title: Nguyễn Thúy Hiền (vận động viên)

text:
Nguyễn Thúy Hiền (sinh năm 1979 tại Gia Lâm, Hà Nội) là cựu vận động viên wushu của thể thao Việt Nam.

Năm 1993 khi mới 14 tuổi, Nguyễn Thúy Hiền đã trở thành vận động viên Việt Nam đầu tiên giành huy chương vàng tại một giải vô địch thế giới (Giải vô địch Wushu thế giới tổ chức tại Malaysia). Sau đó cô luôn giữ vững vị trí là vận động viên wushu hàng đầu của Việt Nam và châu lục tại nội dung taolu (biểu diễn) cho đến khi nghỉ thi đấu vào năm 2005. Sau khi rời các đấu trường, cô từng có thời gian là huấn luyện viên và trọng tài môn Wushu cho Sở Thể dục Thể thao Hà Nội.

Tiểu sử và sự nghiệp
Nguyễn Thúy Hiền sinh năm 1979 tại Gia Lâm, Hà Nội trong một gia đình có truyền thống về thể thao, bố cô là một cựu cầu thủ bóng đá của đội Sông Lam Nghệ An còn chị cô, Nguyễn Thúy Vinh sinh năm 1977 cũng đã từng là tuyển thủ quốc gia ở môn Cầu mây.

Từ năm 12 tuổi, Thúy Hiền đã cùng chị ruột Thúy Vinh học võ Thiếu Lâm với võ sư Nguyễn Tùng Lâm tại Trường Phổ thông cơ sở Đức Giang. Việc học võ này hai chị em giấu mẹ nhưng lại được sự ủng hộ của bố. Riêng Thúy Hiền, nhờ năng khiếu bẩm sinh, cô đã nhanh chóng chiếm được sự tin yêu của thầy dạy và đồng môn qua những đường quyền, ngọn cước, mũi côn lúc dịu dàng khi dũng mãnh vượt xa nhiều bạn đồng môn cùng trang lứa khác. Sau khi tập được một năm, cô liên tục đạt nhiều huy chương vàng về các môn múa côn và đối luyện ở giải võ cổ truyền thành phố và toàn quốc.

Trong những năm này, môn Wushu bắt đầu được ông Hoàng Vĩnh Giang, khi đó là giám đốc Sở thể dục thể thao Hà Nội du nhập vào Việt Nam. Năm 1992 có thể coi là một bước ngoặt đối với Thúy Hiền khi cô được Hoàng Vĩnh Giang chọn đưa sang tập luyện môn Wushu tại một lớp Wushu đầu tiên của Hà Nội. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của các vị thầy: Nguyễn Tùng Lâm, Nguyễn Xuân Thi và đặc biệt là dưới sự hướng dẫn của hai huấn luyện viên Trung Quốc Phan Hán Quang và Trần Húc Hồng, Thúy Hiền đã có những tiến bộ vượt bậc.

Chỉ 1 năm sau, năm 1993, tại giải vô địch thế giới lần thứ 2 tổ chức tại Malaysia, Nguyễn Thúy Hiền khi đó mới 14 tuổi đã được chọn vào thành phần đội tuyển Việt Nam thi đấu ở nội dung [taolu] (biểu diễn). Lần đầu tiên tham dự một giải tầm cỡ quốc tế, cô đã được sự động viên của thầy cô và các anh chị trong đoàn để vượt qua những lo âu, áp lực, hoàn tất hai bài thi xuất sắc mang về cho Wushu Việt Nam một huy chương vàng Đao thuật và một huy chương bạc Trường quyền, bên cạnh một huy chương vàng môn Tán thủ của Mai Thanh Ba và một huy chương đồng Tán thủ của Vũ Văn Thường.
Sự kiện này đã đưa Thúy Hiền vào lịch sử thể thao Việt Nam với tư cách người đầu tiên đoạt được huy chương vàng thế giới. Trở về nước, Thúy Hiền đã được Chính phủ tặng thưởng Huân chương lao động hạng 3.

Năm 1994, Thúy Hiền tham gia thi đấu Wushu tại Asiad nhưng thất bại. Khi về nước, lấy phương châm "thất bại là mẹ của thành công", cô ra sức tập luyện nhiều hơn với những đợt tập huấn tại Trung tâm huấn luyện vận động viên cấp cao ở Hà Nội cũng như tại Quảng Tây (Trung Quốc)

Sang năm 1995 được xem là năm bội thu huy chương của Thúy Hiền. Tại giải Wushu Đông Nam Á tổ chức tại Hà Nội, cô giành 2 huy chương vàng môn Đao thuật và Trường quyền. Cùng năm này, cô còn được cử tham dự giải vô địch thế giới Wushu tổ chức tại Baltimore, Hoa Kỳ và ở giải này, do đối đầu cùng vận động viên Trung Quốc nên cô chỉ chiếm được một huy chương bạc và hai huy chương đồng. Từ đây hình ảnh Thúy Hiền đã trở nên quen thuộc đối với những người hâm mộ thể thao nói chung và Wushu nói riêng.

Năm 1996 Thúy Hiền được đưa sang tập huấn tại Quảng Châu (Trung Quốc) trong một thời gian khá dài. Cũng trong năm này, cô tham gia thi đấu một lần tại giải vô địch Wushu châu Á tổ chức ở Philipines, đoạt một huy chương vàng Đao thuật và một huy chương bạc Trường quyền.

Năm 1997 cô lại đoạt 2 huy chương vàng về đao thuật và trường quyền tại SEA Games 19 tổ chức tại Indonesia và chỉ khoảng 20 ngày sau, tại giải vô địch thế giới Wushu tổ chức ở Roma, Ý, cô lại đạt 1 huy chương vàng Thương thuật và hai huy chương bạc Đao thuật, Trường quyền. Với thành tích đó, cô được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng 2 và được bình chọn là vận động viên xuất sắc nhất Việt Nam năm 1997.

Năm 1999, cô giành huy chương vàng môn trường quyền và huy chương bạc môn đao và thương trong giải vô địch thế giới lần thứ 5.

Năm 2001 được đánh giá là một trong những năm bội thu huy chương vàng của Thúy Hiền. Tại SEA Games 21 tổ chức năm 2001, cô giành được 3 huy chương vàng. Cũng trong năm này cô giành tiếp 3 huy chương vàng tại giải vô địch thế giới Wushu tại Armenia.

Năm 2003, cô tiếp tục giành huy chương vàng môn đao thuật tại giải vô địch thế giới lần thứ 7 tổ chức tại Ma Cao, Trung Quốc.

Nguyễn Thúy Hiền đã luôn là niềm hy vọng vàng cho đoàn thể thao Việt Nam tại SEA Games, ASIAD, Giải vô địch Wushu Đông Nam Á, châu Á hay Thế giới trong suốt một thời tuổi trẻ tập luyện và thi đấu. Ánh mắt, nét mặt, động tác dứt khoát, sự kiên định và cố gắng không mệt mỏi là lý do giúp Thúy Hiền liên tục là trụ cột của đội wushu trong nhiều năm.

Từ năm 2005 cô đã nghỉ thi đấu và trở thành huấn luyện viên, trọng tài môn Wushu cho Sở thể dục thể thao Hà Nội.

Giải thưởng
Ngoại trừ một giải đấu duy nhất Thúy Hiền không đạt huy chương vàng là Đại hội thể thao châu Á Asiad 1994, tổng cộng cô đã giành được 7 huy chương vàng thế giới, 2 huy chương vàng châu Á, 2 huy chương vàng Đông Nam Á, và là vận động viên wushu Việt Nam giành nhiều huy chương vàng nhất tại các kỳ SEA Games với 8 lần bước lên bục cao nhất.

Thúy Hiền đã 6 lần đoạt danh hiệu Vận động viên tiêu biểu trong năm của thể thao Việt Nam (các năm 1993, 1996, 1997, 1998, 1999, 2001), được Nhà nước Việt Nam trao đủ bộ Huân chương Lao động hạng nhất, nhì, ba.

Cô cũng được chọn là vận động viên đại diện cho thể thao Việt Nam rước đuốc trong lễ khai mạc SEA Games 22 (2003) tại sân vận động Mỹ Đình.

Thông tin khác
Ít ai biết rằng đằng sau những danh hiệu rực rỡ đó của Thúy Hiền là sự nỗ lực vượt qua những khó khăn nhiều lúc tưởng không thể vượt qua của cuộc sống riêng tư. Thúy Hiền không có sức khỏe như các võ sĩ khác, cơn đau dạ dày, đau thần kinh tọa luôn hành hạ cô, một phần do hậu quả của việc chấn thương đốt sống cổ, đốt sống lưng do luyện tập liên miên. Vì thế, Hiền xinh đẹp nhưng xanh xao, có lúc cô chỉ còn nặng 40 kg sau mỗi đợt uống thuốc giảm đau, nhưng vẫn gồng mình bước ra thảm đấu.

Năm 2002, Thúy Hiền lập gia đình với ca sĩ Anh Tú và hai người đã có hai người con gái (Linh Nhi và Nhi Lam). Tuy nhiên sau 4 năm chung sống, 2 người đã ly hôn. Ngoài việc tiếp tục sự nghiệp Wushu thông qua truyền dạy thế hệ trẻ, cô cũng từng hợp tác với chị mình là Nguyễn Thúy Vinh mở hai cửa hàng thời trang tại Hà Nội

Điện ảnh
Năm 2016, Thúy Hiền cùng chị là Thúy Vinh được mời tham gia đóng phim Nữ đại gia của đạo diễn Lê Văn Kiệt. Phim có sự tham gia diễn xuất của MC hải ngoại Nguyễn Cao Kỳ Duyên, Trương Quỳnh Anh. Trước đó, cô từng được Johnny Trí Nguyễn ngỏ ý mời tham gia phim Dòng máu anh hùng công chiếu năm 2007 nhưng không thành vì sinh con.

Chú thích

Tham khảo
 Nguyễn Thúy Hiền - viên ngọc bích của Wushu Việt Nam (bài do võ sư Hồ Tường chấp bút), Sổ Tay võ thuật, số 52, tháng 4 năm 1998

Liên kết ngoài

 Nguyễn Thúy Hiền “Cô gái vàng” ANHTHU, báo Hànộimới 8:53 17/06/2007 Lưu trữ trên Vothuat.net
 Dân thể thao làm kinh doanh Lan Phương, báo Thanh Niên 11/06/2005 20:07
 Nguyễn Thúy Hiền, cô gái vàng của thể thao Việt Nam 11/9/2001 | 09:54 GMT+7
  ProMedia xuất bản 23-06-2015

Người Hà Nội
Vận động viên Wushu Việt Nam
Huân chương Lao động
Nữ võ sĩ Việt Nam


title: Cyclogomphus gynostylus

text:
Cyclogomphus gynostylus là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Nó là loài đặc hữu của Sri Lanka. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi, khu vực trữ nước, và kênh đào và mương rãnh. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Bedjanic, M. 2005. Cyclogomphus gynostylus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Chuồn chuồn ngô Sri Lanka
G
Động vật được mô tả năm 1926


title: Labdia deliciosella

text:
Labdia deliciosella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Úc, bao gồm Bắc Úc, Queensland và New South Wales.

Sải cánh dài khoảng 20 mm. bướm lớn có cánh trước màu vàng với một khu vực màu nâu lớn tại các cuống có có chứa các dải màu kim loại mỏng màu xanh biển. Đầu mút cánh màu đen.
Ấu trùng đục thân câyf Acacia perangusta các mụn cây của loài Eriosoma lanigerum ở Malus pomone.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Labdia


title: Gia tộc Bush

text:
Đến từ thành phố Colombus, tiểu bang Ohio, Gia tộc Bush trong thế kỷ 20 đã trở thành một gia tộc thành đạt trên chính trường Hoa Kỳ. Vào tháng 1 năm 2005, tạp chí The Economist miêu tả gia tộc này như là một trong những "vương triều" thành công nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Gia phả
Sau đây là gia phả được cho là chính xác của gia tộc Bush:
 George Bush (1796-1859) một học giả chuyên ngành Kinh Thánh và là một người họ hàng xa.
 James Smith Bush (1825–1889) cha của Samuel P. Bush
 Samuel P. Bush (1863-1948), cố vấn thân cận của Tổng thống Herbert Hoover, chủ tịch Hiệp hội các nhà chế tạo toàn quốc và một nhà công nghiệp quan trọng của thành phố Columbus.
Prescott Bush (1895-1972), con trai của Samuel P. Bush, thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đại diện cho tiểu bang Connecticut.
Prescott Bush, Jr. (1922-2010), con trai đầu lòng của Prescott Bush, từng là Giám đốc Văn phòng thương mại Hoa Kỳ-Trung Hoa. Ông là anh trai của George H. W. Bush.
 George H. W. Bush (1924-2018), con trai thứ hai của Prescott Bush, tổng thống thứ 41 của Hoa Kỳ, Phó Tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ, thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đại diện cho tiểu bang Texas, đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hợp Quốc và là giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA).
George W. Bush (sinh năm 1946), con trai đầu lòng của George H. W. Bush, tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ và là thống đốc thứ 46 của tiểu bang Texas.
 Barbara Pierce Bush và Jenna Bush Hager (sinh năm 1981), hai con gái của George W. Bush.
 Pauline Robinson Bush (1949-1953), con thứ hai và là con gái trưởng của George H.W. Bush, đã chết vì bệnh bạch cầu.
 Jeb Bush (sinh năm 1953), con trai thứ hai của George H.W. Bush, thống đốc thứ 43 của tiểu bang Florida.
 George P. Bush (sinh năm 1976), con trai của Jeb Bush và là cháu ruột của George W. Bush, theo học tại Đại học Rice. Được xem là một ứng cử viên triển vọng cho chức vụ Tổng thống Hoa Kỳ, mặc dù theo quy định của Hiến pháp Hoa Kỳ, đến năm 2012 cậu ấy mới đủ tuổi để ra tranh cử.
 Jeb Bush, Jr.
 Noelle Bush
 Neil Bush (sinh năm 1955), con trai thứ ba của George H. W. Bush, em trai của George W. Bush.
 Lauren Bush Lauren (sinh năm 1984), người mẫu cho thương hiệu thời trang Tommy Hilfiger.
 Pierce Bush
 Ashley Bush
 Marvin Bush (sinh năm 1956), một doanh nhân và là nhà đầu tư, con trai thứ tư của George H. W. Bush, em trai của George W. Bush.
 Marshall Bush, con gái của Marvin.
 Walker Bush, con trai của Marvin.
 Dorothy Bush (sinh năm 1959), con gái thứ hai của George H. W. Bush, em gái thứ hai của George W. Bush. Bà là con gái còn sống duy nhất của Tổng thống George H. W. Bush.
 Nancy Bush Ellis (sinh năm 1926), con thứ ba và là con gái duy nhất của Prescott Bush, em gái của George H. W. Bush.
 John Prescott Ellis (sinh năm 1948), con trai của Nancy Bush Ellis, em họ của George W. Bush, nhà tư vấn truyền thông, nhà tư vấn cho Voter News Service làm việc với kênh truyền hình FOX News suốt trong kỳ bầu cử tổng thống năm 2000, đài này đã từng tiết lộ rằng George W. Bush đắc cử tổng thống "quá sớm".
 Jonathan Bush (sinh năm 1931), con trai thứ tư của Prescott Bush, em trai của George H. W. Bush.
 Billy Bush (sinh năm 1971), con trai của Jonathan Bush, người hướng dẫn chương trình truyền hình Access Hollywood, em họ của Tổng thống George W. Bush.
William H. T. Bush (sinh năm 1938), con trai thứ năm và là con út của Prescott Bush, em trai của George H. W. Bush.

Tổ phụ

Obadiah Newcomb Bush
Obadiah Newcomb Bush (1797-1851) là cha của James Smith Bush (1825-1869), ông nội của Samuel Prescott Bush và Tổng thống George W. Bush.

Theo tác phẩm Đức tin của George W. Bush:

".....(Obadiah Newcomb Bush) rời bỏ gia đình suốt trong cuộc chiến năm 1812, trở thành hiệu trưởng một trường học, bị mê hoặc bởi cơn sốt vàng nên tìm đến California trong đợt đổ xô tìm vàng năm 1849. Hai năm sau, ông cố trở về quê hương, tìm lại gia đình và đưa họ về miền tây. Nhưng ông chết giữa đường, được an táng trong lòng đại dương, để lại vợ và bảy người con bơ vơ tại Rochester, tiểu bang New York".

Timothy Bush Jr.
Timothy Bush Jr. (1761-1850) là cha của Obadiah Newcomb Bush. Timothy kết hôn với Lydia Newcomb, con gái của Daniel và Elizabeth May vào ngày 26 tháng 7 năm 1791 tại Penfield, New York (Lydia Newcomb sinh ngày 28 tháng 4 năm 1763 và chết ngày 14 tháng 9 năm 1835).

Timothy Bush
Timothy Bush (1735-1815 tại Springport, New York) là cha của Timothy Bush Jr. Timothy kết hôn với Deborah House, con gái của John House và Deborah Guild vào ngày 12 tháng 4 năm 1759 tại Hebron, tiểu bang Connecticut. (Deborah House sinh ngày 6 tháng 4 năm 1742 tại Lebanon, Connecticut và chết khoảng năm 1819 tại Springport, New York).

Richard Bush
Richard Bush (1696/1697-1732) là cha của Timothy Bush. Được cho là nhân vật lâu đời nhất còn biết đến trong gia tộc Bush tại Bắc Mỹ. Richard qua đời năm 1732 tại Bristol, Rhode Island. Ông kết hôn với Mary Fairbanks, con gái của Jeremiah Fairbanks và Mary Penfield. Mary Fairbanks sinh ngày 22 tháng 8 năm 1699 và qua đời ngày 7 tháng 5 năm 1743 tại Bristol, Rhode Island.

Mối quan hệ với các gia tộc danh tiếng khác

Anne Hutchinson
Nhà hoạt động tôn giáo độc lập tại tiểu bang Massachusetts Anne Hutchinson là một trong các tổ phụ của gia tộc Bush.

Gia tộc Pierce
Franklin Pierce (1804-1869), Tổng thống thứ 14 Hiệp chúng quốc Hoa Kỳ, có quan hệ họ hàng với Barbara Bush (nhũ danh Pierce), vợ của George H. W. Bush (tổng thống thứ 41) và mẹ của George W. Bush (tổng thống thứ 43).

Gia tộc Kerry
Edmund Reade (1563-1623) kết hôn với Elizabeth Cooke (sinh trước 1578-chết khoảng 1637). Họ có hai con gái: Margaret (1598-1672) và Elizabeth (1615-1672). Margaret là tổ phụ trực hệ của Goerge W. Bush trong khi Elizabeth là tổ phụ trực hệ của John Kerry, đối thủ của Bush trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2004. Như vậy, Bush và Kerry là anh em họ đời thứ tám.

Đọc thêm
George W. Bush
Gia tộc Kennedy

Tham khảo

Liên kết ngoài
George W. Bush Family Tree
New York Times: A Bush Dynasty Begins To Look Real
CNN: Victory restores Bush dynasty to Washington
Guardian The Bush dynasty and the Cuban criminals
Village Voice: The Kennedy Dynasty vs. the Bush Dynasty
Cincinnati Enquirer: Cheney's health beside the point in Bush dynasty
St. Petersburg Times(FL): The Bush dynasty parties on
Bush41 and Bush43 info on possible Native American ancestry

Gia tộc Mỹ gốc Anh
Gia tộc Mỹ gốc Đức
Gia tộc Mỹ gốc Hà Lan
Gia tộc kinh doanh Hoa Kỳ

Gia tộc chính trị Hoa Kỳ
Gia tộc tổng thống Hoa Kỳ
Gia phả học Mỹ
Đảng viên Đảng Cộng hòa Texas
Đảng viên Đảng Cộng hòa Florida


title: Anh đào

text:
Anh đào (Cherry) là một loại quả của nhiều loại thực vật thuộc chi Prunus và là một quả hạch.

Hoa anh đào (Sakura) là hoa của các loài thực vật thuộc phân chi anh đào này; đặc biệt là của loài Prunus serrulata và một số loài khác chuyên để làm cảnh. Còn anh đào lấy quả bán thương mại được lấy từ các giống cây trồng của một số loài, hầu hết là các giống thuộc hoặc lai với các loài  Prunus avium ngọt và Prunus cerasus chua. Tên gọi 'anh đào' cũng đề cập đến cây và gỗ của nó, và đôi khi được áp dụng cho hạnh nhân và cây có hoa tương tự trong chi Prunus, như trong "anh đào cảnh" hoặc "hoa anh đào". Anh đào dại có thể đề cập đến bất kỳ loài anh đào nào nằm ngoài phạm vi đất canh tác, mặc dù Prunus avium thường được gọi cụ thể bằng cái tên "anh đào dại" ở quần đảo Anh.

Đây là cây ăn quả khó trồng và khó sống.

Lịch sử

Anh đào dại có phạm vi trải rộng khắp Châu Âu, Tây Á và một phần Bắc Phi, loại quả này đã được con người tiêu thụ trên mọi phạm vi sống của nó kể từ thời tiền sử. Một giống anh đào trồng trọt được ghi nhận là đã được Lucius Licinius Lucullus mang đến Rome từ đông bắc Anatolia (còn được gọi là vùng Pontus) vào năm 72 trước Công nguyên.

Anh đào đã được giới thiệu đến Anh tại Teynham, gần địa điểm Sittingbourne ở Kent theo lệnh của Henry VIII, vị vua đã nếm thử chúng ở vùng Flanders.

Anh đào được đưa đến Bắc Mỹ khá sớm, tại khu định cư Brooklyn, New York (khi đó được gọi là "New Netherland") thời điểm đó khu vực này thuộc chủ quyền của Hà Lan. Các thương nhân đã thuê hoặc mua đất để trồng các vườn cây ăn quả và vườn sản xuất", Cornelis van Tienhoven chứng nhận rằng ông đã tìm thấy 12 cây táo, 40 cây đào, 73 cây anh đào, 26 cây xô thơm... đằng sau ngôi nhà mà Anthony Janszoon van Salee (người từ Salee [Maroc, Châu Phi]) bán cho Barent Dirksen [Người Hà Lan], ... ANNO ngày 18 tháng 6 năm 1639."

Trồng trọt

Các giống anh đào được trồng trọt là từ nhóm anh đào ngọt (P. avium) hầu hết các giống anh đào đều thuộc nhóm này, ngoài ra còn có anh đào chua (P. cerasus), chúng được sử dụng chủ yếu để nấu ăn. Cả hai nhóm đều có nguồn gốc ở Châu Âu và Tây Á, thường không thụ phấn chéo. Một số loài anh đào khác mặc dù có quả ăn được nhưng lại không được trồng rộng rãi để tiêu thụ, ngoại trừ các vùng Bắc Âu, nơi đây hai loài chính không thể phát triển. Việc tưới, phun thuốc thực vật, sử dụng nhân công, và do bị thiệt hại bởi mưa và mưa đá khiến giá bán anh đào tương đối đắt đỏ. Tuy nhiên, nhu cầu về loại trái cây này vẫn cao. Trong sản xuất thương mại, anh đào chua đôi khi là anh đào ngọt được thu hoạch bằng cách sử dụng "máy lắc" cơ giới hóa. Việc hái bằng tay cũng được thực hiện rộng rãi đối với thu hoạch quả anh đào ngọt và chua nhằm tránh làm hỏng cả quả và cây.

Các gốc ghép phổ biến bao gồm Mazzard, Mahaleb, Colt và Gisela Series, một loại gốc ghép lùn tạo ra những cây nhỏ hơn đáng kể so với những cây anh đào khác, chúng chỉ cao từ 8 đến 10 feet (2,5 đến 3 mét). Anh đào chua không cần cây cung cấp phấn hoa, trong khi một số giống anh đào ngọt có khả năng tự sinh sản.

Một cây anh đào sẽ mất từ ba đến bốn năm sau khi được trồng trong vườn để có thể ra quả vụ đầu tiên và mất tất cả bảy năm để đạt được độ sinh trưởng đầy đủ hoàn toàn.

Mùa sinh trưởng
Giống như hầu hết thực vật vùng ôn đới, cây anh đào cần thời gian lạnh nhất định mỗi năm để phá vỡ trạng thái ngủ, để nở hoa và tạo quả. Số giờ lạnh cần thiết tùy thuộc vào giống cây. Do yêu cầu thời tiết lạnh giá này, không có giống cây thành viên nào của chi Prunus có thể phát triển ở vùng khí hậu nhiệt đới. (Xem phần "sản xuất" để biết thêm thông tin về các yêu cầu làm lạnh)

Anh đào có mùa sinh trưởng ngắn và có thể phát triển ở hầu hết các vĩ độ ôn đới. Anh đào nở hoa vào tháng 4 (ở Bắc bán cầu) và mùa cao điểm thu hoạch anh đào là vào mùa hè. Ở khu vực Nam Âu là vào tháng 6, ở Bắc Mỹ vào tháng 6, ở Anh vào giữa tháng 7 và ở miền nam British Columbia (Canada) là từ tháng 6 đến giữa tháng 8. Ở nhiều vùng của Bắc Mỹ, chúng là một trong những loại quả cây đầu tiên ra hoa và chín vào giữa mùa Xuân.

Ở Nam bán cầu, anh đào thường ở cao điểm thu hoạch vào cuối tháng 12 và được kết nối với Giáng sinh. Giống anh đào 'Burlat' chín sớm vào đầu tháng 12, giống 'Lapins' chín vào gần cuối tháng 12 và giống 'Sweetheart' kết thúc muộn hơn một chút.

Sâu bệnh
Nhìn chung, anh đào là một loại cây ăn quả khó trồng và khó sống. Ở châu Âu, loài gây hại đầu tiên có thể nhìn thấy trong mùa sinh trưởng ngay sau khi hoa nở (vào tháng 4 ở Tây Âu) thường là rệp đen anh đào, chúng khiến lá ở đầu cành bị quăn lại, với các ổ ruồi đen tiết ra chất dính để thúc đẩy sự phát triển của nấm trên lá và quả. Ở giai đoạn đậu quả vào tháng 6-7 (Châu Âu), ruồi đục quả anh đào (Rhagoletis cingulata và Rhagoletis cerasi) đẻ trứng vào quả non, sau đó ấu trùng của chúng ăn vào thịt quả rồi thoát ra ngoài qua một lỗ nhỏ (đường kính khoảng 1 mm), và đây chính là điểm xâm nhập của nấm vào quả anh đào sau trời mưa. Ngoài ra, cây anh đào còn dễ bị nhiễm vi khuẩn, bệnh thối cytospora, bệnh thối nâu trên quả, bệnh thối rễ do đất quá ẩm ướt, bệnh thối ngọn và một số loại virus.

Các giống cây

Các giống sau đây đã đạt được Giải thưởng Garden Merit của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia:

Sản xuất

Năm 2014, sản lượng anh đào ngọt trên thế giới là 2,25 triệu tấn, trong đó Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất 20%. Các nhà sản xuất anh đào ngọt lớn khác là Hoa Kỳ và Iran. Sản lượng anh đào chua trên thế giới vào năm 2014 là 1,36 triệu tấn, dẫn đầu là Nga, Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ và Ba Lan.

Trung Đông

Các vườn anh đào thương mại chính ở Tây Á nằm ở Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Syria, Azerbaijan, Liban và Israel.

Châu Âu
Các vườn anh đào thương mại chính ở Châu Âu là ở Thổ Nhĩ Kỳ, Ý, Tây Ban Nha và các vùng Địa Trung Hải khác, và một mức độ nhỏ hơn ở các nước Baltic và nam Scandinavia.

Ở Pháp từ những năm 1920, những quả anh đào đầu tiên theo mùa thu hoạch vào tháng 4/tháng 5 từ vùng Céret (Pyrénées-Orientales), nơi đây các nhà sản xuất địa phương có một truyền thống kể từ năm 1932, là gửi thùng anh đào đầu tiên đến tổng thống Pháp.

Bắc Mỹ

Tại Hoa Kỳ, hầu hết anh đào ngọt được trồng ở các tiểu bang như Washington, California, Oregon, Wisconsin và Michigan. Các giống anh đào ngọt quan trọng bao gồm Bing, Ulster, Rainier, Brooks, Tulare, King và Sweetheart. Cả hai tiểu bang Oregon và Michigan đều cung cấp anh đào có màu vỏ sáng thuộc giống 'Royal Ann' cho quy trình trồng anh đào maraschino. Hầu hết anh đào chua (còn gọi là anh đào chua cay) được trồng ở Michigan, tiếp theo là Utah, New York và Washington. Anh đào chua bao gồm giống 'Nanking' và giống 'Evans'. Thành phố Traverse, tiểu bang Michigan được gọi là "Thủ đô Anh đào của Thế giới", tổ chức Lễ hội Anh đào Quốc gia và đã từng làm ra chiếc bánh anh đào lớn nhất thế giới. Khu vực nổi tiếng sản xuất anh đào chua cay ở phía bắc Michigan được biết đến là vùng "Vịnh Traverse".

Hầu hết các giống anh đào có yêu cầu lạnh từ 800 giờ trở lên, nghĩa là thời gian lạnh tối thiểu để phá vỡ trạng thái ngủ, ra hoa và đậu trái, mùa đông cần có ít nhất 800 giờ ở nhiệt độ dưới . Các giống anh đào "làm lạnh thấp" Minnie Royal và Royal Lee cần 300 giờ hoặc ít hơn, chúng yêu cầu thụ phấn chéo, trong khi giống Royal Crimson có khả năng tự sinh sản. Những giống cây này đã làm mở rộng phạm vi trồng anh đào đến các khu vực mùa đông ôn hòa ở miền nam Hoa Kỳ. Đây là một lợi ích cho các nhà sản xuất anh đào ngọt ở California, vì California là nhà sản xuất anh đào ngọt lớn thứ hai ở Mỹ.

Anh đào ngọt tự nhiên và không tự nhiên phát triển tốt trong địa phận tỉnh Ontario và British Columbia của Canada, một lễ hội hoa anh đào thường niên đã được tổ chức trong vòng bảy thập kỷ liên tiếp qua ở Thung lũng Okanagan thuộc thị trấn Osoyoos. Ngoài Okanagan, các vùng trồng anh đào khác của British Columbia là Thung lũng Similkameen và Thung lũng Kootenay, cả ba vùng cùng sản xuất 5,5 triệu kg anh đào hàng năm, chiếm 60% tổng sản lượng của Canada. Các giống anh đào ngọt ở British Columbia bao gồm 'Rainier', 'Van', 'Chelan', 'Lapins', 'Sweetheart', 'Skeena', 'Staccato', 'Christalina' và 'Bing'.

Úc
Ở Úc, anh đào được trồng ở tất cả các bang, ngoại trừ Lãnh thổ phía Bắc. Các vùng sản xuất chính nằm ở khu vực ôn đới thuộc New South Wales, Victoria, Nam Úc và Tasmania. Tây Úc đã hạn chế sản xuất tại các khu vực cao ở phía tây nam của tiểu bang. Các khu vực sản xuất chính bao gồm Young, Orange và Bathurst ở New South Wales, Wandin, Goulburn và thung lũng Murray ở Victoria, vùng Adelaide Hills ở Nam Úc, Huon và Derwent ở Tasmania.

Các giống thương mại chính theo thứ tự thời vụ bao gồm 'Empress', 'Merchant', 'Supreme', 'Ron', 'Chelan', 'Ulster', 'Van', 'Bing', 'Stella', 'Nordwunder', 'Lapins', 'Simone', 'Regina', 'Kordia' và 'Sweetheart'. Các giống mới đang được giới thiệu, bao gồm 'Staccato' cuối mùa và 'Sequoia' đầu mùa. Chương trình Nhân giống anh đào Úc đang phát triển một loạt các giống mới, và đang được đánh giá thử nghiệm.

Thị trấn Young của New South Wales được gọi là "Thủ đô Anh đào của Úc" và là nơi tổ chức Lễ hội Anh đào Quốc gia.

Giá trị dinh dưỡng
Quả anh đào ngọt chưa chín có 82% nước, 16% carbohydrates, 1% protein, và chất béo không đáng kể (bảng). Khi trái sống, anh đào ngọt cung cấp ít hàm lượng dinh dưỡng trên 100 g khẩu phần, vì chỉ có chất xơ và vitamin C ở mức vừa phải, trong khi các vitamin và khoáng chất vi lượng khác mỗi loại chỉ cung cấp dưới 10% Giá trị hàng ngày (DV) trên mỗi khẩu phần, tương ứng (bảng).

So với anh đào ngọt, anh đào chua chưa chín chứa nhiều hơn vitamin C trên 100 g (12% DV) khoảng 50%, và gấp 20 lần lượng vitamin A (8% DV), đặc biệt là beta-Carotene (bảng).

Rủi ro về sức khỏe
Những hạt nhân của quả anh đào, có thể tiếp xúc được khi nhai hoặc bốc vỏ cứng, chúng có chứa amygdalin, một chất hóa học giải phóng hợp chất độc tố hydrogen cyanide khi nuốt phải. Anh đào có thể an toàn để ăn nếu các hạt quả của chúng được giữ nguyên và không nuốt phải.

Các mục đích sử dụng khác
Gỗ anh đào được đánh giá cao bởi màu sắc đa dạng và thớ thẳng trong việc sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ, đặc biệt là bàn làm việc, bàn, ghế.

Thư viện ảnh
 Quả

 Hoa

Chú thích

Liên kết ngoài

Cây thuốc

Cây thuốc châu Á
Cây thuốc châu Âu
Cây thuốc châu Phi


title: (217642) 1997 UD22

text:
{{DISPLAYTITLE:(217642) 1997 UD22}}(217642) 1997 UD22 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 31 tháng 10 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 217001–218000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Oscaecilia equatorialis

text:
Oscaecilia equatorialis là một loài lưỡng cư thuộc họ Caeciliidae.
Đây là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, vườn nông thôn, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.

Chú thích

Tham khảo
 Coloma, L.A., Ron, S., Cisneros-Heredia, D., Almandáriz, A. & Wilkinson, M. 2004. Oscaecilia equatorialis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Oscaecilia
Động vật lưỡng cư Ecuador


title: Stigmella fervida

text:
Stigmella fervida là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Nga (Primorskiy Kray) và Trung Quốc (Heilongjiang).

Sải cánh dài 4.2-5.4 mm. Có hai lứa trưởng thành một năm. Con trưởng thành bay vào tháng 6-July và một lần nữa vào spring, although this second generation is only from larvae.

Ấu trùng ăn Quercus mongolica. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae (Lepidoptera) in China, 1. Introduction và Stigmella (Schrank) feeding on Fagaceae

F


title: Imbricaria bicolor

text:
Imbricaria bicolor là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Imbricaria


title: Conus angioiorum

text:
Conus angioiorum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

angioiorum


title: Tillandsia caulescens

text:
Tillandsia caulescens là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Bolivia.

Giống
 Tillandsia 'Pink Surprise'

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009
BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

C
Thực vật Bolivia


title: Kryvyi Rih

text:
Kryvyi Rih (tiếng Ukraina: Кривий ріг) là một thành phố nằm trong tỉnh Dnipropetrovsk của Ukraina. Thành phố Kryvyi Rih có diện tích km2, dân số theo điều tra thời điểm năm 2022 là 603.904 người. Đây là thành phố lớn thứ 8 tại Ukraina.

Những người nổi tiếng tại đây
Volodymyr Zelenskyy sinh năm 1978, Tổng thống hiện tại của Ukraina.

Olena Zelenska, Đệ nhất phu nhân Ukraina và là vợ của Tổng Thống Zelenskyy.

Palvo Lazarenko, Thủ Tướng thứ 5 của Ukraina năm 1996-97.

Khí hậu

Tham khảo

Thành phố của Ukraina
Tỉnh Dnipropetrovsk
Khởi đầu năm 1775


title: Amphitecna molinae

text:
Amphitecna molinae là một loài thực vật]] thuộc họ Bignoniaceae. Loài này có ở El Salvador, Honduras, và Nicaragua.

Tham khảo

 Nelson, C. 1998. Amphitecna molinae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Amphitecna


title: KIA (định hướng)

text:
KIA có thể là:
 KIA, một công ty sản xuất ô tô của Hàn Quốc.
 Dạng viết tắt của cụm từ Killed In Action được do quân đội Mỹ dùng để chỉ Hy sinh/Chết Trong Chiến Đấu.


title: Cuộn Helmholtz

text:
Cuộn Helmholtz, do Hermann von Helmholtz sáng chế ra vào năm 1849, là hai vòng dây dẫn điện có mục đích tạo ra từ trường đều ở giữa hai vòng dây, khi cho dòng điện chạy qua các vòng dây.

Lịch sử
Trước kia, điện kế thường dùng cuộn dây hình vuông hay chữ nhật khiến cho kim nam châm không quay trong một từ trường đều. Để cải thiện điều này, Hermann von Helmholtz đã nghĩ ra một loại điện kế khác. Ông dùng tới hai cuộn dây giống nhau và một kim chỉ thị gắn vào kim nam châm. Tuy nhiên, điều này còn gặp trở ngại vì trọng lượng của kim tăng lên. Sau đó, cũng vào năm 1849, Wilhelm Weber đã dùng tới một gương nhỏ gắn vào kim nam châm, phương pháp này được nhiều người xác nhận là thích hợp.

Mô tả

Cuộn Helmholtz có hai vòng tròn dẫn điện giống nhau đặt đối xứng quanh một trục chung, cách nhau một khoảng cách đúng bằng bán kính của các vòng tròn. Thực ra, một khoảng cách lớn hơn như thế chút xíu giúp làm tăng độ đồng đều của từ trường giữa hai cuộn. Mỗi vòng tròn mang dòng điện giống nhau chạy theo cùng chiều. Vùng có hình trụ nằm tại tâm đối xứng có kích thước khoảng 1/5 đường kính của các vòng tròn sẽ có từ trường khá đều.

Công thức

Từ trường chính xác nằm giữa các cuộn dây có công thức khá phức tạp, liên quan đến các hàm Bessel. Tuy nhiên có thể tính gần đúng từ trường tại tâm đối xứng. Nếu bán kính các vòng là R, số vòng dây trong mỗi cuộn là n còn cường độ dòng điện chạy trong các cuộn là I, thì mật độ từ thông tại điểm chính giữa hai cuộn là B tính bởi

 là độ từ thẩm (1,26×10−6 Tm/A)

Ứng dụng
Cuộn Helmholtz, cùng với các thiết kế tương tự như solenoid, cuộn Maxwell,..., được ứng dụng để tạo ra những từ trường theo ý muốn, trong thí nghiệm điện từ học hay trong các máy móc cần đến từ trường được điều khiển ở độ chính xác cao, như trong máy chụp cộng hưởng từ hạt nhân.

Xem thêm
Solenoid
Cuộn Maxwell

Tham khảo

Thiết bị từ học
Hermann von Helmholtz
Helmholtz


title: Sanada Yukimura

text:
Sanada Yukimura (真田 幸村, "Chân Điền Hạnh Thôn") (1567 — 3 tháng 6 năm 1615), tên đầy đủ là Sanada Saemon-no-suke Nobushige (真田 左衛門佐 信繁, "Chân Điền Tả Vệ Môn Tá Hạnh Thôn"), còn được gọi là Sanada Nobushige (真田信繁, "Chân Điền Tín Phồn"), là một samurai sống vào cuối thời Chiến Quốc tại Nhật Bản. Ông là con của daimyō Sanada Masayuki và là em trai của daimyō Sanada Nobuyuki. Ông kết hôn cùng Akihime, con gái của Otani Yoshitsugu, sinh ra hai người con trai là Daisuke (Yukimura) và Daihachi (Morinobu) cùng nhiều người con gái khác. Ông được daimyō phiên Satsuma Shimazu Tadatsune mệnh danh là "Nhật Bản đệ nhất dũng sĩ".

Các trận đánh
Năm 1582, khi liên minh Oda-Tokugawa đập tan dòng họ Takeda, Yukimura ban đầu đi theo Oda Nobunaga nhưng sau sự kiện chùa Honnō, ông đi theo Toyotomi Hideyoshi và rất được Hideyoshi trọng dụng. Hideyoshi luôn coi Yukimura như một người thuộc dòng họ Toyotomi (Toyotomi Saemon-no-suke Nobushige).

Khi quân Tokugawa Ieyasu tấn công Uesugi Kagekatsu, dòng họ Sanada cũng tham gia vào trận chiến. Lý do cho đến nay vẫn còn là ẩn số, nhưng có nhiều khả năng Masayuki muốn phô trương uy danh của dòng họ Sanada hoặc là trong thời gian đó Tokugawa Ieyasu đã nghi ngờ sự trung thành của dòng họ Sanada. Năm 1600, Ishida Mitsunari chống lại Ieyasu, Masayuki và Yukimura đã đi theo quân đội phía tây của Mitsunari, còn Nobuyuki thì lại tham gia quân đội phía đông của Tokugawa. Theo giả định thì đây là chủ ý của Masayuki, rằng dù bên nào thắng thì nhà Sanada vẫn tồn tại.

Khi Tokugawa Hidetada đem quân từ Nakasendo tấn công thành Ueda, Yukimura cùng với cha mình đã tử thủ ở thành Ueda. Chỉ với 2000 quân, Yukimura đã đẩy lùi 40.000 quân của Hidetada. Thành Ueda phòng thủ thành công, điều này đã khiến cho Hidetada mất tập trung và sau này không kịp tới tiếp viện được ở trận Sekigahara. Chính điều này đã khiến cho dòng họ Tokugawa rơi vào sự nguy hiểm.

Sau trận Sekigahara, Masayuki và Yukimura đầu hàng nhà Tokugawa, nhưng nhờ Nobuyuki, cha con ông chỉ bị lưu đày ra Kudoyama thuộc vùng Kii. Masayuki mất tại đây năm 1611.Nhà Tokugawa thay Toyotomi tiếp quản quyền Shogun. Quan hệ giữa hai gia tộc Toyotomi và Tokugawa trở nên căng thẳng. Khi trốn thoát khỏi Kudoyama, Yukimura đã tham gia quân của Toyotomi Hideyori ở Osaka theo lời kêu gọi để chuẩn bị cho chiến tranh với dòng họ Tokugawa.

Trong thời gian thành Osaka bị vây hãm, Yukimura với 6.000 tay súng hỏa mai đã lập chiến tuyến phòng thủ ở phía nam thành Osaka, nổi tiếng với tên gọi Sanada Maru. Có một câu chuyện kể rằng, khi quân của Yukimura đang giáp chiến với quân đội của Tokugawa, ông đã một mình một ngựa tiến tới trước trướng của Tokugawa.

Dù với quân số lớn hơn, quân Tokugawa đã không thể hạ được thành Osaka. Ieyasu chuyển sang chiêu dụ quân lính trong thành phá đi chiến tuyến phòng thủ nảy và sau đó chiếm thành, bắt được Yukimura. Cuốn "Cuộc sống của Shogun Tokugawa Ieyasu" có kể lại rằng, khi bị bắt, Yukimura đã la lớn: "Ta là Sanada Yukimura, và ai cũng biết chỉ có ta mới có thể chiến đấu với ngươi đến hơi thở cuối cùng", rối ông chấp nhận bị giết, có người nói ông đã chiến đấu tới chết. Sanada Yukimura được chôn cất tại Osaka.

Truyền thuyết
Theo truyền thuyết, trong thời gian thành Osaka bị bao vây, đã có 10 vị anh hùng tham chiến được gọi là "Sanada Thập Dũng Sĩ" (tiếng Nhật: 真田十勇士, Jyuyuushi, Jūyūshi), đó là những tốp ninja gồm:

Sarutobi Sasuke
Kirigakure Saizo
Miyoshi Seika
Miyoshi Isa
Anayama Kosuke
Unno Rokuro
Kakei Juno
Nezu Jinpachi
Machizuki Rokuro
Yuri Kamanosuke

Tham khảo

 Google Book
Osaka 1615 The Last Battle of the Samurai: Stephen Turnbull
Samurai Warlords: The Book of the Daimyo: Stephen Turnbull
boku wa tomadachi: episode 6

Liên kết ngoài
 Statue of Sanada Yukimura in Osaka, Japan

Sinh năm 1567
Mất năm 1615
Daimyo
Thời kỳ Azuchi-Momoyama
Thời kỳ Edo
Samurai


title: Lackrana

text:
Lackrana là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Macrotarsipus albipunctus

text:
Macrotarsipus albipunctus là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở Myanmar và miền trung Việt Nam. Cũng có ghi nhận từ Kenya và Malawi.

Sải cánh dài 22–24 mm.

Chú thích

Tham khảo

Macrotarsipus
Côn trùng Malawi


title: Zomergem

text:
Zomergem là một đô thị tọa lạc ở the Flanders và trong tỉnh Oost-Vlaanderen, ở Bỉ. Đô thị này bao gồm các thị xã Oostwinkel, Ronsele và Zomergem proper. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Zomergem có tổng dân số 8.011 người. Tổng diện tích là 38,78 km² với mật độ dân số là 207 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức  - Chỉ bằng tiếng Hà Lan

Đô thị của Oost-Vlaanderen


title: Calliostoma margaritissimum

text:
Calliostoma margaritissimum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliostomatidae.

Chú thích

Tham khảo

M


title: Andrena carlini

text:
Andrena carlini là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1901


title: Cryptonychus kolbei

text:
Cryptonychus kolbei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Cryptonychus


title: Tipula schwarzmaieri

text:
Tipula schwarzmaieri là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Agrypnus modestus

text:
Agrypnus modestus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Kumarghat

text:
Kumarghat là một thị xã và là một nagar panchayat của quận North Tripura thuộc bang Tripura, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kumarghat có dân số 11.591 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Kumarghat có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Kumarghat, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tripura


title: Sarzay

text:
Sarzay là một xã ở tỉnh Indre ở miền trung nước Pháp. Xã này có diện tích 18,3 km², dân số năm 1999 là 319 người. Khu vực này có độ cao trung bình 220 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

Xã của Indre


title: Hypnomorphus confusus

text:
Hypnomorphus confusus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Hypnomorphus


title: Xandros

text:
Xandros là một công ty sản xuất các Bản phân phối Linux và là nhà sản xuất của Xandros Desktop, một Bản phân phối Linux mang tính thương mại và có giao diện gần giống với Windows XP.

Công ty được thành lập vào năm 2001, có trụ sở tại thành phố New York và Ottawa, Ontario. Các bản phân phối của họ dựa trên Corel Linux (một bản phân phối dùng nền tảng Debian) được cung cấp bởi Tập đoàn Corel sau khi Corel quyết định ngừng kinh doanh các bản phân phối Linux.

Tham khảo

Công ty Linux
Bản phân phối dựa trên Debian
Bản phân phối Linux
Công ty ở Ottawa
Công ty ở New York
Công ty có trụ sở tại thành phố New York


title: Mirage (máy bay)

text:
Mirage là tên gọi của một loạt các máy bay phản lực quân sự khác nhau, được hãng chế tạo máy bay Dassault Aviation của Pháp sản xuất.

Các loại
Dassault Mirage III (1956)
Dassault Mirage IIIV (1965)
Dassault Mirage IV (1959)
Dassault Mirage 5 (1967)
Dassault Mirage 50 (1970s)
Dassault Mirage F1 (1973)
Dassault Mirage G (1970s)
Dassault Mirage 2000 (1978)
Dassault Mirage 4000 (1979)

Tham khảo

Máy bay chiến đấu Pháp
Máy bay phản lực
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự


title: Chùa Ishiyama Hongan

text:
là một pháo đài trọng yếu của lực lượng Ikkō-ikki, một nhóm tăng binh (sōhei) và nông dân chống lại chế độ samurai trị ở Nhật Bản. Chùa được khởi công xây dựng vào năm 1496, tọa lạc bên ở cửa sông Yodo, trên bờ biển nội địa Seto, ngay gần di chỉ của cố đố Naniwa, tỉnh Settsu. Các nhà khảo cổ học gần đây đã phát hiện ra rằng ngôi chùa được xây dựng trên nền của một cung điện xây dựng dưới thời Thiên hoàng Kōtoku.

Liên Như, người truyền giáo vĩ đại của Tịnh độ chân tông (Ikkō), an dưỡng tuổi già ở khu vực này năm 1496, mở đầu với hàng loạt sự kiện sẽ dấn đến việc định hình thành phố lớn thứ hai nước Nhật. Các tài liệu vào thời đó miêu tả khu vực nghỉ ngơi của ông là một khu vực đất dốc lớn (大坂, Ōzaka), là lần đầu tiên khu vực này được gọi bằng cái tên đó, sau này thay đổi một chút thành Osaka (大阪), rồi trở thành thành phố lớn thứ hai nước Nhật. Mặc dù, Rennyo muốn tìm một nơi biệt lập để nghỉ ngơi trong yên tĩnh, ông nhanh chóng thu hút nhiều người sùng đạo và đồ đệ. Ngôi chùa nhỏ mà Liên Như cho xây dựng dần được mở rộng và rất nhiều nhà cửa và công trình được dựng lên cho những cư dân mới. Khi Liên như qua đời ba năm sau đó, hình dáng và kích thước của chùa Ishiyama Hongan nói chung đã được định hình.

Sau khi chùa Yamashina Mido bị phá hủy năm 1532 ở Kyoto, chùa Ishiyama Hongan trở thành trung tâm của môn phái Ikkō, là nơi nảy nở môn phái Ikkō-ikki. Đóng góp của những người sùng đạo được thu thập thông qua hệ thống các người môi giới, chủ yếu đặt ở Sakai gần tỉnh Izumi.

Ngôi chùa-pháo đài được coi là không thể công phá, phần lớn là dựa vào vị trí và hướng của nó. Thêm nữa, khoảng một trăm nhà sư luôn canh gác bất kể ngày đêm, và hơn nữa một vạn người có thể triệu tập chiến đấu chỉ bằng một hồi chuông. Nhà sư ở trong pháo đài này không chỉ đến từ Osaka và các vùng phụ cần, và còn cả từ tỉnh mà các nhóm Ikko khởi phát, tỉnh Kaga và tỉnh Echizen. Các nhà sư có rất nhiều đồng minh, bao gồm gia tộc Mōri, người tiếp ứng cho pháo đài trong cuộc vây hãm, và, mỉa mai là, là cả Uesugi Kenshin và Takeda Shingen, cả hai đều là địch thủ của Oda Nobunaga; đơn giản chỉ để không rơi vào tay Nobunaga hay bị kẻ khác chiếm mất, họ đã trợ giúp đáng kể cho các nhà sư Ikki.

Chùa Hongan bắt đầu bị quân đội của Oda Nobunaga vây hãm vào năm 1576, nhưng, dựa vào vị thế gần biển, nó đã trụ vững được 11 năm, trở thành trận vây hãm lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản. Tháng 8 năm 1580, trụ trì Kōsa (Kennyo) bị thuyết phục đầu hàng, chấm dứt 11 năm cuộc vây hãm. Khi đầu hàng, toàn bộ kiến trúc trong thành bị đốt cháy. Theo vài nguồi, điều này do những người trong chùa thực hiện, làm cho Nobunaga không thu được gì khi tiêu diệt được môn phái Ikki. Mặc dù vài nhà sư đã chạy thoát được đến tỉnh Kaga, nhưng sự tiêu vong của chùa Ishiyama Hongan thực sự là một dấu chấm hết cho vai trò của giáo phái như một lực lượng quân sự.

Ba năm sau, Toyotomi Hideyoshi bắt đầu xây dựng thành Osaka trên nền chùa cũ.

Tham khảo

Sansom, George (1961). "A History of Japan: 1334-1615." Stanford: Stanford University Press.
Turnbull, Stephen (2003). 'Japanese Warrior Monks AD 949-1603'. Oxford: Osprey Publishing.

Xem thêm
Cuộc vây hãm Ishiyama Hongan-ji

Chùa Nhật Bản
Thời kỳ Edo
Khởi đầu năm 1496
Chấm dứt năm 1580


title: Gursahaiganj

text:
Gursahaiganj là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Kannauj thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Gursahaiganj có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 146 mét (479 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Gursahaiganj có dân số 35.752 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Gursahaiganj có tỷ lệ 50% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 57%, và tỷ lệ cho phái nữ là 43%. Tại Gursahaiganj, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Alexa

text:
Alexa có thể chỉ:

Công nghệ

 Amazon Alexa, một trợ lý ảo do Amazon phát triển
 Alexa Internet, một công ty con của Amazon.com cung cấp phân tích lưu lượng truy cập web
 Arri Alexa, một máy ảnh chuyển động kỹ thuật số

Người

 Alexa, tên và họ của một người
 Alexa, ca sĩ Hàn Quốc gốc Mỹ

Khác

 Alexa, một chi họ đậu
 Alexa, một kiểu chữ
 Kỳ lạnh giá ở Trung Đông năm 2013, còn gọi là Alexa
 One Night's Intoxication, một bộ phim Đức vào năm 1951 được phát hành tại Áo với tên gọi Alexa


title: Hexatoma preposita

text:
Hexatoma preposita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Cryptalaus yamato

text:
Cryptalaus yamato là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Nakane miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Cryptalaus


title: Tuyên ngôn nhân gian

text:
Tuyên ngôn nhân gian (Ningen-sengen, 人間宣言, Nhân gian tuyên ngôn) là một bản tuyên ngôn do Thiên hoàng Chiêu Hòa ban bố trong dịp phát biểu đầu năm mới vào ngày 1 tháng 1 năm 1946 theo yêu cầu của Tổng tư lệnh Quân đội Đồng minh chiếm đóng Nhật Bản là Douglas MacAthur. Trong bản tuyên ngôn, Thiên hoàng dựa theo Ngũ cái điều ngự thệ văn - tức năm lời tuyên thệ của triều đình Minh Trị năm 1868 - và sau đó tuyên bố rằng Thiên hoàng không phải là thần thánh như lâu nay triều đình vẫn tuyên truyền. Điều này đã dẫn đến sự thành lập của Hiến pháp Nhật Bản trong đó quy định Thiên hoàng là "biểu tượng của Quốc gia và của sự thống nhất của nhân dân."

Thực chất bản tuyên ngôn này không được chính thức đặt tên, cái tên "Tuyên ngôn nhân gian" chỉ là tên thông dụng của nó. Ngoài ra bản tuyên ngôn này còn có các tên khác như  và .

Nội dung
Việc công bố bản tuyên ngôn này là hành động cuối cùng của Thiên hoàng Chiêu Hòa với tư cách là người đứng đầu Đế quốc Nhật Bản - nên hiểu là một Nhật Bản trước khi có một thể chế dân chủ hơn sau đó. Các nước phương Tây đặc biệt chú ý một câu văn nằm ở đoạn cuối của Tuyên ngôn nhân gian:

Tạm dịch:

Ý nghĩa
Theo cách hiểu của Tổng tư lệnh Tối cao các lực lượng Đồng Minh đóng tại Nhật Bản - và cũng là cách hiểu truyền thống của phương Tây, bản tuyên ngôn này đã bác bỏ quan niệm xưa nay rằng Thiên hoàng Chiêu Hòa là con cháu của Thiên Chiếu Đại thần và thừa nhận rằng Thiên hoàng không phải là một vị thần sống. Ngay sau khi Thiên hoàng công bố bản tuyên ngôn, Thống tướng Douglas MacArthur tuyên bố rằng ông hài lòng với bản tuyên ngôn của Thiên hoàng và ông cho rằng đây là bằng chứng cho thành ý của Thiên hoàng trong tiến trình dân chủ hóa đất nước Nhật Bản.

Bản thân Thiên hoàng Chiêu Hòa vẫn kiên trì quan điểm rằng dòng dõi Hoàng tộc Nhật Bản là con cháu của Thiên Chiếu Đại thần. Trong tháng 12 năm 1945 Thiên hoàng nói với Kinoshita Micho, viên Phó Tổng Thị tùng của ông như sau:

Những ý kiến chỉ trích cách hiểu truyền thống của phương Tây - bao gồm cả ý kiến của Thiên hoàng Chiêu Hòa - cho rằng việc chối bỏ nguồn gốc thần thánh của Thiên hoàng không phải là mục đích của bản tuyên ngôn. Họ cho rằng vì trong phần đầu của bản tuyên ngôn, Thiên hoàng đã trích nguyên văn Năm lời tuyên thệ của Triều đình Minh Trị năm 1868, ý định thật của Thiên hoàng là muốn chứng tỏ cho mọi người là Nhật Bản đã được dân chủ hóa ngay từ Thời kỳ Minh Trị chứ không phải đợi quân đội nước ngoài vào chiếm đóng thì mới được họ dân chủ hóa. Ngay trong một buổi phỏng vấn báo chí ngày 23 tháng 8 năm 1977, Thiên hoàng Chiêu Hòa đã bày tỏ mong muốn rằng người dân Nhật Bản không nên bỏ quên niềm tự hào về đất nước mình. Cách hiểu "không chính thống" được cũng cố bằng một nhận xét của Tổng lý Đại thần Shidehara khi bản tuyên ngôn được xuất bản. Lời bình phẩm của ông này nhấn quá mạnh vào thời kỳ đầu của thời Minh Trị, khi nền dân chủ Nhật Bản chưa thật sư ra đời, và thậm chí không hề nhắc tới việc Thiên hoàng có từ bỏ nguồn gốc thần thánh hay không.

Reginald Horace Blyth và Harold Gould Henderson được cho là hai nhận vật đã góp nhiều công sức trong việc soạn thảo ra bản tuyên ngôn. Hai ông cũng là người góp công truyền bá Thiền tông và thơ haiku của Nhật Bản ra thế giới.

Xem thêm
 Douglas MacArthur
 Thế chiến thứ hai
 Quân đội Đồng Minh chiếm đóng Nhật Bản
 Hiện nhân thần

Chú thích

Tham khảo
 Dower, John W. (1999). Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II. New York: W. W. Norton. 10-ISBN 0-393-04686-9; 13-ISBN 978-0-393-04686-1; OCLC 39143090

Liên kết ngoài
 Bản tuyên ngôn nhân gian (bằng tiếng Anh và tiếng Nhật)

Nhật Bản năm 1946
Chế độ quân chủ Nhật Bản
Cuộc chiếm đóng Nhật Bản
Hoàng thất Nhật Bản


title: 639 Latona

text:
639 Latona

639 Latona là một tiểu hành tinh ở vành đai chính, thuộc nhóm tiểu hành tinh Eos. Nó được K. Lohnert phát hiện ngày 19.7.1907 ở Heidelberg và được đặt theo tên Latona trong thần thoại La Mã

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1907


title: Champigneul-sur-Vence

text:
Champigneul-sur-Vence  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Champigneulsurvence


title: Aniba vulcanicola

text:
Aniba vulcanicola là một loài thực vật]] thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Muriel, P. & Pitman, N. 2004. Aniba vulcanicola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Aniba
Thực vật đặc hữu Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Fohren-Linden

text:
Fohren-Linden là một đô thị thuộc huyện Birkenfeld, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 6,6 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Birkenfeld


title: Rừng ngập nước

text:
Rừng ngập nước là quần hệ phụ của rừng mưa nhiệt đới hình thành trên các điều kiện lập ngập nước hàng ngày hoặc từng chu kỳ: đầm lầy, cửa sông, ven biển.

Rừng ngập nước thường có một tầng, đôi thì có thêm tầng cây bụi, cây cỏ quyết và có thể xuất hiện dây leo, cây ký sinh thuộc nhóm thực vật ngoại tầng. Cây rừng có khả năng thích nghi bằng các hệ rễ đặc biệt như: rễ chống, rễ cà kheo, rễ đầu gối. Lá cây rừng ngập nước thường mọng nước, dày. Hạt cây thường này mầm trên cây trước khi rơi rụng.

Tổ thành loài thực vật của rừng ngập nước khá đơn giản, có khoảng 10 đến 12 họ thực vật có phân bổ tại rừng ngập nước. Ở mội địa lý và khí hậu khác nhau thì tổ thành rừng ngập nước sẽ khác nhau. Rừng ngập nước cũng có xu hướng hình thành tự nhiên các quần hợp, ưu hợp riêng biệt và biến đổi theo diễn thế sinh thái.

Phân loại
Rừng ngập nước có các kiểu phụ phân chia khác nhau.
Theo chế độ nước ngập: Rừng ngập nước theo thời kỳ và rừng ngập nước hàng năm.
Theo tính chất của nước:
 Rừng ngập nước mặn: Là loại hình rừng phát triển trên điều kiện đất ngập nước biển, đất mặn, tập trung chủ yếu ven biển, cửa sông. Rừng ngập mặn là loại rừng chuyển tiếp giữa hệ sinh thái rừng triều nhiệt đới với đất liền ở trong vùng còn chịu ảnh hưởng của thủy triều. Tổ thành loài chủ yếu là các cây thuộc họ Đước, họ Bần. xem thêm bài viết Rừng ngập mặn.
 Rừng ngập nước ngọt: Rừng đầm lầy, vùng ven sông, rừng lòng hồ thủy điện.
 Rừng ngập nước lợ: Phân bố chủ yếu ở của sông lớn, gồm các quần hệ thực vật ưa nước lợ.

Xem thêm
 Rừng Tràm
 Vườn quốc gia U Minh Hạ
 Rừng mưa Amazon
 Rừng Sác

Tham khảo

Rừng
Sinh thái học
Thủy văn học
Môi trường sống
Cây
Thực vật
Hệ sinh thái


title: Colostethus anthracinus

text:
Colostethus anthracinus là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Coloma, L.A., Ron, S., Grant, T. & Morales, M. 2004. Colostethus anthracinus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Colostethus
Động vật lưỡng cư Ecuador


title: Coristaca

text:
Coristaca là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Coristaca capsularia Razowski, 1992

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Cochylini


title: Lipotriches perlucida

text:
Lipotriches perlucida là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1911


title: Phân họ Cam đá

text:
Phân họ Cam đá (danh pháp khoa học: Pothoideae) là một phân họ thực vật có hoa trong họ Ráy (Araceae).

Các chi
Phân họ này bao gồm 4 chi là:
 Anthurium: Hồng môn
 Pedicellarum
 Pothos: Cam đá
 Pothoidium: Giả cam đá

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Mayo S.J., Bogner J., và Boyce J.C. (1998) The genera of Araceae project, Acta Botanica Yunnanica.
Bown Deni (2000). Aroids: Plants of the Arum Family [ILLUSTRATED]. Timber Press. ISBN 0881924857


title: Grancey-sur-Ource

text:
Grancey-sur-Ource  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Xã Grancey-sur-Ource nằm ở khu vực có độ cao trung bình từ 206 mét trên mực nước biển.
Thị trấn nằm ở tả ngạn sông Ource, sông chảy theo hướng tây bắc qua đông bắc thị trấn. Dân số theo điều tra năm 1999 của INSEE là 213 người.

Tham khảo

Granceysurource


title: Monolepta kanarensis

text:
Monolepta kanarensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Conus anemone

text:
Conus anemone là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

anemone
Động vật chân bụng Úc


title: Nguyễn Quang Toản

text:
Nguyễn Quang Toản  (chữ Hán: 阮光纘, 1783 – 1802), là vị hoàng đế thứ 3 và cuối cùng của Vương triều Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam. Ông là con trai của vua Quang Trung (Nguyễn Huệ), lên ngôi sau khi Nguyễn Huệ mất vào tháng 9 năm 1792 khi mới 10 tuổi. Trong thời gian trị vì, ông đã đặt 2 niên hiệu là Cảnh Thịnh và Bảo Hưng.

Quang Toản sau khi lên ngôi vì nhỏ tuổi, không có kinh nghiệm cai quản triều chính nên đã bị cậu ruột là Thái sư Bùi Đắc Tuyên chuyên quyền thâu tóm triều chính. Nội bộ Tây Sơn cũng từ đó mà lục đục, suy yếu, các tướng lĩnh tranh chấp quyền hành giết hại lẫn nhau. Nhân lúc Tây Sơn suy yếu, chúa Nguyễn ở Gia Định thừa cơ bắc phạt, sau 10 năm thì khôi phục sơn hà Đàng Trong, vua tôi Tây Sơn chạy ra miền bắc. Năm 1802, quân nhà Nguyễn tiến ra Bắc Hà, Cảnh Thịnh cùng triều đình đều bị bắt và đưa về xử lăng trì tại Huế. Cái chết của ông cũng đánh dấu sự chấm hết của nhà Tây Sơn.

Thân thế và cuộc sống ban đầu
Nguyễn Quang Toản còn có tên gọi khác là Nguyễn Trát, là con trai đích trưởng của vua Quang Trung. Mẫu thân ông là bà Phạm Thị Liên, Chánh cung Hoàng hậu của Quang Trung. Bà Phạm Thị Liên là chị em khác cha cùng mẹ với Thượng thư Bộ Hình Bùi Văn Nhựt và Thái sư Bùi Đắc Tuyên. Bà có với Quang Trung 3 trai, 2 gái, trong đó Quang Toản là Hoàng đích trưởng tử. Trước ông có một người anh trai tên là Quang Thuỳ do vợ thứ sinh ra, vì thế Quang Toản là người đúng đầu danh sách kế vị dù còn nhỏ tuổi. Trước kia vua Quang Trung sai một người tên là Phạm Văn Trị đóng giả mình đến chầu vua Càn Long nhà Thanh. Vua Càn Long nước Thanh khi đó tưởng Quang Thùy là con trưởng, bèn phong cho làm Thế tử, sau biết Thùy là con vợ thứ, mới đổi phong cho Toản, và ban cho Toản một cái ngọc đai bằng ngọc, hà đai bằng gấm. Nhận xét về Thái tử Quang Toản, vua Quang Trung có nói:
Thái tử là người có tư chất, nhưng tuổi hãy còn nhỏ.

Tháng 9 năm 1792, Nguyễn Huệ chết, di mệnh cho Trần Văn Kỷ và Trần Quang Diệu phò tá Thái tử, và thiên đô sang Nghệ An (Phượng Hoàng Trung Đô). Khi đó Quang Toản mới 10 tuổi lên ngôi, lấy niên hiệu là Cảnh Thịnh, sai Ngô Thời Nhiệm sang nước Tàu báo tang và cầu phong. Ngô Thời Nhiệm chưa ra khỏi cửa quan thì vua Thanh đã biết chuyện trước, sai quan Án sát Quảng Tây là Thành Lâm đến Bắc thành phong cho Quang Toản làm An Nam quốc vương, Quang Toản bèn sai người khác đóng giả mình để tiếp nhận. Sứ nhà Thanh biết chuyện nhưng cũng không có động thái gì.

Hoàng đế Đại Việt (triều Tây Sơn)

Lục đục nội bộ

Quang Toản lên kế ngôi khi mới 10 tuổi, không có khả năng nắm việc triều chính. Lấy anh là Quang Thùy làm Khang công, cai quản xứ Bắc Hà; Quang Hãn làm Tuyên công, coi việc ở Thanh Hóa; Nguyễn Văn Huấn và Lê Trung quản trấn Nghệ An. Ở tại triều đình, dùng cậu là Bùi Đắc Tuyên làm Thái sư quản đốc, xét đặt mọi việc chính trị, Phạm Công Hưng làm Thái úy nắm giữ việc quân. Trung thư phụng chính là Trần Văn Kỷ làm các việc ở Trung thư cơ mật, văn thư lệnh thị đều ủy thác hết cho Thiếu phó là Trần Quang Diệu. Hộ giá là Nguyễn Văn Huấn, Nội hầu là Nguyễn Văn Tứ, Tư lệ là Lê Trung thì trấn giữ Nghệ An. Đại tư khấu là Vũ Văn Dũng, Đại tư hộ là Nguyễn Văn Dụng, Thiếu bảo là Nguyễn Văn Danh, Đại tư mã là Ngô Văn Sở, Hình bộ thượng thư là Lê Xuân Tài, Tuần kiểm là Chu Ngọc Uyển, còn Tiết độ là Nguyễn Công Tuyết thì trấn giữ Bắc Thành. Bãi việc cấp tín bài, đình việc phái đi bắt dân lậu sổ.

Do Quang Toản tuổi còn nhỏ, chỉ thích chơi đùa, nên Bùi Đắc Tuyên được thể tác oai tắc phúc, làm điều bừa bãi, làm cho nhiều người căm ghét.. Nguyễn Nhạc ở Quy Nhơn nghe tin Nguyễn Huệ đã chết, bèn đem 300 người liêu thuộc cùng với em gái đến hỏi thăm, nhưng khi đến địa giới Quảng Ngãi thì bị quân Nguyễn Huệ ngăn trở, phải trở về, chỉ cho một mình em gái tới viếng.

Bấy giờ nhân khi nội bộ Tây Sơn anh em bất hòa, chúa Nguyễn Ánh từ Xiêm La về nước khôi phục cơ đồ, năm 1788 lấy lại Gia Định, năm 1790 lấy Bình Thuận và Diên Khánh. Từ đó trở đi, quân triều Nguyễn luôn luôn tiến đánh mặt bắc, thanh thế rất mạnh. Tình thế đất nước lúc đó được sách Hoàng Lê nhất thống chí thuật lại
Mười ba thừa tuyên ở Bắc Hà cũng đều ngẩng cổ trông chờ sự trung hưng của họ Nguyễn. Sự bại vong của nhà Tây Sơn, những người am hiểu tình thế đều nhìn thấy rõ ràng, nhưng riêng vua tôi nhà Tây Sơn thì vẫn không hay biết.

Năm 1793, chúa Nguyễn cất quân từ Gia Định tấn công Quy Nhơn, quân Nguyễn Nhạc tan vỡ. Nhạc khi đó đang bị bệnh, gửi thư đến Phú Xuân cầu cứu. Cảnh Thịnh sai Thái úy Phạm Công Hưng, Hộ giá Nguyễn Văn Huân, Tư lệ Lê Trung cùng Đại Tư mã Ngô Văn Sở đem 17.000 quân, 80 thớt voi, còn Đại thống lĩnh Đặng Văn Chân đem 30 chiếc thuyền, chia làm 5 đạo chi viện Quy Nhơn, quân Nguyễn bèn rút về. Các tướng Tây Sơn vào thành, thu lấy hết áo giáp, vũ khí và chiếm luôn thành. Nguyễn Nhạc giận, thổ huyết mà chết, làm vua được 15 năm. Cảnh Thịnh phong cho con Nhạc là Nguyễn Bảo làm Hiếu công, cắt huyện Phù Ly để làm ấp ăn lộc, gọi là Tiểu triều.

Năm 1794, Cảnh Thịnh sai Hộ giá Nguyễn Văn Huấn và Kiểm điểm Trần Viết Kết đánh úp Diên Khánh, nhưng không được phải rút về. Lại sai Tổng quản là Trần Quang Diệu cùng Nội hầu là Nguyễn Văn Tú lại đem quân đến vây, giữ nhau vài tháng.

Mùa đông năm đó, Bùi Đắc Tuyên phái Ngô Văn Sở thay chức Vũ Văn Dũng trông coi Bắc Hà, và triệu Dũng về, đồng thời cũng bắt tội Phụng chính Trần Văn Kỷ, đày ra trấn xa. Dũng gặp Kỷ ở trạm Mỹ Xuyên, Kỷ bàn với Dũng rằng:
Quan Thái sư chức vị đã cao tột bực, trong tay nắm quyền làm oai làm phúc, lại đẩy ông ra ngoài, nếu có sự chẳng lợi cho nhà nước, các ông phỏng còn giữ được đầu chăng? Bây giờ chẳng sớm liệu đi, sau này ăn năn sao kịp?

Dũng cho lời Kỷ là phải. Hôm sau, Dũng đem quân bản bộ quay về, cùng Phạm Công Hưng, Nguyễn Văn Hóa vây chùa Thuyền Lâm là nơi ở của Tuyên, nhưng gặp hôm Tuyên ở trong cung với vua Cảnh Thịnh. Dũng bèn vây cung, buộc vua phải giao Thái sư ra, không thì sẽ phóng hỏa đốt kinh sư. Cảnh Thịnh bất đắc dĩ phải nghe theo, Dũng bèn bắt phe đảng Đắc Tuyên bỏ ngục; lại sai người vào Quy Nhơn bắt Bùi Đắc Trụ (con Bùi Đắc Tuyên) rồi sai đô đốc Hài ra thành Thăng Long giả chiếu lệnh bắt Ngô Văn Sở đưa về, thêu dệt thành tội trạng làm phản để dìm xuống nước cho chết hết. Quang Toản không biết làm sao, chỉ khóc mà thôi. Sau đó, Dũng lại sai Nguyễn Văn Hóa vào giữ thành Quy Nhơn.

Khi đó cánh quân của Trần Quang Diệu đang vây Nha Trang, thì được tin cha con Bùi Đắc Tuyên và Ngô Văn Sở đều đã bị Vũ Văn Dũng giết chết, bèn nói với các tướng rằng
Chúa không có đức cương quyết, đại thần giết lẫn nhau là biến lớn đấy, biến ở bên trong không yên thì lấy gì mà chống được người ta.

Bèn họp bàn cùng bọn tướng tá, định dùng quân lực bắt Vũ Văn Dũng. Ngay lập tức Diệu giải vây cho thành Nha Trang rồi kéo quân về thành Quy Nhơn để sau đó tiếp tục về kinh đô Phú Xuân (Huế). Về tới làng An Cựu ở phía nam kinh thành, trên bờ sông Hương, Diệu đóng quân ở bờ nam sông. Dũng cùng bọn nội hầu Tứ đem quân bản bộ đóng ở bờ bắc sông, mượn lệnh vua để chống lại với Diệu, lại nhờ Thái úy Phạm Công Hưng đứng ra xin hòa. Phần Quang Toản thì lo sợ, không biết làm thế nào, sai người đi lại yên ủi dỗ dành để hòa giải. Diệu mới chịu vào yết kiến, giảng hòa với Dũng, và đưa Lê Trung thay Huấn giữ Quy Nhơn mà triệu Huấn về.

Lúc đó Cảnh Thịnh lên thân chánh, năm ngày ra coi chầu một lần. Thái úy Phạm Công Hưng có bệnh mà chết, bèn lấy Diệu làm Thiếu phó, Huấn làm Thiếu bảo, Dũng làm Đại tư đồ. Nguyễn Văn Danh làm Đại tư mã, gọi là Tứ trụ đại thần. Khi ấy, các cận thần ở bên Cảnh Thịnh gièm pha rằng oai quyền của Trần Quang Diệu quá lớn, đang toan có mưu khác. Toản tin là thật, liền rút hết binh quyền của Diệu, chỉ cho giữ một chức quan vào hàng thị thần mà thôi. Diệu trong lòng nghi sợ, thường cáo ốm không vào chầu, sai bọn thủ hạ vài trăm người, ngày đêm cầm binh cự để tự vệ. Toản thường sai trung sứ đến ủy lạo phủ dụ.

Mùa hạ năm 1797, quân nhà Nguyễn tiến đánh Quy Nhơn, lại tiến sát đến Đà Nẵng, Câu Đê, Hải Vân ở Quảng Nam. Cảnh Thịnh sai Nguyễn Văn Huấn đem hết quân để chống cự. Cho Diệu được khôi phục binh quyền binh quyền đóng giữ cửa biển Noãn Hải, quân Nguyễn rút về. Trần Quang Diệu vốn tương đắc với Lê Trung, nên gửi mật thư vào Quy Nhơn, hẹn Trung cất quân lập Nguyễn Quang Thiệu (con Nguyễn Huệ, anh Cảnh Thịnh) làm vua mà phế Quang Toản. Trung theo lời kéo quân về, Quang Thiệu đem quân tiếp ứng phía sau. Quân của Trung về đến Quảng Nam, trong ngoài nhốn nháo sợ hãi. Quang Toản họp các quan lại bàn bạc, mọi người cử Trần Quang Diệu đến bảo Lê Trung lui quân. Trung không thông báo cho Quang Thiệu mà một mình một ngựa theo Diệu về yết kiến Cảnh Thịnh. Quang Thiệu sợ hãi phải rút quân về Quy Nhơn, đóng chặt cửa thành để cố thủ. Cảnh Thịnh sai tướng đến đánh liên tiếp mấy tuần không hạ được, tự mình làm tướng đem quân đi. Đến Lê Giang, Thái phủ Mân Ứng hầu Lê Văn Ứng tâu với vua rằng:

Cuộc biến loạn Quang Thiệu thực do Lê Trung gây nên, tội không thể tha, xin giết ngay để răn kẻ khác.

Cảnh Thịnh nghe theo và cho vời Trung vào dinh, sai võ sĩ trói lại đem chém. Con rể Lê Trung là đại đô đốc Lê Chất bèn đầu hàng Nguyễn Ánh. Sau đó, Toản tiến đánh Quy Nhơn, mười ngày sau hạ được thành, bắt Quang Thiệu cùm đưa về, dùng thuốc độc giết chết. Toản để Mân ở lại giữ thành Quy Nhơn. Lại tin lời Thượng thư là Hồ Công Diệu vu thác dèm pha, giết Thiếu bảo là Nguyễn Văn Huấn. Từ đấy tướng, tá có lòng lìa bỏ, người nào cũng có lòng nghi sợ, dần bỏ trốn hoặc theo hàng chúa Nguyễn.

Năm 1798, Nguyễn vương tính ra đánh Quy Nhơn, dò biết Tiểu triều Nguyễn Bảo có ý oán hận Cảnh Thịnh cướp cơ nghiệp của Nguyễn Nhạc, bèn gửi thư cho Bảo để dụ hàng. Bảo cũng có ý đó, Bảo bèn giam Uyên Thành hầu mà giữ lấy thành, sai Đô đốc là Đoàn Văn Cát, Nguyễn Văn Thiệu giữ Phú Yên, dâng biểu xin đầu hàng Nguyễn vương, tình nguyện làm quân tiền khu. Nguyễn vương nhận tờ biểu sai bọn Nguyễn Văn Thành đến tiếp ứng. Cảnh Thịnh hay tin, sai quân đánh Quy Nhơn, bắt Bảo đem về Phú Xuân bắt uống thuốc độc chết, còn quân nhà Nguyễn thì không công mà rút về. Nhà Tây Sơn nhánh Nguyễn Nhạc từ khi tiếm xưng Hoàng đế năm 1777 đến đây là dứt, tổng cộng là 21 năm.

Nguyễn vương bắc phạt

Bấy giờ quân nhà Nguyễn đã làm chủ từ Phú Yên trở về nam, còn từ Quy Nhơn trở ra bắc là đất Tây Sơn. Tháng 10 năm 1794, Cảnh Thịnh bảo Trần Quang Diệu rằng
Quân Nam triều đánh một trận mà lấy được bốn thành của Thái Đức. Do bá phụ thế cô mới nên nông nỗi ấy. Nay triều ta đã lấy được Quy nhơn, nếu không thu phục Diên Khánh thì thành Chà Bàn thế cô, tất bị Nam triều chiếm. Tướng quân nên đưa quân vào chiếm Diên Khánh, không được để cho Võ Tánh một mình xưng hùng xưng bá.

Rồi lấy Quang Diệu làm thống suất, Lê Trung làm phó, lĩnh đại quân tiến đánh thành Nha Trang. Bảy tướng từ Lê Văn Trung trở xuống đều được gia phong làm quận công quản binh và nghe theo lệnh chỉ huy của Quang Diệu. Diệu tiến sát thành Nha Trang, mà quân tuần tiễu thì đã đến địa phận Bình Thuận. Quân Nguyễn Ánh hết sức chống giữ khiến Diệu không thể thắng nổi. Giai đoạn này, quân Tây Sơn luôn luôn tấn công miền Nam đã thuộc quyền Nguyễn Ánh, quân hai bên chống chọi với nhau đến hàng năm.

Sau đó vì vụ Lê Trung mà Lê Chất làm phản theo Nguyễn Ánh, đem quân đánh nhau với tướng Tây Sơn là Mân. Quân của Mân thua trận, Mân phải chạy vào núi rừng mà trốn; quân, voi, khí giới đều bị Chất thu sạch. Vua Quang Toản nghe tin, lại sai Đại Tư vũ Trần Danh Tuấn dẫn binh tới trấn, chiêu tập tàn quân để đóng giữ.

Năm 1800, quân nhà Nguyễn vượt biển ra đánh Quy Nhơn. Tướng ở Quy Nhơn là Đại tổng quản Lê Văn Thanh đóng cửa thành, cố chết giữ, Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng đem binh thuyền đến viện trợ. Khi đến Quảng Ngãi, nghe tin quân Nguyễn đã lên đường bộ giữ chỗ hiểm. Diệu ở ngoài núi Thạch Tân, Dũng đem quân đi theo đường tắt ở Chung Xá, mưu đánh úp đằng sau. Đêm có một con nai chạy ra, quân đi trước reo hò, truyền lầm là quân Đồng Nai, quân của Dũng sợ chạy tan vỡ, quân nhà Nguyễn nhân đấy đuổi đánh, quân của Dũng tự dày xéo nhau, chết rất nhiều, nên việc cứu viện không thành. Thiếu úy Trương Tấn Thúy, Binh bộ Thượng thư Nguyễn Đại Phác, Tổng quản Lê Văn Thanh ở trong thành vì không có viện binh nên dâng thành xin hàng. Nguyễn vương chiếm được Quy Nhơn, đổi tên là trấn Bình Định, sai Võ Tánh và Ngô Tùng Châu ở lại giữ thành còn mình rút về Gia Định. Quang Toản nghe tin Bình Định đã mất, bèn đem đại binh đi chiếm lại. Đến Trà Khúc, giục các tướng ra quân, Trần Viết Kết nói
Nay không thuận chiều gió, xin hãy đưa quân về.
Toản để Dũng và Diệu giữ Quảng Nam, Nguyễn Văn Giáp giữ Trà Khúc, Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng giữ Quảng Nam, rồi trở về Phú Xuân. Trước đây, trận đánh ở Thạch Tân, quân của Dũng không đánh mà tự tan vỡ, Dũng sợ cầu xin Diệu giấu việc ấy cho. Từ đấy hai người cố kết với nhau, ước làm bạn sống chết có nhau. Bọn Trần Viết Kết, Hồ Công Diệu, Trần Văn Kỷ, vốn ghét Diệu, cho là Quy Nhơn thất thủ, Diệu dừng quân lại là không có công gì, để làm cớ nói, làm tờ chiếu giả, sai Dũng bắt giết đi. Dũng nhận được thư đưa bảo Diệu, Diệu cả sợ, bèn dẫn binh về Phú Xuân, cắm trại sách ở bờ bên Nam sông Hương, nói phao lên là giết giặc ở bên cạnh vua. Cảnh Thịnh và Trần Văn Kỷ bèn quy hết trách nhiệm cho Trần Viết Kết và Hồ Công Diệu. Kết bỏ trốn, còn Công Diệu thì bị bắt để giao nộp cho Quang Diệu. Quang Diệu mới chịu vào yết kiến, Cảnh Thịnh dụ rằng
Bọn ngươi là cốt tráng của nước, nên vì nước nhà cùng lòng hết sức, để trừ bỏ mối lo ở ngoài, không nên mang lòng ngờ vực.

Bọn Diệu đều lạy tạ và xin đem quân đánh Bình Định, vua y lời. Năm 1800, bộ binh của Diệu tiến sát đến dưới thành, đắp lũy dài vòng quanh ở bốn mặt ngoài thành để vây. Còn Vũ Văn Dũng lấy hai chiếc thuyền hiệu lớn Định quốc và hơn 100 chiếc thuyền chiến đóng ở đầm Thi Nại. Lại ở bên tả cửa biển lập hai đồn nhỏ ở núi Tam Tòa tại bên hữu Nhạn Châu, trên đặt súng lớn, dựa chỗ cao
bắn xuống, phòng thủ rất cẩn mật.

Mùa hạ năm 1800, Nguyễn Ánh thân suất đại binh cứu Bình Định. Quân bộ đóng ở Thị Dã, quân thủy đóng ở ngoài khơi cửa biển Thị Nại, còn Võ Tánh cũng ở trong thành cố giữ để đợi quân cứu viện, hai bên ở thế cầm cự với nhau. Khi ấy, các thế lực chống đối triều đình cũng được dịp trỗi dậy hưởng ứng họ Nguyễn, như Điển quân Thượng đạo Lưu Phước Tường liên kết với Vạn Tượng, Trấn Ninh đánh thành Nghệ An, thể ty các trấn từ Thanh Hóa trở ra cùng các đạo trưởng người Tây dương...

Trước tình thế khốn quẫn, Quang Toản đem lễ vật triệu La Sơn phu tử là Nguyễn Thiếp đến bàn kế đánh giữ, nhưng Thiếp cũng cho rằng vận số Tây Sơn đã hết, nhân đó bảo Toản dời ra Nghệ An, may ra hoặc có thể cầm cự được. Toản cũng do dự không quyết.

Năm 1801, Nguyễn vương đánh vào cửa biển Thi Nại, sai Nguyễn Văn Trương, Tống Phước Lương lĩnh quân tiền đạo, vào trước đốt đồn thủy của Tây Sơn. Lê Văn Duyệt, Võ Di Nguy kế tiếp tiến đến. Vũ Văn Dũng đốc các quân chống đánh, tướng Võ Di Nguy và nhiều quân Nguyễn chết trận. Lê Văn Duyệt bèn đốc chiến càng mạnh, nhân chiều gió tung ra đốt hết thuyền của Tây Sơn, Vũ Văn Dũng bỏ Thị Nại về hợp binh với Trần Quang Diệu ở Bình Định.

Mất Phú Xuân chạy ra Bắc Hà

Tuy quân chúa Nguyễn đánh thắng trạn ở Thị Nại nhưng thành Bình Định vẫn bị vây rất ngặt, Trần Quang Diệu cũng thề chết chiếm lại thành này. Mùa hạ năm 1801, nhận thấy quân tinh nhuệ của Tây Sơn đều ở cả Bình Định mà lực lượng ở Phú Xuân (Huế) thì rất yếu ớt, Nguyễn Ánh bèn để Nguyễn Văn Thành ở lại giữ Thị Dã, còn lại toàn bộ thủy quân và trên 1.000 chiến thuyền, thuận theo gió nam vượt biển ra phía bắc.

Ngày 1 tháng 5, quân chúa Nguyễn đánh vào cửa biển Tư Dung, ngụy Phò mã Nguyễn Văn Trị giữ núi Quy Sơn dựng sách gỗ để chống cự. Quân tiền đạo đánh không được, Lê Văn Duyệt và Lê Chất đem hàng chục chiếc thuyền chiến vượt bờ cát, vào vụng Hà Trung đánh úp phía sau, chia quân nhổ sạch gỗ mà tiến lên. Trị sợ, quân tan vỡ chạy cả. Đại binh tiến đến Trừng Hà bắt dược Trị và Đô đốc là Phan Văn Sách, rồi bèn tiến đến cửa sông Noãn Hải. Cánh quân thứ hai do Nguyễn Văn Trương và Phạm Văn Nhân chỉ huy cũng đã lấy được cửa Thuận An rồi chờ đại quân của Nguyễn Ánh đến hội họp ở đó. Quang Toản đem hết quân còn lại chống giữ. Quân Nguyễn nhân thế thắng tiến lên, quân Tây Sơn tan vỡ, bỏ chạy tan tác, hai hoàng đệ là Quang Xuân và Quang Điện đều bị bắt.
Ngạn ngữ có câu: "Kinh bạc là dân, bất nhân là quân", quả thật là như thế!

Ngày mùng 3, Nguyễn Quang Toản vất bỏ sắc ấn của nhà Thanh, đem theo vàng bạc châu báu chạy ra Nghệ An. Khi vừa ra khỏi cầu Phú Xuân vài dặm thì quân đều chạy tán ra bốn phía. Toản bèn cùng em là Thái tể Quang Thiệu, Nguyên súy Quang Khanh và bọn Đại tư mã Tứ, Đô đốc Trù cưỡi ngựa theo hướng lũy Động Hải. Ngày 5 tháng 5 qua sông Gianh, quân Nguyễn mất dấu không đuổi theo kịp phải rút về.

Toản ở lại Nghệ An vài ngày, rồi lại đi ngựa trạm đến trấn Thanh Hóa, phi báo cho hoàng huynh là Quang Thùy đưa quân đến đón. Nguyễn vương đã lấy lại Phú Xuân, lại sai Lê Văn Duyệt, Lê Chất và Tống Viết Phước vào cứu viện thành Bình Định. Quân chưa đến nơi thì được tin Bình Định thất thủ, Võ Tánh và Ngô Tùng Châu đều hy sinh. Trần Quang Diệu đã chiếm thành, sai Đại đô đốc là Trương Phước Phượng, Tư khấu là Định đem quân dò đường miền trên về cứu viện Phú Xuân. Phượng đi giữa đường thì đầu hàng quân Nguyễn, còn Định chạm trán với quân Nguyễn bị thua, trốn vào sách Man rồi chết ở đấy.

Nỗ lực khôi phục

Hạ tuần tháng 5, vua Cảnh Thịnh lại chạy ra Bắc Thành, ở phủ đệ của Quang Thùy. Khi ấy mưa mãi mấy tuần, ở trước sân nước sâu đến hơn một thước, hốt nhiên nước xuống đất sụt, chiều sâu chiều rộng hơn vài thước. Lầu ba tầng ở Nghệ An cũng vô cớ tự đổ, người đều cho là điềm không lành.

Vua Quang Toản ở Thăng Long đổi niên hiệu Cảnh Thịnh làm năm đầu niên hiệu Bảo Hưng, xuống chiếu tự trách mình, úy lạo vỗ về quân dân các trấn. Lấy Ngô Thời Nhiệm làm Thượng thư bộ Binh, Nguyễn Huy Lịch làm Thượng thư bộ Lại, Phan Huy Ích làm Thượng thư bộ Lễ, còn các người khác phong cho đều có thứ bậc khác nhau. Lại cho đắp gỗ tròn ở ngoài cửa chợ Dừa, xây đền vuông ở hồ Tây, để đến ngày đông chí, hạ chí chia tế trời đất. Đích thân nhà vua đến nhà Quốc tử giám khảo khóa học sinh, ai được ưu thì thưởng tiền cho. Sai bọn Nguyễn Đăng Sở sang nước Thanh dâng lễ cống hàng năm, và xin viện trợ. Khi đó sứ nhà Nguyễn là Trịnh Hoài Đức cũng đã đến Quảng Đông báo việc trong nước, áp theo theo 3 tên cướp biển Tàu Ô và cho nhà Thanh biết rằng Tây Sơn trước giờ luôn ủng hộ quân cướp biển đánh phá nhà Thanh. Lúc đó các quan nhà Thanh cũng bắt được 2 tướng cướp là Vương Quý Lợi và Phạm Quang Hỷ, và phát hiện công văn có con dấu Tây Sơn trên thuyền của họ. Vua Gia Khánh nhà Thanh giận lắm, bèn nhận lễ vật của nhà Nguyễn mà đuổi bọn Đăng Sở về.

Tháng 8, Quang Toản sai Quang Thùy kiểm điểm binh mã đến đóng đồn ở trấn Nghệ An. Tháng 11, để em là Quang Thiệu, Quang Thanh ở lại giữ Bắc Thành, còn bản thân đốc quân lính 6 trấn và lính Thanh, Nghệ cộng ba vạn người, tự làm tướng đem quân nam hạ, có vợ của Trần Quang Diệu là Bùi Thị Xuân cùng 5000 thuộc hạ đi theo. Lấy Tiết chế Quang Thuỳ và Tổng quản Siêu làm tiên phong đánh lũy Trấn Ninh. Tư lệ Tuyết, Đô đốc Nguyễn Văn Kiêm tiến đánh lũy Đâu Mâu; Thiếu úy Đặng Văn Bằng, Đô đốc Lực liên kết với quân Tàu Ô dàn chiến hạm chắn ngang sông Gianh, binh thế ở ngoài biển rất đông, quân Nguyễn lui giữ Động Hải. Ngày 30 tết, Quang Toản đem đại quân vượt sông Gianh.

Nguyễn Ánh đích thân dẫn đại quân chống trả, sai Phạm Văn Nhân và Đặng Trần Thường thống lĩnh quân bộ, Nguyễn Văn Trương thống lĩnh quân thủy. Ngày mùng 1 tháng giêng năm Nhâm Tuất (18-2 năm 1802) quân của Quang Thùy tiến sát lũy Trấn Ninh, nhưng bị đẩy lùi. Cảnh Thịnh lại đem hết quân tiến sát đến lũy Đâu Mâu, quân Nguyễn bắn súng và ném đá xuống làm cho quân Tây Sơn bị thương, chết rất nhiều, vua sợ muốn rút quân. Bùi Thị Xuân nắm cương ngựa lại cố xin đánh tiếp, nên cuộc chiến vẫn tiếp tục dến buổi trưa. Chợt nghe cánh quân thủy bị Nguyễn Văn Trương đánh thua, mới sợ mà tản chạy cả. Cảnh Thịnh lánh qua Đông Cao, tướng Tây Sơn là Nguyễn Văn Kiên ra đầu hàng quân Nguyễn.

Trận thua ở sông Gianh khiến lực lượng còn lại của Tây Sơn gần như mất sạch. Vào ngày mùng 2 Tết, khi Quang Toản chạy đến Động Cao thì những người đi theo không còn được một hai phần mười. 50 chiếc thuyền lương và quân nhu khí giới đều bị quân Nguyễn lấy được. Cánh quân của Quang Thùy đến sông Gianh bị ngăn trở không sang sông được, bèn theo đường núi đi tắt, hơn một tuần mới đến Nghệ An, hội quân với Quang Toản rồi cùng nhau chạy về Bắc Thành.

Sử nhà Nguyễn chép rằng
Chiến dịch này, Toản đem quân cả nước đến đánh, một trận bị thua, không thể ngóc đầu dậy được. Từ đấy thần khí mất đi, duy ở trong thành tập bắn và ngâm thơ mà thôi.

Mất nước và kết cục

Mất nước
Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng ở Bình Định nghe tin Phú Xuân đã mất, bèn đốc suất bọn Từ Văn Chiêu, Nguyễn Văn Mân, Nguyễn Văn Giáp, Nguyễn Văn Điểm, Lê Công Hưng đem 3.000 binh, 80 thớt voi chiến, theo đường miền trên vào Ai Lao, để chạy ra Nghệ An. Quân nhà Nguyễn khôi phục Bình Định, cơ nghiệp xưa của các chúa Nguyễn đến đây đã được giành lại hoàn toàn bởi tay Nguyễn Ánh. Ngày 28 tháng 5, Quân Nguyễn tiếp tục tiến lấy được đồn Tam Hiệu ở châu Bố Chính; thủy quân của Nguyễn Văn Trương đến cửa biển Đan Nhai đánh phá bảo Quân Mộc; quân bộ của Lê Văn Duyệt, Lê Chất đến sông Thanh Long cướp kho Kỳ Lân; Trấn thủ Nghệ An của Tây Sơn là Nguyễn Văn Thận, Hiệp trấn là Nguyễn Triêm, Thủy quân thống lĩnh là Đại Thiếu úy là Đăng bỏ thành chạy đến đồn Tiên Lý. Triêm tự thắt cổ chết, Thận chạy đến Thanh Hóa, đại binh đã lấy được Nghệ An, đặt quan lại để trị.

Trần Quang Diệu từ Quy Hợp xuống Hương Sơn, nghe tin Nghệ An đã mất, bèn qua Thanh Chương sang sông Thanh Long, nhưng người đi theo dần dần tản đi cả. Diệu và vợ là Thị Xuân đều bị quan quân bắt sống được; Vũ Văn Dũng cũng bị thổ dân Nông Cống bắt nộp cho quân Nguyễn. Quân nhà Nguyễn thừa thắng tiến ra Thanh Hóa. Đốc trấn là Quang Bàn và Thận cùng đồng đảng đều xin hàng. Cùng khi này, Nguyễn vương hạ chiếu đổi niên hiệu làm năm đầu Gia Long, tức là Nguyễn Thế Tổ. Mốc thời điểm này được các sử gia xác nhận là điểm bắt đầu của Vương triều Nguyễn.

Ngày 13 tháng 6, nhà Nguyễn tiến chiếm Sơn Nam. Ngày 15, Quang Toản cử Quang Thùy và Tư mã Tứ đem quân Ngũ bảo sang sông Bồ Đề đi trấn Kinh Bắc, sửa cung phủ, làm cầu phao giữa sông Cầu và sông Thương, để tiện đường lánh sang Lạng Giang. 16 tháng 6, tự liệu thế không chống được, bèn cùng Quang Thùy, Quang Thiệu và bọn Tư mã Nguyễn Văn Dụng, Nguyễn Văn Tứ trong mưu gió mà vượt sông Nhị Hà chạy lên đến Xương Giang. Khi đến Thọ Xương thì thấy cầu phao làm hôm trước đã bị người dân phá sạch, Quang Toản nói với tả hữu
Lũ ngươi ngày thường tuyên dương đức hóa, không biết làm được việc gì, mà để dân tình như thế.

Quang Thùy tìm cách chạy đến trấn Bảo Lộc là nơi hiểm yếu để nghĩ bề chống giữ, nhưng quân lính trên đường đi đều tản mát hết cả, cùng đường đành tự thắt cổ chết ở cầu Quất Lâm. Ngày 17, quân Nguyễn lấy Kinh Bắc. Ngày 18, Lê Văn Duyệt tiến quân vào thành Thăng Long.

Còn vua Cảnh Thịnh cùng em là Quang Thiệu chạy đến Lạng Giang, khi đến đình Phương Lan thì tùy tùng chỉ còn 100 người. Tổng trưởng An Mẫu là Vũ Thám đem hào mục 2 huyện Phượng Nhãn và Lục Ngạn đến vây bắt 3 ngày vẫn không bắt được. Cảnh Thịnh cưỡi voi vào rừng trốn, giữa đường bị một kẻ điên ở chợ hò hét khiến voi dừng lại, nhân đấy bọn Tham lùng ra tung tích và bắt được Quang Toản, đóng cũi đưa đến Bắc Thành, đó là vào ngày 21 tháng 6. Để tưởng niệm chiến thắng, nhà Nguyễn cho đổi ấp Tây Sơn là nơi phát tích của anh em Nguyễn Huệ thành ấp An Tây. Một người cung phi của Cảnh Thịnh là bà Ngọc Bình, cũng là công chúa nhà Lê, cũng bị bắt làm vợ của vua Gia Long.

Theo Phan Thúc Trực, người có công bắt được Quang Toản chỉ là một kẻ điên ở chợ, nuôi vài mươi đứa ăn xin, sớm tối cầm canh đánh xẻng. Vì sự trùng hợp này mà anh ta được thưởng 3 mẫu ruộng và nêu tên là Trung Nghĩa.

Ngày 23, vua Gia Long đặt chân ra thành Thăng Long, quan lại các trấn tranh nhau đến trước chỗ đóng quân đầu thú, không ai dám chống lại. Nước Việt Nam thống nhất.

Cái chết

Cuối năm đó vua Gia Long trở về Phú Xuân và chuẩn bị trả thù cho những người thân đã chết thảm dưới tay anh em Tây Sơn cũng như những cay đắng mà ông đã gánh chịu trong 27 năm lưu lạc. Về việc này, sách Đại Nam thực lục chép rằng
Tháng 11 làm lễ tuyên cáo võ công. Ngày Quý dậu tế thiên địa thần kỳ. Ngày Giáp tuất hiến phù ở Thái miếu. Sai Nguyễn Văn Khiêm là Đô thống chế dinh Túc trực, Nguyễn Đăng Hựu là Tham tri Hình bộ áp dẫn Nguyễn Quang Toản và em là Quang Duy, Quang Thiệu, Quang Bàn ra ngoài cửa thành, xử án lăng trì cho 5 voi xé xác, đem hài cốt của Nguyễn Văn Nhạc và Nguyễn Văn Huệ giã nát rồi vất đi, còn xương đầu lâu của Nhạc, Huệ, Toản và mộc chủ của vợ chồng Huệ thì đều giam ở nhà đồ ngoại Còn đồ đảng là bọn Trần Quang Diệu, Võ Văn Dũng đều xử trị hết phép, bêu đầu cho mọi người biết. Xuống chiếu bố cáo trong ngoài.

Vua Gia Long giải thích về quyết định của mình qua một chỉ dụ
Trẫm nghe, vì chín đời mà trả thù là nghĩa lớn kinh Xuân Thu; thương muôn dân mà đánh giặc là lòng nhân của vương giả... Ngày mồng 6 tháng này, tế cáo Trời Đất; ngày mồng 7 yết tế Thái miếu, làm lễ hiến phù, bọn Nguyễn Quang Toản và ngụy thái tể Quang Duy, Nguyên súy Quang Thiệu, Đốc trấn Quang Bàn, Thiếu phó Trần Quang Diệu, Tư đồ Võ Văn Dũng, Tư mã Nguyễn Văn Tứ; Đổng lý Nguyễn Văn Thận, Đô ngu Nguyễn Văn Giáp, Thống tướng Lê Văn Hưng, cùng với bè lũ đầu sỏ đều đã bắt giam, đều đem giết cả, bêu đầu bảo cho dân chúng. Nhạc Huệ trời đã giết rồi, cũng đem phanh xác tan xương, để trả thù cho Miếu Xã, rửa hận cho thần nhân. Ôi! Tàn tặc dẹp yên, đã thành công đại định xa thư một mối, hưởng chung Phước thái bình.

Trong vòng 20 năm từ 1802 - 1821, đầu lâu của các vua Tây Sơn bị bỏ vào ba cái vò, giam ở nhà Đồ Ngoại, tức là Võ Khố sau này. Từ năm 1822 - 1885, các vò bị giam vào Khám đường, ở phía tây bắc kinh thành Huế, khoảng giữa cửa chính Tây và An Hòa. Ba chiếc vò bị xiềng và giam riêng, ngăn cách nhau, ngoài có niêm phong, hàng tháng có đoàn của triều Nguyễn xuống kiểm tra. Ba chiếc vò được các tù nhân tôn kính gọi là "Ông Vò", còn những người gác ngục gọi là "chúa ngụy". Những người sống ở gần Khám đường đều tỏ ra kính cẩn ba Ông Vò, họ thường cúng bái và coi như thần hộ mệnh.

Năm 1885, kinh thành Huế biến động bởi chiến tranh giữa phe chủ chiến của Nhà Nguyễn với người Pháp, ba chiếc vò bị mất tích. Các nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục tìm tòi, nghiên cứu về vấn đề này nhưng chưa có kết luận cuối cùng. Theo Báo Đất Việt thì vào đêm 22 rạng 23 tháng năm Ất Dậu (1885), phòng thành Huế thất thủ, vua Hàm Nghi cùng hoàng gia phải rời khỏi phòng thành, quân Pháp tràn vào thành. Lúc đó, có người mang 3 vò chạy trốn rồi sau đó không còn ai rõ hành tung 3 cái vò ấy nữa.

Khi bị hành hình, Quang Toản mới 19 tuổi. Nhà Tây Sơn khởi đầu từ năm 1778, Nguyễn Nhạc xưng đế ở Quy Nhơn đến năm 1802 cả thảy được 24 năm. Nhưng Nguyễn Nhạc chỉ làm vua từ đất Quảng Nam, Quảng Ngãi trở vào mà thôi, còn từ Phú Xuân trở ra, thì thuộc về nhà Lê. Đến năm 1788, vua Quang Trung xưng đế, rồi ra đánh giặc Thanh, lấy lại đất Bắc, từ đó nước Nam mới thuộc về nhà Tây Sơn. Vậy tính ra từ 1788 đến 1802 thì nhà Tây Sơn chỉ làm vua được có 14 năm mà thôi.

Đánh giá
Triều thần nhà Nguyễn bàn luận với nhau rằng
Quang Toản tư cách nhu nhược, nối ngôi mà giao việc nước cho người cậu gian tham không thể làm được gì nữa. Do đó mà không chế ngự được bọn quyền thần, không tự mình làm chủ được nữa. Vây thành Quy Nhơn mà lại rút bỏ đồn quân quan trọng ở cửa Thị Nại, đến đánh ở sông Trường Giang mà bỏ mất kinh đô Phú xuân. Rốt cuộc phải chạy ra Đông Cao rồi lại đưa quân lại quyết chiến bên dòng Linh Thủy, cuối cùng bị cướp ở Xương Giang, thân chịu cầm tù bị đóng cũi giải về chốn núi Nùng sông Nhị.
Theo sử gia Phạm Văn Sơn
Sự thất bại của vua tôi nhà Tây Sơn (Cảnh Thịnh) đã chỗ vua thì nhỏ tuổi, các đại thần ghen ghét và tìm cách hại nhau, việc chính trị không ai ngó tới. Dân chúng trước tình trạng này mất cả tin tưởng và cảm tình, phần bị chiến tranh liên miên nên kiệt quệ mà sinh biến ở nhiều nơi, các tín đồ và đạo trưởng đạo Thiên Chúa cũng nổi lên...

Ghi chú

Chú thích

Nguồn tham khảo

Thư mục

 .

Xem thêm
 Nhà Tây Sơn
 Nguyễn Huệ
 Gia Long
 Trần Quang Diệu
 Bùi Thị Xuân

Người Bình Định
Vua thiếu nhi Việt Nam
Vua chết trẻ
Vua Việt Nam bị giết
Sinh năm 1783
Mất năm 1802
Vua nhà Tây Sơn
Người Đàng Trong


title: Limnephilus sparsus

text:
Limnephilus sparsus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Saint-Paul-en-Chablais

text:
Saint-Paul-en-Chablais là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Braye-en-Laonnois

text:
Braye-en-Laonnois là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Brayeenlaonnois


title: Tokyo monogatari

text:
(Truyện kể Tokyo) là một bộ phim Nhật Bản của đạo diễn Ozu Yasujiro công chiếu lần đầu năm 1953. Bộ phim nói về câu chuyện của một cặp vợ chồng già lên Tokyo thăm các con để rồi phát hiện ra rằng họ không thể dành nhiều thời gian quan tâm tới hai người. Tokyo monogatari có sự tham gia của hầu hết các diễn viên quen thuộc trong phim Ozu như Ryu Chishu, Higashiyama Chieko hay Hara Setsuko. Bộ phim được coi là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của đạo diễn Yasujiro Ozu nói riêng và điện ảnh thế giới nói chung.

Nội dung
Phim nói về chuyến đi thăm Tokyo của một cặp vợ chồng ở vào cái tuổi gần đất xa trời. Ý định ban đầu của ông bà là thăm gia đình của con trai cả, người làm cả nhà tự hào vì làm nghề bác sĩ, cùng con gái, một chủ tiệm làm đầu, cả hai đều đã lập gia đình và sống khá ổn định. Tuy nhiên cặp vợ chồng già nhanh chóng nhận ra rằng cuộc viếng thăm của họ chỉ khiến con cháu khó chịu còn anh con trai cả hóa ra chỉ là một bác sĩ khu phố bình thường. Lấy lý do bận bịu chăm sóc khách hàng và bệnh nhân, con trai cả và con gái ông bà quyết định đẩy bố mẹ tới khu suối nước nóng Atami, nơi ông bà nhanh chóng phải quay về Tokyo vì không chịu nổi sự ồn ào của nhà nghỉ. Người duy nhất đối xử chân thành và tình cảm với hai vợ chồng ở Tokyo hóa ra lại là vợ góa của con trai thứ ông bà, người đã qua đời trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Diễn viên
 Ryu Chishu vai người cha Hirayama Shukishi
 Higashiyama Chieko vai người mẹ Hirayama Tomi
 Hara Setsuko vai người con dâu Noriko
 Sugimura Haruko vai chị hai Shige
 Yamamura Sō vai con trai cả Koichi
 Miyake Kuniko vai Fumiko, vợ của Koichi
 Kagawa Kyōko vai con gái út Kyoko

Nhận xét
Tokyo monogatari nằm trong bộ ba phim về gia đình của đạo diễn Ozu là Banshun (晩春, Xuân muộn), Tokyo monogatari và Bakushu (麦秋, Hè sớm). Cả ba đều nói về đề tài quan hệ trong gia đình giữa bố mẹ với con cái, giữa các anh chị em và giữa vợ với chồng. Dàn diễn viên của cả ba bộ phim hầu như không thay đổi với những diễn viên được yêu thích của đạo diễn như Ryu Chishu, Hara Setsuko hay Sugimura Haruko. Tokyo monogatari có cốt truyện bình dị và có nhịp độ chậm rãi theo đúng phong cách của Ozu. Trong phim đạo diễn hầu như chỉ sử dụng các góc quay tĩnh và có độ cao trung bình, một góc máy đặc trưng của Ozu, thoại của phim cũng giản dị, đời thường và không bao giờ bị cắt ngang giữa chừng. Tuy có phong cách quay và nội dung giản dị nhưng Tokyo monogatari vẫn mang ý nghĩa rất sâu sắc, theo Roger Ebert thì dù đã ra đời hơn nửa thế kỷ nhưng những suy nghĩ trong Tokyo monogatari vẫn luôn chân thực đối với quan hệ gia đình hiện đại..

Trong cuộc bầu chọn của tạp chí Sight and Sound, Tokyo monogatari đã hai lần đứng trong danh sách 10 phim hay nhất mọi thời đại (thứ 3 năm 1992 và thứ 5 năm 2002, tạp chí Time cũng đưa phim vào danh sách All-TIME 100 Movies. Rất nhiều nhà phê bình điện ảnh cũng xếp phim trong nhóm những phim hay nhất mọi thời đại.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim của Ozu Yasujiro
Phim năm 1953
Phim Nhật Bản
Phim quay tại Tokyo
Phim trắng đen
Phim về tuổi già


title: Pascula palmeri

text:
Pascula palmeri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pascula


title: Le Plessier-Rozainvillers

text:
Le Plessier-Rozainvillers là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D137 và đường D54, khoảng 20 dặm Anh về phía đồng nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le Plessier-Rozainvillers trên trang mạng của INSEE
 Le Plessier-Rozainvillers trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Udea fulvalis

text:
Udea fulvalis là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 24–29 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Ballota, Dogwood, Lychnis, Nepeta và Salvia pratensis.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lepidoptera of Belgium
 Udea fulvalis at UKmoths

Động vật được mô tả năm 1809
Udea
Côn trùng châu Âu


title: Buchloe

text:
Buchloe () là một đô thị ở Ostallgäu bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Buchloe's official homepage
 Buchloe Bavarian Red Cross
 Buchloe Volunteer Fire Brigade
 Buchloe Wasserwacht
 Buchloe Parish
 Almshouse in Lindenberg neighbourhood

es:Buchloe
pt:Buchloe


title: Thiébauménil

text:
Thiébauménil  là một xã thuộc tỉnh Meurthe-et-Moselle trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 240 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: 1911 Schubart

text:
1911 Schubart (1973 UD) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 10 năm 1973 bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1911 Schubart

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973
Tiểu hành tinh kiểu P (Tholen)


title: Bulbophyllum yunnanense

text:
Bulbophyllum yunnanense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Y


title: Paroxystoglossa andromache

text:
Paroxystoglossa andromache là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Paroxystoglossa
Động vật được mô tả năm 1909


title: Dolbogene

text:
Dolbogene là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Dolbogene hartwegii - (Butler 1875)
 Dolbogene manni

Chú thích

Tham khảo

Sphingini


title: Orsara Bormida

text:
Orsara Bormida là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 80 km về phía đông nam của Torino và khoảng 25 km về phía nam của Alessandria, hữu ngạn sông Bormida. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005, đô thị này có dân số 420 người và diện tích là 5,14 km².

Đô thị Orsara Bormida có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) San Quirico, Moglia, Piano and Uvallare.

Orsara Bormida giáp các đô thị: Montaldo Bormida, Morsasco, Rivalta Bormida, Strevi, và Trisobbio.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.orsara.al.it

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: La Bloutière

text:
La Bloutière  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 80 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Bloutiere


title: Salvador

text:
Salvador có thể chỉ:

Địa danh
 El Salvador, một quốc gia Trung Mỹ
San Salvador, thủ đô của El Salvador
 Salvador, Bahia, thành phố lớn ở ở bang Bahia của Brasil, cũng gọi là "Salvador da Bahia"
 Salvador, Lanao del Norte, một đô thị ở Philippines
 Salvador Mazza, một thành phố ở Argentina
 Khu định cư Salvador, quần đảo Falkland
 Lake Salvador, Louisiana, USA

Nhân vật

 Salvador Allende, nguyên tổng thống Chile
 Salvador Bacarisse, nhà soạn nhạc Tây Ban Nha
 Salvador Dalí, họa sĩ Tây Ban Nha
 Salvador Espriu, nhà thơ Tây Ban Nha
 Salvador Gómez, vận động viên Tây Ban Nha
 Salvador González Marco, cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha
 Salvador Laurel, một nhà chính trị Philippines
 Salvador Luria, một nhà khoa học Ý-Mỹ
 Salvador de Madariaga, một nhà văn Tây Ban Nha
 Salvador Novo, một nhà văn Mexico
 Gregorio Salvador Caja, nhà ngôn ngữ Tây Ban Nha
 Salvador Ballesta Vialcho, cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha

Di sản thế giới tại Brasil


title: Arxama

text:
Arxama là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Arxama atralis Hampson, 1897
Arxama cretacealis Hampson, 1906
Arxama ochracealis Hampson, 1906
Arxama subcervinalis Walker, 1866

Chú thích

Tham khảo

Spilomelinae


title: Badharghat

text:
Badharghat là một thị trấn thống kê (census town) của quận West Tripura thuộc bang Tripura, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Badharghat có dân số 47.660 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Badharghat có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 84%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Badharghat, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tripura


title: Oecetis townesorum

text:
Oecetis townesorum là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Oecetis


title: Hang đá Đăk Tuar

text:
Hang đá Đăk Tuar hay Hang đá Dak Tuar hay Gộp Chăng là một hang động thiên nhiên ở buôn Tuar, xã Cư Pui huyện Krông Bông tỉnh Đắk Lắk, Việt Nam.

Hang đá Đăk Tuar cách trung tâm xã khoảng 6 km, cạnh dòng thác Đăk Tur. Hang đá này được Bộ Văn hóa Thông tin Việt Nam (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia vào năm 1991. Tuy nhiên có sự tranh cãi cho rằng thông tin về lịch sử là giả tạo.

Mô tả
Hang đá Đăk Tuar là hang động thiên nhiên nằm trong lòng núi Chư Yang Sin, có địa hình khu vực xung quanh hang rất hiểm trở. Hang rất rộng gồm một hệ thống liên hoàn nhiều tầng, nhiều lớp có thể đủ chỗ ở cho cả sư đoàn quân chủ lực.

Di tích lịch sử
Theo thông tin trên các báo (đăng giống nhau), nơi đây từng là căn cứ của lực lượng chủ lực Quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam và đặt cơ quan tỉnh ủy Đắk Lắk của Đảng Cộng sản Việt Nam trong suốt nhiều năm chiến tranh Việt Nam. Theo đó, nơi đây có nơi ở và làm việc của ông Huỳnh Văn Cần (bí thư Tỉnh ủy Đảng Cộng sản tại Đắk Lắk), Hội trường Tỉnh ủy và từ nơi đây, Tỉnh ủy Đảng CSVN tại Đắk Lắk đã lãnh đạo người dân tộc mà phần lớn là người M'Nông thuộc khu căn cứ H9 (buôn Đăk Tuar) chiếm được một vùng đất rộng lớn về phía Đông của tỉnh năm 1965, nay thuộc huyện Krông Bông và "Quân đội Mỹ nhiều lần ném bom và hành quân càn quét nhưng đều thất bại". Bản lý lịch do Bảo tàng tỉnh lập và UBND Tỉnh trình, có đoạn viết: "Gộp Chăng (tức hang đá Dak Tuar) không chỉ là đường dây chuyển liên lạc thông tin tiếp tế từ miền Bắc hậu phương lớn vào miền Trung và các tỉnh miền Nam… mà còn là trung tâm chỉ đạo cách mạng trong toàn tỉnh. Hang đá Dak Tuar mãi mãi đi vào lịch sử…." .

Do đó, năm 1991, Hang đá Đăk Tuar được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là di tích lịch sử cách mạng và Sở Văn hóa - Thông tin Đắk Lắk cũng đã đầu tư và tôn tạo lại khu di tích này trở thành khu tham quan "mang ý nghĩa giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ".

Phản bác: Thông tin giả tạo?
Tuy nhiên tháng 3 năm 2003 xuất hiện ý kiến cho rằng những thông tin về lịch sử, coi hang là căn cứ kháng chiến, là giả tạo.

Những nhân vật lịch sử được nhắc đến trong hồ sơ xét duyệt, như ông Huỳnh Văn Cần nguyên bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk và được cho là có "nơi ở và làm việc" trong hang đá, Hoàng Lê nguyên chánh văn phòng Tỉnh ủy, Lê Hữu Kiểng nguyên tỉnh đội trưởng, đều khẳng định là chưa từng một ngày ở trong hang Đăk Tuar và hang đá này chưa bao giờ là căn cứ kháng chiến như bản lý lịch di tích lịch sử cách mạng của Bảo tàng tỉnh lập ra . Ông Cần cũng cho biết: "...bảo tàng Đắk Lắk đã không hề đưa ra được bất cứ hiện vật, tài liệu, văn bản, nhân chứng nào chứng minh cho bản lý lịch hang đá Dak Tuar" .

Các nhân chứng cũng đã yêu cầu Tỉnh ủy và UBND Tỉnh Đắk Lắk kiểm tra lại tính chính xác của các tài liệu về di tích lịch sử này, nhưng đến nay vẫn chưa được các cơ quan chức năng tỉnh làm rõ..

Tham khảo

Liên kết ngoài

Di tích tại Đắk Lắk
Hang động Việt Nam


title: James Irwin

text:
James Benson Irwin (17/3/1930 – 8/8/1991) là một phi hành gia Mỹ. Ông là người Mỹ gốc Scotland và Ai-len. Ông đã làm phi công Lunar Module cho tàu Apollo 15, vụ đổ bộ thứ tư của con người ở Mặt Trăng; là người thứ 8 đi bộ trên Mặt Trăng.

Irwin sinh ra ở Pittsburgh, Pennsylvania. Ông đã tốt nghiệp cử nhân khoa học ngành khoa học hải quân tại Học viện Hải quân Hoa Kỳ năm 1951 và sau đó là thạc sĩ khoa học ngành công nghệ hàng không và công nghệ điều khiển tại Đại học Michigan vào năm 1957.

Ông đã được đào tạo huấn luyện bay tại Căn cứ không quân Hondo Air Base và Căn cứ không quân Reese, Texas. Ông đã tốt nghiệp tại Air Force Experimental Test Pilot School năm 1961 và Air Force Aerospace Research Pilot School năm 1963.

Tham khảo

Mất năm 1991
Nhà du hành vũ trụ Mỹ
Phi công Mỹ
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Kỹ sư Mỹ
Người đã đặt chân lên Mặt Trăng
Sinh năm 1930
Doanh nhân Mỹ thế kỷ 20
Doanh nhân Mỹ


title: Soriano nel Cimino

text:
Soriano nel Cimino là một thị xã thuộc tỉnh Viterbo, Lazio, Italia. Thị xã có diện tích 78,48 km2, dân số năm 2007 là 8572 người.

Hình ảnh

==Tham khảo==

Đô thị tỉnh Viterbo