title: Chùa Côn Sơn

text:
Chùa Côn Sơn (tên chữ là Thiên Tư Phúc tự hay Côn Sơn Tự), còn gọi là chùa Hun, là một ngôi chùa nằm bên ngọn núi Côn Sơn (hay còn gọi là núi Hun) ở phường Cộng Hoà, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương, Việt Nam. Chùa đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa Việt Nam Dân chủ cộng hòa xếp hạng di tích quốc gia ngay trong đợt I năm 1962. Đây là di tích quan trọng thuộc khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt năm 2012.

Lịch sử
Tên chữ của chùa là Thiên Tư Phúc tự hay Tư Phúc Tự, trong dân gian quen gọi theo tên núi là chùa Côn Sơn hay còn gọi là Chùa Hun. Chùa nằm dưới chân núi Côn Sơn, thuộc thôn Chúc Đình, xã Chi Ngại, huyện Phượng Nhãn (sau là xã Chúc Thôn, tổng Chi Ngại, huyện Chí Linh). Tương truyền đây là nơi từng diễn ra trận hỏa công hun lửa tạo khói để vây bắt Phạm Bạch Hổ thời loạn 12 sứ quân của Đinh Bộ Lĩnh ở thế kỷ 10. Nên ngoài tên gọi Côn Sơn, núi còn có tên là Kỳ Lân hay núi Hun.

Sách Đại Nam Nhất Thống Chí chép về chùa Côn Sơn trong mục "Núi Côn Sơn", gắn liền với một loạt các nhân vật lịch sử nổi bật:

Năm Hưng Long thứ 12 (1304) nhà sư Pháp Loa cho xây dựng một chùa nhỏ gọi là Kỳ Lân. Đến năm Khai Hựu thứ nhất (1329) chùa được xây dựng mở rộng thành Côn Sơn Thiên Tư Phúc tự, giao cho Huyền Quang chủ trì. Ngay từ thời nhà Trần, chùa Côn Sơn là một trong ba trung tâm của thiền phái Trúc Lâm cùng với Yên Tử và Quỳnh Lâm, Quảng Ninh. Ca dao có câu:

Chùa là nơi tu hành của Quốc sư Huyền Quang - vị tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm. Sau khi Huyền Quang mất, vua Trần Minh Tông đã cho xây Đăng Minh bảo tháp chứa xá lị của ông và từ đó đến nay, ngày mất của Huyền Quang dần trở thành Hội Xuân Côn Sơn.

Sang thời Lê Sơ, chùa là nơi Nguyễn Trãi lui về ở ẩn theo gót ông ngoại mình là Trần Nguyên Đán cũng đã về Côn Sơn lánh đời cuối thời Trần. Năm 1439, vua Lê Thái Tông khôi phục lại các chức tước cho Nguyễn Trãi, trong đó ông có một chức danh là Đề cử Côn Sơn Tư Phúc tự tức là "Quản lý chùa Tư Phúc" (chùa Côn Sơn).

Vào thời Lê trung hưng, giai đoạn Thiền sư Mai Trí Bản hiệu Pháp Nhẫn trụ trì, chùa được trùng tu và mở rộng đến quy mô đồ sộ. Theo bia tạc năm Hoằng Định thứ 15 (1614), khi đó chùa có đến 83 gian, bao gồm các công trình như: tam quan, tòa Cửu phẩm liên hoa gắn 385 tượng chư Phật, nhà thiêu hương, tiền đường, thượng điện, hành lang trái phải, tạc mới tượng Quan Âm Bồ Tát nghìn mắt nghìn tay, 18 tượng Phật sơn son trên thượng điện, thếp vàng lại ba tượng tam thế... Sau nhiều năm chiến tranh tàn phá, chùa Côn Sơn chỉ còn quy mô vừa phải nhưng kiến trúc vẫn hài hòa với cảnh quan.

Kiến trúc và di vật

Kiến trúc

Chùa Côn Sơn sau đợt tôn tạo thời Lê trung hưng là một công trình kiến trúc hoàn thiện. Sang thời Nguyễn, chùa còn khá tốt, cảnh quan vẫn tươi đẹp tuy quy mô đã nhỏ hơn nhiều. Chùa Côn Sơn ngày nay vẫn còn tầng tầng lớp lớp kiến trúc theo lối chùa cung đình gồm: hồ bán nguyệt, tam quan, sân trước. gác chuông, tiền đường (5 gian, 2 chái), thiêu hương (3 gian), thượng điện (3 gian), tổ đường, điện Mẫu, nhà bia. Hai dãy tả hữu hâu hành lang dài 75,13m, rộng 3,86m, mỗi bên có 29 gian.

Trước sân tiền đường chùa Côn Sơn có những cây đại cổ, làm tăng cảnh đẹp và tôn nghiêm của chùa. Trong quần thể chùa có rất nhiều những cây thông lâu năm, đặc biệt là hai hàng thông cổ thụ trong sân chùa tạo thành con đường thông. Phía sau chùa Côn Sơn là khu mộ tháp, lớn nhất là Đăng Minh bảo tháp được dựng bằng đá xanh, cao 3 tầng, trong đặt xá lợi và tượng Thiền sư Huyền Quang. Nằm ở sườn núi Kỳ Lân, bên phải là lối lên Bàn Cờ Tiên, dưới chân Đăng Minh bảo tháp là Giếng Ngọc. Người xưa cho rằng Giếng Ngọc chính là mắt của con Kỳ Lân. Giếng Ngọc cũng có thời gian bị cỏ cây che lấp. Năm 1995, ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đã cho khơi lại, kè đá, xây bờ, lát sân xung quanh giếng. Đỉnh Côn Sơn là một khu vực khá bằng phẳng. Tương truyền, từ thời Trần, Pháp Loa Tôn giả đã lập một bàn cờ tại vị trí này, tục gọi là Bàn Cờ Tiên. Hiện nay, tại khu vực này mới dựng thêm một nhà bia, theo kiểu vọng lâu, với 2 tầng, 8 mái.

Điêu khắc
Hệ thống tượng điêu khắc ở chùa Côn Sơn khá đặc sắc với nhiều pho tượng hiếm gặp ở các chùa khác. Bên trong gian chính điện, các ban thờ được sắp đặt đầy đủ theo truyền thống gồm: Ban Tam Bảo ở chính giữa, Nhị vị Hộ Pháp hai bên, ban thờ Đức Ông, ban thờ Đức Thánh Hiền, ban thờ Mẫu. Hai pho tượng hộ pháp tại chính điện được người dân làng Tân An, huyện Thanh Hà, Hải Dương gửi lên khi chạy giặc và hiện vẫn còn tại chùa, trong tình trạng rất tốt, ít bị hư hại.

Tương truyền ở ban thờ đầu hồi phía Đông nhà Tổ có 2 pho tượng nhỏ đắp đất, ngồi xếp bằng, một đàn ông, một đàn bà hướng về bàn thờ Phật. Tăng ni tu ở chùa Côn sơn không biết hai pho tượng đó là ai và có tự bao giờ. Trong thời gian kháng chiến chống Pháp, các tăng ni Phật tử sợ quân Pháp đến chùa tàn phá, đã đem đồ thờ và các pho tượng nhỏ cất giấu ở trong núi. Vào một đêm mưa gió sấm sét to, sư ông trụ trì chùa ngủ không yên, đợi sáng hôm sau trời tạnh vào thăm lại các tượng. Sư ông đến nơi thì thấy hai pho tượng đắp bằng đất bị mưa làm vỡ, lộ hai dải yểm tâm ghi tên mới biết đó là tượng Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ.

Các cổ vật giá trị còn lại ở chùa bao gồm: 16 văn bia nói về về quy mô, những giai đoạn trùng tu chùa; ba pho tượng tam thế có phong cách vào giữa thế kỷ XVII hiếm gặp ở chùa khác; một bức tượng Phật A Di Đà cao trên 3m. Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay chùa Côn Sơn là tượng gỗ phủ sơn cao 97 cm, bệ 70 cm, ước đoán niên đại cuối thế kỉ XVI, đầu thế kỉ XVII. Tay tượng đã bị tháo hết, đùi bành rộng (như tượng Mạc Đăng Dung ở chùa Trà Phương), kết cấu thân tượng phong cách thời Mạc nhưng các chi tiết bề mặt rất kiểu cách. Đầu búi tóc làm hai u, các dải mũ chạy nổi tách trên lưng, nếp áo trườn qua tay cũng rời thân thành những đường đều, dài. Hình thức tách nổi các nếp y phục trên tượng chỉ đặc trưng ở thế kỷ XVI mà sau không phổ biến nữa. Ngoài ra còn một bệ gỗ kết cấu 6 mặt. Hai mặt trước, sau lớn, bốn mặt góc nhỏ, tạo thành các tổ hợp trang trí hình lá để trong ô chữ nhật hoặc vuông với các tổ hợp rồng, hoa văn dương xỉ, mây xoắn biến dạng đăng đối. Chạm khắc bệ tượng này cũng đặc trưng phong cách thời Mạc.

Đăng Minh Bảo Tháp

Năm 1334, Huyền Quang viên tịch tại chùa Côn Sơn, vua Trần Minh Tông cúng dường 10 lạng vàng để xây tháp an táng xá lị cho thiền sư, đặt tên là Đăng Minh Bảo Tháp. Qua thời gian tháp đã bị hủy hoại. Năm 1719, nhà sư Hải Ấn cho xây dựng lại tháp.

Tháp Đăng Minh tọa lạc ở chân núi Kỳ Lân phía sau chùa Côn Sơn. Sân tháp lát gạch Bát Tràng chiều dài 8,75m, rộng 7,8m, xung quanh xây gạch đặc thời Lê. Tháp được xây bằng đá xanh Kính Chủ mỗi tấm trung bình 1 x 0,7m, dày 10–15 cm. Tháp cao 3 tầng dưới là bệ tháp có cấu tạo hình hoa sen. Tháp mở một cửa hướng nam ở tầng thứ nhất, rộng 48 cm cao 81 cm. Tầng thứ hai phía trên có biển ngạch đề bốn chữ 燈明寶塔 (Đăng Minh bảo tháp). Phía trên cùng là chóp tháp bình cam lồ. Điều đáng chú ý là phía sau và cạnh bên trái tầng một của tháp có khắc bia nói về thân thế sự nghiệp của Trúc Lâm đệ Tam tổ Huyền Quang. Bia khắc trực tiếp lên đá ghép của tháp khổ 0,70 x 0,50m, không trang trí hoa văn. Đây là tấm bia quý làm sáng tỏ nhiều điều của thiền phái Trúc Lâm. Niên đại khắc bia cũng là niên đại tạo dựng tháp Đăng Minh, năm Vĩnh Thịnh thứ 15 (1719).

Về hình thức và niên đại mộ tháp thì Đăng Minh bảo tháp cũng giống như Viên Thông bảo tháp (tháp xá lỵ của Pháp Loa, chùa Thanh Mai) và Huệ Quang kim tháp (tháp xá lỵ của Trần Nhân Tông, chùa Hoa Yên) được xếp vào loại tháp hoa sen. Các tháp này cùng được tạo dựng lại vào thời Lê Dụ Tông. Tháp Đăng Minh được tạo dựng vào năm Vĩnh Thịnh thứ 15 (1719). Tháp Viên Thông được tạo dựng vào năm Vĩnh Thịnh thứ 14 (1718). Tháp Huệ Quang được tạo dựng vào năm Bảo Thái thứ 10 (1729). Các tháp đều xây 3 tầng bằng các phiến đá lắp ghép. Tháp Đăng Minh và tháp Phổ Quang xây bằng đá xanh Kính Chủ còn tháp Viên Thông thì xây bằng đá khai thác tại chỗ. Ba ngôi tháp đều mở một cửa ở tầng một quay hướng nam. Phía trong có tượng các vị tổ bằng đá xanh, trước tượng là nhang án bằng đá, trên có bát hương.

Văn bia tháp Đăng Minh giống như các loại hình văn bia mộ tháp thời Lê Trung hưng được khắc trực tiếp vào các phiến đá lắp ghép trên mộ tháp, không trang trí rồng, mặt trời, hoa văn. Nội dung văn bia cung cấp nhiều tư liệu quý. Minh văn cho biết Huyền Quang Tôn Giả, Tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm họ Lý quê ở Vạn Tư (Vạn Tải) Gia Định, nay là huyện Gia Bình, Bắc Ninh. Khi chưa xuất gia Lý Đạo Tái đã thi đỗ Trạng nguyên Tam giáo, làm quan phụng mệnh đi sứ Trung Quốc, được đánh giá rất cao. Sau đó Ngài xuất gia tu Phật. Hưởng thọ 80 tuổi, được vua Trần Minh Tông rất mực tôn trọng phong sắc, cho xây tháp ngay sau khi Huyền Quang tịch diệt. Điều này đã được khắc trong bia:

“Đi sứ Bắc quốc, tài năng nổi danh đất bắc. Mê tiên nơi bồng đảo, tìm đạo từ bi ở cõi Tây Thiên, Ngài coi phú quý như phù vân, một lòng vui thú cảnh lâm tuyền... Ngoài 80 tuổi quy tiên, mười nguyện xây tháp báu huy hoàng, ân lớn không quên. Trần Minh Tông trân trọng vinh phong rõ ràng...”.

Cùng một triều đại vua Lê Dụ Tông đã cho trùng tu tôn tạo 3 ngôi tháp của Trúc Lâm Tam tổ. Điều này chứng tỏ các vua triều Lê Trung hưng nói chung và Lê Dụ Tông nói riêng rất coi trọng Phật giáo đặc biệt là Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam do Trần Nhân Tông sáng lập.

Khảo cổ
Khu vực chùa Côn Sơn đã các nhà khoa học nhiều lần được tiến hành khai quật khảo cổ:
Năm 1979: khai quật cạnh Đăng Minh Bảo Tháp đã tìm thấy những viên gạch và mảnh tháp đất nung thời Trần, sau đó năm 1998, bảo tàng Hải Dương đã tiến hành phục hồi. Phát hiện nhiều kè đá và nền móng kiến trúc thời Trần tại khu nền nhà Thanh Hư Động và cạnh Thượng điện.
Năm 1992 - 1994: khai quật tam quan và đỉnh núi Kỳ Lân phát hiện nhiều mảnh gạch, ngói, gốm thời Trần.
Năm 2000: khai quật khu vườn tháp và Thanh Hư Động thu được 2000 hiện vật ngói mũi hài, rồng đá, con giống đất nung thời Trần.
Năm 2005: khai quật sau nhà tổ tìm thấy hai lớp nền móng kiến trúc từ thế kỉ XIV và thể kỉ XVI - XVII. Đồng thời tìm thấy nhiều gạch ngói, bát đĩa, tước, bình, lọ, bát hương, đặc biệt nhiều di vật niên đại thời Lê.
Năm 2014: khai quật khảo cổ di tích Nhà Phẩm để thu thập tư liệu nhằm phục dựng tòa Cửu phẩm liên hoa đã tìm thấy nền móng nhà Phẩm

Trùng tu và tôn tạo
Từ năm 2010, tỉnh Hải Dương đã tiến hành lập Quy hoạch chi tiết Khu di tích lịch sử - văn hóa Côn Sơn – Kiếp Bạc để Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn khu di tích gắn với phát triển du lịch. Nhiều hạng mục chính trong quần thể được trùng tu, tôn tạo và phục dựng.

Năm 2015, chùa Côn Sơn khởi công xây dựng công trình phục dựng tòa Cửu phẩm liên hoa. Năm 2017, đã khánh thành cụm công trình gồm cây Phẩm chín tầng và nhà Phẩm. Nhà Phẩm có kết cấu ba tầng, 12 mái, được làm từ 250 m³ gỗ lim, 15 m³ gỗ vàng tâm, hàng trăm mét khối đá xanh Thanh Hóa, hàng nghìn viên gạch Bát Tràng. Tháp Cửu phẩm Liên hoa hình bát giác, cao hơn 10 m với chín tầng, mỗi tầng chạm ba lớp cánh sen. Tầng một có tám đầu rồng đúc bằng đồng ở tám cạnh, trong khi tầng chín có tám đầu rồng uốn cong quay ra bốn hướng. Trên cùng cây Phẩm là Đức Phật A Di Đà tọa thiền trên đài sen. Toàn bộ cây Phẩm, hệ thống tượng Phật và các bức chạm được sơn son, thếp vàng.

Chùa Côn Sơn còn giữ được 2 quả chuông cổ, đều có niên đại ở thời Tự Đức. Một quả chuông treo ở trong chùa ước nặng 5 tạ, 1 quả treo ở nhà Tổ ước nặng 1 tạ. 2 quả chuông đều ghi tên người công đức, có bài minh ca ngợi cảnh sắc Côn Sơn. Năm 2019, chùa tổ chức đúc thêm quả chuông mới để treo trên gác chuông mới phục dựng. Quả chuông được đúc bằng đồng, nặng 1,2 tấn, cao 1,8 m và có đường kính miệng chuông là 1,2 m, phục dựng theo mẫu chuông chùa Vân Bản thời Trần (bảo vật quốc gia số 13, đợt 2).

Trong thi ca
Chùa Côn Sơn xuất hiện trong rất nhiều các tác phẩm văn học chữ Hán từ thời Trần. đặc biệt là thơ. Các tác phẩm của các nhân vật lịch sử có thể kể đến như:

 Đề tư đồ Trần Nguyên Đán từ đường - 題司徒陳元旦祠堂 (Trần Nghệ Tông)
 Tặng Huyền Quang tôn giả - 贈玄光尊者 (Trần Minh Tông)
 Thanh Hư động ký - 清虛洞記 (Nguyễn Phi Khanh)
 Tống tăng Đạo Khiêm quy sơn - 送僧道謙歸山 (Nguyễn Trãi)
 Côn Sơn ca - 崑山歌 (Nguyễn Trãi)
 Dữ thi hữu Phan Long Trân du Côn Sơn nhân tác Côn Sơn hành vân - 與詩友潘龍珍遊崑山因作崑山行云 (Cao Bá Quát)

Đây là nơi đã chứng kiến một chặng đường đời và bi kịch của người anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi. Ông sinh ra tại đây và sau những năm tham gia triều chính, Nguyễn Trãi lại về Côn Sơn và sống cuộc dời ẩn dật. Cảnh Côn Sơn đã gợi cảm hứng để Nguyễn Trãi sáng tác một số bài thơ chữ Nôm trong Quốc Âm thi tập như "Quy Côn Sơn trùng cửu ngẫu tác", cũng như thơ chữ Hán: Mộng sơn trung, Loạn hậu đáo Côn Sơn cảm tác, Quy Côn Sơn chu trung tác, Khất nhân họa Côn Sơn đồ, mà nổi tiếng nhất là bài Côn sơn ca:

Côn sơn ca (trích):
Côn Sơn hữu tuyền,
Kỳ thanh linh linh nhiên,
Ngỗ dĩ vi cầm huyền.
Côn Sơn hữu thạch,
Vũ tẩy đài phô bích,
Ngô dĩ vi đạm tịch.

Dịch thơ:
Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
Côn Sơn có đá rêu phơi
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm.

Bia "Thanh Hư Động"

Bia Thanh Hư Động là hiện vật độc bản, lưu giữ ngự bút của vua Trần Duệ Tông, có giá trị rất lớn về lịch sử, thư pháp, mang đậm dấu ấn văn hóa thời Trần. Bia được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2015. Hiện bia được đặt trong nhà bia nằm trên sân chùa Côn Sơn, bên phải cổng chùa.

Việc tạo tác bia được Nguyễn Phi Khanh nhắc đến ở bài ký trong Nhị Khê thi văn tập:

Hình thức
Bia có kích thước lớn (165 cm x 98 cm x 17 cm), trán cong. Toàn bộ thân bia được đặt trên lưng một con rùa đá. Mặt trước trán bia khắc 4 chữ Hán theo thể chữ triện: Long Khánh Ngự Thư trong khung chữ nhật (22 cm x 25 cm) (Long Khánh là niên hiệu của Trần Duệ Tông 1372 – 1377). Giữa bia đề ba chữ lớn “Thanh Hư Động” viết theo lối lệ thư chân phương. Mỗi chữ kích thước 35 cm x 35 cm. Xung quanh diềm bia trang trí hình rồng triện gẫy khúc. Mặt sau của bia có khắc bài ký “Côn Sơn Tư Phúc tự bi”. Trán bia mặt sau có hình mặt trời, diềm bia trang trí hoa dây đơn.

Niên đại
Các nhà nghiên cứu trước đây đã có những tranh luận trái chiều về niên đại của tấm bia này. Có hai luồng ý kiến:
Quan điểm thứ nhất: bốn chữ Long Khánh Ngự Thư nghĩa là Vua (có niên hiệu) Long Khánh tự tay viết chữ, cùng với hình thức trang trí mặt bia đã khẳng định đây là ngự bút của vua Trần Duệ Tông. Mặt sau vốn khắc bài minh Côn Sơn Thanh Hư Động bi minh của vua Trần Nghệ Tông, năm 1602 bài minh này bị mài đi và khắc đè lên bài ký Côn Sơn Tư Phúc tự bi.
Quan điểm thứ hai: Ba chữ "Thanh Hư Động" ở mặt trước được khắc lại vào năm 1603, mặt sau bia được khắc năm 1602.

Tuy nhiên, các phân tích về văn bản học và đối chiếu hình tượng con rùa đá đã cho thấy bia và ba chữ Thanh Hư Động đúng là có niên đại thời Trần. Thứ nhất, Trong chữ Thanh (清) trên bia, phần chữ "Nguyệt" (月) đã bị thay nét ngang trên bằng vòng tròn. Các chữ húy thời Trần (chữ "Thừa", chữ "Tộ") đều có một nét bị thay bằng một vòng tròn. Chữ "Nguyệt" cũng là một chữ húy, được quy định từ thời Trần Anh Tông:

Điều đáng nói là trong bài ký "Côn Sơn Tư Phúc tự bi" ở mặt sau bia thì tất cả các chữ "Nguyệt" không hề kiêng húy mà vẫn viết đủ nét. Thêm vào đó, một tấm bia khác đặt ngay gần là bia Phụng lệnh dụ cung cấp tam bảo tạo lệ bi kí/ Khôi tạo trùng tu Phật tổ Côn Sơn Tư Phúc tự dựng năm Thịnh Đức nguyên niên (1653) đã nhắc đến địa danh "Thanh Hư Động" hai lần nhưng chữ "Nguyệt" không hề kiêng húy.

Thứ hai là hình dạng con rùa đội bia Thanh Hư Động: mai trơn, đầu rùa tạc rõ hai mắt và sống mũi, cổ nghển cao, đuôi vắt lên mai, bốn chân có năm móng quắp lại. Hình dạng con rùa này rất giống với con rùa ở bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi có niên đại xác định là 1362. Bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi cũng kiêng húy chữ Nguyệt triệt để, khẳng định niên đại thời Trần của bia. Một bia khác ở Chùa Côn Sơn cũng có rùa đội là bia Trùng tu Tư Phúc tự bi niên đại Hoằng Định tứ niên (1603). Con rùa ở bia này có hình thức rất khác, không ngóc đầu lên, không có đuôi, mai xù xì và úp sát đất.

Thứ ba là diềm chân bia ở mặt trước có khắc hình rồng triện gãy khúc đã mờ, có nhiều chữ khắc đè lên. Rõ ràng hình rồng và chữ đè lên không thể khắc cùng một thời điểm. Trang trí diềm chân bia phải có trước (thời Trần) rồi sau này khi hình rồng bị mờ thì người ta mới khắc tên những người công đức xây chùa vào năm 1603 đè lên chữ.

Qua đó có thể thấy bia Thanh Hư Động không thể có niên đại thời Lê trung hưng (niên hiệu Hoằng Định) mà có niên đại từ thời Trần (niên hiệu Long Khánh).

Minh văn
Bài ký "Côn Sơn Tư Phúc tự bi" ở mặt sau bia ghi niên đại "Hoằng Định tam niên" (1602), chữ viết thành 29 cột, mỗi cột từ 2 - 45 chữ. Nội dung tóm tắt như sau:
Chùa Tư Phúc là nơi Trần Minh Tông tu thân học đạo. Vị tổ thứ ba thiền phái Trúc Lâm là Huyền Quang từng trụ trì tại đây. Nay chùa đã hư hỏng, nhà sư trụ trì là Mai Trí Bản đứng ra hưng công, cùng mọi người xây dựng lại tam quan, phòng oản. Nay khắc bia ghi tên họ những người đã công đức.

Trong Việt âm thi tập còn ghi lại một bài minh có tựa đề Côn Sơn Thanh Hư Động bi minh (Bài minh khắc vào bia Thanh Hư Động) của Trần Nghệ Tông. Vì thế bài minh này được cho là đã khắc lên mặt sau của bia Thanh Hư Động cùng thời điểm với ba chữ "Thanh Hư Động" ở mặt trước, nhưng sau đó đã bị khắc đè lên vào đợt trùng tu chùa năm 1602. Nội dung bài minh như sau:

Côn Sơn Thanh Hư động bi minh

Tư đồ sáng am,
Vu bỉ ngâm khâm.
Khởi hữu nguyện ư độc lạc,
Cái ngụ ý hồ đăng lâm.
Nhật toạ bàn thạch, tắc dục trí quốc thế chi an,
Nhật phủ thanh lưu, tắc dục tư quốc luận chi thâm.
Âm mậu thụ, tắc khuếch ngô dân chi đại tí,
Ỷ tu trúc, tắc dục trí hiền sĩ chi như lâm.
Phụ tán ngã trị, vô hữu hà tâm,
Thử trẫm sở dĩ thán nhi thư vu sơn chi âm giả dã.

Dịch nghĩa:

Tư đồ dựng am,
Trên núi thâm nghiêm.
Há phải muốn riêng mình vui thú,
Chính là để ngụ cái ý lên cao.
Ngồi trên bàn đá là muốn đặt thế nước yên ổn,
Cúi nhìn dòng nước trong là muốn bàn sâu vào việc nước.
Nương dưới bóng cây là muốn mở rộng được sự che chở cho dân,
Tựa vào khóm trúc là muốn đến với nhiều hiền sĩ.
Ông giúp ta trị nước, chứ không có tâm địa gì,
Trẫm thương tiếc, nên tìm hòn đá đẹp ghi vào lời này.

Bia "Côn Sơn Tư Phúc tự bi"

Bia "Côn Sơn Tư Phúc tự bi" là dạng bia lục giác rất hiếm gặp ở Việt Nam, được tạo tác trong đợt đại trùng tu chùa Côn Sơn ở thế kỷ XVII. Đây là tấm bia quý, chứa đựng những giá trị văn hóa, lịch sử, mỹ thuật đặc sắc. Bia được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2017.

Lịch sử
Bia "Côn Sơn Tư Phúc tự bi" được dựng vào năm Hoằng Định thứ 8 (1608) đời vua Lê Kính Tông, do Nguyễn Đức Minh soạn, Tạ Tuấn viết chữ, Lê Liễu người xã Kính Chủ khắc bia. Tấm bia được dựng trong đợt đại trùng tu chùa Côn Sơn do nhà sư Mai Trí Bản (trụ trì chùa Côn Sơn) chủ trì.

Ngày 15 tháng 2 năm 1965 (tức ngày 14 tháng Giêng năm Ất Tỵ), Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Côn Sơn đã đọc bia “Côn Sơn tư phúc tự bi”. Ông đã dịch và giảng giải cho những người cùng đi trong đoàn và người dân hiểu về nội dung của tấm bia. Bức ảnh chụp Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bia chùa Côn Sơn được in trong nhiều sách báo.

Hiện nay bia được đặt trong nhà bia hai tầng chồng diêm tám mái, ở phía trái sân chùa (từ cổng vào).

Hình thức
Tấm bia bằng đá xanh hình lục lăng, 6 mái, chóp mái nhọn. Các hoạ tiết trang trí trên bia được chạm khắc tinh xảo. Năm trên sáu mặt bia có chạm hình rồng mây. Hình ảnh những con rồng mang đặc trưng phong cách thời Mạc với thân dài, mảnh, uốn lưng ngựa, mặt quỷ, sừng trâu. Chữ trên bia thể hiện theo lối chân thư, sáu chữ tiêu đề bia được chạm to trên trán, mỗi mặt một chữ trong ô tròn. Mỗi mặt bia có 68 dòng, mỗi dòng có 15 đến 30 chữ; trán bia. Diềm bia chạm hình dây leo cách điệu, sát chân bia có chạm hình cánh sen cách điệu.

Cụ thể đồ án trang trí ở từng mặt bia như sau:
Mặt thứ nhất khắc chữ “Côn” (崑): trán bia trang trí lưỡng long chầu nhật. Hai bên trang trí hoa văn kiểu hoa thị. Ngoài cùng chạm hình hoa sen với hai chiếc lá mềm mại bay lên phía trước.
Mặt thứ hai khắc chữ “Sơn” (山): trán bia trang trí một con rồng trong tư thế đang di chuyển theo phương nằm ngang. Hai bên chạm nửa bông cúc mãn khai, bao quanh bông cúc là những vân xoắn.
Mặt thứ ba khắc chữ “Tư” (資): chạm khắc tương tự mặt thứ hai nhưng con rồng được tạc trong tư thế uốn thân theo khung hình chữ nhật, đầu rồng đối diện với phần đuôi dựng đứng. Ô chính giữa của đường diềm hai bên đều tạc nửa bông cúc mãn khai. Hai bên trang trí hình lá mềm mại, đối xứng nhau.
Mặt thứ tư khắc chữ “Phúc” (福): trán bia chạm khắc đôi phượng chầu mặt trời, phía trên và dưới mặt trời chạm kín vân mây. Hai bên chạm bông hoa cúc được bao quanh bởi bốn chiếc lá mềm mại.
Mặt thứ năm khắc chữ “Tự” (寺): trán bia trang trí hình rồng trong tư thế uốn lượn, đầu quay ngược lại phía sau. Điểm xuyết quanh rồng là hệ thống vân mây cụm và mây 3 dải. Chính giữa mặt bia, hai bên chạm đôi chim trong tư thế quy chầu, ngoài cùng trang trí nửa bông cúc mãn khai.
Mặt thứ sáu khắc chữ “Bi” (碑): trán bia chạm khắc hình tượng rồng. Khác với rồng của các mặt trước, rồng được chạm với mặt nhìn chính diện, thân uốn lượn bao quanh khuôn mặt. Hai bên trang trí nửa bông sen, bao bọc quanh hoa sen là những vân dấu hỏi.

Nội dung
Năm 1986 theo khảo sát của Viện nghiên cứu Hán Nôm thì các bản rập văn bia lưu trữ tại Viện có chỗ mờ và thiếu nét nhưng toàn bộ chữ trên bia tại chùa thì vẫn còn rõ nét. Đến nay tuy một số chữ trên bia đã mờ, mất, nhưng vẫn xác định được nội dung ghi chép. Nội dung bia Côn Sơn tư phúc tự bi ghi chép về đợt trùng tu chùa Côn Sơn năm 1607 do thiền sư trụ trì chùa Côn Sơn Mai Trí Bản khởi xướng cùng các quý tộc, quan lại, thiện nam, tín nữ các nơi hưng công xây dựng chùa. Những nội dung này được chạm khắc cụ thể ở 6 mặt của tấm bia.

Cụ thể nội dung ở từng mặt bia như sau:
Mặt thứ nhất, chữ “Côn”: cho biết chùa Tư Phúc ở Côn Sơn có quy mô từ thời Trần. Là nơi trụ trì của Huyền Quang - Ma Hán tôn giả, vị tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm đời Trần. Sư trụ trì chùa đương thời là Mai Trí Bản, tự Huệ Pháp, hiệu Pháp Nhẫn đứng ra lo liệu việc trùng tu; lại có các đệ tử đi khuyến giáo các quan viên, chức sắc, cung tần, thể nữ, cùng thiện nam, tín nữ các nơi góp đủ tiền mua được một số ruộng hưng công xây dựng nhà thiêu hương, tiền đường, hậu đường, hai bên hành lang, cửa tam quan… tu sửa lại thượng điện, tô lại tượng Phật, san khắc sách kinh.
Mặt thứ hai, chữ “Sơn”: ghi tên các hội chủ và tín thí quê ở các huyện thuộc phủ Khoái Châu
Mặt thứ ba, chữ “Tư”: ghi riêng các tín thí ở làng Chi Ngại (phường Cộng Hòa, Chí Linh ngày nay)
Mặt thứ tư, chữ “Phúc”: ghi tên 4 nhà sư có tiếng khác đã giúp sức vào việc sửa chữ Côn Sơn là: Thiên sư Đạo Phái; Hòa thượng Trần Đạo An, tự Định Hương người xã Từ Quán, huyện Gia Thủy, phủ Thiên Trường trụ trì ở chùa Tịnh Quang, Từ Sơn; Hòa thượng Nguyễn Quỳnh Cư tự Huệ Quang trụ trì ở chùa Hoa Yên núi Yên Tử; Hòa thượng Vũ Văn Thông tự Huệ Hải hiệu Linh Không, trụ trì ở chùa Vĩnh Nghiêm, từng giữ chức Tăng chính trong Tăng hội; tên một số tăng người và tín thí khác… Cuối bia ghi vị trí 80 mẫu ruộng của nhà chùa.
Mặt thứ năm, chữ “Tự”: ghi riêng họ tên của sư Mai Trí Bản quê ở xã Mai Đồ, huyện Quế Dương (tức Quế Võ, Bắc Ninh ngày nay) cùng môn đệ như Tì khưu Mai Ngọc Liên... tất cả hơn 30 người đã tham gia công việc trùng tu chùa Côn Sơn.
Mặt thứ sáu, chữ “Bi”: khắc bài minh gồm 32 câu, mỗi câu 4 chữ

Phiên âm bài minh (nửa đầu):

Thiên khai Nam quốc,
Địa lịch Bắc Kinh.
Tráng tai huyện Phượng,
Hảo ta động Thanh!
Vi tam thiên giới,
Khoa đệ nhất hình.
An cao Đông trụ,
Bình nhiễu Tây thành.
Đinh sơn hậu trấn,
Hà thủy tiền nghênh.
Cảnh quang long cứ,
Nhật noãn hạc minh.
Châu đình bí vũ,
Diệu tướng Kim tinh.
Lâu dài nguyệt sắc,
Chung cổ phong thanh.

Bản dịch:

Trời mở nước Nam,
Đất xây Kinh Bắc.
Lớn thay huyện Phượng,
Đẹp thay động Thanh.
Ba nghìn thế giới,
Khoe bậc nhất hình.
Yên Tử dựng trụ,
Bình Than ôm thành.
Núi sau trấn giữ,
Sông trước đón nghênh.
Hạc ca trời ấm,
Rồng cuộn đất lành.
Sân chùa châu ngọc,
Tượng Phật minh vàng.
Lâu đài trăng sáng,
Chuông trống gió vang.

Lễ hội
Chùa Côn Sơn có hai dịp lễ hội. Hội xuân từ ngày 16 tháng giêng tới hết ngày 22 tháng giêng âm lịch nhằm tưởng nhớ Đệ tam tổ Trúc Lâm Huyền Quang Tôn giả. Hội thu từ ngày 15 đến ngày 20 tháng 8 âm lịch tưởng niệm Nguyễn Trãi.

Trước đây, nghi lễ chính của lễ hội mùa xuân Côn Sơn là rước lễ và tế lễ của dân làng hai thôn Chi Ngại và Chúc Thôn (Chúc Thôn tổ chức vào ngày 16, Chi Ngại tổ chức vào ngày 18 tháng Giêng).

Hiện nay lễ hội chùa Côn Sơn được kết hợp với lễ hội đền Kiếp Bạc thành lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc mùa xuân và mùa thu, thường được tổ chức từ ngày mùng 10 đến ngày 23 tháng giêng và mùng 10 đến 20 tháng 8 Âm lịch.

Lễ hội mùa xuân gồm: lễ rước nước; lễ Liên Hoa Hội Thượng phát đại nguyện của đức Phật; màn châm và truyền hoa đăng của phật tử; lễ rước bánh chưng, bánh dày tại chùa Côn Sơn, đền thờ Nguyễn Trãi, đền thờ Trần Nguyên Đán; lễ giỗ Đệ tam tổ Trúc Lâm Huyền Quang tôn giả; lễ đàn Mông Sơn thí thực; nghi lễ Nhiễu phật ở tòa Cửu phẩm liên hoa. Phần hội có: hội thi gói bánh chưng, giã bánh dày; Liên hoan Pháo đất tỉnh Hải Dương; giải Vật dân tộc, giải Cờ tướng. Lễ hội mùa thu thường bao gồm: lễ Cúng Phật, Thánh, Hội đồng Trần Triều; Lễ giỗ Đức Thánh Trần; Lễ khai ấn và ban ấn đền Kiếp Bạc; Lễ rước bộ; Lễ tưởng niệm, Lễ tế tại đền Nguyễn Trãi, đền Trần Nguyên Đán; Lễ cầu an. Phần Hội có: Liên hoan diễn xướng hầu Thánh, đua thuyền truyền thống, trình diễn nghệ thuật múa rối nước, hội quân trên sông Lục Đầu, hội hoa đăng… và các hoạt động văn hóa, thể thao khác. Các lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc thường thu hút đến hàng chục vạn lượt khách du lịch mỗi năm.

Ghi chú

Xem thêm

Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc
Đền Kiếp Bạc
Trần Nguyên Đán
Nguyễn Trãi

Chú thích

Chùa tại Hải Dương
Chí Linh
Nguyễn Trãi
Du lịch Hải Dương
Bảo vật quốc gia của Việt Nam


title: Megachile sheppardi

text:
Megachile sheppardi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1965


title: Morlet

text:
Morlet là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 74 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Lanelater notodonta

text:
Lanelater notodonta là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Latreille miêu tả khoa học năm 1827.

Chú thích

Tham khảo

Lanelater


title: Jeux-lès-Bard

text:
Jeux-lès-Bard  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Xã Jeux-lès-Bard nằm ở khu vực có độ cao trung bình 230 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Jeuxlesbard


title: Sphida

text:
Sphida là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Tipula unimaculata

text:
Tipula unimaculata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Natonin

text:
Natonin là một đô thị hạng 4 ở tỉnh tỉnh Mountain, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 9.065 người trong 1.768 hộ.

Barangay

Natonin được chia thành 11 barangay.

 Alunogan
 Balangao
 Banao
 Banawel
 Butac
 Maducayan
 Poblacion
 Saliok
 Santa Isabel
 Tonglayan
 Pudo

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Tỉnh Mountain


title: Atelopus flavescens

text:
Atelopus flavescens (tên tiếng Pháp: Atélope Jaunâtre) là một loài cóc trong họ Bufonidae. Chúng là loài đặc hữu của Guyane thuộc Pháp.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất nơi sống.

Tham khảo

 Lescure, J., Marty, C., Boistel, R., Lötters, S., La Marca, E., Reynolds, R., Hoogmoed, M., MacCulloch, R., Gaucher, P. & Lötters, S. 2004. Atelopus flavescens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Atelopus
Động vật lưỡng cư Brasil
Động vật lưỡng cư Guyane thuộc Pháp


title: Tindwari

text:
Tindwari là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Banda thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Tindwari có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 114 mét (374 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tindwari có dân số 9544 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Tindwari có tỷ lệ 53% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 64%, và tỷ lệ cho phái nữ là 41%. Tại Tindwari, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Vas owadai

text:
Vas owadai là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở miền bắc Thái Lan.

Sải cánh dài khoảng 11 mm. == Tham khảo ==

  2010: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea) Part 3, Taxonomy of the Tactusinae. Zootaxa, 2583: 1–119. Preview

Vas (Erebidae)


title: Galanda

text:
Galanda là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Onoba filostria

text:
Onoba filostria là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 2.4 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 16 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 18 m.

Chú thích

Tham khảo

Onoba


title: Busswil bei Melchnau

text:
Busswil bei Melchnau là một đô thị ở huyện Aarwangen ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 2,86 km², dân số năm 2020 là 177 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Bern


title: Pseudadimonia vietnamica

text:
Pseudadimonia vietnamica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Samoderzhenkov miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Pseudadimonia


title: Sgurgola

text:
Sgurgola là một đô thị ở tỉnh Frosinone trong vùng Lazio, có vị trí cách khoảng 60 km về phía đông nam của Roma và khoảng 15 km về phía tây của Frosinone. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.610 người và diện tích là 19,3 km².

Sgurgola giáp các đô thị: Anagni, Ferentino, Gorga, Morolo.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.sgurgolaonline.it/

Đô thị tỉnh Frosinone


title: Guixers

text:
Guixers là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Guixers có diện tích là 66,4 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 135 người với mật độ 2,03 người/km². Đô thị Guixers có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida
Khu dân cư ở Solsonès


title: 4721 Atahualpa

text:
4721 Atahualpa (4239 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1973 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4721 Atahualpa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Lachnocladium

text:
Lachnocladium là một chi nấm thuộc họ Lachnocladiaceae. Chi có năm loài phân bố rộng khắp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lachnocladium at Index Fungorum

Lachnocladiaceae


title: Irurtzun

text:
Irurtzun là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 3,5 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 2225 người với mật độ người/km²

Tham khảo

Đô thị ở Navarre


title: Couches

text:
Couches là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số .Dân số năm 2006 ước khoảng .

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Palaeorhiza parva

text:
Palaeorhiza parva là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1975


title: Thác Iguazu

text:
Thác nước Iguazu hay Iguazú, Iguassu, Iguaçu (tiếng Bồ Đào Nha: Cataratas do Iguaçu (phiên âm: kataɾatɐz du iɡwasu); Tây Ban Nha: Cataratas del Iguazú (phiên âm: kataˈɾatas ðel iɣwaˈsu); Guarani: Chororo Yguasu (phiên âm: ɕoɾoɾo ɨɣʷasu) là thác nước nằm trên sông Iguazu, biên giới của bang Paraná của Brasil và tỉnh Misiones của Argentina. Sông Iguazu chảy từ khu vực núi gần thành phố Curitiba hợp lưu với sông San Antonio hình thành ranh giới tự nhiên giữa Argentina và Brazil.

Cái tên "Iguazu" xuất phát từ tiếng Guarani hoặc Tupi "y", có nghĩa là "nước", và "ûasú" [wasu], có nghĩa là "lớn" . Truyền thuyết kể rằng một vị thần đã kết hôn với một người phụ nữ đẹp tên Naipí, nhưng người đó đã chạy trốn với một người tên là Tarobá trong một chiếc xuồng. Trong cơn giận dữ, thần thái lát sông, tạo ra thác nước này. Một người Tây Ban Nha Álvar Núñez Cabeza de Vaca đạt được danh hiệu conquistador là người tìm thấy thác nước này vào năm 1541.

Địa lý
Iguazu nằm trên sông Iguazu, trên cạnh của các cao nguyên Paraná, có chiều dài 23 km (14 dặm) tại thượng nguồn, sau đó hợp lưu của Iguazu với sông Paraná. Nhiều hòn đảo dọc theo thác trải dài trên chiều dài 2,7 km phân chia thác thành nhiều thác nước nhỏ riêng biệt. Thác Iguazu có độ cao thay đổi từ 60 đến 82 mét (197 đến 269 ft). Số lượng những thác nước nhỏ dao động từ 150 tới 300, tùy thuộc vào lượng nước. Một nửa của dòng chảy con sông đổ vào một vực thẳm dài và hẹp được gọi là Họng quỷ (Garganta del Diablo trong tiếng Tây Ban Nha hoặc Garganta do Diabo trong tiếng Bồ Đào Nha). Vực thẳm này có hình chữ U, cao 82 m rộng 150 m và dài 700 m (269 × 490 × 2.300 ft). Một số thác nhỏ hơn gần thác Iguazu, chẳng hạn như thác San Martin, thác Bossetti và nhiều thác khác .

Thác nước bên phía Argentina có khoảng 900 m (2950 ft) trên tổng chiều dài 2,7 km (1,7 dặm) là không có nước chảy bởi nước của sông Iguazu trong hẻm núi thấp hơn so với trên sông Paraná, và cách đập Itaipu không xa. Tại cửa sông Iguazu đổ vào Paraná là biên giới tự nhiên của ba quốc gia Brazil, Argentina và Paraguay. Tại đây gần các thành phố Foz do Iguaçu (của Brazil), Puerto Iguazú (của Argentina) và Ciudad del Este (của Paraguay).Thác Iguazu được sắp xếp giống như một chữ "J" đảo ngược. Ở phần bên phải là lãnh thổ Brazil, trong đó có hơn 20% của thác, và bên trái là lãnh thổ Argentina chiếm gần 80% của thác.

Thác nước Iguazu được bảo vệ bởi hai vườn quốc gia là vườn quốc gia Iguaçu của Brazil và vườn quốc gia Iguazú. Cả hai vườn quốc gia này lần lượt được UNESCO công nhận là di sản thế giới vào năm 1984 và 1986 . Đây cũng là một trong những khu vực bảo tồn rừng lớn nhất ở Nam Mỹ.Khu vực thác nước lần đầu tiên được đề xuất thành lập vườn quốc gia của Brazil nhằm bảo vệ thiên nhiên cho thế hệ tương lai. Trong cuốn sách được viết vào năm 1876 của một kỹ sư tên là Andre Rebouças, thác nước được mô tả bằng những từ ngữ như "đẹp tuyệt vời", "đẹp như tranh vẽ", "được tạo ra bởi Đức Chúa Trời"...

Tham quan thác nước từ phía Brazil, chúng ta có thể đi bộ theo con đường dọc hẻm núi hoặc quan sát trên trực thăng. Nhưng Argentina đã cấm các tour du lịch trực thăng như vậy bởi vì nó gây các tác động tới môi trường, tới hệ động thực vật của thác . Khách quốc tế tới sân bay Foz do Iguacu, sau đó đi taxi hoặc xe buýt tới cổng của vườn quốc gia cách đó khoảng 10 km.

Tại Argentina, chúng ta phải đi bằng tàu qua một khu rừng mưa nhiệt đới, sau đó khách du lịch có thể chiêm ngưỡng thác từ con đường mòn dài khoảng 1 km hoặc đi thuyền, xuồng cao su để chiêm ngưỡng thác nước từ chân của nó. Việc tạo tour du lịch từ cả hai quốc gia nhằm tạo lợi nhuận cho cả hai, đồng thời giảm thiệu lượng khách du lịch, giảm ô nhiễm và lượng khí thải. Dọc chuyến du lịch, chúng ta có thể chiêm ngưỡng các loài động vật quý hiếm của vườn quốc gia như báo đốm, bướm, gấu trúc, khỉ Prego, rắn san hô, chim Toucan, vẹt, cá sấu Caiman...

So sánh
Khi nhìn thấy Iguazu lần đầu tiên, chính khách Hoa Kỳ là Eleanor Roosevelt, vợ của tổng thống Franklin D. Roosevelt đã thốt lên "Poor Niagara!" . Iguazu cũng thường được so sánh với thác Victoria ở châu Phi, là thác nước ngăn cách Zambia và Zimbabwe. Thác Iguazu rộng hơn, nhưng bởi vì nó được chia thành khoảng 275 thác nước nhỏ bởi các đảo nhỏ nên thác Victoria là "bức màn lớn nhất" của các thác nước trên thế giới, với chiều rộng trải dài hơn 1.600 m (5249 ft) và cao 100 m (328 ft) (khi lưu lượng thấp, thác Victoria được chia thành 5 thác nhỏ; khi dòng chảy lớn, nó có thể đổ xuống mà không bị gián đoạn). Thác Iguazu cũng không rộng và chảy siết như thác Boyoma (với chiều rộng tới 100 km).
Iguazu hiện đang có dòng chảy trung bình hàng năm lớn nhất trên thế giới, sau khi được so sánh với thác Niagara, với một tốc độ trung bình là 1.746 m3 / s (61.660 cu ft). Ghi lại dòng chảy tối đa của nó là 12.800 m3 / s (452.000 cu ft / s)  Để so sánh, lưu lượng trung bình của thác Niagara là 2.400 m3 / s (85.000 cu ft), với lưu lượng ghi nhận tối đa là 8.300 m3 / s. (293.000 cu ft / s) . lưu lượng trung bình tại thác Victoria là 1.088 m3 / s (38.420 cu ft / s), với lưu lượng ghi tối đa 7.100 m3 / s (250.000 cu ft / s).

Chỉ có độ cao từ 30 tới 150 mét (100 và 490 ft), còn tại thác Victoria có chiều cao 300 m (984 ft). Tuy nhiên, Iguazu có tầm quan sát tốt hơn, cùng với lối đi và hình dạng của nó cho phép quan sát được những khung cảnh ngoạn mục. Tại một thời điểm, một người có thể đứng bao quát 260 độ của thác nước. Iguazu được chia thành các thác nước nhỏ, người ta có thể quan sát được thác từ giữa thác. Victoria không cho phép điều này, vì nó cơ bản là một trong những thác nước rơi vào một hẻm núi và quá rộng để quan sát được từ đây (trừ khi quan sát từ trên không).
Ngày 11 tháng 11 năm 2011, Iguazu đã được công bố là một trong bảy kỳ quan thiên nhiên của tổ chức Bảy kỳ quan thế giới mới (NOWC)

Xem thêm
Danh sách các vườn quốc gia tại Brazil
 Vườn quốc gia Iguazú
 Vườn quốc gia Iguaçu

Tham khảo

Liên kết ngoài

Foz do Iguaçu (Brazilian government site, in Portuguese)
Cataratas del Iguazú (Argentine government site, in Spanish)
Greatest Places: Iguazu Falls page
Iguazu Falls at UNESCO World Heritage Centre site
https://vimeo.com/44873371

Kỳ quan thiên nhiên
Di sản thế giới tại Argentina
Di sản thế giới tại Brasil
Thác nước Argentina
Thác nước Brasil


title: Thông trắng Bhutan

text:
Thông trắng Bhutan (danh pháp hai phần: Pinus bhutanica) là một loài cây thân gỗ trong họ Pinaceae, chỉ hạn chế tại Bhutan và khu vực cận kề ở đông bắc Ấn Độ và tây nam Trung Quốc. Cùng với loài thông trắng Himalaya (Pinus wallichiana) có họ hàng gần, nó là thành phần chính hợp thành trong các rừng thông ở cao độ thấp. Loài thông này có thể cao tới 25 m.

Các lá kim mọc thành chùm 5 lá, dài tới 25 cm. Các nón dài 12–20 cm, với các vảy mỏng; hạt dài 5–6 mm, với cánh dài 20–25 mm. Nó khác với thông trắng Himalaya ở chỗ các lá kim dài hơn, rủ nhiều hơn và các nón nhỏ hơn một chút, có màu nâu đỏ chứ không phải màu vàng da bò khi chín. Nó cũng thích nghi với khí hậu ấm và ẩm hơn tại các cao độ thấp với gió mùa mạnh về mùa hè. Mặc dù hai loài này có họ hàng gần và đôi khi sinh sống cạnh kề nhau, nhưng người ta vẫn chưa ghi nhận một loại cây lai ghép hay kiểu trung gian nào giữa hai loài này.

Tham khảo

B
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Trung Quốc
Loài ít quan tâm


title: 25577 Wangmanqiang

text:
25577 Wangmanqiang (tên chỉ định: 1999 XN213) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 14 tháng 12 năm 1999. Nó được đặt theo tên Wang Manqiang, a Chinese high school student whose plant sciences team project won second place ở the 2009 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1999


title: 21464 Chinaroonchai

text:
21464 Chinaroonchai (1998 HH88) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21464 Chinaroonchai

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Sông Tú Cô Loan

text:
Tú Cô Loan () là một dòng sông tại đông nam Đài Loan. Sông khởi nguồn từ núi Mã Bác Lạp Tư tại huyện Nam Đầu rồi chảy về phía đông qua hai huyện Hoa Liên và Đài Đông trước khi đổ ra Thái Bình Dương. Tổng chiều dài dòng chính của sông là 81,15 km, nếu tính theo phụ lưu dài nhất thì chiều dài sông là 104 km, tổng diện tích lưu vực đạt 1790,46 km² còn độ dốc của sông là 1:34. Đây là một trong ba hệ thống tạo nên đồng bằng thung lũng Hoa Đông. Tú Cô Loan cũng là sông phát triển mạnh về lĩnh vực du lịch chèo thuyền mạo hiểm tại Đài Loan, đặc biệt là đoạn sông dài  từ cầu Thụy Tuệ đến cầu Trường Hồng.

Phụ lưu
Tú Cô Loan：Hoa Liên; Đài Đông
Kì Mĩ (奇美溪)：Thụy Tuệ, Hoa Liên
Đả Lạc Mã (打落馬溪)：Thụy Tuệ, Hoa Liên
Phú Nguyên (富源溪)：Vạn Vinh& Thụy Tuệ thuộc Hoa Liên - 28 km
Hạc Cương (鶴岡溪)：Thụy Tuệ, Hoa Liên
Ma Lậu 麻漏溪)：Vạn Vinh, Hoa Liên
Hồng Diệp (紅葉溪): Vạn Vinh, Thụy Tuệ & Trác Khêthuộc Hoa Liên
Linh Tử (苓仔溪)：Ngọc Lý, Hoa Liên
Lã Phạm (呂範溪)：Ngọc Lý, Hoa Liên
A Mi (阿眉溪)：Ngọc Lý, Hoa Liên
Tầm Yêu (尋腰溪)：Ngọc Lý, Hoa Liên
Phong Bình (豐坪溪)：Ngọc Lý & Trác Khê thuộc Hoa Liên - 37 km
Thái khê (太溪)：Trác Khê, Hoa Liên
Cao Liêu (高寮溪)：Ngọc Lý, Hoa Liên
Trác khê (卓溪)：Ngọc Lý & Trác Khê thuộc Hoa Liên
Nguyên Thành (源城溪)：Ngọc Lý, Hoa Liên
Lạc Cáp (樂合溪)：Ngọc Lý, Hoa Liên
Hạ Lao Loan (下勞彎溪)
Lạc Khố Lạc Khố (樂庫樂庫溪)/ Lạc Lạc (樂樂溪)：Ngọc Lý & Trác Khê thuộc Hoa Liên - 54 km
Thanh Thủy (清水溪)：Trác Khê, Hoa Liên
Mã Kiết Thứ Thác (馬戛次托溪)：Trác Khê, Hoa Liên
Mã Hoắc Lạp Tư (馬霍拉斯溪)：Trác Khê, Hoa Liên
Khoát Khoát Tư (闊闊斯溪)：Trác Khê, Hoa Liên
Tháp Đạt Phân (塔達芬溪)：Trác Khê, Hoa Liên
Mễ Á Tang (米亞桑溪)：Trác Khê, Hoa Liên
Yên Thông (安通溪)：Ngọc Lý và Phú Lý thuộc Hoa Liên
Ngô Tái (吳再溪)：Phú Lý, Hoa Liên
Củng Tử Câu (拱子溝溪)：Phú Lý, Hoa Liên
A Mi (阿眉溪)：Phú Lý, Hoa Liên
Ma Tử (磨仔溪)：Phú Lý & Trác Khê thuộc Hoa Liên
Mã Gia Lộc (馬加祿溪)：Phú Lý, Hoa Liên
Cửu Ngạn (九岸溪)：Phú Lý, Hoa Liên
Tú Loan (秀巒溪)：Phú Lý & Trác Khê thuộc Hoa Liên
Loa Tử (螺仔溪)：Phú Lý, Hoa Liên
Miết khê (鱉溪)：Phú Lý, Hoa Liên
A Lý Sơn (阿里山溪)：Phú Lý, Hoa Liên
Thạch Bằng (石平溪)：Phú Lý & Trác Khê thuộc Hoa Liên
Đại Pha (大坡溪)：Phú Lý, Hoa Liên; Trì Thượng, Đài Đông
Vạn Triều (萬朝溪)：Trì Thượng & Hải Đoan thuộc Đài Đông
Long Tuyền (龍泉溪)：Hải Đoan, Đài Đông

Xem thêm
Danh sách sông Đài Loan

Tham khảo

Sông của Đài Loan
Hoa Liên
Đài Đông


title: Orthotaenia

text:
Orthotaenia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Orthotaenia secunda Falkovitsh, 1962
Orthotaenia undulana ([Denis & Schiffermuller], 1775)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Gặp nhau cuối tuần

text:
Gặp nhau cuối tuần là một chương trình hài kịch được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam. Chương trình phát sóng số đầu tiên vào ngày 1 tháng 4 năm 2000 trên kênh VTV3 và kết thúc vào ngày 30 tháng 12 năm 2006.

Lịch sử
Bắt đầu phát sóng từ ngày 1 tháng 4 năm 2000, Gặp nhau cuối tuần đã được ê-kíp sản xuất lấy ý tưởng từ chương trình hài kịch từng xuất hiện trước đó là Gặp nhau và... cười, phát sóng trên VTV3 vào dịp Tết Trung thu. Các số Gặp nhau cuối tuần từ số đầu tiên tới số 4 đều được phát hành sang định dạng băng VHS bởi Trung tâm băng nhạc Vafaco. Chương trình được phát sóng đều đặn vào lúc 09:30 sáng thứ 7 mỗi tuần (ban đầu là hai tuần một số), phát lại vào lúc 10:00 ngày thứ 5 & 22:00 thứ 4 tuần kế tiếp. Ngày 30 tháng 12 năm 2006, Gặp nhau cuối tuần đã ấn định số phát sóng cuối cùng của mình.

Diễn viên
NSND Công Lý
NSND Tự Long
NSƯT Xuân Bắc
NSƯT Quang Thắng
Vân Dung
Chiến Thắng
Hiệp Gà
Thành Trung
Bình Trọng
NSND Trần Hạnh
NSƯT Văn Hiệp
NSƯT Phạm Bằng
NSƯT Quang Tèo
Giang Còi
NSƯT Chí Trung
NSƯT Quốc Khánh
Vượng Râu
Lương Mạnh Hải
Quốc Quân
Kim Xuyến
Thanh Tú
Bá Anh
Khánh Linh
Thanh Dương
NSƯT Minh Vượng
NSƯT Phú Đôn
Hương Tươi
Tạ Am
Văn Toản
NSND Quốc Anh
NSƯT Đức Hải
NSƯT Đức Khuê

Các phiên bản khác

Gặp nhau cuối tuần chia tay bằng… “thảm hoạ” Titanic!
Năm 2006, khác với mổi số Gala cười trước đây, chương trình Gặp nhau cuối năm ngày 30/12/2006 sẽ là lời chia tay cuối cùng của những người thực hiện chuyên mục Gặp nhau cuối tuần. Kịch bản được xây dựng đặc biệt, không bao gồm những tiết mục hài đơn lẻ. Thay vào đó, kịch bản được xây dựng theo chương hồi như một vở nhạc kịch và là câu chuyện xuyên suốt về một con tàu trong cuộc chinh phục đại dương mênh mông.

Mở đầu là cuộc đón tiếp hành khách lên tàu. Tất cả các diễn viên hài quen thuộc với khán giả Gặp nhau cuối tuần xuất hiện như một vị khách mời với những nét đặc trưng riêng. Nhóm hài Phạm Bằng - Quang Thắng - Vân Dung với câu chuyện về sếp - nhân viên và bồ nhí, tình yêu tuổi già đầy hài hước của bộ đôi Hồng Vân - Bảo Quốc, chuyện cãi cọ om xòm của trưởng thôn Văn Hiệp và hai “gã” Quang Tèo - Giang Còi. Thuý Nga tìm mọi cách lên tàu để bán khoai nướng còn bầu sô Tự Long - ca sỹ Hiệp Gà cũng có chuyến biểu diễn ở đây… Mỗi hành khách đều có lý do riêng để lên tàu và mang đến một câu chuyện hài hước, thú vị riêng.

Suốt gần ba tiếng ghi hình, kịch bản được kết dính liền mạch, ổn định và gần như không có chi tiết thừa. Câu chuyện về con tàu Tiếng Cười (xin được gọi như vậy) đưa khán giả đi từ ngạc nhiên này tới bất ngờ khác, từ nụ cười mỉm sang những tràng cười sảng khoái…

Tuy trong chương trình có những tiếng cười “thô”, nhưng cách chuyển tải tiếng cười bằng nhạc kịch (dựa trên vở nhạc kịch Cây sáo thần), bằng Opera, bằng tuồng, bằng nhạc trẻ, và cả bằng… ảo thuật, khiến cho tiếng cười trong đêm Gặp nhau cuối năm trở nên thuyết phục.

Sân khấu của Gặp nhau cuối năm ngày 30/12/2006 trông thật lộng lẫy với phần thiết kế hình con tàu lớn với bảy cánh buồm trắng (tượng trưng cho bảy năm hoạt động của Gặp nhau cuối tuần). MC Thảo Vân luôn xuất hiện ở những vị trí đặc biệt, khi ở mũi tàu, khi đứng hát trên quả khinh khí cầu…

Những người viết kịch bản đã mượn hình ảnh tàu Titanic bị chìm, để nói về việc phải dừng chương trình Gặp nhau cuối tuần sau 7 năm lên sóng, mặc dù được diễn trên sân khấu hài, nhưng nội dung nói về "Con tàu chở những niềm vui không đi tới bến cuối" này rất cảm động. Có thể nói không ngoài rằng, đây là kịch bản tốt nhất của Gặp nhau cuối tuần lừng lẫy một thời. Ngoài những tiết mục ca nhạc xen kẽ, có thể tạm chia kịch bản của buổi diễn thành 31 phần.

1 - Hàng rởm trên tàu

Chuẩn bị lên tàu. Số mặt nạ và bình dưỡng khí đã được mua nhiều hơn số hành khách trên tàu. Sự việc bị thuyền trưởng phát hiện nhưng sau đó “chìm xuồng”, vì ông trùm của sự việc có tên là “anh Hai” lại là sếp của thuyền trưởng.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Đức Hải, Hồng Tơ)

2 - Sếp và trợ lý

Phạm Bằng đi cùng cô bồ Vân Dung, được trợ lý Quang Thắng hộ tống. Phạm Bằng, theo thói quen vẫn luôn nhường cho trợ lý trả tiền, trợ lý Quang Thắng lại đang cần nịnh sếp để lên phó phòng nên luôn miệng khen bồ của sếp, nhưng khen đi khen lại hóa ra toàn “khen đểu”.

(diễn viên: Phạm Bằng, Vân Dung, Quang Thắng)

3 - Cặp đôi Phạm Bằng, Vân Dung

Phạm Bằng cùng Vân Dung và Quang Thắng lên tàu, Hoàng Sơn mới nhìn lại tưởng là hai ông cháu, sau đó bị Quang Thắng nhắc nhở nên xin lỗi rối rít. Phạm Bằng cảnh cáo: Đừng có nhìn phượng hoàng mà tưởng gà trống thiến.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Phạm Bằng, Vân Dung, Quang Thắng)

4 - Người đẹp Hồng Vân xài vé giả

Hồng Vân và Bảo Quốc lên tàu, Bảo Quốc khen tóc Hồng Vân thơm, nên đã tặng cô vé khi cô bị Hoàng Sơn phát hiện và tịch thu vé “VIP giả”.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Hồng Vân, Bảo Quốc)

5 - Lợn VIP

Chí Trung đến lấy nước gạo, Hoàng Sơn đòi thêm tiền so với mọi lần vì đây là tàu VIP, toàn khách VIP. Chí Trung kết luận: Các bác ăn toàn món VIP, lợn của em cũng ăn toàn món VIP, hóa ra các bác ăn như lợn nhà em.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Chí Trung)

6 - Đi dự “Quốc tế trưởng thôn”

Trưởng thôn Văn Hiệp lên tàu đi họp hội nghị “Quốc tế trưởng thôn”, Quang Tèo và Giang Còi cương quyết đòi đi theo làm phó, thậm chí hai người đã tự túc vé lên tàu.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Văn Hiệp, Quang Tèo, Giang Còi)

7 - Công Lý bí giấy tờ

Công Lý xin lên tàu để gặp trưởng thôn xin giấy chứng nhận không có tranh chấp về mảnh đất của gia đình.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Công Lý)

8 - “Va-len-tin nó sờ”

Thúy Nga muốn lên tàu bán khoai lang nướng, dùng mẹo bảo Hoàng Sơn đọc chữ Valentine là phải ngẩng mặt lên trời, sau đó Thúy Nga lẻn lên tàu.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Công Lý, Thúy Nga)

9 - Việt Hương bán bánh giò

Việt Hương muốn lên tàu bán bánh giò, Hoàng Sơn đã bị Thúy Nga lừa nên rất cảnh giác, nhưng nhân lúc Hiệp Gà đi vào nói chuyện với Hoàng Sơn, Việt Hương vẫn lẻn lên tàu được.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Việt Hương, Hiệp Gà)

10 - Tự Long, Hiệp Gà ngắm mặt trời

Ca sĩ Hiệp Gà bị ông bầu Tự Long nhắc nhở cách biểu diễn, dạy luôn cả việc giết thời gian lúc rảnh bằng cách ngắm mặt trời lên. Sau đó cả hai lên tàu để ngắm mặt trời lên, dù lúc đó đã “tờ mờ chiều”!

(diễn viên: Hoàng Sơn, Hiệp Gà, Tự Long)

11 - Xuân Bắc trốn vé

Xuân Bắc không có vé nhưng muốn lên tàu, bèn bày trò nói hươu nói vượn, chôm được tấm vé “giả VIP” Hoàng Sơn tịch thu của Hồng Vân dùng làm vé lên tàu.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Xuân Bắc)

12 - Minh Vượng tìm chồng

Thu Hương (trong vai vợ Quang Thắng) và Minh Vượng (vợ Phạm Bằng) rủ nhau lên tàu đ‌ánh ghen Vân Dung. Trong lúc trình vé, Minh Vượng tranh thủ tán tỉnh Hoàng Sơn.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Thu Hương, Minh Vượng)

13 - Lợn VIP ngộ độc

Lợn của Chí Trung ăn đồ ăn của “tàu VIP” nên bị ngộ độc rượu, Chí Trung muốn lên tàu để xin trưởng thôn cho giấy chứng nhận gửi cho bên kiểm dịch.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Chí Trung)

14 - Anh Vũ, chuyên gia đố khó

Anh Vũ là tiếp viên trưởng của tàu, nhưng Hoàng Sơn ra vẻ không nhớ ra nên bắt phải chứng minh. Anh Vũ dùng tài “đố vui” của mình để Hoàng Sơn nhận ra, với câu đố: 4 chia 3 bằng mấy?

(diễn viên: Hoàng Sơn, Anh Vũ)

15 - Tàu khởi hành

Ngay trong lời giới thiệu của MC Thảo Vân đã có “gợi ý” về chuyến đi của con tàu: Giữa đại dương mênh mông bao la đầy sóng gió, không ai có thể biết trước điều gì có thể xảy ra, nhưng chung tôi có một điều chắc chắn một điều rằng, quý vị sẻ nhận được vô vàn những niền vui, bơi đây là con tàu chở những tiếng cười và những hành khách trên tàu đều được khao khắc được chia sẽ niền vui và tiếng cười với tất cả mọi người.

(MC: Thảo Vân)

16 - Cặp tình nhân trên tàu

Đây là một trong hai đoạn thể hiện tính “Titanic” nhất (cùng với đoạn của Xuân Bắc và Vân Dung lúc gần cuối chương trình), có lẽ sự quan trọng của trường đoạn này khiến đạo diễn phải cho hai nghệ sĩ “tay nghề cao” là Bảo Quốc và Hồng Vân thể hiện. Kịch bản của người viết những đoạn này khá cao tay, vẫn rất “Titanic” nhưng tràn đầy tiếng cười Việt.

(diễn viên: Hồng Vân, Bảo Quốc)

17 - Mẹ đĩ nhà em

Chí Trung nhờ Bảo Quốc nói với bác lái tàu cho tàu dừng lại, kẻo đi du lịch bất đắc dĩ thì “mẹ đĩ nhà em” nó xé xác. Sau khi biết “mẹ đĩ” có nghĩa là vợ, Bảo Quốc giới thiệu Hồng Vân với Chí Trung: Đây là “mẹ đĩ” mới của tôi!

(diễn viên: Hồng Vân, Bảo Quốc, Chí Trung, Pham Bằng, Vân Dung)

18 - Xuân Bắc gặp Vân Dung

Thúy Nga gọi điện thoại cho người yêu cũ, thông báo đang ở trên chuyến tàu xưa, rồi vứt vòng đeo cổ kỷ niệm xuống biển nhưng mắc vào thành tàu. Vân Dung trông thấy, chờ Thúy Nga đi bèn trèo xuống lấy, Xuân Bắc đi ra thấy thế tưởng Vân Dung tự tử nên hét toáng lên làm Vân Dung suýt rơi xuống biển. Hai người bị tiếng sét ái tính đ‌ánh từ giây phút đó.

(diễn viên: Thúy Nga, Xuân Bắc, Vân Dung)

19 - Cuộc vui trên khoang tàu

Xuân Bắc giới thiệu Vân Dung với bạn bè, mọi người đang nhảy múa hát ca mừng mối tình của hai người, Phạm Bằng và Quang Thắng ở khoang trên phát hiện thấy Vân Dung.

(diễn viên: Xuân Bắc, Vân Dung, Quang Tèo, Giang Còi, Công Lý, Thúy Nga, Việt Hương, Hiệp Gà, Tự Long, Phạm Bằng, Quang Thắng)

20 - Ảo thuật gia Tự Long

Phạm Bằng và Quang Thắng phát hiện ra Vân Dung, bèn xuống khoang dưới nơi mọi người đang tụ tập để tìm. Tự Long trổ tài ảo thuật giấu Vân Dung vào chuồng sắt dùng vải che lại, khi Quang Thắng mở tấm vải ra chỉ thấy trong đó có một con chó cảnh.

(diễn viên: Xuân Bắc, Vân Dung, Phạm Bằng, Quang Thắng, Tự Long, Quang Tèo, Giang Còi, Hiệp Gà, Việt Hương, Thúy Nga)

21 - Việt Hương hát Opera

Việt Hương hát Opera, tất nhiên đây chỉ là hát nhép, nhưng nhép theo đúng kiểu Gặp nhau cuối tuần, khán giả được một phen cười nghiêng ngả, nhất là sau khi hát xong Việt Hương lăn ra ngất xỉu vì hết hơi.

(diễn viên: Việt Hương, Xuân Bắc, Vân Dung, Quang Tèo, Giang Còi, Tự Long, Hiệp Gà, Thúy Nga)

22 - Xuân Bắc ăn tát

Ngay lúc đó, Phạm Bằng và Quang Thắng phát hiện ra Vân Dung lần nữa và lần này thì Vân Dung bị bắt quả tang nên không kịp trốn. Quang Thắng phân tích cho mọi người bản chất của việc Xuân Bắc muốn quen Vân Dung (tình tiết giống trong phim Titanic), vì sự phân tích này mà Xuân Bắc bị ăn 2 cái tát của Vân Dung.

(diễn viên: Phạm Bằng, Quang Thắng, Vân Dung, Xuân Bắc, Quang Tèo, Giang Còi, Thúy Nga, Việt Hương, Tự Long, Hiệp Gà)

23 - Những bà vợ ghê gớm

Một lát sau, Phạm Bằng đẩy Quang Thắng ra chịu trận, Quang Thắng đang biện bạch cho Phạm Bằng thì bị vợ (Thu Hương) ra tóm cổ kéo đi.

(diễn viên: Minh Vượng, Phạm Bằng, Quang Thắng, Thu Hương)

24 - Minh Vượng gặp tình cũ

Sau đó, Minh Vượng đi tìm Phạm Bằng và tình cờ gặp Đức Hải, người tình cũ. Hai người cùng nhảy trong điệu nhạc tình cảm, sau khi đã ôn lại kỷ niệm thì ai đi đường nấy.

(diễn viên: Đức Hải, Minh Vượng)

25 - Bi kịch bắt đầu

Xuân Bắc và Vân Dung gặp nhau trên khoang tàu, Xuân Bắc đọc thơ cho Vân Dung nghe, nhưng toàn “thơ đề”. Sau đó hai người “bay” lên không trung ngắm cảnh, đang ngắm cảnh thì phát hiện tàu sắp đ‌âm vào tảng băng trôi. Bi kịch của con tàu bắt đầu từ đây.

(diễn viên: Xuân Bắc, Vân Dung)

26 - Hãy cứu con tàu

Vào đúng lúc nước sôi lửa bỏng, Công Lý và Chí Trung gây gổ với nhân viên của tàu là Hoàng Sơn, yêu cầu Hoàng Sơn “đừng nói nhiều mà hãy hành động” để cứu con tàu và mọi người.

(diễn viên: Hoàng Sơn, Công Lý, Chí Trung)

27 - Bánh lái rởm

Thuyền trưởng Hồng Tơ gọi điện báo cho lái tàu, yêu cầu rẽ trái để tránh tảng băng. Nhưng vì trước đây mua phải bánh lái rởm nên không rẽ trái được, thậm chí cũng không rẽ phải được.

(diễn viên: Đức Hải, Hồng Tơ, Hoàng Sơn)

28 - Hậu quả của hàng đểu

Tiếp viên trưởng Anh Vũ hướng dẫn mọi người cách đeo mặt nạ dưỡng khí, mặc áo phao nếu nước tràn vào lòng tàu, cách đến cửa thoát hiểm nếu tàu chìm. Tuy nhiên, “phao có loại tốt và loại phao không tốt”, và “tất cả 6 cửa thoát hiểm đều hướng xuống đáy biển”.

(diễn viên: Anh Vũ, Chí Trung, Quang Thắng, Quang Tèo, Giang Còi, Việt Hương, Tự Long, Hiệp Gà, Đức Hải, Hồng Tơ, Hoàng Sơn)

29 - Khinh khí cầu của Khánh Râu

Đáng tiếc, cuối cùng thì con tàu đã bị đâm vào tảng băng và không chỉ Phạm Bằng bỏ rơi Vân Dung, mà vợ chồng Phạm Bằng cũng lục đục với nhau. Cuối cùng, hai vợ chồng thoát ra khỏi tàu nhờ khinh khí cầu của Khánh Râu, đây là khinh khí cầu Minh Vượng thuê để “trong đ‌ánh ra ngoài đ‌ánh vào” cho Phạm Bằng hết đường chạy.

(diễn viên: Minh Vượng, Phạm Bằng, Quốc Khánh, Quang Thắng, Quang Tèo, Giang Còi, Việt Hương, Hiệp Gà, Tự Long, Đức Hải, Hoàng Sơn, Anh Vũ)

30 - Ca sĩ, ngôi sao đâu rồi?

Ông bầu Tự Long bây giờ mới biết lòng người, đưa các ca sĩ lên thành ngôi sao nhưng lúc hoạn nạn thì bỏ đi cả. Tuy nhiên, cũng vào lúc hoạn nạn thế này mới biết Xuân Bắc, được xem là nhân vật “bụi đời” lại là người chung thủy, rất quan tâm đến người yêu, phút cuối vẫn dặn dò người yêu từng chi tiết nhỏ mới yên tâm!

(diễn viên: Tự Long, Hiệp Gà, Xuân Bắc, Vân Dung)

31 - Đoạn kết

MC Thảo Vân nói lời tiếc nuối vì “con tàu chở những tiếng cười” chưa đến bờ đã phải dừng lại. Đạo diễn Khải Hưng đã phát biểu lời chia tay sau:

Gặp nhau cuối năm
Gặp nhau cuối năm được Trung tâm sản xuất Phim truyền hình, Đài Truyền hình Việt Nam bắt đầu sản xuất và phát sóng vào ngày tất niên Âm lịch hàng năm trên tất cả các kênh truyền hình quảng bá của VTV từ năm 2003, với tư cách là số đặc biệt của Gặp nhau cuối tuần. Đến năm 2007, chương trình vẫn tiếp tục được tiếp tục sản xuất sau khi Gặp nhau cuối tuần kết thúc.

Gala cười
Sau khi Gặp nhau cuối tuần kết thúc, Gala cười - 1 phần của Gặp nhau cuối tuần - vẫn tiếp tục được duy trì và phát sóng mỗi quý 1 số, từ tháng 3 đến ngày 30 tháng 12 năm 2007. Từ năm 2010, Gala cười được phát sóng vào tối mùng 2 Tết Nguyên Đán trên VTV3 cho đến hiện nay.

Thư giãn cuối tuần
Sau 3 năm vắng bóng, chương trình Gặp nhau cuối tuần được kế thừa với một phiên bản mới mang tên Thư giãn cuối tuần. Số phát sóng đầu tiên của chương trình được lên sóng vào 21:00 thứ 7 từ ngày 28/8/2010 đến hết ngày 29/12/2012 trên kênh VTV3, các số tiếp theo được phát sóng đều đặn vào khung giờ này.

Từ ngày 5/1/2013, sau hơn 2 năm phát sóng, VFC đã cho ra mắt format mới của Thư giãn cuối tuần với tên gọi Chém chuối cuối tuần. Số đầu tiên của format mới được phát sóng vào 11:00 thứ 7, ngày 5/1/2013 trên kênh VTV3; các số tiếp theo được phát sóng đều đặn vào khung giờ này. Từ 4/1/2014 đến ngày 21/2/2015, chương trình chuyển sang khung giờ mới: 10:00 thứ 7 hàng tuần. Từ 28/2/2015 đến hết ngày 18/4/2015, chương trình chuyển sang khung giờ mới: 17:00 thứ 7 hàng tuần.

Chương trình đã kết thúc vào ngày 18/4/2015. Thay thế khung giờ này là chương trình Người đi xuyên tường.

Cuộc hẹn cuối tuần
Sau 6 năm vắng bóng, chương trình Thư giãn cuối tuần được kế thừa với một phiên bản mới mang tên Cuộc hẹn cuối tuần. Số phát sóng đầu tiên của chương trình được phát sóng vào lúc 20:00 tối thứ 7 hàng tuần, từ ngày 17/7/2021.

Phát hành
Phiên bản băng VHS của chương trình được phát hành bởi Trung tâm băng nhạc Vafaco (Sài Gòn) trong năm 2000 với các số từ 1 đến 5.

Tạm dừng phát sóng

Gặp nhau cuối tuần đã có một số lần phải tạm dừng phát sóng theo kế hoạch do trùng với các sự kiện đặc biệt và đã được phát sóng trở lại vào 1 ngày sau đó. Cụ thể:
 6/12/2003, để phát sóng các chương trình trong dịp SEA Games 2003.

Xem thêm
 Gặp nhau cuối năm
 Danh sách chương trình phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

Tham khảo

 Gặp nhau cuối tuần phiên bản mới phát sóng từ tháng 7 - VTC // 1 tháng 5 năm 2010 (14:44)
 Sự trở lại của hài kịch Việt? - Lao động // Thứ Ba, 9 tháng 8 năm 2011, 08:42 (GMT+7)
 NSND Khải Hưng tiết lộ lý do ngừng phát sóng "Gặp nhau cuối tuần" - VTC // 20 tháng 2 năm 2014 (07:12)

Gala cười


title: Xenuroturris castanella

text:
Xenuroturris castanella là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Xenuroturris


title: Chimarra poolei

text:
Chimarra poolei là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Lasioglossum callomelittinum

text:
Lasioglossum callomelittinum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1910


title: 2982 Muriel

text:
2982 Muriel (1981 JA3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 5 năm 1981 bởi C. Shoemaker ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2982 Muriel

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Indotipula peusiana

text:
Indotipula peusiana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Indotipula


title: Panqueba

text:
Panqueba là một thị xã và đô thị ở  Departamento  Boyacá, thuộc phân vùng Gutiérrez.

Tham khảo

Đô thị của Boyacá
Khu dân cư ở tỉnh Boyacá


title: Tào Cung bá

text:
Tào Cung bá (chữ Hán: 蔡宮伯; trị vì: 934 TCN - 895 TCN), tên thật là Cơ Hầu (姬侯), là vị vua thứ tư của nước Tào – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Hầu là con của Tào Trọng quân – vua thứ 3 nước Tào. Sau khi Trọng quân mất, Cơ Hầu lên thay, tức là Tào Cung bá.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Tào trong thời gian ông làm vua.

Khoảng năm 895 TCN, Tào Cung bá qua đời. Con ông là Cơ Vân lên nối ngôi, tức là Tào Hiếu bá.

Xem thêm
Tào Hiếu bá
Tào Trọng quân

Tham khảo

Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia

Vua nước Tào
Năm sinh thiếu
Mất năm 895 TCN


title: Command & Conquer: Renegade

text:
Command & Conquer: Renegade là game bắn súng góc nhìn người thứ nhất và thứ ba được phát triển bởi Westwood Studios và là một phần của dòng game Command & Conquer. Đây là trò chơi C&C duy nhất có sử dụng giao diện người thứ nhất. Nó được phát hành vào ngày 26 tháng 2 năm 2002 bởi EA Games.

Cách chơi
Câu chuyện của Renegade diễn ra trong những ngày cuối cùng của First Tiberium War, vốn được miêu tả trong Command & Conquer (video game). Ba chuyên gia nghiên cứu Tiberium của GDI đã bị bắt cóc bởi Brotherhood of Nod. Người chơi giả định vai trò của một đặc công GDI là Nick "Havoc" Parker, người được phân công để giải cứu các chuyên gia. Ông tiến hành các nhiệm vụ đó ở tất cả các nơi trên thế giới, ở các nước và khí hậu khác nhau và hành động của ông tác động nhiều đến tình trạng hiện thời của cuộc chiến. Khi tiếp tục, trò chơi tiết lộ rằng các chuyên gia đã bị buộc phải tham gia một nghiên cứu bí mật của Brotherhood có tên "Project Re-Genesis", một cố gắng để tạo ra cá c siêu chiến binh được biến đổi gien với sự trợ giúp của Tiberium.

Khi người chơi tham gia các nhiệm vụ, EVA hay Electronic Video Assistance, sẽ cập nhật các mục tiêu của nhiệm vụ. EVA ghi chép và cập nhật tất cả các mục tiêu và tình trạng hiện tại của chùng. Mục tiêu cụ thể của nhiệm vụ được phân thành ba loại: chính, phụ và đặc biệt. Hoàn thành các mục tiêu chính là rất quan trọng cho sự thành công của nhiệm vụ. Mục tiêu phụ không cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ, nhưng có thể hỗ trợ chơi game. Mục tiêu đặc biệt thường được ẩn, không giúp nhiều trong khi chơi game, nhưng sẽ ảnh hưởng đến cấp bậc của người chơi ở cuối mỗi nhiệm vụ.

Chơi mạng
Chế độ chơi mạng của trò chơi này mang hình thức 'Command and Conquer Mode', trong đó người chơi được chia thành hai đội: GDI và Nod. Mỗi đội bắt đầu với căn cứ của riêng mình, các thành viên có thể mua xe và các lớp nhân vật tiên tiến để tiêu diệt căn cứ kẻ thù và bảo vệ căn cứ của mình. Trận đấu kết thúc khi đội thắng khi phá hủy căn cứ của đối phương hoặc khi một trong 2 đội có nhiều điểm hơn trước khi hết giờ. Làm hư hỏng và tiêu diệt các đơn vị và cấu trúc của quân địch kiếm được điểm. Một số máy chủ cho phép tùy chọn 'endgame beacon' gây ra khi một bên ngay lập tức giành chiến thắng nếu 'siêu vũ khí' của họ được đặt thành công và phát nổ trên vị trí 'beacon pedesta' ở phía đối thủ. Cách chơi là một sự kết hợp của yếu tố FPS và RTS, rằng các thành viên trong nhóm nhận được tiền từ thu hoạch Tiberium và phải mua thiết bị của riêng họ.

Phát triển

Engine của trò chơi được gọi là "Renegade engine" hoặc "Westwood 3D"", được phát triển bởi Westwood. Nó được thiết kế để hỗ trợ cho cơ chế vật lý và cho phép chuyển động liền mạch từ trong nhà tới môi trường ngoài trời. "Westwood 3D" động cơ được tái sử dụng như là cơ sở của engine game được sử dụng trong Command & Conquer: Generals, Battle for Middle Earth, Battle for Middle Earth 2 và Command & Conquer 3: Tiberium Wars.

Một phiên bản cho PlayStation 2 đã được phát triển, tuy nhiên đã bị hủy bỏ.

Khi trò chơi bị chuyển ngày phát hành của nó, Westwood đã thực hiện một video hài hước mang tên Havoc Takes, trong đó Havoc, nhân vật chính của trò chơi và là anh hùng, đi vào Westwood Studios để đảm bảo rằng trò chơi không bị chuyển ngày phát hành của nó một lần nữa. Ngay cả sau khi đoạn video đã được thực hiện, ngày phát hành vẫn bị đổi một lần nữa.

Trò chơi ban đầu có một đặc công khác (Logan Sheppard), giống như các đơn vị trong Command & Conquer và định hướng hành động ít hơn so với Havoc. Ngoài ra, lính Nod nhìn giống như Command & Conquer, mặc đồng phục ngụy trang đô thị chứ không phải là áo nhảy dù màu đỏ.

Renegade đã được tái phát hành trong ít nhất hai hộp EA Classics (một bao gồm Comanche 4 là game thưởng thêm, và các game trong đó có Freedom Force) sau ngày phát hành ban đầu của nó và bao gồm trong hai Command & Conquer được biên tập lại là The Command & Conquer Collection và Command & Conquer Collected.

Tháng 2, năm 2006, Renegade được tái phát hành trong Command & Conquer: The First Decade cùng với 11 game Command & Conquer khác trên 2 DVD. Các đĩa DVD chứa giá trị của hơn một giờ của nội dung liên quan đến tất cả các trò chơi trong DVD. Trong DVD của Command & Conquer: The First Decade, Renegade bao gồm bản vá mới nhất của nó (1,037) theo mặc định, có một ứng dụng No-CD, cộng với các thành phần CD khác như các tập tin bộ phim đang được cài đặt vào thư mục của nó; Renegade, cùng với một vài game khác đã có vấn đề với các mục cài đặt của mình trong bản phát hành ban đầu của DVD, đã được sửa kể từ The First Decade's 1.02 patch.

Westwood ban đầu dự định làm cho một phần tiếp theo của Renegade đặt trong vũ trụ Red Alert mới nhất (được biết đến như là Renegade 2) nhưng dự án đã bị hủy bỏ trước khi bất kỳ thông báo chính thức nào được thực hiện. Khái niệm nghệ thuật của dự án miêu tả công trình và các loại xe theo kiểu Red Alert có thể có qua chế độ chơi mạng, cũng như mô tả một nhà máy lọc dầu của Xô Viết. Dự án do fan tạo ra đã nhận được sự cho phép từ EA để phát hành một cách độc lập. Sự kiện này đánh dấu một sự thay đổi đáng chú ý trong chiến lược quan hệ công chúng của Electronic Arts, mà thường được mô tả tiêu cực về hỗ trợ cộng đồng và chưa bao giờ được thực hiện như một cử chỉ về sở hữu trí tuệ của hãng trước kia
 Renegade là trò chơi duy nhất trong loạt game chưa bao giờ được phát hành bản mở rộng chính thức. Tuy nhiên, một bộ công cụ phát triển phần mềm (SDK) đã được phát hành bởi Westwood Studios để người dùng có thể thêm nội dung riêng của họ vào trò chơi. Westwood cũng phát hành một số mô hình có độ phân giải cao cho cộng đồng làm mod, bao gồm cả một số từ Red Alert, đặc biệt là Red Alert 2. Nhiều trang web dành cho các fan hâm mộ đã được thiết lập để chào mừng trò chơi và cho phép người chơi tải về các bản đồ mới và các bản mở rộng tùy chỉnh.

Tháng bảy, năm 2006, EA Games phát hành một bộ công cụ phát triển phần mềm (SDK) phục vụ 3DS Max cho Command & Conquer: Generals và The Lord of the Rings: The Battle for Middle-Earth. Mặc dù Renegade sử dụng các engine trò chơi giống như hai dòng game khác, nó đã không tương thích với SDK mới. Tuy nhiên, các thành viên từ cộng đồng Red Alert: A Path Beyond đã sửa đổi và tái phát hành nó để tương thích với Renegade sau khi thông báo cho EA. Một phiên bản cập nhật được chính thức phát hành, nhưng thiếu khả năng cho phép cài đặt 3D được sử dụng bởi trò chơi.

 Liên kết trong dòng game
Gần như tất cả đơn vị và hầu hết các cấu trúc đặc trưng trong Command & Conquer đã được tạo ra trong game, mặc dù với những thay đổi thẩm mỹ. Nhân vật mới bao gồm người đột biến, nhóm đặc công ưu tú của GDI được gọi là "Dead Six" và lính Nod đặc biệt như Black Hand, Sakura, và Mendoza.

Một số nhiệm vụ của trò chơi dường như dựa trên một số nhiệm vụ GDI trong Command & Conquer, chẳng hạn như một trong số đó là Tiến sĩ Mobius bị Nod bắt cóc và người chơi có trách nhiệm giải cứu ông, và nhiệm vụ cuối cùng trong Renegade lấy cảm hứng từ cuộc tấn công sở chỉ huy Sarajevo của Kane. Trong nhiệm vụ Renegade cuối cùng, đặt trong Temple of Nod, có căn phòng chứa thi thể của nhân vật Các nhân vật phe Nod trong Command & Conquer#Seth?Seth trong đoạn phim cắt cảnh của Nod trong Command & Conquer.

Trong nhiệm vụ thứ 11 của trò chơi, một con tàu ngoài hành tinh bị bắn rơi có mặt ở gần nhà máy điện và Construction Yard. Nó có màu sắc và cách xây dựng của phe Scrin trong Tiberium War. Bên ngoài là màu xanh trong khi bên trong là một màu xanh lá cây đậm, cũng rất giống với các đơn vị Scrin. Con tàu có thể là một tham chiếu đến cấu trúc bỏ hoang không rõ nguồn gốc trong nhiệm vụ GDI cuối cùng trong Command & Conquer, được xem xét bởi nhiều người cho là sự xuất hiện đầu tiên của Scrin trong lịch sử của dòng game. Cả hai đều bị bắn rơi và gần Temple of Nod.

 Đánh giá
{{VG Reviews
| Title=
| state=
| MC=75<ref name=MC>{{citeweb |url=http://www.metacritic.com/game/pc/command-conquer-renegade|title=Command & Conquer: Renegade aggregate rating |publisher=Metacritic |access-date =ngày 22 tháng 8 năm 2010}}</ref>
| GR=75.19
| EuroG = 4/10
| GPRO =
| IGN = 7.4/10
}}

Giải thưởng
Gamespy PC Game Of the Year Awards  - 2002 "Wish it had been a hit"

3DActionPlanet Editorial Awards - First half of 2002 "Best Multiplayer Shooter"

AIAS Interactive Achievement Awards - 2003 Finalist for "Online Gameplay of the Year"

Mod
Một số bản mod thành công đã được phát triển cho Renegade, với sự phổ biến nhất là dựa trên các game của Westwood Studios, với một số nhận được giải thưởng từ trang web cộng đồng. CnC Reborn, lấy cảm hứng từ Command & Conquer: Tiberian Sun (1999), nhận giải thưởng "Visual Delight" được đề cử cho giải thưởng "Best Released Indies" của ModDB trong năm 2008 . Battle for Dune: War of Assassins lấy cảm hứng từ Emperor: Battle for Dune (2001) được đề cử cho "Best Unreleased Indie" của năm 2008 . Red Alert: A Path Beyond, dựa trên Command & Conquer: Red Alert (1996), là có những thành công lớn nhất, đã được đề cử cho giải thưởng Mod/Indie Of the Year mỗi năm 2004-2009 (đứng thứ 2 năm 2007) ngoài. Ngoài ra còn có Roleplay2  mà là một mod cho các động cơ W3d, và đã làm cho một số bản phát hành cho đến nay.

Một mod đáng chú ý là đã nhận được sự chú ý rộng rãi là Renegade X, một Unreal Tournament 3 có thay đổi phát hành năm 2009, là tái tạo của chế độ chơi mạng của Renegade trên Engine Unreal 3. Nó được đề cử cho các giải thưởng "Best Upcoming Mod" của ModB trong năm 2008 ,, giải thưởng "Best Released Mod" trong năm 2009 , "Best Multiplayer Mod" của năm 2009 , và nó đã được đề cử cho tốt nhất "Best Vehicle Set" trong cuộc thi "Make Something Unreal". Nhóm phát triển đã thông báo rằng Renegade X sẽ là một game độc lập trong tương lai .

Chú thích
 Parker, Sam. "Westwood says no to Renegade sequel ". GameSpot. ngày 30 tháng 7 năm 2002.

Liên kết ngoài
 Havoc Takes on Westwood Video
 Command and Conquer Wiki - A Guide To The Command & Conquer Universe

Trò chơi điện tử năm 2002
Trò chơi trên PlayStation 2 bị hủy
Trò chơi của Electronic Arts
Bắn súng góc nhìn người thứ nhất
Vehicular combat games
Trò chơi trên Windows
Trò chơi dùng engine SAGE
Command & Conquer


title: Limnephilus asiaticus

text:
Limnephilus asiaticus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Loài này có ở miền Ấn Độ - Mã Lai và miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Sống chết mặc bay

text:
Sống chết mặc bay là một tác phẩm của nhà văn Phạm Duy Tốn, được viết theo thể truyện ngắn hiện đại và đăng trên tạp chí Nam Phong số 18 tháng 12 năm 1918. Đây được xem là tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Tác phẩm được Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam đưa vào giảng dạy trong chương trình Ngữ văn lớp 7 ở nước này.

Nội dung
Truyện lấy bối cảnh của nông thôn Việt Nam vào đầu thế kỷ 20. Nó được lấy bối cảnh trong một đêm khuya, một khúc đê bên sông Nhị Hà (tức sông Hồng) đang bị mưa gió làm vỡ, nhưng trong đình quan phụ mẫu vẫn ngồi chơi tổ tôm với các tên quan lại khác, không quan tâm đến đê điều.

Câu chuyện dựa trên hiện trạng xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.

Nghệ thuật
Kết hợp sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật như tương phản, tăng cấp, liệt kê. Nhằm nhấn mạnh sự khổ cực mà người dân phải trải qua. Họ đang trong cảnh "chân lấm tay bùn, trăm lo nghìn sợ", vậy mà người được gọi là "quan phụ mẫu" lại đang trên đỉnh cao, chơi bài tổ tôm. Mà khi đê vỡ, hắn không những không lo lắng, mà còn quát mắng, dọa nạt những con dân vô tội rồi tiếp tục cuộc chơi. Thật đáng khinh bỉ ! Qua đó phán ánh rõ nét, phê phán sự vô trách nhiệm, ác độc, "lòng lang dạ thú" của quan lại trong xã hội thời xưa.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tác phẩm của Phạm Duy Tốn
Truyện ngắn Việt Nam


title: NIIT

text:
NIIT là một Công ty đào tạo và giáo dục toàn cầu ở Ấn Độ, cung cấp dịch vụ giáo dục và đào tạo trong lĩnh vực công nghệ thông tin, tư vấn giải pháp công nghệ.

Lịch sử
Công ty được Rajendra S. Pawar và Vijay K. Thadani thành lập năm 1981. Hiện nay NIIT có liên doanh với nhiều đối tác trong và ngoài nước, trong đó có Việt Nam.
năm 1982 nó thiết lập các trung tâm giáo dục ở Mumbai, Delhi, sau đó nó lan rộng tại phần phía nam của Ấn Độ đặc biệt tại. Trong những năm sau đó ghi các chương trình đào tạo của công ty. Nó được xếp trong top 20 cơ sở đào tạo CNTT và phân loại các dịch vụ thương hiệu đáng tin cậy nhất của Ấn Độ.

Thành tựu
NIIT Limited trung tâm giáo dục được tìm thấy ở trên 40 quốc gia và cung cấp cho cả lớp học và học tập trên mạng, giải pháp. NIIT Limited đã được công nhận là một trong những lớn nhất của cơ sở đào tạo CNTT tại châu Á, với hơn 100 trung tâm giáo dục thành lập ở Trung Quốc và các phần khác của châu Á-Thái Bình Dương. NIIT và các công ty con của mình hàng năm doanh thu của 11.486 triệu INR vào năm 2009. Sau hơn 28 năm hoạt động tại 44 quốc gia, NIIT đã & đang đào tạo hơn 4 triệu học viên trên toàn cầu và họ hiện đang làm việc cho các tập đoàn hàng đầu thế giới: Sun Microsystems, Merryll Lynch, Hewlett Packard, Microsoft, IBM, Citibank...
Tại Châu Á, NIIT là Học viện đầu tiên và duy nhất trong 5 năm liên tiếp được IDC xếp hạng một trong 20 Học viện Đào tạo Công nghệ thông tin hàng đầu thế giới. NIIT cũng được đưa vào danh sách "500 Superbrands" (Nhãn hiệu mạnh) do Hội đồng Superbrands bình chọn từ năm 2003.
Một trong "20 Học viện CNTT hàng đầu thế giới" (IDC 2001 – 2007).
Học viện CNTT Số 1 tại Ấn Độ và Châu Á (Computer Today 2001 – 2007).
Đạt chứng chỉ ISO 9001 và 2 chứng nhận SEI-CMM Level 5 (mức cao nhất).
Đối tác Đào tạo Tốt nhất "Best Training Parter" của Microsoft 5 năm liền (Microsoft 2003 – 2007).
Sự lựa chọn Đầu tiên của Nhà tuyển dụng "First Choice of Recruiters" (Data Quest).
[www.netvarsity.com] - Cổng đào tạo trực tuyến tốt nhất "Best e-Learning Portal" (Digital Web Awards 2001 – 2002, 2006 - 2007).
Được chọn vào danh sách 500 thương hiệu mạng hàng đầu thế giới (Super Brands 500) từ năm 2003.
Được bình chọn là 01 trong 05 đơn vị đào tạo CNTT hàng đầu Việt Nam năm 2008.
Năm 2009, lần thứ 04 liên tiếp NIIT đạt danh hiệu cúp vàng CNTT và 02 năm liền đạt danh hiệu Đơn vị Đào tạo CNTT hàng đầu.

NIIT Technologies
NIIT Technologies (BSE: 532.541) là một giải pháp CNTT toàn cầu tổ chức có trụ sở tại New Delhi, Ấn Độ. Nó được thành lập năm 2004 được phân ra bởi NIIT Limited. Theo NASSCOM công nghệ NIIT Ấn Độ được xếp hạng trong top 20 nước xuất khẩu dịch vụ phần mềm IT. Nó sau tiêu chuẩn toàn cầu của phát triển, bao gồm tiêu chuẩn ISO 9001:2000 chứng nhận, đánh giá tại tầng 5 của phiên bản SEI-CMM cả 1,2-CMM và nhân dân các khuôn khổ và ISO 27001 an ninh thông tin quản lý chứng nhận. Được các trung tâm dữ liệu quốc tế đánh giá ISO 20.000 tiêu chuẩn quản lý IT. NIIT Technologies đã liên minh với tập đoàn toàn cầu CNTT như Computer Associates, IBM, Microsoft, Metalogic, SAP AG, Cisco Systems, Oracle Corporation và Seec. Hiện nay NIIT technologies có liên quan đến bốn lĩnh vực: bảo trì và phát triển, giải pháp quản lý kiến thức, giải pháp và hội nhập doanh nghiệp Công ty đã được phục vụ cho các ngành công nghiệp được lựa chọn như:
 Ngân hàng
 Dịch vụ tài chính và bảo hiểm (BFSI)
 Giao thông vận tải và hậu cần (TTL)
 Du lịch và giao thông vận tải
 Bán lẻ và quản lý

Hoạt động ở Việt Nam
NIIT hoạt động ở Việt Nam từ năm 2001 và đang có 27 trung tâm đào tạo cử nhân công nghệ thông tin (MasterMind) trên khắp đất nước. Các trung tâm NIIT ở Việt Nam đang có hơn 6.000 học viên theo học và đã đào tạo hơn 20.000 học viên hiện đang hoạt động trong nhiều lĩnh vực.

Chặng đường phát triển
1981: NIIT được thành lập bởi Rajendra S. Pawar và Vijay K. Thadani để phục vụ giáo dục và đào tạo CNTT tại Ấn Độ.
1982: Thiết lập các trung tâm giáo dục tại Mumbai và Chennai.
1982: Được giới thiệu đa phương tiện công nghệ trong giáo dục.
1983: Doanh nghiệp giới thiệu chương trình đào tạo.
1983: Thiết lập trung tâm giáo dục ở Bangalore.
1984: CNTT tư vấn dịch vụ.
1985: Trụ sở tích hợp trong New Delhi.
1986: Phần mềm phân phối sản phẩm bắt đầu theo "thương hiệu" Insoft.
1987: Thiết lập trung tâm giáo dục tại Kolkata và Hyderabad.
1987: Nhượng quyền thương mại Mô hình giáo dục.
1989: Tiến sĩ CR Mitra một sinh viên của MIT đã tham gia cố vấn giáo dục NIIT như đã nêu và tạo ra chương trình "GNIIT".
1989: Trung tâm giáo dục mở Pune.
1991: Thiết lập văn phòng ở nước ngoài đầu tiên tại Hoa Kỳ.
1991: "Học bổng Bhavishya Jyoti" đưa ra cho các sinh viên có công và xã hội thách thức.
1992: Chương trình GNIIT bắt đầu với thực hiện chuyên nghiệp.
1993: Năm 1993: Nhận ISO 9001 xuất khẩu phần mềm.
1993: Doanh thu quốc tế đạt khoảng 50 triệu INR
1993: NIIT trở thành công ty được liệt kê và đưa ra là một IPO thành công.
1995: Microsoft trở thành đối tác với NIIT để cung cấp giáo dục công nghệ Microsoft.
1995: Doanh thu vượt 1 tỉ INR
1996: Trung tâm giáo dục ở nước ngoài đầu tiên đưa ra.
1996: Phát động "NetVarsity", Đại học từ xa.
1996: Được trao ISO 9001 cho Giáo dục Máy tính.
1997: NIIT trở thành công ty kinh tế thế giới trong diễn đàn tăng trưởng toàn cầu.
1997: NIIT hợp tác với chính phủ Trung Quốc để cung cấp CNTT giáo dục ở Trung Quốc.
1997: NIIT là công ty Ấn Độ thứ hai sau khi HCL Technologies đã cấp quyển đặc biệt ở Malaysia Multimedia Super Corridor.
1997: NIIT cấp học bổng cho học viên có khó khăn về kinh tế.
1997: NIIT được đứng danh sách của các công ty toàn cầu.
1997: Trung tâm giáo dục vượt qua 500 điểm.
1997: NIIT trở thành thành viên diễn đàn Kinh tế Thế giới, công ty độ tăng trưởng toàn cầu.
1998: Trở thành công ty có vốn và giá trị thương hiệu trên 1 tỉ USD.
1999: NIIT là đối tác đào tạo tốt nhất của Microsoft ở châu Á.
1999: NIIT và các chi nhánh doanh thu toàn cầu đạt 8.8 tỉ INR.
2000: Trung tâm giáo dục vượt qua 2.000 điểm.
2000: Tổng công ty Oracle đã trở thành đối tác độc quyền với NIIT Ltd để cung cấp giáo dục đặc biệt về công nghệ Oracle vào Oracle Database.
2000: NIIT có vốn đầu tư vào một hệ thống OneWeb căn cứ Mỹ.
2000: NIIT ltd hợp tác với Sun Microsystems vào "sáng kiến iForce trên máy tính khổng lồ".
2000: NIIT kiến thức sản phẩm được chế tạo cho Macmillan Mỹ 10,6 triệu USD.
2001: NIIT-up quan hệ với Citibank và Tổng công ty Tài chính quốc tế để cung cấp cho sinh viên vay vốn đối với tầng lớp trung lưu và tầng lớp trung lưu gia đình thấp hơn.
2001: Microsoft trao NIIT là "Công ty Đào tạo tốt nhất, giải thưởng".
2001: NIIT và Mahindra & Mahindra Limited đã được ra khỏi Bombay Stock Exchange.
2002: NIIT Ltd quan hệ với Hoa Kỳ dựa trên dịch vụ giáo dục IT cung cấp bốn năm cử nhân cho sinh viên Ấn Độ.
2002: NIIT đã mở 15 trung tâm đào tạo Thông tin mới công nghệ ở Trung Quốc mà có thể phục vụ-EBD đào tạo.
2004: NIIT Technologies bắt đầu cung cấp hệ thống thông tin địa lý (GIS) cho các khách hàng.
2004: NIIT và hãng sản xuất chip lớn nhất thế giới Intel đã ký kết một hợp đồng sử dụng sự trợ giúp của công nghệ học tập trong trường học.
2005: Đức dựa trên công ty phần mềm SAP AG và NIIT Technologies gắn lên để thực hiện dự án phần mềm cho chính phủ và các ngành công cộng.
2005: Intel và NIIT ltd tham gia cùng nhau để đào tạo phần mềm chuyên nghiệp trên kiến trúc Intel.
2006: Sun Microsystems cùng NIIT đào tạo chuyên ngành cho sinh viên trong nền tảng lập trình như Java và Solaris.
2006: Ra mắt của Viện mới gọi là NIIT Imperia mà sẽ cung cấp ba chương trình cấp chứng chỉ của Viện Quản lý Ấn Độ.
2006: NIIT có nhiều triệu đô la của dự án quan hệ đối tác với Singapore Quốc phòng Khoa học và Công nghệ Cơ quan (DSTA) để cung cấp outsourcing phát triển Chính phủ Singapore.
2008: NIIT Ltd nhập vào Liên minh với Ấn Độ Pvt Ltd Infospectrum để phục vụ nghiên cứu và Giáo dục (ERP) lệ phí cầu đường trường của mình giải pháp với giải pháp học tập.
2008: NIIT mua lại cổ phần trong Công ty TNHH Dịch vụ Evolv, một lãnh đạo tiếng Anh giao tiếp, kỹ năng mềm, đào tạo và đánh giá công ty ở Ấn Độ.
2009: Năm 2009 NIIT bắt đầu " Đại học NIIT" trong khuôn viên Neemrana, Rajasthan cung cấp mức độ tốt nghiệp các khóa học bài nhiều hơn nữa.
2009: Trung Quốc xã hội của Chiến lược phát triển giáo dục (CSEDS) trao tặng cho CNTT NIIT Ltd Đào tạo thương hiệu ở Trung Quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Công ty có trụ sở tại Gurgaon
Công ty thành lập năm 1981
Công ty niêm yết ở Sở giao dịch Chứng khoán Bombay


title: 1960

text:
Sự kiện

Tháng 1
 1 tháng 1, Cameroon tuyên bố độc lập từ Pháp.
 17 tháng 1: Xảy ra phong trào Đồng Khởi tại 3 xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày (Bến Tre)

Tháng 2

23 tháng 2: Naruhito, Hoàng thái tử Nhật Bản ra đời.

Tháng 3
 6 tháng 3: Mỹ tuyên bố phái 3500 quân đến Việt Nam.

Tháng 4
 27 tháng 4: Togo giành độc lập từ Anh quốc.

Tháng 5
 22 tháng 5: Động đất ở Chile là trận động đất mạnh nhất trong lịch sử loài người, mạnh 9,5 độ làm hàng nghìn người thiệt mạng.

Tháng 6
 20 tháng 6: Mali và Sénégal giành độc lập
 26 tháng 6: Madagascar tuyên bố độc lập
 30 tháng 6: Congo-Kinshasa tuyên bố độc lập

Tháng 7

Tháng 8
 1 tháng 8: Cộng hòa Dahomey tuyên bố độc lập.
 3 tháng 8: Niger tuyên bố độc lập.
 5 tháng 8: Thượng Volta tuyên bố độc lập, thành lập nước cộng hòa.
 7 tháng 8: Côte d'Ivoire (tức Bờ Biển Ngà) tuyên bố độc lập.
 11 tháng 8: Tchad tuyên bố độc lập.
 13 tháng 8: Cộng hòa Trung Phi tuyên bố độc lập.
 15 tháng 8: Congo-Brazzaville tuyên bố độc lập, thành lập nước Cộng hòa Congo.
17 tháng 8: Gabon tuyên bố độc lập.

Tháng 9
 5 tháng 9: Hội đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 3
 22 tháng 9: Soudan thuộc Pháp tuyên bố độc lập, thành lập nước Cộng hòa Mali.

Tháng 10
 1 tháng 10: Nigeria giành độc lập từ Anh, thành lập nước Cộng hòa liên bang Nigeria

Tháng 11
 28 tháng 11: Mauritanie tuyên bố độc lập.

Tháng 12
 20 tháng 12: Thành lập mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam.

Sinh
 1 tháng 1 - Sơn Tuyền, ca sĩ nhạc vàng người Việt Nam ở hải ngoại
 12 tháng 1 - Tề Tần, ca sĩ và nhạc sĩ người Đài Loan
 2 tháng 2 - Huệ Anh Hồng, diễn viên Hồng Kông
 16 tháng 2 - Chung Sở Hồng, diễn viên Hồng Kông
 23 tháng 2 - Naruhito, đương kim Thiên hoàng Nhật Bản
 26 tháng 3 – Jennifer Grey, nữ diễn viên Mỹ
 29 tháng 2 - Richard Ramirez, kẻ sát nhân hàng loạt Mỹ (m. 2013)
 9 tháng 5 - Johnny Paul Koroma, nguyên thủ quốc gia Sierra Leone (m. 2003 hoặc 2017)
 21 tháng 5 - Jeffrey Dahmer, kẻ sát nhân hàng loạt Mỹ (m. 1994)
 22 tháng 5 - Kiều Nga, nữ ca sĩ hải ngoại gốc Việt
 24 tháng 5 - Kristin Scott Thomas, nữ diễn viên người Anh
 11 tháng 7 - Tạ Minh Tâm, ca sĩ thể loại opera, nhạc cách mạng người Việt Nam
 11 tháng 8 - Bích Ngân, nhà văn Việt Nam
 5 tháng 9 - Huỳnh Tử Hoa, nghệ sĩ và diễn viên Hồng Kông
 9 tháng 9 - Hugh Grant, diễn viên người Anh
 12 tháng 9 - Hữu Luân, nghệ sĩ nhân dân, nhà báo, người dẫn chương trình truyền hình, biên tập viên của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh và kênh VTV3
 30 tháng 10 - Diego Maradona, huyền thoại bóng đá nam chuyên nghiệp của Argentina (m. 2020)
 5 tháng 11 - Mao Thuấn Quân, nữ diễn viên Hồng Kông
 10 tháng 11 - Trương Đức Lan, nữ ca sĩ Hồng Kông
 28 tháng 11 - Thái Phong Hoa, nam ca sĩ Hồng Kông
 18 tháng 12 - Yoon Suk-yeol, tổng thống thứ 13 của Hàn Quốc
 22 tháng 12 - Châu Hoa Kiện, nam ca sĩ Đài Loan

Mất

 15 tháng 3 - Eduard Čech, nhà toán học Tiệp Khắc (s. 1893)

Giải Nobel

 Vật lý - Donald Arthur Glaser
 Hóa học - Willard Frank Libby
 Y học - Sir Frank Macfarlane Burnet, Peter Brian Medawar
 Văn học - Saint-John Perse
 Hòa bình - Albert John Luthuli

Tham khảo


title: Hohnstein

text:
Hohnstein là một thị xã ở huyện Sächsische Schweiz-Osterzgebirge, bang Sachsen, Đức. Đô thị Hohnstein có diện tích 64,61 km².. Đô thị này tọa lạc ở Saxon Switzerland, 12 km về phía đông của Pirna, và 28 km về phía đông nam của trung tâm Dresden.

Tham khảo

Thị trấn của bang Sachsen


title: Eucera hurdi

text:
Eucera hurdi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1969.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1969


title: Sahel

text:
Sahel (;   , "bờ, ranh giới") là một vùng ở châu Phi. Nó được định nghĩa là khu vực sinh thái chuyển tiếp giữa sa mạc Sahara ở phía bắc xa van Sudan ở phái nam. Có khí hậu bán khô hạn, khu vực này trải dài trên các vĩ tuyến trung nam của Bắc Phi từ Đại Tây Dương đến Biển Đỏ.

Sahel – từ tây sang đông – bao gồm miền bắc Sénégal, miền nam Mauritanie, miền trung Mali, miền bắc Burkina Faso, vùng cực nam Algérie, miền nam Niger, vùng cực bắc Nigeria, Cameroon và Cộng hòa Trung Phi, miền trung Tchad, miền trung và miền nam Sudan, vùng cực bắc Nam Sudan, Eritrea, và vùng cực bắc của Ethiopia.

Về mặt lịch sử, phía tây dải Sahel đôi khi được biết đến là khu vực Sudan (bilād as-sūdān  "vùng đất của Sudan"). Dải Sahel nằm giữa sa mạc Sahara và các khu vực ven biển Tây Phi.

Khu vực này thường thiếu lương thực và nước vì khí hậu khắc nghiệt. Vấn đế trở nên trầm trọng hơn vì dân số tăng nhanh do tỷ lệ sinh trong khu vực rất cao; Niger là nước có tỉ lệ sinh cao nhất thế giới.

Các nhóm nổi dậy jihad bao gồm Boko Haram, Nhà nước Hồi giáo, và al-Qaeda thường xuyên thực hiện những cuộc tấn công lớn vào một số khu vực ở dải Sahel.

Địa lý

Dải Sahel trải dài  từ Đại Tây Dương ở phía tây tới Biển Đỏ ở phía Đông, trong một dải đất có chiều rộng dao động từ vài trăm đến một nghìn kilômét, với diện tích là . Đây là khu vực sinh thái chuyển tiếp với đồng cỏ bán khô hạn, trảng cỏ, thảo nguyên, và cây bụi gai. Ở phía nam khu vực là Trảng cỏ Sudan và ở phía bắc là sa mạc Sahara.

Địa hình của Sahel khá bằng phẳng; độ cao hầu hết là từ . Có một số dãy núi và cao nguyên ở dải Sahel, nhưng được coi là vùng sinh thái riêng biệt vì hệ động thực vật khác với vùng đất thấp bao quanh. Lượng mưa dao động từ  ở phía bắc và  ở phía nam.

Khí hậu, môi trường
Khoảng 12.500 năm trước, dải sahel là một phần của sa mạc Sahara và bị các cồn cát bồi lấp với cảnh quan tương tự như ngày nay. Trung bình dải sahel nhận được khoảng 150–500 mm (6–20 inch) mưa mỗi năm, chủ yếu là trong thời kỳ gió mùa (tháng 6 tới tháng 9 hàng năm) nhưng vũ lượng phân bố không đều. Ở phía bắc lượng mưa có khi chỉ đạt 20 mm. Mùa khô kéo dài cũng là lúc nhiệt độ trung bình tăng cao (trên 20 °C) làm nước bốc hơi nhanh, nên đất đai khô cằn.

Khu vực sahel nằm trong vùng nhiệt đới bị dao động bởi hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu. Vì đó mà chu kỳ thay đổi từ mùa khô sang mùa mưa và ngược lại không còn bình thường, phân bổ không đều. Điều này được thể hiện với mùa khô kéo dài tới 10 tháng. Cũng theo đó thì mùa mưa ngắn hơn có khi chỉ thoáng qua.

Sự lưu thông của gió mậu dịch và gió mùa đóng vai trò quan trọng trong biến chuyển khí hậu khu vực sahel.

Vào mùa đông (mùa khô) đới lặng gió xích đạo (ITCZ) di chuyển xuống tới gần 25° vĩ nam. Để cân bằng thì các luồng gió giữa vùng áp cao Açores và vùng áp thấp của đới lặng gió là gió mậu dịch thổi theo hướng đông bắc-tây nam. Hậu quả là khu vực sahel bị khô hạn trong mùa đông.

Vào mùa hè (mùa mưa) ITCZ có thể di chuyển lên tới tối đa khoảng 18-20° vĩ bắc, tuy trường hợp đó rất hiếm. Để cân bằng thì các luồng gió giữa vùng áp cao cận nhiệt đới (vùng áp cao Açores) và ITCZ là gió mậu dịch thổi theo hướng đông nam-tây bắc. Chính luồng gió mậu dịch đông nam này mang khí ẩm từ Đại Tây Dương thổi vào lục địa. Khi ITCZ chuyển dịch lên phía bắc thì có khối không khí ẩm tăng lên, có thể đem mưa tới được khu vực sahel. Do sự dịch chuyển không đều đặn của ITCZ nên trong khu vực này lượng mưa khá thất thường. Dải sahel nằm trong khoảng xấp xỉ 11-20° vĩ bắc, nghĩa là nếu ITCZ chuyển dịch tới 18-20° vĩ bắc thì nó sẽ gây mưa trong toàn bộ khu vực sahel. Ngược lại, nếu ITCZ bị hãm quanh vùng xích đạo thì toàn bộ khối không khí ẩm của gió đông nam cũng bị hãm trong khu vực đó và sahel bị hạn hán trong khi đó gió thịnh hành lại là gió mậu dịch đông bắc.

Hiện tượng này cũng giải thích nguyên nhân làm sa mạc Sahara bành trướng và lấn xuống khu vực sahel. Nguyên là vì vùng áp thấp xích đạo không bao giờ vượt quá 18-20° vĩ bắc, nên nguyên khu vực từ 10 đến 30° vĩ bắc có khi chỉ có gió mậu dịch đông bắc-tây nam suốt năm nên không có mưa.

Lượng mưa giao biến mạnh hằng năm và từng thập kỷ. Dải sahel vì thiếu nước và đất cằn cỗi nên năng suất rất kém. Đất trong dải sahel chủ yếu là đất chua (với kết quả là độc tính nhôm đối với thực vật) rất nghèo nitơ và phôtphat.

Đối với khí hậu toàn cầu, lượng mưa ở sahel không chỉ tác động đến dải sahel mà còn ảnh hưởng đến cường độ hoạt động của các trận bão tại khu vực Đại Tây Dương cận duyên.

Nếp sống du mục
Theo truyền thống, phần lớn các dân tộc sinh sống trong khu vực sahel là các bộ lạc du mục, hoạt động chủ yếu là du canh, du cư. Họ trồng cây lương thực và chăn nuôi gia súc rồi di chuyển theo một lịch trình tùy theo mùa màng. Đây là lối sống du mục, cũng có lẽ là cách thức phù hợp nhất trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên của khu vực này. Tuy vùng bắc sahel thường bị hạn hán nhưng trái lại, cỏ đất vùng đó lại có hàm lượng dinh dưỡng cao. Ngược lại khu nam sahel ẩm ướt hơn nhưng cỏ xấu. Để tận dụng tối đa năng suất đất, thổ dân sahel phải chăn đàn mục súc di chuyển lên hướng bắc khi vùng đó có mưa rồi lại quay xuống hướng nam tìm cỏ vào mùa khô. Cuộc thiên cư thường là vài trăm kilômét. Khi dân du mục ngụ cư ở các khu vực màu mỡ, ở đó thường xảy ra xung đột với dân ngụ canh địa phương.

Khô hạn

Năm 1914, tại khu vực sahel đã diễn ra một vụ khô hạn lớn, do lượng mưa thấp hơn so với mức trung bình và nó đã dẫn tới nạn đói kém mất mùa trên một quy mô lớn. Trong thập niên 1960 thì người ta đã ghi nhận sự gia tăng lượng mưa trong khu vực, làm cho khu vực khô cằn phía bắc trở nên dễ tiếp cận hơn. Khi đó đã có những nỗ lực do các chính quyền hỗ trợ để di chuyển nhiều người lên phía bắc và khi thời kỳ khô hạn kéo dài từ năm 1968 tới năm 1974 diễn ra thì việc chăn thả gia súc tại đây nhanh chóng trở thành không phù hợp nữa. Giống như vụ khô hạn năm 1914, điều này cũng dẫn tới nạn đói ở quy mô lớn, nhưng lần này tác động của nó không mạnh như trước do có sự trợ giúp nhanh chóng của quốc tế. Thảm họa đói kém này cũng là tiền đề dẫn tới sự thành lập Quỹ quốc tế phát triển nông nghiệp (IFAD) của Liên Hợp Quốc năm 1977.

Kinh tế

Trồng trọt
Người nông dân trong khu vực sahel chủ yếu là trồng kê, lạc nhưng cũng trồng cả sắn và khoai lang để tự cung tự cấp. Sau một vài năm họ lại chuyển tới các vùng đất trồng mới, tuy nhiên, do sự gia tăng dân số lớn tại khu vực phía bắc, nơi mà việc canh tác nông nghiệp của họ đã vượt quá khả năng của vùng đất khô cằn nên nhu cầu về các hệ thống tưới tiêu nước là rất cần thiết.

Chăn nuôi
Đứng hàng thứ hai về tầm quan trọng trong nông nghiệp của khu vực sahel là chăn thả gia súc, trong đó chủ yếu là bò và dê. Người dân chủ yếu làm gia tăng năng suất của đàn gia súc bằng cách thức gia tăng số đầu con chứ chưa quan tâm tới việc cải tạo và nâng cao phẩm chất con giống. Điều này dẫn tới số lượng gia súc tăng quá nhanh và chúng tìm kiếm mọi nguồn thức ăn có thể, kể cả rễ cây. Quá trình này cũng là một yếu tố dẫn tới sự tái sa mạc hóa đất đai. Ngoài ra, những người nông dân cũng dựa trên tính chu kỳ của mưa, các điều kiện thuận lợi để phục hồi và phát triển các bãi chăn thả, để đưa gia súc của mình tới. Điều này làm cho việc chăn thả trở thành quá mức và làm cho các loài cỏ không kịp phục hồi, làm cho đất không kịp phục hồi do lượng nước tiểu và phân gia súc quá lớn chưa kịp biến đổi sang dạng thích hợp cho sự phục hồi đất và cây cỏ. Nhiều cây gỗ cũng bị khô héo đi do dê vặt trụi lá và vỏ cây.

Nguồn nước
Trong khu vực sahel có các sông chính sau: sông Niger, Chari, Nin, Volta Trắng, Volta Đen, Komadugo,
Salamat, Sokoto, Bani, Logon, Benue. Các hồ lớn có hồ Chad, hồ Kainji-Stausee.

Xem thêm
Đường cao tốc xuyên Sahel
Viêm màng não#Dịch tễ học
Vương quốc Sahel

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vùng của châu Phi
Khu vực sinh thái Afrotropic
Vùng sinh thái châu Phi
Đồng cỏ, xa van, và cây bụi nhiệt đới và cận nhiệt đới
Vùng sinh thái Cộng hòa Trung Phi
Vùng sinh thái Tchad
Vùng sinh thái Mali
Vùng sinh thái Mauritanie
Vùng sinh thái Niger
Vùng sinh thái Sénégal
Vùng sinh thái Sudan
Thực vật Bắc Phi
Vùng sinh thái Afrotropic
Đồng cỏ châu Phi


title: Villanueva de Guadamejud

text:
Villanueva de Guadamejud là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Parornix alpicola

text:
Parornix alpicola là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Anpơ và Scotland, ở đó nó is confined to calcareous coastal hillsides on phía bắc coast, where the only known localities are the Invernaver National Nature Reserve và a spot on the phía đông side of Loch Eriboll.

Sải cánh dài 8–10 mm. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn Dryas octopetala. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. The larvae start by making a lower-surfsce epidermal corridor. Next, larvae begin to feed on the sponge parenchyma và later also on the palissade parenchyhma. This causes the initial corridor to become destroyed. The final mine is full depth và occupies about half of a leaf. It is located on one side of the midrib và is almost flat. Finally, the larva leaves the mine và spins a new leaf into a pod, that is eaten from the inside.

Phân loại
Some authors consider Parornix alpicola to be a synonym of Parornix scoticella. Others argue that Parornix alpicola differs from scoticella in its much darker antenna, in having an even greater admixture of white in the pattern of the forewing và in having only the apical dot darker than the ground colour.

Furthermore, the Scottish population is often treated as the distinct subspecies leucostola

Chú thích

Tham khảo

Parornix
Côn trùng châu Âu


title: 1820 Lohmann

text:
1820 Lohmann (1949 PO) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 8 năm 1949 bởi Karl Reinmuth ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1820 Lohmann

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1949


title: Leptodactylus spixi

text:
Leptodactylus spixi là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Heyer, R., Arzabe, C. & Carnaval, A.C. 2004. Leptodactylus spixi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Leptodactylus
Động vật đặc hữu Brasil


title: Hexatoma argyrocephala

text:
Hexatoma argyrocephala là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Ectosinum

text:
Ectosinum là một chi ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Các loài
Các loài thuộc chi Ectosinum bao gồm:

 Ectosinum planulatus Recluz

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Họ Ốc mặt trăng


title: Tipula simplex

text:
Tipula simplex là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Antipolo

text:
Thành phố Antipolo (tiếng Philippines: Lungsod ng Antipolo) là đô thị loại 1 ở tỉnh Rizal, Philippines. Gần đây người ta đã chọn thành phố này làm thủ phủ của tỉnh Rizal; tuy nhiên trụ sở chính quyền tỉnh vẫn ở thành phố Pasig ở Vùng đô thị Manila vốn là cựu thủ phủ. Theo điều tra dân số năm 2000, thành phố này có 470.866 dân và 97.415 hộ với diện tích 306,10 km2.

Cá barangay
Thành phố Antipolo có 16 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Philippines
Địa điểm hành hương Công giáo


title: Stipsdorf

text:
Stipsdorf là một đô thị ở huyện Segeberg, bang Schleswig-Holstein Segeberg, ở bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Stipsdorf có diện tích 3,51 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 228 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Segeberg


title: Peperomia peploides

text:
Peperomia peploides là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Peperomia peploides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
peploides
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Saint-Malo-de-Phily

text:
Saint-Malo-de-Phily () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Saint-Malo-de-Phily

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Holorusia lacunosa

text:
Holorusia lacunosa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Holorusia