title: Hệ sinh thái

text:
Hệ sinh thái là một hệ thống mở hoàn chỉnh gồm các thành phần sống (quần xã) và các thành phần vô sinh như không khí, nước và đất khoáng (gọi chung là sinh cảnh). Hệ sinh thái có thể được nghiên cứu theo hai cách khác nhau. Người ta có thể coi hệ sinh thái là các tập hợp các nhóm thực vật và động vật phụ thuộc lẫn nhau, hoặc có thể nhìn hệ sinh thái là hệ thống và tập hợp các loài với cấu trúc rõ ràng được điều chỉnh bởi các quy tắc chung. Các thành phần hữu sinh (sinh học) và vô sinh (phi sinh học) tương tác thông qua các chu trình dinh dưỡng và dòng năng lượng. Hệ sinh thái bao gồm tương tác giữa các sinh vật, và giữa các sinh vật và môi trường của chúng. Hệ sinh thái có thể có kích thước bất kỳ nhưng mỗi hệ sinh thái có một không gian đặc biệt, và có giới hạn. Một số nhà khoa học xem toàn bộ hành tinh là một hệ sinh thái.
Năng lượng, nước, nitơ và khoáng trong đất là thành phần phi sinh học thiết yếu của một hệ sinh thái. Năng lượng được sử dụng bởi các hệ sinh thái đến chủ yếu từ mặt trời, thông qua quá trình quang hợp. Quang hợp sử dụng năng lượng từ mặt trời và cũng cố định CO2 từ khí quyển. Động vật cũng đóng một vai trò quan trọng trong sự di chuyển của vật chất và năng lượng trong các hệ sinh thái. Chúng ảnh hưởng đến lượng sinh khối của thực vật và vi sinh vật có trong hệ thống. Khi chất hữu cơ bị phân giải sau khi sinh vật chết đi, carbon lại được thải vào khí quyển. Quá trình này cũng tạo điều kiện cho việc quay vòng dinh dưỡng bằng cách chuyển đổi các chất dinh dưỡng được dự trữ trong sinh khối ở các sinh vật đã chết trở lại thành một dạng có thể được sử dụng lại bởi thực vật và các vi khuẩn khác.

Hệ sinh thái được kiểm soát bởi cả hai yếu tố bên ngoài và bên trong. Các yếu tố bên ngoài như khí hậu, vật liệu gốc tạo thành đất, địa hình và thời gian, tất cả đều có ảnh hưởng lên hệ sinh thái. Tuy nhiên, những yếu tố bên ngoài này, tự chúng không bị ảnh hưởng bởi hệ sinh thái. Hệ sinh thái không phải là cố định: chúng có thể bị nhiễu loạn định kỳ và thường ở trong quá trình hồi phục từ những nhiễu loạn trong quá khứ và tiến đến cân bằng. Các yếu tố bên trong thì lại khác: Chúng không chỉ kiểm soát các quá trình hệ sinh thái mà còn được kiểm soát bởi chính hệ sinh thái. Một cách khác để nói điều này là các yếu tố bên trong phải chịu tác động từ các vòng phản hồi.

Con người hoạt động trong các hệ sinh thái và có thể ảnh hưởng đến cả yếu tố bên trong lẫn yếu tố bên ngoài. Sự ấm lên toàn cầu là một ví dụ về tác động tích lũy từ các hoạt động của con người. Hệ sinh thái mang lại lợi ích, được gọi là "lợi ích hệ sinh thái", mà con người thường dưạ vào cho sinh kế của họ. Quản lý tổng hợp hệ sinh thái thì hiệu quả hơn là cố gắng quản lý các loài riêng lẻ trong đó.

Định nghĩa

Không có định nghĩa duy nhất cho những gì cấu thành nên một "hệ sinh thái". Nhà sinh thái học người Đức Ernst-Detlef Schulze cùng các đồng tác giả đã xác định một hệ sinh thái là một khu vực "đồng nhất về sản lượng sinh học, và bao gồm cả các dòng (có thể là vật chất, năng lượng) bên trên và bên dưới mặt đất của khu vực đang xét". Họ thắng thắn phủ định việc coi toàn bộ các lưu vực sông của Gene Likens là một hệ sinh thái đơn lẻ, do chúng có "ranh giới quá rộng", và một khu vực rộng như vậy thì không thể đồng nhất nếu theo định nghĩa trên. Các tác giả khác lại gợi ý rằng một hệ sinh thái có thể gồm một khu vực lớn hơn nhiều, thậm chí là toàn bộ hành tinh. Schulze và các đồng tác giả cũng phủ định ý tưởng cho rằng một khúc gỗ mục có thể được nghiên cứu như một hệ sinh thái vì tương quan kích thước của dòng trao đổi chất giữa khúc gỗ và môi trường xung quanh là quá lớn so với dòng trao đổi chất trong chính khúc gỗ.  Nhà khoa học Mark Sagoff cho rằng việc  thất bại trong việc xác định "loại đối tượng mà nó nghiên cứu" là một trở ngại cho sự phát triển của lý thuyết "hệ sinh thái" trong sinh thái học.

Hệ sinh thái có thể được nghiên cứu theo nhiều cách khác nhau. Chúng có thể là các nghiên cứu lý thuyết hoặc các nghiên cứu thực địa như theo dõi các hệ sinh thái cụ thể trong một thời gian dài hoặc xem xét sự khác biệt giữa các hệ sinh thái để hiểu rõ hơn cách chúng vận hành. Một số thí nghiệm thực địa có thể điều chỉnh trực tiếp lên hệ sinh thái. Các nghiên cứu có thể được thực hiện ở nhiều quy mô khác nhau, từ các nghiên cứu toàn bộ hệ sinh thái cho đến chỉ nghiên cứu các mô hình thu nhỏ hay vi hệ sinh thái (tức là các đại diện đơn giản của các hệ sinh thái). Nhà sinh thái học người Mỹ Stephen R. Carpenter đã lập luận rằng các thí nghiệm trên mô hình thu nhỏ có thể là "không liên quan và nhiều dị biệt" nếu chúng không được thực hiện kết hợp với các nghiên cứu thực địa ở quy mô hệ sinh thái. Các thí nghiệm mô hình thu nhỏ thường không dự đoán chính xác động học ở quy mô hệ sinh thái.

Dự án Nghiên cứu Hệ sinh thái suối Hubbard được bắt đầu vào năm 1963 nhằm nghiên cứu dãy núi White ở New Hampshire. Đây là nỗ lực đầu tiên thành công trong việc nghiên cứu toàn bộ lưu vực sông với tư cách là một hệ sinh thái. Sử dụng dòng chảy hóa học như một phương tiện theo dõi các đặc tính của hệ sinh thái, họ đã phát triển một mô hình sinh hóa chi tiết cho hệ sinh thái. Nghiên cứu dài hạn tại thực địa đã dẫn đến việc phát hiện ra mưa acid ở Bắc Mỹ vào năm 1972. Các nhà nghiên cứu đã ghi lại sự suy giảm các cation đất (đặc biệt là calci) trong vài thập kỷ tới.

Các khái niệm liên quan
Hệ sinh thái trên cạn (tìm thấy trên đất liền) và các hệ sinh thái thủy sinh (được tìm thấy trong nước) là các khái niệm liên quan đến hệ sinh thái. Hệ sinh thái thủy sinh được chia thành hệ sinh thái nước mặn và hệ sinh thái nước ngọt.

Các quá trình

Các yếu tố bên trong và bên ngoài
Hệ sinh thái được kiểm soát cả bởi các yếu tố bên ngoài và bên trong. Các yếu tố bên ngoài, hay cũng gọi là các yếu tố môi trường, kiểm soát cấu trúc tổng thể và cách thức vận hành của một hệ sinh thái, nhưng bản thân chúng lại không nhận ảnh hưởng bởi hệ sinh thái. Nhân tố quan trọng nhất trong số này là khí hậu. Khí hậu xác định khu hệ sinh cảnh (biome) trong đó hệ sinh thái được đặt vào. Các mô hình mưa và nhiệt độ theo mùa ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và do đó xác định lượng nước và năng lượng có sẵn cho hệ sinh thái.

Lớp đá mẹ xác định bản chất của đất trong hệ sinh thái và ảnh hưởng đến việc cung cấp các khoáng chất. Địa hình cũng kiểm soát các quá trình của hệ sinh thái bằng cách ảnh hưởng đến những thành phần như vi khí hậu, phát triển đất và sự chuyển động của nước thông qua hệ thống. Ví dụ, hệ sinh thái nằm ở vùng trũng có thể sẽ khác nếu so với một hệ sinh thái khác nằm trên một sườn dốc liền kề.Một số yếu tố bên ngoài khác đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của hệ sinh thái có thể kể đến thời gian và khu hệ sinh cảnh tiềm năng. Tương tự, tập hợp sinh vật có khả năng có mặt trong một khu vực cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến hệ sinh thái. Các hệ sinh thái ở các môi trường tương tự nằm ở các phần khác nhau của thế giới có thể có những đặc điểm rất đa dạng đơn giản bởi vì chúng có các nhóm loài khác nhau sống ở đó. Sự xuất hiện của các loài ngoại lai có thể gây ra những thay đổi đáng kể trong chức năng hệ sinh thái.

Không giống như các yếu tố bên ngoài, các yếu tố bên trong hệ sinh thái không chỉ kiểm soát các quá trình hệ sinh thái mà còn được kiểm soát bởi chính hệ sinh thái. Do đó, chúng thường phải chịu ảnh hưởng từ các vòng phản hồi. Mặc dù đầu vào tài nguyên thường được kiểm soát bởi các quy trình bên ngoài như khí hậu và lớp đá mẹ, nhưng sự sẵn có của các tài nguyên này trong hệ sinh thái được kiểm soát bởi các yếu tố bên trong như quá trình phân hủy, cạnh tranh rễ hoặc che bóng. Các yếu tố khác như nhiễu loạn, sự kế thừa hoặc các loài đang có mặt cũng là nhũng ví dụ của yếu tố bên trong.

Sản lượng sơ cấp
Sản xuất sơ cấp là sản lượng các chất hữu cơ từ các nguồn carbon vô cơ. Sản lượng này có được chủ yếu qua quang hợp. Năng lượng có được từ quá trình này cũng hỗ trợ sự sống trên Trái Đất, trong khi carbon cố định được tạo ra nhiều chất hữu cơ trong sinh khối, carbon trong đất và nhiên liệu hóa thạch. Quang hợp cũng thúc đẩy chu trình carbon, ảnh hưởng đến khí hậu toàn cầu thông qua hiệu ứng nhà kính.

Thông qua quá trình quang hợp, cây lấy năng lượng từ ánh sáng và sử dụng nó để kết hợp carbon dioxide và nước để tạo nên carbohydrate và oxy. Quá trình quang hợp được thực hiện bởi tất cả các bộ máy trong một hệ sinh thái được gọi là sản lượng sơ cấp toàn phần hay sản lượng sơ cấp thô (GPP). Khoảng 48-60% GPP được tiêu thụ trong hô hấp ở thực vật.

Phần còn lại, phần mà GPP không được sử dụng bởi hô hấp, được gọi là sản lượng sơ cấp thực hay sản lượng sơ cấp tinh (NPP).

Dòng năng lượng

Năng lượng và carbon đi vào hệ sinh thái thông qua quá trình quang hợp, được tích hợp vào mô sống, truyền cho các sinh vật khác ăn vật chất, và cuối cùng được giải phóng thông qua hô hấp.

Carbon và năng lượng được tích hợp vào các mô thực vật (sản xuất lượng sơ cấp thực) hoặc được tiêu thụ bởi động vật trong khi thực vật còn sống, hoặc tồn tại khi mô các thực vật chết đi và trở thành mùn bã hữu cơ. Trong các hệ sinh thái trên cạn, khoảng 90% sản xuất lượng sơ cấp thực được phân giải bởi sinh vật phân giải. Phần còn lại, hoặc được tiêu thụ bởi động vật khi cây vẫn còn sống và đi vào hệ dinh dưỡng dựa trên thực vật, hoặc sản lượng này được tiêu thụ sau khi cây đã chết và đi vào hệ dinh dưỡng dựa trên vụn hữu cơ.

Trong các hệ sinh thái thủy sinh, tỷ lệ sinh khối thực vật được tiêu thụ bởi động vật ăn thực vật cao hơn nhiều. Trong các hệ thống bậc dinh dưỡng thì sinh vật quang hợp là các sinh vật sản xuất sơ cấp. Các sinh vật tiêu thụ mô của chúng được gọi là sinh vật tiêu thụ sơ cấp hoặc sinh vật sản xuất thứ cấp — động vật ăn cỏ. Các sinh vật tiêu thụ vi sinh vật (vi khuẩn và nấm) được gọi là vi sinh vật tiêu thụ. Những loài động vật mà ăn sinh vật tiêu thụ sơ cấp — động vật ăn thịt — gọi là sinh vật tiêu thụ thứ cấp. Mỗi thành phần kể trên đều tạo thành một bậc dinh dưỡng.

Trình tự tiêu thụ - từ thực vật đến động vật ăn cỏ, rồi đến động vật ăn thịt — tạo thành một chuỗi thức ăn. Các hệ thống thực tế phức tạp hơn nhiều so với mô hình này - các sinh vật thường sẽ ăn nhiều hơn một loại thức ăn, và có thể cho ăn nhiều hơn một bậc dinh dưỡng. Động vật ăn thịt có thể bắt được một số con mồi là một phần của hệ dinh dưỡng dựa trên thực vật và một số khác là một phần của hệ dinh dưỡng dựa trên mùn bã hữu cơ (ví dụ như một con chim ăn cả châu chấu-ăn thực vật và giun đất-tiêu thụ mùn bã). Vậy nên một hệ thống với tất cả những phức tạp này, thường tạo thành lưới thức ăn hơn là chuỗi thức ăn.

Sinh thái học hệ sinh thái
Sinh thái học hệ sinh thái nghiên cứu "dòng chảy của năng lượng và vật chất thông qua các sinh vật và môi trường vật lý". Bộ môn này tìm cách nắm bắt các quá trình điều chỉnh lượng vật chất và năng lượng tích trữ cũng như dòng chảy của vật chất và năng lượng trong hệ sinh thái. Nghiên cứu về các hệ sinh thái có thể phủ đến 10 đơn vị độ lớn, từ đơn vị lớp bề mặt của đá đến đơn vị toàn bộ bề mặt của hành tinh.

Quá trình phân hủy

Carbon và chất dinh dưỡng trong chất hữu cơ của sinh vật đã chết được phân giải bởi một nhóm các quá trình được gọi là phân hủy. Quá trình này giải phóng các chất dinh dưỡng mà sau đó có thể được tái sử dụng bởi thực vật và vi sinh vật và trả carbon dioxide vào khí quyển (hoặc nước), sau này chúng có thể được sử dụng cho quang hợp. Trong trường hợp không có quá trình phân hủy, các chất hữu cơ chết sẽ tích lũy trong một hệ sinh thái, và các chất dinh dưỡng và khí carbon dioxide sẽ bị cạn kiệt. Khoảng 90% sản lượng sơ cấp tinh trên cạn đi trực tiếp từ thực vật đến phân hủy.

Quá trình phân hủy có thể được chia thành ba loại - gạn lọc (tách nước), phân tách và biến đổi hóa học các vật chất ở sinh vật đã chết.

Gạn lọc
Khi nước di chuyển qua vật chất hữu cơ ở sinh vật đã chết, nó hòa tan và mang theo các thành phần có thể tan trong nước. Các chất này sau đó có thể được hấp thụ bởi các sinh vật trong đất, phản ứng với khoáng chất trong đất, hoặc được di chuyển ra ngoài của hệ sinh thái (và được coi là mất đi phần này). Lá mới rụng và động vật mới chết có nồng độ cao các thành phần hòa tan trong nước bao gồm: đường, amino acid và các khoáng chất. Gạn lọc có vai trò quan trọng hơn ở môi trường ẩm ướt và ít quan trọng hơn trong những môi trường khô.

Phân tách
Các quá trình phân tách giúp phá vỡ vật liệu hữu cơ thành những mảnh nhỏ hơn, tạo thêm nhiều bề mặt mới để vi khuẩn đến xâm chiếm. Vi khuẩn không thể tiếp cận lá mới rụng do được bảo vệ bởi lớp ngoài của lớp biểu bì hoặc vỏ cây, còn tế bào được bảo vệ bởi thành tế bào. Những con vật mới chết có thể được bao bọc bởi một bộ xương ngoài. Các quá trình phân tách, sẽ giúp phá vỡ các lớp bảo vệ này, đẩy nhanh tốc độ phân hủy vi sinh vật. Động vật cũng để lại vụn hữu cơ khi chúng săn lùng thức ăn, cũng như sau khi thức ăn đi qua ruột. Chu trình tan băng và chu trình khô/ướt cũng góp phần phân giải các vật chất đã chết.

Biến đổi hóa học
Biến đổi hóa học của chất hữu cơ chết có được chủ yếu thông qua hoạt động của vi khuẩn và nấm. Những nấm sợi khác nhau tạo ra các enzyme làm phá vỡ các cấu trúc bền vững bên ngoài bao xung quanh các vật liệu thực vật đã chết. Chúng cũng tạo ra các enzyme phân hủy lignin, cho phép chúng thu được lợi là cả thành phần tế bào và cả nitơ trong lignin. Nấm có thể chuyển carbon và nitơ thông qua hệ sợi nấm nấm của chúng và do đó, không giống như vi khuẩn, chúng không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lực sẵn có tại môi trường địa phương.

Tốc độ phân hủy
Tốc độ phân hủy là khác nhau giữa các hệ sinh thái. Tốc độ phân hủy được điều chỉnh bởi ba nhóm yếu tố-môi trường vật lý (nhiệt độ, độ ẩm và tính chất của đất), số lượng và chất lượng của vật chất trong sinh vật chết đang chờ phân hủy và bản chất của hệ vi sinh vật. Nhiệt độ kiểm soát tốc độ hô hấp ở vi khuẩn; nhiệt độ càng cao, sự phân hủy do vi càng xảy ra nhanh hơn. Nhiệt độ cũng ảnh hưởng đến độ ẩm của đất, cụ thể là làm chậm sự tăng trưởng của vi sinh vật và làm giảm khả năng gạn lọc. Chu trình tan băng cũng ảnh hưởng đến việc phân hủy - nhiệt độ đóng băng làm chết vi sinh vật đất, khiến cho quá trình gạn lọc để đóng một vai trò quan trọng hơn trong việc di chuyển các chất dinh dưỡng xung quanh. Điều này có thể đặc biệt quan trọng như quá trình tan băng trong mùa xuân, tạo ra một lượng chất dinh dưỡng dồi dào có sẵn.

Tốc độ phân hủy là rất thấp trong điều kiện rất ẩm hoặc rất khô. Tốc độ phân hủy là cao nhất trong điều kiện ẩm vừa phải, ẩm nhưng với mức độ oxy đầy đủ. Đất ướt có xu hướng thiếu oxy (điều này đặc biệt đúng ở vùng đất ngập nước), làm chậm sự tăng trưởng của vi sinh vật. Trong đất khô, phân hủy cũng chậm, nhưng vi khuẩn tiếp tục phát triển (mặc dù ở tốc độ chậm hơn) ngay cả sau khi đất trở nên quá khô cho sự phát triển của cây trồng.

Vòng tuần hoàn chất dinh dưỡng

Các hệ sinh thái liên tục trao đổi năng lượng và carbon với môi trường rộng lớn hơn bên ngoài. Các chất dinh dưỡng và khoáng chất, mặt khác, lại chủ yếu là tuần hoàn qua lại giữa thực vật, động vật, vi khuẩn và đất. Hầu hết nitơ đi vào hệ sinh thái thông qua quá trình cố định nitơ sinh học, được lắng đọng qua lượng mưa, bụi, khí hoặc được có được qua phân bón.

Chu trình nitơ

Vì hầu hết các hệ sinh thái trên mặt đất đều có một lượng nitơ có hạn, nên việc tuần hoàn nitơ là rất quan trọng đối với sản lượng của hệ sinh thái.

Vào thời điểm hiện tại, cố định nitơ là nguồn nitơ chính cho hệ sinh thái. Vi khuẩn cố định đạm có thể hoặc sống chung với thực vật hoặc sống tự do trong đất. Chi phí năng lượng là khá cao đối với các thực vật hỗ trợ các vi khuẩn cố định đạm - bằng 25% tổng sản lượng sơ cấp khi đo trong điều kiện được kiểm soát. Nhiều thành viên của những cây họ Đậu hỗ trợ các vi khuẩn cộng sinh cố định đạm. Một số vi khuẩn lam cũng có khả năng cố định đạm. Vi khuẩn lam cũng là những sinh vật quang dưỡng, thực hiện quá trình quang hợp. Giống như các vi khuẩn cố định đạm khác, chúng cũng có thể sống tự do hoặc cộng sinh với thực vật. Các nguồn nitơ khác bao gồm lắng đọng axit được tạo ra thông qua quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch, khí amonia bốc lên từ các hệ nông nghiệp có sử dụng phân bón và thậm chí từ bụi. [24] Đầu vào nitơ nhân tạo chiếm khoảng 80% lượng nitơ trong các hệ sinh thái.

Khi các mô thực vật bị rụng hoặc được ăn, nitơ trong các mô này sẽ có sẵn cho động vật và vi khuẩn sử dụng. Sự phân hủy vi sinh vật sẽ giải phóng các hợp chất nitơ từ chất hữu cơ chết trong đất, thực vật, nấm và vi khuẩn sẽ cạnh tranh để sử dụng nguồn dinh dưỡng này. Một số vi khuẩn đất sử dụng các hợp chất chứa nitơ hữu cơ như một nguồn cacbon, và giải phóng các ion amoni vào đất. Quá trình này được gọi là khoáng hóa nitơ. Những vi sinh vật khác có thể chuyển đổi amoni thành ion nitrit và nitrat, một quá trình được gọi là nitrat hóa. Nitơ monoxit và dinitơ monoxit cũng được tạo ra trong quá trình nitrat hóa. [24] Dưới điều kiện giàu nitơ và thiếu oxy, nitrat và nitrit được chuyển thành khí nitơ, một quá trình được gọi là phản nitrat hóa.

Các chất dinh dưỡng khác
Các chất dinh dưỡng quan trọng khác bao gồm phosphor, lưu huỳnh, calci, kali, magiê và mangan. Phosphor đi vào hệ sinh thái thông qua quá trình phong hóa. Khi các hệ sinh thái già đi, nguồn cung cấp này giảm đi, khiến cho phosphor thường bị giới hạn trong các cảnh quan già hơn (đặc biệt là ở vùng nhiệt đới). Calci và lưu huỳnh cũng được tạo ra bởi phong hóa, nhưng sự lắng đọng axit là một nguồn lưu huỳnh quan trọng trong nhiều hệ sinh thái. Mặc dù magiê và mangan cũng được tạo ra nhờ phong hóa, trao đổi giữa các chất hữu cơ trong đất và các tế bào sống chiếm một phần đáng kể của dòng tuần hoàn trong sinh thái. Kali chủ yếu được tuần hoàn giữa các tế bào sống và chất hữu cơ trong đất.

Chức năng và đa dạng sinh học

link=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Beaver.jpg|nhỏ|Hải ly là một kỹ sư hệ sinh thái ngoại sinh do tác động của những cái đập nó xây lên đối với dòng chảy của kênh nước, địa mạo học và sinh thái học.|266x266px

Đa dạng sinh học đóng một vai trò quan trọng trong hoạt động của hệ sinh thái. Lý giải cho điều này là các quá trình hệ sinh thái được thúc đẩy bởi số lượng loài trong hệ sinh thái, tính chất của từng loài riêng biệt và các lượng sinh vật phong phú tương đối trong các loài này. Các quá trình lớn của hệ sinh thái là tổng hợp, khái quát từ các hoạt động của các sinh vật riêng lẻ trong hệ. Bản chất của các sinh vật-loài, các nhóm chức năng và bậc dinh dưỡng mà chúng thuộc về—quyết định các loại hoạt động mà các cá thể này có khả năng thực hiện và hiệu quả tương đối nếu chúng thực hiện.

Lý thuyết sinh thái cho thấy rằng để cùng tồn tại, các loài không thể có ổ sinh thái hoàn toàn giống nhau - chúng phải khác nhau theo một cách cơ bản, nếu không thì một loài sẽ cạnh tranh loại trừ với loài còn lại. Mặc dù vậy, hiệu ứng tích lũy của các loài bổ sung trong hệ sinh thái không phải là tuyến tính-các loài bổ sung có thể tăng cường giữ nitơ, chẳng hạn, nhưng ngoài mức độ phong phú loài, các loài bổ sung có thể có ít tác dụng khác.

Việc thêm (hoặc mất) của các loài có đặc tính sinh thái tương tự với những loài đã có mặt trong hệ có xu hướng chỉ có một tác động nhỏ đến chức năng của hệ sinh thái. Tuy nhiên, các loài khác biệt về đặc tính sinh thái lại là một câu chuyện khác. Tương tự, các loài ưu thế có ảnh hưởng lớn đến chức năng hệ sinh thái, trong khi các loài quý hiếm thường chỉ có các tác động nhỏ. Các loài chủ chốt thường có ảnh hưởng lớn đến chức năng hệ sinh thái dù số lượng của chúng thường không nhiều. Tương tự như vậy, kỹ sư hệ sinh thái (loài cơ sở) là bất kỳ sinh vật nào tạo ra, thay đổi đáng kể, duy trì hoặc phá hủy môi trường sống.

Động học hệ sinh thái
Hệ sinh thái là các chính thể linh động. Chúng có thể bị xáo trộn định kỳ và đang trong quá trình phục hồi từ một số xáo trộn trong quá khứ. Khi sự xáo trộn hay nhiễu loạn xảy ra, hệ sinh thái phản ứng bằng cách thay đổi trạng thái ban đầu của nó. Hệ sinh thái có xu hướng tiến đến gần trạng thái cân bằng, bất chấp sự xáo trộn, đây gọi là sức cản trong sinh thái học. Mặt khác, tốc độ quay trở lại trạng thái ban đầu của hệ sau khi nhiễu loạn được gọi là khả năng phục hồi của nó. Thời gian đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất từ lớp đá trần và trong diễn thế sinh thái.

Từ năm này đến năm khác, hệ sinh thái trải qua nhiều thay đổi trong môi trường sinh học và phi sinh học của chúng. Hạn hán, một mùa đông đặc biệt lạnh hoặc bùng phát dịch bệnh, đây đều là thay đổi ngắn hạn cho điều kiện môi trường. Các quần thể động vật biến đổi từ năm này sang năm khác, chúng phát triển trong thời kỳ giàu tài nguyên nhưng sẽ thất thế khi chúng sử dụng vượt quá nguồn cung cấp của môi trường. Những thay đổi này diễn ra sẽ làm thay đổi tốc độ phân hủy sản lượng sơ cấp tinh và các quá trình hệ sinh thái khác. Những thay đổi dài hạn cũng định hình các quá trình hệ sinh thái - các khu rừng ở miền Đông Bắc Mỹ vẫn cho thấy các di sản nông nghiệp dù việc này đã dừng cách đây 200 năm, trong khi hồ Siberi ở phía đông vẫn tạo ra khí metan bằng chất hữu cơ tích lũy từ tận Thế Canh tân.

Sự xáo trộn cũng đóng một vai trò quan trọng trong các quá trình sinh thái. F. Stuart Chapin và các đồng tác giả xác định "xáo trộn" là "một sự kiện tương đối rời rạc về thời gian và không gian làm thay đổi cấu trúc quần thể, quần xã và hệ sinh thái và gây ra những thay đổi về nguồn lực sẵn có hoặc môi trường vật lý". Xáo động hay nhiễu loạn có thể chỉ nhỏ như cây bị đổ xuống hoặc côn trùng bùng phát, đến lớn hơn như bão và cháy rừng hoặc khủng khiếp như phun trào núi lửa. Những nhiễu loạn này có thể gây ra những thay đổi lớn trong quần thể thực vật, động vật và vi khuẩn, cũng như hàm lượng chất hữu cơ trong đất. Sau khi xáo trộn sẽ là diễn thế sinh thái, "sự thay đổi có hướng trong cấu trúc và hoạt động hệ sinh thái do những thay đổi về mặt sinh học trong việc cung cấp tài nguyên."

Tần suất và mức độ nghiêm trọng của nhiễu loạn xác định qua cách nó ảnh hưởng đến chức năng hệ sinh thái. Một xáo trộn lớn như một vụ phun trào núi lửa hoặc hoạt động của sông băng làm mặt đất mất đi thực vật, động vật hoặc chất hữu cơ. Các hệ sinh thái chịu ảnh hưởng từ những rối loạn lớn như vậy sẽ trải qua diễn thế nguyên sinh. Những hệ sinh thái chịu xáo trộn ít nghiêm trọng hơn như cháy rừng, bão hoặc kết quả canh tác sẽ trải qua diễn thế thứ sinh và phục hồi nhanh hơn. Rối loạn càng nghiêm trọng hơn và thường xuyên thì càng khó phục hồi hơn

Đọc thêm
 Quần xã
 Môi trường tự nhiên
 Thực vật

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dàn ý về môn sinh thái học
 Các hệ sinh thái và khu hệ sinh vật biển
 Các dự án GEF về các hệ sinh thái

Sinh thái học
Cộng sinh
Sinh thái học hệ thống


title: Graphium arycles

text:
Spotted Jay (Graphium arycles), là một loài bướm ngày được tìm thấy ở đông bắc Ấn Độ. Các phụ loài của nó là loài được luật pháp Ấn Độ bảo bệ.

Xem thêm
Papilionidae
List of butterflies of Ấn Độ
List of Butterflies of Ấn Độ (Papilionidae)

Tham khảo

 Collins, N.M., Morris, M.G. (1985) Threatened Swallowtail Butterflies of the World. IUCN. ISBN 2-88032-603-6

Graphium
Bướm tại Ấn Độ


title: Bruchus michaelsoni

text:
Bruchus michaelsoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Agrypnus latus

text:
Agrypnus latus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Vườn quốc gia Repovesi

text:
Vườn quốc gia Repovesi (Repoveden kansallispuisto) là một vườn quốc gia toạ lạc ở các đô thị Valkeala và Mäntyharju. Cây trong vườn quốc gia này gồm thông và bu-lô. Động vật ở khu vực này gồm gấu, hưu, các loài chim. Sông Koukunjoki chảy qua khu vực vườn quốc gia, ngoài ra còn có một số con suối chảy trong phạm vi vườn quốc gia Repovesi.

Khu vực thu hút du khách ở đây có đồi Olhavanvuori.

Xem thêm
 Danh sách vườn quốc gia Phần Lan
 Khu vực bảo tồn của Phần Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Outdoors.fi – Vườn quốc gia Repovesi
 Official site
 Virtual Finland
 Flash animation about nature in Repovesi

Vườn quốc gia Phần Lan


title: 6794 Masuisakura

text:
6794 Masuisakura (1992 DK) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 2 năm 1992 bởi A. Sugie ở Đài thiên văn Dynic.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6794 Masuisakura

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Tetraloniella snizeki

text:
Tetraloniella snizeki là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Tkalcu mô tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 2003


title: Bonamana

text:
Bonamana (Tiếng Hàn: 미인아 Miinah; có nghĩa là Người đẹp) là album phòng thu thứ tư của nhóm nhạc Hàn Quốc Super Junior, được phát hành ngày 13 tháng 5 năm 2010 tại Hàn Quốc. Hơn 200,000 bản đã được đặt trước một tuần trước khi ngày chính thức phát hành được công bố, đã tạo nên một kỉ lục mới cho nhóm nhạc này. Theo bảng tổng kết doanh số album cuối năm của các bảng xếp hạng nổi tiếng ở Hàn Quốc là Hanteo và Gaon, Bonamana phiên bản A của Super Junior chính là album bán chạy nhất trong năm 2010.

Thu âm và sản xuất

Nhóm đã lần đầu tiên thông báo về việc đang chuẩn bị album thứ 4 vào tháng 1 năm 2010 trong lúc đang tham dự lễ trao giải KPN Awards ở Thái Lan. Một tuần sau đó, thành viên Kim Kibum - người đã tham gia rất ít vào album trước đó Sorry, Sorry (do bận rộn với việc theo đuổi nghiệp diễn xuất của mình), đã phát biểu về khả năng tham gia album lần này trong một buổi phỏng vấn . Sau khi bàn luận kĩ lưỡng với các nhà sản xuất, Kibum đã quyết định vẫn sẽ tiếp tục sự nghiệp diễn xuất của mình. Thêm vào đó là việc Kangin sẽ nhập ngũ trong hai năm và vụ kiện của Hangeng chống lại SM Entertainment, nên chỉ còn lại 10 thành viên tham gia trong album.

Shindong đã viết lên twitter về việc chuẩn bị cho vol 4 vào khoảng đầu tháng 4 năm 2010 Vào ngày 19 tháng 4, SM Entertainment đã thông báo chính thức trên các phương tiện truyền thông về việc phát hành và sản xuất album. Sau khi Super Junior kết thúc chuyến lưu diễn vòng quanh châu Á lần thứ hai của họ Super Show 2 tại Philippines, các thành viên đã dừng tất cả các hoạt động cá nhân của mình để dành thời gian chuẩn bị album sẽ ra mắt vào khoảng giữa tháng 5 Vào ngày 6 tháng 5, SM thông báo album sẽ được ra mắt vào ngày 13 tháng 5 năm 2010 Cũng giống như những single trước đó của Super Junior, single trở lại lần này cũng lại là một bài hát cùng tên với album, Bonamana.

Âm nhạc

Super Junior đã quyết định concept trở lại là chín chắn, trưởng thành và bí ẩn. Nối tiếp thể loại âm nhạc mà họ đã thiết lập từ thời Sorry, Sorry, âm nhạc của Bonamana cũng là theo xu hướng dễ nghe và bao gồm nhiều thể loại, bao gồm R&B ballads, pop dance và cả hip hop. Tuy nhiên, không giống Sorry, Sorry, album Bonamana lại có rất ít những ca khúc vui vẻ, với giai điệu medium-tempo pop mà Super Junior thường trình diễn kể từ khi ra mắt.

Album bắt đầu bằng "Bonamana", một ca khúc electropop vui vẻ. SM đã mô tả "Bonamana" là "Sự tiếp nối thể loại SJ Funky", một thể loại mà Super Junior bắt đầu theo đuổi từ "Sorry, Sorry". Eunhyuk và Shindong đã biên đạo cho bài hát "Boom Boom", một ca khúc hip hop dance nổi bật bởi "Bóng tối và sức mạnh tiềm ẩn". Super Junior cũng hợp tác với nhạc sĩ Park Chang-hyun lần thứ 4 khi mời ông viết bản ballad dịu dàng "Coagulation", trình bày bởi Super Junior-KRY. Tương tự như "Coagulation" là "One fine Spring Day", một bài hát solo của Ryeowook. Ca khúc thứ tư, "Your Eyes" được mô tả như "regular Super Junior R&B ballad" (Giọng R&B ballad đặc trưng của Super Junior), cho thấy sự kết hợp hoàn hảo giữa giọng ca của nhóm - Yesung, và hoàng tử ballad Kyuhyun. Đáng ngạc nhiên, trong track thứ bảy "Shake It Up" lại có xuất hiện giọng hát của Hangeng - người hiện đang trong một vụ kiện với SM Entertainment. Về sau, một người đại diện của SM Entertainment đã tiết lộ rằng bài hát đã được thu âm trước khi Hangeng nộp đơn kiện. Album kết thúc với một ca khúc electropop vui nhộn "Here We Go, bài hát sẽ "khiến thính giả được thư giãn trong khi nghe".

Trong phiên bản Repackaged của album, Bonamana version C, có bốn bài hát mới được thêm vào. Bài đầu tiên, No Other (너 같은 사람 또 없어), nhận được những phản hồi rất tốt và được chọn để làm bài hát chủ đề cho album repacked này. Music video của No Other được phát hành vào ngày 7 tháng 7 năm 2010 trên kênh Youtube chính thức của SM Entertainment. Ca khúc tiếp theo, "All My Heart" là ca khúc được Leeteuk và Henry Lau của Super Junior-M soạn nhạc. Hai thành viên khác của Super Junior, Eunhyuk và Donghae cũng đã cùng nhau sáng tác bài hát "A Short Journey" như một món quà cho thành viên Kangin, người hiện đang phục vụ trong quân đội. Phần lớn bài hát này được trình bày bởi Kangin, ngoài ra thì còn sự góp giọng của các thành viên Donghae, Yesung, Ryeowook, và Kyuhyun.

Quảng bá và phát hành

Một tuần trước khi album được phát hành, hơn 200.000 bản đã được đặt trước. Theo bảng xếp hạng Hanteo Hàn Quốc, phiên bản A của Bonamana ra mắt ở vị trí #1 trên bảng xếp hạng ngày với 36.000 bản đã được bán ra ngay trong ngày đầu tiên phát hành. Chỉ sau bốn ngày được tung ra, hơn 70.000 bản đã được bán hết. "Bonamana" lại tiếp tục vị trí số 1 trên bảng xếp hạng hàng ngày trên Hanteo sau khi phát hành phiên bản B với hơn 13.000 bản, nâng tổng doanh số album lên đến hơn 100.000.

Super Junior có màn diễn trở lại vào ngày 14 tháng 5 với màn trình diễn hai bài hát "Boom Boom" và "Bonamana" trên chương trình Music Bank của đài KBS . Trong hai ngày cuối tuần của tuần đó thì nhóm cũng đã có màn diễn trở lại trên chương trình Music Core của kênh MBC vào ngày 15 tháng 5  và chương trình Inkigayo của đài SBS ngày 16 tháng 5.

Vào tháng 2 năm 2011, theo bảng tổng hợp album bán được trong năm 2010 của bảng xếp hạng album Hàn Quốc Gaon Chart, album phiên bản A và B đã bán được 200.193 bản, được trao giải "album bán chạy nhất năm 2010". Trong khi đó, album repackaged bán được 99.355 bản, xếp hạng ở vị trí thứ chín trong bảng xếp hạng Gaon Top 100 album trong năm 2010, nâng tổng số lên đến gần 300.000 album đã được bán ra chỉ tính riêng tại Hàn Quốc, vượt qua cả album trước đó của nhóm là Sorry, Sorry.

Đĩa đơn
Bài hát Bonamana được xác nhận là ca khúc chủ đề của album vào ngày 6 tháng 5 năm 2010. MV Teaser được tung ra ngày 7 tháng 5 với một đoạn ngắn trong phần điệp khúc bài hát. Phiên bản nhạc số được phát hành vào ngày 10 tháng 5 năm 2010 trên tất cả các trang nghe nhạc trực tuyến của Hàn Quốc. Bài hát chủ đề "Bonamana" mang phong cách "SJ Funky" (Super Junior Funky), với nhịp điệu của châu Phi, giai điệu vui nhộn và dễ nghe. Bài hát theo âm hưởng electropop funk, và phần hát trong bài đã được sử dụng autotune biến đổi đi một chút để hợp với phần nhạc. Bài hát đã được nhóm quảng bá trong 5 tuần trên các chương trình âm nhạc là Music Bank của đài KBS, Music Core của đài MBC và Inkigayo của đài SBS.

Danh sách bài hát

Danh sách bài hát của version A và B

Danh sách bài hát của Version C
Korea Version

DVD (Asian Special Edition / Version D)
 BONAMANA MV
 BONAMANA Making Film
 No Other MV
 No Other Making Film

Các bảng xếp hạng

Phát hành

Chú thích

Album năm 2010
Album của Super Junior
Album của nghệ sĩ Hàn Quốc
Album tiếng Triều Tiên
Album của SM Entertainment


title: Chorodnodes

text:
Chorodnodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Andrena subtilis

text:
Andrena subtilis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1879


title: Brodowski

text:
Brodowski là một đô thị tại bang São Paulo, Brasil. Đô thị này nằm trên khu vực có độ cao 861 mét.

Diện tích là 279,8 km², dân số năm 2006 là 22.978.

Dân số

Dữ liệu điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 22.978 (2006)

População rural: 854 người

Mật độ dân số (người/km²): 61,25

Tỷ lệ tử vong trẻ dưới 1 tuổi (trên 1 triệu cháu): 11,78

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 73,56

Tỷ lệ sinh (trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,25

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 92,40%

Chỉ số phát triển con người (bình quân): 0,805
 Chỉ số phát triển con người (thu nhập): 0,734
 Chỉ số phát triển con người (tuổi thọ): 0,809
 Chỉ số phát triển con người (giáo dục): 0,872
(Nguồn: IPEADATA)

Tham khảo

[[Thể loại:Đô thị bang São Paulo}}Đô thị bang São Paulo


title: Zorochros assamensis

text:
Zorochros assamensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros


title: Litoria modica

text:
Litoria modica là một loài ếch thuộc họ Pelodryadidae.
Loài này có ở Tây Papua ở Indonesia và Papua New Guinea.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.

Tham khảo

 Richards, S. & Price, D. 2004. Litoria modica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

M
Động vật lưỡng cư New Guinea
Động vật được mô tả năm 1968


title: Dircemella marginata

text:
Dircemella marginata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Dircemella


title: Zwinge

text:
Zwinge là một đô thị thuộc huyện Eichsfeld nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,17 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 440 người.

Tham khảo

Làng ở Thüringen
Tỉnh Erfurt
Tỉnh Sachsen


title: Bodenbach

text:
Bodenbach là một xã thuộc huyện Vulkaneifel, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức.
Xã này có diện tích 4,78 km2, dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 241 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Ehr, Rhein-Lahn

text:
Ehr là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Công suất hiệu dụng

text:
Công suất hiệu dụng, công suất thực P, là phần công suất điện có thể biến đổi thành các dạng công suất khác (cơ, nhiệt, hay hóa). Đơn vị của công suất hiệu dụng P la watt (W).

Khi hiệu điện thế u(t) và cường độ dòng điện i(t) không đổi thì P = U · I.

Nếu u(t) và i(t) là những giá trị biến đổi thì P là giá trị trung bình của công suất tức thời p

<p>
Khi u(t), i(t) biến đổi theo đồ thị hàm sin thì , với U, I: giá trị hiệu dụng u(t), i(t); φ là pha lệch giữa u(t), i(t).

Công suất hiệu dụng P là phần thực của công suất biểu kiến S, S = P + iQ.

Xem thêm
Công suất điện xoay chiều
Công suất phản kháng

Tham khảo

Công suất biểu kiến


title: Ampedus alticola

text:
Ampedus alticola là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Silfverberg miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Phyllobrotica sororia

text:
Phyllobrotica sororia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Phyllobrotica


title: Stregna

text:
Stregna (sloveno Srednje) là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 60 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 30 km về phía đông bắc của Udine, tại biên giới với Slovenia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 434 người và diện tích là 19,7 km².
Stregna giáp các đô thị: Kanal ob Soči (Slovenia), Grimacco, Prepotto, San Leonardo.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.stregna.ud.it/

Đô thị tỉnh Udine


title: Cheumatopsyche spinosa

text:
Cheumatopsyche spinosa là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Champhol

text:
Champhol  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 155 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Giải Brouwer

text:
Giải Brouwer hay Giải Dirk Brouwer có thể chỉ:

Giải Dirk Brouwer (Phân hội Thiên văn Cơ động học) thuộc Hội Thiên văn học Mỹ
Giải Dirk Brouwer (Hội Du hành Không gian Mỹ) - Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Xuân Vinh được giải thưởng này.


title: Achaea phaeobasis

text:
Achaea phaeobasis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Châu Phi, bao gồm Sudan.

Liên kết ngoài
==Chú thích==


title: Titaea

text:
Titaea là một chi bướm đêm thuộc họ Saturniidae.

Các loài
 Titaea lemoulti (Schaus, 1905)
 Titaea orsinome Hübner, 1823
 Titaea tamerlan (Maassen, 1869)
 Titaea timur (Fassl, 1915)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Titaea at funet

Arsenurini


title: Apsilochorema unciferum

text:
Apsilochorema unciferum là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Chú thích

Apsilochorema


title: Ancistrosyrinx

text:
Ancistrosyrinx là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Ancistrosyrinx bao gồm:

 Ancistrosyrinx clytotropis (Sykes, 1906)
 Ancistrosyrinx elegans Dall, 1881: đồng nghĩa của Cochlespira elegans (Dall, 1881)

Chú thích

Tham khảo

Turridae


title: Balazuc

text:
Balazuc là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: Hescamps

text:
Hescamps là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D257, khoảng 22 dặm Anh về phía tây nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hescamps trên trang mạng của INSEE
 Hescamps trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Perrottetia excelsa

text:
Perrottetia excelsa là một loài của thực vật thuộc bộ thực vật Huerteales. Đây là loài đặc hữu của Panama.

Chú thích

Tham khảo
 Mitré, M. 1998. Perrottetia excelsa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Panama
Perrottetia
Thực vật dễ tổn thương


title: Tăng Xán

text:
Đại sư Tăng Xán (zh. sēngcàn 僧璨, ja. sōsan),(529-613), là Thiền sư Trung Quốc, Tổ thứ ba của Thiền tông, nối pháp Nhị tổ Huệ Khả và là thầy của Tứ tổ Đạo Tín. Sau khi được ấn khả, Sư lang thang đây đó, sống ẩn dật không ai biết. Ngoài Thiền sư Đạo Tín, Sư có truyền pháp cho một vị tăng người Ấn Độ là Tì-ni-đa-lưu-chi, người sau này đem Thiền tông sang Việt Nam. Sư cũng là tác giả của Tín tâm minh, một tác phẩm trứ danh, rất phổ biến trong giới thiền.

Cơ duyên

Niên hiệu Thiên Bình, năm thứ hai đời Bắc Tề, Sư lúc đó vốn là cư sĩ, tuổi khoảng 40, người đầy bệnh tật, mụn nhọt. Nghe danh Tổ Huệ Khả giáo hóa pháp môn Thiền Tông, sư ngưỡng mộ liền đến yết kiến và được đại ngộ.

Sư đến đỉnh lễ rồi hỏi: ''Đệ tử mình đầy tật bịnh, thỉnh Hòa thượng sám tội cho''. Tổ bảo: '' Đem tội ra đây ta sám cho''. Sư im lặng lúc lâu, bạch: ''Con kiếm tội mãi mà chẳng thấy được''. Tổ nói: ''Ta đã sám hối cho ông xong rồi đó, ông nên nương theo Phật, pháp, tăng mà an trụ''. Cư sĩ bạch:'' Nay gặp Hòa thượng thì biết thế nào là tăng rồi nhưng xin hỏi cái gì gọi là Phật và pháp?'' Tổ đáp: ''Tâm ấy là Phật, tâm ấy là pháp. Pháp, Phật không hai, Tăng bảo cũng vậy''. Sư nói: ''Nay mới biết tánh tội chẳng ở trong, không ở ngoài, không ở giữa, cũng như tâm ấy, Phật và pháp không hai vậy''. Tổ biết đã ngộ, rất coi trọng là pháp khí, bèn cho cạo tóc xuất gia, nói:'' Ông là bảo vật cửa Phật của ta, nên lấy tên là Tăng Xán'' (Xán là Xán thổi, một loại ngọc quý).

Ngày 18/3 cùng năm, sư làm lễ thọ giới cụ túc tại chùa Quang Phúc, từ đó mụn nhọt, bệnh tật của sư cũng giảm dần.

Sư ở lại thị giả tổ Huệ Khả được 2 năm, một hôm Tổ bảo: ''Bồ Đề Đạt Ma từ Thiên Trúc xa xôi đến đây, đã đem Chánh pháp nhãn tạng cùng tấm tín y mật truyền cho ta, nay trao lại cho ông, ông nên giữ gìn, đừng để dứt đoạn''. Và tổ nói kệ truyền pháp:Phiên âm:

Bản lai duyên hữu địa

Nhân địa chủng hoa sinh

Bản lai vô hữu chủng

Hoa diệc bất tằng sinh

Tạm dịch:

Xưa nay nhân có đất

Từ đất giống hoa sinh

Xưa nay không có giống

Hoa cũng chẳng từng sinh.Tổ trao Y cà sa và Pháp xong, nói: ''Ông nhận giáo pháp của ta rồi nên tìm vào núi sâu ẩn dật chưa thể đi giáo hóa ngay được, không bao lâu nữa sẽ xảy ra quốc nạn''. Sư nói: ''Thầy đã biết trước, cúi xin chỉ dạy''. Tổ nói:'' Không phải ta biết trước mà đấy là lời của Đạt Ma truyền lại lời huyền ký của Bát-nhã Đa-la cho ta: “Trong tâm tuy tốt ngoài lại xấu, đúng là vậy. Ta so sánh niên đại, chính là nhằm lúc nầy đây. Ông hãy suy gẫm lời xưa, đừng để vương thế nạn. Còn ta do còn vướng nợ nhiều đời trước, nay cần phải trả. Hãy khéo ẩn náu, đợi đến thời cơ hãy đi giáo hóa”.

Thời Hậu Chu, vua Võ Đế hủy diệt Phật pháp, sư tới lui núi Tử Sơn, huyện Thái Hồ. Chẳng ở nơi nào cố định trong hơn 10 năm, mọi người bấy giờ đều không biết đến sư.

Sau khi truyền y và tâm yếu cho đệ tử Đaọ Tín xong, sư đến núi La Phù, ở đây trong 2 năm. Sau đó về ở chùa Sơn Cốc 1 tháng, mọi người hay tin đã kéo nhau đến thiết đàn cúng dường.

Vào niên hiệu Đại Nghiệp năm thứ hai, Bính Dần, ngày 15 tháng 10, Sư sau khi tuyên giảng tâm yếu Phật pháp cho bốn chúng xong ,chắp tay dưới cội cây lớn mà tịch. Vua Đường Huyền Tông ban hiệu là Giám Trí Thiền sư, tháp hiệu Giác Tịch.

Tham khảo
 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
 Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
 Thích Thanh Từ: Thiền sư Trung Hoa I-III. TP HCM 1990, 1995.
 Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986

Thiền sư Trung Quốc
Đại sư Phật giáo
Mất năm 606
Năm sinh không rõ


title: Palaia

text:
Palaia là một đô thị ở tỉnh Pisa trong vùng Toscana thuộc Ý, có cự ly khoảng 45 km về phía tây nam của Florence và khoảng 30 km về phía đông nam của Pisa. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.552 người và diện tích là 73,5 km².

Đô thị Palaia có các frazione (subdivision) Forcoli.

Palaia giáp các đô thị: Capannoli, Montaione, Montopoli in Val d'Arno, Peccioli, Pontedera, San Miniato.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.palaia.pisa.it/

Đô thị tỉnh Pisa


title: Macroglossum eggeri

text:
Macroglossum eggeri là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sulawesi.

Chú thích

Tham khảo

Macroglossum


title: Capillas

text:
Capillas là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 102 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Turris cryptorrhaphe

text:
Turris cryptorrhaphe là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Turris


title: Saint-Georges-de-Pointindoux

text:
Saint-Georges-de-Pointindoux là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 15,37 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 1371 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 60 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Georges-de-Pointindoux trên trang mạng Viện địa lý quốc gia

Saint-Georges-de-Pointindoux


title: 15599 Richardlarson

text:
15599 Richardlarson (2000 GF99) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 4 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15599 Richardlarson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Hylaeus fijiensis

text:
Hylaeus fijiensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1909


title: Temnora

text:
Temnora là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Temnora albilinea - Rothschild 1904
Temnora angulosa - Rothschile & Jordan 1906
Temnora argyropeza - (Mabille 1879)
Temnora atrofasciata - (Holland 1889)
Temnora avinoffi - Clark 1919
Temnora bouyeri - Cadiou, 2003
Temnora burdoni - Carcasson 1968
Temnora camerounensis - Clark 1923
Temnora crenulata - (Holland 1893)
Temnora curtula - Rothschild & Jordan 1908
Temnora dierli - Cadiou 1997
Temnora elegans - (Rothschild 1895)
Temnora elisabethae - Hering 1930
Temnora engis - Jordan 1933
Temnora eranga - (Holland 1889)
Temnora fumosa - (Walker 1856)
Temnora funebris - (Holland 1893)
Temnora grandidieri - (Butler 1879)
Temnora griseata - Rothschild & Jordan 1903
Temnora hollandi - Clark 1920
Temnora iapygoides - (Holland 1889)
Temnora inornatum - (Rothschild 1894)
Temnora kaguru - Darge, 2004
Temnora leighi - Rothschild & Jordan 1915
Temnora livida - Holland 1889
Temnora marginata - (Walker 1856)
Temnora mirabilis - Talbot 1932
Temnora murina - Walker 1856
Temnora namaqua - Rothschild & Jordan 1903
Temnora natalis - Walker 1856
Temnora nephele - Clark 1922
Temnora nitida - Jordan 1920
Temnora ntombi - Darge 1975
Temnora palpalis - Rothschild & Jordan 1903
Temnora peckoveri - (Butler 1876)
Temnora plagiata - Walker 1856
Temnora probata - Darge, 2004
Temnora pseudopylas - (Rothschild 1894)
Temnora pylades - Rothschild & Jordan 1903
Temnora pylas - (Cramer 1779)
Temnora radiata - (Karsch 1893)
Temnora rattrayi - Rothschild 1894
Temnora reutlingeri - (Holland 1889)
Temnora robertsoni - Carcasson 1968
Temnora rungwe - Darge, 2004
Temnora sardanus - (Walker 1856)
Temnora scheveni - Carcasson 1968
Temnora scitula - (Holland 1889)
Temnora spiritus - (Holland 1893)
Temnora stevensi - Rothschild & Jordan 1903
Temnora subapicalis - Rothschild & Jordan 1903
Temnora swynnertoni - Stevenson 1938
Temnora trapezoidea - Clark 1935
Temnora turlini - Darge 1975
Temnora uluguru - Darge, 2004
Temnora wollastoni - Rothschild & Jordan 1908
Temnora zantus - (Herrich-Schaffer 1854)

Chú thích

Tham khảo

Temnora
Macroglossini


title: Tổng thống Việt Nam Cộng hòa

text:
Tổng thống Việt Nam Cộng hòa là danh xưng chức vụ của người đứng đầu và giữ vai trò Nguyên thủ Việt Nam Cộng hòa trong giai đoạn 1955-1963 và 1967-1975.

Chức vị Tổng thống Việt Nam Cộng hòa là chức vị chính thức được thành lập bởi Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa, do dân chúng bầu trong qua cuộc bầu cử trực tiếp. Mặc dù mang tính dân cử rất cao, nhưng trên thực tế, do điều kiện chiến tranh, hầu hết thời gian tồn tại của mình, hầu hết các vị Tổng thống Việt Nam Cộng hòa đều ít nhiều bị chỉ trích về sự độc tài và gian lận bầu cử.

Trong suốt thời gian 20 năm tồn tại, chế độ Việt Nam Cộng hòa có 2 lần thay đổi lớn dẫn đến sự thay đổi về quy định về chức vị Tổng thống. Theo Hiến pháp Đệ nhất cộng hòa, Tổng thống kiêm quyền đứng đầu chính phủ (Thủ tướng). Theo Hiến pháp Đệ nhị cộng hòa, tuy có sự phân quyền với chính phủ, đứng đầu bởi Thủ tướng, nhưng Tổng thống vẫn có quyền chỉ định và bãi miễn thủ tướng.

Tổng thống Việt Nam Cộng hòa sinh sống và làm việc tại Dinh Độc Lập (trừ một thời gian ngắn phải làm việc tại Dinh Gia Long), nay vẫn giữ nguyên tên ở Thành phố Hồ Chí Minh. Còn Phó Tổng thống thì làm việc tại Dinh Phó Tổng thống, nay là Nhà Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh.

Danh sách
Trong lịch sử tồn tại của chính thể Việt Nam Cộng hòa, chỉ có 4 nhân vật chính thức giữ chức vị:

Xem thêm
Thủ tướng Việt Nam
Chủ tịch nước Việt Nam
Nguyên thủ Việt Nam Cộng hòa
Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa

Tham khảo

Việt Nam Cộng hòa
Tổng
V


title: Fuentenebro

text:
Fuentenebro là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 171 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Fromentières, Marne

text:
Fromentières  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 216 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Coulombs, Calvados

text:
Coulombs là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài

Xã của Calvados


title: Bisanda Buzurg

text:
Bisanda Buzurg là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Banda thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bisanda Buzurg có dân số 10.568 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Bisanda Buzurg có tỷ lệ 49% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 58%, và tỷ lệ cho phái nữ là 37%. Tại Bisanda Buzurg, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Anthophora trichopus

text:
Anthophora trichopus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Hedicke mô tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1940


title: Voice～cover you with love～

text:
{{Thông tin album nhạc |
| Name  = Voice ～cover you with love～
| Type  = Album
| Artist = Van Tomiko

| Released  = 28 tháng 3, 2007
| Genre  = nhạc Nhật Bản: Pop, Pop Rock, Jazz, Ballad
| Label  = Avex Trax
| Last album = Farewell(2006)
| This album = Voice ～cover you with love～(2007)
| Next album = Voice 2～cover lovers rock～(2008)
}}
Voice～cover you with love～ là album hát đơn thứ hai của Ban Tomiko (nghệ danh là Tomiko Van) và là album cover đầu tiên của cô. Album này được phát hành từ ngày 28 tháng 3 năm 2007, xếp vị trí thứ 22 trên Oricon suốt 4 tuần và đã bán được tất cả 14.581 bản.

Các track trong album này gồm:
 home Kawamura Yuka
 Yoru ni Kizutsuite (夜に傷ついて; Hurt in the Night) Ann Lewis
 Kanojo (彼女; Girl) Sano Motoharu
 Coffee Rumba (コーヒールンバ) Jose Manzo Perroni
 Yasashii Ame (優しい雨; Tender Rain) Koizumi Kyoko
 Hajimari wa Itsumi Ame (はじまりはいつも雨; It Always Rains at the Start)
 Shoujo (少女; Little Girl) Itsuwa Mayumi
 Miagete Goran Yoru no Hoshi wo (見上げてごらん夜の星を; I Look Up at the Stars of the Night) Sakamo
 TRUTH '94 TRF
 IF Bread
 Kitte no Nai Okurimono (切手のないおくりもの; Stampless Presents) Zaitsu Kazuo
 Yumeji -acoustic version- (夢路; Dreaming) (Phần phụ)

DVD Tracklist
 Yoru ni Kizutsuite (夜に傷ついて; Hurt in the Night'') Ann Lewis PV

Thông tin khác
 Catalog
 AVCD-23227/B　(CD+DVD)
 AVCD-23226 (riêng CD)
 Giá bán
 3.800 Yên (CD+DVD)
 3.059 Yên (riêng CD)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lý lịch trên Oricon
Lý lịch trên mạng Avex

Album của Ban Tomiko


title: Xã của tỉnh Vosges

text:
Đây là danh sách 515 xã của tỉnh Vosges ở Pháp.

Tham khảo


title: Hyposmocoma iodes

text:
Hyposmocoma iodes là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Molokai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Saint-André-de-Seignanx

text:
Saint-André-de-Seignanx là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 19,49 km², dân số năm 2006 là 1461 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 70 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site de la commune
 Office de Tourisme du Seignanx
 Saint-André-de-Seignanx trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-André-de-Seignanx


title: Hydatellaceae

text:
Hydatellaceae là danh pháp khoa học của một họ thực vật có hoa chỉ chứa 1 chi với danh pháp Trithuria, mới được tái phân loại năm 2008 để gộp cả chi Hydatella Diels, 1904. Họ này chứa khoảng 12 loài thực vật thủy sinh. Các loài thực vật thủy sinh tương đối đơn giản và nhỏ xíu này (chỉ cao vài cm) được tìm thấy tại Australia (10 loài), New Zealand (1 loài) và Ấn Độ (1 loài). Các lá đơn tập trung xung quanh đoạn gốc của một thân ngắn. Hai loài là lâu năm còn các loài còn lại là một năm, mọc ngầm dưới nước hay nổi trên mặt nước, với rễ ăn vào bùn, thích nghi với môi trường ẩm ướt theo mùa.

Các thành viên của họ này là đơn tính cùng gốc hay khác gốc và có lẽ thụ phấn nhờ gió hay nhờ nước hoặc tự thụ phấn. Các cơ cấu sinh sản tương tự như hoa (có thể là hoa giả) bao gồm các tập hợp nhỏ chứa các cấu trúc tương tự như nhị và/hoặc nhụy nhỏ xíu và chúng có thể là biểu hiện của các hoa riêng lẻ bị suy giảm. Quả không chứa nhiều cùi thịt, là dạng quả đại hay quả bế.

Hydatellaceae trong nhiều năm được cho là có quan hệ họ hàng gần với bộ Hòa thảo (Poales) và đôi khi được gộp trong họ Centrolepidaceae. Ngay cả hệ thống APG II năm 2003 cũng gán họ Hydatellaceae vào bộ Poales. Tuy nhiên, nghiên cứu dựa trên DNA và hình thái học của Saarela và ctv. chỉ ra rằng họ Hydatellaceae là nhóm chị-em còn sinh tồn của họ Súng (Nymphaeaceae) và họ Rong lá ngò (Cabombaceae) và vì thế đại diện cho một trong những dòng dõi cổ nhất của thực vật có hoa

Sự điều chỉnh lại này chỉ ra rằng các phân loại cũ hơn là sai lầm, một hậu quả của hình thái học cơ quan sinh sản và sinh dưỡng dường như bị suy giảm trong các loài này. Nó cũng là lần đầu tiên trong lịch sử phân loại học một họ thực vật được chuyển từ thực vật một lá mầm sang thực vật hai lá mầm. Hệ thống APG III năm 2009 và Hệ thống APG IV năm 2016 đã cập nhật các phát hiện này về họ Hydatellaceae.

Phát sinh loài
Vị trí phát sinh loài hiện tại (dựa trên hệ thống APG III, với các sửa đổi sau đó) là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hydatellaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa : miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Phiên bản: 31-3-2009. http://delta-intkey.com .
 Ảnh chụp các loài trong họ Hydatellaceae
 Hydatella tại Tây Australia
 Trithuria tại Tây Australia
 Phân loại trong NCBI
 liên kết tại CSDL
 Hydatellaceae - a new family of Monocotyledoneae Bài viết gốc công nhận họ này.

Họ thực vật


title: Picasa

text:
Picasa là một tiện ích trưng bày và quản lý hình ảnh kỹ thuật số trên máy tính hiện đã ngừng hỗ trợ. Nó được cung cấp bởi Google sau khi công ty này mua Picasa, Inc. từ Idealab.

Vào ngày 12 tháng 2 năm 2016, Google thông báo đã ngừng hỗ trợ Picasa Desktop và Anbom Web, có hiệu lực từ ngày 15 tháng 3 năm 2016 và tập trung vào Google Photos dựa trên đám mây làm người kế nhiệm. Anbum Web Picasa, một dịch vụ đồng hành, đã bị đóng vào ngày 1 tháng 5 năm 2016.

Chức năng
Picasa được xem là dễ sử dụng, có nhiều dụng cụ để sửa đổi hình ảnh như cải tiến màu, khử mắt đỏ, sắp xếp hình thành album, v.v.
Bên cạnh đó, nó còn có một số tính năng nổi bật như nhận diện khuôn mặt, đồng bộ dữ liệu với album trực tuyến, đánh dấu vị trí ảnh trên bản đồ (sử dụng dịch vụ Google Maps). Picasa hỗ trợ 40 ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt.

Để sử dụng được dịch vụ dịch vụ Picasa, người dùng phải đăng ký một tài khoản Gmail (hay còn gọi là Google Mail).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Picasa tiếng Việt

Tiện ích máy tính
Google
Phần mềm miễn phí
Chia sẻ ảnh
Dịch vụ Google
Phần mềm năm 2002


title: Người Maasai

text:
Maasai  (cũng ghi là Masai) là một nhóm dân tộc thuộc chủng tộc Nilotic bán du mục sinh sống ở Kenya và phía bắc Tanzania. Họ là một trong những dân tộc nổi tiếng ở châu Phi do phong tục, cách ăn mặc và nơi sống riêng biệt. Đa số người dân của bộ lạc sử dụng tiếng Maasai thuộc hệ ngôn ngữ Nilo-Sahara, đồng thời họ cũng được đào tạo ngôn ngữ chính thức của Kenya và Tanzania: tiếng Swahili và tiếng Anh. Theo báo cáo dân số của dân tộc này là 840.000 người ở Kenya (điều tra năm 2009) so với 377.000 người năm 1989
Các chính phủ Tanzania và Kenya đã có các chương trình khuyến khích người Maasai từ bỏ lối sống bán du mục truyền thống, nhưng họ vẫn tiếp tục theo phong tục của mình. Gần đây, Oxfam đã tuyên bố rằng lối sống của người Maasai có thể là cách đáp ứng với biến đổi khí hậu vì họ có khả năng canh tác ở vùng sa mạc. Nhiều bộ lạc Maasai ở Tanzania và Kenya chào đón khách đến thăm làng của họ để trải nghiệm lối sống, truyền thống và văn hóa của người Maasai.

Lịch sử hình thành và phát triển

Nguồn gốc, di cư và đồng hóa
Theo lịch sử truyền miệng của bộ lạc Maasai, tổ tiên của thổ dân Maasai sinh sống gần khu vực phía Bắc sông Nil, sau đó họ bắt đầu di cư về phía nam vào khoảng thế kỷ XV. Đến cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII, một bộ phận không nhỏ người Maasai đã đi từ miền Bắc Kenya vào trung tâm Tanzania và định cư tại đây. Một số bộ lạc khác đã buộc phải di dời khi người Maasai đến định cư ở đó. Lãnh thổ Maasai đạt đến kích thước lớn nhất vào giữa thế kỷ XIX, bao gồm hầu như toàn bộ thung lũng Great Rift và vùng đất liền kề từ phía bắc Mount Marsabit đến phía nam Dodoma.

Tham khảo

Dân tộc ở Kenya
Dân tộc ở Tanzania
Nhóm dân tộc ở châu Phi


title: Sugia

text:
Sugia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Nepotilla lamellosa

text:
Nepotilla lamellosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

lamellosa
Động vật được mô tả năm 1896


title: Triprocris

text:
Triprocris là một chi bướm đêm thuộc họ Zygaenidae.

Các loài
 Triprocris smithsoniana (Clemens, 1860)
 Triprocris yampai Barnes, 1905

Tham khảo

 Triprocris at funet.fi

Procridinae


title: Tương Thành

text:
Tương Thành có thể chỉ:
 Tương Thành (相城), một khu của thành phố Tô Châu, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
 Tương Thành (襄城), một khu của thành phố Tương Dương, tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
 Tương Thành (襄城), một huyện của thành phố Hứa Xương, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.


title: Garennes-sur-Eure

text:
Garennes-sur-Eure là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Garennessureure


title: Conoderus inconspicuus

text:
Conoderus inconspicuus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được W.J. Macleay miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Lysekil (đô thị)

text:
Đô thị Lysekil (Lysekils kommun) là một đô thị ở hạt Västra Götaland ở phía tây Thụy Điển. Thủ phủ là thành phố Lysekil.

Đô thị hiện tại đã được lập năm 1971, khi thành phố Lysekil'' (lập năm 1903) được hợp nhất với Stångenäs và đảo Skaftö.

Đô thị Lysekil giáp các đô thị Sotenäs (tây bắc), Munkedal (bắc) và Uddevalla (đông). Thành phố Lysekil nằm ở mũi phía nam của đô thị này, bên eo biển Kattegatt.

Ngày nay, ngành du lịch đóng vai trò quan trọng đối với kinh tế đô thị này.

Các đơn vị dân cư trực thuộc
 Lysekil (thủ phủ), 7,300 dân
 Brastad, 1.800
 Lyse, 1.700
 Brodalen, 1.050
 Fiskebäckskil, 438

Thành phố kết nghĩa
 Tvedestrand, Na Uy
 Hirtshals, Đan Mạch
 Hirvensalmi, Phần Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lysekil Municipality - Trang mạng chính thức
  Article Lysekil - From Nordisk Familjebok (1903)

Đô thị hạt Västra Götaland
Đô thị Thụy Điển


title: Chân Lạp

text:
Chân Lạp, Chenla hay Zhenla (; , phát âm: Chơn La) là nhà nước của người Khmer tồn tại trong giai đoạn từ khoảng năm 550 tới năm 802 trên phần phía nam của bán đảo Đông Dương gồm cả Campuchia và một số tỉnh phía Nam của Việt Nam hiện tại.

Triều đại các vị vua của Chân Lạp theo truyền thuyết có nguồn gốc từ nhân vật thần thoại Campu, lấy nàng Naga (con gái thần nước, biến từ rắn thành thiếu nữ). Từ "campu" cũng bắt nguồn cho tên gọi của Campuchia sau này.

Các vương quốc láng giềng xung quanh vào thời kỳ ban đầu là Chăm Pa ở phía đông, Phù Nam ở phía nam và Dvaravati (thuộc Thái Lan ngày nay) ở về phía tây bắc.

Ban đầu là một nhà nước chư hầu của Phù Nam (khoảng cho tới năm 550), trong vòng 60 năm sau đó nhà nước này đã giành được độc lập và dần dần lấn lướt Phù Nam. Đến thế kỷ 6 thì họ đã xâm chiếm được miền bắc của Phù Nam. Cuối cùng, trong thế kỷ 7 (khoảng giai đoạn 612-628), nhà nước này đã xâm chiếm toàn bộ Phù Nam, chiếm toàn bộ dân cư của nhà nước đó nhưng lại hấp thu nền văn hóa của họ. Năm 613, Ishanapura trở thành kinh đô đầu tiên của đế quốc mới.

Lịch sử

Người Khmer đã tiến tới sông Mê Kông từ phía bắc sông Chao Phraya thông qua Thung lũng sông Mun. Ban đầu người Khmer định cư trong một khu vực tương ứng với phần đất là miền trung và nam Lào cùng với vùng đông bắc Thái Lan ngày nay. Các ghi chép sử học Trung Hoa cổ đại đề cập tới hai vị vua, Shrutavarman (trị vì 435-495) và Shreshthavarman (trị vì 495-530), những người trị vì tại kinh đô Shreshthapura nằm ở miền nam Lào ngày nay, có lẽ trong khu vực cận kề Wat Phu gần Champasak. Đến thời vua Bhavavarman I (550-598) với kinh đô đặt tại Bhavapura (ngày nay có lẽ là khu vực Sambor Prei Kuk, tỉnh Kampong Thom, Campuchia), Chân Lạp bắt đầu một số chiến dịch chống lại Phù Nam. Sau khi Bhavavarman I chết năm 598, người anh em của ông là Citrasena (tên gọi khi trị vì là Mahendravarman, thực tế cầm quyền từ năm 590) đã tiếp tục công việc xâm chiếm Phù Nam. Ishanavarman I, con trai của Citrasena, đã hoàn thành công cuộc xâm chiếm vương quốc Phù Nam trong giai đoạn 612-628. Ông đổi tên kinh đô từ Bhavapura thành Ishanapura.

Sau khi vua Bhavavarman II chết năm 656, phần lớn Chân Lạp bị chia tách thành các tiểu quốc nhỏ độc lập. Vua Jayavarman I đã có những cố gắng để thống nhất đất nước và ông đã giành lại phần lớn phần lãnh thổ được vua Ishanavarman I cai trị trước đó.

Sau khi vua Jayavarman I chết năm 700, rối loạn trong vương quốc lại xảy ra và vương quốc lại bị chia nhỏ giữa nhiều thế lực cát cứ. Các sử liệu Trung Hoa thì cho rằng trong thế kỷ 8, Chân Lạp bị chia thành hai tiểu quốc là Lục Chân Lạp (với trung tâm của Lục Chân Lạp khi đó là tỉnh Champasak ngày nay của Lào) và Thủy Chân Lạp (tương ứng với khu vực đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam và miền nam Campuchia ngày nay). Từ hai quốc gia này có lẽ lại tách ra thành một vài tiểu quốc khác, tiếp tục làm suy yếu Chân Lạp. Các tiểu quốc chủ yếu tại Thủy Chân Lạp là Shambupura, Vyadhapura, Souht Prei Veng, Bhavapura, với trung tâm tại Sambor Prei Kuk. Năm 716, Pushkaraksha, người cai trị Shambhupura (khu vực Kratie ngày nay) tuyên bố mình là vua của toàn bộ Kambuja. Cũng trong khoảng thời gian này, Shambhuvarman, con trai của Pushkaraksha, đã kiểm soát phần lớn Thủy Chân Lạp cho tới khi (cũng trong thế kỷ 8) người Mã Lai và người Java thống trị trên nhiều tiểu quốc Khmer. Cổ sử còn đề cập tới Rjendravarman I, con trai của Sambhuvarman và Mahipativarman, con trai của Rjendravarman I. Ông này có lẽ là vị vua bị người Java chặt đầu.

Các vị vua Chân Lạp

Ghi chú

Liên kết ngoài

 The Treasures of Angkor. ISBN 88-544-0117-X

C
Quốc gia cổ trong lịch sử Campuchia
Quốc gia cổ trong lịch sử Lào
Cựu quốc gia châu Á
Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam


title: Pseudostenophylax morsei

text:
Pseudostenophylax morsei là một loài Trichoptera thuộc họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Pseudostenophylax