title: Type 091 (lớp tàu ngầm)

text:
Tàu ngầm Hình 091 (tiếng Trung: 091型) là loại tàu ngầm hạt nhân đầu tiên do Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc phát triển. Nó được phát triển từ những năm 1970. Hiện tại còn ba chiếc hoạt động trong 5 chiếc được biên chế từ năm 1974 đến 1990. NATO gọi loại tàu ngầm này là lớp Hán.

Lịch sử
Chương trình phát triển tàu ngầm hạt nhân của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã được bắt đầu năm 1958 nhưng phải ngừng vào năm 1963 do gặp khó khăn và không có sự giúp đỡ. Năm 1965 Trung Quốc bắt đầu tạo ra các mô hình của các lò hạt nhân trên đất liền để mô phỏng các tàu ngầm hạt nhân trong tương lai. Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã lên kế hoạch phát triển hai loại tàu ngầm hạt nhân một là tàu ngầm săn tàu, hai là tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo. Tháng 5 năm 1968 Trung Quốc bắt đầu thiết kế con tàu và bắt đầu đóng con tàu đầu tiên do chính mình thiết kế. Năm 1969 một nhóm các nhà khoa học hàng đầu Trung Quốc đã khởi động lại chương trình tàu ngầm hạt nhân. Ngày 28 tháng 4 năm 1970 lò phản ứng được gắn vào. Ngày 30 tháng 7 thử nghiệm vận hành động cơ hạt nhân được thử nghiệm trên đất liền và đã đáp ứng được yêu cầu của thiết kế. Ngày 26 tháng 12 tàu ngầm hạt nhân đầu tiên được giới thiệu cho công chúng. Từ ngày 26 tháng 01 tháng 4 đến ngày 16 tháng 8 năm 1971 nó được tiếp tục thử nghiệm sau khi hạ thủy và bắt đầu nạp nhiên liệu hạt nhân cho lò phản ứng. Ngày 23 tháng 8 năm 1971 tàu ngầm hạt nhân này chính thức đi vào hoạt động (sau sau này nó có số 401). Ngày 01 tháng 8 năm 1974 nó chính thức đưa vào hoạt động trong quân đội. Từ năm 1974 đến 1990 có 5 chiếc tàu ngầm Hình 091 đã được đóng.

Hoạt động
Loại tàu ngầm này có vấn đề nghiêm trọng là nó quá ồn khi hoạt động làm cho nó dễ bị phát hiện cũng như hệ thống vũ khí chiến đấu dưới nước hoạt động không ổn định. Nên hai chiếc đầu tiên đã phải mang đi sửa chữa nâng cấp vào cuối những năm 1980 và sau đó cho về hưu năm 2000-2001. Ba chiếc đóng sau được nâng cấp sửa đổi hệ thống vũ khí để hoạt động ổn định hơn và thêm khả năng phóng tên lửa từ dưới mặt nước. Hiện ba chiếc này vẫn còn phục vụ trong quân đội.

Do tiếng ồn quá mức nên các chiếc tàu ngầm này thường bị phát hiện khi đi vào vùng biển của nước khác và chính phủ Trung Quốc xin lỗi vì lý do kỹ thuật, nó từng bị phát hiện khi đang đi trong vùng nước ven biển của Nhật Bản tại Ishigaki, Okinawa.

Ngoài việc nổi tiếng với độ ồn tương đượng với các tàu ngầm những năm 1950 và 1960 thì còn có các nhược điểm khác như lớp vỏ chống phóng xạ của lò phản ứng quá tệ khiến cho tia phóng xạ bên trong tàu luôn vượt mức an toàn cho thủy thủ đoàn gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Cũng như tàu không có khả năng phóng tên lửa từ dưới mặt nước khiến tàu mất đi lợi thế bất ngờ của một tàu ngầm tấn công. Và chỉ có hai trong năm tàu được đóng hoạt động sau khi được nâng cấp để hạn chế tia phóng xạ.

Chú thích

Liên kết ngoài
 http://www.sinodefence.com/navy/sub/type091han.asp
 http://www.globalsecurity.org/military/world/china/type-91-specs.htm
 http://www.globalsecurity.org/military/world/china/type-91.htm

Tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc
Lớp tàu ngầm


title: Vielsalm

text:
Vielsalm là một đô thị ở tỉnh Luxembourg. Ngày 1 tháng 1 năm 2007 đô thị này có dân số 7.339 người, tổng diện tích là 139,76 km², với mật độ dân số 52.5 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (bằng tiếng Pháp)

Đô thị của tỉnh Luxemburg


title: Masi Torello

text:
Masi Torello là một đô thị ở tỉnh Ferrara, vùng Emilia-Romagna của Italia, nằm ở vị trí cách khoảng 50 km về phía đông bắc của Bologna và khoảng 15 km về phía đông của Ferrara. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 2.355 người và diện tích là 22,9 km².

Đô thị Masi Torello có các frazione (subdivision) Masi San Giacomo.

Masi Torello giáp các đô thị: Ferrara, Ostellato, Portomaggiore, Voghiera.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.masitorello.fe.it/

Đô thị tỉnh Ferrara


title: Rossau, Mittelsachsen

text:
Rossau là một đô thị trong huyện Mittelsachsen, bang tự do Sachsen, nước Đức. Đô thị Rossau, Mittelsachsen có diện tích 53,29 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 3852 người.

Tham khảo


title: Augochlora caerulior

text:
Augochlora caerulior là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1900


title: Quận Braxton, West Virginia

text:
Quận Braxton là một quận thuộc tiểu bang West Virginia, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Quận lỵ đóng ở

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 1.336 km2, trong đó có 8 km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 14.702 người, 5.771 hộ gia đình, và 4.097 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 29 người trên một dặm vuông (11/kmТВ). Có 7.374 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 14 trên một dặm vuông (6/kmТВ). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 98,02% người da trắng, 0,69% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,35% người Mỹ bản xứ, 0,11% châu Á, Thái Bình Dương 0,05%, 0,08% từ các chủng tộc khác, và 0,71% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,44% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 5.771 hộ, trong đó 30,30% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 57,30% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,20% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 29,00% là không lập gia đình. 25,20% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,40% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,46 và cỡ gia đình trung bình là 2,92.

Trong quận, dân số đã được trải ra với 22,80% dưới độ tuổi 18, 7,50% 18-24, 28,10% 25-44, 25,80% từ 45 đến 64, và 15,80% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 40 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 102,60 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 103,00 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 24.412, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 29.133. Phái nam có thu nhập trung bình USD 27.560 so với 17.778 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 13.349 USD. Có 17,90% gia đình và 22,00% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 27,90% những người dưới 18 tuổi và 13,70% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của West Virginia


title: Ernest Babut

text:
Ernest Babut hay Alfred-Ernest Babut (1878-1962) là một người Pháp sống tại Đông Pháp, được biết đến trong các hoạt động đấu tranh đòi dân quyền cho người Việt cùng với những nhà cách mạng Việt Nam dưới thời Pháp thuộc đầu thế kỷ 20.

Hoạt động văn hóa
Năm 1905 ông đứng tên làm chủ nhiệm tờ Đại Việt Tân báo (tên tiếng Pháp là L'Annam); báo này là tờ báo tư nhân đầu tiên ở Hà Nội in ra bằng chữ Quốc ngữ kèm thêm một phần chữ Nho. Trụ sở báo đặt ở số 90 phố Hàng Mã với Đào Nguyên Phổ làm chủ bút. Tờ báo này đã đăng những bài xã luận đầu tiên của Phan Châu Trinh. Sau khi Babut biết đến đường lối tranh đấu ôn hòa của họ Phan ông liền mời Phan Châu Trinh về cộng tác.

Đại Việt Tân báo hoạt động được ba năm, từ Tháng 5, 1905 đến Tháng 5, 1908 thì ngừng.

Ông còn chủ trương tạp chí song ngữ Pháp-Việt tạp chí-Revue Franco-Annamite.

Lập trường chính trị
Là đảng viên đảng Xã Hội Pháp (SFIO) với lập trường thiên tả, Babut có thiện cảm công khai với các nhà ái quốc người Việt và đã dùng Đại Việt Tân báo là cơ quan ngôn luận không chính thức của Đông Kinh Nghĩa thục.

Babut cũng là hội viên của Hội Nhân quyền (Ligue des Droits de l'Homme et du Citoyen). Với ông trợ lực Hội đã thành công vận động chính quyền Bảo hộ của Toàn quyền Anthony Klobukowski thả Phan Châu Trinh từ nhà giam Côn Đảo vào Tháng Năm 1910.

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Pháp thuộc


title: Meenambakkam

text:
Meenambakkam là một thị xã của quận Kancheepuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Meenambakkam có dân số 4774 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Meenambakkam có tỷ lệ 86% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 90%, và tỷ lệ cho phái nữ là 83%. Tại Meenambakkam, 7% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Ludwigshafen am Rhein

text:
Ludwigshafen am Rhein là một thành phố thuộc tiểu bang Rheinland-Pfalz trong nước Đức và là thành phố lớn thứ nhì của Vùng đô thị Rhein-Neckar sau Mannheim. Ludwigshafen nằm trên bờ trái sông Rhein, đối diện với thành phố Mannheim nơi đặt trụ sở của tập đoàn công nghiệp hóa học BASF.

Các thành phố lớn gần đó là Heidelberg (khoảng 25 km về phía đông-nam), Karlsruhe (khoảng 50 km về phía nam) và Mainz (khoảng 60 km về phía bắc).

Dân số thành phố vượt ngưỡng 100.000 người vào năm 1925 và qua đấy đã trở thành một thành phố lớn chỉ trong vòng một thế kỷ tính từ khi được thành lập vào năm 1853.

Tham khảo


title: MS

text:
MS có thể là:
 Phương pháp khối phổ (mass spectroscopy)
 Viết tắt tên hãng Microsoft

ms có thể là:
 Miligiây
 Mã của tiếng Malaysia.
 .ms - mã miền Internet của Montserrat.

mS có thể là:
 Milisiemens

Chỉ số Nikkei 225


title: Stelis annulata

text:
Stelis annulata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1841


title: Geranomyia contorta

text:
Geranomyia contorta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Cornuticlava

text:
Cornuticlava là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Cornuticlava aritrana Common, 1965
Cornuticlava beccarii (Diakonoff, 1960)
Cornuticlava chrysoconis (Diakonoff, 1954)
Cornuticlava cuspidata (Diakonoff, 1954)
Cornuticlava heijningeni Diakonoff, 1972
Cornuticlava phanera Common, 1965
Cornuticlava saliaris (Meyrick, 1928)
Cornuticlava spectralis (Meyrick, 1912)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Schoenotenini


title: Sannina

text:
Sannina là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Sannina uroceriformis  Walker, 1856

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Tetraloniella fulvotecta

text:
Tetraloniella fulvotecta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 1949


title: Cẩm Ly

text:
{{Thông tin nhân vật
| nền = ca sĩ hát đơn
| tên = Cẩm Ly
| image = Cam Ly 1.png
| image_size =
| nghệ danh = Cẩm Ly
| tên khai sinh = Trần Thị Cẩm Ly
| nơi sinh = Sài Gòn, Việt Nam Cộng hòa
| ngày sinh =
| quê quán = Bình Định, Việt Nam
| tên khác = Chị Tư
| nghề nghiệp = Ca sĩ
| dân tộc = Kinh
| quốc tịch =
| spouse =
| người thân = * Minh Tuyết
 Hà Phương
| con cái = 2
| module = {{Thông tin nghệ sĩ âm nhạc|embed=yes
| dòng nhạc = Nhạc trẻ • Nhạc trữ tình Nhạc dân ca
| hợp tác với =
| nhạc cụ = Giọng hát
| năm hoạt động = 1993–nay
| hãng đĩa = Kim Lợi Studio
| ca_khúc = Chim trắng mồ côiEm sẽ là người ra đi
}}
}}
Cẩm Ly (sinh ngày 30 tháng 3 năm 1970) là một nữ ca sĩ Việt Nam thuộc dòng nhạc nhẹ, nhạc trữ tình, nhạc có âm hưởng dân ca và nhạc trẻ.

Cô được mệnh danh là " Nữ hoàng dân ca" của Việt Nam trong thời đại mới, là người tiên phong đưa nhạc dân ca, trữ tình đến gần hơn với giới trẻ, thổi làn gió mới vào các ca khúc trữ tình quen thuộc.

Có thể nói, Cẩm Ly là một ca sĩ đa tài khi chinh phục khán giả ở nhiều thể loại nhạc từ nhạc trẻ, dân ca, trữ tình, nhạc cách mạng đến cải lương.

 Tiểu sử
Cô tên thật là Trần Thị Cẩm Ly, sinh ngày 30 tháng 3 năm 1970 tại Sài Gòn. Nguyên quán ở Quy Nhơn, Bình Định. Cô là con thứ ba (vì vậy thường được các fan hâm mộ gọi là Chị Tư theo thông lệ miền Nam) trong một gia đình có 6 anh chị em, cha là nhạc sĩ Trần Quang Hiển, 2 em gái Hà Phương và Minh Tuyết cũng là ca sĩ (hiện đang định cư tại Hoa Kỳ và là ca sĩ của Trung tâm Thúy Nga). Năm 2004, cô kết hôn cùng nhạc sĩ Minh Vy (tên thật là Đoàn Hữu Minh). Hiện nay Cẩm Ly có 2 con gái là Cẩm Uyên (2005, tên thường gọi là Thỏ) và Cẩm Anh (2008, tên thường gọi là La).

Sự nghiệp âm nhạc
Từ nhỏ, ba chị em Cẩm Ly đã bộc lộ năng khiếu ca hát. Năm 1993, Cẩm Ly cùng Minh Tuyết đi hát và cũng ngay năm đó cô và em của mình đã đoạt giải nhất song ca do Nhà hát Hòa Bình tổ chức. Sau sự kiện này Cẩm Ly bắt đầu sự nghiệp ca hát chuyên nghiệp của mình khi quyết định đầu quân cho Kim Lợi Studio, một phòng thu âm có tiếng thời bấy giờ.

Đến năm 1997, Minh Tuyết sang Mỹ du học, Cẩm Ly phải ngừng hát một thời gian vì lý do sức khỏe. Một năm sau đó, cô hát trở lại và cho ra hai album cùng ca sĩ Cảnh Hàn và năm 1999, cô cùng ca sĩ Đan Trường ra album "Nếu phôi pha ngày mai". Năm 2000, cô đánh dấu sự nghiệp solo bằng album đầu tay "Mãi không phai".

Trong những năm tiếp theo, cô trình bày các nhạc phẩm của nhạc sĩ Nguyễn Nhất Huy như "Người về cuối phố", "Bờ bến lạ", "Thương nhớ người dưng", "Mây chiều", "Tình không đổi thay". Album dân ca đầu tiên của Cẩm Ly mang tên "Em gái quê" do Kim Lợi Studio phát hành, gồm 11 ca khúc mang âm hưởng dân ca: "Quên cây cầu dừa", "Nỗi buồn chim sáo", "Phượng buồn", "Chạnh lòng", "Nhớ mẹ lý mồ côi", "Mưa chiều miền Trung".

Tháng 7/2001, Cẩm Ly trở thành ca sĩ Việt Nam đầu tiên có chương trình DVD và đây cũng là thời điểm cô xác lập cho mình một phong cách ổn định, hoàn toàn tách ra độc lập với Đan Trường. Cẩm Ly hiện là ca sĩ độc quyền thành công nhất của Kim Lợi Studio.

Cẩm Ly là ca sĩ đầu tiên thực hiện liveshow miễn phí phục vụ sinh viên "Vòng Quanh Ký Túc Xá" trong hai năm 2003, 2004.

Năm 2008, Cẩm Ly đã tổ chức riêng cho mình một liveshow tại sân khấu Lan Anh để kỷ niệm 15 năm ca hát và đánh dấu lần đầu tiên đảm nhận vai chính trong một vở cải lương. Cùng thời điểm đó, cô xuất hiện trong chương trình Paris By Night 92 - Nhạc yêu cầu của Trung tâm Thuý Nga.

Năm 2009, cô tổ chức liveshow "Tự tình quê hương", liveshow thứ 2 trong sự nghiệp âm nhạc của mình, đồng thời cho ra mắt 2 album "Em không thể quên - Tình khúc Minh Vy" và album dân ca trữ tình "Biển tình".

Năm 2011, cô tổ chức liveshow riêng thứ 3 "Tự tình quê hương 2", thể hiện trên cả bốn phong cách: trữ tình, dân ca, nhạc trẻ và cải lương tuồng cổ.

Năm 2012 Cẩm Ly tổ chức liveshow "Tự tình quê hương 3".

Năm 2013, Cẩm Ly cùng Minh Tuyết tổ chức liveshow "Tự tình quê hương 4" đánh dấu kỷ niệm 20 năm ca hát của hai chị em. Liveshow diễn ra trong hai đêm tại Nhà hát Hòa Bình, TP Hồ Chí Minh với sự ủng hộ của đông đảo khán giả.

Năm 2014, Cẩm Ly tham gia với vai trò là HLV của Giọng hát Việt nhí đưa Thiện Nhân giành chức vô địch mùa thứ hai. Cùng với đó, cô cùng với nhạc sĩ Minh Vy tham gia vai trò HLV Chương trình Vợ chồng mình hát và cũng là nhà vô địch.

Năm 2015, Cẩm Ly tiếp tục thực hiện chuỗi liveshow "Tự tình quê hương 5" tại Nhà hát Hòa Bình, Thành phố Hồ Chí Minh.

Cũng trong năm 2015, căn bệnh viêm xoang bắt đầu ảnh hưởng đến giọng hát của cô. Cô quyết định tạm dừng ca hát, không nhận show sau những lần biểu diễn không như ý. Hiện tại, giọng hát Cẩm Ly đã hồi phục được 80% sau khi sang Hoa Kỳ điều trị vào năm 2018. Cô bắt đầu nhận show diễn và thu âm ca khúc. Nữ ca sĩ cho hay giọng hát của mình không còn phong độ, trong trẻo như xưa mà bị trầm hơn. Cẩm Ly chấp nhận thực tế và tin rằng sẽ có nhiều ca khúc phù hợp với chất giọng trầm, có nhiều âm mũi của mình.

Đánh giá
Liên tục các năm từ 2001-2006 Cẩm Ly luôn được bình chọn là một trong 10 ca sĩ được yêu thích nhất của chương trình Làn Sóng Xanh của Đài Tiếng nói Nhân dân Tp.HCM.

Cô là một trong những người đi tiên phong trong việc biểu diễn phục vụ miễn phí cho sinh viên khi thực hiện liveshow vòng quanh 5 ký túc xá của Đại học Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 6 năm 2015, website chia sẻ video lớn nhất thế giới (Youtube) ra mắt công cụ Music Insights, qua đó xác nhận Cẩm Ly là ca sĩ Việt Nam có lượt xem lớn nhất Youtube tính đến thời điểm đó. Số liệu thống kê từ tháng 9/2014 đến tháng 6/2015 của website này dựa trên Content ID cho biết, Cẩm Ly có tổng cộng là 757 triệu lượt xem, tiếp theo là ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng (450 triệu lượt xem).

Giải thưởng
 Top ten Làn Sóng Xanh, 2001-2002
 Ca sĩ được yêu thích của báo Mực Tím, 2001-2002
 Ca sĩ được yêu thích của CLB Chiều Thứ 5, 2001-2002
 Giải Mai Vàng do Báo Người Lao động tổ chức, 2002
 Top ten ca sĩ được yêu thích nhất Làn Sóng Xanh, 2002-2003
 Top ten ca sĩ được yêu thích nhất Làn Sóng Xanh, 2003-2004
 Giải VTV – Bài hát tôi yêu lần thứ 2 - "Em Chưa Biết Yêu", 2004
 Top ten ca sĩ được yêu thích nhất Làn Sóng Xanh, 2004-2005
 Giải VTV – Bài hát tôi yêu lần thứ 3 - "Tình Ngỡ Là Mơ" - 2005
 Giải Mai Vàng do Báo Người Lao động tổ chức, 2005
 Top ten ca sĩ được yêu thích nhất Làn Sóng Xanh, 2005-2006
 Top ten ca sĩ được yêu thích nhất Làn Sóng Xanh, 2006-2007
 Top 10 thành tựu Làn sóng xanh 10 năm 1997-2007
 Top ten ca sĩ được yêu thích nhất Làn Sóng Xanh, 2007-2008
 Giải Video Music Xuất sắc Mai Vàng 08 - Mai Vàng 09
 Nữ ca sĩ hát nhạc dân ca được yêu thích nhất tại Giải Mai Vàng 2007
 Nữ ca sĩ hát nhạc dân ca được yêu thích nhất tại Giải Mai Vàng 2008
 Năm 2008 nhận được kỷ lục Guinness Việt Nam với vở cải lương "Lan và Điệp"
 Nữ ca sĩ hát nhạc dân ca được yêu thích nhất tại Giải Mai Vàng 2009
 Giải ca sĩ thể hiện thành công nhất Album Vàng tháng 12 - 2009
 Nữ nghệ sĩ thể hiện thành công nhất 2009 "Album Gió lên"
 Nữ ca sĩ được yêu thích nhất 2009 "Album Em không thể quên"
 Album ấn tượng nhất - Album "Gió lên", 2010
 Đề cử giải Ca sĩ của năm "Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2009"
 Giải Nữ Nghệ sĩ xuất sắc nhất - Dấu Ấn Mai Vàng 15 năm - 2009
 Nữ ca sĩ hát nhạc dân ca được yêu thích nhất tại Giải Mai Vàng 2010
 Top ten ca sĩ được yêu thích nhất Làn Sóng Xanh, 2010-2011
 Giải nữ ca sĩ được yêu thích nhất HTV Awards 2011
 Top 5 ca sĩ xuất sắc nhất - Bảng GOLD Làn Sóng Xanh, 2014
 Ca khúc Hát cho người tình nhớ thu tác quyền âm nhạc nhiều nhất do Nhaccuatui.com bình chọn - năm 2014
 Bằng khen của Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam - 2015.
 Ca sĩ có Video ca nhạc xem nhiều nhất - POP Awards 2015.
 Top 5 ca sĩ xuất sắc nhất - Bảng GOLD Làn Sóng Xanh, 2015
 Nữ ca sĩ được yêu thích nhất - Người phụ nữ của năm 2016, Báo Phụ nữ ngày nay
 Giải Thành tựu Làn Sóng Xanh cùng với Đan Trường, 2023

Danh sách đĩa nhạc

Nữ ca sĩ Cẩm Ly đến nay đã phát hành 12 album phòng thu, 46 album tổng hợp (trong đó có 22 đĩa đơn), 18 video âm nhạc và album thu hình trực tiếp.

Album phòng thu

Album tổng hợp
 CD solo

 Tình cuối mùa đông (the best of Cẩm Ly), 2000
 Cánh chim lạc loài, single, 2002
 Sáo sang sông - Mùa đông xứ lạ, 2003
 Tình khúc Nguyễn Nhất Huy, 2003
 Em gái quê, Album dân ca trữ tình, 2004
 Mùa mưa đi qua - Em về kẻo trời mưa, Album trữ tình, 2005
 Người đến sau... Sao anh ra đi, 2005
 Buồn con sáo sậu, Album dân ca, 2006
 Tiếng thạch sùng, Album dân ca trữ tình, 2007
 Khi đã yêu, Album trữ tình, 2007
 Chuyện chúng mình, Album Cẩm Ly - Minh Vy, Những tình khúc (Trung tâm Thúy Nga), 2008
 Em không thể quên, Album Cẩm Ly những tình khúc Minh Vy, 2009
 Biển tình, Album tuyệt phẩm trữ tình, 2009
 Gió lên, Album Dân ca, 2010
 Chuyện tình hoa bướm, Album Trữ tình, 2010
 Nửa trái tim, Album Nhạc ngoại lời Việt, 2011
 Tôi mơ - Cô Tư bến phà, Album Dân ca, 2011
 Thiên đàng ái ân - Chiều cuối tuần, Album Trữ tình, 2011
 Về bên em, 2012
 Sầu đâu quê ngoại, 2012
 Hát cho người tình nhớ, 2014
 Hai lối mộng, 2015
 Tuyệt Phẩm Trữ Tình Xưa Và Nay, 2020

 CD song ca

 Khi người yêu tôi khóc, Cảnh Hàn - Cẩm Ly, 1998
 Mưa tình yêu, Cảnh Hàn - Cẩm Ly, 1998
 Cô bé kính cận, Lam Trường - Cẩm Ly, 1999
 Nếu phôi pha ngày mai, Đan Trường - Cẩm Ly, 2000
 Ru lại câu hò, Quang Linh - Cẩm Ly, 2001
 Mùa thu kỷ niệm, Đan Trường - Cẩm Ly, 2002
 Màu xanh trẻ thơ - Màu xanh hòa bình, single, Cẩm Ly - Vân Quang Long, 2002
 Đêm nhớ - Nếu anh quên tất cả, Cẩm Ly - Nguyễn Phi Hùng, 2003
 Anh cố quên em - Giọt nước mắt muộn màng, Cẩm Ly - Vân Quang Long, 2003
 Tuyển tình khúc Hoài An, Đan Trường - Cẩm Ly, 2004
 Trái tim màu vàng - Tình ngỡ là mơ, Cẩm Ly - Vân Quang Long, 2004
 Lâu đài tình ái, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2006
 Cô gái mở đường, nhạc truyền thống - cách mạng, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2006
 Ngọn trúc đào, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2007
 Anh về miền Tây - Mình ơi, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2007
 Quê hương, nhạc truyền thống - cách mạng, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2008
 Nhớ người yêu, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2008
 Em là hạnh phúc đời anh, Cẩm Ly - Đan Trường, 2009
 Buồn trong kỷ niệm, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2009
 Tuyệt phẩm Hoàng Thi Thơ - Thanh Sơn, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2010
 Tình đẹp như mơ - Tình khúc Lam Phương, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2012
 Trăng buồn dạ khúc - Tình khúc Trần Hoàng, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2013
 Nhớ nhau hoài, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2013
 Người tình quê, Cẩm Ly - Quốc Đại, 2013

 Hợp tác trong album của ca sĩ khác

 Video album

 Có lẽ - Mãi không phai (VCD), 2000
 Phố hoa - Cơn mơ hoang đường (MTV DVD), 2001
 Thà rằng chia tay - Tình lẻ bóng (MTV DVD), 2002
 Vòng quanh ký túc xá (VCD), 2003
 Vòng quanh ký túc xá II (VCD), 2004
 Em sẽ là người ra đi (DVD), 2005
 Người ơi hãy chia tay (MTV DVD), 2005
 Kẻ đứng sau tình yêu (DVD), 2006
 Làm sao em biết - Ước mơ của tôi (MTV DVD), 2006
 Em sẽ quên - Đêm có mưa rơi (DVD), 2007
 Đợi chờ những mùa đông (DVD), 2008
 Liveshow 15 năm ca hát (DVD), 2008
 Liveshow 2009 Tự tình quê hương (DVD), 2009
 Em không thể quên - Cẩm Ly những tình khúc Minh Vy (MTV DVD), 2009
 Liveshow 2009 Tự tình quê hương (DVD), 2009
 The best of MTV DVD 2010 (DVD), 2010
 Liveshow 2011 Tự tình quê hương 2 (DVD), 2011
 Liveshow 2012 Tự tình quê hương 3 (DVD), 2012
 Liveshow 2013 Tự tình quê hương 4 (DVD), 2013
 Hát cho người tình nhớ (MTV DVD), 2014
 Liveshow 2015 Tự tình quê hương 5 (DVD), ''2015

Liveshow
 Vòng quanh ký túc xá (2003)
 Vòng quanh ký túc xá 2 (2004)
 Liveshow 2008 Kỷ niệm 15 năm ca hát
 Liveshow 2009 Tự tình quê hương'
 Liveshow 2011 Tự tình quê hương 2
 Liveshow 2012 Tự tình quê hương 3
 Liveshow 2013 Tự tình quê hương 4: "Cẩm Ly & Minh Tuyết - Kỷ niệm 20 năm ca hát"
 Liveshow 2015 Tự tình quê hương 5

Truyền hình

Truyền hình thực tế

Trò chơi truyền hình
TalkShow Trò Chuyện Cuối Tuần (2004) - HTV7
Kim tự tháp (2005) - HTV7
Nốt Nhạc Vui (2006) - HTV7
Tam Sao Thất Bản (2007) - VTV3
Hát Với Ngôi Sao (2008 & 2009) - HTV7
Song Ca Cùng Thần Tượng (2010 & 2011) - VTV3
Talkshow Cà phê cuối tuần (2020) - HTV7

Phim ngắn

 Chuyện Cô Nếp

Kịch và cải lương

Chương trình âm nhạc

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1970
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ Trung tâm Thúy Nga
Ca sĩ pop Việt Nam
Ca sĩ nhạc trữ tình Việt Nam
Ca sĩ nhạc tình tự quê hương
Ca sĩ tiếng Việt
Ca sĩ thế kỷ 20
Ca sĩ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ thế kỷ 20
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Nhạc sĩ thế kỷ 21
Người giành giải Mai vàng
Người Sài Gòn
Sinh tại Sài Gòn
Người họ Trần tại Việt Nam


title: Kastl, Tirschenreuth

text:
Kastl là một đô thị ở huyện Tirschenreuth bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Desktop search

text:
Desktop search hay trình tìm kiếm nội bộ là tên gọi các công cụ tìm kiếm nội dung tệp tin trên máy tính của người dùng, thay vì tìm kiếm trên internet. Các công cụ này được thiết kế để tìm kiếm thông tin trên máy tính của người dùng, bao gồm cả lịch sử trình duyệt web, thư điện tử, văn bản, tệp âm thanh, hình ảnh và video.

Công nghệ
Desktop search engines tạo một cơ sở dữ liệu với chỉ mục hợp lý để tăng hiệu suất tìm kiếm. Quá trình đánh chỉ mục thường diễn ra khi máy tính nhàn rỗi (chế độ Idle). Đối với các máy tính xách tay quá trình đánh chỉ mục cũng tạm ngưng nếu máy đang chạy ở chế độ dùng pin để tiết kiệm năng lượng. Khi lập chỉ mục các tập tin, các công cụ tìm kiếm thu thập ba kiểu thông tin về file:
 tên tập tin và thư mục.
 siêu dữ liệu, chẳng hạn như tiêu đề, tác giả trong các loại file như MP3, PDF, DOC và JPEG.
 nội dung của một số tài liệu hỗ trợ, như TXT, DOC, PDF, HTML,...

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Keeper Finders, by Paul Boutin, Slate, 31 tháng 12 năm 2004 — A comparison of Google, Ask Jeeves, HotBot, MSN and Copernic desktop search tools.
 Evaluation of desktop search applications , A detailed evaluation of Google Desktop, Copernic Desktop Search, Yahoo! Desktop Search, Windows Desktop Search and ISYS:Desktop; dated 2006.
 GoebelGroup.com's desktop search tools comparison chart - Date of last update: 15 tháng 1 năm 2007.
 A detailed comparison of desktop search tools - dated 2004.
 Comparison of desktop search software  - Date of last update: tháng 3 năm 2008

Công cụ tìm kiếm


title: Plusiopalpa

text:
Plusiopalpa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Plusiopalpa adrasta Felder, 1874
 Plusiopalpa dichora Holland, 1894
 Plusiopalpa hildebrandti Saalmüller, 1891
 Plusiopalpa thaumasia Dufay, 1968

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Plusiopalpa at funet.fi

Plusiinae


title: Megachile joseana

text:
Megachile joseana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

J
Động vật được mô tả năm 1917


title: Marimatha tripuncta

text:
Marimatha tripuncta là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở vùng Caribe và miền nam Florida.

Con trưởng thành bay từ cuối tháng 4 đến giữa tháng 10.

Liên kết ngoài
Review of the North American species of Marimatha Walker with descriptions of three new species (Lepidoptera, Noctuidae, Eustrotiinae) và the description of Pseudomarimatha flava (Noctuidae, Noctuinae, Elaphriini), a new genus và species confused with Marimatha
Images
Bug Guide

Chú thích

Marimatha


title: Baiona, Pontevedra

text:
Baiona (Tiếng Galician: Baiona; Tiếng Tây Ban Nha: Bayona) là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Concello de Baiona Official website (Partially in English)

Đô thị ở Pontevedra


title: 6843 Heremon

text:
6843 Heremon (1975 TC6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 10 năm 1975 bởi Mulholland, J. D. ở McDonald.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6843 Heremon

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1975


title: Saint-Just-et-Vacquières

text:
Saint-Just-et-Vacquières là một xã trong vùng Occitanie. Xã Saint-Just-et-Vacquières nằm ở khu vực có độ cao trung bình 189 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjustetvacquieres


title: Limnophila suspecta

text:
Limnophila suspecta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Dilobitarsus bidens

text:
Dilobitarsus bidens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Dilobitarsus


title: Suchindram

text:
Suchindram là một thị xã panchayat của quận Kanniyakumari thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Địa lý
Suchindram có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 19 mét (62 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Suchindram có dân số 11.953 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Suchindram có tỷ lệ 86% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 89%, và tỷ lệ cho phái nữ là 84%. Tại Suchindram, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Unzmarkt-Frauenburg

text:
Unzmarkt-Frauenburg là một đô thị thuộc huyện Judenburg trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 36,55 km², dân số cuối năm 2005 là 745 người.

Tham khảo


title: Quản trị chiến lược

text:
Quản trị chiến lược (tiếng Anh: strategic management) là khoa học và nghệ thuật về chiến lược nhằm xây dựng phương hướng và mục tiêu kinh doanh, triển khai, thực hiện kế hoạch ngắn hạn và dài hạn trên cơ sở nguồn lực hiện có nhằm giúp cho mỗi tổ chức có thể đạt được các mục tiêu dài hạn của nó

Chiến lược trong quản trị
Chiến lược là phương hướng và phạm vi hành động của một tổ chức về dài hạn để nhằm mục tiêu đạt được lợi thế kinh doanh thông qua việc xác định nguồn lực hiện có thể sử dụng trong môi trường kinh doanh xác định để nhằm thỏa mãn nhu cầu của thị trường và đảm bảo lợi ích cho tất cả các Tác nhân liên quan (stakeholder). Theo quan điểm của công ty tư vấn và hỗ trợ chiến lược Win-Win, mục tiêu sâu xa của quản trị chiến lược là đặt doanh nghiệp vào vị thế tốt nhất trên thị trường mục tiêu, tối đa hóa giá trị dài hạn của doanh nghiệp.
Một cách cụ thể hơn chiến lược là nhằm:
 Đạt được mục tiêu của doanh nghiệp về dài hạn (kinh doanh & trách nhiệm xã hội) một cách bền vững (sustainable)
 Thị trường hoặc phân khúc thị trường mà công ty sẽ kinh doanh, những chiến thuật kinh doanh sẽ được áp dụng.
 Doanh nghiệp làm sao để chiếm ưu thế so với đối thủ trong những thị trường đó với những đối tượng khách hàng cụ thể?
 Cần dùng những nguồn lực gì (con người, kỹ năng, tài sản, tài chính, bí quyết công nghệ,..) để có thể đạt được mục tiêu đó.
 Những nguy cơ tiềm ẩn từ bên ngoài có thể ảnh hưởng đến sự thực thi chiến lược: môi trường, cạnh tranh, chính trị, tài nguyên,.. cá kế hoạch phòng ngừa rủi ro??
 Những giá trị mà doanh nghiệp sẽ mang đến cho Chủ sở hữu và Xã hội mà doanh nghiệp là Thành viên
Xét về quá trình, quản trị chiến lược được xem như là một quá trình quản lý bao gồm việc hình thành một tầm nhìn chiến lược (strategic vision), thiết lập những mục tiêu, soạn thảo một chiến lược, thực hiện chiến lược đó, và theo thời gian phải điều chỉnh chiến lược cho phù hợp với hoàn cảnh.

Nhiệm vụ
 Xác định mục tiêu - mục đích kinh doanh
 Chiến lược và phạm vi chiến lược kinh doanh
 Sách lược và Tiêu chuẩn đạo đức Kinh doanh
 Văn hóa và Những Giá trị căn bản của Doanh nghiệp
 Những Cam kết đối với cộng đồng Xã hội và Cổ đông

Tham khảo

Quản lý
Thuật ngữ kinh doanh
Kinh doanh
Chiến lược


title: Stigmella dorsiguttella

text:
Stigmella dorsiguttella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó có mặt ở nhiều nơi nhưng ít ở miền trung, miền đông và miền nam châu Âu và tây nam Á. Nó từng được ghi nhận có mặt ở tây nam Thuỵ Điển, Đức, Ba Lan, Cộng hòa Séc, Slovakia, Áo, Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Ý, Slovenia, Croatia, Ukraina, Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ.

Sải cánh dài 5–6 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 9. Có một lứa mỗi năm ở phía bắc nơi phân bố của chúng. Có thể có 2 lứa một năm ở phía nam.

Ấu trùng ăn Quercus petraea và Quercus robur. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl
The Quercus Feeding Stigmella Species Of The West Palaearctic: New Species, Key And Distribution (Lepidoptera: Nepticulidae)

D
Côn trùng châu Âu


title: Epeolus tristicolor

text:
Epeolus tristicolor là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Epeolus
Động vật được mô tả năm 1905


title: Henriettella odorata

text:
Henriettella odorata là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Markgr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1941.

Chú thích

Liên kết ngoài

Henriettella
Thực vật được mô tả năm 1941
Thực vật Ecuador


title: Phylidorea nervosa

text:
Phylidorea nervosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Phylidorea
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Meriania costata

text:
Meriania costata là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Wurdack mô tả khoa học đầu tiên năm 1967.

Chú thích

Liên kết ngoài

Meriania
Thực vật được mô tả năm 1967
Thực vật Ecuador


title: Command & Conquer (định hướng)

text:
Command & Conquer có thể là:

Command & Conquer, một thương hiệu game chiến lược thời gian thực
Command & Conquer (video game 1995), game đầu tiên trong thương hiệu
Command & Conquer (video game 2013), game mới nhất của thương hiệu


title: Fay-lès-Marcilly

text:
Fay-lès-Marcilly  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Faylesmarcilly


title: Etgert

text:
Etgert là một đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich, Rheinland-Pfalz, Đô thị Etgert có diện tích 3,75 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 59 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich


title: Adyroma

text:
Adyroma là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 21991 Zane

text:
21991 Zane (1999 XM23) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 12 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21991 Zane

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Clavatula muricata

text:
Clavatula muricata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Clavatulidae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M


title: Chimarra cogestla

text:
Chimarra cogestla là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Atlantoraja castelnaui

text:
Atlantoraja castelnaui là một loài cá thuộc họ Arhynchobatidae. Nó được tìm thấy ở Argentina, Brasil, and Uruguay. Môi trường sống tự nhiên của chúng là open seas.

Chú thích

Tham khảo

 Hozbor, N., Massa, A & Vooren, C.M. 2004. Atlantoraja castelnaui. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2007.

C
Động vật được mô tả năm 1907


title: Agnières

text:
Agnières là một xã trong vùng Hauts-de-France, thuộc tỉnh Pas-de-Calais, quận Arras, tổng Aubigny-en-Artois. Tọa độ địa lý của xã là 50° 21' vĩ độ bắc, 02° 36' kinh độ đông. Agnières nằm trên độ cao trung bình là 90 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 87 mét và điểm cao nhất là 131 mét. Xã có diện tích 3,25 km², dân số vào thời điểm 1999 là 150 người; mật độ dân số là 46 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Pas-de-Calais


title: Pavia (tỉnh)

text:
Tỉnh Pavia (tiếng ý: Provincia di Pavia) là một tỉnh ở vùng Lombardy của Ý. Tỉnh lỵ là thành phố Pavia.

Tỉnh này có diện tích 2.965 km², tổng dân số là 493.829 người năm 2001. Có 190 đô thị ở trong tỉnh này.

Các đô thị chính xếp theo dân số là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Oltrepò Pavese Touristic site

Tỉnh Pavia
Pavia
Tỉnh của Lombardia


title: Australaria australasia

text:
Australaria australasia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1811


title: Doeringiella burmeisteri

text:
Doeringiella burmeisteri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Doeringiella
Động vật được mô tả năm 1908


title: Nzerekorena filicornis

text:
Nzerekorena filicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scherer & Boppre miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Nzerekorena


title: Aleksandr Vasilyevich Kolchak

text:
Aleksandr Vasiliyevich Kolchak (, 16 tháng 11 [lịch cũ 4 tháng 11] năm 1874-7 tháng 2 năm 1920) là một chỉ huy hải quân Nga, người thám hiểm Bắc cực và đầu sau đó là chỉ huy tất cả các lực lượng Bạch vệ tham gia các trận đánh chống lại chính quyền Bolshevik ở Xibia rồi nhanh chóng trở thành nhà cầm quyền ở nước Nga trước khi bị bắt và xử tử. Ông cũng là một chuyên gia nổi tiếng về ngư lôi và là thành viên của Hiệp hội địa lý Nga.
Trong số các giải thưởng dành cho Kolchak có Gươm vàng quản cảm St George vì hành động của mình trong hải chiến cảng Lữ Thuận và Huy chương Constantine vàng vĩ đại từ Hiệp hội Địa lý Nga. Bản đồ Liên Xô mô tả đảo Kolchakn cho đến khi giữa những năm 1930.

Tiểu sử

Cuộc đời và sự nghiệp
Kolchak sinh ra ở Sankt-Peterburg vào năm 1874 trong một gia đình quân sự. Cha ông là một thiếu tướng pháp binh hải quân về hưu, người đã tích cực tham gia vào các cuộc bao vây Sevastopol từ năm 1854-55 và sau khi nghỉ hưu ông làm việc như một kỹ sư trong xưởng quân nhu gần St Petersburg. Kolchak được giáo dục cho để theo nghiệp hải quân, tốt nghiệp từ Trường thiếu sinh quân Hải quân Quân đoàn vào năm 1894 và gia nhập Hải quân Tiểu đoàn thứ 7 của thành phố. Anh nhanh chóng chuyển đến Viễn Đông, phục vụ tại Vladivostok 1895-1899. Ông trở về phía tây nước Nga và công tác tại Kronstadt, tham gia các đoàn thám hiểm Bắc cực của Eduard Toll trên Zarya tàu vào năm 1900 với vai trò một nhà thủy văn.

Tham khảo

Người Nga thế kỷ 19
Người Nga thế kỷ 20


title: Nhà Chu

text:
Nhà Chu ( ) là triều đại phong kiến trong lịch sử Trung Quốc, triều đại này nối tiếp sau nhà Thương và trước nhà Tần ở Trung Quốc.

Nhà Chu tồn tại lâu hơn bất cứ một triều đại nào khác trong lịch sử Trung Quốc, kéo dài khoảng 800 năm. Việc sử dụng đồ sắt cũng đã xuất hiện ở Trung Quốc trong thời kỳ này. Nhà Chu cũng là khoảng thời gian khi hệ thống chữ viết cổ xuất hiện trên các đỉnh đồng thời Tây Chu bắt đầu chuyển sang giai đoạn hiện đại, dưới hình thức những văn bản ghi chép cổ cuối thời Chiến Quốc.

Niên đại học
Bài viết này sử dụng niên đại dựa trên kết quả nghiên cứu của dự án Hạ Thương Chu đoạn đại công trình. Dự án xác định địa điểm và khoảng thời gian (niên đại) của các triều đại là nhà Hạ, nhà Thương và Tây Chu dựa trên các kết quả xác định niên đại bằng cacbon phóng xạ, các phương pháp xác định niên đại của khảo cổ học từ các di chỉ khảo cổ học cũng như từ các mộ táng, phân tích các văn bản lịch sử trên giáp cốt văn và kim văn, các kết quả thiên văn, lịch pháp v.v. Tuy các kết quả của Hạ Thương Chu đoạn đại công trình không nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ các học giả và có thể có sai sót, song vì lý do đồng bộ hóa, bài viết này sẽ chỉ sử dụng duy nhất niên đại từ dự án này.

Từ nguyên
Tên gọi nước "Chu" (周) có lẽ được vua Vũ Ất () của nhà Thương ban cho. Người nước Chu vốn thông thạo ngành nông nghiệp, nên chữ Chu trong Giáp cốt văn được viết thành chữ điền (田), có nghĩa là ruộng, bên trong được gieo hạt đầy đủ (). Trong Kim văn, chữ Chu lại được viết theo kiểu thượng điền hạ khẩu (), tức phía trên chữ điền, phía dưới chữ khẩu (口), có nghĩa là miệng. Do vậy Chu ban đầu được dùng để chỉ tới một vùng đất có nền nông nghiệp phát triển.

Lịch sử
=== Truyền thuyết khởi
Chu là một bộ lạc sinh sống tại cao nguyên Hoàng Thổ vùng Thiểm Bắc vào thời nhà Thương. Theo truyền thuyết, thủy tổ nhà Chu khởi nghiệp từ đất Thai (nay thuộc tây Vũ Công, Thiểm Tây), tương truyền có tên là Khí, còn gọi là Hậu Tắc. Cơ Khí là con Đế Khốc, mẹ là con gái họ Hữu Thai tên là Khương Nguyên, vợ cả Đế Khốc. Cơ Khí sống vào đời vua Thuấn, được ban cho họ Cơ, tính đến đời Chu Văn Vương thì có tổng cộng 15 đời thủ lĩnh. Chu tộc vốn thường xuyên bị Nhung Địch quấy nhiễu mà phải di cư tới vùng đất khác. Vào giữa thời nhà Hạ, Công Lưu () dẫn dắt Chu tộc dời đến đất Bân (hoặc Mân) — nay thuộc vùng Tây Nam huyện Tuần Ấp tỉnh Thiểm Tây, thành lập thành trị và phát triển nông nghiệp. Đến đời Công Đản Phủ, vì bị các bộ tộc Khuyển Nhung tấn công thường xuyên, nên ông đã quyết định đưa bộ lạc của mình rời đất Mân để đến Chu Nguyên bên bờ sông Vị (nay là Kỳ Sơn, Thiểm Tây) vào khoảng triều đại vua Vũ Ất nhà Thương. Chu Nguyên sở hữu điều kiện tuyệt vời cho nông nghiệp, qua đó giúp nước Chu phát triển ổn định. Dưới triều vua Vũ Đinh (trước Vũ Ất khoảng 80 năm), giữa nước Chu và nhà Thương xảy ra chiến sự, và kết quả là nước Chu đã trở thành phiên thuộc của nhà Thương. Sau cái chết của Công Đản Phủ, con út Quý Lịch kế vị, người con cả là Thái Bá và con thứ hai là Trọng Ung vì thế đã rời Chu để đến vùng Thái Hồ khai khẩn rồi dựng nên nước Ngô.

Sự trỗi dậy của nước Chu khởi đầu từ thời Quý Lịch (). Ông thiết lập quan hệ hữu hảo với nước Ngô do Thái Bá và Trọng Ung sáng lập, đồng thời có công khai khẩn vùng Tấn Nam (này là khu vực tỉnh Sơn Tây). Quý Lịch kết hôn cùng Thái Nhâm là con gái nước Chí, qua đó giành được sự ủng hộ của hai phiên thuộc nhà Thương là nước Chí (nay là Bình Dư, Hà Nam) và nước Trù (nay là đông nam Lỗ Sơn, Hà Nam). Thừa dịp quốc lực nhà Thương suy yếu, Quý Lịch xua quân thảo phạt người Di Địch, kẻ thù nhà Thương, nhân đó phát triển lãnh thổ về vùng Thiểm Nam và Tấn Nam. Nhiều lần hỗ trợ nhà Thương đánh bại Nhung Địch, Quý Lịch được Thương vương Thái Đinh phong làm "Mục sư". Tuy nhiên, do lo sợ nước Chu phát triển quá mạnh mẽ, Thái Đinh đã hạ sát vị thủ lĩnh Chu tộc. Sau khi Cơ Xương, trưởng tử của Quý Lịch, lên ngôi kế vị, Thương vương Đế Ất vì muốn trấn an vị thủ lĩnh mới của Chu tộc nên đã đem em gái của mình gả cho Cơ Xương.

Nhà Chu đoạt thiên mệnh

Vào thời sơ kỳ triều đại vua Đế Tân (tức Trụ Vương), Cửu hầu (còn gọi là Quỷ hầu), Vu hầu (còn gọi là Ngạc hầu) và Chu hầu (tức Cơ Xương, về sau được phong làm Tây bá) giữ chức là Tam công. Cửu hầu và Vu hầu bởi vì không được lòng Trụ Vương nên bị giết, Chu hầu Xương cũng vì liên quan nên bị tù đày ở ngục Dữu Lý. Chu hầu Xương về sau được bầy tôi dâng mỹ nữ, vật lạ cho Trụ Vương mới được thả về. Sau khi quay trở về, Cơ Xương được Đế Tân ban cho quyền lực chinh phạt phương tây, trở thành Tây bá Cơ Xương. Tây bá Cơ Xương sau khi trở về nước liền ra sức đoàn kết giới quý tộc cùng người trong nước, chiêu hiền đãi sĩ và ban hành các đạo luật để kiểm soát nô lệ.

Nhằm hạn chế xung đột trực tiếp với triều đình nhà Thương, Cơ Xương chủ trương đoàn kết giữa các nước chư hầu, tiêu diệt người Nhung ở phía tây cùng các nước thân với triều đình, hoàn thành chính sách cô lập nhà Thương. Tây bá Cơ Xương trước tiên giải quyết tranh chấp giữa hai nước ở vùng Tấn Nam là Ngu và Nhuế, duy trì tuyến đường phía đông dẫn tới Trung Nguyên. Cơ Xương đánh bại Khuyển Nhung, phản kích cuộc tấn công của nước Mật Tu (nay là Linh Đài, Cam Túc) và thốn tính nước này để củng cố phía tây. Về phía đông, Cơ Xương xuất binh tiêu diệt nước Lê (黎, còn gọi là Kỳ 耆, nay là Lê Thành, Sơn Tây), Hàn (邗, còn gọi là Vu 于, nay là Thấm Dương, Hà Nam) cùng các tiểu quốc khác, qua đó củng cố khu vực Tấn Nam. Tiếp đó, Tây bá Xương khởi binh diệt nước Sùng (khu vực Vị Thủy, Hoàng Hà), phiên thuộc lớn nhất của nhà Thương, rồi dời đô đến Phong Ấp (nay là Tây An, Thiểm Tây).

Năm 1059 TCN, trong một sự kiện thiên văn hiếm gặp, cả sao Thủy, sao Kim, sao Hỏa, sao Mộc lẫn sao Thổ giao hội trên bầu trời vùng Tây Bắc Trung Quốc. Người nước Chu xem đây là một điềm lành, cho rằng Cơ Xương đã đoạt được thiên mệnh. Vào thời điểm này, nước Chu "ba phần thiên hạ có hai phần", chuẩn bị đại hội chư hầu tiến công kinh đô nhà Thương, Cơ Xương có lẽ đã xưng vương cùng năm đó, tức Chu Văn Vương. Tuy nhiên, Văn Vương đột ngột qua đời chỉ một năm sau khi nước Chu dời đô, con thứ hai là Cơ Phát lên nối ngôi, tức Chu Vũ Vương.

Vũ Vương phạt Trụ

Chu Vũ Vương tiếp nối sự nghiệp đang còn dang dở của Văn Vương, ông bái Lã Vọng (tức Khương Tử Nha) làm thầy, lại dùng Chu công Đán, Triệu công Thích, Tất công Cao, Vinh bá làm tả hữu. Lúc bấy giờ triều đình nhà Thương đang rơi vào tình thế hỗn loạn, Đế Tân giết Tỷ Can, bỏ tù Cơ Tử, anh trai của Đế Tân là Vi Tử cũng hết sức can gián nhưng không được. Triều đình nhà Thương về mặt quân sự tuy tương đối thành công, nhưng cuộc chiến với nước Hoài của người Đông Di tiêu tốn quá nhiều quốc lực, tạo điều kiện cho nước Chu có cơ hội xuất binh diệt Thương.

Năm 1046 TCN, Chu Vũ Vương dấy binh chống lại nhà Thương, tôn Lã Vọng làm thái sư, xuất binh Đồng Quan, cùng các chư hầu Tây Di (nay là các vùng thuộc Cam Túc, Tứ Xuyên và Hồ Bắc) hội binh tại Minh Tân (phía tây nam Mạnh Huyện, Hà Nam ngày nay). Chu Vũ Vương thừa dịp quân chủ lực nhà Thương còn đang tác chiến ở Đông Di đã hạ lệnh liên quân đông chinh tập kích thủ đô nhà Thương là Triều Ca (nay là Kỳ huyện, Hà Nam). Vào ngày Giáp Tử năm sau đó, quân Chu tập kích quân Thương đang đóng ở Mục Dã (nay là Tân Hương, Hà Nam). Đế Tân phải đối mặt với một cuộc tập kích bất ngờ từ quân Chu, chỉ có thể huy động nô lệ cấu thành một đội quân tạm bợ để nghênh chiến. Mặc dù hai tướng nhà Thương là Phi Liêm và Ác Lai ra sức kháng cự, song vẫn bị quân Chu đánh bại. Sau đó, khi Vũ Vương tấn công kinh đô Triều Ca, Đế Tân không còn đường nào khác, buộc phải lên Lộc Đài tự thiêu mà chết. Nhà Thương diệt vong, nhà Chu thành lập. Tiếp đó, Chu Vũ Vương hạ lệnh cho Lã Vọng cùng bốn lộ binh mã truy quét những tàn dư còn lại của Thương triều tại miền đông và miền nam, hoàn tất đại nghiệp chinh phục nhà Thương cùng các nước phiên thuộc của nó.

Chu Vũ Vương sau khi diệt Thương đã cử hành buổi lễ chiến thắng tại Mục Dã và một buổi lễ tế thần đất tại Triều Ca để xoa dịu và hàng phục giới quý tộc Ân Thương. Để hợp pháp hoá công cuộc lật đổ nhà Thương cũng như để trấn an di dân cùng các nước phiên thuộc của nó, Chu Vũ Vương đã sử dụng khái niệm "Thiên mệnh". Vũ Vương thành lập ở phía đông sông Phong (沣水) một kinh đô mới có tên là Cảo Kinh (còn gọi là Tông Chu, thuộc Tây An, Thiểm Tây ngày nay). Ông quyết định xây dựng thêm Đông đô ở Lạc Ấp (còn gọi là Thành Chu, nay là Lạc Dương, Hà Nam), kỳ vọng trở thành thủ phủ chính trị, quân sự của khu vực Quan Đông. Để khống chế khu vực Quan Đông, nhà Chu đã thiết lập chế độ phong kiến, phong đất cho nhiều tông thất công thần ở phía đông làm phên dậu cho vua Chu. Phong Thái công Vọng đất Lữ (nay là Nam Dương, Hà Nam), Chu công Đán đất Lỗ (nay là Lỗ Sơn, Hà Nam), Triệu công Thích đất Yển (nay là Yển Thành, Hà Nam). Ba nước Lữ, Lỗ, Yển có vai trò bảo vệ Lạc Ấp. Lại phong Quản Thúc Tiên được phong đất Quản (nay là Quản Thành, Hà Nam), Sái Thúc Độ đất Sái (nay là Thượng Thái, Hà Nam), Hoắc Thúc Xử đất Hoắc (có thể là Lâm Nhữ, Hà Nam ngày nay) làm Tam giám, nhằm kiểm soát các chư hầu phía Đông.

Chu Vũ Vương biết lòng người còn nhớ nhà Ân, nên không làm tuyệt hương hỏa. Ông phong cho con Đế Ất là Vũ Canh tiếp tục cai trị đất Ân. Do các vùng xung quanh đất Ân còn chưa hoàn toàn thần phục nhà Chu, nên Chu Vũ Vương chia làm ba khu vực: phía bắc Triều Ca đến đất Bội do Hoắc Thúc Xử quản lý; phía đông Triều Ca là đất Vệ, do Quản Thúc Tiên quản lý; phía tây Triều Ca là đất Dung, do người em khác là Sái Thúc Độ quản lý. Vũ Vương cũng phục vị cho Vi Tử, phong cho đất Vi (nay là Vi Sơn, Sơn Đông). Các công thần khác cũng được phân đất phong hầu, như Đàn Bá Đạt được phong đất Hà Nội, tư khấu Tô Phẫn Sinh được phong đất Ôn (cộng thêm 22 ấp, nay là bờ bắc sông Hoàng Hà phong tước cho các hậu duệ triều đại trước, nhằm vỗ về trấn an các quý tộc ngoại tộc hùng mạnh. Chu Vũ Vương đã cố gắng ổn định vùng Quan Đông, nhưng vùng Ân Thương vẫn tồn tại nhiều bất ổn. Khoảng năm 1043 TCN, Chu Vũ Vương qua đời không lâu sau khi tiêu diệt nhà Ân, ấu tử Cơ Tụng lên nối ngôi kế vị, trở thành Chu Thành vương.

Triều đại của Thành Vương và Khang Vương

Lúc bấy giờ, Chu Thành Vương () vẫn còn chưa trưởng thành nên người nắm giữ đại quyền là quan Đại tể Chu công Đán, chú của vua. Tuy nhiên, việc Chu công Đán nắm quyền không được các anh em trai là Thiệu công Thích, Quản Thúc Tiên và Sái Thúc Độ ủng hộ, do họ nghi ngờ ông có ý soán lập. Về phần Vũ Canh, vì người này muốn phục quốc nên đã liên thủ với Quản Thúc Tiên và Sái Thúc Độ, đồng thời hiệu triệu các nước chư hầu phía đông như nước Yêm (奄, nay là Khúc Phụ, Sơn Đông), Bồ Cô (薄姑, nay là Bác Hưng, Sơn Đông), Từ (徐, nay là đông nam Đằng Huyền, Sơn Đông), Hùng Doanh (熊盈, họ Doanh, tộc Hoài Di), cùng các nước Đông Di, Hoài Di khác phát động chiến tranh phản Chu, sử gọi là Loạn Tam giám. Chu công Đán với sự ủng hộ từ Thiệu công Thích đã tốn 3 năm để bình loạn: năm thứ nhất và năm thứ hai bình định Tam giám cùng Vũ Canh, năm thứ ba tiến hành chinh phạt các nước phiên thuộc ở phía đông. Chu Thành Vương còn đích thân xuất chinh cùng Chu công tiêu diệt nước Yêm. Chiến tranh kết thúc khi Chu công tiêu diệt các nước lớn như Bồ Cô và Phong Bá (có lẽ là nước Bàng 逄). Trong cuộc chiến lần này, Chu công đã giết Vũ Canh và Quản Thúc Tiên, đày ải Sái Thúc Độ, phế Hoắc Thúc Xử xuống làm thứ dân, tiêu diệt các nước Đông Di lớn như Yêm hay Bồ Cô và khiến nước Từ phải dời về khu vực mà ngày nay là Tứ Hồng, Giang Tô. Quyền lực nhà Chu cuối cùng đã được ổn định trở lại, cương vực mở rộng từ Trung Nguyên về phía đông và đông bắc.

Để ổn định tôn thất nhà Chu và củng cố sự kiểm soát đối với vùng đất phía Đông, Chu công Đán đã phân đất phong hầu cho tôn thất các công hầu, xây dựng Lạc Ấp, thiết lập chế độ Lễ Nhạc, hoàn thiện chế độ phong kiến. Sau loạn Tam Giám, Chu công Đán cải phong cho Vi Tử Khải về đất Ân cũ, gọi là nước Tống, để trấn an lòng người vì một bộ phận dân chúng vẫn còn lưu luyến triều đình cũ. Các quý tộc Ân Thương hùng mạnh cùng những người đã từng tham gia cuộc phản loạn đều bị buộc phải chuyển đến Lạc Ấp. Hoàn tất nguyện vọng của Chu Vũ Vương, Lạc Ấp (còn gọi là Thành Chu, nay là Lạc Dương, Hà Nam) trở thành trung tâm chính trị và quân sự của phía đông. Về mặt quân sự, nhà Chu thiếp lập bát sư ở Lạc Ấp để chinh phạt Đông Di, Hoài Di cùng Nam Man, còn tại Cảo Kinh thì có lục sư bảo vệ Tông Chu (chỉ khu vực kinh đô).

Triều đình nhà Chu phân đất phong hầu cho tông thất công hầu ở phía đông là để có thể kiểm soát về mặt chiến lược, kinh tế cũng như các tuyến đường giao thông quan trọng: Trưởng tử của Chu công Đán là Bá Cầm được phong đất Yêm, Từ cũ, gọi là nước Lỗ, đóng đô ở Khúc Phụ (nay là Khúc Phụ, Sơn Đông); Thái công Vọng Lã Thượng được phong đất Bồ Cô cũ lập ra nước Tề, định đô ở Doanh Khâu (nay là Xương Nhạc, Sơn Đông); phong cho trưởng tử của Thiệu công Thích là Khắc đất Yên xa xôi ở đông bắc, đóng đô ở Kế Thành (nay là Bắc Kinh); phong cho em trai Thành Vương là Thúc Ngu làm vua chư hầu nước Đường (sau đổi tên thành nước Tấn), định đô ở Đường (nay là Lâm Phần, Sơn Tây); cải phong em trai Thành Vương là Khang thúc Phong đất Ân Khư, lập nên nước Vệ, đóng đô ở Triều Ca. Vua chư hầu năm nước này đều có quan hệ thân thích, mật thiết với Chu Thành Vương, có nhiệm vụ trấn áp dân chúng Ân Thương, Đông Di. Trong đó, Tề, Lỗ, Yên là ba nước cấu thành phòng tuyến thứ nhất của nhà Chu ở phía đông, trong khi Vệ kiểm soát cố đô nhà Ân là Triều Ca. Ngoài ra, một số tôn thất nhà Chu khác như con của Sái thúc Độ là Trọng Hồ, vì được coi là người hiền đức nên vẫn được giữ đất Sái (nay là Thượng Thái, Hà Nam), con trai Hoắc Thúc Xử vẫn được giữ đất phong ở Hoắc (nay là Hoắc Châu, Sơn Tây). Việc huy động thực dân vũ trang còn tồn tại đến những năm cuối thời nhà Tây Chu.

Sau khi Chu Thành Vương tự mình nắm quyền chấp chính, nhà Chu vẫn tiếp tục thực hiện các cuộc chinh phạt ra bên ngoài, chẳng hạn như ra lệnh cho quan Thái bảo đem binh đi đánh nước Lục (錄). Thành Vương qua đời, thái tử Chiêu lên nối ngôi, tức Chu Khang Vương (). Trước lúc lâm chung, Thành Vương có cho triệu Thiệu công Thích cùng Tất công Cao đến, dặn giúp đỡ thái tử. Dưới sự phụ chính từ hai người, Khang Vương đã ban hành sách lược an dân. Về mặt đối ngoại, Vệ Khang bá được lệnh dẫn quân bát sư Ân bình định cuộc nổi loạn của người Đông Di, về phía tây dẫn binh chinh phạt người Di Địch Quỷ Phương. Để khai khẩn đất đai, mở rộng về phía đông nam, Chu Khang Vương đã tuần thú đến Cửu Giang, phân đất phong hầu cho Ngu hầu Trắc (虞候夨) ở đất Nghi (nay là Đan Đồ, Giang Tô). Ông tổ chức đại hội chư hầu ở Phong Cung (tức Phong Kinh). Thời kỳ Thành – Khang trở thành một trong những thời đại hoàng kim trong lịch sử Trung Quốc, sử gọi là "Thành Khang chi trị" (成康之治).

Suy yếu nội bộ

Dưới thời Chu Chiêu Vương (), nhà Chu chinh phạt nước Cối (鄶), Hổ Phương (虎方), tiếp tục khuếch trương về phía nam và đông nam. Ngoài ra, hai cuộc Nam chinh quy mô lớn mở rộng đến lưu vực sông Hán Thủy, phát sinh xung đột với Kinh Sở. Lần Nam chinh thứ nhất diễn ra vào năm thứ 16 đời Chu Chiêu Vương, khi đó nhà vua vượt sông Hán Thủy chinh phạt nước Sở và giành chiến thắng. Theo chữ khắc trên "Thế ngự quỹ" (𤞷馭簋) và "Quá bá quỹ" (過伯簋), các nước phương nam xâm phạm lãnh thổ nhà Chu, Chu Chiêu Vương xuất quân chinh phạt Kinh Sở, cuối cùng đã hàng phục được khoảng 26 nước Nam Di và Đông Di, thu về một lượng lớn đồng làm chiến lợi phẩm. Lần Nam chinh thứ hai diễn ra vào năm thứ 19, khi đó Chu Chiêu Vương đi thuyền trên sông Hán Thủy thì gặp nạn. Có ý kiến cho rằng Chiêu Vương đã chết đuối khi đang làm lễ tế để vượt sông Hán, có thể là do sập cầu (có thể đã bị tập kích khiến cầu phao bị hư hại). Một số khác lại cho rằng, quân Chu sử dụng thuyền được gắn bằng nhựa cây do dân bản xứ cung cấp, khi ra đến giữa sông thì nhựa cây bị rã ra nên chết đuối. Cuộc chiến với nước Sở và cái chết của Chiêu Vương gây tổn thất lớn cho nhà Chu. Vào thời Xuân Thu, chuyện Chiêu Vương chết được dùng làm lý do để nước Tề tuyên chiến với nước Sở. Đối với việc đối tượng của cuộc nam chinh thời Chiêu Vương có phải là nước Sở hay không, các học giả ngày nay đưa ra nhiều kiến giải khác nhau.

Cai trị

Lãnh thổ

Nhà Chu coi tất cả đất đai trong thiên hạ đều thuộc về Trời, và vua nhà Chu chính là Thiên tử, tức là "con của Trời", vì vậy tất cả đất đai và dân cư đều thuộc về vua nhà Chu. Đây cũng là nguồn gốc của khái niệm "Thiên mệnh", tức là nhà vua cai trị thiên hạ chính là ý muốn của Trời, chống lại nhà vua cũng chính là chống lại ý Trời, là tội đáng trừng trị nặng nhất. Đây là những quan niệm mà mọi triều đại phong kiến ở Trung Quốc sau này đều kế thừa.

Thấy rằng đất đai mình chinh phục được quá rộng lớn để một người có thể cai trị, các vua nhà Chu đã chia đất đai thành những vùng và chỉ định một người nào đó để cai trị vùng đó dưới danh nghĩa của mình (chư hầu), lựa chọn một người thân trong họ, một người có thể tin tưởng trong bè cánh, hay vị thủ lĩnh một bộ lạc đã cùng họ chống lại nhà Thương.

Chu Vũ vương nhớ công lao các vua đời trước, ông phong cho con cháu họ làm chư hầu:
 Con cháu Thần Nông ở đất Tiêu.
 Con cháu Hoàng Đế ở đất Chúc.
 Con cháu vua Nghiêu ở đất Kế.
 Con cháu vua Thuấn ở đất Trần.
 Con cháu vua Vũ nhà Hạ ở đất Kỷ.
 Con cháu Ngô Thái Bá ở đất Ngô.

Để thưởng công cho các tướng sĩ có công phò trợ diệt Thương, ngoài ba người em trai đã phong làm Tam giám, ông phong chư hầu cho các công thần, trong đó các nước lớn là:
 Khương Tử Nha ở đất Doanh Khâu, gọi là nước Tề.
 Phong em trai là Cơ Đán ở Khúc Phụ, gọi là nước Lỗ.
 Phong cho em là Thiệu Công Thích ở nước Yên.

Chính sách của nhà Chu khá tương đồng với mô hình chính trị Châu Âu thời Trung cổ, trong đó có rất nhiều tiểu quốc chư hầu được thành lập, vua của nước chư hầu phần lớn đều do con cháu của thiên tử nắm quyền, nước chư hầu có quyền tự trị và có trách nhiệm trung thành với vua nhà Chu. Các lãnh đạo, hay vua của các tiểu quốc đó đều nhận tước hiệu của vua nhà Chu.

Hầu hết các nước chư hầu đều được thành lập và thụ phong tước Hầu hay tước Tử trong thời Tây Chu, xem như họ đều là cánh tay nối dài của gia đình Chu Vũ Vương. Chỉ trừ một số ít chư hầu khác là được thành lập dưới tiền triều Thương, như nước Trần, nước Kỉ và nước Tống.

Mỗi vị vua chư hầu có quyền sắp đặt mọi vùng đất quanh mình và có lực lượng quân đội riêng. Và nhà Chu ban cho họ những quà tặng như xe ngựa, vũ khí bằng đồng, người hầu và súc vật. Các vị tù trưởng này được phong các tước vị và cai quản vùng lãnh địa của mình như một tiểu quốc thần phục nhà Chu. Những vị vua địa phương này truyền ngôi cho con trai mình và tước vị của họ là cha truyền con nối. Và để cai trị vùng đất của mình tốt hơn, vị chư hầu đó lại phong những tước nhỏ hơn cho những người đã từng cầm đầu các nhóm dân ở nơi đó trước khi họ đến. Một hệ thống thứ bậc địa vị và trách nhiệm xuất hiện giữa và bên trong các gia đình, với việc anh lớn thì có quyền cao hơn em, với quy tắc kế tục theo đó những người đàn ông sẽ làm chủ gia đình. Nếu một người quý tộc đã có gia đình mà lại thích một người đàn bà khác, thay vì đuổi vợ khỏi nhà, ông ta có thể đưa người đàn bà kia vào trong gia đình với tư cách vợ lẽ, với cấp bậc thấp hơn vợ mình.

Các vị vua sáng lập nhà Chu đã tuyên truyền với những người bị mình chinh phục rằng nhà Chu đã đuổi tiền nhân các vua nhà Thương khỏi thiên đường và thiên đường đã bị vị thần tối cao của họ chiếm, vị thần mà họ gọi là "Thượng đế", người, theo họ nói, đã ra lệnh cho sự sụp đổ của nhà Thương. Giống như ở vùng Tây Á, các vua Chu tuyên bố rằng họ cai trị bằng quyền lực thần thánh. Họ tuyên bố mình là Thiên Tử, hiện thân trên mặt đất của "Thượng đế" và nhiệm vụ của họ là làm trung gian với Thượng đế, để thực hiện các cuộc hiến tế thích đáng và giữ gìn quan hệ tốt giữa thiên đường và thần dân của họ. Họ tuyên bố rằng bất kỳ một sự chống đối nào với sự cai trị của họ là chống đối lại ý muốn của trời.

Phong kiến phân quyền
Vua Chu chỉ nắm quyền trung ương ở Cảo Kinh (gần Tây An ngày nay), còn thì chia đất cho các chư hầu. Phong kiến có nghĩa là vua phong tước cho một bầy tôi (hoặc là một người trong họ nhà vua, hoặc là một công thần...) và cho người đó một khu đất để người đó kiến quốc (lập nước). Người đó thành một chư hầu của vua.

Theo nguyên tắc thì đất của vua (vương) tức thiên tử được vạn dặm vuông và có vạn cỗ chiến xa (vạn thặng); dưới vương có năm tước: công, hầu, bá, tử, nam. Đất phong của hai bậc công và hầu được ngàn dặm vuông, có ngàn cỗ chiến xa (thiên thặng); bậc bá được bảy chục dặm vuông, có trăm cỗ chiến xa; hai bậc tử, nam được năm chục dặm vuông, năm chục cỗ chiến xa. Tất cả những nước nhỏ đó gọi chung là chư hầu; mỗi chư hầu sau lại sáp nhập thêm một hay nhiều nước nhỏ, gọi là phụ dung, tức là chư hầu của chư hầu.

Tất cả các nước đó đều làm phiên dậu cho nhà Chu, và dựng một hay nhiều đồn trên đất của mình. Mỗi đồn lớn hay nhỏ là một thị trấn có luỹ bằng đất bao quanh, và hai đường chữ thập cắt ngang từ đông sang tây và từ bắc xuống nam. Chung quanh đồn là nhà của dân chúng mà người ta gọi là "lê dân" (dân tóc đen); còn giới quý tộc sống trong đồn thì gọi là "bách tính" (trăm họ); danh từ bách tính thời sau mới có nghĩa là dân thường. Thời Chu, chỉ giới quý tộc mới có tên họ vì tổ tiên thuộc một thị tộc nào đó; thường dân thường không có tên họ, lấy tên nghề làm tên họ, như tổ tiên làm đồ gốm thì lấy họ là Đào, tổ tiên đánh giặc, thì lấy họ là Tư Mã.

Nguyên tắc là vậy, nhưng thời đó đo đạc chưa thống nhất, những số trăm dặm, bảy chục dặm chỉ là phỏng chừng, thiên tử muốn giữ bao nhiêu đất cũng được, và những công, hầu mạnh lên muốn mở mang bờ cõi cũng được. Vả lại, trừ những biên giới thiên nhiên như sông, núi, còn trong rừng và cánh đồng thì làm sao vạch được biên giới, chỉ đắp một mô đất (gọi là phong 封) để đánh dấu mà thôi. Cho nên uy quyền của một chư hầu lan tới đâu thì đó là biên giới.

Bổn phận của chư hầu là 1-2 năm một lần phải lại triều cống thiên tử - cống phẩm là sản vật trong nước - trình bày về tình hình cai trị trong nước; có sự xích mích gì với lân bang thì không được tự giải quyết lấy bằng vũ lực mà phải để thiên tử xử; khi chư hầu chết, truyền ngôi lại cho con thì phải được thiên tử chấp nhận. Ngược lại, bổn phận của thiên tử là phải che chở, giúp đỡ các chư hầu: nước nào bị ngoại tộc xâm lăng thì đem quân lại cứu; nước nào mất mùa thiên tử cũng phải cứu trợ. Và 5 năm một lần, thiên tử đi thăm hết các chư hầu một lượt, dĩ nhiên là chỉ tới những nước lớn rồi bảo các nước nhỏ tới họp để cùng tế lễ thần núi (ngũ nhạc) và nghe các nguyện vọng của họ.

Tới đâu thiên tử cũng cho mời các bô lão cao tuổi nhất lại chúc mừng và thăm hỏi về dân tình. Dân tộc Trung Hoa đã có tục trọng người già vào thời đó. Thiên tử lại quan sát các sản phẩm trong nước, nghe các bản nhạc, các bài hát trong các cuộc tế, lễ ở mỗi triều đình, các bài ca dao trong dân gian và sai người chép lại, để biết phong tục mỗi nơi, đời sống, nguyện vọng của dân. Những bài hát trong dân gian đó được Khổng Tử sau này sưu tập thành bộ Kinh Thi, nhờ vậy đời sau biết được khá đúng những tục lệ, nỗi vui buồn, lo lắng, oán thán và tình yêu giữa nam nữ Trung Hoa của 3.000 năm trước.

Thời kỳ Tây Chu, chế độ phong kiến đó có nhiều điểm tốt:
 Nó giúp nhà Chu cai trị được một lãnh thổ rộng gấp mười đất của tộc Chu mà không phải dùng nhiều quân đội, không tốn sức;
Nó lập được một tổ chức có trật tự, trên dưới đều có quyền lợi và bổn phận, mà bổn phận của trên (thiên tử) nặng hơn của dưới,
 Nó cho mỗi nước độc lập trong một liên hiệp, do đó vừa tạo được tinh thần quốc gia, vừa tạo được tinh thần tứ hải giai huynh đệ. Tinh thần quốc gia nhờ nó mà không hẹp hòi vì "đất nào cũng là đất của Thiên tử, người nào cũng là dân của Thiên tử"
 Nó giúp nhà Chu đem văn minh truyền bá khắp các chư hầu; danh từ Trung Hoa (xứ văn minh ở trung tâm) có thể xuất hiện từ hồi đó;
 Nó trọng ý dân và hoà bình, giải quyết được những mâu thuãn giữa các nước nhỏ mà không phải dùng đến vũ lực. Nó tạo ra một hình thức chiến tranh "lễ độ", "quân tử" rất đặc biệt, khắp thế giới không thấy ở đâu cả.

Lý thuyết thì như vậy, nhưng trên thực tế sự tốt đẹp kéo dài được gần 300 năm rồi sau đó suy tàn dần, hoá ra vô hiệu khi quyền lực Thiên tử suy yếu vào thời Đông Chu.

Bộ máy quan lại
Đời Chu, triều đình đã có bốn chức như chức thượng thư đời sau: tư mã coi việc binh, tư khấu coi việc hình, tư đồ coi về canh nông, tư không coi về dân sự, ruộng đất, đê điều, đường sá... (tức như bộ công thời sau). Chưa có hai bộ: bộ lại và bộ hộ, vì chưa cần thiết, có thể giao cho những quan nhỏ.

Ngoài ra có một chức coi về việc riêng của vua (trủng tế); một chức coi về việc ăn uống của vua (thiện phu); một chức coi về kho lẫm (truyền phủ); một chức dạy thái tử (sư phó); có một quan coi các hoạn quan nữa.

Ở triều đình có ba chức quan nhỏ: Chức coi về thiên sự, tế lễ, lịch; Thái bốc coi về bói...; và Sử coi về nhân sự, chép lại việc các đế vương đời trước, để lưu truyền những điều các tiên vương đã đặt ra. Những Kinh, Thi, Thư, Lễ, Nhạc đều do sử quan làm ra. Thời đó, không dân tộc nào chép sử kỹ như Trung Hoa.

Ngoài kinh đô, nước chia ra làm châu, rồi tới quận, lý (làng), giao cho đại phu hoặc kẻ sĩ cai trị.

Nông nghiệp
Nông nghiệp thời nhà Chu đã rất tập trung và trong nhiều trường hợp được chỉ đạo từ nhà nước. Tất cả đất đai trồng trọt đều thuộc sở hữu quý tộc, các quý tộc trao lại đất đai cho các nông nô của mình. Ví dụ, một mảnh đất được chia làm chín miếng vuông, hình chữ tỉnh (井), gọi là phép tỉnh điền, thu hoạch từ mảnh đất nằm chính giữa thuộc về nhà nước, ở những mảnh xung quanh thuộc về các nông dân.

Theo cách này, nhà nước có thể tích trữ lương thực thặng dư (như gạo) và phân phối chúng ở thời đói kém hay mất mùa. Một số lĩnh vực sản xuất quan trọng thời kỳ này gồm chế tạo đồng, vũ khí và công cụ sản xuất nông nghiệp. Những ngành này thuộc quyền quản lý của tầng lớp quý tộc.

Binh chế
Nhà Chu cho phép trưng binh. Lính, chiến xa, ngựa, bò, dân phải nộp cho nhà nước theo định số. Quân đội chia làm ngũ (năm người lính), lượng (năm ngũ) do một tư mã cai quản, tốt (bốn lượng), lữ (năm tốt), sư (năm lữ) do một đại phu làm suý cai quản, quân (năm sư) do một viên tướng cai quản.
Theo nguyên tắc, thiên tử có sáu quân (mỗi quân có 12.500 người), chư hầu có ba, hai hoặc một tuỳ theo nước lớn hay nhỏ. Nguyên tắc đó ít khi được tuân theo.

Pháp chế
Pháp chế của thời đó phân biệt hai giai cấp: quý tộc (đại phu) và dân thường (thứ dân). Quý tộc mà phạm tội thì xử theo lễ, nghĩa là theo tục lệ của giới quý tộc; dân thường mà phạm tội mới bị triều đinh xét theo hình luật, tội nặng nhất thì bị nhục hình khắc chữ trên trán, cắt mũi, chặt chân, thiến, xử tử, xé thây, lăng trì, tru di tam tộc (họ cha, họ mẹ, họ vợ). Tội nhẹ hơn thì bị gọt đầu, hay đồ (đày đi xa).

Hình luật mới đầu không được ban bố trong dân gian, như vậy triều đình muốn áp dụng ra sao tùy ý, dân không được biết; dần dần về sau, mới được khắc lên đỉnh đồng cũng chỉ để ở trong cung thôi, rồi khắc lên gỗ treo ở kinh đô và các thị tứ.

Giáo dục
Từ đời Thương, Trung Hoa đã có chữ viết, mới đầu khắc trên giáp cốt, lên đồ đồng; rồi sau, từ đầu đời Chu khắc bằng dao hoặc viết bằng sơn lên thẻ tre; sau nữa lại viết bằng sơn trên lụa.

Có chữ viết thì có trường học, chia làm hai cấp: tiểu học cho những trẻ từ 8 đến 14 tuổi, đại học cho thiếu niên từ 15 đến 20 tuổi. Tiểu học dạy cho trẻ cách ứng đối, kính nhường và học một số chữ. Đại học dạy lục nghệ tức lễ, nhạc, xạ (bắn cung), ngự (đánh xe), thư (viết chữ), số (toán học).

Con nhà bình dân thì học ở hương học (trường ở làng), con nhà quý tộc học ở trường quốc học (kinh đô). Sử chép như vậy, nhưng đầu đời Chu có lẽ chỉ con nhà quý tộc mới được học cấp đại học, biết lục nghệ để sau ra làm quan, còn con bình dân thì may lắm một số rất ít được học vài năm ở tiểu học thôi.

Tới gần cuối đời Xuân Thu, Khổng Tử là người đầu tiên mở trường tư thục để dạy trẻ em và thanh niên bất kỳ thuộc giai cấp nào. Có thể ông cũng dạy lục nghệ, nhưng ông chú trọng nhất tới sự đào tạo một số thanh niên ưu tú, dạy họ Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Nhạc (có thể cả Kinh Dịch nữa), để họ thành những người tài đức thay giai cấp quý tộc mà giúp vua chúa. Một số môn sinh của ông đã giúp các vua và đại phu đương thời, thành những kẻ sĩ có danh vọng.

Sau ông, môn đệ của ông gần thì như Tăng Tử, xa thì như Mạnh Tử (học trò của cháu nội ông, Tử Tư), Tuân Tử và nhiều nhà khác như Mặc Tử... noi gương ông mở trường dạy học, đào tạo được giai cấp kẻ sĩ; giai cấp này càng ngày càng đông, uy tín càng tăng, chiếm được những địa vị cao trong chính quyền, qua đời Hán thì gần như thay thế hẳn giai cấp quý tộc ở triều đình, trong dân gian.

Vì vậy chế độ huyết thống sớm chuyển qua quý tộc trí thức 2.000 năm trước phương Tây, khiến người phương Tây rất ngạc nhiên và rất phục, khen văn minh Trung Hoa là vô cùng độc sáng. Người có công đầu là Khổng Tử; ông được xưng tụng danh hiệu Vạn thế Sư biểu.

Tôn giáo
Bắt đầu từ thời các vua nhà Chu, các vị thủ lĩnh địa phương nhận được quyền hành động như các thầy tế: để thực hiện hiến tế, để cho phép hát một số loại bài hát và một số điệu nhảy, quyền cúng tế các vị thần núi sông ở địa phương, các dòng suối và đất và mùa màng. Tuy nhiên, các quý tộc địa phương tiếp tục đi theo di sản của ông cha để lại. Họ lấy vợ bằng những nghi thức tôn giáo và sự ghi chép gia phả, trong khi dân thường vẫn tiếp tục kiểu lấy vợ thời cổ, không có họ hay có gia phả. Họ chỉ đơn giản sống với nhau và được công nhận là một cặp bởi những người hàng xóm.

Giống như ở Ấn Độ và Tây Á, cùng với thời gian có một sự pha trộn giữa các tôn giáo của kẻ chinh phục và kẻ bị chinh phục. Những vị cai trị nhà Chu chấp nhận vào danh sách thần thánh của mình một số vị thần của nền văn minh Thương. Sự cúng tế nhiều vị thần từ thời nhà Thương vẫn được tiếp tục, gồm cả vị thần mùa màng, mưa và nông nghiệp - một trong những vị thần này được tin rằng được sinh ra từ một bà mẹ trinh trắng. Trong số các vị thần đó có vị thần sông Hoàng Hà, người có thân cá nhưng có mặt người. Trong nền văn minh Chu, con người tiếp tục cố gắng làm dịu các vị thần bằng cách cúng tế. Những người có khả năng thì hiến tế bằng gia súc, cừu, lợn hay ngựa.

Việc hiến tế bằng người giảm bớt so với thời nhà Thương, nhưng nhà Chu có cả vợ và bạn bè ở trong mộ, và mỗi năm một cô gái trẻ bị cúng làm cô dâu cho thần sông. Việc hiến tế này bắt đầu bằng việc những bà đồng cốt lựa chọn một cô gái đẹp nhất có thể. Mặc cho cô ta đồ satin, tơ và đeo trang sức và đặt lên một cái giường cưới trên một cái bè. Họ tống cái bè xuống sông. Cái bè sẽ chìm và cô gái chết đuối, coi như là một đồ hiến tế cho thế giới vô hình của vị thần sông.

Chư hầu nhà Chu

Chế độ tông pháp
Chế độ lập đích tử từ đó được Chu Công, em của Vũ Vương, quy định, rồi dần dần ngày càng được hoàn thiện, bổ sung; trong sử gọi là tôn (cũng đọc là tông) pháp: (宗法).

Vua (thiên tử hay chư hầu) lựa một người con mà truyền ngôi cho - theo nguyên tắc đích tử là con trưởng của hoàng hậu - chỉ người đó được làm thiên tử hay vương còn những người khác thì lãnh những tước nhỏ hơn, lãnh địa cũng nhỏ hơn, hoặc làm chư hầu, hoặc làm khanh, đại phu. Người con kế vị đó được gọi là tự vương hay tự quân, làm chủ tế trong tôn miếu; những người con khác chỉ làm bồi tế. Sự tiếm vị bị coi là một tội nặng.

Các gia đình đại phu cũng vậy: người con kế nghiệp làm chủ tế, gọi là "đại tôn", những người khác làm tiểu tế, gọi là "tiểu tôn". Có những thể chế quy định từng chi tiết trong các cuộc tế đó.
Trong gia đình thường dân, người con trưởng luôn luôn được hưởng gia tài, giữ việc hương khói. Địa vị người đó quan trọng nhất trong nhà nhưng trách nhiệm cũng lớn nhất: lo cho mọi người trong nhà đủ ăn đủ mặc, dạy bảo người dưới, chịu sự chê trách của dòng họ, xã hội nếu trong gia đình có kẻ nghèo đói hoặc hư hỏng, làm nhục tổ tiên.

Ngược lại, người đó và cả vợ nữa, được người trên nể, người dưới tuân lời. Khi em còn nhỏ, ở chung nhà thì anh có quyền thay cha (đã mất); em lớn rồi, ra ở riêng, may mà giàu có, sang trọng hơn anh thì về nhà vẫn phải lễ phép với anh, có bổn phận giúp đỡ anh, mà không được khoe giàu sang trước mặt anh.

Con gái không được quyền thừa kế, ra ở riêng rồi thì không còn địa vị gì trong nhà nữa, thành người của gia đình bên chồng (nữ nhân ngoại tộc), do vậy có câu "nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô".

Tổ chức đại gia đình đó rất thích hợp với chế độ nông nghiệp để đất đai của gia đình không bị phân tán vào tay người ngoài, mà sự khai thác chung được dễ dàng, sự tiêu pha đỡ tốn kém. Nó tạo nên tinh thần gia tộc: giúp đỡ lẫn nhau, giữ danh dự chung cho nhau. Nhưng nó cũng gây nhiều sự bất công, bất bình nếu người gia trưởng tư cách không đàng hoàng, ăn bám.

Muốn cho chế độ tôn pháp được vững, nhà Chu rất đề cao hiếu đễ: con phải hiếu với cha mẹ, kẻ dưới phải tôn kính người trên. Nhờ vậy ai cũng nhận rằng dân tộc Trung Hoa là dân tộc coi trọng chữ hiếu nhất. Vì trọng chữ hiếu, nên họ chú trọng đến tang lễ, tế tự. Sự thờ cúng tổ tiên gần thành một tôn giáo.

Mệnh Trời (Thiên Mệnh)
Nhà Chu cũng phải tranh đấu với tính hợp thức về sự cai trị của họ. Để thuyết phục thần dân, đặc biệt là các quý tộc, về tính chính đáng của quyền lực của mình, nhà Chu lập ra một hệ thống quyền lực mới mà họ gọi là "Thiên mệnh" (t’ien ming), hay "Sự uỷ nhiệm của Trời". Khái niệm này vẫn là một phần trong bề ngoài của những lý thuyết về quyền lực ở Trung Quốc. Nhà Chu định nghĩa quyền làm vua như một vị trí trung gian giữa trời và đất; đặc tính của vua hay chúa tể, "vương" thể hiện hùng hồn điều này. Chữ biểu ý của nghĩa này gồm ba đường ngang và một nét sổ dọc. Điều này thể hiện sự kết nối giữa trời (ở trên) và đất (ở dưới).

Mối quan hệ này được thể hiện gián tiếp bởi chúa tể hay nhà vua (đường ngang ở giữa). Trời ("thiên") muốn rằng con người sẽ có được mọi thứ nhu cầu của mình, và vị vua, theo ý của "thiên mệnh" được chỉ định bởi trời để coi sóc sự thịnh vượng của mọi người dân. Đây là một "Chiếu chỉ" hay "Sự uỷ nhiệm" của trời. Nếu vị vua chúa trở nên ích kỷ hay không thể chấp nhận được, không thể chăm sóc người dân, trời bãi bỏ sự uỷ nhiệm của mình và trao cho người khác.

Cách duy nhất để biết được sự uỷ nhiệm đã được thông qua là lật đổ vị vua chúa đó; nếu việc lật đổ thành công, thì sự uỷ nhiệm đã được trao cho người kia, nhưng nếu thất bại, thì sự uỷ nhiệm vẫn thuộc về nhà vua. Mệnh Trời có thể là khái niệm về mặt chính trị và xã hội bị chỉ trích nhiều nhất trong văn hoá Trung Quốc. Nó giải thích những thay đổi trong lịch sử, nhưng cũng cung cấp một lý thuyết đạo đức sâu sắc về triều đình dựa trên sự vị tha cống hiến của người cai trị đối với lợi ích đại chúng. Quan niệm này cũng tái tạo lại quan niệm Trung Quốc về Trời, vốn bắt nguồn từ khái niệm trước đó về một "Thượng đế", ("Shang-Ti") thành một lực lượng cai trị vũ trụ đạo đức. Chính khía cạnh đạo đức này của Trời và "Mệnh Trời", đã ảnh hưởng đến khuynh hướng chung của văn hoá và triết học Trung Quốc, có lẽ chú trọng tới đạo đức và các vấn đề xã hội – hơn là những nền văn hoá cổ khác.

Nhà Đông Chu
Năm 771 TCN, khi Chu U Vương phế truất Thân hậu để đưa Bao Tự lên thay thế, kinh đô nhà Chu đã bị các lực lượng du mục phía đông bắc tràn vào cướp phá do sự xúi giục của Thân Hầu (cha Thân hậu). U vương bị giết và con cả là thái tử Nghi Cữu được các quý tộc chư hầu Trịnh, Tấn, Tần đưa lên làm vua, tức là Chu Bình Vương, dời đô về phía đông năm 771 TCN tới Lạc Dương, tỉnh Hà Nam hiện nay. Từ đây bắt đầu giai đoạn Đông Chu, và chỉ kết thúc khi bị nhà Tần lật đổ vào năm 256 trước Công Nguyên; trong lịch sử Trung Quốc, giai đoạn này được gọi là "Thời Xuân Thu" (771-403 TCN) và "Thời chiến quốc" (403-256 TCN).

Sự phân chia này dựa trên một bộ sử biên niên của Khổng Tử, bộ Kinh Xuân Thu. Bộ này chép sử nước Lỗ từ năm thứ nhất đời Lỗ Ấn Công (722 TCN) đến năm thứ 14 đời Lỗ Ai Công (481 TrCN), gồm 240 năm, năm 479 là năm Khổng Tử mất. Nhiều học giả thấy năm 722 và năm 480 (hoặc năm 479) không đánh dấu một biến cố lớn lao nào trong lịch sử, nên đã chia lại như sau:
Thời Xuân Thu: 770-403 TCN, tính từ đời Chu Bình Vương tới cuối đời Chu Uy Liệt Vương, năm 403 là mốc diễn ra sự kiện Ba nhà chia Tấn (lãnh thổ nước Tấn - nước mạnh nhất thời Xuân Thu - bị chia thành 3 nước khác).
Thời Chiến Quốc: 403-221 TCN, từ đời Chu An Vương đến khi nước Tần diệt được nước Tề và thống nhất Trung Quốc.

Thời kỳ này của nhà Đông Chu cũng được coi là giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của tư tưởng và văn hoá Trung Quốc trong lịch sử. Chính trong giai đoạn cai trị này của nhà Đông Chu mà những nhà tư tưởng lớn nhất đã sáng tạo ra những quan niệm khởi đầu về triết học, đạo đức, học thuyết chính trị và văn hoá Trung Quốc.

Nội loạn thời Xuân Thu
Ở giai đoạn Xuân Thu (771-403 TCN), Trung Quốc dần bị chia cắt thành một loạt các tiểu vương quốc do các vua chư hầu tự cai trị. Các vua chư hầu chỉ thần phục vua nhà Chu trên danh nghĩa, còn thực tế thì họ tự cai trị mà không cần để ý đến mệnh lệnh của nhà Chu, vua nhà Chu không còn giữ được quyền kiểm soát các tiểu quốc của mình.

Nhược điểm của thể chế phong kiến phân quyền lúc này phát tác:
Sự thống nhất quốc gia phải dựa vào uy quyền của Thiên tử nhà Chu, mà uy quyền của vua nhà Chu thì lại phải trông cậy vào sự thần phục và cống hiến của các vua chư hầu. Các đời vua chư hầu đầu tiên có liên hệ gần gũi về huyết thống (anh em ruột, con chú con bác) hoặc là cận thần trung thành của vua nhà Chu, nên họ tự giác thần phục Thiên tử nhà Chu. Nhưng trải qua hơn 300 năm cha truyền con nối cục bộ tại mỗi nước chư hầu (tương đương 10-15 thế hệ), mối liên hệ về huyết thống giữa các vua chư hầu với vua nhà Chu đã trở nên rất xa xôi, các vua chư hầu ngày càng có nhiều người không tự giác thần phục uy quyền của vua nhà Chu, khiến quyền lực của Thiên tử cũng càng ngày càng yếu đi.
Các vua chư hầu trái lại, ngày càng muốn bành trướng thế lực. Đầu thời nhà Chu, các vua chư hầu có liên hệ gần về huyết thống (anh em ruột, con chú con bác trong gia tộc họ Cơ) nên hòa thuận với nhau. Nhưng sau hơn 300 năm cai trị ở các địa phương khác nhau thì mối liên hệ huyết thống giữa các chi họ Cơ cũng cũng ngày càng yếu đi. Dù phần lớn các vua chư hầu vẫn là con cháu họ Cơ, nhưng vì huyết thống dòng họ đã cách xa nhau tới 10-15 thế hệ nên các vua chư hầu đã coi nhau gần như là người xa lạ. Các vua chư hầu dần tìm cách mở mang đất đai, thôn tính nước chư hầu khác ở xung quanh, hùng cứ một phương. Vì vậy số nước chư hầu cứ giảm dần, từ 1600 xuống 1000, 500... rồi chỉ còn chưa tới 100. Các chư hầu hùng cường đất đai mỗi ngày một rộng, quân đội còn đông hơn cả quân của thiên tử. Những chư hầu nhỏ bị chư hầu lớn ức hiếp, cầu cứu với thiên tử, nhưng thiên tử nhà Chu bất lực không cứu nổi, thế là uy quyền của vua nhà Chu chỉ còn có cái danh mà không có cái thực.
Theo thể chế phong kiến phân quyền, vua nhà Chu về danh nghĩa là cai trị toàn Trung Hoa, nhưng thực tế thì vua nhà Chu chỉ thực sự kiểm soát một vùng nhỏ quanh kinh đô, còn các vùng đất khác lại phân chia cho các vua chư hầu tự cai trị. Các vua chư hầu có thể tự thu thuế, xây dựng quân đội, phong quan chức địa phương. Về lâu dài, khi đã tích lũy đủ quân lực, nhiều vua chư hầu dần muốn tách thành nước riêng để không phải tuân theo mệnh lệnh từ vua nhà Chu nữa. Còn vua nhà Chu, dù biết chư hầu làm loạn nhưng cũng đành bất lực không ngăn chặn được, vì đất đai và quân đội của nước chư hầu giờ đây còn mạnh hơn so với của nhà vua.

Bởi vì sự không ổn định của các tiểu quốc đó, và bởi vì sự xâm lấn lãnh thổ của các rợ du mục phía nam, các tiểu quốc phải liên minh với nhau và chấp nhận một số vị bá chủ trên "lãnh thổ" của họ. Vì vậy thời Xuân Thu là một giai đoạn nguy hiểm và không chắc chắn nhất, trong đó lãnh thổ bị chuyển dịch tới lui, các cuộc xâm lấn thường xuyên xảy ra và các liên minh được lập lên rồi lại giải tán với sự nhanh chóng đáng kinh ngạc.

Suy tàn

Từ khi dời đô sang phía Đông, quyền lực của triều đình Chu dần giảm sút: tốc độ tan rã các vương quốc tăng lên. Từ thời Bình Vương về sau, các vua nhà Chu chỉ còn cai trị trên danh nghĩa, quyền lực thực sự nằm trong tay các chư hầu hùng mạnh. Các chư hầu đánh nhau để giành lấy ngôi bá chủ, điều khiển các chư hầu khác thay vai trò của nhà Chu, dù trên danh nghĩa họ vẫn mượn tiếng nhà Chu để điều khiển các chư hầu khuất phục. Trong thời Xuân Thu xuất hiện các chư hầu mạnh nối nhau làm bá chủ, gọi là Ngũ Bá (có vài thuyết khác nhau quan niệm về Ngũ Bá).

Năm 704 TCN, Hùng Thông, quân chủ nước Sở trở thành chư hầu đầu tiên xưng vương ngang hàng với thiên tử nhà Chu.

Năm 403, ba họ lớn nước Tấn truất ngôi vua nước Tấn, chia nước này thành ba nước (三家分晉): Hàn, Triệu, và Ngụy. Vua nhà Chu bất lực không trừng trị được, lại còn công nhận việc đó. Sử gia Tư Mã Quang nhận định việc nhà Chu công nhận 3 họ chia nhau nước Tấn là một sai lầm, tạo ra tiền lệ kẻ dưới tiếm vị kẻ trên, chút vị thế còn lại của nhà Chu cũng mất hết:
Kinh Xuân Thu hạ thấp chư hầu, đề cao vương thất, vì Thiên tử tuy thế yếu, nhưng theo thứ tự vẫn ngồi trên chư hầu, mới thấy thánh nhân đối với thứ tự vua tôi không hề qua quít...
Than ôi, U Vương, Lệ Vương thất đức, đạo nhà Chu ngày càng suy, cương kỷ băng hoại — dưới chà đạp trên, chư hầu tự chuyên chinh phạt, Đại phu chuyên quyền — đại thể của lễ mười phần đã mất đi bảy tám; nhưng các quân vương nối nghiệp Văn Vương, Võ Vương vẫn đều đều nối ngôi nhau là nhờ con cháu nhà Chu vẫn còn biết giữ danh phận mình vốn có... Nhờ thế đất đai nhà Chu dù chẳng lớn bằng Tào, Đằng, dân chúng nhà Chu dù chẳng nhiều bằng Chu, Cử, nhưng suốt mấy trăm năm, vẫn là tông chủ thiên hạ, tuy hùng mạnh như Tấn, Sở, Tề, Tần vẫn không dám đặt mình trên nhà Chu, vì sao? Chỉ vì dựa vào danh phận sẵn có vậy... Đến đây các Đại phu nước Tấn khinh rẻ vua mình, chia nhau đất đai nước Tấn, Thiên tử đã chẳng trừng trị, còn ban thưởng vị cao, cho đứng vào hàng chư hầu, chính là còn vỏn vẹn chút danh phận lại không biết giữ mà vứt hết đi. Đạo lễ tiên vương nhà Chu thế là dứt vậy!
Than ôi! Đạo lễ quân thần mà hủy hoại, thì thiên hạ dùng trí lực tranh cường, khiến những nước chư hầu là con cháu thánh hiền, xã tắc tông miếu chẳng đâu không bị diệt vong, chúng dân bị dày xéo, giết chóc bằng hết, há chẳng đau xót lắm sao!

Tới thời Chiến Quốc (sau năm 403), các chư hầu thậm chí còn không cần biết tới sự cai trị chỉ mang tính biểu tượng của các vua Chu và tự xưng vương như vua nhà Chu. Chiến tranh giữa các chư hầu tàn khốc hơn, quy mô lớn hơn vì một loạt nước nhỏ thời Xuân Thu đã bị tiêu diệt, còn lại chỉ khoảng 10 nước, trong đó có 7 nước lớn gọi là Thất hùng: Tề, Yên, Tần, Sở, Hàn, Triệu, Nguỵ. Nhà Chu khi đó chỉ còn cai quản vùng đất nhỏ bé như các nước chư hầu bé khác còn sót lại chưa bị diệt như Lỗ, Vệ. Các chư hầu lớn muốn trở thành Vua của những ông vua.

Tới thời Chiến Quốc, Tần có lần đòi Cửu đỉnh của Chu, Triệu lấy tế điền (ruộng mà hoa lợi dùng vào việc tế lễ) của Chu; và khi các chư hầu đều tự xưng vương cả - tức tự coi mình ngang hàng với vua Chu - thì vua Chu cũng phải khép nép tâng họ lên là vương mà tự xưng là tiểu quốc.

Tới thế kỷ III TCN, một nhà Chu nhỏ bé cũng lại nảy sinh lục đục. Hai nước Hàn và Triệu mang quân can thiệp, chia lãnh thổ nhỏ bé làm đôi, giao cho hai vị tông thất cai quản, gọi là Tây Chu công và Đông Chu công. "Thiên tử" nhà Chu ở chung với Tây Chu công. Từ đây Tây Chu và Đông Chu chỉ mang nghĩa phân chia trong phạm vi hẹp của vùng đất nhà Đông Chu xung quanh Lạc Dương mà thôi, không phải địa phận nhà Tây Chu xưa kia, lúc đó đã thuộc về Tần.

Tới năm 257 TCN, hưởng ứng phong trào "hợp tung" do Sở và Yên phát động để chống nước Tần hùng mạnh và hung hãn đang lấn đất chư hầu như tằm ăn lá, thiên tử nhà Chu cũng mộ binh đánh Tần. Nhưng lúc đó nhà Chu đã kiệt quệ tới mức thiên tử không có đủ tiền chiêu binh mà phải đi vay. Tây Chu công tự làm tướng cùng hợp binh với quân Yên và quân Sở. Thế nhưng, phong trào hợp tung cũng như những lần trước, đúng như đánh giá của Trương Nghi:"hợp tung như đống cát, dễ hợp mà dễ tan", chưa đánh Tần trận nào ra trò mà hợp tung lại tan rã vì quân các nước khác không tới. Hàn đang bị Tần vây, không cựa quậy được, Triệu vừa thua trận Trường Bình mất gần hết nhân sự và sinh khí, còn Tề lại thông hiếu với Tần không ra quân. Quân Sở và Yên cô thế đành tự rút. Lấy cớ nhà Chu gây hấn, năm 256 TCN, Tần Chiêu Tương vương sai Trương Đường mang quân đánh vào đất Tây Chu, bắt Chu Noãn vương đem về Hàm Dương.

Năm 250 TCN, Tần Chiêu Tương Vương chết, liền sau đó con là Hiếu Văn vương lên ngôi 3 ngày cũng chết. Cháu là Tử Sở lên ngôi, tức là Trang Tương vương. Đông Chu quân thấy nước Tần mất liền 2 vua, lại sai người đi bàn với các nước hợp tung đánh Tần lần nữa, thành ra chọc giận nước Tần. Năm 249 TCN, vua Tần bèn sai Lã Bất Vi mang 10 vạn quân đi đánh Đông Chu, bắt nốt Đông Chu quân mang về. Từ đó nhà Chu mất hẳn.

Nhà Chu tính từ Chu Vũ vương đến Đông Chu quân có 37 vua, nếu tính từ năm 1122 TCN thì kéo dài 873 năm, nếu tính từ 1046 TCN thì kéo dài 777 năm. Dù là con số nào, nhà Chu vẫn là triều đại tồn tại lâu nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Xem thêm
Đông Chu Liệt Quốc
Nhà Hậu Chu
Xuân Thu
Chiến Quốc
Hung Nô
Người Hồ
Sử ký Tư Mã Thiên
Khương Tử Nha

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Nguồn sơ cấp

Nguồn thứ cấp

Tiếng Anh

Tiếng Trung

Liên kết ngoài

Chư hầu nhà Hạ
Chư hầu nhà Thương
Nhà Chu
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Cựu quốc gia châu Á


title: Harpa fulvomichaelensis

text:
Harpa fulvomichaelensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Harpidae, họ ốc đàn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Harpa


title: Simon Kjær

text:
Simon Thorup Kjær (sinh 26 tháng 3 năm 1989) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Đan Mạch hiện chơi cho câu lạc bộ Milan tại Serie A và là đội trưởng của đội tuyển bóng đá quốc gia Đan Mạch.

Sự nghiệp
FC Midtjylland

Palermo

Trong tháng 7 năm 2008, Kjær gia nhập Palermo - 1 Câu lạc bộ ở giải Serie A của Ý. Anh ra mắt vào ngày 26 tháng 10, năm 2008. Hiệu suất của mình giành được lời khen ngợi dù thất bại 3-1 của Palermo. Anh ghi bàn thắng đầu tiên cho Palermo khi xuất hiện ở trận thứ ba của anh vào ngày 2 tháng 11 trong chiến thắng 3-0 trước Chievo. màn trình diễn tuyệt vời của anh đảm bảo anh xứng đáng ở 1 đội bóng đá, khi anh chơi 27 trận và ghi được ba bàn thắng ở Serie A 2008-09. Danh tiếng của anh dần được biết đến nhiều khi anh thể hiện xứng đáng là 1 hậu vệ xuất sắc thế giới.

VfL Wolfsburg

Ngày 08 tháng 7, Câu lạc bộ Wolfsburg chiêu mộ anh với mức giá không được tiết lộ

Roma

Ngày 30 tháng 8 năm 2011, Kjaer được Roma mượn và câu lạc bộ Wolfsburg cũng muốn anh trưởng thành hơn nữa.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Tính đến ngày 23 tháng 5 năm 2021.

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu
AC Milan

 Serie A: 2021–22

Cá nhân
Cầu thủ Đan Mạch xuất sắc U19: 2007
Cầu thủ Đan Mạch tài năng nhất: 2009

Hôn nhân

Trước đây Kjær từng có một mối tình với bạn gái lâu năm Camilla, tuy nhiên anh đã chia tay người tình 15 tuổi và gặp được người vợ hiện tại - Elina Gollert tại một hộp đêm vào năm 2010. 2 người đã sống chung và hiện có 2 người con trai là Milas Kjær (2013) và Viggo Kjær (2015) trước khi tiến tới hôn nhân bằng một lễ cưới mùa Hè tại Italy vào năm 2017. Được biết Elina Gollert sinh vào 25/09/1988 hơn Kjær 1 tuổi và là người Thụy Điển. Cô hiện là nội trợ và nhà thiết kế thời trang, mẫu ảnh có tiếng tham dự các tuần lễ thời trang như Copenhagen Fashion Week cùng Theresa Kofoed vợ của Jorgensen. Cô cũng được biết đến rộng rãi khi tham gia chương trình thực tế Kaerester med landsholdet (tạm dịch: Bạn gái với đội tuyển quốc gia) cùng Maria Duus (bạn đời của Yurary Polsen) và Theresa Kofoed (vợ của Nicolai Jorgensen)

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá A.S. Roma
Cầu thủ bóng đá Lille OSC
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá VfL Wolfsburg
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá nam Đan Mạch
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2018
Cầu thủ bóng đá Sevilla FC
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Đan Mạch
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2022


title: Identified

text:
Identified là tên album phòng thu thứ hai của Vanessa Hudgens, phát hành dưới hãng đĩa Hollywood Records ngày 1 tháng 7 năm 2008 ở Hoa Kỳ, 24 tháng 6 năm 2008 ở Nhật Bản, 13 tháng 2 năm 2009 ở hầu hết các nước châu Âu và 16 tháng 2 năm 2009 ở Anh. Album nhận được những đánh giá trái ngược nhau từ các nhà phê bình. Cho tới nay chỉ mới có đĩa đơn "Sneakernight" được phát hành.

Danh sách bài hát

Track bổ sung
Sửa đổi iTunes

13. "Vulnerable" (Nick Scapa, Tim James, John Fasse, Antonina Armato) - 3:11

Phiên bản Nhật Bản / Đức / Anh / Italia

13. "Set It Off (hợp tác với Windy Wagner) (Klas Åhlund; Lukasz "Doctor Luke" Gottwald; Max Martin) - 3:04

14. "Committed" (Antonina Armato, Tim Price) - 2:35

15. "Vulnerable" (Nick Scapa, Tim James, John Fasse, Antonina Armato) - 3:11

Trên các bảng xếp hạng

Lịch sử phát hành

Chú thích

Album của Vanessa Hudgens
Album năm 2008
Album sản xuất bởi Benny Blanco
Album sản xuất bởi Dr. Luke
Album của Hollywood Records


title: Habropoda plantifera

text:
Habropoda plantifera là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lieftinck mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Habropoda
Động vật được mô tả năm 1974


title: Yetialtica besucheti

text:
Yetialtica besucheti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Doberl miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Dürrenroth

text:
Dürrenroth là một đô thị ở huyện Trachselwald của Thụy Sĩ, thuộc bang Bern. Đô thị này có diện tích 14,1 km2, dân số tháng 12 năm 2020 là 1052 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính thức

Đô thị của bang Bern


title: Pomoy

text:
Pomoy là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Allos-Colmars (tổng)

text:
Tổng Allos-Colmars là một tổng ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence trong vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur.

Hành chính

Các đơn vị hành chính
Tổng Allos-Colmars gồm 6 xã với dân số 1 827 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Allos || align="right" | 637 || align="right" | 04260 || align="right" | 04006
|-
| Beauvezer || align="right" | 278 || align="right" | 04370 || align="right" | 04025
|-
| Colmars || align="right" | 378 || align="right" | 04370 || align="right" | 04061
|-
| Thorame-Basse || align="right" | 151 || align="right" | 04170 || align="right" | 04218
|-
| Thorame-Haute || align="right" | 174 || align="right" | 04170 || align="right" | 04219
|-
| Villars-Colmars || align="right" | 209 || align="right" | 04370 || align="right" | 04240
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Alpes-de-Haute-Provence
 Allos
 Colmars-les-Alpes
 Thorame-Haute
 Quận của Alpes-de-Haute-Provence
 Tổng của Alpes-de-Haute-Provence
 Xã của Alpes-de-Haute-Provence
 Danh sách các tổng ủy viên hội đồng của Alpes-de-Haute-Provence
 Verdon

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le canton d'Allos-Colmars trên trang mạng của Insee
 plan du canton d'Allos-Colmars sur Mapquest
 Localisation du canton d'Allos-Colmars trên bản đồ nước Pháp

Allos-Colmars


title: Truyền mômen spin

text:
Spin torque transfer (chưa có thuật ngữ tiếng Việt chính xác, có thể tạm dịch đơn giản là Sự truyền mômen spin) là một hiệu ứng vật lý mô tả sự truyền mômen động lượng spin của một điện tử cho một mômen từ mà kết quả của quá trình là mômen từ bị quay đi theo chiều của mônen xung lượng spin đó. Đây là một trong những hiệu ứng nền tảng của công nghệ spintronics và từ học mà ứng dụng của nó là việc điều khiển mômen từ bằng dòng điện tử phân cực spin.

Khái niệm về spin torque transfer
Khái niệm về spin torque transfer lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1996 trong các công trình độc lập của Luc Berger (Đại học Carnegie Mellon) đăng trên tạp chí Physical Review B và J. C. Slonczewski (IBM Thomas Watson) đăng trên Journal of Magnetism and Magnetic Materials . Các lý thuyết này mô tả hiệu ứng từ độ của các lớp màng mỏng từ có thể bị xoay đi khi có một dòng điện tử phân cực spin truyền qua, hoặc tạo ra hiệu ứng sóng spin trong các màng mỏng (từ độ bị quay đi một cách liên tục). Hiệu ứng spin torque transfer được thực nghiệm khẳng định vào cuối những năm 1990 trên màng mỏng Co. Khi một dòng điện tử truyền qua một lớp vật liệu sắt từ, mômen spin của nó sẽ bị phân cực theo hướng từ độ của lớp sắt từ đó và trở thành dòng điện tử phân cực spin. Dòng điện tử này khi tương tác với mômen từ khác, nó sẽ truyền mômen xung lượng spin của mình cho mômen từ đó, và khiến cho mômen từ bị quay theo chiều của spin phân cực. Đây là nguyên lý của spin torque transfer. Lý thuyết về spin torque transfer tiếp tục được phát triển và độ lớn của mômen truyền spin trong quá trình này có thể được mô tả theo công thức:

với V là thể tích lớp sắt từ tự do, g là thừa số Landé, μB là Bohr magnetron,  là tenso spin torque được cho bởi:

với A là tiết diện tán xạ, Q là mật độ dòng spin (in: truyền đến, refl: phản xạ và trans: truyền qua).

Ứng dụng
Spin torque transfer (STT) là một khái niệm quan trọng trong vật lý và công nghệ mới spintronics có tính phổ quát cao, mô tả sự tương tác của dòng spin với các mômen từ. Một số ứng dụng cụ thể gần đây bao gồm:

Dịch chuyển của vách đômen do dòng điện tử phân cực spin
Khi dòng điện tử phân cực spin truyền qua một vách đômen từ (là một kết cấu biến đổi liên tục của các mômen từ từ chiều này qua chiều khác), nó làm cho các mômen từ trong vách bị quay dần theo chiều của đômen từ đã phân cực spin điện tử, có nghĩa là làm cho vách đômen bị dịch chuyển dần theo chiều của dòng điện. Hiệu ứng này được đặc biệt quan tâm cho ứng dụng trong bộ nhớ racetrack hoạt động dựa trên việc điều khiển các vách đômen từ trong các dây nano, đang hứa hẹn là thế hệ bộ nhớ không tự xóa thế hệ mới.

Bộ nhớ MRAM sử dụng spin torque transfer
Một trong những ứng dụng khác của spin torque transfer là bộ nhớ MRAM từ điện trở sử dụng công nghệ ghi spin torque transfer. Các bit thông tin được định nghĩa bởi sự định hướng của mômen từ trong các cột nano đa lớp. Sử dụng dòng điện tử phân cực spin cho phép điều khiển sự định hướng của từ độ của các lớp này theo nguyên lý spin torque transfer cho phép ghi thông tin với tốc độ cao. Gần đây, hãng Fujitsu giới thiệu sản phẩm MRAM sử dụng spin torque transfer cho phép giảm kích cỡ tới 60% so với công nghệ RAM phổ biến hiện nay.

Tham khảo

Xem thêm
 Spin
 Vách đômen
 Điện tử
 Spintronics

Liên kết ngoài
 Spin tranfer torque project at NIST
 Fujitsu Develops Technology Enabling Higher-Density Spin-Torque-Transfer MRAM

Điện tử học spin
Hiệu ứng vật lý
Từ học


title: Christina Sawaya

text:
Christina Sawaya (Tiếng Ả Rập: كريستين صوايا) là một nữ hoàng sắc đẹp đến từ Liban.

Tiểu sử
Christina Sawaya sinh ngày 16 tháng 8 năm 1980 tại Liban.

Sự nghiệp người mẫu và các cuộc thi sắc đẹp
Để rút ngắn con đường trở thành một người mẫu nổi tiếng, Christina đã tham gia một loạt các cuộc thi nhan sắc trong nước từ năm 1999 đến 2002. Một số danh hiệu cô giành được như Hoa hậu sinh viên Liban 1998 hay Siêu mẫu Liban 1999.

Năm 2001, Cô tham gia cùng 19 người đẹp khác trong cuộc thi Hoa hậu Liban 2001 nơi cô đăng quang và giành quyền đại diện Liban ở các cuộc thi hoa hậu lớn trên thế giới.

Cuối năm 2001, Christina đến Nam Phi dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2001. Tuy nhiên cô không đạt giải.
Năm 2002, cô được cử đi tham dự cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2002 tại San Jones, Pueto Rico nhưng Christina đã từ chối vì không muốn cùng tham gia với hoa hậu Israel, cô Yamit Har-Noy.

Cô sau đó quyết định đến Tokio, Nhật Bản để tranh tài cùng với 51 người đẹp đến từ khắp nơi trên thế giới trong cuộc thi Hoa hậu Quốc tế 2002. Đêm 30 tháng 9 năm 2002, cô đã trở thành người Liban đầu tiên chiến thắng cuộc thi nói trên.

Cùng năm đó, Christina nhận được giải thưởng "Người đẹp của năm" do trang web chuyên về các cuộc thi sắc đẹp lớn trên thế giới Globalbeauties.com bầu chọn. Đây là lần đầu tiên và duy nhất cho đến nay một thí sinh của cuộc thi hoa hậu quốc tế giành được danh hiệu trên.

Christina Sawaya là hoa hậu quốc tế đầu tiên có nguồn gốc Hồi giáo Trung Đông. Trong cùng năm đó, Hoa hậu thế giới Azra Akin đến từ Thổ Nhĩ Kỳ và hoa hậu trái đất Džejla Glavović (bị truất ngôi) đến từ Bosna và Hercegovina, về cơ bản đều là những nước Hồi Giáo.

Hôn nhân
Ngày 15 tháng 11 năm 2003, Christina kết hôn với Tony Baroud tại thủ đô Beirut của Liban. Tony Baroud là cựu thành viên của đội tuyển bóng chày quốc gia và hiện đang là bình luận viên thể thao kiêm giải trí trên sóng các kênh truyền hình của tập đoàn truyền thông Liban. Tony cũng là người dẫn chương trình trong cuộc thi hoa hậu Liban 2007.

Tham khảo

Hoa hậu Quốc tế
Nữ người mẫu Liban


title: Caloptilia semifasciella

text:
Caloptilia semifasciella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Hokkaidō, Honshū, Kyūshū).

Sải cánh dài 11–12 mm.

Ấu trùng ăn Acer crataegifolium, Acer distylum, Acer micranthum, Acer rufinerve và Acer tschonoskii. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Meßdorf

text:
Meßdorf là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Meßdorf có diện tích 27,89 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 720 người.

Tham khảo


title: 6408 Saijo

text:
6408 Saijo (1992 UT5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 10 năm 1992 bởi K. Endate ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6408 Saijo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Pago Pago

text:
Pago Pago ( trong tiếng Anh, (ˈpaŋo ˈpaŋo) trong tiếng Samoa), cũng được viết là Pango Pango, là thủ phủ của Samoa thuộc Mỹ. Năm 2000, dân số thành phố là 11.500. Thành phố có Sân bay Quốc tế Pago Pago. Kinh tế của thành phố chủ yếu là du lịch, giải trí, sản xuất thực phẩm, cá ngừ đóng hộp. Từ năm 1878 đến năm 1951, đây là trạm tiếp tế than và sửa chữa cho Hải quân Hoa Kỳ.
Ngày 29/9/2009, một trận động đất xảy ra ở Nam Thái Bình Dương, gần Samoa và Samoa thuộc Mỹ, tạo ra một cơn sóng thần ập vào Pago Pago và các khu vực xung quanh. Các cơn sóng thần gây ra thiệt hại đáng kể đến các ngôi làng, các tòa nhà và xe cộ và làm nhiều người tử vong.

Lịch sử

Ngôi làng nằm ở Cảng Pago Pago, trên đảo Tutuila. Pago Pago là một trong nhiều ngôi làng trong Chuỗi đô thị Pago Pago dọc theo bờ biển của Cảng Pago Pago nằm ở phần xa nhất phía đông đông (bên trong) của vịnh. Khu vực này bao gồm một số làng, trong đó khu vực lập pháp và tư pháp ở làng Fagatogo, và khu vực hành pháp ở làng Utulei.
Tuy nhiên, bởi vì tên Pago Pago có liên quan với cảng, nên tên gọi Pago Pago-Samoa thuộc Mỹ bây giờ không chỉ để gọi bản thân làng mà gồm khu vực bến cảng và toàn bộ các ngôi làng ở gần đó. Vì đó mà Pago Pago trở thành thị trấn thủ phủ trên thực tế của Samoa thuộc Mỹ.
Vào tháng 1 năm 1942, Cảng Pago Pago đã bị một tàu nhầm Hải quân Đế quốc Nhật Bản bắn pháo, tuy nhiên đây là hành động duy nhất diễn ra trên đảo trong suốt Chiến tranh thế giới thứ II.

Khí hậu
Pago Pago có khí hậu rừng mưa nhiệt đới (phân loại khí hậu Köppen Af) với nhiệt độ nóng và lượng mưa quanh năm dồi dào.Nhiệt độ nóng nhất từng được ghi nhận là 99 °F (37 °C) vào ngày 22 tháng 2 năm 1958. Trong khi đó, nhiệt độ thấp nhất được ghi nhận là 59 °F (15 °C) vào ngày 10 tháng 10 năm 1964. Nhiệt độ trung bình hàng năm được ghi nhận tại Sân bay quốc tế Pago Pago là 82 °F (28 °C).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Pago Pago Village Information  SamoaWorld
 Pago Pago, American Samoa National Weather Service Office
 Pago Pago Weather underground

Samoa thuộc Mỹ
Thủ đô châu Đại Dương
Thủ phủ của các đơn vị chính trị Hoa Kỳ

Tutuila
Làng của Samoa thuộc Mỹ
Thành phố cảng châu Đại Dương


title: Isomoralla eriscota

text:
Isomoralla eriscota là một loài Oecophoridae thấy ở Úc. Con trưởng thành có cánh trước màu nâu với các dải màu nâu nhạt hơn.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Isomoralla


title: FeedBurner

text:
FeedBurner là một trình quản lý các feed của trang web trực tuyến, xuất hiện vào năm 2004. FeedBurner hỗ trợ định dạng RSS và các công cụ quản lý blog, podcast, và các nội dung dựa trên web khác. Dịch vụ được cung cấp cho người dùng là phân tích thông tin người ghé thăm và một hệ thống quảng cáo tùy chọn. Mặc dù khởi điểm của nó không rõ ràng rằng sẽ tuân theo định dạng RSS, tác giả sẽ lựa chọn để thêm vào quảng cáo trong 2-3 feed của FeedBurner.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ FeedBurner

FeedBurner
Phần mềm năm 2004


title: Oberalben

text:
Oberalben là một đô thị thuộc huyện Kusel, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Oberalben có diện tích 5,63 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 271 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Kusel


title: Hyphydrus quadriguttatus

text:
Hyphydrus quadriguttatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Luna, Apayao

text:
Luna là một đô thị cấp ba ở tỉnh Apayao, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 19.063 người trong.

Các đơn vị hành chính

Luna, về mặt hành chính, được chia thành 22 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Apayao


title: Metapleural gland

text:
Tuyến màng phổi (thường được gọi là metasternal hoặc metathoracic glands) chỉ xảy ra với kiến một năm. Chúng sản xuất và tiết ra kháng sinh trên bề mặt bộ xương ngoài của kiến, giúp ngăn ngừa vi khuẩn CủA tăng trưởng, bào tử nấm và hạt phấn hoa [Mơ Hồ]

Có thể các tuyến siêu âm nhỏ hoặc không hiệu quả năm một số kiến (ví dụ: atta. Bisphaerica và A. capiguara) là lý do chúng khó có thể bị giam cầm trong năm không gặp khó khăn.

Ghi chú

Kiến
Giải phẫu côn trùng


title: Chi Sáo đá xanh

text:
Chi Sáo đá xanh (danh pháp khoa học: Sturnus) là một chi thuộc họ Sáo (Surnidae).

Các loài
 Sturnus vulgaris: Bản địa là vùng ôn đới châu Âu và miền tây châu Á, nhưng hiện nay đã du nhập rộng khắp thế giới.
 Sturnus unicolor: Bán đảo Iberia, tây bắc châu Phi, miền nam Pháp, các đảo Sicilia, Sardinia và Corsica.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Labeobarbus intermedius

text:
Labeobarbus intermedius là một loài các trong họ Cyprinidae. Chúng thường xuất hiện đổng vùng biển Đông Phi, với kích cỡ lớn nhất đạt đến .

Danh pháp đồng nghĩa

 Barbus erlangeri Boulenger, 1903
 Barbus gregorii Boulenger, 1902
 Barbus intermedius Rüppell, 1835
 Barbus intermedius intermedius Rüppell, 1835
 Barbus intermedius australis Banister, 1973
 Barbus intermedius leptosoma Boulenger, 1902
 Barbus intermedius microstoma Boulenger, 1902
 Barbus plagiostomus Bini, 1940
 Labeobarbus intermedius australis (Banister, 1973)
 Luciobarbus elongatus (Rüppell, 1836)

Chú thích

Tham khảo

  (2007): Evolutionary origin of Lake Tana's (Ethiopia) small Barbus species: indications of rapid ecological divergence and speciation. Anim. Biol. 57(1): 39-48.  (HTML abstract)

Labeobarbus


title: Samson, Doubs

text:
Samson là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Samson on the regional Web site

Xã của Doubs