title: Máu

text:
Máu là một tổ chức di động được tạo thành từ thành phần hữu hình là các tế bào (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu) và huyết tương. Chức năng chính của máu là cung cấp các chất nuôi dưỡng và cấu tạo các tổ chức cũng như loại bỏ các chất thải trong quá trình chuyển hóa của cơ thể như carbon dioxide và axit lactic. Máu cũng là phương tiện vận chuyển của các tế bào (cả tế bào có chức năng bảo vệ cơ thể lẫn tế bào bệnh lý) và các chất khác nhau (các amino acid, lipid, hormone) giữa các tổ chức và cơ quan trong cơ thể. Các rối loạn về thành phần cấu tạo của máu hay ảnh hưởng đến sự tuần hoàn bình thường của nó có thể dẫn đến rối loạn chức năng của nhiều cơ quan khác nhau.

Có hai vòng tuần hoàn tương đối độc lập về mặt giải phẫu nhưng liên quan chặt chẽ về mặt chức năng: tuần hoàn phổi (hay còn gọi tiểu tuần hoàn) và tuần hoàn hệ thống (hay còn gọi là đại tuần hoàn). Hai vòng tuần hoàn này đều hoạt động chủ yếu bởi sức bơm của cơ tim.

Thành phần cấu tạo của máu người

Máu chiếm 7% trọng lượng cơ thể, với tỷ trọng trung bình khoảng 1060 kg/m³, gần giống với tỷ trọng nước nguyên chất (1000 kg/m³). Người trưởng thành trung bình có khoảng 5 lít máu, bao gồm một số loại huyết cầu khác nhau hay còn gọi là thành phần hữu hình và huyết tương. Huyết cầu gồm hồng cầu, bạch cầu, và tiểu cầu. Theo thể tích hồng cầu chiếm khoảng 45% số tế bào máu, huyết tương chiếm khoảng 54,3%, và bạch cầu khoảng 0,7%.

Huyết cầu

Các thành phần hữu hình gồm:
 Hồng cầu: chiếm khoảng 95%. Ở động vật có vú, hồng cầu trưởng thành mất nhân và các bào quan. Hồng cầu chứa hemoglobin và có nhiệm vụ chính là vận chuyển và phân phối oxy cũng như cacbonic.
 Bạch cầu: chiếm khoảng 4% là một phần quan trọng của hệ miễn dịch có nhiệm vụ tiêu diệt các tác nhân gây nhiễm trùng và phát động đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
 Tiểu cầu: chiếm khoảng 1%, chịu trách nhiệm trong quá trình đông máu. Tiểu cầu tham gia rất sớm vào việc hình thành nút tiểu cầu, bước khởi đầu của quá trình hình thành cục máu đông trong chấn thương mạch máu nhỏ.

Huyết tương

Huyết tương là dung dịch chứa đến 90% nước, 10% là các protein huyết tương và rất nhiều chất khác với một lượng nhỏ, đôi khi chỉ ở dạng vết. Các thành phần chính của huyết tương gồm:
 Albumin
 Các yếu tố đông máu
 Các globulin miễn dịch (immunoglobulin) hay kháng thể (antibody)
 Các hormone
 Các protein khác
 Các chất điện giải (chủ yếu là Natri và Clo, ngoài ra còn có calci, kali, phosphate.)
 Các chất thải khác của cơ thể.

Trong cơ thể, dưới tác động của cơ tim, hệ thần kinh thực vật và các hormone, máu lưu thông không theo quy luật của lực trọng trường. Ví dụ não là cơ quan nằm cao nhất nhưng lại nhận lượng máu rất lớn (nếu tính theo khối lượng tổ chức não) so với bàn chân, đặc biệt là trong lúc lao động trí óc.

Ở người và các sinh vật sử dụng hemoglobin khác, máu được oxy hóa có màu đỏ tươi (máu động mạch). Máu khử oxy có màu đỏ bầm (máu tĩnh mạch).

Độ pH của máu
Độ pH của máu trong động mạch thường xấp xỉ 7,40 (dao động từ 7,35 đến 7,45), làm cho nó có tính kiềm nhẹ. pH máu giảm xuống dưới 7,35 được xem là toan máu (thường do nhiễm toan) và pH trên 7,45 được gọi là kiềm máu (thường do nhiễm kiềm). pH máu cùng với các chỉ số áp lực riêng phần của carbonic (PaCO2), bicarbonate (HCO3-) và kiềm dư (base excess) là những chỉ số xét nghiệm khí máu có ý nghĩa quan trọng trong việc theo dõi cân bằng toan-kiềm của cơ thể. Tỷ lệ thể tích máu so với cơ thể thay đổi theo lứa tuổi và tình trạng sinh lý bệnh. Trẻ nhỏ có tỷ lệ này cao hơn người trưởng thành. Phụ nữ có thai tỷ lệ này cũng tăng hơn phụ nữ bình thường. Ở người trưởng thành phương Tây, thể tích máu trung bình vào khoảng 8 lít trong đó có 2,7 đến 3 lít huyết tương. Tổng diện tích bề mặt của các hồng cầu (rất quan trọng trong trao đổi khí) lớn gấp 2.000 lần diện tích da cơ thể.

Máu ở các động vật có xương sống khác

Chức năng của máu
 Vận chuyển: Máu vận chuyển Oxi từ phổi đến tế bào, nhận Oxi từ tế bào đến phổi để đào thải ra ngoài, giúp quá trình hô hấp diễn ra thuận lợi; Các chất dinh dưỡng hấp thu từ hệ tiêu hóa được máu vận chuyển đến các cơ quan đích, cung cấp dinh dưỡng để nuôi tế bào; Máu vận chuyển hormon và các chất dẫn truyền từ nơi sản xuất tới cơ quan đích; Máu vận chuyển nhiệt từ các bộ phận sâu trong trong cơ thể đến da và đường hô hấp để đưa nhiệt ra ngoài
 Điều hòa pH máu: nhờ các thành phần trong máu như các chất điện giải K+, CH-, H+,... Hệ thống đệm trong máu chuyển các axit và base mạnh thành các axit và base yếu làm hạn chế đến mức tối thiểu những thay đổi của pH trong quá trình chuyển hóa
Điều hòa thân nhiệt: Máu có khả năng làm tăng giảm nhiệt độ cơ thể một cách khá nhanh chóng. Máu chứa đựng nhiều tỉ nhiệt của nước cao. Nước bốc hơi sẽ lấy nhiều nhiệt làm giảm nhiệt lúc chống nóng. Nước chứa nhiều nhiệt để chuyển đến các cơ quan chống lạnh. Nước trong máu là chất dẫn nhiệt tốt, nhạy để đem nhiệt đến nơi cần thiết rất nhanh.
 Bảo vệ cơ thể: các loại bạch cầu của máu có khả năng thực bào và tiêu diệt vi trùng. Ngoài ra, trong máu có nhiều kháng thể, kháng độc có tác dụng bảo vệ cơ thể.

Sinh lý máu

Vòng đời

Trong quá trình phát triển phôi thai, đầu tiên quá trình tạo máu (haematopoiesis) xuất hiện ở túi noãn hoàng (yolk sack) rồi sau đó ở gan. Sau khi trẻ ra đời, quá trình tạo máu chủ yếu xảy ra ở tủy xương (phần tủy đỏ). Thành phần protein (nhất là albumin) được sản xuất chủ yếu bởi gan. Hormone được sản xuất bởi các tuyến nội tiết. Thành phần nước được cân bằng chủ yếu bởi hai cơ quan là tiêu hóa và thận dưới sự điều hòa của một mạng lưới thần kinh-thể dịch phức tạp.

Các tế bào máu bị giáng hóa chủ yếu ở lách và các tế bào Kupffer ở gan. Gan cũng có nhiệm vụ thanh lọc các protein và amino acid. Thận bài tiết các chất thải của quá trình chuyển hóa được máu mang đến để tạo thành nước tiểu. Đời sống bình thường của các hồng cầu kéo dài khoảng 120 ngày. Sau đó chúng sẽ bị phá hủy và được thay thế bởi các tế bào máu mới. Một phần vật chất của hồng cầu bị phá hủy được tái sử dụng cho quá trình tạo máu, phần khác được đào thải ra ngoài (ví dụ sắc tố mật bilirubin).

Vận chuyển oxy

Có nhiều cách đánh giá tình trạng oxy hóa máu, trong đó độ bão hòa haemoglobin thường được sử dụng và có ý nghĩa quan trọng. Độ bão hòa haemoglobin là một hàm không tuyến tính của áp lực riêng phần oxy trong máu. Khi áp lực riêng phần oxy trong máu động mạch thấp, sự thay đổi nhỏ của nó cũng làm ảnh hưởng rất lớn đến độ bão hòa oxy của haemoglobin. Tuy nhiên khi áp lực này đã ở một mức cao nhất định nào đó thì sự thay đổi của nó ít ảnh hưởng đến độ bão hòa. Khoảng 98,5% tổng lượng oxy trong máu động mạch của người khỏe mạnh ở dạng gắn với haemoglobin (Hb). Chỉ có 1,5% ở dạng hòa tan vật lý trong máu và không gắn với Hb. Phân tử Hb là chất vận chuyển oxy chính ở động vật có vú.

Trong tuần hoàn hệ thống, các động mạch mang máu được oxy hóa (máu đỏ) từ tim trái vào các tiểu động mạch rồi các mao mạch ở các cơ quan và tổ chức. Tại đây, một phần oxy được tiêu thụ và máu nhận thêm khí carbonic cũng như chất thải đi vào các tiểu tĩnh mạch sau mao mạch, về tĩnh mạch rồi trở lại tim phải để sau đó được đưa lên phổi trao đổi oxy. Máu có độ bão hòa oxy khác nhau sẽ hấp thu sóng ánh sáng hồng ngoại khác nhau. Đây là nguyên tắc sử dụng trong các phương pháp đo bão hòa oxy máu qua mạch nảy (pulse oxymetry) trong cấp cứu và hồi sức.
Tuần hoàn phổi và nhau thai không tuân theo nguyên tắc này. Bình thường máu rời phổi (về tim trái qua các tĩnh mạch phổi) có độ bão hòa oxy từ 96 đến 97%. Máu bị khử oxy từ tim phải lên phổi có độ bão hòa xấp xỉ 75%. Ở thai nhi do nhận oxy từ nhau thai nên áp lực oxy riêng phần thấp hơn nhiều do vậy thai nhi sản xuất một dạng haemoglobin khác là Hb F (F có nguồn gốc từ Fetus: thai nhi)có ái tính rất cao đối với oxy so với Haemoglobin của người lớn là Hb A (A có nguồn gốc từ Adult: trưởng thành). Nhờ ái tính cao của HbF mà thai nhi có thể thu nhận một lượng thỏa đáng oxy từ nguồn cung cấp có độ bão hòa oxy thấp này.

Ở côn trùng, máu không có nhiệm vụ vận chuyển oxy. Các lỗ mở nhỏ trên cơ thể các sinh vật này cũng gọi là khí quản cho phép oxy môi trường khuếch tán trực tiếp vào các tổ chức. Máu ở côn trùng chỉ có nhiệm vụ vận chuyển chất dinh dưỡng đến tổ chức và đào thải chất cặn bã.

Tương tự như ở côn trùng, một số các động vật không xương sống nhỏ cũng thu nhận oxy bằng cách khuếch tán trực tiếp từ môi trường vào huyết tương. Các động vật lớn cần phải có các protein hô hấp để nâng cao năng lực vận chuyển oxy. Haemoglobin (màu đỏ chứa sắt) là loại protein hô hấp thường gặp nhất trong tự nhiên. Haemocyanin (màu xanh dương) có chứa đồng hiện diện ở các loài giáp xác và động vật thân mềm.

Ở nhiều động vật không xương sống các protein mang oxy này vận chuyển tự do trong máu. Ngược lại, động vật có xương sống chứa những hồng cầu được biệt hóa, nhờ đó cơ thể có thể chứa được một lượng lớn các sắc tố hô hấp này mà không làm tăng độ nhớt của máu hay phá hủy các cơ quan có chức năng lọc như thận.

Vận chuyển khí carbonic

Khi máu động mạch lưu thông qua các mao mạch, khí carbonic khuếch tán từ tổ chức vào máu. Một lượng khí carbonic sẽ được hòa tan trong máu. Một phần khác kết hợp với Hb để tạo nên dạng carbamino hemoglobin. Phần carbonic còn lại được chuyển đổi thành bicarbonate và ion hydro. Phần lớn khí carbonic được vận chuyển trong máu dưới dạng ion bicarbonate.

Vận chuyển ion hydro
Một lượng oxyhaemoglobin mất oxy trở thành Hb khử oxy. Dạng Hb khử oxy này có ái tính với ion hydro cao hơn so với oxyhaemoglobin. Lượng Hb khử này tăng cao sau khi máu đã trao đổi khí ở tổ chức, đồng thời lúc này ion hydro cũng gia tăng. Nhờ đó phần lớn H+ được Hb khử vận chuyển.

Sinh lý bệnh

Y học thời cổ đại

Y học thời Hippocrates xem máu là một trong bốn dịch thể (cùng với niêm dịch, mật vàng và mật đen). Vì rất nhiều bệnh lý được quy cho là thừa máu nên việc trích máu chữa bệnh rất thịnh hành và kéo dài đến thế kỷ thứ 19.

Chẩn đoán

Xét nghiệm máu thường được sử dụng để chẩn đoán các bệnh lý của máu và của hầu như tất cả cơ quan khác trong cơ thể.

Các xét nghiệm huyết học thường dùng:

 Công thức máu
 Huyết tủy đồ
 Chức năng đông máu (xét nghệm từng yếu tố đông máu hoặc một hệ thống các yếu tố đông máu liên quan.)

Các xét nghiệm vi sinh vật:
 Cấy máu
 Kéo máu tìm ký sinh trùng sốt rét
 Xét nghiệm huyết thanh học: rất nhiều loại xét nghiệm khác nhau.

Xét nghiệm hóa sinh:
 Điện giải đồ
 Urê, creatinin
 Khí máu
 Protein máu
 Đường máu
 Xét nghiệm viêm….

Bệnh lý

Những rối loạn quá trình lưu thông máu cũng như thành phần của cấu tạo máu đóng vai trò quan trọng trong nhiều bệnh lý khác nhau:

 Vết thương tùy theo mức độ có thể gây chảy máu nặng nhẹ khác nhau. Trong trường hợp vết thương nhỏ, tiểu cầu nhanh chóng tạo nút tiểu cầu bịt kín nơi chảy máu và khởi động chuỗi phản ứng đông cầm máu Tuy nhiên nếu các vết thương lớn hơn thì cơ chế này không còn hiệu quả và nếu không điều trị kịp thời bệnh nhân sẽ sốc mất máu và đưa đến tử vong. Tổn thương các nội tạng (cơ quan bên trong cơ thể) có thể đưa đến chảy máu trong. Trong chấn thương thường chú ý đến các vị trí chảy máu trong ổ bụng (do vỡ gan, lách, thận) hoặc chảy máu não…
 Cản trở lưu thông dòng máu có thể gây nên thiếu máu cục bộ và tổn thương tái tưới máu (ischemia/reperfusion injury) nếu xảy ra trong thời gian ngắn hoặc gây nên nhồi máu, hoại tử nếu xảy ra trong thời gian khá dài.
 Bệnh huyết hữu (Haemophilia) là một tình trạng bệnh lý di truyền lặn liên kết giới tính nên thường gặp ở con trai. Mẹ mang gene bệnh và truyền cho con trai. Tỷ lệ 50% con trai bị bệnh và 50% con gái mang gene bệnh. Có nhiều thể khác nhau nhưng cơ chế chung là do thiếu một yếu tố đông máu do đó làm rối loạn cơ chế đông cầm máu bình thường. Bệnh thường xuất hiện khi trẻ bắt đầu chạy nhảy và té ngã. Biến chứng nặng nề là xuất huyết nội tạng, hoặc chảy máu khi làm các thủ thuật như nhổ răng, phẫu thuật, do chấn thương….Biến chứng lâu dài (nếu trẻ sống đến tuổi trưởng thành) thường gặp là thoái hóa các khớp chịu lực (như khớp gối) do máu chảy vào trong khớp dần dần phá hủy cấu trúc bình thường.
 Bệnh bạch cầu cấp (hay còn gọi với các tên khác như bệnh máu trắng, bệnh lơ xê mi cấp): là một nhóm gồm nhiều các bệnh ung thư máu có nguồn gôc từ các tổ chức tạo máu.
 Mất máu nặng do chấn thương, phẫu thuật hoặc do tai biến sản khoa cần phải truyền máu.
 Thiếu máu dinh dưỡng ở trẻ em và phụ nữ mang thai hoặc thiếu máu do nhiễm vi sinh vật (nhiễm giun móc) thường gặp ở các nước nghèo và vùng nhiệt đới.
 Thalasemia (bệnh thiếu máu vùng biển): một bệnh lý di truyền phát hiện đầu tiên ở vùng Địa Trung Hải và sau đó tìm thấy ở hầu hết các vùng địa lý và chủng tộc.
 Bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm: cũng là một bệnh di truyền, thường gặp ở người gốc châu Phi.
Máu cũng là một vector truyền các bệnh nhiễm trùng như AIDS, viêm gan virus B, C, nhiễm virus vùi hạt cự bào (CMV), đôi khi cả sốt rét…

Điều trị

Truyền máu là phương thức sử dụng máu trực tiếp nhất. Máu được lấy từ người cho máu tình nguyện. Có nhiều hệ nhóm máu khác nhau, điển hình là hệ nhóm máu ABO và Rhesus. Việc phân loại nhóm máu phù hợp cũng như các xét nghiệm phát hiện tác nhân gây bệnh trước khi truyền máu là những quy định bắt buộc và nghiêm ngặt.

Khuynh hướng hiện nay là không sử dụng máu toàn phần. Máu được lấy từ người cho sẽ được tách ra thành từng chế phẩm khác nhau tùy theo mục đích sử dụng. Các chế phẩm thường dùng là tiểu cầu khối, hồng cầu khối, huyết tương tươi đông lạnh, tủa lạnh, các yếu tố đông máu, globulin miễn dịch…

Phần điều trị cụ thể, xin xem thêm những bài riêng.

Xem thêm
 Thalassemia
 Công thức máu
 Hồng cầu
 Đại thực bào
 Bạch cầu
 Nhiễm trùng huyết
 Nhóm máu

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mô
Bài cơ bản dài trung bình
Huyết học


title: Hemiops chinensis

text:
Hemiops chinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1843.

Chú thích

Tham khảo

Hemiops


title: Pedraza de Campos

text:
Pedraza de Campos là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. According to the 2004 (INE), đô thị này có dân số là 115 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Tejeda y Segoyuela

text:
Tejeda y Segoyuela là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 116 người.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Psiloniscus

text:
Psiloniscus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1860 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Psiloniscus apicalis (Chevrolat, 1835)
 Psiloniscus borborulus Candèze, 1860
 Psiloniscus brunneus Candèze, 1860
 Psiloniscus costaricensis Champion, 1895
 Psiloniscus sticticus Candèze, 1860

Chú thích

Tham khảo

Pomachiliini


title: Flavon

text:
Flavon là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, tọa lạc cách 25 km về phía bắc của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 526 người và diện tích là 7,5 km².

Flavon giáp các đô thị: Tuenno, Nanno, Terres, Denno và Cunevo.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Homarus gammarus

text:
Homarus gammarus, còn được gọi là Tôm hùm châu Âu hay Tôm hùm Tây, là một loài tôm hùm sinh sống ở đông Đại Tây Dương, Địa Trung Hải và một số nơi ở Biển Đen. Nó có quan hệ gần với tôm hùm châu Mỹ, H. americanus. Nó có thể dài  và nặng , và có đôi càng đáng chú ý. Lúc đang sống nó có màu xanh và khi nấu chín có màu đỏ. Mùa giao phối và sinh sản vào mùa hè, con cái mang bụng trứng trong một năm trước khi nở thành ấu trùng. Đây là một thực phẩm rất quý, người ta đánh bắt bằng lưới và bẫy tôm, chủ yếu xung quanh British Isles.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
Tôm hùm thực sự
G
G
G
Động vật giáp xác thương mại
Động vật giáp xác Đại Tây Dương
Động vật giáp xác ăn được


title: (175718) 1997 CG19

text:
{{DISPLAYTITLE:(175718) 1997 CG19}}

(175718) 1997 CG19 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 2 tháng 2 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 175001–176000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Destord

text:
Destord là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 5,04 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 205 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Destord trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Emarginea

text:
Emarginea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Emarginea anna Schaus, 1911
 Emarginea combusta (Walker, [1858])
 Emarginea dulcinea Dyar, 1921 (misspelling Emarginea dulcinia)
 Emarginea empyra Dyar, 1909
 Emarginea gammophora Guenée, 1852
 Emarginea minastes Dyar, 1920
 Emarginea niphoplaga Druce, 1909
 Emarginea nocea Dyar, 1912
 Emarginea oleagina (Dognin, 1889)
 Emarginea pallida (Smith, 1902)
 Emarginea partitella (Maassen, 1890)
 Emarginea percara (Morrison, 1875)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Emarginea at funet

Hadeninae


title: Rigel

text:
Rigel (β Ori, β Orionis, Beta Orionis) là ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Lạp Hộ, là ngôi sao sáng thứ 7 trên bầu trời đêm, là ngôi sao siêu khổng lồ xanh trắng, với cấp sao biểu kiến 0,18. Mặc dù theo định danh Bayer nó có ký hiệu "beta", sao Rigel luôn luôn sáng hơn ngôi sao Alpha Orionis (Betelgeuse). Người Trung Hoa cổ đại gọi nó với tên là Sâm Tú Thất (參宿七), tức sao Sâm số 7.

Tính chất vật lý
Rigel đã được nghiên cứu khá kĩ bằng các đo đạc chính xác nhờ phương pháp thị sai: ước lượng qua quang phổ các nhà thiên văn thu được giá trị khoảng cách từ Trái Đất đến nó vào khoảng , và dữ liệu từ vệ tinh Hipparcos với giá trị "tin cậy nhất" là , với sai số biên khoảng 19%. Rigel là sao siêu khổng lồ xanh, có khối lượng 21 lần khối lượng Mặt Trời, độ sáng lớn gấp 120.000 lần độ sáng của Mặt Trời. Rigel là ngôi sao sáng nhất trong vùng lân cận với Mặt Trời; ngôi sao gần nhất mạnh hơn nó là Naos, cách Trái Đất 1.100 năm ánh sáng trong chòm sao Thuyền Vĩ. Ngôi sao Rigel rất sáng khi ở vị trí cách nó 1 đơn vị thiên văn, nó là một quả cầu chiếu sáng không thể tưởng tượng được với đường kính góc là 35° với cấp sao -38. Công suất thông lượng bằng 100 MW / m² hay 10 kW / cm², trong khi của Mặt Trời bằng 1,4 kW / m². Công suất thông lượng ở khoảng cách này bằng với công suất thông lượng từ một que hàn ở khoảng cách chỉ vài milimét; bất kì vật nào nằm gần ngôi sao trong khoảng cách này sẽ bị bốc hơi và thổi ra xa bởi gió sao cực mạnh.

Với độ sáng và sự di chuyển của mình trong vùng tinh vân, Rigel làm sáng lên một số đám mây bụi trong vùng lân cận chung của nó, nổi bật nhất là IC 2118 (tinh vân Đầu Phù thủy - the Witch Head Nebula). Rigel cũng kết hợp với tinh vân Lạp Hộ, mặc dù khoảng cách từ Trái Đất đến tinh vân gấp hai lần khoảng cách đến Rigel nhưng hai thiên thể nằm khá gần nhau trong chòm sao Lạp Hộ nếu nhìn từ Trái Đất. Tuy có khoảng cách khác nhau như vậy, quỹ đạo chuyển động của Rigel trong không gian trong tương lai có thể sẽ gần lại với tinh vân khi nhìn từ Trái Đất. Từ đó có thể phân loại Rigel là thành viên bên ngoài thuộc tập hợp Orion OB1 (Orion OB1 Association), cùng với nhiều thiên thể sáng khác trên bầu trời; cụ thể hơn, nó là thành viên của tập hợp Taurus-Orion (Taurus-Orion R1 Association), với nhóm OB1 là những ngôi sao nằm gần tinh vân và hình thành gần đây.

Rigel là một biến tinh, một sao siêu khổng lồ biến đổi bất thường, với độ sáng thay đổi từ 0,03 đến 0,3 of trong khoảng 22-25 ngày. Hệ Rigel thường chứa 3 ngôi sao. Một số người đề xuất thêm ngôi sao thứ 4, nhưng nói chung đây là một sự nhầm lẫn về các sao biến quang chính, mà nguyên nhân là ở sự co giãn mang tính vật lý của bề mặt sao.

Xem thêm

 Sao cực siêu khổng lồ
 Sao khổng lồ
 Sao khổng lồ xanh
 Danh sách các sao lớn nhất
 Danh sách các sao sáng nhất
 Danh sách các sao nặng nhất

Tham khảo

Liên kết ngoài
Rigel
Image of Rigel from APOD

Sao
Chòm sao Lạp Hộ
Sao biến quang
Từ ngữ Ả Rập
Nhánh Lạp Hộ


title: Dactylispa jacobsoni

text:
Dactylispa jacobsoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Thích Trí Quảng

text:
Hòa thượng Thích Trí Quảng, thế danh là Ngô Văn Giáo, sinh ngày 15 tháng 1 năm 1940, là tu sĩ Phật giáo, Hiện ngài là Đức đệ tứ  Pháp chủ Hội đồng chứng minh Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Ngài từng giữ cương vị Quyền Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Đệ nhất Phó Pháp chủ kiêm chủ tịch hội đồng Giám luật thuộc Hội đồng Chứng minh.

Sáng 31 tháng 12 năm 2021, tại Hội nghị kỳ 6 - Khóa VIII (nhiệm kỳ 2017 - 2022), Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự đã tiến hành nghi thức suy tôn Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng lên ngôi vị Quyền Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Ngày 29 tháng 11 năm 2022, trong phiên họp thứ Nhất của Hội đồng chứng minh khóa IX đã suy tôn trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng vào ngôi vị Pháp chủ giáo hội Phật giáo Việt Nam, nghi thức suy tôn được diễn ra ngay sau đó tại phiên bế mạc Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc. Như vậy, trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng là Pháp chủ đời thứ 4 của Giáo hội Phật giáo Việt Nam - người đứng đầu và là biểu tượng của giới luật và phẩm hạnh trong giáo hội.

Cuộc đời và Đạo nghiệp

Xuất gia học đạo

Hòa thượng Thích Trí Quảng xuất gia vào năm lên 10 tuổi, thọ giới Tỳ kheo năm 1960 với Hòa thượng Thích Trí Đức, viện chủ Tổ Đình Huê Nghiêm, Thủ Đức thuộc dòng Lâm Tế Gia Phổ đời thứ 41. Sau đó Ngài còn tiếp thụ với các hòa thượng Thích Thiện Hòa, Thích Thiện Hoa, Thích Thiện Hào, Thích Trí Tịnh.

Hoạt động hoằng pháp
Từ khi trở về Việt Nam, từ năm 1973 - 1975, Hoà Thượng Thích Trí Quảng được Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (GHPGVNTN) bổ nhiệm làm Tổng vụ trưởng Tổng vụ Phiên dịch và Trước tác.

Năm 1981 - 2007, Hoà Thượng Thích Trí Quảng làm Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương của GHPGVN, phụ trách đào tạo Tăng sĩ về hoằng pháp. Từ năm 1989 - nay, Ngài làm Tổng biên tập Báo và Nguyệt san Giác Ngộ. Năm 1999 - nay, Hòa thượng được suy cử làm Trưởng ban Trị sự GHPGVN Thành phố Hồ Chí Minh.

Hoà Thượng Thích Trí Quảng là Chứng minh Đạo sư Thiên Thai Thiền giáo tông đời thứ 43.

Các chức vụ và vai trò
Hoà Thượng Thích Trí Quảng được GHPGVN suy cử làm Trưởng ban Trị Sự Thành Hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh, Tổng biên tập Báo Giác Ngộ, Trưởng ban Hoằng Pháp Trung ương GHPGVN, Trưởng ban Phật giáo Quốc tế, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương GHPGVN, Phó Pháp Chủ Hội đồng Chứng Minh GHPGVN, Đệ nhất Phó Pháp Chủ Hội đồng Chứng Minh GHPGVN, Chủ tịch Hội đồng Giám luật thuộc Hội đồng Chứng minh GHPGVN.

Trụ trì và Viện chủ
Hiện tại, Hoà Thượng Thích Trí Quảng Viện chủ Tổ đình Ấn Quang, quận 10, TP.HCM; Viện chủ Tổ đình Huê Nghiêm, Thủ Đức, TP.HCM; Viện chủ chùa Huê Nghiêm 2, quận 2, TP.HCM; Viện chủ chùa Linh Sơn Bửu Thiền, BRVT; Viện chủ Tổ đình Linh Nguyên, Đức Hoà, Long An.

Ngôi vị Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh GHPGVN

 Vào ngày 13/01/2015, hội nghị kỳ 4 - khóa VII Hội đồng Trị sự Trung ương GHPGVN đã nhất trí suy tôn Hoà Thượng Thích Trí Quảng lên ngôi vị Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh GHPGVN.
 Đại hội Phật giáo toàn quốc lần VIII được tổ chức vào tháng 11 năm 2017, Hoà Thượng Thích Trí Quảng được tái suy tôn ngôi vị Phó Pháp chủ kiêm Giám luật Hội đồng Chứng minh GHPGVN.

Cung thỉnh Quyền Pháp chủ
Ngày 01/12/2021, tại phiên họp đặc biệt của Ban Thường trực Hội đồng Chứng minh đề cử Quyền Pháp chủ GHPGVN

Đại diện chư vị giáo phẩm lãnh đạo Hội đồng Trị sự, Hòa thượng Thích Thiện Nhơn phát biểu xác định phiên họp đúng theo quy định của Hiến chương. “Chúng con đồng tình và thành tâm cung thỉnh Hòa thượng Thích Trí Quảng vào ngôi vị Quyền Pháp chủ. Nghi thức suy tôn sẽ được thực hiện trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Giáo hội vào năm 2022”

Suy tôn Quyền Pháp chủ
Sáng 31-12-2021, tại Hội nghị kỳ 6 - Khóa VIII (nhiệm kỳ 2017-2022), Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự đã tiến hành nghi thức suy tôn Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng lên ngôi vị Quyền Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Suy tôn Pháp Chủ
Ngày 29/11/2022 tại Cung Hữu nghị Việt Xô (Hà Nội), sau Kỳ họp thứ nhất Hội đồng Chứng minh - Hội đồng trị sự nhiệm kỳ IX, tại phiên Bế mạc Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc khóa XI (Nhiệm kỳ 2022 - 2027) đã chính thức suy tôn Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng lên ngôi vị Thiền gia Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam (Đệ tứ Pháp chủ).

Các chức vụ quan trọng

Nhiệm kỳ 2002 - 2007
 Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự GHPGVN.
 Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh.
 Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam.
 Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương GHPGVN. (1981-2007)
 Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh. (từ 12/1998)
Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ. (từ 1989)

Nhiệm kỳ 2007 - 2012
 Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự GHPGVN.
 Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh. (từ 2008)
 Viện trưởng Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam.
 Trưởng ban Phật giáo Quốc tế Trung ương GHPGVN.
 Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh.
Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ.

Nhiệm kỳ 2012 - 2017
 Phó pháp chủ Hội Đồng Chứng Minh Trung ương GHPGVN. (từ 7/2015)
Phó chủ tịch Hội Đồng Trị Sự Trung ương GHPGVN.
 Viện trưởng Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam.
 Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh.
 Trưởng ban Phật giáo Quốc tế Trung ương GHPGVN.
 Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh.
 Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ.

Nhiệm kỳ 2017 - 2022

 Quyền Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
 Đệ nhất Phó pháp chủ kiêm Giám luật Hội Đồng Chứng Minh Trung ương GHPGVN
Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh.
 Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh.
 Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ.
 Chủ tịch Hội đồng Giám Luật  thuộc Hội Đồng Chứng Minh Trung ương GHPGVN.

Nhiệm kỳ 2022 - 2027

 Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam (chính thức suy tôn tại Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX vào 29/11/2022).
 Chứng minh Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh.
 Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh.
 Chủ tịch Hội đồng Giám luật thuộc Hội đồng Chứng minh Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Đạo tràng Pháp Hoa
Sau khi đất nước thống nhất, trong bối cảnh xã hội mới, để duy trì hoạt động tu học của Phật tử, đặc biệt là Phật tử trẻ, với vai trò là Tổng vụ trưởng Tổng vụ Thanh niên GHPGVNTN, Hoà Thượng Thích Trí Quảng đã chủ trương tập hợp các em thanh thiếu nhi đến chùa Ấn Quang sinh hoạt trong tinh thần đạo Phật phù hợp với tuổi trẻ.

Công việc ban đầu của các em là đảm trách việc dâng hoa cúng dường nhân dịp Đại lễ Phật đản. Về sau, các em được học giáo lý và thực hiện thời khóa tụng kinh tại tổ đình Ấn Quang, gắn kết cùng nhau hình thành nên chúng Ngọc Nữ - chúng đầu tiên của Đạo tràng Pháp Hoa, gồm các em lứa tuổi từ mẫu giáo cho đến lớp một. Không lâu sau đó, chúng thứ hai ra đời mang tên La Hầu La gồm các em có độ tuổi lớn hơn.

Với số lượng khiêm tốn ban đầu khoảng trên dưới 40 em từ đồng ấu đến thiếu niên dưới sự dẫn dắt của Hòa thượng, các em ngày một thích thú thực hiện thời khóa tụng kinh Pháp Hoa 7 quyển một cách trang nghiêm; có em thuộc lòng một quyển, ba quyển cho đến cả bộ. Điều đặc biệt là học lực của các em có tiến bộ rõ nét, tạo thiện cảm với những người xung quanh và cảm hóa được bố mẹ cùng tham gia sinh hoạt với đạo tràng.

Đạo tràng Pháp Hoa dần dần hình thành với mọi lứa tuổi, mọi thành phần trong xã hội, mỗi người đến với Đạo tràng theo một duyên khác nhau, đó chính là nguyên nhân để các chúng lần lượt ra đời. Không chỉ phát triển ở trong nước, đạo tràng Pháp Hoa còn được truyền bá ra hải ngoại, qua những đệ tử của Hòa thượng sáng lập, sống và làm việc tại một số quốc gia như Mỹ, Pháp, Anh, Đức, Canada, Úc,...

Xây dựng chùa Huê Nghiêm
Chùa tọa lạc ở số 299B, Lương Định Của, phường Bình Khánh, quận 2, TP.HCM, thuộc hệ phái Bắc tông. Đất chùa ngày nay do Hoà Thượng Thích Hồng Tín tạo mãi cho tổ đình Huê Nghiêm, Thủ Đức từ năm 1899. Trước đây, phần đất này dùng để sản xuất lúa gạo cho tổ đình. Sau năm 1975, Hòa thượng Thích Trí Quảng đã cho dựng thảo am, rồi xây chùa Huê Nghiêm 2 để tăng chúng và Phật tử có chỗ nghỉ ngơi, tu học. Năm 1998, chùa Huê Nghiêm 2 được chính thức công nhận.

Trên diện tích khoảng 2 ha, Hoà Thượng Thích Trí Quảng đã xây dựng một ngôi chùa vườn, mang nét đẹp thanh nhã. Ngôi chánh điện tôn trí chư Phật, Bồ Tát bằng gỗ quý: Đức Phật Tỳ Lô Giá Na, Bồ Tát Quán Thế Âm, Bồ Tát Đại Thế Chí, Bồ Tát Văn Thù, Bồ Tát Phổ Hiền, Bồ Tát Di Lặc. Ở mỗi khoảng sân, góc vườn, hồ sen, ao cá... đều được Hòa Thượng Viện chủ đặt tên của từng vị Bồ Tát, Thánh Tăng có danh hiệu trong kinh Pháp Hoa. Mỗi ngày chủ nhật đều có thời gian dành cho Phật tử Đạo tràng Pháp Hoa chuyên tu.

Ngày 27 tháng 5 năm 2000, Hoà Thượng Thích Giác Hoằng đã cúng cho chùa 3 viên Xá lợi của đức Bổn Sư và hai vị Thánh Tăng là ngài Mục Kiền Liên và ngài Xá Lợi Phất. Đặc biệt, ở sân trước chùa có tôn trí pho tượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao 12m (tượng cao 8m, đài cao 4m) bằng đá hoa cương nguyên khối nặng 60 tấn do Hòa thượng Thích Tịnh Từ, viện chủ chùa Kim Sơn (Hoa Kỳ) cúng dường năm 2003.

Hàng năm, vào dịp Đại lễ Phật đản, Ban Đại diện Phật giáo Quận 2 chọn chùa là nơi hành lễ tập trung cho hàng trăm Tăng Ni và hàng ngàn Phật tử tham dự. Vào những ngày thuyết giảng của Hòa thượng Viện chủ Thích Trí Quảng luôn có nhiều Tăng Ni và hàng ngàn Phật tử đến tu học. Chùa đã có kế hoạch kiến thiết ngôi chùa hiện nay thành một ngôi đại tự bậc nhất Việt Nam. Ngôi chùa ngày nay thường xuyên đón tiếp nhiều đoàn khách du lịch trong nước, nước ngoài đến chiêm bái.

Ngày 4 tháng 5 năm 2017, Hoà Thượng Thích Trí Quảng đã quyết định trao quyền trụ trì Chùa Huê Nghiêm cho Thượng tọa Trưởng ban Nghi lễ GHPGVN TP.HCM, Phó ban Nghi lễ Trung ương GHPGVN Hoà Thượng Thích Lệ Trang.

Đại trùng tu ngôi Việt Nam Quốc Tự
Việt Nam Quốc Tự được khởi công xây dựng vào ngày 12 tháng 10 năm 2014 (nhằm ngày vía Quán Thế Âm Bồ Tát), là công trình trọng điểm chào mừng Đại hội Đại biểu Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ IX, cũng là để kỷ niệm ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam (7 tháng 11 năm 1981). Tổng kinh phí đầu tư cho dự án Việt Nam Quốc tự là 250 tỉ đồng, trong đó phần chánh điện được đầu tư tu sửa với chi phí là 180 tỉ. Thành phố Hồ Chí Minh thu hồi và bàn giao lại hơn 7.200 m² cho Việt Nam Quốc Tự xây chánh điện và các hạng mục khác.

Các hạng mục công trình đã hoàn thành gồm 5 tầng với những công năng khác nhau, như tầng hầm rộng gần 8.000 m² dùng làm bãi đỗ xe cho khách, tầng một là nơi bố trí hội trường, tầng hai là khu văn phòng... Đặc biệt, tháp bảo 13 tầng có tên là Tháp Đa Bảo, cao 63 m ngoài ý nghĩa biểu tượng cho tinh thần phụng sự, thống nhất của 13 tổ chức, hội đoàn, tông phái tham gia cuộc tranh đấu bất bạo động của Phật giáo vì hòa bình và bình đẳng tôn giáo tại miền Nam năm 1963; đây còn là nơi tôn thờ xá lợi trái tim bất diệt của Bồ Tát Thích Quảng Đức.

Ngày 7 tháng 11 năm 2017, công trình Việt Nam Quốc Tự xây mới chính thức được khánh thành.

Tiến sĩ danh dự - Đại học Hoàng gia Thái Lan
Năm 2008, ghi nhận các công đức và sự đóng góp to lớn của Hòa thượng cho sự nghiệp Hoằng Pháp và Giáo dục Phật giáo, Đại học Mahachulalongkornrajavidyalaya thuộc Hoàng gia Thái Lan đã trao bằng Tiến sĩ danh dự cho Hòa thượng. Hòa Thượng là tu sĩ Việt Nam thứ hai nhận danh dự này, người đầu tiên là Đại lão Hòa thượng Thích Minh Châu.

Tại phiên họp số 4/2551 vào ngày 24/04/2008, Hội đồng Đại học Mahachulalongkornrajavidyalaya đã nhất trí quyết định:

"Xét rằng Hoà Thượng Giáo sư Thích Trí Quảng, 71 tuổi, sanh năm 1936 tại huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Ngài thế phát xuất gia vào năm lên 10 tuổi, tiếp nhận thọ Đại giới Tỳ kheo vào năm 1960 và đi đến Nhật Bản để tiếp tục theo đuổi công trình nghiên cứu Phật pháp cao hơn. Hoà Thượng đã tốt nghiệp học vị Tiến sĩ Phật học vào năm 1971 tại Đại học Rissho, thuộc bang Tokyo, Nhật Bản. Ngài là Viện chủ Tổ đình Huê Nghiêm.

Trước năm 1980, Hoà thượng đã đảm nhận nhiều trọng trách của Phật giáo với vai trò là: Vụ trưởng Vụ Phiên dịch và Trước tác Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất; Tổng vụ trưởng Tổng vụ Thanh niên Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất; và (sau năm 1980) Hoà thượng giữ chức vụ Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam; Giáo sư Phật học tại Học viện Phật giáo Việt nam; Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ; Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh; Hiệu trưởng Lớp Cao cấp Giảng sư Trung ương; v..v.

Hoà thượng đã viết hơn 50 trăm tác phẩm nghiên cứu Phật học, cụ thể là: Lược Giải Kinh Pháp Hoa; Lược Giải Kinh Di Đà; Lược Giải Kinh Duy Ma; v..v. Ngài cũng đã sáng lập hàng trăm Đạo tràng Pháp Hoa tu học Phật pháp ở nhiều Tỉnh, thành  của Việt Nam. Hoà Thượng được đánh giá là một bậc Đạo sư lỗi lạc lãnh đạo hàng trăm Đạo tràng tu học trên khắp cả nước Việt Nam. Ngài là Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh; Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt nam, và là Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Qua những thành tích xứng đáng và sở trường học thuật được đề cập ở trên, Hoà Thượng Giáo sư Thích Trí Quảng được xem là vị danh Tăng đã mang lại vô số niềm an lạc và lợi ích cho đất nước của Ngài và thế giới, Hoà Thượng xứng đáng được tôn kính và đảnh lễ. Hội đồng Đại học Mahachulalongkornrajavidyalaya đồng lòng quyết định trao tặng Bằng Tiến Sĩ Danh Dự về Hoằng pháp và Giáo dục Phật giáo cho Hoà Thượng".

Học vấn tại đại học Rissho
Trên quyết định trao văn bằng Tiến Sĩ Danh Dự về Hoằng pháp và Giáo dục Phật giáo của Hội đồng Đại học Mahachulalongkornrajavidyalaya thể hiện "Hoà Thượng đã tốt nghiệp học vị Tiến sĩ Phật học vào năm 1971 tại Đại học Rissho, Tokyo, Nhật Bản".

Giải thưởng "Lãnh đạo xuất sắc Phật giáo thế giới"
Ngày 23/2/2016, tại Viện Công nghệ châu Á (AIT, Thái Lan), Liên minh Các nhà lãnh đạo Phật giáo thế giới (WABL) đã long trọng tổ chức lễ tôn vinh các nhà lãnh đạo Phật giáo các nước lần thứ 3 - 2016.

Tại đây, Hoà Thượng Thích Trí Quảng, Phó Pháp chủ HĐCM, Trưởng ban Phật giáo Quốc tế Trung ương GHPGVN, Viện trưởng Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM, đã được trao giải thưởng "Lãnh đạo xuất sắc Phật giáo thế giới" (The World Buddhist Outstanding Leader Award) từ Hòa Thượng Somdet Phramaha Ratchmangkhlachan, Quyền Tăng thống Phật giáo Thái Lan trước sự chứng kiến của đại biểu Phật giáo đến từ 51 quốc gia và vùng lãnh thổ.

"Giải thưởng này được tổ chức nhằm ghi nhận các tấm gương đóng góp to lớn của các tôn đức, hành giả và tổ chức Phật giáo thế giới cho sự phát triển Phật giáo toàn cầu nói chung và tại đất nước họ nói riêng. Đó là một minh chứng về những cống hiến và thành tựu lâu dài của các nhân vật Phật giáo thế giới, mà cuộc đời của họ được xem là tấm gương cao quý cho cộng đồng Phật giáo thế giới noi theo". Tiến sĩ Pornchai Pinyapong, Chủ tịch WABL và cũng là Chủ tịch Hội Liên hữu Thanh niên Phật giáo thế giới (WFBY), Trưởng ban Tổ chức buổi lễ nói về ý nghĩa của giải thưởng.

Cùng được tôn vinh trong dịp này có Hoà Thượng Bour Kry, Tăng Thống Phật giáo Vương quốc Campuchia; Hoà Thượng Yoshimizu Daichi, nguyên Hội trưởng Hội Phật giáo Tịnh Độ tông Nhật Bản; Lama Lobzang, Tổng Thư ký Liên minh Phật giáo toàn cầu - Ấn Độ…; thuộc GHPGVN còn có Hoà Thượng Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch HĐTS, Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương GHPGVN và nhiều vị Tăng Ni, cư sĩ tiêu biểu ở các quốc gia và vùng lãnh thổ.

Đại Giới đàn
Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng được cung thỉnh đương vi:

Hòa thượng Đường đầu Đắc giới

Đại Giới đàn Huệ Thành 2012
Đại Giới đàn Đồng Huy 2016
Đại Giới đàn Trí Tịnh 2016
Đại Giới đàn Pháp Hải 2017
Đại Giới đàn Hoằng Đức 2018
Đại Giới đàn Trí Tịnh 2018
Đại Giới đàn Đạt Đồng 2020
Đại Giới đàn Huệ Hưng 2020
Đại Giới đàn Thiện Hoa 2020
Đại Giới đàn Huệ Đăng 2020

Hòa thượng Chứng minh

Đại Giới đàn Cam Lộ 2010
Đại Giới đàn Cam Lộc Giác Đạo 2022
Đại Giới đàn Mật Hiển 2022

Hòa thượng Tuyên Luật sư

Đại Giới đàn Trí Đức 2015

Trước tác và dịch thuật
Hòa Thượng Thích Trí Quảng đã viết trên 50 tác phẩm nghiên cứu Phật học:

Biên soạn
 Bổn môn Pháp Hoa Kinh
 Lược giải Kinh Duy Ma
 Lược giải Kinh Pháp Hoa
 Lược giải Kinh Hoa Nghiêm
 Nghi thức Sám hối Hồng danh
 Nghi thức Vu Lan - Báo hiếu
 Nghi thức cầu an
 Hoằng pháp và Trụ trì
 Tư tưởng Phật giáo (3 tập)
 Phật giáo nhập thế và phát triển (3 tập)

Phiên dịch
 Kinh A Di Đà
 Kinh Dược Sư
 Kinh Đại Bảo Tích

Trụ trì
Việt Nam Quốc Tự, quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh - Trụ sở của Ban trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Trưởng Ban quản trị
Những cơ sở tôn giáo trực thuộc sự quản lý của Ban Trị Sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh.
Việt Nam Quốc Tự, Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh.
Chùa Phổ Quang, Quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh.
Chùa Thanh Tâm (Phật Cô Đơn) - Ni xá Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh.

Viện chủ

Viện chủ Tổ đình Ấn Quang, quận 10, TP.HCM.
Viện chủ Tổ đình Huê Nghiêm, Thủ Đức, TP.HCM.
Viện chủ Chùa Huê Nghiêm 2, quận 2, TP.HCM.
Viện chủ Chùa Linh Sơn Bửu Thiền, BRVT.
Viện chủ Tổ đình Linh Nguyên, Đức Hoà, Long An.

Triết lý
Dù tu bất kỳ pháp môn nào mục đích cuối cùng vẫn là giải thoát. Thoát khỏi nỗi khổ niềm đau. Không để sự buồn, giận, sợ, lo chi phối.

Tặng thưởng

Huân chương

 Ngày 13 tháng 11 năm 2011, tại chùa Huê Nghiêm, thừa ủy nhiệm của Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh Lê Minh Trí trân trọng trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất của Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đến Hòa Thượng Thích Trí Quảng.
 Ngày 7 tháng 11 năm 2017, tại Đại hội đại biểu Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ IX nhiệm kỳ 2017 - 2022 tổ chức tại Việt Nam Quốc Tự, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Tất Thành Cang trao Huân chương Lao động hạng Nhất của Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đến Hòa Thượng Thích Trí Quảng.
 Ngày 18 tháng 6 năm 2022, tại Việt Nam Quốc Tự, nhân Đại hội đại biểu Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ X nhiệm kỳ 2022-2027, thừa ủy nhiệm của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Phó Chủ tịch – Tổng Thư ký UBTƯ MTTQ Việt Nam Lê Tiến Châu trân trọng trao Huân chương Độc lập Hạng Nhất của Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam cho Trưởng lão Hòa Thượng Thích Trí Quảng - Quyền Pháp chủ GHPGVN.

Bằng khen

Chú thích

Liên kết ngoài

|-

Tăng sĩ Việt Nam
Giáo hội Phật giáo Việt Nam
Tiến sĩ Phật học Việt Nam
Nhà giáo Việt Nam
Huân chương Độc lập hạng Nhất
Huân chương Lao động hạng Nhất


title: 22644 Matejbel

text:
22644 Matejbel (1998 OZ4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 7 năm 1998 bởi P. Pravec và U. Babiaková ở Đài thiên văn Ondřejov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22644 Matejbel

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Chim

text:
Chim (danh pháp khoa học: Aves) là tập hợp các loài động vật có xương sống, máu nóng, đi đứng bằng hai chân, có mỏ, đẻ trứng, có cánh, có lông vũ và biết bay (phần lớn). Trong lớp Chim, có hơn 10.000 loài còn tồn tại, giúp chúng trở thành lớp đa dạng nhất trong các loài động vật bốn chi.

Tổng quan

Lớp chim cư trú ở các hệ sinh thái khắp toàn cầu, từ vùng Bắc Cực cho tới châu Nam Cực. Các loài chim có kích thước dao động khác nhau, từ nhỏ cỡ 5 cm (như chim ruồi ong) cho tới lớn cỡ 2,7 m (như đà điểu). Các bằng chứng hóa thạch cho thấy, chim được tiến hóa từ các loài khủng long chân thú (Theropoda) trong suốt kỷ Jura, vào khoảng 150-200 triệu năm về trước, với đại diện đầu tiên được biết đến, xuất hiện từ cuối kỷ Jura là Archaeopteryx (vào khoảng 155–150 triệu năm trước). Hầu hết các nhà cổ sinh vật học đều coi chim là nhánh duy nhất của khủng long còn sống sót qua sự kiện tuyệt chủng Phấn Trắng–Cổ Cận vào xấp xỉ 65,5 triệu năm trước.

Các loài chim hiện đại mang các đặc điểm tiêu biểu như: có lông vũ, có mỏ và không răng, đẻ trứng có vỏ cứng bằng đá vôi, chỉ số trao đổi chất cao, tim có bốn ngăn, cùng với một bộ xương nhẹ, xốp nhưng chắc. Tất cả các loài chim đều có chi trước đã biển đổi thành cánh và hầu hết có thể bay, trừ những ngoại lệ như các loài thuộc bộ Chim cánh cụt, bộ Đà điểu và một số đa dạng những loài chim đặc hữu sống trên đảo. Chim cũng có hệ tiêu hóa và hô hấp độc nhất mà đáp ứng cao cho hoạt động bay. Vài loài chim, đặc biệt là quạ và vẹt, nằm trong những loài thông minh nhất của giới động vật; một số được quan sát đang chế tạo và sử dụng công cụ, nhiều loài sống thành bầy lại có thể truyền đạt những kinh nghiệm hiểu biết cho thế hệ sau.

Nhiều loài chim hàng năm thường di trú đến những nơi rất xa, cùng rất nhiều loài lại thực hiện những chuyến bay ngắn hơn và bất thường. Chim là động vật sống bầy đàn, chúng giao tiếp với nhau thông qua tiếng kêu và tiếng hót, tham gia vào những hoạt động bầy đàn như hợp tác trong việc sinh sản, săn mồi, di chuyển và tấn công chống lại kẻ thù. Phần lớn chim là những loài đơn phối ngẫu xã hội, thường vào mùa giao phối trong một thời gian nhất định. Trứng chim thường được đẻ trong tổ và ấp bởi chim bố mẹ. Hầu hết chim non sau khi nở đều có thêm một thời gian được chim bố mẹ chăm sóc.

Nhiều loài chim có tầm quan trọng đối với con người, đa phần được sử dụng làm thức ăn thông qua việc săn bắn hay chăn nuôi. Một vài loài, như phân bộ Sẻ hay bộ Vẹt, được biết đến với vai trò vật nuôi làm cảnh. Hình tượng chim xuất hiện trong tất cả các mặt của văn hóa con người, từ tôn giáo, thần thoại đến thi ca và âm nhạc phổ thông. Khoảng 120-130 loài chim đã bị tuyệt chủng do hành động con người trong thế kỷ XVII, cùng với hàng trăm loài khác sau đó. Hiện nay, có khoảng 1.200 loài đang trong tình trạng đe dọa tuyệt chủng bởi các hoạt động từ loài người, cho dù vẫn đang có những nỗ lực bảo vệ chúng.

Tiến hóa và phân loại

Chim được phân loại lần đầu tiên bởi Francis Willughby và John Ray, đưa ra trong tập sách Ornithologiae năm 1676. Carolus Linnaeus sau đó đã sửa đổi công trình này vào năm 1758 và để lại hệ thống phân loại vẫn còn được sử dụng cho đến ngày nay. Trong hệ thống phân loại Linnaeus, các loài chim được phân vào lớp Aves. Việc phân loại dựa trên nguồn gốc phát sinh đã xếp Aves vào trong nhánh khủng long Theropoda (Khủng long chân thú). Aves cùng với nhóm chị em Crocodilia (Bộ Cá sấu) là những thành viên duy nhất còn sống sót của nhánh bò sát Archosaur. Xét theo phát sinh chủng loại, Aves được xác định là tất cả các hậu duệ của tổ tiên chung gần nhất của các loài chim hiện đại và Archaeopteryx lithographica. Theo định nghĩa này, Archaeopteryx, xuất hiện từ giai đoạn Tithonia của Jura muộn (150-145 triệu năm trước), là chi chim sớm nhất được biết đến. Những luận điểm khác, bao gồm Jacques Gauthier và những người ủng hộ hệ thống PhyloCode, đã xác định Aves chỉ bao gồm các nhóm chim hiện đại, chứ không gồm hầu hết các nhóm chim chỉ được biết đến qua hóa thạch, và thay vào đó đã xếp chúng vào nhóm lớn Avialae, một phần để tránh được sự không rõ ràng về vị trí của Archaeopteryx trong giới động vật mà theo quan điểm truyền thống thường coi chúng là những khủng long chân thú.

Tất cả các loài chim hiện đại đều nằm trong phân lớp Neornithes, chia thành hai nhóm: Paleognathae, bao gồm hầu hết các loài không biết bay như đà điểu, và Neognathae đa dạng hơn, chứa tất cả những loài còn lại. Hai nhóm này thường được xếp ở cấp bậc siêu bộ, dù Livezey & Zusi đã đặt chúng ở cấp "cohort". Tùy vào quan điểm phân loại khác nhau, số lượng loài chim còn tồn tại dao động từ 9.800 cho đến 10.050 loài.

Khủng long và nguồn gốc của chim

Các bằng chứng hóa thạch và phân tích sinh học chuyên sâu đã chứng minh vượt qua bất cứ nghi ngờ có lý nào rằng chim là những loài khủng long chân thú. Cụ thể hơn, chúng là thành viên của Maniraptora, cùng với các nhóm khác như họ Dromaeosauridae và họ Oviraptoridae. Khi càng nhiều loài khủng long chân thú có mối quan hệ gần gũi với chim được các nhà khoa học phát hiện, thì những điểm khác biệt rõ ràng trước đây giữa chim và loài không phải chim lại càng bị xóa nhòa. Những phát hiện gần đây tại tỉnh Liêu Ninh phía Đông Bắc Trung Quốc, đã chứng tỏ rằng có nhiều khủng long chân thú cỡ nhỏ có lông vũ, lại càng góp phần thêm cho sự không rõ ràng này.

Quan điểm đồng thuận trong giới cổ sinh vật học hiện đại cho rằng lớp Chim (Aves), chính là họ hàng gần gũi nhất của cận bộ Deinonychosauria, mà bao gồm hai họ Dromaeosauridae và Troodontidae. Chúng cùng nhau tạo thành một nhóm gọi là Paraves. Ở chi cơ sở Microraptor của họ Dromaeosauridae, cũng có bộ lông vũ mà có thể được chúng sử dụng để bay lượn. Hầu hết những loài Deinonychosauria cơ sở đều rất nhỏ bé; điều này gia tăng khả năng rằng tổ tiên của tất cả các loài Paraves có thể đã từng sống trên cây, và/hoặc có khả năng chao lượn.

Archaeopteryx của thời kỳ Jura muộn được biết đến như là một trong những hóa thạch chuyển tiếp đầu tiên được tìm thấy, và điều này cũng giúp ủng hộ thêm cho học thuyết tiến hóa vào cuối thế kỷ XIX. Archaeopteryx có những đặc điểm của động vật bò sát như: có răng, tay có móng vuốt, cùng một chiếc đuôi dài và giống thằn lằn, tuy nhiên nó cũng được trang bị riêng một đôi cánh tinh vi với những chiếc lông bay mà giống hệt như những con chim hiện đại. Nó không được công nhận là tổ tiên trực tiếp của chim hiện đại, nhưng vẫn là thành viên cổ xưa và nguyên thủy nhất của nhóm Aves hay Avialae, và gần như chắc chắn là có mối quan hệ gần gũi với chim tổ tiên thực sự. Tuy vậy, vẫn có giả thuyết cho rằng Archaeopteryx thực sự là khủng long và không có mối quan hệ gần gũi nào hơn với chim so với các nhóm khủng long khác, và rằng Avimimus còn giống với tổ tiên các loài chim hơn cả loài này.

Các thuyết và tranh luận khác
Đã có rất nhiều tranh luận nổ ra về nguồn gốc các loài chim. Khởi đầu, người ta tranh luận về chim bắt nguồn từ khủng long hay từ những Archosaur cổ xưa hơn. Trong phía ủng hộ giả thuyết khủng long, cũng có những bất đồng về Ornithischia hay khủng long chân thú mới gần hơn với những loài thủy tổ. Dù Ornithischia (khủng long "hông chim") có cấu trúc hông tương đồng với những loài chim hiện đại, chim vẫn được coi là bắt nguồn từ giống khủng long Saurischia ("hông thằn lằn"), mà đã tiến hóa cấu trúc hông của chúng một cách độc lập. Trên thực tế, bên cạnh hai nhóm trên, cấu trúc hông giống chim cũng được tiến hóa trong một nhóm khủng long chân thú riêng biệt, được biết đến là Therizinosauridae.

Hai nhà khoa học Larry Martin và Alan Feduccia tin rằng chim không phải là khủng long, mà tiến hóa từ những loài Archosaur sơ khai như Longisquama. Luận điểm chính trong công bố của họ cho rằng những tương đồng giữa chim và khủng long Maniraptora thực tế là do tiến hoá hội tụ, và cả hai không liên quan gì tới nhau. Vào cuối những năm 1990, bằng chứng về chim là Maniraptora trở nên không thể chối cãi, nên Martin và Feduccia đã chấp nhận phiên bản sửa đổi trong giả thuyết của họ bởi nghệ sĩ dàn dựng khủng long Gregory S. Paul; trong đó những Maniraptora là những loài chim không biết bay thứ cấp, tuy nhiên trong phiên bản đó, chim lại tiến hóa trực tiếp từ Longisquama. Theo như vậy thì chim vẫn không phải khủng long, nhưng cũng không phải là hầu hết các loài được biết đến mà hiện tại đã được phân loại như khủng long chân thú. Maniraptora, thay vì thế, lại là những loài chim thuộc nhóm Archosaur và không biết bay. Giả thuyết của Martin và Feduccia không được thừa nhận bởi hầu hết các nhà cổ sinh vật học.. Những đặc điểm mà xem như bằng chứng của sự không bay được, theo xu thế chủ đạo của những nhà cổ sinh vật, được giải thích là "sự thích nghi ban đầu" (pre-adation hay exaptation), rằng Maniraptora đã thừa hưởng những đặc điểm từ tổ tiên chung của chúng cùng với các loài chim.

Protoavis texensis được miêu tả năm 1991, coi là loài chim cổ hơn cả Archaeopteryx. Tuy nhiên, những người chỉ trích cho rằng hóa thạch phát hiện có chất lượng bảo quản kém, được phục dựng lại phần lớn, và có thể là một "chimera" (tức được tạo nên từ hóa thạch xương của nhiều loại động vật khác nhau). Hộp sọ của chúng thì gần như rất giống với một loài Coelurosauria thuở ban đầu.

Tiến hóa sơ khai của chim

Sự phát sinh (giản lược) của lớp Chim (Chiappe, 2007)

Chim đã phát triển đa dạng khác nhau trong suốt thời kỳ Phấn trắng. Nhiều nhóm vẫn giữ những đặc điểm nguyên thủy (symplesiomorphy), như cánh có móng vuốt và có răng, dù đã mất đi một cách độc lập ở một số nhóm chim phía sau, bao gồm chim hiện đại (Neornithes). Trong khi những dạng ban đầu, như Archaeopteryx và Jeholornis, vẫn mang những chiếc đuôi dài và nhiều xương như tổ tiên chúng, thì chiếc đuôi của những dạng tiến hóa sau (nhánh Pygostylia) đã ngắn hơn với kiểu xương bánh lái bên trong.

Giống lớn và đa dạng đầu tiên mà các chim đuôi ngắn tiến hóa là Enantiornithes, hay "chim đảo ngược", được mang tên này bởi kết cấu xương vai của chúng đảo ngược lại so với các loài chim hiện đại. Những Enantiornithes chiếm lĩnh đa dạng các ổ sinh thái, từ những loài chim cao cẳng tìm kiếm trong cát và ăn cá cho tới những loài sống trên cây và ăn hạt cây. Nhiều loài tiến hóa sau cũng thích ứng với việc ăn cá, trong đó tiêu biểu như phân lớp Ichthyornithes ("chim cá") có hình dáng giống mòng biển. Bộ chim biển Đại Trung sinh, Hesperornithiformes, cũng trở nên thích nghi cao cho việc săn bắt cá trong môi trường biển, khi chúng mất đi khả năng bay và chủ yếu bơi lội trong nước. Mặc dù có tính chuyên hóa rất cao, Hesperornithiformes vẫn là đại diện tiêu biểu cho những họ hàng gần nhất của các loài chim hiện đại.

Phân tỏa chim hiện đại

Sự phát sinh cơ bản của chim hiện đạidựa trên hệ thống phân loại Sibley-Ahlquist

Bao gồm tất cả các loài chim hiện đại, phân lớp Neornithes, dựa trên sự khám phá chi Vegavis, hiện nay được coi là tiến hóa từ một số giống cơ bản vào cuối kỷ Phấn trắng (Creta), và sau đó đã tách thành hai phân bộ Paleognathae và Neognathae. Paleognathae bao gồm bộ Chim tinamou, sống tại khu vực Trung và Bắc Mỹ, cùng các loài thuộc bộ Đà điểu. Ở nhóm Neognathae cũng có sự phân ly cơ bản, tạo nên phân bộ Galloanserae, bao gồm bộ Ngỗng và bộ Gà, cùng phân bộ Neoaves gồm các loài còn lại. Thời điểm bắt đầu những quá trình tách ra được tranh cãi nhiều bởi nhà khoa học. Họ đồng ý với nhau rằng Neornithes đã tiến hóa trong kỷ Phấn trắng, và sự tách ra của Galloanserae khỏi các Neognathae khác được xảy ra trước sự kiện tuyệt chủng K-T, tuy nhiên có những ý kiến khác nhau về việc sự phát xạ tiến hóa của nhóm Neognathae diễn ra trước hay sau sự tuyệt chủng của các loài khủng long khác. Sự bất đồng này một phần bởi sự khác biệt giữa hai loại bằng chứng: phân tích về phân tử cho thấy sự phát xạ thuộc về kỷ Creta, nhưng bằng chứng hóa thạch lại ủng hộ cho việc thuộc về phân đại Đệ Tam. Những cố gắng dung hòa giữa hai bằng chứng hóa thạch và phân tử đều dẫn đến tranh cãi.

Bên cạnh đó, hệ thống phân loại chim cũng là vấn đề gây tranh luận. Sibley và Ahlquist trong cuốn Phylogeny and Classification of Birds (Phát sinh và phân loại chim) (1990) đã đưa ra một công trình mang tính bước ngoặt trong việc phân loại chim, mặc dù nó thường xuyên bị tranh cãi và liên tục sửa đổi. Hầu hết các bằng chứng cho thấy dường như sự phân chia các bộ của lớp Chim là chính xác, nhưng các nhà khoa học vẫn không thống nhất được về mối quan hệ giữa các bộ với nhau; các bằng chứng từ giải phẫu, hóa thạch và DNA hiện đại đều được quy vào vấn đề, nhưng lại không có sự đồng thuận nào đủ mạnh. Những bằng chứng mới về hóa thạch và phân tử gần đây đang cung cấp thêm, giúp rõ ràng hơn cho bức tranh về sự tiến hóa của các bộ chim hiện đại.

Phân loại các bộ chim hiện đại

 Phân thứ lớp Palaeognathae
 Siêu bộ Struthionimorphae
 Struthioniformes
 Siêu bộ Notopalaeognathae
 Rheiformes
 Tinamiformes
 Casuariiformes
 Apterygiformes
 Phân thứ lớp Neognathae (Phân thứ lớp Chim hàm mới)
 Siêu bộ Galloanserae
 Galliformes
 Anseriformes
 Siêu bộ Neoaves
 Phoenicopteriformes
 Podicipediformes
 Columbiformes
 Mesitornithiformes
 Pteroclidiformes
 Apodiformes
 Caprimulgiformes
 Cuculiformes
 Otidiformes
 Musophagiformes
 Opisthocomiformes
 Gruiformes
 Charadriiformes
 Gaviiformes
 Procellariiformes
 Sphenisciformes
 Ciconiiformes
 Suliformes
 Pelecaniformes
 Eurypygiformes
 Phaethontiformes
 Cathartiformes
 Accipitriformes
 Strigiformes
 Coliiformes
 Leptosomiformes
 Trogoniformes
 Bucerotiformes
 Coraciiformes
 Piciformes
 Cariamiformes
 Falconiformes
 Psittaciformes
 Passeriformes

Phát sinh chủng loài
Phân loại và phát sinh chủng loài chim là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Tác phẩm Phylogeny and Classification of Birds của Sibley và Ahlquist xuất bản năm 1990 là một công trình quan trọng trong phân loại chim, mặc dù nó thường xuyên gây tranh luận và liên tục bị sửa đổi. Phần lớn chứng cứ dường như gợi ý rằng việc gán các bộ chim là khá chính xác, nhưng các nhà khoa học thì không đồng thuận về các mối quan hệ giữa chính các bộ; các chứng cứ từ giải phẫu học chim hiện đại, hóa thạch và phân tích DNA tất cả đều nhằm mục đích giải quyết vấn đề này, nhưng sự đồng thuận cao thì chưa thấy có. Gần đây hơn, các chứng cứ mới từ hóa thạch và phân tích phân tử ngày càng đưa ra bức tranh rõ ràng hơn về lịch sử tiến hóa của các bộ chim hiện đại. Các nỗ lực gần đây nhất được vẽ ra như hai biểu đồ dưới đây, tất cả đều dựa trên các dữ liệu lấy trình tự bộ gen của các loài đại diện tiêu biểu nhất cho mỗi bộ, với công trình năm 2014 là 48 loài, và công trình năm 2015 là 198 loài.

Biểu đồ nhánh thứ nhất về các mối quan hệ phát sinh chủng loài chim hiện đại dựa theo Jarvis E.D. (2014) với một số nhánh đặt tên theo bài báo của Yury T. (2013).

Năm 2015 Prum đã đưa ra một biểu đồ phát sinh chủng loài khác của chim, trong đó khác biệt cơ bản với cây phát sinh chủng loài trên đây là mối quan hệ giữa các nhánh trong phát sinh chủng loài của chim hiện đại (Neoaves)

Phân bố

Chim sống và sinh sản ở hầu hết các môi trường trên cạn cũng như ở cả bảy lục địa, trong đó nắm giữ kỷ lục phương Nam là loài hải âu pêtren tuyết (Pagodroma nivea) khi có thể sinh sản ở khu vực lấn sâu tới 440 kilômét trong châu Nam Cực. Tính đa dạng cao nhất về các loài chim thuộc những khu vực nhiệt đới. Trước đây, người ta nghĩ rằng tính đa dạng cao là kết quả của tốc độ hình thành loài cao ở những khu vực này, nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy, ở khu vực có vĩ độ cao, tốc độ hình thành loài dù cao hơn nhưng lại bị bù trừ bởi tốc độ tuyệt chủng mà cũng lớn hơn so với vùng nhiệt đới. Vài họ chim lại có cuộc sống thích nghi ở cả môi trường đại dương, trong số đó, có những loài chim biển vào bờ để sinh sản, và một số chim cánh cụt lại được ghi nhận là có thể lặn ở độ sâu tới 300 mét (980 ft).

Nhiều loài chim đã thành lập những quần thể giao phối ở những vùng mà chúng được nhập nội bởi con người. Có những loài được nhập nội có chủ ý, ví dụ như loài trĩ đỏ, đã được đưa đi trên toàn thế giới như một loại chim để săn bắt. Số khác lại mang tính ngẫu nhiên, một ví dụ là sự thành lập của quần thể vẹt thầy tu đuôi dài (Myiopsitta monachus) ở vài thành phố của Bắc Mỹ, sau khi chúng thoát ra khỏi tình trạng nuôi nhốt. Vài loài khác, bao gồm cò ruồi, diều vằn đầu vàng và vẹt mào ngực hồng (galah) đã mở rộng phân bố một cách tự nhiên bên cạnh khu vực phân bố gốc, bởi các hoạt động nông nghiệp đã tạo nên sinh cảnh mới thích hợp cho chúng.

Giải phẫu và sinh lý

Xét hình thái bên ngoài, chim có cơ thể dạng hình bầu dục ngắn, cổ dài, đầu tròn, nhỏ. Toàn thân chim được phủ lông vũ, hai chi trước là cánh, hai chi sau có bàn chân hình trụ giúp chim đi đứng trên mặt đất. So với những động vật có xương sống khác, cơ thể chim có những đặc điểm thích nghi đặc biệt, chủ yếu để phù hợp cho hoạt động bay.

Bộ xương và hệ cơ
Chim có bộ xương với những chiếc xương nhẹ và xốp nhưng cứng cáp.. Xương chim có những khoang chứa đầy khí, được liên kết với hệ hô hấp. Xương sọ được nối liền và không có các đường khớp sọ. Ổ mắt lớn và được ngăn cách bởi một vách xương. Cột sống của chim được chia làm 4 phần: cổ, ngực, chậu và đuôi, với các đốt sống cổ có tính biến đổi cao và đặc biệt linh hoạt; tuy nhiên khả năng cử động chỉ ở các đốt sống ngực trở đi chứ không có ở các đốt sau. Những đốt cuối kết hợp với khung chậu tạo thành khối xương cùng, làm chỗ dựa vững chắc cho các chi sau. Trừ những loài không biết bay, xương sườn chim dẹt và xương ức phát triển có gờ lưỡi hái nhằm gắn kết với các cơ vận động bay. Hai chi trước của chim đã biến đổi thành cánh.

Chim có tổng cộng khoảng 175 cơ trên cơ thể, trong đó các cơ phát triển liên quan đến những hoạt động như bay (cơ vận động cánh), chạy (cơ đùi và cơ ống chân ở các chim chạy), xù lông (cơ da) hay cử động đầu (cơ cổ). Cơ lớn nhất là cơ ngực (cơ hạ cánh) có thể chiếm từ 15-20% khối lượng cơ thể con chim. Bàn chân của chim không có cơ, tuy nhiên lại có các gân có thể tự động siết chặt khép quặp các ngón chân quanh cành cây khi chim đậu, giúp chúng bám lâu và chắc trên cành mà không bị mỏi.

Bài tiết và tiêu hóa
Giống như bò sát, chim căn bản là loài bài tiết axít uric (uricotelic): cật chim lọc các chất thải gốc nitơ từ máu và bài tiết chúng dưới dạng axít uric thay vì urê hay amonia thông qua ống niệu trong ruột. Chim không có bóng đái hay niệu đạo mở bên ngoài, nên nước tiểu của chim được thải ra đi kèm với phân tạo thành chất thải nửa rắn. Tuy vậy, vẫn có những loài như chim ruồi lại thải hầu hết các chất thải nitơ dưới dạng amonia. Các loài chim thường thải creatin, hơn là creatinin như ở động vật có vú. Loại chất này, cũng như các chất thải khác của quá trình tiêu hóa, được thải ra từ huyệt của chim. Huyệt chim là một ống mở đa chức năng, từ tống các chất thải ra ngoài tới giao phối và đẻ trứng. Ngoài ra, nhiều loài chim cũng ợ (đưa quay trở lại đẳng miệng) các thức ăn chưa tiêu hóa còn dư (pellet). Hệ tiêu hóa chim có đặc điểm độc nhất, với bộ phận diều để lưu trữ thức ăn và mề, chứa các hòn đá được chim nuốt, có khả năng nghiền thức ăn thay thế cho bộ răng chúng không có. Nhiều loài chim thích nghi cao với việc tiêu hóa nhanh giúp cho hoạt động bay trở nên dễ dàng hơn nhiều so với những loài động vật khác.. Một số loài chim cũng thích nghi bằng cách sử dụng protein từ nhiều bộ phận của cơ thể. để cung cấp thêm năng lượng trong quá trình di trú.

Lông vũ

Lông vũ là đặc điểm duy nhất chỉ có ở các loài chim. Nó hỗ trợ cho việc bay, tạo ra một lớp cách ly giúp điều hòa thân nhiệt, ngoài ra còn được sử dụng để phô bày, ngụy trang hay làm tín hiệu. Có một số loại lông vũ, được sử dụng cho từng mục đích. Lông vũ mọc lên từ lớp biểu bì của da, chỉ ở những vùng đặc biệt gọi là vùng lông (pterylae). Kiểu phân bố của những vùng lông (pterylosis) được ứng dụng trong phân loại và hệ thống học. Sự sắp xếp và vẻ ngoài của lông vũ trên cơ thể, gọi là bộ lông vũ (plumage), có thể khác nhau trong loài dựa trên tuổi, địa vị bầy đàn và giới tính.

Các loài chim thay lông theo định kỳ; bộ lông thông thường của một con chim mà đã thay sau mùa sinh sản gọi là bộ lông "không sinh sản" (non-breeding) - hay theo thuật ngữ Humphrey-Parkes là bộ lông "cơ bản" (basic); còn bộ lông khi sinh sản hay các dạng khác của bộ lông cơ bản gọi theo Humphrey-Parkes là bộ lông "luân phiên" (alternate). Việc thay (rụng) lông là thường niên ở hầu hết các loài chim, dù có những loài thay hai lần trong năm, hoặc các loài chim săn mồi lớn có thể chỉ thay lông một lần duy nhất cho vài năm. Có các kiểu thay lông khác nhau giữa các loài. Ở các loài chim sẻ, lông bay (lông trên cánh và đuôi giúp cho việc bay) được thay thế một lần trong một thời gian với những chiếc lông vũ sơ cấp trong cùng sẽ thay đầu tiên. Sau khi lông sơ cấp được thay thế lần thứ năm hay thứ sáu, những chiếc lông bậc ba ngoài cùng bắt đầu rụng, sau đó đến lông thứ cấp và cuối cùng quá trình này lại đi tới những chiếc lông phía ngoài (rụng lông ly tâm). Những lông bao (tetrix) lớn được rụng lẫn đồng thời với lông sơ cấp. Một số nhỏ các loài, như vịt và ngỗng, lại có thể rụng tất cả các lông bay cùng lúc, khiến chúng tạm thời không bay được Theo một quy luật chung, lông đuôi lại rụng và thay khởi đầu từ những cặp trong cùng. Dù thế, việc rung lông ly tâm cũng tìm thấy ở các loài thuộc họ Trĩ. Bên cạnh đó, sự rụng lông ly tâm ở đuôi có sự thay đổi ở các loài chim gõ kiến và họ Đuôi cứng, khi khởi đầu với những cặp lông trong cùng thứ hai và kết thúc với cặp lông giữa, và vẫn giữa một cặp lông với chức năng leo trèo. Ở các loài sẻ, kiểu thay lông chung là lông cánh sơ cấp thay trước, lông thứ cấp thay sau, còn đuôi thì khởi đầu với những lông ở giữa. Trước khi xây tổ, đa phần các con chim mái đều rụng phần lông gần bụng tạo thành một "vết ấp" (brood patch). Phần da ở đấy sẽ được cung cấp tốt từ các mạch máu và hỗ trợ chim trong việc ấp trứng.

Lông vũ đòi hỏi được giữ gìn và chim thường dành khoảng 9% thời gian mỗi ngày dành cho việc rỉa hay chải lông. Chim dùng mỏ để chải đi các hạt nhỏ từ bên ngoài, đồng thời bôi lên đó một loại sáp tiết ra từ tuyến phao câu; loại sáp này sẽ giúp giữ gìn tính linh hoạt của lông và là một tác nhân chống vi sinh vật, ngăn chặn sự phát triển của những vi khuẩn làm giảm chất lượng lông. Ngoài ra chất này còn giúp lông không thấm nước và cung cấp vitamin D (chứa ergosterol biến đổi thành vitamin D dưới ánh mặt trời). Bên cạnh đó, một số chim còn có hành động chà kiến (hay côn trùng khác) lên bộ lông của chúng, nhằm lấy axít formic tiết ra từ kiến, có vai trò tiêu diệt những sinh vật ký sinh trên lông.

Mỏ, chân và vảy

Mỏ là một cấu trúc bên ngoài của chim, được sử dụng cho việc ăn và nhiều mục đích khác. Trong mỏ không có răng, mỏ bao gồm 2 phần, phần hàm trên được bao phủ bởi một bao vỏ sừng (rhamphotheca), cấu tạo từ keratin. Giữa phần trên mỏ có hai lỗ mũi, ăn thông với hệ hô hấp. Ở một số loài, mỏ và lỗ mũi được bao bởi một phần mô mềm, sáp, được gọi là da gốc mỏ (cere).

Bàn chân chim được bao phủ bởi vảy và có các ngón chân với móng vuốt. Đa phần các loài chim đều có 4 ngón, được chia thành 5 kiểu sắp xếp (dactyly) chính, bao gồm: anisodactyl (ngón không đều), zygodactyl (ngón kiểu chân trèo), heterodactyl (khác ngón), syndactyl (dính ngón) và pamprodactyl (ngón nhọn). Ở nhiều loài chim, chân có màng, và cũng có các loại: có nửa màng (semipalmate), có màng hoàn toàn (totipalmate), có màng kiểu chân vịt và có thùy. Mỏ cùng móng vuốt đều không ngừng phát triển về kích cỡ. Kiểu chân và mỏ của mỗi loài nhiều khi rất khác nhau, phụ thuộc vào lối sống và thức ăn của chúng. Ở gà trống và một số loài chim khác, chân có phần sừng cứng mọc lên, được gọi là cựa.

Giống các bộ phận mỏ, vuốt và cựa, vảy chim là sản phẩm của da, được tạo thành từ cùng một loại keratin. Vảy được tìm thấy chủ yếu ở ngón chân và bàn chân, nhưng cũng có thể xuất hiện ở mắt cá chân một vài loài. Hầu hết ở các loài chim, vảy không che phủ đáng kể, ngoại trừ trường hợp gõ kiến và đuôi cứng. Vảy của chim được cho là tương đồng với vảy của động vật có vú và bò sát.

Đặc điểm sinh học

Di chuyển

Bay

Phần lớn chim đều có thể bay, điều này tạo nên sự khác biệt giữa chúng và hầu hết các loài động vật có xương sống khác. Bay là phương tiện chính để di chuyển của đa số loài chim, sử dụng cho các hoạt động sinh sản, kiếm thức ăn hay chạy trốn kẻ thù. Chim có nhiều đặc điểm thích nghi cho việc bay, bao gồm bộ xương khối lượng nhẹ, hai khối cơ vận động cánh lớn (cơ ngực và cơ quạ trên - supracoracoideus), cũng như hai chi trước đã biến đổi thành cánh, có vai trò tương tự như cánh máy bay. Hình dạng và kích thước cánh thông thường xác định kiểu bay của mỗi loài; nhiều loài chim có khả năng phối hợp giữa những cú đập cánh mạnh mẽ và kiểu chao liệng đòi hỏi ít năng lượng. Chim ruồi là một trường hợp đặc biệt của lớp Chim, khi chúng có thể bay lởn vởn tại chỗ bằng cách đập cánh 15-80 lần một giây (tùy mỗi loài), và đặc biệt có thể bay ngược phía sau, một khả năng mà không nhóm chim nào khác có. Chim cắt Falco peregrinus với sải cánh rộng là kẻ nhanh nhất trong giới động vật, với những cú liệng xuống dưới đạt tốc độ hơn .

Khoảng 60 loài chim còn tồn tại không biết bay, cũng như với nhiều loài chim đã tuyệt chủng. Việc không biết bay chủ yếu xuất hiện ở các loài sống biệt lập trên các đảo, phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên giới hạn và không có kẻ săn mồi. Dù không biết bay, những con chim cánh cụt vẫn sử dụng cơ và cách di chuyển tương đồng để "bay" xuyên qua làn nước, tương tự các loài chim anca, hét nước hay chim báo bão.

Các kiểu di chuyển khác

Bên cạnh bay, các loài chim còn có các kiểu di chuyển khác như leo trèo, bơi lặn hay đi trên mặt đất.

Leo trèo là kiểu di chuyển nguyên thủy của nhiều loài chim tiền sử, ví dụ như Archaeopteryx sử dụng móng vuốt để leo lên cây sau đó thả mình lướt xuống đất. Trải qua thời gian, chân của các loại chim leo trèo nguyên thủy (với 3 ngón phía trước, 1 ngón phía sau) được biến đổi thành chân của các chim leo trèo hiện đại, với móng khỏe cùng 2 ngón trước và 2 ngón sau (kiểu ngón zygodactyly). Số loài chim leo trèo còn tồn tại không nhiều, bao gồm các loài thuộc các họ Gõ kiến, Đuôi cứng, Trèo cây cũng như vẹt và một số loài khác. Các loài này đều có cách leo trèo riêng của mình, một số loài như vẹt sử dụng mỏ như một chân thứ ba để trèo cây. Chim gõ kiến dùng móng sắc để bám và dùng đuôi cứng như một điểm tựa, di chuyển trên các thân cây.

Các loài chim sống gần nước có các kiểu di chuyển khác nhau. Những loài bơi lặn giỏi có những đặc điểm thích nghi như chân có màng hay bộ lông không thấm nước. Chúng được chia làm hai loại dựa trên cách thức bơi: nhờ chân, tức dùng chân như một mái chèo để tạo sức đẩy, ví dụ chim cốc, chim lặn, gavia và họ Vịt, và nhờ cánh - chủ yếu là các loài sống ở biển, tiêu biểu là chim cánh cụt, chim anca hay hải âu pêtren lặn. Các loài chim lặn nhờ cánh nhìn chung thường nhanh hơn các loài sử dụng chân. Tuy nhiên, dù dùng chân hay dùng cánh thì đều khiến các loài này bị hạn chế ở các cách di chuyển khác, như bay hay di chuyển trên mặt đất. Các loài chim cánh cụt không biết bay có thể là sinh vật thích nghi với nước nhất trong số các loài chim bơi lặn, đặc biệt chim cánh cụt Gentoo (Pygoscelis papua) là loài chim bơi nhanh nhất, với tốc độ đạt . Bên cạnh đó, còn có các loài lặn bằng cách lao thẳng từ trên cao xuyên qua làn nước để bắt mồi, ví dụ chim điên, ó biển, bồ nông nâu và một số nhạn biển. Những loài chim như hồng hạc, sếu, diệc, cò... và nhỏ hơn như dẽ hay choi choi là những loài chim lội nước, với đôi chân dài, mảnh, có thể đi qua nước dễ dàng mà cơ thể không bị ướt, dùng chân hay mỏ để kiếm thức ăn.

Hầu hết các loài chim đều có thể di chuyển trên mặt đất qua hai cách: đi và chạy, với khả năng khác nhau ở mỗi loài. Tuy nhiên, cũng có những ngoại lệ như chim yến, khi không có khả năng đậu hay chạy do đôi chân quá yếu ớt, mà chỉ có thể dùng chân bám lên các bề mặt thẳng; hay hầu hết các loài chim lặn gavia cũng không thể đi đứng bình thường trên mặt đất do kết cấu đôi chân chỉ phù hợp với việc bơi lặn. Ngược lại, có những chim như bộ Đà điểu, tinamou, ô tác, gà maleo cũng như nhiều loài thuộc bộ Gà, đã phát triển kết cấu chân thích hợp, là đại diện của những loài chim di chuyển tốt trên mặt đất. Các loài chim ở nước thường di chuyển trên mặt đất rất khó khăn; dù thế, để di chuyển nhanh hơn, chim cánh cụt lại có một phương thức đặc biệt, đó là "lướt ván" trên phần bụng của chúng, sử dụng cánh và chân để đẩy thân mình lướt đi trên băng tuyết.

Di truyền
Chim có hai giới tính: trống (đực) và mái (cái). Giới tính của chim được xác định bởi hai nhiễm sắc thể giới tính Z và W, không giống cặp nhiễm sắc thể (NST) X và Y ở động vật có vú. Các con trống có hai nhiễm sắc thể Z (ZZ) và con mái có một NST Z và một NST W (WZ).

Gần như ở toàn bộ các loài chim, giới tính một cá thể được xác định tại thời điểm thụ tinh. Tuy nhiên, một nghiên cứu gần đây đã cho thấy sự xác định giới tính phụ thuộc nhiệt độ ở những con gà tây bụi rậm Úc (Alectura lathami), khi mà nhiệt độ càng cao trong quá trình ấp trứng thì sẽ tạo tỉ lệ mái trên trống cao hơn.

Thính giác
Chim dùng âm thanh để xác định ranh giới vùng làm tổ, cảnh báo kẻ thù xâm phạm lãnh thổ, bày tỏ tình cảm, báo hiệu thức ăn, dẫn đường chim di cư trong đêm tối, báo hiệu nguy hiểm, nhận biết con cái. Thính giác của chim gấp 10 lần người.

Sức khỏe

Tuổi thọ
Tuổi thọ của chim rất khác nhau tùy theo loài, có thể từ ba đến bốn năm tuổi đối với một số loài chim sẻ và hơn 50 năm đối với một số loài hải âu, và thậm chí hơn 60 năm tuổi đối với một số loài hiếm có như chim kakapo (Strigops habroptilus). Trong cùng một loài chim, việc thay lông không những phụ thuộc vào mùa, mà còn vào độ tuổi của chim, do vậy việc biết rõ các thông tin này sẽ giúp tính ra tuổi của nhiều loài chim hoang dã. Ngoài ra mức độ khí hóa khung xương cũng là một đặc điểm được sử dụng để ước tính ra tuổi của chim.

Tuổi thọ của chim nuôi và chim hoang dã khác nhau do điều kiện môi trường sống thay đổi. Trung bình tuổi thọ các loài cú là 15 năm, vet 20 năm, bồ câu 12 năm, gà 13 năm (gà nhà 30 năm).

Ký sinh
Các sinh vật ký sinh phổ biến ở chim chủ yếu thuộc về các nhóm ghẻ, rận và chấy. Các loài ký sinh khác nhỏ hơn như một số loài thuộc động vật nguyên sinh, thường gây bệnh cho chim.

Ít nhất 2.500 loài ghẻ thuộc 40 họ sống gắn với các loài chim, từ tổ chim, lông, thậm chí mỏ chim như một số loài ghẻ ký sinh trên chim ruồi. Các loài ghẻ này có thể chỉ đơn thuần là ký sinh vô hại hoặc có thể gây ngứa cho động vật chủ, thậm chí là ký sinh có hại như các loài thuộc chi Dermanyssus và Ornithonyssus. Tất cả các loài chim đều bị ảnh hưởng bởi sinh vật ký sinh, ngay cả chim cánh cụt cũng có ve ký sinh trên cơ thể. Đời sống các loài ve tất nhiên phụ thuộc vào từng giống chim cụ thể; tuy thế, ấu trùng ve thường sống trong tổ chim. Các loài ký sinh này có chu kỳ sinh sản ngắn và có thể sinh sôi rất nhanh chóng. Một số loài ký sinh sống bằng lớp da chết của chim, số khác như các loài ký sinh ở chim ruồi thì được mang từ bông hoa này sang bông khoa khác và sống bằng mật hoa. Trong các tổ chim, người ta thậm chí còn phát hiện thấy các loài ký sinh nhỏ sống bám vào các loài ký sinh lớn hơn.

Một số lớn các loài ký sinh có thể gây hại cho chim non hoặc gà con. Tuy thế, một số nghiên cứu cho thấy sự hội sinh này không phải chỉ có hại cho chim. Có khá nhiều nghiên cứu về các tương tác phức tạp giữa sinh vật ký sinh và chim, và nhiều yếu tố đã được tìm hiểu. Và các nghiên cứu cho thấy việc đưa ra các quy tắc đơn giản trong trường hợp này là không dễ dàng.

Một số loài thuộc bộ Ăn lông (như Ischnocera) thường sống bám ở một số loài chim nhất định. Rất nhiều loài thuộc ngành Giun dẹp như sán dây hay sán lá có thể lây nhiễm các loài chim và các con chim này có thể mang chúng đi từ lục địa này sang lục địa khác. Chẳng hạn như các loài chim biển khi ăn các loài nhuyễn thể thuộc chi Cerastoderma, có thể phát tán các loài sán lá ký sinh (các chi Meiogymnophalus, Himasthla,...), truyền sang các động vật chủ khác như các loài chim hoặc các loài động vật thân mềm khác.

Bệnh tật

Chim và gia cầm là một trong những véc tơ truyền bệnh chủ yếu ở các cự ly xa đối với con người như các bệnh virút vẹt, bệnh vi khuẩn Salmonella, bệnh vi khuẩn xoắn (do Campylobacter), bệnh lao gia cầm (do Mycobacterium), cúm gia cầm, sốt hải ly (bệnh do loài ký sinh Giardia lamblia, và bệnh Cryptosporidium. Các bệnh này cũng như sự lây lan của chúng cũng được nghiên cứu rất kỹ. Cũng do tầm phổ biến của ngành nuôi gia cầm, việc phát hiện ra các ổ bệnh gia cầm có thể khiến chính quyền địa phương áp dụng các biện pháp triệt để và ngặt nghèo đối với việc chăn nuôi này. Vào tháng 9 năm 2007, 205.000 con gia cầm tại Bavière đã bị thiêu hủy, 160.000 gia cầm tại Bangladesh cũng đã bị thiêu hủy vào tháng 2 năm 2008 do phát hiện ra ổ dịch cúm gia cầm... Một số bệnh đặc thù như bệnh Pacheco chỉ có ở các loài thuộc bộ Vẹt.

Văn hóa

Phim ảnh
 Happy Feet (2006)
 Happy Feet Two (2011)
 Legend Of the Guardians: The Owls Of Ga'Hoole (Hộ Vệ Xứ Ga'Hoole) (2010)
 Pecola (2001 - 2002) (phim truyền hình hoạt hình)
 Penguins Of Madagascar (Penguins Of Madagascar: The Movie) (Biệt Đội Cánh Cụt Vùng Madagascar) (2014)
 Pingu (1986 - 2006) (phim truyền hình hoạt hình)
 Ploey - You Never Fly Alone (Lói: Þú Flýgur Aldrei Einn) (Ploey - Bay đi đừng sợ) (2018)
 Pororo The Little Penguin (Chú Chim Cánh Cụt Pororo) (2003 - nay) (phim truyền hình hoạt hình)
 Rio (2011)
 Rio 2 (2014)
 Storks (Tiểu Đội Cò Bay) (2016)
 Surf’s Up (Cánh Cụt Lướt Ván) (2007)
 Surf's Up 2: WaveMania (Cánh Cụt Lướt Ván (Phần 2)) (2017)
 The Angry Birds Movie (2016)
 The Angry Birds Movie 2 (2019)
 The Penguins Of Madagascar (2008 - 2015) (phim truyền hình hoạt hình)
 Valiant (Biệt Đội Bồ Câu) (2005)
 Zambezia (Thành Phố Của Các Loài Chim) (2012)

Âm nhạc
 Bồ Câu Ơi (Nguyễn Văn Chung)
 Chickens (Цыплята) (A. Filippenko) (do nhạc sĩ Việt Anh viết lời Việt với tự đề "Đàn Gà Con")
 Chim Chích Bông (Văn Dung) (phổ nhạc theo bài thơ cùng tên của Nguyễn Viết Bình)
 Chim Chích Chòe (Đức Quỳnh)
 Chim Chốc Mào (Trần Xuân Tiến)
 Chim Vành Khuyên (Hoàng Vân)
 Chú Chim Đánh Thức (Nguyễn Tiến Nghĩa)
 Chú Trống Choai (Thanh Tuyền)
 Chú Vịt Con (Triệu Ngọc Huyền)
 Con Chim Non (Lý Trọng)
 Đàn Gà Trong Sân (Nguyễn Văn Hiên)
 Em Như Chim Bồ Câu Trắng (Trần Ngọc)
 Gà Gáy Le Te (dân ca Cống Khao)
 Se Sẻ Ngoan (Trần Xuân Tiến)
 Một Con Vịt (Kim Duyên)
 Như Con Chim Sẻ (Lương Bằng Vinh)
 Như Đàn Cò Trắng (Nguyễn Ngọc Thiện)

Thơ
 Chim Chích Bông (Nguyễn Viết Bình)
 Đàn Gà Con (Phạm Hổ)
 Tiếng Chim Chích Chòe (Trần Đăng Khoa)

Tranh
 Chim Sẻ (Mài Chân)
 Chim Sẻ Xanh (Mài Chân)
 Tranh Khảm Hy Lạp Cổ Đại: Water BirdS

Chú thích

Liên kết ngoài

 Chim Việt Nam (Tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Hán, tiếng Nhật, tiếng Thái, tiếng Mã Lai, tiếng Indonesia) Sibagu

 479 loài chim tại Việt Nam Viet Nam Creatures

Khủng long
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Gonomyia neonebulosa

text:
Gonomyia neonebulosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Pidonia lurida

text:
Pidonia lurida là một họ bọ Cánh cứng trong phân họ Lepturinae, họ bọ cánh cứng sừng dài. Loài này phân bố ở Trung và Southeast châu Âu, Nga, phía bắc of Ý và Pháp. Larvae develop ở rụng lá và coniferous cây gỗ.

Subtaxons
There are three varieties in species:
 Pidonia lurida var. ganglbaueri Ormay
 Pidonia lurida var. notaticollis Pic
 Pidonia lurida var. suturalis Olivier

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pidonia


title: Calliaspis bohemani

text:
Calliaspis bohemani là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Calliaspis


title: Deromecus maturanai

text:
Deromecus maturanai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Arias miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Deromecus


title: San San Nweh

text:
San San Nweh (, ; hoặc San San Nwe) là nhà văn và nhà báo nổi tiếng người Myanmar. Bà đã bị chính quyền quân sự Myanmar bắt giam gần 7 năm (1994-2001) vì bị buộc tội là có "chủ định chống chính phủ".

Năm 2001 San San Nweh đã được trao Giải Bút vàng Tự do, chung với Win Tin, để công nhận "những đóng góp xuất sắc vì sự nghiệp tự do báo chí" ở Myanmar.

Sự nghiệp
San San Nweh sinh tại Tharrawaddy, Myanmar. Bà là một trong số phụ nữ Myanmar đầu tiên học hoàn tất môn báo chí. San San Nweh làm biên tập viên 2 tờ báo--Gita Padetha và Einmet-Hpu. Từ năm 1974 bà đã xuất bản hơn 10 tiểu thuyết, hơn 500 truyện ngắn và khoảng 100 bài thơ. Các sách của bà trong đó có Alone in the Wind and the Rain, Only a Folding Umbrella, và Prison of Darkness.

Ngày 6.10.1994, San San Nweh và người con gái của bà bị chính quyền bắt, bị quy cho tội "xuất bản thông tin có hại cho nhà nước" với ý định "khích động gây mất trật tự". Bà bị xử phạt 7 năm tù, mức phạt tối đa theo luật trong tình trạng khẩn cấp, rồi sau đó bị phạt thêm 3 năm vì "đưa ra quan điểm thiên vị" cho các nhà báo Pháp trong tháng 4 năm 1993. Bà cũng bị cáo buộc tội "cung cấp thông tin về tình trạng nhân quyền cho Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc về Myanmar". San San Nweh đã bị nhiều vấn đề khó khăn về sức khỏe trong thời gian ở tù.

Sau khi đã ở tù gần 7 năm theo bản án 10 năm, San San Nweh được phóng thích khỏi nhà tù Insein ở Yangon trong tháng 7 năm 2001, nhưng không được phép ra khỏi Myanmar.

Giải thưởng
San San Nweh đã đoạt nhiều giải thưởng, trong đó có:
giải PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award (Giải quyền Tự do viết Barbara Goldsmith của Văn bút Hoa Kỳ) năm 1995
 "Giải Quỹ của Pháp" của tổ chức Phóng viên không biên giới năm 1999.
Giải Bút vàng Tự do năm 2001 (chung với Win Tin).

Tham khảo

San San Nweh (World Association of Newspapers)

Năm sinh thiếu
Nhân vật còn sống
Nhà báo Myanmar
Nhà văn Myanmar
Giải thưởng tự do báo chí
Người Bago
Tù nhân lương tâm


title: Burcin

text:
Burcin là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 453-734mét trên mực nước biển.
Sông Bourbre bắt nguồn ở xã và tạo nên ranh giới phía tây.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Palpopleura lucia

text:
Palpopleura lucia là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Loài này có ở Angola, Bénin, Botswana, Burkina Faso, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Chad, Comoros, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Kenya, Liberia, Madagascar, Malawi, Mozambique, Namibia, Nigeria, São Tomé và Príncipe, Sierra Leone, Somalia, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, và có thể Burundi. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sôngs ngòi, sông có nước theo mùa, đất ngập nước với cây bụi là chủ yếu, đầm lầy, hồ nước ngọt, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, và suối nước ngọt.

Hình ảnh

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Palpopleura lucia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Palpopleura


title: 13117 Pondicherry

text:
13117 Pondicherry (1993 TW38) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 10 năm 1993, bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13117 Pondicherry

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: 14463 McCarter

text:
14463 McCarter (1993 GA1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 4 năm 1993 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14463 McCarter

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Megommation ogilviei

text:
Megommation ogilviei là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Megommation
Động vật được mô tả năm 1930


title: Saint-Jean-de-Ceyrargues

text:
Saint-Jean-de-Ceyrargues là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 6,65 km², dân số năm 1999 là 156 người. Khu vực này có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjeandeceyrargues


title: Chavannes-sur-Reyssouze

text:
Chavannes-sur-Reyssouze là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Chavannessurreyssouze


title: Villieu-Loyes-Mollon

text:
Villieu-Loyes-Mollon là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Thành phố kết nghĩa
  Dobřichovice, Cộng hòa Séc

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Villieuloyesmollon


title: Le Donzeil

text:
Le Donzeil là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
Le Donzeil on the Quid website

Donzeil


title: Belostemma yunnanense

text:
Belostemma yunnanense là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Tham khảo

 China Plant Specialist Group 2004. Belostemma yunnanense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Trung Quốc
Belostemma
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật được mô tả năm 1941
Thực vật Vân Nam


title: 6619 Kolya

text:
6619 Kolya (1973 SS4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 9 năm 1973 bởi L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6619 Kolya

Thiên thể phát hiện năm 1973
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hylaeus rufipes

text:
Hylaeus rufipes là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1853


title: Phryganidia californica

text:
Phryganidia californica (tên tiếng Anh: Sâu bướm cây sồi California) là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy dọc theo the coasts của California và Oregon.

Sải cánh dài khoảng 30 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 11. Có hai lứa trưởng thành một năm ở miền bắc California. Sometimes there là một third generation ở miền nam California.

Ấu trùng ăn the lá cây sồi, đặc biệt là Quercus agrifolia

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bug Guide
Images

C


title: 1935

text:
Sự kiện

Tháng 1
 1 tháng 1: Hồng quân Trung Quốc vượt Ô Giang thành công.

Tháng 10
 3 tháng 10: Ý xâm lược Ethiopia.

Tháng 11
 28 tháng 11: Trung ương Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra tuyên ngôn kháng Nhật

Tháng 12
 2 tháng 12: Quốc dân chính phủ Trung Hoa được tổ chức, Tưởng Giới Thạch nhận chức hành chính viện trưởng.

Sinh
 21 tháng 4 – Charles Grodin, diễn viên người Mỹ (m. 2021)
 15 tháng 5 – Cư Hòa Vần, trí thức người đồng bào dân tộc H'Mông; nguyên là Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Việt Nam (m. 2010)
 18 tháng 8 - Hà Minh Trí, người từng được cho là ám sát Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Ngô Đình Diệm (m. 2020)
 7 tháng 11 – Thanh Tùng, tác giả bài thơ Thời hoa đỏ (1972) được Phú Quang phổ nhạc (m. 2017)

Mất
 8 tháng 3 – Hachiko, chú chó giống Akita nổi tiếng về lòng trung thành của Nhật Bản. (s. 1923)
 10 tháng 7 - Nguyễn Hữu Bài. (s. 1863)
9 tháng 11 – Nguyễn Hữu Thị Nhàn, tôn hiệu Khôn Nguyên Hoàng thái hậu, chính thất của vua Đồng Khánh (s. 1870).

Giải Nobel
 Vật lý – James Chadwick.
 Hóa học – Frédéric Joliot, Irène Joliot–Curie.
 Y học – Hans Spemann.
 Văn học – không có giải.
 Hòa bình – Carl von Ossietzky.

Xem thêm

Tham khảo

35


title: Lasioglossum xanthopoides

text:
Lasioglossum xanthopoides là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1925


title: Bézues-Bajon

text:
Bézues-Bajon  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 307 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Brookings, Oregon

text:
Brookings là một thành phố trong Quận Curry tiểu bang Oregon, Hoa Kỳ. Nó được đặt theo tên của John E. Brookings, chủ tịch Công ty Hộp và Gỗ Brookings, người sáng lập ra thành phố năm 1908. Dân số là 5.447 theo Điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2000. Năm 2006, Brookings có một dân số là trên 6.315 trong giới hạn của thành phố. Tổng dân số của vùng Brookings thì trên 13.000 mà bao gồm Harbor, và một số nơi. Có vô số lời đề nghị sáp nhập các vùng chưa được thành lập ở gần vào Brookings; trong khi nhiều lần tìm cách như không thành công, chỉ có một vùng lớn phía bắc thành phố do Công ty Borax làm chủ thì thành công. Việc phát triển này có tiềm năng thêm khoảng 1000 căn nhà trong thời gian 20 năm tới mặc dù các nhà phát triển địa ốc nghĩ rằng nhiều ngôi nhà chỉ có chủ theo mùa mà thôi.

Vì vị trí địa lý, Brookings có nhiệt độ mùa đông (và ít có mùa hè) được xem là ấm không theo mùa đối với một vùng ở Duyên hải Oregon. Nhiệt độ có thể lên 70 đến 80 độ F (21 đến 27 độ C) quanh năm. Việc này một phần vì ảnh hưởng gần biển Thái Bình Dương, nhưng nhiều hơn là vì vị trí của nó ở chân Núi Klamath mà gió nén và làm ấm không khí thổi vào Brookings. Cái này được gọi là hiệu ứng Brookings hay hiệu ứng Chetco. Mưa nhiều thường thấy vào mùa đông. Sương mù dày đặc thường thấy vào mùa hè.

Địa lý
Brookings nằm ở vị trí  (42.057474, -124.286415).

Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích là 7,3 km² (2,8 mi²). Có 7,2 km² (2,8 mi²) là đất và 0,1 km² (0,04 mi²) hay 1.06% là nước.

Giao thông
Phi trường Brookings

Tham khảo

Liên kết ngoài
City of Brookings
Oregon Blue Book entry for Brookings
Brookings Chamber of Commerce website
Curry Coastal Pilot (Brookings' twice-weekly newspaper)
Brookings, Gold Beach, and Curry County Map Resources
KHSR-FM 91.9 Crescent City-Brookings - Diverse Public Radio

Thành phố của Oregon
Brookings, Oregon
Khởi đầu năm 1908 ở Oregon
Thành phố ở quận Curry, Oregon
Thành phố ven biển ở Oregon


title: Vouillé, Deux-Sèvres

text:
Vouhé là một xã thuộc tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 223 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Chữ Đông Ba

text:
Chữ Đông Ba, hay Đông Ba Văn (东巴文), là một loại chữ viết được sử dụng trong nền văn hóa Đông Ba của người Nạp Tây (纳西族 Nạp Tây tộc) sử dụng. Cùng với chữ Geba và chữ cái Latinh, nó cấu thành một phần của chữ Naxi. Nó có lịch sử khoảng 1000 năm. Phần lớn các biểu tượng của chữ viết này có đặc điểm tượng hình nhưng một số cũng được sử dụng ngữ âm, cũng giống như các trường hợp của chữ tượng hình Ai Cập và chữ Sumeria.

Chữ này được viết trên giấy thủ công với các trang được đóng vào nhau ở mép trái, tạo thành một cuốn sách. Các trang được kẻ dòng ngang với các chữ biểu ý được viết trên 3 hoặc 5 phần bên trong dòng kẻ này.

Sử dụng
Chữ viết chỉ được sử dụng như một trợ giúp cho việc dịch các văn bản lễ nghi thờ cúng trong các buổi lễ, và có hơn 2000 biểu tượng trong 20.000 bản kinh tôn giáo.

Ethnologue cho rằng chữ viết này "không thực dụng cho việc sử dụng hàng ngày, nhưng là một hệ thống minh họa tức thời các văn bản cổ". Một học giả kết luận rằng "dường như không có khả năng nó [chữ viết Đông Ba] sẽ có bước tiến phát triển nhỏ để trở thành một hệ thống chữ viết phát triển mạnh. Nó đã được sáng tạo ra trước đây một vài thế kỷ để phục vụ cho mục đích thờ riêng cho nghi lễ. Do mục đích của nó không cần mở rộng qua lĩnh vực sử dụng thường nhật trong các chuyên gia không phải tôn giáo – suy cho cùng người Nạp Tây biết chữ ngày nay, cũng như trong quá khứ, đang viết bằng chữ Quan Thoại — nó không phát triển hơn thế nữa mà chỉ tiếp tục hoàn thành nhu cầu thần chú ma quái, khiến du khách thú vị và những điều tương tự".

Ghi chú

Liên kết ngoài

 Dr. Richard S. Cook, Naxi Pictographic and Syllabographic Scripts: Research notes toward a Unicode encoding of Naxi
 Lawrence Lo, Ancient Scripts: Naxi

Các hệ thống viết tốc ký
Tiếng Nạp Tây


title: Conus pergrandis

text:
Conus pergrandis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

P
Động vật được mô tả năm 1937


title: Erligheim

text:
Erligheim là một thị xã ở huyện Ludwigsburg thuộc bang Baden-Württemberg nước Đức. Đô thị này có diện tích 6,19 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2739 người.

Chú thích

Tham khảo


title: Tetralobus kivuensis

text:
Tetralobus kivuensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laurent miêu tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Tetralobus


title: Long Phú (phường)

text:
Long Phú là một phường thuộc thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Phường Long Phú nằm ở trung tâm thị xã Tân Châu, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các phường Long Thạnh và Long Hưng
Phía tây giáp xã Phú Vĩnh
Phía nam giáp phường Long Sơn và huyện Phú Tân
Phía bắc giáp phường Long Châu.

Phường có diện tích 12,00 km², dân số năm 2019 là 11.816 người, mật độ dân số đạt 985 người/km².

Hành chính
Phường Long Phú được chia thành 5 khóm: Long An A, Long An B, Long Quới A, Long Quới B, Long Quới C.

Lịch sử
Sau năm 1975, Long Phú là một xã thuộc huyện Phú Châu.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 181-CP. Theo đó:
Sáp nhập ấp Long Châu của xã Long Phú vào xã Tân An
Sáp nhập ấp Long Hưng của xã Long Phú vào thị trấn Tân Châu.

Ngày 13 tháng 11 năm 1991, huyện Phú Châu được chia lại thành hai huyện An Phú và Tân Châu, xã Long Phú thuộc huyện Tân Châu.

Ngày 24 tháng 8 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 40/NQ-CP. Theo đó:
Điều chỉnh 160 ha diện tích tự nhiên và 211 người của xã Phú Long thuộc huyện Phú Tân về xã Long Phú quản lý
Chuyển huyện Tân Châu thành thị xã Tân Châu
Thành lập phường Long Phú thuộc thị xã Tân Châu trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Long Phú sau khi điều chỉnh địa giới hành chính.

Sau khi thành lập, phường Long Phú có 1.211 ha diện tích tự nhiên và 15.558 người.

Giao thông
Tỉnh lộ 953 là tuyến giao thông chính trên địa bàn phường.

Giáo dục
Trường THCS Long Phú
Trường Tiểu học B Long Phú
Trường Trường Tiểu học A Long Phú

Chú thích

Tham khảo


title: Timbellus phyllopterus

text:
Timbellus phyllopterus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Timbellus


title: Tipula pendulifera

text:
Tipula pendulifera là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Laurel, Batangas

text:
Laurel là một đô thị cấp bốn ở tỉnh Batangas, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 27,604 người trong 5.153 hộ.

Barangays

Laurel, về mặt hành chính, được chia thành 21 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài

1. Mã địa lý chuẩn Philipin
2. 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
3. Tourists' Haven 1
4. Touriss' Haven 2

Đô thị của Batangas


title: Deromecus attenuatus

text:
Deromecus attenuatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Solier miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Deromecus


title: Nagaland

text:
Nagaland là một bang miền Đông Bắc Ấn Độ, tiếp giáp với Assam về phía tây và bắc, Arunachal Pradesh về phía bắc, vùng hành chính Sagaing và bang Kachin của Myanmar về phía đông, và Manipur về phía nam. Thủ phủ là Kohima, còn thành phố lớn nhất là Dimapur. Bang có diện tích  với dân số 1.980.602 theo thống kê 2011, là một trong các bang nhỏ nhất Ấn Độ.

Nagaland là nơi cư ngự của 16 bộ tộc lớn — Angami, Ao, Chakhesang, Chang, Kachari, Khiamniungan, Konyak, Kuki, Lotha, Phom, Pochury, Rengma, Sangtam, Sumi, Yimchunger, và Zeme-Liangmai (Zeliang) cũng như nhiều tiểu bộ tộc khác. Mỗi bộ tộc có phong tục tập quán, ngôn ngữ và trang phục riêng biệt.

Tiếng Anh là ngôn ngữ được sử dụng trong giao tiếp liên dân tộc. Nagaland là một trong ba bang mà đa phần dân cư theo Kitô giáo.

Sự nổi loạn và xung đột giữa các dân tộc đã diễn ra ở bang từ từ thập niên 1950. Bạo lực và sự thiếu an toàn đã kìm hãm sự phát triển kinh tế của Nagaland. Tuy vậy, trong một-hai thập niên qua, bạo lực đang dần lắng xuống và kinh tế Nagaland phát triển với tốc độ trung bình 10% hàng năm.

Địa lý
Địa hình Nagaland mang tính đồi núi. Dãy đồi Naga bắt đầu bên thung lũng Brahmaputra ở Assam và chạy về hướng đông nam, đạt độ cao chừng . Đỉnh núi Saramati, cao  là nơi cao nhất bang; đây cũng là nơi dãy đồi Naga hợp với dãy núi Patkai, tạo ra biên giới với Myanmar. Những con sông như Doyang và Diphu ở mạn bắc, và sông Barak miền tây nam, cắt xẻ địa hình Nagaland. 20% diện tích đất phủ rừng. Rừng mưa nhiệt đới/cận nhiệt đới thường xanh có mặt ở nhiều nơi.

Tham khảo

Đọc thêm

 Drouyer, A. Isabel, René Drouyer, "THE NAGAS: MEMORIES OF HEADHUNTERS- Indo-Burmese Borderlands-vol. 1", White lotus, 2016, .
 Glancey, Jonathan. 2011. Nagaland: a Journey to India's Forgotten Frontier. London: Faber
 Hattaway, Paul. 2006. 'From Head Hunters To Church Planters'. Authentic Publishing
 Hutton, J. 1986. 'Report on Naga Hills' Delhi: Mittal Publication.
 Kunz, Richard & Vibha Joshi. 2008. Naga – A Forgotten Mountain Region Rediscovered. Basel: Merian.
 Oppitz, Michael, Thomas Kaiser, Alban von Stockhausen & Marion Wettstein. 2008. Naga Identities: Changing Local Cultures in the Northeast of India. Gent: Snoeck Publishers.
 Stirn, Aglaja & Peter van Ham. The Hidden world of the Naga: Living Traditions in Northeast India. London: Prestel.
 von Stockhausen, Alban. 2014. Imag(in)ing the Nagas: The Pictorial Ethnography of Hans-Eberhard Kauffmann and Christoph von Fürer-Haimendorf. Arnoldsche, Stuttgart, .

Liên kết ngoài

 Official Tourism Site of Nagaland
 Department of Power Nagaland

 Nagaland Encyclopædia Britannica entry

Tổ chức Nhân dân và Quốc gia chưa được đại diện
Bang và lãnh thổ liên bang của Ấn Độ
Khởi đầu năm 1963 ở Ấn Độ
Đông Bắc Ấn Độ


title: Colletes macconnelli

text:
Colletes macconnelli là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Metz mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1910


title: Napoléon dans son cabinet de travail

text:
Napoléon dans son cabinet de travail (Napoléon trong phòng làm việc) là một bức tranh do Jacques-Louis David thực hiện vào năm 1812, bức tranh cho thấy Napoléon Bonaparte đang mặc trên mình bộ quân phục và nghiên cứu tại cung điện Tuileries.

Tham khảo

Antoine Schnapper David, 1748-1825, catalogue de l'exposition Louvre-Versailles 1989 ed. Réunion des musées nationaux, Paris, 1989 - Sur le tableau No 206 et 207 pages 474 - 477.
Manuel Mayer, Die Erschöpfung des Kaisers - Jacques-Louis Davids Napoleon im Washingtoner Tuilerien-Portrait, in: ART Dok, Publikationsplattform Kunst- und Bildwissenschaften der Universität Heidelberg, Heidelberg 2019, http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/volltexte/2019/6369

Liên kết ngoài
National Gallery of Art - catalogue entry

Jacques-Louis David
Napoléon Bonaparte
Tranh vẽ Napoléon Bonaparte
Tranh vẽ năm 1812


title: 477

text:
Năm 477 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 477


title: Podagricomela flavitibialis

text:
Podagricomela flavitibialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wang miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Podagricomela