title: Phan Huy Chú

text:
Phan Huy Chú (chữ Hán: 潘輝注; 1782 – 28 tháng 5 năm 1840), tự Lâm Khanh, hiệu Mai Phong, là quan triều nhà Nguyễn và là nhà thơ, nhà thư tịch lớn, nhà bác học Việt Nam.

Nguồn gốc và giáo dục
Phan Huy Chú là con của Phan Huy Ích, một nhà nho có tiếng đậu tiến sĩ đời nhà Hậu Lê và từng làm quan cho nhà Tây Sơn. Mẹ ông là Ngô Thị Thực, con gái của Ngô Thì Sĩ, em gái của Ngô Thì Nhậm, bà mất khi ông 10 tuổi. Phan Huy Chú có tên là Hạo, sau vì kiêng quốc húy của nhà Nguyễn mới đổi là Chú, tự Lâm Khanh, hiệu Mai Phong.

Ông sinh ra và lớn lên ở thôn Thụy Khuê, thuộc huyện Yên Sơn, phủ Quốc Oai (trước thuộc tỉnh Sơn Tây, sau thuộc Hà Tây và nay là thôn Thụy Khuê, xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội).

Ông xuất thân trong gia đình có truyền thống khoa bảng, là con trai thứ ba của Lễ bộ Thượng thư, tiến sĩ Phan Huy Ích. Ông nội là tiến sĩ Phan Huy Cận, ông ngoại là Ngô Thì Sĩ, cha là Phan Huy Ích, bố vợ là Nguyễn Thế Lịch, bác là Ngô Thì Nhậm, chú là Phan Huy Ôn, anh là Phan Huy Thực…

Quê gốc của ông là thôn Chi Bông, xã Thu Hoạch (đầu thời Nguyễn thuộc huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quan, trấn Nghệ An, nay thuộc xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh). Năm 1787, một người trong dòng họ Phan Huy (và là ông nội của Phan Huy Chú) là Phan Huy Cận (sau đổi tên là Áng), làm quan lớn dưới triều Lê-Trịnh, sau khi từ giã chốn quan trường đã đến ở làng Thụy Khuê, và trở thành "ông tổ đầu tiên của chi phái Phan Huy" ở đây.

Phan Huy Chú được cha mẹ nuôi dạy chu đáo, lại từng được Ngô Thì Nhậm (cậu ruột) rèn dạy từ lúc 6 tuổi; nổi tiếng hay chữ ở miền phủ Quốc tỉnh Sơn, nhưng cả hai lần thi Hương (Đinh Mão 1807 và Kỷ Mão 1819) ông chỉ đỗ Tú tài (nên tục gọi ông là "Kép Thầy", vì ở làng Thầy và đỗ hai lần). Kể từ đó, ông thôi việc thi cử, chỉ chuyên tâm vào việc nghiên cứu và trước tác.

Tác động của dòng dõi tài danh, hiếu học và những quan hệ trí tuệ đã ảnh hưởng rất lớn đến tinh thần, tính cách của Phan Huy Chú. Phan Huy Chú là một nhà bác học, danh nhân văn hóa Việt Nam, với tài danh lỗi lạc về bách khoa thư.

Sự nghiệp
Năm Tân Tỵ (1821), vua Minh Mạng biết tiếng Phan Huy Chú, cho triệu ông vào kinh đô Huế, cử giữ chức Biên tu trường Quốc tử giám ở Huế. Năm này, ông dâng lên vua bộ sách Lịch triều hiến chương loại chí do ông biên soạn (khởi soạn khi còn đi học, đến năm 1809 thì cơ bản hoàn thành), và được khen thưởng.

Năm Ất Dậu (1825), ông được sung làm Phó sứ sang Trung Quốc. Khi về, được làm Phủ thừa phủ Thừa Thiên, rồi thăng Hiệp trấn Quảng Nam (1829). Ít lâu sau, ông bị giáng vì phạm lỗi, được điều động về Huế giữ chức Thị độc ở Viện Hàn lâm.

Năm Tân Mão (1831), lại sung Phan Huy Chú làm Phó sứ sang nhà Thanh (Trung Quốc). Nhưng khi về nước, thì cả đoàn sứ bộ đều bị giáng chức vì tội "lộng quyền", riêng ông bị cách chức.

Năm sau (Nhâm Thìn 1832), cho ông làm phục dịch trong phái bộ sang Batavia (Giang Lưu Ba, Indonesia) để lập công chuộc tội.

Trở về (Giáp Ngọ 1834), ông được bổ làm Tư vụ bộ Công. Sau đó, vì chán chốn quan trường, ông cáo bệnh xin về hưu ở làng Thanh Mai, thuộc huyện Tiên Phong (nay là xã Vạn Thắng, huyện Ba Vì, Hà Nội). Ở đây, ông làm nghề dạy học và soạn sách cho đến khi mất.

Mộ phần
Phan Huy Chú mất ngày 27 tháng 4 năm Canh Tý (28 tháng 5 năm 1840) lúc 58 tuổi. Phần mộ của ông hiện ở tại thôn Mai Trai, xã Vạn Thắng, huyện Ba Vì, (trước thuộc Hà Tây, nay thuộc Hà Nội). Đã sửa lại lần 1, lần 2 năm 2012 và được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2014.

Các tác phẩm chính
Lịch triều hiến chương loại chí
Hoàng Việt dư địa chí
Mai Phong du Tây thành dã lục
Hoa thiều ngâm lục (tập thơ đi sứ sang Trung Quốc)
Hoa trình tục ngâm
Hải trình chí lược, hay còn gọi là Dương trình ký kiến (ghi chép những điều trông thấy lúc đi Batavia)
Lịch đại điển yếu thông luận, v.v...
Nhìn chung, Phan Huy Chú nổi tiếng là nhà nghiên cứu, biên khảo hơn là nhà thơ, nhà văn. Tác phẩm có giá trị nhất của ông là bộ Lịch triều hiến chương loại chí. Đây có thể xem là "bộ bách khoa toàn thư" đầu tiên của Việt Nam. Kế tiếp, đáng kể nữa là bộ Hoàng Việt dư địa chí, ghi chép về địa lý Việt Nam.

Thông tin thêm
Vợ của Phan Huy Chú là bà Nguyễn Thị Vũ, con gái Tiến sĩ Nguyễn Thế Lịch (tức Nguyễn Gia Phan), người thôn Yên Lũng, Từ Liêm (nay thuộc Hoài Đức, Hà Nội). Ông giỏi nghề thuốc, và từng làm quan trải đến chức Thượng thư bộ Hộ dưới triều Tây Sơn. Năm 1803, ông bị vua Gia Long sai đánh đòn tại Văn Miếu cùng với Ngô Thì Nhậm.

Có thông tin nghi vấn cho rằng, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon là hậu duệ của nhà bác học Phan Huy Chú. Ngày 23 tháng 5 năm 2015, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon đã đến dâng hương tại nhà thờ dòng họ Phan Huy. Tuy nhiên trong lưu bút của mình, ông Ban chỉ ghi nhận mình là một "thành viên họ Phan" (tức là một người mang họ Phan), chứ không nói rõ là thành viên họ Phan Hàn Quốc, hay họ Phan Việt Nam (thậm chí dòng họ Phan Huy). Họ Phan là một họ của người Á Đông, có cả ở Hàn Quốc, Trung Quốc lẫn Việt Nam.

Tại Việt Nam, những con đường và ngôi trường mang tên ông từ thời kỳ thuộc địa đã không hề thay đổi cho đến nay mặc dù các con đường khác mang tên của các anh hùng dân tộc Việt Nam lại bị thay đổi qua nhiều biến thiên thời cuộc.

Xem thêm
Ngô Thì Nhậm
Lịch triều hiến chương loại chí, Nhà xuất bản Giáo dục, 2006.
Hoàng Việt dư địa chí

Chú thích

Sách tham khảo
Phần "Tiểu sử Phan Huy Chú" in đầu tập 1 của bộ sách Lịch triều hiến chương loại chí (bản dịch gồm 3 tập). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Phan Đăng, Lời nói đầu giới thiệu bộ sách "Hoàng Việt dư địa chí", in trong Tổng tập dư địa chí Việt Nam (tập 1). Nhà xuất bản Thanh Niên, 2012.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm (toàn tập). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Nguyễn Lộc, mục từ "Phan Huy Chú" trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nhiều tác giả, Phan Huy Chú và dòng họ Phan Huy. Sở Văn hóa thông tin Hà Sơn Bình xuất bản, 1983. Trong đó, chủ yếu tham khảo 4 bài viết, là:
-Phan Huy Lê, "Về dòng họ Phan Huy ở Sài Sơn".
-Tạ Ngọc Liễn, "Sự nghiệp còn mãi".
-Kim Anh, "Vai trò gia đình với sự hình thành tài năng Phan Huy Chú".
-Nguyễn Tuấn Thịnh, "Phan Huy Chú-Nhà thư tịch lớn".

Liên kết ngoài

Quan lại nhà Nguyễn
Dòng họ Phan Huy
P
P
P
Người Hà Nội
Mất năm 1840
Sinh năm 1782
Nhà Nho Việt Nam
Người Sơn Tây


title: Pseudolimnophila luteitarsis

text:
Pseudolimnophila luteitarsis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 14501 Tetsuokojima

text:
14501 Tetsuokojima (1995 WA8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 11 năm 1995 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 14501 Tetsuokojima

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Takao Kobayashi
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Theretra manilae

text:
Theretra manilae là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Philippines.

Sải cánh dài 71–75 mm. Nó giống với loài Theretra rhesus xanh lá cây đậm hơn nhưng cánh trước của nó ngắn hơn và vuông hơn.

Chú thích

Tham khảo

Theretra


title: Mạng Hopfield

text:
Mạng Hopfield là một dạng mạng nơ-ron nhân tạo học định kỳ do John Hopfield sáng chế. Mạng Hopfield đóng vai trò như các hệ thống bộ nhớ có thể đánh địa chỉ nội dung với các nút ngưỡng dạng nhị phân. Chúng được bảo đảm sẽ hội tụ về một cực tiểu cục bộ, nhưng không đảm bảo sẽ hội tụ về một trong các mẫu được lưu trữ.

Cấu trúc

Các nút trong mạng Hopfield là những nút ngưỡng có dạng nhị phân, tức là các nút này chỉ có hai giá trị khác nhau biểu hiện trạng thái và giá trị này được xác định nhờ vào một ngưỡng mà ngõ nhập của nút có vượt quá hay không. Các nút trong mạng Hopfield có thể có giá trị 1 hoặc -1, hoặc các giá trị 1 hoặc 0. Do đó, có thể có hai cách định nghĩa cho việc xác định phần tử i, :

(1)

(2)

Trong đó:
  là độ lớn trọng số kết nối từ nút j đến nút i (trọng số của liên kết).
  là trạng thái của nút j.
  là ngưỡng của nút i.

Các liên kết trong mạng Hopfield thường có các ràng buộc sau:
  (không có nút nào liên kết với chính nó)
  (các liên kết là đối xứng)

Ràng buộc rằng các trọng số phải đối xứng thường được sử dụng, vì nó đảm bảo rằng hàm năng lượng sẽ giảm một cách đơn điệu trong khi làm theo các luật kích hoạt, và mạng có thể xuất hiện hành vi tuần hoàn hoặc hỗn loạn nếu dùng các trọng số không đối xứng. Tuy nhiên, Hopfield nhận thấy rằng hành vi hỗn loạn này chỉ hạn chế ở những phần tương đối nhỏ của không gian pha, và không làm giảm đi khả năng thực hiện vai trò làm hệ thống bộ nhớ có thể đánh địa chỉ nội dung của mạng.

Mạng Hopfield có một giá trị vô hướng gắn liền với mỗi trạng thái của mạng được gọi là "năng lượng", E, của mạng, trong đó:

Giá trị này được gọi là "năng lượng" vì định nghĩa đảm bảo rằng nếu các nút được chọn cập nhật hoạt tính một cách ngẫu nhiên, mạng sẽ hội tụ về trạng thái, là những cực tiểu cục bộ trong hàm năng lượng (hàm được xem là hàm Lyapunov). Do đó, nếu một trạng thái là một cực tiểu cục bộ trong hàm năng lượng, nó là một trạng thái ổn định của mạng. Chú ý rằng hàm năng lượng này phụ thuộc vào một nhóm các mô hình tổng quát trong vật lý, có tên là mô hình Ising.

Tiến hành chạy
Tại mỗi bước, chọn ngẫu nhiên một nút. Hành vi của nút khi đó là tất định: nó di chuyển đến một trạng thái sao cho tối thiểu hóa năng lượng của chính nó và các nút lân cận. (Trái lại với điều này là máy Boltzmann có một luật cập nhật ngẫu nhiên.)

Huấn luyện
Huấn luyện một mạng Hopfield là làm giảm năng lượng của các trạng thái mà mạng cần phải "ghi nhớ". Điều này cho phép mạng có thể đóng vai trò một hệ thống bộ nhớ có thể đánh địa chỉ nội dung, hay nói cách khác, mạng sẽ hội tụ về một trạng thái "được ghi nhớ" nếu nó chỉ được cung cấp một phần của trạng thái. Mạng có thể dùng để phục hồi từ một dữ liệu vào bị bóp méo thành một trạng thái đã được huấn luyện giống với dữ liệu vào nhất. Cái này gọi là bộ nhớ kết hợp vì nó phục hồi bộ nhớ dựa vào nền tảng tương tự. Ví dụ, nếu chúng ta huấn luyện một mạng Hopfield với năm nút sao cho trạng thái (1, 0, 1, 0, 1) là một cực tiểu năng lượng, và chúng ta đưa vào mạng trạng thái (1, 0, 0, 0, 1) nó sẽ hội tụ về (1, 0, 1, 0, 1). Do đó, một mạng sẽ được huấn luyện đúng đắn khi năng lượng của các trạng thái mà mạng sẽ ghi nhớ là các giá trị cực tiểu cục bộ.

Tham khảo

J. J. Hopfield, "Neural networks and physical systems with emergent collective computational abilities", Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, vol. 79 no. 8 pp. 2554–2558, tháng 4 năm 1982.

Xem thêm
 Mô hình Ising
 Máy Boltzmann — giống như mạng Hopfield nhưng sử dụng phương pháp lấy mẫu Gibbs huấn luyện thay vì giảm theo gradient

Liên kết ngoài
 Chapter 13 The Hopfield model of Neural Networks - A Systematic Introduction by Raul Rojas (ISBN 978-3-540-60505-8)
 A good introduction to associative memory and Hopfield networks
 The Hopfield networks page  at PRIS, Singapore
 Hopfield Neural Network Applet
 The Travelling Salesman Problem  - Hopfield Neural Network JAVA Applet
 Neural Lab Graphical Interface  - Hopfield Neural Network graphical interface (Python & gtk)
 Chương trình mạng nơ ron đa lớp (Multi Layer Neural Network) và mạng nơ ron tự tổ chức (Self Organizing Maps) có giải thích bằng tiếng Việt.
 Sử dụng phần mềm mạng nơ ron 3 lớp Spice-MLP
 Sử dụng phần mềm mạng tự tổ chức Spice-SOM
 Hướng dẫn sử dụng mạng nơ ron trong các ứng dụng thực tế trong đó có minh họa phân loại ảnh khuôn mặt, ảnh người đi bộ, ảnh xe hơi, dự báo chứng khoán và một số ví dụ khác

Mạng thần kinh


title: Sceloenopla cassidiformis

text:
Sceloenopla cassidiformis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Sceloenopla


title: Bruchidius calabrensis

text:
Bruchidius calabrensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Blanchard miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Aloeides henningi

text:
Henning’s Copper (Aloeides henningi) là một bướm ngày thuộc họ Lycaenidae. Loài này có ở Nam Phi, từ phía bắc East Cape tới Lesotho, phía tây KwaZulu-Natal, phần phía đông của Orange Free State, Mpumalanga, tỉnh Limpopo và Gauteng.

Sải cánh từ 23–26 mm đối với con đực và 24–26 mm đối với con cái. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 9 tới tháng 11 làm một đợt ở những vùng lạnh hơn. Ở những vùng ấn, có 2 lứa. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 1 tới tháng 2 .

Chú thích

Tham khảo

Aloeides


title: Shorea submontana

text:
Shorea submontana là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Shorea submontana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
submontana


title: Ceratina hieroglyphica

text:
Ceratina hieroglyphica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1854


title: Acronicta brumosa

text:
Acronicta brumosa (tên tiếng Anh: Charred Dagger Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở New York tới Florida, phía tây qua các tiểu bang miền nam tới California, phía bắc ít nhất tới Utah.

Sải cánh dài khoảng 38 mm.

Ấu trùng ăn các loài Quercus khác nhau.

Phụ loài
Acronicta brumosa brumosa
Acronicta brumosa persuasa
Acronicta brumosa liturata

Liên kết ngoài
Bug Guide

Chú thích

Acronicta


title: Helius araucariae

text:
Helius araucariae là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Geras, Horn

text:
Geras là một town trong bang Niederösterreich in the district of Horn ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 67,66 km², dân số năm 2001 là 1433 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Tiếng Aragón

text:
Tiếng Aragon (aragonés ) là một ngôn ngữ Rôman hiện diện tại vùng thung lũng Pyrénées của Aragon, Tây Ban Nha, tập trung tại Somontano de Barbastro, Jacetania, Alto Gállego, Sobrarbe, và Ribagorza/Ribagorça. Đây là ngôn ngữ duy nhất phát triển từ tiếng Navarra-Aragon còn tồn tại đến nay.

Hay được người bản ngữ gọi là fabla ("tiếng nói"), tiếng Aragon là có nhiều tên gọi riêng cho các phương ngữ, như cheso (ở Valle de Hecho) hay patués (ở thung lũng Benasque).

Chú thích

Liên kết

Academia de l'Aragonés, Cultural association.
Consello d'a Fabla Aragonesa, Cultural association and language academy.
Ligallo de Fablans de l'Aragonés , Cultural association and language academy.
A.C. Nogará, Cultural association and language academy.
Sociedat de Lingüistica Aragonesa, Cultural association.
Aragonese language
Ethnologue report for Aragonese
Aragonese Language Sample
Webster's Aragonese–English Dictionary

Nhóm ngôn ngữ Rôman
Ngôn ngữ tại Tây Ban Nha
Văn hóa Aragon
Ngôn ngữ Pyrénées-Mozarab
Ngôn ngữ chủ-động-tân


title: Quần đảo Gilbert và Ellice

text:
Quần đảo Gilbert và Ellice đã từng là nước bị bảo hộ của Anh từ năm 1892 và là thuộc địa từ năm 1916 cho đến ngày 1 tháng 1 năm 1976 khi quần đảo bị chia thành hai thuộc địa khác nhau rồi trở nên độc lập một thời gian sau. Quần đảo Gilbert trở thành phần quan trọng của quốc gia Kiribati từ năm 1979, và Quần đảo Ellice trở thành Tuvalu từ năm 1978.

Vùng bảo hộ được thành lập trong khu vực (nhưng không phải trên những đảo này) theo Đạo luật Bảo hộ Quần đảo Thái Bình Dương vào năm 1857, và sau đó vào năm 1877 là cho Các lãnh thổ Tây Thái Bình Dương, nhưng vùng bảo hộ trên nhóm Gilbert và nhóm Ellice trở nên chính thức có hiệu lực chỉ từ năm 1892, và một Cao ủy được chỉ định vào năm 1893. Quần đảo trở thành Thuộc địa Hoàng gia vào ngày 12 tháng 1 năm 1916. Thủ phủ của thuộc địa nằm chính ở Đảo Banana (Đảo Đại Dương) và sau Chiến tranh thế giới thứ hai là trên Tarawa, đầu tiên ở tiểu đảo Betio sau đó là gần Bairiki.

Mười sáu đảo của Gilberts, tuyên bố là xứ bảo hộ bởi Thuyền trưởng Davis, R. N. của HMS Royalist giữa ngày 27 tháng 5 và 17 tháng 6 năm 1892, được khám phá gián đoạn từ có lẽ khoảng năm 1537 đến năm 1862. Quần đảo Ellice được tuyên bố nước bị bảo hộ bởi Thuyền trưởng Gibson, R. N. của HMS Curacao giữa ngày 9 và ngày 16 tháng 10 trong cùng năm; Banada (hay Đảo Đại Dương) cũng nằm trong phần bị bảo hộ vào năm 1900 và sau đó trong thuộc địa vào năm 1916. Trong cùng năm đó, Đảo Fanning và Đảo Washington bị gộp vào cùng với quần đảo Tokelau hay Quần đảo Liên hiệp; Đảo Christmas được đưa vào năm 1919 nhưng bị Mỹ phản đối. Tokelau tách ra vào năm 1925 (nhưng không chính thức cho đến sau Thế chiến 2); Quần đảo Pheonix được thêm vào năm 1937 và năm đảo thuộc Quần đảo Dải Trung và Nam được thêm vào năm 1972.

Vào năm 1974, sự khác nhau về chủng tộc trong thuộc địa đã khiến cho người Polynesia của quần đảo Ellice bỏ phiếu đòi tách khỏi những người Micronesia của quần đảo Gilbert (sau đó thành Kiribati). Năm sau đó, quần đảo Ellice trở thành thuộc địa Tuvalu tách biệt của Anh.

Tên gọi
Quần đảo được đặt tên là Quần đảo Gilbert vào năm 1820 do một đô đốc người Nga, Adam von Krusenstern, và thuyền trưởng người Pháp Louis Duperrey, theo tên thuyền trưởng người Anh, Thomas Gilbert, người đã đi qua quần đảo vào năm 1788.

Quần đảo Ellice được đặt theo tên của Edward Ellice, một nhà chính trị và thương gia người Anh, bởi thuyền trưởng Arent de Peyster, người đã nhìn thấy quần đảo vào năm 1819 khi đi trên chiếc thuyền Rebecca. Ellice sở hữu hàng hóa trên tàu.

Tem bưu chính

Thường thì dịch vụ thư tín là sắp đặt trước, tùy thuộc vào con tàu nào đang gọi tại các đảo khác nhau. Một dịch vụ bình thường bắt đầu vào năm 1911; Tem bưu chính Edward VII của Fiji bị in quá GILBERT & ELLICE / PROTECTORATE và bán vào ngày 1 tháng 1 trong năm đó, cùng với một bộ bốn con tem vào tháng 3 có vẽ hình cây Pandanus, mô tả GILBERT & ELLICE ISLANDS / PROTECTORATE.

Sau đó là vào năm 1912 với con tem của George V loại thường, có chữ GILBERT & ELLICE ISLANDS. Một bộ cuối cùng phát hành bắt đầu vào ngày 14 tháng 1 năm 1939, có hình phong cảnh địa phương và tiểu sử của George VI. Chúng được cập nhật vào năm 1956 với tiểu sử của Elizabeth II.

Một bộ 4 tem vào ngày 1 tháng 5 năm 1960 để tưởng nhớ kỷ niệm 60 năm ngày khám phá ra phosphate tại Đảo Đại Dương. Bộ tem cuối cùng của năm 1965 mô tả sinh hoạt hàng ngày của cư dân địa phương, nhưng sự chuyển đổi tiền tệ thập phân đòi hỏi in thêm và năm 1966 và phát hành lại con tem vào năm 1968. Thuộc địa phát hành khoảng 10-15 con tem mỗi n ăm sau đó, thường theo loạt bốn tem, cho đến cuối năm 1975.

Thư mục

 Barrie Macdonald, Cinderellas of the Empire: towards a history of Kiribati and Tuvalu, Suva, Fiji: Institute of Pacific Studies, University of the South Pacific, 2001, ISBN 982-02-0335-X (Australian National University Press, first published it in 1982).

Tham khảo

Quần đảo Gilbert
Cựu quốc gia ở châu Đại Dương
Lịch sử Kiribati
Lịch sử Tuvalu
Lãnh thổ Tây Thái Bình Dương thuộc Anh
Chấm dứt năm 1976
Cựu thuộc địa và xứ bảo hộ Anh tại châu Đại Dương
Cựu thuộc địa Anh
Cựu chính thể trong Chiến tranh Lạnh
Kiribati thế kỷ 20


title: Leptotarsus paraguayensis

text:
Leptotarsus paraguayensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Surfonds

text:
Surfonds là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 79-144 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Hypnoidus bicolor

text:
Hypnoidus bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Eschscholtz miêu tả khoa học năm 1829.

Chú thích

Tham khảo

Hypnoidus


title: 9580 Tarumi

text:
9580 Tarumi (1989 TB11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 10 năm 1989 bởi T. Nomura và K. Kawanishi ở Minami-Oda.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9580 Tarumi

Thiên thể phát hiện năm 1989
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Stigmella zangherii

text:
Stigmella zangherii là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. It is widespread in tây nam châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ, in phía bắc đến Cộng hòa Séc và Slovakia, in phía tây a single specimen from tây nam Pháp. Further records from miền đông Áo, Hungary, mainland Ý, Sicilia, Slovenia, Croatia, Yugoslavia, Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ.

Sải cánh dài 3.9-5.5 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 9.

Ấu trùng ăn Quercus cerris, Quercus macrolepis, Quercus pubescens, Quercus suber và Quercus trojana. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl
The Quercus Feeding Stigmella Species Of The West Palaearctic: New Species, Key And Distribution (Lepidoptera: Nepticulidae)

Z
Côn trùng châu Âu


title: Cyprinella caerulea

text:
Cyprinella caerulea là loài cá vây tia trong họ Cyprinidae.
Nó chỉ được tìm thấy ở Hoa Kỳ.

Tham khảo

 Gimenez Dixon, M. 1996. Cyprinella caerulea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

Cyprinella


title: Tiếng Lào

text:
Tiếng Lào (tên gốc: ພາສາລາວ; phát âm: phasa lao ) là ngôn ngữ chính thức tại Lào. Tiếng Lào là một ngôn ngữ thuộc Ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai-Kadai. Tiếng Lào chịu những ảnh hưởng của tiếng Phạn. Tiếng Lào cũng là ngôn ngữ truyền thống của hoàng gia Lào, truyền đạt tư tưởng Ấn Độ giáo và Phật giáo.

Theo Điều 89 của Hiến pháp sửa đổi năm 2003 của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, bảng chữ cái Lào là bản chính thức cho ngôn ngữ chính thức, và cũng được sử dụng để ghi lại ngôn ngữ dân tộc thiểu số trong cả nước, trong khi những dân tộc có chữ riêng như Hmông vẫn có thể sử dụng chữ của mình. Bộ chữ Lào hiện có mã unicode là dải 0E80–0EFF (The Unicode Standard, Version 9.0, 2016) .

Phân bố
Tiếng Lào bị ảnh hưởng ít nhiều từ những ngôn ngữ khác trong vùng như tiếng Thái, tiếng Khmer, tiếng Việt. Lào ngữ được coi là một ngôn ngữ hỗn hợp ở bán đảo Đông Nam Á.

Tiếng Lào có những thanh điệu và phát âm giống tiếng Thái, phần tương đồng lên đến hơn 80%. Vì vậy trong đối thoại giữa người Lào và người Thái Lan có thể hiểu nhau được.

Tại vùng Đông Bắc Thái Lan hay thường gọi là vùng Isan, dân địa phương và người Lào có thể dễ dàng nói chuyện với nhau. Trong lịch sử phần lớn dân Isan có liên hệ với người Lào, hoặc được coi là người Lào. Nhưng nay vì lý do chính trị ngôn ngữ ở đây được nhà nước Thái Lan gọi chính thức là tiếng Isan, với cỡ 20 triệu người nói. Dẫu vậy một số văn liệu quốc tế vẫn coi vùng phân bố của tiếng Lào là "nước Lào và Đông Bắc Thái Lan với 20-25 triệu người sử dụng".

Ở Việt Nam, tiếng Lào được nói tại một số vùng núi gần biên giới Việt-Lào và người dân ở đó xem tiếng Lào là ngôn ngữ thương mại ở khu vực này.

Phiên âm Latinh

Phiên âm tiếng Lào ra ký tự Latin, đặc biệt là tên riêng, hiện thiếu nhất quán. Các nỗ lực thống nhất cách phiên âm gần đây đã được đưa ra, trong đó có phiên âm nhắm đến phục vụ cho viễn thông, như cho mạng di động bằng thiết bị chưa hiện được chữ Lào. Trong các văn liệu đã có thì phiên âm mỗi nơi một vẻ tùy theo đã tiếp cận nguồn nào, trong đó một số người nước ngoài đến và tự ghi tiếng Lào theo tiếp xúc của mình.

Trước đây địa danh đến với thế giới chủ yếu thông qua các bản đồ do người Pháp lập, từ cuối thế kỷ 19 đến những năm 1940. Ban đầu chỉ có người Pháp làm và các địa danh được ghi thuần theo chữ Pháp, như mouang (muang), Louang Prabang (Luang Prabang), Sépon (sông Xê Pôn), Nam Gnouang (Nậm Nhoàng), Nam Hou (Nam Ou, Nậm U),... Về sau có các viên chức người Việt tham gia, đã dùng các dấu kiểu chữ Việt để ghi âm và thanh vốn không có trong tiếng Pháp. Tuy nhiên các tờ bản đồ được các nhóm khác nhau lập vào thời gian khác nhau nên cách ghi không nhất quán, và nhiều tên đã có ở các bản xuất trước đó thường không sửa lại. Vì thế sự lộn xộn dường như tăng thêm, như "Xê Pôn" còn được ghi là Tchepone, Sepone, Sepon, Sépon, Xépôn, Xêpôn,...

Khoảng năm 1960 Ủy ban Quốc gia Lào về Địa danh (Lao Commission Nationale de Toponymie) đưa ra quy cách phiên âm, một bản mang dấu ấn tiếng Pháp  và tồn tại đến nay, như trong làm bản đồ. Năm 1966 những cơ quan Ban địa danh Hoa Kỳ (BGN, United States Board on Geographic Names) và Ủy ban thường trực về Địa danh cho sử dụng chính thức ở nước Anh (PCGN, Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use) theo và dùng vào lập bản đồ, trong đó có bản đồ quân sự, và tên thường tham chiếu là "BGN/PCGN 1966 System" .

Hiệp hội Thư viện Mỹ (ALA, American Library Association) và Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ (LC, Library of Congress) dựa theo chuẩn Latin hóa ALA-LC đã lập ra phiên âm Latin cho tiếng Lào . Bản này thể hiện cách phiên âm của người nói tiếng Anh, bỏ qua các dấu ấn Pháp trong BGN/PCGN, song không phải là bản được chấp nhận rộng rãi.

Cơ quan Liên Hợp Quốc là Nhóm chuyên viên về Địa danh Liên Hợp Quốc hiện đề xuất sử dụng BGN/PCGN 1966 System cho tiếng Lào .

Phiên âm sang tiếng Việt

Hiện nay tiếng Lào được 2 'trường phái' khác nhau phiên âm, một là do các Hiệp hội Văn hóa Hữu nghị Lào - Việt thực hiện thì họ phiên sang âm tiếng Việt vì tiếng Việt gần như có khá đầy đủ các bộ âm chuẩn mà không thể phát âm sai được.

Một trường phái khác là phiên âm sang hệ ngữ Latinh nhưng rất lung tung, cũng giống như tiếng Thái khi phiên âm sang hệ ngữ Latinh thì người ta dễ nhầm lẫn giữa các Phụ âm như 'p' có thể bị đọc thành 'f' mà cũng có thể bị đọc thành 'ph', 't' thì cũng có thể bị đọc thành 't' mà cũng có thể thành 'th'... ngoài ra sự hợp ngữ giữa các Nguyên âm cũng bị phiên rất lung tung nên khó mà đọc chuẩn xác nếu căn cứ theo phiên âm Quốc tế.

Vì vậy, phiên âm theo tiếng Việt là cách phiên âm chuẩn nhất đối với tiếng Lào và tiếng Thái nói chung (mặc dù có nhiều bộ âm của Lào và Thái không thể phiên âm sang tiếng Việt được nhưng vẫn đạt được khoảng 85-90% so với tiếng Lào và khoảng 70-75% so với tiếng Thái thì dù sao vẫn tin cậy hơn là phiên sang các Hệ ngữ Quốc tế khác).

Chính vì vậy, nếu học tiếng Lào và tiếng Thái qua các Ngôn ngữ khác thì sẽ cực kỳ khó khăn bởi các Ngôn ngữ khác không có thanh điệu và âm ngữ của các nước khác thường bị biến đổi khó phù hợp với các Quy tắc của tiếng Thái và tiếng Lào.

Phiên âm trong Wikipedia
Trong Wikipedia, đặc biệt là vi-Wikipedia, thì viết tên riêng tiếng Lào không thống nhất, do mỗi biên tập viên có cách nhìn nhận khác nhau và dựa vào nguồn khác nhau. Nó dẫn đến một lượng lớn tên không thể tìm thấy trong các văn liệu tiếng Việt thông thường, và/hoặc trong văn liệu chữ Latin có tính chính thức xuất bản ở Lào.

Ví dụ địa danh có tên "Hin Bun" ở tỉnh Khăm Muộn, theo "BGN/PCGN 1966 System", các báo tiếng Anh ở Lào, và một số bản đồ xuất bản ở Việt Nam (ví dụ bản địa hình), thì được viết là Hinboun và Khammouan. Trang "Đập Theun Hinboun" dựa theo tư liệu có gốc gác là tài liệu của dự án mà sau này là Công ty Điện lực Theun Hinboun quản lý nên đã viết đúng . Tuy nhiên tên trang "huyện Hin Bun" viết là Hinboon, và "tỉnh Khăm Muộn" là Khammuane, là cách viết không phải là chính thức ở Lào hay Việt Nam.

Xem thêm
 Bảng chữ cái Lào
 Chữ Lào Latin hóa
 Địa lý Lào
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Font tiếng Lào chuẩn Unicode dùng cho máy tính với hệ điều hành Windows.  (tự do)
Tiếng Lào  Báo Ảnh Việt Nam

Ngôn ngữ đơn lập
Ngữ chi Thái
Ngôn ngữ tại Lào
Ngôn ngữ tại Thái Lan
Ngôn ngữ chủ-động-tân


title: Nam Hán Cao Tổ

text:
Lưu Nghiễm (; 889–10 tháng 6 năm 942), nguyên danh Lưu Nham (劉巖), cũng mang tên Lưu Trắc (劉陟) (từ ~896 đến 911) và trong một thời gian là Lưu Cung (劉龔), là hoàng đế đầu tiên của nước Nam Hán thời Ngũ Đại Thập Quốc.

Thân thế
Lưu Nham sinh năm 889, dưới triều đại của Đường Chiêu Tông. Cha ông là Lưu Tri Khiêm (hay Lưu Khiêm) khi đó đang giữ chức Phong châu thứ sử và kết hôn với người cháu gái gọi bằng chú của Vi Trụ (韋宙)- từng là tể tướng triều Đường, Lĩnh Nam Đông đạo tiết độ sứ. Tuy nhiên, Lưu Khiêm cũng bí mật có một người thiếp ở bên ngoài là Đoàn thị, Lưu Nham là con trai của Đoàn thị. Khi Vi thị phát hiện ra sự việc, bà sát hại Đoàn thị, song không giết Lưu Nghiễm mà đem về nhà nuôi dưỡng như con đẻ- Lưu Ẩn và Lưu Đài (劉台).

Khi Lưu Nghiễm lớn lên, ông cao lớn, có tài cưỡi ngựa và bắn cung. Sau khi Lưu Ẩn trở thành Hữu đô áp nha trong quân đội của quân (lúc này đổi tên thành Thanh Hải) dưới quyền tiết độ sứ Lý Tri Nhu vào năm 896, Lưu Nghiễm cũng phụng sự cho Lý Tri Nhu, và đổi tên từ Lưu Nham sang Lưu Trắc.

Phụng sự Lưu Ẩn
Năm 901, người kế vị Lý Tri Nhu là Từ Ngạn Nhược qua đời, di biểu cho Đường Chiêu Tông để tiến cử Lưu Ẩn làm lưu hậu, Lưu Ẩn sau được nhận chức vụ này. Lưu Trắc tiếp tục phục vụ dưới quyền anh trai. Năm 902, Kiền châu thứ sử Lô Quang Trù (盧光稠) tiến công Thanh Hải, chiếm Thiều châu và giao châu này lại cho con trai là Lô Diên Xương, sau đó bao vây Triều châu. Lưu Ẩn đem quân đẩy lui Lô Quang Trù khỏi Triều châu, sau đó chuẩn bị tiến công Thiều châu. Lưu Trắc cho rằng quân của Lô Diên Xương có viện binh từ Kiền châu, nên quân Thanh Hải không thể thành công nếu tiến công trực tiếp. Lưu Ẩn nghe theo, cho bao vây Thiều châu để khiến sức mạnh phòng thủ của Lô Diên Xương suy yếu. Tuy nhiên, chiến lược này lại phản tác dụng do mức nước sông dâng cao, quân Thanh Hải bị gián đoạn nguồn cung lương thảo. Sau đó, Lô Quang Trù đem binh từ Kiền châu đến cứu viện, đẩy lui Lưu Ẩn khỏi Thiều châu.

Năm 904, Đường Ai Đế bổ nhiệm Lưu Ẩn làm Thanh Hải tiết độ sứ. Lưu Trắc trở thành tiết độ phó sứ. Theo ghi chép, ngoài xung đột với Lô Quang Trù, quanh lãnh địa của Lưu Ẩn còn có các quân phiệt khác: Khúc Hạo ở Giao châu; Lưu Sĩ Chính (劉士政) ở Quế châu; Diệp Quảng Lược (葉廣略) ở Ung châu; Bàng Cự Chiêu (龐巨昭) ở Dung châu ; Lưu Xương Lỗ (劉昌魯) tại Cao châu; và Lưu Tiềm (劉潜) tại Tân châu. Thêm vào đó, ở phía đông Châu Giang, có khoảng 70 trại lớn nhỏ không công nhận quyền uy của Lưu Ẩn. Sau khi Lưu Ẩn giao phó quân sự lại cho Lưu Trắc, Lưu Trắc dần dần trục xuất hoặc buộc các quân phiệt phải quy phục, trở thành danh tướng ở Lĩnh Nam.

Một trong số các chiến dịch diễn ra vào khoảng năm 910 (khi đó Lưu Ẩn là một chư hầu của triều Hậu Lương), Lưu Trắc tiến công Lưu Xương Lỗ ở Cao châu. Lưu Xương Lỗ đẩy lui cuộc tiến công của Lưu Trắc, song lại suy tính rằng sẽ không thể chống lại huynh đệ họ Lưu trong một thời gian dài, do vậy, Lưu Xương Lỗ cùng với Bàng Cự Chiêu quyết định quy phục Sở vương Mã Ân. Mã Ân khiển quân đến hộ tống Lưu Xương Lỗ và Bàng Cự Chiêu đến Sở, khiển tướng Diêu Ngạn Chương (姚彥章) đóng quân tại Dung châu.

Năm 911, Lưu Ẩn lâm bệnh nặng, ông ta dâng biểu cho triều đình Hậu Lương để tiến cử Lưu Trắc làm lưu hậu, sau đó liền qua đời. Lưu Trắc kế thừa quyền cai quản Thanh Hải quân, và một thời gian ngắn sau, Hậu Lương Thái Tổ bổ nhiệm Lưu Trắc làm Thanh Hải tiết độ sứ. Ông lại đổi tên thành Lưu Nham.

Làm tiết độ sứ
Theo ghi chép, trên cương vị tiết độ sứ, Lưu Nham thường xuyên mời các sĩ nhân chạy loạn từ Trung Nguyên đến mạc phủ, thường bổ nhiệm họ làm thứ sử, đến nỗi thứ sử các châu đều không phải là võ quan.

Cũng trong năm 911, Lô Diên Xương bị thuộc hạ là Lê Cầu (黎球) ám sát, Lê Cầu sau đó qua đời và người kế nhiệm là Lý Ngạn Đồ (李彥圖). Do Lê Cầu muốn giết mưu chủ của Lô Quang Trù là Đàm Toàn Bá, Đàm Toàn Bá xưng bệnh xin được cáo hưu. Lưu Nghiễm hay tin thì liền phát binh công Thiều châu, kết quả tái chiếm được châu này; Thiều châu thứ sử Liệu Sảng (廖爽) chạy đến Sở. Trong khi đó, ông cũng phái quân tiến công Dung châu. Diêu Ngạn Chương nhận định rằng không thể trụ lại được (mặc dù quân cứu viện của Sở do Hứa Đức Huân thống lĩnh đang tiến đến), do đó Diêu Ngạn Chương quyết định đưa sĩ dân Dung châu về Sở, Lưu Ẩn đoạt được Dung châu và Cao châu. Hay tin hai chư hầu xảy ra chiến tranh, Hậu Lương Thái Tổ sai Hữu tán kị thường thị Vi Tiển (韋戩) đi hòa giải giữa Mã Ân và Lưu Nham. Đáp lại, Lưu Nham nộp cống một lượng lớn vàng, bạc, sừng tê giác, ngà voi, đủ loại đồ trang sức và gia vị khác, cho Hậu Lương Thái Tổ.

Vào cuối năm 912, Hậu Lương Thái Tổ bị con là Dĩnh vương Chu Hữu Khuê ám sát. Vào đầu năm 913, Chu Hữu Khuê ban chức kiểm hiệu thái phó cho Lưu Nham. Sau đó, hoàng vị Hậu Lương lại về tay Chu Hữu Trinh (đổi tên thành Chu Trấn) Chu Trấn bổ nhiệm Lưu Nham làm tiết độ sứ của Thanh Hải quân và Kiến Vũ quân, phong tước Nam Bình vương.

Cũng vào năm 913, Lưu Nham muốn thiết lập liên minh hôn nhân với Mã Ân, xin cưới con gái của Mã Ân, Mã Ân chấp thuận. Đến năm 915, Lưu Nham cử đoàn đến kinh đô Trường Sa của Sở để đón dâu, Mã Ân khiển con trai là Vĩnh Thuận tiết độ sứ Mã Tồn (馬存) hộ tống Mã thị đến Thanh Hải quân. Năm 916 Thanh Hải-Kiến Vũ tiết độ sứ kiêm Trung thư lệnh Lưu Nham không hài lòng trước việc chỉ được Chu Trấn phong tước Nam Bình vương, trong khi Tiền Lưu được phong làm Ngô Việt quốc vương. Do vậy, Lưu Nham dâng biểu cầu được phong tước Nam Việt vương, thăng làm đô thống. Khi Chu Trấn từ chối, Lưu Nham nói với quan lại dưới quyền:

Nay Trung Quốc phân tranh, ai là Thiên tử?. Sao ta có thể [khiển sứ] leo trèo, đi thuyền hàng vạn lý để tôn thờ ngụy đình?.

Sau đó, Lưu Nham chấm dứt việc gửi cống phẩm và sứ giả đến triều đình Hậu Lương.

Vào mùa thu tháng 9 năm 917, Lưu Nham tức hoàng đế vị ở Phiêng Ngung, đặt quốc hiệu là "Đại Việt", đại xá, cải nguyên Càn Hanh. Ông truy phong tổ phụ Lưu An Nhân (劉安仁), cha Lưu Khiêm, và huynh Lưu Ẩn là hoàng đế. Bổ nhiệm sứ giả Hậu Lương Triệu Quang Duệ làm Binh bộ thượng thư, tiết độ phó sứ; bổ nhiệm Tiết độ phán quan Lý Ân Hành làm Lễ bộ thị lang; bổ nhiệm Tiết độ phó sứ Dương Đỗng Tiềm làm Binh bộ thị lang; cả ba đều là Đồng bình chương sự. Quốc hiệu Đại Việt này càng chứng tỏ tham vọng của họ Lưu muốn đánh Tĩnh Hải quân mà sau này họ hai lần thực hiện (vào năm 930 và năm 938).

Thời kỳ đầu trị vì
Cũng vào năm 917, Lưu Nham gả cháu gái là Thanh Viễn công chúa Lưu Hoa (con gái của Lưu Ẩn) cho Vương Diên Quân- con trai của Mân vương Vương Thẩm Tri, thắt chặt quan hệ giữa hai nước.

Nhận thấy nguy cơ từ phía Lưu, Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ là Khúc Hạo sai con là Khúc Thừa Mỹ làm "khuyến hiếu sứ" sang Quảng Châu gặp vua Lưu Nham, bề ngoài là để ‘‘kết mối hòa hiếu’’, song bề trong cốt là xem xét tình hình hư thực của Lưu Nham. Cuối năm 917 khi Khúc Thừa Mỹ trở về thì Khúc Hạo mất. Khúc Thừa Mỹ kế vị làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ.

Tháng 11 ÂL năm 918, sau khi Lưu Nham tế Nam Giao, ông ra lệnh đại xá, cải quốc hiệu từ Việt sang Hán, quốc gia của ông do vậy được gọi là Nam Hán.

Sau khi Lưu Nham xưng đế, ông bổ nhiệm văn nhân làm quan địa phương, chứ không để võ tướng kiêm chức châu thứ sử, vì thế tình hình đất nước tương đối ổn định. Đồng thời Lưu Nham cho xây dựng thêm nhiều trường học, khôi phục chế độ thi cử, mỗi năm tuyển được mấy chục môn sinh vào triều làm quan, nhìn chung ông rất coi trọng công tác giáo dục.

Năm 919, Lưu Nham lập Việt quốc phu nhân Mã thị làm hoàng hậu. Cùng năm 919 vua Chu Trấn nhà Hậu Lương lệnh cho vua Tiền Lưu nước Ngô Việt tấn công Lưu Nham do Lưu Nham tự ý xưng đế, nhưng vua Tiền Lưu đã không có hành động quân sự nào chống lại Nam Hán.

Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ là Khúc Thừa Mỹ chủ trương kết thân với nhà Hậu Lương ở Trung nguyên mà gây hấn với nước Nam Hán liền kề. Cũng trong năm 919, Khúc Thừa Mỹ sai sứ sang Biện Kinh xin tiết việt của nhà Hậu Lương. Chu Trấn nhà Hậu Lương bấy giờ bận đối phó với các nước lớn ở Trung nguyên nên ban tiết việt cho Khúc Thừa Mỹ và phong ông ta làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ.

Được sự hậu thuẫn của Hậu Lương, Khúc Thừa Mỹ chủ quan cho rằng uy thế của nhà Hậu Lương rộng lớn ở Trung nguyên có thể kìm chế được Nam Hán nhỏ hơn ở Quảng Châu. Khúc Thừa Mỹ công khai gọi nước Nam Hán là "ngụy đình" (triều đình tiếm ngôi, không chính thống). Sử không chép rõ biểu hiện cụ thể của việc này ra sao, không rõ Khúc Thừa Mỹ tuyên bố việc này với sứ giả Nam Hán sang Tĩnh Hải quân hay theo như một tài liệu nói rằng ông ta sai sứ sang Nam Hán tỏ thái độ bất phục và gọi vua Nam Hán Cao Tổ (Lưu Nham) là "ngụy đình".

Năm 920, theo thỉnh cầu của Dương Động Tiềm, Lưu Nham cho lập học hiệu, khai cống cử, thiết thuyên tuyển. Ông cũng khiển sứ đến Tiền Thục (đời vua Vương Diễn), thiết lập quan hệ hữu hảo.

Năm 922, Lưu Nham tin theo lời của thuật giả rằng ông cần rời khỏi kinh đô để tránh tai họa, do vậy quyết định ngao du Mai Khẩu, gần biên giới với nước Mân (đời vua Vương Thẩm Tri). Tướng Mân là Vương Diên Mĩ đem binh tập kích đoàn của Lưu Nham, song trước khi quân của Vương Diên Mĩ đến nơi, Lưu Nham nhận được báo cáo của trinh sát nên bỏ trốn kịp thời.

Năm 924, Lưu Nham dẫn binh xâm lược nước Mân (đời vua Vương Thẩm Tri), đóng quân ở Đinh châu và Chương châu. Lưu Nham chiến bại trước quân Mân, buộc phải chạy trốn.

Trong khi đó, vào năm 923, Hậu Lương bị Hậu Đường chinh phục, Hậu Đường Trang Tông làm chủ Trung Nguyên. Khi nhận được tin, Lưu Nham trở nên lo sợ trước thế lực hùng mạnh này, và đến năm 925 thì khiển Cung uyển sứ Hà Từ (何詞) đến triều cống cho Hậu Đường (xưng là "Đại Hán quốc vương" đưa thư thượng "Đại Đường hoàng đế") và dò xét sức mạnh của triều đại này. Sau khi Hà Từ trở về, thông báo lại rằng Hậu Đường Trang Tông kiêu dâm vô chính, không đáng phải sợ; Lưu Nham rất phấn khởi, và từ đó không còn qua lại với triều đình Trung Nguyên.

Cũng vào năm 925, theo ghi chép thì người ta thấy có rồng trắng xuất hiện trong cung điện Nam Hán, do vậy Lưu Nham cải nguyên "Bạch Long", đổi tên thành Cung (龔). Tuy nhiên, trong năm đó có một tăng người Hồ nói với ông rằng Sấm thư "diệt Lưu thị giả vung dã" (theo sấm thư thì diệt họ Lưu là Cung), sau đó ông tham khảo trong Chu Dịch, tạo ra chữ "龑" với nghĩa "phi long tại thiên" (rồng bay lên trời), âm là "Nghiễm". (Tư trị thông giám thì chép lần đổi tên thứ hai này diễn ra vào năm 941.) Cũng vào năm 925, khi vua Đại Trường Hòa là Trịnh Nhân Mân sai em là Trịnh Chiêu Thuần (鄭昭淳) đến Nam Hán cầu hôn, Lưu Cung (lúc này Lưu Nham đã đổi tên thành Lưu Cung) gả một người cháu gái khác là Tăng Thành công chúa làm vợ của Trịnh Nhân Mân.

Giữa thời kỳ giữa
Năm 928, thủy quân Sở (Thập quốc) (đời vua Mã Ân) tiến công Nam Hán, bao vây Phong châu. Lưu Cung tin rằng từ "Đại Hữu" trong Chu Dịch có nghĩa là đại xá, vì thế cải nguyên Đại Hữu. Ông lệnh cho Tả hữu nhai sứ Tô Chương (蘇章) đem 3.000 "nỏ thần" (cung thủ tài giỏi), 100 chiến hạm cứu Phong châu. Tô Chương giăng dây sắt chìm dưới sông, hai bên bờ căng dây, đắp đê dài để giấu quân. Đến khi giao chiến với thủy quân Sở, Tô Chương giả vờ rút lui, lừa quân Sở đuổi theo; sau đó hạm đội Sở lọt vào nơi phục kích, không thể tiến thoái, bị quân Nam Hán bắn tên, quân Sở bại trận phải rút lui.

Chính sách đối ngoại trước giờ của Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ Khúc Thừa Mỹ đã khiến Lưu Cung tức giận. Năm 930, Lưu Cung khiển bộ tướng Lương Khắc Trinh (梁克貞) và Lý Thủ Phu (李守鄜) tiến công Giao Châu- thủ phủ của Tĩnh Hải quân; bắt được Tĩnh Hải tiết độ sứ Khúc Thừa Mỹ, Tĩnh Hải quân về tay Nam Hán, chấm dứt quyền lực của họ Khúc. Lương Khắc Trinh còn tiến công Chiêm Thành (đời vua Indravarman III), cướp vật quý của nước này rồi rút lui. Lưu Cung khiển bộ tướng Lý Tiến (李進) làm Thứ sử Giao Châu.

Sử Trung Quốc chép rằng Khúc Thừa Mỹ bị Lưu Cung tìm cách hạ nhục. Lưu Cung hỏi Khúc Thừa Mỹ rằng:

“Thường ngày ngươi vẫn nói ta là ngụy triều, nay lại bị quân ta trói quặt tay lại như vậy, nghĩa là thế nào?”.

Sau, Khúc Thừa Mỹ buộc phải đầu hàng và lưu vong ở Nam Hán đến cuối đời.

Nam Hán không giữ Tĩnh Hải quân được lâu. Sau khi họ Khúc bị lật đổ, tướng Ái châu Dương Đình Nghệ gây dựng được một đội quân gồm 3.000 con nuôi (dưỡng-giả tử), có ý muốn đoạt lấy Tĩnh Hải quân. Mặc dù Lý Tiến biết về sự việc, song vì nhận hối lộ của Dương Đình Nghệ nên không có hành động gì. Năm 931, Dương Đình Nghệ bao vây Giao Châu. Lưu Cung khiển Thừa chỉ Trình Bảo (程寶) đem binh cứu viện, song thành bị chiếm trước khi Trình Bảo đến nơi. Lý Tiến chạy trốn về kinh đô Phiên Ngung của Nam Hán, bị Lưu Cung giết chết. Trình Bảo bao vây châu thành Giao Châu, đến khi Dương Đình Nghệ xuất chiến, Trình Bảo bại trận tử chiến. Dương Đình Nghệ tự lập làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ.

Năm 932, Lưu Cung phong vương cho 19 hoàng tử.

Năm 934, Mã hoàng hậu qua đời.

Cũng vào năm 934, Lưu Cung cho phép hoàng tử lớn tuổi nhất còn sống là phán lục quân- Tần vương Lưu Hoằng Độ mộ 1.000 túc vệ binh, song những binh sĩ này đều là những vô lại thân cận với Lưu Hoằng Độ. Khi Dương Đỗng Tiềm nói sự việc với Lưu Cung để kiềm chế các hoạt động của Lưu Hoằng Độ, Lưu Cung từ chối nghe theo. Sau đó, Dương Đỗng Tiềm ra ngoài thấy cảnh vệ sĩ cướp bóc vàng bạc của thương nhân, thương nhân không dám tố cáo, Dương Đỗng Tiềm than thở: "Chính loạn như vậy, sao cần tể tướng?" rồi cáo về ở trong phủ đệ. Lưu Cung sau đó không còn triệu kiến Dương Đỗng Tiềm nữa.

Cuối thời kỳ trị vì
Về cuối đời, Lưu Cung càng tỏ ra bạo ngược, kiêu ngạo và dâm dật, ông không bỏ qua bất kì trò hưởng lạc nào. Ông cũng rất thích thu thập vàng bạc châu báu, trong cung của ông vàng bạc châu báu nhiều vô kể, một khi những đồ vật giá trị này đã vào tay ông thì không bao giờ có hi vọng trả lại. Điện Chiêu Dương của Lưu Nghiễm được trang trí mái bằng vàng, thảm trải bằng bạc, rồi những đường nước chảy trong cung đều được rải hạt ngọc trai, khiến cung điện trở nên nguy nga tráng lệ. Điện Nam Huân ông cho trùng tu vào những năm cuối đời cũng tiêu tốn không biết bao nhiêu tiền của.

Năm 936, Lưu Cung khiển bộ tướng Tôn Đức Uy (孫德威) xâm chiếm Mông châu và Quế châu của Sở. Khi Sở vương Mã Hy Phạm đem 5.000 bộ-kị binh đến Quế châu, Tôn Đức Uy triệt thoái.

Ngoài thu thập vàng bạc châu báu, một sở thích khác người nữa của Lưu Cung đó là xem cảnh cực hình. Ông đã đưa ra các hình phạt tàn khốc, như cắt lưỡi, phanh thây, xỏ mũi,... Ngoài ra còn có hình phạt nhốt phạm nhân dưới nước, sau đó thả rắn độc xuống cắn cho chết. Khi đao phủ thi hành hình phạt, ông thích được tận mắt chứng kiến cảnh hành quyết, thậm chí ông còn kéo phạm nhân vào cung trị tội để mua vui. Bách tính vừa sợ hãi vừa căm hận ông. Đặc biệt, vào năm 937, sau khi mắc bệnh lâu ngày chữa chưa khỏi, ông càng trở nên độc ác hơn, chỉ thích giải khuây bằng trò giết người. Có lần ông cho thả phạm nhân vào nồi nước nóng, sau đó vớt ra để phơi nắng rồi phết muối và rượu lên người phạm nhân, khiến cho da dẻ nát nhừ, để họ chết từ từ mới thôi.

Năm 937, Lưu Cung nhân việc khỏi bệnh, ban bố đại xá.

Cùng năm 937, Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn giết chết, Kiều Công Tiễn đoạt lấy quyền cai quản Tĩnh Hải quân, tự xưng là Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ. Năm 938, một tướng cũ của Dương Đình Nghệ là Ngô Quyền nổi dậy tại Ái châu và sau đó tiến công ra Đại La của Giao Châu, Kiều Công Tiễn cầu viện Nam Hán. Lưu Cung muốn nhân cơ hội này để đoạt lấy Tĩnh Hải quân. Lưu Cung cho rằng Dương Đình Nghệ qua đời thì Tĩnh Hải quân không còn tướng giỏi, bèn bổ nhiệm hoàng tử- Vạn vương Lưu Hoằng Tháo làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ, tỉ phong Bình Hải tướng quân và Giao Chỉ vương, đem thủy binh đến cứu Giao Châu, Lưu Cung tự mình đem một đội quân theo sau, dự định đến đóng ở Hải Môn. Lưu Cung hỏi Sùng văn sứ Tiêu Ích về sách lược, Tiêu Ích nói rằng:

"Nay mưa dầm đã mấy tuần, đường biển thì xa xôi nguy hiểm, Ngô Quyền lại là người kiệt hiệt, không thể khinh suất được. Đại quân phải nên thận trọng chắc chắn, dùng nhiều người hướng đạo rồi sau mới nên tiến"

Lưu Cung đang muốn hành quân nhanh để đánh chiếm lại Tĩnh Hải quân nên không nghe theo kế của Tiêu Ích, sai Lưu Hoằng Tháo đem chiến thuyền theo sông Bạch Đằng mà vào Tĩnh Hải quân. Lưu Cung tự mình làm tướng, đóng ở Hải Môn để làm thanh viện. Hải Môn là một trấn, tên đặt từ thời nhà Đường, vùng mà thời phong kiến gọi là Hải Dương. Tuy nhiên, khi Lưu Hoằng Tháo tiến đến Giao Châu, Ngô Quyền đã đánh bại và giết chết Kiều Công Tiễn vào mùa thu năm 938, chiếm cứ thành Đại La của Giao Châu và Tĩnh Hải quân.

Vào một ngày cuối đông năm 938, Ngô Quyền cho quân sĩ đóng cọc có bịt sắt nhọn xuống lòng sông Bạch Đằng. Khi thủy triều lên, bãi cọc không bị lộ. Trên sông Bạch Đằng, binh thuyền do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy vừa vượt biển tiến vào cửa ngõ Bạch Đằng. Quân Nam Hán thấy quân của Ngô Quyền chỉ có thuyền nhẹ, quân ít tưởng có thể ăn tươi, nuốt sống liền hùng hổ tiến vào. Ngô Quyền ra lệnh cho quân bỏ chạy lên thượng lưu.

Khi thủy triều xuống, chiến hạm Nam Hán đều bị cọc sắt ngăn lại và không thể tiến thoái. Đợi đến khi thủy triều xuống, Ngô Quyền mới hạ lệnh cho quân sĩ đổ ra đánh quân Nam Hán. Thuyền chiến lớn của Nam Hán bị mắc cạn và lần lượt bị cọc đâm thủng gần hết. Lúc đó Ngô Quyền mới tung quân ra tấn công dữ dội. Quân Nam Hán thua chạy, còn Lưu Hoằng Tháo bỏ mạng với hơn một nửa quân sĩ, sử gọi là trận Bạch Đằng.

Lưu Cung đang cầm quân tiếp ứng đóng ở biên giới mà không kịp trở tay đối phó. Nghe tin Lưu Hoằng Tháo tử trận, Lưu Cung kinh hoàng, đành "thương khóc thu nhặt quân còn lại mà rút lui". Từ đó nhà Nam Hán bỏ hẳn mộng tái chiếm Tĩnh Hải quân. Lưu Cung cũng than rằng cái tên "Cung" của ông là xấu.

Ngô Quyền lên ngôi vua ở Tĩnh Hải quân vào ngày 10 tháng 1 năm Kỷ Hợi (tức ngày 1 tháng 2 năm 939). Ngô Quyền xưng là Ngô Vương, xây dựng nhà nước tự chủ cho người Việt Nam sau 1000 năm Bắc thuộc, trở thành vị vua sáng lập ra nhà Ngô, sách Đại Việt Sử ký Toàn thư gọi Ngô Quyền là Tiền Ngô Vương.

Cùng năm 939, Triệu Quang Duệ chỉ ra rằng Nam Hán và Sở chưa gửi sứ giả qua lại từ sau khi Mã hoàng hậu qua đời, và hai nước là thân lân cựu hảo, không thể để mất; tiến cử Gián nghị đại phu Lý Thư (李紓) làm sứ giả. Lưu Cung đồng ý, và sau khi Lý Thư đến Sở, vua Sở là Mã Hy Phạm cũng khiển sứ sang Nam Hán, tái lập quan hệ giữa hai nước. Mặc dù vậy, vào năm 941, Lưu Cung khiển sứ đến triều đình nhà Hậu Tấn ở Trung Nguyên, đề nghị cùng chiếm Sở rồi chia nhau lãnh thổ, song Hoàng đế Trung Nguyên là Thạch Kính Đường từ chối. Cùng năm 941 Lưu Cung chính thức đổi tên thành Lưu Nghiễm.

Năm 942, Lưu Nghiễm lâm bệnh phải nằm trên giường, ông nhận thấy Tần vương Lưu Hoằng Độ và Tấn vương Lưu Hoằng Hy đều kiêu ngạo và phóng túng, còn Việt vương Lưu Hoằng Xương (劉弘昌) là người hiếu cẩn và có trí thức. Do đó ông cùng Hữu bộc xạ kiêm Tây ngự viện sứ Vương Lân (王翷) định để Lưu Hoằng Độ đi trấn thủ Ung châu, Lưu Hoằng Hy đi trấn thủ Dung châu và lập Lưu Hoằng Xương làm người kế vị. Tuy nhiên, Tiêu Ích lại thuyết phục ông rằng nếu không lập đích làm trưởng thì tất loạn, do vậy Lưu Nghiễm ngừng tiến hành kế hoạch. Ngày Đinh Sửu tháng 4 âm lịch năm 942, Lưu Nghiễm qua đời, thọ 54 tuổi. Lưu Hoằng Độ kế vị, tức Nam Hán Thương Đế.

Lưu Nghiễm được mai táng ở Khang Lăng (nay thuộc Phiên Ngung, Quảng Châu), đường vào lăng mộ của ông được đổ bằng thép.

Nhận xét
Tư trị thông giám, tổng kết nhận định từ các nguồn khác, nhận xét về triều đại của Lưu Nghiễm:

Con cái
Sử không chép Lưu Nghiễm có bao nhiêu con và tên những người con gái. Tân Ngũ Đại sử có chép vào năm 932, Lưu Nghiễm phong vương cho 19 người con trai của mình là:

 Ung vương Lưu Diệu Xu
 Khang vương Lưu Quy Đồ
 Tần vương Lưu Hoằng Độ (sau nối ngôi, bị em là Lưu Hoằng Hi giết, sử chép hiệu là Thương Đế)
 Tấn vương Lưu Hoằng Hi (sau giết anh cướp ngôi, được tôn miếu hiệu Trung Tông)
 Việt vương Lưu Hoằng Xương
 Tề vương Lưu Hoằng Bật
 Thiều vương Lưu Hoằng Nhã
 Trấn vương Lưu Hoằng Trạch
 Vạn vương Lưu Hoằng Tháo (sau được cải phong Giao vương, tử trận tại Giao Châu)
 Tuần vương Lưu Hoằng Cảo
 Tức vương Lưu Hoằng... (không rõ tên)
 Cao vương Lưu Hoằng Mạc
 Đồng vương Lưu Hoằng Giản
 Ích vương Lưu Hoằng Kiến
 Biện vương Lưu Hoằng Tể
 Quý vương Lưu Hoằng Đạo
 Tuyên vương Lưu Hoằng Chiêu
 Thông vương Lưu Hoằng Chính
 Định vương Lưu Hoằng Ích

Chú thích

Tham khảo

Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ
Sinh năm 889
Mất năm 942
Vua Nam Hán
Người Quảng Đông


title: Nectopsyche fulva

text:
Nectopsyche fulva là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Nectopsyche


title: Mảng châu Phi

text:
Mảng châu Phi là một mảng kiến tạo bao gồm lục địa châu Phi cũng như lớp vỏ đại dương nằm giữa châu lục này và các sống đại dương khác nhau bao quanh.

Mặt phía tây của mảng châu Phi là ranh giới phân kỳ với mảng Bắc Mỹ ở phía bắc và mảng Nam Mỹ ở phía nam hợp thành phần trung tâm và phần phía nam của sống núi giữa Đại Tây Dương. Mảng châu Phi có ranh giới về phía đông bắc với mảng Ả Rập, phía đông nam là với mảng Ấn-Úc, phía bắc là mảng Á-Âu và mảng Anatolia, còn phía nam là mảng Nam Cực. Tất cả các ranh giới này đều là ranh giới phân kỳ hay tách giãn với ngoại lệ là ranh giới phía bắc với mảng Á-Âu (trừ phần ngắn gần quần đảo Açores trong Đại Tây Dương là lũng hẹp Terceira).

Mảng châu Âu bao gồm vài khối lục địa hay nền cổ, là các khối lục địa cổ ổn định chứa các loại đá cổ, hợp lại cùng nhau để tạo ra lục địa châu Phi trong thời gian tổ hợp ra siêu lục địa Gondwana khoảng 550 triệu năm trước (Ma). Theo thứ tự từ phía nam tới phía bắc thì các nền cổ này là Kalahari, Congo, Sahara và nền cổ Tây Phi. Mỗi một nền cổ này lại có thể chia tiếp thành các khối nhỏ hơn hay các địa thể, được ráp nối dọc theo các vành đai kiến tạo sơn tiền-Gondwana.

Mảng châu Phi đang đẩy xa nhau trong phần phía đông dọc theo lũng hẹp Đông Phi. Đới lũng hẹp này chia tách tiểu mảng Nubia ở phía tây ra khỏi tiểu mảng Somalia ở phía đông. Một giả thuyết đề xuất rằng sự dâng lên của các khối mácma dạng lông chim trong lớp phủ phía dưới khu vực Afar, trong khi giả thuyết ngược lại cho rằng sự tách giãn này chỉ đơn thuần là khu vực có độ suy yếu lớn nhất trong đó mảng châu Phi bị biến dạng do phần mảng ở phía đông của nó chuyển động nhanh hơn về phía bắc.

Tốc độ dịch chuyển của mảng châu Phi ước tính khoảng 2,15 cm/năm. Nó đã chuyển động trong khoảng trên 100 triệu năm qua, theo hướng chính là hướng đông bắc. Điều này đã đưa nó lại gần mảng Á-Âu, tạo ra sự hút chìm của lớp vỏ đại dương bên dưới lớp vỏ lục địa (chẳng hạn các phần của trung và đông Địa Trung Hải). Tại miền tây Địa Trung Hải, chuyển động tương đối của hai mảng Á-Âu và châu Phi tạo ra sự kết hợp của các lực nén ép bên, tập trung trong khu vực gọi là đới phay Azores-Gibraltar. Dọc theo rìa phía đông bắc của nó, mảng châu Phi có giới hạn là lũng hẹp Hồng Hải trong đó mảng Ả Rập đang chuyển động ra xa khỏi mảng châu Phi.

Điểm nóng New England trong Đại Tây Dương có lẽ đã tạo ra một dãy ngắn các núi ngầm có niên đại từ giữa tới cuối kỷ Đệ Tam trên mảng châu Phi nhưng dường như hiện nay không còn hoạt động.

Tham khảo

Liên kết ngoài
USGS - Understanding plate motions
Cenozoic dynamics of the African plate with emphasis on the Africa-Eurasia collision

Châu Phi
Địa chất châu Phi
Địa chất Đại Tây Dương
Địa chất Ấn Độ Dương


title: Spiris striata

text:
Spiris striata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu, Anatolia, Xibia và đông Nam Á.

Sải cánh dài 30–35 mm. Con trưởng thành bay tháng 5 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn low vegetation và grasses.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Feathered Footman on UKmoths

Động vật được mô tả năm 1758
Spiris


title: Saint-Étienne-le-Molard

text:
Saint-Étienne-le-Molard là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Geography
The river Lignon du Forez flows through the commune.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintetiennelemolard


title: Rhyacophila malayana

text:
Rhyacophila malayana là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Courtefontaine, Doubs

text:
Courtefontaine là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Microdes

text:
Microdes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Microdes arcuata
Microdes asystata
Microdes decora
Microdes diplodonta
Microdes epicryptis
Microdes haemobaphes
Microdes leptobrya
Microdes melanocausta
Microdes oriochares
Microdes quadristrigata
Microdes squamulata
Microdes typhopa
Microdes villosata

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Eupitheciini


title: Discotarsa subseriata

text:
Discotarsa subseriata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Discotarsa


title: Napoléon II

text:
Napoléon II (Napoléon François Joseph Charles Bonaparte; 20 tháng 3 năm 1811 – 22 tháng 7 năm 1832) là Hoàng đế Pháp (tranh chấp) trong vài tuần vào năm 1815. Là con trai của Hoàng đế Napoléon I và Maria Ludovica của Áo, ông từng là Hoàng tử Đế quốc Pháp và Vua của Rome kể từ khi sinh ra. Sau khi cha qua đời, ông sống phần đời còn lại ở Viên và được biết đến trong triều đình Áo với cái tên Franz, Công tước xứ Reichstadt trong cuộc đời trưởng thành của mình (từ phiên bản tiếng Đức của tên riêng thứ hai của ông, cùng với tước hiệu mà ông là được hoàng đế Áo ban hành năm 1818). Sau khi ông được đặt cho biệt danh L'Aiglon ("Đại bàng") sau vở kịch nổi tiếng của Edmond Rostand, L'Aiglon.

Khi Hoàng đế Napoléon I cố gắng thoái vị vào ngày 4 tháng 4 năm 1814, ông nói rằng con trai ông sẽ cai trị với tư cách là hoàng đế. Tuy nhiên, những người chiến thắng trong Liên minh thứ 6 từ chối thừa nhận con trai ông là người kế vị, và Napoléon I buộc phải thoái vị vô điều kiện vài ngày sau đó. Mặc dù Napoléon II chưa bao giờ thực sự cai trị nước Pháp, nhưng ông đã nhanh chóng trở thành Hoàng đế của nước Pháp sau sự sụp đổ lần thứ hai của cha mình. Ông sống phần lớn cuộc đời ở Viên và chết vì bệnh lao ở tuổi 21.

Anh họ của ông, Louis-Napoléon Bonaparte, đã thành lập Đệ Nhị Đế chế Pháp vào năm 1852 và cai trị với đế hiệu là Napoléon III, điều này muốn nói rằng ông công nhận và tôn trọng Đế hiệu Napoleon II của anh họ mình.

Thời thơ ấu

Napoléon II sinh ngày 20 tháng 3 năm 1811, tại Cung điện Tuileries, là con trai của Hoàng đế Napoléon I và Hoàng hậu Marie Louise. Cùng ngày, ông đã trải qua nghi lễ ondoiement (một nghi lễ truyền thống của Pháp là một lễ rửa tội đơn giản không kèm theo các nghi lễ bổ sung thông thường) bởi Hồng y Joseph Fesch với tên đầy đủ là Napoléon François Charles Joseph. Lễ rửa tội, lấy cảm hứng từ lễ rửa tội của Louis, Đại thái tử của Pháp, được tổ chức vào ngày 9 tháng 6 năm 1811 tại Nhà thờ Đức Bà Paris. Karl Philipp, Thân vương xứ Schwarzenberg, đại sứ Đế quốc Áo tại Pháp, đã viết về lễ rửa tội:

Anh ta được chăm sóc bởi Louise Charlotte Françoise de Montesquiou, hậu duệ của François Michel Le Tellier de Louvois, người được phong là Thống đốc ấu nhi của Pháp (Governess of the Children of France). Tình cảm và thông minh, nữ gia sư đã tập hợp một bộ sưu tập sách đáng kể nhằm trang bị cho thái tử một nền tảng vững chắc về tôn giáo, triết học và các vấn đề quân sự.

Quyền thừa kế
Là con trai hợp pháp duy nhất của Hoàng đế Napoléon I, theo hiến pháp, ông đã là Hoàng tử Hoàng gia và là người hiển nhiên thừa kế ngai vàng của Đế chế, nhưng Hoàng đế cũng phong cho con trai mình tước hiệu Vua của Rome. Ba năm sau, Đệ Nhất Đế chế Pháp sụp đổ. Napoléon I gặp người vợ thứ hai và con trai của họ lần cuối vào ngày 24 tháng 1 năm 1814. Vào ngày 4 tháng 4 năm 1814, ông thoái vị để nhường ngôi cho đứa con trai ba tuổi của mình sau Chiến dịch Sáu ngày và Trận Paris (1814). Đứa trẻ trở thành Hoàng đế của Pháp dưới đế hiệu là Napoléon II. Tuy nhiên, vào ngày 6 tháng 4 năm 1814, Napoléon I thoái vị hoàn toàn và từ bỏ không chỉ các quyền của mình đối với ngai vàng nước Pháp mà còn cả quyền của con cháu ông. Hiệp ước Fontainebleau năm 1814 trao cho đứa trẻ quyền sử dụng tước hiệu Công tử xứ Parma, Piacenza và Guastalla, và mẹ của cậu được phong là Nữ công tước xứ Parma, Piacenza và Guastalla.

Người thừa kế Công quốc Parma (1814)
Sau Chiến dịch Pháp và việc chiếm được Paris, Marie Louise và con trai bà cư trú ở Rambouillet, sau đó ở Blois và Hoàng đế Napoléon thì đang ở Fontainebleau.

Vào ngày 4 tháng 4 năm 1814, Napoléon đã ký một đạo luật thoái vị có điều kiện để bảo vệ quyền kế thừa ngai vàng cho con trai mình. Vào ngày 6 tháng 4 năm 1814, Napoléon cuối cùng đã phải từ bỏ mọi quyền kế vị ngai vàng Pháp của Vương tộc Bonaparte, Thượng viện từ chối duy trì chế độ đế quốc để ủng hộ việc khôi phục Nhà Bourbon. Do đó, Hoàng tử Napoléon trẻ tuổi đã không trở thành hoàng đế vào tháng 4 năm 1814, giữa thời điểm thoái vị có điều kiện vào ngày 4 tháng 4 năm 1814 và thoái vị vô điều kiện vào ngày 6 tháng 4 năm 1814. Cựu hoàng Napoléon từ biệt quân đội của mình vào ngày 20 tháng 4 năm 1814 tại Fontainebleau và lên đường đến đảo Elba. Ông đã từ chối cho vợ và con trai đi lưu đầy cùng mình. Một đoàn xe chở Marie-Louise và con trai bà tới Viên khởi hành vào ngày 23 tháng 4 năm 1814.

Theo Hiệp ước Fontainebleau ngày 11 tháng 4 năm 1814 (điều 5), Hoàng tử Napoléon trẻ tuổi được phong là Công tử xứ Parma, là con trai và người thừa kế của Nữ công tước xứ Parma và Piacenza có chủ quyền mới. Tuy nhiên, hiệp ước ngày 10 tháng 6 năm 1817 đã dứt khoát tước bỏ cả tước hiệu công tử và các quyền thừa kế của con trai Marie-Louise đối với Parma vốn đã bị điều 99 của đạo luật của Đại hội Viên, ngày 9 tháng 6. Vào tháng 6 năm 1815 Công quốc Parma được giao lại cho Nhà Bourbon-Parma, người sẽ kế vị nữ công tước.

Marie Louise cuối cùng đã để lại con trai mình ở Viên để đi đến trị vì Parma suốt đời. Một số người cho rằng con trai bà là một đứa con hoang hoàng gia với lý do cuộc hôn nhân của Josephine với Napoléon không được chính Giáo hoàng công nhận là vô hiệu (chưa cho phép 2 người ly hôn, vì thế những cuộc hôn nhân tiếp theo của Hoàng đế Napoleon là quy phạm).

Hoàng đế Pháp
Vào ngày 29 tháng 3 năm 1814, Marie Louise, cùng với đoàn tùy tùng, rời Cung điện Tuileries cùng con trai. Điểm dừng chân đầu tiên của họ là Château de Rambouillet; sau đó, lo sợ quân địch đang tiến tới, họ tiếp tục tiến đến Château de Blois. Vào ngày 13 tháng 4, khi đoàn tùy tùng giảm đi nhiều, Marie Louise và đứa con trai ba tuổi của cô trở lại Rambouillet, nơi họ gặp cha cô là Hoàng đế Francis I của Áo và Hoàng đế Alexander I của Nga. Vào ngày 23 tháng 4, được hộ tống bởi một trung đoàn Áo, hai mẹ con rời Rambouillet và Pháp mãi mãi để đến lưu vong ở Đế quốc Áo.

Năm 1815, sau khi phục hoàng trong Triều đại 100 này và thất bại tại Trận Waterloo, Hoàng đế Napoléon I thoái vị lần thứ hai để nhường ngôi cho cậu con trai bốn tuổi mà ông chưa gặp lại kể từ khi bị đày đến Đảo Elba. Một ngày sau khi Napoléon thoái vị, một Ủy ban Chính phủ gồm 5 thành viên nắm quyền cai trị nước Pháp,  chờ đợi sự trở lại của Vua Louis XVIII của Vương tộc Bourbon, người đang ở Le Cateau-Cambrésis. Ủy ban nắm quyền trong hai tuần, nhưng chưa bao giờ chính thức triệu tập Napoléon II lên làm Hoàng đế hoặc bổ nhiệm một nhiếp chính vương. Việc quân Đồng minh tiến vào Paris vào ngày 7 tháng 7 đã nhanh chóng chấm dứt mong muốn của những người ủng hộ ông. Napoléon II đang cư trú tại Áo với mẹ.

Vương tộc Bonaparte phục hoàng ngai vàng nước Pháp vào năm 1852 sẽ là Louis-Napoléon, con trai của Louis I, Vua Hollan, em trai của Hoàng đế Napoleon I. Ông lấy đế hiệu là Napoléon III.

Cuộc sống ở Áo

Từ mùa xuân năm 1814 trở đi, Napoléon sống ở Đế quốc Áo và được biết đến với cái tên "Franz", một từ cùng gốc trong tiếng Đức với tên thứ hai của ông, François. Năm 1818, ông được ông ngoại là Hoàng đế Francis phong tước hiệu Công tước xứ Reichstadt. Ông được đội ngũ gia sư quân sự giáo dục và phát triển niềm đam mê binh nghiệp, mặc bộ quân phục thu nhỏ giống như của cha mình và thực hiện các thao tác trong cung điện. Vào năm 8 tuổi, các gia sư đã cho ông thấy rõ rằng ông đã chọn nghề nghiệp của mình.

Đến năm 1820, Napoléon đã hoàn thành chương trình tiểu học và bắt đầu huấn luyện quân sự, học tiếng Đức, tiếng Ý và toán học cũng như được rèn luyện thể chất nâng cao. Sự nghiệp quân sự chính thức của ông bắt đầu ở tuổi 12, vào năm 1823, khi ông được phong làm thiếu sinh quân trong Quân đội Áo. Lời kể từ các gia sư của ông mô tả Napoléon là người thông minh, nghiêm túc và tập trung. Ngoài ra, ông ấy còn là một thanh niên rất cao: Napoleon đã cao tới gần 6 ft 0 in (1,83 m) vào năm 17 tuổi.

Năm 1822, Bốn trung sĩ của La Rochelle bị xử tử vì cố gắng đưa Napoléon II trở lại ngai vàng, mặc dù không rõ họ đã phạm tội theo chủ nghĩa Bonapartist ở mức độ nào. Không có bằng chứng nào cho thấy Napoléon II tán thành cuộc nổi dậy.

Sự nghiệp quân sự mới chớm nở của ông đã gây ra một số mối quan tâm và sự mê hoặc đối với các chế độ quân chủ ở Châu Âu và các nhà lãnh đạo Pháp về khả năng ông trở lại Pháp. Tuy nhiên, ông không được phép đóng vai trò chính trị nào mà thay vào đó được Thủ tướng Áo Klemens von Metternich sử dụng để thương lượng với Pháp nhằm giành lợi thế cho Đế chế Áo. Lo sợ bất kỳ ai trong gia đình Bonaparte sẽ giành lại quyền lực chính trị, Metternich thậm chí còn từ chối yêu cầu Franz chuyển đến nơi có khí hậu ấm áp hơn ở Bán đảo Ý. Ông lại nhận được một lời từ chối khác khi ông nội từ chối cho phép ông gia nhập quân đội đến Ý để dẹp loạn.

Sau cái chết của cha dượng, Adam Albert von Neipperg, và tiết lộ rằng mẹ ông đã sinh ra hai đứa con ngoài giá thú cho Neipperg trước khi họ kết hôn, Franz ngày càng xa cách mẹ và cảm thấy rằng gia đình người Áo đang giữ mình lại để tránh tranh gây cãi chính trị. Ông nói với bạn mình, Anton von Prokesch-Osten, "Nếu Joséphine là mẹ tôi thì cha tôi đã không được chôn cất tại Saint Helena, và tôi cũng không nên có mặt ở Viên. Mẹ tôi hiền lành nhưng yếu đuối; cô ấy không phải là người vợ mà cha tôi xứng đáng có được".

Cái chết

Năm 1831, Franz được giao quyền chỉ huy một tiểu đoàn Áo, nhưng ông chưa bao giờ có cơ hội phục vụ với bất kỳ tư cách có ý nghĩa nào. Năm 1832, ông bị viêm phổi và phải nằm liệt giường vài tháng. Sức khỏe yếu kém của ông cuối cùng đã ập đến và vào ngày 22 tháng 7 năm 1832, Franz qua đời vì bệnh lao tại Dinh Schönbrunn ở Viên. Ông không có con; do đó, tuyên bố của Napoléon về ngai vàng nước Pháp được chuyển cho chú của ông là Joseph Bonaparte và sau đó là em họ của ông, Louis-Napoléon Bonaparte, người sau này đã thành lập và trị vì Đệ Nhị Đế chế Pháp, với đế hiệu là Napoléon III.

Việc xử lý hài cốt của ông

Vào ngày 15 tháng 12 năm 1940, Adolf Hitler ra lệnh chuyển hài cốt của Napoléon II từ Viên đến mái vòm của Điện Invalides ở Paris.Poisson, Georges, Le retour des cendres de l'Aiglon, Édition Nouveau Monde, Paris, 2006,  French wags at the time countered Hitler's propaganda by saying "Hitler stole France's coal, but returned to them the ashes." (French) Hài cốt của Napoléon I đã được đưa về Pháp vào tháng 12 năm 1840, vào thời điểm Chế độ quân chủ tháng Bảy. Vào tháng 12 năm 1969, hài cốt của Napoléon II được chuyển xuống hầm mộ của Napoléon.

Trong khi phần lớn hài cốt của ông được chuyển đến Paris vào năm 1940, trái tim và ruột của ông vẫn ở Viên, nơi chôn cất truyền thống của các thành viên trong Vương tộc Habsburg. Trái tim của ông ở Urn 42 của Herzgruft ('Heart Crypt'), và nội tạng của ông ở Urn 76 của Ducal Crypt.

Di sản
 Năm 1900, Edmond Rostand viết vở kịch L'Aiglon về cuộc đời ông.
 Nhà soạn nhạc người Serbia là Petar Stojanović đã sáng tác vở operetta Napoleon II: Herzog von Reichstadt, được công chiếu lần đầu tại Vienna vào những năm 1920.
 Victor Tourjansky đã đạo diễn một bộ phim nói tiếng Pháp có tựa đề L'Aiglon vào năm 1931, đồng thời ông cũng đạo diễn một phiên bản tiếng Đức riêng biệt.
 Arthur Honegger và Jacques Ibert hợp tác trong vở opera L'Aiglon, công chiếu năm 1937.
 Nhà báo Henri Rochefort nói đùa rằng Napoléon II, chưa bao giờ thực sự cai trị, là nhà lãnh đạo giỏi nhất của Pháp, vì ông không gây ra chiến tranh, thuế má hay chế độ chuyên chế.[12]

Ông được chú ý nhờ tình bạn với Công chúa Sophie của Bayern thuộc Vương tộc Wittelsbach. Thông minh, đầy tham vọng và có ý chí mạnh mẽ, Sophie có rất ít điểm chung với chồng là Đại công tước Franz Karl của Áo, em trai của mẹ Napoléon II, Hoàng hậu Marie Louise. Có tin đồn về mối tình giữa Sophie và Napoléon II, cũng như khả năng con trai thứ hai của Sophie là Maximiliano I của México, sinh năm 1832, là kết quả của cuộc tình này.

Vinh danh
 : Hiệp sĩ Thập tự lớn của Huân chương Thánh Stephen, 1811
  Đệ Nhất Đế chế Pháp: Đại bàng lớn của Bắc Đẩu Bội tinh
  Vương quốc Italy: Hiệp sĩ của Huân chương Vương miện Sắt, hạng nhất
  Công quốc Parma: Hiệp sĩ Thấp tự lớn của Huân chương quân sự thiêng liêng Constantinian của Saint George

Huy hiệu

Tham khảo

Nguồn

 Welschinger, Le roi de Rome, 1811–32, (Paris, 1897)
 Wertheimer, The Duke of Reichstadt, (London, 1905)

 Thư mục
 Georg Hassel, Genealogisch-historisch-statistischer Almanach, 1830 - armes du duc de Reichstadt.
 , disponible sur Wikisource''.

Liên kết ngoài
 German description of the arms of the Duke of Reichstadt, circa 1830

|-

|-

|-

|-

Sinh năm 1811
Mất năm 1832
Vua Pháp
Hoàng đế Pháp
Hoàng tử Pháp (Bonaparte)
Hoàng tử Pháp
Vương tộc Bonaparte
Đế chế thứ nhất
Người Paris
Napoléon Bonaparte
Chết vì bệnh lao
Đệ nhất Đế chế Pháp
Vua theo đạo Công giáo Rôma
Mất thế kỷ 19 do bệnh lao
Thân vương xứ Andorra
Hoàng tử
Hiệp sĩ Lông cừu vàng


title: Rhyacophila soror

text:
Rhyacophila soror là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Melanotus brevicollis

text:
Melanotus brevicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Herbst miêu tả khoa học năm 1806.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Anand Satyanand

text:
Anand "Satch" Satyanand, PCNZM, QSO, KStJ (sinh ngày (22 tháng 7 năm 1944 ở Auckland) là Toàn quyền New Zealand. Trước đây ông là luật sư, thẩm phán và nhân viên kiểm tra.

Thời thơ ấu và gia đình
Satyanand sinh ra tại Auckland trong một gia đình Ấn Độ-Fiji, ông bà của ông đã đến Fiji từ Ấn Độ vào năm 1911. Họ đã kết hôn ở đảo Nukulau. Cha của Satyanand là Mutyala Satyanand được sinh ra ở Sigatoka năm 1913 và lần đầu đến New Zealand năm 1927 để theo học trung học. Mẹ ông là Tara Tillak, một y tá đến từ Suva và kết hôn với cha ông, một bác sĩ, sau khi đến New Zealand.

Satyanand học trường Sacred Heart College, Auckland và sau đó là Đại học Auckland. Thoạt đầu ông theo một khóa học trung cấp y, nhưng sau đó ông cho rằng "...thực tế tôi không đủ giỏi để được theo học trường y. Nhìn lại năm đó, tôi nhớ rằng một trong những thứ mà tôi cảm thấy hứng thú là tranh luận và các cuộc gặp diễn đàn liên quan đến sinh viên." Thay vào đó, ông theo học ngành luật và đã nhận được bằng cử nhân luật năm 1970. Ông đã làm luật gia trong 12 năm tiếp theo đó, ban đầu là cho hãng Greig Bourke and Kettelwell. Sau đó, ông đã làm luật sư cho Crown Law Office. Ông đã làm cho Hội đồng Hội luật Khu vực Auckland từ năm 1979 cho đến khi ông được bổ nhiệm làm thẩm phán của Tòa án quận New Zealand năm 1982.

Trong cuộc tổng tuyển cử năm 1975, Satyanand và vợ đã giúp David Lange trong lần ứng cử lần đầu không thành công vào nghị viện.

Năm 1995, ông được bổ nhiệm làm một nhân viên kiểm tra (tiếng Anh: ombudsman) và phục vụ nhiệm kỳ 5 năm. Giữa năm 2005 và đến khi ông được bổ nhiệm là Toàn quyền, ông đã làm chủ tịch của Diễn đàn Đặc biệt của bệnh nhân nội trú của các bệnh viện tâm thần. Hai ông bà có ba con đã lớn

Toàn quyền New Zealand
Satyanand được Elizabeth II, Nữ hoàng New Zealand bổ nhiệm chức Toàn quyền, theo đề nghị của Thủ tướng Helen Clark. Ông đã thay thế Dame Silvia Cartwright làm Toàn quyền New Zealand ngày 23 tháng 8 năm 2006. Việc ông được bổ nhiệm đã được các lãnh đạo Đảng trong Quốc hội hoan nghênh. Ông là Toàn quyền New Zealand đầu tiên có gốc châu Á và cũng là người theo Công giáo La Mã giữ chức Toàn quyền.

Ông cũng là người đầu tiên tại văn phòng Toàn quyền không có tước hiệp sĩ (đại tá Thomas Gore Browne, một Toàn quyền New Zealand giai đoạn 1855 - 1861, cũng không có tước hiệp sĩ nhưng đã được phong tước trong thời gian tại vị). Tuy nhiên, các thay đổi gần đây có nghĩa là khi nhậm chức vụ Toàn quyền, ông đã được phong tước tướng công (The Honourable) suốt đời..

Các cuộc đàm phán đảo chính Fiji
Ngày 30 tháng 11 năm 2006, Satyanand đã làm chủ nhà một cuộc họp giữa thủ tướng Fiji Laisenia Qarase và chỉ huy quân đội Fiji, thiếu tướng Frank Bainimarama tại Dinh chính phủ ở Wellington, trong một nỗ lực giải quyết cuộc khủng hoảng gia tăng ở Fiji. Dù ông đã làm chủ nhà cuộc họp, ông đã không tham gia thảo luận do bộ trưởng ngoại giao New Zealand, Winston Peters làm chủ tọa. Ván bài của Satyanand là nỗ lực nghiêm túc của cộng đồng quốc tế ngăn chặn cuộc đảo chính quân sự xảy ra vào ngày 5 tháng 12.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Government House, Wellington biography
2006 Birthday Honours List at Government House, Wellington
Getting to know our new Governor-General

Luật sư New Zealand
Toàn quyền New Zealand


title: (12454) 1996 YO1

text:
{{DISPLAYTITLE:(12454) 1996 YO1}}

(12454) 1996 YO1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 18 tháng 12 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Dactylispa aeneicolor

text:
Dactylispa aeneicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Montrevel, Isère

text:
Montrevel là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 510 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 346 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Brusnengo

text:
Brusnengo là một đô thị ở tỉnh Biella vùng Piedmont của nước Ý, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 12 km về phía đông bắc của Biella. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.127 và diện tích là 10,4 km².

Brusnengo giáp các đô thị: Curino, Masserano, Roasio, Rovasenda.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Biella
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Strande

text:
Strande là một đô thị thuộc huyện Rendsburg-Eckernförde, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Strande có diện tích km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rendsburg-Eckernförde


title: São José da Laje

text:
São José da Laje là một đô thị ở bang Alagoas, Brasil. Dân số đô thị này ước tính khoảng 22.188 người (năm 2008).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Página da prefeitura
 São José da Laje no WikiMapia

Đô thị bang Alagoas