title: Avigdor Liberman

text:
Avigdor Liberman (tiếng Hebrew: אביגדור ליברמן, tiếng Nga: Авигдор (Эве́т Львович) Либерман, sinh 5 tháng 7 năm 1958 với tên Evet Lieberman) là một chính trị gia Israel và Thành viên Knesset và cũng là Bộ trưởng Ngoại giao và Phó Thủ tướng Chính phủ Israel. Năm 2009, chính quyền mới của Israel và Mỹ có thể đi theo hướng đối lập với nhau. Và người cùng chèo lái con thuyền Israel với Thủ tướng Benjamin Netanyahu là Ngoại trưởng Avigdor Liberman – lãnh đạo đảng cánh hữu Israel Beytenou (Israel là nhà của chúng ta).

Ngày 1/4, 2009 Ngoại trưởng Liberman nói với các nhân viên của mình và với cả thế giới rằng: "Nếu bạn muốn hoà bình, hãy chuẩn bị cho chiến tranh." Liberman cũng nói thêm rằng Israel sẽ không bị ràng buộc bởi thoả thuận Annapolis tháng 11/2007 khi đó Israel, Mỹ và các nhà lãnh đạo Ả-rập đã nhất trí rằng vấn đề giữa Palestine và Israel sẽ được giải quyết bằng phương án hai nhà nước. Mặc dù người ta vẫn còn chưa rõ ảnh hưởng của Lieberman, đến quá trình ra quyết định ở Israel đến đâu nhưng ông này được cho là một trong những nhân vật cổ xuý mạnh mẽ nhất cho việc tấn công phủ đầu để phá huỷ các cơ sở hạt nhân của Iran.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 http://www.knesset.gov.il/mk/eng/mk_eng.asp?mk_individual_id_t=214
 http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/Avigdor+Lieberman.htm
 http://ndi.org.il/55/278/article.html
 http://beytenu.org.il/77/396/article.html

Bộ trưởng Israel
Sinh năm 1958
Nhân vật còn sống
Người Chişinău
Chủ nghĩa chống Ả Rập
Lãnh tụ đảng Israel
Người Israel gốc Nga
Chính trị gia Do Thái
Thành viên Knesset
Người Do Thái gốc Nga
Người chống cộng Israel


title: Stephanopus

text:
Stephanopus là một chi nấm in the Cortinariaceae. Chi này chứa 5 loài được tìm thấy ở South America.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cortinariaceae


title: Clayes

text:
Clayes (, Gallo: Claès) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Clayes được gọi là Clayens.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

 Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
 INSEE ;
 IGN

Liên kết ngoài
 French Ministry of Culture list for Clayes

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Dây điện

text:
Dây điện là loại dây kim loại thường có hình trụ dùng để truyền tải điện lực hoặc tín hiệu viễn thông. Nó được sản xuất bằng cách kéo kim loại thông qua một khuôn lỗ (die hoặc draw plate). Kích thước tiêu chuẩn của tiết diện dây được xác định bằng thiết bị đo chuẩn wire gauge. Đôi khi dây điện được hiểu là chùm hay bó các sợi dây, mà đúng hơn phải gọi là cáp (trong cơ khí hoặc điện lực).

Thông thường ở dạng hình trụ, nhưng dây điện cũng có thể có hình vuông, hình lục giác, hình chữ nhật bẹt hoặc dạng khác, có thể là để trang trí hoặc để mục đích kỹ thuật như trong việc tạo các cuộn dây hiệu suất cao cho loa. Cuộn dây lò xo đếm số, như đồ chơi Slinky, thường được làm từ dây bẹt đặc biệt Slinky.

Lịch sử
Trong thời cổ đại, đồ trang sức thường sử dụng nhiều dây dạng chuỗi và trang trí được làm một cách tỉ mỉ và phải đáp ứng tiêu chuẩn cao về chất lượng, đòi hỏi phải sử dụng các phương pháp sản xuất hiệu quả, thậm chí cả kỹ thuật tiên tiến. Đôi khi, các dải kim loại được cắt từ tấm kim loại rồi biến chúng thành dây bằng cách kéo qua các lỗ trên viên đá. Điều này làm cho các dải tự gập lại để tạo thành các ống mỏng. Kỹ thuật kéo dải này đã được sử dụng ở Ai Cập từ thời đại của Vương triều thứ 2 (khoảng năm ). Từ khoảng giữa thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên, hầu hết dây vàng trong trang sức có đặc điểm là có các đường nối theo hình xoắn dọc theo dây. Các dải bị xoắn này có thể được biến thành các dây tròn bằng cách cuốn chúng giữa các bề mặt phẳng hoặc bằng phương pháp kéo dây từ dải kim loại. Phương pháp sản xuất dây bằng cách xoắn dải đã bị thay thế bằng phương pháp vẽ dây trong thế giới cổ đại Cổ đại vào khoảng thế kỷ thứ 8 đến thế kỷ thứ 10 sau Công nguyên. Có một số bằng chứng cho việc sử dụng phương pháp kéo dây ở phía Đông trước giai đoạn này.

Dây có hình dạng vuông hoặc lục giác có thể được tạo ra thông qua kỹ thuật quấn dây. Trong phương pháp này, một cái thanh kim loại được đập giữa các khối kim loại có rãnh hoặc giữa một cái đục có rãnh và một mặt kim loại có rãnh. Kỹ thuật này có niên đại rất cổ xưa, có thể bắt đầu từ thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên ở Ai Cập và trong thời kỳ đồ đồng và đồ sắt ở châu Âu, được sử dụng để tạo ra các vòng xoắn và sợi dây. Dây xoắn với tiết diện vuông thường là một trang sức bằng chạm khắc rất phổ biến trong đồ trang sức của người Etruscan thời kỳ đầu.
nhỏ|Sophie Ryder's galvanised wire sculpture Sitting at the Yorkshire Sculpture Park
Vào khoảng giữa thiên niên kỷ thứ 2 TCN, loại ống trang trí mới được giới thiệu, bắt chước một dãy hạt. Dây trang sức bọc hạt, được tạo ra bằng cách biến dạng cơ học dây tiết diện tròn, xuất hiện ở Đông Địa Trung Hải và Ý vào thế kỷ thứ 7 TCN, có thể do người Phoenicia truyền bá. Dây đính cườm tiếp tục được sử dụng trong trang sức cho đến thời hiện đại, nhưng nó dần trở nên ít được ưa chuộng vào khoảng thế kỷ thứ 10 sau Công nguyên khi hai sợi dây tròn được kéo và xoắn lại với nhau để tạo thành cái gọi là 'dây thừng', cung cấp một giải pháp đơn giản hơn. Tiền thân của dây cườm có thể là các dải và dây có khía, xuất hiện lần đầu từ khoảng năm 2000 TCN tại Anatolia.

Ở Anh, việc vẽ dây đã được thực hiện từ thời kỳ trung cổ. Dây được sử dụng để làm thẻ len và ghim ghim, các sản phẩm được cấm nhập khẩu vào năm 1463 bởi Edward IV. Nhà máy dây đầu tiên tại Vương quốc Anh được thành lập tại Tintern vào khoảng năm 1568 bởi những người sáng lập của Công ty Mineral and Battery Works, người có độc quyền về việc này. Ngoại trừ nhà máy dây thứ hai của họ tại Whitebrook gần đó, không có nhà máy dây nào khác trước nửa sau của thế kỷ thứ 17. Mặc dù có sự tồn tại của nhà máy, việc kéo dây thành kích thước mỏng vẫn tiếp tục được thực hiện thủ công.

Theo mô tả đầu thế kỷ 20, dây thường được vẽ thành hình trụ, nhưng có thể tạo thành bất kỳ hình dạng nào bằng cách điều chỉnh các lỗ trên tấm kéo mà nó đi qua trong quá trình sản xuất. Tấm kéo hoặc khuôn có thể làm bằng gang cứng hoặc thép cứng, hoặc đối với công việc tinh xảo, có thể là kim cương hoặc hồng ngọc. Sử dụng đá quý giúp cho khuôn có thể sử dụng lâu dài mà không làm thay đổi kích thước của chúng, từ đó tạo ra dây với đường kính chính xác. Khuôn kim cương cần phải được khoan lại khi chúng đã mất đường kính lỗ ban đầu, trong khi khuôn kim loại có thể được điều chỉnh kích thước bằng cách đóng búa vào lỗ và sau đó đẩy nó ra để điều chỉnh đường kính bằng một cú đấm.

Sản xuất
trái|nhỏ|Khái niệm về vẽ dây
nhỏ|Cáp truyền hình, ví dụ về dây có vỏ và cách điện
Dây thường được làm mỏng và tùy chỉnh đường kính bằng cách vẽ qua các khuôn ngày càng nhỏ hoặc lỗ trong các đĩa vẽ. Sau khi vẽ nhiều lần, dây có thể được nung nóng để tạo điều kiện cho vẽ thêm hoặc để cải thiện tính đàn hồi và khả năng dẫn điện, đặc biệt nếu nó là sản phẩm cuối cùng.

Dây điện thường được bọc bằng cách điện bằng nhựa, polymer giống cao su hoặc sơn. Ngày nay, việc cách điện và bọc dây và cáp thường được thực hiện thông qua máy ép. Trước đây, việc cách điện thường sử dụng vải hoặc giấy đã được xử lý và các sản phẩm dựa trên dầu. Từ giữa thập kỷ 1960, nhựa và các polymer giống cao su đã trở thành phổ biến.

Hai hoặc nhiều dây có thể được quấn xen kẽ và cách nhau bằng lớp cách điện để tạo thành cáp truyền hình. Cáp có thể được bảo vệ bằng các chất như sáp Paraffin, các hợp chất bảo quản, bitumen, chì, vỏ nhôm hoặc băng thép. Máy quấn hoặc bọc dây thường quấn vật liệu lên dây khi dây đi qua nhanh. Nếu cần nhiều sợi, các máy có thể có nhiều cuộn quấn.

Các loại

Ứng dụng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Wire Gauge to Diameter—Diameter to Wire Gauge Converter - Online calculator converts gauge to diameter or diameter to gauge for any wire size.


title: Rambouillet (quận)

text:
Quận Rambouillet''' là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines, ở vùng Île-de-France. Quận này có 5 tổng và 81 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Rambouillet là:
 Chevreuse
 Maurepas
 Montfort-l'Amaury
 Rambouillet
 Saint-Arnoult-en-Yvelines

Các xã
Các xã của quận Rambouillet, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Rambouillet trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, in French)

Rambouillet


title: Dolichopeza pluricoma

text:
Dolichopeza pluricoma là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Aglymbus xanthogrammus

text:
Aglymbus xanthogrammus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Aglymbus


title: Hexatoma opulenta

text:
Hexatoma opulenta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Tiếng Swahili

text:
Tiếng Swahili (tiếng Swahili: ) là một ngôn ngữ Bantu được nói bởi các dân tộc sinh sống ở khu vực trải dài dọc bờ biển Ấn Độ Dương từ phía bắc Kenya tới miền bắc Mozambique, bao gồm cả quần đảo Comoros. Mặc dù chỉ có 5–10 triệu người dùng nó làm tiếng bản ngữ, nhưng tiếng Swahili là một ngôn ngữ quốc gia, hay ngôn ngữ chính thức của bốn quốc gia, cụ thể là Tanzania, Kenya, Uganda và Cộng hòa Dân chủ Congo. Tại Congo, như trong phần lớn Đông Phi, nó thường có vai trò như một lingua franca. Nó là ngôn ngữ duy nhất có nguồn gốc lịch sử của châu Phi có vai trò là ngôn ngữ làm việc của Liên minh châu Phi.

Lịch sử

Nguồn gốc

Tiếng Swahili thường xuyên được coi là thứ tiếng của vùng bờ biển của Tanzania và Kenya, được các tổng thống vùng Hồ Lớn hình thức hoá sau khi được độc lập. Vốn thứ tiếng này được người thổ dân ở vùng bờ biển của đất liền nói, rồi nó lan đi các hòn đảo xung quanh bờ biển Swahili và trở thành ngôn ngữ của ngư dân. Kể từ ít nhất là thế kỷ II CN, các thương nhân của các hòn đảo đó tiếp xúc nhiều với người dân bờ biển, nên kể từ ít nhất là thế kỷ VI tiếng Swahili lan đi suốt bờ biển Swahili. Cũng có ít nhiều chứng minh về người Zaramo đến từ Dar es Salaam (bây giờ thuộc Tanzania) định cư trên đảo Zanzibar.

Người nông dân trồng đinh hương đến từ Oman và vịnh Ba Tư làm cánh đồng trong quần đảo Zanzibar. Họ truyền bá Hồi giáo và cho thêm một vài từ vào tiếng Swahili. Họ xây dựng pháo đài và lâu đài tại các trung tâm kinh doanh và văn hoá chính cho đến Sofala (Moçambique) và Kilwa (Tanzania) ở phía nam, Mombasa và Lamu tại Kenya, quần đảo Comoros và miền bắc Madagascar trong Ấn Độ Dương, và Barawa (miền nam Somalia) ở phía bắc. Vì sự yêu cầu đinh hương nên xuất hiện tuyến giao thương, và nhà kinh doanh nói tiếng Swahili định cư theo dọc tuyến kinh doanh mới ấy. Lúc đó quý trình phát triển tiếng Swahili hiện đại bắt đầu.

Tài liệu sớm nhất được biết đến viết bằng tiếng Swahili là thư viết tại Kilwa Kisiwani năm 1711 sử dụng chữ cái Ả Rập. Thư này được gửi cho người Bồ Đào Nha tại Moçambique và đồng minh của họ. Bản nguyên của thư đó bây giờ được giữ tại Sở Lưu trữ Lịch sử Goa, Ấn Độ. Một tài liệu cổ khác là sử thi bằng chữ cái Ả Rập tựa đề là Utendi wa Tambuka (tạm dịch: Truyện Tambuka) của năm 1728.

Thời kỳ thuộc địa
Sau khi nước Đức xâm chiếm vùng có tên là Tanganyika (bây giờ là đất liền Tanzania) làm thuộc địa vào năm 1886, người Đức nhận ra rằng tiếng Swahili được sử dụng rộng rãi, nên họ chỉ định tiếng Swahili là ngôn ngữ hành chính của toàn vùng thuộc địa. Người Anh Quốc ở Kenya láng giềng không làm vậy, nhưng có bước vào hướng đó. Cả hai người Anh Quốc và người Đức muốn làm cho thuận tiện sự cai trị của họ lên thuộc địa mà người bản địa ở đó nói khá nhiều thứ tiếng khác biệt với nhau. Vì vậy, nhà chính quyền thuộc địa chọn lựa một ngôn ngữ bản địa độc đáo mà họ hy vọng người bản xứ sẽ chấp nhận. Tiếng Swahili là thứ tiếng thuận lợi duy nhất trong hai thuộc địa đó.

Sau khi nước Đức thua Chiến tranh thế giới thứ nhất, Đức bị tước mọi vùng hải ngoại của nó. Vùng Tanganyika thì Anh Quốc làm uỷ trị. Chính quyền Anh Quốc với sự hỗ trợ của thể chế truyền giáo Kitô đến từ Anh Quốc mà có hoạt động trong thuộc địa đó tăng lên quyết tâm đặt tiếng Swahili là ngôn ngữ chung trong đào tạo tiểu học và sự thống trị cấp thấp trong khắp thuộc địa Đông Phi của Anh Quốc (Uganada, Tanganyika, Zanzibar, Kenya). Tiếng Swahili ở bậc dưới tiếng Anh: đào tạo đại học, phần lớn đào tạo trung học, thống trị cấp cao luôn là bằng tiếng Anh.
Một bước đến sự lan đi của tiếng Swahili là sáng tạo ngôn ngữ viết chuẩn. Vào tháng 6 năm 1928, một cuộc hội nghị liên lãnh thổ được tổ chức tại Mombasa, rồi tại đó ngôn ngữ địa phương Zanzibar là tiếng Unguja () được lựa chọn làm nền tảng của tiếng Swahili chuẩn. Tiếng Swahili chuẩn của ngày này —loại người ta dạy khi dạy tiếng Swahili cho người nước ngoài— trên thực tế là tiếng Swahili của Zanzibar, dù có sự không thống nhất nhỏ giữa ngôn ngữ viết chuẩn và tiếng địa phương của Zanzibar.

Địa vị hiện tại

Đông Phi
Tiếng Swahili đã trở thành ngôn ngữ thứ hai của hàng chục triệu người tại ba nước Hồ Lớn châu Phi: Tanzania, Kenya, Cộng hoà Dân chủ Congo. Ở đó, tiếng Swahili là thứ tiếng chính thức hay thứ tiếng quốc gia. Năm 1992 nước bên cạnh là Uganda làm tiếng Swahili là môn bắt buộc tại trường tiểu học rồi vào năm 2005, khi chuẩn bị cùng lập Liên bang Đông Phi, nước đó làm tiếng Swahili là ngôn ngữ chính thức. Tiếng Swahili cũng được số khá nhỏ người nói tại Burundi, Liên Bang Comoros, Rwanda, miền bắc Zambia, Malawi và Mozambique. Thêm hơn nữa, vào thế kỷ XX còn có người hiểu tiếng Swahili tại những cảng phần nam Biển Đỏ và trên bờ biển nam bán đảo Ả Rập và vịnh Ba Tư.

Khoảng chừng 90% trong số 50 triệu người Tanzania nói tiếng Swahili cùng với ngôn ngữ mẹ đẻ. Tình hình tại Kenya tương tự, mà tỷ lệ dân số biết tiếng Swahili cao hơn, vì thứ tiếng này là môn bắt buộc tại trường từ lớp một đến trường trung học, và là môn riêng tại nhiều đại học công và tư.

Congo
Năm tỉnh miền đông Cộng hoà Dân chủ Congo cũng là vùng nói tiếng Swahili. Gần như phần nửa trong số 66 triệu người là dân số CHDC Congo tự nhận mình biết nói thứ tiếng này, và tiếng Swahili sắp thay thế tiếng Lingala làm thứ tiếng quốc gia quan trọng nhất của nước này.

Nước khác
Ở nước khác thì tiếng Swahili chỉ phổ biến trong thành phố có chợ quan trọng, giữa người tị nạn đã về nước của mình, hay gần biến giới với Kenya và Tanzania.

Tên gọi
Tên của tiếng Swahili bằng tiếng Swahili là Kiswahili, và tên này đôi khi cũng được dùng khi người ta nói bằng thứ tiếng khác. Tên này đến từ dạng số nhiều sawāḥil () của từ tiếng Ả Rập sāḥil (), có nghĩa là "biên giới" hay "bờ biển", mà khi dùng làm tính từ có nghĩa là "dân ven biển". Tiền tố  trong tiếng Swahili là tiền tố lớp danh từ bao gồm tên của ngôn ngữ.

Âm vị

Nguyên âm
Tiếng Swahili chuẩn có năm âm vị nguyên âm: , , , , . Tiếng Swahili không có nguyên âm đôi. Vì vậy, từ tiếng Swahili chui ("con báo") được phát âm như , mà có hai âm tiết.

Phụ âm
Các phụ âm của tiếng Swahili được liệt kê trong bảng này:

Ghi chú:
 Các phụ âm mũi làm âm tiết riêng biệt khi đến trước phụ âm tắc có vị trí phát âm khác (ví dụ:  "đứa trẻ" ) hoặc khi là hình vị riêng biệt (ví dụ:  "tôi đã đánh anh/chị ấy" ; trong đây chữ -m- là trung tố có nghĩa là "anh/chị ấy"). Trong những từ chỉ có một nguyên âm và có âm tắc có tiền âm mũi ở đầu từ thì trong đó âm mũi sẽ làm âm tiết đầu tiên, như ví dụ:  "con chó" . Điều này không xảy ra trong từ hơn một nguyên âm, như  "quả chuối"  và  "đi" .
 Các âm xát trong dấu ngoặc  được mượn từ tiếng Ả Rập. Nhiều người phát âm chúng như .
 Chính tả của tiếng Swahili không phân biệt phụ âm tắc vô thanh bật hơi với phụ âm không bật hơi. Khi danh từ trong lớp N có âm tắc ở đầu thì trong một vài giọng địa phương âm đó có bật hơi ( "rượu dừa"  nhưng  "con voi" ). Ngoại trừ trường hợp đó âm bật hơi không phổ biến lắm. Có người sẽ viết âm bặt hơi bằng dấu lược ().
 Nhiều người không phân biệt l và r (bình thường tuỳ vào ngôn ngữ mẹ đẻ của người đó), và nhiều khi cả hai được phát âm như âm vỗ cạnh chân răng .
 Sau tiền tố mũi,  và  trở thành  còn  trở thành .

Siêu đoạn
Dù đa phần các ngôn ngữ nhóm Bantu có thanh điệu, nhưng tiếng Swahili đã mất thanh điệu.

Nói chung, từ trong tiếng Swahili có trọng âm trên âm tiết áp chót. Tuy nhiên, nhiều từ mượn từ tiếng Ả Rập hay tiếng Ba Tư có thể có âm tiết ở chỗ khác, như  "bất thình lình" (trọng âm trên âm tiết đầu). Cũng có từ mà có thể chọn vị trí trọng âm tuỳ ý trong hai chỗ, như  "lời hứa" (trọng âm trên âm tiết đầu hay thứ hai). Một vài từ khác sẽ có nghĩa khác biệt tuỳ vào trọng âm, như  (nghĩa là "chính xác" khi trọng âm trên âm tiết thứ hai, "đại lộ" khi trọng âm trên âm tiết thứ ba). Trong trường hợp này, hai từ đó có chính tả bằng nhau.

Ngữ pháp

Lớp danh từ
Giống như các ngôn ngữ nhóm Bantu khác, ngữ pháp của tiếng Swahili chia danh từ thành một số lớp. Nhiều từ trong một câu sẽ tương hợp về lớp. Động từ tương hợp về lớp với chủ ngữ và tân ngữ; tính từ, giới từ và từ chỉ định tương hợp về lớp với danh từ mà chúng thuộc nó. Dưới đây có sáu câu có chủ ngữ thuộc về sáu lớp khác biệt với nhau (ba lớp số ít, ba lớp số nhiều), nên có thể xem tiền tố của số và động từ thay đổi:

Tiếng Swahili chuẩn có 16 lớp (nếu tính số ít và số nhiều là lớp riêng, theo thoả thuận của Meinhof).

Trong vùng mà tiếng Swahili chuẩn không phổ biến lắm, hệ thống lớp danh từ bị đơn giản hoá nhiều. Chủ ngữ và tân ngữ nếu là con người thì sẽ tương hợp với động từ theo cách lớp số 1 và 2, còn mọi chủ ngữ và tân ngữ không phải là con người tương hợp như là lớp 9 và 10 —dù thuộc lớp đó hay không.

Có thể dùng cùng một gốc từ với tiền tố lớp khác biệt để tạo từ có nghĩa phái sinh. Ví dụ:  "đứa trẻ" (người),  "tuổi thơ ấu" (trừu tượng),  "đứa bé" (từ giảm nhẹ),  "đứa trẻ lớn" (từ tăng to).

Động từ
Trong tiếng Swahili, động từ dùng nhiều tiền tố và một vài hậu tố liên kết với gốc từ để biểu lộ ngôi, thì, thức, trạng, thể.

Ngôi
Có một vài tiền tố chỉ chủ ngữ và tân ngữ của động từ:
{|
|

|    ||

|}
Ví dụ:
{|
| colspan="3" |
|-
|  ||   ||
|-
|tôi-đang-nó-xem|| || đứa trẻ
|-
| colspan="3" | Tôi xem đứa trẻ.
|}

Thì thức trạng thể
Trung tố thì thức dùng nhiều nhất là:
{| class=wikitable
|-a-|| chung ("gnomic")
|-
|-na-|| xác định (khoảng chừng như "đang")
|-
|-me-|| hoàn thành
|-
|-li-|| quá khứ
|-
|-ta-|| tương lai
|-
|hu-|| thói quen (không chia theo chủ ngữ)
|-
|-ki-|| điều kiện
|}

Trung tố  bình thường kết hợp với tiền tố chia ngôi, như  cộng  làm  v.v. Trung tố điều kiện được dịch như "nếu". Ví dụ này chứa hai cái trung tố thì thức:
{|
| colspan="7" |
|-
|  ||   || ,||   ||  ||   || |-
| tôi-nếu-mua || || thịt bò, || || tôi-sẽ-nấu || || hôm nay
|-
| colspan="7" | Nếu tôi mua thịt bò thì hôm nay tôi nấu nó.
|}

Để chia động từ có trung tố xác định  theo trạng phủ định cần dùng hậu tố , tiền tố ngôi phủ định, và không dùng trung tố :
{|
| | width="100pt" |
| |-
|  ||   || |-
| tôi-đang-chơi ||   || tôi.-(đang)-chơi-
|-
| Tôi đang chơi. ||      || Tôi không đang chơi.
|}
Trong thì thức khác thì chỉ có tiền tố ngôi phủ định thôi, và một vài trung tố thì thức thay đổi thành dạng phủ định:
{|
|
| width="100pt" |
| |-
|  ||   || |-
| tôi-đã-chơi ||   || tôi.-đã.-chơi
|-
| Tôi đã chơi. || || Tôi đã không chơi.
|}
Trạng cầu khẩn thì có hậu tố . Động từ mượn từ tiếng Ả Rập không dùng hậu tố đó.

Có một vài hậu tố thể đến trước nguyên âm cuối của động từ. Ví dụ, thể ưng ý (applicative) có phụ tố , còn thể bị động có , như trong ví dụ này:

{|
| colspan="3" |  (đọc) →  (được đọc)
|-
|
| width="100pt" |
| |-
|  || || |-
| any_ấy-đã-đọc || || nó-đã-đọc--Ø
|-
| Anh ấy đã đọc. || || Nó đã được đọc.
|}

Chính tả

Hiện tại, tiếng Swahili được viết bằng chữ Latinh. Cách viết này có thiếu sót vì không phân biệt phụ âm bật hơi, nhưng nhiều giọng địa phương cũng không phân biệt phụ âm đó. Có hai chữ ghép viết âm thuần Swahili (ch và sh), cùng một vài chữ ghép để viết âm chỉ có trong từ mượn từ tiếng Ả Rập.

Trước đây, tiếng Swahili được viết bằng chữ Ả Rập. Thành phố khác biệt, tác giả khác biệt, và thời đại khác biệt thì sẽ dùng chữ Ả Rập một cách khác biệt với nhau. Nói chung, người ta viết nguyên âm bằng dấu, dù nhiều khi nguyên âm /e i/ không được phận biệt, cũng như /o u/. Trợ từ như  được liên với danh từ sau, và từ sở hữu như '' được liên với danh từ trước. Bên khác thì động từ được viết làm hai phần: phụ tố ngôi và thì thức là một phần và phụ tố tân ngữ với gốc từ là phần thứ hai.

Xem thêm
Ngữ hệ Niger-Congo

Tham khảo

Nguồn tham khảo

Liên kết ngoài

 UCLA về tiếng Swahili
 Sách học tiếng Swahili của Foreign Service Institute Hoa Kỳ
 John Ogwana (2001) Swahili Yesterday, Today and Tomorrow: Factors of Its Development and Expansion
 Một vài từ điển tiếng Swahili


title: Giải vô địch cricket thế giới

text:
Giải vô địch cricket thế giới là một giải đấu cricket quốc tế thường được tổ chức mỗi bốn năm. Giải tổ chức theo hệ thống cricket quốc tế một ngày (One Day International).

Giải đấu đã qua
Giải vô địch cricket thế giới 1975 tại Anh Quốc
Giải vô địch cricket thế giới 1979 tại Anh Quốc
Giải vô địch cricket thế giới 1983 tại Anh Quốc
Giải vô địch cricket thế giới 1987 tại Ấn Độ và Pakistan
Giải vô địch cricket thế giới 1992 tại Úc và New Zealand
Giải vô địch cricket thế giới 1996 tại Ấn Độ, Pakistan và Sri Lanka
Giải vô địch cricket thế giới 1999 tại Anh Quốc
Giải vô địch cricket thế giới 2003 tại Nam Phi và Zimbabwe
Giải vô địch cricket thế giới 2007 tại Tây Ấn
Giải vô địch cricket thế giới 2011 tại Ấn Độ, Bangladesh và Sri Lanka
Giải vô địch cricket thế giới 2015 tại Úc và New Zealand
Giải Vô địch Cricket Thế giới 2019 tại Anh Quốc và Wales

Tham khảo

Cricket


title: Bulbophyllum rajanum

text:
Bulbophyllum rajanum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

rajanum]]

R


title: Dactylispa isaroensis

text:
Dactylispa isaroensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Vexillum daedalum

text:
Vexillum (Costellaria) daedalum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 9 mm and 30 mm

Phân bố
Chúng phân bố ở Ấn Độ Dương dọc theo Mozambique và ở Thái Bình Dương Ocean dọc theo Fiji

Chú thích

Tham khảo
 MacNae, W. & M. Kalk (eds) (1958). A natural history of Inhaca Island, Mozambique. Witwatersrand Univ. Press, Johannesburg. I-iv, 163 pp.

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Vexillum (Costellaria) daedalum; accessed: 11 tháng 12 năm 2010

Vexillum
Động vật được mô tả năm 1845


title: Stumpffia gimmeli

text:
Stumpffia gimmeli là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.

Tham khảo

 Glaw, F. & Vences, M. 2004. Stumpffia gimmeli. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Stumpffia
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật được mô tả năm 1992


title: Nicéphore Niépce

text:
Nicéphore Niépce (7 tháng 3 năm 1765 – 5 tháng 7 năm 1833) là một nhà phát minh người Pháp, được biết đến như một trong những người phát minh công nghệ chụp ảnh và là một nhân vật tiên phong của lĩnh vực này.

Bức ảnh Nicéphore Niépce chụp một bản khắc kim loại với hình vẽ một người dắt ngựa vào năm 1825 ngày nay được biết đến như bức ảnh cổ nhất trên thế giới. Một năm sau đó, từ phòng làm việc của mình tại Saint-Loup-de-Varennes, Nicéphore Niépce thực hiện thành công bức ảnh cố định (permanent photograph) đầu tiên với tên La cour du domaine du Gras.

Nicéphore Niépce mất ngày 5 tháng 7 năm 1833 tại Saint-Loup-de-Varennes và được chôn cất tại đây.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website about Niépce
 Website about Niépce
 University of Texas exhibition site on "The First Photograph"
 Documentary video on restoration of Nicephore Niepce's home

Sinh năm 1765
Mất năm 1833
Nhiếp ảnh gia Pháp
Nhà phát minh Pháp
Nhà nhiếp ảnh tiên phong
Người từ Chalon-sur-Saône


title: Cytora chiltoni

text:
Cytora chiltoni là một loài ốc rất nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn thuộc họ Pupinidae.

Phân bố
Loài này có ở New Zealand.

Chú thích

Tham khảo

Cytora
Động vật chân bụng New Zealand
Pupinidae


title: Tellecey

text:
Tellecey  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Snillfjord

text:
Snillfjord là một đô thị hạt Trøndelag, Na Uy. Nó là một phần của khu vực Fosen. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Snillfjord. Snillfjord đã được tách ra từ Hemne ngày 1 tháng 7 năm 1924. Phần phía đông của Heim đã được sáp nhập với Snillfjord ngày 1 tháng 1 năm 1964.
Đô thị này được đặt tên theo Snillfjorden. Các phần tử đầu tiên có lẽ là một cái tên sông cũ (nay Bergselva). Tên (đề xuất) sông là có thể bắt nguồn từ snjallr có nghĩa là "nhanh".

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của Trøndelag


title: Oulema depressa

text:
Oulema depressa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Silfverberg miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Oulema


title: Cratomorphini

text:
Cratomorphini là một tông bọ cánh cứng còn tranh cãi trong phân họ Lampyrinae. Các chi được xếp vào đây thường chứa các loài có kích thước lớn của họ Đom đóm. Ấu trùng của một số loài ăn ốc trên cây..

Các chi chọc lọc
 Aspisoma Laporte, 1833 (might belong in Lampyrini)
 Cratomorphus
 Micronaspis Green, 1948
 Pyractomena LeConte, 1845

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu

  (2007): Phylogeny of North American fireflies (Coleoptera: Lampyridae): Implications for the evolution of light signals. Mol. Phylogenet. Evol. 45(1): 33-49. (HTML abstract)

Họ Đom đóm


title: Gavere

text:
Gavere là một đô thị ở tỉnh Oost-Vlaanderen. Đô thị này bao gồm các thị xã Asper, Baaigem, Dikkelvenne, Gavere, Semmerzake và Vurste. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm  2006 Gavere có tổng dân số 12.004 người. Tổng diện tích là 31,35 km² với mật độ dân số là 383 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức  - Chỉ bằng tiếng Hà Lan

Đô thị của Oost-Vlaanderen


title: Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007

text:
Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007 hay SEA Games lần thứ 24 (, ) tổ chức ở thành phố Nakhon Ratchasima, Thái Lan từ ngày 6 tháng 12 đến 16 tháng 12 năm 2007.

Bầu chọn chủ nhà
Singapore dự định đăng cai Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007, nhưng nước này đã rút lui khỏi đăng cai để trùng tu và xây dựng lại sân vận động quốc gia của mình. Đại hội đồng Liên đoàn SEA Games trong Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003 tại Hà Nội, Việt Nam đã chấp thuận cho Thái Lan đăng cai tổ chức các môn thi đấu.

Ủy ban Olympic Thái Lan đã lập kế hoạch tổ chức sự kiện sao cho trùng với lễ kỷ niệm ngày sinh thứ 80 của Vua Bhumibol Adulyadej. Đây là lần thứ sáu Thái Lan đăng cai tổ chức Đại hội thể thao Đông Nam Á, trước đó là vào các năm 1959, 1967, 1975, 1985 và 1995. Thực ra năm 2007 là năm đại hội sẽ phải được tổ chức ở Singapore theo thứ tự luân phiên các nước Đông Nam Á nhưng họ đã từ chối cơ hội đăng cai.

Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007 gồm 43 môn thể thao, 485 bộ huy chương, cao nhất từ trước đến nay.

Chuẩn bị
Vào ngày 24 tháng 2 năm 2006, chính quyền tỉnh Nakhon Ratchasima , đông bắc Thái Lan đã họp để thảo luận về lịch trình SEA Games 2007 và tiến độ xây dựng khu liên hợp thể thao trị giá 65 triệu đô la Mỹ đang được xây dựng của tỉnh. Dưới sự chủ trì của Thống đốc Somboon Ngamlak, cuộc họp đã cung cấp một cái nhìn tổng thể về cơ sở vật chất và kết thúc với sự cam đoan rằng cơ sở vật chất sẽ sẵn sàng cho SEA Games vào năm 2007.

Rước đuốc
Một cuộc rước đuốc đã được tổ chức trên toàn quốc trước khi đăng cai các trò chơi. Vào ngày 8 tháng 11 năm 2007, Hoàng tử Vajiralongkorn, thay mặt vua cha, Vua Bhumibol Adulyadej đã trao tặng ngọn lửa hoàng gia cho Chủ tịch ủy ban tổ chức đại hội, Suvit Yodmani. Sau bài thuyết trình, ngọn lửa đã được lắp đặt ở Bangkoktại Tòa thị chính Bangkok. Sau đó, ngọn lửa được chuyển tiếp từ Bangkok đến các tỉnh như Chonburi, Samut Songkhram, Prachuap Khiri Khan, Ratchaburi, Suphanburi, Nakhon Sawan, Phichit, Phitsanulok, Phetchabun, Loei, Nong Khai, Sakhon Nahkhon, Mukdahan, Ubon Ratchatthani, Surin, Roi Et và Khon Kaen trước khi đến tỉnh chủ nhà, Nakhon Ratchasima vào ngày 26 tháng 11 năm 2007. Tại Nakhon Ratchasima, ngọn lửa đã được truyền qua các quận của nó như Phimai, Choke Chai, Pak Thong Chai, Pak Chong và Soongnern trước khi đến Nakhon Ratchasima, thành phố đăng cai tổ chức đại hội vào ngày 1 tháng 12 năm 2007. Đài lửa sau đó được lắp đặt tại tượng đài Thao Suranari trước thềm lễ khai mạc SEA Games.

Địa điểm thi đấu
Hầu hết các nội dung thi đấu được tổ chức trong khu liên hợp thể thao trên đường Pakthongchai ở Nakhon Ratchasima sau khi xây dựng lại 65 triệu đô la để chuẩn bị cho sự kiện. Khu liên hợp thể thao thuộc Sân vận động sinh nhật lần thứ 80. Khu liên hợp thể thao có sức chứa 20.000 chỗ ngồi cũng bao gồm một sân vận động trong nhà 5.000 chỗ ngồi và 16 cơ sở sân tennis nằm trong số các cơ sở khác được hoàn thành vào tháng 6 năm 2007. Ngoài Nakhon Ratchasima, các sự kiện đã được tổ chức tại Bangkok  và tại Chonburi. Tại Đại học Công nghệ Suranaree, nơi cư trú của sinh viên được sử dụng làm làng vận động viên trong khi Tòa nhà Suraphat 2 được sử dụng làm trung tâm báo chí chính.

Đại hội thể thao Đông Nam Á lần thứ 24 có 39 địa điểm tổ chức các trò chơi, 28 địa điểm ở Nakhon Ratchasima, 6 địa điểm ở Bangkok và 5 địa điểm ở Chonburi.

Đại hội thể thao Đông Nam Á lần thứ 24 có 39 địa điểm tổ chức các trò chơi, 28 địa điểm ở Nakhon Ratchasima, 6 địa điểm ở Bangkok và 5 địa điểm ở Chonburi.

Đại hội

Quốc ca
 Phleng Chat Thai

Lễ khai mạc
Lễ khai mạc được chia thành tám phân đoạn được tổ chức vào ngày 6 tháng 12 năm 2007 lúc 19:00 (TST) tại sân vận động sinh nhật lần thứ 80. Khán giả Thái Lan mặc chủ yếu là màu hồng và vàng như biểu tượng của lòng trung thành với nhà vua, chật kín sân vận động nhiều giờ trước khi buổi lễ bắt đầu. Sau khi hoàng gia Thái Lan bước vào sân vận động, bài quốc ca của hoàng gia lần đầu tiên được cất lên:
Chương 1- "Vị vua vĩ đại": Buổi lễ bắt đầu với  10 phút để tưởng nhớ đến cố Quốc vương Bhumibol Adulyadej, khi đó là vị vua trị vì lâu nhất trên thế giới vào thời điểm đó.
Chương 2 và chương 3 - "Kỳ quan Isản huy hoàng" và "Thành phố vinh quang": nêu bật lịch sử và văn hóa của Isản (khu vực phía đông bắc) và thành phố Korat, được đi kèm với màn hình laser rực rỡ dưới sự kết hợp của mô hình đền Prasat Hin Phimai - "bản sao" Angkor Wat của Thái Lan và những chiếc thuyền rồng khổng lồ.
Chương 4 - "Đại hội thể thao rực rỡ": được tổ chức bắt đầu với cuộc diễu hành của các đội đến từ 11 quốc gia tham gia. Đội tuyển Thái Lan, đội bóng lớn nhất trong số các quốc gia tham dự đã nhận được sự chào đón nồng nhiệt nhất của khán giả khi bước vào sân vận động. Sau khi các vận động viên và các quan chức đã tập hợp trên sân, Bộ trưởng Thể thao Thái Lan Suvit Yodmani, Chủ tịch tổ chức Thế vận hội, đã có bài phát biểu của mình và Thế vận hội sau đó được chính thức khai mạc bởi Thái tử Maha Vajiralongkorn. Tiếp theo là bài Quốc ca Thái Lan khi quốc kỳ Thái được kéo lên và cờ Thế vận hội được nâng lên cũng như nghi thức tuyên thệ, trong đó Suebsak Pansueb thay mặt các vận động viên tuyên thệ và Paibul Srichaisawat thay mặt ban tổ chức.
Chương 5 - "Ngọn lửa Hoàng gia ngời sáng": một nhóm vận động viên lần lượt vượt qua ngọn lửa trong lễ rước đuốc trước khi vận động viên cử tạ nữ Thái Lan kiêm huy chương vàng tại Thế vận hội Athens, Udomporn Polsak thắp sáng đài lửa SEA Games.

Buổi lễ kết thúc với các chương còn lại gồm "Tinh thần kỳ diệu", "Tình bạn tuyệt vời" và "Những lễ kỷ niệm" được biểu diễn bởi hơn 8.000 sinh viên đến từ 35 cơ sở giáo dục Thái Lan. Các phân đoạn được tổ chức theo khẩu hiệu của kỳ Đại hội là "Tinh thần, Hữu nghị và Những lễ kỉ niệm". Chú mèo CAN cầm chiếc khèn bè chạy ùa ra sân vận động vẫy chào khán giả và hòa vào dòng người trong đêm khai mạc.

Lễ bế mạc
Lễ bế mạc được chia thành bảy phân đoạn được tổ chức vào ngày 15 tháng 12 năm 2007 lúc 19:00 (TST) tại sân vận động sinh nhật lần thứ 80 và được bắt đầu bằng một bài hát và màn vũ đạo trước buổi lễ mang tên "Thông điệp từ trái tim", sự xuất hiện của Thủ tướng Thái Lan và các chức sắc khác. Buổi lễ bắt đầu với phân đoạn "Sự sáng tạo của tinh thần" dài 4 phút, một bản phác thảo âm nhạc giới thiệu nền văn hóa truyền thống phong phú của Thái Lan. Tiếp theo là phân đoạn "Tạo ra tình bạn" và "Tạo ra lễ kỷ niệm", hai tiết mục văn nghệ của các học sinh trường đã tạo thành 'đội hình con người' ở giữa sân. Sau đó, "Sự sáng tạo của buổi lễ thể thao"

Sau khi các vận động viên và các quan chức tập trung tại sân vận động, Thủ tướng Thái Lan, Tướng Surayud Chulanont đã có bài phát biểu của mình và tuyên bố các trận đấu khép lại. Sau đó, Thủ tướng Surayud đã vinh danh vận động viên bơi lội Miguel Molina của Philippines và Natthanan Junkajang của Thái Lan là Vận động viên ưu tú nhất trong kỳ đại hội. Với quốc kỳ Thái Lan và cờ Đại hội được hạ xuống, trọng trách SEA Games được giao cho Lào, nước chủ nhà của Đại hội thể thao Đông Nam Á 2009 , trong đó Phó Thủ tướng Lào Somsavat Lengsavad đã nhận lá cờ đại hội làm biểu tượng. Một phân đoạn biểu diễn của Lào đã được biểu diễn bởi các vũ công Lào với các màn biểu diễn truyền thống của họ. Cùng với đó, hòa trong tiếng khèn bè và dân ca mó lam, cặp voi Champa và Champi trong trang phục Lào cùng đoàn diễu hành vẫy chào khán giả nồng nhiệt như một sự giới thiệu đại khái về SEA Games 25 sắp tới diễn ra tại thủ đô Viêng Chăn.

Trong phân đoạn "Sự tạo ra hy vọng", ngọn lửa SEA Games đã dập tắt bởi chú bé trong trang phục Korat trên xe hai bánh, tượng trưng cho sự kết thúc SEA Games 24. Buổi lễ kết thúc với hai màn trình diễn chia tay của người Thái là "Sự sáng tạo của thế giới sống" và "Sự tạo ra của hạnh phúc và thịnh vượng".

Các môn thi đấu
Có 49 môn được phép thi đấu được thi đấu tại SEA Games 2007, đó là:

{| width=99%
|valign=top width=25%|
Aerobic
Ba môn phối hợp
Bắn cung
Bắn súng
Bi sắt²
Billiards và Snooker¹
Bóng bàn
Bóng bầu dục
Bóng chày
Bóng chuyền
Bóng chuyền bãi biển
Bóng đá
Bóng đá trong nhà

|valign=top width=25%|
Bóng gỗ trên cỏ³
Bóng mềm°
Bóng ném
Bóng nước¹
Bóng quần¹
Bóng rổ
Bowling¹
Bơi
Cờ vây
Cầu lông
Cầu mây¹
Chèo thuyền
Cưỡi ngựa
Cử tạ

|valign=top width=25%|
Đấu kiếm
Điền kinh
Đua thuyền buồm
Đua thuyền Canoe và Kayak
Đua thuyền truyền thống¹
Đua xe đạp
Golf¹
Kempo
Judo
Karate¹
Khiêu vũ thể thao³
Khúc côn cầu
Muây Thái²
Nhảy cầu

|valign=top width=25%|
Pencak Silat²
Polo¹
Quần vợt
Quyền Anh
Taekwondo
Thể dục dụng cụ
Thể dục nhịp điệu
Thể hình¹
Vật
Wushu¹

¹ - không phải môn thể thao được thi đấu chính thức tại Thế vận hội.
² - môn thể thao chỉ được thi đấu tại SEA Games.
³ - không phải môn thể thao thường được thi đấu tại Thế vận hội hay SEA Games, lần này được thi đấu do sự mong muốn của nước chủ nhà.
° - trước đây là môn thi đấu chính thức tại Thế vận hội, nhưng tại kỳ đại hội trước đã không được thi đấu và bây giờ chỉ được thi đấu với sự đồng ý của nước chủ nhà.

Bảng xếp hạng

Các quốc gia tham dự

Các kỷ lục được xác lập

Tổng cộng có 16 kỷ lục ở môn điền kinh và 12 kỷ lục ở môn bơi lội được xác lập tại SEA Games lần này.

Phát sóng
Giống như các kỳ Đại hội trước, bản quyền phát sóng SEA Games 24 được cấp miễn phí cho các đài truyền hình, mặc dù chủ nhà từng đề xuất bán bản quyền sự kiện này.

Kỷ lục thể thao tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007

Kỷ lục thể thao lập tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007 bao gồm:

Điền kinh

Nam

Nữ

Bơi

Nam

Nữ

Tiếp thị

Biểu trưng
Biểu trưng cho SEA Games 24 là hình ảnh hàng ba chiếc thuyền buồm, tượng trưng cho lễ kỷ niệm 40 năm Nhà vua Bhumibol Adulyadej giành huy chương vàng trong cuộc thi đua thuyền buồm tại Đại hội thể thao bán đảo Đông Nam Á năm 1967và kỷ niệm 80 năm ngày sinh của ông. Nó được thiết kế bởi Prasit Nunsung từ Nonthaburi. Ba chiếc thuyền trong logo đại diện cho sự phát triển, sự hòa quyện của màu sắc và công nghệ của Thái Lan. Trong khi màu vàng trên chiếc thuyền lớn nhất tượng trưng cho chính Nhà vua, nó cùng với màu đỏ và xanh lam là màu trên cờ của các quốc gia Đông Nam Á và thể hiện sự đoàn kết, hữu nghị giữa những người tham gia trò chơi và người dân Đông Nam Á. Biểu trưng của Liên đoàn Đại hội Thể thao Đông Nam Á, chuỗi 10 vòng tròn tượng trưng cho 10 quốc gia thành viên, không bao gồm Đông Timo và chính Đại hội Thể thao Đông Nam Á. Hình dạng của những con thuyền giống như mái ngôi đền Prasat Hin Phimai, đại diện cho thành phố chủ nhà Nakhon Ratchasima thuộc vùng Đông Bắc của Thái Lan và nền văn minh nghìn năm trước.

Linh vật
Chú mèo CAN là linh vật của SEA Games 2007 , được ban tổ chức SEA Games 2007 tại Thái Lan chính thức giới thiệu ngày 22 tháng 9 năm 2006.

Tên của chú được ghép từ CAN, chữ viết tắt quốc tế của Thái Lan. CAN gồm 2 màu, đó là đỏ & vàng. Đây cũng là màu áo của Thái Lan tại Đại hội.Chú cầm một chiếc khèn bè  (tiếng Thái: แคน khaen) tượng trưng cho sự lạc quan.

Ngày sinh của CAN trùng với ngày Thanh niên ở Thái Lan. Còn năm 1994 đánh dấu cuộc bầu cử không phân biệt chủng tộc đầu tiên ở quốc gia này. Không có ai thuộc thành phố Nakhon Ratchasima là tác giả thiết kế linh vật.

Khẩu hiệu chính thức của CAN là: "Lối chơi của CAN là lối chơi Fair Play. CAN's game is Fair Play." Khẩu hiệu xuất hiện trên những bảng quảng cáo điện tử của SEA Games 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Danh sách các kỷ lục được lập  tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang chủ của Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2007
Trung tâm thông tin

2007

Giải đấu thể thao quốc tế tổ chức bởi Thái Lan
Thể thao Nakhon Ratchasima
Thể thao châu Á năm 2007
Sự kiện thể thao đa môn năm 2007
Thể thao Thái Lan năm 2007
Sự kiện thể thao đa môn ở Thái Lan


title: Sắt

text:
Sắt hay thiết là một nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn nguyên tố có ký hiệu Fe (từ tiếng Latinh ferrum), số nguyên tử bằng 26, phân nhóm 2, chu kỳ 4. Sắt là nguyên tố có ích trên Trái Đất, cấu thành lớp vỏ ngoài và trong của lõi Trái Đất. Sắt và nickel được biết là 2 nguyên tố cuối cùng có thể tạo thành qua tổng hợp ở nhân sao (hình thành qua phản ứng hạt nhân ở tâm các vì sao) mà không cần phải qua một vụ nổ siêu tân tinh hay các biến động lớn khác. Do đó sắt và nickel khá dồi dào trong các thiên thạch kim loại và các hành tinh lõi đá (như Trái Đất, Sao Hỏa).

Ở trạng thái kim loại sắt rất tốt trong vỏ Trái Đất, bị giới hạn bởi sự lắng đọng của thiên thạch. Bề mặt sắt mới tạo ra xuất hiện màu xám bạc bóng loáng, nhưng sẽ oxy hóa trong không khí bình thường để tạo ra các oxide sắt ngậm nước màu nâu đến đen, thông thường được gọi là gỉ sắt.

Giống như các nguyên tố nhóm 0 khác, rutheni và osmi, sắt tồn tại trong một loạt các trạng thái oxy hóa từ −2 đến +8, mặc dù +2 và +3 là phổ biến nhất. Sắt ở trạng thái nguyên tố tồn tại trong các thiên thạch và môi trường oxy thấp khác, nhưng phản ứng với oxy và nước. Bề mặt sắt mới tạo ra xuất hiện màu xám bạc bóng láng, nhưng sẽ oxy hóa trong không khí bình thường để tạo ra các oxide sắt ngậm nước, thường được gọi là rỉ sét. Không giống như các kim loại hình thành các lớp oxide thụ động, các oxide sắt chiếm thể tích lớn hơn kim loại và do đó bị bong ra, làm lộ ra các bề mặt sắt mới để ăn mòn tiếp.

Sắt kim loại đã được sử dụng từ thời cổ đại, mặc dù hợp kim đồng, có nhiệt độ nóng chảy thấp hơn, đã được sử dụng thậm chí sớm hơn cả sắt trong lịch sử loài người. Sắt nguyên chất tương đối mềm, nhưng không thể thu được bằng cách nấu chảy vì nó được làm cứng và cường lực đáng kể do các tạp chất, đặc biệt là carbon, từ quá trình nấu chảy. Một tỷ lệ carbon nhất định (từ 0,002% đến 2,1%) tạo ra thép, có thể cứng hơn 1000 lần sơ với sắt nguyên chất. Kim loại sắt thô được sản xuất trong lò cao, nơi quặng sắt được khử bằng than cốc thành gang, có hàm lượng carbon cao. Tinh chế sắt hơn nữa với oxy làm giảm hàm lượng carbon đến tỷ lệ chính xác để tạo ra thép. Thép và hợp kim sắt hình thành với các kim loại khác (thép hợp kim) cho đến nay là những kim loại công nghiệp phổ biến nhất vì chúng có một loạt các tính chất mong muốn và quặng sắt có rất nhiều trong tự nhiên.

Các hợp chất hóa học sắt có nhiều công dụng. Oxide sắt trộn với bột nhôm có thể được đốt cháy để tạo ra phản ứng nhiệt nhôm, được sử dụng trong hàn xì và tinh chế quặng. Sắt tạo thành các hợp chất phân cực với các halogen và chalcogen. Trong số các hợp chất organometallic của nó là ferrocene, hợp chất sandwich đầu tiên được phát hiện.

Sắt đóng một vai trò quan trọng trong sinh học, tạo thành các phức chất với oxy phân tử trong hemoglobin và myoglobin; hai hợp chất này là các protein xử lý oxy phổ biến ở động vật có xương sống (hemoglobin để vận chuyển oxy và myoglobin để lưu trữ oxy). Sắt cũng là kim loại tại vị trí hoạt động của nhiều enzyme oxy hóa khử quan trọng liên quan đến hô hấp tế bào và oxy hóa và khử ở thực vật và động vật. Sắt được phân phối khắp cơ thể con người, và đặc biệt có nhiều trong huyết sắc tố. Tổng hàm lượng sắt trong cơ thể người trưởng thành là khoảng 3,8 gam ở nam và 2,3 gam ở nữ. Sắt là một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển hóa hàng trăm protein và enzyme liên quan đến các chức năng cơ thể khác nhau, như vận chuyển oxy, tổng hợp DNA và tăng trưởng tế bào.

Từ nguyên
Từ sắt trong tiếng Việt là một từ Hán Việt cổ, bắt nguồn từ cách phát âm trong tiếng Hán thượng cổ của một từ tiếng Hán được viết bằng chữ Hán là "鐵". Chữ Hán "鐵" có âm Hán Việt hiện hành là thiết. Phan Ngộ Vân (潘悟云) phục nguyên cách phát âm trong tiếng Hán thượng cổ của từ "鐵" là *kh-lit.

Thuộc tính
M,6%) tạo ra Trái Đất; sự tập trung của sắt trong các một nguyên tử sắt điển hình có khối lượng gấp 56 lần khối lượng một nguyên tử hiđrô điển hình. Sắt là kim loại phổ biến nhất, và người ta cho rằng nó là nguyên tố phổ biến thứ 10 trong vũ trụ. Sắt cũng là nguyên tố phổ biến nhất (theo khối lượng, 34 lớp khác nhau của Trái Đất dao động từ rất cao ở lõi bên trong tới khoảng 5% ở lớp vỏ bên ngoài; có thể phần lõi của Trái Đất chứa các tinh thể sắt mặc dù nhiều khả năng là hỗn hợp của sắt và nickel; một khối lượng lớn của sắt trong Trái Đất được coi là tạo ra từ trường của nó. Ký hiệu của sắt Fe là từ viết tắt của ferrum, từ Latinh để chỉ sắt.

Sắt là kim loại được tách ra từ các mỏ quặng sắt, và rất khó tìm thấy nó ở dạng tự do. Để thu được sắt tự do, các tạp chất phải được loại bỏ bằng phương pháp khử hóa học. Sắt được sử dụng trong sản xuất gang và thép, đây là các hợp kim, là sự hòa tan của các kim loại khác (và một số á kim hay phi kim, đặc biệt là carbon).

Hạt nhân của sắt có năng lượng liên kết cao nhất, vì thế nó là nguyên tố nặng nhất được sản xuất trong các phản ứng nhiệt hạch và là nhẹ nhất trong phản ứng phân rã hạt nhân. Các ngôi sao có khối lượng lớn khi gần cháy hết nhiên liệu hiđrô, sẽ bắt đầu các chuỗi phản ứng hạt nhân tạo ra các chất có khối lượng nguyên tử tăng dần, bao gồm cả sắt, trước khi bùng nổ thành các siêu tân tinh.

Các mô hình vũ trụ trong vũ trụ mở dự đoán rằng có một giai đoạn ở đó do kết quả của các phản ứng nhiệt hạch và phân hạch chậm lại, mọi thứ sẽ trở thành sắt.

Đặc điểm cơ học
Các đặc điểm cơ học của sắt và các hợp kim của nó có thể được xác định bằng nhiều thí nghiệm khác nhau, như thử nghiệm Brinell, thử nghiệm Rockwell và thử nghiệm độ cứng Vickers. Các dữ liệu đối với sắt rất phù hợp trong việc sử dụng nó để so hiệu chỉnh các đo đạc hoặc so sánh các thử nghiệm. Tuy nhiên, các đặc điểm cơ học của sắt cũng bị ảnh hưởng đáng kể bởi độ tinh khiết của mẫu: các tinh thể sắt riêng lẻ nguyên chất dùng cho mục đích nghiên cứu thực sự mềm hơn nhôm, và sắt sản xuất trong công nghiệp tinh khiết nhất (99,99%) có độ cứng 20–30 Brinell. Việc tăng hàm lượng carbon trong sắt sẽ làm tăng đáng kể độ cứng và độ bền kéo của sắt. Độ cứng lớn nhất của 65 Rc đạt được khi hàm lượng carbon là 0,6%, mặc dù loại này làm cho kim loại có độ bền kéo thấp.

Sơ đồ pha và thù hình

Sắt là một đại diện ví dụ cho tính chất thù hình của kim loại. Có ít nhất 4 dạng thù hình của sắt gồm α, γ, δ, và ε; ở áp suất rất cao, một vài bằng chứng thực nghiệm còn tranh cãi cho thấy sự tồn tại của pha ổn định β ở áp suất và nhiệt độ rất cao.

Khi sắt nóng chảy nguội đi, nó kết tinh ở 1538 ℃ ở dạng thù hình δ, dạng này có cấu trúc tinh thể lập phương tâm khối (bcc). Khi nó nguội nhiều hơn cấu trúc tinh thể của nó chuyển sang dạng lập phương tâm mặt (fcc) ở 1394 ℃, khi đó nó có ở dạng sắt γ, hay austenit. Ở 912 ℃ cấu trúc tinh thể lại chuyển sang dạng bcc là sắt α, hay ferrit, và ở 770 ℃ (điểm Curie, Tc) sắt trở thành sắt từ. Khi sắt đi qua điểm Curie sẽ không có sự thay đổi cấu trúc tinh thể, nhưng có sự thay đổi về "cấu trúc domain", ở đây mỗi domain chứa các nguyên tử sắt với các spin electron cụ thể. Ở sắt chưa bị từ hòa, tất cả các spin electron của các nguyên tử bên trong một domain có cùng hướng; các domain kề bên chỉ các hướng khác nhau và do đó triệt tiêu nhau. Đối với sắt bị từ hóa, các spin electron của tất cả các domain đều được xếp cùng hướng, vì vậy các hiệu ứng từ của các domain lân cận tăng cường lẫn nhau. Mặc dù mỗi domain chứa hàng tỉ nguyên tử, chúng rất nhỏ với bề rộng chỉ khoảng 10 micromet. Ở áp suất trên 10 GPa và nhiệt độ hàng trăm K hoặc thấp hơn, sắt α chuyển thành cấu trúc sáu phương kết chặt (hcp), hay còn gọi là sắt ε; pha γ có nhiệt độ cao hơn cũng biến đổi thành sắt ε, nhưng ở áp suất cao hơn. Pha β, nếu tồn tại, có thể ở áp suất ít nhất 50 GPa và nhiệt độ ít nhất 1500 K; nó được cho là có cấu trúc trực thoi hoặc hcp kép.

Lịch sử
Các vật dụng bằng sắt có niên đại lớn hiếm hơn các vật dụng làm bằng vàng hay bạc do tính dễ ăn mòn của sắt. Những hạt là từ sắt thiên thạch năm 3500 TCN hoặc sớm hơn được G. A. Wainwright tìm thấy ở Gerzah, Ai Cập. Các hạt chứa 7,5% nickel, là một dấu hiệu về nguồn gốc thiên thạch vì sắt được phát hiện trong vỏ Trái Đất có rất ít hoặc không có thành phần nickel. Sắt thiên thạch có chất lượng cao do nguồn gốc của nó từ vũ trụ và thường được dùng làm vũ khí và các dụng cụ hoặc các mẫu vật được đặt trong các nhà thờ. Các vật dùng có thể làm từ sắt bởi những người Ai Cập có tuổi khoảng 3000 đến 2500 TCN. Sắt có lợi thế hơn đồng trong việc làm dụng cụ chiến tranh. Nó cứng hơn và bền hơn đồng, mặc dù dễ bị rỉ sét. Trevor Bryce cho rằng trước khi công nghệ rèn sắt tiến bộ được phát triển ở Ấn Độ, các vũ khí làm từ sắt thiên thạch đã được sử dụng bởi quân đội Mesopotamia trước đó đã chiếm ưu thế trong chiến đấu do dùng hàm lượng carbon cao.

Những dấu hiệu đầu tiên về việc sử dụng sắt là ở những người Sumeria và người Ai Cập vào khoảng 4000 năm TCN, các đồ vật nhỏ như mũi giáo và đồ trang trí, đã được làm từ sắt lấy từ các thiên thạch. Vì các thiên thạch rơi từ trên trời xuống nên một số nhà ngôn ngữ học phỏng đoán rằng từ tiếng Anh iron, là từ có cùng nguồn gốc với nhiều ngôn ngữ ở phía bắc và tây châu Âu, có xuất xứ từ tiếng Etruria aisar có nghĩa là "trời".

Vào khoảng những năm 3000 đến 2000 Trước Công Nguyên (TCN), đã xuất hiện hàng loạt các đồ vật làm từ sắt nóng chảy (phân biệt rõ với sắt từ thiên thạch do thiếu nickel trong sản phẩm) ở Lưỡng Hà, Anatolia và Ai Cập. Tuy nhiên, việc sử dụng chúng có lẽ là thuộc về hình thức trong tế lễ, và sắt đã từng là kim loại rất đắt, hơn cả vàng. Trong Illiad, các vũ khí chủ yếu làm từ đồng thau, nhưng các thỏi sắt đã được sử dụng trong buôn bán. Một số nguồn (xem phần tham khảo Cái gì tạo ra thời đại đồ sắt? dưới đây) cho rằng sắt được tạo ra khi đó như sản phẩm đi kèm của việc tinh chế đồng, như là những bọt sắt, và không được tái sản xuất bởi ngành luyện kim khi đó. Vào khoảng năm 1600 đến 1200 TCN, sắt đã được sử dụng nhiều hơn ở Trung Cận Đông, nhưng vẫn chưa thay thế được sự thống trị của đồng thau.

Trong thời kỳ từ thế kỷ XII đến thế kỷ X TCN, đã có sự chuyển đổi nhanh chóng từ công cụ, vũ khí đồng thau sang sắt ở Trung Cận Đông. Yếu tố quyết định của chuyển đổi này không phải là sự xuất hiện của các công nghệ luyện sắt cao cấp hơn mà là sự cạn kiệt của các nguồn cung cấp thiếc. Thời kỳ chuyển đổi này diễn ra không đồng thời trên thế giới, là dấu hiệu cho thời kỳ văn minh mới được gọi là thời đại đồ sắt.

Cùng với việc chuyển đổi từ đồng thau sang sắt là việc phát hiện ra quy trình carbide hóa, là quy trình bổ sung thêm carbon vào sắt. Sắt được thu lại như bọt sắt, là hỗn hợp của sắt với xỉ với một ít carbon và/hoặc carbide, sau đó nó được rèn và tán phẳng để giải phóng sắt khỏi xỉ cũng như oxy hóa bớt carbon, để tạo ra sắt non. Sắt non chứa rất ít carbon và không dễ làm cứng bằng cách làm nguội nhanh. Người Trung Đông đã phát hiện ra là một số sản phẩm cứng hơn có thể được tạo ra bằng cách đốt nóng lâu sắt non với than củi trong lò, sau đó làm nguội nhanh bằng cách nhúng vào nước hay dầu. Sản phẩm tạo thành có bề mặt của thép, cứng hơn và ít gãy hơn đồng thau, là thứ đang bị thay thế dần.

Ở Trung Quốc, những đồ vật bằng sắt đầu tiên được sử dụng cũng là sắt lấy từ thiên thạch, các chứng cứ khảo cổ học về các đồ vật làm từ sắt non xuất hiện ở miền tây bắc, gần Tân Cương trong thế kỷ VIII TCN. Các đồ vật làm từ sắt non có cùng quy trình như sắt được làm ở Trung Đông và châu Âu, và vì thế người ta cho rằng chúg được nhập khẩu bởi những người không phải là người Trung Quốc.

Trong những năm muộn hơn của nhà Chu (khoảng năm 550 TCN), khả năng sản xuất sắt mới đã bắt đầu vì phát triển cao của công nghệ lò nung. Sản xuất theo phương pháp lò nung không khí nóng có thể tạo ra nhiệt độ trên 1300 K, người Trung Quốc bắt đầu sản xuất gang thô và gang đúc.

Nếu quặng sắt được nung với carbon tới 1420–1470 K, một chất lỏng nóng chảy được tạo ra, là hợp kim của khoảng 96,5% sắt và 3,5% carbon. Sản phẩm này cứng, có thể đúc thành các đồ phức tạp, nhưng dễ gãy, trừ khi nó được phi-carbide hóa để loại bớt carbon. Phần chủ yếu của sản xuất sắt từ thời nhà Chu trở đi là gang đúc. Sắt, tuy vậy vẫn là sản phẩm thông thường, được sử dụng bởi những người nông dân trong hàng trăm năm, và không có ảnh hưởng đáng kể đến diện mạo của Trung Quốc cho đến tận thời kỳ nhà Tần (khoảng năm 221 TCN).

Việc sản xuất gang đúc ở châu Âu bị chậm trễ do các lò nung chỉ có thể tạo ra nhiệt độ khoảng 1000 K. Trong thời Trung cổ, ở Tây Âu sắt bắt đầu được làm từ bọt sắt để trở thành sắt non. Gang đúc sớm nhất ở châu Âu tìm thấy ở Thụy Điển, trong hai khu vực là Lapphyttan và Vinarhyttan, khoảng từ năm 1150 đến 1350. Có giả thuyết cho rằng việc sản xuất gang đúc là do người Mông Cổ thông qua nước Nga truyền đến các khu vực này, nhưng không có chứng cứ vững chắc cho giả thuyết này. Trong bất kỳ trường hợp nào, vào cuối thế kỷ 14 thì thị trường cho gang đúc bắt đầu được hình thành do nhu cầu cao về gang đúc cho các súng thần công.

Việc nung chảy sắt thời kỳ đầu tiên bằng than củi như là nguồn nhiệt và chất khử. Trong thế kỷ XVIII, ở Anh việc cung cấp gỗ bị giảm xuống và than cốc, một nhiên liệu hóa thạch, đã được sử dụng để thay thế. Cải tiến của Abraham Darby đã cung cấp năng lượng cho cuộc cách mạng công nghiệp.

Ứng dụng

Sắt là kim loại được sử dụng nhiều nhất, chiếm khoảng 95% tổng khối lượng kim loại sản xuất trên toàn thế giới. Sự kết hợp của giá thành thấp và các đặc tính tốt về chịu lực, độ dẻo, độ cứng làm cho nó trở thành không thể thay thế được, đặc biệt trong các ứng dụng như sản xuất ô tô, thân tàu thủy lớn, các bộ khung cho các công trình xây dựng, giày nhảy thiết hài. Thép là hợp kim nổi tiếng nhất của sắt, ngoài ra còn có một số hình thức tồn tại khác của sắt như:
Gang thô (gang lợn) chứa 4%–5% carbon và chứa một loạt các chất khác như lưu huỳnh, silic, phosphor. Đặc trưng duy nhất của nó: nó là bước trung gian từ quặng sắt sang thép cũng như các loại gang đúc (gang trắng và gang xám).
Gang đúc chứa 2%–3,5% carbon và một lượng nhỏ mangan. Các chất có trong gang thô có ảnh hưởng xấu đến các thuộc tính của vật liệu, như lưu huỳnh và phosphor chẳng hạn sẽ bị khử đến mức chấp nhận được. Nó có điểm nóng chảy trong khoảng 1420–1470 K, thấp hơn so với cả hai thành phần chính của nó, làm cho nó là sản phẩm đầu tiên bị nóng chảy khi carbon và sắt được nung nóng cùng nhau. Nó rất rắn, cứng và dễ vỡ. Làm việc với đồ vật bằng gang, thậm chí khi nóng trắng, nó có xu hướng phá vỡ hình dạng của vật.
Thép carbon chứa từ 0,5% đến 1,5% carbon, với một lượng nhỏ mangan, lưu huỳnh, phosphor và silic.
Sắt non chứa ít hơn 0,5% carbon. Nó là sản phẩm dai, dễ uốn, không dễ nóng chảy như gang thô. Nó có rất ít carbon. Nếu mài nó thành lưỡi sắc, nó đánh mất tính chất này rất nhanh.
Các loại thép hợp kim chứa các lượng khác nhau của carbon cũng như các kim loại khác, như crom, vanadi, molybden, nickel, wolfram, v.v.
Sắt(III) oxide được sử dụng để sản xuất các bộ lưu từ tính trong máy tính. Chúng thường được trộn lẫn với các hợp chất khác, và bảo tồn thuộc tính từ trong hỗn hợp này.
Trong sản xuất xi măng người ta trộn thêm sắt(II) sunfat vào để hạn chế tác hại của crom hóa trị 6 – nguyên nhân chính gây nên bệnh dị ứng xi măng với những người thường xuyên tiếp xúc với nó

Sản xuất
Sắt là một trong những nguyên tố phổ biến nhất trên Trái Đất, chiếm khoảng 5% khối lượng vỏ Trái Đất. Phần lớn sắt được tìm thấy trong các dạng oxide sắt khác nhau, chẳng hạn như khoáng chất hematit, magnetit, taconit. Khoảng 5% các thiên thạch chứa hỗn hợp sắt-nickel. Mặc dù hiếm, chúng là các dạng chính của sắt kim loại tự nhiên trên bề mặt Trái Đất.

Trong công nghiệp, sắt được trích xuất ra từ các quặng của nó, chủ yếu là từ hematit (Fe2O3) và magnetit (Fe3O4) bằng cách khử với carbon trong lò luyện kim sử dụng luồng không khí nóng ở nhiệt độ khoảng 2000 ℃. Trong lò luyện, quặng sắt, carbon trong dạng than cốc, và các chất tẩy tạp chất như đá vôi được xếp ở phía trên của lò, luồng không khí nóng được đưa vào lò từ phía dưới.

Than cốc phản ứng với oxy trong luồng không khí tạo ra carbon monoxide:
2C + O2 → 2CO↑
carbon monoxide khử quặng sắt (trong phương trình dưới đây là hematit) thành sắt nóng chảy, và nó trở thành carbon dioxide:
3CO + Fe2O3 → 2Fe + 3CO2↑
Chất khử tạp chất được thêm vào để khử các tạp chất có trong quặng (chủ yếu là silic dioxide cát và các silicat khác). Các chất khử tạp chất chính là đá vôi (calci carbonat) và đolomit (magie carbonat). Các chất khử tạp chất khác có thể cho vào tùy theo các tạp chất có trong quặng. Trong sức nóng của lò luyện đá vôi bị chuyển thành vôi sống (CaO):
CaCO3 → CaO + CO2↑
Sau đó calci oxide kết hợp với silic dioxide tạo ra xỉ.
CaO + SiO2 → CaSiO3
Xỉ nóng chảy trong lò luyện (silic dioxide thì không). Ở phần dưới của lò luyện, xỉ nóng chảy do nhẹ hơn nên nổi lên phía trên sắt nóng chảy. Các cửa lò có thể được mở để tháo xỉ hay sắt nóng chảy. Sắt khi nguội đi, tạo ra gang thô, còn xỉ có thể được sử dụng để làm đường hay để cải thiện các loại đất nông nghiệp nghèo khoáng chất.

Khoảng 1,1 tỷ tấn quặng sắt được sản xuất trên thế giới vào năm 2000, với tổng trị giá trên thị trường vào khoảng 25 tỷ đôla Mỹ. Việc khai thác quặng sắt diễn ra trên 48 quốc gia, nhưng 5 nhà sản xuất lớn nhất là Trung Quốc, Brasil, Úc, Nga và Ấn Độ, chiếm tới 70% lượng quặng khai thác trên thế giới. 1,1 tỷ tấn quặng sắt này được sử dụng để sản xuất ra khoảng 572 triệu tấn sắt thô.

Vai trò sinh học
Sắt có vai trò rất cần thiết đối với mọi cơ thể sống, ngoại trừ một số vi khuẩn. Nó chủ yếu liên kết ổn định bên trong các protein kim loại, vì trong dạng tự do nó sinh ra các gốc tự do nói chung là độc với các tế bào. Nói rằng sắt tự do không có nghĩa là nó tự do di chuyển trong các chất lỏng trong cơ thể. Sắt liên kết chặt chẽ với mọi phân tử sinh học vì thế nó sẽ gắn với các màng tế bào, acid nucleic, prôtêin v.v.

Tuy nhiên, hàm lượng Fe trong cơ thể là rất ít, chiếm khoảng 0,004% được phân bố ở nhiều loại tế bào của cơ thể. Sắt là nguyên tố vi lượng tham gia vào cấu tạo thành phần Hemoglobin của hồng cầu, myoglobin của cơ vân và các sắc tố hô hấp ở mô bào và trong các enzim như: catalaz, peroxidaza… Fe là thành phần quan trọng của nhân tế bào. Cơ thể thiếu Fe sẽ bị thiếu máu nhất là phụ nữ có thai và trẻ em.

Trong cơ thể động vật sắt liên kết trong các tổ hợp heme (là thành phần thiết yếu của cytochromes), là những prôtêin tham gia vào các phản ứng oxy hóa-khử (bao gồm nhưng không giới hạn chỉ là quá trình hô hấp) và của các prôtêin chuyên chở oxy như hêmôglôbin và myoglobin.

Sắt vô cơ tham gia trong các phản ứng oxy hóa-khử cũng được tìm thấy trong các cụm sắt-lưu huỳnh của nhiều enzym, chẳng hạn như các enzym nitrogenase (tham gia vào quá trình tổng hợp amonia từ nitơ và hiđrô) và hydrogenase. Tập hợp các prôtêin sắt phi-heme có trách nhiệm cho một dãy các chức năng trong một số loại hình cơ thể sống, chẳng hạn như các enzym metan monooxygenase (oxy hóa mêtan thành mêtanol), ribonucleotide reductase (khử ribose thành deoxyribose; tổng hợp sinh học DNA), hemerythrins (vận chuyển oxy và ngưng kết trong các động vật không xương sống ở biển) và acid phosphatase tía (thủy phân các este phosphat). Khi cơ thể chống lại sự nhiễm khuẩn, nó để riêng sắt trong prôtêin vận chuyển transferrin vì thế vi khuẩn không thể sử dụng được sắt.

Sự phân phối sắt trong cơ thể được điều chỉnh trong cơ thể động vật có vú. Sắt được hấp thụ từ duodenum liên kết với transferrin, và vận chuyển bởi máu đến các tế bào khác nhau. Vẫn chưa rõ cơ chế liên kết của sắt với các prôtêin.

Các nguồn thức ăn giàu sắt bao gồm: thịt, cá, thịt gia cầm, đậu lăng, các loại đậu, rau chân vịt, tào phớ, đậu Thổ Nhĩ Kỳ, dâu tây và mầm ngũ cốc.

Sắt được bổ sung cho những người cần tăng cường chất này trong dạng sắt(II) fumarat. Tiêu chuẩn của RDA về sắt dao động dựa trên tuổi tác, giới tính, và nguồn sắt ăn kiêng (sắt trên cơ sở heme có khả năng sinh học cao hơn)

Cần lưu ý tới phần cảnh báo dưới đây.

Tính chất hóa học

Tác dụng với phi kim

Sắt tác dụng với hầu hết tất cả các phi kim khi đun nóng. Với các phi kim có tính oxy hóa mạnh như clo thì sẽ tạo thành những hợp chất trong đó sắt có số oxy hóa là +3. Còn khi tác dụng với oxy sẽ tạo ra sắt (II, III) oxide – oxide sắt từ.

Ví dụ:
2Fe + 3Cl2 → 2FeCl3
FeO + Fe2O3 → Fe3O4
Fe + 2O2 → Fe3O4 (Vì khi Fe phản ứng với O2 ở nhiệt độ cao, 2 chất đã sinh ra cùng 1 lúc (FeO và Fe2O3) và lại tự xúc tác với nhau)
Fe3O4 là một hợp chất ion, tinh thể được tạo nên bởi các ion O2-, ion Fe3+ và ion Fe2+. Trong quá trình phản ứng, một phần sắt bị oxy hóa thành Fe2+, một phần bị oxy hóa thành Fe3+.Trong chất rắn trung bình cứ có 1 ion Fe2+ thì có 2 ion Fe3+ và 4 ion O2−.

Trong không khí ẩm sắt dễ bị gỉ theo phản ứng:
4Fe + O2 + nH2O → 2Fe2O3·nH2O
Đối với các phi kim yếu hơn như lưu huỳnh,..tạo thành hợp chất trong đó sắt có số oxy hóa +2:
Fe + S → FeS

Tác dụng với các hợp chất
Thế điện cực chuẩn của sắt là: Fe2+(dd) + 2e → Fe Eo= -0,44 V

Qua đó ta thấy sắt có tính khử trung bình.

Sắt dễ tan trong dung dịch acid HCl và H2SO4 loãng:
Fe + 2HCl → FeCl2 + H2↑
Fe + H2SO4 → FeSO4 + H2↑
Hay FeO + 2H+(dd) → Fe+(dd) + H2↑

Đối với các acid có tính oxy hóa mạnh như HNO3 hay H2SO4 đặc nóng thì sản phẩm phản ứng sẽ là muối sắt với sắt có số oxy hóa +3 và các sản phẩm khử của N: N2O, NO, NO2 hoặc của S: SO2. Ở nhiệt độ thường, trong acid nitric đặc và acid sunfuric đặc, sắt tạo ra lớp oxide bảo vệ kim loại trở nên "thụ động", không bị hòa tan. Sắt đẩy các kim loại yếu hơn ra khỏi dung dịch muối của chúng:
Fe + Cu(NO3)2 → Fe(NO3)2 + Cu↓

Hợp chất
Các trạng thái oxy hóa chung của sắt bao gồm:
Sắt carbide Fe3C được biết đến như là cementit.
Sắt(I) ít khi tồn tại, như sắt(I) hydride (FeH).
Trạng thái sắt(II), Fe2+, ferơ rất phổ biến.
Trạng thái sắt(III), Fe3+, ferric, cũng rất phổ biến, ví dụ trong gỉ sắt.
Trạng thái sắt(IV), Fe4+, feryl, ổn định trong các enzym (ví dụ peroxidas). Hợp chất sắt(IV) vô cơ thường là những muối chứa ion FeO32−.
Sắt cũng tồn tại ở trạng thái sắt(V), như K3FeO4.
Sắt(VI) cũng được biết tới, nó hiếm hơn, có trong kali ferrat.
Sắt(VII) trước đây chưa được biết đến. Hiện nay, nó được biết đến dưới trạng thái ion peferrat FeO4−.
Sắt cũng tồn tại dưới dạng sắt(VIII) nhưng rất hiếm, Na2FeO5 là một ví dụ.
Xem thêm: Sắt oxide

Đồng vị
Sắt có bốn đồng vị tự nhiên ổn định là Fe54, Fe56, Fe57 và Fe58. Sự phổ biến tương đối của các đồng vị sắt trong tự nhiên là: Fe54 (5,8%), Fe56 (91,7%), Fe57 (2,2%) và Fe58 (0,3%).

Fe60 là đồng vị phóng xạ đã biến mất, nó có chu kỳ bán rã dài (2,6 triệu năm). Đồng vị này không được tìm thấy trên Trái Đất mà nó là sản phẩm phân rã từ đồng vị nickel-60. Phần lớn các công việc trong quá khứ để đo thành phần đồng vị của sắt tập trung vào việc xác định các biến thể của Fe60 vì các quá trình kèm theo sự tổng hợp hạt nhân (ví dụ nghiên cứu thiên thạch) và sự hình thành khoáng sản. Đồng vị Fe56 cũng gây ra sự đặc biệt chú ý của các nhà khoa học vì nó có thể là hạt nhân ổn định nhất. Không thể thực hiện các phản ứng phân hạch hay nhiệt hạch trên Fe56 mà có thể giải phóng năng lượng. Điều này thì lại không đúng với các nguyên tố khác.

Trong số các đồng vị ổn định, chỉ có Fe57 có spin −1/2. Vì lý do này, Fe57 có ứng dụng như là đồng vị spin trong hóa học và hóa sinh học.

Trong các pha của các thiên thạch Semarkona và Chervony Kut mối tương quan giữa mật độ của Ni60 (sản phẩm sinh ra của Fe60) và sự phổ biến của các đồng vị ổn định của sắt có thể được tìm thấy, nó chứng tỏ sự tồn tại của Fe60 trong thời gian hình thành của hệ Mặt Trời. Có khả năng là năng lượng giải phóng bởi sự phân rã của Fe60 góp phần cùng với năng lượng giải phóng bởi sự phân rã của hạt nhân phóng xạ Al26, để nung chảy lại và làm phân biệt các tiểu hành tinh sau sự hình thành của chúng trước đây 4,6 tỷ năm. Sự phổ biến của Ni60 hiện diện trong các vật chất ngoài Trái Đất có thể cung cấp thông tin để nhìn sâu hơn nữa vào nguồn gốc của hệ Mặt Trời cũng như lịch sử sơ kỳ của nó.

Cảnh báo
Việc hấp thụ quá nhiều sắt gây ngộ độc, vì các sắt(II) dư thừa sẽ phản ứng với các peroxide trong cơ thể để sản xuất ra các gốc tự do. Khi sắt trong số lượng bình thường thì cơ thể có một cơ chế chống oxy hóa để có thể kiểm soát quá trình này. Khi dư thừa sắt thì những lượng dư thừa không thể kiểm soát của các gốc tự do được sinh ra.

Một lượng gây chết người của sắt đối với trẻ 2 tuổi là ba gam sắt. Một gam có thể sinh ra sự ngộ độc nguy hiểm. Danh mục của DRI về mức chấp nhận cao nhất về sắt đối với người lớn là 45 mg/ngày. Đối với trẻ em dưới 14 tuổi mức cao nhất là 40 mg/ngày.

Nếu sắt quá nhiều trong cơ thể (chưa đến mức gây chết người) thì một loạt các hội chứng rối loạn quá tải sắt có thể phát sinh, chẳng hạn như hemochromatosis. Vì lý do này, mọi người không nên sử dụng các loại hình sắt bổ sung trừ trường hợp thiếu sắt và phải có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Tham khảo

Đọc thêm
 Doulias PT, Christoforidis S, Brunk UT, Galaris D. Endosomal and lysosomal effects of desferrioxamine: protection of HeLa cells from hydrogen peroxide-induced DNA damage and induction of cell-cycle arrest. Free Radic Biol Med. 2003;35:719-28.
 H. R. Schubert, History of the British Iron and Steel Industry... to 1775 AD (Routledge, London, 1957)
 R. F. Tylecote, History of Metallurgy (Institute of Materials, London 1992).
 R. F. Tylecote, 'Iron in the Industrial Revolution' in J. Day and R. F. Tylecote, The Industrial Revolution in Metals (Institute of Materials 1991), 200-60.
 Vai trò của sắt trong phát triển nền văn minh nhân loại

Liên kết ngoài

 Los Alamos National Laboratory – Iron
 WebElements.com – Iron
 It's Elemental – Iron

Các hợp chất của sắt

Sắt
Chất khoáng dinh dưỡng
Kim loại chuyển tiếp
Vật liệu xây dựng


title: Songs of the Century

text:
"Songs of the Century" (Bài hát thế kỷ) là một chương trình bình chọn do Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ (Recording Industry Association of America - RIAA), Quỹ Hỗ trợ Nghệ thuật Quốc gia Hoa Kỳ (National Endowment for the Arts) cùng công ty Scholastic Inc. phối hợp tổ chức nhằm "đẩy mạnh sự hiểu biết về di sản âm nhạc và văn hóa Hoa Kỳ" trong các trường học ở Mỹ. Với mục đích chọn ra những ca khúc tiêu biểu nhất cho nền âm nhạc Hoa Kỳ thế kỷ 20, cuộc bầu chọn đã diễn ra vào năm 2001 với kết quả là 365 bài hát được lựa chọn. Đứng đầu về số phiếu là ca khúc "Over the Rainbow" do Harold Arlen viết nhạc, E.Y. Harburg soạn lời và Judy Garland trình diễn trong bộ phim The Wizard of Oz (1939).

Danh sách
Danh sách được xếp theo thứ tự cao thấp dựa trên số phiếu, phần "nghệ sĩ" được dành cho ca sĩ trình diễn phiên bản của bài hát được lựa chọn.

Nghệ sĩ có nhiều ca khúc

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thông cáo báo chí  của RIAA
 Songs of the Century  trên CNN

Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ
Danh sách bài hát


title: Moulayrès

text:
Moulayrès là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Sao lùn đỏ

text:
Theo biểu đồ Hertzsprung-Russell, một ngôi sao lùn đỏ là một sao khá nhỏ và có nhiệt độ thấp, trong dãy chính, hay cuối kiểu quang phổ K hay M. Chúng chiếm đại đa số trong các sao và có khối lượng chưa tới một nửa khối lượng Mặt Trời (xuống tới khoảng 0,075 khối lượng Mặt Trời, là các sao lùn nâu) và có nhiệt độ bề mặt chưa tới 3.500 K.

Miêu tả và đặc điểm

Các sao lùn đỏ là những ngôi sao có khối lượng rất thấp chưa bằng 40% khối lượng Mặt Trời. Vì thế chúng có nhiệt độ lõi thấp và năng lượng được tạo ra ở tỷ lệ thấp bằng phản ứng tổng hợp hạt nhân của hydro thành heli qua cơ cấu dãy proton-proton (PP). Vì thế những ngôi sao đó phát ra lượng ánh sáng thấp, thỉnh thoảng chỉ bằng 1/10.000 lượng ánh sáng Mặt Trời. Thậm chí những ngôi sao lùn đỏ lớn nhất cũng chỉ có độ sáng bằng 10% của Mặt Trời.

Nói chung các ngôi sao lùn đỏ chuyển năng lượng từ lõi ra bề mặt bằng cách đối lưu. Đối lưu xảy ra bởi tính đục (opacity) của bên trong, vốn có mật độ khá cao so với nhiệt độ. Vì thế, các photon khó di chuyển ra bề mặt hơn bởi các quá trình bức xạ. Đối lưu là phương pháp chuyển năng lượng chủ yếu bởi nó là quá trình có hiệu năng cao hơn.

Vì các ngôi sao lùn đỏ đối lưu toàn bộ, heli không tích tụ được tại lõi nên chúng có thể đốt cháy một phần lớn lượng hydro trước khi dời khỏi dãy chính so với những ngôi sao lớn hơn như Mặt Trời. Vì thế những ngôi sao lùn đỏ có tuổi thọ ước tính rất lớn; từ hàng chục tỷ tới hàng nghìn tỷ năm tùy theo khối lượng. Tuổi thọ này lớn hơn tuổi thọ ước tính của vũ trụ. Sao lùn đỏ có khối lượng càng thấp, tuổi thọ càng cao. Khi khối lượng hydro trong một ngôi sao lùn đỏ đã tiêu thụ hết, tỷ lệ phản ứng giảm sút và lõi bắt đầu thu nhỏ lại. Năng lượng hấp dẫn sinh ra bởi sự giảm sút kích thước này được chuyển thành nhiệt, và lại được mang đi lên bề mặt ngôi sao bởi sự đối lưu.

Sự thực rằng các ngôi sao lùn đỏ và các ngôi sao có khối lượng thấp khác vẫn ở trên dãy chính trong khi những ngôi sao lớn khác lại bị loại cho phép ước tính tuổi của các cụm sao bằng cách tìm khối lượng tại đó các ngôi sao ra khỏi dãy chính. Việc này đưa ra một giới hạn tuổi sao thấp hơn cho Vũ trụ và cũng cho phép lập các bảng thời gian của các kết cấu bên trong Ngân hà, là quầng ngân hà và đĩa ngân hà.

Một bí ẩn vẫn chưa được giải đáp ở thời điểm năm 2007 là sự vắng mặt của những ngôi sao lùn đỏ không có kim loại. (Trong thiên văn học, một kim loại là bất kỳ nguyên tố nào nặng hơn hydro hay heli). Mô hình Big Bang tiên đoán thế hệ sao đầu tiên chỉ được có hydro, heli và dấu hiệu của một số lithium. Nếu những ngôi sau như vậy gồm cả các ngôi sao lùn đỏ, chúng vẫn phải được quan sát thấy hiện nay, nhưng chưa từng một ngôi sao nào như vậy được khám phá. Giải thích có vẻ đúng nhất là khi không có các nguyên tố nặng chỉ những ngôi sao lớn và chưa được quan sát thấy có thể hình thành, và chúng nhanh chóng cháy hết để lại các nguyên tố nặng để sau đó cho phép hình thành nên các ngôi sao lùn đỏ. Những giải thích khác, như các ngôi sau lùn đỏ không kim loại rất mờ và có thể có số lượng nhỏ, được coi là khó có thể xảy ra bởi chúng có vẻ mâu thuẫn với các mô hình tiến hóa sao.

Những ngôi sao lùn đỏ là kiểu sao thông thường nhất trong Ngân hà, ít nhất trong vùng lân cận Mặt Trời. Proxima Centauri, ngôi sao gần Mặt Trời nhất, là một sao lùn đỏ (Kiểu M5, độ sáng biểu kiến 11,05), cũng như hai mươi trong số ba mươi ngôi sao ở gần nhất. Tuy nhiên, vì có ánh sáng thấp, các ngôi sao lùn đỏ đơn độc không dễ được quan sát thấy ở những khoảng cách vũ trụ xa xôi như những ngôi sao sáng khác.

Các hành tinh
Một hành tinh ngoài hệ mặt trời đã được phát hiện đang quay trên quỹ đạo quanh sao lùn đỏ Gliese 581 năm 2005, khoảng bằng khối lượng Sao Hải Vương, hay mười bảy lần khối lượng Trái Đất. Quỹ đạo của nó chỉ 6 triệu kilômét (0,04 AU) từ ngôi sao chính, và vì thế được ước tính có nhiệt độ bề mặt khoảng 150 °C, dù đây là ngôi sao mờ. Năm 2006, một hành tinh ngoài hệ mặt trời thậm chí còn nhỏ hơn đã được phát hiện (chỉ gấp 5,5 lần khối lượng Trái Đất) quay trên quỹ đạo quanh sao lùn đỏ OGLE-2005-BLG-390L; nó nằm cách ngôi sao chính 390 triệu km (2,6 AU) và nhiệt độ bề mặt là -220 °C (56 K).

Năm 2007, một hành tinh ngoài hệ mặt trời mới, có thể ở được, Gliese 581 c, đã được tìm thấy quay quanh Gliese 581. Nếu khối lượng ước tính của những người phát hiện ra nó (một đội do Stephane Udry lãnh đạo), khoảng 5,03 lần khối lượng Trái Đất, là chính xác, đây có thể là hành tinh ngoài hệ mặt trời nhỏ nhất quanh quanh một ngôi sao bình thường được phát hiện ra cho tới hiện tại. (Có những hành tinh nhỏ hơn được phát hiện quay quanh một sao neutron, tên gọi PSR B1257+12.) Những người phát hiện ước tính bán kính của nó gấp 1,5 lần bán kính Trái Đất. Hành tinh này ở bên trong vùng có thể ở của Gliese 581, và là ứng cử viên tiềm năng nhất cho khả năng có sự sống trên bất kỳ một hành tinh nào ngoài hệ mặt trời đã từng được phát hiện.

Khả năng sinh sống

Khả năng sinh sống trên hành tinh của các hệ sao lùn đỏ là chủ đề của một số cuộc tranh cãi. Dù chúng có số lượng lớn, và có tuổi thọ dài, có nhiều yếu tố có thể khiến cuộc sống khó duy trì trên những hành tinh quay quanh một ngôi sao lùn đỏ. Thứ nhất, các hành tinh ở vùng có thể sinh sống của một sao lùn đỏ phải gần ngôi sao mẹ ở mức dường như sẽ bị khóa thủy triều. Điều này khiến một phía bề mặt sẽ luôn là ban ngày còn phía kia là đêm đen vĩnh cửu. Nó cũng tạo ra những sự khác biệt nhiệt độ to lớn giữa hai phía bề mặt. Những điều kiện như vậy có lẽ sẽ khiến cuộc sống (như chúng ta biết) khó phát triển. Mặt khác, những lý thuyết gần đây cho rằng hoặc một khí quyển dày hay một đại dương có thể chuyển nhiệt độ quanh một hành tinh như vậy.

Một vấn đề tiềm tàng khác là các ngôi sao lùn đỏ phát ra đa số bức xạ ở dạng ánh sáng hồng ngoại, trong khi cây cối trên Trái Đất sử dụng phần lớn năng lượng ở dạng quang phổ nhìn thấy được.  Nhưng, có lẽ vấn đề nghiêm trọng nhất là sự biến đổi sao. Những ngôi sao lùn đỏ thường bị bao phủ bởi các vết đen, làm giảm lượng phát xạ tới 40% trong nhiều tháng ở mỗi lần xuất hiện. Những thời điểm khác, một số sao lùn đỏ, được gọi là các sao lóe bùng, có thể phát ra những lóe bùng lớn, tăng gấp đôi lượng ánh sáng phát ra trong ít phút. Sự biến đổi này cũng khiến dạng cuộc sống như chúng ta biết khó tồn tại gần một sao lùn đỏ. Gibor Basri thuộc Đại học California, Berkeley tuyên bố một hành tinh trên quỹ đạo gần một sao lùn đỏ có thể giữ được khí quyển cả khi ngôi sao lóe bùng.

Xem thêm

Aurelia và Mặt Trời Xanh
 Sao lùn nâu
 Sao biến đổi tai biến
 Biểu đồ Hertzsprung-Russell
 Sao lóe bùng
 Nemesis (sao)
 Sao khổng lồ đỏ
 Tiến hóa sao
 Sao lùn trắng
 Xếp hạng độ sáng Yerkes
Phân loại sao

Tham khảo

 Neptune-Size Planet Orbiting Common Star Hints at Many More

Liên kết ngoài

 Variable stars
 Stellar Flares - D. Montes, UCM.
 Red Dwarfs
 Red Star Rising: Small, cool stars may be hot spots for life - Scientific American (November 2005)

Sao dãy chính nhóm M
Hiện tượng sao
Loại sao


title: Quận La Plata, Colorado

text:
Quận La Plata là một quận thuộc tiểu bang Colorado, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là bạc. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 43.941 người, ước tính dân số năm 2006 là 47.936 . Quận lỵ đóng ở Durango.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 4403 km2, trong đó có 20 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Colorado

Lãnh thổ Colorado 1874
Khu dân cư thành lập năm 1874


title: Lyces latistriga

text:
Lyces latistriga là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Loài này chỉ được biết đến từ chân núi Andes ở đông nam Peru.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Chalcolepidius validus

text:
Chalcolepidius validus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Chalcolepidius


title: (33108) 1997 YJ18

text:
{{DISPLAYTITLE:(33108) 1997 YJ18}}

(33108) 1997 YJ18 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 21 tháng 12 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 33001–34000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Heteranassa

text:
Heteranassa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Heteranassa fraterna J.B. Smith, 1899 (đồng nghĩa: Heteranassa minor J.B. Smith, 1899)
 Heteranassa mima Harvey, 1876

Tham khảo

 Heteranassa at funet.fi
 Mustelin, T. (2006). Zootaxa 1278: 1-47.
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Omopterini


title: Xenobatrachus giganteus

text:
Xenorhina gigantea là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đồng cỏ ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Richards, S. & Price, D. 2004. Xenobatrachus giganteus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Xenobatrachus
Động vật lưỡng cư Tây New Guinea


title: Hylaeus musgravei

text:
Hylaeus musgravei là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1929


title: Cosmioconcha nana

text:
Cosmioconcha nana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cosmioconcha


title: Mycenastrum corium

text:
Mycenastrum là một chi nấm trong họ Agaricaceae. Đây là chi đơn loài, và có 01 loài phân bố rộng rãi là Mycenastrum corium.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

California Fungi Image and description

Mycenastrum
Nấm ăn
Nấm Bắc Mỹ
Nấm châu Á
Nấm Nam Mỹ
Nấm Úc
Nấm New Zealand
Nấm châu Phi


title: Pieve Fosciana

text:
Pieve Fosciana là một đô thị ở tỉnh Lucca trong vùng Toscana, có cự ly khoảng 80 km về phía tây bắc của Florence và khoảng 30 km về phía bắc của Lucca. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.359 người và diện tích là 28,8 km².

Pieve Fosciana giáp các đô thị: Camporgiano, Castelnuovo di Garfagnana, Castiglione di Garfagnana, Fosciandora, Pievepelago, San Romano in Garfagnana, Villa Collemandina.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lucca


title: Sphecodes lunaris

text:
Sphecodes lunaris là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1904


title: Ostana

text:
Ostana là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 60 km về phía tây nam của Torino và khoảng 45 km về phía tây bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 68 người và diện tích 16,8 km².

Ostana giáp các đô thị: Bagnolo Piemonte, Barge, Crissolo, Oncino và Paesana.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Gubkin

text:
Gubkin (tiếng Nga: Губкин) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể Belgorod Oblast, 138 km về phía đông bắc Belgorod và 500 km về phía nam Moskva, nằm bên sông Oskolets, một chi lưu của sông Oskol. Thành phố có dân số 86.083 người (theo điều tra dân số năm 2002). Đây là thành phố lớn thứ 192 của Nga theo dân số năm 2002. Dân số qua các thời kỳ:

Khu định cư được thành lập thập niên 1930 ở làng Korobkovo và được đặt tên theo Ivan Gubkin. Năm 1939, nó được nâng thành khu định cư thành thị. Khu vực định cư trở thành thị xã ngày 23 tháng 12 năm 1955.

Tham khảo

Thành phố của Nga
Tỉnh Belgorod
Thành phố Liên Xô


title: Omphalius

text:
Omphalius là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.

Các loài
Các loài trong chi Omphalius gồm có:

 Omphalius rusticus (Gmelin, 1791)

Chú thích

Tham khảo

Tegulidae


title: Cucullia convexipennis

text:
Cucullia convexipennis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở khu vực tây bắc của Hoa Kỳ và adjacent parts của Canada.

Sải cánh dài 40–50 mm. Chiều dài cánh trước là 19–23 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Aster, Solidago và Callistephus chinensis.

Liên kết ngoài
 Nearctica.com

Chú thích

Cucullia


title: Beatrice Portinari

text:
Beatrice Portinari (tên thật là Bice di Folco Portinari, 1266 – 1290) là một phụ nữ người Firenze, Ý, là người tình đơn phương và là Nàng Thơ của nhà thơ vĩ đại Dante Alighieri trong hai kiệt tác Cuộc đời mới và Thần khúc.

Tiểu sử
Beatrice là con gái của Folco di Ricovero Portinari, một quý ông khả kính của thành Firenze. Dante gặp Beatrice năm 1274. Khi đó Dante lên 9 tuổi còn Beatrice lên 8. Dante đã ngay lập tức yêu nàng từ cái nhìn đầu tiên. Sau đó Beatrice đã kết hôn với Simone dei Bardi và mất năm 1290 – năm nàng mới 24 tuổi. Tình yêu đối với Beatrice đã theo Dante cho đến hết cuộc đời, cả khi ông kết hôn với Gemma Donati và có con thì tình yêu này vẫn không hề thuyên giảm. Tình yêu này là nguồn cảm hứng bất tận cho Dante viết hai kiệt tác Cuộc đời mới và Thần khúc. Tình yêu này được Dante mô tả tỉ mỉ trong tác phẩm Cuộc đời mới, mà phần trích dưới đây là minh họa cho cuộc tình của Dante với Beatrice. Trong Thần khúc, Beatrice đã nhờ Virgil đến giúp Dante ở phần đầu của Địa ngục và là người hướng dẫn cho Dante ở Thiên đường (Virgil không được phép lên Thiên đường vì chưa qua phép rửa tội).

Trích tác phẩm "Cuộc đời mới"

Lời mở đầu

Trong cuốn sách kỷ niệm của tôi chỉ một số trang có thể đọc được, có tựa đề là:
Incipit vita nova: Cuộc đời mới bắt đầu.

Theo tựa đề này tôi tìm ra những lời đã viết mà tôi có ý định thuật lại trong cuốn sách nhỏ này, nếu không được tất cả, thì ít ra là ý nghĩa của chúng.

I
Đã chín lần, kể từ khi tôi sinh ra, bầu trời hầu như quay lại chỗ ban đầu trong vòng quay của mình, khi trước mắt tôi lần đầu tiên xuất hiện người con gái quang vinh của lòng tôi, nhiều người vẫn gọi tên nàng là Beatrice mà không biết rằng cần phải gọi tên nàng như vậy.

Nàng đã có mặt ở cuộc đời này, khi đó bầu trời sao di chuyển về phía đông thêm một trong mười hai phân độ: nàng hiện ra trước mắt tôi trong buổi đầu năm thứ chín của cuộc đời tôi, còn tôi nhìn thấy nàng ở đoạn cuối năm thứ chín của cuộc đời tôi. Nàng trước mặt tôi mặc quần áo màu hồng, khiêm nhường và đúng mực, sắc phục tương xứng với tuổi trẻ của nàng.

Ở đây tôi thành thực xin nói rằng Linh hồn Cuộc sống từ sâu thẳm trái tim tôi bắt đầu rạo rực trong từng đường gân thớ thịt và thốt lên những lời: "Ecce deus fortior me, qui veniens dominabitur mihi: Thượng đế mạnh hơn tôi, Người đi đến nhận lấy quyền sai khiến tôi".

Ở đây Linh hồn Thú vật ngự trị phần trên, nơi tình cảm thu nhận tri giác của mình, trở nên kinh ngạc và hướng về Linh hồn Thị giác nói những lời: "Apparuit iam beatitudo vestra: Đã hiện ra niềm hạnh phúc của ngươi".

Ở đây Linh hồn Thiên nhiên, nơi cung cấp dinh dưỡng, bắt đầu khóc lóc và thốt ra những lời: "Heu miser, quia, frequenter impeditus ero deinceps!: Khổ thân tôi, vì rằng phía trước sẽ thường xuyên gặp điều trở ngại!".

Kể từ đây về sau, tôi nói rằng Tình yêu đã ngự trị tâm hồn tôi, Tình yêu có quyền lực và sức mạnh mà sự tưởng tượng của tôi trao gửi và tôi đành phải thực hiện tất cả mọi mong muốn của tình. Rất nhiều lần tình ra lệnh cho tôi tìm gặp thiên thần trẻ trung này, vì rằng thời thơ ấu tôi vẫn đi tìm nàng, và tôi để ý thấy rằng hình dáng và phong thái của nàng rất cao thượng, quả là có thể dùng lời của nhà thơ Homer để nói về nàng: "Nàng có vẻ như con gái không phải của người trần, mà thần thánh". Và dù hình bóng nàng thường xuyên ở bên tôi, trao cho tình sức mạnh để sai khiến tôi nhưng với những phẩm chất cao thượng, rằng đã nhiều lần hình bóng này không cho phép tình yêu cai trị tôi mà thiếu lời khuyên của lý trí, một khi những lời khuyên tương tự có ích để mà lắng nghe. Nhưng nếu tôi giữ lâu trong tình cảm và hành động của tuổi trẻ như thế thì câu chuyện của tôi thành ra bày đặt, bởi thế tôi bỏ qua điều này và bỏ qua nhiều thứ có thể lấy ra từ đó để đi đến những lời được ghi trong những chương tiếp theo của ký ức tôi.

II
Thời gian trôi qua đã bấy nhiêu ngày, tròn chín năm kể từ ngày Người con gái cao thượng nhất nói trên xuất hiện, vào ngày cuối cùng của những ngày này người đẹp tuyệt vời hiện ra trước mắt tôi trong bộ áo quần màu trắng, giữa hai người đẹp thanh cao khác, những người này lớn tuổi hơn nàng. Khi đi trên đường nàng nhìn về nơi tôi đứng một cách rụt rè và với thái độ nhã nhặn nàng cúi chào tôi, còn tôi khi đó cứ ngỡ như đang nhìn thấy tận cùng của hạnh phúc. Thời khắc của cái cúi chào ngọt ngào ấy chính xác vào chín giờ, và bởi vì lần đầu tiên những lời của nàng bay đến tai tôi nên tôi cảm nhận được vị ngọt tựa hồ như ngất ngây, tôi từ giã mọi người về phòng riêng của mình và bắt đầu suy nghĩ về Con người lịch sự nhất.

III
Và trong suy nghĩ về nàng có một giấc mơ ngọt ngào vây lấy tôi, trong giấc mơ này hiện ra một điều kỳ diệu: tôi có vẻ như nhìn thấy trong phòng mình một đám mây màu lửa, sau đám mây này tôi nhận ra hình dáng một người dàn ông nào đấy, vẻ ngoài của người này ai nhìn thấy sẽ vô cùng sợ hãi. Người đàn ông này có vẻ rất vui mừng và trong lời của mình người này nói nhiều điều nhưng tôi chỉ hiểu được ít, trong những lời này tôi hiểu: "Ego dominus tuus: Ta là chúa tể của ngươi". Trên tay người này dường như có một sinh vật trần truồng đang ngủ được phủ một tấm vải mỏng, hình như có màu hồng.

Ghé nhìn rất chăm chú, tôi nhận ra Người đẹp, người mà một ngày trước đã cúi chào tôi. Còn trong một bàn tay của người này có vẻ như đang giữ một vật gì đó cháy lên và tôi ngỡ như người này nói với tôi những lời: "Vide cor tuum: Hãy nhìn vào trái tim mình". Sau khi đứng yên một lát, người này dường như thức cô gái đang ngủ dậy, đưa ra một lý lẽ đầy sức mạnh để bắt nàng nuốt cái vật đang cháy ở trên bàn tay kia, và cô gái sợ hãi nuốt vào. Sau một thời gian, vẻ vui nhộn của người này trở thành tiếng khóc cay đắng. Vừa khóc, người này vừa nâng người đẹp trên tay rồi cùng với nàng có vẻ như bay vào trời xanh. Tôi cảm thấy vô cùng sợ hãi, giấc mơ yếu ớt của tôi không chịu nổi đã bị cắt đứt – và tôi tỉnh giấc. Ngay lúc đó tôi bắt đầu suy ngẫm và nhận thấy rằng cái giờ mà tôi trong mơ nhìn thấy là giờ thứ tư của đêm ấy, từ đó rõ một điều rằng đấy là giờ đầu tiên trong chín giờ cuối cùng của đêm.

Suy nghĩ kỹ về điều thấy trong mơ tôi quyết định thông báo cho những người tuyên truyền nổi tiếng của thời ấy. Vì tôi đã bắt đầu để ý học cách làm thơ nên tôi quyết định viết một bài thơ mà trong đó tôi chào mừng tất cả những người chung thủy của Tình yêu và đề nghị họ giải thích về giấc mơ của tôi. Tôi giãi bày cho họ những gì tôi thấy trong giấc mơ của mình và bắt đầu bài thơ bằng những lời: "A ciascun´alma presa e gentil core: Hồn ai say…"

Hồn ai say, tim ai đầy ánh sáng
Thơ của tôi hiện ra trước mắt ai
Ý nghĩ sâu xa ai nói ra lời
Vì tên gọi Tình yêu – tôi chào đón.

Hai chục phút, khi hành tinh xuất hiện
Tỏa hào quang và kết thúc đường mình
Trước mắt tôi Tình yêu bỗng hiện lên
Thật khủng khiếp khi lòng tôi nhớ đến.

Tình đi trong hoan hỉ, và trên tay
Giữ trái tim tôi, còn trong tay ấy
Có một nàng Trinh Nữ ngủ rất say.

Tình cho nếm mùi khi nàng thức dậy
Từ trái tim – và cuống quýt, rối bời
Trong nước mắt, Tình biến mất sau đấy.

Bài sonnê này chia làm hai phần: ở phần thứ nhất tôi chào đón và đề nghị câu trả lời; ở phần thứ hai, tôi chỉ ra điều cần trả lời. Phần thứ hai bắt đầu thế này: "Hai chục phút…" Có nhiều người trả lời bài thơ này và theo nhiều vẻ khác nhau, trong số này có một người tôi gọi là đầu tiên trong những người bạn của tôi; người này viết bài thơ bắt đầu bằng câu: "Anh thấy đấy, tôi mơ màng, tất cả rất hoàn mỹ…" Và điều này có vẻ như là sự bắt đầu của tình bạn chúng tôi, khi người này hiểu rằng tôi đã gửi bài thơ cho anh ấy. í nghĩa thật của giấc mơ kia, khi đó chưa ai biết, còn bây giờ thì đã rõ ràng và chất phác.

IV
Kể từ khi nhìn thấy, Linh hồn Thiên nhiên của tôi trở nên khó nhọc làm việc của mình, vì tất cả tâm hồn trao hết cho suy nghĩ về Người con gái cao thượng nhất; vì rằng trong phút chốc tôi trở nên yếu đuối và uể oải, rằng nhiều người bạn lấy làm buồn phiền cho dáng vẻ của tôi, một số khác thì ganh tỵ, muốn biết cái điều mà tôi giấu mọi người. Còn tôi, nhìn ra âm mưu nham hiểm trong những câu hỏi mà người ta hỏi tôi, hỏi ý chí của Tình yêu, theo lời khuyên của lý trí, đã trả lời họ rằng Tình yêu đang ngự trị tôi; tôi gọi là Tình yêu bởi vì tôi mang trên gương mặt của mình quá nhiều những dấu hiệu của tình yêu mà không thể nào che giấu được. Khi người ta hỏi tôi: "Tình yêu bắt ngươi đau khổ vì ai?…" – tôi cười, nhìn họ và không trả lời gì cả.

V
Một lần, Người con gái cao thượng nhất ngồi ở nơi có những lời vang lên về Nữ hoàng của vinh quang thì tôi cũng ở nơi để có thể nhìn thấy niềm hạnh phúc của mình; còn ở giữa tôi và nàng, theo một đường thẳng, có một người trinh nữ với vẻ mặt rất dễ chịu thường xuyên ngó nhìn tôi, lấy làm ngạc nhiên với ánh nhìn của tôi, bởi thế mọi người nhìn thấy ánh mắt của nàng. Và có nhiều người để ý nên khi tôi rời chỗ, nghe những lời nói sau lưng: "Xem kìa, người đẹp làm cho chàng trai kia đau khổ". Và khi họ gọi tên nàng, tôi nghe những lời về người con gái ở giữa đường thẳng, bắt đầu từ người con gái cao thượng nhất Beatrice và kết thúc ở trong đôi mắt tôi. Khi đó tôi rất bình tĩnh và tin rằng, ngày ấy, vẻ bí mật của tôi chưa lộ ra qua vẻ bên ngoài. Và ngay lập tức tôi nghĩ rằng cần phải làm cho người con gái này trở thành điều che giấu sự thật. Trong thời khắc tôi đã làm được điều này và số đông những người nói về tôi đã biết điều bí mật này. Tôi tránh gặp người này mấy năm để cho những người khác thêm tin tưởng, tôi đã viết tặng nàng mấy bài thơ liền nhau, nhưng sau đấy tôi có ý định thể hiện những lời của mình về Beatrice và chỉ để ca ngợi nàng.

VI
Tôi nói rằng khi người con gái này che chở cho tôi bằng một tình yêu mạnh mẽ thì tôi có mong muốn nhắc tên người con gái cao thượng nhất cùng với tên những cô nương khác; tôi lấy tên sáu mươi cô nương đẹp nhất của thành phố, nơi nàng sinh ra theo ý của Đức Chúa Trời, và tôi viết bằng thể thơ serventese mà tôi sẽ không truyền đạt; tôi có lẽ đã không nhắc đến, nếu đã không cần thiết nói rằng có một điều kỳ diệu xảy ra là trong số tên các cô nương kia thì cô nương của tôi không thuộc về con số nào khác ngoài con số chín.

VII
Cô nương mà tôi có được sự che chở cho điều ao ước trong một thời gian dài kia phải đi đến một nơi xa; bởi thế tôi sợ đánh mất sự che chở tuyệt vời đã khiến tôi đau khổ mà trước đó tôi chưa hề biết được. Và tôi nghĩ rằng nếu tôi không nói về chuyến đi đau buồn thì mọi người sẽ nhận ra vẻ giả vờ của tôi, bởi thế tôi quyết định viết một bài thơ; tôi sẽ truyền đạt nó, vì rằng cô nương của tôi là nguyên nhân trực tiếp của nhiều lời trong bài thơ này, và người ta sẽ nhận ra nếu hiểu nó. Và tôi viết bài thơ bắt đầu như thế này: "O voi che par la via: Hỡi những ai với tình yêu trong đời.."

Hỡi những ai với tình yêu trong đời
Xin hãy lắng tai nghe và hãy nói
Nỗi đau nào bằng đau đớn của tôi?

Quả thực tình yêu theo chuỗi tháng ngày
Xin hãy tha thứ cho điều ước muốn
Mà những ngày qua đã rất hào phóng
Với những lời tôi nghe được bên tai:
"Hãy nhìn xem kìa, phải chăng số phận
Ban cho anh ta niềm vui suốt cuộc đời?"

Nay ở đâu rồi âu yếm vỗ về tôi?
Ai trả cho tôi tình yêu cao thượng?
Tôi mòn mỏi đợi chờ
Trước tương lai cúi xuống.

Ai đem niềm khát khao giấu diếm
Vì xấu hổ, sự bố thí không mong –
Gương mặt tôi luống cuống
Và buồn đau, thổn thức trong lòng.

Bài thơ này có hai phần chính: ở phần đầu tôi kêu gọi Tình yêu chung thủy bằng những lời của nhà tiên tri Jeremiah, nói rằng: "O vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte si est dolor sicut meus": "Hỡi những người đi trên đường, hãy lắng nghe và hãy nhìn xem có nỗi đau khổ nào như đau khổ của tôi", và cầu xin để họ rủ lòng thương mà nghe tôi; phần thứ hai – tôi kể rằng từ đâu mà tình xuất hiện trong tôi, nhưng với một nghĩa khác, không phải như hai phần đầu và cuối của bài thơ, và tôi nói rằng tôi đã đánh mất nó. Phần thứ hai bắt đầu bằng những lời: "Amor non gia..." "Quả thực tình yêu…"

VIII
Sau khi cô nương cao thượng ra đi thì vị chúa tể của những thiên thần gọi về vinh quang của mình một cô nương nào đấy trẻ trung và có dáng vẻ rất cao quý, người được yêu mến ở thành phố nói trên; tôi nhìn thấy thân thể nàng nằm bất động giữa những cô nương đang khóc lóc đau khổ. Tôi bỗng nhớ lại, có một lần tôi từng thấy nàng đi cùng cô nương cao thượng nhất, tôi đã không cầm được dòng nước mắt và tôi quyết định nói đôi lời tưởng nhớ người mà tôi từng nhìn thấy đi cùng cô nương của mình. Vì thế, ai đọc phần cuối những lời tôi đã nói sẽ hiểu; tôi viết hai bài thơ, một bài bắt đầu bằng: "Piangete, amanti..." "Tình trong nước mắt..", còn bài thứ hai: "Morte villana..." "Cái chết dữ dằn…"

Tình trong nước mắt; ai yêu – khóc với Tình!
Nỗi buồn tình yêu nặng nề không thể tả
Giữa những người đẹp Tình yêu nức nở
Và tôi nhận ra tiếng khóc của Tình.

Cái chết dữ, bằng nghiệt ngã của mình
Mang tàn úa đến cho con tim trẻ
Và lấy đi vẻ yêu kiều tuyệt mỹ
Chỉ một lời "không được!.." cứ kêu lên.

Giờ Tình yêu tỏ ra nghe cái chết
Tôi nhìn ra: Tình nức nở, bồi hồi
Tình cúi mình trên tro tàn vẻ đẹp.

Và thường xuyên ánh mắt hướng lên trời
Nơi linh hồn đang dạo chơi hạnh phúc
Trên mặt đất nhìn thấy trong niềm vui.

Bài thứ nhất chia làm ba phần: ở phần một – tôi kêu gọi tất cả những ai chung thủy với Tình yêu hãy khóc và nói rằng vị chúa tể khóc than về họ, rằng "nỗi buồn tình yêu nặng nề không thể tả", họ cần nói rằng cần phải nghe tôi; ở phần hai – tôi nêu nguyên nhân này; ở phần thứ ba – tôi nói về niềm vinh dự mà Tình yêu mang đến cho cô nương. Phần hai bắt đầu: "Amor sente: Giữa những người đẹp…"; còn phần ba: "Audite: Giờ Tình yêu…"

Cái chết dữ dằn, kẻ thù của đau khổ
Mẹ của nước mắt và của tiếng kêu than
Vị quan xét xử cay nghiệt, chẳng xót thương
Đốt con tim bằng nỗi buồn tưởng nhớ!
Trong sự suy tư của phiêu bạt tha phương
Ta sẽ không ngừng đem mi ra nguyền rủa.

Chính vì thế mà ta không kín kẽ
Bài ca của ta sẽ nói những lời ta
Rằng mi là nguyên nhân cái ác và đau khổ
Cứ để mặc thế gian biết ra sự thật là
Cái sự thật chính nó là tội lỗi
Vì ai không hề biết đến tình ta.

Vẻ dịu dàng từ cuộc đời mang ra
Tuyệt vời hơn trong con người cao cả
Và ở trong chàng trai vô tư lự
Niềm vui với tình đã vội bay xa.

Cái chết ra sao, ta chẳng mở ra
Những đường nét – trong bài ca ngắn ngủi
Với đời muôn thuở là tên phản bội
Thân xác diệu kỳ nó chẳng nhận ra.

Bài thơ này chia làm bốn phần: ở phần một tôi gọi cái chết bằng những cái tên của nó; ở phần hai – tôi nói cùng cái chết, nêu ra cái nguyên nhân khiến tôi nguyền rủa nó; ở phần ba – xỉ vả nó; ở phần bốn – tôi nói với một nhân vật không cụ thể, tuy vậy tôi vẫn biết rõ. Phần thứ hai bắt đầu bằng: "poi che hai data..." "Đốt con tim…"; phần thứ ba: "E s’io di grazia..." "Chính vì thế…"; phần thứ tư: "Chi non merta salute..." "Với đời muôn thuở là tên phản bội…"

…………………##.....................
.............????.............

XLI
Sau đó hai cô nương cao thượng yêu cầu tôi gửi cho họ những dòng thơ này. Suy nghĩ về vẻ cao thượng của họ, tôi quyết định gửi thơ cho họ và viết bài thơ mới để gửi cùng những bài khác và để thực hiện tốt lời yêu cầu của họ. Tôi viết bài sonetto nói về trạng thái của tôi và gửi cho họ cùng với những bài thơ khác bắt đầu bằng: ‘Venite a intender: Hãy đến để mà nghe".

Bài sonetto tôi viết khi đó bắt đầu bằng: Oltre la spera: Trên hình cầu" bao gồm năm phần. Ở phần thứ nhất tôi nói về ý nghĩ tôi đi đâu, gọi tên của hành động. Ở phần thứ hai tôi nói rằng tại sao ý nghĩ lên cao, nghĩa là ai dẫn lên đó. Ở phần ba tôi nói rằng thơ nhìn thấy gì, nhìn thấy cô nương nào ở trên cao và tôi gọi là "hồn lãng du" vì lên cao, tựa như người du hành ở xa quê hương mình và ở lại đấy. Ở phần bốn – tôi nói rằng hồn nhìn thấy nàng với những phẩm chất mà tôi không hiểu được, nghĩa là ý nghĩ của tôi lên cao đến mức mà lý trí không nhận biết được, rằng trí tuệ của ta có thái độ với những linh hồn cao thượng tương tự như con mắt người yếu kém với mặt trời: chính điều này Nhà triết học nói đến trong quyển Siêu hình thứ hai. Ở phần năm – tôi nói rằng dù không hiểu được sự vật mà ý nghĩ tôi hướng đến, nghĩa là phẩm chất kỳ diệu nhưng tôi hiểu rằng tất cả những điều này là sự suy ngẫm về cô nương của tôi vì tôi thường xuyên nghe tên nàng trong ý nghĩ, và ở đoạn cuối của phần năm tôi nói ‘donna mie care: ôi những cô nương ơi" để nói rằng tôi đang hướng về các cô nương. Phần hai bắt đầu bằng ‘intelligenza nova: một trí khôn rất mới.."; phần ba: ‘Quand´elli ố giunto: Trước sứ giả này.."; phần bốn ‘Vedela tal: Hồn nhìn ra.."; phần năm: ‘So io che parla: hồn đang nói về..".

Có thể chia ra các phần nhỏ hơn và giải thích một cách cặn kẽ hơn nhưng có thể không cần chia ra như thế, bởi vậy tôi sẽ không phân chia tiếp.

Trên hình cầu, sứ giả của con tim
Lượn vòng quanh, hơi thở tôi qua đấy:
Với nỗi buồn, một Trí khôn rất mới
Tình trao cho, đang vỗ cánh bay lên.

Trước sứ giả này, một giới hạn ước mong
Thấy người đẹp trong một niềm tôn kính
Trong tốt đẹp, trong huy hoàng xán lạn
Rằng hồn lãng du không thể không nhìn.

Hồn nhìn ra, lên tiếng, nhưng mà tôi
Không hiểu nghĩa của một lời láu lỉnh
Dù hồn tôi chăm chú nghe điều tiếng

Nhưng hiện ra: hồn đang nói về Người
Tôi nghe ra cái tên: "Beatrice" –
Và hiểu ra, ôi những cô nương ơi.

XLII
Sau bài thơ này có một hình ảnh tuyệt diệu mà trong đó tôi nhìn thấy những điều bắt buộc tôi quyết định không nói về con người cao thượng, cho đến khi tôi chưa thể tường thuật lại một cách xứng đáng hơn. Và, để đạt được điều này, tôi làm những gì có thể như chính nàng thực sự biết điều này.

Vì thế, nếu con người rất sống động ấy vui lòng, để cuộc đời tôi kéo dài thêm một vài năm, tôi hy vọng được nói về nàng cái điều mà chưa bao giờ có ai từng nói như vậy về một con người. Còn sau đấy, hẳn là Thượng đế bao dung sẽ vui lòng, để linh hồn tôi có thể bay lên và nhìn thấy vinh quang người Trinh Nữ của mình, là người tôi mang ơn, có tên Beatrice, người mà ai có vinh hạnh được ngắm nhìn gương mặt Nàng, qui est per omnia saecula benedictus (người đó đến trọn kiếp mang niềm ân huệ).

Bản dịch của Hồ Thượng Tuy

Xem thêm
Dante Alighieri
Cuộc đời mới
Thần khúc

Tham khảo

Liên kết ngoài
Henry Holiday's 'Dante and Beatrice'

Người Firenze
Sinh năm 1266
Mất năm 1266
Nàng Thơ
Truyền thuyết
Dante Alighieri
Mất năm 1290


title: Apsilochorema caledonicum

text:
Apsilochorema caledonicum là một loài Trichoptera thuộc họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Chú thích

Apsilochorema


title: Khu kinh tế Vân Đồn

text:
Khu kinh tế Vân Đồn là một khu kinh tế ở miền Bắc Việt Nam, được thành lập vào giữa năm 2007 với mục tiêu trở thành một trung tâm du lịch sinh thái biển đảo chất lượng cao và dịch vụ cao cấp, đồng thời là trung tâm hàng không, đầu mối giao thương quốc tế, thúc đẩy phát triển kinh tế ở Quảng Ninh. Khu kinh tế Vân Đồn bao gồm một khu phi thuế quan (khu thương mại tự do) ở cạnh cảng Vạn Hoa và một khu thuế quan.

Khu này bao trùm toàn bộ huyện đảo Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), rộng 2.200 km² trong đó diện tích đất tự nhiên 551,33 km², phần vùng biển rộng 1620 km²; có ranh giới địa lý được xác định trong khoảng tọa độ địa lý từ 20°40 đến 21°16 vĩ Bắc và từ 107°15 đến 108° kinh Đông.

Phục vụ giao thông cho Khu kinh tế Vân Đồn có Cảng Vạn Hoa và Sân bay quốc tế Vân Đồn.

Ngày 18 tháng 2 năm 2009, Thủ tướng Việt Nam đã ký phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Đồn đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030.

Tháng 1/2015 Thủ tướng Chính phủ quyết định bổ sung khu kinh tế được đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách nhà nước giai đoạn 2013-2015

Ghi chú

Tham khảo
Thành lập Khu kinh tế Vân Đồn
Quyết định của Thủ tướng Việt Nam phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030.

Xem thêm
Vịnh Bái Tử Long
Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái
Vành đai kinh tế vịnh Bắc Bộ

Vân Đồn
Kinh tế Quảng Ninh


title: Calybites quadrisignella

text:
Calybites quadrisignella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ba Lan và Đức to Ý, Hungary và România, cũng như Nga.

Ấu trùng ăn Rhamnus catharticus, Rhamnus frangula, Rhamnus imeritinus và Rhamnus saxatilis tinctorius. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Calybites
Côn trùng châu Âu


title: Anthurium fuscopunctatum

text:
Anthurium fuscopunctatum là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Anthurium fuscopunctatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
F


title: Sân bay Begumpet

text:
Sân bay Begumpet  tại Hyderabad, cũng gọi là Sân bay Hyderabad, trước đây, đây là sân bay quốc tế duy nhất ở bang Telangana. Đây là một civil enclave tọa lạc tại Begumpet. Sân bay cũng là nơi có Học viện Hàng không Andhra Pradesh và Doanh trại Không lực Begumpet và Không lực Ấn Độ.

Begumpet có hai nhà ga hành khách: Nhà ga quốc tế Rajiv Gandhi và Nhà ga quốc nội NTR nằm trong một mô đun đến chung. Sân bay này phục vụ các tuyến quốc tế và nội địa cho Hyderabad và là sân bay bận rộn thứ 6 Ấn Độ, là trung tâm của hãng Air Sahara với 126 chuyến bay. Sân bay này đã được chuyển qua thành sân bay huấn luyện quân sự và các tuyến VIP do đã bị Sân bay quốc tế Rajiv Gandhi thay thế. Công suất tối đa sân bay này là phục vụ 20.000 khách mỗi ngày với 250 lượt chuyến.

Tham khảo

Sân bay Ấn Độ
Giao thông Hyderabad, Telangana


title: Asiophrida luzonica

text:
Asiophrida luzonica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Asiophrida


title: Giải Jeffery-Williams

text:
Giải Jeffery–Williams là một giải thưởng về toán học của Hội Toán học Canada, được trao hàng năm cho những người có đóng góp xuất sắc trong nghiên cứu toán học. Giải được trao lần đầu vào năm 1968.

Tên giải được đặt theo tên hai nhà toán học Ralph Lent Jeffery và Lloyd Williams.

Các người đoạt giải
Nguồn: Canadian Mathematical Society

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Canadian Mathematical Society

Giải thưởng toán học
Giải thưởng lập năm 1968
Giải thưởng Canada
Giải thưởng thành lập năm 1968


title: Röblingen am See

text:
Röblingen am See là một đô thị ở huyện Mansfeld-Südharz, Saxony-Anhalt, nước Đức. Đô thị Röblingen am See có diện tích 13,55 km². Đây là trung tâm hành chính của Seegebiet Mansfelder Land, gồm các đô thị Amsdorf, Aseleben, Dederstedt, Erdeborn, Hornburg, Lüttchendorf, Neehausen, Röblingen am See, Seeburg, Stedten và Wansleben am See.

Röblingen am See có cự ly 12 km về phía đông nam của Eisleben. Đô thị này có các khu vực dân cư:
Neue Siedlung
Oberröblingen
Unterröblingen

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website of Röblingen  (tiếng Đức)

Municipalities in Saxony-Anhalt


title: Eugenia wrayi

text:
Syzygium wrayi là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Tham khảo

 Kochummen, K.M. 1998. Eugenia wrayi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
W
Chi Trâm