title: Viện hàn lâm Ngôn ngữ và Văn học Na Uy

text:
Viện hàn lâm Ngôn ngữ và Văn học Na Uy () là một viện nghiên cứu ngôn ngữ và văn học của Na Uy. Viện có nhiệm vụ "tạo lập yếu tố ổn định trong phát triển ngôn ngữ - đặc biệt ngôn ngữ viết (skriftsproget), bảo vệ quốc ngữ (riksmål) cùng văn học Na Uy và thúc đẩy nền văn hóa tự do, đa dạng ở Na Uy".

Lịch sử
Viện được thành lập năm 1953 do sáng kiến của nhiều nhà văn, thi sĩ Na Uy, trong số đó có Arnulf Øverland, Sigurd Hoel, A.H. Winsnes, Cora Sandel và Francis Bull. Các nhà văn trên không đồng ý "chính sách ngôn ngữ" chính thức của chính phủ, nhằm hỗn hợp Bokmål với Nynorsk và phản đối cái mà họ gọi là sự kỳ thị của nhà nước đối với ngôn ngữ tiêu chuẩn "Riksmål" (quốc ngữ), mà trên thực tế là ngôn ngữ viết được đa số báo chí và dân chúng sử dụng (mặc dù không cần thiết là một ngôn ngữ nói). Viện hàn lâm này theo mẫu của Viện hàn lâm Thụy Điển (Swedish Academy) và Viện hàn lâm Pháp (Académie française).

Mục tiêu
Nhiệm vụ quan trọng nhất của Viện là tiêu chuẩn hóa riksmål, do đó Viện cộng tác chặt chẽ với Riksmålsforbundet (Hội liên hiệp quốc ngữ). Sự khác biệt là Riksmålsforbundet là một tổ chức chính trị hoạt động cho riksmål, còn Viện này là viện hàn lâm khoa học.

Viện đã xuất bản quyển đại từ điển tiếng Na Uy và quyển từ điển văn học Na Uy. Viện cũng hỗ trợ việc xuất bản các tác phẩm văn học cổ điển bằng riksmål của Thorleif Dahls Kulturbibliotek (Thư viện văn hóa Thorleif Dahl).

Năm 1981 Riksmålsvernet (Cơ quan bảo vệ riksmål) được thành lập từ năm 1919, đã sáp nhập vào Viện hàn lâm này. Năm 1995 Viện đã xuất bản 2 tập phụ lục của đại Từ điển nói trên. Tác phẩm này sẽ có ấn bản điện tử mang tên "Det Norske Akademis store ordbok" (Đại từ điển tiếng Na Uy của Viện hàn lâm).

Từ năm 1972 tới 2005, Viện có 2 đại biểu trong Hội đồng ngôn ngữ Na Uy (Norsk språkråd).

Ban chủ tịch viện
Ban chủ tịch Viện hàn lâm Ngôn ngữ và Văn học Na Uy hiện nay gồm:
Nils Heyerdahl (chủ tịch) từ 1988
Karin Gundersen (ủy viên) từ 2004
Per Qvale (ủy viên) từ 2007
Helene Uri (ủy viên) từ 2008
Tor Guttu (ủy viên) từ 1977

Các chủ tịch Viện từ trước tới nay
 1953–1959 Arnulf Øverland
 1959–1965 A. H. Winsnes
 1965–1967 Erik Krag
 1967–1982 Asbjørn Aarnes
 1982–1988 Øistein Parmann
 1988–1995 Helge Nordahl
 1995–2011 Lars Roar Langslet
 2011– Nils Heyerdahl

Các viện sĩ
Viện có 44 viện sĩ, đều là những chuyên gia ngôn ngữ học, văn học, lịch sử, triết học, luật học vv… Dưới đây là danh sách các viện sĩ Viện hàn lâm Ngôn ngữ và Văn học Na Uy hiện nay:

John Ole Askedal
Bodil Aurstad
Kjetil Bang-Hansen
Liv Bliksrud
Tor Bomann-Larsen
Fredrik Bull-Hansen
Bentein Baardson
Lars Saabye Christensen
Liv Dommersnes
Arnold Eidslott
Thor Falkanger
Ivo de Figueiredo
Lise Fjeldstad
Dagfinn Føllesdal
Karin Gundersen
Tor Guttu
Erik Fosnes Hansen

Håkon Harket
Per Egil Hegge
Nils Heyerdahl
Carsten Hopstock
Roy Jacobsen
Christian Janss
Anine Kierulf
Knut Kleve
Egil Kraggerud
Sissel Lange-Nielsen
Lars Roar Langslet
Jørn Lund (korresponderende)
Helge Nordahl
William Nygaard
Kjell Arild Pollestad
Per Qvale
Arthur O. Sandved
Francis Sejersted

Hilde Sejersted
Ole Michael Selberg
Rune Slagstad
Kristian Smidt
Eilif Straume
Henrik Syse
Jan Jakob Tønseth
Helene Uri
Finn-Erik Vinje
Gunnar Christie Wasberg
Egil A. Wyller
Vigdis Ystad
Asbjørn Aarnes

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur
 Det Norske Akademi vokter et språk under press kronikk i Aftenposten av Lars Roar Langslet (12. oktober 2004)
 Professor John Ole Askedal: Grunnlaget for Akademiets arbeid
 Tale av kulturminister Valgerd Svarstad Haugland i anledning 50-årsjubileet, Nobelinstituttet i Oslo

Tiếng Na Uy
Văn học Na Uy
Tổ chức thành lập năm 1953
Tổ chức ngôn ngữ Na Uy
Na Uy


title: Bruchus punctatus

text:
Bruchus punctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Nguyên tắc bất ngờ nhỏ nhất

text:
Nguyên tắc bất ngờ nhỏ nhất (tiếng Anh: Principle of least astonishment) áp dụng cho thiết kế giao diện, thiết kế phần mềm và khoa học lao động. Nguyên tắc phát biểu rằng khi hai thành phần giao diện xung đột hoặc nhập nhằng, hành vi của chúng phải gây bất ngờ ít nhất cho người sử dụng. Đặc biệt, một lập trình viên nên nghĩ về hành vi gây ít bất ngờ nhất cho người sử dụng chương trình chứ không phải suy ra từ hiểu biết về hành vi nội tại của chương trình.

Quy tắc này bao gồm việc áp dụng các giá trị mặc định hợp lý.

Ví dụ
 Một người sử dụng chuẩn bị nhập tên và mật khẩu vào một chương trình hoặc trang web thì nhận được tin nhắn. Một vài chương trình tin nhắn tức thời ngay lập tức giành quyền đọc bàn phím và chuyển đến trường trả lời của nó, do giả định rằng người dùng sẽ trả lời tin nhắn mới ngay lập tức. Thực tế, người dùng có thể bất ngờ nhận ra vừa gõ mật khẩu vào trình nhắn tin và gửi nó cho người bạn của mình. Nguyên nhân của sự xung đột này là hai chương trình không biết về sự tồn tại của nhau và không thể dễ đang xác định lúc nào có thể can thiệp. Để tránh những xung đột như thế này, hệ điều hành có thẻ hạn chế sự tương tác giữa các chương trình, chẳng hạn bằng cách không cho phép trình nhắn tin cướp quyền đọc bàn phím.
 Một giao diện người dùng có thể quy định rằng khi nhấn Ctrl+Q chương trình sẽ thoát. Cùng giao diện đó có thể có chức năng ghi vĩ lệnh, một chuyển các phím tắt có thể lặp lại sau đó, có thể điều khiển mọi khía cạnh của chương trình. Người sử dụng muốn ghi một vĩ lệnh trong đó có chứa tổ hợp Ctrl+Q (thường là lệnh cuối). Nguyên tắc yêu cầu rằng nhấn Ctrl+Q khi ghi vĩ lệnh không được tắt chương trình (điều sẽ gây ngạc nhiên cho người sử dụng), thay vào đó ghi lại tổ hợp phím (giả sử rằng người sử dụng thực sự muốn ghi tổ hợp phím chứ không phải dừng ghi và đóng chương trình, trong trường hợp đó người dùng sẽ không hiểu sao không có gì xảy ra khi anh ta nhấn Ctrl+Q).

Xem thêm
 DWIM (Do What I Mean)
 Occam's razor
 Law of Demeter  (còn gọi là "nguyên tắc tri thức tối thiểu")

Tham khảo

Liên kết ngoài
 "Applying the Rule of Least Surprise"  from The Art of Unix Programming by E.S. Raymond
 Principle of Least Astonishment at Portland Pattern Repository
 Principle of least astonishment on UXPassion.com
 Law of Least Astonishment from The Tao of Programming by Geoffrey James

Heuristics
Khoa học lao động
Tương tác người máy
Nguyên tắc lập trình
Tương tác người-máy tính
Heuristic


title: Sumitrosis latior

text:
Sumitrosis latior là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Sumitrosis


title: Shōtengai

text:
(âm Hán Việt: thương điếm nhai) là con đường có nhiều cửa hàng mua sắm ở Nhật Bản. Con đường này dành cho khách bộ hành, thường có mái che, xe cộ không vào được. Shōtengai thường thiết lập gần ga xe lửa để hành khách ra vào ga dễ ghé qua mua hàng hóa. Mấy ga xe lửa ở vùng ngoại ô và các tỉnh lẻ cũng thường có shōtengai, lớn nhỏ tuy khác nhau nhưng chung một mục đích. Một shōtengai tiêu biểu thường có các cửa hàng như sau:

 siêu thị, tiệm tạp hóa
 nhà hàng, quán cà phê và kissaten
 izakaya và món ăn nhẹ (quán rượu kiểu Nhật Bản với khách hàng chủ yếu là nam; công việc chạy bàn thường giao cho phụ nữ)
 sòng bài pachinko
 tiệm massage
 tiệm hớt tóc
 trung tâm trò chơi
 bưu điện
 hiệu sách
 cửa hàng quần áo
 kōban, trạm cảnh sát khu phố

Tham khảo

Thuật ngữ kinh doanh Nhật Bản


title: (8522) 1992 ML

text:
(8522) 1992 ML là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Gregory J. Leonard ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 25 tháng 6 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: N-Gage (thiết bị)

text:
N-Gage là điện thoại thông minh kết hợp các tính năng của điện thoại di động và máy chơi trò chơi điện tử cầm tay do Nokia phát triển, được công bố vào ngày 4 tháng 11 năm 2002 và phát hành vào ngày 7 tháng 10 năm 2003. Máy chạy nền tảng Series 60 gốc trên Symbian OS v6.1.

N-Gage cố gắng thu hút người chơi khỏi máy chơi trò chơi cầm tay Game Boy Advance, bằng cách bổ sung thêm chức năng điện thoại. Nỗ lực này không thành công, một phần vì các nút, vốn được thiết kế cho điện thoại, không phù hợp để chơi trò chơi. N-Gage ban đầu được mô tả là giống bánh taco, dẫn đến biệt danh chế nhạo "điện thoại Taco".

Nokia giới thiệu N-Gage QD vào năm 2004 với danh nghĩa là một thiết kế lại của N-Gage "Classic" ban đầu, khắc phục các chỉ trích và các vấn đề thiết kế. Tuy nhiên, mô hình mới cũng thất bại và chỉ có 2 triệu máy bán ra trong hai năm, N-Gage và mô hình QD là thất bại thương mại, không thể thách thức nổi đối thủ Nintendo.

N-Gage ngừng sản xuất vào tháng 11 năm 2005, khi Nokia chuyển khả năng chơi trò chơi điện tử lên một số điện thoại thông minh Series 60. N-Gage được công bố sử dụng nền tảng N-Gage hoặc "N-Gage 2.0" vào năm 2007.

Thiết kế
trái|nhỏ|Các bộ phận của N-Gage khi tháo rời, hiển thị từng lớp phần cứng
N-Gage có thiết kế vật lý dạng rộng với màn hình TFT 2,1 inch ở giữa với các phím D-pad ở bên trái và các phím số ở bên phải, cùng các nút khác. Kiểu thiết kế này gần như đã được sử dụng trước đây trên điện thoại di động Nokia 5510.

Thay vì sử dụng dây cáp, chế độ chơi trò chơi nhiều người sẽ chơi qua Bluetooth hoặc Internet (thông qua dịch vụ N-Gage Arena). N-Gage cũng có thể phát nhạc MP3 và Âm thanh/Video thực và các tính năng giống hệ thống của PDA.

Bên cạnh khả năng chơi game, N-Gage còn là một điện thoại thông minh Series 60, chạy Symbian OS 6.1, với các tính năng tương tự như Nokia 3650 (tuy không có camera tích hợp). Máy có thể chạy tất cả phần mềm Series 60 (trừ những phần mềm yêu cầu máy ảnh) và các ứng dụng Java MIDP. CPU chính là chip tương thích ARM Tích hợp (ARMI) (kiến trúc ARM4T) chạy ở tốc độ 104 MHz, giống như điện thoại Nokia 7650 và 3650.

Quá trình phát triển
Vào khoảng năm 2000, các game thủ có xu hướng mang theo cả điện thoại di động và máy chơi trò chơi điện tử cầm tay. Nokia coi đây là cơ hội để kết hợp các thiết bị này thành một. Tháng 11 năm 2002, Nokia thông báo họ sẽ phát triển N-Gage, một thiết bị tích hợp cả hai thiết bị này. Tên mã phát triển ban đầu là Starship.

Phát hành
Với giá ra mắt là 299 USD (tương đương 416 USD năm 2019), N-Gage không phổ biến về mặt thương mại. Trong những tuần đầu tiên có mặt tại Hoa Kỳ, doanh số của N-Gage thua Game Boy Advance với tỷ lệ 100/1. Trong vòng 17 ngày kể từ ngày phát hành, các nhà bán lẻ nổi tiếng là GameStop và Electronics Boutique bắt đầu giảm giá 100 đô la.

Vào tháng 2 năm 2004, với việc N-Gage không tạo ra ảnh hưởng lớn trong vòng 4 tháng, Giám đốc điều hành Jorma Ollila ra tối hậu thư cho thiết bị đến năm 2005, để có thể đánh giá đây là thành công hay thất bại.

Vào tháng 1 năm 2005, công ty theo dõi bán hàng ChartTrack của Vương quốc Anh đã bỏ N-Gage khỏi biểu đồ ELSPA thông thường, nhận xét rằng "Biểu đồ N-Gage, mặc dù vẫn được sản xuất, nhưng không mấy ai quan tâm. Việc bán máy và phần mềm của nó đã thất bại, không tạo ra bất kỳ tác động nào đến thị trường." Mặc dù chỉ phản ánh trực tiếp thị trường Vương quốc Anh, điều này được một số người coi là một đòn giáng mạnh vào N-Gage như một nền tảng chơi game khả thi. Mặc dù vậy, Nokia đã khẳng định lại cam kết của họ với N-Gage như một nền tảng, đến mức một phiên bản phần cứng mới còn được đồn đại sau GDC 2005.
nhỏ|Quảng cáo N-Gage tại E3 2006
Vào tháng 11 năm 2005, Nokia thừa nhận N-Gage đã thất bại, chỉ bán được một phần ba so với kỳ vọng của công ty. Sản phẩm đã bị ngừng cung cấp tại các thị trường phương Tây, nhưng tiếp tục được bán ở Ấn Độ và một số khu vực của Châu Á. Nokia tiếp tục các chương trình khuyến mãi N-Gage tại E3 2006. Theo Metacritic, trò chơi cuối cùng được phát hành ở Mỹ cho hệ máy này là Civilization vào tháng 3 năm 2006. Vào tháng 11 năm 2006, Nokia phát hành trò chơi cuối cùng cho N-Gage QD, Payload.

Tính đến tháng 8 năm 2007, ước tính rằng Nokia đã xuất xưởng hơn hai triệu máy N-Gage. Thương hiệu "N-Gage" vẫn còn kém danh tiếng trong giới truyền thông nói chung cũng như rất ít người tiêu dùng nhận ra thương hiệu N-Gage nói riêng, lý do là sự yếu kém của các trò chơi đầu tiên và những hạn chế của mô hình gốc. Nokia phát hành hơn 50 trò chơi cho máy.

Doanh số bán hàng
Có một số nguồn tin không thống nhất về số lượng máy N-Gage thực tế được bán ra. Nokia ban đầu tuyên bố doanh số bán hàng 400.000 trong hai tuần đầu tiên. Tuy nhiên, các công ty nghiên cứu thị trường độc lập Chart-Track và Arcadia Research tuyên bố N-Gage chỉ bán được 5.000 ở Hoa Kỳ vào thời điểm đó, và 800 ở Anh. Các nhà phê bình cho rằng Nokia đang tính số lượng máy được vận chuyển đến các nhà bán lẻ, chứ không phải số lượng người tiêu dùng thực sự mua. Nokia sau đó đã thừa nhận đây là sự thật.

Năm 2004, Nokia tuyên bố trong một thông cáo báo chí rằng họ đã xuất xưởng máy thứ một triệu, được coi là một cột mốc quan trọng của công ty mặc dù không đạt mong đợi như dự kiến ban đầu của công ty là sáu triệu vào cuối năm 2004. Tuy nhiên, con số xuất xưởng này không phản ánh đúng tình hình bán hàng thực tế của máy. Cuối cùng, Nokia đã xuất xưởng 3 triệu N-Gage vào năm 2007.

Đón nhận
Pocket Kingdom: Own the World nhận được một số đánh giá cao khi phát hành và Pathway to Glory tựa trò chơi mà Nokia đầu tiên tự sản xuất, đem lại thành công. Những trò chơi này có lẽ đã quá muộn để có thể tác dụng đến việc cải thiện nhận thức về bản thân phần cứng N-Gage trong mắt người tiêu dùng hoặc báo chí. Nokia dự đoán sẽ bán được ít nhất 6 triệu máy trong ba năm thay vì chỉ 3 triệu.

Thiết bị
nhỏ|N-Gage QD

N-Gage Classic
Thiết kế ban đầu có hình bánh taco bị cho là khá khó hiểu: để lắp trò chơi, người dùng phải tháo nắp nhựa của điện thoại và tháo ngăn chứa pin bời mới thấy được khe cắm trò chơi. Một tính năng vụng về khác là loa và micrô được đặt ở cạnh bên của điện thoại. Điều này thường dẫn đến việc nhiều người mô tả nó giống như đang nói chuyện với "điện thoại taco" hoặc "Sidetalking", hoặc đơn giản là họ tự nhiên có một bên tai rất lớn, vì người dùng phải giữ mép điện thoại áp vào má để nói chuyện. Thông thường đối với điện thoại, nhưng bất thường đối với một máy chơi trò chơi, nó có màn hình cao hơn chiều rộng, với kích thước 2,1' và độ phân giải 176 X 208, cho tỷ lệ khung hình là 11:13; vào thời điểm đó hầu hết các TV và màn hình trò chơi di động đều là 4: 3.

N-Gage QD

N-Gage service
N-Gage mới, còn được gọi là N-Gage Next Gen hoặc N-Gage 2.0, đem lại một sự thay đổi lớn về khái niệm khi Nokia giải thích với thế giới trong E3 2005 rằng họ đang có kế hoạch đưa N-Gage vào bên trong một số thiết bị điện thoại thông minh của họ, thay vì phát hành một thiết bị cụ thể. Vào tháng 8 năm 2007, nền tảng N-Gage mới đã được hoàn thiện và phát hành vào tháng 4 năm 2008, có tính tương thích trên nhiều điện thoại thông minh Symbian S60. Dịch vụ đã bị ngừng vào tháng 10 năm 2009.

Phần mềm

Trước khi ra mắt tựa trò chơi N-Gage nội bộ đầu tiên của Nokia, Pathway to Glory, Nokia đã phát hành một bản chơi thử một màn chơi cho báo chỉ để họ chơi thử và hiểu các khái niệm đằng sau trò chơi chiến đấu theo lượt. Bản thử này sau đó đã được đưa lên trang web N-Gage.com dưới dạng tải xuống miễn phí. Không nản lòng trước kích thước tải xuống lên tới 16 MB, người hâm mộ đã nhào vào chơi thử Pathway to Glory. Thành công này đã mở đường cho các tựa trò chơi khác sau đó.

N-Gage có 58 trò chơi, nhưng chỉ 56 trong số này được phát hành ở Bắc Mỹ. Các tựa trò chơi không được phát hành ở Bắc Mỹ là: Flo-Boarding (chỉ ở Đức và Vương quốc Anh) và Sega Rally (chỉ ở Úc và Brazil). Tất cả trừ ba tựa trò chơi này (Payload, Snakes, Virtua Cop) đều có sẵn để mua lẻ. Đó là:

Cùng với những trò chơi được liệt kê ở trên, một trò chơi khác được đóng gói cùng với N-Gage (trên Support CD): phiên bản độc quyền của Space Impact Evolution X, sau này được cung cấp cho Điện thoại Symbian S60v2.

Xem thêm
Danger Hiptop
Mylo (Sony)
Nokia 3300
Ogo (thiết bị cầm tay)
Scalable Network Application Package
Xperia Play

Tham khảo

Liên kết ngoài

 N-Gage Rarity Guide
 Trang web N-Gage chính thức của Nokia

N-Gage
Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay
Điện thoại thông minh
Điện thoại di động được giới thiệu năm 2003


title: Bavois

text:
Bavois là một đô thị thuộc huyện hành chính Orbe, bang Vaude, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 9,2 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 733 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của huyện Orbe


title: Stigmella elachistarcha

text:
Stigmella elachistarcha là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Maharashtra in Ấn Độ.

Ấu trùng ăn Zizyphus rugosa. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae và Opostegidae of the world

E


title: Varogne

text:
Varogne là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Eugenia brachythrix

text:
Eugenia brachythrix là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae, Eugenia brachythrix bị đe dọa do mất môi trường sống. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Eugenia brachythrix. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
B
Thực vật dễ tổn thương


title: Azé, Loir-et-Cher

text:
Azé là một xã của tỉnh Loir-et-Cher, thuộc vùng Centre-Val de Loire, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Xã của Loir-et-Cher


title: 1414 Jérôme

text:
1414 Jérôme là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2018.2528546 ngày (5.53 năm).

Tiểu hành tinh được phát hiện ngày 30 tháng 12 năm 1937.

Tham khảo

Được phát hiện bởi Louis Boyer
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1937


title: Nobody

text:
Nobody  có thể đề cập đến:

 "Nobody" (bài hát của Wonder Girls)
 "Nobody" (bài hát của Toni Basil)
 "Nobody", bài hát của Paul Simon từ One-Trick Pony
 "Nobody", bài hát của ban nhạc Skindred
 "Nobody", bài hát của Ne-Yo.


title: Ecnomus pungens

text:
Ecnomus pungens là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Mitrella dichroa

text:
Mitrella dichroa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitrella (Columbellidae)
Động vật được mô tả năm 1844


title: Psilochorema donaldsoni

text:
Psilochorema donaldsoni là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Psilochorema


title: Meliplebeia ogouensis

text:
Meliplebeia ogouensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Meliplebeia
Động vật được mô tả năm 1903


title: Lã hậu

text:
Lã hậu (chữ Hán: 呂后, 241 – 180 TCN), có âm khác Lữ hậu, thường gọi Lã Thái hậu (呂太后) hay Hán Cao hậu (漢高后), là vị Hoàng hậu duy nhất của Hán Cao Tổ Lưu Bang - Hoàng đế sáng lập nên triều đại nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Bà là Hoàng hậu đầu tiên của nhà Hán, cũng là hoàng hậu chính thức đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc. Sau khi Hán Cao Tổ băng hà, bà tiếp tục đăng ngôi vị Hoàng thái hậu, từng can dự triều chính dưới triều đại Hán Huệ Đế Lưu Doanh, cuối cùng là Lâm triều xưng chế dưới thời hai Thiếu Đế là Lưu Cung và Lưu Hồng (194 TCN - 180 TCN), tổng cộng nắm quyền 15 năm.

Tuy là Hoàng tổ mẫu đầu tiên trong lịch sử, nhưng Lã Thái hậu chưa hề nhận danh vị Thái hoàng thái hậu, mà vẫn chỉ dùng danh tôn Hoàng thái hậu. Với quy cách và quyền hành ngang với một Hoàng đế, gọi là "Lâm triều xưng chế", Lã hậu khống chế triều đình chính thức suốt 8 năm. Thời kỳ trị vì của bà được liệt kê riêng biệt thành một giai đoạn trong lịch sử nhà Hán, được ghi chép sử sách thành một Bản Kỷ (本纪) trong bộ Sử ký Tư Mã Thiên, vốn chỉ để chép truyện về các Hoàng đế. Từ khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung hoa, lập nên Đế quốc tại Trung Nguyên, bà là người phụ nữ đầu tiên nắm giữ quyền lực tối cao, ngang ngửa với các Hoàng đế. Thời kỳ bà nắm quyền, đã sử dụng thuật Hoàng lão làm chính sách, phế bỏ Hiệp thư luật (挟书律), lại tìm trong dân gian các điển sách, thư tịch cổ nào cũng đều đem về cất giữ trong tàng thư các. Đoạn kết "Lã hậu bản kỷ" trong Sử Ký ghi nhận: "Thời Lã hậu cầm quyền tuy có làm đảo lộn cung đình nhà Hán, giết hại các hoàng tử nhà Hán nhưng không làm xáo trộn đời sống xã hội, ít dùng hình phạt với dân chúng, thiên hạ được yên, nhân dân lo cày cấy, ăn mặc no đủ".

Đối với văn hóa Trung Hoa, Lã hậu cùng Võ Tắc Thiên và Từ Hi thái hậu là những người phụ nữ chuyên chính nổi bật nhất lịch sử Trung Quốc. Đặc biệt bà cùng Võ Tắc Thiên, hợp xưng [Lã Võ; 呂武], trở thành hình tượng lớn cho 2 người phụ nữ quyền lực nhất trong lịch sử, bà cùng Võ Tắc Thiên cũng là 2 người phụ nữ hiếm hoi có thời gian trị vì được biên thành ["Kỷ"] trong các sách lịch sử chính thống.

Thời trẻ

Thân thế
Lã hậu có tên thật là Lã Trĩ (呂雉), biểu tự là Nga Hủ (娥姁). Cha Lã Trĩ là Lã Văn (呂文, cũng gọi [Lã Công; 呂公]), nguyên quán ở Đan Phụ (單父; nay là huyện Thiền tỉnh Sơn Đông). Trong nhà bà còn 2 anh trai là Lã Trạch (吕泽) và Lã Thích Chi (吕释之); ngoài ra còn 2 chị em gái Lã Trường Hủ (吕長姁) và Lã Tu (吕媭).

Thời nhà Tần, Lã Công dời nhà đến Bái huyện (沛县; nay huyện Bái, tỉnh Giang Tô) để tránh bị trả thù. Tại đây, Lã Công với Huyện lệnh của Bái huyện là bạn bè nhiều năm, nay toàn gia dời nhà đến đây thì tụ tập chúc mừng, trong đó có nhiều hào kiệt thân hữu của huyện lệnh cũng đến. Trong buổi tiệc đó, Lã Công gặp Lưu Bang – lúc đó mới làm chức Đình trưởng (亭長). Nguyên là theo lệ, Chưởng lại Tiêu Hà sắp xếp ai mừng tiền nhiều trên 1.000 đồng thì để ra bên ngoài khách đường, Lưu Bang dù không mang một văn tiền nào, cũng ghi vào trong bái tiếp mình góp 10.000 đồng tiền. Khi xem bái thiếp, Lã Công rất giật mình, bèn thân ra cửa đón tiếp, có ý yêu mến Lưu Bang. Với tâm lý đó, Lã Công dòm xem tướng số, cho rằng Lưu Bang sẽ làm nên nghiệp lớn, bèn gả Lã Trĩ cho Lưu Bang. Bà kém Lưu Bang chừng 15 tuổi.

Bà Lã nghe chồng mình như vậy, bèn vội xen vào:「"Ông vốn coi trọng con gái chúng ta, quả quyết sẽ gả cho quý nhân. Bái huyện lệnh đối đãi rất tốt, còn có ý thông gia, ông còn chưa từng đồng ý, thế mà vì sao lại gả cho loại người như Lưu Quý?"」. Dù vậy, Lã Công vẫn kiên trì đem Lã Trĩ gả cho Lưu Bang. Trong thời gian này, Lã Trĩ sinh cho Lưu Bang một trai một gái, về sau chính là Hán Huệ Đế Lưu Doanh và Lỗ Nguyên công chúa. Khi Lưu Bang đảm nhiệm Đình trưởng , thường xuyên xin nghỉ về nhà. Có một lần, Lã Trĩ cùng hai đứa nhỏ ở đồng ruộng làm cỏ, có một ông lão đi ngang qua, muốn chút nước uống, Lã Trĩ bèn mời ông lão ăn cơm. Ông lão nhìn Lã Trĩ, bèn nói:「"Bà là người đại quý khắp thiên hạ"」. Sau đó, Lã Trĩ mời ông lão xem tướng cho hai đứa nhỏ, ông lão nhìn Lưu Doanh mà nói:「"Đức bà sở dĩ hiển quý, chính là nhờ vào đứa bé trai này!"」, ông lão nhìn sang con gái, cũng nói đây là quý tướng. Khi ông lão đi rồi, Lã Trĩ đem chuyện đó nói với Lưu Bang, thì Lưu Bang hồ hởi đuổi theo ông lão xem cho mình, ông lão nói cả ba người kia đều là quý tướng, thì ắt hẳn ông cũng là đại hiển đại quý. Lưu bang cảm tạ, nói rằng về sau có hiển quý, sẽ không quên ơn ông lão. Tuy nhiên về sau cả Lưu bang cũng không tìm ra ông lão ấy đi đâu về đâu.

Lúc này, trong thiên hạ có lời đồn “Đông Nam có Thiên tử khí” (東南有天子氣), nên Tần Thủy Hoàng thường sang Đông Nam du tuần, cốt là để trấn áp khí của Thiên tử âm mưu tạo phản. Lưu Bang cho rằng có liên hệ với mình, bèn thường trốn lên vùng núi Nãng San. Lã Trĩ cùng những người khác chia nhau ra tìm kiếm, lần nào cũng tìm ra được chỗ chính xác của Lưu Bang. Nhiều lần như vậy, Lưu Bang cảm thấy kì quái nên hỏi, Lã Trĩ bèn nói cứ hễ Lưu Bang đi đến đâu thì trên trời đều có mây tụ đến đó, nên lúc nào cũng dễ dàng tìm ra. Tin đồn truyền ra, nhiều người cho rằng Lưu Bang có đại hiển đại quý, tụ họp về rất đông.

Con tin ở Tây Sở

Lưu Bang khởi nghĩa chống nhà Tần, sau đó cùng Hạng Vũ tranh giành thiên hạ. Năm Hán nguyên niên (206 TCN), Lưu Bang mệnh quân đón Lã Trĩ, Lưu Thái Công cùng thân quyến. Quân Sở nhân đó đánh vào thủ phủ của Hán là thành Dương Hạ (nay là Thái Khang, Chu Khẩu). Cùng năm, cha của Lã Trĩ là Lã Công được Lưu Bang phong Lâm Tứ hầu (臨泗侯). Hai người anh bà là Lã Trạch, Lã Thích đều làm tướng dưới quyền Lưu Bang, theo Lưu Bang đi đánh dẹp. Anh cả bà là Lã Trạch tử trận, hai người con là Lã Đài, Lã Sản đều được phong tước Hầu.

Năm Hán thứ 2 (205 TCN), tháng 4, Lưu Bang nhân Hạng Vũ sa lầy chiến tranh ở đất Tề, bèn cùng các chư hầu tiến vào đánh chiếm kinh đô Tây Sở là Bành Thành. Do có nhiều chư hầu quy phục, thanh thế rất lớn nên Lưu Bang chủ quan, bị Hạng Vũ mang 3 vạn quân về đánh cho đại bại. Lưu Bang vội vã bỏ chạy, riêng Lã Trĩ cùng cha chồng là Lưu Thái Công bị quân Tây Sở bắt được. Hạng Vũ bắt được hai người, sai giam lại làm con tin. Lúc đó Lã Trĩ vẫn có người xá nhân của Lưu Bang bị lạc lại là Thẩm Tự Cơ theo hầu hạ. Lã Trĩ và cha chồng bị giữ ở Tây Sở 2 năm.

Năm Hán thứ 4 (203 TCN), tháng 9, Lưu Bang và Hạng Vũ giảng hòa, giao ước lấy Hồng Câu làm ranh giới, Hạng Vũ bèn tha cho Lưu Công và Lã Trĩ về với Hán vương Lưu Bang. Lã Trĩ được phong là Vương hậu, cha bà Lã Công cùng năm ấy qua đời. Năm sau (202 TCN), Lưu Bang hợp sức với các chư hầu diệt được Hạng Vũ, làm chủ cả thiên hạ.

Hoàng hậu nhà Hán

Giết hại công thần
Tuy đánh bại Hạng Vũ và lên ngôi Hoàng đế, nhưng trong quốc gia lúc đó nhiều nơi không khuất phục triều đình khiến Lưu Bang phải cầm quân đánh dẹp liên miên. Lưu Bang lập Lã Trĩ làm Hoàng hậu, Lưu Doanh con bà được lập làm Hoàng thái tử, cùng với Thừa tướng Tiêu Hà và các đại thần trông coi triều chính tại Trường An.

Lã hậu mau chóng thể hiện tài trí một nhà cai trị khôn ngoan, có tài năng và cứng rắn, cũng mau chóng bà có giao tình tốt với các mệnh quan triều đình. Tất cả một phần đều kính bà, một phần đều sợ sự tàn nhẫn, cứng rắn trong hành vi cai trị của bà. Trong số nhiều công thần bị Hán Cao Tổ trừ khử để phong cho các con mình thay thế làm chư hầu, Lã Hậu tham gia trực tiếp vào 2 vụ. Đó là cái chết của Hàn Tín và Bành Việt.

Năm Cao Tổ thứ 10 (197 TCN), Trần Hy làm phản ở đất Cự Lộc. Lưu Bang triệu tập Lương vương Bành Việt đến hội quân để đánh Hy, nhưng Bành Việt cáo ốm không đi, chỉ cho bộ tướng đi thay. Lưu Bang bèn sai sứ bất ngờ đến bắt Việt giải về Lạc Dương. Lưu Bang nghĩ Việt có công lao nên không giết mà chỉ đày vào huyện Thanh Y (青衣縣), đất Thục. Đúng lúc này, Lã hậu từ Trường An ra Lạc Dương thì gặp Bành Việt ở đất Trịnh. Bành Việt đến xin gặp Lã hậu để kêu oan, nhờ bà nói với Hán Cao Tổ tha tội, xin được về quê Xương Ấp. Lã hậu nhận lời, nhưng khi trở về Lạc Dương bà lại khuyên Lưu Bang rằng:"Bành Việt là dũng tướng, nếu thả vào đất Thục mà dấy quân làm phản thì để ẩn hoạ cho mình, chi bằng giết luôn để trừ hậu hoạ". Lưu Bang nghe theo. Lã hậu bèn sai một môn khách của Bành Việt đứng ra tố cáo rằng: "Bành Việt muốn xin về Xương Ấp, thực chất là để làm phản". Lưu Bang và Lã hậu cứ theo đó, sai Đình uý Điền Khai làm án, lệnh giết cả họ Bành Việt.

Sang năm sau (196 TCN), đại tướng Hàn Tín có công lao lớn nhất trong các công thần mà Lưu Bang rất đề phòng trong nhiều năm, đã bị lừa bắt về kinh đô. Cùng trong vụ Trần Hy làm phản, trong khi Lưu Bang mang quân đi dẹp thì Lã hậu cầm quyền ở kinh đô sai thừa tướng Tiêu Hà đến gặp Hàn Tín dụ rằng:「"Trần Hy đã chết, các chư hầu, các quan đều đến mừng. Tuy ngài ốm, cũng xin cố gắng vào mừng"」. Hàn Tín theo Tiêu Hà vào cung, Lã Hậu lập tức sai võ sĩ trói lại, kết tội Hàn Tín đồng mưu với Trần Hy làm phản và mang chém ở nhà treo chuông trong cung Trường Lạc. Sau đó bà giết cả ba họ nhà Hàn Tín. Sau này Lưu Bang đã dẹp xong quân của Trần Hy trở về kinh đô, nghe tin Hàn Tín chết vừa mừng vừa thương.

Giúp con giữ ngôi Thái tử
Ngoài Lã hậu, Lưu Bang còn nhiều phi tần khác, trong đó có Thích phu nhân xinh đẹp nên rất được sủng ái, sinh được Lưu Như Ý. Lưu Doanh làm Thái tử, có Thúc Tôn Thông (叔孫通) làm Thái phó, Trương Lương làm Thiếu phó giúp. Nhưng Lưu Bang sau thấy Lưu Như Ý thông minh, nói rằng "Như Ý giống ta", lại thêm Thích phu nhân luôn ve vãng lời ra tiếng vào, điều này khiến Cao Tổ muốn bỏ Doanh để lập Như Ý.

Năm thứ 12 (195 TCN), Cao Tổ bình định phản loạn Anh Bố, lúc này ông đã bị thương rất nghiêm trọng, Thích phu nhân theo hầu, càng khiến cho ông có ý định phế Lưu Doanh mà lập Như Ý lên thay. Trương Lương can gián không thành, bèn cáo bệnh không vào triều, còn Thúc Tôn Thông lấy chết can gián, Cao Tổ vờ chịu theo, nhưng ý chí đã quyết.

Lã hậu lo sợ, không biết làm thế nào, có người bẩm tấu Lã hậu nên hỏi Trương Lương, và Lã hậu bèn sai anh trai là Lã Trạch đến nhờ. Ban đầu Trương Lương định từ chối, nhưng Lã Trạch cố nài nên Lương đành nhận lời. Nhờ Trương Lương giúp, Lưu Doanh mời được 4 hiền sĩ Thương Sơn tứ hạo (商山四皓); là Đông Viên công (東園公), Lộc Lý (甪里), Ỷ Lý Quý (綺里季) và Hạ Hoàng công (夏黃公) mà trước đó chính Cao Tổ không sao mời nổi. Một hôm khi dự yến tiệc, Thái tử Lưu Doanh rót rượu đứng chầu. Bốn người theo Thái tử tuổi đều ngoài tám mươi, mày râu bạc phơ, áo mũ rất đẹp. Cao Tổ lấy làm lạ hỏi, bốn người tiến đến thưa, kể họ tên. Cao Tổ hoàng đế kinh ngạc, hỏi ra mới biết là các hiền sĩ mà bấy lâu mình mời không được. Bốn người nói với Cao Tổ:「"Bệ hạ khinh kẻ sĩ, hay mắng người, bọn thần nghĩa khí không chịu nhục, cho nên sợ mà trốn tránh. Nay trộm nghe thái tử là người nhân đức hiếu thảo, cung kính, thương yêu kẻ sĩ, trong thiên hạ không ai không vươn cổ muốn vì Thái tử mà chết, vì vậy chúng tôi đến đây"」. Cao Tổ nói:「"Phiền các ông nhờ giúp đỡ Thái tử cho trót"」

Bốn người chúc thọ xong, đứng dậy đi ra. Cao Tổ cho gọi Thích phu nhân vào, chỉ bốn người kia bảo rằng:「"Ta muốn đổi nó, nhưng bốn người kia đã giúp nó. Lông cánh nó đã thành, khó mà lay chuyển được. Lã hậu là chủ của ngươi rồi đấy!"」. Thích phu nhân thống khổ không thôi, bèn múa hát ca thán. Do đó, Lưu Doanh giữ được ngôi Thái tử không bị truất. Về sau, Cao Tổ phong Lưu Như Ý làm Triệu vương (趙王).

Bên giường bệnh hỏi di huấn
Cũng vào năm thứ 12 (195 TCN), Hán Cao Tổ Lưu Bang sau khi không phế Thái tử nữa, đã trở bệnh rất nặng. Lã hậu lo lắng, bèn mời danh y thiên hạ vào cung trị liệu, nhưng Cao Tổ biết mình không thể qua khỏi, bèn không cho chữa bệnh, thưởng 50 lạng vàng rồi cho lui.

Lã hậu ở bên giường bệnh, trực tiếp hỏi ông:「"Bệ hạ trăm tuổi rồi và tướng quốc Tiêu Hà cũng mất thì lấy ai thay?"」. Cao Tổ bèn đáp là Tào Tham, Lã hậu lại hỏi tiếp thì Cao Tổ đáp:「"Vương Lăng có thể được, nhưng Vương Lăng hơi gàn. Trần Bình có thể giúp ông ta. Trần Bình thì trí khôn có thừa, nhưng khó mà làm một mình. Chu Bột là người trung hậu, ít văn hoá nhưng người làm họ Lưu được an chính là Chu Bột đấy, có thể cho ông ta là Thái úy"」. Sau đó, Cao Tổ giá băng, Lã hậu đợi 4 ngày vẫn chưa phát tang. Vì Thái tử Lưu Doanh còn nhỏ, Lã hậu sợ các tướng không phục sẽ làm loạn, do đó bàn mưu với Thẩm Tự Cơ định giết chết các công thần. Tướng Lịch Thương ở kinh thành biết mưu đó, khuyên Thẩm Tự Cơ nên can Lã hậu không thực hiện ý định này, vì sẽ kích động các tướng đang cầm quân ở ngoài làm phản. Thẩm Tự Cơ vội đi nói với Lã hậu, bà bèn báo tang Hán Cao Tổ, vì vậy không xảy ra biến cố nào.

Thái tử Lưu Doanh thuận lợi lên nối ngôi, tức là Hán Huệ Đế, Lã hậu được tôn làm Hoàng thái hậu.

Hoàng thái hậu nhà Hán

Nhân trư sự kiện
Lã Thái hậu không hãm hại đại đa số các phi tần của Hán Cao Tổ, ngược lại còn hậu đãi và đối xử theo như luật đề ra. Những phi tần nào sinh được con trai đều được phong tước Vương thái hậu (王太后) và cùng con trai trở về đất phong cư ngụ, như trường hợp của Bạc phu nhân, mẹ của Đại vương Lưu Hằng. Chỉ trừ duy nhất trường hợp của Thích phu nhân, vị phi tần đã cậy sủng kiêu ngạo muốn con trai mình Triệu vương Lưu Như Ý thay thế ngôi Thái tử của Lưu Doanh. Lưu Như Ý lúc đó đang ở đất phong nước Triệu, nên Lã Thái hậu đã trừng phạt Thích phu nhân.

Năm Hiếu Huệ nguyên niên (195 TCN), tháng 12, Lã Thái hậu sai bắt giam Thích phu nhân ở Vĩnh Hạng cung. Oán hận Thái hậu, Thích phu nhân ngâm nga câu:「"Con là Vương, mà mẹ già đây phải là nô bộc, suốt ngày giã gạo đến sắp tối, thường thường bầu bạn với cái chết! Mẹ con phân ly ba nghìn dặm, làm sao có thể báo cho con biết tin?"」. Lã Thái hậu tức giận, bèn gọi Triệu vương Như Ý đến Trường An, âm mưu hạ độc Triệu vương. Sứ giả của Lã Thái hậu triệu tập, Tướng quốc nước Triệu là Chu Xương cự tuyệt không nghe lệnh. Lã Thái hậu cả giận, bèn sai người gọi Chu Xương về. Chu Xương về đến Trường An, Thái hậu lại sai người mời Triệu vương lần nữa, đành phải ra đi. Hán Huệ Đế thương em, biết Thái hậu giận, nên thân hành đón Như Ý ở Bá Thượng, rồi luôn luôn kèm lúc Như Ý đi đứng, ăn uống. Lã Thái hậu muốn giết Như Ý nhưng không có dịp. Một hôm, Huệ đế buổi sớm ra đi săn bắn, Như Ý không theo do còn sớm tham ngủ. Thái hậu nghe tin Như Ý ở một mình, bèn sai người mang thuốc độc đến cho Như Ý uống. Như Ý uống xong thì chết.

Năm Hiếu Huệ thứ 2 (194 TCN), mùa đông, Lã Thái hậu bắt đầu trả thù Thích phu nhân. Lã Thái hậu bèn sai chặt chân tay Thích phu nhân, móc mắt, đốt tai, bắt uống thuốc thành câm, cho ở trong nhà tiêu gọi đó là Nhân trư (人彘), nghĩa là con người lợn. Sau mấy hôm, Thái hậu cho gọi Huệ Đế vào để xem "Nhân trư". Hán Huệ Đế thấy, ngạc nhiên bèn hỏi, biết đó là Thích phu nhân, liền khóc rống lên, do quá ám ảnh mà ông mắc bệnh, sai người nói với Thái hậu:「"Việc đó không phải là việc con người làm! Ta là con của thái hậu, không thể nào trị thiên hạ được"!」. Huệ Đế bất lực trước sự độc ác của Thái hậu, không có cách nào ngăn cản được, vì thế ngày đêm uống rượu chơi bời dâm dật, không nghe chính sự, cho nên mắc bệnh. Vì thế, Lã Thái hậu nắm quyền chuyên chánh.

Chủ trì chính sự
Sau khi Huệ Đế lâm bệnh, triều chính đều do Lã Thái hậu tạm quản. Mùa đông năm Huệ Đế thứ 2 (194 TCN), những người anh em là Nguyên vương nước Sở, Điệu vương nước Tề (Lưu Phì) đến chầu. Hán Huệ Đế cùng ăn tiệc và uống rượu với Tề vương Lưu Phì trước mặt Lã Thái hậu, vì ông cho rằng Lưu Phì là anh nên để ngồi ghế trên theo lễ những người trong nhà. Thái hậu nổi giận, bèn sai rót hai chén thuốc độc đặt trước mặt mình, sai Lưu Phì chúc thọ. Khi Lưu Phì đứng dậy, Huệ Đế cũng đứng dậy nâng chén muốn cùng chúc thọ với Lưu Phì. Thái hậu sợ quá, thân hành đứng dậy hắt chén rượu của Huệ Đế.

Thấy hành động của Thái hậu, Lưu Phì lấy làm lạ, do đó không dám uống, giả vờ say đi ra. Khi hỏi, Lưu Phì biết đó là thuốc độc nên sợ hãi, tự cho rằng không thể ra khỏi Trường An nên rất lo lắng. Quan nội sử của Lưu Phì tên là Sĩ nói:「"Thái hậu chỉ có một mình Hoàng đế và Lỗ Nguyên công chúa. Nay Đại vương có hơn 70 thành, mà Công chúa chỉ có vài thành, nếu Đại vương quả thực đem một quận dâng cho Thái hậu để làm ấp tắm gội của Công chúa, thì Thái hậu thế nào cũng mừng rỡ và Đại vương cũng không lo ngại gì"」. Tề vương Lưu Phì bèn dâng quận Thành Dương, tôn Lỗ Nguyên công chúa làm Vương thái hậu. Lã Thái hậu mừng rỡ bằng lòng, bèn đặt tiệc rượu ở cung riêng của Tề vương, sau khi uống chén rượu vui vẻ, Thái hậu cho Tề vương trở về nước mình.

Năm Huệ Đế thứ 3 (192 TCN), Lã Thái hậu cho người xây dựng lại quy mô thành Trường An. Sang năm (191 TCN), Thái hậu bãi bỏ Hiệp thư luật (挾書律). Đây là một luật lệ từ thời Tần Thủy Hoàng, nằm trong khuôn khổ đốt sách chôn Nho, không cho dân gian tàng trữ kiến thức sách vở. Thái hậu bỏ lệnh này, hạ chiếu cho dân gian tiếp tục tìm kiếm và dâng sách, khôi phục cựu điển đã bị hủy hoại thời Tần Thủy Hoàng.

Bức thư của Mặc Đốn
Hung Nô ở phương bắc khi đó thế lực rất mạnh và hay khiêu chiến với nhà Hán. Cao Tổ hoàng đế Lưu Bang khi còn sống từng giao chiến với Hung Nô và đã gặp nguy khốn ở Bình Thành. Sang thời Lã thái hậu cầm quyền, Hung Nô tiếp tục quấy rối biên giới.

Năm Hán Huệ Đế thứ 4 (192 TCN), lúc đó Thiền vu của Hung Nô là Mặc Đốn thiền vu chết vợ, nghe tin Lã Thái hậu thay Huệ Đế nhiếp chính, là một góa phụ, bèn viết thư tỏ tình với lời lẽ trăng gió. Sách Hán thư đã ghi lại đoạn thư của Mặc Đốn mà Tư Mã Thiên nhận xét trong Sử ký là "lời lẽ bậy bạ" như sau:

Lã Thái hậu đọc thư rất tức giận, định điều binh đánh Mặc Đốn. Các tướng can rằng:"Giỏi và vũ dũng như Cao Đế mà còn bị nguy khốn ở Bình Thành". Thế rồi Thái hậu đành nén giận, lấy tông thất nữ quyến phong làm Công chúa gả cho Mặc Đốn, tiếp tục giữ chính sách giảng hòa với Hung Nô để yên bờ cõi.

Lâm triều xưng chế

Nữ chủ đầu tiên

Do bị mẹ áp chế không thể chống lại được, Huệ Đế buồn rầu sinh bệnh rồi mất sớm năm 188 TCN, khi mới 22 tuổi.

Con trai duy nhất qua đời, Lã Thái hậu tuy có khóc nhưng lại không chảy nước mắt. Người con của Trương Lương là Trương Tích Cương (张辟彊) khi ấy làm Thị trung, mới 15 tuổi, nói với thừa tướng Trần Bình rằng:「"Thái hậu chỉ có một mình hoàng đế. Nay Hoàng đế mất, Thái hậu khóc lại không đau xót, ngài có biết tại sao không?"」. Trần Bình hỏi vì sao, Tích Cương nói:「"Hoàng đế không có con lớn tuổi để kế nghiệp. Thái hậu sợ bọn các ông nổi loạn. Nay ông xin cho Lã Đài, Lã Sản, Lã Lộc làm Tướng, cầm quân giữ các đạo quân trong phía nam và phía bắc, cho những người con họ Lã vào giữ các chức vụ trong cung. Làm như thế thì thái hậu sẽ yên tâm và bọn các ông may mà tránh khỏi tai họa"」.

Thừa tướng Trần Bình bèn làm theo kế của Tích Cương. Lã Thái hậu mừng rỡ, lúc ấy khóc mới thảm thiết. Khi ấy, Trương Hoàng hậu của Hán Huệ Đế không có con. Theo Sử ký, Lã hậu đã giết chết một phi tần vừa mới sinh con cho Huệ Đế là Mỗ thị, sau đó mang đứa trẻ đến chỗ Trương hậu, giả là Hoàng hậu vừa sinh long tử. Khi Hán Huệ Đế mất, đứa trẻ được đưa lên ngôi, sử gọi là Hán Tiền Thiếu Đế. Dù thân là "Hoàng tổ mẫu" của Hoàng đế, nhưng Lã Thái hậu không nhận tôn hiệu Thái hoàng thái hậu mà vẫn giữ là Hoàng thái hậu, bà công khai đăng triều thay Hoàng đế trẻ nắm quyền điều hành triều chính, gọi là [Lâm triều xưng chế; 臨朝稱制].

Bằng việc này, Lã hậu trở thành "Nữ chủ nhân" đầu tiên của một chính quyền hoàng triều trong lịch sử Trung Quốc kể từ khi Tần Thủy Hoàng thống nhất, cũng là Nữ chủ nhân đầu tiên công khai nắm quyền mà không cần kiêng dè Hoàng đế, thực tế đã không khác gì một Nữ hoàng. Trong thời gian xưng Chế, quy cách của Lã hậu đều y hệt Hoàng đế, trong chiếu thư toàn tự xưng [Trẫm; 朕]. Bắt đầu giai đoạn này, Sử ký đều gọi từng năm là "Năm Hán Cao hậu thứ [bao nhiêu]" chứ không theo lệ là "[Thụy hiệu của Hoàng đế] năm thứ [bao nhiêu]", cho thấy rất rõ vị trí ngang hàng Hoàng đế của Lã Thái hậu.

Phong Vương cho ngoại thích
Để củng cố quyền lực, Lã Thái hậu muốn phong cho con cháu họ Lã tước Vương, một việc cấm kị khi đó vì chỉ có hoàng tộc họ Lưu mới có quyền phong Vương, do đó Lã Thái hậu bèn dò hỏi tướng Vương Lăng. Lăng thẳng thắn nói không được, vì điều đó trái ý của Hán Cao Tổ, đấy là dựa vào câu di huấn:「"Không phải họ Lưu mà phong Vương, thiên hạ cùng vào đánh nó"」. Thái hậu bèn bãi chức Vương Lăng, cho làm Thái phó. Trần Bình và Chu Bột phải lựa ý bà, tỏ ra đồng tình việc phong vương họ Lã, lúc này bà mới bằng lòng, mà họ Trần cùng họ Chu tiếp tục duy trì vị trí trong triều.

Thái hậu khi xưng Chế vừa xong, bèn phong cho các cháu và thân thích, cháu cả Lã Đài được phong làm Lã vương (呂王), đứng đầu các Vương hầu họ Lã. Kế thứ là Lã Lộc làm Triệu vương (趙王), Lã Thông làm Yên vương (燕王). Cha của Lã Thái hậu là Lã Công được truy tôn Lã Tuyên vương (呂宣王), cho con gái Lã Lộc lấy Thành Dương Cảnh vương Lưu Chương, cùng một số con em họ Lã khác. Ngoài ra, bà còn cất nhắc tình nhân Thẩm Tự Cơ từng theo hầu hạ bà trước kia lên làm Tả thừa tướng. Tư Mã Thiên đã kín đáo chép về việc này trong Sử ký rằng:「"Tả thừa tướng không làm việc, thường lo việc ở trong cung"」. Tự Cơ được tin dùng, nhiều quan viên muốn được việc phải nhờ cậy.

Năm Cao hậu thứ 2 (186 TCN), Lã Đài qua đời, con là Lã Gia (呂嘉) thừa tước. Năm thứ 4 (184 TCN), em gái bà là Lã Tu được phong Lâm Quang hầu (臨光侯), là phụ nữ đầu tiên được thụ phong tước vị dành cho nam giới. Cùng năm ấy, một cháu trai khác của Thái hậu là Lã Tha (呂他) được thụ phong Du hầu (俞侯), Lã Canh Thủy (呂更始) làm Chuế Kỳ hầu (贅其侯), Lã Phẫn (呂忿) làm Lã Thành hầu (呂城侯); năm đó thụ phong rất nhiều người trong các nhánh nhỏ gia tộc họ Lã, vị chi hơn 10 người đều thụ phong.

Tàn sát họ Lưu
Năm thứ 4 (184 TCN), Lã Thái hậu chuyên chế được 4 năm, vị Thiếu Đế Lưu Cung dần trưởng thành và hiểu chuyện.

Thiếu Đế nghe nói mẹ mình bị Lã Thái hậu giết, còn mình không phải là con của Hiếu Huệ Hoàng hậu, bèn nói:「"Hoàng thái hậu làm sao có thể giết mẹ ta mà gọi ta là con? Giờ ta còn bé, nếu ta trưởng thành thì sẽ thay đổi"」. Thái hậu nghe nói rất tức giận, sợ Thiếu đế chống lại mình, bèn giam Thiếu đế ở Vĩnh Hạng cung, nói rằng hoàng đế bị mắc bệnh nặng không thể gặp người ngoài được. Bà loan tin Thiếu đế bị bệnh nặng không làm hoàng đế được, nên lập người khác. Không ai dám ngăn cản, bà bèn sai giết Thiếu đế và lập một người con khác của Huệ đế là Thường Sơn vương Lưu Nghĩa làm Hoàng đế, cải danh gọi Lưu Hồng. Lã Thái hậu vẫn tiếp tục cầm quyền chính trong triều.

Sau khi giết Triệu vương Lưu Như Ý, Lã Thái hậu lập Hoài Dương vương Lưu Hữa lên thay làm Triệu vương. Lã Thái hậu gả một người con gái họ Lã cho Lưu Hữu nhưng không được Lưu Hữu sủng ái, Lã thị bèn tìm cách vu cáo với Lã thái hậu rằng Lưu Hữu bắt bình việc bà ta phong Vương cho họ Lã. Năm Cao hậu thứ 7 (181 TCN), Lã Thái hậu triệu Lưu Hữu vào chầu rồi bắt giam ông lại, bỏ đói cho đến chết. Sau khi Lưu Hữu qua đời, Thái hậu cho an táng ông theo lễ của dân thường rồi lập anh ông là Lương vương Lưu Khôi làm Triệu vương. Sau khi phong Lưu Khôi đến đất Triệu, Lã Thái hậu ép ông lấy con gái của Lã Sản em mình, và giết sủng phi của ông. Tháng 6 năm đó, Lưu Khôi vì thương tiếc người sủng phi bèn tự tử chết theo. Ông làm Triệu vương chưa đấy một năm. Lã Thái hậu lấy cớ Lưu Khôi tự sát, phế con ông, lập Lã Lộc làm Triệu vương.

Qua đời
Năm Cao hậu thứ 8 (180 TCN), tháng 7, Lã Thái hậu mắc bệnh nặng. Biết mình không qua khỏi, bà phong cháu Lã Lộc làm Thượng tướng quân thống lĩnh Bắc quân, cho Lã vương Sản làm Tướng quốc thống lĩnh Nam quân, khống chế lực lượng hộ vệ trong hoàng cung. Bà nói với con em họ Lã: 「"Sau khi bình định thiên hạ, Cao Tổ có giao ước với các quan đại thần: 'Ai không phải họ Lưu mà làm Vương thì thiên hạ cùng đánh nó'. Nay họ Lã làm Vương thì các quan đại thần không chịu. Nếu ta chết đi, Hoàng đế còn ít tuổi, sợ các đại thần gây biến loạn. Hai ngươi phải cầm quân giữ lấy cung, chớ có đi theo đám tang, đừng để cho người nào áp chế mình"」.

Ngày 30 tháng 7 (tức ngày 18 tháng 8 dương lịch) năm đó, Lã Thái hậu băng hà, chung niên thọ chừng 61 tuổi. Thụy hiệu của bà án theo thụy của Cao Tổ, là Cao Hoàng hậu (高皇后), nên sử gia thường gọi là [Cao hậu] hay [Hán Cao hậu]. Bà được hợp táng tại Trường lăng (長陵) cùng Hán Cao Tổ.

Sau khi Lã Thái hậu qua đời, triều đình nhà Hán bắt đầu đại loạn, gọi là Loạn chư Lã. Trong từng bước gầy dựng thế lực của họ Lã, Lã Thái hậu đã đụng chạm không ít các hoàng thân của nhà họ Lưu, khiến họ Lưu và họ Lã xích mích nhau, nên trước khi qua đời Lã Thái hậu đã cố gắng dàn xếp bằng cách ban hoàng kim ngàn cân cho các chư hầu toàn quốc, lại cho Lã Lộc và Lã Sản tước vị Tướng quốc, cho con gái Lã Lộc làm Hoàng hậu, cốt là để làm chỗ dựa cho họ Lã. Tuy nhiên, hai người cháu của Lã Thái hậu, cũng là đứng đầu khi ấy của dòng họ là Lã Lộc và Lã Sản không phải là đối thủ của các đại thần khai quốc nhà Hán như Trần Bình, Chu Bột. Bên ngoài có Tề vương Lưu Tương khởi binh, bên trong có hai người Trần, Chu đã làm binh biến, đã tiến hành thành công giết hết các tướng họ Lã mà Lã Thái hậu dựng lên để lấy lại thiên hạ cho họ Lưu.

Vì không muốn hình ảnh Lã Thái hậu tiếp tục tồn tại, các giai cấp thống trị họ Lưu đồng lòng cho rằng Hậu Hán Thiếu Đế, cùng hai con thứ xuất của Hán Huệ Đế Lưu Doanh đều là giả mạo, bèn tiến hành phế bỏ và giết hại. Sau khi tiến hành tàn sát Hoàng đế do Lã Thái hậu lập nên, các thế lực họ Lưu kiên quyết chọn một người không có nhà mẹ mạnh để lên ngôi, sau khi cân nhắc cháu đích tôn của Cao Tổ là Tề vương Lưu Tương không được vì nhà mẹ quá ác độc, thì họ bàn ra rằng: "Nhà họ Bạc, mẹ Đại vương Hằng, con thứ tư của Cao Tổ, là người hiền đức, nên lập lên ngôi". Do đó, Đại vương Lưu Hằng được lập làm người kế vị, tức là Hán Văn Đế.

Gần cuối đời nhà Tân của Vương Mãng (9 SCN – 23 SCN), thi hài của Lã hậu bị phiến quân khởi nghĩa Xích Mi mạo phạm khi cướp phá Trường lăng. Thời Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú - người đã lật đổ Vương Mãng, khôi phục nhà Hán, Bạc phu nhân được tôn làm ["Cao Hoàng hậu"] thay thế và được hợp táng cùng Hán Cao Tổ. Còn Lã hậu thì bị truy phế, phần mộ bị dời ra khỏi Trường lăng.

Gia quyến

 Thân phụ: Lã Công (呂公). Năm 187 TCN, được Lã hậu truy tôn Lã Tuyên vương (呂宣王). Sử gia Quách Mạt Nhược cho rằng ông là hậu duệ của Lã Bất Vi.
 Phối ngẫu: Hán Cao Tổ Lưu Bang.
 Hậu duệ:
 Hán Huệ Đế Lưu Doanh.
 Lỗ Nguyên công chúa (魯元公主), không rõ tên thật.

 Anh chị em và cháu họ:
 Lã Trường Hủ (呂長姁), chị gái trưởng.
 Lã Bình (呂平), con trai Trường Hủ, phong Phù Liễu hầu (扶柳侯).
 Lã Trạch (呂澤), anh trai, thụy phong Điệu Vũ vương (呂悼武王).
 Lã Đài (呂台), con trai Lã Trạch, phong Lã vương (呂王). Mất, thụy là Túc vương (肅王).
 Lã Gia (呂嘉), con trai Lã Đài, kế tước Lã vương.
 Lã Thông (呂通), con trai Lã Đài, phong Yên vương (燕王) năm 181 TCN.
 Lã Phỉ (呂庀), con trai Lã Đài, phong Đông Bình hầu (東平侯).
 Lã Sản (呂產), con trai Lã Trạch, phong Lương vương (梁王) năm 181 TCN.
 Lã Thích Chi (呂釋之), anh trai, thụy phong Triệu Chiêu vương (趙昭王).
 Lã Tắc (呂則), con trai Lã Thích Chi, phong Kiến Thành hầu (建成侯).
 Lã Chủng (呂種), con trai Lã Thích Chi, phong Phái hầu (沛侯).
 Lã Lộc (呂祿), con trai Lã Thích Chi, kế nhiệm chức Triệu vương (趙王) năm 181 TCN.
 Lã Tu (呂嬃), em gái, vợ của danh tướng Phàn Khoái, được phong làm Lâm Quang hầu (臨光侯) năm 184 TCN.

Trong văn hóa đại chúng

Xem thêm
 Hán Cao Tổ
 Hán Huệ Đế
 Thích phu nhân
 Mặc Đốn thiền vu
 Lưu Cung
 Lưu Hồng
 Thẩm Tự Cơ

Chú thích

Tham khảo

Nguồn
 Sử ký Tư Mã Thiên, bản dịch của Phan Ngọc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, 2003, các thiên:
 Cao Tổ bản kỷ
 Lã hậu bản kỷ
 Trần thừa tướng thế gia
 Hung Nô liệt truyện
 Chu Mục, Trần Thâm chủ biên (2003), 365 truyện cổ sử chọn lọc Trung Quốc, tập 3, Nhà xuất bản Thanh niên
 Nguyễn Khắc Thuần (2003), Các đời đế vương Trung Quốc, Nhà xuất bản Giáo dục

Sinh năm 241 TCN
Mất năm 180 TCN
Hoàng hậu nhà Hán
Nhiếp chính nhà Hán
Nữ hoàng Trung Quốc
Hoàng thái hậu nhà Hán
Năm 180 TCN
Mất thập niên 180 TCN
Năm 241 TCN


title: 2996 Bowman

text:
2996 Bowman (1954 RJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 9 năm 1954 bởi Đài thiên văn Goethe Link ở Brooklyn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2996 Bowman

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1954


title: Asnières-sur-Vègre

text:
Asnières-sur-Vègre' là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 30-75 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Heriades scutellatus

text:
Heriades scutellatus là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Heriades
Động vật được mô tả năm 1922


title: .ro

text:
.ro là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của România. Được quản lý bởi Viện Nghiên cứu và phát triển công nghệ thông tin quốc gia. Vào tháng 5 năm 2004, 64.000 tên miền đã được đăng ký với tên miền.ro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Network Information Center & Domain Name Registry for Romania - RoNIC
 Romanian Top Level Domain
 IANA .ro whois information
 National Institute for R&D in Informatics (ICI)
 Romanian National R&D Computer Network (RNC - ICI project)
 Requirements for .ro domain registration

R o
Ro
R o

sv:Toppdomän#R


title: Perdita idahoensis

text:
Perdita idahoensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1958


title: Hyposmocoma argyresthiella

text:
Hyposmocoma argyresthiella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai, Oahu, Molokai và Hawaii.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Menzendorf

text:
Menzendorf là một đô thị tại huyện Nordwestmecklenburg, bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordwestmecklenburg


title: Telebasis watsoni

text:
Telebasis watsoni là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Telebasis watsoni được miêu tả khoa học năm 1995 bởi Bick & Bick.

Chú thích

Tham khảo

Telebasis


title: Parnassius inopinatus

text:
Parnassius inopinatus  là một loài bướm ngày sinh sống ở vùng núi cao được tìm thấy duy nhất ở Afghanistan.
Loài này thuộc chi Parnassius trong họ Papilionidae.

Tham khảo

 Weiss, J.C., 1999. The Parnassiinae of the world, Part 3. Hillside Books, Canterbury, U.K.

Liên kết ngoài
Rusinsects Text và photos.
Parnassius of the World Text và photos.

Parnassius
Côn trùng Pakistan


title: Conus bessei

text:
Conus bessei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 15 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 20 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 20 m.

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

B


title: Khuan Khanun (huyện)

text:
Khuan Khanun () là một huyện (amphoe) của tỉnh Phatthalung, phía nam Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) là Mueang Phatthalung, Srinagarindra, Si Banphot và Pa Phayom của tỉnh Phatthalung, Cha-uat của tỉnh Nakhon Si Thammarat, và Ranot của tỉnh Songkhla.

Lịch sử
Huyện được thành lập năm 1896, lúc đó tên là Udon (อุดร). Ban đầu trụ sở huyện năm ở làng số 5 của tambon Khuan Khanun, kể từ đó đã được di chuyển 4 lần. Năm 1899, trụ sở huyện đã được dời đến Ban Makok Tai, huyện đã được đổi tên thành Makok Tai (มะกอกใต้). Năm 1907, trụ sở huyện được dời đến Ban Thale Noi, lúc đó huyện được đặt tên là Thale Noi (ทะเลน้อย), khi trụ sở được dời đến Ban Phanang Tung, huyện được đổi tên thành Phanang Tung (พนางตุง). Cuối cùng, vào năm 1923, trụ sở huyện được dời đến vị trí ngày nay ở Ban Khuan Khanun.

Hành chính
Huyện này được chia thành 12 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 124 làng (muban). Khuan Khanun và Makok Nuea là hai thị trấn (thesaban tambon), mỗi đơn vị nằm trên một phần của tambon cùng tên. Có 12 tổ chức hành chính tambon.

Các con số mất là tambon nay tạo thành huyện Pa Phayom.

Tham khảo

Huyện của Phatthalung


title: Son Dam-bi

text:
Son Dam-bi (sinh ngày 25 tháng 9 năm 1983) là một ca sĩ, diễn viên và người mẫu Hàn Quốc độc quyền của công ty giải trí Pledis Entertainment. Năm 2007, Son Dam Bi ra mắt trong vai trò ca sĩ có hình tượng và phong cách biểu diễn gợi cảm và được người ta biết đến là "Phiên bản nữ của Bi Rain".

Sự nghiệp

Trước khi ra mắt
Vào năm 2006, Pledis Entertainment ấp ủ kế hoạch cho ra mắt một nữ ca sĩ solo đầu tiên của họ, đánh dấu bước đường tham gia vào thị trường âm nhạc của Hàn Quốc và cả thế giới.

Không lâu sau đó, Pledis Entertainment tiết lộ thông tin về nữ ca sĩ sắp tới của họ với cái tên Son Dam Bi. Đồng thời công ty cũng cho biết nữ ca sĩ này đã phải trải qua quá trình tuyển chọn, luyện tập thanh nhạc và vũ đạo rất gắt gao tại Hàn và cả tại Mỹ. Công ty cũng tiết lộ rằng cô là gương mặt khá quen thuộc trong vai trò người mẫu chuyên nghiệp, đã xuất hiện trong video âm nhạc cho Paran và MYV cùng với hàng loạt quảng cáo khác. Trước khi ra mắt, MSN Nhật Bản đã giới thiệu một bộ phim tài liệu nói về quá trình tập luyện thanh nhạc và vũ đạo trước khi ra mắt của cô đã thu hút khoảng 480,000 người trong 5 ngày.

Năm 2007
Sau một thời gian dài chờ đợi, Son Dam Bi cũng đã cho ra mắt single đầu tiên của cô "Cry Eye". Ca khúc chủ đề lập tức được tiếp nhận nhanh chóng bởi Son Dam Bi có tất cả: giọng hát khỏe, vũ đạo mạnh mẽ và ngoại hình hấp dẫn.

Năm 2008
Vào ngày 29 tháng 4 năm 2008, Son Dam Bi cho ra mắt Mini Album Vol.1 với dòng nhạc điện tử chủ đạo). Ca khúc chủ đề "Bad Boy" được sản xuất bởi Brave Brothers nhanh chóng trở thành hit bởi ca từ và nhịp điệu vô cùng bắt tai. Ngoài ra, Kahi (trưởng nhóm After School (ban nhạc)) từng là cô giáo dạy nhảy của cô đã góp giọng rap và xuất hiện trong MV và trên sân khấu.

Tháng 9, Son Dam Bi trở lại với single tiếp theo "Crazy". Ca khúc gây sốt với điệu nhảy ghế vô cùng sexy trở nên phổ biến khộng chỉ trong nước mà cả ngoài thế giới. Ca khúc là bước ngoặt lớn của Son Dam Bi khi liên tiếp càn quét vô số bảng xếp hạng online.

Năm 2009
Ngày 24/3, Son Dam Bi phát hành album có độ dài đầy đủ đầu tiên với tựa đề "Type B". Ca khúc chủ đề "Saturday Night" mau chóng càn quét vô số bảng xếp hạng online trong Hàn Quốc.

Năm 2010
Ngày 12/7, Son Dam Bi phát hành mini album với tưạ đề "The Queen". Khi phát hành MV, Son Dam Bi nhận được vô số lời khen về cá khúc vô cùng bắt tay cùng ý tưởng độc đáo. Nhưng không lâu sau đó, người ta phát hiện đây là hàng đạo của một đoạn quảng cáo của nước ngoài. Pledis Entertainment nhanh chóng lên tiếng xin lỗi và cho ra mắt MV phiên bản mới của ca khúc "Queen". Tưởng chừng mọi chuyện đã êm đềm, bất ngờ người ta phát hiện giọng hát yếu của Son Dam Bi trong một buổi biểu diễn trên sân khấu. Son Dam Bi phải lên tiếng xin lỗi và hứa cố gắng luyện thanh nhiều hơn.

Sau khi kết thúc đợt quảng bá "Queen", Son Dam Bi cho ra mắt tiếp MV của ca khúc "Db Rider" nằm trong mini album "The Queen". Cô cũng bắt đầu quảng bá ca khúc "Db Rider" như một ca khúc chủ đề.

Năm 2011
Năm này cô tạm thời gác bỏ sự nghiệp ca hát để tập trung vào sự nghiệp đóng phim. Nhưng cuối năm cô cũng góp giọng vào album "Happy Pledis 2012" cùng với After School (ban nhạc) và các nhóm nhạc sắp ra mắt như Nu'est, Hello Venus.

Năm 2012
Cô đang chuẩn bị cho sự trở lại vào tháng 9.

Diễn xuất

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

Show thực tế

Discography

Giải thưởng

Chú thích

Liên kết ngoài
 Son Dam Bi Official Website
 Son Dam Bi Twitter
 Son Dam Bi Cyworld

Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 21
Ca sĩ K-pop
Nữ diễn viên truyền hình Hàn Quốc


title: Thủy (Ngũ hành)

text:
Đối với các định nghĩa khác, xem Thủy.

Thủy (水  ) là yếu tố thứ năm trong Ngũ hành.

Đặc điểm
Hành Thủy chỉ về phương Bắc, mùa đông và nước nói chung, cơn mưa lất phất hay mưa bão. Chỉ bản ngã, nghệ thuật và vẻ đẹp. Thủy có liên quan đến mọi thứ. Khi tích cực, Thủy thể hiện tính nuôi dưỡng, hỗ trợ một cách hiểu biết. Khi tiêu cực, Thủy biểu hiện ở sự hao mòn và kiệt quệ. Kết hợp với cảm xúc, Thủy gợi cho thấy nỗi sợ hãi, sự lo lắng và stress. Đối với quan hệ các hành khác, hành Thủy khắc hành Hỏa, hành Thủy sinh hành Mộc.

Tính cách người thuộc hành này
Người mạng Thủy giao tiếp tốt. Họ có khiếu ngoại giao và tài thuyết phục. Do nhạy cảm với tâm trạng người khác, họ sẵn sàng lắng nghe. Có trực giác tốt và giỏi thương lượng. Uyển chuyển và dễ thích nghi, họ nhìn sự vật theo quan điểm tổng thể.
 Tích cực: Có khuynh hướng nghệ thuật, thích kết bạn và biết cảm thông.
 Tiêu cực: Nhạy cảm, mau thay đổi và gây phiền nhiễu.

Vạn vật thuộc hành này
 Sông suối, ao hồ.
 Màu xanh dương và màu đen.
 Gương soi và kính
 Các đường uốn khúc
 Đài phun nước
 Bể cá
 Tranh về nước.

Tham khảo

Ngũ hành


title: San Pedro de la Paz

text:
San Pedro de la Paz là một thành phố của Chile. San Pedro de la Paz có diện tích 112,5 km², dân số năm 2002 là 80.447 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 sanpedrodelapaz.cl ()

Thành phố của Chile


title: La Haye-Aubrée

text:
La Haye-Aubrée  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Hayeaubree


title: Les Martys

text:
Les Martys là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.
Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Martinols.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Les Martys trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Les Martys


title: Sư đoàn Kỵ binh số 1 (Hoa Kỳ)

text:
Sư đoàn Kỵ binh số 1 (1st Cavalry Division) là một trong những đơn vị chiến đấu nổi tiếng của quân đội Hoa Kỳ.

Còn được biết đến với tên gọi Sư đoàn Không kỵ số 1 (1st Air Cavalry Division) hay còn gọi là sư đoàn Kỵ binh bay trong thời Chiến tranh Việt Nam vì việc sử dụng trực thăng làm phương tiện chuyển vận binh sĩ. Đây là một trong những sư đoàn cơ động chiến đấu lớn nhất và được trang bị nặng của Quân đội Hoa Kỳ với hơn 16.000 quân, được tổ chức thành 4 lữ đoàn chiến đấu và một số đơn vị hỗ trợ.

Hiện tại, Sư đoàn là đơn vị trực thuộc Quân đoàn III, căn cứ chính tại Fort Hood, Texas. Chỉ huy hiện tại của Sư đoàn là Thiếu tướng Daniel B. Allyn.

Lịch sử thành lập
Sư đoàn được thành lập ngày 4 tháng 4 năm 1921, với 7.463 sĩ quan và binh lính, tổ chức ban đầu như sau:
 Chỉ huy sở (34 người)
 2 Lữ đoàn Kỵ binh (2,803 người mỗi Lữ đoàn)
 Tiểu đoàn pháo dã chiến (790 người)
 Tiểu đoàn Kỹ thuật (357 người)
 Ban Vận tải quân nhu (276 người)
 Đại đội đặc nhiệm (337 người)
 Đại đội Quân y (63 người)
Trong một thời gian dài, tổ chức của Sư đoàn thay đổi nhiều lần. Mãi đến ngày 1 tháng 12 năm 1938, trước nguy cơ chiến tranh xảy ra, Sư đoàn được tổ chức lại để đáp ứng mô hình thời chiến, với quân số 10.680 quân nhân.

Từ Chiến tranh thế giới thứ hai đến Chiến tranh Triều Tiên

Với cuộc tấn công Trân Châu Cảng vào ngày 7 tháng 12 năm 1941, tướng George Marshall đã thử nghiệm các hình thái tổ chức mới cho các đơn vị quân đội, dù gặp phải sự ngăn trở từ những quan điểm không muốn phát triển các đơn vị cơ động cơ giới. Sư đoàn 1 Kỵ binh giữ lại cấu hình vuông của nó (tức là tổ chức với 2 Lữ đoàn) nhưng có vài thay đổi. Một số đơn vị hỏa lực được giải thể và phân phối vào các đơn vị chiến đấu, làm tăng hỏa lực trực tiếp ở cấp chiến thuật. Một số đơn vị được tăng cường phương tiện cơ động nhẹ. Những thay đổi này làm tăng quân số Sư đoàn từ 11.676 đến 12.112 người.

Sau khi được tổ chức lại, Sư đoàn đến Úc để tiếp tục huấn luyện tại Strathpine, Queensland, cho đến ngày 26 tháng 7, sau đó chuyển tới New Guinea để tham gia chiến dịch "Admiralties" vào ngày 22 đến 27 tháng 2 năm 1944. Sư đoàn tham chiến lần đầu tiên tại đảo Admiralty, đổ bộ tại Los Negros vào ngày 29 tháng 2 năm 1944.

Sau chiến thắng đầu tiên, Sư đoàn tiếp tục được điều động tham gia các trận Leyte ngày 20 tháng 10 năm 1944, trận Manila ngày 3 tháng 2 năm 1945 trong chến dịch giành lại Philippines từ tay người Nhật. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Sư đoàn đến Yokohama và tiến vào Tokyo ngày 8 tháng 9, là một trong những sư đoàn đầu tiên của quân đội Hoa Kỳ tiến vào Nhật Bản.

 Thương vong của Sư đoàn trong Thế chiến
 734 người tử trận
 3.311 người bị thương
 236 người tử thương

Sau Thế chiến, Sư đoàn làm nhiệm vụ chiếm đóng tại Nhật Bản trong 5 năm, cho đến khi nổ ra Chiến tranh Triều Tiên. Sư đoàn được điều động đổ bộ vào Nam Triều Tiên để thành lập Vành đai Pusan. Sư đoàn chịu trách nhiệm giữ phòng tuyến này cho đến khi được thay thế bởi Sư đoàn 45 Bộ binh Vệ binh quốc gia Hoa Kỳ vào tháng 1 năm 1952. Sau đó, Sư đoàn được rút về Nhật Bản. Đến năm 1957, Sư đoàn lại được điều động sang Hàn Quốc đóng căn cứ và ở lại đấy cho đến tận năm 1965.

 Thương vong trong Chiến tranh Triều Tiên
 3.811 người tử trận
 12.086 người bị thương

Chiến tranh Việt Nam
Trong lúc tham chiến trong Chiến tranh Việt Nam, sư đoàn không còn là một đơn vị bộ binh thông thường mà trở thành sư đoàn cơ động trên không, thường được biết đến là Sư đoàn Không kị số 1 (1st Air Cavalry Division), sử dụng trực thăng làm phương tiện vận chuyển quân. Danh xưng đơn vị và màu của sư đoàn được chuyển cho Sư đoàn Không kị số 11 lúc đó đóng quân ở Căn cứ Benning, tiểu bang Georgia vào tháng 7 năm 1965, và rồi bắt đầu di chuyển đến Trại Radcliffe, An Khê, Việt Nam trong tháng đó. Cùng với Sư đoàn Dù số 101, sư đoàn đã sử dụng chiến thuật và học thuyết mới trong việc hành quân đổ quân bằng trực thăng trong 5 năm sau đó tại Việt Nam.

Chiến dịch chính đầu tiên của sư đoàn là ở Pleiku. Trong chiến dịch đó, sư đoàn đã tiến hành liên tục 35 ngày hành quân đổ bộ bằng trực thăng. Trận đánh mở màng là ở trận Ia Drang, được diễn tả trong cuốn sách We Were Soldiers Once...And Young cũng là nội dung cuốn phim của Mel Gibson We Were Soldiers. Đơn vị cũng nhận được tưởng thưởng Presidential Unit Citation đầu tiên được trao cho một sư đoàn trong Chiến tranh Việt Nam.

Phần lớn thời gian năm 1967 của sư đoàn là Chiến dịch Pershing. Đây là chiến dịch tìm diệt trên một số vùng rộng lớn nằm trong Vùng 2 chiến thuật. Sau đó, sư đoàn tái phối trí đến trại Evans, phía bắc Huế nằm trong Vùng chiến thuật 1 thuộc quân khu một trong suốt thời gian Tết Mậu Thân 1968, tham gia tái chiếm Quảng Trị và Huế. Sau trận đánh dữ dội tại Huế, sư đoàn nhanh chóng đến cứu viện các đơn vị Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ bị bao vây tại căn cứ Khe Sanh vào tháng 3 năm 1968. Sư đoàn tham gia các chiến dịch giải tỏa chính tại thung lũng A Shau từ giữa tháng tư cho đến giữa tháng 5 năm 1968. Từ tháng 5 đến tháng 9 năm 1968, sư đoàn tham gia vào các sứ mệnh phục vụ y tế và bình định tại các địa phương trong Quân khu 1.

Vào tháng 8 năm 1968, sư đoàn dời về phía nam Vùng chiến thuật 3 thuộc Quân khu 3, phía tây bắc Sài Gòn, nằm cạnh vùng biên giới với Campuchia. Tháng 5 năm 1970, sư đoàn là một trong số các đơn vị của Hoa Kỳ tham gia vào cuộc xâm nhập vào lãnh thổ Campuchia, và rút khỏi Campuchia vào ngày 29 tháng 6.

Ngày 7/7/1970, thiếu tướng George William Casey, chỉ huy trưởng Sư đoàn, lên đường đến khu vực quân cảng Cam Ranh thăm các binh sĩ bị thương. Chiếc máy bay trực thăng UH-1 (số 69-15.138) đã rơi trên sườn núi ở tỉnh Tuyên Đức (cũ) mà không rõ nguyên nhân. Toàn bộ phi hành đoàn bảy người, bao gồm Casey, đều thiệt mạng. Đây là quân nhân có chức vụ cao nhất của sư đoàn bị tử trận.

Về sau đó sư đoàn chỉ giữ nhiệm vụ phòng thủ trong lúc quân đội Hoa Kỳ tiếp tục rút quân khỏi Việt Nam.

Tổ chức hiện tại

Các đời chỉ huy

Chú thích

Nguồn tham khảo

 CavalryScouts.org
 European Center of Military History
 1st Cavalry Division Home Page  - official site.
 GlobalSecurity.org: 1st Cavalry Division
 1st Cavalry Division Association
 1st Cavalry Division at the Institute of Heraldry
 1st Cavalry Division Lineage & Honors at the US Center of Military History
 An Khe, Vietnam  - Films of the 1st Cavalry Division (Airmobile) at An Khe, Vietnam, filmed between December 1965 and January 1966. Films were done as part of a briefing for the Army leadership.
 Vietnam 1st Air Cavalry Division 2nd Brigade 1st Battalion 5th US Cavalry, 2nd Battalion 5th US Cavalry, 2nd Battalion 12th US Cavalry Photos, Memorial Pages and related links
 1st Cavalry Division eSport Club - Polish eSport Club proud be part of 1st Cavalry Division

Kỵ binh số 1


title: David Seaman

text:
David Andrew Seaman, MBE (sinh ngày 19 tháng 9 năm 1963) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí thủ môn. Trong sự nghiệp kéo dài từ năm 1981 đến 2004, ông nổi tiếng nhất nhờ quãng thời gian chơi bóng cho câu lạc bộ Arsenal. Ông đã có tới 75 lần khoác áo đội tuyển Anh và là thủ môn có nhiều lần ra sân cho đội tuyển nước này chỉ sau Peter Shilton. Năm 1997, ông được trao huân chương MBE nhờ những cống hiến cho bóng đá.

Đỉnh cao sự nghiệp của Seaman nằm ở quãng thời gian ông làm thủ môn cho Arsenal và tuyển Anh ở các thập niên 1990 và 2000. Trong thời gia khoác áo Arsenal, ông đã giành 3 chức vô địch quốc gia (1991, 1998, 2002), 4 Cúp FA (1993, 1998, 2002, 2003), Cúp Liên đoàn Anh năm 1993 và Winners' Cup 1994. Ông cũng thi đấu cho tuyển Anh ở các chiến dịch giải vô địch thế giới (1998 và 2002) và giải vô địch châu Âu (1996 và 2000).

Pha cứu thua của Seaman trước cú dứt điểm của Paul Peschisolido từ đội Sheffield United tại trận bán kết Cúp FA 2002–03 được giới truyền thông miêu tả là một trong những pha cản phá hay nhất từ trước đến nay. Seaman từng được Sách Kỷ lục Guinness ghi danh nhờ thành tích bắt bóng rơi từ độ cao kỷ lục 102,5 m. Những điểm trừ trong sự nghiệp của ông là hai lỗi nghiêm trọng mà ông mắc phải đều đến từ những tình huống sút xa — đầu tiên là bàn thủng lưới muộn phút bù giờ trong trận Chung kết Winners' Cup 1995 của Arsenal và bàn thủng lưới từ pha đá phạt của Ronaldinho bên phía Brasil tại từ kết giải vô địch thế giới 2002 của tuyển Anh. Vốn là một người thuận trái, song Seaman lại ném bóng bằng tay phải và sút bóng bằng chân phải. Năm 2004 ông giải nghệ do tái phát chấn thương vai. Tháng 6 năm 2012, ông được bổ nhiệm làm huấn luyện thủ môn của câu lạc bộ Wembley thuộc giải Combined Counties Football League.

Sự nghiệp cấp câu lạc bộ

Những năm khởi nghiệp
Seaman chào đời tại Rotherham, phân khu West Riding của hạt Yorkshire, Anh. Ông từng theo học tại Trường phổ thông hỗn hợp Kimberworth. Ông khởi nghiệp tại Leeds United – câu lạc bộ mà ông hâm mộ khi còn bé. Tuy nhiên ông lại không được huấn luyện của đội lúc bấy giờ là Eddie Gray (cầu thủ mà Seaman một thời mến mộ) để ý đến. Seaman chuyển đến câu lạc bộ Peterborough United ở giải hạng 4 với mức phí 4.000 bảng vào tháng 8 năm 1982 nhằm bắt đầu tạo dựng tên tuổi cho mình.

Chỉ trong hơn 2 năm sau, tháng 10 năm 1984, câu lạc bộ chơi ở giải hạng 2 là Birmingham City đã chi 100.000 bảng để có được sự phục vụ của Seaman. Sau cùng họ đã thăng hạng vào cuối mùa bóng, nhưng lại rớt hạng vào mùa kế tiếp. Tuy nhiên Seaman không ở lại đội chơi ở giải hạng 2 mà chuyển đến đầu quân cho Queens Park Rangers với mức phí 225.000 bảng vào tháng 8 năm 1986.

Arsenal
Năm 1990, rất lâu trước khi hệ thống chuyển nhượng bóng đá Anh đi vào hoạt động, các đội bóng có vài tuần để chuyển nhượng cầu thủ trước khi mùa bóng kết thúc. Arsenal – câu lạc bộ giành chức vô địch quốc gia năm 1989 – đã muốn ký hợp đồng với Seaman, nhưng trong thỏa thuận lại gắn điều khoản để John Lukic – thủ môn của chính Arsenal lúc ấy – ra đi theo chiều ngược lại, dưới dạng cho mượn. Lukic không chấp nhận điều khoản này nên thỏa thuận bị đổ vỡ và các bên đều lâm vào bế tắc. Ngay khi mùa bóng khép lại và các câu lạc bộ được phép tham gia thị trường chuyển nhượng lần nữa, huấn luyện viên của Arsenal, ông George Graham đã mua lại Seaman với phí 1,3 triệu bảng (giá kỷ lục cho một thủ môn người Anh lúc bấy giờ). Trong khi đó, Lukic – người được cổ động viên Arsenal rất yêu thích – chuyển đến Leeds theo chiều ngược lại.

Quãng thời gian Seaman gắn bó với Arsenal là một trong những thời kì thành công nhất lịch sử câu lạc bộ. Mùa giải 1990–91 chứng kiến Seaman chỉ để lọt lưới 18 bàn trong suốt 38 trận của mùa bóng, qua đó giúp Arsenal bảo vệ thành công chức vô địch. Năm 1993, Arsenal đoạt cú đúp chức vô địch Cúp FA và Cúp Liên đoàn Anh, năm kế tiếp còn giành danh hiệu Winners' Cup. Arsenal khởi đầu chiến dịch vô địch Cúp Liên đoàn với trận gặp Millwall, sau hai lượt trận, trận so tài bước vào loạt sút luân lưu. Seaman cản phá ba trong bốn cú dứt điểm của Millwall lần lượt đến từ Malcolm Allen, Jon Goodman và Colin Cooper bên đội bạn, qua đó giúp Arsenal đi tiếp.

Năm 1995, George Graham bị sa thải và Arsenal đứng trước cơ hội trở thành câu lạc bộ đầu tiên bảo vệ thành công chức vô địch Winners' Cup, khi mà Seaman nổi danh là một chuyên gia cản phá phạt đền sau chặn được những cú sút của Siniša Mihajlović, Vladimir Jugović và Attilio Lombardo tại loạt đá luân lưu trận bán kết của Arsenal với đại diện Sampdoria của Ý, dù phải thi đấu với hai rạn sườn bị gãy. Tuy nhiên, Arsenal lại để thất bại trong trận chung kết trước Real Zaragoza tại Sân vận động Công viên các Hoàng tử ở Paris, khi Nayim ghi bàn ở phút cuối hiệp phụ với một cú lốp bóng tầm 40 yard đánh bại Seaman.

Tháng 8 năm 1996, Arsène Wenger trở thành huấn luyện viên mới của Arsenal. Wenger là người đánh giá Seaman rất cao và vào năm 1998, thủ môn này đã góp công giúp đội bóng giành cú đúp vô địch Giải Ngoại hạng Anh và Cúp FA. Ở mùa bóng 1998–99, Seaman thi đấu tất cả 38 trận tại giải vô địch quốc gia, chỉ để lọt lưới 17 bàn nhưng không đủ để giúp Pháo thủ bảo vệ thành công chức vô địch Giải Ngoại hạng Anh, đồng thời để thua trận bán kết Cúp FA trước Manchester United. Mùa bóng kế tiếp, Seaman cùng Arsenal tiến đến trận Chung kết Cúp UEFA 2000 và hòa 0–0 với Galatasaray, nhưng để thất thủ trên chấm đá luân lưu.

Năm 2002, Seamon đoạt ngôi vô địch Ngoại hạng Anh và Cúp FA lần nữa để hoàn tất cú đúp danh hiệu lần thứ 2 trong sự nghiệp của ông, mặc dù các thủ môn dự bị của Arsenal là Stuart Taylor (10 trận ra sân) và Richard Wright (12 trận ra) cũng được trao huân chương vô địch mùa bóng đó, chủ yếu bởi Seaman vắng mặt do chấn thương. Ông tạo nên điểm nhấn của mùa giải với pha cản phá cú đá phạt đền của Gareth Barry trong trận Arsenal thắng đội Aston Villa 2–1.

Manchester City
Sau khi rời Arsenal, Seaman hội ngộ cùng huấn luyện viên Kevin Keegan tại câu lạc bộ Manchester City vào mùa hè năm 2003, nhưng sự nghiệp của Seaman tại Sân vận động Thành phố Manchester không kéo dài lâu. Do liên tục phải nghỉ thi đấu vì chấn thương, ông sớm tuyên bố treo găng vào tháng 1 năm 2004 ở tuổi 40. Hành động cuối của Seaman tại City là giúp đỡ Keegan lựa chọn người kế nhiệm ông, và ông đã lựa chọn David James – thủ môn từng chiếm vị trí số 1 trong khung gỗ tuyển Anh từ chính Seaman cách đó chưa đầy 1 năm.

Sự nghiệp quốc tế
Seaman có trận đá ra mắt tuyển Anh vào năm 1988 và góp mặt trên tuyển trong 15 năm tiếp – một kỷ lục của đội tuyển lúc bấy giờ (về sau bị Rio Ferdinand cân bằng). Ông có trận đeo găng đầu tiên cho tuyển Anh dưới trướng huấn luyện viên Bobby Robson trong trận giao hữu gặp Ả Rập Xê Út vào tháng 11 năm 1988. Robson đã lựa chọn ông ở vị trí thủ môn số 3 của tuyển Anh sau Peter Shilton và Chris Woods tại Giải vô địch thế giới 1990, nhưng sau khi đặt chân đến Ý thì lại phải rời đội tuyển sớm vì chấn thương, và người thay thế cho ông là Dave Beasant.

Seaman dần xây chắc vị trí của mình trong khung gỗ và trở thành thủ môn số 1 của tuyển Anh dưới đời huấn luyện viên Terry Venables, qua đó không bỏ một phút thi đấu nào tại giải vô địch châu Âu 1996. Ở giải đấu ấy, Seaman cản phá được 2 quả phạt đền. Quả đầu tiên là trước chân sút Gary McAllister của đội tuyển Scotland ở vòng bảng. Seaman chặn được cú đá trong lúc tuyển Anh vừa dẫn trước 1-0, không lâu sau Paul Gascoigne ghi bàn nâng tỷ số lên 2-0. Kế đó, ở trận tứ kết khi tuyển Anh và Tây Ban Nha bất phân thắng bại sau 90 phút thi đấu chính thức, ông đẩy được cú sút luân lưu của Miguel Ángel Nadal để loại Tây Ban Nha khỏi giải. Sau cùng tuyển Anh của ông bị loại bởi tuyển Đức trên chấm đá luân lưu ở trận bán kết, sau khi thủ môn Andreas Köpke của Đức đỡ được cú sút của Gareth Southgate. Cùng với Alan Shearer – chủ nhân chiếc giày vàng của giải và tiền vệ cánh Steve McManaman, ông được vinh danh bằng một vị trí trong "Đội hình tiêu biểu của giải" do Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) lựa chọn. Nhà tài trợ giải vô địch châu Âu năm 96 là Philips cũng tôn vinh Seaman là "Cầu thủ hay nhất giải".

Seaman vẫn là lựa chọn số một dưới quyền huấn luyện viên Glenn Hoddle tại giải vô địch thế giới 1998 tổ chức tại Pháp. Ông giữ sạch lưới hai trận ở vòng bảng giúp tuyển Anh cán địch ở vị trí thứ 2 sau România. Ở vòng 16 đội, trong trận Anh chạm trán Argentina, cầu môn của Seaman bị thủng lưới bởi một quả phạt đền, đưa tỉ số trận đấu về thế quân bình 2-2, trước khi Anh để thua trên chấm luân lưu. Kevin Keegan tiếp tục lựa chọn Seaman bắt bóng tại Giải vô địch châu Âu 2000, nơi ông bắt đầu chiến dịch với các trận đấu gặp Bồ Đào Nha và Đức, nhưng rồi gặp chấn thương trong lúc khởi động cho trận thứ 3 đối đầu România, khiến vị trí gác đền của ông rơi vào tay Nigel Martyn. Kết quả là tuyển Anh thua trận và bị loại ngay sau vòng bảng.

Lối chơi
Ở thời đỉnh cao phong độ, Seaman được xem là một trong những thủ môn hay nhất thế giới trong thập niên 1990, qua đó nhận được nhiều khen ngợi từ các đồng nghiệp đàn anh như Sepp Maier và Francesco Toldo. Là một thủ môn cao và dạn dày kinh nghiệm cùng thân hình to lớn, ông nổi tiếng nhờ bản lĩnh trận mạc, phản xạ tinh tường, nhanh nhẹn và cảm quan chọn vị trí xuất sắc, cũng như có khả năng xử lý bóng và phán đoán bóng tốt, cho phép ông có thể rời vòng cấm địa để chỉ huy khu vực của mình hiệu quả, làm cho giới truyền thông tặng cho ông biệt danh "safe hands" (đôi bàn tay an toàn). Mặc dù không phải dạng thủ môn có lối chơi bóng hào nhoáng, Seaman được xem là một thủ môn thi đấu hiệu quả và nhìn chung là đáng tin cậy, với một phong thái lạnh lùng, sự hiện diện quyết đoán và bình tĩnh trong cầu môn, cũng như khả năng lãnh đạo và tổ chức tuyến sau của đội bóng, tạo nên cảm giác tự tin cho các đồng đội. Ông còn là một chuyên gia cản phá phạt đền. Tuy nhiên, bất chấp khả năng chơi bóng đỉnh cao và tuổi thọ nghề tương đối lâu, ông còn được biết tới với tính cách thiếu nhất quán và đôi khi dễ mắc sai lầm, cụ thể là ở nửa sau sự nghiệp của ông do bị hàng loạt chấn thương hành hạ và bị cả tuổi tác ảnh hưởng, sau cùng dẫn đến thể chất của ông bị suy giảm và kéo theo hàng loạt những màn trình diễn kém thuyết phục; ông cũng thường xuyên phải vất vả khi đối đầu với những cú sút xa trong suốt sự nghiệp.

Với vị thế là một trong những thủ môn người Anh xuất sắc nhất mọi thời đại và một trong những thủ môn hay nhất lịch sử giải Ngoại hạng Anh nói riêng và bóng đá Anh nói chung, Seaman từng về đích thứ 2 trong cuộc bầu chọn cho danh hiệu "Thủ môn xuất sắc nhất thế giới năm 1996" của Liên đoàn thống kê và lịch sử bóng đá quốc tế (IFFHS) chỉ sau Andreas Köpke, đồng hạng 32 với Enrico Albertosi trong cuộc bầu chọn "Thủ môn châu Âu của Thế kỷ" và hạng 4 trong cuộc bầu chọn các thủ môn người Anh hay nhất cũng đều do IFFHS tổ chức. Năm 2013, James McNicholas của Bleacher Report miêu tả Seaman là "thủ môn xuất sắc nhất lịch sử Arsenal". Vốn là một người thuận trái, song Seaman lại ném bóng bằng tay phải và cũng sút bóng bằng chân phải nốt. Bên cạnh tài năng làm thủ môn, Seaman cũng là một nhân vật rất được nhiều người chú ý trên sân cỏ bởi bộ ria mép và kiểu tóc buộc đuôi ngựa thương hiệu mà ông để trong suốt sự nghiệp của mình.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ
Nguồn:

Quốc tế

Danh hiệu
Arsenal
Football League First Division: 1990–91
Giải Ngoại hạng Anh: 1997–98, 2001–02
Cúp FA: 1992–93, 1997–98, 2001–02, 2002–03
Cúp Liên đoàn Anh: 1992–93
Siêu cúp Anh/Community Shield: 1991 (đồng giải), 1998, 2002
European Cup Winners' Cup: 1993–94
Á quân Cúp UEFA: 1999–2000
Á quân Siêu cúp châu Âu: 1994

Cá nhân
Cầu thủ Ngoại hạng Anh xuất sắc nhất tháng: tháng 4 năm 1995
Đội hình tiêu biểu giải vô địch bóng đá châu Âu: 1996
Đội hình tiêu biểu mùa giải của PFA: Giải Ngoại hạng Anh 1996–97
Giải thưởng 10 năm Giải bóng đá Ngoại hạng Anh (1992–2002):
Đội hình nội địa tiêu biểu của thập niên
Thủ môn có nhiều trận giữ sạch lưới nhất (130)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thông tin  tại UpThePosh! The Peterborough United Database

 David Seaman tại Goalkeeping Museum

Cầu thủ bóng đá Anh
Sinh năm 1963
Nhân vật còn sống
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá Birmingham City F.C.
Cầu thủ bóng đá Manchester City F.C.
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Arsenal F.C.
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Anh
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1998
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Anh


title: Saint-Pierre-des-Fleurs

text:
Saint-Pierre-des-Fleurs là một xã của tỉnh Eure, thuộc vùng Normandie, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintpierredesfleurs


title: Mecistogaster asticta

text:
Mecistogaster asticta là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Pseudostigmatidae là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, ở đó nó is threatened by deforestation.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1860
A
Động vật đặc hữu Brasil


title: Bozouls (tổng)

text:
Tổng Bozouls là một tổng thuộc tỉnh Aveyron trong vùng Occitanie.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Bozouls ở quận Rodez. Độ cao khu vực này dao động từ 320 m (Rodelle) đến 886 m (Montrozier) với độ cao trung bình 562 m.

Hành chính

Sources: Archives du Conseil Général de l'Aveyron

Các đơn vị trực thuộc
Tổng Bozouls gồm 5 xã với dân số 6 117 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Bozouls || align="right" | 2 329 || align="right" | 12340 || align="right" | 12033
|-
| Gabriac || align="right" | 446 || align="right" | 12340 || align="right" | 12106
|-
| La Loubière || align="right" | 1 174 || align="right" | 12740 || align="right" | 12131
|-
| Montrozier || align="right" | 1 279 || align="right" | 12630 || align="right" | 12157
|-
| Rodelle || align="right" | 889 || align="right" | 12340 || align="right" | 12201
|}

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Bozouls trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Bozouls sur Mapquest
 Vị trí của tổng Bozouls trên bản đồ Pháp

Bozouls


title: Callambulyx rubricosa

text:
Callambulyx rubricosa là một loài bướm đêm ăn thịt bản địa của Thái Lan cũng như một số nơi ở Myanma, tây Himalaya, Malaysia và Indonesia.

Phụ loài
Callambulyx rubricosa rubricosa
Callambulyx rubricosa piepersi - (Snellen, 1880)

Chú thích

Tham khảo

A checklist of hawk moths, Family Sphingidae of Thailand บัญชีรายชื่อผีเสื้อจรวดของประเทศไทย
Sphingidae of the Eastern Palaearctic

Callambulyx
Động vật được mô tả năm 1865


title: 739 Mandeville

text:
739 Mandeville

739 Mandeville là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Joel Hastings Metcalf phát hiện ngày 7.2.1913 ở Winchester, Massachusetts (Hoa Kỳ), và được đặt theo tên thành phố Mandeville của Jamaica

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1913


title: Buch am Erlbach

text:
Buch là một đô thị thuộc huyện Landshut trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Buch am Erlbach có diện tích 26,71 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3447 người.

Tham khảo


title: Nữ hoàng Du lịch Quốc tế 2009

text:
Nữ hoàng Du lịch Quốc tế 2009 là cuộc thi Nữ hoàng Du lịch Quốc tế lần thứ 6 được tổ chức tại thành phố Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Cuộc thi có 98 thí sinh từ các quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự. Tại đêm chung kết, Nữ hoàng Du lịch Quốc tế 2008 đến từ Peru đã trao vương miện cho Ekaterina Grushanina đến từ Nga.

Kết quả

Thứ hạng

Nữ hoàng Du lịch các châu lục

Giải thưởng phụ

 Hoa hậu Bikini:

 Bali: Yoke Walujo

 Hoa hậu Quyến rũ:

 - Vivian Noronha

 Hoa hậu Tài năng:

 - Gayesha Perera

 Nữ hoàng Disco:

 - Safia Souare

 Trang phục Dạ hội đẹp nhất:

 - Jessica Ibarra

 Hoa hậu được yêu thích nhất qua mạng:

 - Valentane Huang

Các thí sinh tham dự

Các Quốc gia

 - Jona Gjoni
 - Nelsa Alves
 - Vilma Mutunda
 - Mari Nubaryan
 - Kelly Maguire
 - Sandra Eberl
 - Maya Jafarova
 - Lanishka Cooper
 - Symbat Issayeva
 - Nadezhda Metsenatova
 - Dorien Ooms
 - Susana Vaca Pena
 - Vivian Noronha
 - Tatyana Radoeva
 - Aleksandra Malkin
 - Shen Yu Jie
 - Paola Alejandra Acuna
 - Olga Elena Henandez Vargas
 - Jessica Silva
 - Saira Kaur
 - Eliangy Rosario Nunez
 - Julia Ojeda
 - Priscilla Dubon Mendoza
 - Janine Allen Robertson
 - Eteri Libe
 - Fethiya Mohammed
 - Milla-Riikka Isotalo
 - Celia Bettinger
 - Ina Amanda Pater
 - Inessa Nazarova
 - Yvonne Eyram Kofigah
 - Priscilla Villeroy-Boston
 - Ana Gabriela Monzon Padilla
 - Blaise Allys Masey
 - Kristinsdottir Hulda Lind
 - Kiran Thapar
 - Patricia Eman
 - Vivienne Edge
 - Miri Murano
 - Marianna Grabovskaya
 - Roselyne Muringo Njagi
 - Jimin Oh
 - Lolita Ndoci
 - Aelita Azhybekova
 - Kristine Egle
 - Tammie Garr
 - Karolina Loceryte
 - Florence Loi
 - Lauretta Twea
 - Cassandra Patrick
 - Sidgye Lada

 - Elvira Stoian
 - Gantungalag Ganbat
 - Jovana Bisevac
 - Richa Thapa
 - Natalie Sangster
 - Nwakanma Diana Odiaka
 - Iselin West
 - Ayesha Gilani
 - Fiorella Dellavedova Ortiz
 - Tatiana Simon
 - Marie Razel Eguia
 - Magdalena Krzywda
 - Agnes Benitez
 - Safia Souare
 - Anamaria Istrate
 - Ekaterina Grushanina
 - Samantha Woolley
 - Fatou Joe Ndiaye
 - Jelena Markovic
 - Valentane Huang
 - Zita Medvedova
 - Carisa Venter
 - Gayesha Perera
 - Prudence Mncadi Thandeka
 - Sanna-Kaisa Elina Saari
 - Tseng Chai-Chi
 - Alfiya Khairullina
 - Gisela Philip Tarimo
 - Pireeya Wiriyapan
 - Franca Nieuwenhuijs
 - Candice Worrell
 - Sevtap Ergec
 - Gulnara Galyamova
 - Ruslana Staodub
 - Dana Kuzhekova
 - Jessica Ibarra
 - Nguyễn Thái Hà
 - Happiness Tshuma

Vùng lãnh thổ
 - Natalia Chirkova
 - Stella Matilda Lai
 Bali - Yoke Walujo
 Borneo - Stella Matilda Lai
 - Natalia Vasilteva
 Fernando de Noronha - Ana Carolina Madeira
 - Tatiana Guchsina
 Sochi - Karolina Blinova
 Tatarstan - Anastasia Orlova
 Phuket - Posuphap Pinanong
 - Sofia Svishcheva

Đầu tiên tham dự

 Phuket

 Sochi
 Tatarstan

Nhật ký thí sinh
 Vivian Noronha Cia (Brasil) đã từng Hoa hậu châu Mỹ và Á hậu 1 Hoa hậu Thế giới Brazil 2008.
 Ina Pater (Polynésie thuộc Pháp) là Á hậu 2 Hoa hậu Thế giới Polynésie thuộc Pháp 2009.
 Nguyễn Thái Hà (Việt Nam) đoạt giải 4 Siêu mẫu Việt Nam 2009 và Á khôi 2 Hoa khôi Hà Nội - Việt Nam 2005.
 Ekaterina Grushanina (Nga) từng tham dự Hoa hậu Quốc tế 2008 nhưng không lọt vào bán kết.

Tham khảo

Trung Quốc năm 2009


title: Alvania colombiana

text:
Alvania colombiana là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 1.3 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 45 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 221 m.

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Afrolimnophila amabilis

text:
Afrolimnophila amabilis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Afrolimnophila
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Hesperimorpha

text:
Hesperimorpha là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae. Hiện nó có tên đồng nghĩa là Amyna.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae
Acontiinae


title: Locunolé

text:
Locunolé () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Locunolé được gọi là Locunolois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Locunolé

Xã của Finistère


title: Torban (Khetri Leikai)

text:
Torban (Khetri Leikai) là một thị trấn thống kê (census town) của quận Imphal East thuộc bang Manipur, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Torban (Khetri Leikai) có dân số 4553 người. Phái nam chiếm 48% tổng số dân và phái nữ chiếm 52%. Torban (Khetri Leikai) có tỷ lệ 83% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 90%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Torban (Khetri Leikai), 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Manipur


title: Taillant

text:
Taillant là một xã trong tỉnh tổng Saint-Savinien thuộc tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 42 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Taillant trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia Pháp
 Taillant trên trang mạng của INSEE
 Taillant trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Taillant trên bản đồ nước Pháp

Xã của Charente-Maritime


title: Pseudispa tuberculata

text:
Pseudispa tuberculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Staines miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Pseudispa


title: Palavakkam

text:
Palavakkam là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kancheepuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Palavakkam có dân số 14.369 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Palavakkam có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Palavakkam, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Poecilmitis bamptoni

text:
Poecilmitis bamptoni là một loài bướm ngày in the Lycaenidae family. It is endemic to South Africa. It is now mostly considered a subspecies of Chrysoritis thysbe.

Nguồn

Chú thích

Tham khảo

Chrysoritis
Côn trùng Nam Phi
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Agabus ungeri

text:
Agabus ungeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Heer miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agabus


title: Hylaeus saniculae

text:
Hylaeus saniculae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1896


title: Protosmia glutinosa

text:
Protosmia glutinosa là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Giraud mô tả khoa học năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Protosmia
Động vật được mô tả năm 1871


title: Nam Sơn (họa sĩ)

text:
Nam Sơn hay còn gọi là Nguyễn Nam Sơn, tên thật Nguyễn Vạn Thọ (阮文壽, 1890-1973), quê gốc ở Vĩnh Yên, sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, là một trong những họa sĩ Việt Nam đầu tiên của nền hội họa đương đại. Ông đã cùng họa sĩ Victor Tardieu người Pháp đồng sáng lập trường Mỹ thuật Đông Dương và trực tiếp giảng dạy với tư cách giáo sư chuyên ngành bậc 2, phụ trách môn Đồ họa và Trang trí. Ông là người Việt Nam đầu tiên và duy nhất được giao quản lý trường với cương vị, trọng trách là một quyền Hiệu trưởng, đó là thời kỳ từ tháng 3 năm 1945 đến cuối năm 1945; tức là giai đoạn sau khi Nhật đảo chính Pháp. Trong thời gian đó, các giáo sư người Pháp hầu hết bị bắt giam hoặc buộc phải về nước; cuối năm 1945, chính quyền Việt Minh đã cho đóng cửa trường để sau đó mở lại tại chiến khu Việt Bắc với tên Trường trung học Mỹ thuật do họa sĩ Tô Ngọc Vân làm hiệu trưởng.

Thân thế và sự nghiệp
Nam Sơn tên thật là Nguyễn Vạn Thọ (15/2/1890—26/1/1973, tức 23 tháng 12 năm Nhâm Tý). Quê: huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc (xưa là huyện Yên Lãng, tỉnh Vĩnh Yên).

Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, trong một gia đình dòng dõi gia thế, ông là con trai duy nhất của nhà nho Nguyễn Văn Khang (1871-1894), thư ký phủ Thống sứ Bắc kỳ; mẹ là bà Nguyễn Thị Lân (1870-1951) người đã được vua Bảo Đại ngự ban kim khánh khắc 4 chữ "Tiết hạnh khả phong" công đức tảo tần nuôi con (chồng mất khi con mới 4 tuổi). Ông được cha mẹ đặt tên là Nguyễn Vạn Thọ với hy vọng một sự "vạn an thế đức..." nhưng khi vào đời được thầy là nhà nho Phạm Như Bình tặng cho tên hiệu là Nam Sơn hàm ý một sự vững vàng và trường thọ (Thọ tỉ Nam Sơn).

Thuở nhỏ ông được người thân là các nhà nho Phạm Như Bình, Nguyễn Sĩ Đức dạy chữ, dạy vẽ và dẫn đi thăm các đình, đền, chùa với sự giảng dạy cặn kẽ về văn hoá và đạo lý, do đó sớm có lòng say mê nghệ thuật dân tộc. Ông lại chịu khó tự mày mò tìm sách và tranh của Trung Quốc, của Nhật Bản để tìm hiểu hội họa phương Đông nên đến khi có dịp được tiếp xúc với hội họa phương Tây thì nhờ có nền văn hoá vững chắc đó mà đã tiếp thu được những cái hay để hoàn chỉnh một nền mỹ thuật mới cho dân tộc. Năm 10 tuổi ông bắt đầu học chữ Quốc ngữ tại trường tiểu học Hàng Vôi (Amiral Courbet, nay là trường Nguyễn Du –Hà Nội). Sau khi tốt nghiệp tại trường Bưởi (trường Bảo hộ, lycée du Protectorat) ông vào làm việc tại Sở Tài chính Đông Dương trong thời gian này ông thường vẽ tranh minh hoạ sách giáo khoa và báo chí.

Vào khoảng 1920, 1921, Nam Sơn tham gia trang trí cho Hội quán Sinh viên An nam (Foyer des Étudiants annamites), được thành lập bởi Paul Monet. Ấn tượng với Nam Sơn, Paul Monet đã nhờ Chủ tịch Danh dự của Hội quán là Louis Marty giới thiệu Nam Sơn với Victor Tardieu, hoạ sĩ người Pháp đang hoạt động tại Hà Nội lúc bấy giờ, để theo giúp đỡ và học việc. Những ngày đầu, Victor Tardieu chỉ hướng dẫn Nam Sơn trong vòng một giờ vào mỗi chiều chủ nhật hàng tuần. Khi Tardieu được giao thực hiện tranh tường Trường Đại học Đông Dương, Nam Sơn đã tình nguyện làm người mẫu. Victor Tardieu đã dành riêng cho Nam Sơn một góc trong xưởng họa để chỉ dẫn phương pháp sơn dầu.

Năm 1923 ông đã tham gia Đấu xảo Hà Nội với bốn bức tranh là: Nhà nho xứ Bắc, Ông già Kim Liên, Cô gái Bắc kỳ và Tĩnh vật được dư luận đánh giá là trong số những tranh sơn dầu đầu tiên ở Việt Nam mà tác giả là người vẽ giỏi.

Tardieu và Nam Sơn đã bàn luận và lên ý tưởng xây dựng một trường nghệ thuật để dạy các kỹ thuật nghệ thuật Phương Tây. Nghị định ngày 27 tháng 10 năm 1924 của Toàn quyền Martial Merlin chấp thuận đề xuất của Tardieu, thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương tại Hà Nội, ấn định ngày khai giảng vào 1 tháng 10 năm 1925.

Nam Sơn được bổ nhiệm là "công sự Victor Tardieu", có trách nhiệm giúp đỡ Tardieu trong việc mua dụng cụ và tìm giáo sư cho trường. Cả Nam Sơn và Tardieu sau được điều động về Pháp để tìm giảng viên. Đầu năm 1925, ông đến Paris, được Victor Tardieu đón về cư ngụ ở tư gia, số 3 đường Chaptal thuộc quận 9. Buổi sáng Nam Sơn học tại trường Mỹ thuật Quốc gia trong xưởng họa của Jean-Pierre Laurens, buổi chiều tại trường Nghệ thuật Trang trí Quốc gia trong xưởng họa của Félix Aubert, buổi tối học nắn hình cùng giáo sư Séguin và Maire. Chủ nhật, ông đọc tài liệu ở thư phòng của Victor Tardieu và thăm viếng các Bảo tàng và danh lam thắng cảnh.

Tháng 9 năm 1925, Victor Tardieu hoãn trở lại Việt Nam vì bệnh, Nam Sơn trở về trước để kịp khai trường. Cùng đi với ông là Joseph Inguimberty. Nam Sơn và Inguimberty đã chuẩn bị buổi tuyển sinh được tổ chức cùng một lúc tại Hà Nội, Huế, Sài Gòn, Phnom Pênh và Vientiane, với sự tham dự của 270 thí sinh.

Nam Sơn sau đó trực tiếp giảng dạy với tư cách giáo sư chuyên ngành bậc 2, phụ trách môn Đồ họa và Trang trí. Ông đã giảng dạy từ khoá đầu đến khoá cuối, tất cả 18 khoá, tham gia đào tạo hơn 150 họa sĩ, nhà điêu khắc; học trò của ông có rất nhiều người thành đạt, một số người ngay sau khi tốt nghiệp đã có những tác phẩm làm thế giới hội họa phương Tây phải thán phục.

Năm 1946, ông được Bộ Quốc gia Giáo dục Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà mời vào Hội đồng cố vấn học viện Đông phương bác cổ.

Năm 1957, Khi Hội Mỹ thuật Việt Nam thành lập, ông được bầu vào Ban Chấp hành và giữ chức vụ này trong suốt thời gian 16 năm, cho đến khi qua đời (26/1/1973)

Năm 1998 tại triển lãm "Mùa xuân Việt Nam" ở Paris do Bộ Văn hoá - Thông tin Việt Nam và Toà thị chính Paris tổ chức để giới thiệu về sự nghiệp mỹ thuật mới Việt Nam, 3 tác phẩm của ông đã được tuyển chọn. Tiếp đó, cuốn "Voyager Magazine" xuất bản tại Paris năm 1998 giới thiệu cuộc triển lãm này đã tuyển in bức Chân dung người nông dân (1940) của ông với lời bình ghi ngay trên tác phẩm: "Chỉ cho tới ngày nay, sau bao nhiêu năm bị lãng quên, các họa sĩ Việt Nam đã buộc người ta phải kính trọng". cũng trong năm 1998, tức là 25 năm sau khi Nam Sơn qua đời, Hội Mỹ thuật Việt Nam đã truy tặng ông Huy chương "Vì sự nghiệp Mỹ thuật".

Tác phẩm
Các tác phẩm của ông phần lớn theo khuynh hướng cổ điển châu Âu nhưng ảnh hưởng nhiều bởi hội họa Trung Quốc, Nhật Bản. Ngoài tranh sơn dầu, lụa, thuốc nước, mực nho... cuối đời ông dùng chì son (sanguine) là chủ yếu. Trong đời, ông đã sáng tác trên 400 tác phẩm hội họa theo nhiều thể loại, trong đó có một số có giá trị rất cao, đáng chú ý như:
 Bức tranh " Chợ Gạo bên sông Hồng" (Hồng Hà hữu ngạn mãi mại mễ xứ) (mực tàu trên vải, 1930, Triển lãm Hội họa Paris) là tác phẩm Việt Nam đầu tiên (đến nay vẫn là duy nhất) được Nhà nước Pháp mua và trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Quốc gia Pháp;
 Bức "Chân dung mẹ tôi" (Gia từ cận tượng) là tác phẩm Việt Nam đầu tiên được giải Quốc tế về sơn dầu, huy chương bạc Triển lãm Mỹ thuật Quốc tế - Paris 1932.
 "Cò trắng và Cá vàng" (khắc gỗ 7 màu, 1929); bằng khen Rôma, 1932); Rôma Ý.
 Bức Chân dung nhà Nho (tranh sơn dầu, 1923); là một trong những bức tranh sơn dầu đầu tiên của Hội họa Việt Nam, cũng chính là bức tranh đã khiến họa sĩ Tacđiơ (V. Tardieu) người Pháp phải chú ý và thay đổi quan điểm nhìn nhận đối với các họa sĩ Việt Nam dẫn đến việc ông ở lại Việt Nam để thành lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.
 "Chân dung cụ Sùng ấm Tường" (tranh phấn tiên pastel, 1927) là bức tranh tiên phong của hội họa Việt Nam trong lĩnh vực này;
 "Về chợ" (tranh lụa, 1927)là bức tranh tiên phong của hội họa Việt Nam trong lĩnh vực này;
 "Thiếu nữ nông thôn" (tranh lụa) được Bộ Giáo dục và Mỹ thuật Pháp mua năm 1935.
 Hội họa Trung Hoa (sách in năm 1930 bằng tiếng Pháp "La peinture chinoise"), là cuốn sách đầu tiên về mỹ thuật xuất bản ở Việt Nam;
"Đề cương mĩ thuật Việt Nam" (sách, bản thảo 1923, in trên tuần báo "Văn nghệ"- Hà Nội ngày 21.3.2001).

Vai trò sáng lập trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương

Về vai trò của người đồng sáng lập trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương của họa sĩ Nam Sơn đã bị quên lãng, thậm chí còn bị phủ nhận trong một thời gian rất dài. Mãi cho đến thời gian gần đây (2008) người ta mới biết đến rộng rãi và công nhận.

Cuốn "Paris - Hà Nội - Sài Gòn: cuộc phiêu lưu của hội họa hiện đại Việt Nam" do Các nhà bảo tàng Paris xuất bản năm 1998 xác nhận: "Qua những cuộc trao đổi giữa họ (Victor Tardieu và Nam Sơn), nảy ra ý kiến thành lập một trường Mỹ thuật ở Hà Nội, Nam Sơn thuyết phục Victor Tardieu tiến hành những vận động cần thiết để có thể khai giảng và điều hành nhà trường... Chính thức được thành lập do một Nghị định của Toàn quyền Merlin, trường này (Mỹ thuật Đông Dương) nói cho đúng hơn là kết quả tình bạn kỳ lạ giữa hai người (Victor Tardieu và Nam Sơn)". Vị trí và vai trò của Nam Sơn được Toàn quyền Đông Dương xác nhận rất rõ ràng trong cuốn "Các trường Mỹ thuật Đông Dương" xuất bản ở Hà Nội năm 1937: "Ông Nam Sơn - giáo sư chuyên ngành bậc 2, là một trong hai người sáng lập Trường Mỹ thuật Đông Dương, dạy hình hoạ và trang trí".

Tưởng nhớ
Ngôi nhà ông ở khi còn sống do chính ông thiết kế mẫu hiện tại vẫn được giữ gìn nguyên vẹn tại số 68 Nguyễn Du - Hà Nội, nơi đây còn lưu giữ nhiều tác phẩm của Ông. Hàng năm, vào ngày giỗ của ông, các Họa sĩ lão làng hội họa Việt Nam vẫn thường đến đây để thắp hương tưởng nhớ.

Hiện nay, tên của ông được đặt tên cho một tuyến phố ở Hà Nội, nằm trong khu đô thị bán đảo Linh Đàm, phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai.

Tham khảo

Xem thêm
Trường Mỹ thuật Đông Dương
Victor Tardieu
Tranh tường Trường Đại học Đông Dương

Họa sĩ Việt Nam
Người Phú Thọ
Người Hà Nội
Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương
Cựu sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương
Sinh năm 1890
Mất năm 1973


title: Ectoedemia capesella

text:
Ectoedemia capesella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis năm 1985. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga và Nhật Bản.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Hydroporus spangleri

text:
Hydroporus spangleri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Gordon miêu tả khoa học năm 1981.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Rhipibruchus psephenopygus

text:
Rhipibruchus psephenopygus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Kingsolver miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Rhipibruchus


title: 6897 Tabei

text:
6897 Tabei (1987 VQ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 11 năm 1987 bởi A. Mrkos ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6897 Tabei

Thiên thể phát hiện năm 1987
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hàng không năm 1932

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1932:

Các sự kiện
 Đội bay biểu diễn nhào lộn Siskins của Canada giải tán.

Tháng 1
 Tàu sân bay của Hải quân Thiên hoàng Nhật Bản Hōshō và Kaga tiến vào lãnh hải của Trung Quốc sau khi sự kiện Thượng Hải vào ngày 28 tháng 1 năm 1931.
 20 tháng 2 - Imperial Airways thực hiện các chuyến bay vận chuyển bưu phẩm hàng tuần xuyên châu Phi đến Cape Town.

Tháng 2
 14 tháng 2 - Ruth Nichols lập một kỷ lục mới về độ cao với một máy bay sử dụng động cơ diesel, nó đạt độ cao 6.047 m (19.928 ft) trên một chiếcLockheed Vega đã được cải tạo.

Tháng 3
 Chiếc Avro 504 cuối cùng rời dây chuyền sản xuất. Loại máy bay này đã được sản xuất liên tục trong 19 năm.
 20 tháng 3 - Công ty hàng không Luftschiffbau Zeppelin bắt đầu các chuyến bay dịch vụ giữa Đức và Brasil, sử dụng khí cầu Graf Zeppelin.
 24 tháng 3-28 - Jim Mollison lập một kỷ lục mới về thời gian khi bay tuyền đường giữa Anh và Cape Town, mất 4 ngày 17 giờ trên một chiếc de Havilland Puss Moth.
 25 tháng 3 - Hãng hàng không Dobrolyot mở rộng hoạt động trong nước Mỹ và đổi tên thành Aeroflot

Tháng 4
 19 tháng 4-28 - Charles Scott lập một kỷ lục về thời gian thực hiện chuyến bay một mình giữa Anh và Darwin, Australia, trong 8 ngày 20 giờ trên một chiếc de Havilland Gipsy Moth.
 27 tháng 4 - Imperial Airways bắt đầu các chuyến bay vận chuyển hành khách đến Cape Town.

Tháng 5
 Không quân Ai Cập được thành lập.
 9 tháng 5 - Đại úy Albert Hegenberger thực hiện chuyến bay đêm đầu tiên trọn vẹn trên một chiếc Consolidated NY-2.
 20 tháng 5-21 - Amelia Earhart, bay trên một chiếc Lockheed Vega, trở thành người phụ nữ đầu tiên thực hiện chuyến bay một mình xuyên qua Nam Đại Tây Dương, từ Harbour Grace, Newfoundland đến Derry, Bắc Ireland.

Tháng 6
 29 tháng 6 - Một chiếc máy bay ký sinh, F9C Sparrowhawk được neo vào khí cầu USS Akron lần đầu tiên.

Tháng 7
 21 tháng 8 - Wolfgang von Gronau thực hiện chuyến bay vòng quanh thế giới trên một chiếc Dornier Wal, mất 111 ngày, đây là chuyến bay vòng quanh thế giới đầu tiên của một chiếc thủy phi cơ.
 23 tháng 7 - Một nhà hàng không tiên phong, Alberto Santos-Dumont treo cổ tự tử.

Tháng 8
 14 tháng 8-28 - Cuộc đua du lịch quốc tế lần thứ 3 Challenge 1932 ở Berlin, người chiến thắng là Franciszek Zwirko và Stanislaw Wigura (người Ba Lan) trên máy bay RWD-6.
 14 tháng 8-23 - Frances Mersalis và Louise Thaden, là 2 phụ nữ đã lập một kỷ lục về thời gian bay trong 8 ngày 4 giờ.
 18 tháng 8 - Auguste Piccard và Max Cosyns đã lập một kỷ lục độ cao của khí cầu, 16.201 m (53.153 ft).
 18 tháng 8-19 - Jim Mollison thực hiện chuyến bay một mình đầu tiên từ Đông sang Tây xuyên qua Đại Tây Dương, trên một chiếc de Havilland Puss Moth từ Dublin đến New Brunswick
 21 tháng 8-27 - 7.363 km là quãng đường của cuộc đua Challenge 1932.
 25 tháng 8 - Amelia Earhart là người phụ nữ thực hiện chuyến bay xuyên lục địa Bắc Mỹ đầu tiên. Cô bay trên một chiếc Lockheed Vega.

Tháng 9
 3 tháng 9 - Jimmy Doolittle lập một kỷ lục về vận tốc của máy bay, đạt 296 mph (476 km/h) trên một chiếc Gee Bee R-1
 7 tháng 9 - Thomas Settle và Winfield Bushnell lập một kỷ lục mới về quãng đường bay của khí cầu, dài 1.550 km (963 miles) giữa Basle, Thụy Sĩ và Vilna, Ba Lan.
 11 tháng 9 - Người chiến thắng trong giải đua Challenge 1932, Franciszek Zwirko và Stanislaw Wigura chết trong một tai nạn máy bay.
 16 tháng 9 - Cyril Uwins lập một kỷ lục mới về độ cao mà máy bay đạt được, đạt 43.976 ft (13.404 m) trên một chiếc Vickers Vespa.
 25 tháng 9 - Lewis Yancey lập một kỷ lục về độ cao của máy bay lên thẳng, đạt 21.500 ft (6.553 m) trên một chiếc Pitcairn PCA-2

Tháng 10
 15 tháng 10 - Hãng hàng không Tata Sons mở một tuyến đường bay vận chuyển bưu phẩm giữa Karachi và Madras, đây là dịch vụ hàng không đầu tiên hoạt động trong Ấn Độ.

Tháng 11
 14 tháng 11-18 - Amy Johnson phá vỡ kỷ lục thời gian bay giữa Anh-Cape Town, nhanh hơn 11 giờ so với kỷ lục của Mollison lập vào tháng 3. Cô bay trên chiếc de Havilland Puss Moth.
 19 tháng 11 - Một tượng đài quốc gia về Anh em nhà Wright được khánh thành tại Kitty Hawk, Bắc Carolina.

Chuyến bay đầu tiên

Tháng 1
 29 tháng 1 - De Havilland Fox Moth

Tháng 3
 20 tháng 3 - P-26 Peashooter

Tháng 5
 7 tháng 5 - Dornier Do 11

Tháng 6
 3 tháng 6 - RWD-6
 6 tháng 6 - Armstrong Whitworth Atalanta
 18 tháng 6 - Dewoitine D.500
 25 tháng 6 - Farman 1000

Tháng 7
 8 tháng 7 - Supermarine Scapa

Tháng 8
 7 tháng 8 - RWD-5
 13 tháng 8 - Gee Bee R-1

Tháng 9
 30 tháng 9 - Blackburn Baffin

Tháng 11
 4 tháng 11 - Beech Staggerwing
 24 tháng 11 - De Havilland Dragon

Tháng 12
 1 tháng 12 - Heinkel He 70
 21 tháng 12 - Vickers Vincent

Bắt đầu hoạt động

Tháng 2
 De Havilland Tiger Moth trong Trường bay trung tâm Không quân Hoàng gia.

Tháng 12
 PZL P.7a trong Không quân Ba Lan

Tham khảo