title: Huyện của Nhật Bản

text:
từng là một cấp đơn vị hành chính địa phương chính thức của Nhật Bản thời kỳ 1878-1923, dưới tỉnh (県, ken) và trên hạt (thành phố 市 - thị trấn 町 - làng 村). Năm 1867, cấp huyện được thành lập theo Luật biên chế quận khu đĩnh thôn. Năm 1921, Nhật Bản ban hành Luật bãi bỏ cấp huyện. Đến năm 1923 thì luật này có hiệu lực. Từ đó, huyện chỉ còn là khu vực bưu chính. Đến năm 1926, cả chức vụ huyện trưởng (郡長) và bộ máy chính quyền huyện (郡役所) mới bị bãi bỏ hẳn. Sau năm 1945, huyện giống như một liên hợp các hạt, chứ không có tư cách pháp nhân riêng.

Tại thời điểm năm 2000, Nhật Bản có 489 huyện.

Lịch sử
Huyện ban đầu được gọi là kōri và có nguồn gốc cổ xưa ở Nhật Bản. Mặc dù Nihon Shoki nói rằng chúng được thành lập trong Cải cách Taika, kōri ban đầu được viết là . Mãi cho đến Bộ luật Taihō, kōri mới được viết là  (bắt chước cách phân chia của Trung Quốc). Theo Bộ luật Taihō, đơn vị hành chính của  ở trên huyện và làng ( hoặc  sato) ở dưới.

Khi quyền lực của chính quyền trung ương suy tàn (và trong một số thời kỳ phục hồi) trong nhiều thế kỷ, các tỉnh và huyện, mặc dù chưa bao giờ chính thức bị bãi bỏ và vẫn kết nối với các vị trí hành chính do triều đình (hoặc bất cứ ai kiểm soát). sự liên quan như các đơn vị hành chính và được thay thế bởi một hệ thống sở hữu phong kiến. Trong thời Edo, các phân khu chính là các thành phố Mạc phủ, được quản lý bởi các quản trị viên đô thị (machi-bugyō), phiên Mạc phủ (bakuryō, thường có nghĩa là bao gồm các tổ chức nhỏ hơn của Hatamoto, v.v.), nắm giữ chính (han/phiên) và cũng có một số lãnh thổ nhỏ như các tổ chức tâm linh (đền / chùa); trong khi phiên Mạc phủ bao gồm các lãnh thổ rộng lớn, tiếp giáp, các phiên thường chỉ bao gồm một lâu đài và thị thành, thường là một lãnh thổ nhỏ ở khu vực xung quanh, nhưng đôi khi còn có một chuỗi các trường hợp bị bao quanh và bao quanh, trong một số trường hợp phân bố trên một số huyện ở vài tỉnh. Vì lý do này, thực tế, chúng không phải là các đơn vị địa lý, và ngoài ra, chế độ phong kiến thời Edo gắn liền với thu nhập danh nghĩa của một lãnh thổ, chứ không phải là lãnh thổ, do đó, Mạc phủ có thể và phân phối lại các lãnh thổ giữa các phiên, biên giới của họ nói chung có thể thay đổi, ngay cả khi ở một số nơi, cổ phần vẫn không thay đổi trong nhiều thế kỷ. Các tỉnh và huyện vẫn là khung tham chiếu địa lý quan trọng nhất trong suốt thời kỳ trung cổ và cận đại cho đến khi khôi phục và xa hơn - ban đầu, các huyện được tạo ra liên tiếp với các bộ phận phong kiến thời Mạc phủ và biên giới của chúng tiếp tục thay đổi qua các vụ sáp nhập, chia tách và chuyển giao lãnh thổ cho đến khi họ đạt được phần lớn tình trạng hiện tại trong những năm 1890.

Các thành phố (-shi), kể từ khi được giới thiệu vào năm 1889, luôn trực thuộc các huyện và độc lập với các huyện. Trước năm 1878, các huyện đã chia nhỏ cả nước chỉ với một vài ngoại lệ (Edo / Tokyo là thủ đô của Mạc phủ và một số nhóm đảo). Năm 1878, các huyện được kích hoạt lại thành các đơn vị hành chính, nhưng các thành phố lớn được tách ra khỏi các quận. Tất cả các quận (lúc đó chỉ có -fu và -ken) - ngoại trừ một số đảo xa - được phân chia liền kề thành các huyện [nông thôn)/ hạt và huyện thị /các thành phố (-ku), tiền thân của shi 1889. Về mặt địa lý, các huyện nông thôn chủ yếu dựa vào các huyện cổ, nhưng ở nhiều nơi chúng được sáp nhập, tách ra hoặc đổi tên, ở một số khu vực, biên giới tỉnh đi qua các huyện cổ và các huyện được tổ chức lại để phù hợp; Các huyện thị tách biệt hoàn toàn với các huyện nông thôn, hầu hết trong số chúng bao phủ một thành phố lớn, nhưng các thành phố lớn nhất và quan trọng nhất, thời kỳ Edo "ba thủ đô" Edo / Tokyo, Kyoto, Osaka bao gồm một số huyện thị. (Điều này chỉ đề cập đến các khu vực thành phố không được tổ chức thành một đơn vị hành chính duy nhất trước năm 1889, không phải là tỉnh Tokyo, Kyoto và Osaka ban đầu được tạo ra vào năm 1868 với tư cách kế thừa của chính quyền thành phố Mạc phủ, nhưng đã sớm được mở rộng sang lãnh thổ nông thôn của Mạc phủ xung quanh và lãnh địa phong kiến và đến năm 1878 cũng có các huyện nông thôn và trong trường hợp của Osaka, một huyện thị / thành phố khác từ năm 1881.)

Chính quyền huyện được thành lập vào năm 1878, nhưng các hội đồng huyện chỉ được thành lập vào năm 1890 với việc giới thiệu mã huyện (gunsei) như một phần của cải cách chính quyền địa phương chịu ảnh hưởng của Phổ năm 1888-90. Từ những năm 1890, chính quyền các huyện được điều hành bởi một hội đồng điều hành tập thể (gun-sanjikai, 郡 参事 会), đứng đầu là huyện trưởng được bổ nhiệm (gunchō) và bao gồm 3 thành viên được bầu bởi hội đồng huyện và một do thống đốc huyện bổ nhiệm. - tương tự như các thành phố (shi-sanjikai, đứng đầu là thị trưởng) và tỉnh (fu- / ken-sanjikai, đứng đầu là thống đốc).

Năm 1921, Hara Takashi, thủ tướng đầu tiên không thuộc phái đầu sỏ (mặc dù thực ra ông sinh ra từ một gia đình samurai thuộc phiên Morioka, nhưng trong sự nghiệp là chính trị gia thường dân tại Hạ viện), đã tìm cách bãi bỏ các huyện được tìm kiếm từ lâu được thông qua - không giống như các hội đồng thành phố và tỉnh vốn là nền tảng ban đầu cho Phong trào Tự do và Nhân quyền trước khi Quốc hội được thành lập và trở thành cơ sở của quyền lực đảng, chính quyền huyện được coi là một thành trì của những người theo Yamagata Aritomo chống tự do và truyền thống Bộ Nội vụ tập trung-quan liêu. Các hội đồng huyện và chính phủ đã bị bãi bỏ một vài năm sau đó.

Các huyện ngày nay
Cho đến ngày nay, các thị trấn và làng mạc cũng trực thuộc tỉnh; các huyện không còn sở hữu bất kỳ chính quyền hay hội đồng nào kể từ những năm 1920, và do đó cũng không có cơ quan hành chính - mặc dù đã có một sự tái hoạt động ngắn của các huyện trong Chiến tranh Thái Bình Dương dưới hình thức các văn phòng chi nhánh của tỉnh (gọi là chihō jimusho, 地方事務所, "văn phòng/cơ quan địa phương") thường có một huyện trong phạm vi quyền hạn của họ. Tuy nhiên, vì mục đích địa lý và thống kê, các huyện tiếp tục được sử dụng và được cập nhật để sáp nhập thành phố hoặc thay đổi trạng thái: nếu một thị trấn hoặc làng (toàn quốc:> 15.000 vào năm 1889, <1.000 ngày nay) được sáp nhập hoặc thăng cấp thành [theo định nghĩa: thành phố độc lập với huyện (toàn quốc: 39 vào năm 1889, 791 năm 2017), lãnh thổ không còn được tính là một phần của huyện. Theo cách này, nhiều huyện đã bị tuyệt chủng và nhiều khu vực còn tồn tại chỉ chứa một số ít hoặc thường chỉ có một đô thị còn lại vì nhiều thị trấn và làng mạc ngày nay cũng lớn hơn nhiều so với thời Minh Trị. Các huyện được sử dụng chủ yếu trong hệ thống địa chỉ của Nhật Bản và để xác định các khu vực địa lý và bộ sưu tập có liên quan của các thị trấn và làng lân cận.

Những trường hợp khó hiểu ở Hokkaidō
Bởi vì tên huyện là duy nhất trong một tỉnh và cho đến năm 2008,  ranh giới tỉnh gần đúng với ranh giới tỉnh cũ, hầu hết các tên huyện là duy nhất trong tỉnh của nó.

Tuy nhiên, tỉnh Hokkaidō có rất nhiều với hệ thống tỉnh Ritsuryō, chỉ một vài năm trước khi hệ thống tỉnh ra đời, vì vậy mười một tỉnh của nó bao gồm một số huyện có cùng tên:

 Ba huyện Kamikawa và hai huyện Nakagawa của tỉnh Hokkaidoaidō. Mỗi khu vực tài phán đề cập đến vị trí địa lý của nó dọc theo con sông mà tỉnh cũ và tỉnh mới, lấy tên của nó. "Kamikawa" có nghĩa là thượng lưu của dòng sông; "Nakagawa" có nghĩa là trung lưu.
Huyện Kamikawa (tỉnh Ishikari cũ),được quản lý bởi Phó tỉnh Kamikawa
Huyện Kamikawa (tỉnh Teshio cũ), được quản lý bởi Phó tỉnh Kamikawa
Huyện Kamikawa (tỉnh Tokachi cũ), được quản lý bởi Phó tỉnh Tokachi
Huyện Nakagawa (tỉnh Teshio cũ), được quản lý bởi Phó tỉnh Kamikawa
Huyện Nakagawa (tỉnh Tokachi cũ), được quản lý bởi Phó tỉnh Tokachi
 Huyện Abuta, huyện Rumoi, huyện Sorachi và huyện Yufutsu tương tự nhau, nhưng mỗi huyện là một huyện duy nhất được phân bổ cho hai phó tỉnh.
Huyện Abuta, được quản lý bởi Phó tỉnh Iburi và Phó tỉnh Shiribeshi
Huyện Sorachi, được quản lý bởi Phó tỉnh Kamikawa và Phó tỉnh Sorachi
Huyện Teshio, được quản lý bởi Phó tỉnh Rumoi và Phó tỉnh Sōya
Huyện Yūfutsu, được quản lý bởi Phó tỉnh Iburi và Phó tỉnh Kamikawa

Xem thêm
 Danh sách các huyện bị giải thể ở Nhật Bản
 郡, cho các bộ phận ở các quốc gia khác được viết cùng tên
 Các huyện của Đài Loan trong thời gian 1920-1945 dưới sự cai trị của Nhật Bản

Ghi chú
Lược dịch từ :ja:郡#日本の郡#近現代
Counties of Japan

Tham khảo

Liên kết ngoài
  "Japan's Evolving Nested Municipal Hierarchy: The Race for Local Power in the 2000s," by A.J. Jacobs at Urban Studies Research, Vol. 2011 (2011); doi:10.1155/2011/692764
 Historical Development of Japanese Local Governance  (bilingual Japanese/English series of papers by the Institute for Comparative Studies in Local Governance, National Graduate Institute for Policy Studies): Volume 1: Akio Kamiko, The Start of Modern Local Government (1868 – 1880) ,  Volume 2: Akio Kamiko, Implementation of the City Law and the Town and Village Law (1881 – 1908)  and Volume 3: Hiroshi Ikawa, The Development of the Prewar Local Autonomy System (1909－1929)  (Links are to the English versions; English translations of Japanese administrative units and government institutions often vary [even within this series], in this case, one can refer directly to the Japanese articles which are accessible from the main page)

Phân cấp hành chính Nhật Bản
Huyện của Nhật Bản

ja:郡#日本の郡


title: Ptychobela griffithii

text:
Ptychobela griffithii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ptychobela


title: Sinsat

text:
Sinsat  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Brutelles

text:
Brutelles là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D940, khoảng 11 dặm Anh về phía tây của Abbeville.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Xã của Somme


title: Doumbala

text:
Doumbala là một tổng thuộc  tỉnh Kossi ở phía tây  Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Doumbala. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có tổng dân số 26.124 người .

Các thị xã và làng xã

 Thị xã Doumbala	(1 897 dân) (thủ phủ)
 Bamperla	(579 dân)
 Bangassi-Bobo	(498 dân)
 Bangassi-Illa	(1 333 dân)
 Bangassi-Mamoudoud	(334 dân)
 Bankuy	(142 dân)
 Bassam	(169 dân)
 Boanekuy	(793 dân)
 Bokuy	(212 dân)
 Boukuy	(409 dân)
 Dakuy	(864 dân)
 Henlekuy	(615 dân)
 Karekuy	(440 dân)
 Kimba	(279 dân)
 Kini-Kini	(171 dân)
 Koa	(1 133 dân)
 Kodara	(1 291 dân)
 Kolonzo	(1 291 dân)
 Konkuy-Boho	(306 dân)
 Konkuy-Koro	(1 589 dân)
 Kourkuy	(334 dân)
 Lanfiera	(528 dân)
 Montionkuy	(734 dân)
 Mounakoro	(1 501 dân)
 Nian	(1 815 dân)
 Porokuy	(361 dân)
 Saint-Camille	(285 dân)
 Saint-Martin	(785 dân)
 Saint-Paul	(157 dân)
 Saworokuy	(405 dân)
 Simbora	(1 066 dân)
 Teni	(1 878 dân)
 Teni-Peulh	(267 dân)
 Tiourkuy	(249 dân)
 Wanzan	(465 dân)
 Zekuy	(949 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Kossi


title: Leioproctus paraguayensis

text:
Leioproctus paraguayensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1907


title: Touille

text:
Touille  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 340 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Mastigodiaptomus amatitlanensis

text:
Mastigodiaptomus amatitlanensis là một loài động vật giáp xác trong họ Diaptomidae. Chúng là loài đặc hữu của Guatemala.

Chú thích

Tham khảo

  Reid, J.W. 1996. Mastigodiaptomus amatitlanensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

Mastigodiaptomus
Động vật được mô tả năm 1941


title: Edward C. Prescott

text:
Edward Christian Prescott (sinh 26 tháng 12 năm 1940 - mất ngày 6 tháng 11 năm 2022) là một nhà kinh tế học người Hoa Kỳ. Ông làm việc cho Đại học quốc gia Arizona và là chuyên gia của Ngân hàng Dự trữ liên bang Minneapolis (Hoa Kỳ). Năm 2004, ông cùng với Finn E. Kydland đã giành giải Nobel kinh tế 2004 cho các phương pháp thống kê trong việc thu thập thông tin kinh tế.

Prescott cho biết tuy cùng chia giải Nobel nhưng phương pháp làm việc của ông và Kydland rất khác nhau: "Tôi luôn nỗ lực làm nhanh và phạm sai lầm, trong khi ông ấy (Kydland) thì chậm rãi và không mắc lỗi".

Chú thích

Liên kết ngoài
 Federal Reserve Bank of Minneapolis
 Nobel Foundation
 IDEAS/RePEc

Sinh năm 1940
Mất năm 2022
Nhà kinh tế học Hoa Kỳ
Người đoạt giải Nobel Kinh tế
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Giáo sư Đại học Bang Arizona
Cựu sinh viên Trường Kinh doanh Tepper
Giáo sư Đại học Carnegie Mellon
Cựu sinh viên Swarthmore College
Giáo sư Đại học Minnesota
Giáo sư Đại học Pennsylvania


title: Cướp biển

text:
Cướp biển hay hải tặc (chữ Hán: 海賊) (Tiếng Anh: Pirate)  là những kẻ cướp trên biển hay trên bờ biển, thường do những lực lượng hoặc tổ chức hàng hải bất hợp pháp,với mục tiêu đánh cắp hàng hóa và vật phẩm có giá trị.

Hiện nay, hải tặc vẫn còn tiếp tục tấn công các tàu buôn trên Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, ngoài hải phận của Somalia, eo biển Malacca và Singapore gây thiệt hại lên đến 13 - 16 tỉ Đô la Mỹ mỗi năm .

Cướp biển cũng một thời tung hoành trong và ngoài hải phận Hoa Kỳ nhưng ngày nay không còn đáng kể từ ngày lực lượng vệ binh hàng hải được thành lập.

Định nghĩa

Theo định nghĩa thông thường, cướp biển hay hải tặc là những kẻ cướp trên biển. Tuy nhiên, trong thời đại cướp biển hoành hành, chính phủ đã tạo ra các đội tàu truy xét, đôi khi các đội tàu đó cũng trở thành cướp biển.

Mặc dù thường đề cập đến cướp biển, thuật ngữ này đã được khái quát hóa để chỉ các hành vi thực hiện trên đất liền, trên không, trên mạng máy tính và - trong khoa học viễn tưởng - hải tặc ngoài vũ trụ. Cướp biển thường loại trừ các tội do thủ phạm thực hiện trên tàu của chính mình (ví dụ: trộm cắp), cũng như tư nhân hóa, ngụ ý về sự cho phép của chính quyền bang

Hải tặc ngày xưa

Từ lúc con người biết căng buồm ra khơi thì hải tặc cũng bắt đầu xuất hiện. Năm 1960, các nhà khảo cổ đã tìm thấy chiếc thuyền buôn Hy Lạp bị đắm cách đây 2300 năm ngoài khơi đảo Síp. Người ta gọi nó là tàu Kyrena theo tên thị trấn gần đó, những vết xước trên thân tàu chứng tỏ đã có cuộc tấn công nào đó. Một khi tàu chở hàng nào không may bị tấn công, hải tặc không chỉ cướp những của cải hàng hóa trên tàu, thủy thủ thường cũng bị giết hay bắt đem bán như nô lệ. Hải tặc sau đó thường đánh đắm tàu sau phi vụ nhằm thủ tiêu tội ác của mình.

Thời đại vàng
Suốt gần 40 năm, từ 1690 đến 1730, là thời kỳ mà mọi người cho rằng đây là kỷ nguyên vàng của cướp biển. Vô số các vụ cướp bóc đã xảy ra trong vùng Caribe, nơi tụ tập khoảng 2.000 tên hải tặc vào đầu thế kỷ 18. Một số rất nổi tiếng vì sự tàn bạo và táo tợn. Rất nhiều thuyền truởng và thủy thủ đã trở thành hải tặc do tiền kiếm được, bất chấp nguy cơ bị bắt và tử hình.

Ví dụ như Edward Teach, hải tặc râu đen, kẻ đã gieo rắc kinh hoàng suốt dải bờ biển Bắc Mỹ. Một ví dụ khác là người Tây Ban Nha Amaro Pargo, kẻ đã cướp bóc tàu địch của vương miện Tây Ban Nha trên đường đến Caribbean. Sau đó sự phát triển của các con tàu bọc thép chạy bằng hơi nước và về sau là đóng bằng sắt cùng với lực lượng hải quân bắt đầu phát triển và hiệu quả hơn đã kết thúc thời đại của hải tặc.

Vũ khí
Hải tặc sử dụng vũ khí cá nhân như súng, dao. Chúng trang bị súng máy hạng nặng, pháo cỡ nhẹ lên tàu để đề phòng trường hợp chính phủ truy bắt

Xem thêm
 Hải tặc Somalia
 Kaizoku Sentai Gokaiger
 Cướp biển vùng Caribe

Tham khảo

Tội phạm
Hàng hải
Cướp biển


title: Calapor

text:
Calapor là một thị trấn thống kê (census town) của quận North Goa thuộc bang Goa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Calapor có dân số 11.823 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Calapor có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Calapor, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Goa


title: Haliotis brazieri

text:
Haliotis brazieri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Haliotidae, the abalones.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chi Bào ngư


title: Lockheed U-2

text:
Lockheed U-2, tên hiệu "Dragon Lady", là một máy bay trinh sát một động cơ, bay ở độ cao rất lớn, do Không quân Hoa Kỳ và trước đó là Cục Tình báo Trung ương (CIA) sử dụng. Nó thực hiện các chuyến bay trinh sát ngày và đêm, trong mọi thời tiết ở độ cao lên tới 70,000 ft. Chiếc máy bay này cũng được sử dụng để nghiên cứu và phát triển cảm biến điện tử, kiểm tra vệ tinh, và xác nhận dữ liệu vệ tinh.

Tập đoàn Lockheed đề xuất ban đầu vào năm 1953, được chấp thuận vào năm 1954 và chuyến bay thử đầu tiên diễn ra vào năm 1955. Nó đã được sử dụng trong Chiến tranh Lạnh, bay qua Liên Xô , Trung Quốc , Việt Nam và Cuba . Năm 1960 Gary Powers bị bắn hạ trên một máy bay U-2C của CIA trên bầu trời Liên Xô bằng một tên lửa đất đối không. Năm 1962 Rudolf Anderson Jr. bị bắn hạ trên một chiếc U-2 trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba.

Các máy bay U-2 đã tham gia vào các xung đột hậu Chiến tranh Lạnh ở Afghanistan và Iraq, và hỗ trợ nhiều hoạt động của NATO. U-2 cũng đã được sử dụng cho nghiên cứu cảm biến điện tử, hiệu chuẩn vệ tinh, nghiên cứu khoa học và truyền thông. U-2 là một trong số ít các loại máy bay đã phục vụ Không quân Hoa Kỳ trên 50 năm, cùng với Boeing B-52, Boeing KC-135, Lockheed C-130 và Lockheed C-5. Các mẫu mới (TR-1, U-2R, U-2S) đã được đưa vào hoạt động vào những năm 1980, và mẫu mới nhất, U-2S, được nâng cấp kỹ thuật vào năm 2012. Hiện nay, U-2 đang được vận hành bởi Không quân Hoa Kỳ.

Phát triển

Đầu thập niên 1950, với những căng thẳng đang gia tăng của cuộc Chiến tranh Lạnh, quân đội Hoa Kỳ cần một thiết bị trinh sát chiến lược tốt hơn để xác định các khả năng và ý định của Liên Xô. Máy bay trinh sát đang có ở thời điểm ấy chủ yếu là những chiếc máy bay ném bom được chuyển đổi, dễ bị tổn thương bởi pháo phòng không, tên lửa, và các máy bay chiến đấu. Họ cho rằng một chiếc máy bay có thể hoạt động ở độ cao 70,000 ft có thể vượt quá tầm với của các máy bay chiến đấu, tên lửa và thậm chí là cả radar của Liên Xô. Nó sẽ cho phép thực hiện các chuyến "bay qua"—xâm nhập vào không phận của một quốc gia để chụp ảnh từ trên không.

Dưới mã hiệu "AQUATONE", Không quân trao các hợp đồng cho Bell Aircraft, Martin Aircraft, và Fairchild Engine and Airplane để phát triển những đề xuất cho chiếc máy bay trinh sát mới. Các quan chức tại Lockheed Aircraft Corporation nghe về dự án và yêu cầu kỹ sư hàng không Clarence "Kelly" Johnson thực hiện một bản thiết kế. Johnson là một nhà thiết kế tài năng, chịu trách nhiệm về chiếc P-38 Lightning, và P-80. Ông cũng nổi tiếng về việc hoàn thành những dự án trước thời hạn, làm việc trong một phòng riêng biệt của công ty được gọi đùa là Skunk Works (Xưởng chồn hôi).

Bản thiết kế của Johnson, được gọi là CL-282, kết hợp những chiếc cánh lướt dài vào thân của một bản thiết kế khác của ông, chiếc F-104 Starfighter. Để giảm trọng lượng, thiết kế ban đầu của ông thậm chí không có bánh đáp quy ước, cất cánh từ một dolly và hạ cánh bằng các thanh trượt. Bản thiết kế này bị Không quân bác bỏ, nhưng thu hút được sự chú ý của nhiều thành phần dân sự của ban xem xét, đáng chú ý nhất là Edwin Land, người cha của nhiếp ảnh lập tức (instant photography). Land đề xuất với giám đốc CIA Allen Dulles rằng cơ quan của ông sẽ cấp vốn và điều hành chiếc máy bay này. Sau một cuộc gặp với Tổng thống Eisenhower, Lockheed nhận được một hợp đồng trị giá $22.5 cho 20 chiếc máy bay đầu tiên. Nó được đổi tên lại thành U-2, với chữ "U" ám chỉ định danh không rõ ràng "utility" (hữu dụng).

Chuyến bay đầu tiên diễn ra tại địa điểm thử nghiệm tại Hồ Groom (Area 51) ngày 1 tháng 8 năm 1955, với dự định chỉ là một cuộc chạy thử trên đường băng ở tốc độ lớn. Những chiếc cánh kiểu tàu lượn quá hiệu quả tới mức chiếc máy bay lao vào không trung với tốc độ 70kn.

James Baker đã phát triển các thấu kính cho một camera lớn được sử dụng trên chiếc U-2 trong khi làm việc cho Perkin-Elmer. Những camera mới này có độ phân giải  từ độ cao 60,000 ft. Việc cân bằng rất quan trọng với chiếc U-2 tới mức camera phải sử dụng một phim tách (split phim), với các ống ở một bên tở ra phía trước trong khi các ống phía bên kia cuộn lại, vì thế duy trì một sự cân bằng phân bố trọng lượng trong suốt chuyến bay.

Khi những chuyến bay đầu tiên qua lãnh thổ Liên Xô bị radar phát hiện, CIA đưa ra Project RAINBOW để làm giảmdiện tích phản hồi radar của chiếc U-2. Nỗ lực này hoàn toàn không mang lại thành công, và công việc bắt đầu trên một chiếc máy bay tiếp theo, kết quả là chiếc Lockheed A-12 Blackbird.

Việc sản xuất được tái khởi động trong thập niên 1980 để sản xuất máy bay TR-1/U-2R.

Thiết kế

Thiết kế độc nhất tạo cho chiếc U-2 những tính năng đáng khâm phục nhưng cũng khiến nó trở thành chiếc máy bay khó điều khiển. Nó được thiết kế và chế tạo để có trọng lượng khung tối thiểu, khiến không còn nhiều chỗ cho sai sót. Đa số máy bay đều là các phiên bản một chỗ ngồi, chỉ có năm chiếc phiên bản huấn luyện hai chỗ ngồi từng biết có tồn tại. Những biến thể U-2 đầu tiên sử dụng động cơ turbin phản lực Pratt & Whitney J57. Các biến thể U-2C và TR-1A sử dụng động cơ turbin phản lực Pratt & Whitney J75 mạnh hơn. Các biến thể U-2S và TU-2S còn sử dụng động cơ turbin cánh quạt General Electric F118 mạnh hơn nữa.

Cánh tỷ lệ lớn (dài trên rộng) khiến chiếc U-2 có một số đặc điểm kiểu tàu lượn, với tỷ lệ lực nâng trên lực cản ước tính ở mức cao 20s. Để duy trì trần hoạt động 70,000 ft, các model U-2A và U-2C (không còn hoạt động nữa) phải bay ở gần mức tốc độ tối đa. Tuy nhiên, tốc độ chòng chành của chiếc máy bay ở độ cao này chỉ là 10kn dưới tốc độ tối đa của nó. Sự chênh lệch không đáng kể này được các phi công gọi là "coffin corner". Trong 90% thời gian thực hiện một chuyến bay thông thường chiếc U-2 chỉ bay trên tốc độ chòng chành có 5 knot, nó có thể dẫn tới một sự giảm độ cao khiến máy bay bị phát hiện, và ngoài ra có thể tạo ứng suất quá lớn cho khung máy bay được chế tạo quá nhẹ.

Hệ thống điều khiển của chiếc U-2 được thiết kế theo tính năng và độ cao bay thông thường mà chiếc máy bay được dự định hoạt động, hệ thống điều khiển cung cấp phản ứng phản hồi điều khiển nhẹ ở độ cao hoạt động. Tuy nhiên, ở những độ cao thấp với mật độ không khí cao và sự thiếu hụt hệ thống trợ lực điều khiển khiến chiếc máy bay rất khó điều khiển. Hoạt động điều khiển phải rất lớn để có được phản hồi mong muốn trong cao độ bay, cần một sức mạnh thể chất lớn để thực hiện điều khiển theo cách này.

Chiếc U-2 rất nhạy cảm với gió ngang, cùng với khuynh hướng lơ lửng trên đường băng của nó, khiến chiếc U-2 có tiếng là khó hạ cánh. Khi máy bay tiếp cận đường băng, lớp đệm không khí do các cánh có lực nâng lớn tạo ra trong hiệu ứng mặt đất lớn tới mức chiếc U-2 sẽ không hạ cánh trừ khi cánh chòng chành hoàn toàn. Để hỗ trợ phi công, chiếc máy bay đang hạ cánh được chỉ đạo tốc độ bởi một chiếc xe (thường là một model xe đã được "suped-up" về tính năng như Ford Mustang SSP, Chevrolet Camaro B4C, hay một chiếc Pontiac GTO) với một người hỗ trợ "thông báo" phi công hạ cánh bằng cách thông báo chiều cao đang giảm của chiếc máy bay theo feet khi nó giảm tốc độ.

Thay vì một bộ bánh đáp ba cụm thông thường, gồm một bánh mũi và hai bánh chính phía sau, một dưới mỗi cánh, chiếc U-2 sử dụng một kiểu cấu hình xe đạp, với bộ phía trước của bánh đáp chính nằm ngay sau buồng lái và bộ phía sau nằm phía sau động cơ, cùng với đuôi lái để điều khiển khi chạy trên đường băng. Để duy trì cân bằng khi chạy đà cất cánh, đội hỗ trợ mặt đất lắp hai bánh phụ nữa, được gọi là "pogos". Chúng được lắp vào các hốc dưới mỗi cánh ở khoảng giữa cánh, và rơi xuống đường băng khi máy bay cất cánh. Để bảo vệ cánh khi hạ cánh, mỗi đầu cánh có một sống trượt bằng titan. Sau khi máy bay ngừng lại, đội hỗ trợ mặt đất sẽ lắp lại các pogos.

Vì độ cao hoạt động lớn phi công phải mặc bộ quần áo bay kiểu quần áo vũ trụ. Bộ đồ cung cấp khí oxy và bảo hộ khẩn cấp cho phi công trong trường hợp áp suất cabin mất ở độ cao (cabin được điều áp ở mức xấp xỉ 29,000 ft). Để ngăn giảm oxy máu và giảm khả năng bị ảnh hưởng do giảm áp các phi công có một bộ quần áo điều áp hoàn toàn và bắt đầu thở 100% oxy một giờ trước khi thực hiện nhiệm vụ để loại bỏ nitơ trong máu; trong khi di chuyển ra máy bay họ thở bằng một bình cung cấp oxy cầm tay.

Chiếc máy bay mang theo nhiều cảm biến trong mũi, Q-bay (phía sau buồng lái, cũng được gọi là khoang camera), hay các kén trong cánh. Chiếc U-2 có khả năng đồng thời thu thập dữ liệu tín hiệu, hình ảnh và mẫu không khí. Các cảm biến trinh sát hình ảnh gồm ảnh phim ướt hay quang điện hay ảnh radar - ảnh radar được thu thập bởi hệ thống Raytheon ASARS-2. Nó có thể sử dụng cả các đường kết nối dữ liệu line-of-sight và beyond-line-of-sight. Một trong những thiết bị bất thường nhất trong phiên bản mới nhất của U-2 là video camera Sony off-the-shelf hoạt động như một sự thay thế số cho viewsight hoàn toàn quang (một thiết bị quan sát kiểu kính viễn vọng lộn ngược) đã từng được sử dụng trên các biến thể cũ để có cái nhìn chính xác về địa hình bên dưới chiếc máy bay, đặc biệt khi hạ cánh.

Lịch sử hoạt động

Hoa Kỳ

Dù cả Không quân và Hải quân Hoa Kỳ đều sẽ sử dụng U-2, ban đầu nó chỉ là một chiến dịch của CIA, được điều hành qua Văn phòng Trinh sát Khoa học. Vì những rắc rối chính trị về một máy bay quân sự xâm nhập vào không phận của một quốc gia, chỉ những chiếc U-2 của CIA tiến hành những phi vụ kiểu này. Các phi công buộc phải từ chức khỏi các cấp bậc quân sự của họ trước khi gia nhập như một nhân viên dân sự của CIA, một quá trình được họ gọi là "tắm cho cừu".

Như thường xảy ra với các thiết kế máy bay mới, có nhiều tai nạn trong hoạt động, một số vụ gây chết người. Vụ tai nạn có thiệt hại nhân mạng đầu tiên diễn ra ngày 15 tháng 5 năm 1956, khi phi công đã làm chòng chành chiếc máy bay trong một cuộc diễn tập hậu cất cánh dự định để nhả các bánh lắp ngoài đầu cánh. Vụ thứ hai xảy ra ba tháng sau đó, ngày 31 tháng 8 khi phi công làm chòng chành chiếc máy bay ngay sau khi cất cánh. Hai tuần sau đó, một chiếc máy bay thứ ba đã vỡ ra từng mảnh khi lấy độ cao, cũng làm phi công thiệt mạng. Có một số vụ tai nạn không thiệt hại nhân mạng, gồm ít nhất một vụ khiến mất một máy bay.

Chiếc U-2 được công chúng chú ý khi phi công của CIA Francis Gary Powers bị bắn hạ trên lãnh thổ Liên Xô ngày 1 tháng 5 năm 1960, gây ra vụ việc U-2.

Ngày 14 tháng 10 năm 1962, một chiếc U-2 thuộc Phi đội Trinh sát Chiến lược số 4080, có căn cứ tại Căn cứ Không quân Laughlin gần Del Rio, Texas, do Thiếu tá Richard S. Heyser điều khiển, đã chụp ảnh quân đội Liên Xô lắp đặt các tên lửa đầu đạn hạt nhân tại Cuba, gây ra vụ Khủng hoảng tên lửa Cuba. Heyser kết thúc chuyến bay này tại McCoy AFB ở Orlando, Florida, nơi phi đội 4080 thiết lập vị trí hoạt động cho U-2 trong suốt thời gian cuộc khủng hoảng. Ngày 27 tháng 10 năm 1962, khi bay từ McCoy AFB, một chiếc U-2 đã bị bắn hạ trên lãnh thổ Cuba bởi hai tên lửa đất đối không SA-2 Guideline, làm thiệt mạng phi công, Major Rudolf Anderson, Jr. Anderson sau này đã được trao Huân chương Chữ thập Không quân hạng nhất.

Năm 1963, CIA khởi động dự án Whale Tale để phát triển những chiếc U-2G hoạt động trên tàu sân bay để khắc phục các hạn chế về tầm hoạt động. Trong quá trình phát triển, các phi công CIA đã cất cánh và hạ cánh những chiếc U-2G trên tàu sân bay USS Ranger và các tàu khác. Chiếc U-2G chỉ được sử dụng hai lần. Cả hai chuyến bay đều xuất phát từ USS Ranger vào tháng 5 năm 1964 để quan sát một cuộc thử nghiệm bom nguyên tử của Pháp tại Moruroa ở Polynesia thuộc Pháp.

Đầu năm 1964, Bộ tư lệnh Không quân Chiến lược (SAC) đã gửi một biệt đội U-2 từ phi đội 4080 tới Miền nam Việt Nam để thực hiện các phi vụ trinh sát độ cao lớn trên bầu trời Miền bắc Việt Nam. Ngày 5 tháng 4 năm 1965, những chiếc U-2 thuộc 4028th SRS (Phi đội Trinh sát Chiến lược) đã chụp ảnh các trận địa SAM-2 gần Hà Nội và cảng Hải Phòng. Ngày 11 tháng 2 năm 1966, phi đội 4080 được đổi tên lại thành 100th SRW và chuyển tới Davis-Monthan AFB, Arizona. Biệt đội SRS tại Căn cứ Không quân Biên Hoà, Nam Việt Nam, được đổi tên lại thành 349th SRS.

Thiệt hại duy nhất của chiếc U-2 trong hoạt động chiến đấu xảy ra ngày 8 tháng 10 năm 1966, khi Thiếu tá Leo Stewart, bay cùng Phi đội Trinh sát Chiến lược số 349, gặp các vấn đề về máy móc trên bầu trời miền bắc Việt Nam. Chiếc U-2 tìm cách quay trở lại miền nam Việt Nam và Stewart đã nhảy dù thoát ra an toàn. Chiếc U-2 đâm xuống đất gần Biên Hoà. Tháng 7 năm 1970, 349th SRS tại Biên Hoà dời sang Thái Lan và được đổi tên thành 99th SRS, và tiếp tục đóng ở đó cho tới năm 1976.

Năm 1969, những chiếc U-2R lớn hơn cất cánh từ tàu sân bay USS America CV-66|6. Chương trình U-2 trên tàu sân bay được cho là đã ngừng lại sau năm 1969.

Tháng 6 năm 1976, những chiếc U-2 thuộc 100th SRW được chuyển cho 9th SRW tại Căn cứ Không quân Beale, California, và sáp nhập với những chiếc SR-71 hoạt động ở đó. Khi Bộ tư lệnh Không quân Chiến lược bị giải tán đầu thập niên 1990, phi đội được chuyển cho Bộ tư lệnh Không quân (ACC) mới và được đặt tên là Phi đội Trinh sát số 9 (9 RW).

Năm 1984, trong một cuộc tập trận lớn của NATO, Trung uý Không quân Hoàng gia Mike Hale đã ngăn chặn một chiếc U-2 ở độ cao 66,000 ft, nơi chiếc máy bay này từng được cho là an toàn không thể bị ngăn chặn. Hale đã lên tới độ cao 88,000 ft trên chiếc Lightning F3 của mình.

Năm 1989, một chiếc U-2R thuộc 9 RW, Biệt đội 5, bay từ Căn cứ Không quân Patrick, Florida đã chụp ảnh thành công một lần phóng tàu con thoi cho NASA để hỗ trợ xác định nguyên nhân mất ngói chống nhiệt khi phóng đã được phát hiện trong các phi vụ đầu tiên thời hậu Challenger.

Ngày 19 tháng 11 năm 1998, một chiếc máy bay nghiên cứu ER-2 của NASA đã lập một kỷ lục thế giới với mức trọng lượng của nó (12,000 kg tới 16,000 kg) với độ cao trong chuyến bay ngang đạt 20,479m.

Chiếc U-2 vẫn hoạt động tích cực hơn 60 năm sau chuyến bay đầu tiên của nó dù các vệ tinh trinh sát đã xuất hiện. Điều này chủ yếu bởi khả năng bay trực tiếp tới các mục tiêu chỉ sau một thời gian ngắn, việc các vệ tinh không thể làm. Chiếc U-2 đã tồn tại lâu hơn chiếc Mach 3 SR-71 thay thế cho nó, nghỉ hưu năm 1998.

Khả năng nghỉ hưu và tiếp tục hoạt động

Một tài liệu ngân sách mật được Lầu Năm Góc thông qua ngày 23 tháng 12 năm 2005 kêu gọi chấm dứt chương trình U-2 trước năm 2011, với một số chiếc được nghỉ hưu năm 2007.

Tháng 1 năm 2006, Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld thông báo treo việc nghỉ hưu phi đội U-2 như một cách cắt giảm chi phí, và như một phần của một chiến dịch tái tổ chức và tái định nghĩa phi cụ của Không quân trên diện rộng gổm cả việc loại bỏ toàn bộ ngoại trừ 56 chiếc B-52 và giảm bớt hoàn toàn phi đội F-117. Rumsfeld nói điều này sẽ không làm suy yếu khả năng thu thập thông tin tình báo của Không quân, nhiệm vụ sẽ do các vệ tinh và các máy bay trinh sát không người lái RQ-4 Global Hawk đảm nhiệm. Tuy nhiên, Quốc hội, ở thời điểm năm 2009, đã không thông qua việc cho nghỉ hưu những chiếc U-2 bởi không có hệ thống nào có khả năng thay thế nó. Những đề xuất cho U-2 nghỉ hưu đã gặp phải sự phản đối mạnh từ giới lãnh đạo quân sự bởi những thiếu hụt khả năng sẽ xảy ra nếu U-2 ngừng hoạt động.

Năm 2009, Không quân Hoa Kỳ nói rằng họ có kế hoạch kéo dài thời hạn nghỉ hưu của U-2 từ 2012 tới 2014 hoặc muộn hơn để có thêm thời gian đưa RQ-4 Global Hawk vào hoạt động.

Vào tháng 1 năm 2012, Không quân Hoa Kỳ được cho là đã lên kế hoạch kết thúc chương trình RQ-4 Block 30 và kéo dài thời gian phục vụ của U-2 cho đến năm 2023.  Theo cơ sở dữ liệu của không quân, U-2 có chi phí vận hành 2.380 USD mỗi giờ bay so với 6.710 USD của RQ-4. Tuy nhiên, RQ-4 Block 30 vẫn được tiếp tục phục vụ dưới áp lực chính trị bất chấp sự phản đối của Không quân Hoa Kỳ.

Năm 2018, ngân sách Không quân Hoa Kỳ đã hoãn vô thời hạn việc nghỉ hưu của U-2.

Năm 2023, trong sự kiện khinh khí cầu do thám Trung Quốc U-2 được không quân sử dụng để theo dõi một khinh khí cầu Trung Quốc đi qua Hoa Kỳ và Canada. Hình ảnh từ máy bay đã xác nhận sự hiện diện của các thiết bị, bao gồm “nhiều ăng-ten… có khả năng thu thập và định vị địa lý” và “các tấm pin mặt trời đủ lớn để tạo ra đủ năng lượng cần thiết để vận hành nhiều cảm biến thu thập thông tin tình báo.”

Trung Hoa Dân Quốc

Một bên sử dụng U-2 khác là Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan), chủ yếu thực hiện những phi vụ trên bầu trời Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa (PRC). Từ thập niên 1950, Không quân Đài Loan đã sử dụng máy bay RB-57A/D cho các phi vụ trinh sát vào Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, nhưng đã hai lần bị thiệt hại khi chiếc MiG-17 và tên lửa SA-2 SAM ngăn chặn thành công. Năm 1958, Trung Hoa Dân Quốc và chính quyền Mỹ đạt một thoả thuận thành lập Phi đội số 35, tên hiệu Phi đội Mèo Đen, gồm 2 chiếc U-2C tại Căn cứ Không quân Taoyuan ở phía bắc Đài Loan, một khu vực cách ly của căn cứ không quân. Để đánh lạc hướng ở thời điểm đó, đơn vị được thành lập dưới vỏ bọc các phi vụ nghiên cứu thời tiết ở độ cao lớn cho Không quân Đài Loan. Với chính phủ Mỹ, Phi đội số 35 và bất kỳ một nhân viên CIA/USAF nào được giao nhiệm vụ tại đơn vị đều được gọi là Detachment H (Biệt đội H) trên mọi giấy tờ. Nhưng thay vì dưới sự điều khiển thông thường của Không quân Mỹ, toàn bộ dự án này được gọi là Project RAZOR, và được điều hành trực tiếp bởi CIA với sự hỗ trợ của Không quân Mỹ, sau một cuộc tranh cãi dài giữa hai cơ quan. Và quy định chủ chốt là bất kỳ một phi vụ hoạt động nào của Phi đội 35 phải được cả Hoa Kỳ và tổng thống Đài Loan phê chuẩn trước.

Tổng cộng 26 trong số 28 phi công của Đài Loan đã được gửi tới Mỹ để huấn luyện từ năm 1959 tới năm 1973 tại Căn cứ Không quân Laughlin, Texas. Tháng 7 năm 1960, CIA cung cấp cho Trung Hoa Dân Quốc hai chiếc U-2C và vào tháng 12 phi đội thực hiện phi vụ đầu tiên của mình trên lục địa Trung Quốc. Các quốc gia khác cũng bị phi đội số 35 trinh sát, như Bắc Triều Tiên, Bắc Việt Nam và Lào trong một số thời điểm, nhưng mục tiêu chính của Phi đội số 35 của Trung Hoa Dân Quốc là tiến hành các phi vụ trinh sát đánh giá khả năng hạt nhân của Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Cho mục đích này các phi công của Đài Loan bay xa tới tận Gansu và các vùng xa xôi khác ở tây bắc Trung Quốc. Một số phi vụ, vì các yêu cầu của phi vụ và tầm hoạt động, được thêm một số yếu tố bất ngờ, khiến những chiếc U-2 của phi đội cất cánh từ hay hạ cánh xuống các căn cứ quân sự của Mỹ ở Đông Nam Á và Đông Á, như K-8(Kunsan) ở Hàn Quốc hay Tikhli ở Thái Lan, bên cạnh căn cứ chính của Phi đội số 35 tại căn cứ không quân Taoyuan ở Đài Loan, bởi mọi căn cứ không quân của Mỹ trong khu vực đều được coi là các sân bay khẩn cấp/thay thế thu hồi.

Tổng cộng, phi đội đã thực hiện khoảng 220 phi vụ, với khoảng một nửa trong số đó diễn ra trên lục địa Trung Quốc và năm máy bay đã bị bắn hạ, gồm ba vụ có thiệt hại nhân mạng và hai vụ khiến phi công bị bắt giữ, cộng sáu chiếc U-2 mất trong huấn luyện và sáu phi công thiệt mạng. Năm 1968, phi đội U-2C/F/G của Đài Loan được thay thế bằng loại U-2R mới hơn. Tuy nhiên, cùng với cuộc chia rẽ Trung-Xô và sự xích lại giữa Hoa Kỳ và Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, phi đội U-2 của Trung Hoa Dân Quốc ngừng vi phạm vào không phận Trung Quốc, và thay vào đó chỉ thực hiện các phi vụ trinh sát điện tử và chụp ảnh với các camera Trinh sát Tầm xa Gián tiếp (LOROP) mới trên chiếc U-2R khi bay trên hải phận quốc tế. Phi vụ cuối cùng của U-2 trên lục địa Trung Quốc diễn ra ngày 16 tháng 3 năm 1968. Sau đó, mọi phi vụ của máy bay U-2 đều giữ một khoảng đệm ít nhất 20 hải lý từ Trung Quốc.

Trong chuyến thăm Trung Quốc năm 1972, Tổng thống Hoa Kỳ Richard Nixon đã hứa với chính quyền Trung Quốc ngừng mọi phi vụ trinh sát gần và trên bầu trời Trung Quốc, mặc dù điều này là vì các vệ tinh chụp ảnh của Hoa Kỳ ở thời điểm năm 1972 đã có khả năng cung cấp các hình ảnh chụp từ bên trên có chất lượng tốt hơn mà không gặp phải nguy cơ mất máy bay và phi công, hoặc gây ra các vụ việc quốc tế. Phi vụ cuối cùng của Phi đội 35 do Sungchou "Mike" Chiu thực hiện ngày 24 tháng 5 năm 1974. Hết thời kỳ hoạt động U-2 của Trung Hoa Dân Quốc, với tổng số 19 chiếc U-2C/F/G/R do Phi đội số 35 sử dụng từ năm 1959 tới năm 1974, tổng số thiệt hại 11 máy bay. Ngày 29 tháng 7 năm 1974, hai chiếc U-2R thuộc sở hữu của Trung Hoa Dân Quốc đã bay từ Căn cứ Không quân Taoyuan ở Đài Loan tới Căn cứ Không quân Edwards, California, Hoa Kỳ, để biến chúng thành những chiếc máy bay của Không quân Hoa Kỳ.

Biến thể

Danh sách ban đầu
Sub-section source: Aerospaceweb.org

U-2A Sản xuất ban đầu, một chỗ ngồi; động cơ J57-P-37A; 48 chiếc được chế tạo
U-2B Huấn luyện hai chỗ ngồi; động cơ J57-P-31; chiếc được chế tạo
U-2C Model một chỗ ngồi được tăng cường với động cơ J75-P-13 và cửa hút gió động cơ sửa đổi
U-2D Phiên bản huấn luyện hai chỗ ngồi được tăng cường
U-2CT Phiên bản huấn luyện hai chỗ ngồi được tăng cường chế tạo lại từ khung chiếc U-2D và bố trí lại ghế ngồi; sáu chiếc đã được chuyển đổi
U-2G Các model A sửa đổi với bánh đáp tăng cường, thêm cần móc, và tấm lái ngang cánh để hoạt động trên tàu sân bay của Hải quân Mỹ; ba chiếc đã được chuyển đổi
U-2R Các model C được mở rộng và cải tiến với các kén dưới cánh và tăng dung tích nhiên liệu; 12 chiếc được chế tạo
U-2RT Huấn luyện hai chỗ ngồi được tăng cường; 1 chiếc được chế tạo
U-2EPX Model R trinh sát biển do Hải quân Hoa Kỳ đề xuất; 2 chiếc được chế tạo
WU-2 Model WU nghiên cứu khí quyền/thời tiết

TR-1A Model TR "trinh sát chiến thuật" mới hoàn toàn dựa trên U-2R với radar quan sát bên, hệ thống điện tử hàng không mới mới, và thiết bị ECM cải tiến; 33 chiếc được chế tạo
TR-1B Huấn luyện hai chỗ ngồi hoàn toàn mới cho TR-1A; 2 chiếc được chế tạo
ER-2 Model ER "earth resource" cho nghiên cứu của NASA
U-2S Tên định danh mới cho TR-1A; được nâng cấp với một động cơ cải tiến, cảm biến được nâng cấp, và thêm hệ thống GPS; 31 chiếc đã được chuyển đổi
TU-2S Tên định danh mới cho phiên bản huấn luyện hai chỗ ngồi TR-1B với động cơ cải tiến; 4 chiếc đã được chuyển đổi

Các chi tiết U-2E/F

Tháng 5 năm 1961, trong một nỗ lực ít được biết tới để tăng cường tầm hoạt động vốn đã rất lớn của U-2, Lockheed đã chuyển đổi sáu chiếc U-2 của CIA và nhiều chiếc U-2 của Không quân Hoa Kỳ U-2 với thiết bị tiếp dầu trên không cho phép máy bay tiếp nhận nhiên liệu hoặc từ chiếc Boeing KC-97 Stratotanker hay từ chiếc Boeing KC-135 Stratotanker. Việc này đã mở rộng tầm hoạt động của máy bay từ xấp xỉ 4,000 lên 8,000 hải lý và tăng thời gian hoạt động của nó lên hơn 14 giờ. Những chiếc U-2B sử dụng động cơ J57 được định danh lại là U-2E và những chiếc U-2C sử dụng động cơ J75 được định danh lại là U-2F. Dù những chiếc U-2 chuyển đổi có khả năng bay trên 14 giờ nó không ảnh hưởng nhiều lắm tới sức khoẻ phi công, và mặc dù một xi lanh oxy đã được lắp trên những chiếc máy bay đó, ít khi chúng được sử dụng. Một chiếc máy bay vừa có khả năng tiếp dầu trên không vừa có khả năng hoạt động trên tàu sân bay là chiếc U-2H duy nhất.

Các chi tiết U-2R/S
Chiếc U-2R, cất cánh lần đầu năm 1967, lớn hơn và có khả năng cao hơn nhiều so với chiếc máy bay nguyên bản. Một phiên bản trinh sát chiến thuật, TR-1A, cất cánh lần đầu tháng 7 năm 1981. Một đặc điểm phân biệt của những chiếc máy bay đó là một thiết bị phụ thêm lớn "superpod" bên dưới mỗi cánh. Được thiết kế cho mục tiêu trinh sát chiến thuật từ xa ở châu Âu, chiếc TR-1A về kết cấu giống với chiếc U-2R. Phi đội Trinh sát số 17, Royal Air Force Station Alconbury, Anh Quốc đã sử dụng những chiếc TR-1A từ năm 1983 tới năm 1991. Chiếc U-2 và TR-1 cuối cùng được chuyển cho Không quân tháng 10 năm 1989. Năm 1992 toàn bộ những chiếc TR-1 và U-2 (tất cả U-2R) được định danh lại là U-2R. Biến thể huấn luyện hai chỗ ngồi của TR-1, loại TR-1B, được định danh lại thành TU-2R. Sau khi nâng cấp với động cơ F-118-101, những chiếc U-2R cũ được định danh lại là U-2S Senior Year.

Các chi tiết ER-2

Một biến thể từ U-2 được gọi là ER-2 (Earth Resources -2) đóng tại Trung tâm Nghiên cứu Bay Dryden và được NASA sử dụng cho nghiên cứu dân sự độ cao lớn, gồm cả các nguồn tài nguyên Trái đất, quan sát thiên thể, hoá học và động lực khí quyển. Các chương trình sử dụng máy bay này gồm Airborne Science Program, ERAST và Earth Science Enterprise.

Bên sử dụng

 Không quân Hoa Kỳ
 Phi đội trinh sát số 9, Căn cứ Không quân Beale, California
 Phi đội trinh sát số 1
 Phi đội trinh sát số 99
 Cơ quan Quản lý Hàng không và Vũ trụ Quốc gia, Sân bay Liên bang Moffett, California và Trung tâm Nghiên cứu Bay Dryden / Căn cứ Không quân Edwards, California
 Các đơn vị hoạt động khác được điều hành từ nhiều vị trí quanh thế giới theo các yêu cầu hoạt động.

 Không quân Trung Hoa Dân Quốc - sử dụng những chiếc U-2 trong giai đoạn 1960-1974.
 Phi đội Mèo Đen

Máy bay trưng bày
Một số chiếc U-2 đã nghỉ hưu hiện được trưng bày tại Hoa Kỳ và Anh Quốc. Các ví dụ gồm:

Bảo tàng Không quân Quốc gia Hoa Kỳ, Wright-Patterson AFB, Ohio
Davis-Monthan AFB, Arizona
Laughlin AFB, Texas
Bảo tàng Edward F. Beale, Beale AFB, California
Bảo tàng Không quân và Vũ trụ Chiến lược, Ashland, Nebraska (bên cạnh Offutt AFB)
Bảo tàng Chiến tranh Đế quốc Duxford, Anh Quốc

Văn hoá đại chúng
Trong loạt phim truyền hình Call to Glory (ABC, 1984 đến 1985), chiếc U-2 là "phương tiện đi lại chính" của Đại tá Không quân Hoa Kỳ Raynor Sarnac từ cuộc Khủng hoảng Cuba tháng 10 năm 1962 tới năm 1979.

Thông số kỹ thuật (U-2S)

 Phi đội: một người
 Chiều dài: 63 ft (19.2 m)
 Sải cánh: 103 ft (31.4 m)
 Chiều cao: 16 ft (4.88 m)
 Diện tích: 1,000 ft² (92.9 m²)
 Trọng lượng rỗng: 14,300 lb (6,760 kg)
 Trọng lượng chất tải: ()
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 40,000 lb (18,100 kg)
 Động cơ (phản lực): =General Electric F118-101
 Kiểu phản lực: turbin cánh quạt
 Số lượng động cơ: 1
 Lực đẩy: 19,000 lbf (84.5 kN)
 Tốc độ tối đa: 434 knots (500 mph, 805 km/h)
 Tốc độ bay tuần tra: 373 knots (429 mph, 690 km/h)
 Tầm bay: 5,566 dặm hàng hải (6,405 mi, 10,300 km)
 Trần bay: 85,000+ ft (25,900+ m)
 Thời gian bay: 12 giờ

Xem thêm

 Liên quan
 Máy bay tương tự
 RB-57F Canberra
 Canberra PR.9
 Myasishchev M-55
 Danh sách
 Danh sách máy bay Lockheed
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ đang hoạt động
 Xem thêm
 Dr. James G. Baker
 SR-71 Blackbird
 Trinh sát đo đạc và tín hiệu
 James May at the Edge of Space
 Project RAINBOW

Tham khảo
Ghi chú

Tiểu sử

 Donald, David, ed. "U-2 The Second Generation". Black Jets. AIRtime, 2003. ISBN 1-880588-67-6.
 Fensch, Thomas. The C.I.A. and the U-2 Program: 1954-1974 (Top Secret). Chula Vista, CA: New Century Books, 2001. ISBN 0-930751-09-4.
 Frawley, Gerard. The International Directory of Military Aircraft. Fyshwick, Australia: Aerospace Publications Pty Ltd, 2002. ISBN 1-875671-55-2.
 Hobson, Chris. Vietnam Air Losses, USAF, USN, USMC, Fixed-Wing Aircraft Losses in Southeast Asia 1961 - 1973. North Branch, Minnesota: Specialty Press, 2001. ISBN 1-85780-115-6.
 Miller, Jay. Lockheed Martin's Skunk Works: The Official History... (cập nhật edition). Leicester, UK: Midland Publishing Ltd., 1995. ISBN 1-85780-037-0.
 Pedlow, Gregory W. and Donald E. Welzenbach. The Central Intelligence Agency and Overhead Reconnaissance: The U-2 and OXCART Programs, 1954-1974. Washington, DC: Central Intelligence Agency, 1992. ISBN 0-7881-8326-5.
 Polmar, Norman. Spyplane: The U-2 History Declassified. St. Paul, Minnesota: Zenith Imprint, 2001. ISBN 0-7603-0957-4.
 Richelson, Jeffrey T. Spying on the Bomb: American Nuclear Intelligence from Nazi Germany to Iran and North Korea. New York: W. W. Norton & Company, 2006. ISBN 978-0-393-05383-8.
 The World's Great Stealth and Reconnaissance Aircraft. New York: Smithmark, 1991. ISBN 0-8317-9558-1.

Liên kết ngoài

 "The CIA and the U-2 Program" (1998)  - Central Intelligence Agency
 U-2S/TU-2S USAF Fact sheet
 Taiwan Air Power U-2 page
 U-2 page on GlobalSecurity.org
 The U-2 World
 Black Cat Squadron
 Documents and Photographs regarding the U-2 Spy Plane Incident of 1960, Dwight D. Eisenhower Presidential Library
 U-2 plane used in the aftermath of hurricane Katrina.

U-2
Trinh sát tín hiệu
U-2, Lockheed
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam
Máy bay một động cơ phản lực


title: Orellana la Vieja

text:
Orellana la Vieja là một đô thị trong tỉnh Badajoz, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 3033 người.

Tham khảo

Đô thị ở Badajoz


title: Dolichopeza planidigitalis

text:
Dolichopeza planidigitalis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Toulon-3 (tổng)

text:
Tổng Toulon-3 là một tổng thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Toulon trong quận Toulon. Cao độ vùng này từ 0 m (Toulon) đến 589 m (Toulon) với độ cao trung bình 1 m.

Các xã

|-
| Toulon || align="right" | 26 910 (1)|| align="right" | 83000 - 83200|| align="right" | 83137
|}
(1) một phần của xã.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Toulon-3 trên trang mạng của INSEE
 plan du canton de Toulon-3 sur Mapquest
 Vị trí của tổng Toulon-3 trên bản đồ Pháp

Toulon-3


title: Chết

text:
[[Tập tin:Rhino poaching.jpg|nhỏ|300px|Hai mẹ con tê giác trắng, bị giết chết bởi thợ săn trộm sừng tê giác.]]

Chết còn gọi là mất, qua đời, băng hà, ra đi,  tử, tử vong, bán muối,  đã khuất, khuất mày khuất mặt, khuất núi,... (Tiếng Anh: die, pass away) thông thường được xem là sự chấm dứt các hoạt động của một sinh vật hay ngừng vĩnh viễn mọi hoạt động sống (không thể phục hồi) của một cơ thể. Tuy nhiên, định nghĩa của sự chết còn tùy thuộc vào các quan điểm tôn giáo, tín ngưỡng cũng như các lĩnh vực liên quan. Trong y học, Chết là sự Chấm dứt vĩnh viễn của mọi hoạt động sống như hô hấp, trao đổi chất hay sự phân chia các tế bào. Môn khoa học nghiên cứu về cái chết đã trở thành ngành riêng gọi là "tử vong học" (tiếng Anh: thanatology; tiếng Hy Lạp: θάνατολογια thnatologia).

Người ta chia chết ra làm hai loại: chết lâm sàng mà các phương pháp khám lâm sàng cho phép xác định là chết (tim ngừng đập, ngừng thở, mất tri giác, vv.); Chết thật, khi các mô không còn hoạt động được nữa và bắt đầu phân hủy.Persons, Humanity, and the Definition of Death - Page 23, John P. Lizza - 2006 Những ca tử vong phổ biến ở con người là bệnh tim, tiếp theo là tai biến mạch máu não, và xếp thứ 3 là nhiễm trùng đường hô hấp dưới.

Trong xã hội loài người, bản chất của cái chết và sự nhận thức của con người về cái chết là các mối quan tâm qua hàng thiên niên kỷ của thế giới tôn giáo và triết học. Điều này bao gồm niềm tin vào sự sống lại (theo các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham), tái sinh (theo các tôn giáo Ấn Độ), hoặc ý thức rằng vĩnh viễn không còn tồn tại, được gọi là lãng quên theo chủ nghĩa vô thần.

Từ liên quan
Khái niệm và các triệu chứng của cái chết, và mức độ khác nhau của sự tinh tế được sử dụng trong thảo luận đã tạo ra vô số từ nghĩa bóng dùng trong khoa học, pháp lý và xã hội mô tả cái chết. Khi thông báo một người đã chết, có thể nói họ đã qua đời, từ trần, đi xa, hoặc đã mất, ngoài ra còn có rất nhiều từ khác được xã hội chấp nhận, hoặc có các từ khác dùng trong tôn giáo hay tiếng lóng như: Bị tước quyền sống, người chết hết chuyện, về với ông bà, hai năm mươi, về với đất, ngủ với giun v.v... Các từ mô tả việc thối rữa của thịt cũng có thể được sử dụng để nói về cái chết, mặc dù chúng thường được dùng cho các loài động vật mà không phải con người. Để tỏ thái độ lịch sự với một người đã chết, việc dùng từ chết theo nghĩa bóng đã trở thành phổ biến.

 Cách diễn đạt sự "chết"
Trong hầu hết các xã hội, cái chết thường được gắn liền với một số biểu tượng nào đó. Ở nhiều nền văn minh phương Đông, màu trắng là màu của tang lễ; ngược lại, ở phương Tây, màu tang là màu đen, biểu tượng của cái chết là vị thần chết với chiếc lưỡi hái nổi tiếng. Mồ mả cũng là những hình ảnh hoán dụ thường gặp khi đề cập đến cái chết.

Dưới góc độ sinh học, cái chết có thể xảy ra cho toàn bộ cơ thể hoặc chỉ một vài thành phần của cơ thể.Ví dụ, một số tế bào riêng lẻ hoặc thậm chí một vài cơ quan có thể chết, trong khi cơ thể, với tư cách là một tổng thể, vẫn tiếp tục sống. Trong cơ thể sinh vật, rất nhiều tế bào có tuổi thọ rất ngắn so với đời sống của cơ thể, chúng chết đi và được thay thế bởi các tế bào mới - đó là quá trình đổi mới thường xuyên các tế bào, một đặc điểm sinh lý của các cơ thể đa bào.

Ngược lại, khi một cơ thể chết đi, các tế bào của nó chỉ có thể sống thêm một giai đoạn ngắn. Các cơ quan có thể được lấy ra khỏi cơ thể để thực hiện việc ghép tạng - trong trường hợp này, tạng được ghép phải nhanh chóng đem ghép, nếu không nó sẽ chết do không được cung cấp các chất cần thiết để duy trì hoạt động sống. Trong một số hiếm các trường hợp, tế bào có thể "bất tử", chẳng hạn dòng tế bào Hela (tức Henrietta Lacks, một bệnh nhân đã hiến các tế bào của cơ thể mình cho khoa học).

Tóc và móng có vẻ mọc dài thêm sau khi chết, thật ra, khi xác chết bị mất nước (bắt đầu "khô đi"), mô mềm co rút lại làm lộ ra phần tóc và móng chưa mọc. Thời cổ đại, chuyện này khiến người ta xác định nhầm lẫn thời điểm chết thật sự, và thêu dệt thêm vào đó để thành các truyền thuyết về ma cà rồng.

Tính không thể đảo ngược thường được xem là tính chất chủ yếu của sự chết. Theo định nghĩa, một cơ thể chết không thể sống lại; nếu có chuyện chết đi sống lại (hồi sinh), điều đó có nghĩa là lần đó không phải là chết. Tuy nhiên, nhiều người không tin rằng cái chết nhất định là không đảo ngược được; bằng tín ngưỡng, họ cho rằng có sự phục sinh của linh hồn, thậm chí của thể xác. Một số người khác còn hi vọng vào một viễn cảnh trong đó nhờ vào sự giữ đông xác chết và các phương tiện kỹ thuật khác, người chết có thể được làm sống lại trong tương lai.

Có giả thuyết cho rằng tuổi thọ hạn chế của sinh vật là một hệ quả của quá trình tiến hóa. Ở hầu hết các loài, tự nhiên đã không cho sinh vật một tuổi thọ cực cao, thay vào đó, tiến hóa đã tập trung vào sự sinh sản; sau khi thực hiện chức năng duy trì nòi giống, ngoại trừ vì lý do bảo vệ con, cuộc sống của một cá thể sinh vật không có ý nghĩa mấy trong sự trường tồn của dòng gen của nó. Một lối giải thích phổ biến khác là theo nguyên lý thứ hai của nhiệt động học, tất cả các hệ thống phức tạp cuối cùng đều phải tan rã, do đó không loài nào có thể bất tử được. Tuy nhiên, nguyên lý này chỉ áp dụng được cho các hệ kín, trong khi cơ thể sinh vật lại là những hệ mở.

Trong thế giới động vật, loài sứa Turritopsis nutricula không bao giờ biết đến cái chết là gì.

 Những cách gọi tên về "sự chết"
Như là một đặc trưng của tiếng Việt, ngôn từ chuyên chở cả thái độ, tình cảm của người nói, nên để nói về cái chết,, Nhà nghiên cứu Bằng Giang đã khẳng định thống kê được hơn 1.001 cách diễn đạt về từ chết. dưới đây chỉ liệt kê một số:

 Kính trọng: từ trần, tạ thế, khuất núi, quy tiên, yên nghỉ muôn đời, qua đời, mất, đi xa, ra đi, ra đi vĩnh viễn, ra đi mãi mãi, yên nghỉ, từ giã cõi đời, trút hơi thở cuối cùng, "thôi đã thôi rồi", thác, quyên sinh, băng hà (dùng cho vua chúa), hi sinh, ngã xuống, nằm xuống, nằm lại, tử trận, tuẫn tiết, vị quốc vong thân (vì nước mà chết), thịt nát xương tan, rơi đầu (trong chiến đấu), không còn nữa, về với tổ tiên, về cùng cha ông, về với đất mẹ, về nơi an nghỉ cuối cùng, về nơi cửu huyền, về nơi chín suối, chết đứng (còn hơn sống quỳ), tôi ra đi lần cuối, làm ma nước Nam còn hơn làm vua đất Bắc, viên tịch (đối với các nhà sư),...
 Kiêng kị: vĩnh biệt, trăm tuổi già, đi (ra đi), sang bên kia thế giới, tim của... đã ngừng đập, giấc ngủ vĩnh viễn, đi vào giấc ngủ ngàn thu, an giấc ngàn thu, trở thành người thiên cổ, ngày không còn..., đi vào dĩ vãng,...
 Tín ngưỡng, tôn giáo: viên tịch (Tăng sĩ Phật giáo), vãng sanh Cực Lạc, về An Dưỡng quốc (cõi Cực Lạc), cao đăng Phật quốc, vãng sanh Tịnh Độ, về gặp Phật được Phật Thọ ký (xoa đỉnh đầu), từ giã Ta-bà sinh lên Tịnh Độ, về với Chúa, về nhà Cha (về nước Chúa), Chúa gọi về, được Chúa truyền ra khỏi đời này về với Chúa, hẹn gặp lại trong Nước Trời, quy tiên, về trời, thăng thiên, hồn lìa khỏi xác, hóa kiếp, mãn phần, xuống suối vàng, trở về với cát bụi, chết không nhắm mắt, từ đất mà ra sẽ về với đất, về với đất mẹ,...
 Trung lập: chết, qua đời, tử vong, thiệt mạng, tử (Hán-Việt), tắt thở (chết lâm sàng), chết tốt, bị giết, bị diệt, bất đắc kỳ tử, đột tử, chết ngay, chết non, chết yểu, chết trẻ, chết già (theo độ tuổi), chết đuối, chết chìm, chết cháy, chết khô, chết héo, chết tươi, chết chắc, chết ngột, chết ngạt, chết đói, chết bệnh, chết bất đắc kỳ tử (theo nguyên nhân), chết chùm, chết oan, chết tập thể, chết chém, chết ngay tại chỗ...
 Thân phận: lìa đời, về với đất, chầu ông bà (vải), chầu trời, chầu tổ tiên, chầu Diêm vương (Diêm chúa), tuyệt mệnh (mạng), tới số, hết số, gan óc lầy đất, da ngựa bọc thây, đầu lìa khỏi cổ, nhắm mắt xuôi tay, xuống lỗ, xanh cỏ, đi gặp cụ Các Mác và cụ Lê-nin, (thà) làm ma nước Nam, (nguyện) làm ma họ (...), lên bàn thờ ăn xôi...
 Không tôn trọng: lụm, rồi đời, xong đời, ngoẻo, ngủm, ngủm củ tỏi, ngủm cù đèo, tiêu, tiêu đời, toi đời, tiêu tán đường, toi mạng, tèo, lên đường, ăn đất, đi đứt, đi toi, đứt bóng, vào hòm, vào xăng, vào 6 tấm váng, xuống mồ, đi đời, đi đời nhà ma, đi tong, rũ xương, đền tội, đền mạng (có ân oán), tan xương nát thịt, vong mạng, bỏ mạng, banh xác, bỏ xác (trong chiến đấu), chết tươi, chết toi, chết bằm, chết trôi, lên bàn thờ, lên bàn thờ ngồi chơi, đi buôn muối, chết không toàn thây, chết không kịp ngáp (tình trạng chết), "đai" (tiếng lóng phiên âm của từ die), ngồi lên bàn thờ ngắm gà khỏa thân, "R.I.P." (Rest In Peace) (không có sự tôn trọng khi dùng để đùa giỡn, nhưng ý nghĩa thực sự của R.I.P là sự tôn trọng đối với cái chết), đi Văn Điển, vô Bình Hưng Hòa, hít khói trên bàn thờ, đi bán muối, đi đắp chiếu, hẻo, hẹo, đăng xuất, đăng xuất khỏi thế giới, đăng xuất khỏi Trái Đất, lên bảng điểm số...

 Định nghĩa cái chết trong lĩnh vực y học, tôn giáo và pháp lý
Cái chết của con người có thể được định nghĩa bởi ba lĩnh vực khác nhau nhưng cũng chồng lấn lẫn nhau: y học, tôn giáo và pháp lý. Cả ba lĩnh vực đã phát triển rất nhiều theo thời gian và ý nghĩa của từng lĩnh vực đó đối với từng cá nhân cũng khác nhau. Do đó, khi bàn về cái chết, điều quan trọng là phải xác định rõ là cái chết đang được xem xét dưới dưới góc độ nào, cũng như cần phải có một kiến thức tổng quát về cách nhìn nhận cái chết của mỗi cá nhân.

Trong y học, có nhiều định nghĩa khác nhau về cái chết. Ở phương Tây trước đây, sự chết đã được gắn với tim và sau đó là phổi. Khi tim và phổi của một người ngừng hoạt động, người đó được xem là đã chết. Về sau, não được đưa vào định nghĩa. Năm 1963, điện não đồ (EEG) được phát minh, phương tiện này có khả năng đo rất chính xác các dòng điện phát ra từ não. Nếu máy điện não đồ ghi nhận một dòng điện bằng không (nói cách khác là một EEG phẳng) trong 36 giờ, người bệnh có thể được xem là đã chết. Hiện nay, chúng ta biết rằng về mặt y học, một người còn sống nếu thân não của người đó chưa chết. Nhiều người bị rơi vào đời sống thực vật, thân não của họ vẫn còn hoạt động.

Về mặt pháp lý, có ba cách khác nhau để tuyên bố rằng một người đã chết. Thông thường nhất là việc xác nhận cái chết bởi một bác sĩ. Cách thứ hai là xác nhận bởi một nhân viên điều tra hay chuyên viên khám nghiệm y khoa của nhà nước. Cách thứ ba là tuyên bố chết bởi các tòa án: sau khi một người bị mất tích một thời gian nhất định, tòa án có thể tuyên bố rằng người đó đã chết và tài sản của người chết sẽ được phân chia theo luật định. Giấy chứng tử là một văn bản nêu ra thời điểm, tính chất của cái chết cũng như tên và chức năng người chứng nhận cái chết đó.

Theo quan điểm tôn giáo, sự chết được tin là do hồn rời khỏi thể xác. Nhiều thí nghiệm đã được đặt ra nhằm xác định khi nào thì hồn rời khỏi xác, chẳng hạn người ta cân cơ thể trước và sau khi chết (linh hồn, nếu có, biết đâu cũng có một trọng lượng nào đó).

 Khi nào một người được xem là chết?

Xác định chính xác thời điểm chết có ý nghĩa quan trọng vì nhiều lý do. Nó giúp cho giấy chứng tử ghi nhận được thời gian chính xác, cũng như để đảm bảo rằng các nguyện vọng của người quá cố được thực thi sau khi người đó thật sự đã qua đời. Nó đặc biệt quan trọng trong trường hợp hiến cơ quan, bởi lẽ tạng đem ghép phải được lấy ra khỏi cơ thể người chết càng sớm càng tốt.

Trong lịch sử, các cố gắng để xác định thời điểm chết một cách chính xác luôn là đề tài gây tranh cãi. Đã có lúc, cái chết được tính từ lúc tim ngừng đập (ngừng tim) và phổi ngừng thở, nhưng sự phát triển của kỹ thuật hồi sức tim phổi cũng như kỹ thuật phá rung đã đề ra một thách thức mới: hoặc là định nghĩa về cái chết là sai, hoặc là con người có thể cải tử hoàn sinh (bởi vì, trong một vài trường hợp, việc hồi sức làm cho tim, phổi hoạt động trở lại). Hiển nhiên, quan điểm thứ nhất đã được lựa chọn. (Hiện nay, trạng thái ngưng tim, ngưng thở được gọi là chết lâm sàng).

Ngày nay, khi cần xác định chính xác thời điểm chết, bác sĩ và điều tra viên thường căn cứ vào "chết não" hay "chết sinh học": một người được xem là chết nếu không còn hoạt động điện não (Xem thêm Đời sống thực vật). Người ta giả định rằng sự ngưng hoạt động điện não là dấu hiệu chấm dứt ý thức.

Hoạt động não là điều kiện cần của sự tồn tại của một cá nhân về mặt pháp lý, và có lẽ chỉ trừ các phôi thai, nó cũng đồng thời là điều kiện đủ. "Một khi sự chết não đã được khẳng định, việc ngưng sử dụng các thiết bị hỗ trợ sự sống không cấu thành một tội dân sự hay hình sự". (Dority, tại tòa án tối cao hạt San Bernardino, 193 Cal.Rptr. 288, 291 (1983)).

Tuy nhiên, có những người lý luận rằng chỉ có vỏ não mới có chức năng ý thức, cho nên chỉ cần hết hoạt động điện của vỏ não thì có thể xem là chết. Ở hầu hết mọi nơi, một định nghĩa bảo thủ hơn về cái chết được áp dụng (khi toàn bộ các phần của não đều đã ngưng hoạt động điện, không riêng gì vỏ não) - chẳng hạn theo mẫu khai tử thống nhất của Hoa Kỳ. Năm 2005, trường hợp cô Terri Schiavo đã khiến cho vấn đề chết não và duy trì sự sống nhân tạo được tranh cãi gay gắt giữa các nhà làm luật Hoa Kỳ. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chung của cái chết là do thiếu oxy trong máu.

Ngay cả khi dùng điện não, việc xác định cái chết cũng khó khăn. EEG có thể ghi nhận một tín hiệu giả trong khi não đã thực sự ngưng hoạt động, hay ngược lại, não còn sống, nhưng hoạt động điện của nó thấp hơn ngưỡng ghi nhận của máy. Vì lý do này, các bệnh viện thường thiết lập một quy trình để xác nhận cái chết trong đó bao gồm EEG ghi nhận trong những khoảng thời gian khác nhau.

Lịch sử y học còn ghi nhận nhiều giai thoại về những người được các thầy thuốc chứng tử nhưng sau đó đã sống lại - khi đang được ướp xác hoặc sau vài ngày nằm trong quan tài. Các chuyện kể về những người bị chôn sống (với giả thiết rằng xác không được ướp trước khi chôn) đã tạo tiền đề cho ít nhất là một nhà sáng chế trong thế kỷ XX thiết kế ra một hệ thống báo động có thể được kích hoạt từ trong quan tài.

Do những khó khăn khi xác định cái chết, trong nhiều phác đồ cấp cứu, người đầu tiên tham gia cấp cứu không được phép tuyên bố rằng bệnh nhân đã chết; một số tài liệu huấn luyện cấp cứu y khoa đã chỉ rõ rằng một người không bị xem là chết nếu không có những dấu hiệu rõ ràng, hiển nhiên của cái chết, chẳng hạn như đầu lìa khỏi thân, co cứng tử thi (rigor mortis), hồ máu tử thi (livor mortis), xác bị phân hủy hoặc bị thiêu cháy. Khi nạn nhân còn bất cứ khả năng sống sót nào và không có y lệnh "không hồi sức", nhân viên cấp cứu phải lập tức bắt đầu cấp cứu và không được kết thúc việc cấp cứu cho đến khi bệnh nhân được nhập viện. Đến nơi, nếu bác sĩ xác nhận bệnh nhân đã chết, bệnh nhân được tuyên bố là "chết trên đường đến bệnh viện".

Tiêu chuẩn để tuyên bố một người là chết thường được quy định bởi các ủy ban cấp nhà nước, tùy từng nước. EEG không phải là một xét nghiệm đại trà, trên thực tế, người ta hay dựa vào các triệu chứng như mất ý thức, ngưng thở, mất mạch, đồng tử giãn và không phản xạ với ánh sáng, điện tâm đồ (ECG) phẳng v.v.

 Phản ứng của con người đối với cái chết
Về cơ bản, con người tham sống sợ chết, tuy nhiên, trong những hoàn cảnh nhất định, nhiều người có thể hi sinh sự sống của mình vì người khác, vì cộng đồng. Cũng có những người tự tìm đến cái chết do bệnh tâm thần hoặc bế tắc trong cuộc sống.

Theo tác giả Elisabeth Kübler-Ross, diễn tiến tâm lý của một người sắp chết gồm 5 đặc điểm:
 Chối bỏ thực tế ("không thể tin là mình sắp chết")
 Nổi giận, nổi loạn ("tại sao tôi phải chết ?")
 Mặc cả với số phận ("sao lại là tôi, nhiều người xấu hơn tôi vẫn được sống kia, tôi đã làm nhiều việc tốt nên tôi phải được sống")
 Trầm cảm
 Buông xuôi, chấp nhận.

Năm đặc điểm đó không phải lúc nào cũng thể hiện đầy đủ, trật tự xuất hiện cũng không cố định. Chúng có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời.

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp, con người đón nhận cái chết một cách dễ dàng hơn.

 Cái chết êm dịu (an tử)
Có những người bị tai nạn nghiêm trọng hoặc mắc những bệnh hiểm nghèo như ung thư giai đoạn cuối, phải sống đời sống thực vật hoặc chịu đau đớn kéo dài. Khả năng của y học trong tương lai gần hầu như không thể phục hồi được sức khỏe cho họ, nên việc tạo ra một cái chết êm dịu để chấm dứt thời gian chịu đau đớn về mặt thể lý cho những bệnh nhân đó cũng như giảm bớt những chi phí đắt tiền cho xã hội đã được xem xét và thể chế hóa ở vài nước (Hà Lan, Tây Ban Nha v.v.).

Việc thực hành "cái chết êm ái" gặp sự phản đối mạnh mẽ của nhiều người, họ cho rằng đó là hành vi giết người (cho dù nó có phù hợp với nguyện vọng của bản thân người bệnh), mạng sống con người là quý giá nhất không ai có quyền định đoạt.

 Vấn đề diễn biến sau khi chết
Một vấn đề được đặt ra là, không kể sự chấm dứt các quá trình chuyển hóa và sự bắt đầu các tiến trình phân hủy xác, điều gì sẽ xảy ra, nhất là đối với con người, trong và sau khi chết? Chủ đề được đặc biệt quan tâm là ý thức và linh hồn. Niềm tin vào một cái gì đó tiếp tục sau khi chết cũng phổ biến từ xưa, chẳng hạn một thế giới của người chết (âm ty, âm phủ, cõi âm), hoặc tái sinh, đầu thai vào kiếp sau. Những người theo chủ nghĩa vô thần hoặc thuyết bất khả tri thì tin rằng cái chết đặt dấu chấm hết cho ý thức, bản thân cái chết ("kiếp sau") xét cho cùng cũng chính là sự trải nghiệm về những gì có trước thụ thai ("kiếp trước")(?). Trái lại, niềm tin tôn giáo và những thông tin về sự sống sau khi chết là sự an ủi có liên hệ tới cái chết của những người thân yêu và viễn ảnh về cái chết của chính bản thân mỗi người. Mặc khác, nỗi lo sợ về địa ngục cũng như những hệ quả đen tối khác cũng khiến cho cái chết trở nên quái ác hơn. Nỗi ưu tư của con người về cái chết cũng là một động lực quan trọng cho sự phát triển của các tôn giáo.

Tập tục của hầu hết các nền văn hóa là khóc thương những người thân yêu đã chết. Nhiều nhà khảo cổ cho rằng việc chôn cất cẩn thận của người Homo neanderthalensis, với những xác chết được trang điểm bằng đất son và xếp cẩn thận trong hang là bằng chứng của những tang lễ có nghi thức. Mở rộng ra, điều này có thể cho thấy trong các tín ngưỡng ban sơ của con người đã có cả những ý niệm về kiếp sau.

 Những hệ quả về sinh lý học của sự chết ở người
Đối với cơ thể người, những hệ quả sinh lý của sự chết là một chuỗi những biến đổi: sớm như trương phình lên, sau đó là sự phân rã, tiếp theo là những biến đổi sau phân rã, cuối cùng, chỉ có bộ xương là tồn tại lâu nhất.

Những biến đổi của giai đoạn ngay sau khi chết nhận được sự chú ý nhiều nhất vì hai lý do - thứ nhất đó là giai đoạn được người sống nhìn thấy nhiều nhất và thứ nhì là bởi những nghiên cứu pháp y trong các nghi án.

Giai đoạn sớm sau khi chết (15–120 phút tùy nhiều yếu tố), xác trở nên mát lạnh (mát lạnh tử thi - algor mortis), trở nên tái nhạt (tái nhạt tử thi - pallor mortis), các cơ vòng giãn ra, dẫn đến việc tống xuất nước tiểu, phân, những gì chứa trong dạ dày cũng trôi ra ngoài nếu xác bị di chuyển. Máu dồn xuống tạo thành các hồ ở phần thấp của xác (theo trọng lực) gọi là hồ máu tử thi (livor mortis) trong vòng 30 phút và bắt đầu đông lại. Các cơ co lại tạo nên co cứng tử thi (rigor mortis) với đỉnh điểm là 12 giờ sau khi chết và kết thúc 24 giờ sau khi hình thành, tùy vào nhiệt độ môi trường. Trong vòng một ngày, bắt đầu có các dấu hiệu phân hủy (phân rã), cả do cơ chế tự hủy lẫn do sự tấn công của vi sinh vật, nấm, côn trùng, thú vật v.v. Bên trong cơ thể, các cấu trúc bắt đầu sụp đổ, da mất sự liên kết với các mô bên dưới, hoạt động của vi khuẩn sẽ sinh hơi và khiến xác sưng, phình ra.

Không có một yếu tố xác định cụ thể cho tốc độ phân hủy sau khi chết; một xác chết có thể chỉ còn bộ xương sau vài ngày hoặc còn gần như nguyên vẹn sau hàng nghìn năm.

 Việc xử lý xác người chết

Trong hầu hết các nền văn hóa, trước khi kịp bắt đầu phân hủy, xác người chết đã được thực hiện một số nghi thức tống táng, thông thường nhất là hỏa thiêu hoặc chôn trong mộ (thường là trong một hố đào vào lòng đất gọi là huyệt mộ), ngoài ra còn táng trong quách, hầm mộ, mộ đá, hoặc tiểu đựng xương. Mộ rất đa dạng, từ đơn giản như một gò, ụ đất đến vô số các kiến trúc lăng tẩm khác trên mặt đất (như lăng mộ Taj Mahal).

Ở Tây Tạng, có một phương pháp gọi là thiên táng, tức là đem xác người chết đặt trên núi cao để làm mồi cho các loài chim ăn thịt. Đôi khi điều này do các quan điểm tôn giáo cho rằng chim ăn mồi sẽ chuyên chở linh hồn về chốn thiên đường, nhưng cũng có khi chỉ đơn giản phản ánh một thực tế là đất đai Tây Tạng quá cứng khó đào chôn, cây cối cũng không nhiều để làm củi thiêu xác và theo tôn giáo tại đó (Phật giáo) thì sau khi chết, xác người chỉ là một cái vỏ rỗng không, không để làm gì nữa, có thể cho thú vật làm thức ăn. Mặt khác, ở một số nền văn hóa khác, người ta lại cố gắng làm chậm quá trình phân hủy của xác trước tang lễ (thậm chí có thể làm chậm quá trình phân hủy sau khi chôn cất), ướp xác hoặc tạo các mô mi. Nhiều nền văn hóa khác nhau có nhiều tập quán mai táng khác nhau. Trong một số các làng chài hoặc lực lượng hải quân, người ta còn thủy táng (đưa xác chết xuống sông hoặc biển). Một số vùng miền núi, người ta treo quan tài lên cây.

Một cách mai táng mới là "mai táng sinh thái". Nó bao gồm sự làm đông xác ở nhiệt độ rất thấp, sau đó tán thành bột bằng cơ chế rung, làm khô ở nhiệt độ lạnh, loại bỏ kim loại, sau cùng là thiêu hủy thành phần bột còn lại, chỉ chiếm khoảng 30% khối lượng cơ thể. Gần đây còn có ý tưởng về "vũ trụ táng": dùng tên lửa đưa một phần tro cốt vào không gian. Nhiều người đã hiến toàn bộ hoặc một phần xác cho khoa học như Einstein. Nhiều trường hợp hiến xác cho các trường y để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy môn giải phẫu. Việc mai táng có thể được thực hiện bởi dân làng, hoặc các công ty mai táng chuyên nghiệp, hoặc có sự tham gia của bệnh viện, tổ chức tôn giáo, hội từ thiện v.v. Mồ mả thường được tập hợp trong một khu đất gọi là nghĩa trang.

Về mặt sinh học
Sau khi chết, các bộ phận còn lại của sinh vật trở thành một phần trong chu trình sinh địa hóa. Động vật có thể bị các loài săn mồi ăn. Vật chất hữu cơ sau đó có thể bị phân hủy bỏ quá trình thối rữa, các sinh vật trong quá trình này sẽ trở lại môi trường trở thành một mắt xích trong chuỗi thức ăn.

Vi sinh vật cũng đóng vai trò quan trọng, làm gia tăng nhiệt độ của vật chất đang bị phân hủy khi chúng phá vỡ các hợp chất hữu cơ thành các phân tử đơn giản hơn. Tuy nhiên, không phải tất cả các vật chất cần phải phân hủy hoàn toàn, như than là một loại nhiên liệu hóa thạch được hình thành trên một vùng rộng lớn có thời gian từng trải qua giai đoạn đầm lầy là một ví dụ.

 Cái chết trong cái nhìn của người Việt
Đạo lý truyền thống của người Việt quan niệm "nghĩa tử là nghĩa tận", bao nhiêu hờn oán đều xóa bỏ khi đối tượng đã chết, vì chết là dứt nợ trần gian.

Một quan niệm nhân văn khác là "sống ở, thác về", xem cuộc sống trên mặt đất chỉ là cõi trọ tạm bợ, chết không phải là hết.Sống làm vợ khắp người taKhéo thay thác xuống làm ma không chồng(Truyện Kiều - Nguyễn Du, đoạn viết về Đạm Tiên)

Tín ngưỡng dân gian tin vào linh hồn, người chết rồi thì linh hồn sẽ sống ở cõi âm, cũng sinh hoạt như ở dương thế, do đó có tục lệ đốt vàng mã, nhà cửa, xe cộ, quần áo, tiền, đô la âm phủ v.v. để "viện trợ" cho người chết. Rằm tháng bảy âm lịch, trùng với lễ Vu Lan của Phật giáo, là ngày xóa tội vong nhân, người ta cúng cô hồn để bố thí thức ăn cho những hồn ma lang thang. Cúng cô hồn không chỉ có ngày rằm tháng bảy.

Một quan niệm cổ truyền nữa là "người chết cần được mồ yên mả đẹp", việc "động mồ động mả" có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp của con cháu. Tuy nhiên, từ năm 1996, phong trào hiến xác cho khoa học đã bắt đầu phát triển với sự phát động của Giáo sư Nguyễn Quang Quyền ở trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.

 Xem thêm
 Sống
 Tử
 Tử thư
 Kinh nghiệm cận tử
Chết lâm sàng
Ma

 Chú thích

 Đọc thêm

 Appel, JM. Defining Death: When Physicians and Families Differ. Journal of Medical Ethics Fall 2005.
 Child AM (1995) J Archaeolog Sci 22: 165-174it funny
 Piepenbrink H (1985) J Archaeolog Sci 13: 417-430
 Piepenbrink H (1989) Applied Geochem 4: 273-280

 Vass AA (2001) Microbiology Today 28: 190-192 at Beyond the grave – understanding human decomposition  archive
 Murray, Stephen. "Brain Death: Some of the Questions and Answers," The Philosopher (Journal of the English Philosophical Society), Spring 1990, 1-12.
Lock M. Twice Dead: Organ Transplants and the Reinvention of Death. 2002, University of California Press, Berkeley, CA.
 Howsepian AA. In defense of whole-brain definitions of death. Linacre Quarterly. 1998 Nov;65(4):39-61. PMID 12199254
 Karasawa H, et al. Intracranial electroencephalographic changes in deep anesthesia. Clin Neurophysiol.'' 2001 Jan;112(1):25-30. PMID 11137657
 Child AM (1995) J Archaeolog Sci 22: 165-174it funny
 Piepenbrink H (1985) J Archaeolog Sci 13: 417-430
 Piepenbrink H (1989) Applied Geochem 4: 273-280
 Piepenbrink H (1989) Applied Geochem 4: 273-280

Liên kết ngoài

 Death trên Encyclopædia Britannica

 Death (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
 Docs Change the Way They Think About Death JERRY ADLER 5/6/07 AT 8:00 PM
 Injury Facts: Odds of Dying Source: National Safety Council, United States, 2001
 Causes of Death
 Causes of Death 1916  How the medical profession categorized causes of death a century ago.
 George Wald: The Origin of Death A biologist explains life and death in different kinds of organisms in relation to evolution.
 Walter Schels - Life Before Death noch mal leben: portraits of the dying | LensCulture archive

Sinh học

Triết học
Sự sống
Nhân khẩu học
Bài cơ bản dài


title: Đông Hồ, Nam Xương

text:
Đông Hồ (tiếng Trung:东湖区, Hán Việt: Đông Hồ khu) là một quận của địa cấp thị Nam Xương (南昌市), tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 22,3 km2, dân số năm 2003 là 444.000 người.

Hành chính
Đông Hồ được chia ra làm 10 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 9 nhai đạo và 1 trấn.
Nhai đạo: Công Viên (公园街道), Đằng Vương Các (滕王阁街道), Bát Nhất Kiều (八一桥街道), Bách Hoa Châu (百花洲街道), Đôn Tử Đường (墩子塘街道), Đại Viện (大院街道), Dự Chương (豫章街道), Đổng Gia Diêu (董家窑街道), Bành Gia Kiều (彭家桥街道)
Trấn: Dương Tử Châu (扬子洲镇)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Nam Xương


title: Địa lý Belarus

text:
Cộng hòa Belarus là một quốc gia nằm ở Đông Âu. Belarus có biên giới với 5 quốc gia: phía tây tiếp giáp với Ba Lan, phía bắc với Litva và Latvia, phía đông là Nga và phía Nam là Ukraina. Nước cộng hòa này không tiếp giáp biển.

Trên lãnh thổ Belarus có hơn 4.000 biển hồ, nhiêu sông và đầm. Sông lớn nhất là sông Dnepr (Днепр).

Khí hậu Belarus ấm áp mang hơi ẩm của biển Baltic, vì thế nên mưa nhiều.

Vị trí của Belarus tại châu Âu giúp quốc gia này trở thành điểm giao lưu kinh tế của các quốc gia phía đông và tây.

Tham khảo

bn:বেলারুশ#ভূগোল


title: Theopea intermedia

text:
Theopea intermedia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Theopea


Đại hội Thể thao Người khuyết tật châu Á là một sự kiện thể thao được tổ chức mỗi lần bốn năm ngay sau khi Đại hội Thể thao châu Á kết thúc. Đại hội này được dành cho các vận động viên đến từ khắp châu lục không may mắn có những khuyết tật thể chất. Đại hội đầu tiên được tổ chức tại Quảng Châu, Trung Quốc vào năm 2010 và trở thành thông lệ song hành bắt đầu từ Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 16. Đại hội lần thứ ba sẽ được tổ chức tại Jakarta, Indonesia vào năm 2018.

Danh sách Đại hội Thể thao Người khuyết tật châu Á
{{Location map+ |Asia2 |width=600 |float=center |caption=Chủ nhà Đại hội Thể thao Người khuyết tật châu Á |places=

Bảng xếp hạng huy chương

Xem thêm
 Đại hội Thể thao Người khuyết tật Mùa đông châu Á
 Đại hội Thể thao Người khuyết tật Trẻ Mùa đông châu Á
 Đại hội Thể thao Người khuyết tật Trẻ châu Á
 Đại hội Thể thao Người khuyết tật châu Á 2010
 Đại hội Thể thao Người khuyết tật châu Á 2014
 Đại hội Thể thao Người khuyết tật châu Á 2018

Chú thích

Liên kết ngoài
 Ủy ban Paralympic châu Á

Sự kiện thể thao đa mônHội đồng Olympic châu Á


title: Cernon, Jura

text:
Cernon là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Neolimnomyia tributa

text:
Neolimnomyia tributa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Neolimnomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Maoricrypta youngi

text:
Maoricrypta youngi là một loài ốc biển nhỏ hoặc slipper snail, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Calyptraeidae. It is known to occur in đảo North, New Zealand.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., William Collins Publishers Ltd, Auckland 1979 ISBN 0-00-216906-1

Maoricrypta
Động vật chân bụng New Zealand


title: Lasioglossum speculellum

text:
Lasioglossum speculellum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1918


title: Caledophia

text:
Caledophia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Desmobathrini
Desmobathrinae


title: Paradise, Nevada

text:
là một cộng đồng dân cư thuộc quận lỵ quận Clark thuộc tiểu bang Nevada, Hoa Kỳ.
Khu vực này giáp với thành phố Las Vegas. Dân số là 223.167 người tại cuộc điều tra dân số năm 2010,  khiến nó trở thành một cộng đồng dân cư đông đúc nhất ở Nevada. Là một thị trấn không có tư cách pháp nhân, nó được điều hành bởi Ủy ban quận Clark với sự đóng góp của Ban Cố vấn Thị trấn Paradise. Paradise được hình thành vào ngày 8 tháng 12 năm 1950.

Paradise có có Sân bay Quốc tế McCarran; Đại học Nevada, Las Vegas; và hầu hết các Las Vegas Strip. Paradise có nhiều điểm tham quan du lịch nhất trong khu vực Las Vegas, ngoại trừ trung tâm thành phố. Mặc dù vậy, tên Thiên đường vẫn còn tương đối chưa được biết vì tất cả các mã ZIP phục vụ Paradise được gán tên mặc định là "Las Vegas".

Nhân khẩu

Tham khảo

Nevada
Vùng đô thị Las Vegas


title: Vriesea noblickii

text:
Vriesea noblickii là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Chú thích

Tham khảo

BROMELIACEAE DA MATA ATLÂNTICA BRASILEIRA  truy cập 22 tháng 10 năm 2009

Thực vật Brasil
noblickii


title: Nephrotoma euthynota

text:
Nephrotoma euthynota là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Tham khảo

Nephrotoma


title: Hoplolythra

text:
Hoplolythra là một chi bướm đêm trước đây thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Hoplolythra arivaca, đã được đổi thành Hoplolythrodes arivaca Barnes, 1907
 Hoplolythra discistriga, đã được đổi thành Eulithosia discistriga J.B. Smith, 1903

Chú thích

Tham khảo

 Hoplolythra at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae


title: Cosmopterix chalybaeella

text:
Cosmopterix chalybaeella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Texas và New Mexico.
Con trưởng thành được sưu tập vào tháng 4. Cánh trước dài 3,8 mm.

Tham khảo

Cosmopterix


title: Neocancilla arenacea

text:
Neocancilla arenacea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Neocancilla


title: Harry Potter và Hội Phượng Hoàng

text:
Harry Potter và hội Phượng hoàng (tiếng Anh: Harry Potter and the Order of the Phoenix) là quyển thứ 5 trong bộ sách Harry Potter của nhà văn J. K. Rowling. Quyển này được đồng loạt xuất bản vào ngày 21 tháng 6 năm 2003 tại Anh, Hoa Kỳ, Canada, Úc và một vài quốc gia khác. Trong ngày đầu tiên xuất bản, nó đã bán được gần 7 triệu cuốn riêng tại Hoa Kỳ và Anh. Nguyên bản tiếng Anh dài 38 chương và gồm khoảng 255.000 chữ.

Bản dịch chính thức đầu tiên là tiếng Việt, được Nhà xuất bản Trẻ xuất bản từ bản dịch của nhà văn Lý Lan từ ngày 21 tháng 7 đến 15 tháng 12 năm 2003. Bản dịch được chia ra 22 tập, và được in thành sách vào tháng 9 năm 2004. Một số tập ban đầu dùng tựa Harry Potter và mệnh lệnh phượng hoàng.

Bộ phim phỏng theo quyển này được sản xuất bởi hãng Warner Bros và được trình chiếu từ ngày 13 tháng 7 năm 2007.

Cốt truyện
Sau năm học thứ 4, Harry trở về gia đình Dursley để nghỉ hè. Trong một lần xung đột với Dudley và đám bạn của cậu ta ở công viên, cả bọn bất ngờ bị lũ Giám Ngục truy đuổi. Chúng tấn công Dudley, khiến Harry phải dùng Bùa Hộ Mệnh để cứu anh họ của mình. Arabella Figg xuất hiện và đưa hai đứa về nhà. Bà cũng cho biết mình được cụ Dumbledore cắt cử theo dõi Harry. Tối hôm đó, Harry nhận được thư từ Bộ Pháp Thuật, nói rằng cậu đã bị đuổi học vì đã dùng pháp thuật trước mặt Muggle, và phải giải trình trước tòa. Nhưng đến đêm, một số thành viên của Hội Phượng Hoàng xuất hiện, báo với Harry rằng cụ Dumbledore đã xin đình chỉ lệnh đuổi học Harry, và đưa cậu đến căn cứ của Hội tại số 12 Quảng trường Grimmauld, cũng là nhà của gia đình Black. Cậu gặp lại những người bạn của mình, cả gia đình Weasley, chú Sirius và thầy Lupin. Ron và Hermione cho biết họ không thể gửi thư cho Harry theo lệnh của cụ Dumbledore. Tại đây, Harry biết về sự tồn tại của Hội Phượng Hoàng – tổ chức do cụ Dumbledore lập ra trong Chiến tranh Phù thủy lần thứ nhất như một đối trọng với đám Tử thần Thực tử.

Hôm sau, Harry đến tòa án tại Bộ Pháp Thuật để giải trình. Bà Figg với tư cách là nhân chứng đã bảo vệ Harry, rằng cậu đã bị lũ Giám Ngục tấn công. Cụ Dumbledore cũng đứng ra bào chữa, rằng pháp thuật có thể được sử dụng trong trường hợp nguy hiểm đến tính mạng. Cụ cũng nhấn mạnh lại việc Voldemort đã trở lại, và sẽ chẳng có ích gì nếu cứ chối bỏ sự thật đó và đuổi học Harry. Nhưng bộ trưởng Conelius Fudge kiên quyết phủ nhận với gương mặt sợ hãi. Cuối cùng, Bộ phải chấp nhận không đuổi học Harry.

Trở lại Hogwarts, cụ Dumbledore thông báo về sự thay đổi trong bộ máy giáo viên. Dolores Umbridge, thư ký cấp cao của Bộ Pháp Thuật là giáo viên mới của môn Phòng chống Nghệ thuật Hắc ám. Khi trở về phòng sinh hoạt chung, tất cả học sinh chất vấn Harry về việc cậu luôn khẳng định Voldemort đã trở lại, khiến Ron phải đứng ra hòa giải. Lớp học Phòng chống Nghệ thuật Hắc ám do Umbridge đảm nhiệm diễn ra còn khủng khiếp hơn năm trước. Bà ta giới thiệu với cả lớp kỳ thi mới, và nói rằng các học sinh sẽ được an toàn, và không việc gì phải thực hành bùa chú. Bà ta cũng cấm học sinh chơi đùa và thực hành thần chú như trước, đánh giá việc giảng dạy của các giáo viên, ra hàng đống quy định hà khắc và vô lý với tư cách là thẩm tra viên của Bộ Pháp Thuật. Đỉnh điểm là khi bà ta đòi sa thải giáo sư Trelawney, người đã giảng dạy 16 năm tại Hogwarts, khiến cụ Dumbledore phải ra mặt bảo vệ. Tối hôm đó, Sirius liên lạc với Harry. Ông nói Bộ Pháp Thuật đang cho rằng cụ Dumbledore đang chống lại họ bằng thông tin Voldemort trở lại, còn bản thân Voldemort đang lên kế hoạch chiếm lấy Bộ và thu nạp thêm tay sai.

Trước sự lớn mạnh của Voldemort và sự thối nát của Bộ, Harry lập ra “Đội quân Dumbledore” và kêu gọi học sinh của ba Nhà Gryffindor, Ravenclaw và Hufflepuff tham gia, vì Nhà Slytherin đã đứng về phía Umbridge, lập ra đội Sao Đỏ cùng với giám thị Filch thay mặt bà ta giám sát các học sinh. Trong một lần tình cờ, Neville tìm thấy Phòng Yêu Cầu, một căn phòng ẩn cung cấp mọi vật dụng cần thiết. Các thành viên của Đội quân Dumbledore tận dụng căn phòng để thực hành pháp thuật, và chỉ định Harry làm giáo viên của họ. Cậu cũng bắt đầu mối quan hệ tình cảm với Cho Chang, khi cô đã nguôi ngoai phần nào sau cái chết của Cedric. Cậu cũng làm thân với cô bé có tính cách lập dị đến từ Nhà Ravenclaw là Luna Lovegood, khi hai người có điểm chung là có thể nhìn thấy Vong Mã, sinh vật mà chỉ những người mất người thân từ nhỏ mới có thể nhìn thấy.

Một đêm nọ, Harry mơ phải một cơn ác mộng, rồi rơi vào trạng thái hoảng loạn. Cậu chất vấn cụ Dumbledore, nhưng cụ chỉ bình tĩnh giao Harry cho Snape, nhờ ông dạy cho cậu Bế quan Bí thuật – pháp thuật cao cấp giúp người dùng ngăn kẻ khác xâm nhập vào tâm trí của mình, vì lo rằng tâm trí cậu có kết nối với Voldemort. Nhưng trong một lần luyện tập, Harry nhìn thấy những ký ức của Snape, thấy cha mình, chú Sirius và thầy Lupin liên tục bắt nạt ông. Snape giận dữ vì sự xâm nhập bất ngờ này, từ chối tiếp tục luyện tập với Harry và đuổi cậu đi.

Về phía Umbridge, bà ta cũng đã nghe loáng thoáng về Đội quân Dumbledore, nên đã ra thêm rất nhiều điều luật hà khắc. Vận may cũng mỉm cười với bà ta, khi lão Filch cùng đội Sao Đỏ tìm thấy Phòng Yêu Cầu và bắt quả tang Harry cùng bạn bè. Umbridge cùng bộ trưởng Fudge và các quan chức của Bộ đến bắt giữ cụ Dumbledore, vì suy cho cùng, nhóm của Harry được gọi là “Đội quân Dumbledore” nhưng cụ đã nhanh tay thoát đi trước. Việc Đội quân Dumbledore bị bắt quả tang là do một người bạn thân của Cho Chang khai ra. Harry rất giận dữ vì điều này, và chia tay cô ngay lập tức.

Năm học lại trở về trạng thái kinh khủng như trước, khi Umbridge lúc này đã có quyền hành không khác gì hiệu trưởng. Nhưng trong kỳ thi, Fred và George nổi dậy làm loạn, xóa bỏ những điều luật và nổ pháo hoa trong sự hân hoan của tất cả học sinh và cả một số giáo viên, trong đó có giáo sư McGonagall, bởi chính bà cũng chẳng ưa gì Umbridge, thậm chí còn từng sai Peeves, con ma lâu đời nhất Hogwarts thường xuyên làm trò phá đám mụ ta.

Một ngày nọ, Harry với tâm trí kết nối với Voldemort nhìn thấy người cha đỡ đầu Sirius của mình bị hắn hành hạ trong Sở Bảo Mật. Dù Hermione cảnh báo rằng Voldemort chỉ đang lừa cậu, Harry vẫn kiên quyết đến Sở Bảo Mật. Ba đứa chạy đến phòng của Umbridge để thông báo với Hội Phượng Hoàng thông qua mạng Flour, nhưng bị mụ ta phát hiện. Mụ ta yêu cầu Snape dùng Chân Dược để moi móc thông tin từ Harry, nhưng Snape nói dối rằng mụ ta đã dùng hết Chân Dược sẵn có rồi. Umbridge lại định dùng lời nguyền Hành Hạ lên Harry, nhưng Hermione nhanh trí nói rằng “vũ khí bí mật của Dumbledore” đang được giấu trong Rừng Cấm. Tại đây, Umbridge bị các Nhân Mã tóm đi vì mụ ta dám xúc phạm và còn tấn công họ.

Trở về từ Rừng Cấm, Harry, Ron, Hermione, Ginny, Luna và Neville cùng đến Sở Bảo Mật để cứu Sirius. Tại đây, cả bọn thấy được lời tiên tri về Harry và Voldemort. Đúng lúc này, một nhóm Tử thần Thực tử bao gồm Lucius Malfoy và Antonin Dolohov xuất hiện tấn công. Dù chiến đấu ngang cơ với bọn chúng, cuối cùng đám học sinh vẫn bị khống chế. Đúng lúc đó, một nhóm Thần Sáng xuất hiện cùng Sirius đến giải cứu đám trẻ. Nhưng Bellatrix Lestrange từ đâu xuất hiện và găm lời nguyền Chết Chóc lên Sirius. Chứng kiến người cha đỡ đầu bị giết ngay trước mắt, Harry không giữ được bình tĩnh, tấn công Bellatrix bằng lời nguyền Hành Hạ, khiến mụ ta giãy giụa trong đau đớn. Đúng lúc đó, một giọng nói vang lên trong đầu Harry, xúi giục cậu hãy giết Bellatrix bằng lòng hận thù. Nhưng cậu nhận ra đó là giọng nói của Voldemort đang dẫn cậu vào con đường tà đạo nên đã không làm vậy. Voldemort liền xuất hiện và tấn công Harry, tạo thời cơ cho Bellatrix trốn thoát. Nhưng cụ Dumbledore kịp thời xuất hiện, giải cứu Harry và khiến Voldemort phải chùn bước. Hắn dùng Chiết Tâm Bí Thuật – pháp thuật trái ngược với Bế quan Bí thuật, giúp người dùng thâm nhập và điều khiển tâm trí kẻ khác - để điều khiển Harry. Nhưng Harry đã thành công ngăn Voldemort thao túng tâm trí cậu. Các quan chức của Bộ cũng chạy đến. Dù Voldemort nhanh chóng thoát đi trước, bộ trưởng Fudge vẫn kịp nhìn thấy hắn. Ông ta sau đó phải thừa nhận Chúa tể Hắc ám đã trở lại, và phải từ chức trong sự ô nhục. Cụ Dumbledore được phục hồi cương vị Hiệu trưởng, Lucius Malfoy bị tống vào Azkaban, và Umbridge bị sa thải khỏi Hogwarts.

Khi mọi thứ yên ổn trở lại, Harry đến gặp cụ Dumbledore để hỏi về lời tiên tri giữa cậu và Voldemort. Cụ giải thích rằng lời tiên tri đó ám chỉ một đứa bé sinh vào cuối tháng 7, có cha mẹ là những người đã thách thức Voldemort ba lần sẽ là người đánh bại Chúa tể Hắc ám một lần và mãi mãi. Đứa bé đó có thể là cậu hoặc Neville, vì Neville chỉ sinh trước Harry đúng 1 ngày. Voldemort đã chọn thủ tiêu Harry trước vào đúng cái đêm định mệnh đó để trừ hậu họa. Nhưng tình yêu của mẹ Lily đã bảo vệ cậu và khiến hắn tan thành mây khói. Một năm học kinh khủng kết thúc bằng sự lạc quan. Dù Voldemort đã chính thức trở lại, Harry vẫn cảm thấy tự tin vì cậu luôn có bạn bè ở bên.

Phim

Tham khảo

5
Tiểu thuyết Anh
Tiểu thuyết năm 2003
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành phim
Nhập hồn trong tác phẩm hư cấu
Tác phẩm giành giải BILBY
Harry Potter


title: Villasbuenas

text:
Villasbuenas là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 277 người.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Ethionodes

text:
Ethionodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Chimarra thyestes

text:
Chimarra thyestes là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Hoài Thanh (định hướng)

text:
Hoài Thanh có thể là:
Nhà phê bình văn học Hoài Thanh (1909 - 1982).
Phường Hoài Thanh, thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định.
Nghệ sĩ cải lương Hoài Thanh


title: Le Thil-Riberpré

text:
Le Thil-Riberpré là một xã trong vùng hành chính Normandie, thuộc tỉnh Seine-Maritime, quận Dieppe, tổng Forges-les-Eaux. Tọa độ địa lý của xã là 49° 38' vĩ độ bắc, 1° 34' kinh độ đông. Le Thil-Riberpré nằm trên độ cao trung bình là 199 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 143 mét và điểm cao nhất là 239 mét. Xã có diện tích 10,09 km², dân số vào thời điểm 1999 là 183 người; mật độ dân số là 18 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Đức Bà từ thế kỉ thứ 13.

Tham khảo

Xã của Seine-Maritime


title: Putagrotis

text:
Putagrotis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Noctuinae


title: Tipula infinita

text:
Tipula infinita là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Columbarium suzukii

text:
Columbarium suzukii là một loài ốc biển cỡ lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Columbarium


title: Trentepohlia atrogenualis

text:
Trentepohlia atrogenualis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Nonarthra brevicornis

text:
Nonarthra brevicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Nonarthra


title: El Cañavate

text:
El Cañavate là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 36,1 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 168 người với mật độ 4,65 người/km². Đô thị này có cự ly 83 km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Stockelsdorf

text:
Stockelsdorf là một đô thị thuộc huyện Ostholstein, bang Schleswig-Holstein, Đức. It is situated directly northwest of Lübeck.

Partner towns
 Le Portel, Départment Pas-de-Calais
 Okonek, Greater Poland Voivodeship

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Ostholstein