title: Tổ hợp công nghiệp mỏ than Zollverein

text:
Tổ hợp công nghiệp khai thác than Zollverein tại Essen (Đức Zeche Zollverein) là một công trình công nghiệp lớn nằm tại thành phố Essen, bang Nordrhein-Westfalen, Tây Đức. Nó được công nhận là Di sản thế giới của UNESCO từ ngày 14 tháng 12 năm 2001 và là một phần của Tuyến đường di sản công nghiệp châu Âu.

Mỏ than đầu tiên, tiền thân của Zollverein được thành lập vào năm 1847 và hoạt động khai thác đã diễn ra từ năm 1851 đến ngày 23 tháng 12 năm 1986. Trong nhiều thập kỷ, bắt đầu vào cuối những năm 1950, hai phần của khu vực này là Mỏ than Zollverein và Nhà máy luyện than cốc Zollverein (được xây dựng từ năm 1957-1961 và đóng cửa vào ngày 30 tháng 6 năm 1993), được xếp hạng là một trong số những cấu trúc kim loại lớn nhất ở châu Âu. Trục tải 12 được khánh thành vào năm 1932 được coi là một kiệt tác kiến trúc và kỹ thuật, tạo nên danh tiếng cho Zollverein như là "mỏ than đẹp nhất thế giới".

Lịch sử
Mỏ than Zollverein được thành lập bởi nhà công nghiệp Duisburg là Franz Haniel (1779–1868), người cần nguồn than cốc để sản xuất thép. Khoan thăm dò trong khu vực Katernberg (ngày nay là vùng ngoại ô của Essen) đã cho thấy một khu vực rất giàu than, sau đó mỏ than này được thành lập vào năm 1834 và đặt theo tên của Liên minh quan thuế Đức (Trong tiếng Đức là Zollverein). Năm 1847, Haniel thành lập một Tổng công ty Phổ đặc biệt để khai thác tài nguyên thiên nhiên và phân phối cổ phần của công ty, giữa các thành viên trong gia đình và chủ sở hữu đất mà khu mỏ tương lai sẽ được xây dựng.

Việc xây dựng lò giếng số 1 bắt đầu vào ngày 18 tháng 2 năm 1847, với lớp than đầu tiên được khai thác ở độ sâu 130 mét. Hoạt động khai thác đầu tiên bắt đầu vào năm 1851. Lò giếng số 2 (được khoan cùng lúc với lò giếng 1) được hoàn thành vào năm 1852. Cả hai giếng đều có các tháp bằng đá giống hệt nhau và dùng chung đường điện.

Bắt đầu từ năm 1857, than củi được sử dụng để sản xuất than cốc. Năm 1866, máy móc hiện đại đã được đưa vào các giếng mỏ khai thác. Năm 1880, việc khoan và xây dựng lò giếng số 3, bắt đầu tại vùng Schonnebeck lân cận. Nó có một khung thép để hỗ trợ tháp quanh co và được hoàn thành vào năm 1883. Đến năm 1890, ba lò giếng đã đạt sản lượng 1 triệu tấn than, khiến Zollverein trở thành khu mỏ năng suất nhất tại Đức.

Kể từ khi các ngành công nghiệp than, sắt và thép của Vùng Ruhr phát triển mạnh mẽ vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, mỏ than đã được mở rộng đáng kể. Giữa năm 1891 đến 1896, lò giếng đôi số 4 và 5 được xây dựng trên bờ Heßler (ngày nay là ngoại ô Gelsenkirchen). Hai lò giếng có các trục đặc biệt để khai thác than, vận chuyển công nhân mỏ và thông gió. Một trục khác, là lò giếng số 6 cũng được hoàn thành vào năm 1897.

Đến năm 1897, Zollverein đã xảy ra nhiều vụ tai nạn lao động trong quá trình khai thác bởi các vấn đề về thông gió. Để giải quyết những vấn đề này, các lò giếng bổ sung (chủ yếu là thông gió) được xây dựng gần các lò giếng hiện tại. Năm 1899, lò giếng số 7 được hoàn thành nằm gần lò giếng 3, lò giếng 8 gần lò giếng 1 và 2 được hoàn thành năm 1900 và lò giếng 9 gần lò giếng 6 hoàn thành năm 1905. Nhiều năm đổi mới liên tục và mở rộng, sau khi xây dựng các lò giếng 7, 8 và 9, các lò giếng cũ là 1 và 2 đã được cải tạo, và một trong những trục tháp đôi thậm chí đã được thay thế bằng một khung thép hiện đại. Vào năm 1914, lò giếng số 10 đã được hình thành. Vào đêm trước của Thế chiến thế giới thứ nhất, sản lượng than của Zollverein đã tăng lên khoảng 2,5 triệu tấn.

Năm 1920, gia đình Haniel, người đã từng là chủ sở hữu của Zollverein cho đến thời điểm đó bắt đầu hợp tác với Phönix AG, một công ty khai thác sau đó đã tiếp quản công việc khai thác than ở Zollverein. Dưới sự quản lý của Phönix, một số trục được hiện đại hóa một lần nữa, và lò giếng số 11 đã được xây dựng vào năm 1927. Khi Phonix sáp nhập vào Vereinigte Stahlwerke năm 1926, Zollverein thuộc sở hữu của Gelsenkirchener Bergwerks-AG (GBAG), là đơn vị bắt đầu đóng cửa hầu hết các mỏ của nhà máy luyện cốc đã quá già nua này.

Năm 1928, GBAG đã bỏ phiếu cho việc xây dựng lò giếng thứ 12 hoàn toàn mới được thiết kế như một cơ sở khai thác trọng điểm. Khi trục hoàn thành vào năm 1932, nó có công suất hàng ngày lên đến 12.000 tấn, nhờ sự kết hợp của 4 băng tải đầu ra, khác hoàn toàn với 11 lò giếng trước đó. Trục được gọi tên là Schacht Albert Vögler, theo tên của tổng giám đốc của GBAG là công trình được thiết kế bởi kiến trúc sư Fritz Schupp và Martin Kremmer mang kiến trúc Bauhaus với sự kết hợp của các tòa nhà hình lập phương xây dựng bằng bê tông cốt thép và giàn thép. Tháp trục Doppelbock đặc trưng không chỉ trở thành nguyên mẫu cho nhiều cơ sở khai thác mỏ sau này mà còn trở thành biểu tượng của ngành công nghiệp nặng của Đức. Trong khi biểu tượng này có thể đã bị lãng quên từ từ khi ngành công nghiệp nặng của Đức bắt đầu suy giảm trong nửa sau của thế kỷ 20, thì lò giếng này và đặc biệt là tháp tải đặc trưng của nó đã trở thành biểu tượng vùng Ruhr.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Zollverein Coal Mine Industrial Complex in Essen / UNESCO Official Website

Zollverein
Zollverein
Zollverein
Zollverein


title: Racksen

text:
Racksen là một đô thị thuộc huyện Altenkirchen, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Racksen có diện tích 1,97 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 157 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Altenkirchen


title: Melanotaenia gracilis

text:
The slender rainbowfish (Melanotaenia gracilis) là một loài cá thuộc họ Melanotaeniidae. Nó là loài đặc hữu của Úc.

Nguồn
 Wager, R. 1996. Melanotaenia gracilis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Melanotaenia
Cá Úc


title: 13691 Akie

text:
13691 Akie (1997 SL16) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 9 năm 1997 bởi Atsuo Asami ở Hadano.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13691 Akie

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Clostridium botulinum

text:
Clostridium botulinum là một vi khuẩn Gram dương có hình que, kỵ khí, sinh bào tử, di chuyển được có khả năng sản xuất các chất độc thần kinh botulinum. Độc tố botulinum có thể gây ra bệnh liệt mềm nghiêm trọng ở người và các động vật khác và là độc tố mạnh nhất mà loài người biết đến, tự nhiên hoặc tổng hợp, với liều lượng gây chết người là 1,3–2,1 nano g/kg ở người. C. botulinum là một nhóm vi khuẩn gây bệnh đa dạng, ban đầu được nhóm lại với nhau nhờ khả năng tạo ra độc tố botulinum và ngày nay được gọi là bốn nhóm riêng biệt, C. botulinum nhóm I – IV, cũng như một số chủng Clostridium butyricum và Clostridium baratii, là vi khuẩn chịu trách nhiệm sản xuất độc tố botulinum. C. botulinum là nguyên nhân gây ra ngộ độc thực phẩm (ăn phải độc tố đã được tạo sẵn), ngộ độc thịt ở trẻ sơ sinh (nhiễm trùng đường ruột với C. botulinum tạo độc tố) và ngộ độc vết thương (nhiễm trùng vết thương do C. botulinum). C. botulinum tạo ra nội bào tử chịu nhiệt thường được tìm thấy trong đất và có thể tồn tại trong điều kiện bất lợi. C. botulinum thường liên quan đến đồ hộp phồng lên; đồ hộp bị méo, do áp suất bên trong tăng lên do vi khuẩn sinh ra khí gây giãn nở.

Thuốc giải độc
 BAT ® [Botulism Antitoxin Heptavalent (A, B, C, D, E, F, G) – (Equine)] được sản xuất bởi Emergent BioSolutions Canada Inc. (trước đây là Cangene Corporation)
 BabyBIG ® , Tiêm Globulin Miễn dịch Botulism (Người) (BIG-IV) cho bệnh nhân nhi dưới một tuổi, được truy cập từ Chương trình Phòng ngừa và Điều trị Bệnh Botulism cho Trẻ sơ sinh (IBTPP) tại Bộ Y tế Công cộng California (CDPH).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Pathema-Clostridium Resource

Current research on Clostridium botulinum at the Norwich Research Park

Clostridium
Ngộ độc thịt
Độc tố thần kinh
Vi khuẩn được mô tả năm 1923


title: Nguyễn Quyện

text:
Nguyễn Quyện (chữ Hán: 阮倦; 1511-1593) là danh tướng trụ cột của nhà Mạc thời Nam Bắc triều trong lịch sử Việt Nam, tước Văn Phái hầu sau được phong làm Thường quận công, Chưởng phù Nam vệ, Thạch Quốc công, Tả đô đốc Nam đạo, Thái bảo. Ông một trong các vị tướng lĩnh chủ chốt của nhà Mạc trong giai đoạn thời kỳ chiến tranh Lê Mạc.

Tiểu sử
Nguyễn Quyện là con của Thư Quận công, Thượng thư, Trạng nguyên Nguyễn Thiến, quê nội làng Tảo Dương, quê ngoại làng Canh Hoạch, phủ Thanh Oai nay thuộc tỉnh Hà Nội.

Sự nghiệp

Theo cha đổi chủ
Nguyễn Quyện là học trò của Nguyễn Bỉnh Khiêm, trước làm tướng của nhà Mạc, cùng các danh tướng Mạc Kính Điển, Mạc Ngọc Liễn quần nhau với những tướng giỏi của nhà Lê là Trịnh Kiểm và Bình An Vương Trịnh Tùng trong nhiều năm.

Cha Nguyễn Quyện là Nguyễn Thiến được nhà Mạc trọng dụng phong làm Thượng thư Bộ Lại, Thư quận công. Nhà ông cùng Thái tể Lê Bá Ly là thông gia. Sau khi vua sáng Mạc Đăng Doanh mất (1540), Thượng hoàng Mạc Đăng Dung đau buồn mà qua đời (1541), vua Mạc Phúc Hải cũng chết yểu (1546), nhà Mạc có biến loạn, nội bộ lục đục.

Năm 1550, Thái tể Lê Bá Ly mâu thuẫn với cha con sủng thần Phạm Quỳnh - Phạm Dao và các quan Nguyễn Văn Thái, Đặng Văn Trị,... từ ngấm ngầm đến chia rẽ, đối địch. Thượng thư Nguyễn Thiến đứng về phía Thái tể Bá Ly. Khiêm vương Mạc Kính Điển phụ chính đại thần đang lo đánh dẹp phe phái mạnh của Mạc Chính Trung - Phạm Tử Nghi và có ơn với nhà Phạm Quỳnh, nên chưa kịp đứng ra dàn xếp chính sự. Vua Mạc Tuyên Tông còn trẻ lại tin lời xúc xiểm của sủng thần Phạm Quỳnh. Cha con Phạm Quỳnh, Phạm Dao đã bất ngờ đưa quân cấm vệ đến vây dinh Thái tể Lê Bá Ly và Thượng thư Nguyễn Thiến. Hai người trốn thoát ra được đã đem binh Sơn Tây và Kinh Bắc về đánh lại quân của Phạm Quỳnh và Phạm Dao. Vua Mạc Tuyên Tông trốn ra ngoài thành và xuôi thuyền bí mật về Dương Kinh để gặp Mạc Kính Điển. Trong tình thế cấp bách, Lê Bá Ly và Nguyễn Thiến đã không kịp hỏi kế Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm mà vội dẫn gia quyến đi suốt đêm trốn vào ải Thanh Hoa xin hàng nhà Lê. Trong các con đi theo có Nguyễn Quyện và nhiều người đang làm tướng triều Mạc như Phổ quận công Lê Khắc Thận, Nguyễn Miễn... Mỗi người đem hơn trăm quân bản bộ về hàng nhà Lê trong năm đó.

Nhà Mạc bị tổn thất đặc biệt nghiêm trọng trong sự kiện này. Do vậy, tháng 3 năm 1551, Trịnh Kiểm đã đem một vạn quân, cử Lê Bá Ly, Nguyễn Quyện, Lê Khắc Thận làm tiên phong, phối hợp chặt chẽ với Vũ Văn Mật ở Tuyên Quang cùng mang quân đánh kinh thành Thăng Long. Mạc Tuyên Tông tránh sang Kim Thành, Hải Dương để Mạc Kính Điển, Nguyễn Kính ở lại chống giữ. Trịnh Kiểm không đánh chiếm được kinh thành phải kéo quân về Thanh Hoa.

Danh tướng Bắc triều

Trở về nhà Mạc
Năm 1557, Lê Bá Ly và Nguyễn Thiến cùng mất. Mạc Tuyên Tông biết Nguyễn Quyện là tướng tài, luôn lập được chiến công nên lấy làm lo ngại phải hỏi kế của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Trạng Trình đã xin vua Mạc mang theo một trăm tráng sĩ sai đi phục sẵn ở bờ bắc và gửi thư mời anh em Nguyễn Quyện sang bên thuyền để cùng uống rượu, nói chuyện tâm tình.

Tháng 8 năm 1557, Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn nghe theo lời Nguyễn Bỉnh Khiêm, bèn rủ nhau trốn về với nhà Mạc. Sự trở về của hai anh em Nguyễn Quyện làm Mạc Tuyên Tông và Khiêm Vương Mạc Kính Điển rất vui mừng. Mạc Kính Điển gả con gái Ngọc Tỷ cho Nguyễn Quyện và Ngọc Điểm cho Nguyễn Miễn; Mạc Tuyên Tông phong cho Nguyễn Quyện tước Văn Phái hầu, Nguyễn Miễn làm Phù Hưng hầu.

Thủy chiến Giao Thủy
Tháng 9 năm đó, Thái sư nhà Lê là Trịnh Kiểm mang quân đánh huyện Giao Thủy ở mạn dưới Sơn Nam. Trịnh Kiểm tự mình chỉ huy bộ binh, sai Vũ Lăng hầu Phạm Đức Kỳ làm Tiền Thủy đội, tung quân đánh lớn. Mạc Kính Điển không chút nghi ngờ Nguyễn Quyện, sai ngay ông ra chống giữ ở sông Giao Thủy. Nguyễn Quyện và Phạm Đức Kỳ đánh nhau to. Kỳ rướn mình nhảy sang mui thuyền của Nguyễn Quyện trước và hạ gục ngay người vệ sĩ của Quyện. Ông cầm gươm chém tới, Kỳ không đỡ kịp nên nhảy xuống sông lặn đi. Ông nhảy sang thuyền của Kỳ, chém được đầu người vệ sĩ và nhanh ý xóc mũi kiếm vào đầu địch thủ, dơ cao lên, hô lớn:
Đầu Vũ Lăng hầu đây, lũ chúng mày địch sao nổi ta!

Quân Lê Trịnh nghe nói thế, tưởng chủ tướng bị giết nên nao núng, tan vỡ. Quân Mạc thừa thắng đuổi đánh. Trịnh Kiểm phải vội rút quân. Mạc Kính Điển sai tướng đem quân chặn lối về. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, trận này quân Lê tổn hại quá nửa, chiến tướng bị giết đến vài chục viên, thuyền bè, khí giới phải vứt bỏ rất nhiều, Trịnh Kiểm rút về Thanh Hoa. Nguyễn Quyện được phong là Thạch quận công.

Chiến sự Lê-Mạc giằng co trong nhiều năm. Năm 1561, Mạc Phúc Nguyên lâm bệnh chết, con là Mạc Mậu Hợp mới hai tuổi lên thay. Phụ chính Mạc Kính Điển phong Nguyễn Quyện là Chưởng Phù Nam vệ.

Tiến đánh Nghệ An
Năm 1570, Trịnh Kiểm chết, các con là Trịnh Cối và Trịnh Tùng tranh quyền đánh nhau. Mạc Kính Điển nhân thời cơ bèn khởi 10 vạn quân, 700 chiếc chiến thuyền chia làm năm đội vào đánh Nam triều. Mạc Đôn Nhượng cùng tướng Bắc đạo Mạc Đình Khoa trấn giữ cửa biển Thần Phù, tướng Nam đạo Nguyễn Quyện làm đội thứ 2, tướng Tây đạo Mạc Ngọc Liễn làm đội thứ 3, tướng Đông đạo Hoa Quận công và Kỳ Quận công  làm đội thứ 4; đích thân Mạc Kính Điển đốc suất đại quân trung dinh làm đội thứ 5. Trịnh Cối liệu thế không chống nổi bèn đem quân về hàng nhà Mạc. Quân nhà Mạc thừa thắng tràn lên vây đánh An Trường, thuộc huyện Thủy Nguyên, là nơi vua nhà Lê đóng. Tuy nhiên, Trịnh Tùng thay thế Trịnh Kiểm cũng là tướng có tài, quân Mạc không đánh chiếm được Thanh Hoá, chỉ cướp được nhiều của cải và dân mang về bắc. Một số tướng lĩnh nhà Lê cũng quay sang hàng Mạc.

Tháng 7 năm 1571, Nguyễn Quyện theo Mạc Kính Điển đốc suất quân lính vào đánh các huyện ở Nghệ An. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, dân Nghệ An sợ uy quân Mạc từ lâu, địa thế lại xa cách, quân Lê Trịnh không thể cứu giúp được, phần nhiều đầu hàng nhà Mạc. Vì thế, từ sông Cả vào Nam đều là đất theo Mạc. Tướng Lê là Nguyễn Bá Quýnh nghe tin quân Mạc đến kinh hãi bỏ chạy. Nguyễn Quyện hợp binh với đạo quân của Hoàng quận công Mạc Đăng Lượng. Tuy nhiên, quân Mạc đi đánh xa, không được tiếp tế kịp thời. Tháng 9 năm đó, Trịnh Tùng chia quân cho hai quận công Trịnh Mô và Phan Công Tích đi cứu Nghệ An. Quân Mạc rút về.

Tháng 8 năm 1572, Do chiến sự bên Mạc có nhiều thuận lợi, Thái phó Vi quận công Lê Khắc Thận - con của Lê Bá Ly trước từng theo cha sang hàng Lê với Nguyễn Quyện- đã bỏ lại vợ con, vượt luỹ về hàng nhà Mạc.

Tháng 6 năm 1574, Nguyễn Quyện lại đem quân đánh Nghệ An. Quân Lê đánh nhau với quân Mạc nhiều lần bất lợi, thấy quân lính nhiều người sợ bỏ trốn, bèn làm vòng sắt khoá chân quân lính vào thuyền. Quân Mạc đuổi đến, quân Lê cũng không chịu giao chiến. Nguyễn Quyện đánh bại quân Lê, đuổi theo bắt sống được tướng Hoành quận công Thái Bá Chiên mang về Thăng Long xử tử.

Tháng 8 năm 1575, Mạc Kính Điển mang quân vào đánh Thanh Hoá, sai Nguyễn Quyện cầm quân đánh Nghệ An. Trịnh Tùng điều quân đánh chặn, cầm chân được quân của Kính Điển ở huyện Yên Định. Trịnh Tùng cử các tướng Lại Thế Khanh, Phan Công Tích, Trịnh Mô đi cứu Nghệ An. Sáng ngày hôm sau Chiến sự giao tranh tại Lèn Hai vai Diễn Châu, Nguyễn Quyện nhìn Lèn Hai vai là núi "Lưỡng Khương" chỉ có Hai vai mà Không có đầu biết là sẽ thắng, đã dùng kỳ binh mai phục, đánh thắng giết chết Phan Công Tích trên lưng Ngựa.

Năm 1576, Mạc Kính Điển một lần nữa mang quân vào đánh Thanh Hoá và lại sai Nguyễn Quyện cầm quân đánh Nghệ An. Nguyễn Quyện đụng với Tấn quận công Trịnh Mô, đánh nhau vài tháng.

Trịnh Tùng cho người đưa chỉ vào triệu Trịnh Mô về bàn bạc kế hoạch chống giữ. Thuộc tướng của  Trịnh Mô là Lâm quận công làm phản, đầu hàng Nguyễn Quyện và tiết lộ tin tức. Nguyễn Quyện đem quân trở ra Ngọc Sơn, Thanh Hóa đóng đồn từ Cầu Quán đến Mạo Lạp, lại cho quân mai phục hai bên đón đường.

Trên đường ra Yên Trường,  Trịnh Mô và quân túc vệ rơi vào mai phục của Nguyễn Quyện tại Bông Đồn, Độc Hiệu. Đánh nhau hơn một ngày,  Trịnh Mô đem quân theo ít, chống không được đại binh nhà Mạc nên yếu thế dần. Nguyễn Quyện thấy vậy bảo tướng sĩ rằng:

 Trịnh Mô thua chạy, tướng lệnh vô phèng, ta nhất định bắt được y

Rồi đốc quân đuổi theo và bắt được Cảnh Hoan đem về Thăng Long.

Đại Việt Sử ký Toàn thư của nhà Lê ghi nhận: Từ đấy, oai thanh của Nguyễn Quyện ngày một lừng lẫy, trở thành viên danh tướng của họ Mạc. Các tướng hùng, tôi giỏi cả miền Giang Đông đều cho là không bằng Nguyễn Quyện.

Lão công thần
16 tháng 8 năm 1570 Mạc Kinh Điển đốc xuất các Tướng Tá đem hơn 10 vạn quân đánh Thanh Hóa. Hoàng Quận công (Không rõ Tên theo gia phả họ Hoàng trần Là Mạc Đăng Lượng) làm đội thứ nhất Tiên phong. Nam đạo Thạch quận công Nguyễn Quyện làm đội thứ Hai.
Tháng 8 năm 1577, ông theo Mạc Kính Điển đi đánh Thanh Hoá nhưng không giành được thắng lợi. Quân Mạc tổn thất phải rút về.

Năm 1580, Mạc Kính Điển lâm bệnh không ra trận được Tháng 7 năm đó, Kính Điển sai Nguyễn Quyện cùng Mạc Ngọc Liễn đem quân vào đánh Thanh Hoa, cướp lấy tiền của, súc vật của dân cư các huyện dọc sông rồi rút về. Tháng 10 năm 1580, Mạc Kính Điển mất. Mạc Đôn Nhượng được thay làm phụ chính.

Năm 1581, Nguyễn Quyện theo Mạc Đôn Nhượng vào đánh Thanh Hoá nhưng Trịnh Tùng chốt giữ nhưng nơi hiểm yếu nên quân Mạc bại trận phải trở về.

Năm Quý Mùi (1583) sau mười năm giằng co (1573-1583), Trịnh Tùng thấy thế mình đã mạnh bèn cử binh mã ra đánh Sơn Nam, đổi thế thủ thành thế công. Lúc này Mạc Đôn Nhượng làm phụ chính đại thần không có tài như Mạc Kính Điển, vua Mạc Mậu Hợp hèn kém, ít quan tâm chính sự và không nghe lời trung thần. Nguyễn Quyện và Mạc Ngọc Liễn thì đều đã già yếu. Thế Nhà Mạc ngày một suy yếu.

Tháng 10/ 1584, Nhà Mạc phong Giáp Trưng làm Sách Quốc Công, Nguyễn Quyện được phong tước Thường quốc công. Tháng 6 năm 1586, ông được phong làm Nam quân Tả đô đốc, cùng Mạc Ngọc Liễn được phong làm Thái bảo. Hoàng Quận Công Mạc Đăng Lượng phong phủ tả Đô đốc.(theo Đại việt sử ký Toàn Thư) tháng 6 năm 1586 Mạc đăng Lượng được phong Phó Quốc Vương.

Tháng 11 năm 1587, quân Lê ra đánh phía tây nam, đến huyện Mỹ Lương. Nhà Mạc sai tướng Mạc Ngọc Liễn và Nguyễn Quyện ra chống giữ. Khi Nguyễn Quyện đến sông Do Lễ gặp quân Lê tới. Quân Mạc yếu thế, bị thua chạy về Thăng Long.

Liên tiếp trong các năm sau, quân Lê ra đánh, quân Mạc thường bị thua, nhưng khi quân Mạc chạy về kinh, phía quân Lê cũng chưa đủ mạnh để truy kích ra bắc, nên rút về Thanh Hoá.

Lực bất tòng tâm
Tháng 12 năm 1591, Trịnh Tùng huy động đại quân bắc tiến, chia làm 5 đạo để đánh ra Thăng Long. Nhà Mạc cũng dồn hết quân lính khoảng 10 vạn người ra mặt trận, hội ở Quốc Oai để quyết chiến. Mạc Mậu Hợp sai Mạc Ngọc Liễn đốc suất các tướng sĩ binh mã Tây đạo; Nguyễn Quyện đốc suất tướng sĩ binh mã Nam đạo, Mạc Mậu Hợp đích thân đốc suất binh mã của chính dinh.

Ngày 27 tháng chạp, đến địa phận xã Phấn Thượng, hai bên đối trận với nhau. Quân Lê Trịnh mạnh mẽ tiến lên đánh bại quân Mạc, thừa thắng đuổi dài đến Giang Cao, chém được hơn 1 vạn quân Mạc. Mạc Mậu Hợp vội xuống thuyền vượt sông mà chạy. Duy có Nguyễn Quyện lánh xa nên được an toàn, chưa đụng quân Lê.

Mạc Mậu Hợp trốn về Thăng Long, chỉnh đốn lại binh mã. Sai Mạc Ngọc Liễn đem quân bản đạo cố thủ từ cửa Bảo Khánh về phía tây đến phường Nhật Chiêu; Bùi Văn Khuê, Trần Bách Niên đem quân bốn vệ giữ cửa Cầu Dừa, qua cửa Cầu Muống đến thẳng cửa Cầu Dền, chia dinh thứ, ngày đêm đóng cửa cố thủ trong thành Đại La để chống giữ; Nguyễn Quyện đem quân giữ từ Mạc Xá trở về đông, ứng cứu quân các đạo. Quân hai đạo Đông và Bắc đều thuộc quyền của Nguyễn Quyện.

Mạc Mậu Hợp tự tay đốc suất thủy quân, dàn hơn 100 chiếc thuyền giữ sông Nhị Hà để làm thanh viện. Nguyễn Quyện đem quân đến dinh, đặt quân phục ở ngoài cửa Cầu Dền để đợi, dàn súng lớn Bách Tử và các thứ hoả khí để phòng bị.

Đầu tháng 1 năm 1592, Trịnh Tùng đốc suất quân lính cùng tiến. Bùi Văn Khuê, Trần Bách Niên không chống nổi quân Lê, tan vỡ tháo chạy; Mạc Ngọc Liễn cũng bỏ trốn. Quân Lê thừa thắng đuổi tràn đến tận sông, phóng lửa đốt cung điện và nhà cửa trong thành. Trịnh Tùng thúc voi ngựa và quân lính đánh phá cửa Cầu Dền. Quân Mạc tan vỡ, quân mai phục của Nguyễn Quyện chưa kịp nổi dậy, bị chết hết ở ngoài cửa Cầu Dền. Nguyễn Quyện định liều mạng chạy trốn, nhưng tiến, lui đều không còn đường nào, trong ngoài đều là quân Lê, mà cửa luỹ lại bị lấp. Con ông là Nguyễn Bảo Trung, Nguyễn Nghĩa Trạch và thủ hạ, tinh binh cố sức đánh, đều chết tại trận.

Nguyễn Quyện trí cùng lực kiệt, chạy về bản dinh, bị quân Lê bắt sống đem dâng trước cửa quân. Trịnh Tùng cởi trói cho ông, đãi theo lễ tân khách, tuyên dụ uý lạo, nói tới ân nghĩa thu nạp của Trịnh Kiểm trước kia.

Nguyễn Quyện phục xuống và tự than rằng:
Tướng thua trận không thể nói mạnh được. Trời đã bỏ họ Mạc thì người anh hùng cũng khó ra sức.

Trịnh Tùng khen ngợi câu nói ấy của ông.

Tận trung với nhà Mạc
Nguyễn Quyện tuy bị bắt nhưng vẫn nhớ nhà Mạc, bèn nghĩ ra kế hoãn binh cho nhà Mạc. Ông nói với Trịnh Tùng san phẳng luỹ đất trong thành Thăng Long. Trịnh Tùng nghe theo, ngày 15 tháng giêng hạ lệnh cho các quân san phẳng luỹ đất đắp thành Đại La dài đến mấy ngàn trượng, phát hết bụi rậm gai góc, cày lấp hào rãnh, phá đến thành đất bằng. Ông muốn nhân thời gian quân Lê mải đi phá luỹ, quân Mạc sẽ có cơ hội tổ chức lại.

Trịnh Tùng tuy thắng trận nhưng liệu sức chưa chiếm hẳn được Thăng Long nên cũng tạm rút quân. Song Mạc Mậu Hợp khi trở về kinh thành lại hưởng lạc như cũ, không lo lắng việc phòng chống quân Nam và tổ chức phản công.

Nguyễn Quyện sinh được hai con gái. Con gái lớn là hoàng hậu Nguyễn Thị của Mạc Mậu Hợp, con gái thứ là Nguyễn Thị Niên là vợ của tướng Bùi Văn Khuê. Tháng 8 năm 1592, Nguyễn Thị Niên vào cung thăm chị, Mạc Mậu Hợp thấy sắc đẹp của Thị Niên nên muốn chiếm đoạt, bèn giữ luôn ở trong cung và dự định triệu Bùi Văn Khuê về kinh để giết. Nguyễn Thị Niên sợ hãi bèn sai người hầu cận mật chạy đi báo cho Bùi Văn Khuê. Văn Khuê biết chuyện, bèn dẫn quân bản bộ về hàng nhà Lê. Sau đó liên tiếp 10 tướng Mạc sang hàng Lê. Mạc Ngọc Liễn một mình chống giữ nhưng bị cô thế, bị bại trận ở Tam Đảo. Mạc Mậu Hợp đại bại bỏ chạy thoát sau ẩn cư trong chùa ở xứ Kinh bắc (không phải bị giết móc mắt bêu đầu đưa về Thanh hóa Hiến hoàng như Đại việt Sử ký toàn thư viết)

Mạc Ngọc Liễn chạy thoát, lập người tông thất là Mạc Kính Cung (con Kính Điển) lên ngôi, tiếp tục chống Lê Trịnh.

Nguyễn Quyện bị giam trong ngục. Các con ông là Nhuệ quận công Nguyễn Tín, Thọ Nham hầu Nguyễn Trù và con của Phù Hưng hầu Nguyễn Miễn- em ông, có sách chép là Nguyễn Phù Hưng hầu- là Đô Mỹ, Văn Bảng, Nam Dương, An Nghĩa, Nhân Trí  thấy vua Mạc bị bắt, bèn chịu khuất quy thuận. Tuy nhiên sau đó ông cùng các con, cháu vẫn muốn phò nhà Mạc nên mưu phản, việc bị phát giác.

Ngày mồng 4 tháng 11 nhuận năm 1593, Nguyễn Quyện cùng Nguyễn Tín, Đô Mỹ, Văn Bảng, Nhân Trí đều bị giết trong ngục. Năm đó Nguyễn Quyện đã 82 tuổi.

Con ông là Thọ Nham cùng 2 người cháu là Nam Dương, An Nghĩa trốn thoát đi theo Mạc Kính Cung, họ Mạc cát cứ trên Cao Bằng thêm hơn 80 năm nữa.

Chú thích

Xem thêm
Nhà Mạc
Nam Bắc triều
Bùi Văn Khuê
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Nguyễn Thiến
Mạc Ngọc Liễn
Mạc Mậu Hợp
Nguyễn Cảnh Hoan

Tài liệu tham khảo chính
Đại Việt Sử ký Toàn thư
Đại Việt thông sử
Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim viết năm 1919, in lần đầu năm 1921, Nhà Xuất bản Văn hoá Thông tin tái bản năm 1999, Hà Nội. trang 280-350.
 Bạch Vân cư sĩ của Minh Giang 2004, Nhà Xuất bản Thanh niên, Hà Nội, 353 trang

Liên kết ngoài
Nguyễn Quyện  trên Bách khoa Toàn thư Việt Nam

Võ tướng nhà Mạc
Người Hà Nội
Sinh năm 1511
Mất năm 1593
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Người tham gia chiến dịch quân sự trong thời kỳ Lê-Mạc phân tranh
Công tước nhà Mạc


title: Acrapex spoliata

text:
Acrapex spoliata  là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Châu Phi, bao gồm Sierra Leone và Nam Phi.

Sải cánh dài 22–24 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Synonymous Checklist of the South African Lepidoptera

Acrapex
Động vật Zimbabwe


title: Ogan Komering Ulu

text:
Ogan Komering Ulu là một regency (huyện) thuộc tỉnh Nam Sumatra, Indonesia. Huyện có diện tích 10.408 km² và dân số xấp xỉ 1.000.000 người. Huyện lị nằm tại Baturaja. Đây là một trong những khu vực sản xuất lúa gạo chính tại Nam Sumatra, phần lớn tập trung tại các xã Belitang, Buay Madang, Cempaka và Martapura với một công trình thủy lợi quy mô cung cấp nước tưới cho một diện tích khoảng 120.000 ha. Các nông sản khác là cao su, cà phê, hạt tiêu đen, dừa, cọ dầu và các loại hoa quả như cam, sầu riêng, dâu gia đất, chôm chôm và chuối.

Hành chính
Ogan Komering Ulu được chia thành 12 kemacatan (phó huyện/xã)

Baturaja Barat
Baturaja Timur
Lengkiti
Lubuk Batang
Lubuk Raja
Muara Jaya
Pengandonan
Peninjauan
Semidang Aji
Sinar Peninjauan
Sosoh Buay Rayap
Ulu Ogan

Tham khảo

Nam Sumatra


title: Nangarhar (tỉnh)

text:
Nangarhar ( ) là một trong 34 tỉnh của Afghanistan. Tỉnh lỵ là thành phố Jalalabad. Tỉnh có dân số 1.334.000 người, chủ yếu là người Pashtun và một cộng đồng đáng kể người Ả Rập và người Pashai. Phía bắc giáp các tỉnh Kabul, Laghman và Konar, phía nam và phía đông giáp tỉnh Khyber Pakhtunkhwa của Pakistan, phía tây giáp tỉnh Logwar.

Tỉnh có diện tích km2.

Tham khảo

Tỉnh của Afghanistan


title: Thế vận hội Mùa hè

text:
Thế vận hội mùa hè hay Olympic mùa hè là một sự kiện thể thao quốc tế được tổ chức bốn năm một lần với nhiều môn thể thao, được tổ chức bởi Ủy ban Olympic quốc tế. Mặc dù không có lượng người xem lớn bằng World Cup nhưng đây là sự kiện thể thao danh giá nhất trên thế giới. Huy chương được trao cho mỗi sự kiện thể thao, với huy chương vàng cho vị trí thứ nhất, huy chương bạc cho vị trí thứ hai và huy chương đồng cho vị trí thứ ba.

Từ một giải đấu với chỉ 42 sự kiện thể thao với khoảng 250 vận động viên, thế vận hội mùa hè đã mở rộng tới hơn 10.000 vận động viên tham dự từ 202 quốc gia. Những nhà tổ chức Olympic Bắc Kinh 2008 ước tính có khoảng 10.500 vận động viên tham dự trong 302 sự kiện thể thao của giải đấu. Thế vận hội Mùa hè 2004 đã thu hút được tổng cộng 11.099 vận động viên góp mặt trong 301 sự kiện thể thao, vượt qua dự tính là 10.500 vận động viên như ban đầu.

Những vận động viên tham dự được thông qua bởi Ủy ban Olympic quốc gia (NOC) để đại diện cho đất nước đó. Quốc ca và quốc kỳ được cử hành kèm theo nghi lễ trao huy chương. Bảng xếp hạng huy chương được trình chiếu rộng rãi. Nhìn chung, chỉ có những quốc gia được công nhận mới được giới thiệu, chỉ có số ít trường hợp các quốc gia có tranh cãi về chủ quyền được phép tham dự.

Hoa Kỳ là quốc gia có số lần tổ chức Thế vận hội Mùa hè nhiều nhất với năm lần. Anh Quốc, Pháp và Úc xếp thứ hai, thứ ba và thứ tư với ba lần tổ chức Thế vận hội Mùa hè. Các quốc gia có hai lần tổ chức Thế vận hội Mùa hè là Đức, Hy Lạp và Nhật Bản. Những quốc gia có một lần tổ chức bao gồm: Bỉ, Canada, Phần Lan, Ý, México, Hà Lan, Liên Xô, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Trung Quốc và Brasil. London, Paris và Los Angeles là 3 thành phố có 3 lần tổ chức. Hai thành phố đã 2 lần tổ chức Thế vận hội Mùa hè bao gồm: Athena và Tokyo.

Năm quốc gia - Úc, Pháp, Anh Quốc, Hy Lạp và Thụy Sĩ - đã tham dự tất cả kỳ Thế vận hội Mùa hè. Trong đó, quốc gia duy nhất từng đoạt ít nhất một huy chương vàng tại tất cả các kỳ vận hội là Anh.

Ba kỳ 1916, 1940, 1944 không tổ chức do ảnh hưởng của các cuộc chiến tranh thế giới.

Danh sách kỳ Thế vận hội Mùa hè
Ghi chú: Tuy các kỳ năm 1916, 1940, và 1944 bị hủy do chiến tranh thế giới, số la mã của các kỳ này vẫn tiếp tục đếm thêm.

Lần đầu tham dự
Dưới đây là thống kê các kì Thế vận hội Mùa hè mà các đoàn thể thao lần đầu tiên giành quyền tham dự.

Danh sách huy chương

Bảng dưới đây sử dụng dữ liệu chính thức được cung cấp bởi IOC.

Đoàn thể thao dẫn đầu bảng tổng sắp huy chương
Xếp theo số lần từ lớn đến bé
  — 18 lần
  — 6 lần
  — 1 lần
  — 1 lần
  — 1 lần
  — 1 lần
  — 1 lần

Tham khảo

Sự kiện thể thao đa môn mùa hè
Sự kiện thể thao bốn năm một lần
Khởi đầu năm 1896


title: Sainte-Scolasse-sur-Sarthe

text:
Sainte-Scolasse-sur-Sarthe là một xã trong tỉnh Orne, vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã Sainte-Scolasse-sur-Sarthe nằm ở khu vực có độ cao trung bình 183 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintescolassesursarthe


title: Cryptocephalus lucidus

text:
Cryptocephalus lucidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Rapilly miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

L


title: Nomada salicis

text:
Nomada salicis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1900


title: Audinghen

text:
Audinghen là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Website about Audinghen
 Audinghen on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Alberta magna

text:
Alberta magna (tiếng Anh thường gọi là Natal Flame Bush) là một loài thực vật]] thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Hilton-Taylor, C., Cloete, E., Abbott, T., Scott-Shaw, R. & Nichols, G. 1998. Alberta magna. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật Nam Phi
M
Thực vật được mô tả năm 1838


title: Lasioglossum phaedrum

text:
Lasioglossum phaedrum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1910


title: Ootheca fulvipes

text:
Ootheca fulvipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Ootheca


title: Hervías

text:
Hervías tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 14,14 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 153 người với mật độ 10,82 người/km². Đô thị này có cự ly 7 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Melanodes

text:
Melanodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nacophorini


title: Quasimus yakuensis

text:
Quasimus yakuensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: 23749 Thygesen

text:
23749 Thygesen là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1233.1561151 ngày (3.38 năm).

Nó được phát hiện ngày 22 tháng 5 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Zaluscodes aucklandicus

text:
Zaluscodes aucklandicus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo
<references>

Zaluscodes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Exosoma testaceum

text:
Exosoma testaceum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1791.

Chú thích

Tham khảo

Exosoma


title: Carmenta giliae

text:
Carmenta giliae là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được miêu tả bởi Edwards năm 1881, và có ở miền tây Alberta tới tây bắc British Columbia, phía nam đến Arizona và New Mexico. The habitat consists of giữa to high elevation montane meadows.

Sải cánh dài khoảng 25 mm.

The larvae bore in rễ của wild Geranium species.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
mothphotographersgroup

Carmenta


title: Werauhia ringens

text:
Werauhia ringens là một loài thuộc chi Werauhia. Đây là loài bản địa của Costa Rica và Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Catalogue of Vascular Plants of Ecuador  Truy cập 12 tháng 10 năm 2009

ringens
Thực vật Costa Rica
Thực vật Ecuador


title: Ilampillai

text:
Ilampillai là một thị xã panchayat của quận Salem thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Địa lý
Ilampillai có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 257 mét (843 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ilampillai có dân số 10.629 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Ilampillai có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Ilampillai, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Parornix boreasella

text:
Parornix boreasella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Canada (Labrador và Québec) Hoa Kỳ (Pennsylvania).

Ấu trùng ăn Betula lenta và Betula nigra. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Parornix


title: Tấn Tiểu Tử hầu

text:
Tấn Tiểu Tử hầu (chữ Hán: 晉小子侯, cai trị: 709 TCN – 706 TCN), tên là Cơ Thiếu Tử (姬小子), là vị vua thứ 16 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Tấn Tiểu Tử hầu là con Tấn Ai hầu – vua thứ 15 nước Tấn.

Năm 710 TCN, vua cha Ai hầu mang quân đánh nhau với lực lượng Khúc Ốc của Cơ Xứng ở sông Phần Thủy bị thất bại và bị bắt, sau đó bị giết. Người nước Tấn lập con Ai hầu là Thiếu Tử làm vua, tức là Tấn Tiểu Tử hầu.

Lực lượng của Cơ Xứng ngày càng lớn mạnh, Tiểu Tử hầu không thể chống nổi. Năm 706 TCN, Cơ Xứng mời Tiểu Tử hầu tới gặp mặt rồi bắt giết ông.

Tấn Tiểu Tử hầu làm vua được 4 năm. Chu Hoàn Vương sai Quắc công Trọng mang quan can thiệp vào nước Tấn, đánh đuổi Cơ Xứng và lập chú Tiểu Tử hầu, em Tấn Ai hầu là Dẫn làm vua Tấn.

Xem thêm
 Tấn Ai hầu
 Tấn hầu Dẫn
 Tấn Vũ công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tấn
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ
Mất năm 705 TCN


title: Warrenaria

text:
Warrenaria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae. Các loài trong chi này là loài gây hại của cây Nothofagus pumilio, phát triển phổ biến ở Chile.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Sassia nassariformis

text:
Sassia nassariformis là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Sassia (Cymatiidae)
Động vật được mô tả năm 1902


title: Tỉnh Maryland

text:
Tỉnh Maryland là một thuộc địa của Anh tại Bắc Mỹ tồn tại từ năm 1632 đến năm 1776 khi nó gia nhập 12 thuộc địa khác trong Mười ba thuộc địa để thành lập Hoa Kỳ và trở thành tiểu bang Maryland.

Tỉnh này bắt đầu như là một thuộc địa tư hữu của các Nam tước Baltimore của Anh, là người muốn lập một nơi chứa chấp dành cho người công giáo Anh tại Tân Thế giới. Mặc dù Maryland là một nơi đi đầu trước tiên về việc khoan dung tôn giáo trong các thuộc địa của Vương quốc Anh nhưng sự xung đột tôn giáo giữa Anh Giáo, Thanh Giáo, Công giáo, và Đạo Quaker thường xảy ra trong những năm đầu. Có một lúc ngắn ngủi những kẻ nổi loạn theo Thanh Giáo đã giành được quyền kiểm soát tỉnh. Chủ nghĩa Công giáo của các Lord Baltimore đã khiến tỉnh này bị Vua theo Kháng Cách của nước Anh tước lại trong thời Cách mạng Vinh quang (Glorious Revolution) năm 1688. Nó được trao trả lại cho gia đình khi Charles Calvert, Nam tước Baltimore V tuyên bố trước công chúng rằng ông là một người Kháng Cách.

Mặc dù có sự cạnh tranh từ ban đầu với thuộc địa Virginia ở phía nam, Tỉnh Maryland đã phát triển song song và tương tự như Virginia. Các khu định cư đầu và trung tâm dân số có chiều hướng chụm lại quanh các con sông và các thủy lộ khác đổ nước vào Vịnh Chesapeake. Giống như Virginia, kinh tế của Maryland nhanh chóng dựa vào việc trồng thuốc lá để bán tại châu Âu. Nhu cầu dùng nhân công rẻ để giúp cho việc trồng thuốc lá và sau đó cho nền kinh tế nông nghiệp đa dạng mà đã phát triển khi thuốc lá rớt giá đã dẫn đến một tình trạng mở rộng nhanh khế ước lao động và sau đó là cưỡng bách di cư và nô lệ hóa người phi Châu.

Trong thời kỳ thuộc địa sau này, các phần đất phía đông và phía nam của tỉnh tiếp tục nền kinh tế thuốc lá của họ như khi cuộc cách mạng gần kề thì bắc và trung Maryland càng ngày càng trở nên các trung tâm sản xuất lúa mì. Điều này giúp đẩy mạnh sự mở rộng các thị trấn nông nghiệp phía trong nội địa như Frederick và thành phố cảng chính của Maryland là Baltimore. Tỉnh Maryland là một tỉnh năng động trong các sự kiện dẫn đến Cách mạng Mỹ.

Chuyển nhượng đặc quyền
Charles I của Anh ban đặc quyền Maryland, một thuộc địa tư hữu rộng khoảng 12 triệu mẫu Anh (49.000 km²) cho Cæcilius Calvert, Nam tước Baltimore II ngày 20 tháng 6 năm 1632. Một số sử gia xem việc ban tặng này như là một hình thức bồi thường cho cha của Calvert, người đã bị tước phong hiệu ngay sau khi ông tuyên bố ông là người Công giáo La Mã năm 1625. Đặc quyền này ban đầu được trao cho cha của Calvert, George Calvert, Nam tước Baltimore I nhưng Nam tước Baltimore I qua đời trước khi nó được thi hành, vì vậy nó được ban tặng cho con trai của ông. Thuộc địa mới được đặt tên theo tên của Hoàng hậu Henrietta Maria. Các Lord Baltimore là những người Công giáo duy nhất hoặc thành viên của Thượng viện Ireland trong lịch sử của Đế quốc Anh có hoặc tậu được một thuộc địa tư hữu; tất cả những người giai cấp thượng lưu khác đều là người Kháng Cách và được phong cho một cái tước Anh, Scotland, Vương quốc Anh.

Maryland thời thuộc địa thì lớn hơn tiểu bang Maryland ngày nay. Đất ban tặng ban đầu cho gia đình Calvert là một lãnh thổ xác định mơ hồ ở phía bắc Virginia và phía nam vĩ tuyến 40 bao gồm khoảng 12 triệu mẫu Anh (49.000 km²). Maryland mất một số đất đai gốc về tay Pennsylvania trong thập niên 1760 sau khi Charles II của Anh ban tặng thuộc địa đó lại trùng lên vùng đất của Maryland. Phân tuyến Mason-Dixon được vẽ để giải quyết việc tranh chấp ranh giới giữa hai thuộc địa. Maryland cũng đã nhượng một phần lãnh thổ để lập ra Đặc khu Columbia mới sau Cách mạng Mỹ.

Là người cai trị, Lord Baltimore có chủ quyền trực tiếp đối với tất cả đất đai được ban tặng. Ông có quyền chuyên chính đối với lãnh địa của mình. Những người định cư bị bắt buộc phải tuyên thệ trung thành với ông hơn là với Danh sách quân chủ Anh.

Định cư ban đầu

Thuộc địa Maryland là một thuộc địa miền nam. Lord Baltimore là một người cải đạo theo Công giáo. Đây là một điều sỉ nhục lớn lao đối với một người thượng lưu của Anh Quốc trong thế kỷ 17 nơi mà Công giáo La Mã được xem là kẻ thù của vương miện Anh, là kẻ phản bội đối với đất nước. Tại Maryland, Baltimore tìm cách thành lập nơi ẩn cư cho những người theo đạo Công giáo của Vương quốc Anh và để chứng minh rằng người Công giáo và người Kháng cách có thể sống hài hòa với nhau. Ông thậm chí đã đưa ra đạo luật nói đến việc khoan dung tôn giáo.

Gia đình Calvert chiêu mộ nhiều người định cư cả Công giáo và Kháng cách đến sống tại Maryland, khuyến dụ họ bằng việc ban đất và ban hành một chính sách khoan dung tôn giáo. Trong số 200 người định cư ban đầu đến Maryland định cư trên các chiếc thuyền Ark và Dove thì người Kháng cách là đa số. Thật vậy, người Kháng cách vẫn là đa số trong suốt lịch sử của Maryland thời thuộc địa.

Thuyền Ark và Dove đổ bộ tại Đảo St. Clement vào ngày 25 tháng 3 năm 1634. Những người định cư mới được em trai của Lord Baltimore là Leonard Calvert hướng dẫn. 150 người di dân đã mua đất của người bản thổ Mỹ Yaocomico và thành lập Thành phố St. Mary.

Năm 1642, Maryland tuyên chiến người Susquehannock. Người Susquehannock với sự giúp đỡ của Tân Thụy Điển đã đánh bại Maryland năm 1644. Người Susquehannock vẫn trong tình trạng sẵn sàng chiến tranh với Maryland cho tới khi một hiệp ước hòa bình được ký kết năm 1652.

Maryland và Nội chiến Anh
Năm 1654, sau Đệ tam Nội chiến Anh (1649-1651), các lực lượng Đại nghị (Kháng Cách) lấy lại sự kiểm soát Maryland và Thống đốc William Stone đi sống lưu vong tại Thuộc địa Virginia. Stone trở về mùa xuân sau đó với vai trò thủ lĩnh lực lượng Công giáo Cavalier và đưa quân về Annapolis.

Trong trận đánh được biết như là Trận Severn (25 tháng 3 năm 1655), Stone bị đánh bại và bị bắt làm tù binh. Stone được Josias Fendall thay thế trong vai trò thống đốc (khoảng từ 1628-1687).

Thời kỳ thuộc địa sau này và nền kinh tế đồn điền
Năm 1672, Lord Baltimore tuyên bố Maryland gồm có khu định cư Whorekills trên bờ tây của Vịnh Delaware, một vùng dưới quyền pháp lý của Tỉnh New York. Một lực lượng được đưa đến đây để tấn công và chiếm khu định cư này. New York không thể nhanh tay đánh trả vì New York chẳng bao lâu sau đó cũng bị người Hà Lan tái chiếm. Maryland sợ rằng người Hà Lan sẽ dùng quân đồng minh Iroquois tái chiếm khu định cư. Khu định cư này được trả lại Tỉnh New York khi New York bị quân Hà Lan tái chiếm năm 1674.

Trong thế kỷ 17, đa số người Maryland sống trong những điều kiện khó khăn trong những nông trại nhỏ của gia đình. Trong lúc họ trồng nhiều loại cây ăn trái, rau, ngũ cốc và nuôi gia cầm thì vụ mùa đẻ ra tiền là thuốc lá mà chẳng bao lâu trở nên thống lĩnh nền kinh tế tỉnh. Thuốc lá đôi khi được dùng làm tiền và lập pháp thuộc địa bắt buộc phải thông qua một luật ra lệnh cho người trồng thuốc lá phải trồng một số lượng bắp để bảo đảm rằng những người thực dân sẽ không bị đói.

Giống như tỉnh lớn lân cận là Virginia, Maryland đã phát triển thành một thuộc địa đồn điền vào thế kỷ 18. Vào năm 1755, khoảng 40% dân số Maryland là người da đen. Các nhà trồng trọt Maryland cũng đã sử dụng rộng khắp những người phục dịch theo khế ước và lao động khổ sai. Một hệ thống rộng lớn các con sông để giúp cho việc vận chuyển sản phẩm từ các đồn điền nội địa ra duyên hải Đại Tây Dương để xuất khẩu. Baltimore là cảng quan trọng hạng nhì của miền nam trong thế kỷ 18, chỉ đứng sau Charleston, Nam Carolina.

Maryland cho đến Cách mạng Mỹ
Thuốc lá là một trong những vụ mùa sinh tiền tại thuộc địa này. Maryland tuyên bố độc lập khỏi Vương quốc Anh năm 1776 với Samuel Chase, William Paca, Thomas Stone, và Charles Carroll của Carrollton ký tên vào bản Tuyên ngôn Độc lập cho thuộc địa này. Năm 1781, Maryland trở thành tiểu bang cuối cùng thông qua Các Điều khoảng Liên bang. Maryland chấp nhận Hiến pháp Hoa Kỳ một cách dễ dàng hơn, thông qua vào ngày 28 tháng 4 năm 1788.

Xem thêm
Danh sách các thống đốc thuộc địa của Maryland

Tham khảo

Liên kết ngoài
Colonial history of Maryland

Mười ba thuộc địa
Cựu quốc gia Bắc Mỹ
Cựu thuộc địa và xứ bảo hộ Anh tại châu Mỹ
Cựu thuộc địa Anh (trước 1707)
Thuộc địa Hoa Kỳ (Anh)
Thuộc địa Maryland
Lịch sử tiền bang Maryland


title: Chauffours

text:
Chauffours  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 152 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Sankt Märgen

text:
Sankt Märgen là một đô thị ở giữa rừng Đen, thuộc huyện Breisgau-Hochschwarzwald. Đô thị này có diện tích 33,32 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 1859 người. Thị xã nghỉ dưỡng Kurort nằm khoảng 25 km về phía bắc của Freiburg im Breisgau.

Liên kết ngoài
 Thị xã Erdeven
  St. Märgen:History and images


title: Eucera arachosiae

text:
Eucera arachosiae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Tkalcu mô tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1978


title: Riofrío del Llano

text:
Riofrío del Llano là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 57 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Waving (nhảy)

text:
Waving (nhảy sóng) là một thể loại nhảy "ảo" bao gồm một loạt các động tác được thực hiện liên tục, khiến cho người xem có cảm tưởng như một làn sóng đang chạy qua cơ thể của vũ công.

Người ta tin rằng waving bắt nguồn từ popping và funk, và nó thường được kết hợp với popping cùng những kiểu nhảy có liên quan khác trong khi biểu diễn. Tuy nhiên, ngày nay có nhiều vũ công có thể biểu diễn waving mà không cần phải kết hợp với popping, điển hình như David Elsewhere. Waving cũng thường được kết hợp với liquid dancing (múa lỏng), nhất là khi nhảy với các bài hát thuộc dòng electronica.

Các kĩ thuật

Armwave (Sóng Tay)

Đây là kĩ thuật cơ bản của nhảy sóng. Thực hiện bằng cách đưa hai cánh tay sang hai bên sao cho chúng cùng nằm trên một đường thẳng và song song với mặt đất. Vũ công nâng lên và hạ xuống các phần liền kề nhau trên toàn bộ đường thẳng đó trong khi phần còn lại của cơ thể được giữ yên, bắt đầu từ đầu ngón tay bên này và kết thúc ở đầu ngón tay bên kia. Một điều rất quan trọng là phần còn lại của cơ thể phải được giữ yên, gần như không cử động.

Có một động tác thường khiến cho người mới tập armwave gặp khó khăn là "nâng khuỷu tay". Khi nâng đến phần khuỷu tay, họ thường nâng luôn cả bàn tay lên. Nâng cùng lúc nhiều phần là điều không nên trong khi thực hiện waving, vậy nên bạn phải cố gắng hạ thấp bàn tay xuống để duy trì ảo giác là nó vẫn nằm yên. Khi "sóng" di chuyển tới phần ngực, nó có thể đi qua mặt trước của ngực hoặc đi dọc qua lưng, ở đó vũ công có thể thêm vào các động tác như xoay đầu theo hướng di chuyển của sóng hay hít vào khi sóng đi tới và thở ra khi nó đi qua. Khi tập thành thạo, vũ công có thể làm xuất hiện nhiều làn sóng đồng thời trên cánh tay; bắt đầu và kết thúc ở bất cứ phần nào của cánh tay; hướng cho làn sóng đi qua phần thân dưới để thực hiện kĩ thuật bodywave (sóng thân).

Các điểm cơ bản có thể là 11 điểm hoặc 7 điểm. 11 điểm với thứ tự dao động lần lượt là ngón tay-mu bàn tay-cổ tay-khuỷu tay-vai-ngực-vai-khuỷu tay-cổ tay-mu bàn tay-ngón tay. Còn với 7 điểm thì chỉ bắt đầu và kết thúc ở cổ tay.

Để tăng thêm hiệu ứng "ảo" cho sóng tay, các vũ công thường kết hợp động tác xoay vai thay vì nhún và hạ như bình thường: Vai của bên sóng tới được xoay tròn từ trước ra sau, còn vai của bên sóng ra được xoay từ sau ra trước.

Bodywave (Sóng Thân)

Cũng như sóng tay, sóng thân cho người xem cảm giác như có một làn sóng đi lên xuống dọc qua phần thân của vũ công. Kĩ thuật này kết hợp các phần cơ quanh vai, hông và chân. Có 4 điểm cơ bản với trình từ dao động lần lượt như sau: đầu-ngực-hông-đầu gối hoặc ngược lại. Một số vũ công còn thêm vào động tác uốn vai ra trước và xoay bàn chân để làm cho hiệu ứng đẹp hơn.

Sóng thân còn có một kĩ thuật độc đáo nữa là Side Bodywave (Sóng Thân Ngang). Không giống như sóng thân bình thường, sóng thân ngang đòi hỏi vũ công phải đưa lần lượt các điểm cơ bản sang một bên (trái hoặc phải) để tạo hiệu ứng sóng chạy qua cơ thể của họ theo chiều ngang. Kĩ thuật này đòi hỏi vũ công cần có sự mềm dẻo và tập luyện nhiều cho phần cơ chân, đặc biệt là cơ cổ chân.

Tham khảo

Popping (nhảy)


title: 2490 Bussolini

text:
2490 Bussolini (1976 AG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 1 năm 1976 bởi Felix Aguilar Observatory ở El Leoncito.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2490 Bussolini

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Saxel

text:
Saxel là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Bulbophyllum ceratostylis

text:
Bulbophyllum ceratostylis là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Drapetes nigricans

text:
Drapetes nigricans là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bonvouloir miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Đội bóng đá Thể Công

text:
Đội bóng đá Thể Công (trước đây có thời gian mang tên Câu lạc bộ Thể dục Thể thao Quân đội) là một câu lạc bộ bóng đá tiền thân của Câu lạc bộ Bóng đá Viettel, do Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng quản lý.

Năm 2009, Bộ Quốc phòng quyết định thu hồi phiên hiệu Thể Công. Câu lạc bộ được chuyển giao từ Tổng cục Chính trị sang Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) quản lý và chính thức mang tên Câu lạc bộ Bóng đá Viettel.

Lịch sử
Xem thêm Câu lạc bộ bóng đá Viettel
Ngày 23 tháng 9 năm 1954, thể theo chỉ định của Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị vào lúc đó là Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Đoàn Công tác Thể dục Thể thao Quân đội được thành lập. Thể Công vốn là tên viết tắt của cụm từ "Thể dục thể thao công tác đội". Hạt nhân đầu tiên của đội gồm 23 cán bộ chiến sĩ của Trường Sĩ quan Lục quân I được chia làm ba đội: bóng đá 11 cầu thủ (nay là Câu lạc bộ Bóng đá Viettel), bóng rổ 5 người (nay là CLB Bóng rổ Quân chủng Phòng không - Không quân) và bóng chuyền 6 người (nay là Câu lạc bộ Bóng chuyền Thể Công - Tân Cảng). Ngoài ra cả ba đội bóng còn có một cầu thủ dự bị đặc biệt đó là Lý Đức Kim vừa biết đá bóng, vừa biết bóng rổ, bóng chuyền, vừa có khả năng làm y tá, vừa hậu cần giỏi. Kim kiêm luôn các chức năng hỗ trợ trên. 11 cầu thủ bóng đá Thể Công đầu tiên chơi theo đội hình chiến thuật W - M gồm: Thủ môn Lê Nhâm; Trung vệ Nguyễn Văn Hiếu; Hậu vệ phải Phạm Ngọc Quế; Hậu vệ trái Nguyễn Thiêm; Tiền vệ phải Ngô Xuân Quýnh; Tiền vệ trái Phạm Mạnh Soạn; Tả biên Trương Vinh Thăng; Hữu biên Nguyễn Bá Khánh; Trung phong Nguyễn Văn Bưởi (Đội trưởng); Hộ công phải Nguyễn Thông (Kiêm luôn Huấn luyện viên); Hộ công trái Vũ Tâm (tức Phạm Vinh).

Hơn một tháng sau, ngày 25 tháng 10, trong trận bóng đá đầu tiên được tổ chức từ ngày giải phóng Thủ đô Hà Nội tại sân vận động Hàng Đẫy, Thể Công đã có trận đấu đầu tiên trong lịch sử của mình gặp đội Trần Hưng Đạo, gồm các cầu thủ xuất thân từ giới lao động Thủ đô. Đội giành chiến thắng với tỉ số 1-0 với bàn thắng duy nhất của trận đấu được ghi ngay từ giây thứ 30 do công của trung phong đội trưởng Nguyễn Văn Bưởi.

Đến năm 1955, giải bóng đá đầu tiên của Việt Nam được tổ chức tại Hải Phòng với tên gọi "Giải Hoà Bình", đội Thể Công tham gia hai đội hình A và B. Cả hai đội đều giành chức vô địch của hai hạng A và B.

Từ năm 1955 đến năm 1979, Thể Công luôn là đội bóng mạnh quốc gia với 13 lần vô địch giải bóng đá hạng A Việt Nam. Ngoài ra Thể Công còn có rất nhiều trận thắng vẻ vang khắp Quốc tế như 2 trận thắng đội Bát Nhất (đội bóng mạnh nhất Trung Quốc lúc đó) hay thắng cả đội tuyển Cuba rất mạnh... Trong khoảng thời gian đấy, lứa cầu thủ tiêu biểu của Thể Công là lứa Nguyễn Thế Anh (Ba Đẻn), Nguyễn Cao Cường, Quản Trọng Hùng, Vương Tiến Dũng, Nguyễn Trọng Giáp, Vũ Mạnh Hải... với đa số là lứa cầu thủ trẻ được đi tập huấn dài hạn ở Triều Tiên năm 1967 và khi về nước họ là những cầu thủ tiêu biểu, xuất sắc hàng đầu Quốc gia.

Sau khi đất nước thống nhất và chính thức có giải Vô địch Quốc gia, Thể Công vẫn luôn là một trong những đội bóng mạnh nhất Việt Nam với 5 lần vô địch (tính tới năm 1998). Các cầu thủ Thể Công luôn là nòng cốt của đội tuyển Quốc gia và đóng góp rất nhiều cầu thủ trong lứa thế hệ vàng của bóng đá Việt Nam như thủ môn Trần Tiến Anh, các cầu thủ Đỗ Mạnh Dũng, Nguyễn Mạnh Cường, Nguyễn Hồng Sơn, Trương Việt Hoàng, Nguyễn Đức Thắng, Phạm Như Thuần, Triệu Quang Hà, Đặng Phương Nam, Vũ Công Tuyền... Thể Công là đội bóng trụ lâu nhất ở V-League khi tới năm 2004 đội mới bị xuống hạng (năm 1980 CLB Quân đội không tham dự giải).

Tròn 50 năm thành lập, năm 2004, câu lạc bộ xếp thứ 11/12 tại Giải Vô địch Quốc gia 2004 và phải xuống hạng Nhất. Đội bóng thi đấu yếu kém một phần do chủ trương không tuyển ngoại binh, trái ngược với tất cả các đội bóng khác khi đó. Sang mùa giải sau, câu lạc bộ đổi tên thành Thể Công Viettel (Viettel là tên giao dịch của Tổng Công ty Điện tử Viễn thông Quân đội) và chịu sự quản lý một phần của đơn vị này. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị câu lạc bộ nên trở lại tên gọi cũ.

Ngày 1 tháng 9, Thể Công chính thức giành quyền lên V-League sau khi thắng Tây Ninh với tỷ số 5-3. Ngay sau đó, đội bóng chính thức trở lại tên gọi cũ - Thể Công.

Tính tới nay, Thể Công là câu lạc bộ giàu truyền thống nhất Việt Nam với 19 lần vô địch, bao gồm gồm 9 lần vô địch giải hạng A miền Bắc, 4 lần vô địch giải hạng A Quốc gia và 6 lần vô địch Quốc gia và vô số giải thưởng khác. Câu lạc bộ luôn sản sinh ra nhiều tài năng kiệt xuất của bóng đá Việt Nam cũng như khu vực. Thể Công cũng là câu lạc bộ có đội ngũ cổ động viên đông đảo nhất Việt Nam với các cổ động viên từ Bắc vào Nam.

Ngày 22 tháng 9 năm 2009 (trước ngày kỷ niệm 55 năm thành lập Đoàn thể thao Thể Công) Bộ Quốc phòng đã quyết định thu hồi phiên hiệu Thể Công và đội bóng chính thức mang tên Viettel.

Tên gọi

 Đội bóng đá Thể Công: 1954-1975, 1999-2002.
 Đội bóng đá CLB (Thể dục Thể thao) Quân đội: 1976-1998.
 CLB Bóng đá Thể Công: 2003-2004, 2008-2009.
 CLB Bóng đá Thể Công Viettel: 2005-2007.
 CLB Bóng đá Viettel: 2009.

Sân vận động

Hơn 40 năm lịch sử của Thể Công gắn liền với sân vận động Cột Cờ, một sân vận động nhỏ nằm giữa Thủ đô Hà Nội, trong khuôn viên sân Đoan Môn của Di tích Hoàng thành Thăng Long, cách không xa Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và tòa nhà Quốc hội. Từ sau mùa giải năm 1998, Thể Công lần lượt sử dụng sân vận động Hàng Đẫy rồi sân vận động Quốc gia Mỹ Đình làm sân nhà.

 1954-1965, 1970-1998: Sân vận động Cột Cờ.
 1999-2005, 2009: Sân vận động Hàng Đẫy.
 2006-2008: Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình.

Đội hình hiện tại
 Đội hình của Viettel

Thành tích (Tính từ trước và sau khi đổi phiên hiệu năm 2009)

Danh hiệu Quốc tế

- Giải bóng đá Quân đội các nước ASEAN
 Vô địch: 2004.

 Á quân: 1999.

- Giải bóng đá Quân đội các nước Xã hội chủ nghĩa (SKDA)
 Hạng ba: 1989.

Danh hiệu Giải Vô địch bóng đá cấp Quốc gia
 19 lần vô địch (Kỷ lục): 1955 (Giải Hòa Bình), 1956, 1958, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1981-82, 1982-83, 1987, 1990, 1998, 2020. Cụ thể:

- Giải bóng đá hạng A miền Bắc Việt Nam
 10 lần vô địch: 1955 (Giải Hòa Bình), 1956, 1958, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976.

 Á quân: 1957

- Giải bóng đá hạng A Quốc gia Việt Nam
 3 lần vô địch: 1977, 1978, 1979 (cả 3 lần đều vô địch cấp toàn quốc).

- Giải bóng đá Vô địch Quốc gia Việt Nam
 6 lần vô địch: 1981-82, 1982-83, 1987, 1990, 1998, 2020.

 Á quân: 1984, 1986, 1989.

 Hạng ba: 1985, 1992, 1993-94, 2000-01.

Các Danh hiệu khác

- Giải bóng đá Cúp Quốc gia Việt Nam
 4 lần Á quân: 1992, 2004, 2009 và 2020.

- Giải bóng đá Siêu Cúp Quốc gia Việt Nam
 Vô địch: 1998.

 Á quân: 2020.

- Giải bóng đá Dunhill Cup
 Hạng ba: 1998.

Đại hội TDTT toàn quốc - Bộ môn bóng đá nam
 Vô địch: 2001.

Danh hiệu ở các hạng đấu thấp hơn

- Giải bóng đá hạng Nhất Quốc gia Việt Nam
 2 lần vô địch: 2007, 2018 (V.League 2).

- Giải bóng đá hạng Nhì Quốc gia Việt Nam
 Vô địch: 2015.

 Á quân: 2009 (Đội trẻ).

- Giải bóng đá hạng Ba Quốc gia Việt Nam
 3 lần vô địch: 2008 (đội trẻ), 2012, 2015 (đội trẻ).

Danh hiệu Giải trẻ

- Giải bóng đá Thiếu niên (U-13) toàn quốc Việt Nam
 Vô địch: 2011, 2015, 2016.

 Á quân: 2012, 2013, 2017.

 Hạng ba: 2014

- Giải bóng đá U-15 Quốc gia Việt Nam
 Vô địch: 2015.

 Á quân: 2002, 2013, 2017, 2018.

 Hạng ba: 2014, 2019

- Giải bóng đá U-17 Quốc gia Việt Nam
 2 lần vô địch: 2018, 2023.

 2 lần Á quân: 2015, 2017.

 5 lần hạng ba: 2005, 2011, 2014, 2016, 2019.

- Giải bóng đá U-19 Quốc gia Việt Nam
 3 lần vô địch: 1998, 2002, 2009.

 3 lần Á quân: 1997, 2016, 2022.

 3 lần hạng ba: 2014, 2017, 2018.

- Giải bóng đá U-21 Quốc gia Việt Nam
 4 lần vô địch: 1997, 1998, 1999, 2020.

 Á quân: 2017.

 3 lần hạng ba: 2005, 2018, 2022.

Một số cầu thủ nổi bật

Xem thêm
Câu lạc bộ bóng đá Viettel

Chú thích

Liên kết ngoài
 Hồ sơ các cầu thủ và ban huấn luyện Thể Công tham dự V-League 2009
 Diễn đàn chính thức của Hội Cổ động viên Thể Công

T
Câu lạc bộ bóng đá Việt Nam
Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 1954


title: Tùng Dương (định hướng)

text:
Tùng Dương có thể là:

Ca sĩ Việt Nam Nguyễn Tùng Dương (18/9/1983-)
Diễn viên Việt Nam Nguyễn Đỗ Tùng Dương (19/1/1969-)
Nguyễn Tùng Dương (sinh năm 2000): vận động viên nhảy cầu Việt Nam
Huyện Tùng Dương thuộc địa cấp thị Lệ Thủy, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc
 Trung úy cảnh sát giao thông Nguyễn Tùng Dương trong Vụ án cầu Chương Dương

Xem thêm
 Tung Dương, một huyện thuộc địa cấp thị An Khánh, tỉnh An Huy, Trung Quốc


title: Cassagnoles, Gard

text:
Cassagnoles là một xã trong tỉnh Gard thuộc vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Xã Cassagnoles, Gard nằm ở khu vực có độ cao trung bình 139 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gard


title: Thiên Tuấn

text:
Thiên Tuấn (, ) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Mông Cổ & dân tộc Tạng Hải Tây, tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc.

Trấn
 Tân Nguyên (新源镇)
 Mộc Lý (木里镇)
 Giang Hà (江河镇)

Hương
 Khoái Nhĩ Mã (快尔玛乡)
 Chu Quần (舟群乡)
 Tri Hiệp Mã (知合玛乡)
 Tô Lý (苏里乡)
 Sinh Cách (生格乡)
 Dương Khang (阳康乡)
 Long Môn (龙门乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin riêng trên Tân Hoa xã

Đơn vị cấp huyện Thanh Hải
Hải Tây


title: Rhipidia femorasetosa

text:
Rhipidia femorasetosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Caramel

text:
Caramel, còn gọi nước hàng, đường thắng hay kẹo đắng, là loại nước có màu nâu, thu được bằng cách đun nóng các loại đường. Nước caramel được dùng để tạo hương vị cho các loại bánh (bánh flan, bánh trứng), kẹo, kem lạnh hoặc dùng trong chế biến một số món ăn châu Á như thịt kho, cá kho...

Quá trình caramel hóa xảy ra khi gia nhiệt chậm các loại đường ở nhiệt độ khoảng 170 °C (340 °F). Khi đường tan chảy, các phân tử bị phá vỡ và tái tạo thành các hợp chất có màu sắc và hương vị đặc trưng.

Hóa học
Caramel hóa là việc loại bỏ nước khỏi đường, dẫn đến đồng phân hóa và trùng hợp đường thành các hợp chất cao phân tử. Các hợp chất như difructoza-anhydrid có thể được tạo ra từ các monosacarit sau khi mất nước. Các phản ứng phân mảnh tạo nên các hợp chất phân tử lượng thấp dễ bay hơi và có thể tạo hương vị. Phản ứng trùng hợp tạo thành các hợp chất cao phân tử sẽ làm cho sản phẩm có màu nâu đậm.

Chất tạo màu caramel
Chất tạo màu caramel (150/E150) là chất lỏng, đậm đặc, màu nâu đậm, vị đắng thu được từ phản ứng caramel hóa đường và được đóng chai để dùng trong công nghiệp thực phẩm. Các loại đồ uống như nước cola sử dụng màu caramel.

Xem thêm
Màu caramel

Chú thích

Liên kết ngoài

Phụ gia thực phẩm
Kẹo
Nguyên liệu thực phẩm
Món ngọt


title: 2183 Neufang

text:
2183 Neufang (1959 OB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 7 năm 1959 bởi C. Hoffmeister ở Bloemfontein.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2183 Neufang

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1959


title: Amblyptila

text:
Amblyptila là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Amblyptila cynanchi Vári, 1961
Amblyptila strophanthina Vári, 1961

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Gracillariidae


title: Mani, Burkina Faso

text:
Mani là một tổng thuộc  Gnagna (tỉnh) ở phía bắc  Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Manni. Dân số năm 2006 là 68.293 người..

Các thị xã và làng xã
Balemba, Bangaye, Bantouankpéba, Barhiaga, Bombonyenga, Boudangou, Boulyendé, Boungou-Folgou, Boungou-Natimsa, Bourgou, Dabesma, Dakiri, Dassari, Dayédé, Gongorgou, Gori, Kamissi, Kankantchiaga, Karamama, Koadaba, Komboassi, Komona, Koulfo, Kouriga, Lahama, Lampiadi, Lanyabidi, Liougou, Lipaka, Loagré, Madori, Malioma, Margou, Mopienga, Nagbingou, Nakouri, Obadé, Obdaga, Pognamadéni, Pougdiari, Samboandi, Siédougou, Tambidi, Tambifoagou, Toabré, Tomonga, Turmaye, Yarba e Yarba-Lampiadi.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Gnagna


title: 22983 Schlingheyde

text:
22983 Schlingheyde (1999 VY34) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22983 Schlingheyde

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Anchastus unicolor

text:
Anchastus unicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Elfriede Jelinek

text:
| image = Elfriede jelinek 2004 small.jpg
| caption = Elfriede Jelinek in 2004
| pseudonym =
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place = Mürzzuschlag, Styria, Áo
| occupation =
| nationality = Áo
| years active = 1963-nay
| period =
| genre =
| subject =
| movement =
| notableworks = Die Kinder der Toten, The Piano Teacher
| influences =
| influenced =
| website =
| signature = Elfriede Jelinek signature.svg
}}

Elfriede Jelinek (sinh ngày 20 tháng 10 năm 1946) là một nữ nhà văn, nhà viết kịch Áo đã đoạt giải Roswitha năm 1978, giải Georg Büchner năm 1998, giải Franz Kafka 2004 và giải Nobel Văn học năm 2004.

Tiểu sử
Elfried Jelinek sinh ở Mürzzuschlag, Styria, Áo. Bố là người Séc gốc Do Thái, trong những năm Chiến tranh thế giới thứ hai là nhà hóa học làm việc trong một nhà máy có tầm quan trong chiến lược của quân đội Đức nên không bị thủ tiêu. Mẹ là một tín đồ Thiên Chúa giáo người România gốc Đức, xuất thân trong một gia đình quý tộc ở Viên. Jelinek lớn lên tại Wien, nơi bà được học đàn organ và sáng tác nhạc tại Nhạc viện Wien. Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1964, bà học lịch sử nghệ thuật và nghệ thuật sân khấu tại Đại học Wien.

Năm 1967 Jelinek in tập thơ đầu tay Lisas Schatten (Cái bóng của Lisa). Bà tham gia tích cực vào phong trào đấu tranh sinh viên ở châu Âu trong thập niên 1970 và những năm 1974-1991 là đảng viên Đảng Cộng sản Áo. Năm 1974, Wenn die sonne sinkt, ist für manche schon büroschluß (Khi mặt trời lặn là lúc đóng cửa hàng) của bà được tuyên bố là vở kịch thành công nhất trong năm tại Áo. Cùng năm, bà kết hôn với nhạc sĩ người Đức Gottfried Hüngsberg và từ đó sống khi ở Wien, khi ở Đức. Tiểu thuyết Die Liebhaberinnen (Những cô người tình, 1975) và Die Ausgesperrten (Những kẻ bị cấm cửa, 1980) được bạn đọc Đức hoan nghênh.

Tính dục nữ và các xung đột phái tính là chủ đề lớn xuyên suốt sự nghiệp sáng tác của Elfriede Jelinek. Năm 1983 Jelinek xuất bản tiểu thuyết đỉnh cao của mình Die Klavierspielerin (Cô gái chơi dương cầm), viết về cô giáo dạy dương cầm Erika Kohut nghiêm trang, mắc bệnh bạo dâm, trong cuộc tìm kiếm bản thể và vật lộn để tự kiểm soát mình. Tác phẩm đã được đạo diễn người Áo Michael Haneke dựng thành phim cùng tên rất nổi tiếng (đoạt 3 giải thưởng trong Liên hoan phim Cannes 2001). Chủ đề này được tiếp tục trong tiểu thuyết Lust (Ham muốn, 1989).

Tại Áo, thái độ của công chúng đối với Elfriede Jelinek khá phức tạp, đặc biệt sau vụ bê bối do hài kịch Burgtheater (Nhà hát Burg, 1984) của bà gây nên. Jelinek chỉ trích quyết liệt việc nước Áo từng dính líu với Đức quốc xã và sự nổi lên của chủ nghĩa cực đoan chính trị, gọi Áo là "quốc gia của bọn tội phạm" và mô tả nó như vương quốc của những người chết trong tiểu thuyết Die Kinder der Toten (Lũ trẻ chết chóc, 1995). Năm 1998, nhà cầm quyền Áo cấm trình diễn các vở kịch của Jelinek; năm 2000 bà đe dọa rời nước Áo và không cho phép trình diễn kịch của mình tại các nhà hát Áo. Mặc dù vậy, Elfriede Jelinek vẫn là một nhà văn có ảnh hưởng quan trọng trong nền văn học đương đại Áo và là tác giả viết tiếng Đức danh tiếng hàng đầu hiện nay.

Thời gian về sau, Elfriede Jelinek chuyển sang viết kịch nhiều hơn, thay lối độc thoại truyền thống bằng những độc thoại đa thanh không phân định rõ vai mà cho phép nhiều cấp độ khác nhau của tâm thức và lịch sử vang lên cùng một lúc. Những tác phẩm mới nhất của bà có thể kể đến tập kịch In den Alpen (Ở núi Alps, 2002), vở kịch Der Tod und das Mädchen (Cái chết và cô gái, 2003) và vở kịch chỉ trích kịch liệt cuộc chiến tại Iraq Bambiland (2003). Đến nay, Jelinek đã viết khoảng 30 tác phẩm gồm cả văn xuôi và kịch (gồm cả kịch bản phim). Ngoài ra bà còn là dịch giả, từng dịch tác phẩm của Thomas Pynchon, Georges Feydeau, Eugene Labiche, Christopher Marlowe. Tác phẩm của bà được dịch ra nhiều thứ tiếng. Bà nhận được gần 20 giải thưởng các loại (cả quốc gia và quốc tế). Đỉnh cao là giải Nobel Văn học năm 2004. Elfried Jelinek được trao giải vì những tác phẩm khắc họa một thế giới tàn nhẫn của bạo lực và quy phục, của kẻ đi săn và con mồi. Những tiểu thuyết và kịch của bà mang dòng chảy âm thanh và phản âm thanh đầy nhạc tính, với năng lực tu từ ngoại hạng đã phát lộ cái bất hợp lý của những khuôn mẫu sáo mòn cùng quyền uy chinh phục của chúng trong xã hội. Tiểu thuyết đỉnh cao của Elfriede Jelinek là Die Klavierspielerin.

Tác phẩm
 Lisas Schatten (1967), thơ
 Wir sind Lockvögel, Baby! (Bé ơi, chúng ta là những con mồi!, 1970), tiểu thuyết
 Michael: ein Jugendbuch für die Infantile sellschaft (Michael: một cuốn sách trẻ con cho hội nhóc, 1972), tiểu thuyết
 Wenn die sonne sinkt, ist für manche schon büroschluß (Khi mặt trời lặn là lúc đóng cửa hàng, 1974), kịch
 Die Liebhaberinnen (Tình ơi là tình, 1975), tiểu thuyết
 Die Ausgesperrten (Những kẻ bị cấm cửa, 1980), tiểu thuyết
 Clara S (1982), kịch
 Die Klavierspielerin (Cô giáo dương cầm, 1983), tiểu thuyết
 Burgtheater (Nhà hát Burg, 1984), hài kịch
 Lust (Ham muốn, 1989), tiểu thuyết
 Totenauberg (1991), kịch
 Die Kinder der Toten (Con cái những người đã chết, 1995), tiểu thuyết
 Stecken, Stab, und Stangl (Chọc, gậy và que, 1996), kịch
 Gier (Sự thèm khát, 2000), tiểu thuyết
 In den Alpen (Ở núi Alps, 2002), tập kịch
 Bambiland (2003), kịch
 Der Tod und das Mädchen (Cái chết và cô gái, 2003) kịch
 Bên đường biên giới (2004), diễn từ nhận giải Nobel

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Elfriede Jelineks Website mit ausführlichem Werkverzeichnis
 Official website
 Elfriede Jelinek: New German dramatic art.
 Elfriede Jelinek-Forschungszentrum
 Nobel site biography
 BBC synopsis
 Biography at FemBio
 Die Gewaltproblematik bei Elfriede Jelinek
  Elfriede Jelinek: Nichts ist verwirklicht. Alles muss jetzt neu definiert werden.

Nhà văn Áo
Nhà văn Đức
Nhà viết kịch Áo
Nhà viết kịch Đức
Người đoạt giải Nobel Văn học
Nhân vật còn sống
Người Áo đoạt giải Nobel
Phụ nữ đoạt giải Nobel
Sinh năm 1946
Tiểu thuyết gia thế kỷ 20
Tiểu thuyết gia thế kỷ 21
Nhà soạn kịch thế kỷ 20
Nữ nhà văn thế kỷ 20
Nữ nhà văn thế kỷ 21


title: Diabrotica orthocosta

text:
Diabrotica orthocosta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne & Bechyne miêu tả khoa học năm 1969.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Nakhon Sawan (tỉnh)

text:
Nakhon Sawan (tiếng Thái: นครสวรรค์, phiên âm: Na-khon Xa-van) là một tỉnh miền Bắc của Thái Lan. Các tỉnh giáp giới (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Kamphaeng Phet, Phichit, Phetchabun, Lopburi, Sing Buri, Chainat, Uthai Thani và Tak. Tên gọi Nakhon Sawan có nghĩa Thành phố thiên đàng.

Biểu tượng

Các đơn vị hành chính

Tỉnh này có 13 huyện (amphoe) và 2 huyện nhỏ (king amphoe). Các huyện này lại được chia thành 130 xã (tambon) và 1328 thôn (muban).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Province page from the Tourist Authority of Thailand
 The Official Website of Nakhon Sawan from the Governor Office
 Information Nakhon Sawan (www.nakhonsawanprovince.com)

Tỉnh của Thái Lan


title: Asolo

text:
Asolo là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Treviso, vùng Veneto, Ý. Đô thị này có diện tích km2, dân số là người (thời điểm năm).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Treviso
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Bách tán Đài Loan kín

text:
Bách tán Đài Loan kín (danh pháp khoa học: Taiwania cryptomerioides) là loài cây thuộc họ Hoàng đàn. Đây là loài bản địa của Đông Á, sống tại vùng núi miền Trung Đài Loan, một số vùng ở tây nam Trung Quốc, vùng biên giới giáp Trung Quốc của Myanma và miền bắc Việt Nam.

Đây là một trong các loài cây lớn nhất của châu Á, có thể cao đến 80 m và đường kính thân gỗ đến 4 m.

Chú thích

Tham khảo

  Listed as Vulnerable (VU A1d v2.3)

C
Thực vật Đài Loan
Thực vật Myanmar
Thực vật Việt Nam
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Trung Quốc


title: Teucholabis perebenina

text:
Teucholabis perebenina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Sapatgram

text:
Sapatgram là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực thị xã (town area committee) của quận Dhubri thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Địa lý
Sapatgram có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 27 mét (88 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sapatgram có dân số 12.046 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Sapatgram có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Sapatgram, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam


title: Tillandsia capistranoensis

text:
Tillandsia capistranoensis là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

C
Thực vật México


title: Capriolo

text:
Capriolo là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 10,65 km², dân số 8336 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Adro, Castelli Calepio, Credaro, Palazzolo sull'Oglio, Paratico

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Chùa Khải Tường

text:
Chùa Khải Tường là một ngôi cổ tự, trước đây tọa lạc trên một gò cao tại ấp Tân Lộc, thuộc Gia Định xưa; nay ở khoảng khu vực Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, số 28, Võ Văn Tần, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Đây có thể được kể là ngôi già lam cổ nhất nhì ở vùng đất ấy, nhưng đã bị phá hủy dưới thời Pháp thuộc.

Lịch sử

Vào khoảng năm Giáp Ngọ (1744), Thiền sư Phật Ý-Linh Nhạc (1725-1821, là người đem chi phái Lâm Tế dòng đạo Bổn Nguyên vào miền Nam Việt Nam trước tiên), vâng lời thầy theo lớp người lưu dân từ Đồng Nai xuống phía Nam. Trên đường đi, nhà sư gặp một tăng sĩ không rõ họ tên, cùng lứa tuổi và họ đã kết thành huynh đệ. Đến nơi ở mới là làng Tân Lộc (có tư liệu viết là làng Hoạt Lộc hay xóm Chợ Đũi), hai nhà sư cùng khai phá rừng và dựng lên một am lá (khoảng năm 1744) thờ Phật. Vài năm sau, nhà sư vô danh kia tách ra lập am riêng, cách am cũ vài mươi mét, để tiện việc tu hành.

Đến năm Nhâm Thân (1752), Thiền sư Phật Ý-Linh Nhạc tu bổ am lá thành chùa, và đặt tên là chùa Từ Ân, với ngụ ý là "nhờ lòng từ bi và ân huệ của đức Phật mà bá tánh được bình an, tạo được cuộc sống ấm no và hạnh phúc nơi vùng đất mới". Cũng khoảng thời gian đó, nhà sư vô danh cũng tu bổ am lá trước đây thành chùa, và đặt tên là chùa Khải Tường, với ngụ ý là "mở rộng phước lành cho bá tánh" . Vì thế khi thực dân Pháp tiến chiếm Gia Định, họ gọi chùa Khải Tường là chùa Trước (pagode Avancée, về sau còn gọi là pagode Barbé) còn chùa Từ Ân là chùa Sau.

Căn cứ một số tư liệu, thì vào ngày 23 tháng 4 năm Tân Hợi (25 tháng 5 năm 1791), Nhị phi Trần Thị Đang (Thuận Thiên Cao Hoàng hậu) sinh Nguyễn Phúc Đảm (về sau là vua Minh Mạng) nơi hậu liêu chùa Khải Tường, khi chúa Nguyễn Phúc Ánh đến đây trốn tránh quân Tây Sơn. Năm 1804, để tạ ơn che chở, vua Gia Long (tức vị chúa trên) đã gửi vào dâng cúng một tượng Phật A-di-đà lớn, ngồi trên tòa sen, cao 2,5 m bằng gỗ mít, sơn son thếp vàng.

Năm 1832, kỷ niệm nơi cha mẹ ông từng ở, và cũng là nơi sinh ra ông, vua Minh Mạng sai xuất bạc trùng tu chùa, đồng thời cho "mộ sư đến ở, cấp ruộng tự điền" để lo việc lễ tiết hàng năm .

Năm 1858, quân Pháp đánh phá cửa Hàn (Đà Nẵng). Năm sau (1859) lại vào tấn công Gia Định, Pháp chia quân đóng rải rác tại Trường Thi, đền Hiển Trung (pagode aux Mares) và các chùa: Khải Tường (pagode Barbé), Kiểng Phước (pagode des Clochetons), Cây Mai (pagode des Pruniers).

Riêng chùa Khải Tường, Đại úy Thủy quân lục chiến Pháp tên Barbé nhận nhiệm vụ dẫn quân vào chiếm giữ. Barbé cho đem tượng Phật bỏ ngoài sân, cưỡng bức các sư phải rời chùa. Khi ấy, quan Kinh lược Nguyễn Tri Phương được triều đình cử vào Nam lập Đại đồn Chí Hòa chống Pháp, và chiều ngày 7 tháng 12 năm 1860, quân Việt phục kích giết chết Barbé, khi viên sĩ quan này cưỡi ngựa đi tuần đêm từ chùa Khải Tường đến đền Hiển Trung (trong vòng thành Ô Ma).

Viên Trung úy Hải quân người Pháp là Léopold Pallu đã sang Sài Gòn tham chiến, sau này kể lại:
Buổi chiều hôm đó, Đại úy thủy quân Barbet cưỡi ngựa đi tuần tra như thường lệ. Bọn sát nhân rình rập trong một bụi cây...Ông bị đột kích bằng giáo té ngay xuống ngựa. Bọn An Nam liền cắt đầu, bò qua các bụi rậm và cỏ cao trở về giới tuyến cũ của thành Kỳ Hòa. Sáng hôm sau, người ta thấy phần thân thể còn lại (của Barbet) bị kéo bỏ bên vệ đường; con ngựa bị thương nằm bất động kế bên. Người ta kể lại rằng khi cái đầu ông Đại úy đem đến đặt bên khay trầu của vị tướng An Nam, thì ông này liền đếm tiền thưởng mà không nói gì, rồi sau đó mới thốt ra một lời tiếc thương. Đại úy Barbet có thân hình và một sức mạnh lực sĩ, nhiều người An Nam đều biết mặt ông...

Về sau, theo nhà văn Sơn Nam, thì "chùa Khải Tường trở thành trường học con trai nhằm đào tạo giáo viên. Năm 1880, chùa Khải Tường bị tháo dỡ, trường dời qua cơ sở mới là trường Chasseloup Laubat xây cất xong khoảng 1877"<ref>Theo Sơn Nam, Bến Nghé xưa (tr. 58). Thông tin liên quan: Trong bài "130 năm thăng trầm chữ Việt" trên báo Tuổi Trẻ (truy cập ngày thứ Năm, 22/12/2011), tác giả Trần Nhật Vy có viết: "Đến cuối năm 1870, chính quyền địa phương không muốn lệ thuộc vào giáo hội nữa, muốn tự tuyển chọn và đào tạo giáo viên hệ thống giáo dục phi tôn giáo được triển khai. Ngày 10 tháng 7 năm 1871, Dupré ra ba quyết định quan trọng. Đó là thành lập trường sư phạm thuộc địa, một trường tiểu học và thành lập một ủy ban có nhiệm vụ soạn chương trình học và sách cho giáo viên....Sau đó, chùa Barbet được giao cho trường làm cơ sở...Có lẽ vì vậy mà trường được gọi là Trường Khải Tường. Gia Định báo ngày 15 tháng 12 năm 1874 có đăng danh sách 84 học sinh của trường đã tốt nghiệp và được bổ làm thông ngôn các nơi. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng khuôn viên chùa ngày nay là Bảo tàng Chứng tích chiến tranh. Theo chúng tôi, khuôn viên chùa ngày xưa có lẽ phải lớn hơn nhiều. Và Trường Khải Tường có thể đặt ở một góc của chùa, nền của trường này từ năm 1874-1877 đã xây dựng thành ngôi trường đầu tiên của Sài Gòn: trường Chasseloup Laubat (tức trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay) .</ref>. Khi tháo dỡ, tấm hoành phi "Quốc ân Khải Tường tự"  được chuyển về chùa Từ Ân (nay ở đường Tân Hóa, thuộc Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh) cất giữ, còn pho tượng Phật kể trên phải dời đi nhiều nơi, sau cùng được đem trưng bày trong Viện bảo tàng Quốc gia Sài Gòn, nay là Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh.

Thời gian sau nữa, trên nền chùa bỏ hoang này, Pháp cho xây cất một dinh thự dành cho quan chức trong bộ máy cai trị. Trước năm 1963, dùng làm Trường Đại học Y dược. Sau khi chế độ của Tổng thống Ngô Đình Diệm bị lật đổ, các tướng lãnh cho các cố vấn quân sự đến trú đóng.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, cơ sở trên được dùng làm Bảo tàng Chứng tích chiến tranh.

Nàng Hai Bến Nghé

Tên tuổi của chùa Khải Tường cùng viên quan ba Pháp Barbé, còn được loan truyền qua câu chuyện Nàng Hai Bến Nghé:

Nàng Hai và Tri yêu thương nhau nhưng vì hoàn cảnh éo le nàng phải nhận lấy lãnh binh Sắc làm chồng.
Một lần thua trận, Sắc bị quan trên khiển trách, sẵn mang tâm trạng buồn bực, nên khi nghe quân mật báo việc Tri thường có cử chỉ thân mật với vợ mình, Sắc rất ghen tức. Một hôm Sắc cho người giả danh vợ mời Tri tới nhà bàn công việc gắp. Khi hai người gặp nhau, Sắc rời khỏi nơi ẩn nấp bước ra tri hô, ghép họ vào tội lăng loàn và cho lính đóng bè thả trôi sông cả hai người.

Một hai hôm sau viên quan ba Barbé, đóng binh ở chùa Khải Tường đang đi săn, bất ngờ gặp một bè chuối trôi trên đó có một người đàn ông và một người đàn bà. Theo dòng, hai con sấu lớn hung hãn, quẫy đuôi bám riết đuổi theo bè. Barbé liền nổ súng, sấu sợ hãi lặn trốn mất. Khi bè được vớt lên, người con trai tức Tri bị sấu cắn cụt mất một chân, đã chết. Phần người con gái là nàng Hai còn thoi thóp thở. Sau khi được chăm sóc, thấy cô trẻ đẹp nên Barbé ép cô phải chung sống với mình. Nàng Hai ưng thuận với điều kiện là được trở về nhà để thu xếp việc riêng.

Gặp nàng Hai về, Lãnh binh Sắc cho bắt cô với lời cáo buộc: tội thông đồng, mãi dâm với đối phương. Sắc cho giam nàng Hai dưới hố sâu, cho ăn xương cá và cơm hẩm. Thời may Trương Định đi tuần ngang, lệnh cho đem cô lên và nghe hết mọi chuyện oan trái này...

Nơi chùa Khải Tường, hôm đó trời vừa sụp tối, nghe lính canh báo tin có Nàng Hai đến xin gặp. Barbé mừng rỡ phóng ngựa ra đón. Còn cách cô gái chừng mười thước, quân Việt mai phục hai bên đường ào ra. Ngựa bị giáo dài đâm ngã quỵ, hất Barbé ngã xuống và lập tức bị chém chết. Hôm đó là ngày 7 tháng 12 năm 1860.

Hơn hai tháng sau, viện binh của Pháp từ Thượng Hải kéo đến Sài Gòn rầm rộ. Sau vài trận chiến ác liệt, đại đồn Chí Hòa bị hạ. Sau những ngày mịt mù khói lửa ấy, không ai tìm thấy cô gái nơi đâu, chẳng biết sống hay đã chết. Nhưng trong dân gian còn truyền tụng mãi hình ảnh người thiếu phụ bị thả trôi sông và đã góp công chống Pháp .

Thông tin liên quan
Viên sĩ quan Barbé chết, quân Pháp rất tức giận. Bởi vậy, họ chiếm lấy tấm bia đá (trên có khắc bi văn của Phan Thanh Giản soạn năm 1858) do vua Tự Đức sai chở từ Huế về Gò Công, để dựng nơi mộ ông ngoại mình là Đức Quốc công Phạm Đăng Hưng, làm bia mộ Barbé ở nghĩa trang Mạc Đĩnh Chi (cũ). Mãi cho đến năm 1999, tấm bia mới được dựng tại mộ ông Hưng, tính ra tấm bia đá mang tên hai người chết một Pháp một Việt này đã luân lạc đúng 140 năm (1859-1999).

Xem thêm
Chùa Từ Ân
Phật Ý-Linh Nhạc

Sách tham khảo chính
Thích Thanh Từ, Thiền sư Việt Nam. Thành hội Phật giáo TP. Hồ Chí minh xuất bản năm 1992.
Sơn Nam, Bến Nghé xưa. Nhà xuất bản Văn Nghệ TP.Hồ Chí Minh, 1981
Nguyễn Hiền Đức, Lịch sử Phật giáo Đàng Trong. Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1995.
Phan Thứ Lang, Sài Gòn vang bóng, Nhà xuất bản Hồ Chí Minh, 2001, tr. 50-57.
Các bài viết trong sách ''Hội thảo khoa học 300 năm Phật giáo Gia Định-Sài gòn-TP. Hồ Chí Minh" (gọi tắt là "Hội thảo"), Nhà xuất bản TP.Hồ Chí Minh, 2002, gồm:
-Thiền Hòa tử Huệ Chí, "Buổi đầu của Phật giáo Gia Định-Sài Gòn".
-Trần Hồng Liên, "Vai trò của chùa Từ Ân trong sự phát triển văn hóa Phật giáo Gia Định".
-Huỳnh Ngọc Trảng, Những ngôi cổ tự đã mất ở Gia Định xưa.
-Nguyễn Quảng Tuân, Kiến trúc của các ngôi chùa xưa nay.

Chú thích

Liên kết ngoài

Khải Tường
Gia Định


title: Nesle-Normandeuse

text:
Nesle-Normandeuse là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Nesle-Normandeuse on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Vĩnh Bình, Vĩnh Hưng

text:
Vĩnh Bình là một xã thuộc huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vĩnh Bình có vị trí địa lý:
 Phía đông và phía nam giáp huyện Mộc Hóa
 Phía tây giáp huyện Tân Hưng và xã Vĩnh Trị
 Phía bắc giáp xã Thái Bình Trung.

Xã có diện tích 23,62 km², dân số năm 1999 là 3.072 người, mật độ dân số đạt 130 người/km².

Hành chính
Xã Vĩnh Bình được chia thành 5 ấp: 1, 2, 3, 4, 5.

Lịch sử
Xã Vĩnh Bình được thành lập vào ngày 26 tháng 6 năm 1989 trên cơ sở tách 3.187 ha diện tích tự nhiên, 1.086 người của xã Thái Bình Trung và 976,60 ha diện tích tự nhiên, 1.480 người của xã Vĩnh Trị.

Sau khi thành lập, xã có 4.163,60 ha diện tích tự nhiên và 2.566 người.

Chú thích


title: Chaetocnema major

text:
Chaetocnema major là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jaquelin du Val miêu tả khoa học năm 1852.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: 12444 Prothoon

text:
12444 Prothoon (1996 GE19) là một thiên thạch Trojan được phát hiện vào ngày 15 tháng 4 năm 1993 bởi E. W. Elst tại trạm thiên văn miền nam Châu Âu.

Link ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12444 Prothoon

Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1996
Thiên thể Troia của Sao Mộc (nhóm Troia)
Tiểu hành tinh được đánh số
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Aqaba

text:
Aqaba (, ) là thành phố ven biển duy nhất của Jordan và là thành phố lớn và đông dân nhất ven vịnh Aqaba. Với vị trí ở cực nam Jordan, Aqaba là trung tâm hành chính của tỉnh Aqaba. Thành phố có dân số 148.398 người vào năm 2015 và có diện tích là . Ngày nay, Aqaba đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế Jordan thông qua các hoạt động thương mại và du lịch nhộn nhịp. Cảng Aqaba cũng phục vụ cho xuất nhập khẩu của nhiều quốc gia khác trong khu vực Trung Đông.

Vị trí chiến lược của Aqaba ở cực bắc biển Đỏ giữa châu Á và châu Phi khiến bến cảng của thành phố này trở nên hết sức quan trọng trong suốt ba ngàn năm qua.

Thành phố cổ đại tiền thân của Aqaba là Elath, trong tiếng Latinh là Aela và tiếng Ả Rập là Ayla.
Vị trí đặc biệt gần với các mỏ đồng cũng giúp nơi đây trở thành trung tâm đúc và mua bán đồng vào thời đại đồ đồng đá.
Aela trở thành một địa phận giám mục dưới thời Đế quốc Đông La Mã và sau đó trở thành một hiệu tòa Công giáo Latinh sau cuộc chinh phục của Hồi giáo vào năm 650 CN, năm mà thành phố bắt đầu mang tên gọi Ayla; nên gọi Aqaba xuất hiện vào cuối thời trung cổ. Trận chiến Aqaba trong cuộc cách mạng Ả Rập, khắc họa trong phim Lawrence of Arabia, kết thúc bằng chiến thắng của các lực lượng Ả Rập trước quân đội Đế quốc Ottoman.

Vị trí cạnh Wadi Rum và Petra của Aqaba tạo nên một tam giác vàng về du lịch của Jordan, tăng cường vị thế của quốc gia này trên bản đồ thế giới. Thành phố được quản lý bởi Chính quyền Đặc khu Kinh tế Aqaba, do đó biến Aqaba trở thành một thành phố đánh thuế thấp, miễn thuế, thu hút nhiều dự án lớn như Ayla Oasis, Saraya Aqaba, Marsa Zayed và mở rộng Cảng Aqaba. Các dự án này được mong chờ sẽ đưa thành phố trở thành một trung tâm du lịch trong khu vực. Tuy vậy, các hoạt động công nghiệp và thương mại vẫn phải đóng vai trò quan trọng do đây là cảng duy nhất của Jordan.

Tên gọi
Tên gọi của thành phố thời cổ đại là Elath hay Ailath.
Tên gọi này có lẽ bắt nguồn từ tên tiếng Semit của loài cây pistacia.
Thành phố Eilat của Israel thời kỳ hiện đại (thành lập năm 1947), nằm ngay phía tây Aqaba, cũng đặt tên của mình dựa trên thành phố cổ.
Trong thời kỳ Hy Lạp hóa, thành phố này đổi tên là Berenice, tuy nhiên tên gốc vẫn phổ biến, trong khi vào thời La Mã tên được La Mã hóa thành Aela hoặc Haila, trong tiếng Hy Lạp Byzantin là Άιλα (Aila) và tiếng Ả Rập là Ayla (آيلة).

Tên hiện nay al-ʿAqaba () là tên ngắn của al-ʿaqabat Aylah () "đèo Ayla", lần đầu được nhắc tới vào thế kỷ 12 bởi Idrisi, vào thời mà thành phố hoàn toàn là một cứ điểm quân sự, để chỉ một con đèo ở đông bắc thành phố (, nay được thay bằng Xa lộ Aqaba).

Lịch sử

Cổ đại

Các hiện vật khai quật được tại Tall Hujayrat Al-Ghuzlan và Tall Al-Magass thuộc Aqaba tiết lộ rằng thành phố đã có người ở từ khoảng năm 4000 TCN, với một nền sản xuất đồ đồng số lượng lớn khá phát triển. Thời kỳ này hầu như không được biết tới do sự thiếu thốn về tư liệu lịch sử. Các nhà khảo cổ học từ Đại học Jordan là những người đã phát hiện ra các di chỉ này, đồng thời tìm thấy một công trình xây dựng nhỏ có các bức tường với các hình vẽ người và động vật, qua đó có thể đoán được đây là công trình dành cho việc tế lễ. Những cư dân tại các di chỉ khảo cổ này đã phát triển một hệ thống tưới tiêu cho các cánh đồng lúa mì và nho. Người ta cũng tìm thấy nồi đất sét các loại được sử dụng trong việc nấu chảy đồng và tạo hình cho công cụ đồng. Các nghiên cứu khoa học tại các địa điểm khảo cổ này cũng khẳng định rằng nơi này từng chịu hai trận động đất, trong đó trận động đất thứ hai phá hủy hoàn toàn nơi này.

Những người cai trị xứ Edom phía nam Biển Chết được cho là đã xây dựng nên cảng đầu tiên ở Aqaba mang tên Elath vào khoảng năm 1500 TCN, biến nơi đây trở thành trung tâm trao đổi buôn bán và sản xuất đồ đồng trong khi những người Phoenicia giúp họ trong lĩnh vực kinh tế hàng hải.

Cổ đại cổ điển

Khoảng năm 735 TCN, thành phố bị đế quốc Assyria chinh phục. Do các cuộc chiến tranh diễn ra ở phía đông, các tuyến đường giao thương của Assyria được chuyển về cảng ở Elath.
Người Babylon chinh phục Elath vào khoảng năm 600 TCN. Trong thời gian này, Elath chứng kiến sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, với công lớn thuộc về các chính sách của các những nhà cai trị, những người đã nhận ra vị trí hết sức quan trọng của nơi này.
Đế quốc Ba Tư chiếm được thành phố vào năm 539 TCN.
Thành phố tiếp tục phát triển và trở thành một trung tâm giao thương lớn khi người Hy Lạp bắt đầu cai trị vào năm 300 TCN. Một sử gia Hy Lạp nhận xét đây là "một trong những thành phố buôn bán lớn nhất thế giới Ả Rập". Người Ai Cập thuộc Hy Lạp gọi thành phố này là Berenice.
Vương quốc Nabatea có một lượng lớn cư dân định cư ở phía bắc thành phố. Những người này xây dựng nên đền Al-Khazneh trong thành Petra, và với lượng dân số vượt xa người Hy Lạp, họ dễ dàng chiếm được Elath. Một trong những văn bản cổ nhất bằng chữ Ả Rập được tìm thấy ở Jabal Ram, cách Aqaba  về phía đông.

Vào năm 64 TCN sau cuộc chinh phục của người La Mã, họ gọi thành phố này là Aela (hay Haila, Aelana, tiếng Hy Lạp là Άιλα Aila).

Cả Petra và Aela chịu ảnh hưởng Nabatea bất chấp sự cai trị của La Mã. Vào thời gian này người ta bắt đầu xây dựng con đường lớn mang tên Via Traiana Nova nối Bostra ở phía nam tới Amman, kết thúc ở Aela, nơi kết nối với một con đường ở phía tây dẫn tới Philistia và Ai Cập.
Khoảng năm 106 CN Aela là một trong những cảng chính của La Mã.

Vào thời Eusebius, Aela là nơi đóng quân của binh đoàn Legio X Fretensis chuyển tới từ Jerusalem.

Aela thuộc về Đế quốc Đông La Mã vào năm 300 CN. Vào thời gian này Nhà thờ Aqaba bắt đầu được xây dựng và là một trong những nhà thờ Kitô giáo thực sự đầu tiên trên thế giới. Thành phố trở thành một giáo phận Kitô giáo. Vào năm 325 giám mục Peter của thành phố có mặt trong Công đồng Nicaea I, công đồng đại kết đầu tiên. Beryllus có mặt trong Công đồng Chalcedon năm 451, và Paul có mặt tại một công nghị được triệu tập bởi Thượng phụ Peter của Jerusalem vào năm 536 nhằm chống đối lại Thượng phụ Anthimus của Alexandria, một hội đồng gồm các giám mục các tỉnh thời Hậu kỳ La Mã như Palaestina Prima, Palaestina Secunda và Palaestina Tertia.

Trung Cổ
Theo sử gia Ibn Ishaq, Muhammad trong Cuộc hành quân tới Tabouk vào năm 630 đã đặt chân tới Aila đồng thời thu thập cống nạp từ nơi này.
Khi Aila rơi vào tay Hồi giáo năm 650, khu định cư cổ đại bị phá hủy, trong khi một thành phố mới của người Ả Rập được thành lập bên ngoài bức tường thành dưới sự cai trị của Othman bin Affan được gọi là Ayla ().

Nhà địa lý Shams Eddin Muqaddasi nhận xét Ayla nằm ngay cạnh tàn tích của thành phố cổ.

Từ năm 661 tới năm 750 thành phố phát triển mạnh mẽ tới dưới thời Nhà Omeyyad, và tiếp tục như vậy tới thời Nhà Abbas (750-970) và Nhà Fatimid (970-1116).
Ayla nắm bắt tốt vị trí quan trọng của mình trên tuyến đường tới với các loại gia vị Ấn Độ và Ả Rập (nhũ hương, mộc dược), giữa Địa Trung Hải và Bán đảo Ả Rập.

Thành phố thời trung cổ được khai quật vào năm 1986 bởi một đội khảo cổ thuộc Đại học Chicago. Các hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Khảo cổ học Aqaba và Bảo tàng Khảo cổ học Jordan ở Amman.

Baldwin I của Jerusalem chiếm được thành phố vào năm 1116 mà không gặp phải quá nhiều kháng cự. Trung tâm thành phố được chuyển 500 dọc theo bờ biển về phía nam. Pháo đài Helim của quân thập tự chinh được xây dựng, cũng như Đảo Pharaon (nay thuộc lãnh hải của Ai Cập cách Aqaba  về phía tây).
Thành phố suy tàn vào cuối thế kỷ 12 do các trận động đất và các cuộc càn quét của quân Bedouin và Mamluk.

Ayla thuộc quyền kiểm soát của Vương quốc Jerusalem từ năm 1116 tới 1187. Sau đó nơi đây bị Saladin chiếm.
Khu dân cư vào thời điểm này hầu như đã bị phá hủy hoàn toàn, và địa điểm quanh khu vực này lấy theo tên của ngọn đèo gần đó, al-ʿAqaba.
Pháo đài cũ được xây dựng, mang tên Pháo đài Aqaba, bởi vua Al-Ashraf Qansuh Al-Ghuri vào đầu thế kỷ 16.
Trong bốn thế kỷ tiếp theo, nơi đây chỉ là một làng chài không mấy quan trọng.

Hiện đại
Trong Thế chiến thứ nhất, quân Ottoman buộc phải rút khỏi Aqaba vào năm 1917 sau Trận Aqaba, với chiến thắng thuộc về T. E. Lawrence và các lực lượng Ả Rập của Auda abu Tayi và Sherif Nasir. Việc chiếm được Aqaba cho phép quân Anh tiếp viện cho các cánh quân Ả Rập.

Vào năm 1918, khu vực Aqaba và Ma'an chính thức sáp nhập vào Vương quốc Hejaz. Vào năm 1925, Ibn Saud, vua của Najd, với sự trợ giúp của lực lượng Ikhwan đã sáp nhập thành công Hejaz, tuy nhiên đành phải nhượng lại Ma'an và Aqaba cho xứ bảo hộ Tiểu vương quốc Ngoại Jordan của Anh.

Vào năm 1965, Vua Hussein, thông qua một thỏa thuận trao đổi với Ả Rập Xê Út, trao  đất hoang mạc ở các lãnh thổ Jordan để đổi lấy các lãnh thổ khác, trong đó có  bờ biển phía nam Aqaba, bao gồm cả rạn san hô Yamanieh. Aqaba là nơi nhập các hàng hóa từ Iraq trong thập niên 1980 trước khi Chiến tranh Vùng Vịnh nổ ra.

Địa lý
Aqaba nằm tại điểm cực nam của Jordan, bên bờ vịnh Aqaba ở cực băc của Biển Đỏ. Thành phố nằm trên cầu nối giữa châu Á và châu Phi, giáp Israel, Ai Cập và Ả Rập Xê Út.

Khí hậu
Aqaba có khí hậu hoang mạc nóng (phân loại khí hậu Köppen BWh) với mùa đông ấm áp và mùa hè khô nóng.

Chính quyền địa phương
Vào tháng 8 năm 2000, Chính quyền Đặc khu Kinh tế Aqaba (ASEZA) được thành lập với vai trò là cơ quan chịu trách nhiệm về hành chính, tài chính, quản lý và kinh tế.

Kinh tế

Với vai trò là đặc khu kinh tế của Jordan cùng vị trí địa lý thuận lợi, nền kinh tế của Aqaba dựa vào du lịch và các hoạt động tại cảng. Tăng trưởng kinh tế của Aqaba cao hơn trung bình cả nước. Với tư cách đặc khu thì một số hoạt động đầu tư và giao dịch thương mại được miễn thuế, tạo điều kiện cho việc xây dựng các khu nghỉ mát, nhà ở, và cửa hàng bán lẻ.

Vị trí cạnh Wadi Rum và Petra của Aqaba tạo nên một tam giác vàng về du lịch của Jordan, tăng cường vị thế của quốc gia này trên bản đồ thế giới. Thành phố được quản lý bởi Chính quyền Đặc khu Kinh tế Aqaba, do đó biến Aqaba trở thành một thành phố đánh thuế thấp, miễn thuế, thu hút nhiều dự án lớn như Ayla Oasis, Saraya Aqaba, Marsa Zayed và mở rộng Cảng Aqaba. Các dự án này được mong chờ sẽ đưa thành phố trở thành một trung tâm du lịch trong khu vực. Tuy vậy, các hoạt động công nghiệp và thương mại vẫn phải đóng vai trò quan trọng do đây là cảng duy nhất của Jordan.

Trên 20 tỉ đô la Mỹ đã được đầu tư vào Aqaba kể từ năm 2001 sau khi Đặc khu kinh tế được lập ra.
Cùng với các dự án du lịch, Aqaba thu hút các công ty logistic toàn cầu như APM Terminals và Agility tới đầu tư.

Aqaba là cảng duy nhất của Jordan nên có thể coi tất cả hàng hóa xuất khẩu của Jordan đều xuất phát từ đây. Cho tới năm 2008 ASEZ thu hút 18 tỉ đô la Mỹ tiền đầu tư cam kết.

Du lịch

Aqaba có một số khách sạn hạng sang, trong đó ở khu nghỉ mát Tala Bay cách trung tâm 20 km về phía nam phục vụ cho những du khách tới vui chơi ở bãi biển và đi lặn. Khu nghỉ mát cũng cung cấp các hoạt động giải trí tại các khu vực sa mạc. Các quán cà phê bán các món ăn như mansaf và knafeh, và đồ tráng miệng baqlawa. Một trải nghiệm nổi tiếng khác nhà tắm Thổ Nhĩ Kỳ (Hamam) xây vào năm 306 CN, nơi du khách và người địa phương tới để thư giãn sau một ngày nóng bức.

Vào năm 2006, Sở du lịch Aqaba báo cáo số lượng du khách tới thăm Đặc khu là khoảng 432.000, tăng 5% so với năm trước đó. Khoảng 65%, hay 293.000 người là người Jordan. Trong số các khách nước ngoài, châu Âu là nhiều nhất với khoảng 98.000 lượt trong năm. Sở du lịch cung cấp tài chính cho các hoạt động quảng bá và truyền thông với sự trợ giúp của Liên minh châu Âu.

Vào các ngày lễ, người Jordan ở miền bắc, đặc biệt là Amman và Irbid, đổ xô tới các khu nghỉ mát và bãi biển của Aqaba.

Nhân khẩu
Aqaba là một trong các địa phương có tỉ lệ gia tăng dân số cao nhất Jordan năm 2011; chỉ 44% số công trình trong thành phố được xây dựng trước năm 1990. Theo một cuộc điều tra dân số đặc biệt tại Aqaba do sở thống kê Jordan thực hiện năm 2007, dân số của Aqaba là 98.400. Dân số năm 2011 ước tính là 136.200.

Tôn giáo

Hồi giáo chiếm ưu thế trong đời sống ở Aqaba, tuy nhiên vẫn có hoảng 5.000 gia đình Thiên chúa giáo trong khu vực. Có một số nhà thờ Thiên chúa giáo và một ngôi trường Thiên chúa giáo mang tên Trường Nữ tu Rosary Aqaba.

Giao thông
Hệ thống đường sắt Aqaba chỉ được dùng để vận chuyển hàng hóa chứ không phục vụ khách, ngoại trừ tuyến đi Wadi Rum.

Sân bay
Sân bay quốc tế King Hussein ở phía bắc Aqaba là sân bay dân sự duy nhất bên ngoài thủ đô Amman. Sân bay này cách trung tâm thành phố 20 phút lái xe. Các chuyến bay chính từ Amman tới Aqaba với thời gian bay 45 phút được quản lý bởi các hãng Royal Jordanian và Jordan Aviation. Một số hãng hàng không khác kết nối với Istanbul, Dubai, Alexandria, Sharm el-Sheikh, và nhiều điểm đến khác ở châu Á và châu Âu.

Đường bộ

Aqaba được kết nối bởi hệ thống  xa lộ hiện đại tới các quốc gia xung quanh. Thành phố kết nối với phần còn lại của Jordan bằng Xa lộ Sa Mạc và Xa lộ Vua, những tuyến đường dẫn tới các khu du lịch và khu dân cư ở ven biển Chết. Aqaba kết nối với Eilat của Israel bằng các dịch vụ taxi và xe buýt qua cửa khẩu Wadi Araba và tới Haql của Ả Rập Xê Út bằng cửa khẩu Durra. Có nhiều dịch vụ xe khách từ Aqaba tới Amman và các thành phố lớn khác ở Jordan, trong đó JETT và Trust International là các hãng cung cấp chính. Các xe khách này còn có cả điều hòa và dịch vụ nhà tắm.

Cảng

Cảng Aqaba là cảng duy nhất ở Jordan. Các chuyến phà tới Taba được vận hành hàng ngày bởi nhiều công ty. Vào năm 2006, cảng được đánh giá là "bến container tốt nhất" ở Trung Đông bởi Lloyd's List nhờ là trạm trung chuyển hàng hóa cho các nước láng giềng, vị trí của ngõ giữa ba châu lục.

Thành phố kết nghĩa

Tham khảo

Sách đọc

Liên kết ngoài

 Trang chủ của Aqaba

Thành phố thuộc Thung lũng tách giãn Lớn
Du lịch Jordan
Khu dân cư ở tỉnh Aqaba
Thành phố cảng biển Đỏ
Thành phố cảng bán đảo Ả Rập


title: Diodora sarasuae

text:
Diodora sarasuae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Diodora


title: Chaerocina jordani

text:
Chaerocina jordani là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở highlands của Ethiopia.

Chiều dài cánh trước là 37–38 mm. Đầu và thân có màu lục đậm sáng.

Chú thích

Tham khảo

Chaerocina
Côn trùng Ethiopia