title: Trần A Kiều

text:
Hiếu Vũ Trần Hoàng hậu (chữ Hán: 孝武陳皇后;  168 TCN  -  112 TCN ), thường được biết đến với tên Trần A Kiều (陳阿嬌), nguyên phối và là Hoàng hậu đầu tiên của Hán Vũ Đế Lưu Triệt - Hoàng đế thứ 7 triều đại Tây Hán.

Đóng vai trò quan trọng trong việc lên ngôi của Hán Vũ Đế, Trần Hoàng hậu trở thành một trong những Hoàng hậu nổi tiếng nhất lịch sử Trung Quốc. Bà cũng là vị Hoàng hậu xuất thân hiển hách bậc nhất thời Hán. Tuy nhiên, do sự nổi lên của Vệ Tử Phu, Trần Hoàng hậu bị phế truất với lý do dùng tà thuật và làm chuyện「Mị đạo; 媚道」cùng Vu nữ. Bà được xem là vị Phế hậu nổi tiếng nhất trong lịch sử.

Giai thoại giữa bà và Hán Vũ Đế trở thành một điển tích, được gọi là Kim ốc tàng Kiều (金屋藏嬌; nhà vàng xây cho người đẹp).

Thân thế
Tên thật của Trần Hoàng hậu không được các bộ sử như Sử ký và Hán thư ghi lại. Theo tiểu thuyết Hán Võ cố sự có niên đại về sau, bà tên là Trần A Kiều (陳阿嬌), hay gọi tắt là Trần Kiều (陳嬌), cái tên này mặc định trở thành tên thật của bà trong vô số các tác phẩm tiểu thuyết cùng phim ảnh hiện đại.

Thân phụ Trần thị là Trần Ngọ (陳午), đời thứ ba của tước vị Đường Ấp hầu (堂邑侯). Nhà họ Trần xuất thân cao quý, vốn theo giúp Hán Cao Tổ Lưu Bang dựng nên nhà Hán nên được phong tước Đường Ấp hầu, thế tập mà truyền đời. Thân mẫu của bà là Quán Đào Công chúa Lưu Phiếu, hoàng nữ duy nhất của Hán Văn Đế Lưu Hằng và Đậu Hoàng hậu, chị ruột của Hán Cảnh Đế Lưu Khải và cô mẫu của Hán Vũ Đế Lưu Triệt. Ngoài Trần thị, Trần Ngọ còn có hai con trai là Đường Ấp hầu Trần Tu (陳須) thế tập tước vị, và Long Lư hầu Trần Kiểu (陳蟜), cả hai đều là huynh trưởng của Trần thị. Theo vai vế gia tộc, Trần thị là cháu gọi Hán Văn Đế và Đậu Hoàng hậu bằng ông bà ngoại, gọi Hán Cảnh Đế bằng cậu, và là chị em họ của Hán Vũ Đế và Bình Dương công chúa.

Luận về xuất thân, Trần thị là một trong hai Hoàng hậu có thân thế tôn quý nhất trong lịch sử Trung Quốc khi ông ngoại, cậu và phu quân đều là Hoàng đế. Người còn lại là Hiếu Huệ Trương Hoàng hậu.

Thái tử phi
Dưới thời Hán Cảnh Đế, Quán Đào Trưởng công chúa được phép ra vào cung để thăm mẹ. Công chúa quan hệ mật thiết với Hán Cảnh Đế, thường xuyên hiến tặng mỹ nữ khiến Lịch Cơ - sủng phi của ông ghi hận. Sau khi Bạc hoàng hậu bị phế, Cảnh Đế lập trưởng tử Lưu Vinh, con trai Lịch Cơ làm Hoàng thái tử. Quán Đào muốn con gái làm Hoàng hậu tương lai nên ngỏ ý gả con cho thái tử Lưu Vinh, kết quả bị Lịch Cơ cự tuyệt khiến bà căm phẫn. Nhân dịp đó, Vương phu nhân - phi tần khác của Hán Cảnh Đế âm mưu giành ngôi Thái tử cho con mình là Giao Đông vương Lưu Triệt, nên đã chấp nhận lời nghị hôn với Công chúa. Công chúa đồng ý liên thủ với Vương phu nhân, nói tốt Lưu Triệt trước mặt Cảnh Đế, gièm pha Lịch Cơ khiến ông không hài lòng. Sau đó, Vương phu nhân cùng Công chúa ngầm sai đại thần tấu thỉnh lập Lịch Cơ làm Kế hậu. Hán Cảnh Đế đang chán ghét Lịch Cơ, cho rằng Lịch Cơ có mưu đồ xúi giục đại thần nên ra chiếu phế truất Thái tử Lưu Vinh, Lịch Cơ phẫn uất tự sát.

Năm Hán Cảnh Đế Tiền Nguyên thứ 7 (150 TCN), Hán Cảnh Đế phong Vương phu nhân làm Hoàng hậu, Lưu Triệt làm Thái tử. Trần thị trở thành Thái tử phi.

Không rõ tuổi tác Trần thị lớn hơn hay nhỏ hơn Lưu Triệt. Dựa theo việc Quán Đào Công chúa muốn gả bà cho Phế thái tử Lưu Vinh năm 18 tuổi, các sử gia phán đoán có thể Trần thị lớn hơn Lưu Triệt vì Lưu Vinh lớn hơn Lưu Triệt mấy tuổi. Theo pháp lệnh được quy định từ thời Hán Huệ Đế, con gái trên 15 tuổi mới được xuất giá, nhưng có thể khi đó bà vẫn chưa tới 15 tuổi vì Thượng Quan hoàng hậu, cháu ngoại đại thần Hoắc Quang cũng lấy Hán Chiêu Đế năm 6 tuổi. Nếu bà nhỏ hơn Lưu Triệt, tức là khi Quán Đào Công chúa cầu thân Lịch Cơ năm 153 TCN, Trần thị chỉ mới 3 tuổi. Cứ cho là 151 TCN, thì cùng lắm Trần thị chỉ mới 5 tuổi, nhỏ hơn Lưu Vinh tới hơn 12 tuổi, có phần không hợp lý. Dù Hoắc Quang từng ép Thượng Quang hoàng hậu 6 tuổi thành thân với Hán Chiêu Đế, song sự kiện năm đó bị rất nhiều người phản đối. Nếu Trần thị bằng hoặc nhỏ tuổi hơn Lưu Vinh, thì năm đó ít nhất cũng phải trên 15 tuổi, tức là lớn hơn Lưu Triệt tầm 12 tuổi, như vậy năm Lưu Triệt thành Thái tử là 7 tuổi, thì Trần thị cũng đã 19 tuổi.

Qua cuộc hôn nhân này, Trần thị có thể nói là người phụ nữ có ảnh hưởng lớn nhất tới sự nghiệp của Hán Vũ Đế, vì nhờ cưới bà, mẹ con Vũ Đế mới nhận được sự hậu thuẫn của Quán Đào Công chúa, chiến thắng mẹ con Lịch Cơ mà đoạt được vị trí Thái tử.

Hoàng hậu nhà Hán

Căm ghét họ Vệ
Năm Hậu Nguyên thứ 3 (141 TCN), Hán Cảnh Đế băng hà, Thái tử Lưu Triệt lên ngôi, tức Hán Vũ Đế, phong Trần thị làm Hoàng hậu.

Tình cảm hai người mặn nồng thuở sơ khai. Hán Vũ Đế thường lui tới cung của Trần Hoàng hậu mỗi khi tan triều, cùng bà tận hưởng những ngày quấn quýt yêu thương. Tuy nhiên nhiều sử gia cho rằng Vũ Đế xem trọng Trần hậu chỉ vì bà là con của Quán Đào Công chúa - người có ơn trong việc phò trợ ông đăng cơ nên ông đành ngậm bồ hòn làm ngọt, lập Trần thị làm Hậu. Trần thị được ghi nhận là tính nết ương ngạnh. Bà được Đậu Thái hoàng thái hậu hết mực sủng ái, lại có mẹ là Trưởng công chúa từng lập đại công nên cậy thế hống hách với Hán Vũ Đế. Vốn không sinh được con, bà càng ghen tuông, cấm đoán Vũ Đế gần gũi phi tần dẫn đến phu thê bất hòa. Bấy giờ, Thái úy Vũ An hầu đồn rằng Hoàng đế vô tự thì ngôi Hoàng đế về sau sẽ thuộc về Hoài Nam vương. Hán Vũ Đế rất lo ngại việc này.

Năm Kiến Nguyên thứ 2 (139 TCN), Hán Vũ Đế ghé thăm phủ Bình Dương công chúa, tình cờ gặp và sủng hạnh người đẹp Vệ Tử Phu, nhạc nữ của Bình Dương phủ. Sau đó, Vũ Đế đưa Vệ thị vào cung, nhưng một năm đầu thì quên không đoái hoài đến nàng. Vệ thị nghĩ không còn cơ hội, bèn xin viên hoạn quan xuất cung cùng các cung nữ già. Trước khi đi tất cả được đưa đến gặp mặt Vũ Đế lần cuối, vừa thấy Vũ Đế thì Vệ thị liền bật khóc. Hán Vũ Đế động lòng nên cầm tay nàng đưa về cung. Từ đó Vệ thị phục sủng, lần lượt sinh 3 công chúa, được Vũ Đế tấn phong Phu nhân. Khi đó hậu cung chưa ai sinh dục nên Vũ Đế vô cùng ân ái Vệ phu nhân, có thể nói là chuyên sủng, đối với Trần Hoàng hậu càng thêm lạnh nhạt.

Quán Đào Công chúa muốn giúp con rửa hận nên lập mưu bắt giết em trai Vệ phu nhân là Vệ Thanh, song Vệ Thanh được Công Tôn Ngao (公孫敖) giải thoát. Vệ phu nhân tố cáo tội lỗi của Quán Đào rồi khóc lóc xin Vũ Đế chủ trì công đạo. Vũ Đế lập tức ban cho Vệ Thanh chức Kiến cung Tổng quản hàm thị trung, không lâu sau lại được phong làm Xa kỵ Tướng quân, ngoài ra liên tiếp trọng dụng người nhà Vệ thị. Trần Hoàng hậu uất hận Vệ Tử Phu, nhiều lần sai người hạ độc nhưng đều bị Hán Vũ Đế phát giác và ngăn cản. Tuy Trần hậu chưa bị phế nhưng tình cảm Đế-Hậu vô cùng rạn nứt, Vũ Đế thôi thúc ý định phế hậu để lập Vệ phu nhân thay thế. Trước tình cảnh này, Quán Đào công chúa oán thán với chị của Vũ Đế là Bình Dương công chúa rằng:「"Hoàng đế không có ta thì làm sao được lập, nay lại vứt bỏ đi con gái ta, khác nào bội bạc?!"」, Bình Dương công chúa nói:「"Dùng lý do không con, có thể phế"」, Trần Hoàng hậu nghe thế dùng nhiều vàng bạc tìm mọi biện pháp cầu con trai, nhưng không có tác dụng.

Bị phế truất
Năm Nguyên Quang thứ 5 (130 TCN), có người tố giác Trần Hoàng hậu triệu người đồng cốt tên Sở Phục (楚服) vào cung dùng thuật Vu cổ mê hoặc Hoàng đế, đồng thời nguyền rủa Vệ Tử Phu. Trước đó đã có tin đồn Hoàng hậu cùng người đàn bà khác làm chuyện 「"Mị đạo"; 媚道」, nay cộng thêm chuyện này nên Hán Vũ Đế vô cùng phẫn nộ, giao cho Trương Thang điều tra, không lâu sau chứng thực và lập tức định tội Hoàng hậu. Cuối cùng, Hán Vũ Đế ra chiếu phế truất Trần Hoàng hậu, đày vào Trường Môn cung (長門宮) rồi ban chiếu lấy nội dung rằng:「"Hoàng hậu không con, lại vướng vào việc Vu hoặc, không thể thừa Thiên mệnh. Nay tịch thu ấn, bãi cư Trường Môn cung"」, còn Sở Phục và hơn 300 người bị xử tử. Một năm sau, Vệ phu nhân được Vũ Đế lập làm Kế hậu.

Năm Nguyên Đỉnh nguyên niên (116 TCN), Quán Đào Công chúa qua đời. Sau cái chết của Công chúa, nhà họ Trần trở nên suy sụp. Trong lúc để tang mẹ, 2 người anh trai của Trần hậu là Đường Ấp hầu Trần Tu và Trần Kiểu, do tranh giành tài sản dẫn đến phạm pháp nên bị tước bỏ chức vị Đường Ấp hầu truyền đời. Trần Tu sợ hãi bèn tự sát.

Sử sách không ghi lại năm mất của Trần Hoàng hậu hay thọ bao nhiêu tuổi, chỉ viết bà tại vị ngôi Hậu chừng hơn 10 năm kể từ năm 141 TCN đến năm 130 TCN. Theo Hán thư, khoảng vài năm sau cái chết của Quán Đào công chúa thì Trần hậu mới qua đời. Thi hài bà được an táng ở phía Đông của Lang Quan đình (郎官亭), huyện Bá Lăng, ở phía đông nam 30 dặm của thành Trường An. Có thuyết kể rằng thời gian Trần thị ngã bệnh, Vệ Hoàng hậu có đến Trường Môn cung thăm hỏi. Bà ra sức xin Vệ hậu thuyết phục Hán Vũ Đế gặp mặt lần cuối nhưng Vũ Đế đến chết cũng không gặp lại bà.

Điển cố

Kim ốc tàng kiều
Có một truyền thuyết cực kì nổi tiếng về Trần Hoàng hậu, đó là Kim ốc tàng Kiều (金屋藏嬌), nghĩa là "nhà vàng cất người đẹp". Đây là một câu ngạn ngữ nổi tiếng, được biết đến như một lời định ước của phu quân đối với nguyên phối thê tử, là một trong những câu ngạn ngữ cổ điển nổi tiếng nhất trong văn hóa Trung Quốc.

Theo nghiên cứu, câu nói này xuất phát từ tiểu thuyết tên Hán Vũ cố sự thời Tào Ngụy - Tây Tấn. Nội dung cụ thể như sau:

Thiên kim mãi phú
Truyền thuyết Thiên kim mãi phú xuất phát từ Trường môn phú (長門賦), một bài phú tương truyền của Tư Mã Tương Như được liệt vào trong Chiêu minh văn tuyển (昭明文選) do Tiêu Thống đời nhà Lương chủ biên.

Theo sự tích, sau khi bị phế, Trần Hoàng hậu bị giam trong Trường Môn cung, lòng buồn tê tái, nhớ lại tháng ngày hạnh phúc cùng Hán Vũ Đế mà than khóc suốt ngày. Sau đó, Trần hậu nhờ Tư Mã Tương Như, nhà thơ nổi tiếng bấy giờ sáng tác bài "Trường môn phú" với lời lẽ, ý tứ tha thiết, rồi tìm cách dâng lên Vũ Đế. Đọc xong bài thơ, thấu rõ tấm chân tình của Trần hậu, Vũ Đế bồi hồi xúc động, định phục ân hạnh nhưng sau đó Trần hậu lại chứng nào tật nấy, Vũ Đế tức giận nên quyết không gặp lại bà.

Nguyên bài thơ:

Khởi xướng Đối thực
Khái niệm Đối thực trong văn hóa Trung Hoa chính là việc hoạn quan cùng cung nữ ở với nhau như vợ chồng, việc này từng xảy ra phổ biến ở thời nhà Minh và bị nhà Thanh cho là ô uế hoàng quyền, liệt vào một trong những nguyên nhân bại vong của một triều đại.

Theo cuốn truyện Vạn Lịch dã hoạch biên (萬曆野獲編) thời nhà Minh, khái niệm Đối thực bắt đầu là vì câu chuyện giữa Trần Hoàng hậu cùng Sở Phục có quan hệ đồng tính giả. Theo các bộ chính sử như Sử ký cùng Hán thư, chuyện Trần Hoàng hậu chỉ gói gọn trong chữ 「"Mị đạo"; 媚道」, có nghĩa "Quan hệ xấu" mà không nói rõ, Hán thư cũng đề cập Đối thực ở một trường hợp hậu cung thời Hán Thành Đế. Nhưng cuốn truyện đời nhà Minh này lại cho rằng khái niệm Đối thực là do Trần Hoàng hậu cùng Sở Phục khởi xướng. Theo đó, Trần Hoàng hậu về sau bị nhà vua thất sủng, vì quá cô đơn trong cung cấm nên bà cho Sở Phục ăn mặc như nam giới, đóng làm người tình của nhau (Tuy nhiên, cần lưu ý là: Vạn Lịch dã hoạch biên chỉ là sách truyện chứ không phải chính sử, những gì cuốn sách này mô tả chỉ là giai thoại, không thể xác thực và cũng không được giới sử học công nhận)

Phiên bản Hán Vũ cố sự được ghi trong Cổ kim thuyết hải (古今说海) thời nhà Minh cũng ghi lại về chuyện này (tuy nhiên đây cũng là tiểu thuyết văn học hư cấu chứ không phải chính sử):

 Hình tượng văn hóa
Hình tượng Trần Hoàng hậu xuất hiện rất nhiều trong các tác phẩm văn học thời xưa. Theo đó, những điển tích nổi tiếng về bà như "Kim ốc tàng kiều", "Thiên kim mãi phú" được dân gian lưu truyền đến giờ.

 Hán Võ cố sự (漢武故事), bộ tiểu thuyết lịch sử về Hán Vũ Đế. Theo tiểu thuyết này, tên thật của bà là Trần A Kiều, và Lưu Triệt cùng Trần hậu thành hôn trước khi Bạc hoàng hậu, Hoàng hậu đầu tiên của Hán Cảnh Đế bị phế. Điều này khác với ghi chép trong Sử ký.
 Thiên Kim mãi phú (千金買賦), do Tiêu Thống đời nhà Lương chủ biên.

Thời nay, hình tượng Trần Hoàng hậu với cái tên "A Kiều" cũng trở thành nữ chính trong rất nhiều câu chuyện về thâm cung bí sử, trong đó vạch ra nhiều khả năng liên quan đến cuộc đời bí ẩn của bà:
 Kim Ốc Hận Trường Môn Phú.
 A Kiều.
 Nơi nào kim ốc có thể tàng kiều.

Ngoài ra, nhiều phim ảnh khắc họa về Trần Hoàng hậu, đặc biệt là những phim liên quan đến thời kỳ đầu của Hán Vũ Đế. Dù "A Kiều" chỉ là cái tên tiểu thuyết, nhưng phim ảnh gần như đều dùng cái tên này như tên thật vì nó quá nổi tiếng.

 Xem thêm
 Hán Vũ Đế
 Quán Đào Công chúa
 Vệ Tử Phu
 Tư Mã Tương Như

 Tham khảo Sử ký Tư Mã Thiên, các thiênNgũ Tông thế giaVệ tướng quân Phiêu kỵ tướng quân truyệnNgoại thích thế giaHán Hưng dĩ lai chư hầu vương niên biểuHuệ Cảnh nhàn hầu giả niên biểuHán thư, các thiênHuệ Đế kỷCao Huệ Cao Hậu Văn công thần biểuVệ Thanh Hoắc Khứ Bệnh truyệnCảnh thập tam vương truyệnHoắc Quang Kim Nhật Đê truyệnNgoại thích truyệnBách quan công khanh biểu''

Chú thích

Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Hoàng hậu nhà Hán


title: Scheiblingkirchen-Thernberg

text:
Scheiblingkirchen-Thernberg là một thị xã thuộc huyện Neunkirchen trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Siniloan, Laguna

text:
Siniloan là một đô thị hạng 3 ở tỉnh Laguna, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 29.902 người trong 6.159 hộ.

Các đơn vị hành chính

Siniloan được chia ra 20 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của tỉnh Laguna
Khu dân cư trên Laguna de Bay


title: Ectot-l'Auber

text:
Ectot-l’Auber là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Ectot-l’Auber on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Montjay, Hautes-Alpes

text:
Montjay là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Hautes-Alpes


title: Colletes salsolae

text:
Colletes salsolae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1934


title: Sân bay London City

text:
Sân bay London City (mã sân bay IATA: LCY, mã sân bay ICAO: EGLC) là một sân bay có một đường băng. Sân bay này chủ yếu phục vụ khu tài chính London và nằm trên một vị trí Docklands cũ, 11 km về phía đông của thành phố London, đối diện Trung tâm Regatta London, London Borough của Newham ở phía đông London. Nó được phát triển bởi Mowlem công ty kỹ thuật thời kỳ 1986/87. Trong năm 2010, đây là sân bay bận rộn thứ năm tính theo lượng hành khách và số lượt chuyến phục vụ ở khu vực London sau sân bay Heathrow, sân bay Gatwick, sân bay London Stansted và sân bay London Luton và bận rộn thứ 14 ở Anh.

Sân bay London City có một Giấy phép CAA Public Use Aerodrome (Số P728) cho phép các chuyến bay để vận chuyển hành khách công cộng hoặc cho các chuyến bay huấn luyện. Chỉ có nhiều động cơ, máy bay cánh cố định với máy bay đặc biệt và cấp giấy chứng nhận phi hành đoàn bay bay tiếp cận 5,5 độ được phép tiến hành các hoạt động tại sân bay thành phố London.

Đã có một kế hoạch tổng thể phác thảo tầm nhìn của họ cho sự phát triển đến năm 2030. Kế hoạch này bao gồm việc mở rộng của sân bay với công suất tối đa là 8 triệu hành khách mỗi năm, mà không có sự bổ sung của một đường băng thứ hai, hoặc mở rộng ranh giới sân bay.

Sân bay London City đã được mua từ các doanh nhân Ailen Dermot Desmond, trong tháng 10 năm 2006 bởi một tập đoàn bao gồm AIG Financial Corp và các đối tác cơ sở hạ tầng toàn cầu (GIP). Trong quý cuối cùng của năm 2008 GIP tăng cổ phần tại sân bay đến 75%, 25% còn lại thuộc về Highstar Capital In 2010, London City Airport served nearly 2.8 million passengers, a 0.6% reduction compared with 2009.. Năm 2010, sân bay thành phố London phục vụ gần 2,8 triệu lượt khách, giảm 0,6% so với năm 2009.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Liên kết ngoài

London City Airport Consultative Committee
Fight the Flights – London City Airport (Residents Campaign Group)

Sân bay Anh
Sân bay Luân Đôn


title: Saint-Adjutory

text:
Saint-Adjutory  là một xã ở tỉnh Charente phía tây nước Pháp. Xã này có diện tích 14,04 km², dân số năm 1999 là 349 người. Khu vực này có độ cao 226 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Charente

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintadjutory


title: Quemper-Guézennec

text:
Quemper-Guézennec () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Quemper-Guézennec được gọi là Quemperrois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Quemper-Guézennec

Quemperguezennec


title: (37639) 1993 VR1

text:
{{DISPLAYTITLE:(37639) 1993 VR1}}

(37639) 1993 VR1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 11 tháng 11 năm 1993.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 37001–38000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Guardea

text:
Guardea là một đô thị ở tỉnh Terni trong vùng Umbria của Ý, có cự ly khoảng 60 km về phía nam của Perugia và khoảng 30 km về phía tây của Terni. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.822 người và diện tích là 39,3 km².

Guardea giáp các đô thị: Alviano, Amelia, Avigliano Umbro, Civitella d'Agliano, Montecastrilli, Montecchio.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunediguardea.it/

Đô thị tỉnh Terni
Thành phố và thị trấn ở Umbria


title: Alucita xanthodes

text:
Alucita xanthodes là một loài bướm đêm thuộc họ Alucitidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Sải cánh khoảng 12 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Australian Insects
Image at CSIRO Entomology

Alucita


title: Sainte-Marie-la-Robert

text:
Sainte-Marie-la-Robert là một xã trong tỉnh Orne, vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã Sainte-Marie-la-Robert nằm ở khu vực có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintemarielarobert


title: 23617 Duna

text:
23617 Duna (1996 HM13) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 4 năm 1996 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 23617 Duna

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Tillandsia rubrispica

text:
Tillandsia rubrispica là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

R
Thực vật México


title: Brestot

text:
Brestot  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Vogelsbergkreis

text:
Huyện Vogelsberg là một huyện ở giữa Hessen, Đức. Các huyện giáp ranh là: Schwalm-Eder, Hersfeld-Rotenburg, Fulda, Main-Kinzig, Wetteraukreis, Gießen và Marburg-Biedenkopf.
Huyện được lập năm 1972 thông qua việc hợp nhất các huyện cũ Alsfeld và Lauterbach.
Huyện có Vogelsberg, một núi lửa đã ngưng hoạt động, lần cuối cùng hoạt động là 7 triệu năm trước.

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Website of the district administration
 Touristic website

Huyện của bang Hessen
Gießen (vùng)
Vogelsberg (huyện)


title: Entre-deux-Eaux

text:
Entre-deux-Eaux là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích km², dân số năm 1999 là người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình m trên mực nước biển.

Nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site sur les orgues de la région: Page sur l'orgue d'Entre-deux-Eaux
 Entre-deux-Eaux trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Axe historique

text:
Axe historique (Trục lịch sử) hay Voie royale (Đường hoàng gia) là một trục chính trong quy hoạch thành phố Paris. Bắt đầu từ bức tượng vua Louis XIV của Pháp cưỡi ngựa trong sân Napoléon của Viện bảo tàng Louvre, đường thẳng này đi qua rất nhiều công trình quan trọng của thành phố: Khải hoàn môn Carrousel, Vườn Tuileries, Quảng trường Concorde với Cột đá Obélisque của pharaon Ramesses II, Đại lộ Champs-Élysées, Quảng trường Charles-de-Gaulle với Khải Hoàn Môn, Đại lộ Grande-Armée rồi thẳng lới khu La Défense với công trình Grande Arche. Kim tự tháp kính Louvre không nằm trên đường thẳng này, mà được xây lệch sang một bên.

Lịch sử

Trục lịch sử này bắt đầu được vạch ra vào thế kỷ 17 bởi André Le Nôtre, người làm vườn của vua Louis XIV, cũng là người đã thực hiện ở Lâu đài Versailles. Trước đó, các vị vủa đầu tiên của triều đại Capétien sống ở Cung điện Louvre đã theo con đường này khi muốn đi săn ở rừng Saint-Germain-en-Laye.

Dưới thời Louis XIV, André Le Nôtre đã thực hiện trục theo tòa nhà chính của Cung điện Tuileries và lối đi Vườn Tuileries, sau đó xây một cây cầu bằng gỗ bắc qua sông Seine. Tới thời Louis XVI, cây cầu gỗ hỏng và được thay bằng một cây cầu bằng đá, cầu Neuilly. Vào thế kỷ 19, trục này được hình thành như hiện nay.

Thời Đệ nhất Đế chế, Napoléon cho xây Khải Hoàn Môn ở cuối Đại lộ Champs-Élysées, rồi Cột đá Obélisque được đặt ở Quảng trường Concorde. Trong thời kỳ cải tạo Paris thời Đệ nhị Đế chế, các tòa nhà của Haussmann được xây dựng thay cho các công trình cũ. Đây chính là vị trí của các của hàng xa xỉ như Louis Vuitton, Guerlain... ngày nay.

Vào thế kỷ 20, Palais des Congrès, với Khách sạn Concorde-Lafayette được xây dựng ở cửa ô Maillot. Quảng trường Étoile được đổi thành Quảng trường Charles-de-Gaulle. Phía sau cầu Neuilly, khu đất hoang La Défense được xây dựng thành khu đô thị hiện đại với nhiều nhà cao tầng. Năm 1983, tại La Défense, Grande Arche được xây dựng cũng trên đường thẳng này.

Các công trình nằm trên Trục lịch sử

Tham khảo

Quy hoạch đô thị Paris
Thiết kế môi trường
Kiến trúc cảnh quan
La Défense
Công trình xây dựng Paris
Địa lý Paris
Thiết kế đô thị


title: Allexis obanensis

text:
Allexis obanensis là một loài thực vật thuộc họ Violaceae. Loài này có ở Cameroon và Nigeria. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Allexis obanensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

obanensis
Thực vật dễ tổn thương


title: Calvinet

text:
Calvinet là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Calvinet sur le site de l'Institut géographique national

Catégories:Carladès

Calvinet


title: Dendrobates mysteriosus

text:
Dendrobates mysteriosus (tên tiếng Anh: Marañón Poison Frog) là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Monteza, J.I., Jungfer, K.-H., Lötters, S., Arizabal, W. & Martinez, J.L. 2004. Dendrobates mysteriosus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Dendrobates
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật được mô tả năm 1982
Động vật đặc hữu Peru


title: Đặng Hữu Phúc

text:
Đặng Hữu Phúc (sinh 4 tháng 6 năm 1953) là một nhạc sĩ hiện đại của Việt Nam.

Tiểu sử
Đặng Hữu Phúc sinh tại Phú Thọ, Việt Nam. Ông học nhạc tại Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam từ năm lên 10 tuổi, và được đào tạo chính quy cả hai chuyên ngành: sáng tác và biểu diễn piano.

Trong thời gian là sinh viên piano, ông học với Tào Hữu Huệ (Tsao You-Whai, Trung Quốc), Issac Katz và Ghenxler (chuyên gia Liên Xô), ông đã chơi nhiều tác phẩm lớn viết cho piano như: Concerto No.1 của P.Tchaikovsky, Concerto No.2 của S.Rachmaninoff, Concerto No1 G-dur của M.Ravel, Concerto Cis moll của N.Rimsky-Korsakov, Sonate No23 (Appassionata) của L.V.Beethoven , Sonate No.2 B-moll và Ballade No1 g-moll của F.Chopin, v.v...

Đặng Hữu Phúc từng tu nghiệp tại Nhạc viện Quốc gia Paris tại Pháp (1991-1992). Ông là nghệ sĩ dương cầm của Dàn nhạc giao hưởng Quốc gia Việt Nam trong hơn 20 năm (1979-2002). Ông cũng đã từng độc tấu piano bản Sonate polyphonique (mà ông là tác giả) tại Liên Xô cũ năm 1988 (Liên hoan các nhạc sĩ trẻ các nước Xã hội Chủ nghĩa lần thứ nhất) và thu thanh bản nhạc này tại Đài phát thanh tiếng nói Việt Nam (1978).

Hiện nay, Đặng Hữu Phúc giảng dạy bộ môn sáng tác ở Học viện âm nhạc quốc gia Hà Nội.

Các sáng tác, hoạt động
Tác phẩm của ông chia làm hai mảng chính là: Khí nhạc (thính phòng, giao hưởng) và Thanh nhạc.

Sáng tác khí nhạc, thính phòng giao hưởng

- Ở mảng khí nhạc, bản Prelude đầu tay giọng Mi giáng trưởng (Es) viết cho Piano năm 18 tuổi (1971) của ông hiện vẫn được dùng trong giáo trình giảng dạy của các Nhạc viện ở Việt Nam.

- Một số tác phẩm viết cho Piano của ông như "Suite (1973)" và "Sonate Polyphonique 1978" . "Chùm hoa Việt Nam - Bunches of flowers of Vietnam 2009" đã được Đặng Thái Sơn, Giải nhất cuộc thi piano quốc tế Fréderic Chopin lần thứ 10 biểu diễn ở trong và ngoài nước. Hiện nay bản "Chùm Hoa Việt Nam" đã được biểu diễn và ghi CD ở Nhật Bản và nhiều nơi trên thế giới

Ông đã thể nghiệm nhiều phong cách khác nhau trong sáng tác, từ cổ điển (classique) tới nhạc Tiền phong (Avant garde).

- Bản Ouverture "Ngày hội" viết cho dàn nhạc giao hưởng của ông đã được biểu diễn với các nhạc trưởng Anh, Pháp, Nhật Bản, Canada. Nhạc trưởng người Pháp, Xavier Rist (người đã đoạt 7 giải nhất về chỉ huy dàn nhạc tại Nhạc viện Quốc gia Paris-Pháp) đã viết về tác phẩm này như sau: "NGÀY HỘI là một tác phẩm xuất sắc, nhạc sĩ đã chuyển đổi và tái tạo chất liệu nhạc truyền thống Việt Nam dưới lăng kính của ngôn ngữ giao hưởng đương đại với một cảm nhận về nhịp điệu và màu sắc rất tinh tế".

Tháng 5/2007, dàn nhạc giao hưởng của Việt Nam lần đầu đi lưu diễn ở châu Âu, đã biểu diễn bản "Ngày hội" là tác phẩm mở đầu cho 3 đêm diễn tại Pháp (trong đó có 1 đêm ở vùng Paris) dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Xavier Rist, đã được thính giả Pháp đón nhận nồng nhiệt..

Tại China - Asean music week (6-2015) tổ chức tai Nam Ninh, Trung Quốc. Bản "Ngày hội" đã vinh dự được chọn làm tiết mục mở đầu cho đêm giao hưởng khai mạc do nhạc trưởng Alex Pauk (Canada) chỉ huy, dàn nhạc Canadian Esprit Orchestra biểu diễn.,

- Bản "Pizzicato Vietnam" cho dàn nhạc dây . Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam đã biểu diễn lần đầu bản nhạc này ngày 20 tháng 5/2009 Tại Nhà hát lớn Hà Nội. Chỉ huy là Tetsuji Honna.

Bản "Pizzicato Vietnam" cũng đã được biểu diễn ngày 21/9/2011 ở Madrid (Espana) và ngày 11/10/2011 ở Hà Nội, cùng do nhạc trưởng người Tây Ban Nha Carlos Cuesta chỉ huy
Năm 2012 Đặng Hữu Phúc đã viết thêm hai chương nữa, trở thành "Tổ khúc cho dàn nhạc dây": Chương I toàn bộ dàn nhạc chơi bằng gốc archet (Du talon), chương II toàn bộ dàn nhạc chơi Tremolo, và chương III Pizzicato được giữ nguyên, ngày 27/5/2013 bản nhạc này đã được dàn nhạc Nhạc viện Hà Nội biểu diễn tại Nhà hát lớn dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Phần Lan Jukka Pekka.

- Bản "Tám bức tranh giao hưởng từ dân ca Việt Nam" viết năm 2013 đã liên tục được biểu diễn với các nhạc trưởng: Oliver Leo Schmidt (Đức) 2014, Tetsuji Honna (Nhật Bản) 2014 và David Gomez Ramirez (Tây Ban Nha) 2016.

- Tháng 10/2016 Tác phẩm viết cho 2 đàn Piano của ông đã được biểu diễn tại Seoul Arts Center và tháng 9/2017 Tác phẩm "Suite for 4 piano" cũng đã được biểu diễn tai đây.

- Nối tiếp truyền thống từ F.Liszt. Ông cũng đã chuyển thể từ tổng phổ giao hưởng ra Piano độc tấu nhiều tác phẩm kinh điển của các nhạc sĩ thiên tài, như các bản:"Symphonie Fantastique" của H.Berlioz. "Đêm trên núi trọc" ("A Night on bald Mountain") của M.Mussorgsky. "Scheherazade" của N.Rimsky-Korsakov. Symphony No5 của P.Tchaikovsky...vv

- Là tác giả Việt Nam đầu tiên được Sun Symphony Orchestra (SSO) biểu diễn tác phẩm viết cho dàn nhạc giao hưởng. Chương trình Hoà nhạc Mexico ngày 14/9/2018, tác phẩm “Tám bức tranh giao hưởng từ dân ca Việt Nam” (biểu diễn 4 bản). Nhà hát lớn Hanoi, chỉ huy dàn nhạc Olivier Ochanine. Lần thư hai, SSO biểu diễn bản “Ngày Hội/ Fetes” (đã sửa chữa mới trong tháng 10) trong chương trình “Huyền thoại tình yêu” ngày 16/11/2018. Nhà hát lớn Hanoi, chỉ huy dàn nhạc Olivier Ochanine

- Năm 2018: Xuất bản cuốn “Tác phẩm cho đàn piano” sách dầy 255 trang gồm 5 phần: solo, 4 tay, 2 piano, 4 piano và phần tác phẩm chuyển soạn từ tổng phổ giao hưởng kinh điển cho piano solo. Trong cuốn này có 4 bản nhạc mới viết trong năm 2018. Cùng với cuốn “Tuyển chọn 60 bài Romance và ca khúc với piano” xuất bản năm 2012, 245 trang, cũng do Học viện Âm nhạc Việt Nam xuất bản, đều là những cuốn sách duy nhất của một tác giả Việt Nam về thể loại thanh nhạc và nhạc cho đàn piano, cho tới thời điểm này.

Tác phẩm cho thanh nhạc

Ở mảng thanh nhạc, Đặng Hữu Phúc đã viết từ ca khúc quần chúng cho tới những hình thức lớn như hợp xướng và dàn nhạc. Bản Giao hưởng-hợp xướng lớn "Đất nước" (Thơ Nguyễn Đình Thi) được viết năm 1973, khi đó tác giả chưa tròn 20 tuổi, biểu diễn lần đầu tiên tại Nhà hát lớn Hà nội do chính tác giả chỉ huy dàn nhạc và dàn hợp xướng Nhà hát giao hưởng Nhạc Vũ kịch Việt Nam ngày 1 tháng 9/2009 . Ngày 3 tháng 9 năm 2013 bản hợp xướng này được biểu diễn trong ngày âm nhạc Việt Nam tại Nhà hát lớn Hà Nội.

Năm 1974, ông đã viết tác phẩm "Ba bức tranh" cho giọng Soprano và 2 piano. Biểu diễn lần đầu tiên tại Trường âm nhạc VN do: Ái Vân soprano, Đặng Thái Sơn piano 1, Tác giả piano 2

Năm 2004 viết tập "10 bài cho hợp xướng không nhạc đệm" (A cappella) đã biểu diễn 2 đêm 21-22 tháng 4/2005 tại Nhà hát lớn Hà Nội do chính tác giả dàn dựng và chỉ huy dàn hợp xướng Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam.

Bản A Cappella "Ru con mùa đông" đã giành giải tác giả có tác phẩm hay nhất tại Liên hoan hợp xướng quốc tế tại Huế năm 2013.

Đặc biệt, năm 2006 tập "Tuyển chọn 60 bài Romances và Ca khúc cho giọng hát với Piano" đã ra đời sau hơn 30 năm, đó là một tuyển tập viết cho thanh nhạc đầu tiên và duy nhất của một nhạc sĩ Việt Nam có đầy đủ cả phần piano. Trong tuyển tập có nhiều ca khúc đã được phổ biến rộng rãi trong công chúng như Cơn mưa sang đò, Trăng chiều, Ru con mùa đông, Tôi vẫn hát... Chỉ chuyên tâm vào sáng tác, Đặng Hữu Phúc không quan tâm đến việc quảng bá cho tác phẩm. Vì vậy còn nhiều bài hát trong tuyển tập chưa được giới thiệu với công chúng. Tuy vậy cũng có tới 14 bài trong tuyển tập đã đoạt giải thưởng hàng năm của Hội nhạc sĩ Việt Nam (như "Lời ru cao nguyên", "Hoa lục bình", "Ngọn gió mùa xuân"...vv)

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu

 Phác thảo mùa thu - với Hoàng Quyên

Nhạc cho phim và sân khấu

Một mảng quan trọng trong sự nghiệp sáng tác âm nhạc của Đặng Hữu Phúc là ông đã viết nhạc cho hàng trăm phim và nhiều vở diễn sân khấu kịch nói, múa, rối, xiếc... Như các phim truyện nhựa: "Bỉ Vỏ", "Ngõ hẹp", "Người đàn bà nghịch cát", "Tướng về hưu", "Dòng sông hoa trắng", Đêm Bến Tre... Tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 13 tháng 12/2001. Ông đã giành tất cả hai giải nhạc phim xuất sắc nhất cho phim nhựa Mùa ổi và phim Video "Nắng chiều".

Ông còn viết nhiều bài báo để quảng bá cho âm nhạc chuyên nghiệp và khí nhạc, trong tình hình ca khúc quần chúng, nghiệp dư, với thẩm mỹ bình dân ngày càng lấn lướt ở Việt Nam, Các bài báo của ông đã gây nên những tranh cãi về nhạc Việt.

Giải thưởng Quốc tế
Tháng 6 năm 2005, Đặng Hữu Phúc đã giành  Giải Kim Tước cho Âm nhạc xuất sắc nhất, tại Liên hoan phim Quốc tế Thượng Hải lần thứ 8, sau khi vượt qua 375 film của 40 nước (Như: Anh, Pháp, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc vv...). Nhận xét của Ban giám khảo quốc tế về nhạc phim của anh như sau: “Những nét nhạc đẹp như thể nét vẽ của người họa sĩ trong tranh, nhạc gây ấn tượng mạnh và làm lay động tâm hồn chúng ta. Nhờ có âm nhạc, số phận của các nhân vật chính đã trở nên rõ nét hơn”.

Cuộc sống riêng
Thời trẻ, Đặng Hữu Phúc là bạn học với ca sĩ Ái Vân. Bài hát Trăng chiều, Ru con mùa đông, Cơn mưa sang đò và nhiều bài hát ông viết dành tặng cho Ái Vân. Ái Vân đã thu thanh trên 20 bài Romances và ca khúc của ông trong điều kiện thu thanh còn đơn sơ. Tuy vậy những bản thu thanh này vẫn có nhiều người yêu thích

Sau này, Đặng Hữu Phúc lập gia đình nhưng cuộc hôn nhân đổ vỡ. Ông có một con trai (sinh khoảng 1988) từ cuộc hôn nhân này. Con trai ông cũng là một pianist được đào tạo tại Toulon (CH Pháp).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Về nền ca khúc quần chúng không nhạc đệm VN
 Sự hỗn loạn đã được báo trước
 Nền âm nhạc của các nhà báo
 Thú thưởng thức khí nhạc của người xưa qua truyện Kiều

Nhà giáo Việt Nam
Người Phú Thọ
Nghệ sĩ dương cầm Việt Nam
Nhà soạn nhạc Việt Nam
Phim và người giành giải Liên hoan phim Việt Nam
Nam nhạc sĩ thế kỷ 20
Nhà soạn nhạc thế kỷ 21
Nhà soạn nhạc thế kỷ 20
Nhạc sĩ Việt Nam


title: Mahmud của Ghazni

text:
Mahmud của Ghazni (còn gọi là Mahmud Ghaznavi) (2 tháng 1 năm 971 – 30 tháng 4 năm 1030) là sultan của đế quốc Ghaznavi (Afghanistan) từ 997 cho đến khi qua đời năm 1030. Mahmud được xem là ông vua chiến binh hùng mạnh nhất của nhà Ghaznavi. Mahmud cũng được coi là vị vua đạo Hồi đầu tiên mang danh hiệu sultan. Ông lấy danh hiệu này vì không thần phục các "Đại êmia" áp chế các khalip nhà Abbas, nhưng ông không tranh chức khalip và vẫn tiến cống thường xuyên cho các khalip ở Bagdad.

Lên ngôi
Yāmīn al-Dawlah Abd al-Qāsin Mahmūd Ibn Sebük Tegīn sinh năm 971, là con của Sebük Tigin. Năm 997, trong lúc hấp hối, vua Sebūk Tigin chỉ định em trai Mahmud là Ismail làm người nối vị. Trong khi đó, Mahmud đang tham gia cuộc nội chiến ở Samani và đồn trú tại Nishapur.

Nghe tin Ismail lên ngôi, Mahmud giao trách nhiệm ở Nishapur cho người chú Borghuz và người em Nur-ud-Din Yusuf rồi tiến về Ghazni. Mahmud đã chiếm được thủ đô Ghazni và hạ bệ vua em.

Năm 999, ông ta được khalip al-Qadir ban cho tên hiệu Yāmīn al-Dawlah (Cánh tay phải của quốc gia).

Xâm lăng Ấn Độ
Trong thời trị vì của mình, Mahmud thực hiện chính sách bành trướng lãnh thổ, liên tục đem quân thôn tính các quốc gia lân cận. Ông ta đã 17 lần xâm chiếm, cướp phá các nước ở tiểu lục địa Ấn Độ. Mahmud cũng xây dựng một binh chủng tượng binh hùng mạnh để tăng cường hiệu quả chiến đấu của quân đội Ghaznavi. Nhân danh Hồi giáo, Mahmud đã giết hàng trăm nghìn các đối thủ và cướp bóc các kho tàng và đền thờ. Mahmud đã dùng những chiến lợi phẩm từ các cuộc chinh phạt để làm giàu thành phố Ghazni với các đại học, thư viện, và một triều đình có văn hóa.

Tuy nhiên, trên những nẻo đường chiến thắng của sultan Mahmud tại miền bắc Ấn Độ, ông ta chỉ để lại sau lưng những đổ nát và nước mắt. Và ông không lập lên một thánh đường nào, ngoại trừ tại thủ đô Ghazni của ông.

Đế quốc Ghaznavi bắt đầu bị người Thổ Seljuk đe dọa xuống dốc từ năm 1025, và trầm trọng sau khi vua Mahmud qua đời năm 1030.

Chú thích

Tham khảo

 "Lịch sử thế giới", tài liệu nước ngoài do Bùi Đức Tịnh biên dịch, tr. 124.
 "L'Inde de l'Islam", Louis Frédéric, Ed. Arthaud, Paris 1989, ISBN 2-7003-0631-7.
 "Les grandes dates de l'Islam", sous la direction de Robert Mantran, Editions Larousse, Paris 1990.
 "The Cambridge History of Iran - vol 4 - From the Arab invasion to the Saljuks", Cambridge University Press 1975, ISBN 0-521-20093-8.

Sinh năm 971
Mất năm 1030
Nhà Ghaznavi
Lịch sử Iran
Lịch sử Afghanistan
Lịch sử Ấn Độ
Lịch sử Pakistan
Lịch sử Trung Á
Vua Turk


title: Khandra

text:
Khandra là một thị trấn thống kê (census town) của quận Barddhaman thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khandra có dân số 13.490 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Khandra có tỷ lệ 57% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 66%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Khandra, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Phước Hậu, Ninh Phước

text:
Phước Hậu là một xã thuộc huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, Việt Nam.

Địa lý
Xã Phước Hậu có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Phước Thuận
Phía tây giáp xã Phước Thái
Phía nam giáp thị trấn Phước Dân và xã Phước Hữu
Phía bắc giáp xã Phước Sơn và thành phố Phan Rang – Tháp Chàm.

Xã có diện tích 14,60 km², dân số năm 2019 là 14.903 người, mật độ dân số đạt 1.021 người/km².

Hành chính
Xã Phước Hậu được chia thành 7 thôn: Phước Đồng 1 (Mblang Kacak 1), Phước Đồng 2 (Mblang Kacak 2), Hiếu Lễ (Cok), Chất Thường (Buoh Dana), Hoài Nhơn, Trường Xanh, Trường Thọ.

Danh nhân
Giáo sư tiến sĩ Po Dharma

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Epiphragma fuscofasciatum

text:
Epiphragma fuscofasciatum là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Ankurhati

text:
Ankurhati là một thị trấn thống kê (census town) của quận Haora thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ankurhati có dân số 7787 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Ankurhati có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Ankurhati, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Ninh An, Mẫu Đơn Giang

text:
Ninh An (chữ Hán giản thể: 宁安市) âm Hán Việt: Ninh An thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Mẫu Đơn Giang, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tên thành phố này lấy từ Ninh Cổ Thành. Thành phố Ninh An nằm ở đông nam của tỉnh Hắc Long Giang, đông giáp Mục Lăng, tây giáp Hải Lâm, nam giáp Uông Thanh của Cát Lâm. Bột Hải quốc thời nhà Đường thành lập Thượng Kinh Long Tuyền Phủ ở đây. Đây là quê hương của Mã Tuấn.
Ninh An có diện tích 7870 km², dân số 440.000 người. Mã số bưu chính của thành phố Ninh An là 157400. Thành phố này được chia thành 7 trấn, 5 hương.
Trấn Ninh An, Đông Kinh, Bột Hải, Hải Lãng, Sa Lan, Lan Cương, Thạch Nham.
Hương: Giang Nam, Tam Lăng, Ngọa Long, Mã Hà, Cảnh Bạc.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang
Mẫu Đơn Giang
Thành phố tỉnh Hắc Long Giang


title: Hamadryas argentea

text:
Hamadryas argentea (tiếng Anh thường gọi là Silvery Buttercup) là một loài thực vật thuộc họ Ranunculaceae. Đây là loài đặc hữu của quần đảo Falkland. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi ôn đới, vùng đồng cỏ ôn đới, và vùng bờ biển nhiều đá.

Nguồn
 Broughton, D.A. & McAdam, J.H. 2003. Hamadryas argentea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

A
Thực vật quần đảo Falkland


title: Amolops medogensis

text:
Amolops medogensis là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Xie Feng & Jiang Jianping 2006. Amolops medogensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Amolops
Động vật đặc hữu Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 2005


title: Gibberula sandwicensis

text:
Gibberula sandwicensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Cách viết "sandwichensis" là sai chính tả.

Miêu tả

Phân bố
Chúng phân bố ở Ấn Độ Dương dọc theo Madagascar

Chú thích

Tham khảo
 Dautzenberg, Ph. (1929). Mollusques testacés marins de Madagascar. Faune des Colonies Francaises, Tome III

Liên kết ngoài

Gibberula


title: Mulsanteus gilvipes

text:
Mulsanteus gilvipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ball & Maddison miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Mulsanteus


title: Andrena ferrugineipes

text:
Andrena ferrugineipes là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1977


title: Englos

text:
Englos là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Population

Growth in the population of Englos.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Town website
 Picture of historic church , click to link to "l'eglise"

Xã của Nord


title: Sringeri

text:
Sringeri là một thị xã panchayat của quận Chikmagalur thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Sringeri có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 672 mét (2204 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sringeri có dân số 4253 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Sringeri có tỷ lệ 83% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 86%, và tỷ lệ cho phái nữ là 79%. Tại Sringeri, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Chikmagalur


title: Oreophryne rookmaakeri

text:
Oreophryne rookmaakeri là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Iskandar, D. & Mumpuni 2004. Oreophryne rookmaakeri . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Oreophryne
Động vật lưỡng cư Indonesia


title: Châu Thành, Đồng Tháp

text:
Châu Thành là một huyện nằm ở phía đông nam tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Châu Thành nằm ở phía nam của tỉnh Đồng Tháp, cách chân cầu Mỹ Thuận 4 km về hướng tây và cách thành phố Sa Đéc 12 km về hướng đông, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Vĩnh Long và huyện Long Hồ thuộc tỉnh Vĩnh Long
Phía tây giáp thành phố Sa Đéc và huyện Lai Vung
Phía nam giáp huyện Bình Tân và huyện Tam Bình thuộc tỉnh Vĩnh Long
Phía bắc giáp huyện Cao Lãnh và huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang.

Huyện có diện tích 245,94 km², dân số năm 2019 là 146.812 người, mật độ dân số đạt 809 người/km².

Điều kiện tự nhiên
Địa hình có hướng dốc từ sông tiền vào trong nội đồng và tương đối bằng phẳng. Cao độ phổ biến từ +0,8 m đến +1,2 m, cao nhất là +1,5 m, thấp nhất là +0,7 m (Theo viện khảo sát thiết kế thủy lợi Nam bộ năm 1982). Bề mặt địa hình bị chia cắt bởi hệ thống kênh mương dày đặc thuận lợi cho tưới tiêu.

Huyện có đặc điểm khí tượng chung của tỉnh Đồng Tháp, nằm ở đồng bằng sông Cửu Long chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa gần xích đạo:
Gió: Chủ yếu theo 2 hướng Tây Nam và Đông Bắc (từ tháng 5 đến tháng 11), ngoài ra còn có gió chướng từ tháng 2 đến tháng 4, cá biệt vào mùa mưa thường có lốc.
Bốc hơi: tập trung vào các tháng 2, 3, 4, 5 và 6. Lượng bốc hơi trung bình từ 3–5 mm/ngày. Tổng lượng bốc hơi cả năm là 1.657,2 mm tương ứng với lượng mưa, nhưng lệch về thời gian.
Ẩm độ: bình quân cả năm là 82,5%. Bình quân thấp nhất là 50,3% trong đó tháng 3 có ẩm dộ nhỏ nhất là 32%.
Nắng: là vùng có số giờ nắng cao 208 giờ/tháng, tháng 3 có số giờ nắng coa nhất là 9,1 giờ/ngày.
Mưa: lượng mưa trung bình nhiều năm của huyện Châu Thành là 1.200 mm/năm. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 11, lượng mưa chiếm từ 90-92% lượng mưa cả năm, trong đó tập trung vào tháng 9 và tháng 10 chiếm từ 30-40% lượng mưa cả năm. Mùa khô bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, lượng mưa chiếm từ 8-10% lượng mưa cả năm.

Lịch sử

Vài nét về địa danh Châu Thành
Trong văn học dân gian ở Nam Bộ có khá nhiều câu sử dụng từ "châu thành", mặc dù trong văn bản được viết hoa, nhưng "châu thành" ở đây được dùng như là một danh từ chung, chỉ nơi phố xá đông đúc, văn minh. Từ "châu thành" vốn là một từ Hán-Việt, được sử dụng khá phổ biến ở Nam Bộ. Khái niệm Châu Thành có thể hiểu là:
Phố phường, thành thị, nơi dân cư đông đúc
Khu vực chính một xứ hay một tỉnh
Vùng đất bao quanh, ở cạnh thành phố, thị xã, đơn vị hành chính cấp huyện.

Sau khi chiếm nốt 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ, ngày 5 tháng 6 năm 1867, thực dân Pháp ra nghị định chia 6 tỉnh Nam Kỳ ra 24 hạt tham biện (arondissemnent). Viên cai trị hạt là tham biện (inspecteur, sau đổi là administrateur). Lỵ sở của hạt gọi là Châu Thành, có chức năng như một "trung tâm hành chính" của hạt. Bắt đầu từ năm 1912, địa danh Châu Thành chính thức được đặt tên cho nhiều đơn vị hành chính cấp quận ở các tỉnh Nam Kỳ.

Ban đầu, Châu Thành chỉ các trung tâm hành chính, nơi có chợ búa, các cơ quan của hạt tham biện trú đóng. Sau khi thành lập các thị xã với chức năng "tỉnh lỵ", nó chiếm một phần diện tích của "châu thành", phần diện tích còn lại vẫn giữ tên cũ là quận Châu Thành và sau này là huyện Châu Thành. Hiện nay các thị xã tỉnh lỵ đó đều đã được nâng cấp trở thành các thành phố trực thuộc tỉnh.

Huyện Châu Thành thuộc tỉnh Đồng Tháp ngày nay chính là quận Châu Thành thuộc tỉnh Sa Đéc thời Pháp thuộc. Địa bàn thành phố Sa Đéc ngày nay khi đó vẫn nằm trong quận Châu Thành.

Thời phong kiến
Vào thời nhà Nguyễn độc lập, vùng đất huyện Châu Thành và thành phố Sa Đéc ngày nay ban đầu thuộc địa bàn các tổng An Hội, An Mỹ, An Thạnh, An Trung cùng thuộc huyện Vĩnh An, phủ Tân Thành, tỉnh An Giang. Năm 1839, đặt thêm huyện An Xuyên thuộc phủ Tân Thành do tách ra từ huyện Vĩnh An. Từ đó, các tổng An Thạnh và An Trung thuộc huyện Vĩnh An; các tổng An Hội và An Mỹ thuộc huyện An Xuyên. Năm 1836, các tổng An Hội, An Mỹ, An Thạnh, An Trung có các thôn trực thuộc như sau:
Tổng An Hội gồm 5 thôn: An Tịch, Sùng Văn, Tân Lâm, Tân Quy Đông, Tân Xuân;
Tổng An Mỹ gồm 7 thôn: An Thuận, Phú An, Phú Hựu, Phú Nhơn, Tân An Đông, Tân Hựu, Tân Nhơn;
Tổng An Thạnh gồm 7 thôn: Hội An, Mỹ An, Tân An Trung, Tân Đông, Tân Khánh, Tân Khánh Tây, Tân Mỹ;
Tổng An Trung gồm 6 thôn: Bình Tiên, Tân Phú, Tân Phú Đông, Tân Phú Trung, Tân Quy Tây, Vĩnh Phước.

Thời Pháp thuộc
Sau khi chiếm hết được các tỉnh Nam Kỳ vào năm 1867, thực dân Pháp dần xóa bỏ tên gọi tỉnh An Giang cùng hệ thống hành chính phủ huyện cũ thời nhà Nguyễn, đồng thời đặt ra các hạt Thanh tra. Lúc bấy giờ, hạt Thanh tra Tân Thành được thành lập trên địa bàn phủ Tân Thành, tỉnh An Giang cũ. Trụ sở hạt Thanh tra Tân Thành đặt tại Sa Đéc. Lúc đầu, hạt Thanh tra tạm gọi tên theo tên các phủ huyện cũ, sau mới đổi tên gọi theo địa điểm đóng trụ sở. Về sau, hạt Thanh tra Tân Thành cũng được đổi tên thành hạt Thanh tra Sa Đéc.

Ngày 5 tháng 1 năm 1876, hạt Thanh tra Sa Đéc đổi thành hạt tham biện Sa Đéc. Ngày 1 tháng 1 năm 1900, tất cả các hạt tham biện ở Đông Dương điều thống nhất gọi là "tỉnh", trong đó có tỉnh Sa Đéc. Đồng thời, tổng An Thạnh cũng được chia ra thành hai tổng mới là An Thạnh Thượng và An Thạnh Hạ. Các tổng An Hội, An Mỹ, An Thạnh Thượng, An Thạnh Hạ, An Trung lúc bấy giờ cùng thuộc tỉnh Sa Đéc. Từ ngày 9 tháng 2 năm 1913 đến ngày 9 tháng 2 năm 1924, tỉnh Sa Đéc bị giải thể, toàn bộ diện tích tỉnh bị sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Long.

Năm 1903, các tổng An Hội, An Mỹ, An Thạnh Thượng, An Thạnh Hạ, An Trung có các làng trực thuộc như sau:
Tổng An Hội gồm 6 làng: An Tịch, Hội Xuân, Nghi Phụng, Tân Hưng, Thượng Văn, Tân Xuân;
Tổng An Mỹ gồm 15 làng: An Hòa Đông, An Thuận, Hòa Hưng, Khánh An Đông, Phú An, Phú Hựu, Phú Nhơn, Phú Nhuận, Tân An Đông, Hòa Thuận, Tân Hựu, Tân Hựu Đông, Tân Hựu Trung, Tân Long, Tân Nhơn;
Tổng An Trung gồm 6 làng: Bình Tiên, Hòa Khánh, Tân Quy Tây, Tân Phú Trung, Tân Phú Đông, Vĩnh Phước;
Tổng An Thạnh Thượng gồm 8 làng: Hội An Thượng, Hội An, Mỹ An, Mỹ Hưng, Tân Hội, Tân Mỹ, Tân Mỹ Đông, Tòng Sơn;
Tổng An Thạnh Hạ gồm 6 làng: Long Khánh, Tân An Trung, Tân Đông, Tân Khánh, Tân Khánh Tây, Tân Quy Đông.

Ngày 1 tháng 4 năm 1916, thực dân Pháp cho thành lập quận Sa Đéc thuộc tỉnh Vĩnh Long, gồm 5 tổng: An Hội, An Mỹ, An Trung, An Thạnh Hạ, Phong Nẫm. Ngày 24 tháng 12 năm 1921, quận Sa Đéc nhận thêm tổng An Thạnh Thượng từ quận Cao Lãnh, đổi lại tách tổng Phong Nẫm giao cho quận Cao Lãnh. Ngày 9 tháng 2 năm 1924, quận Sa Đéc được đổi tên thành quận Châu Thành thuộc tỉnh Sa Đéc khi tỉnh này được tái lập. Quận Châu Thành khi đó tương ứng với địa bàn thành phố Sa Đéc, huyện Châu Thành và các vùng lân cận, trong đó có một phần huyện Lấp Vò ngày nay nằm dọc theo sông Tiền.

Năm 1924, quận Châu Thành thuộc tỉnh Sa Đéc gồm 5 tổng:
Tổng An Hội gồm 4 làng: An Tịch, Tân Hưng, Thượng Văn, Tân Xuân (giải thể hai làng Hội Xuân và Nghi Phụng);
Tổng An Mỹ gồm 14 làng: An Hòa Đông, An Thuận, Hòa Hưng, Khánh An Đông, Phú Hòa (hợp nhất Phú An và Hòa Thuận), Phú Hựu, Phú Nhơn, Phú Nhuận, Tân An Đông, Tân Hựu, Tân Hựu Đông, Tân Hựu Trung, Tân Long, Tân Nhơn;
Tổng An Trung gồm 6 làng: Bình Tiên, Hòa Khánh, Tân Quy Tây, Tân Phú Trung, Tân Phú Đông, Vĩnh Phước;
Tổng An Thạnh Thượng gồm 8 làng: Hội An, Hội An Thượng, Mỹ An, Mỹ Hưng, Tân Hội, Tân Mỹ, Tân Mỹ Đông, Tòng Sơn;
Tổng An Thạnh Hạ gồm 6 làng: Long Khánh, Tân An Trung, Tân Đông, Tân Khánh, Tân Khánh Tây, Tân Quy Đông.

Quận lỵ quận Châu Thành ban đầu đặt tại làng Vĩnh Phước. Sau này, thực dân Pháp hợp nhất 6 làng Tân Quy Đông, Tân Quy Tây, Tân Hưng, Tân Phú Đông, Vĩnh Phước và Hòa Khánh lại thành một làng lấy tên là Tân Vĩnh Hòa. Từ đó, quận lỵ thuộc địa bàn làng Tân Vĩnh Hòa. Thời Pháp thuộc, làng Vĩnh Phước và sau đó là làng Tân Vĩnh Hòa vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Châu Thành và là tỉnh lỵ tỉnh Sa Đéc.

Sau này, chính quyền thực dân Pháp cũng tiến hành sáp nhập và thành lập một số làng mới trực thuộc như sau: Tân Vĩnh Hòa (hợp nhất 6 làng Tân Quy Đông, Tân Quy Tây, Tân Hưng, Tân Phú Đông, Vĩnh Phước và Hòa Khánh), An Phú Thuận (hợp nhất An Thuận, Phú An và Hòa Thuận), An Khánh (hợp nhất An Hòa Đông và Khánh An Đông), Hòa Tân (hợp nhất Hòa Hưng và Tân Hựu Trung), Phú Long (hợp nhất Phú Nhơn và Tân Long), An Nhơn (hợp nhất Tân An Đông và Tân Nhơn), Tân Nhuận Đông (hợp nhất Tân Hựu, Phú Nhuận và Tân Hựu Đông), Mỹ An Hưng (hợp nhất Mỹ An, Mỹ Hưng và Tòng Sơn), Hội An (sáp nhập Tân Hội vào Hội An), Tân Mỹ (sáp nhập Tân Mỹ Đông vào Tân Mỹ), Tân Khánh Tây (sáp nhập Long Khánh vào Tân Khánh Tây). Đồng thời, đổi tên làng Hội An Thượng thành làng Hội An Đông. Về sau, làng Hội An (thuộc tổng An Thạnh Thượng) cũng được giao về cho tổng Định Hòa, quận Chợ Mới, tỉnh Long Xuyên quản lý.

Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Ủy ban Kháng chiến Hành chánh Nam bộ chủ trương bỏ cấp tổng, bỏ đơn vị làng, thống nhất gọi là xã, đồng thời bỏ danh xưng quận, gọi thay thế bằng huyện. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa đến năm 1956 cũng thống nhất dùng danh xưng là xã, tuy nhiên vẫn gọi là quận cho đến năm 1975. Huyện Châu Thành ban đầu vẫn thuộc tỉnh Sa Đéc. Đồng thời, chính quyền Việt Minh cho thành lập thị xã Sa Đéc trực thuộc tỉnh Sa Đéc trên cơ sở tách đất làng Tân Vĩnh Hòa và các vùng lân cận.

Tháng 6 năm 1951, huyện Châu Thành thuộc tỉnh Long Châu Sa. Nhưng đến tháng 10 năm 1954, tỉnh Long Châu Sa lại chia làm 3 tỉnh là Sa Đéc, Châu Đốc, Long Xuyên như cũ. Lúc này, huyện Châu Thành trở lại thuộc tỉnh Sa Đéc.

Giai đoạn 1956-1976

Việt Nam Cộng hòa
Sau năm 1956, các làng gọi làng xã. Ngày 22 tháng 10 năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa bãi bỏ tỉnh Sa Đéc, phần bắc tỉnh này ở bờ trái (bờ bắc) sông Tiền nhập vào tỉnh Kiến Phong, phần nam tỉnh này ở bờ phải (bờ nam) sông Tiền (giữa sông Tiền và sông Hậu, gồm các huyện Lai Vung, Lấp Vò, Châu Thành, thị xã Sa Đéc) nhập vào tỉnh Vĩnh Long. Quận Châu Thành thuộc tỉnh Sa Đéc cũ được đổi tên thành quận Sa Đéc thuộc tỉnh Vĩnh Long. Lúc này, xã Tân Vĩnh Hòa chỉ còn giữ vai trò là quận lỵ quận Sa Đéc. Quận Sa Đéc có 4 tổng: An Thạnh, An Trung, An Thới, An Mỹ Tây.

Ngày 11 tháng 7 năm 1962, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cho lập thêm quận Đức Tôn thuộc tỉnh Vĩnh Long trên cơ sở tách đất từ quận Sa Đéc. Quận lỵ quận Đức Tôn đặt tại Cái Tàu Hạ, về mặt hành chánh thuộc xã Phú Hựu. Quận Đức Tôn gồm 2 tổng: An Mỹ Đông và An Mỹ Tây với 7 xã. Địa bàn quận Đức Tôn khi đó chiếm phần lớn huyện Châu Thành ngày nay. Sau năm 1965, cấp tổng bị giải thể, các xã trực thuộc quận.

Ngày 24 tháng 9 năm 1966, chính quyền Việt Nam Cộng hòa quyết định tái lập tỉnh Sa Đéc. Tỉnh Sa Đéc mới tách ra từ tỉnh Vĩnh Long, chỉ gồm phần đất nằm giữa hai con sông Tiền Giang và Hậu Giang, với diện tích khoảng 900 km². Khi đó, quận Sa Đéc lại đổi tên thành quận Châu Thành như cũ. Ngày 14 tháng 3 năm 1968, quận Châu Thành lại bị đổi tên thành quận Đức Thịnh. Lúc này, các xã Hội An Đông và Mỹ An Hưng cũng đã được giao về cho quận Lấp Vò cùng tỉnh quản lý.

Tỉnh lỵ tỉnh Sa Đéc khi đó có tên là "Sa Đéc", về mặt hành chánh vẫn thuộc xã Tân Vĩnh Hòa. Trong giai đoạn 1966-1975, xã Tân Vĩnh Hòa vẫn tiếp tục vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Châu Thành (sau năm 1968 là quận Đức Thịnh) và là tỉnh lỵ tỉnh Sa Đéc.

Phân chia hành chánh các quận Đức Thịnh và Đức Tôn cùng thuộc tỉnh Sa Đéc năm 1970 của chính quyền Việt Nam Cộng hòa:
Quận Đức Thịnh gồm 13 xã: An Tịch, Bình Tiên, Hòa Thành, Tân An Trung, Tân Dương, Tân Đông, Tân Hiệp, Tân Khánh, Tân Khánh Tây, Tân Mỹ, Tân Phú Trung, Tân Vĩnh Hòa, Tân Xuân;
Quận Đức Tôn gồm 7 xã: An Khánh, An Nhơn, An Phú Thuận, Hòa Tân, Phú Hựu, Phú Long, Tân Thuận Đông.

Chính quyền Cách mạng
Chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam và sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam cũng phân chia, sắp xếp lại các đơn vị hành chính trong tỉnh như bên chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Năm 1957, chính quyền Cách mạng cũng giải thể và sáp nhập tỉnh Sa Đéc vào tỉnh Vĩnh Long. Đồng thời, huyện Châu Thành cũ cũng đổi tên thành huyện Sa Đéc. Như vậy, lúc bấy giờ thị xã Sa Đéc và huyện Sa Đéc là hai đơn vị hành chính cấp huyện ngang bằng nhau và cùng thuộc tỉnh Vĩnh Long.

Trong giai đoạn 1963-1968, chính quyền Cách mạng lại tách đất huyện Châu Thành để thành lập thêm huyện Lê Hà (lấy tên một người chiến sĩ cộng sản đã hy sinh trước đó) thuộc tỉnh Vĩnh Long có địa giới hành chính trùng với quận Sa Đéc sau năm 1962 của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Huyện Lê Hà sau năm 1968 bị giải thể.

Địa bàn thị xã Sa Đéc của chính quyền Cách mạng khi đó tương ứng với xã Tân Vĩnh Hòa thuộc quận Sa Đéc của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Về các xã trực thuộc thị xã Sa Đéc, chính quyền Cách mạng lúc bấy giờ không sử dụng tên gọi xã Tân Vĩnh Hòa mà thay vào đó, vẫn duy trì tên gọi 5 xã Tân Quy Đông, Tân Quy Tây, Tân Hưng, Tân Phú Đông và Vĩnh Phước (không có xã Hòa Khánh) như thời Pháp thuộc.

Trong giai đoạn 1966-1974, địa bàn tỉnh Sa Đéc của chính quyền Việt Nam Cộng hòa vẫn do tỉnh Vĩnh Long của chính quyền Cách mạng quản lý. Do đó, huyện Sa Đéc và thị xã Sa Đéc vẫn thuộc tỉnh Vĩnh Long trong giai đoạn này. Bên cạnh đó, tên gọi "quận Đức Thịnh" và "quận Đức Tôn" cũng không được phía chính quyền Cách mạng công nhận và sử dụng.

Tháng 8 năm 1974, Trung ương Cục miền Nam quyết định giải thể các tỉnh Kiến Phong và An Giang để tái lập các tỉnh Long Châu Tiền, Long Châu Hà và Sa Đéc. Lúc này, huyện Sa Đéc cũng được đổi lại tên cũ là huyện Châu Thành và trực thuộc tỉnh Sa Đéc.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn đặt huyện Châu Thành và thị xã Sa Đéc cùng thuộc tỉnh Sa Đéc như trước đó cho đến đầu năm 1976. Huyện lỵ huyện Châu Thành đặt tại xã Phú Hựu. Đồng thời, một số xã cũng được hợp nhất thành các xã mới thuộc huyện Châu Thành như An Hiệp (hợp nhất An Tịch và Tân Hiệp), Tân Bình (hợp nhất Tân Xuân và Bình Tiên). Ngoài ra, chính quyền Cách mạng cũng bàn giao các xã Tân Khánh Đông (hợp nhất Tân Khánh và Tân Đông), Tân Khánh Trung (hợp nhất Tân Khánh Tây và Tân An Trung) và Tân Mỹ về cho huyện Lấp Vò cùng thuộc tỉnh Sa Đéc quản lý.

Từ năm 1976 đến nay
Tháng 2 năm 1976, Châu Thành là huyện của tỉnh Đồng Tháp cho đến ngày nay. Huyện Châu Thành ban đầu gồm có 11 xã: An Hiệp, An Khánh, An Nhơn, An Phú Thuận, Hòa Tân, Phú Hựu, Phú Long, Tân Bình, Tân Nhuận Đông, Tân Phú, Tân Phú Trung. Huyện lỵ đặt tại xã Phú Hựu.

Ngày 27 tháng 9 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 149-HĐBT về việc phân vạch lại địa giới hành chính một số xã, thị trấn của huyện Châu Thành thuộc tỉnh Đồng Tháp:
Tách ấp Phú Hiệp, ấp Phú Hòa và 1/2 ấp Phú Mỹ Lương của xã Phú Hựu với 260 hécta diện tích tự nhiên và 9.142 nhân khẩu để thành lập thị trấn Cái Tàu Hạ (thị trấn huyện lỵ).
Sau khi phân vạch địa giới hành chính, xã Phú Hựu (mới) có ấp Phú Thạnh, ấp Phú Long Bình, ấp Phú Hưng và 1/2 còn lại của ấp Phú Mỹ Lương với 1.252 hécta diện tích tự nhiên và 8.156 nhân khẩu.

Hành chính
Huyện Châu Thành có 12 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Cái Tàu Hạ (huyện lỵ) và 11 xã: An Hiệp, An Khánh, An Nhơn, An Phú Thuận, Hòa Tân, Phú Hựu, Phú Long, Tân Bình, Tân Nhuận Đông, Tân Phú, Tân Phú Trung.

Kinh tế - xã hội
Châu Thành là huyện thuần canh nông nghiệp, nên ngành nông nghiệp khá phát triển. Nhất là ngành nuôi trồng thủy sản chủ yếu là cá tra phân bố tại các xã cù lao chiếm diện tích rất lớn, là nguồn nguyên liệu quan trọng cho các cơ sở chế biến tại Khu công nghiệp Sa Đéc, cụm công nghiệp An Nhơn - Cái Tàu Hạ.

Nhãn Châu Thành là đặc sản của tỉnh Đồng Tháp.

Giáo dục
Trường THPT Châu Thành 1: Xã Tân Nhuận Đông

Trường THPT Châu Thành 2: Thị trấn Cái Tàu Hạ
Trường THPT Tân Phú Trung: Xã Tân Phú Trung.

Giao thông
Xã có các tuyến giao thông chính: Quốc lộ 80, DT 853, DT 854, DT 908.

Đây cũng là địa phương có dự án Đường cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ đi qua đang được xây dựng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Cognet, Isère

text:
Cognet là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 491 mét trên mực nước biển.
Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 36 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Đoàn Chèo Tuyên Quang

text:
Đoàn Chèo Tuyên Quang trước đây là đơn vị hoạt động nghệ thuật chèo độc lập, hoạt động từ năm 1962 đến năm 2009 thì sáp nhập về Đoàn Nghệ thuật Dân tộc Tuyên Quang với trụ sở đóng tại phố Tan Ha, xã Ỷ La thành phố Tuyên Quang, Tuyên Quang. Đoàn Chèo Tuyên Quang nằm ở ngoài vùng chèo châu thổ sông Hồng, cái nôi của nghệ thuật sân khấu chèo nhưng vẫn trong phạm vi ảnh hưởng của chiếng chèo xứ Đoài.

Lịch sử
Đoàn Văn công nhân dân tỉnh Tuyên Quang được thành lập năm 1962 với 2 đội là Đội ca múa nhạc và Đội chèo. Vài năm sau đó đoàn tách thành Đoàn Ca múa nhạc Tuyên Quang và Đoàn Chèo Tuyên Quang.

Trước đó, ngày 28/8/1961, Tỉnh ủy Ninh Bình ra quyết định về công tác khai hoang trong và ngoài tỉnh, bước đầu đưa khoảng 500 người Ninh Bình lên khai hoang ở tỉnh Tuyên Quang cho kịp sản xuất vụ đông năm 1961 - 1962. Trong khoảng thời gian 3 năm, với 3 đợt vận động, tỉnh Ninh Bình đã tổ chức đưa 30.000 dân đến Tuyên Quang để phát triển kinh tế - văn hoá - xã hội... Trong bối cảnh đó, Thời kỳ đầu thành lập đoàn Chèo Tuyên Quang, một số diễn viên của Nhà hát Chèo Ninh Bình đã tình nguyện lên Tuyên Quang để lập nghiệp và hình thành đội chèo.

Năm 2009, theo quyết định của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tuyên Quang, 2 đội đã sáp nhập thành Phòng Tổ chức biểu diễn thuộc Đoàn Nghệ thuật Dân tộc tỉnh. Năm 2010, Đoàn có 10 diễn viên chèo, hầu hết không được đào tạo bài bản mà chủ yếu được tuyển chọn qua năng khiếu rồi được lớp diễn viên đi trước truyền lại kinh nghiệm. Tuy nhiên, Đoàn đã đoạt được nhiều giải cao trong các cuộc liên hoan sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc.

Đoàn Chèo Tuyên Quang hiện chỉ còn là một tổ chèo thuộc Đoàn Nghệ thuật Dân tộc Tuyên Quang. Đội Chèo Tuyên Quang có chức năng tổ chức các hoạt động biểu diễn nghệ thuật Chèo, khai thác, bảo tồn và phát triển nghệ thuật Chèo truyền thống trong và ngoài tỉnh; Xây dựng chương trình kịch mục của loại hình nghệ thuật Chèo; Khôi phục, bảo tồn và truyền bá sâu rộng nghệ thuật Chèo truyền thống và Dân ca các dân tộc; Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ cho diễn viên, nhạc công và các đội văn nghệ không chuyên ở Tuyên Quang; Mở rộng mối quan hệ giao lưu, học tập với các đoàn nghệ thuật khác; Tuyển chọn, đào tạo nhân lực để đáp ứng sự phát triển của nhà hát và Thực hiện các nhiệm vụ chính trị khác do tỉnh giao cho.

Thành tích
Năm 2013, Tại cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2013 diễn ra ở Hải Phòng. Đoàn Chèo Tuyên Quang giành Huy chương bạc vở diễn "Nắng quái chiều hôm". Giải cá nhân có 01 Huy chương vàng (Đỗ Vĩnh Thuận) và 03 Huy chương bạc (Phùng Thị Minh Hằng, Đỗ Thành Đồng, Vũ Thị Phương Thảo). Cơ cấu giải thưởng cuộc thi có tổng 03 vở diễn đạt HCV và 06 vở diễn đạt HCB, 42 HCV cá nhân, 68 HCB cá nhân. Xếp thứ 9/17 đoàn tham dự theo thành tích huy chương.

Tham khảo

Chèo
Tuyên Quang
Sân khấu cổ truyền Việt Nam


title: Kitcharao, Agusan del Norte

text:
Kitcharao là đô thị hạng 3 ở tỉnh Agusan del Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 18.659 người trong.

Các khu phố (barangay)

Kitcharao được chia thành 11 khu phố (barangay).

 Bangayan
 Canaway
 Hinimbangan
 Jaliobong
 Mahayahay
 Poblacion
 San Isidro
 San Roque
 Sangay
 Crossing
 Songkoy
Năm 2005, các khu phố Crossing và Songkoy được thành lập.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000

Đô thị của Agusan del Norte


title: Định luật Charles

text:
Định luật Charles (hay còn gọi là định luật thể tích) là một định luật khí thí nghiệm mô tả cách mà chất khí nở ra vì nhiệt. Một phát biểu hiện đại của định luật Charles là:

Khi thể tích của một mẫu khí khô là không đổi, nhiệt độ Kelvin và áp suất của nó sẽ tỉ lệ thuận với nhau.

Mối quan hệ tỉ lệ thuận có thể được viết thành:

Có thể hiểu là:

trong đó:
p là áp suất của khí,
T là nhiệt độ của khí (đơn vị đo là kelvin),
k là một hằng số.

Lượng khí không đổi cùng áp suất ở trạng thái 1 và 2 thìː

Đây là trường hợp đặc biệt của phương trình khí lý tưởng pV = nRT.

Lịch sử
Định luật được đặt theo tên nhà khoa học Jacques Charles, người đã lập công thức cao định luật gốc trong một tcông trình không được công bố vào những năm 1780.

Ở trong hai trong số bốn bài tiểu luận được thuyết trình từ mùng hai đến ngày 30 tháng 10 năm 1801, John Dalton đã giới thiệu bằng thí nghiệm rằng tất cả các loại chất khí và hơi mà ông đã được học đều giãn nở một lượng như nhau giữa hai điểm nhiệt độ cố định. Nhà triết học tự nhiên người Pháp Joseph Louis Gay-Lussac đã xác nhận khám phá này trong buổi thuyết trình tại Viện Pháp quốc vào ngày 31 tháng 1 năm 1802, mặc dù ông đã công nhận khám phá này là từ công trình không được công bố từ thập niên 1780 của Jacques Charles. Những nguyên tắc cơ bản đã được Guillaume Amontons vàFrancis Hauksbee mô tả từ một thế kỉ trước..

Các công thức trên là cách viết khác của định luật Gay-Lussac thực sự: V(T) = V0[1 + a0(T - T0)]

 với  V0, a0 = 1/T0 là thể tích, hệ số giản đẳng áp khí ở nhiệt độ chuẩn (0 °C) T0 = 273,15 K
 V(T): thể tích khí ở nhiệt độ T
hay tổng quát với khí lý tưởng: V2 = V1[1 + aV(T2 - T1)], trong đó aV = 1/T1

Xem thêm
 Phương trình khí lý tưởng
 Định luật Boyle-Mariotte
 Định luật Gay-Lussac 2
 Định luật Avogadro

Tham khảo

Charles
Khí lý tưởng


title: Branchinecta

text:
Branchinecta là một chi tôm trong họ Branchinectidae. Chi này có 60 loài, found on all continents except Africa và Australia. Branchinecta gigas, loài tôm đẹp khổng lồ, là loài lớn nhất trong bộ, với chiều dài lên đến , và Branchinecta brushi sống ở nơi có cao độ cao nhất trong tất cả các loài giáp xác, với độ cao, một kỷ lục nó chia sẻ với copepod Boeckella palustris.

Các loài
Branchinecta achalensis Cesar, 1985
†Branchinecta barstowensis Belk and Schram, 2001
Branchinecta belki Maeda-Martínez, Obregón-Barboza & Dumont, 1992
Branchinecta brushi Hegna & Lazo-Wasem, 2010
Branchinecta campestris Lynch, 1960
Branchinecta coloradensis Packard, 1874
Branchinecta constricta Rogers, 2006
Branchinecta conservatio Eng, Belk & Eriksen, 1990
Branchinecta cornigera Lynch, 1958
Branchinecta dissimilis Lynch, 1972
Branchinecta ferox (M. Milne-Edwards, 1840)
Branchinecta gaini Daday, 1910
Branchinecta gigas Lynch, 1937
Branchinecta granulosa Daday, 1902
Branchinecta hiberna Rogers & Fugate, 2001
Branchinecta iheringi Lilljeborg, 1889
Branchinecta kaibabensis Belk & Fugate, 2000
Branchinecta lateralis Rogers, 2006
Branchinecta leonensis Cesar, 1985
Branchinecta lindahli Packard, 1883
Branchinecta longiantenna Eng, Belk & Eriksen, 1990
Branchinecta lynchi Eng, Belk & Eriksen, 1990 : Tôm tiên hồ mùa xuân
Branchinecta mackini Dexter, 1956
Branchinecta mesovallensis Belk & Fugate, 2000
Branchinecta mexicana Maeda-Martínez, Obregón-Barboza & Dumont, 1992
Branchinecta minuta Smirnov, 1948
Branchinecta oriena Belk & Rogers, 2002
Branchinecta orientalis G. O. Sars, 1901
Branchinecta oterosanvicentei Obregón-Barboza, et al., 2002
Branchinecta packardi Pearse, 1912
Branchinecta paludosa (O. F. Müller, 1788)
Branchinecta palustris Birabén, 1946
Branchinecta papillosa Birabén, 1946
Branchinecta pollicifera Harding, 1940
Branchinecta potassa Belk, 1979
Branchinecta prima Cohen, 1983
Branchinecta readingi Belk, 2000
Branchinecta rocaensis Cohen, 1982
Branchinecta sandiegonensis Fugate, 1993
Branchinecta serrata Rogers, 2006
Branchinecta somuncurensis Cohen, 1983
Branchinecta tarensis Birabén, 1946
Branchinecta tolli (G. O. Sars, 1897)
Branchinecta valchetana Cohen, 1981
Branchinecta vuriloche Cohen, 1985

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Branchinectidae


title: Bièvres, Ardennes

text:
Bièvres là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Bievres


title: Bokermannohyla lucianae

text:
Bokermannohyla lucianae là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Nguồn
 Pimenta, B. 2004. Bokermannohyla lucianae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Bokermannohyla
Động vật đặc hữu Brasil


title: Yeongdong (huyện)

text:
Yeongdong (Yeongdong-gun, âm Hán Việt: Vĩnh Đồng quận) là một huyện ở tỉnh Chungcheong Bắc, Hàn Quốc. Huyện này có diện tích 845,01 km², dân số năm 2001 là 57.424 người.  Trong thời chiến tranh Triều Tiên, huyện này là nơi có sự kiện No Gun Ri, nơi có nhiều thường dân bị giết hại.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính quyền huyện Yeongdong

Chungcheong Bắc
Huyện Hàn Quốc


title: Sierentz

text:
Sierentz là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Haut-Rhin, quận Mulhouse (quận), tổng Sierentz (tổng). Tọa độ địa lý của xã là 47° 39' vĩ độ bắc, 07° 27' kinh độ đông. Sierentz nằm trên độ cao trung bình là 270 mét trên mặt nước biển, có độ cao thấp nhất là 244 mét và độ cao nhất là 301 mét. Xã có diện tích 13,22 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2442 người; mật độ dân số là 184 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Haut-Rhin


title: Tillandsia cardenasii

text:
Tillandsia cardenasii là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của Bolivia.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009

C
Thực vật Bolivia


title: Danh sách Thủ tướng Thái Lan

text:
Chức vụ Thủ tướng Thái Lan bắt đầu có từ năm 1932 với vị Thủ tướng đầu tiên là Phraya Manopakorn Nititada, người đã lãnh đạo một cuộc đảo chính chấm dứt đặc quyền quân chủ tuyệt đối của Vương triều Chakri và biến vương triều này thành đại diện cho một chế độ quân chủ hiến pháp. Kể từ đó, đến nay, đã có 36 đời Thủ tướng, trong đó có 2 vị làm Thủ tướng 3 lần (không liên tục), và một vài vị nữa làm Thủ tướng 2 lần (không liên tục). Gần một nửa số người đã giữ chức vụ Thủ tướng Thái Lan nhận chức này khi đang là quân nhân.

Danh sách

Dòng thời gian

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Danh sách Thủ tướng Thái Lan
 Lịch sử Chính phủ Thái Lan

Thủ tướng Thái Lan
Chính phủ Thái Lan
Danh sách thủ tướng theo quốc gia


title: Salara

text:
Salara là một đô thị ở tỉnh Rovigo ở vùng Veneto của Ý, có khoảng cách khoảng 90 km về phía tây nam của Venezia và khoảng 30 km về phía tây nam của Rovigo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.221 người và diện tích là 14,3 km².

Đô thị Salara có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Ca'Priore, Le Caselle, Santa Croce, và Veratica.

Salara giáp các đô thị: Bagnolo di Po, Calto, Ceneselli, Felonica, Ficarolo, Trecenta.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.salara.info/

Đô thị tỉnh Rovigo
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Cheilotoma erythrostoma

text:
Cheilotoma erythrostoma là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Faldermann miêu tả khoa học năm 1837.

Chú thích

Tham khảo

Cheilotoma


title: Amegilla bechuanensis

text:
Amegilla bechuanensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1935.

Loài này phân bố ở Zimbabwe.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1935


title: Conus arenatus

text:
Conus arenatus, tên tiếng Anh: sand-dusted cone, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Conus Biodiversity website

Động vật được mô tả năm 1792
arenatus


title: Pseudebulea

text:
Pseudebulea là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Pseudebulea fentoni Butler, 1881
Pseudebulea hainanensis Munroe & Mutuura, 1968
Pseudebulea kuatunensis Munroe & Mutuura, 1968
Pseudebulea lungtanensis Munroe & Mutuura, 1968

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

}

Wurthiini


title: Galleridia

text:
Galleridia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 2084 Okayama

text:
2084 Okayama (1935 CK) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 2 năm 1935 bởi S. Arend ở Uccle.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2084 Okayama

Được phát hiện bởi Sylvain Julien Victor Arend
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1935


title: Bombus simillimus

text:
Bombus simillimus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1852.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1852


title: Chùa Bồ Đề (Bình Định)

text:
Chùa Bồ Đề nằm ở khu phố Tài Lương, phường Hoài Thanh, thị xã Hoài Nhơn, Bình Định. Chùa ngày trước thuộc xã Bồ Đề, huyện Bồng Sơn, phủ Hoài Nhơn nên mọi người lấy tên địa phương mà đặt tên cho chùa. Chùa hiện là một ngôi nhà nhỏ có diện tích 4 x 6 (m^2), trên chấn thủy có bảng hiệu chùa bằng chữ Hán: Bồ Đề Tự. Chùa được cho là thờ bà Cao Thị Nguyên, vợ của Đào Duy Từ.

Chú thích

Chùa tại Bình Định


title: Việt Hải

text:
Việt Hải là một xã của huyện đảo Cát Hải, thành phố Hải Phòng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Việt Hải nằm ở phần phía đông của đảo Cát Bà, hòn đảo lớn thứ ba Việt Nam, có vị trí địa lý:
Phía tây giáp xã Gia Luận và xã Trân Châu
Phía nam giáp thị trấn Cát Bà.

Xã Việt Hải có diện tích 68,17 km², dân số năm 2022 là 290 người, mật độ dân số đạt 4 người/km².

Nhiều hòn đảo thuộc vịnh Hạ Long ở phía đông và bắc của xã Việt Hải vẫn chưa được phân định về quyền quản lý lãnh thổ giữa tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng, trong đó có một số đảo như đảo Bồ Hòn, đảo Hang Tria, đảo Đầu Bê, hòn Lờm Bò, hòn Miếng Gương,.... Một số vịnh biển ăn sâu vào đất liền xã Việt Hải như vịnh Lan Hạ, lạch Tùng Gầu, vụng Áng Le, lạch Đầu Xuôi, lạch Trầu, vụng Cửa Cái,...

Hành chính
Xã Việt Hải được chia thành 2 xóm: 1, 2.

Chú thích

Tham khảo

Xã, phường, thị trấn hải đảo Việt Nam


title: Trận Maastricht

text:
Trận Maastricht là một trong những trận đánh đầu tiên diễn ra trong chiến dịch tấn công Tây Âu của Đức Quốc xã năm 1940. Maastricht là một thành phố đầu mối của Hà Lan mà nếu làm chủ nó, quân Đức có thể đánh chiếm pháo đài chiến lược Eben-Emael của Bỉ, đồng thời chia cắt các lực lượng quân Đồng Minh ra làm đôi.

Cuộc tấn công các cây cầu tại Maastricht có kết nối chặt chẽ với kế hoạch táo bạo nhằm đột kích siêu pháo đài kiên cố Eben-Emael, nằm ngay phía tây nam Maastricht. Pháo đài này - được coi là một thành trì cực kỳ quan trọng của người Bỉ - kiểm soát phần lớn sông đào Albert, sông Meuse và 4 cây cầu khác. Một khi pháo đài này chưa bị triệt hạ, Sư đoàn Thiết giáp số 4 Đức sẽ còn gặp nguy hiểm.

Bối cảnh và sự chuẩn bị của hai bên
Hitler đã tin rằng một trong những nguyên nhân làm thất bại kế hoạch Schlieffen của Đức trong chiến tranh thế giới thứ nhất là do tuyến đường tiến công bị giới hạn trong lãnh thổ Bỉ như một nút cổ chai. Vì thế, ông ta quyết định rằng cuộc tấn công của Đức nhất thiết phải đi qua khu vực phía nam của Hà Lan tại tỉnh Limburg, bao gồm cả tỉnh lỵ Maastricht. Đã có lúc, trong phiên bản thứ hai của "Kế hoạch Vàng" ngày 29 tháng 10, người Đức còn có ý định giới hạn cuộc xâm chiếm dọc theo một giới tuyến ở phía nam Venlo, tức là bỏ qua khu Pháo đài Holland nhưng vẫn phải đánh chiếm Maastricht.

Mục tiêu của người Đức trong chiến dịch này là chiếm giữ nguyên vẹn 3 cây cầu bắc qua sông sông Meuse (người Hà Lan gọi là sông Maas), gồm có: cầu St. Servaasbrug, cầu Wilhelminabrug và cây cầu đường xe lửa ở phía bắc, nhằm phối hợp với cuộc tấn công pháo đài Eben-Emael, giúp tăng viện một cách hiệu quả cho lực lượng khinh binh tại đó và bảo đảm một căn cứ chắc chắn cho cuộc vượt sông đào Albert.

Nhờ có nhiều dân cư của Maastricht là người Đức, tình báo Đức đã nắm được khá rõ về các chỉ thị của nhà cầm quyền, các biện pháp an ninh và các địa điểm chính xác nơi mà chất nổ được đặt. Từ đó họ vạch ra một kế hoạch với 2 bộ phận: một nhóm đặc nhiệm được đào tạo bài bản sẽ mặc quần áo dân sự và cố gắng phá hủy các khối chất nổ cùng ngòi nổ, còn nhóm thứ 2 là biệt kích giả làm nhân viên quân sự hay dân sự Hà Lan để đột kích các cây cầu. Nhiệm vụ này được giao cho tiểu đoàn Hocke (Hocke Sonderverband), với sự hỗ trợ của Tiểu đoàn Đặc nhiệm 100 (Battalion zum Besonderen Verwendung 100) có trang bị một số xe bọc thép và pháo phòng không cơ động.

Người Hà Lan cũng nhận thức được tầm quan trọng của thành phố cùng với những cây cầu tại đây, và thành phố được bố phòng khá đầy đủ so với phần còn lại của tỉnh. Tổng cộng lực lượng khoảng 750 người được bố trí bảo vệ các cây cầu và một vị trí mạnh được chỉ định. Trong đó, khoảng 200 người phụ trách trong khu vực biên giới với Bỉ. Hai đại đội (300 người) tạo thành tuyến phòng thủ vòng ngoài của thành phố. Họ được lệnh bảo vệ những rào chắn mà họ tự dựng lên, ngăn chặn đòn tấn công đầu tiên của quân địch và sau đó rút lui. Họ chỉ có hai khẩu súng chống tăng. Để đảm bảo trong trường hợp thành phố bị cô lập trước cuộc tấn công chớp nhoáng, một phòng tuyến thứ hai được thành lập chỉ với 100 người. Phần lực lượng còn lại - khoảng một đại đội - có một đồn gác thường trực tại ờ tây sông Maas và tại cả ba cây cầu.

Đêm trước trận chiến
Nhóm đặc nhiệm "dân sự" Đức đã gặp khó khăn trong việc phá hủy các khối thuốc nổ trên cầu. 2 tốp trong số này đã bị bắt ngay lập tức. Tốp thứ ba, bao gồm 1 hạ sĩ quan Đức và 6 cộng tác viên Hà Lan, đã đến Maastricht vào tối ngày 9 tháng 5 và trú ẩn trong ngôi nhà của một công dân Đức trong thành phố. Tốp này có mục tiêu là cầu Wilhelminabrug. Thế nhưng họ đã uống rượu trong thời gian chờ đợi căng thẳng và đến sáng chỉ còn lại viên hạ sĩ quan và 1 cộng tác viên là còn khả năng hoạt động. 2 người đến cầu lúc 3h30, giả vờ là công nhân dân sự trà trộn trong một nhóm công nhân thật, nhưng lính gác Hà Lan vẫn phát hiện ra. Sau khi bị bắt giữ, họ kháng cự và cộng tác viên Hà Lan bỏ chạy với một khẩu súng lục cướp được, nhưng đã bị lính gác bắn chết. Mọi hoạt động phá hoại sau đó cũng đều bị thất bại.

Trận chiến

Hệ thống cống phức tạp ở Borgharen - phía bắc Maastricht - là một trong những công trình thủy lợi không thể phá hủy. Có một trung đội bộ binh đồn trú tại đây. Ở gần cây cầu là một hầm chứa đại bác có đặt một khẩu súng máy yểm trợ. Sáng sớm hôm đó, một đội tuần tra 6 người bộ binh cơ giới Đức đã tiếp cận đồn gác bảo vệ ở phía đông. Họ là một nhóm trinh sát thuộc tiểu đoàn Hocke. Họ đã bị chặn lại và 4 người trong số đó bị bắt làm tù binh. 2 người còn lại chạy thoát được. Viên trung úy chỉ huy của Hà Lan tin là địch sẽ còn đến nữa, và ra lệnh cho người của mình chuẩn bị sẵn sàng. Không lâu sau, 2 tốp lính Đức xuất hiện - 1 tốp đi xe đạp và 1 tốp đi xe máy. Quân Hà Lan đợi họ tiến sâu khoảng 50 mét vào trong vùng phục kích rồi khai hỏa với 2 khẩu súng máy và toàn bộ súng trường sẵn có. Người Đức phải tạm thời rút lui. Tuy nhiên, ngay sau đó Đức đưa thêm quân đến tăng viện, lực lượng đồn trú ở bờ đông con sông ngày càng bị áp đảo. Họ cố gắng rút xuống cống, dù gặp nhiều khó khăn trước hỏa lực tăng cường của Đức. Lực lượng trú trong cống có thể tự mình chống trả được với quân Đức, nhưng đội ở phía đông nam chịu trách nhiệm phòng thủ lối vào phía bắc Maastricht, đã phải chịu thua sau khi khẩu súng máy của họ bị hỏng. Một khoảng trống xuất hiện tại tuyến phòng thủ ngoại vi thành phố và sớm bị quân chủ lực Đức thâm nhập, gây tác động mạnh đến khu vực cống.

Trong khi đó, cuộc tiến quân của Tiểu đoàn Đặc nhiệm 100 (BtlzbV100) đã bị chậm trễ. Ngoài một vài con đường bị chặn đã được khai thông, thì những chiếc xe bọc thép và pháo phòng không cơ giới đã phải chiến đấu trên đoạn đường qua Rothem (đông bắc Maastricht] trước khi đến được tuyến phòng thủ vòng ngoài tại Mariënwaard. Nơi này được bảo vệ bằng một rào chắn bằng sắt hình chữ "T", và cả một khẩu súng chống tăng hiện đại. Nhưng không may là viên chỉ huy trung đội đã quên đóng chặt nó lại và đưa khẩu súng chống tăng ra khỏi vị trí của nó để... bắn máy bay! Kết quả là các xe cộ Đức có thể vượt qua tuyến phòng thủ bên ngoài mà không gặp khó khăn gì nghiêm trọng. Không chỉ có vậy, các đồn gác khác thuộc hệ thống phòng thủ ngoại vi cũng lần lượt thất thủ, vì đối phương đã sớm xuất hiện phía sau lưng họ.

Sư đoàn Thiết giáp số 4 Đức đã gặp phải một số kháng cự tại Gulpen và bị trì hoãn mất vài giờ đồng hồ. Một lực lượng ở phía nam, được chỉ thị phải tiến quân vào Maastricht từ hướng nam, đã tiến quân được nhanh hơn. Họ đã xuất hiện trước tuyến phòng thủ ngoại vi tại Heugem luc 5h45. Tại đây các rào chắn đã được dựng lên và đóng chặt lại. Đơn vị đồn trú ở đây đã được lệnh lui sang bên kia sông Maas, vì rõ ràng là tuyến phòng thủ ngoại vi giờ đã bị chọc thủng.

Tiếp theo là các cuộc chiến chặn hậu của quân phòng thủ nhằm làm chậm bước tiến quân Đức. Khi các khẩu pháo cơ giới và xe thiết giáp thuộc Tiểu đoàn Đặc nhiệm 100 đã tiến qua thành phố trên đường đến các cây cầu quan trọng, thì tại Akerstraat - gần nhà ga - một trong những nhóm chặn hậu Hà Lan đã chốt ở vị trí này. Họ có 2 khẩu súng chống tăng 20 ly. Khi chiếc xe thiết giáp Đức đầu tiên tiếp cận, họ đã nổ súng ngay lập tức. Đại bác và súng máy Đức cũng khai hỏa. Quân phòng thủ đã hạ được 2 xe bọc thép đi đầu và có thể cả chiếc thứ ba. Những chiếc xe bị hỏng đã cản đường số xe còn lại. Người Đức đã cố gắng để di dời các thương binh ra khỏi xe. Trong khi đó, có thêm ngày càng nhiều bộ binh và súng chống tăng Đức được triển khai. Các bao cát ẩn nấp của 20 quân phòng thủ đã bị bắn tan nát thành từng mảnh trước hỏa lực dữ dội của Đức. Người Đức đã phải ngạc nhiên khi số lượng lớn đạn từ súng phóng lựu 20 ly và súng máy vẫn chưa được đánh gục được đối phương. Khi bộ binh Đức sắp đến được vị trí của mình, viên trung sĩ chỉ huy Hà Lan đã ra lệnh rút lui có tổ chức. Họ đã an toàn đến được bờ tây sông Maas không lâu sau đó.

Cây cầu cổ St. Servaasbrug - mục tiêu của Tiểu đoàn Đặc nhiệm 100 và Sư đoàn Thiết giáp số 4 - đã bị phá sập lúc 6 giờ, khi những chiếc xe bọc thép đầu tiên xuất hiện trong tầm nhìn. Mười lăm phút sau, đến lượt cầu Wilhelminabrug. Nỗ lực của Đức nhằm đánh chiếm nguyên vẹn những mục tiêu quan trọng này đã trở nên vô ích. Giờ chỉ còn lại duy nhất cây cầu đường xe lửa. Đó là một địa điểm vượt sông rất thích hợp cho xe tăng, và chỉ có 35 lính Hà Lan phòng thủ với 1 súng máy hạng nặng, 3 súng máy hạng nhẹ và 2 súng chống tăng.

Đến từ phía bắc là phần còn lại của tiểu đoàn Hocke. Súng chống tăng và súng máy hạng nặng của Hà Lan đã tấn công vào ngay đầu đội hình xe cộ Đức. Đặc biệt, súng chống tăng đã tỏ ra rất hiệu quả trong cuộc chiến này. Quân Đức nhảy ra khỏi ô tô và xe đạp để trú ẩn trong nhà máy. Sau đó họ đã cố gắng tiến về phía cầu. Quân phòng thủ Hà Lan rút hết sang bờ tây và đóng chặt các cửa sắt. Những lính Đức đầu tiên, dưới sự chỉ huy của sĩ quan Trung úy Hocke, đã trèo qua cánh cổng. Một số bị hạ bởi hỏa lực Hà Lan, còn những người khác đã đến được cây cầu. Đúng lúc đó thuốc nổ được kích hoạt, cây cầu đổ sập xuống sông (lúc 6h20), kéo theo số lính Đức, bao gồm cả Hocke.

Sau khi toàn bộ cầu trên sông Maas bị phá hủy, nhiệm vụ còn lại của người Hà Lan là cầm chân quân Đức càng lâu càng tốt. Tại các cây cầu đã bị phá ở Maastricht, một vài đơn vị rải rác của Hà Lan đã làm cho quân Đức phải khốn khổ. Quân Hà Lan đã phân tán ra nhiều điểm chiến lược trong đó có một đội bắn tỉa trên các ngọn tháp của cầu. Khi người Đức mạo hiểm đặt một khẩu súng chống tăng phía trước cây cầu, chĩa sát vào St. Servaasbrug, quân Hà Lan ngay lập tức tiêu diệt toàn bộ khẩu đội. Một khẩu đội mới cũng chịu chung số phận. Một số ít các xuồng cao su đã thử vượt sông Maas nhưng bị bắn ra thành từng mảnh. Sau đó quân Đức đã rút khỏi vị trí này.

Ở phía nam Maastricht - tại núi Saint Peter - 5 khẩu súng máy hạng nặng và một số súng máy hạng nhẹ đã tấn công một đội trinh sát thuộc Sư đoàn Thiết giáp số 4 Đức. Một số xe - trong đó một xe bọc thép hạng nhẹ - đã bị phá hủy. Do hỏa lực này người Đức đã không thể tiêu diệt các rào chắn được dựng lên tại bờ tây sông Meuse.

Cây cầu đường sắt đã bị phá hủy là nơi chiến sự diễn ra ác liệt nhất. Phần còn lại của tiểu đoàn Hocke đã được quân chủ lực Đức tăng viện đã tới đây. 2 xe bọc thép đã cố gắng tiến đến bờ đông con sông nhưng bị 2 khẩu súng chống tăng phá hủy. Ngoài ra còn 1 xe tăng hạng nhẹ khác cũng bị súng chống tăng loại khỏi vòng chiến. Quân Đức bị thiệt hại rất nhiều. Tuy nhiên, đến 7h45 có thêm 3 xe thiết giáp và 1 đại bác cơ giới Đức của Tiểu đoàn Đặc nhiệm 100 tới nơi. Tình hình nhóm khinh bộ binh Hà Lan trở nên nguy kịch. Nhiều quân phòng thủ đã bị giết hay bị thương bởi hỏa lực Đức, và một trong 2 khẩu súng chống tăng đã bị bắn hỏng. Họ liền liên lạc với tổng hành dinh địa phương để báo cáo tình hình. Và rõ ràng là sau cuộc liên lạc đó, quân Hà Lan tại Maastricht đã được lệnh ngừng chiến đấu.

Trung tá Govers - viên tư lệnh địa phương tại Limburg - sau đó đã tổ chức một cuộc họp lúc 7 giờ hôm ấy. Kế hoạch tác chiến của Đức đã được tìm thấy trong người một trong những tù binh bắt được hồi sáng. Toàn bộ các đơn vị Đức đều được đề cập đến trong kế hoạch cùng với bản đồ và các chỉ dẫn. Rõ ràng là tất cả các cây cầu đã bị phá, và toàn bộ sư đoàn xe tăng Đức đã được triển khai ở Nam Limburg. Govers chỉ còn lại 2 đại đội dưới quyền, mà không có súng chống tăng hay pháo binh. Thành phố cổ Maastricht - cùng với tất cả di sản văn hóa của nó - không nên chịu tổn hại hơn mức cần thiết. Kết quả cuộc họp là mọi sự chống cự tại trong và xung quanh Maastricht (hệ thống phòng ngự cuối cùng còn đứng vững của Limburg) đều chấm dứt. Đích thân Govers đi tới cầu Wilhelminabrug với đề nghị ngừng bắn. Ngay sau đó liên lạc được thiết lập. Lúc 9h30, tất cả quân Hà Lan tại Maastricht và vùng lân cận đã đầu hàng.

Kết quả

Người Đức đã lên kế hoạch cho quân tiên phong và bộ binh đi trước tiếp cận các cây cầu và pháo đài Eben-Emael của Bỉ lúc 10 giờ ngày 10 tháng 5, trước khi các đơn vị hạng nặng đến nơi trong ngày 11 tháng 5. Thế nhưng cây cầu phao được dựng lên thay thế cho chiếc cầu đường sắt đã bị phá hủy trên sông Maas đã không thể sẵn sàng sử dụng trước 8 giờ sáng ngày 11. Điều này khiến cho cuộc tấn công cuối cùng của Đức vào Eben-Emael sau đó phải bắt đầu muộn hơn nhiều, và pháo đài này chỉ đầu hàng vào lúc 11h20 ngày 11 (giờ Hà Lan), chậm 24 giờ so với dự kiến của Đức.

Tuy nhiên đây chỉ là một chi tiết nhỏ trong toàn bộ Kế hoạch Vàng. Trên thực tế, tốc độ tiến quân chậm chạp của Đức tại khu trung tâm của mặt trận này giúp cho người Đức nhiều hơn so với Đồng Minh, vì Đức đã dự định thu hút quân Pháp và Anh tiến càng nhiều càng tốt vào lãnh thổ Bỉ. Thực tế là các trận chiến trên các kênh đào Albert đã làm họ tốn nhiều thời gian hơn một chút so với kế hoạch nhưng không nghiêm trọng, mặc dù những người vạch định kế hoạch của Đức đã khá khó chịu bởi sự trì hoãn dọc theo sông Meuse này. Việc người Đức kiểm soát được kênh đào Albert là không thể tranh cãi. Những kết quả của thất bại tại Maastricht và kênh đào Albert không được đánh giá cao như là một thành tích đáng kể của các lực lượng Hà Lan và Bỉ, mặc dù những thành quả của một số đơn vị Hà Lan ở Limburg với những trang bị vũ khí hạn chế của họ có thể được coi là xuất sắc.

Thiệt hại

Trận chiến ở Nam Limburg (khu vực Roosteren - Maastricht) đã làm chết 47 binh lính Hà Lan (2 sĩ quan, 7 hạ sĩ quan, 38 hạ sĩ và binh lính). Thiệt hại của Đức không được rõ ràng về chi tiết - dù ở một số nơi cũng có các số liệu chính xác. Ước tính khoảng 130-190 lính Đức chết khi trong cuộc chiến ở phía nam, tính cả ở các cây cầu tại Vroenhoven và Veldwezelt của Bỉ. Sau trận chiến, người ta tìm thấy 186 xác lính Đức tại Ysselsteyn, trong số này có thể có những người bị chết vì vết thương ở nơi khác. Tài liệu của Đức xác nhận rằng có 9 xe thiết giáp và xe tăng đã bị phá hủy tại Limburg. Ngoài ra còn 10 máy bay Đức (chủ yếu là loại Ju-52 và Ju-87) bị rơi hay bị bắn hạ ở Nam Limburg.

Riêng tiểu đoàn Hocke Đức đã bị thiệt hại đáng kể. Nhiều báo cáo nói có khoảng 100 người chết và bị thương và tướng Đức Melzer cũng nhận xét: "Cả hai đơn vị đều chịu tổn thất nặng nề, đặc biệt là đại đội xe đạp". Vì là một đơn vị bí mật, nên không có báo cáo chính thức của Đức về số quân tử trận của đơn vị này, chỉ có 13 người được ghi nhận, trong đó có chỉ huy tiểu đoàn, Hans-Joachim Hocke.

Chú thích

Tham khảo
Lou de Jong, 1969, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, Deel 2: Neutraal, Amsterdam, Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (Vương quốc Hà Lan trong thế chiến thứ hai, Phần 2: Trung lập, Amsterdam, Viện Tư liệu chiến tranh)

Liên kết ngoài
Trang web Lịch sử Hà Lan

Trận Hà Lan
Trận đánh trong Thế chiến thứ hai
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Hà Lan
Trận chiến nước Pháp


title: Pseudolimnophila pluto

text:
Pseudolimnophila pluto là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Nhà Omeyyad

text:
Nhà Omeyyad (cũng được viết là Nhà Umayyad, hay Á vương triều Oa Mã) là một vương triều Hồi giáo Ả Rập (661 - 750) do các khalip (vua Hồi) cai trị. Năm 632, sau khi nhà tiên tri đạo Hồi Muhammad qua đời, Abu Bakar trở thành vị khalip chính thống đầu tiên, đóng đô ở Medinah. Chính quyền của các khalip chính thống sau đó đã được chuyển sang cho nhà Omeyyad năm 661. Nhà Omeyyad đóng đô ở Damascus. Triều đại mới này đã nhanh chóng bành trướng thế lực và lãnh thổ (trải dài từ Bắc Phi, Tây Ban Nha tới Trung Á và Tây Bắc Ấn). Đến năm 750, nhà Omeyyad ở châu Á bị nhà Abbas truất phế và thay thế. Vị khalip Omeyyad cuối cùng là Marwan II bị giết.

Năm 750, một hoàng tôn nhà Omeyyad là Abd-al-Rahman chạy trốn sang Tây Ban Nha. Tại đây, năm 756 ông thành lập một vương quốc và xưng là êmia, đóng đô ở Cordoba. Cho tới năm 929, Abd-al-Rahman III xưng làm khalip. Triều đại Omeyyad ở Cordoba tồn tại đến năm 1031.

Dưới thời nhà Omeyyad việc tuyển cử người nhận chức Khalip bị bãi bỏ, truyền ngôi theo phụ hệ, và dần dần biến quốc gia Hồi giáo thành đế quốc Ả Rập. Lãnh thổ tiếp tục bành trướng đến Trung Á, đồng bằng sông Ấn ở phía đông và Tây Ban Nha ở phía tây. Đó là triều đại khalip có lãnh thổ rộng lớn nhất.

Hệ phái Shia, của những người tuyệt đối trung thành với khalip Ali, tuy sống dưới sự cai trị của nhà Omeyyad, nhưng không coi nhà này là chính thống. Hệ phái Sunni, tuy rất quý mến khalip Ali, nhưng vẫn tạm công nhận nhà Omeyyad. Do sự công nhận của hệ phái Sunni, với khoảng 90% tín đồ, nhà Omeyyad được coi là có độ chính thống cao, và được xếp nối tiếp theo bốn vị khalip kể trên.

Mu'Awiya I (661-680), vị khalip thứ nhất của nhà Omeyyad, đã bỏ tuyển cử và chọn con trai là Yazid I làm người thừa kế.
 Abd al-Malik ibn Marwan (685 - 705), vị khalip thứ năm của nhà Omeyyad, đã cho dịch sang tiếng Ả Rập nhiều tác phẩm giá trị, lập một hệ thống tiền tệ mới, chiến tranh với Đông La Mã, và cho xây thánh đường 'Masjid Qubbat As-Sakhrah' ở Jerusalem.
 Omar bin Abd al-Aziz (717 - 720), cũng gọi là Umar II, là một vị khalip rất ngoan đạo, và được một số người của hệ phái Sunni coi là vị khalip chính thống thứ năm.

Nhà Omeyyad đóng đô ở Damascus, nay là thủ đô Syria.
Từ thời nhà Omeyyad trở đi, do sự truyền ngôi theo phụ hệ, nhiều khalip chỉ là những ông vua thừa hưởng ngôi báu của cha ông, mà không có tác phong của một nhà lãnh đạo tinh thần. Chức khalip tuy có người xưng, và thường có tranh chấp, nhưng nhiệm vụ lãnh đạo giáo dân thì thực sự ít khi có ai làm.

Nguồn gốc
Theo truyền thống, gia đình Omeyyad (còn được gọi là Abd Banu-Shams) và nhà tiên tri Mohammed có nguồn gốc từ một tổ tiên chung, ban đầu Abd Manaf ibn Qusai và Mohammed đều đến từ thành phố Mecca. Muhammad truyền qua Abd Manāf tới Hashim-con trai của ông ta, trong khi Omeyyad lại được Abd Manaf truyền qua một người con trai khác, Abd-Shams, có con trai là Omeyya. Do đó hai gia đình được coi là hai thị tộc khác nhau (tương ứng là nhà Hashim và nhà Omeyya) trong cùng một bộ tộc. Tuy nhiên các sử gia người Shia đã chỉ ra rằng Omeyya là một con trai nuôi của Abd Shams vì vậy ông không phải là dòng máu của Abd Manaf ibn Qusai. Sau đó Omeyya bị loại bỏ ra khỏi các gia đình quý tộc.

Trong khi đó thì giữa người Omeyyad và người Hashimit có thể có hận thù giữa hai gia tộc trước khi Mohammed thành danh. Sự cạnh tranh trở thành một sự thù địch giữa các bộ tộc nghiêm trọng sau trận chiến tại Badr. Trong cuộc chiến ba nhà lãnh đạo hàng đầu của gia tộc Omeyyad (Utba ibn Rabi’ah, Walid ibn Utba và Shaybah) bị giết bởi người nhà Hashmit (Ali, Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib và Ubaydah ibn al-Harith) trong một trận cận chiến ba đấu ba. Sự kiện này đã kích thích sự chống đối của Abu Sufyan ibn Harb-cháu trai của Omeyya với Mohammed và đạo Hồi. Abu Sufyan tìm cách tiêu diệt các tín đồ của các tôn giáo mới bằng cách tiến hành một cuộc chiến với người Hồi giáo lúc này có trụ sở tại Medina chỉ một năm sau trận Badr. Ông ta tiến hành chiến dịch này để trả thù cho thất bại tại Badr. Theo các học giả thì trận Uhud là thất bại đầu tiên của người Hồi giáo, và họ đã phải chịu thiệt hại lớn hơn so với người Mecca. Tuy nhiên trong vòng năm năm sau thất bại của ông trong Trận Uhud, Mohammed đã nắm quyền kiểm soát Mecca và công bố một lệnh ân xá chung cho tất cả. Lo sợ cho cuộc sống của họ và lòng thù hận từ người Hồi giáo, Abu Sufyan và vợ của ông ta đã gia nhập Hồi giáo vào đêm trước khi Mecca bị chinh phục và con trai của họ (Muawiyah I, vị Khalip trong tương lai) cũng làm vậy. Những người chinh phục Mecca đã trấn áp nhà Omeyyad vào thời gian sau đó và càng làm dấy lên lòng căm thù của họ đối với nhà Hashmit và rồi đây lại là kết quả của trận đánh giữa Muawiyah I và Ali dẫn đến việc Husayn ibn Ali cùng với gia đình và vài người bạn đã bị sát hại theo mệnh lệnh của Yazid ibn Muawiyah sau trận Karbala.

Hầu hết các sử gia đều xem Khalip Muawiyah (661-80) là vị vua thứ hai của triều đại Omeyyad, mặc dù ông này là người đầu tiên khẳng định quyền cai trị của Omeyyad trên một nguyên tắc triều đại. Thực sự thì vị vua Hồi giáo thứ nhất là Uthman Ibn Affan (644-656), một thành viên của gia tộc Omeyyad, người đã chứng kiến sự hồi sinh và sau đó là uy thế của gia tộc Omeyyad trước những hành lang quyền lực. Uthman, trong suốt triều đại của mình, đặt một số thành viên đáng tin cậy của các gia tộc của mình tại các vị trí nổi bật và mạnh mẽ trên toàn thành bang. Đáng chú ý nhất là việc bổ nhiệm Marwan ibn al-Hakam, người anh em họ đầu tiên của Uthman, là cố vấn hàng đầu của ông, việc này đã tạo ra một khuấy động trong gia tộc Hashmit của Mohammed, như việc Marwan cùng với cha ông ta là Al-Hakam ibn Abi al-’As đã vĩnh viễn bị trục xuất khỏi Medina. Uthman cũng đã bổ nhiệm Walid ibn Uqba, người anh em cùng cha với Uthman là thống đốc Kufah, người bị buộc tội bởi gia tộc Hashmites là dẫn đầu cuộc cầu nguyện trong khi bị ảnh hưởng bởi rượu. Uthman cũng tăng quyền của Thống đốc Muawiyah của Syria bằng cách cấp cho ông này quyền kiểm soát một khu vực lớn hơn và bổ nhiệm anh trai nuôi của mình Abdullah ibn Saad là Thống đốc của Ai Cập. Tuy nhiên, vì Uthman không bao giờ có người thừa kế nên ông không được coi là người sáng lập ra triều đại Omeyyad.

Sau vụ ám sát Uthman vào năm 656, Ali, một thành viên của gia tộc Hashimit và một người em họ của Mohammed được bầu làm khalip. Ông đã sớm gặp sự kháng cự từ một số phe phái, do thiếu kinh nghiệm chính trị của ông. Lo ngại nguy hiểm cho cuộc sống của mình, Ali dời đô từ Medina tới Kufa. Kết quả là một cuộc xung đột, kéo dài từ năm 656 đến 661, được gọi là Nội chiến đầu tiên.

Đầu tiên Ali bị phản đối bởi một liên minh do Aisha, vợ của Mohammed và Talhah cùng với Al-Zubayr, hai trong số những người đi cùng Mohammed. Hai bên đụng độ tại Trận Camel năm 656, nơi mà Ali giành được một chiến thắng quyết định.

Ali bị ám sát năm 661, dường như bởi một thành viên của băng đảng Kharijit. Muawiyah hành quân đến Kufah, nơi ông đã thuyết phục một số người ủng hộ Ali công nhận ông ta là khalip thay vì Hasan, con trai của Ali. Sau khi nắm quyền lực, Muawiyah chuyển thủ đô của vương quốc Hồi giáo ở Damascus. Syria sẽ vẫn là căn cứ của sức mạnh của nhà Umayyad cho đến khi triều đại này kết thúc vào năm 750 AD. Tuy nhiên, nhà Ummayyad lại hồi sinnh ở Cordoba (Al Andalus, ngày hôm nay của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha) dưới hình dạng một Tiểu vương Hồi giáo và sau đó là một vương quốc Hồi giáo, vương quốc này kéo dài cho đến năm 1031 AD. Nhưng chưa hết nhà Ummayyad tiếp tục sự cai trị của người Hồi giáo ở Iberia trong vòng một 500 năm sau đó trong hình thái của một số các tiểu quốc Hồi giáo như: vương quốc Taifa, Berber và Vương quốc Granada cho tới thế kỷ 16.

Trong năm 712, Muhammad bin Qasim, Một vị tướng nhà Umayyad khởi hành bằng đường thủy từ vịnh Ba Tư tiến tới Sindh và chinh phục cả vùng Sindh và vùng Punjab dọc theo sông Ấn. Cuộc chinh phục các vùng Sindh và Punjab là tiền đề cho nhà nước Pakistan ngày nay. Mặc dù cuộc viễn chinh là rất tốn kém, nhưng nó đã thu được thành công lớn cho Quốc vương Hồi giáo Omeyyad về mặt lãnh thổ. Tuy nhiên, một lợi ích lớn hơn nữa là nó đã chặn lại bước tiến của Vương quốc Hindu Rajput ở phía bắc Ấn Độ.

Trong giai đoạn sau của sự tồn tại của nó và đặc biệt là từ năm 1031 trong hệ thống của tiểu vương Hồi giáo Ta’ifa ở nửa phía nam của bán đảo Iberia, Tiểu vương hay còn gọi là Vương quốc Hồi giáo Granada đã duy trì được nền độc lập của nó phần lớn là do chấp nhận triều cống cho vương quốc Kitô giáo ở phía Bắc và vương quốc Kitô giáo này bắt đầu mở rộng dần về phía nam từ năm 1031.

Sự cai trị của người Hồi giáo cai trị ở Iberia chỉ kết thúc vào ngày 02 tháng 1 năm 1492 với vương quốc Nasrid của Granada bị chinh phục. Vua Hồi giáo cuối cùng của Granada, Mohammed XII hay thường được gọi là Boabdil, đã chấp nhận đầu hàng trước nhà vua Fernando II của Aragon và nữ hoàng Isabel I của Castilla, những vị vua Ki tô giáo – los Reyes Católicos.

Các Khalipe nhà Umayyad

 Muawiyah I Ibn Sufyan: 661 – 680, con trai của Abu Sufyan ibn Harb (cha vợ Muhammad)
 Yazid I: 680 - 683, con cả của Muawiyah I
 Muawiyah II: 683 – 684, con cả của Yazid I (cai trị 1 tháng); bị Marwan I lật đổ
 Marwan I Ibn Umayya: 684 – 685
 Abd al-Malik: 685 – 705, con cả của Marwan I
 Al-Walid I: 705 – 715, con cả của Abd al-Malik
 Sulayman: 715 – 717, em trai kế của Walid I
 Umar II: 717 – 720, em họ của Sulayman, cháu của al-Malik.
 Yazid II: 720 — 724, em trai kế của Sulayman
 Hisham: 724 – 743, em trai của Yazid II
 Al-Walid II: 743 – 744, cháu trai của Hisham, bị ám sát
 Yazid III: 744 (6 tháng), con trai của Walid I
 Ibrahim: 744 (2 tháng), con trai của Walid I; cuối cùng bị quân Abassid sát hại
 Marwan II: 744 – 750, cháu trai của Marwan I, bị quân Abassid sát hại

Tham khảo

Thế kỷ 8 ở Al-Andalus
Ba Tư trung cổ
Lịch sử Trung Đông
Lịch sử Địa Trung Hải
Lịch sử Ả Rập Xê Út
Quốc gia Tiểu Á trung cổ
Ai Cập thời Nhà Omeyyad


title: 25405 Jeffwidder

text:
25405 Jeffwidder (tên chỉ định: 1999 VM32) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 3 tháng 11 năm 1999. Nó được đặt theo tên Jeff Widder, an American educator ở Whitefish Bay, Wisconsin, Hoa Kỳ.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Gallerucida varians

text:
Gallerucida varians là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Gallerucida


title: Palaiseau (quận)

text:
Quận Palaiseau là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Essonne, trong vùng Île-de-France. Quận này có 19 tổng và 65 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Palaiseau là:
 Arpajon
 Athis-Mons
 Bièvres
 Brétigny-sur-Orge
 Chilly-Mazarin
 Gif-sur-Yvette
 Juvisy-sur-Orge
 Limours
 Longjumeau
 Massy-Est
 Massy-Ouest
 Montlhéry
 Orsay
 Palaiseau
 Sainte-Geneviève-des-Bois
 Saint-Michel-sur-Orge
 Savigny-sur-Orge
 Les Ulis
 Villebon-sur-Yvette

Các xã
Các xã của quận Palaiseau, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Palaiseau trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Palaiseau


title: Marie Myriam

text:
Marie Myriam (tên khai sinh Myriam Lopes, sinh ngày 8 tháng 5 năm 1957, tại Luluabourg/Kananga, Zaire, nay là Cộng hòa dân chủ Congo) là ca sĩ người Pháp gốc Bồ Đào Nha. Bà có con gái là Laureen sinh năm 1982 và con trai là Rick sinh năm 1990.

Đại diện cho Pháp, Bà đã thắng Eurovision Song Contest 1977 năm 1977 với bài hát " L'oiseau et l'enfant" ("Chim non và trẻ nhỏ") nhạc của Jean Paul Cara và lời của Joe Gracy.Bài hát đạt thứ hạng 42 trong bảng xếp hạng UK Singles tháng 6 năm 1977. Năm 1981, Myriam cũng đại diện cho Pháp tại Liên hoan âm nhạc Yamaha với bài hát "Sentimentale" và bà đạt vị trí thứ chín. Trong những năm gần đây, Bà là người công bố số phiếu bầu của ban giám khảo Pháp tại Eurovision Song Contest.

Bà đã xuất hiện tại buổi hòa nhạc kỷ niệm 50 năm tại Copenhagen, Đan Mạch, tháng 10 năm 2005 với tư cách khách mời và ca sĩ. Trong cùng năm, Myriam đã viết giới thiệu về phiên bản tiếng Pháp của Cuộc thi Eurovision - The Official History bởi John Kennedy O'Connor.

Một số bài hát và dĩa đơn của Marie Myriam:
 "L'oiseau et l'enfant"
 "Tout Est Pardonné"
 "Sentimentale"
 "Avril au Portugal" ("April in Portugal")
 "Toda Menina Bahiana"
 "Dis Moi Les Silences"

Chú thích

Liên kết ngoài
L'oiseau et l'enfant lyric with English translation
Bide et Musique entry

http://fr.wikipedia.org/wiki/Marie_Myriam

Sinh năm 1957
Người đoạt giải Eurovision Song Contest
Người tham gia Eurovision Song Contest 1977
Nữ ca sĩ Cộng hòa Dân chủ Congo
Nữ ca sĩ Bồ Đào Nha
Nữ ca sĩ Bỉ
Nữ ca sĩ Pháp
Nhân vật còn sống


title: Epiphyas xylodes

text:
Epiphyas xylodes là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Epiphyas


title: Hán Thế Tổ

text:
Hán Thế Tổ (chữ Hán:漢世祖) có thể là những vị quân chủ nhà Hán sau:

Danh sách
Hán Thế Tổ Lưu Tú của nhà Đông Hán
Hán Thế Tổ Lưu Mân của nhà Bắc Hán thời Ngũ đại thập quốc

Xem thêm
Thế Tổ
Hạ Thế Tổ
Ngụy Thế Tổ
Lương Thế Tổ
Tề Thế Tổ
Hán Thủy Tổ
Hán Thái Tổ
Hán Cao Tổ
Hán Thái Tông
Hán Trung Tông
Hán Liệt Tông

Miếu hiệu


title: Diminovula

text:
Diminovula là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Diminovula bao gồm:

 Diminovula aboriginea (Cate, 1973)
 Diminovula alabaster (Reeve, 1865)
 Diminovula anulata Fehse, 2001: đồng nghĩa của Margovula anulata (Fehse, 2001)
 Diminovula aurantiomacula Cate & Azuma in Cate, 1973
 Diminovula caledonica (Crosse, 1872)
 Diminovula concinna (G.B. Sowerby II in A. Adams & Reeve, 1848)
 Diminovula coroniola (Cate, 1973)
 Diminovula culmen (Cate, 1973)
 Diminovula dautzenbergi (F.A. Schilder, 1931)
 Diminovula fainzilberi Fehse, 2009
 Diminovula incisa Azuma & Cate, 1971
 Diminovula kosugei (Cate, 1973)
 Diminovula margarita (G.B. Sowerby I, 1828)
 Diminovula mozambiquensis Fehse, 2001
 Diminovula nielseni Cate, 1976
 Diminovula rosadoi Lorenz & Fehse, 2009
 Diminovula stigma (Cate, 1978)
 Diminovula whitworthi Cate, 1973

Chú thích

Tham khảo

Ovulidae