiến công Vũ Xương, và do được Đỗ Hồng cầu viện nên Chu Toàn Trung khiển con nuôi là Chu Hữu Cung (朱友恭) suất quân tiến đánh Hoàng châu. Cù Chương bỏ Hoàng châu khi Chu Hữu Cung tiến công, song sau đó vẫn bị Chu Hữu Cung bắt được. Trong khi đó, Chu Toàn Trung sau khi đoạt được Thiên Bình và Thái Ninh thì xác định Hoài Nam là mục tiêu kế tiếp, khiển Bàng Sư Cổ (龐師古) đem 7 vạn quân Tuyên Vũ và Cảm Hóa tiến đến Thanh Khẩu, giả bộ tiến đến Dương châu; khiển Cát Tùng Chu đem quân Thiên Bình và Thái Ninh tiến đến An Phong), giả bộ tiến đến Thọ châu; Chu Toàn Trung dẫn đại quân tiến đến Túc châu. Người dân Hoài Nam hết sức sửng sốt và mất tinh thần khi biết quân của Chu Toàn Trung tiến đến. Tuy nhiên, Bàng Sư Cổ lại ỷ mình có một đội quân hùng mạnh nên thành ra xem thường quân của Dương Hành Mật. Dương Hành Mật cho Chu Cẩn làm tướng tiên phong, Chu Cẩn cho xây dựng một con đập ngang qua Hoài Hà. Khi Dương Hành Mật tiến công Bàng Sư Cổ, Chu Cẩn cho dòng nước tràn qua đội quân của Bàng Sư Cổ, sau đó cùng Dương Hành Mật tiến công Bàng Sư Cổ. Quân của Bàng Sư Cổ tử chiến bởi dòng nước và quân Hoài Nam, bản thân Bàng Sư Cổ cũng bị giết. Chu Diên Thọ cũng đánh bại được quân của Cát Tòng Chu. Khi hay tin cả hai tướng của mình đều bị đánh bại, Chu Toàn Trung triệt thoái, Dương Hành Mật khẳng định quyền kiểm soát lãnh thổ nằm giữa Hoài Hà và Trường Giang.

Vào mùa xuân năm 898, Tiền Lưu, Chung Truyền, Đỗ Hồng và Bình Lư tiết độ sứ Vương Sư Phạm (王師範) đều thượng biểu cho Đường Chiêu Tông, thỉnh cầu triều đình tuyên bố thảo phạt Dương Hành Mật, cho Chu Toàn Trung làm đô thống, Đường Chiêu Tông từ chối. Trong khi đó, biết tin Chu Toàn Trung chiến bại, Trung Nghĩa tiết độ sứ Triệu Khuông Ngưng (趙匡凝) quay sang bí mật liên minh với Dương Hành Mật, song sau khi Chu Toàn Trung phát hiện ra và tiến công Trung Nghĩa, Triệu Khuông Ngưng phải chấp thuận từ bỏ liên minh với Dương Hành Mật. Cũng tương tự, Phụng Quốc tiết độ sứ Thôi Hồng (崔洪) vốn là một chư hầu của Chu Toàn Trung, song cũng bí mật giao thiệp với Dương Hành Mật, Chu Toàn Trung phát hiện được điều này và khiển Trương Tồn Kính (張存敬) suất quân tiến công Thôi Hồng, Thôi Hồng phải giao đệ là Thôi Hiền cho Chu Toàn Trung làm con tin.

Thời kỳ cuối
Vào mùa xuân năm 899, Dương Hành Mật và Chu Cẩn tiến công thủ phủ Từ châu của Cảm Hóa quân. Chu Toàn Trung đầu tiên khiển bộ tướng Trương Quy Hậu (張歸厚) đi giải vây, sau đó cũng đích thân dẫn viện binh đến. Khi hay tin Chu Toàn Trung sắp tiến quân đến, Dương Hành Mật triệt thoái.

Năm 900, Đường Chiêu Tông bổ nhiệm Dương Hành Mật kiêm chức Thị trung.

Vào mùa thu năm 901, Dương Hành Mật tin vào lời đồn đại rằng Tiền Lưu bị ám sát, ông nghĩ đây là thời cơ để chiếm lấy Hàng châu, do đó quyết định khiển Lý Thần Phúc tiến công Trấn Hải quân. Tiền Lưu khiển bộ tướng Cố Toàn Vũ (顧全武) đi kháng cự, song bị Lý Thần Phúc đánh bại và bắt giữ. Tuy nhiên, Lý Thần Phúc nhanh chóng nhận ra rằng Tiền Lưu chưa chết, và thấy mình không thể chiếm thêm lãnh thổ của Tiền Lưu. Để tránh bị Tiền Lưu phản kích, Lý Thần Phúc cho bảo vệ lăng một tổ tiên của Tiền Lưu tại quê nhà Lâm An và cho phép Cố Toàn Vũ được viết thư về nhà; ngoài ra cũng giả bộ là đại quân Hoài Nam đang trên đường đến. Sau khi được Tiền Lưu tặng cho một lượng tiền bạc lớn, Lý Thần Phúc triệt thoái. (Dương Hành Mật sau đó cho Cố Toàn Vũ về Trấn Hải để đổi lấy Tần Bùi (秦裴), một tướng của Hoài Nam bị bắt làm tù binh khi Tiền Lưu tái chiếm Tô châu.)

Cuối năm 901, các hoạn quan có thế lực tại Trường An biết được việc Đường Chiêu Tông cùng tể tướng Thôi Dận cùng âm mưu đồ sát họ, do đó họ lên kế hoạch tiêu diệt Thôi Dận. Thôi Dận yêu cầu Chu Toàn Trung đem quân tiến về kinh sư, các hoạn quan đứng đầu là Hữu thần sách quân hộ quân trung úy Hàn Toàn Hối (韓全誨) liền bắt giữ Đường Chiêu Tông và đưa đến chỗ Phượng Tường tiết độ sứ Lý Khắc Dụng. Chu Toàn Trung tiến đến vùng lân cận Trường An, và do Thôi Dận thúc giục, ông ta bao vây quân thành Phượng Tường. Khi Phượng Tường bị bao vây, Đường Chiêu Tông hạ một chiếu chỉ (có thể do các hoạn quan ép buộc) vào mùa xuân năm 902 cho Dương Hành Mật, bổ nhiệm ông là Đông diện hành doanh đô thống, Trung thư lệnh, phong tước Ngô vương, lệnh cho ông suất quân thảo phạt Chu Toàn Trung. (Chiếu chỉ do Lý Nghiễm đưa đến, ông là nhi tử của cựu tể tướng Trương Tuấn. Lý Nghiễm sau đó ở lại lãnh địa của Dương Hành Mật với vị thế là đại diện của hoàng đế Đại Đường, mặc dù sau khi Lý Nghiễm đến thì Dương Hành Mật cũng bắt đầu tự mình thực thi các quyền lực của bậc đế vương, do chiếu chỉ mà Lý Nghiễm mang đến trao quyền cho ông làm vậy.) Sau đó, Dương Hành Mật chuẩn bị cho một chiến dịch chống lại Chu Toàn Trung.

Trong lúc Dương Hành Mật đang chuẩn bị tiến công Chu Toàn Trung, thì Ninh Quốc tiết độ sứ Điền Quân cũng đang chuẩn bị đánh Phùng Hoằng Đạc (馮弘鐸)- một thuộc hạ của Trương Hùng và tiếp tục chiếm cứ Thăng châu (tức Thượng Nguyên) sau khi Trương Hùng qua đời. (Do có một hạm đội hùng mạnh, Phùng Hoằng Đạc từ chối quy phục Dương Hành Mật.) Điền Quân tự mình gây dựng nên một hạm đội để chuẩn bị cho chiến dịch, và Phùng Hoằng Đạc quyết định đánh phủ đầu khi đem hạm đội tiến công Tuyên châu- thủ phủ của Ninh Quốc, bất chấp việc Dương Hành Mật khiển sứ giả đến khuyên can. Tuy nhiên, khi Phùng Hoằng Đạc giao chiến với Điền Quân, Điền Quân giành được chiến thắng và tiêu diệt hạm đội Thăng châu. Sau khi chiến bại, Phùng Hoằng Đạc định tiến về phía đông để ra Đông Hải, song Dương Hành Mật lại thuyết phục Phùng Hoằng Đạc rằng người này sẽ được đối đãi tốt nếu chịu quy phục. Sau khi Phùng Hoằng Đạc quy phục, Dương Hành Mật bổ nhiệm người này là Hoài Nam tiết độ phó sứ, rồi bổ nhiệm Lý Thần Phúc là Thăng châu thứ sử.

Mối đe dọa từ Phùng Hoằng Đạc chấm dứt, Dương Hành Mật tiến công vào lãnh địa của Chu Toàn Trung, cho phó sứ Lý Thừa Tự tạm thời làm chủ quân phủ sự của Hoài Nam. Tuy nhiên, quân Hoài Nam gặp khó khăn về nguồn cung lương thực, do các cự hạm mà ông sử dụng để vận chuyển lương thực bị mắc kẹt trên các con kênh. (Từ Ôn trước đó từng đề xuất dùng tiểu đĩnh để vận chuyển lương thực song không có kết quả, sau sự kiện này thì Dương Hành Mật bắt đầu xem trọng các đề xuất của Từ Ôn và bắt đầu thăng chức cho người này.) Sau đó, khi quân Hoài Nam tiến công song không thể nhanh chóng chiếm được Túc châu, Dương Hành Mật triệt thoái. (Chu Toàn Trung sau đó khống chế Hoàng đế)

Vào mùa thu năm 902, các thuộc hạ của Tiền Lưu là Từ Oản (徐綰) và Hứa Tái Tư (許再思) tiến hành binh biến và cố gắng chiếm lấy Hàng châu. Đến khi sự bất thành, họ lôi kéo Điền Quân đến cứu viện. Tiền Lưu nghe theo đề xuất của Cố Toàn Vũ và dùng Dương Hành Mật để ngăn chặn Điền Quân. Tiền Lưu khiển Cố Toàn Vũ cùng nhi tử là Tiền Truyền Liệu (錢傳璙) đi sứ sang Hoài Nam; Cố Toàn Vũ thuyết phục Dương Hành Mật rằng nếu như Điền Quân chiếm được Trấn Hải thì thế lực của người này sẽ tăng lên rất nhiều và có thể đe dọa đến Dương Hành Mật; Cố Toàn Vũ nói rằng nếu Dương Hành Mật có thể lệnh cho Điền Quân triệt thoái, Tiền Lưu sẽ để Tiền Truyền Liệu ở lại làm con tin. Dương Hành Mật chấp thuận đề xuất và gả một nhi nữ cho Tiền Truyền Liệu, sau đó lệnh cho Điền Quân triệt thoái, đe dọa rằng nếu Điền Quân không tuân theo thì sẽ phái người đến tiếp quản Ninh Quốc. Do bị Dương Hành Mật đe dọa, Điền Quân triệt thoái sau khi được Tiền Lưu tặng cho một khoản tiền bạc và buộc Tiền Lưu phải trao một nhi tử (Tiền Truyền Quán) làm con tin.

Vào mùa xuân năm 903, Dương Hành Mật khiển Lý Thần Phúc, với Lưu Tồn (劉存) làm phó, đem quân tiến công Vũ Xương quân của Đỗ Hồng. Trong khi đó, Vương Sư phạm phải đối mặt với các cuộc tiến công của Chu Toàn Trung, vì thế buộc phải cầu viện Dương Hành Mật. Dương Hành Mật khiển Vương Mậu Chương (王茂章) đem quân đến cứu viện, tiến công vào Túc châu, song không lâu sau lại triệt thoái khỏi Túc châu. Thêm vào đó, trong khi Vương Mậu Chương thoạt đầu cùng với Vương Sư phạm đẩy lui được các cuộc tiến công của quân Tuyên Vũ, song sau đó do nhận thấy không thể cầm chân quân Tuyên Vũ một cách vô hạn định, Vương Mậu Chương quyết định rút khỏi Bình Lư. Đến mùa đông năm 903, Vương Sư phạm buộc phải tái quy phục Chu Toàn Trung.

Điền Quân rất phẫn uất với Dương Hành Mật vì buộc ông ta phải từ bỏ Trấn Hải, tình cảm này càng tăng thêm khi Điền Quân đến Dương châu gặp Dương Hành Mật để thỉnh cầu trả lại Trì châu và Thiệp châu cho Ninh Quốc, song Dương Hành Mật từ chối. Vào mùa hè năm 903, Điền Quân và Nhuận châu đoàn luyện sứ An Nhân Nghĩa cùng nổi dậy chống lại Dương Hành Mật; sau đó họ thuyết phục được thêm Chu Diên Thọ- đang ở Thọ châu và mang chức vụ Phụng Quốc tiết độ sứ (song người này thoạt đầu không công khai ý định), và khiển sứ giả đến chỗ Chu Toàn Trung xin tiếp viện. Đối mặt với họa này, Dương Hành Mật triệu Lý Thần Phúc (đang tiến công Vũ Xương) đem quan tiến công Điền Quân và khiển Vương Mậu Chương và Từ Ôn tiến công An Nhân Nghĩa. Dương Hành Mật nhận ra Chu Diên Thọ sắp quay sang phản lại mình, vì thế ông giả vờ bị đột quỵ và nói với Chu phu nhân rằng sẽ giao lại quân phủ cho Chu Diên Thọ; Chu phu nhân viết thư cho Chu Diên Thọ để thuật lại lời của Dương Hành Mật. Sau đó, Dương Hành Mật triệu Chu Diên Thọ đến Dương châu, Chu Diên Thọ tin vào sự thành thật của Dương Hành Mật nên vẫn đến, rồi bị Dương Hành Mật bắt giữ và xử tử, sau đó Dương Hành Mật xử tử các huynh đệ của Chu Diên Thọ và ly dị Chu phu nhân.

Trong khi đó, Lý Thần Phúc giành được các thắng lợi ban đầu trước thuộc hạ của Điền Quân là Vương Đàn (王壇) và Uông Kiến (汪建). Do đó, Điền Quân quyết định rời khỏi Tuyên châu và đích thân giao chiến với Lý Thần Phúc. Theo đề xuất của Lý Thần Phúc, Dương Hành Mật sau đó khiển Đài Mông tiến công Tuyên châu sau khi Điền Quân rời khỏi. Khi hay tin Đài Mông đang tiến tới, Điền Quân quay trở lại Tuyên châu và giao chiến với Đài Mông. Đài Mông viết thư đề tên Dương Hành Mật, gửi cho các thuộc hạ của Điền Quân- những người vẫn còn lại lòng trung thành với Dương Hành Mật, sau đó tiến công và đánh bại Điền Quân, Điền Quân chạy về Tuyên châu. Đài Mông bao vây Tuyên châu, đến khi Điền Quân cố phản công, Đài Mông đánh bại và giết chết Điền Quân. Dương Hành Mật nhớ tới tình bằng hữu trước kia với Điền Quân nên tha cho mẹ của Điền Quân là Ân thị, ông và chư tử đều xem mình là tử tôn của bà. Dương Hành Mật cũng trưng dụng các thuộc cấp của Điền Quân mặc dù trước đó họ từng phản đối ông. (An Nhân Nghĩa bị đánh bại và xử tử vào mùa xuân năm 905.)

Dương Hành Mật bổ nhiệm Lý Thần Phúc làm Ninh Quốc tiết độ sứ, song Lý Thần Phúc từ chối và tiếp tục chiến dịch đánh Vũ Xương. (Do vậy, Dương Hành Mật bổ nhiệm Đài Mông là quan sát sứ.) Dương Hành Mật cũng cho Cố Toàn Vũ, Tiền Truyền Liệu và thê tử (tức nhi nữ của ông) về với Tiền Lưu. Trong khi đó, Chu Toàn Trung phá hủy kinh sư Trường An và buộc Đường Chiêu Tông phải dời đô đến Lạc Dương. Trên hành trình đến Lạc Dương, Đường Chiêu Tông ra một mật chỉ cho Dương Hành Mật, Lý Khắc Dụng và Tây Xuyên tiết độ sứ Vương Kiến để yêu cầu họ giải cứu mình; song cả ba đều không có hành động. Tuy nhiên, khi Chu Toàn Trung khiển sứ giả đến thuyết phục Dương Hành Mật từ bỏ chiến dịch đánh Vũ Xương, Dương Hành Mật đáp lại: "Đợi đến khi Thiên tử trở về Trường An, sau đó sẽ bãi binh tu hảo."

Vào mùa xuân năm 904, Lý Thần Phúc lâm bệnh và qua đời trong khi đang tiến công Vũ Xương, Dương Hành Mật cho Lưu Tồn thay thế chức "chiêu thảo sứ". Trong khi đó, Đài Mông cũng qua đời, Dương Thành Mật cho trưởng tử là Nha nội chư quân sứ Dương Ác tiếp quản chức quan sát sứ của Đài Mông.

Vào mùa đông năm 904, Chu Toàn Trung đích thân dẫn quân cứu viện Vũ Xương, và khiển các bộ tướng khác tập kích vào lãnh thổ Hoài Nam. Chu Toàn Trung cũng khiển Tào Diên Tộ (曹延祚) đến thủ phủ Ngạc châu (鄂州) của Vũ Xương để giúp Đỗ Hồng cố thủ thành. Tuy nhiên, vào mùa xuân năm 905, Lưu Tồn chiếm được Ngạc châu, bắt giữ Đỗ Hồng và Tào Diên Tộ; Lưu Tồn giải hai người này đến Dương châu, tại đây họ bị xử tử, Dương Hành Mật thôn tính được Vũ Xương.

Trong nhiều năm, Triệu Khuông Ngưng vẫn giao thiệp với cả Dương Hành Mật và Vương Kiến, điều này khiến Chu Toàn Trung tức giận. Vào mùa hè năm 905, Chu Toàn Trung mở một cuộc tiến công lớn chống lại Triệu Khuông Ninh và đệ là Kinh Nam tiết độ sứ Triệu Khuông Minh (趙匡明). Huynh đệ họ Triệu bị tiêu diệt, Triệu Khuông Ngưng chạy trốn đến Hoài Nam, còn Triệu Khuông Minh chạy trốn đến Tây Xuyên, lãnh địa của họ rơi vào tay Chu Toàn Trung. Sau khi giành được thắng lợi, Chu Toàn Trung quyết định tiến về phía đông để đánh Hoài Nam, song sau đó triệt thoái do gặp phải dông tố.

Qua đời
Dương Hành Mật trong lúc này lâm bệnh và phải đối diện với vấn đề kế nhiệm. Người kế nhiệm theo lẽ thường là trưởng tử Dương Ác, song các quan lại Hoài Nam đều đánh giá thấp Dương Ác. Khi Dương Hành Mật nêu vấn đề này với phán quan Chu Ẩn (周隱) và bảo Chu Ẩn ban lệnh triệu Dương Ác từ Tuyên châu trở về Dương châu, Chu Ẩn phản đối, nói rằng Dương Ác là một người kế nhiệm không phù hợp do con người này ham mê ăn uống và đánh cầu. Chu Ẩn đề xuất rằng Dương Hành Mật nên ủy thác lại Hoài Nam cho Lưu Uy, với chỉ thị rằng quyền lực sẽ được trao lại cho một trong số các nhi tử của Dương Hành Mật khi họ lớn lên, song Từ Ôn và Trương Hạo thì cho rằng việc này là bất khả thi. Đến khi Dương Hạo lại bảo Chu Ẩn triệu kiến Dương Ác, Chu Ẩn soạn thảo lệnh song trì hoãn việc gửi đi. Tuy nhiên, Từ Ôn và Trương Hạo phát hiện ra và truyền lệnh đi, Dương Ác đến Dương châu vào mùa đông năm 905. Dương Hành Mật cho trưởng tử giữ chức Hoài Nam lưu hậu, và không lâu sau thì hoăng. Theo thỉnh cầu của các tướng tá Hoài Nam, Lý Nghiễm "thừa chế" bổ nhiệm Dương Ác là Hoài Nam tiết độ sứ, Đông Nam chư đạo hành doanh đô thống, kiêm Thị trung, Hoằng Nông quận vương, kế nhiệm Dương Hành Mật. Sau khi tức hoàng đế vị vào tháng 11 ÂL năm 927, Dương Phổ truy tôn Dương Hành Mật là "Vũ hoàng đế".

Gia quyến
 Thê thiếp
 Chu phu nhân, tỉ của Chu Diên Thọ, Yên quốc phu nhân, ly dị năm 903
 Sử phu nhân, sinh Dương Ác và Dương Long Diễn, Vũ Xương quận quân, năm 905 được tôn là Thái phu nhân, năm 919 được tôn là Thái phi
 Vương phu nhân, sinh Dương Phổ, năm 920 được tôn là Thái phi, năm 927 được tôn là Hoàng thái hậu, qua đời năm 929
Tử
 Ngô Liệt Tổ Dương Ác
 Ngô Cao Tổ Dương Long Diễn
 Lâm Xuyên vương Dương Mông (楊濛)
 Ngô Huệ Đế Dương Phổ
 Tân An công Dương Tầm (楊潯)
 Đức Hóa vương Dương Triệt (楊澈)
Nữ
 Tầm Dương trưởng công chúa
 Dương thị, gả cho Tiền Truyền Liệu (錢傳璙)- nhi tử của Tiền Lưu
 Dương thị, gả cho Tưởng Diên Huy (蔣延徽)

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 852
Mất năm 905
Nhân vật quân sự nhà Đường
Ngô (Thập quốc)


title: Lasionycta perplexa

text:
Lasionycta perplexa là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. It is widely distributed từ miền nam Alaska và Yukon ở phía bắc đến California, Utah, và Colorado in the South. A disjunct population được tìm thấy ở bờ biển phía đông của vịnh Hudson at Kuujjuaraapik.

The habitat is conifer forest.

Sải cánh dài 33–35 mm. Con trưởng thành bay từ giữa tháng 6 qua tháng 8.

Ấu trùng ăn các loài Alnus.

Liên kết ngoài
A Revision of Lasionycta Aurivillius (Lepidoptera, Noctuidae) for Bắc Mỹ và notes on Eurasian species, with descriptions of 17 new species, 6 new subspecies, a new genus, và two new species of Tricholita Grote
Images

Chú thích

Lasionycta


title: Aberdeen (định hướng)

text:
Aberdeen có thể chỉ:
 Aberdeen, Scotland
 Aberdeen, Nam Dakota
 Aberdeen, Mississipi
 Aberdeen, Washington
 Aberdeen, Hồng Kông


title: Sân bay Svalbard, Longyear

text:
Sân bay Svalbard, Longyear (mã IATA: LYR, mã ICAO: ENSB) (Na Uy: Svalbard lufthavn, Longyear) là sân bay chính phục vụ Svalbard ở Na Uy. Sân bay có cự ly 3 km về phía tây bắc của Longyearbyen, và nó là sân bay ở cực Bắc của thế giới với các chuyến bay theo lịch trình. Sân bay đầu tiên gần Longyearbyen được xây dựng trong chiến tranh thế giới thứ II. Năm 1959, lần đầu tiên được đưa vào sử dụng cho các chuyến bay thường xuyên, nhưng chỉ có thể được sử dụng một vài tháng một năm. Công tác xây dựng sân bay mới tại Hotellneset bắt đầu vào năm 1973, và sân bay đã được mở cửa vào ngày 02 Tháng 9 năm 1975. Nó thuộc sở hữu và điều hành nhà nước Avinor.

Trong năm 2009, sân bay đã phục vụ 138.934 lượt hành khách. Hãng hàng không Scandinavian Airlines có các tuyến bay hàng ngày với Tromsø và Oslo trên đất liền Na Uy. Lufttransport cung cấp dịch vụ cho hai sân bay khác trên Svalbard: Ny-Ålesund và Svea, sử dụng Dornier Do 228 máy bay turboprop. Ngoài ra còn có các chuyến bay thường xuyên.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Sân bay Na Uy


title: Limpiville

text:
Limpiville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Limpiville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Hoplitis tricolor

text:
Hoplitis tricolor là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Saunders mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1908


title: Buccinum tenellum

text:
Buccinum tenellum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Buccinum


title: Massabrac

text:
Massabrac  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 240 mét trên mực nước biển.

Sông Lèze tạo thành một phần ranh giới đông bắc thị trấn.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Die by the Sword

text:
Die by the Sword (tạm dịch: Tử Kiếm) là trò chơi máy tính thuộc thể loại đấu kiếm và hành động chặt chém góc nhìn thứ ba lấy bối cảnh giả tưởng do hãng Treyarch phát triển và Tantrum Entertainment (một chi nhánh phụ của Interplay Productions) phát hành vào ngày 28 tháng 2 năm 1998.

Bản mở rộng chính thức Limb from Limb được phát hành vào ngày 30 tháng 9 năm 1998, bổ sung thêm một số quest mới cho những người say mê phần chơi đơn, nâng cao mục chơi mạng thông qua việc lựa chọn thêm nhiều đấu trường mới cùng các nhân vật mới có thể chơi được như Minotaur.

Die by the Sword lấy nguồn cảm hứng từ trò đấu rìu The Bilestoad ra mắt năm 1982 thuộc hệ máy Apple II với tính năng chặt chém tứ chi của đối phương được lặp đi lặp lai một cách độc đáo. Ngoài ra, Die by the Sword còn được phát hành trên dịch vụ phân phối kỹ thuật số GOG (Good On Games tức game cũ mà hay) với giá $5.99.

Cách chơi
Die by the Sword giới thiệu hệ thống điều khiển VSIM, cho phép người chơi điều khiển độc lập các thao tác và hoạt động đấu kiếm từ những hình đại diện trong game của họ như chạy, nhảy và xoay chỉ với một tay, trong khi đồng thời thực hiện cú chém, đâm và đỡ từ tay còn lại. Thực sự là một nét mới lạ so với nhiều game thuộc thể loại này. Tuy nhiên, phần lớn là game bị phàn nàn nhiều nhất ở cách điều khiển gây khó khăn, lối chơi đầy thử thách cùng phần hướng dẫn quá sơ sài dẫn đến sự chán nản của những game thủ thông thường khi bắt đầu tiếp cận với lối chơi còn khá mới mẻ trong game.

Tính năng độc đáo như trên cũng được đánh giá cao nhất. Nó là khả năng mà người chơi hoàn toàn có thể kiểm soát thế kiếm của họ, loại bỏ sự cần thiết của ảnh động trước khi ghi hình và lối chơi dựa trên thống kê. Thay vào đó, một mô hình vật lý chính xác được sử dụng cho mỗi hình đại diện lẫn vũ khí, cùng chuyển động và thiệt hại đều được tính toán thông qua yếu tố sức mạnh.

Người chơi có thể thực hiện các tư thế cầm kiếm bằng cách sử dụng phím điều khiển, bàn phím số, hoặc bằng chuột. Ví dụ, với bàn phím, để thực hiện một cuộc tấn công ác liệt với tổ hợp phím mặc định thì người chơi sẽ phải nhấn phím số '4 'và '6' trên bàn phím số liên tiếp để di chuyển vũ khí cách xa từ trái sang phải. Sự kết hợp phím số '8' '2' tương tự như vậy sẽ thực hiện một chuyển động ấn tượng từ trên xuống. Chiêu đỡ đòn cũng được thực hiện tương tự như vậy, không phải thông qua một phím riêng biệt hoặc thanh trạng thái như trong tất cả các game khác cùng thể loại, thay vì thông qua các nguyên tắc vật lý đơn giản của việc định vị vũ khí để ngăn chặn và chống đỡ vũ khí của kẻ thù. Khiên hoạt động giống như kiếm trong khía cạnh này, dù nó thường không thể trực tiếp điều khiển bằng tay không.

Ngoài ra, người chơi còn được quyền lựa chọn việc điều khiển trực tiếp thế kiếm riêng biệt bằng cách cử động nhấp chuột hoặc thông qua cần điều khiển joystick khiến cho việc điều khiển trở nên linh hoạt hơn. Điều này cho phép người chơi dễ dàng di chuyển vũ khí liên tiếp trong bất kỳ hướng nào thay vì bị giới hạn trong tám điểm của một bàn phím. Tuy nhiên nếu nhân vật sử dụng vũ khí hai tay thì chỉ có thể được điều khiển bởi bàn phím hoặc bằng cách sử dụng hướng di chuyển được xác định trước, là do các động tác không chính thống của họ.

Một phương pháp khác đơn giản hơn trong việc sử dụng chuột hoặc bàn phím (như việc điều khiển chuột có thể gây chút khó khăn, và một số máy tính xách tay không có bàn phím) là "chế độ arcade" trong game, trong đó có sử dụng phím Y, U và I để đỡ đòn, tương ứng với mức độ thấp, trung bình và cao, phím H, J, và K tương ứng với chặt, chém vừa và chém cao.

Các động tác khác như xoay, nhảy, nhào lộn đều được sử dụng song song với việc điều khiển kiếm nhằm tăng thêm tốc độ vũ khí và gia tăng khả năng thiệt hại đáng kể.

Một sự đổi mới nhằm tăng thêm tính phức tạp đáng kể trong game chính là khả năng nhắm mục tiêu, và loại bỏ các bộ phận cơ thể riêng biệt còn được gọi là điểm đánh trúng (hit location). Việc quay đầu được đặt đúng chỗ trong một số trường hợp có thể chém đứt đầu đối phương. Một đòn chí mạng giáng vào đúng lúc có thể cắt rời tứ chi khiến cho tính di động của đối phương bị suy giảm nhanh chóng, hoặc trong trường hợp tận dụng các chiêu kiếm thì không có cách nào để gây thiệt hại.

Hệ thống này còn tăng thêm yếu tố chiến thuật trong phần chiến đấu cận chiến. Nó khuyến khích người chơi đạt được nhiều hit hơn đến một khu vực cụ thể nào đó trên cơ thể, do đó từ từ chặt chân tay của đối phương và làm giảm hiệu lực của hắn. Những điểm mỏng manh nhu đầu và cổ thường rất khó để tấn công, đòi hỏi sự kết thúc nhanh chóng chỉ dành cho những người có sự khéo léo phù hợp trong việc điều khiển.

Mục chơi
Game có tổng cộng tất cả bốn mục chơi gồm Quest (nhiệm vụ), Arena (đấu trường), Tournament (giải đấu) và Tutorial (hướng dẫn), Tutorial giúp người chơi làm quen với cách điều khiển và giao diện mới lạ trong game, còn Quest chỉ tập trung vào việc tìm hiểu về cốt truyện chính yếu của game trong khi Arena thì gói gọn bốn đối thủ gồm người chơi và máy điểu khiển sẽ tham gia tranh đấu lẫn nhau trong một đấu trường bị bao bọc hoàn toàn, trong bản mở rộng Limb From Limb có bổ sung thêm vào chín đấu trường mới. Riêng mục Tournament cho phép người chơi chọn một trong số chín chiến binh với những ưu khuyết khác nhau, tham gia tranh giải ở các đấu trường riêng biệt với sự kết hợp khác nhau của những sinh vật khác. Để giành lấy chiến thắng cuối cùng là phải hạ gục con trùm cuối.

Chơi mạng
Die by the Sword cung cấp kiểu chơi mạng gồm hai phần là Deathmatch (tử chiến) và Cooperative (hợp tác) trong mục Arena, nơi mà người chơi có thể tranh tài với những người chơi khác trong những màn song đấu riêng biệt. Việc thiếu vắng một dịch vụ tạo màn chơi đã làm ngăn cản bất kỳ cộng đồng trực tuyến quan trọng nào tham gia vào, vì sự kết hợp giữa một giao diện nghèo nàn và kém người chơi, cùng việc loại bỏ các tựa game địa phương duy nhất.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Diễn đàn chính thức của Die by the Sword

Trò chơi phiêu lưu hành động
Trò chơi giả tưởng
Trò chơi của hãng Treyarch
Trò chơi điện tử phát triển ở Mỹ
Trò chơi có bản mở rộng
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử có bản mở rộng
Trò chơi điện tử năm 1998


title: La Jonchère

text:
La Jonchère là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 11,5 km², dân số năm 2006 là 362 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 10 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Jonchère trên trang mạng Viện địa lý quốc gia

Jonchere


title: 9223 Leifandersson

text:
9223 Leifandersson (1995 YY7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 12 năm 1995 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9223 Leifandersson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Olley

text:
Olley  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 194 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Microsternus

text:
Microsternus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Erotylidae.

Chú thích

Tham khảo

Erotylidae


title: Haraucourt-sur-Seille

text:
Haraucourt-sur-Seille là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Château-Salins. Tọa độ địa lý của xã là 48° 47' vĩ độ bắc, 06° 36' kinh độ đông. Haraucourt-sur-Seille nằm trên độ cao trung bình là 220 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 199 mét và điểm cao nhất là 324 mét. Xã có diện tích 8,08 km², dân số vào thời điểm 1999 là 126 người; mật độ dân số là 15 người/km². Xã thuộc Pháp từ năm 1766.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Agametrus boliviensis

text:
Agametrus boliviensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agametrus