title: Trường Đại học Y tế Công cộng

text:
Trường Đại học Y tế Công cộng là một trường đại học được thành lập ngày 26 tháng 4 năm 2001 theo Quyết định số 65/2001 /QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ, trụ sở cũ của trường được đặt tại số 138B đường Giảng Võ, phường Kim Mã, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội.

Trường Đại học Y tế công cộng có trụ sở mới tại số 1A đường Đức Thắng, phường Đức Thắng, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội. Được thành lập từ năm 2001 tiền thân là trường Cán bộ quản lý y tế, Trường Đại học Y tế công cộng (ĐHYTCC) là trường đại học đầu tiên của cả nước đào tạo về lĩnh vực Y tế công cộng. Qua gần 20 năm hoạt động, trường hiện có cơ sở vật chất khang trang, giáo trình và chương trình học hiện đại, tiên tiến, đội ngũ giảng viên có chất lượng, giàu tâm huyết được đào tạo tại các trường danh tiếng trên thế giới. Đặc biệt, Trường ĐHYTCC là Trường đại học đầu tiên trong khối ngành Y, Dược có chương trình đào tạo đạt chuẩn kiểm định các trường đại học Đông Nam Á (AUN-QA), trường trực thuộc Bộ Y tế (Việt Nam).

Lịch sử
Trường Đại học Y tế Công cộng tiền thân là Khoa Y tế công cộng được thành lập năm 1990 trên cơ sở sáp nhập thêm 3 trường: Trường Cán bộ quản lý Y tế, Bộ môn Vệ sinh dịch tễ Trường Đại học Y Hà Nội và Trung tâm Nhân lực Y tế. Trụ sở đầu tiên của Khoa đóng tại Trường cán bộ quản lý Y tế.

Ngày 26 tháng 4 năm 2001, Thủ tướng chính phủ Phan Văn Khải đã ra Quyết định số 65/2001/QĐ-TTg thành lập trường Đại học Y tế Công Cộng, trụ sở của Trường được chuyển về số 138B đường Giảng Võ, phường Kim Mã, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội.

Ngày 16 tháng 7 năm 2016, trường y tế công cộng được khánh thành trụ sở mới tại số 1A, đường Đức Thắng, phường Đức Thắng, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội theo hợp đồng hợp tác chuyển giao BT theo hình thức đổi đất lấy hạ tầng.

Cơ cấu
Trường có 11 phòng chức năng/đơn vị, 06 khoa, 01 bộ môn, 01 Viện Đào tạo, 06 trung tâm, 01 cơ sở thực hành với gần 200 cán bộ và giảng viên phần lớn được đào tạo ở nước ngoài.

Phòng chức năng/đơn vị

 Phòng Quản lý Đào tạo Đại học
 Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học
 Phòng Công tác sinh viên
 Phòng Quản lý Khoa học và Công nghệ
 Phòng Hành chính – Quản trị
 Phòng Tài chính – Kế toán
 Phòng Tổ chức – Cán bộ
 Phòng Hợp tác Quốc tế
 Phòng Khảo thí – Đảm bảo chất lượng
 Phòng Công nghệ thông tin
 Trạm Y tế

Khoa, Viện Đào tạo và bộ môn

 Khoa Y học cơ sở
 Khoa các Khoa học cơ bản
 Khoa Khoa học xã hội, Hành vi và Giáo dục sức khỏe
 Khoa Quản lý và Chính sách Y tế
 Khoa Sức khỏe môi trường và Nghề nghiệp
 Khoa Y học Lâm sàng
 Bộ môn Ngoại ngữ
 Viện Đào tạo bồi dưỡng cán bộ quản lý ngành y tế

Trung tâm và cơ sở thực hành
- Trung tâm Thông tin và Thư viện: Với hơn 19.000 tài liệu đa dạng, phong phú về loại hình, cập nhật và hoàn chỉnh về nội dung, bao quát đầy đủ các khía cạnh của Y tế công cộng, được quản lý chặt chẽ và khai thác hiệu quả thông qua hệ thống phần mềm chuyên ngành, Trung tâm Thông tin Thư viện là môi trường học tập thân thiện, không gian đọc lý tưởng, là giảng đường thứ hai hỗ trợ tích cực và hiệu quả cho bạn đọc cũng như cho các hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và phát triển chung của nhà trường.

- Trung tâm Xét nghiệm: Trung tâm có chức năng thực hiện hoạt động đào tạo, đào tạo liên tục về lĩnh vực xét nghiệm y học + dự phòng; nghiên cứu khoa học và công nghệ. Với đội ngũ cán bộ có trình độ, năng lực, chuyên môn được đào tạo trong nước và quốc tế, hệ thống máy móc, thiết bị tiên tiến và chất lượng Trung tâm tập trung cung cấp các lĩnh vực y tế và dự phòng như xét nghiệm dinh dưỡng, an toàn vệ sinh thực phẩm, xét nghiệm môi trường, sức khỏe nghề nghiệp, xét nghiệm sinh y phục vụ công tác khám chữa bệnh,...

- Trung tâm Nghiên cứu chính sách và phòng chống chấn thương (CIPPR): Là đơn vị đi tiên phong trong việc tổ chức đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực phòng chống chấn thương tại Việt Nam.

- Trung tâm Nghiên cứu Y tế công cộng và hệ sinh thái (CENPHER): nghiên cứu các chính sách.... hệ thống mạng lưới One-health (tại Việt Nam và trên thế giới)

- Trung tâm Đào tạo theo nhu cầu xã hội: Tổ chức các khóa học ngắn hạn theo nhu cầu của xã hội.

- Trung tâm Nghiên cứu khoa học sức khỏe: Nghiên cứu phòng chống  tác hại thuốc lá, bệnh không lây nhiễm và yếu tố nguy cơ, hệ thống y tế và kinh tế y tế...

- Cơ sở thực hành kỹ năng: Phòng khám đa khoa, bệnh viện trường, Trung tâm chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Trung tâm phục hồi chức năng và hỗ trợ người khuyết tật.

Đào tạo
Từ 2001 đến nay trường đã đào tạo 2535 cử nhân, 1258 thạc sĩ, 19 tiến sĩ cùng 1100 các khóa ngắn hạn.

Hiện tại, nhà trường có hơn 2000 sinh viên theo học các hệ cùng 14 chương trình đào tạo từ đại học đến sau đại học:

Đào tạo Đại Học
+ Cử nhân Y tế công cộng (hệ chính quy và vừa làm vừa học)

+ Cử nhân Kỹ thuật Xét nghiệm Y học (hệ chính quy và vừa làm vừa học)

+ Cử nhân Dinh dưỡng (hệ chính quy và vừa làm vừa học)

+ Cử nhân Công tác xã hội (trong ngành y tế) (hệ chính quy và vừa làm vừa học)

+ Cử nhân Phục hồi chức năng

+ Cử nhân Kỹ thuật Công nghệ Môi trường

+ Bác sĩ đa khoa (đề án)

Đào tạo Sau Đại Học
+ Chuyên khoa cấp I Y tế công cộng

+ Thạc sĩ Y tế công cộng

+ Thạc sĩ Quản lý bệnh viện

+ Chuyên khoa cấp II Tổ chức và quản lý y tế

+ Tiến sĩ Quản lý bệnh viện

+ Tiến sĩ Y tế công cộng

+ Thạc sĩ Kĩ thuật xét nghiệm y học trình độ sau đại học.

+Thạc Sĩ Dinh Dưỡng

Đội ngũ giảng viên
Trải qua gần 20 năm hình thành và phát triển, Trường Đại học Y tế công cộng đã từng bước khẳng định vị thế của mình thông qua uy tín về chất lượng đào tạo, cam kết luôn theo sát nhu cầu thực tế của xã hội, đem đến đội ngũ nhân lực cao đáp ứng nhu cầu của ngành y tế, góp phần phát triển đất nước.

Đội ngũ giảng viên của Trường Đại học Y tế công cộng đa số là các giảng viên trẻ, năng động có trình độ và tâm huyết với nghề. Hầu hết, đội ngũ giảng viên của trường có trình độ Tiến sĩ, Thạc sĩ được đào tạo tại những trường đại học hàng đầu trên thế giới. Đã có trên 85% giảng viên có trình độ sau đại học với gần 20 giáo sư, phó giáo sư; gần 20 Tiến sĩ; 47 thạc sĩ. Như vậy, tỷ lệ giảng viên có trình độ Giáo sư, Phó Giáo sư chiếm 20%, tỷ lệ giảng viên có trình độ Tiến sĩ, Thạc sĩ trở lên chiếm 85% trong tổng số giảng viên của trường - một tỷ lệ rất ít trong các trường đại học ở Việt Nam hiện nay.

Hợp tác quốc tế
Cùng với hoạt động đào tạo, nghiên cứu, tư vấn, hoạt động Hợp tác quốc tế được Trường Đại học Y tế cộng cộng coi là một nhiệm vụ trọng tâm.  Thông qua nhiều hoạt động, Trường Đại học Y tế công cộng mở rộng các quan hệ hợp tác với các trường đại học, các tổ chức quốc tế để trở thành một đối tác quan trọng và uy tín.

Hàng năm, trường ĐHYTCC đều tiếp nhận một lượng sinh viên quốc tế khá lớn đến từ nhiều trường đại học danh tiếng trên thế giới như Johns Hopkin (Mỹ), Chapel Hill Simon Fraser (Canada), Leeds (Anh), Paris VI (Pháp), Hàn Quốc, Thái Lan, Campuchia… đến học tập và làm việc.

Phần lớn sinh viên quốc tế hiện nay đến từ Hàn Quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website của Trường Đại học Y tế Công cộng

Cơ sở đào tạo, nghiên cứu, xuất bản trực thuộc Bộ Y tế
Y tế Công cộng
Y
Đại học và cao đẳng công lập tại Việt Nam


title: Haplochromis rubripinnis

text:
Lithochromis rubripinnis là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Bayona, J.D.R. 2005. Lithochromis rubripinnis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Tanzania
Haplochromis
Động vật đặc hữu Tanzania
Loài ít quan tâm


title: Les Terres-de-Chaux

text:
Les Terres-de-Chaux là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Terres-de-Chaux on the regional Web site

Xã của Doubs


title: Ilanga gotoi

text:
Ilanga gotoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Solariellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ilanga


title: Bulbophyllum ionophyllum

text:
Bulbophyllum ionophyllum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

ionophyllum]]

I


title: 21965 Dones

text:
21965 Dones (tên chỉ định: 1999 VO213) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được khám phá thông qua Chương trình nghiên cứu đối tượng gần Trái Đất của đài thiên văn Lowell ở Anderson Mesa Station ở Coconino County, Arizona, ngày 13 tháng 11 năm 1999. Nó được đặt theo tên Henry C. "Luke" Dones, một nhà thiên văn học ở Học viện nghiên cứu Tây Nam ở Boulder, Colorado.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Mueang Prachuap Khiri Khan (huyện)

text:
Mueang Prachuap Khiri Khan () là huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của tỉnh Prachuap Khiri Khan, miền trung Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh là Kui Buri về phía bắc và Thap Sakae về phía nam. Về phía tây là vùng Tanintharyi của Myanmar, về phía đông là vịnh Thái Lan.

Hành chính
Huyện này được chia ra thành 6 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 53 làng (muban). Thị xã (thesaban mueang) của Prachuap Khiri Khan nằm trên toàn bộ tambon Prachuap Khiri Khan cũng như nằm trên một phần của Ko Lak and Ao Noi. Một phần khác của Ao Noi thuộc thị trấn (thesaban tambon) KM 5. Nằm trên một phần của tambon Khlong Wan là thị trấn Khlong Wan.

Tham khảo

Mueang Prachuap Khiri Khan


title: Castagnède, Pyrénées-Atlantiques

text:
Castagnède, Pyrénées-Atlantiques là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Corgoloin

text:
Corgoloin là một xã trong tỉnh Côte-d'Or, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 900 người (thời điểm 1999). Xã là một trong số nhiều làng trồng nho của Côte de Beaune.

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Essential Mixes (album của Kylie Minogue)

text:
Essential Mixes là một album phối lại của ca sĩ nhạc pop người Úc Kylie Minogue. Album đã được phát hành vào ngày 20 tháng 9 năm 2010 và gồm những bản phối của những ca khúc trích từ hai album phòng thu của cô là Kylie Minogue và Impossible Princess.

Danh sách ca khúc

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kylie.com — Trang web chính thức

Album phối lại năm 2010
Album tuyển tập năm 2010
Album tuyển tập của Kylie Minogue
Album phối lại của Kylie Minogue


title: 6 tháng 9

text:
Ngày 6 tháng 9 là ngày thứ 249 (250 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 116 ngày trong năm.

Sự kiện
 394 – Hoàng đế La Mã Theodosius I đánh bại và giết người tiếm vị Eugenius trong trận sông Frigidus.
 1930 – Tổng thống Argentina Hipólito Yrigoyen bị phế truất trong một cuộc đảo chính quân sự do tướng José Félix Uriburu tiến hành.
 1968 – Swaziland trở thành một quốc gia độc lập từ Anh Quốc.
 1976 – Phi công Viktor Belenko của Liên Xô đáp một chiếc MiG–25 xuống Hakodate thuộc Nhật Bản và yêu cầu được tị nạn, giúp phương Tây có thể nghiên cứu ưu nhược điểm của loại máy bay này.
 1991 – Sau khi được đổi tên thành "Leningrad" từ năm 1924, thành phố lớn thứ hai của Nga phục hồi tên gọi Sankt-Peterburg.

Sinh
 1766 – John Dalton, nhà hóa học, nhà vật lý người Anh (m. 1844)
1797 – Nguyễn Phúc Bính, tước phong Định Viễn Quận vương, hoàng tử con vua Gia Long (m. 1863)
 1902 – Lê Hồng Phong, Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1935 đến 1936 (m. 1942)
 1928 – Maki Fumihiko, kiến trúc sư và học giả Nhật Bản, người thiết kế Cung thể dục thể thao trung tâm Tokyo và Makuhari Messe
1954 – Carly Fiorina, cựu Giám đốc điều hành tập đoàn máy tính Hewlett-Packard (HP)
 1957 – Y Moan, ca sĩ, nghệ sĩ nhân dân người Ê Đê (m. 2010)
 1978 – Sawa Homare, cầu thủ bóng đá Nhật Bản

Mất
 1931 – Trần Phú, Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1930 đến 1931 (s. 1904)
 1942 – Lê Hồng Phong, Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1935 đến 1936 (s. 1902)
 1945 – Phạm Quỳnh, Thượng thư Triều Bảo Đại (s. 1892)
 1976 – Vũ Hoàng Chương, nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam (s. 1916)
 1998 – Kurosawa Akira, nhà làm phim người Nhật (s. 1910)
 2018 – Burt Reynolds, diễn viên Mỹ (s. 1936)
 2022 – Thẩm Thúy Hằng, nữ minh tinh điện ảnh Việt Nam (s. 1939)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng chín
Ngày trong năm


title: Lạc đà

text:
Lạc đà là tên gọi để chỉ một trong hai loài động vật guốc chẵn lớn trong chi Camelus, là Lạc đà một bướu và Lạc đà hai bướu. Cả hai loài này có nguồn gốc từ các vùng sa mạc của châu Á và Bắc Phi. Đây là loài động vật lớn nhất sống được trên sa mạc và các vùng khô cằn thiếu nước uống.

Thuật ngữ
Trong một số ngôn ngữ thì lạc đà có nguồn gốc từ kamelos trong tiếng Hy Lạp, mà chính nó lại có nguồn gốc từ gamal trong tiếng Hebrew.

Thuật ngữ lạc đà cũng được sử dụng rộng rãi hơn, để miêu tả một trong sáu loài động vật tương tự như lạc đà trong họ Camelidae: hai trong số đó là lạc đà thực sự, và bốn là các động vật giống như lạc đà ở Nam Mỹ: llama (lạc đà không bướu), alpaca, guanaco và vicuna. Để có cái nhìn tổng quan hơn về họ lạc đà, xem Họ lạc đà. Để có thêm chi tiết về hai loài lạc đà thực sự, xem Lạc đà một bướu và Lạc đà hai bướu.

Phân loại
 Họ Camelidae
 Chi Lama:
 Lama glama: Lạc đà llama
 Lama guanicoe: Lạc đà Guanaco
 Chi Vicugna:
 Vicugna pacos: Lạc đà Alpaca
 Vicugna vicugna: Lạc đà Vicuña
 Chi Camelus
 Camelus bactrianus: Lạc đà hai bướu
 Camelus dromedarius: Lạc đà một bướu

Sinh học
Tuổi thọ trung bình của lạc đà từ 45 đến 50 năm. Một con lạc đà trưởng thành cao 1,85m đến bướu ở vai và 2,15m ở bướu. Lạc đà có thể chạy 65 km/h ở vùng có cây bụi ngắn và duy trì tốc độ lên đến 65 km/h. Lạc đà 2 bướu nặng 300 đến 1000 kg và lạc đà một bướu nặng 300 đến 600 kg.

Lạc đà chịu được sự khắc nghiệt của sa mạc vì chúng có lớp lông bờm để bảo vệ khỏi cái nóng và cái lạnh trong lúc trời nắng hoặc vào ban đêm trên sa mạc. Bàn chân chúng có những chiếc móng to kềnh giúp nó đi vững trên con đường gồ ghề sỏi đá hoặc trên lớp cát mềm. Quan trọng hơn là chúng biết cách giữ nước trong cơ thể.

Cách giữ nước trong cơ thể

Lạc đà không chảy mồ hôi và cũng mất rất ít nước trong quá trình bài tiết. Ngay cả chất lỏng ở mũi cũng được giữ lại thông qua một khe xuống miệng. Lạc đà có thể đi trong một thời gian dài trên sa mạc, khi đó trọng lượng của nó sẽ giảm đi khoảng 40%. Nhưng chủ yếu nó sống được trên sa mạc lâu là nhờ cái bướu.

Lạc đà được biết đến nhiều nhất nhờ các bướu của chúng. Các bướu này không chứa nước như đa số người tin tưởng. Các bướu này là các nguồn dự trữ các mô mỡ, trong khi nước được lưu trữ trong máu của chúng. Điều này cho phép chúng sống được nhiều ngày mà không có thức ăn và nước uống. Mỡ lạc đà sử dụng khi khan hiếm lương thực. Bướu lúc đó sẽ co lại và mềm đi. Đến khi có nước, nó có thể uống được liền một hơi 57l nước để bù lại phần chất lỏng bị mất. Không giống như các động vật có vú khác, hồng cầu của chúng là hình bầu dục chứ không phải hình tròn. Điều này tạo điều kiện cho dòng chảy của các tế bào hồng cầu trong quá trình mất nước. và làm cho chúng tốt hơn trong việc chống lại dao động thẩm thấu cao thẩm thấu mà không bị vỡ khi uống một lượng lớn nước: một con lạc đà có cân nặng  có thể uống  nước trong 3 phút.

Thuần hóa

Lạc đà hai bướu có hai lớp lông: lớp lông tơ bên trong để giữ ấm và lớp lông thô bên ngoài dài hơn giống như tóc. Chúng sản xuất khoảng 2,3 kg (5 pound) sợi len hàng năm. Cấu trúc của sợi len lông lạc đà tương tự như len casơmia. Lông tơ thông thường dài từ 2,5-7,5 cm (1-3 inch). Lông tơ của lạc đà không tách ra dễ dàng. Lông tơ được xe thành sợi để dệt kim.

Loài người đã thuần hóa lạc đà khoảng 5000 năm trước đây. Lạc đà một bướu và lạc đà hai bướu vẫn được sử dụng để lấy sữa, thịt và làm động vật chuyên chở—lạc đà một bướu ở Bắc Phi và Tây Á; lạc đà hai bướu ở vùng đông và bắc của khu vực Trung Á.

Mặc dù hiện nay còn khoảng 13 triệu lạc đà một bướu còn sống, loài này đã tuyệt chủng trong điều kiện sống hoang dã: tất cả đã được thuần hóa (chủ yếu ở Sudan, Somalia, Ấn Độ và các quốc gia lân cận), cũng như ở Cộng hòa Nam Phi, Namibia và Botswana. Tuy nhiên, có một quần thể sống hoang dã khoảng 700.000 con ở miền trung nước Úc, chúng là hậu duệ của các cá thể đã thoát khỏi cuộc sống giam cầm vào cuối thế kỷ 19. Quần thể này tăng trưởng khoảng 11% mỗi năm và trong thời gian gần đây chính quyền Nam Úc đã quyết định tiêu diệt loài động vật này, nguyên nhân là chúng ngốn quá nhiều các nguồn tài nguyên thiên nhiên có hạn của các trang trại nuôi cừu.

Lạc đà hai bướu đã từng rất phổ biến, nhưng hiện nay quần thể của chúng đã giảm xuống chỉ còn khoảng 1,4 triệu con, chủ yếu là đã được thuần hóa. Người ta cho rằng còn khoảng 1.000 con lạc đà hai bướu sống hoang dã trong sa mạc Gobi, và một lượng nhỏ ở Iran, Afghanistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Nga.

Một quần thể nhỏ lạc đà (một và hai bướu) nhập khẩu đã từng sống ở miền tây nam nước Mỹ cho đến đầu thế kỷ 20. Các động vật này được nhập khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ, là một phần trong thực nghiệm của US Camel Corps và được sử dụng như là động vật kéo xe trong các mỏ, và chúng đã trốn thoát hoặc được giải thoát sau khi dự án kết thúc.

Mắt
Mi mắt của loài lạc đà rất dày để bảo vệ chúng khỏi cát bay sa mạc, mắt của nó có 3 mí.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Sử dụng lạc đà trong công việc của cảnh sát Nam Phi

Gia súc
Động vật đã được thuần hóa
Ẩm thực châu Phi
Ẩm thực Trung Đông
Bài cơ bản dài trung bình
Động vật Trung Đông


title: Megachile hungarica

text:
Megachile hungarica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mocsáry mô tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1877


title: L'Isle-sur-le-Doubs

text:
L'Isle-sur-le-Doubs là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
L'Isle-sur-le-Doubs on the intercommunal Web site of the canton

Xã của Doubs


title: Epeolus pictus

text:
Epeolus pictus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Nylander mô tả khoa học năm 1848.

Chú thích

Tham khảo

Epeolus
Động vật được mô tả năm 1848


title: South Dakota (lớp thiết giáp hạm) (1920)

text:
Lớp thiết giáp hạm South Dakota thứ nhất là một lớp bao gồm sáu thiết giáp hạm, được đặt lườn vào năm 1920 cho Hải quân Hoa Kỳ nhưng chưa bao giờ hoàn tất. Nếu như Hiệp ước Hải quân Washington không gây ra sự hủy bỏ sau khi công việc chế tạo đã tiến triển được khoảng một phần ba, chúng sẽ trở thành những thiết giáp hạm lớn nhất, có vũ khi mạnh nhất và vỏ giáp nặng nhất của Hải quân Mỹ trong giai đoạn giữa hai cuộc thế chiến. Có khả năng đạt đến tốc độ 42,6 kmh (23 knot), chúng có thể theo kịp về tốc độ của bất kỳ thiết giáp hạm nhanh nhất nào thuộc mọi quốc gia ngoại trừ hai chiếc thuộc lớp Nagato của Hải quân Đế quốc Nhật Bản.

Lớp thiết giáp hạm Colorado dẫn trước có chiều dài 190 m (624 ft), trọng lượng rẽ nước 32.600 tấn, tốc độ tối đa 38,9 km/h (21 knot) và mang một dàn pháo chính gồm tám khẩu 406 mm (16 inch). Mặc dù Colorado là những thiết giáp hạm Mỹ lớn nhất vào lúc đó, và là chiếc đầu tiên trang bị pháo 406 mm (16 inch), chúng là điểm dừng của sự tiến triển dần dần của "Thiết giáp hạm Kiểu Tiêu chuẩn" vốn còn bao gồm các lớp Nevada, Pennsylvania, New Mexico và Tennessee. Những chiếc South Dakota tiêu biểu cho một sự gia tăng đáng kể về kích cỡ và vũ khí so với lớp Colorado. Chúng sẽ có chiều dài 208,5 m (684 ft), trọng lượng rẽ nước 43.200 tấn, tốc độ tối đa 42,6 km/h (23 knot), và mang 12 khẩu pháo 406 mm (16 inch).

Chương trình chế tạo lớp South Dakota được chấp thuận vào ngày 4 tháng 3 năm 1917, và chúng được đặt lườn vào năm 1920. Tuy nhiên, vì Hiệp ước Hải quân Washington giới hạn cả tổng tải trọng thiết giáp hạm mà Hải quân Mỹ được phép sở hữu, cũng như giới hạn tải trọng mỗi chiếc không được phép vượt quá 35.000 tấn, công việc chế tạo bị ngừng lại vào ngày 8 tháng 2 năm 1922, và các lườn tàu đang chế tạo dang dở (đa số đã hoàn tất trên 30%) bị tháo dỡ vào năm 1923. Một số vật liệu từ các con tàu chưa hoàn tất được sử dụng cho việc tái cấu trúc các thiết giáp hạm còn lại vốn được cho phép theo các điều khoản của hiệp ước. Các tấm thép dự trữ vốn dự định dành cho USS Indiana được sử dụng để tăng cường phòng thủ và các cửa ngỏ tại kênh đào Panama.

Lớp South Dakota được đặt hàng trong cùng một chương trình vốn đã tạo ra lớp tàu chiến-tuần dương Lexington mà hai chiếc đã được cải biến thành lớp tàu sân bay Lexington. Những chiếc Lexington cung cấp những lườn tàu để cải biến tốt hơn so với lớp South Dakota vì chúng đã hoàn tất nhiều hơn trong quá trình chế tạo và cũng vì chúng được thiết kế để có tốc độ lớn hơn nhiều.

Những chiếc trong lớp
 USS South Dakota (BB-49)
 USS Indiana (BB-50)
 USS Montana (BB-51)
 USS North Carolina (BB-52)
 USS Iowa (BB-53)
 USS Massachusetts (BB-54)

Tham khảo

Liên kết ngoài
MaritimeQuest South Dakota Class (1918) Class Overview
NavSource Online - BB-49 South Dakota

Lớp thiết giáp hạm

Kế hoạch quân sự bị hủy bỏ của Hoa Kỳ


title: Bosmoreau-les-Mines

text:
Bosmoreau-les-Mines là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bosmoreau-les-Mines on the Quid website
Website of the coalmining museum

Xã của Creuse


title: 13433 Phelps

text:
13433 Phelps (1999 VP52) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Macrogalea mombasae

text:
Macrogalea mombasae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Macrogalea
Động vật được mô tả năm 1930


title: Vaucouleurs

text:
Vaucouleurs là một xã thuộctỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 242-372 mét trên mực nước biển. Dân số theo điều tra năm 1999 của INSEE là 2289 người.
Thị trấn này cách Paris 300 km. Xã kết nghĩa với Neidenstein, Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Joan of Arc and Vaucouleurs

Xã của Meuse


title: Gatey

text:
Gatey là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Anpơ Ötztal

text:
Anpơ Ötztal (tiếng Đức: Ötztaler Alpen) là một phần của rặng núi Anpơ Trung Đông, giữa dãy núi Anpơ, trải dài từ đầu thung lũng Ötztal, một thung lũng bên cạnh sông Inn, tây nam thành phố Innsbruck, Áo. Rặng núi này làm thành biên giới giữa Áo và Ý. Ranh giới phía tây là đèo Resia, phía đông chia cách với rặng Alpes Stubai bởi đèo Timmelsjoch.

Ngọn cao nhất của rặng Alpes Ötztal là Wildspitze, cũng là ngọn núi cao thứ nhì ở Áo (sau ngọn Großglockner).

Tháng 9 năm 1991 người băng Ötzi được tìm thấy ở Hauslabjoch giữa các ngọn Fineilspitze và Similaun.

Các ngọn núi chính

Các đèo chính

Các trạm thể thao mùa đông
 Curon Venosta
 Jerzens
 Laces
 Lagundo
 Moso in Passiria
 Nauders
 Parcines
 Sankt Leonhard im Pitztal
 Senales
 Sölden
 Tirolo

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dãy núi Alpes
Dãy núi tại Áo
Dãy núi tại Ý


title: Neocardiophorus mamajevi

text:
Neocardiophorus mamajevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Neocardiophorus


title: Mitrella jacoi

text:
Mitrella jacoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitrella (Columbellidae)
Động vật được mô tả năm 2002


title: Yuncos

text:
Yuncos là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 6.603 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Phyllonorycter nepalensis

text:
Phyllonorycter nepalensis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nepal.

Sải cánh con đực dài 7.2 mm, con cái dai 6 mm. Ấu trùng ăn Alnus nepalensis. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Phyllonorycter
Động vật được mô tả năm 1973


title: Saint-Alban-de-Roche

text:
Saint-Alban-de-Roche là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintalbanderoche


title: Philbertia barnardi

text:
Philbertia barnardi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Philbertia


title: Cocullo

text:
Cocullo là một đô thị thuộc tỉnh L'Aquila trong vùng Abruzzo của Ý.Đô thị này có diện tích 31 km², dân số 350 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Anversa degli Abruzzi, Bugnara, Castel di Ieri, Castelvecchio Subequo, Goriano Sicoli, Ortona dei Marsi, Prezza

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh L'Aquila


title: Odontotaenius striatopunctatus

text:
Odontotaenius striatopunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae.

Chú thích

Tham khảo

Odontotaenius


title: 15907 Robot

text:
15907 Robot (1997 TG10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 10 năm 1997 bởi P. Pravec ở Đài thiên văn Ondřejov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15907 Robot

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Trevenzuolo

text:
Trevenzuolo là một đô thị với dân số khoảng 2.431 người thuộc tỉnh Verona, Italia.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Scea erasa

text:
Scea erasa là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy ở Nam Mỹ, bao gồm và có thể hãn hữu ở Peru.

Chú thích

Tham khảo
Species page at Tree of Life project


title: Alaus

text:
Alaus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được Eschscholtz miêu tả khoa học năm 1829.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Alaus acontias Candèze, 1882
 Alaus albertisi Candèze
 Alaus alpestris Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus alternans Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus anguis Candèze, 1865
 Alaus angularis Candèze
 Alaus angulicollis Schwarz, 1902
 Alaus angusticollis Schwarz
 Alaus appendiculatus (Herbst)
 Alaus archboldi Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus arfakianus Gestro
 Alaus aspersus Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus bakeri Fleutiaux, 1940
 Alaus basalis Schauf
 Alaus bicornutus Heller
 Alaus bituberosus Fairmaire, 1881
 Alaus borelii Candèze
 Alaus brevipennis Candèze, 1875
 Alaus breviplicatus Fairmaire, 1883
 Alaus bubonius Candèze, 1900
 Alaus caffer Boheman, 1851
 Alaus calcaripilosus Casari, 1996
 Alaus caprimulgus Candèze
 Alaus carinulatus Van Zwaluwenburg, 1940
 Alaus cerastes Candèze, 1865
 Alaus cheesmanae Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus cinnamomeus Casari, 2003
 Alaus colffsi Candèze, 1882
 Alaus constrictus Schwarz, 1902
 Alaus corniger Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus cornutus Gahan
 Alaus costulicollis Fairmaire, 1878
 Alaus crassus Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus cretatus Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus cristatus Candèze, 1874
 Alaus debyi Candèze
 Alaus detritus Candèze, 1857
 Alaus dohertyi Fleutiaux, 1940
 Alaus doriae Gestro
 Alaus engelhardi Candèze
 Alaus farinosus (Montrouzier, 1860)
 Alaus farinulentus Fleutiaux, 1934
 Alaus ferrugineus Fleutiaux
 Alaus figuratus Candèze
 Alaus foersteri Schwarz
 Alaus furvus Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus gibberosus Schwarz, 1893
 Alaus gracilis Candèze, 1897
 Alaus haje Candèze, 1874
 Alaus humeralis Heller, 1934
 Alaus hurria Candèze, 1882
 Alaus hybris Candèze, 1900
 Alaus infumatus Candèze
 Alaus inusitatus Van Zwaluwenburg, 1940
 Alaus keili Candèze
 Alaus lactellus Candèze
 Alaus lansbergei Candèze, 1882
 Alaus laportei Candèze, 1882
 Alaus latipennis Casari, 2003
 Alaus lophura Candèze, 1865
 Alaus lusciosus (Hope, 1832)
 Alaus maculosus Candèze
 Alaus melanops LeConte, 1863
 Alaus modigliani Candèze, 1892
 Alaus moerens Germar, 1840
 Alaus montanus Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus montraveli (Montrouzier, 1860)
 Alaus morphnus Candèze, 1900
 Alaus mustivatus Candèze, 1865
 Alaus myops (Fabricius, 1801)
 Alaus nanus Candèze
 Alaus niger Van Zwaluwenburg, 1948
 Alaus nigrobasalis Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus ninguidus Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus nobilis Salle, 1855
 Alaus obliquus Candèze
 Alaus oculatus (Linnaeus, 1756)
 Alaus oreas Candèze, 1882
 Alaus pantherinus Candèze, 1882
 Alaus patricius (Candèze, 1857)
 Alaus platteuwi Candèze
 Alaus plebejus Candèze, 1874
 Alaus proximus Fleutiaux, 1940
 Alaus quadrivittatus (Candèze, 1897)
 Alaus rectangularis Schwarz
 Alaus regalis Candèze, 1865
 Alaus ritsemae Candèze
 Alaus rosenbergi Candèze
 Alaus samoensis Van Zwaluwenburg, 1928
 Alaus schwarzi Fleutiaux
 Alaus scops Candèze
 Alaus sericeus Casari, 2003
 Alaus similis Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus spinifer Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus staudingeri Candèze, 1900
 Alaus striatus Candèze, 1900
 Alaus strix Candèze, 1893
 Alaus sulaensis Candèze, 1897
 Alaus sulcicollis Schwarz, 1902
 Alaus sumatraensis Fleutiaux, 1940
 Alaus tavuvu Van Zwaluwenburg, 1934
 Alaus thoracopunctatus Casari, 2003
 Alaus timoriensis Candèze
 Alaus toxopei Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus tricolor (Olivier, 1790)
 Alaus tuberculatus (Montrouzier, 1855)
 Alaus umbonatus Van Zwaluwenburg, 1963
 Alaus unicus (Fleutiaux, 1910)
 Alaus velentinus Candèze, 1880
 Alaus velutinus Candèze
 Alaus veracruzanus Casari, 1996
 Alaus vollenhoveni Candèze, 1865
 Alaus wallandi Candèze
 Alaus zunianus Casey, 1893

Chú thích

Tham khảo

Hemirhipini


title: Pisit Charnsnoh

text:
Pisit Charnsnoh là nhà bảo vệ môi trường quê ở tỉnh Trang, Thái Lan. Ông là người đồng sáng lập "Hiệp hội Yadfon"" (Yadfon Association) trong năm 1985.

Ông đã được trao Giải Môi trường Goldman năm 2002, cho các nỗ lực bảo vệ các hệ sinh thái bờ biển của Thái Lan. Charnsnoh cũng là thành viên Ban "Mangrove Action Project" (Dự án hành động bảo vệ Thực vật ngập mặn) có trụ sở ở Seattle, một chi nhánh của Industrial Shrimp Action Network.

Tham khảo

Năm sinh thiếu
Nhân vật còn sống
Nhà bảo vệ môi trường Thái Lan


title: Đồng Lý (định hướng)

text:
Đồng Lý có thể là:

Thị trấn cổ Đồng Lý thuộc khu Ngô Giang, thành phố Tô Châu, Trung Quốc
Xã cũ Đồng Lý thuộc huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, Việt Nam; nay là một phần thị trấn Vĩnh Trụ.


title: Melanotaenia iris

text:
The Strickland rainbowfish (Melanotaenia iris) là một loài cá thuộc họ Melanotaeniidae. Nó là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Tham khảo

 Allen, G. 1996. Melanotaenia iris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Melanotaenia


title: Võ Chí Công

text:
Võ Chí Công (7 tháng 8 năm 1912 – 8 tháng 9 năm 2011) tên khai sinh là Võ Toàn, bí danh Năm Công, là một cựu chính khách của Việt Nam. Ông là Chủ tịch nước thứ 3 của Việt Nam (có lúc gọi là Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Việt Nam) từ năm 1987 đến năm 1992.

Trước đó ông từng là Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp (1977–1979), Bộ trưởng Bộ Hải sản (1976–1977). Trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, ông là Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam (1961–1975), Phó Chủ tịch Thường trực Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (1962–1976), Chủ tịch Đảng Nhân dân Cách mạng Việt Nam (1962–1975).

Thân thế
Ông tên thật là Võ Toàn, sinh ngày 7 tháng 8 năm 1912, tại làng Tam Mỹ, tổng Phú Quý, phủ Tam Kỳ, nay là thôn Khương Mỹ, xã Tam Xuân I, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Cha ông là cụ Võ Nghiệm, một nhà nho yêu nước, về sau cũng là một đảng viên Cộng sản trong chi bộ do con trai mình làm bí thư, được nhà nước Việt Nam truy tặng là Liệt sĩ. Mẹ ông là Nguyễn Thị Thân, về sau được nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Do sinh trưởng trong một gia đình nhà nho, từ nhỏ, ông được giáo dục về tinh thần dân tộc yêu nước và chịu ảnh hưởng của nhiều chí sĩ đất Quảng như Hoàng Diệu, Trần Quý Cáp, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng... và các phong trào đấu tranh chống thuế, đòi dân sinh, dân chủ của dân chúng vùng Nam Trung Kỳ.

Bắt đầu hoạt động cách mạng
Từ năm 1930 đến 1934, ông tham gia hoạt động trong các phong trào thanh niên do những người Cộng sản tổ chức. Năm 1935, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và năm 1936, ông được cử làm Bí thư chi bộ ghép một số xã thuộc  Huyện Tam Kỳ, trong đó có nhiều người thân trong gia tộc ông, kể cả cha ông là cụ Võ Nghiệm.

Bấy giờ, do tác động của chính phủ Mặt trận Bình dân (Pháp), nhiều đảng viên Cộng sản hoạt động công khai. Tuy nhiên, sau khi chính phủ Mặt trận Bình dân đổ, chính quyền thực dân Pháp đàn áp mạnh mẽ các phong trào dân chủ ở thuộc địa. Nhiều lãnh đạo Cộng sản bị bắt và cơ sở tan vỡ. Bản thân ông cũng bị truy lùng, phải giả làm người bán thuốc lá dạo vừa để lẩn trốn, vừa giữ gìn và xây dựng lại cơ sở. Đầu năm 1939, ông được cử làm Bí thư Huyện ủy Tam Kỳ.

Lãnh đạo phong trào ở Trung Kỳ
Tháng 8 năm 1939, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam là Nguyễn Đức Thiệu bị bắt cùng với nhiều cán bộ Tỉnh ủy. Tỉnh ủy Quảng Nam gần như ngưng hoạt động. Tháng 3 năm 1940, một Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam được thành lập và ông được bầu làm Bí thư. Tháng 10 năm 1940, ông Hồ Tỵ thay ông giữ chức Bí thư.

Tháng 10 năm 1941, ông được cử vào Xứ ủy Trung Kỳ vừa được tái lập, được phân công phụ trách các tỉnh từ Đà Nẵng đến Phú Yên. Đầu năm 1942, chính quyền thực dân Pháp khủng bố phong trào cách mạng các tỉnh miền Trung, nhiều cán bộ Xứ uỷ Trung kỳ và các tỉnh bị bắt, một số tạm chuyển vùng hoạt động để bắt liên lạc với cấp trên. Bản thân ông phải lánh vào các tỉnh cực nam Trung Bộ, sau đó tiếp tục lên Đà Lạt xây dựng cơ sở.

Tháng 6 năm 1942, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam là Trương Hoàn bị bắt, bị chính quyền thực dân kết án 20 năm tù giam, đày lên Buôn Ma Thuột. Ông được điều về giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam lần thứ 2. Tháng 8 năm 1942, Liên Tỉnh Thành ủy Quảng Nam – Hội An – Đà Nẵng được thành lập và sau Hội nghị 16 tháng 1 năm 1943 thì 3 đảng bộ hợp nhất thành Đảng bộ Quảng Nam. Ông được bầu làm Bí thư của Đảng bộ Quảng Nam mới.

Tháng 10 năm 1943, do sự phản bội của một tỉnh ủy viên tên Cao Tiến Khai, ông và một số cán bộ tỉnh ủy là Nguyễn Sắc Kim và Lê Bá bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam. Ông bị kết án tù chung thân, sau đó giảm xuống 25 năm tù giam ở nhà lao Hội An, sau đó chuyển sang đi đày ở Buôn Ma Thuột, bị giam cấm cố (khám số 2) không cho giao tiếp với ai.

Công tác ở Khu ủy Khu V
Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp tại Đông Dương. Để mị dân, lôi kéo người Việt Nam ủng hộ sự cai trị của Nhật, quân đội Nhật đã cho thả nhiều tù chính trị, trong đó có cả Võ Toàn. Sau khi được trả tự do, ông về Quảng Nam, được phân công vào Ban Cứu quốc của Tỉnh bộ Việt Minh Quảng Nam, làm Trưởng ban khởi nghĩa, chuẩn bị cướp chính quyền.

Do nỗ lực của ông và các đồng chí, cũng như chủ động nhanh nhạy, khởi nghĩa giành chính quyền ở Quảng Nam, khởi đầu từ Hội An, diễn ra ngày 17 tháng 8 năm 1945. Quảng Nam trở thành một trong 4 tỉnh giành được chính quyền sớm nhất cả nước.

Sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, ông được cử làm Trưởng ty Tư pháp tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng. Khi Pháp tái chiếm Đông Dương, ông được cử làm Chính trị viên Trung đoàn 93. Đầu năm 1946, ông làm Phó ban Tổ chức cán bộ và Thanh tra Quân khu V.

Năm 1951, ông làm Bí thư Ban cán sự Đông – Bắc Miên, Khu ủy viên Liên khu V. Tháng 3 năm 1952, ông được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam – Đà Nẵng lần thứ 3. Ông giữ chức vụ này đến hết năm 1953. Đầu năm 1954, ông dẫn một đoàn cán bộ lãnh đạo Liên khu 5 ra Bắc học tập kinh nghiệm về cải cách ruộng đất, sau đó được phân công làm Đoàn ủy viên cải cách ruộng đất ở Việt Bắc. Ông được cho là một trong những người đã phát hiện và báo cáo với Trung ương về những sai lầm gây mất đoàn kết ở nông thôn, đồng thời chủ trương không thực hiện cải cách ruộng đất mà chỉ thực hiện giảm tô, hiến ruộng đất. Do động thái này mà Cải cách ruộng đất tạm thời chưa thực hiện triệt để.

Sau Hiệp định Genève, 1954, ông được phân công trở lại Khu V, hoạt động bí mật thay vì tập kết ra Bắc, giữ chức Phó Bí thư Khu ủy. Năm 1960, ông ra Bắc và là một trong những người ủng hộ chủ trương chuyển hướng đấu tranh và tham gia xây dựng Nghị quyết 15. Tháng 9 năm 1960, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Khu ủy Khu V.

Ngày 23 tháng 1 năm 1961, Trung ương Cục miền Nam đã được Ban Chấp hành Trung ương Đảng thành lập. Với bí danh Võ Chí Công, hoặc Năm Công, ông được phân công làm Phó bí thư Trung ương Cục. Sau khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập, năm 1962, ông được bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương, đại diện của đảng tại Mặt trận. Năm 1964, ông được bổ nhiệm làm Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam, phụ trách Bí thư Khu ủy Khu V, Chính ủy Quân khu V. Năm 1975, ông được cử làm Phó ban Đại diện Trung ương Đảng và Chính phủ ở miền Nam.

Hoạt động trong chính phủ thống nhất

Từ ngày Việt Nam thống nhất, ông trúng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VI, được cử giữ chức Phó Thủ tướng Việt Nam kiêm Bộ trưởng Bộ Hải sản mới được thành lập, sau khi sáp nhập 2 Tổng cục Thủy sản miền bắc và miền nam. Nhưng ông chỉ làm Bộ trưởng Bộ Hải sản trong vòng 5 tháng, thay thế ông là Nguyễn Văn Lâm.

Đến tháng 12 năm 1976, tại Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam IV ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Ban Chấp hành Trung ương bầu vào Bộ Chính trị, giữ chức Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Trưởng ban Cải tạo nông nghiệp miền Nam.

Từ tháng 4 năm 1981, trúng cử Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VII, được cử làm Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Tại Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam V (3/1982) được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Ban Chấp hành bầu vào Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, được phân công làm Thường trực Ban Bí thư.

Từ tháng 6 năm 1986, ông được phân công giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986), được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng và được Ban Chấp hành Trung ương bầu vào Bộ Chính trị.

Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (1987-1992)
Tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội Khóa VIII (1987), ông được bầu làm Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Trong 5 năm đảm nhiệm cương vị người đứng đầu Nhà nước (1987-1992), ông đã có những đóng góp to lớn cho sự đổi mới hoạt động của Hội đồng Nhà nước và của Quốc hội trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong lĩnh vực lập hiến, lập pháp, hướng trọng tâm công tác của Quốc hội và Hội đồng Nhà nước vào việc thực hiện hai chức năng chủ yếu là lập pháp và giám sát.

Dưới sự chỉ đạo của ông, Hội đồng Nhà nước đã xem xét và công bố những đạo luật quan trọng mở đường cho sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế của đất nước, như: Luật Đất đai, Luật Thuế xuất khẩu, Luật Đầu tư nước ngoài,… Đặc biệt, trên cương vị Chủ tịch Ủy ban sửa đổi Hiến pháp, ông đã cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước nắm bắt chính xác yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, chỉ đạo kiên định bảo vệ những nguyên tắc và nội dung cơ bản của Hiến pháp năm 1980, sửa đổi những điều luật không còn phù hợp với đường lối đổi mới, góp phần xây dựng Hiến pháp năm 1992 - Hiến pháp của thời kỳ đổi mới, đưa đất nước ta bước vào kỷ nguyên hội nhập và phát triển.

Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng (1991-1997)
Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII tháng 6/1991, ông được bầu làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII tháng 7/1996, ông tiếp tục được bầu làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tháng 12/1997, ông cùng với các ông Nguyễn Văn Linh, Phạm Văn Đồng xin thôi giữ chức vụ Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng và nghỉ hưu theo chế độ.

Qua đời và lễ tang
Vào lúc 7h17 ngày 8 tháng 9 năm 2011, Võ Chí Công được xác nhận là đã qua đời khi đang điều trị tại Bệnh viện Thống Nhất, Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ sau khi lễ mừng thọ 100 tuổi mới khép lại được 1 tháng. Ông cũng ghi kỷ lục nguyên chủ tịch nước có thời gian sống lâu nhất từ đó tới nay.

Ngày 8/9/2011, Đài truyền hình Việt Nam đã đưa ra thông cáo về cái chết của ông, qua đó quyết định tổ chức tang lễ dành cho ông theo nghi thức Quốc tang trong 3 ngày (10, 11 và 12 tháng 9 năm 2011). Lễ viếng và lễ truy điệu được tổ chức đồng thời tại ba nơi, là Thủ đô Hà Nội, Hội trường Thống Nhất (nơi đặt linh cữu của ông) và trụ sở Tỉnh ủy Quảng Nam (quê hương ông). Lễ truy điệu tổ chức vào ngày 12 tháng 9 năm 2011, sau đó đến 7h15 cùng ngày, linh cữu của ông được đi an táng tại Nghĩa trang Thành phố Hồ Chí Minh.

Tác phẩm
"Trên những chặng đường cách mạng" (Hồi ký), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001

Được tôn kính
 Với những đóng góp của mình, ông đã được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Sao vàng năm 1992. Năm 2010, ông được nhà nước Việt Nam trao tặng Huy Hiệu 70 năm tuổi Đảng. Ngày 6 tháng 8 năm 2011, Đảng, nhà nước Việt Nam đã tổ chức lễ mừng thọ 100 tuổi dành cho ông. Một Nhà lưu niệm ông cũng đã được xây dựng tại thôn Khương Mỹ, xã Tam Xuân 1, huyện Núi Thành. Một tập sách mang tên "Võ Chí Công người con ưu tú của quê hương Quảng Nam – Đà Nẵng" cũng được xuất bản.
 Tên ông đặt cho đường phố ở Đà Nẵng (nối Nguyễn Hữu Thọ với Trần Đại Nghĩa). Hà Nội (nối từ cầu Nhật Tân đến đầu đường Hoàng Quốc Việt, đoạn vành đai 2). Ở TP.HCM, tên ông đặt cho đường vành đai 2, đoạn từ Khu Công nghệ cao quận 9 đến cầu Phú Mỹ.
 Tại khu vực Quảng Nam – Đà Nẵng, quê hương ông, có một trường trung học phổ thông mang tên THPT Võ Chí Công nhưng ở huyện Tây Giang, trường còn lại ở quận Ngũ Hành Sơn.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Võ Chí Công – người con ưu tú của đất nước
 VÕ CHÍ CÔNG
 Ra tù, lo khởi nghĩa
 Anh Năm Công – một nhà lãnh đạo cách mạng kiên trung, thực tiễn, uyên bác của Đảng
 Người phá tan âm mưu ám sát đồng chí Võ Chí Công
 Mừng đồng chí Võ Chí Công tròn tuổi 100

Người Quảng Nam
Bộ trưởng Bộ Thủy sản Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
Phó Thủ tướng Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VI
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VIII
Ủy viên Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam
Huân chương Sao Vàng
Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VI
Sinh năm 1912
Mất năm 2011
Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Việt Nam
Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam


title: Charritte-de-Bas

text:
Charritte-de-Bas là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: (8369) 1991 GR

text:
(8369) 1991 GR là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eleanor F. Helin ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 8 tháng 4 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Écully

text:
Écully là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 211 mét trên mực nước biển.

Thị trấn này nằm ở phía tây thành phố Lyon, Écully là nơi có Viện Paul Bocuse.

Ngoài ra còn có các trường khác như École de Management de Lyon và École centrale de Lyon.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Gourdon, Ardèche

text:
Gourdon là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: Chí Tài

text:
Nguyễn Chí Tài, thường được biết đến với nghệ danh Chí Tài (15 tháng 8 năm 19589 tháng 12 năm 2020), là một cố diễn viên, nhạc sĩ, nhạc công kiêm ca sĩ người Việt Nam. Được xem là một trong những diễn viên hài xuất sắc nhất của Việt Nam, ông được khán giả biết đến nhiều hơn nhờ vào các tiết mục biểu diễn hài và đóng cặp với Hoài Linh trong hơn hai mươi năm.

Tiểu sử
Những năm 1976 - 1977, Chí Tài đã tham gia thành lập ban nhạc Lướt Sóng và hoạt động văn nghệ trong phong trào "Ca khúc chính trị" của Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh ở quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh với vai trò chơi đàn guitar.

Năm 1981, Chí Tài sang Hoa Kỳ định cư theo diện gia đình bảo lãnh, ông có ý định sẽ tạo dựng cuộc sống mới tại Mỹ bằng cách đi học tiếng Anh và vi tính, đồng thời nghỉ tham gia văn nghệ. Tuy nhiên, ông vẫn giữ niềm đam mê nghệ thuật bất chấp sự phản đối của gia đình. Sau đó Chí Tài đã ghi danh đi học khóa dạy đàn và lớp nhạc jazz gần nhà. Cha của ông bằng lòng dành một khoản tiền hưu mua cho ông một dàn âm thanh điện tử, gồm trống đàn, nhạc cụ để ông lập một nhóm nhạc trẻ, từ đó ông thành lập ban nhạc gia đình "Chi Tai's Brothers" với anh trai Chí Thiện (keyboard), Quang Mỹ (bass), ca sĩ Phương Loan (ca sĩ chính), diễn viên hài Kiều Linh (trumpet), em trai Chí Thái (trống), nhạc sĩ Trịnh Nam Sơn (saxophone, keyboard) và Chí Tài (guitar chính, hát nền). Trong thời gian đầu thành lập, Chi Tai's Brothers đã được nhận lời trình diễn ở các tiệc cưới và trong những buổi sinh hoạt cộng đồng.

Con đường hoạt động nghệ thuật của ban nhạc trở nên ổn định, phát triển và họ đã gắn bó với trung tâm Thúy Nga từ Paris By Night 18, riêng Chí Tài cộng tác từ Paris By Night 15 với vai trò nhạc sĩ hòa âm (music arranger).

Chí Tài sau đó cũng đã mở một studio làm hòa âm và thu âm cho nhiều ca sĩ tại hải ngoại (tiêu biểu nhất là các album Liên khúc Tuấn Vũ), truyện ma Nguyễn Ngọc Ngạn,... Các soundtrack trong các vở hài kịch của Paris By Night đều do Chí Tài tự hòa âm. - Lối hòa âm vui nhộn, trẻ trung và bắt tai từ các bài nhạc ngoại đã biến Chí Tài trở thành một trong những nhạc sĩ hòa âm hàng đầu tại Hải ngoại ở thời điểm đó bên cạnh những cái tên như Duy Cường, Trúc Hồ, Trúc Sinh, Vũ Tuấn Đức hay Tùng Châu.

Năm 1997, Chí Tài được dịp thử sức với Hoài Linh diễn hài do thiếu diễn viên.

Năm 2000, Chí Tài chuyển sang vai trò nghệ sĩ hài. Ông đặc biệt gắn bó với nhóm kịch Thúy Nga và xuất hiện với vai trò nghệ sĩ hài trong loạt chương trình Paris by Night cùng với Quang Minh, Hồng Đào, Trang Thanh Lan, Kiều Linh, Uyên Chi, Kiều Oanh, Lê Tín, Hoài Linh, Thúy Nga, Việt Hương, Hoài Tâm, Phi Nhung, Hương Thủy, Bé Tí… So với các bạn diễn trên sân khấu, Chí Tài có phần trầm hơn và ngày càng có xu hướng làm nền để các nghệ sĩ khác được nổi bật. Nhưng theo đánh giá của nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn, những nhân vật và các tình tiết trong một vở kịch đều xoay quanh Chí Tài bởi ông luôn nắm rất chắc lời thoại.

Chí Tài từng cộng tác với các trung tâm băng nhạc như: Trung tâm Thúy Nga, Trung tâm Tình, Trung tâm Vân Sơn và là thành viên nhóm kịch Thúy Nga PBN đồng thời gắn bó với sân khấu kịch Nụ cười Mới ở trong nước.

Đời tư
Năm 1987, Chí Tài kết hôn với ca sĩ Phương Loan (ca sĩ chính trong ban nhạc Chí Tài Brothers, nghỉ hát không lâu sau khi Chí Tài quyết định chuyển sang đóng kịch). Chí Tài sau khi bàn bạc, trao đổi với vợ đã quyết định là sẽ tiếp tục tập trung cho sự nghiệp bằng cách không cần sinh con. Khi trả lời phỏng vấn năm 2019, ông cảm thấy không khỏi hụt hẫng và tiếc nuối do không có con nối nghiệp mình.

Qua đời
Chí Tài được xác nhận là đã qua đời khi đang điều trị tại bệnh viện vào chiều ngày 9/12/2020 vì nguyên nhân do đột quỵ. Ông được phát hiện khi đang nằm bất động ở cầu thang bộ tầng 7 cùng với chiếc điện thoại của mình tại chung cư Botanic nơi camera an ninh ghi lại ông đi bộ thể dục một mình, theo báo chí và các phương tiện truyền thông chính thức của Việt Nam, chung cư nơi ông sống nằm ở quận Phú Nhuận. Dù xe cứu thương ngay sau đó đã được điều đến để chở ông đến bệnh viện cấp cứu, nhưng cuối cùng Chí Tài vẫn không qua khỏi và đã qua đời vào lúc 13h35 cùng ngày. Được biết, trước đó Chí Tài đã từng có tiền sử bị bệnh tiểu đường, mỡ trong máu và hàm lượng cholesterol cao. Trước khi mất, ông đã từng tham gia thử thách về nguy cơ đột quỵ nhưng đã không thành công.

Phương Loan - vợ Chí Tài - muốn đưa chồng về Mỹ để an táng. Hoài Linh - người đồng nghiệp và bạn thân của Chí Tài, cũng là người ở bên ông những phút cuối cùng - đã được gia đình ủy quyền lo việc này. Lễ viếng được tổ chức tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng số 5, đường Phạm Ngũ Lão, Phường 3, Quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh ngày 12 tháng 12 theo nghi thức Công giáo, đông đảo nghệ sĩ Việt Nam và hàng ngàn khán giả mến mộ đã đến viếng, chiều cùng ngày linh cữu được đưa ra sân bay Tân Sơn Nhất để đưa về Mỹ theo nguyện vọng của gia đình.

Tại Mỹ, lễ thăm viếng đã được diễn ra vào ngày 18 tháng 12 năm 2020 tại Cộng đoàn Giáo xứ Thánh linh (Holy Spirit Catholic Church), có người thân và đồng nghiệp ở hải ngoại đã đến viếng. Lúc 13h00 ngày 19 tháng 12, linh cữu của Chí Tài được hỏa táng và sau đó tro cốt được an táng tại nghĩa trang Holy Sepulcher Cemetery, Quận Cam, California.

Tưởng nhớ
Ngày 18 tháng 3 năm 2021, giờ Việt Nam, ca sĩ Phương Loan cùng nhiều nghệ sĩ Vbiz đang ở Mỹ đã có động thái tưởng nhớ 100 ngày mất của NS Chí Tài. Ca sĩ Phương Loan đã chuẩn bị rất nhiều hoa để bày trí trang trọng tại nơi an vị của NS Chí Tài.

Trước đó, vào chiều 17/3, NSƯT Hoài Linh cũng có động thái tưởng nhớ người tri kỷ quá cố bằng cách đăng con số 100 lên trang cá nhân. Di ảnh của NS Chí Tài đang được NS Hoài Linh đặt thờ cúng tại đền thờ ở Việt Nam.

Liveshow

Liveshow Chí Tài - Những Chuyện Tình Nghiệt Ngã 1 (2017)
 Chuyện tình 1 (Chí Tài, Trường Giang, Hứa Minh Đạt, Lâm Vỹ Dạ, Thanh Tân, Tố My, Tóc Tiên);
 Chuyện tình 2 (Chí Tài, Trấn Thành, Tiến Luật, Thu Trang, Quách Ngọc Tuyên, Hoài Lâm);
 Chuyện tình 3 (Chí Tài, Hoài Linh, Trường Giang, Cát Phượng, Long Đẹp Trai, Nam Thư, Hồng Thanh).

 Liveshow Chí Tài - Những Chuyện Tình Nghiệt Ngã 2 (2019)
 Tiết mục 1: Ca khúc Cô Bé Áo Dài - Sáng tác: Chí Tài - Biểu diễn: Chí Tài, Thúy Ngân và Vũ Đoàn NK;
 Tiết mục 2: Chuyện Tình 1 (Chí Tài, Hoài Linh, Trường Giang, Lâm Vỹ Dạ, Quách Ngọc Tuyên, Thúy Ngân, Lê Khâm);
 Tiết mục 3: Chuyện Tình 2 (Chí Tài, Hoài Linh, Trấn Thành, Lê Giang, Tiến Luật, Khả Như, HH Trần Ngọc Châu);
 Tiết mục 4: Ca khúc yêu - Sáng tác: Nhật Trường - Biểu diễn: Chí Tài, Phương Loan và Vũ Đoàn NK.

 Các vở diễn
Tiêu biểu
 Người nhà quê
 Cổ tích một tình yêu
 Dâu đất khách
 Osin là ông nội
 Tuyển vợ (Môi Tím)
 Bên cầu dệt lụa (Liveshow Ái Xuân)
 Quái xế (Liveshow Chí Tài Comedian 2008)
 Dân chơi hàng mướn (Liveshow Chí Tài Comedian 2008)
 Ai Câm (Liveshow Chí Tài Comedian 2008)
 Đánh Ghen (Liveshow Hoài Linh Ru Lại Câu Hò)
 Đèo Gió Hú (Liveshow Hoài Linh Bí Mật Bật Mí Bị Mất)
 Bầy vịt cái (Liveshow Hoài Linh Những Tên Cướp Biển Vùng Caribê)
 Rượu (Liveshow Hoài Linh Kung-Fu)
 Nỗi đau đất dày (Liveshow Hoài Linh Kỳ Án)
 Đêm kinh hoàng (Liveshow Thúy Nga Xin Lỗi, Em Chỉ Là Con Quỷ)
 Đất thiêng (Liveshow Thuý Nga Cô gái tà tữa tường ten Cuộc thi các đệ nhất (Hài tết 2010 VCD Chuyện đời)
 Tân Ngao Sò Ốc Hến (Liveshow Bảo Quốc 50 năm vui cười cùng sân khấu)
 Thiên duyên tiền định (DVD Thuý Nga Cô dâu đại náo)

Và nhiều vở hài khác

 Các tiết mục biểu diễn trên sân khấu hải ngoại
 Trung tâm Vân Sơn

 Trung tâm Asia

 Trung tâm Thúy Nga

 Cải lương
{| class="wikitable"
!Năm!!Tựa phim!!Vai diễn
|-
| rowspan="2" |2006 ||Nửa đời hương phấn ||Chú Năm Xe Rác
|-
|Tình yêu tướng cướp ||Hắc Long
|-
| rowspan="2" |2007 ||Vợ thằng Đậu ||Ông Đường
|-
|Yêu và ghen ||Ông Chồng
|-
|2008 ||Xã trưởng và mẹ Đốp ||Xã Trưởng
|-
|2009 ||Sông dài ||Kỹ sư Oanh
|}

Ca nhạc

Trung tâm Thúy Nga

 LK Đêm Vui Say - với Chi Tai's Brothers (Paris By Night 18)
 Chuyện Tình Không Suy Tư  (Tâm Anh) - với Mỹ Lan, Chi Tai's Brothers (Paris By Night 23)
 LK Tình Yêu Và Tuổi Trẻ - với Chi Tai's Brothers, Hương Thơ, Jenny Loan (Paris By Night 24)
 Trăng Sáng Vườn Chè (Văn Phụng) - với Ái Vân (Paris By Night 24)
 Ô Mê Ly (Văn Phụng, Văn Khôi) - với Ái Vân, Elvis Phương, Duy Quang, Phi Khanh, Ngọc Trọng, Chi Tai's brothers (Paris By Night 24)
 LK Tình Yêu Thủy Thủ - với Jenny Loan, Chi Tai's Brothers (Paris By Night 25)
 Hát Hội Trăng Rằm - với Ái Vân, Ái Thanh, Elvis Phương (Paris By Night 25)
 Chuyện Bốn Người - với Ái Vân, Ái Thanh, Trần Phương (Paris By Night 26)
 Ghé Bến Sài Gòn - với Mỹ Lan, Phương Loan, Jenny Loan, Henry Chúc, Chí Thiện, Nhất Lý (Paris By Night 27)
 Giã Từ Đêm Mưa (Văn Phụng) - với Anh Khoa, Chí Thiện, Nhất Lý (Paris By Night 27)
 Bên Lưng Đèo - với Elvis Phương, Chí Thiện (Paris By Night 27)
 Vó Câu Muôn Dặm - với Nguyễn Hưng, Duy Quang, Anh Khoa, Ngọc Trọng, Chí Thiện, Nhất Lý (Paris By Night 27)
 Bé Yêu (Lam Phương) - với Phương Loan (Paris By Night 28)
 LK Người Tình Mexico - với Chi Tai's Brothers (Paris By Night 29)
 Đèn Cù - với Ái Vân (Paris By Night 29)
 Tuổi Hồng - với Dalena (Paris By Night 30)
 Một Ông Hai Bà - với Ái Vân, Ái Thanh (Paris By Night 31)
 Đêm Vinh Quy - với Ái Vân (Paris By Night 32)
 LK Ghen - với Phương Loan (Paris By Night 34)
 Tấm Cám - với Ái Vân, Ái Thanh, Nguyễn Hưng (Paris By Night 34)
 Ngựa Phi Đường Xa (Phạm Đình Chương, Lê Yên) - với Thế Sơn, Nguyễn Hưng (Paris By Night 35)
 LK Lời Yêu Thương - với Chi Tai's Brothers (Paris By Night 37)
 Bừng sáng (Song Ngọc) - với Thế Sơn, Trần Thái Hòa (Paris By Night 74)
 Lời cám ơn - Hợp ca (Paris By Night 77)
 Hương (Paris By Night 97)
 Bà Mẹ Quê - với Như Quỳnh (VSTAR Season 1)
 Những Lời Mê Hoặc - với Hoài Linh (Paris By Night 116)
 Giăng Câu - với Trịnh Hà Kim Ngân (VSTAR Kids Season 2)
 Cho Tôi Được Một Lần (Bảo Thu) - với Thái Châu, Quang Ngọc, Nguyễn Hoàng Nam (VSTAR Season 4).

Trung tâm ASIA
 Liên khúc mưa (Mưa Sài Gòn, Mưa Hà Nội, Lại Một Mùa Mưa, Mưa, Mưa Đêm Độc Hành, Giã Từ Đêm Mưa, Phố Buồn) với Chi Tai's Brothers (ASIA 1 - Đêm Sài Gòn 1 in Caesar Palace).

Đài Vietface TV
 Thiên Đàng Ái Ân (Lam Phương) với Phương Loan (Lễ Giỗ Tổ Ngành Nghề Sân khấu 2018).

Hội ngộ danh hài
 Em gì ơi (Jack) với Lâm Vỹ Dạ
 Về miền Tây (Tô Thanh Tùng) với Nhật Kim Anh
 Thiên duyên tiền định (Nguyên Lễ) với Danh hài Thuý Nga
 Simple Love (Obito) với Khả Như
 Giăng câu (Tô Thanh Tùng) với Việt Trinh
 Anh cứ đi đi (Vương Anh Tú) với Hari Won.

Liveshow Cặp Đôi Hoàn Chỉnh
 Nhỏ ơi (Quang Nhật);
 Em ở đâu (tự sáng tác);
 Nhớ em (Đồng Giao)
 Một tình yêu (Đức Huy)
 Đôi dép (thơ: Nguyễn Trung Kiên & lời: Đồng Giao) với Hoàng Châu
 LK Làm quen & Hai mươi bốn mươi (Quốc Dũng & Y Vân) với Hoàng Châu
 LK Lời cuối cho em & Nhìn nhau lần cuối (Nguyễn Vũ & Anh Thái) với Hoàng Châu.

Hoài Linh - Chí Tài chào xuân 2015
 Lâu đài tình ái (Trần Thiện Thanh) với Thu Trang Bolero
 Điệp khúc mùa xuân (Quốc Dũng) với Thu Trang Bolero.

Liveshow Hoàng Châu: Sao Và Sao
 LK Yêu & Ghen (Huỳnh Nhật Tân) với Hoàng Châu.

Liveshow Hoàng Thiên Nga: Thiên thần và mơ ước
 Ngỡ (Khắc Việt);
 Nhỏ ơi (Quang Nhật) với Hoàng Thiên Nga.

Ca sĩ bí ẩn
 Đêm đô thị (Y Vân) với Phương Loan (Ca sĩ bí ẩn số 7).

Sáng tác
 Anh Không Thể Quên Em
 Bên Nhau Trong Mưa (viết lời Việt)
 Cô Bé Áo Dài
 Duyên Có Nợ Không
 Em Ở Đâu
 Khi Màn Đêm Xuống (viết lời Việt)
 Lý Đĩa Phải Vôi
 Một Duyên Hai Nợ Ba Tình (chung với Hoài Linh)
 Người Yêu Dấu (viết lời Việt)
 Tình Mãi Không Phai
 Tình Muộn
 Tình Yêu Ngọt Ngào (viết lời Việt)

Danh sách phim

Lưu ý:
 Các dự án phim bao gồm: điện ảnh Bố Già (nay là Bố nói các con phải nghe - đã hủy sau khi mất) và sitcom Kiếm chồng cho mẹ chồng (mất trong ngày khai máy và Trung Dân thế vai) sẽ bị loại khỏi danh sách này.
 Trong danh sách, các vai diễn của nghệ sĩ trong phim truyền hình (ca nhạc), phim điện ảnh hay sitcom; vai chính hay vai phụ đều không được phân loại và sẽ được liệt kê theo thời gian qua các vai diễn mà nghệ sĩ đã tham gia.

Chương trình gameshow/talkshow
Ơn giời cậu đây rồi! - VTV3 (2014 - 2015) (trưởng phòng);
Ca sĩ giấu mặt - THVL1 (2015) (bình luận viên);
Danh hài đất Việt - THVL1 (2015) (diễn viên);
Diêm Vương xử án - THVL1 (2015) (diễn viên);
Bí mật đêm Chủ Nhật - HTV7 (2015) (diễn viên);
Tôi là người chiến thắng - HTV7 (2015) (giám khảo);
Hội ngộ danh hài - HTV7 (MC và diễn viên);
Tài tiếu tuyệt - HTV2 (diễn viên);
Hội quán tiếu lâm - THVL1 (2015 - 2016);
Biến hóa hoàn hảo - HTV7 (2016) (giám khảo);
Người bí ẩn (2015, 2019) (khách mời)
Kỳ tài thách đấu - HTV7 (2016, 2017 - đội nhà; 2019 - khách mời);
Ca sĩ bí ẩn - HTV7 (2017 - 2019) (đội nhà);
Gương mặt thân quen (2017) (giám khảo khách mời thay thế cho Mỹ Linh trong tập 3);
Hoán đổi cặp đôi - THVL1 (2017);
Người hát tình ca - THVL1 (2018);
Kẻ thách thức - THVL1 (2018);
Ca sĩ tranh tài - VTV3 (2018) (MC khách mời với Thành Trung);
5 vòng vàng kỳ ảo - VTV3 (2019);
Sàn chiến giọng hát mùa 1 - VTV3 (2019);
Ban nhạc quyền năng - THVL1 (2019);
Ẩn số hoàn hảo - THVL1 (2019);
Ký ức vui vẻ - VTV3 (2019) (người chơi khách mời);
Giọng ải giọng ai - HTV7 (2019) (khách mời);
Muốn ăn phải lăn vào bếp - kênh YouTube của Trường Giang và Vie Channel (2019);
Ai là bậc thầy chính hiệu (mùa 1)  (2019) (người chơi khách mời của đội Tuổi Thần Tiên (với Thụy Mười) & của đội Tuổi 18 (với Kim Huyền), nhạc công guitar trong phần chơi thính giác (tập 9));
Sàn chiến giọng hát mùa 2 - VTV3 (2020);
Ca sĩ ẩn danh - VTV3 (2020) (ca sĩ thế danh (Lãng tử cô đơn) cho Dương Edward ở tập 1 và người chơi khách mời ở tập 11);
Ai là bậc thầy chính hiệu (mùa 2)  (2020) (người chơi khách mời của đội Bạch Tuyết (với Jee Trần) (tập 1) và đội Bé Lí Lắc (với hoa hậu Diễm Hương (đã ghi hình trước khi mất và phát sóng 2021)) (tập 13 cũng là cuối cùng)
Gõ cửa thăm nhà - HTV7 (2020) (khách mời);
Talkshow "Chí Tài lên mây" - kênh youtube Mây Lang Thang (2020 & 2021);
Cơ hội đổi đời - HTV7 (2021) (người chơi khách mời) (đã ghi hình trước khi mất).

Xem thêm
Hoài Linh
Việt Hương
Thuý Nga
Trường Giang
Trấn Thành
Minh Nhí
Vân Sơn
Lâm Vỹ Dạ
Phi Nhung
Đức Huy
Thái Châu
Tuấn Ngọc

Chú thích

Liên kết ngoài

Chí Tài tại Internet Movie Database
Chí Tài tại Facebook
Chí Tài tại YouTube

Người Sài Gòn
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Nghệ sĩ Công giáo Việt Nam
Diễn viên hải ngoại
Nghệ sĩ hải ngoại
Nhạc sĩ hải ngoại
Nghệ sĩ hài Việt Nam
Nam diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Nam ca sĩ Việt Nam
Nhạc sĩ Việt Nam
Người dẫn chương trình Việt Nam
Người dẫn chương trình truyền hình
Tử vong do đột quỵ
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 20
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 21
Người Việt di cư tới Mỹ
Người Mỹ gốc Việt


title: Cúp Chủ tịch AFC 2007

text:
Cúp Chủ tịch AFC 2007 là giải đấu bóng đá Cúp Chủ tịch AFC lần thứ ba diễn ra từ ngày 20 đến 30 tháng 9 năm 2007 Lahore, Pakistan. Tám đội bóng chi vào hai bảng đá vòng tròn 1 lượt chọn 2 đội xếp đầu mỗi bảng vào thi đấu chéo ở bán kết. 2 đội thắng ở bán kết vào cho trận chung kết. Giải đấu này không có trận tranh hạng ba.

Vòng đấu bảng

Bảng A

Bảng B

Bán kết

Chung kết

Vô địch

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cúp Chủ tịch AFC 2007

Bóng đá năm 2007
2007


title: Rubidi

text:
Rubidi (hay Rubidium) là nguyên tố hóa học với kí hiệu Rb và số hiệu nguyên tử là 37. Rubidi là một kim loại kiềm rất mềm, có màu trắng xám, giống với kali hay natri. Rubidi cũng là kim loại kiềm đầu tiên trong nhóm có khối lượng riêng nặng hơn nước. Trên Trái Đất, rubidi trong tự nhiên xuất hiện ở hai đồng vị: 72% là đồng vị bền 85Rb, và 28% còn lại là đồng vị phóng xạ 87Rb, với chu kì bán rã là 48,8 tỉ năm - gấp ba lần tuổi của vũ trụ.

Hai nhà hóa học người Đức Robert Bunsen và Gustav Kichhoff đã phát hiện ra rubidi vào năm 1861 với kĩ thuật quang phổ phát xạ nguyên tử mới được phát triển khi đó. Tên của nguyên tố này tới từ cụm từ tiếng Latin rubidius với nghĩa đỏ đậm - màu sắc của quang phổ phát xạ nguyên tử của nó. Các hợp chất của rubidi có nhiều ứng dụng trong hóa học và điện từ học. Bản thân rubidi rất dễ hóa hơi và có dải phổ hấp thụ thuận lợi, khiến kim loại này thường xuyên trở thành mục tiêu để điều khiển nguyên tử bằng laser. Rubidi không phải nguyên tố khoáng quan trọng với bất cứ sinh vật sống nào, tuy nhiên ion của rubidi có tính chất tương tự với ion của kali, và trong các sinh vật nhân thực được hấp thụ và xử lý theo cách tương tự ion của kali.

Đặc trưng

Rubidi là một kim loại màu trắng xám, mềm và dẻo. Rubidi là nguyên tố có độ âm điện đứng thứ hai trong số các kim loại kiềm ổn định (sau caesi, do franci là nguyên tố phóng xạ), hóa lỏng ở nhiệt độ 39,3 °C (102,7 °F). Giống như các kim loại kiềm khác, kim loại này phản ứng dữ dội với nước, phản ứng này mãnh liệt tới mức đủ để đốt cháy hidro được tạo ra từ chính phản ứng. Rubidi cũng được ghi nhận có khả năng cháy khi để trong không khí. Nó tạo ra hỗn hống với thủy ngân và tạo hợp kim với vàng, sắt, caesi, natri, và kali, nhưng không tạo hợp kim với lithi (mặc dù rubidi và lithi cùng một nhóm).  Rubidi có năng lượng ion hóa rất thấp, chỉ khoảng 406 kJ/mol. Rubidi và kali khi cháy có màu tím rất giống nhau, do đó cần phải thực hiện các phép thử bằng quang phổ để phân biệt chúng.

Hợp chất

Rubidi chloride (RbCl) là hợp chất được sử dụng phổ biến nhất của rubidi; nó được sử dụng trong sinh hóa để làm cho các tế bào bắt DNA và chất sinh học đánh dấu vì nó sẵn sàng giữ và thay thế kali, và có mặt ở một lượng nhỏ trong sinh vật sống. Các hơp chất phổ biến khác của rubidi như rubidi hydroxide ăn mòn (RbOH), vật liệu ban đầu cho hầu hết các quá trình hóa học gốc từ rubidi; rubidi carbonat (Rb2CO3), được sử dụng trong một số thủy tinh quang học, và rubidi đồng sunphat, Rb2SO4·CuSO4·6H2O. Rubidi bạc iodide (RbAg4I5) là chất bán dẫn ở nhiệt độ phòng cao nhất trong bất kỳ tinh thể ion đã biết, từ đó được sử dụng trong các pin phim mỏng và nhiều ứng dụng khác.

Rubidi có nhiều oxide như rubidi monoxide (Rb2O), Rb6O và Rb9O2, được tạo thành khi kim loại rubidi tiếp xúc với không khí; rubidi trong môi trường có nhiều oxy tạo thành superoxide RbO2. Rubidi tạo muối với các halogen như rubidi fluoride, rubidi chloride, rubidi bromide, và rubidi iodide.

Đồng vị
Rubidi có 24 đồng vị đã biết với rubidi nguồn gốc tự nhiên chỉ là hỗn hợp của 2 đồng vị là Rb85 (72,2%) và Rb87 (27,8%, có tính phóng xạ). Hỗn hợp thông thường của rubidi có tính phóng xạ nhẹ (khoảng 670 Bq/g), đủ để làm mờ các cuộn phim trong khoảng thời gian 110 ngày.

Rb87 có chu kỳ bán rã là 4,88×1010 năm, gấp 3 lần tuổi của vũ trụ,. Nó dễ dàng thay thế cho kali trong các khoáng vật, và vì thế là tương đối phổ biến. Rb đã từng được sử dụng nhiều trong xác định niên đại đá; Rb87 phân rã thành stronti87 ổn định bằng cách bức xạ một hạt beta âm. Trong kết tinh phân đoạn, stronti có xu hướng tích lũy trong plagioclase, để lại rubidi trong pha lỏng. Vì vậy, tỷ lệ Rb/Sr trong macma còn sót lại có thể tăng lên theo thời gian, tạo ra trong các loại đá với các tỷ lệ Rb/Sr tăng lên, phụ thuộc vào sự phân dị mácma. Các tỷ lệ cao (10 hay hơn thế) có trong pecmatit. Nếu như lượng stronti ban đầu là đã biết hay có thể ngoại suy ra được thì niên đại của đá có thể xác định bằng cách đo hàm lượng Rb và Sr cũng như tỷ lệ của Sr87/Sr86. Niên đại chỉ có thể chỉ ra chính xác tuổi của khoáng vật nếu như đá đó không bị biến đổi sau này. Xem cụ thể tại bài Xác định niên đại bằng Rubidi-Stronti để có thêm chi tiết.

Phổ biến
Nguyên tố này được coi là đứng thứ 23 trong số các nguyên tố phổ biến nhất trong lớp vỏ Trái Đất. Trong tự nhiên, nó có mặt trong các khoáng vật như leucit, pollucit và zinnwaldit, trong đó có chứa tới 1% oxide của nó. Lepidolit chứa khoảng 0,3% đến 3,5% rubidi và đây là nguồn thương mại của nguyên tố này. Một số khoáng vật của kali và chloride kali cũng chứa rubidi với khối lượng đáng kể về mặt thương mại. Nước biển chứa trung bình125 µg/L rubidi cao hơn nhiều so với kali 408 mg/L và thấp hơn giá trị của casei 0,3 µg/L.

Do có bán kính ion lớn nên rubidi là một nguyên tố không tương hợp." Trong quá trình kết tinh phân đoạn mácma, rubidi tập hợp cùng với nguyên tố tương đồng và nặng hơn nó là caesi trong pha lỏng và kết tinh sau cùng. Do vậy, các mỏ rubidi và caesi lớn nhất là các thân quặng trong đới pecmatit được làm giàu qua quá trình này. Do rubidi thay thế vị trí của kali trong kết tinh mácma, quá trình làm giàu ít ảnh hưởng đến trường hợp của caesi. Các thân quặng trong đới pegmatit chứa một lượng khoáng vật caesi ở dạng pollucit hay các khoáng vật lithi như lepidolit, loại này là một sản phẩm phụ cung cấp rubidi.

Hai nguồn nguồn rubidi đáng chú ý là trong các trầm tích của pollucit tại hồ Bernic, Manitoba, Canada, và rubiclin ((Rb,K)AlSi3O8) được tìm thấy ở dạng tạp chất trong pollucit trên đảo Elba của Ý, với hàm lương rubidi đạt 17,5%. Cả hai nguồn này cũng là nguồn cung cấp caesi.

Lịch sử
Rubidi (từ tiếng Latinh rubidus, đỏ thẫm) được Robert Bunsen và Gustav Kirchhoff phát hiện năm 1861 trong khoáng vật lepidolit bằng cách sử dụng phương pháp phân tích quang phổ. Do nó cho ra các vạch đỏ tươi trong quang phổ phát xạ của nó, chúng được chọn tên có nguồn gốc từ tiếng Latinh rubidus, nghĩa là "đỏ thẫm".

Rubidi có mặt với lượng nhỏ trong lepidolit. Kirchhoff và Bunsen đã xử lý 150 kg lepidolit nhưng chỉ chứa 0,24% rubidi oxide (Rb2O). Cả kali và rubidi đều tạo thành các muối không tan với acid cloroplatinic, nhưng các muối này thể nhiệt mức độ hòa tan hơi khác nhau trong nước nóng. Vì thế, rubidi hexachloroplatinat (Rb2PtCl6) ít tan hơn có thể thu được bằng kết tinh phân đoạn. Sau khi khử hexachloroplatinat với hydro, quá trình này tạo ra 0,51 gram rubidi chloride cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc cô lập các hợp chất caesi và rubidi quy mô lớn đầu tiên được tiến hành trên 44.000 lit nước khoáng được thực hiện bởi Bunsen và Kirchhoff, tạo ra 7,3 gram caesi chloride, 9,2 gram rubidi chloride. Rubidi là nguyên tố thứ hai, sau caesi được phát hiện trong quang phổ, chỉ một năm sau khi phát minh ra kính quang phổ bởi  Bunsen và Kirchhoff.

Hai nhà khoa học đã sử dụng rubidi chloride thu được để ước tính khối lượng nguyên tử của nguyên tố mới là 85,36 (giá trị hiện nay được chấp nhận là 85,47). Họ đã cố gắng tạo ra rubidi nguyên tố bằng cách điện phân nóng chảy rubidi chloride, nhưng thay vì ra được kim loại thì họ nhận được một chất đồng nhất màu xanh theo đó "nhìn bằng mắt thường hoặc kính hiển vi cũng không thấy kim loại ở dạng vết." Họ đặt cho nó là một subchloride (); tuy nhiên, sản phẩm này có thể là một hỗn hợp colloid của kim loại và rubidi chloride. Lần thử thứ hai để tạo ra kim loại rubidi, Bunsen đã có thể khử rubidi bằng cách nung cháy rubidi tartrat. Mặc dù rubidi được chưng cất là một pyrophoric, nên có thể xác định tỷ trọng và điểm nóng chảy của rubidi. Chất lượng của nghiên cứu được thực hiện trọng thập niên 1860 có thể được thẩm định bởi sự thật rằng tỉ trọng được xác định của chúng khác nhau dưới  0,1 g/cm³ và điểm nóng chảy nhỏ hơn 1 °C  theo giá trị hiện được chấp nhận.

Tính phóng xạ nhẹ của rubidi đã được phát hiện năm 1908, trước khi lý thuyết về đồng vị được xác lập vào thập niên 1910 và hoạt tính thấp là do chu kỳ bán rã dài của nó trên 1010 năm nên việc giải đoán trở nên phức tạp. Phân rã 87Rb hiện nay được chứng minh đối với cặp đồng vị bền 87Sr qua quá trình phân rã beta vẫn được thảo luận vào cuối thập niên 1940.

Tuy nhiên, nguyên tố này chỉ có các ứng dụng công nghiệp tối thiểu cho tới tận thập niên 1920. Kể từ đó, ứng dụng quan trọng nhất của rubidi là trong nghiên cứu và phát triển, chủ yếu là các ứng dụng hóa và điện tử. Năm 1995, rubidi-87 đã được sử dụng để tạo ra ngưng tụ Bose-Einstein, với những phát hiện này, Eric Allin Cornell, Carl Edwin Wieman và Wolfgang Ketterle đã giành giải Nobel vật lý năm 2001.

Điều chế
Mặc dù rubidi phong phú trong vỏ Trái Đất hơn caesi, các ứng dụng hạn chế của nó và thiếu các nguồn quặng giàu rubidi nên việc sản xuất rubidi rất hạn chế, chỉ đạt khoảng 2 đến 4 tấn mỗi năm. Nhiều phương pháp hiện đã được áp dụng để tách rubidi, kali và caesi. Kết tinh phân đoạn của rubidi và caesi (Cs,Rb)Al(SO4)2·12H2O tải qua sau 30 bước để có rubidi tinh khiết. Hai phương pháp khác cũng đã được xem xét là clorostannat và ferrocyanua.

Trong nhiều năm trong khoảng thập niên 1950 đến 1960, một sản phẩm phụ trong khai thác kali được gọi là Alkarb là một nguồn cung cấp rubidi chính. Alkarb chứa 21% rubidi, với phần còn lại là kali và một tỉ lệ nhỏ caesi. Ngày ngay các nhà sản xuất caesi lớn nhất như Tanco Mine, Manitoba, Canada, sản xuất ra rubidi ở dạng sản phẩm phụ từ pollucit.

Sử dụng

Các sử dụng hiện tại hay tiềm năng của rubidi là:
 Trong ngưng tụ Bose-Einstein.
 Chất lưu hoạt động trong các tua bin hơi.
 Chất thu khí trong các ống chân không.
 Thành phần của tế bào quang điện.
 Thành phần cộng hưởng trong các đồng hồ nguyên tử.
 Thành phần trong một vài loại thủy tinh đặc biệt.
 Sản xuất superoxide bằng cách đốt cháy trong oxy.
 Trong nghiên cứu các kênh ion kali trong sinh học.
 Hơi rubidi được sử dụng làm từ kế nguyên tử. Rb87 hiện tại được sử dụng, cùng các kim loại kiềm khác, trong phát triển một dạng từ kế là SERF (spin-exchange relaxation-free: trao đổi spin hồi phục tự do).

Rubidi rất dễ bị ion hóa, vì thế nó được xem xét để sử dụng trong các động cơ ion cho tàu vũ trụ (nhưng caesi và xenon có hiệu quả cao hơn cho mục đích này).

Các hợp chất của rubidi đôi khi cũng được sử dụng trong pháo hoa để tạo cho nó màu tím.

RbAg4I5 có độ dẫn điện ở nhiệt độ phòng là cao nhất trong số các tinh thể ion đã biết. Thuộc tính này có thể là hữu ích trong các loại pin màng mỏng và trong các ứng dụng điện khác.

Rubidi cũng được xem xét để sử dụng trong các máy phát điện dựa trên hiện tượng nhiệt điện sử dụng nguyên lý từ thủy động lực học, trong đó các ion rubidi được tạo ra bằng cách đốt nóng ở nhiệt độ cao và cho di chuyển qua từ trường. Các ion này dẫn điện và đóng vai trò tương tự như của phần ứng điện trong máy phát điện, vì thế sinh ra dòng điện.

Rubidi, cụ thể là Rb87, trong dạng hơi, là một trong các dạng nguyên tử được sử dụng rộng rãi nhất trong làm mát laser và ngưng tụ Bose-Einstein. Các đặc trưng mong muốn của nó cho các ứng dụng này bao gồm khả năng sẵn có để dùng của ánh sáng diode laser không đắt tiền ở bước sóng thích hợp cũng như nhiệt độ vừa phải cần phải có để thu được các áp suất hơi đáng kể.

Rubidi cũng đã từng được dùng để phân cực He3 (nghĩa là tạo ra một thể tích của khí He3 đã từ hóa, với các spin hạt nhân hướng về phía một hướng cụ thể nào đó trong không gian, thay vì ngẫu nhiên). Hơi rubidi được kích thích quang học bởi laser và Rb đã phân cực sẽ phân cực He3 bằng tương tác hyperfine, các tế bào He3 phân cực spin đang trở thành phổ biến cho các phép đo sự phân cực neutron cũng như để sản xuất các chùm neutron phân cực cho các mục đích khác.

Cảnh báo và hiệu ứng sinh học
Rubidi phản ứng mạnh với nước và có thể gây cháy. Để đảm bảo an toàn và độ tinh khiết của nó, rubidi cần được bảo quản trong dầu khoáng khô, trong chân không hay trong môi trường của các khí trơ. Rubidi tạo thành các peroxide khi tiếp xúc với một lượng không khí nhỏ khi khuếch tán vào trong dầu, và do đó những cảnh báo về peroxide tương tự như lưu trữ kim loại kali.

Rubidi, tương tự như natri và kali, gần như luôn luôn có trạng thái oxy hóa +1. Cơ thể người có xu hướng coi các ion Rb+ như là các ion kali, và vì thế tích lũy rubidi trong chất điện giải của cơ thể. Các ion rubidi nói chung là không độc hại; một người cân nặng 70 kg chứa trung bình khoảng 0,36 g rubidi, và giá trị này tăng lên 50 đến 100 lần không thể hiện các hiệu ứng tiêu cực ở những người tham gia thử nghiệm. Chu kỳ bán rã sinh học của rubidi ở người là 31–46 ngày. Mặc dù một phần bị thay thế kali bởi rubidi là có khả năng, những con chuột có hơn 50% kali bị thay thế trong các tế bào thì bị chết.

Xem thêm
 Hợp chất của rubidi

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos, Hoa Kỳ – Rubidi
 WebElements.com – Rubidi
 Louis Meites, Handbook of Analytical Chemistry (New York: McGraw-Hill Book Company, 1963)

Nguyên tố hóa học
Kim loại kiềm


title: Hợp ngữ

text:
Trong lập trình máy tính, Hợp ngữ (hay assembly) thường được viết tắt là asm là bất kỳ ngôn ngữ lập trình cấp thấp nào có sự tương ứng rất mạnh giữa các tập lệnh trong ngôn ngữ và tập lệnh mã máy của kiến trúc. Bởi vì hợp ngữ phụ thuộc vào tập lệnh mã máy, mỗi trình biên dịch có hợp ngữ riêng được thiết kế cho chính xác một kiến trúc máy tính cụ thể. Hợp ngữ cũng có thể được gọi là mã máy tượng trưng (symbolic machine code).

Mã hợp ngữ được chuyển đổi thành mã máy thực thi bằng một chương trình được gọi là assembler. Quá trình chuyển đổi được gọi là assembling. Hợp ngữ thường có một câu lệnh trên một lệnh máy (1:1), nhưng các comment và các câu lệnh là chỉ thị trình biên dịch, macros, và các nhãn chương trình và địa chỉ bộ nhớ cũng được hỗ trợ

Mỗi một hợp ngữ là dành riêng cho một kiến trúc máy tính cụ thể và đôi khi cho một hệ điều hành. Tuy nhiên, một số hợp ngữ không cung cấp cú pháp riêng cho lời gọi hệ điều hành, và hầu hết các hợp ngữ có thể được sử dụng phổ biến với bất kỳ hệ điều hành nào, vì ngôn ngữ này cung cấp quyền truy cập vào tất cả các khả năng thực sự của bộ xử lý, theo đó tất cả các cơ chế gọi hệ thống đều dừng lại. Trái ngược với hợp ngữ, hầu hết các ngôn ngữ lập trình bậc cao thường có khả năng di động trên nhiều kiến trúc nhưng yêu cầu thông dịch hoặc biên dịch, một công việc phức tạp hơn nhiều so với assembling.

Hợp ngữ đã từng được dùng rộng rãi trong tất cả các khía cạnh lập trình, nhưng ngày nay nó có xu hướng chỉ được dùng trong một số lãnh vực hẹp, chủ yếu để giao tiếp trực tiếp với phần cứng hoặc xử lý các vấn đề liên quan đến tốc độ cao điển hình như các trình điều khiển thiết bị, các hệ thống nhúng cấp thấp và các ứng dụng thời gian thực.

Cú pháp
Cách dùng các thuật nhớ (mnemonics) thân thiện để viết chương trình đã thay thế cách lập trình trực tiếp lên máy tính bằng mã máy dạng số (numeric machine code) - từng áp dụng cho những máy tính đầu tiên - vốn rất mệt nhọc, dễ gây lỗi và tốn nhiều thời giờ.

Hợp ngữ dùng một thuật nhớ (mnemonic) để thể hiện từng lệnh máy hoặc opcode cấp thấp, thường là mỗi thanh ghi kiến trúc, bit cờ... Nhiều thao tác yêu cầu một hoặc nhiều toán hạng để tạo thành một lệnh hoàn chỉnh. Hầu hết các trình hợp dịch cho phép các hằng số, thanh ghi và nhãn được đặt tên cho các vị trí chương trình và bộ nhớ và có thể tính toán các biểu thức cho toán hạng. Do đó, các lập trình viên được giải phóng khỏi các tính toán lặp đi lặp lại tẻ nhạt và các chương trình biên dịch chương trình dễ đọc hơn nhiều so với mã máy. Tùy thuộc vào kiến trúc, các yếu tố này cũng có thể được kết hợp cho các tập lệnh cụ thể hoặc chế độ địa chỉ bằng cách sử dụng offset hoặc dữ liệu khác cũng như địa chỉ cố định. Nhiều trình hợp dịch cung cấp các cơ chế bổ sung để tạo điều kiện phát triển chương trình, kiểm soát quá trình lắp ráp và hỗ trợ gỡ lỗi.

Thuật ngữ

 Một trình hợp dịch macro bao gồm một tập lệnh macro sao cho văn bản hợp ngữ (parameterized) được tham số hóa) có thể được biểu thị bằng một tên và tên đó có thể được sử dụng để chèn văn bản mở rộng vào mã khác.
 Trình hợp dịch đa nền tảng là một trình hợp dịch có thể hoạt động được trên hệ thống máy tính hoặc hệ điều hành (hệ thống chủ) thuộc loại khác với hệ thống mà mã kết quả sẽ chạy (hệ thống đích). Trình hợp dịch chéo tạo điều kiện phát triển các chương trình cho các hệ thống không có tài nguyên để hỗ trợ phát triển phần mềm, chẳng hạn như hệ thống nhúng hoặc vi điều khiển. Trong trường hợp này, mã đối tượng kết quả phải được chuyển đến hệ thống đích, thông qua bộ nhớ chỉ đọc (ROM, EPROM, v.v.), một lập trình viên (khi bộ nhớ chỉ đọc được tích hợp trong thiết bị, như trong vi điều khiển) hoặc liên kết dữ liệu bằng cách sử dụng bản sao chính xác từng bit của mã đối tượng hoặc biểu diễn dựa trên văn bản của mã đó (chẳng hạn như Motorola S-record hoặc Intel HEX).
 Trình hợp dịch bậc cao là một chương trình cung cấp các tóm tắt ngôn ngữ thường được liên kết với các ngôn ngữ bậc cao, chẳng hạn như các cấu trúc điều khiển nâng cao (IF/THEN/ELSE, DO CASE...) và các loại dữ liệu trừu tượng cấp cao, bao gồm cấu trúc/bản ghi, unions, lớp, và sets.
 Một vi hợp dịch là một chương trình giúp chuẩn bị một chương trình vi mô, được gọi là phần sụn, để kiểm soát hoạt động ở mức độ thấp của máy tính.
 Trình hợp dịch meta là một thuật ngữ được sử dụng trong một số vòng tròn cho "chương trình chấp nhận mô tả cú pháp và ngữ nghĩa của hợp ngữ và tạo trình biên dịch cho ngôn ngữ đó."
 Assembly time là bước tính toán nơi trình biên dịch được chạy.

Các khái niệm

Trình hợp dịch (Assembler)
Thông thường, một trình hợp dịch hiện đại tạo ra mã đối tượng (object code) bằng cách phiên dịch các lệnh hợp ngữ thành mã thực thi (opcodes) và phân tích các biểu danh (symbolic names) ứng với các vùng nhớ cùng các thực thể khác. Việc dùng các biểu danh để tham chiếu là một tính năng then chốt của các trình hợp dịch, nó tiết kiệm một khối lượng lớn công việc tính toán và sửa đổi thủ công sau mỗi lần cải tiến ứng dụng. Hầu hết các trình hợp dịch đều hỗ trợ macro nhằm giúp cho việc thay thế một nhóm lệnh bằng một định danh ngắn gọn. Trong quá trình dịch, nhóm lệnh tương ứng sẽ được chèn trực tiếp vào vị trí macro thay vì một lời gọi hàm (subroutine).

Một số trình hợp dịch cũng có thể thực hiện một số loại tối ưu hóa cụ thể theo tập lệnh. Một ví dụ cụ thể về điều này có thể là trình hợp dịch x86  phổ biến từ các nhà cung cấp khác nhau. Hầu hết trong số chúng có thể thực hiện thay thế lệnh nhảy (nhảy dài thay thế bằng nhảy ngắn hoặc tương đối) trong bất kỳ số lần vượt qua, theo yêu cầu. Những trình hợp dịch khác thậm chí có thể thực hiện sắp xếp lại đơn giản hoặc chèn các lệnh, chẳng hạn như một số trình hợp dịch cho kiến trúc RISC có thể giúp tối ưu hóa lịch trình tập lệnh hợp lý để khai thác kênh chuyền dữ liệu (pipeline) của CPU một cách hiệu quả nhất có thể.

Giống như các ngôn ngữ lập trình ban đầu như  Fortran, Algol, Cobol và Lisp, các trình hợp dịch đã có sẵn từ những năm 1950 và các thế hệ giao diện máy tính dựa trên văn bản đầu tiên. Tuy nhiên, các trình hợp dịch xuất hiện đầu tiên vì chúng đơn giản hơn nhiều so với trình biên dịch cho các ngôn ngữ bậc cao. Điều này là do mỗi mnemonic cùng với các chế độ địa chỉ và toán hạng của một lệnh dịch trực tiếp thành các biểu diễn số của lệnh đó, mà không có nhiều bối cảnh hoặc phân tích. Cũng đã có một số lớp dịch giả và trình tạo mã bán tự động có các thuộc tính tương tự cả hợp ngữ và ngôn ngữ bậc cao, với Speedcode có lẽ là một trong những ví dụ được biết đến nhiều hơn.

Có thể có một số trình biên dịch với cú pháp khác nhau cho một cấu trúc CPU hoặc tập lệnh cụ thể. Chẳng hạn, một lệnh để thêm dữ liệu bộ nhớ vào một thanh ghi trong bộ xử lý họ x86 có thể là add eax,[ebx], trong cú pháp gốc của Intel, trong khi điều này sẽ được viết là addl (%ebx),%eax trong cú pháp của AT&T được dùng trong GNU Assembler. Mặc dù xuất hiện khác nhau, các hình thức cú pháp khác nhau thường tạo ra cùng một mã máy. Xem bên dưới. Một trình biên dịch đơn cũng có thể có các chế độ khác nhau để hỗ trợ các biến thể trong các hình thức cú pháp cũng như các diễn giải ngữ nghĩa chính xác của chúng (như cú pháp FASM, cú pháp TASM, chế độ lý tưởng, v.v., trong trường hợp đặc biệt của lập trình hợp ngữ x86).

Các trình hợp dịch nói chung dễ tạo hơn so với các chương trình dịch cho ngôn ngữ cấp cao. Những trình hợp ngữ đầu tiên xuất hiện từ những thập niên 1950, trong buổi đầu sơ khai của máy tính đã tạo ra một bước ngoặt lớn đối với những lập trình viên vốn rất mệt mỏi vì việc lập trình bằng ngôn ngữ máy. Các trình hợp dịch hiện đại ngày nay, đặc biệt cho các dòng chip RISC như MIPS, Sun SPARC và HP PA-RISC, thường tối ưu việc sắp xếp và đồng bộ các chỉ thị lệnh (instruction scheduling) để tận dụng các kênh chuyền dữ liệu (pipeline) của CPU một cách hiệu quả.

Số lần
Có hai loại trình hợp dịch dựa trên số lần truyền qua nguồn cần thiết (số lần trình biên dịch đọc nguồn) để tạo tệp đối tượng.

 Trình hợp dịch một lần đi qua mã nguồn một lần. Bất kỳ ký hiệu nào được sử dụng trước khi được xác định sẽ yêu cầu "errata" ở cuối mã đối tượng (hoặc, ít nhất, không sớm hơn điểm mà biểu tượng được xác định) báo cho trình liên kết hoặc trình tải "quay lại" và ghi đè lên giữ chỗ đã được để lại nơi sử dụng biểu tượng chưa xác định.
 Trình hợp dịch nhiều lần tạo một bảng có tất cả các ký hiệu và giá trị của chúng trong các lượt đầu tiên, sau đó sử dụng bảng trong các lần truyền sau để tạo mã.

Trong cả hai trường hợp, trình biên dịch phải có khả năng xác định kích thước của mỗi lệnh trên các đường chuyền ban đầu để tính địa chỉ của các ký hiệu tiếp theo. Điều này có nghĩa là nếu kích thước của một hoạt động đề cập đến một toán hạng được xác định sau phụ thuộc vào loại hoặc khoảng cách của toán hạng, trình biên dịch sẽ đưa ra ước tính bi quan khi lần đầu tiên gặp thao tác và nếu cần, hãy đệm nó bằng một hoặc nhiều lệnh "no-operation" trong một lần vượt qua hoặc errata. Trong một trình biên dịch với tối ưu hóa lỗ nhìn trộm, các địa chỉ có thể được tính toán lại giữa các lần chuyển để cho phép thay thế mã bi quan bằng mã được điều chỉnh theo khoảng cách chính xác từ mục tiêu.

Lý do ban đầu cho việc sử dụng bộ hợp dịch một lần là tốc độ hợp dịch - thường thì lần thứ hai sẽ yêu cầu tua lại và đọc lại nguồn chương trình trên băng hoặc đọc lại một chuỗi bìa đục lỗ. Các máy tính sau này có bộ nhớ lớn hơn nhiều (đặc biệt là lưu trữ đĩa), có không gian để thực hiện tất cả các xử lý cần thiết mà không cần đọc lại. Ưu điểm của trình hợp dịch nhiều lượt là việc không có errata làm cho quá trình liên kết (hoặc tải chương trình nếu trình biên dịch trực tiếp tạo mã thực thi) nhanh hơn.r.

Ví dụ: trong đoạn mã sau, trình hợp dịch một lần có thể xác định địa chỉ của BKWD tham chiếu ngược khi hợp dịch câu lệnh S2, nhưng không thể xác định địa chỉ của FWD tham chiếu chuyển tiếp khi hợp dịch câu lệnh nhánh S1; thật vậy, FWD có thể không được xác định. Trình hợp dịch hai lần sẽ xác định cả hai địa chỉ trong lần 1, vì vậy chúng sẽ được biết khi tạo mã trong lần 2.
    B
...
    EQU *
...
   EQU *
...
     B

Trình hợp dịch bậc cao
Nhiều trình hợp dịch bậc cao còn hỗ trợ khả năng ngôn ngữ trừu tượng như:

 Khai báo thủ tục/hàm bậc cao
Các cấu trúc điều khiển nâng cao (IF/THEN/ELSE, SWITCH)
 Các khai báo hàm cấp cao
 Các kiểu dữ liệu trừu tượng bậc cao bao gồm các cấu trúc/bản ghi, unions, lớp, và sets
 Xử lý macro phức tạp (mặc dù có sẵn trên các trình hợp dịch từ thập niên 1950 cho IBM 700 series và từ thập niên 1960 cho IBM/360, cũng như nhiều thiết bị khác)
 Các tính năng lập trình hướng đối tượng như các lớp, đối tượng, trừu tượng hóa, đa hình và kế thừa.

Tham khảo phần Thiết kế ngôn ngữ bên dưới để rõ hơn.

Hợp ngữ (Assembly language)
Một chương trình viết bằng hợp ngữ bao gồm một chuỗi các lệnh (instructions) dễ nhớ tương ứng với một luồng các chỉ thị khả thi (executable) mà khi được dịch bằng một trình hợp dịch, chúng có khả năng nạp được vào bộ nhớ đồng thời thực thi được.
Ví dụ, bộ vi xử lý x86/IA-32 có thể thực hiện được chỉ thị nhị phân sau (thể hiện ở dạng ngôn ngữ máy):
 10110000 01100001 (thập lục phân: 0xb061)
Lệnh trên tương đương với một chỉ thị hợp ngữ dễ nhớ hơn sau:
 mov al, 061h
Chỉ thị lệnh trên có nghĩa là: gán giá trị thập lục phân 61 (97 dạng thập phân) cho thanh ghi trong bộ vi xử lý có tên là "al". Thuật từ "mov" là mã thực thi (operation code / opcode), được người thiết kế tập lệnh đặt tên thay thế cho từ "move", các đối/ tham số của lệnh theo sau và ngăn cách với opcode bởi một dấu phảy ",".

Trình hợp dịch thực hiện chuyển đổi hợp ngữ sang ngôn ngữ máy và trình phân dịch (disassembler) thực hiện quá trình trên ngược lại. Không giống các ngôn ngữ bậc cao, các chỉ thị hợp ngữ cơ bản thường có mối liên hệ tương ứng 1-1 với các chỉ thị ngôn ngữ máy. Tuy nhiên trong một số trường hợp, một trình hợp dịch có thể bổ sung các lệnh giả (pseudo-instructions) vào tập lệnh ngôn ngữ máy nhằm cung cấp các chức năng được dùng thường xuyên. Hầu hết các trình hợp dịch đa chức năng đều cung cấp thêm một tập macro phong phú để nhà sản xuất thiết bị và lập trình viên có thể tạo các mã lệnh và các dãy dữ liệu phức tạp.

Mỗi kiến trúc máy tính đều có ngôn ngữ máy riêng và do đó cũng có hợp ngữ riêng, chúng phân biệt với nhau bằng số lượng và kiểu của các lệnh mà chúng hỗ trợ. Chúng cũng có thể khác nhau về số lượng và kích cỡ của các thanh ghi cũng như cách thể hiện các kiểu dữ liệu trong bộ lưu trữ (bộ nhớ). Hầu hết các máy tính công dụng chung đều có khả năng thực hiện cùng chức năng nhưng cách mà chúng thực hiện thì khác nhau, điều đó phản ánh sự khác nhau giữa các hợp ngữ tương ứng với mỗi kiểu máy tính.

Ngôn ngữ máy (Machine language)
Ngôn ngữ máy được xây dựng từ các chỉ thị và các lệnh rời rạc, tùy vào mỗi kiến trúc xử lý mà tập lệnh được xác lập bởi các đặc thù riêng:
 Các thanh ghi dùng cho tính toán số học
 Cách bố trí bộ nhớ và tính địa chỉ
 Cách điều khiển rẽ nhánh
 Các kiểu đánh địa chỉ đặc thù dùng để giải các toán hạng
Nhiều lệnh phức hợp được tạo dựng bằng cách kết hợp nhiều chỉ thị đơn giản với nhau, các chỉ thị này tuân theo nguyên lý máy tính Von Neumann, tức là thực thi tuần tự và rẽ nhánh theo lệnh phân luồng. Một số lệnh điển hình có mặt trong hầu hết các tập lệnh gồm có:
 Lệnh gán
 Gán cho một thanh ghi (một vùng nhớ tạm thời trong CPU) một giá trị hằng số xác định
 Chuyển dữ liệu từ một vùng nhớ sang một thanh ghi hoặc ngược lại. Thao tác này dùng để chuẩn bị dữ liệu cho một tính toán sau đó hoặc để lưu kết quả của một tính toán trước đó.
 Đọc /ghi dữ liệu từ/vào các thiết bị phần cứng
 Lệnh cho tính toán
 Cộng, trừ, nhân hoặc chia các giá trị chứa trong các thanh ghi và lưu kết quả vào một thanh ghi
 Thực hiện các phép thao tác bit "và"/"hoặc" (AND/OR) trên một cặp thanh ghi, hoặc phép phủ định bit trên một thanh ghi
 So sánh nhỏ hơn/lớn hơn/ bằng nhau giữa hai giá trị lưu trong hai thanh ghi
 Lệnh điều khiển rẽ nhánh
 Nhảy tới một vị trí trong chương trình và thực thi các lệnh ở đó
 Nhảy tới một vị trí khác nếu một điều kiện nhất định được thỏa mãn
 Nhảy tới một vị trí nhưng lưu lại vị trí của lệnh tiếp theo để làm điểm nhảy trở về (thường là một lời gọi hàm)

Một số máy tính bao gồm các chỉ thị lệnh phức hợp trong tập lệnh của chúng. Một lệnh phức hợp thường thực hiện những tác vụ cần nhiều chỉ thị lệnh trên nhiều máy khác nhau, chúng thực hiện trong nhiều bước, điều khiển nhiều đơn vị chức năng. Danh sách minh họa một số lệnh phức hợp:
 Lưu lại nhiều thanh ghi trên ngăn xếp chỉ một lần
 Di chuyển các khối vùng nhớ lớn
 Các phép toán dấu phảy động phức tạp (sine, cosine, square root, etc.)
 Các lệnh ALU liên kết với một toán hạng từ bộ nhớ thay vì với một thanh ghi
Một kiểu lệnh phức hợp được dùng phổ biến ngày nay là các phép toán SIMD hay các lệnh vector (vector instruction) có khả năng thực hiện cùng một phép toán số học trên nhiều phần của dữ liệu trong cùng một thời điểm. Các lệnh SIMD (single instruction multile data) cho phép thực hiện song song nhiều thuật toán liên quan đến xử lý âm thanh, hình ảnh và video một cách dễ dàng. Nhiều tập lệnh thực thi SIMD tích hợp trong CPU đã được thương mại hóa dưới các thương hiệu như MMX và SSE, SSE2, SSE3, SSE4 (Intel), 3DNow! (AMD), AltiVec (IBM), tm3260 và tm5250 (Nexperia - Philips) …

Thiết kế
Chỉ thị lệnh trong hợp ngữ nói chung là đơn giản, không giống như trong ngôn ngữ bậc cao. Mỗi chỉ thị lệnh điển hình thường bao gồm một mã lệnh (operation/ opcode hay đơn giản là instruction) theo với một hoặc nhiều toán hạng (operands), hoặc không có toán hạng nào. Hầu hết các chỉ thị lệnh đều tham khảo tới một giá trị đơn hoặc cặp giá trị. Mỗi chỉ thị lệnh thường được mã hóa tương ứng trực tiếp với một chỉ thị ngôn ngữ máy khả thi đơn lẻ.
Những thành phần thông thường có trong hầu hết các hợp ngữ gồm có:

 Các định nghĩa dữ liệu (Data definitions). Các chỉ thị phụ cho phép lập trình viên dành riêng một vùng nhớ cho các câu lệnh ngôn ngữ máy tham khảo tới. Vùng nhớ này thường được khởi tạo bằng các ký tự, chuỗi và các kiểu dữ liệu cơ sở khác
 Nhãn (Labels). Các định nghĩa dữ liệu được tham chiếu tới bằng cách sử dụng các định danh (nhãn hoặc ký hiệu) do lập trình viên chỉ định. Chúng có thể là các hằng số, các biến hay các thành phần của cấu trúc. Nhãn cũng có thể được gán cho các vùng mã thực thi như địa chỉ bắt đầu của một thủ tục hoặc đích nhảy tới của lệng GOTO. Hầu hết các trình hợp dịch đều có khả năng quản lý các nhãn một cách linh hoạt, giúp cho lập trình viên thao tác trên nhiều không gian tên khác nhau, tự động tính độ lệch địa chỉ trong các cấu trúc dữ liệu và tham chiếu tới các nhãn chứa giá trị định trước hay kết quả của một tính toán.
 Chú dẫn (Comments). Giống như nhiều ngôn ngữ máy tính khác, hợp ngữ cũng hỗ trợ việc thêm các chú dẫn vào trong mã nguồn, chúng sẽ được trình hợp dịch bỏ qua trong quá trình biên dịch
 Tập lệnh bó (Macros). Hầu hết các trình hợp dịch đều nhúng ngôn ngữ macro vào tập lệnh chính. Lập trình viên dùng macro để tránh phải lặp lại những đoạn mã tương tự, trong quá trình tiền biên dịch tùy vào các đối số của macro mà các lệnh trong thân macro sẽ được sửa đổi và chèn vào vị trí gọi macro. Ngoài ra macro cũng được nhà sản xuất thiết bị dùng để đóng gói các phép tính đặc biệt ví dụ như:
 Các bộ vi xử lý 8 bit thường dùng macro để tăng hoặc giảm một giá trị 16 bit lưu trong hai byte liên tục, đây là phép toán thường phải thực hiện trong ba hoặc bốn chỉ thị lệnh đơn lẻ. (bộ vi xử lý MOS Technology 6502)
 Nhà sản xuất cũng hỗ trợ các macro để dùng cho các giao tiếp hệ thống như các thao tác vào/ra (I/O) hay các yêu cầu cấp thấp từ hệ điều hành. Trong các máy tính lớn của IBM, các thư viện macro khổng lồ cung cấp các phương thức truy xuất và các dịch vụ hệ thống khác
Những tính năng trên được mượn từ các thiết kế ngôn ngữ bậc cao nên đã đơn giản hóa những vấn đề trong lập trình và bảo trì mã nguồn cấp thấp. Mã nguồn hợp ngữ thô cũng có thể tạo ra bằng các trình biên dịch ngôn ngữ bậc cao (compiler) hoặc bằng các trình phân dịch mã máy (disassembler), nhưng chúng thường không có chú dẫn cũng như các định danh dễ hiểu nên rất khó đọc.

Ngoài các đặc tính cơ bản ở trên, tuy nhiên vài hợp ngữ cũng có những tính năng ngoại lệ như:
 Nhiều trình hợp dịch bao gồm các ngôn ngữ macro rất phức tạp, cho phép phối hợp với các phần tử của ngôn ngữ bậc cao như các biến tượng trưng, các lệnh điều kiện, các thao tác chuỗi và các phép tính số học. Do đó một macro có thể thay thế một lượng lớn các lệnh hợp ngữ hoặc các định nghĩa dữ liệu dựa trên các tham số của nó. Nó có thể dùng để sinh ra các cấu trúc kiểu bản ghi hay các vòng lặp "mở" (unrolled) hoặc dựa trên các tham số phức tạp nó có thể giải quyết trọn vẹn một thuật giải.

Ứng dụng

Trong quá khứ
Về mặt lịch sử, đã từng có một số lượng lớn các chương trình đã được viết hoàn toàn bằng hợp ngữ. Trước khi xuất hiện ngôn ngữ C vào những năm 1970 và đầu thập niên 1980, các hệ điều hành độc quyền hầu như được viết bằng hợp ngữ. Nhiều ứng dụng thương mại cũng được viết bằng hợp ngữ, bao gồm một khối lượng lớn các phần mềm cho máy tính lớn của IBM được các tập đoàn lớn viết. Cuối cùng thì ngôn ngữ COBOL và FORTRAN đã thay thế hợp ngữ mặc dù còn nhiều tổ chức vẫn giữ lại các kiến trúc ứng dụng kiểu hợp ngữ trong suốt thập niên 1980.
Hầu hết các máy vi tính (micro-computer) buổi đầu chủ yếu vận hành bằng hợp ngữ, bao gồm các hệ điều hành và các ứng dụng lớn. Lý do là bởi các hệ thống này bị hạn chế về tài nguyên, thiết bị, bộ nhớ và kiến trúc hiển thị cũng như các dịch vụ hệ thống dễ lỗi. Lý do quan trọng hơn, có lẽ là sự thiếu hụt các trình biên dịch bậc cao tiên tiến vốn thích hợp cho các hệ thống vi tính. Các ứng dụng lớn viết bằng hợp ngữ điển hình như hệ điều hành CP/M và MS-DOS, bảng tính spreadsheet và Lotus-123 trong các máy IBM-PC đời đầu, và nhiều các trò chơi phổ biến cho máy Commodore 64. Thậm chí tới những năm 1990, nhiều các trò chơi video giải trí vẫn được viết bằng hợp ngữ, bao gồm các trò chơi cho máy Mega Drive/Genesis và Super Nintendo Entertainment System.

Ngoài ra còn một dạng "ứng dụng" không được khuyến khích đó là virus máy tính. Trong các những năm '80 và đầu những năm '90 hầu hết virus máy tính được viết bằng hợp ngữ, lý do là sự giảm thiểu kích thước của virus cũng như khả năng can thiệp sâu vào hệ thống của hợp ngữ.

Hiện nay
Đã từng có nhiều tranh luận về tiện dụng và hiệu năng của hợp ngữ so với các ngôn ngữ bậc cao, tuy ngày nay người ta ít chú ý tới điều đó nữa. Hợp ngữ vẫn đóng vai trò quan trọng trong một số nhu cầu cần thiết. Nói chung, các trình biên dịch hiện đại ngày nay đều có khả năng biên dịch các ngôn ngữ bậc cao thành mã mà có thể thực thi nhanh ít nhất bằng hợp ngữ. Độ phức tạp của các bộ vi xử lý hiện đại cho phép tối ưu mã một cách hiệu quả, hơn nữa, phần lớn thời gian hoạt động của CPU rơi vào trạng thái rỗi bởi nó phải đợi kết quả từ cá các tính toán "thắt cổ chai" như các thao tác I/O và truy xuất bộ nhớ. Vì thế tốc độ thực thi mã thô (raw code) trở thành vấn đề ít quan trọng đối với hầu hết lập trình viên, sự xuất hiện các ngôn ngữ thông dịch (interpreted language) ngày càng nhiều là một minh chứng cho điều này.

Ngày nay có một số ít tình huống mà các chuyên gia thực sự muốn dùng hợp ngữ cho công việc của họ là:
 Khi các thiết bị hoạt động độc lập mà không cần tài nguyên hay các thư viện liên kết với ngôn ngữ bậc cao. Đây có lẽ là trường hợp phổ biến nhất
 Khi cần giao tiếp trực tiếp với phần cứng như trình điều khiển thiết bị, hoặc khi muốn dùng các chỉ thị vi xử lý mà trình biên dịch không tận dụng được
 Khi cần tối ưu khắt khe như các thuật toán có dùng vòng lặp tiêu tốn nhiều năng lực xử lý
 Khi một hệ thống cần phải viết mã thủ công để tận dụng nguồn tài nguyên hạn hẹp. Ngày nay điều đó có vẻ không phổ biến nữa do giá cả CPU giảm đồng thời hiệu năng hoạt động CPU đã cải thiện đáng kể.
 Khi các ngôn ngữ bậc cao không thể áp dụng được trên một CPU mới hoặc CPU chuyên dụng.

Ngày nay lập trình viên có thể chọn một ngôn ngữ cấp thấp như C để viết các ứng dụng cần hiệu năng cao, tuy điều đó không dễ dàng bởi một ứng dụng viết bằng C sẽ không hiểu quả hơn ứng dụng viết bằng hợp ngữ. Ngoài ra, hợp ngữ vẫn còn được giảng dạy trong hầu hết các chương trình Khoa học máy tính, các khái niệm nền tảng vẫn có ý nghĩa quan trọng. Chẳng hạn như số học nhị phân, cấp phát bộ nhớ, xử lý ngăn xếp, mã hóa tập ký tự, xử lý ngắt và thiết kế trình dịch vẫn được nghiên cứu một cách chi tiết và hệ thống bất kể phần cứng máy tính hoạt động như thế nào. Cách hoạt động của máy tính được xác định bởi tập lệnh cơ sở của nó, vì vậy để hiểu các khái niệm cơ sở đó cách tốt nhất là nghiên cứu hợp ngữ của nó. May thay, hầu như các máy tính hiện đại đều có các tập lệnh tương tự nhau, do đó chỉ nắm được một hợp ngữ cũng có đủ để hiểu được các khái niệm cơ bản ở các hợp ngữ trên hệ thống khác.

Các ứng dụng điển hình
Hợp ngữ mã cấp thấp thường được dùng cho BIOS lưu trong ROM của một hệ thống để khởi tạo và kiểm tra phần cứng hệ thống trước khi khởi tạo hệ điều hành. Khi khởi tạo phần cứng hoàn thành, quyền điều khiển hệ thống sẽ được chuyển qua cho các phần mã thự thi khác (thường được viết bằng ngôn ngữ bậc cao). Điều này cũng đúng cho hầu hết các trình khởi động (boot loader).

Nhiều trình biên dịch chuyển đổi các ngôn ngữ bậc cao thành hợp ngữ trước khi biên dịch thực sự, điều này cho phép kiểm tra mã phục vụ mục đích gỡ rối và tối ưu. Các ngôn ngữ cấp thấp như C thường cung cấp các cú pháp đặc biệt cho phép nhúng trực tiếp hợp ngữ vào mã nguồn. Các chương trình tận dụng tính năng này như Nhân Linux có thể tạo ra các tầng trừu tượng để sử dụng trên nhiều kiến trúc phần cứng khác nhau.

Hợp ngữ cũng có giá trị trong kỹ thuật dịch ngược (reverse engineering). Các chương trình lớn vốn chỉ được phân phối dưới dạng mã máy, chúng thường dễ dàng dịch ngược thành hợp ngữ để kiểm tra nhưng rất khó dịch ngược ra mã ngôn ngữ bậc cao.

Xem thêm
 Hợp ngữ dòng x86 – hợp ngữ cho các bộ vi xử lý 80x86 của Intel
 Trình biên dịch
 Trình phân dịch
 Danh sách trình biên dịch

Tham khảo

Sách
 The Art of Assembly Language Programming ,   by Randall Hyde
 Computer-Books.us , Online Assembly Language Books
 PC Assembly Language by Dr Paul Carter; *PC Assembly Tutorial using NASM and GCC by Paul Carter
 Programming from the Ground Up by Jonathan Bartlett
 The x86 ASM Book by the ASM Community
 Dominic Sweetman: See MIPS Run. Morgan Kaufmann Publishers. ISBN 1-55860-410-3
 Robert Britton: MIPS Assembly Language Programming. Prentice Hall. ISBN 0-13-142044-5
 John Waldron: Introduction to RISC Assembly Language Programming. Addison Wesley. ISBN 0-201-39828-1
 Jeff Duntemann Assembly Language Step-by-Step

Liên kết ngoài

 The ASM Community Messageboard
 MenuetOS - hobby Operating System for the PC written entirely in 64bit assembly language
 List of resources; books, websites, newsgroups, and IRC channels
 Unix Assembly Language Programming
 PPR: Learning Assembly Language
 CodeTeacher
 Assembly Language Programming Examples
 Typed Assembly Language (TAL)
 Authoring Windows Applications In Assembly Language
 RosAsm assembler/ RosAsm assembly Forum
 RosAsm Programming Examples
 80x86 emulator
 AVR Assembler
 The Program Transformation Wiki
 GNU lightning is a library that generates assembly language code at run-time which is useful for Just-In-Time compilers
 "information on assembly programming under different platforms: IA32 (x86), IA64 (Itanium), x86-64, SPARC, Alpha, or whatever platform we find contributors for."
 "Terse: Algebraic Assembly Language for x86"
 Iczelion's Win32 Assembly Tutorial
 SB-Assembler for most 8-bit processors/controllers
 Assembly Tutorials BeginnersCode.com
 IBM z/Architecture Principles of Operation IBM manuals on mainframe machine language and internals.
 IBM High Level Assembler IBM manuals on mainframe assembler language.
 www.mis-algoritmos.com – Basic ASM x386 examples using INT 21h and INT 10h interrupts [in spanish]
 Tools and tutorials for x86 programmers
 Assembly Optimization Tips by Mark Larson

Assembly language
Assembler
Ngôn ngữ lập trình
Ngôn ngữ lập trình bậc thấp

pl:Asembler#Język asemblera


title: Ruagea ovalis

text:
Ruagea ovalis là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Bolivia.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Ruagea ovalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Bolivia
Ruagea
Thực vật dễ tổn thương


title: Notalina arena

text:
Notalina arena là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Notalina


title: Pelophryne signata

text:
Pelophryne signata là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Loài này có ở Brunei, Malaysia, và có thể cả Indonesia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đầm nước ngọt.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Inger, R., van Dijk, P.P., Stuebing, R. & Das, I. 2004. Pelophryne signata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Pelophryne
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN


title: Telese Terme

text:
Telese Terme, được gọi đơn giản là Telese cho đến năm 1991, là một thành phố ở tỉnh Benevento, vùng Campania của Italia. Thành phố này tọa lạc trong thung lũng Calore nổi tiếng với các suối lưu huỳnh.

Telese là một thành phố Samnite cổ có tên Telesia. Thành phố này đã bị Hannibal chiếm năm 207 trước Công nguyên, sau đó Scipio đã lập một thuộc địa La Mã tại đây.

Biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Etodolac

text:
Etodolac là một thuốc chống viêm non-steroid dùng trong điều trị sốt, đau và viêm. Etodolac được sản xuất bởi Shire với tên thương mại là Lodine SR.

Trình bày
Viên nang: 200 mg, 300 mg; viên nén: 400 mg, 500 mg

Chỉ định
Etodolac được chỉ định điều trị viêm và đau do các nguyên nhân viêm xương khớp, chấn thương phần mềm, cũng như viêm gân và bao khớp. Etodolac còn được dùng để điều trị chứng đau bụng kinh.

Xem thêm
Thuốc chống viêm non-steroid
Aspirin

Tham khảo

 DrugBank info

Liên kết ngoài

Thuốc chống viêm không steroid
Điều trị đau


title: Analetia

text:
Analetia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Analetia micacea (Hampson, 1891)

Tham khảo

 Analetia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Analetia
Leucaniini


title: Basiothia schenki

text:
Basiothia schenki (tên tiếng Anh: Brown Striped Hawk) là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Zimbabwe và Nam Phi.

Ấu trùng ăn các loài Vernonia.

Chú thích

Tham khảo

Basiothia
Động vật Zimbabwe


title: Bulbophyllum quadricolor

text:
Bulbophyllum quadricolor là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Liên kết ngoài

quadricolor