title: Sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi–kỷ Trias

text:
Sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi - kỷ Trias là một sự kiện tuyệt chủng xảy ra cách đây 251,4 Ma (Mega annum, triệu năm), đánh dấu ranh giới giữa kỷ Permi và kỷ Trias. Đây là sự kiện tuyệt chủng nghiêm trọng nhất trong lịch sử Trái Đất, làm cho 96% các loài sinh vật biển và 70% các loài động vật có xương sống trên đất liền tuyệt chủng. Đây là sự kiện duy nhất làm tuyệt chủng phần lớn các loài côn trùng, làm mất đi khoảng 57% các họ và 83% các chi côn trùng. Do phần lớn sự đa dạng sinh học bị mất đi, sự hồi phục sinh học trên Trái Đất diễn ra lâu hơn các sự kiện tuyệt chủng sau đó.

Có bằng chứng của một đến ba xung hoặc pha riêng biệt của sự tuyệt chủng. Các nguyên nhân tiềm ẩn gây ra những xung tuyệt chủng đó bao gồm một hoặc nhiều sự kiện va chạm thiên thạch, núi lửa phun trào (chẳng hạn như ở Siberia), và biến đổi khí hậu do lượng lớn khí mê-tan bị thải ra.

Tốc độ phục hồi sau sự kiện tuyệt chủng còn bị bàn cãi. Một số nhà khoa học ước tính phải mất 10 triệu năm để Trái Đất hồi phục thực sự (cho đến Tam Điệp giữa), do mức độ nghiêm trọng của nó lẫn các điều kiện khắc nghiệt tái xuất định kỳ trong vòng 5 triệu năm sau đó. Tuy nhiên, các nghiên cứu ở hạt Bear Lake, gần Paris, Idaho nhận thấy sự phục hồi tương đối nhanh của một hệ sinh thái biển địa phương thuộc tầng Tam Điệp sớm, chỉ mất tầm 2 triệu năm. Điều này chỉ ra rằng, tác động của sự kiện tuyệt chủng ở mỗi nơi một khác.

Thời gian tuyệt chủng
Mãi cho đến năm 2000, người ta vẫn nghĩ rằng các tầng đá tại ranh giới Permi-Trias còn quá ít ỏi và quá nhiều gián đoạn để các nhà khoa học có thể xác định các chi tiết đáng tin cậy về ranh giới này. Định tuổi Urani-Chì của các mẫu zircon từ các tầng đá này ở nhiều nơi tại miền nam Trung Quốc định tuổi của sự kiện tuyệt chủng vào khoảng ; sớm hơn so với những nghiên cứu về các tầng đá gần trấn Môi Sơn ở huyện Trường Hưng, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc ở đây có tuổi , với tốc độ tuyệt chủng cao xảy ra liên tục trong thời gian sau đó. Một lượng lớn (khoảng 0,9%), tỉ lệ đồng vị bền  của  sụt giảm đột ngột trên toàn cầu trùng với sự kiện tuyệt chủng này, và đôi khi được dùng để xác định ranh giới Pecmi-Trias trong các lớp đá không thể dùng phương pháp đồng vị phóng xạ để nhận dạng. Dấu hiện khác về sự thay đổi môi trường xung quanh ranh giới P–Tr với sự gia tăng nhiệt độ , và tăng hàm lượng  lên  (trong khi đó, nồng độ CO2 ngay trước thời kỳ cách mạng công nghiệp là .) Cũng có dấu hiệu gia tăng bức xạ cực tím lên Trái Đất gây hiện tượng đột biến các bào tử thực vật.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng ranh giới P-Tr liên quan đến sự gia tăng rõ nét về nấm ở biển và đất liền gây ra sự gia tăng mạnh xác thực vật và động vật ăn nấm. Một thời gian dài "sự gia tăng nấm đột ngột" này đã được các nhà cổ sinh vật học sử dụng để xác định ranh giới P-Tr trong các đá không thể định tuổi bằng phương pháp tuổi tuyệt đối hoặc không đủ dữ liệu hoá thạch, nhưng ngay cả những người đề xuất của các giả thuyết sự gia tăng nấm đột ngột chỉ ra rằng "sự gia tăng nấm đột ngột" có thể chỉ là một hiện tượng lặp đi lặp lại tạo ra bởi hệ sinh thái hậu tuyệt chủng trong thời kỳ Trias sớm nhất. Ý tưởng về sự gia tăng nấm đột ngột đã bị chỉ trích vì thiếu cơ sở ví dụ như: Reduviasporonites, được cho là một loại bào tử nấm phổ biến, thực tế là một loại tảo hoá thạch; sự gia tăng đột ngột không xuất hiện phổ biến toàn cầu; và ở nhiều nơi nó không rơi vào ranh giới P-Tr. Loại tảo, mà trước đó bị nhận dạng sai là bào tử nấm, thậm chí có thể đại diện cho một chuyển tiếp sang thế giới mà hồ ngự trị trong kỷ Trias chứ không phải một vùng chết chóc và thối rữa đầu kỷ Trias trong một số lớp đá móng hóa thạch đất liền. Chứng cứ hóa học mới hơn phù hợp tốt hơn với nguồn gốc nấm của Reduviasporonites, giảm nhẹ các phê phán này.

Tồn tại sự không chắc chắn liên quan tới khoảng thời gian diễn ra tổng thể của tuyệt chủng cũng như về thời điểm và khoảng thời gian diễn ra các tuyệt chủng của các nhóm khác nhau trong phạm vi của quá trình tổng thể lớn hơn này. Một vài chứng cứ gợi ý rằng khi đó đã có nhiều xung tuyệt chủng hoặc cho rằng tuyệt chủng đã trải dài qua một vài triệu năm, với đỉnh rõ nét trong triệu năm cuối cùng của kỷ Permi. Các phân tích thống kê của một số địa tầng chứa nhiều hóa thạch ở Môi Sơn, tỉnh Chiết Giang ở miền nam Trung Quốc, gợi ý rằng tuyệt chủng chính đã tụm lại xung quanh một đỉnh. Nghiên cứu gần đây cho thấy các nhóm khác nhau đã tuyệt chủng vào các thời điểm khác nhau; ví như trong khi rất khó để xác định tuổi chính xác, sự tuyệt chủng của Ostracoda và Brachiopoda diễn ra cách nhau khoảng 670 đến 1.170 ngàn năm. Trong một chuỗi liên tục được bảo tồn tốt ở đông Greenland, sự sụt giảm các loài động vật tập trung trong một thời kỳ khoảng 10 đến , với thực vật thì mất nhiều hơn hàng trăm ngàn năm để thể hiện sự ảnh hưởng toàn bộ của sự kiện tuyệt chủng này.

Một học thuyết cũ hơn, vẫn được một số bài báo gần đây hỗ trợ, cho rằng đã có 2 xung tuyệt chủng lớn cách nhau khoảng 9,4 triệu năm, chia tách bởi một thời kỳ của các tuyệt chủng cao hơn nhiều so với mức nền, và sự kiện tuyệt chủng cuối cùng đã giết chết khoảng 80% các loài sinh vật biển sinh sống vào thời gian đó trong khi các mất mát khác đã xảy ra trong xung thứ nhát hoặc trong thời kỳ giữa hai xung. Theo thuyết này một trong hai xung đã diễn ra vào cuối thế Guadalupe của kỷ Permi.
Chẳng hạn, gần như tất cả (ngoại trừ một trong số các chi Dinocephalia còn sinh tồn) đã bị tiêu diệt vào cuối thế Guadalupe, cũng giống như Verbeekinidae, một họ trùng lỗ thuộc bộ Fusulinida.
Ảnh hưởng của tuyệt chủng cuối thế Guadalupe lên các sinh vật biển dường như là có thay đổi tùy theo địa điểm và tùy theo các nhóm phân loại học — động vật tay cuộn (Brachiopoda) và san hô đã chịu những tổn thất nặng nề.

Kiểu mẫu tuyệt chủng

Sinh vật biển
Động vật không xương sống dưới biển chịu tổn thất lớn nhất trong sự kiện tuyệt chủng P–Tr. Bằng chứng về điều này đã được tìm thấy trong các mẫu vật thuộc phần phía nam Trung Quốc tại ranh giới P–Tr. Tại đây, 286 trong số 329 chi động vật không xương sống biển đã biến mất trong hai vùng trầm tích cuối cùng có chứa các loài conodont (động vật răng nón) từ kỷ Permian. Sự suy giảm đa dạng có lẽ là do sự gia tăng mạnh của các xung tuyệt chủng hơn là do sự suy yếu của phát sinh chủng loài.

Sự kiện tuyệt chủng này chủ yếu ảnh hưởng đến các sinh vật có bộ xương calci cacbonat, đặc biệt là những sinh vật phụ thuộc vào mức CO2 ổn định để tạo ra bộ xương của chúng. Những sinh vật này dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình axit hóa đại dương do nồng độ CO2 tăng lên trong khí quyển.

Trong số các sinh vật đáy, sự kiện tuyệt chủng khiến tỷ lệ tuyệt chủng nền tăng mạnh, và do đó gây ra sự mất mát tối đa cho các loài có tỷ lệ tuyệt chủng nền cao (theo hàm ý, phân loại có tính năng động địa lí cao). Tốc độ tuyệt chủng của các sinh vật biển đạt ngưỡng thảm khốc.

Các nhóm động vật không xương sống còn sót lại bao gồm ngành Tay cuộn (brachiopod), đã trải qua sự suy giảm số lượng châm kể từ sự kiện tuyệt chủng P-Tr; bộ Ceratitida của phân lớp Cúc đá; và huệ biển (crinoid), gần như bị tuyệt chủng nhưng sau đó đa dạng hóa và phong phú hóa.

Các nhóm có tỷ lệ sống sót cao nhất thường có hệ tuần hoàn tiên tiến, cơ chế trao đổi khí phức tạp hơn và có sự vôi hóa nhẹ; các sinh vật bị vôi hóa nặng hơn với các cơ quan tuần hoàn đơn giản hơn chịu sự mất mát đa dạng loài lớn nhất. In the case of the brachiopods, at least, surviving taxa were generally small, rare members of a formerly diverse community.

Các loài cúc đá, bị sụt giảm số lượng trong thời gian dài 30 triệu năm kể từ tầng Road (Permi giữa), hứng chịu xung tuyệt chủng chọn lọc 10 triệu năm trước sự kiện chính, vào cuối giai đoạn Capitan. Trong sự tuyệt chủng sơ bộ này, làm giảm đáng kể phạm vi của các tập đoàn sinh thái khác nhau, các yếu tố môi trường rõ ràng chịu trách nhiệm cho sự chuyển biến này. Sự đa dạng và chênh lệch sinh thái đã giảm hơn nữa cho đến ranh giới P-Tr; sự tuyệt chủng ở đây (P-Tr) là không chọn lọc, khởi xướng cho thảm khốc. Trong kỷ Tam Điệp, sự đa dạng loài tăng nhanh, nhưng sự chênh lệch sinh thái vẫn còn thấp.

Động vật không xương sống trên cạn
Kỷ Permi sở hữu sự đa dạng lớn về côn trùng và các loài động vật không xương sống khác, bao gồm cả những loài côn trùng lớn nhất từng tồn tại. Cuối kỷ Permi là lần tuyệt chủng lớn nhất được biết đến của côn trùng; theo một số nguồn, đây là sự kiện tuyệt chủng duy nhất ảnh hưởng đáng kể đến côn trùng. Tám hoặc chín bộ côn trùng đã tuyệt chủng và mười bộ nữa bị giảm đa dạng. Palaeodictyopteroid (côn trùng có mút miệng) bắt đầu suy giảm trong thời kỳ giữa Permi; những đợt tuyệt chủng này nối liền với sự thay đổi trong hệ thực vật. Sự suy giảm lớn nhất xảy ra ở kỷ Permi muộn và có lẽ không trực tiếp gây ra bởi sự biến đổi về thời tiết.

Thực vật trên cạn

Phản ứng của hệ sinh thái thực vật
Hồ sơ địa chất của thực vật trên cạn rất nghèo nàn và chủ yếu dựa trên các nghiên cứu về phấn hoa và bào tử. Thực vật tương đối không bị ảnh hưởng bởi sự tuyệt chủng ở cấp họ. Ngay cả sự giảm giảm sút đa dạng loài (50%) có thể chủ yếu là do các quá trình mồ học. Tuy nhiên, một sự tái thiết lập sinh thái đã xảy ra, trong đó, sự phong phú và vùng phân bố thực vật bị thay đổi sâu sắc và tất cả các khu rừng hầu như biến mất; hệ thực vật đại Cổ Sinh suýt soát qua khỏi sự tuyệt chủng này.

Ở ranh giới P-Tr, các nhóm thực vật chiếm ưu thế bị thay đổi. Nhiều nhóm thực vật trên cạn suy giảm đột ngột, như chi Cordaite (thực vật hạt trần) và Glossopteris (dương xỉ hạt). Các chi thực vật chiếm ưu thế bị thay thế sau ranh giới bởi ngành Thạch tùng, các loài Thạch tùng còn tồn tại là loài tái chiếm những khu vực bị xáo trộn.

Các nghiên cứu về bụi hoặc phấn hoa từ Đông Greenland ở các tầng đá trầm tích có niên đại vào tuyệt chủng cho thấy rừng cây hạt trần mọc rất dày đặc trước sự kiện này. Cùng với lúc các loài động vật lớn không xương sống dưới biển bị suy giảm, những khu rừng rộng lớn này cũng đang chết và theo sau đó là sự gia tăng đa dạng của các loại cây thân thảo nhỏ hơn bao gồm ngành Thạch tùng, cả chi Quyển bá và chi Thủy phỉ. Sau này, các nhóm thực vật hạt trần khác lại lấy lại được ưu thế nhưng lại phải chịu nhiều sự tuyệt chủng liên tiếp. Sự biến động thực vật theo chu kỳ này đã xảy ra một vài lần trong suốt thời kỳ tuyệt chủng và tiếp sau đó. Những chuyển biến của hệ thực vật chiếm ưu thế giữa các loài cây thân gỗ và thân thảo cho thấy căng thẳng môi trường theo thời gian dẫn đến mất mát của các loài thực vật rừng lớn. Sự tiếp thế và tuyệt chủng của các cộng đồng thực vật không trùng khớp với sự thay đổi của giá trị δ13C, nhưng xảy ra nhiều năm sau đó. Sự phục hồi của rừng thực vật mất từ khoảng 4–5 triệu năm.

Kẽ hở than (Coal gap)
Không có mỏ than nào được biết đến từ kỉ Trias Sớm, và những cái có niên đại Trias Trung mỏng và không đáng kể. "Kẽ hở than" này đã được giải thích bằng nhiều cách. Có ý kiến cho rằng các loại nấm, côn trùng và động vật có xương sống mới, hung dữ hơn đã tiến hóa và giết chết rất nhiều loài cây. Bản thân các loài phân hủy này cũng chịu tổn thất nặng nề trong thời kỳ tuyệt chủng và không được coi là nguyên nhân gây ra kẽ hở than. Có thể chỉ đơn giản là tất cả các loài thực vật đã bị tuyệt chủng, và phải mất 10 triệu năm để một bộ thực vật mới thích nghi với điều kiện ẩm ướt và axit than bùn. Các yếu tố phi sinh học (các yếu tố không do sinh vật gây ra), chẳng hạn như lượng mưa giảm hoặc trầm tích đá vụn tăng, cũng có thể là nguyên nhân chính.

Tham khảo

Sự kiện tuyệt chủng
Lịch sử khí hậu
Kỷ Permi
Kỷ Trias
Sinh học tiến hóa
Sự kiện va chạm
Khoa học hành tinh
Cổ sinh vật học


title: Mondaino

text:
Mondaino là một đô thị của tỉnh Rimini ở vùng Emilia-Romagna, có vị trí khoảng 130 km về phía đông nam của Bologna và khoảng 25 km về phía đông nam của Rimini. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có 1.486 người và diện tích là 19,8 km².

Đô thị Mondaino có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Pieggia, San Teodoro, Montespino, và Laureto.

Mondaino giáp các đô thị: Montecalvo in Foglia, Montefiore Conca, Montegridolfo, Saludecio, Tavoleto, Tavullia, Urbino.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.mondaino.com

Đô thị tỉnh Rimini


title: Asnois, Nièvre

text:
Asnois là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 170. On 1 tháng 1 năm 2007, the ước tính was 158.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Crepidodera sahalinensis

text:
Crepidodera sahalinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Konstantinov miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Crepidodera


title: Saint-Hilaire-de-Brethmas

text:
Saint-Hilaire-de-Brethmas là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 11,91 km², dân số năm 1999 là 4284 người. Khu vực này có độ cao trung bình 116 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Regordane Way

Sainthilairedebrethmas


title: Alphidia comitata

text:
Alphidia comitata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Klug miêu tả khoa học năm 1833.

Chú thích

Tham khảo

Alphidia


title: Partamona cupira

text:
Partamona cupira là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Partamona
Động vật được mô tả năm 1863


title: Anthophora flavocincta

text:
Anthophora flavocincta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Huard mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1897


title: Peter A. Diamond

text:
Peter A. Diamond (sinh năm 1940) là một nhà kinh tế học. Giáo sư Peter A. Diamond sinh năm 1940 tại New York, Mỹ và hiện giảng dạy tại Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT).

Nghiên cứu tiêu biểu
 "Vai trò của Thuế thu nhập từ lợi tức - Incidence of an interest income tax," Journal of Economic Theory, Volume 2, Issue 3, September 1970, Pages 211-224.
 (co-author with Frank Mitchell) "Định giá của Hải quan và lựa chọn vận tải - Customs valuation and transport choice," Journal of International Economics, Volume 1, Issue 1, February 1971, Pages 119-126.
 "Một mô hình điều chỉnh giá - A model of price adjustment," Journal of Economic Theory, Volume 3, Issue 2, June 1971, Pages 156-168.
 (co-author with Joseph E. Stiglitz) "Tăng trong rủi ro và trạng thái tránh rủi ro - Increases in risk and in risk aversion," Journal of Economic Theory, Volume 8, Issue 3, July 1974, Pages 337-360.
 "Hướng tiếp cận mới trong so sánh ở trạng thái tĩnh - An alternative to steady-state comparisons," Economics Letters, Volume 5, Issue 1, 1980, Pages 7–9. (co-author with Eytan Sheshinski) "Các khía cạnh Kinh tế của lợi ích tối ưu cho người tàn tật - Economic aspects of optimal disability benefits," Journal of Public Economics, Volume 57, Issue 1, May 1995, Pages 1-23.
 (co-author with Courtney Coile, Jonathan Gruber, and Alain Jousten) "Trì hoãn trong đòi tiền an sinh xã hội - Delays in claiming social security benefits," Journal of Public Economics, Volume 84, Issue 3, June 2002, Pages 357-385.
 9co-author with) Botond Köszegi"Quasi-hyperbolic discounting and retirement," Journal of Public Economics'', Volume 87, Issues 9-10, September 2003, Pages 1839-1872.

Tham khảo

Sinh năm 1940
Người đoạt giải Nobel Kinh tế
Nhà kinh tế học Mỹ
Giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts
Người thành phố New York
Cựu sinh viên Viện Công nghệ Massachusetts
Cựu sinh viên Đại học Yale
Giáo sư Đại học California tại Berkeley
Nhân vật còn sống

Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel


title: Polyplectropus ulmeriana

text:
Polyplectropus ulmeriana là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polyplectropus


title: Triaenodes kwabena

text:
Triaenodes kwabena là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Triaenodes


title: Coelhydrus brevicollis

text:
Coelhydrus brevicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Coelhydrus


title: 19096 Leonfridman

text:
19096 Leonfridman (1979 TY1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 10 năm 1979 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.
Tênd after a prominent Ukrainian architect và civil engineer Leonid Fridman.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19096 Leonfridman

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Garcinia clusiaefolia

text:
Garcinia clusiaefolia là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này chỉ có ở Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Garcinia clusiaefolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Thực vật Malaysia
C
Thực vật dễ tổn thương


title: Anania stachydalis

text:
Anania stachydalis là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu. The species closely resembles Phlyctaenia coronata.

Sải cánh dài 23–25 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Stachys.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=20257
 Lepidoptera of Belgium
 Phlyctaenia stachydalis at UKmoths

Anania


title: Mường Tè (thị trấn)

text:
Mường Tè là thị trấn huyện lỵ của huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Mường Tè có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Bum Nưa
Phía tây và phía bắc giáp xã Bum Tở
Phía nam giáp các xã Bum Tở và Bum Nưa

Thị trấn Mường Tè có diện tích 12,45 km², dân số năm 2019 là 5.421 người, mật độ dân số đạt 435 người/km².

Lịch sử
Thị trấn Mường Tè, cùng với hai xã bao quanh lân cận là Bum Tở và Bum Nưa, xưa đều có chung một tên gọi bản địa (thổ âm) là Mường Bẩm (hay Mương Bum, hoặc Mường Boum). Mường Bẩm là thủ phủ của châu Lễ Tuyền phủ An Tây xứ Hưng Hóa Đại Việt (Việt Nam).

Đầu thế kỷ XX, thời Pháp thuộc, thị trấn Mường Tè nằm trong khu Mường Boum châu Quỳnh Nhai tỉnh Lai Châu xứ Bắc Kỳ, Liên bang Đông Dương thuộc Pháp. Khu Mường Boum châu Quỳnh Nhai khi đó gồm các xã: Ban Nam Cao (扳南高, nay thuộc xã Hua Bum), Ta Tung (馱蹤, tức Ta Leng Po, nay thuộc Hua Bum), Ban Na Trát (扳那扎, nay thuộc Bum Nưa), Mường Boum, Mường Mò (猛摸, nay là Mường Mô).

Thị trấn Mường Tè được thành lập vào ngày 13 tháng 2 năm 1987 theo Quyết định số 24/HĐBT về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, thị trấn của các huyện Điện Biên và Mường Tè thuộc tỉnh Lai Châu. Theo đó, chia xã Bum Tở thành xã Bum Tở và thị trấn Mường Tè, thị trấn huyện lỵ huyện Mường Tè. Thị trấn Mường Tè có 628 ha diện tích tự nhiên với 1.752 người.

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài
QUYẾT ĐỊNH CỦA HỘI ĐỒNG BỘ TRƯỞNG SỐ 24/HĐBT Ngày 13 tháng 2 năm 1987 VỀ VIỆC ĐIỀU CHỈNH ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH MỘT SỐ XÃ VÀ THỊ TRẤN CỦA CÁC HUYỆN ĐIỆN BIÊN VÀ MƯỜNG TÈ THUỘC TỈNH LAI CHÂU

Huyện lỵ Việt Nam


title: Ngô Thanh Vân

text:
Ngô Thanh Vân (sinh ngày 26 tháng 2 năm 1979), còn được biết đến với nghệ danh Veronica Ngo, là một nữ diễn viên, ca sĩ, vũ công, người mẫu ảnh, nhà làm phim kiêm doanh nhân người Việt Nam.

Cô bắt đầu nổi lên từ bộ phim Dòng máu anh hùng (2007) với vai Thúy, và ngay lập tức gắn với hình tượng đả nữ. Cô tiếp tục tham gia hai dự án phim hành động lớn trong nước là Bẫy rồng (2009) và Lửa Phật (2013). Ngô Thanh Vân bắt đầu sự nghiệp sản xuất phim điện ảnh từ dự án Ngày nảy ngày nay (2015), mà trong đó cô có tham gia một vai. Ngoài các vai diễn trong nước, cô cũng có tham gia một số dự án phim quốc tế.

Tiểu sử và sự nghiệp

Trước 1999: Tiểu sử và thiếu thời
Cô sinh ngày 26 tháng 2 năm 1979 tại xã Hòa Ân, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, là con út trong một gia đình có 3 anh em: 2 anh trai (Ngô Phong, Ngô Vũ) và Ngô Thanh Vân. Khi lên 16 tuổi, cha mẹ ly hôn thì cô cùng mẹ định cư ở Na Uy và gặp được gia đình của ông Trygve Andersen (qua đời năm 2017) đã cưu mang mẹ con cô và nhận nuôi. Ngoài cha nuôi và cha ruột thì cô còn có một người cha dượng là người Na Uy.

1999–2005: Bắt đầu với âm nhạc
Năm 1999, Ngô Thanh Vân trở về Việt Nam, và giành được ngôi Á hậu 2 trong cuộc thi Hoa hậu Phụ nữ Việt Nam qua ảnh do tạp chí Thế giới phụ nữ tổ chức năm 2000. Sau đó, cô bắt đầu sự nghiệp tại Việt Nam như một người mẫu ảnh cho các tạp chí, lịch, các bộ sưu tập thời trang,... Lúc này, cô có cơ hội đến gần điện ảnh, với vai chính trong phim Hương dẻ, một series phim ngắn trên đài HTV. Năm 2002, Ngô Thanh Vân bắt đầu bước vào sự nghiệp của một ca sĩ nhạc pop và ký hợp đồng với Trung tâm băng nhạc Rạng Đông, đồng thời là vũ công cho ca sĩ Minh Thuận qua MV Dẫu tình đã xa và Chia xa (lời Việt ca khúc "Rất muốn rất muốn" của Cổ Cự Cơ
trong phim Tân dòng sông ly biệt) do ca sĩ Tuấn Hưng trình bày và là diễn viên phụ hoạ cho MV "Ngọc Lan" (sáng tác bởi Dương Thiệu Tước do ca sĩ Trần Thu Hà thể hiện). Tiếp đó, cô cùng Tuấn Hưng thu âm một album là Vườn tình nhân do hãng phim Phương Nam sản xuất. Cô cũng từng là thành viên của nhóm Tứ Ca Ngẫu Nhiên (1999 - 2003) cùng với Trịnh Kim Chi, Trương Ngọc Ánh, Minh Anh năm 2001 sau khi thành viên Chung Vũ Thanh Uyên rời nhóm.

Một năm sau đó, 2003, với sự giúp đỡ của nhạc sĩ Quốc Bảo, Ngô Thanh Vân phát hành album đầu tiên, Thế giới trò chơi vào ngày 26 tháng 2, sinh nhật thứ 23 của cô do hãng phim Phương Nam thực hiện. Album này là thể loại pop-dance, với câu chuyện về "NTV Virus". Hai đoạn video nhạc được làm từ album này, bao gồm các bài hát "Thế giới trò chơi" (hát qua phần mềm Auto-Tune) và "Ngày tươi sáng" (một bản cover lại của JTL bài "A Better Day"), được đạo diễn Jackie Chen (một đạo diễn chuyên dựng các chương trình MTV) dàn dựng. Hai đoạn video này là lần đầu tiên có sử dụng hiệu ứng chuyên nghiệp đặc biệt và được ghi nhận là đắt nhất trong số các đoạn video ca nhạc tại Việt Nam lúc bấy giờ.

Trong năm 2004, tiếp tục câu chuyện về NTV Virus, Ngô Thanh Vân phát hành album thứ hai, Bí ẩn vầng trăng, với chủ đề Mặt trăng vào ngày 15 tháng 3. Ba video được phát hành từ album này là: "Bí ẩn vầng trăng" lời Việt của ca khúc tiếng Hàn "Dara dara/
달아달아" do Lee Junghyun (AVA) thể hiện), bản ballad "Khi nào em buồn" được cover lại sau nhóm Mắt Ngọc, Minh Thuận & Thanh Thảo, và "Vươn đến tầm cao", bài hát cổ vũ cho SEA Games 22. Chỉ hai bài "Bí ẩn vầng trăng" và "Vươn đến tầm cao" là gợi lại NTV Virus để tạo sự liên kết, còn các ca khúc khác Ngô Thanh Vân đều thể hiện trong vũ điệu mới hip hop.

Từ năm 2004, Ngô Thanh Vân là người đầu tiên bước gần đến lĩnh vực truyền hình điện ảnh quốc tế trong bộ phim ca nhạc Rouge ("Những thiên thần Đỏ"), phim gồm có 14 tập phát vào mỗi tối trên kênh MTV Asia. Rouge là bộ phim hợp tác sản xuất bởi MTV Asia và hãng MediaCorp (Singapore), được phát sóng rộng rãi ở Châu Á và Úc. Nửa năm còn lại, Vân khá bận rộn với việc vận động chiến dịch quảng bá bộ phim Rouge trên toàn châu Á và thu âm album thứ ba. Cô cũng được bình chọn là diễn viên được yêu thích nhất trong phim Rouge trên website của MTV Asia.

Cuối năm 2004, Ngô Thanh Vân quay trở lại với lĩnh vực âm nhạc sau thời gian dài tham gia trong lĩnh vực truyền hình điện ảnh quốc tế, cô xuất hiện đều đặn trong các chương trình ca nhạc lớn như Giai điệu tình yêu, Quà tặng trái tim. Một loạt hit của cô nhanh chóng được giới yêu nhạc chấp nhận và yêu thích như "Cho người tình xa" và "Hát một mình".

Đầu năm 2005, Ngô Thanh Vân tiếp tục thành công trong lĩnh vực âm nhạc khi liên tiếp tham gia các chương trình âm nhạc lớn thời bấy giờ như Giai điệu tình yêu, Giai điệu bạn bè số tháng 2, tháng 5 và tháng 7. Những ca khúc của cô tiếp tục được phổ cập đến khán giả như "Trái tim tượng đá" và "Mưa". Vào ngày 9 tháng 5 năm 2005, My Way, album thứ ba của Ngô Thanh Vân được phát hành. Album này do Vân tự sản xuất và đặc biệt là sự hợp tác với nhóm các nhà sản xuất The Dreams. My Way khá đa dạng về thể loại nhạc, từ alternative rock đến pop, R&B và hip hop. Cô đã remix lại bản nhạc Quỳnh Hương khá nổi tiếng của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Cũng vào năm 2005, Vân dính vào một vụ scandal từ một trang web ngothanhvanxao với những hình ảnh mát mẻ và những bài viết nói xấu quá khứ. Ngô Thanh Vân khẳng định qua Hoàng Vũ, người quản lý riêng: "Chúng tôi không quan tâm về sự việc này, cây ngay không sợ chết đứng. Là người của công chúng, làm sao chúng tôi đủ thời gian để cải chính tất cả những tin đồn không đầu không đuôi. Đây cũng là một trở ngại bình thường trong nghề nghiệp".

2006–2013: Đột phá trong diễn xuất
Sau album My Way, Ngô Thanh Vân tham gia vào sự nghiệp diễn xuất, với nhiều vai diễn trên màn ảnh rộng như Chuyện tình Sài Gòn của đạo diễn Ringo Le, 2 Trong 1 bởi đạo diễn Đào Duy Phúc và Dòng máu anh hùng với Johnny Trí Nguyễn. Phim Dòng máu anh hùng do Charlie Nguyễn Chánh Trực đạo diễn. Ngoài ra, cô còn tham gia phim 2 trong 1 cùng Thành Lộc và Võ Thành Tâm.

Giai đoạn cuối năm 2006 tới đầu năm 2007, sau một thời gian dài làm quen với công việc diễn viên của màn ảnh rộng, Ngô Thanh Vân quay trở lại với âm nhạc và xuất hiện trong nhiều show, chương trình ca nhạc lớn. Tuy nhiên, do phải tuyên truyền phim Dòng máu anh hùng và mang trong người mong muốn phát triển bên lĩnh vực điện ảnh nên nàng Virus NTV đã tạm gác công việc ca hát suốt năm 2007. Tuy bận bịu với điện ảnh nhưng Ngô Thanh Vân vẫn không quên âm nhạc, bằng chứng là việc thu một album mới và phát hành vào đầu năm 2008. Tháng 11 năm 2007, tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 15, Ngô Thanh Vân đã đoạt giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất với vai diễn Thúy trong bộ phim Dòng máu anh hùng, là nữ người mẫu Việt Nam thứ năm trong lịch sử được vinh danh tại một giải thưởng điện ảnh sau Anh Thư và Bằng Lăng. Sự nghiệp diễn xuất của Ngô Thanh Vân vươn lên một tầm cao mới. Cô còn vào một vai diễn phụ trong MV Dạ khúc cho tình nhân của Đàm Vĩnh Hưng.

Năm 2008 là một năm bùng nổ của Ngô Thanh Vân bên lĩnh vực âm nhạc, sau một thời gian chia tay với âm nhạc của Quốc Bảo, cô chính thức quay trở lại hợp tác với nhạc sĩ này mà album nhạc dance Studio 68 là kết quả của sự hợp tác trở lại này. Album Studio 68 gồm các sáng tác của các nhạc sĩ Quốc Bảo, Quốc Dũng, Thái Thịnh, Minh Khang. Đây là một album remix lại các ca khúc quen thuộc như "Thiên đường", "Tình xuân xanh", "Vì anh", "Hoang vắng" được hòa âm trên nền nhạc điện tử. Với Studio 68, Ngô Thanh Vân tiếp tục khẳng định lợi thế với dòng nhạc dance sôi động kết hợp với vũ đạo trình diễn.

Cuối năm 2008, sau thành công của Studio 68 đoạt giải Album sáng tạo tại chương trình Album vàng của đài HTV7, Ngô Thanh Vân tiếp tục thu âm và phát hành album Nước mắt thiên thần vào thời điểm cuối năm 2008. Nước mắt thiên thần trở thành một album tuyệt vời và rất được giới trẻ yêu thích, ca khúc chủ đề album còn trở thành nhạc chuông thịnh hành. Hai clip trong album là "Nước mắt thiên thần" và "Giọt nước mắt màu đen" nhận được nhiều ý kiến tích cực từ khán giả và giới chuyên môn với nội dung sáng tạo và đột phá.

Ngô Thanh Vân bắt đầu đóng vai trò giám đốc Công ty Cung Cấp Tài Năng Việt (Vietnam Artist Agency - VAA) từ tháng 9 năm 2009 và đồng thời là người dẫn dắt cho nhóm nhạc 365 kể từ năm 2010. Ngoài 5 thành viên của nhóm 365, Ngô Thanh Vân còn có những nghệ sĩ khác thuộc công ty VAA gồm: Addy Trần, Johnny Trí Nguyễn, Thái Hòa, Ninh Dương Lan Ngọc, MiA, Mlee, Avi Kim Anh, Jun Vũ

2014–nay: Sản xuất điện ảnh, viết tự truyện và vươn ra quốc tế
Năm 2015, Ngô Thanh Vân tham gia trong bộ phim tình cảm hài Ngày nảy ngày nay. Đây cũng đồng thời là phim điện ảnh đầu tiên cô đảm nhiệm vai trò sản xuất. Phim nhận được nhiều ý kiến tích cực từ giới phê bình nhờ yếu tố thần thoại vốn còn mới mẻ ở thị trường điện ảnh Việt Nam. Cùng thời điểm, cô cũng tham gia đóng trong dự án phim Ngọa hổ tàng long 2 của Trung Quốc trong một vai diễn phản diện nhỏ vốn không có trong kịch bản ban đầu. Do thời gian thực hiện Ngày nảy ngày nay và Ngọa hổ tàng long 2 trùng nhau nên cô đã phải liên tục di chuyển giữa New Zealand và Việt Nam trong suốt hai tháng, cũng như gặp nhiều áp lực khi thời gian luyện tập cho vai diễn quá ngắn.

Năm 2016, Ngô Thanh Vân tham gia một vai diễn khách mời trong phim điện ảnh Siêu trộm của đạo diễn Hàm Trần. Cũng trong năm 2016, Ngô Thanh Vân cho ra mắt Tấm Cám: Chuyện chưa kể, phim điện ảnh đầu tiên cô đảm nhiệm vai trò đạo diễn. Phim thu về 22 tỷ VND sau ba ngày đầu tiên công chiếu, dù không được CGV Cinemas, hệ thống rạp chiếu lớn nhất Việt Nam, phát hành do không đạt thỏa thuận kinh doanh. Tấm Cám: Chuyện chưa kể đã nhận được đề cử ở hạng mục A Window on Asian Cinema tại Liên hoan phim quốc tế Busan lần thứ 21. Ngô Thanh Vân trong thời gian này cũng từng được dành một vai diễn trong Kong: Đảo Đầu lâu (2017), nhưng phải từ bỏ do xung đột lịch làm việc và kịch bản của phim cũng bị chỉnh sửa nhiều, dù vậy cô vẫn cố gắng giúp đỡ đạo diễn Jordan Vogt-Roberts tìm kiếm các bối cảnh ưng ý cho phim. Cô cũng từng được mời tham gia các vòng tuyển diễn viên cho Biệt đội cảm tử (2016), Wonder Woman: Nữ thần chiến binh (2017) và Downsizing (2017), nhưng do muốn tập trung vào Tấm Cám: Chuyện chưa kể nên không thể tiếp tục thương thảo các bước tiếp theo.

Ngô Thanh Vân trở thành diễn viên duy nhất được tạp chí Forbes bình chọn vào danh sách 50 người phụ nữ có sức ảnh hưởng nhất Việt Nam năm 2017. Tháng 3 năm 2017, công ty VAA của Ngô Thanh Vân tổ chức buổi họp báo ra mắt cũng như giới thiệu dàn diễn viên của Cô Ba Sài Gòn, dự án điện ảnh thứ ba do cô đầu tư sản xuất, lấy bối cảnh Sài Gòn thập niên 1960. Phim được công chiếu ra mắt tại Liên hoan phim quốc tế Busan vào tháng 9 năm 2017. Ngô Thanh Vân cũng đảm nhiệm một vai diễn phụ trong bộ phim. Cô cũng tái ngộ Johnny Trí Nguyễn trong phim ngắn võ thuật giả tưởng Blade & Soul: Sứ mệnh người được chọn của đạo diễn Hàm Trần, thuộc chiến dịch quảng bá cho trò chơi điện tử nhập vai Blade & Soul.

Tháng 5 năm 2017, tạp chí Vanity Fair tiết lộ dàn diễn viên mới của phim điện ảnh Star Wars: Jedi cuối cùng, trong đó Ngô Thanh Vân vào một vai diễn nhỏ là nữ phi công Paige của quân Kháng chiến, cùng với nữ diễn viên người Mỹ gốc Việt Kelly Marie Tran. Cô cho biết dù gặp nhiều áp lực, nhưng cô được đoàn làm phim chăm sóc rất chu đáo và không hề bị phân biệt đối xử vì là người châu Á trong quá trình ba tháng ghi hình tại London, Vương quốc Anh. Ngô Thanh Vân cũng góp mặt trong Bright, một bộ phim kỳ ảo của Mỹ được phát hành trên hệ thống Netflix, với vai một nữ sát thủ. Sau khi phát hành, phim đã nhận được nhiều ý kiến tiêu cực từ giới chuyên môn do phần kịch bản yếu kém.

Đầu năm 2018, phim điện ảnh Về quê ăn Tết do Ngô Thanh Vân đóng vai trò sản xuất kiêm diễn viên chính được ra mắt. Cô cũng đóng vai trò nhà sản xuất cho bộ phim nghệ thuật chủ đề cải lương Song lang. Đạo diễn Leon Lê cũng bất ngờ khi cô quyết định nhận vị trí này chỉ sau hai ngày đọc kịch bản do các dự án điện ảnh trước đây của cô đều có tính thương mại cao. Ngoài ra trong năm 2018, Ngô Thanh Vân cũng tham gia đảm nhiệm vai nữ chính trong bộ phim điện ảnh Hai Phượng, đồng thời tuyên bố đây là vai nữ chính hành động cuối cùng trong sự nghiệp của cô. Tháng 3 năm 2018, trong quá trình ghi hình cho phim, cô đã gặp chấn thương ở đầu gối khi thực hiện phân cảnh mạo hiểm trên sông ở Sa Đéc, Đồng Tháp.

Ngày 4 tháng 5 năm 2019, cô xuất bản tự truyện Alpha Woman: Thành công ngoài vùng an toàn. Sách được chia thành nhiều chương kể về hành trình của Ngô Thanh Vân. Tác phẩm giống một cuốn nhật ký, ghi lại các cột mốc của cô, từ tuổi thơ chuyển từ Việt Nam sang sống ở Na Uy, sau đó, cô trở về, hoạt động tích cực ở làng giải trí trong nước.

Ngày 10 tháng 10 năm 2019, Ngô Thanh Vân ký kết thỏa thuận làm đại sứ thương hiệu cho hãng ôtô Việt Nam VinFast.

Sản phẩm âm nhạc

Đĩa đơn
 Thế giới trò chơi (2003)
 Bí ẩn vầng trăng (2004)
 My Way (2005)
 Studio 68 (2008)
 Nước mắt thiên thần (2008)

Bài hát
 Đứa bé - Minh Khang kết hợp cùng nhiều nghệ sĩ
 Một Giấc Mơ - Giai Điệu Tình Yêu (2002)
Hát Một Mình
 Hát Đi Em Mùa Xuân
Nước Mắt Thiên Thần
Tình Yêu Ban Mai
 Mất Nhau - Vân Sơn 35 (2006)
 Đêm Xót Xa - Vân Sơn 36 (2007)
 Người Hùng (LV: Minh Khang) - Vân Sơn 37 (2007)
 They Don't Care About Us - Vân Sơn 38 (2007)
 Ô Kìa Đời Bỗng Dưng Vui (Hoàng Thi Thơ) - Vân Sơn 39 (2008)
 Under My Spell (Ngô Khắc Chung) - Vân Sơn 50 (2014)
 Yêu Nhau Đi (Kỳ Phương)
 Thiên Đàng (Quốc Bảo)
 Mưa (Mạnh Phát, hát cùng rapper Đinh Tiến Đạt)
 Cho Người Tình Xa (Kỳ Phương)
 Trái Tim Tượng Đá (Vũ Quốc Việt)
 Anh Đã Quên
 Lộc Xuân

Dư luận

Nghi án là người thứ ba phá vỡ hôn nhân của Johnny Trí Nguyễn
Sau khi kết hợp rất thành công trong nhiều dự án phim điện ảnh ăn khách như Dòng máu anh hùng, Bẫy rồng,… Ngô Thanh Vân và Johny Trí Nguyễn trở thành cặp đôi yêu thích của khán giả màn ảnh rộng. Không chỉ phối hợp ăn ý trên phim ảnh, cả hai cũng có mối quan hệ vô cùng thân thiết ngoài đời khi thường xuyên sánh đôi cùng nhau tại những sự kiện lớn nhỏ. Sau đó, Johnny Trí Nguyễn bất ngờ đệ đơn ly dị vợ. Vợ Johny Trí Nguyễn, Cathy Lynn Nguyễn, lên báo tố cáo Ngô Thanh Vân là kẻ thứ ba phá vỡ hạnh phúc gia đình cô. Trước sự công khai chỉ trích này, cả Ngô Thanh Vân và Johny Trí Nguyễn đều giữ thái độ im lặng.

Bị nghệ sĩ Nguyễn Chánh Tín tố vô ơn
Vào năm 2014, Ngô Thanh Vân bị nghệ sĩ Chánh Tín tố vô ơn khi ông bị vỡ nợ và bị ngân hàng tịch thu nhà. Trả lời truyền thông, Chánh Tín cho biết: "Ngô Thanh Vân nổi tiếng được như bây giờ cũng một phần nhờ tôi đề cử vào vai chính "Dòng máu anh hùng" nhưng xin lỗi, một chai rượu cũng chưa biếu tôi được một lần. Khi thành công, Vân chưa bao giờ ghé thăm một lần, mời đóng phim "Ngôi nhà bí ẩn" cũng rất miễn cưỡng đóng".

Không tôn trọng "quốc phục"
Tháng 10 năm 2019, một nữ ca sĩ người Mỹ là Kacey Musgraves đã đăng tải một bức ảnh mặc áo dài của Việt Nam nhưng không mặc nội y. Ngô Thanh Vân đã chia sẻ ý kiến bất bình của bản thân, cho rằng cô ca sĩ này không tôn trọng quốc phục của Việt Nam. Tuy nhiên, cô đã bị cộng đồng mạng chỉ trích ngược lại khi cho rằng bản thân cô cũng đã từng mặc áo dài một cách phản cảm. Ngay sau đó, Ngô Thanh Vân đã lên tiếng biện minh rằng đó không phải là áo dài, hơn nữa cô chỉ mặc theo yêu cầu của nhà thiết kế cho show diễn thời trang.

Đưa thông tin sai lệch về dịch bệnh
Cuối năm 2019, đầu năm 2020, Đại dịch COVID-19 bùng nổ, đặc biệt là ở Vũ Hán - Trung Quốc. Trong thời gian này, có rất nhiều thông tin sai lệch đã gây hoang mang dư luận. Trong đó Ngô Thanh Vân đã phát biểu thông tin liên quan đến các chuyến bay từ Vũ Hán về Việt Nam mà không có kiểm chứng, cộng thêm sức ảnh hưởng từ vị trí người của công chúng đã gây ra sự hoang mang không đáng có cho nhiều người. Liên quan đến vụ việc, Sở Thông tin và Truyền thông đã cho mời Ngô Thanh Vân lên làm việc để làm rõ vấn đề. Tuy nhiên, lần đầu tiên làm việc vào ngày 6 tháng 2, Ngô Thanh Vân đã cử người đại diện đến nhưng bị sở mời về, yêu cầu Ngô Thanh Vân trực tiếp đến làm việc. Sáng ngày 7 tháng 2, Ngô Thanh Vân đã trực tiếp đến làm việc và sẽ bị xử phạt hành chính từ 10 đến 15 triệu đồng.

Tranh cãi liên quan đến "Trạng Tí"
Cuối năm 2020, đầu năm 2021, Ngô Thanh Vân cho ra mắt bộ phim "Trạng Tí" dựa trên nguyên tác bộ truyện tranh nổi tiếng Thần đồng Đất Việt. Tuy nhiên, bản thân bộ truyện tranh này đã xảy ra sự tranh chấp Quyền tác giả giữa công ty Phan Thị và họa sĩ Lê Linh - cha đẻ của bộ truyện tranh này, vụ kiện đã diễn ra trong nhiều năm và chấm dứt bằng phán quyết Lê Linh là cha đẻ của 4 nhân vật trong Thần đồng Đất Việt vào năm 2019. Tuy nhiên trong thời gian tranh chấp tác quyền này, Ngô Thanh Vân đã trực tiếp làm việc với Phan Thị nhằm mua bản quyền chuyển thể bộ truyện tranh này thành phim, bất chấp vụ kiện liên quan. Sau khi trailer của bộ phim Trạng Tí ra mắt (kèm theo thông tin về những quyền tác giả, bản quyền), cộng đồng mạng đã dấy lên làn sóng tẩy chay bộ phim vì liên quan đến quyền lợi của họa sĩ Lê Linh. Mặc dù theo góc độ chuyên môn, việc Ngô Thanh Vân làm việc và mua bản quyền chuyển thể từ Phan Thị - đơn vị giữ quyền sở hữu tài sản và có quyền thực hiện các tác phẩm phái sinh - là việc hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật, tuy nhiên việc gạt bỏ vai trò của người nắm giữ quyền tác giả là Lê Linh là một trong những nguyên nhân khiến cho lượng lớn người hâm mộ bộ truyện gốc bất bình. Ngay sau khi sự việc bùng nổ trên các trang mạng xã hội, Ngô Thanh Vân đã viết một tâm thư dài để nêu rõ về vấn đề này. Tuy nhiên, tâm thư của cô không chỉ không làm dịu dư luận mà còn gây một làn sóng bất bình mạnh mẽ hơn khi cô thừa nhận mình đã làm việc với họa sĩ Lê Linh, cho dù không nhận được sự đồng thuận chung thì cô vẫn bỏ mặc và tiếp tục làm phim.

Theo đánh giá của các luật sư, việc làm của Ngô Thanh Vân là phù hợp về mặt pháp luật khi mua bản quyền từ bên có quyền sở hữu tài sản, cộng động mạng bất bình là để bênh vực quyền lợi của họa sĩ Lê Linh. Tuy nhiên, dư luận trái chiều hiện nay vẫn tiếp tục tăng lên, xoáy sâu vào bức tâm thư của Ngô Thanh Vân cho rằng mình chỉ có "tí lỗi" trong vụ việc, và đặc biệt là hình tượng "Trạng Tí" hoàn toàn rời xa nguyên tác, làm người xem cảm thấy xa lạ.

Đời tư
Cô và bạn trai kém 11 tuổi Huy Trần yêu nhau vào năm 2020 thì đến năm 2022 cô đã làm đám cưới với Huy Trần tại nhà thờ Lillehammer, Na Uy; tại Việt Nam là khu resort InterContinental Danang Sun Peninsula ở Đà Nẵng vào ngày 8/5 cùng năm. Buổi tiệc tương đối ít khách, chỉ có một số bạn thân của cô dâu-chú rể và trong số đó chỉ có 7 nghệ sĩ là nhóm 365, Xuân Lan, Đỗ Mạnh Cường, Nam Trung.

Sự nghiệp điện ảnh

Phim ảnh

Chương trình truyền hình
 2009: Hành trình kết nối những trái tim
 2010: Bước nhảy hoàn vũ
 2012, 2013: Thử thách cùng bước nhảy (giám khảo)
 2013: Project Runway Vietnam (dẫn chương trình)

Diễn xuất trong MV
 Awakening (365)
 Ác mộng (365)
 Chia xa (Tuấn Hưng)
 Dạ khúc cho tình nhân (Đàm Vĩnh Hưng)
 Dẫu tình đã xa (Minh Thuận)
 Hai cô tiên (365) (cảnh trong phim Ngày nảy ngày nay)
 Hai cô tiên (Dance version) (365)
 Merry Christmas (365)
 Mưa (Avi Kim Anh)
 Ngọc Lan (Trần Thu Hà)
 Về quê ăn Tết (Jun Phạm)

Giải thưởng và đề cử

Xem thêm

 Tăng Thanh Hà đại sứ thương hiệu Audi A6
 Thu Minh đại sứ thương hiệu Mercedes-Benz S-Class
 Đặng Linh Nga đại sứ thương hiệu Audi A8L
 Đông Nhi đại sứ thương hiệu Audi A3 Sportback
 Thủy Tiên – Công Vinh đại sứ thương hiệu Audi A5 Sportback
 Suboi đại sứ thương hiệu Toyota.
 Đặng Thu Thảo đại sứ thương hiệu Audi
 Trần Hàm (đạo diễn)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Về Ngô Thanh Vân  trên Studio68

Tư liệu
 Ngô Thanh Vân: ‘Tôi mong muốn phát triển điện ảnh Việt Nam lên một tầm cao mới’ Phan Cao Tùng Thanh Niên 22/11/2020

Phật tử Việt Nam
Ca sĩ hải ngoại
Nữ ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
Ca sĩ tiếng Việt
Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Nữ người mẫu Việt Nam
Nhà quản lý nghệ sĩ
Diễn viên phim võ thuật
Người Trà Vinh
Người họ Ngô tại Việt Nam
Người Na Uy gốc Việt
Người Mỹ gốc Việt
Người Việt di cư tới Mỹ
Người giành giải Mai vàng
Phim và người giành giải Liên hoan phim Việt Nam
VinFast
Nữ diễn viên Việt Nam


title: Phép toán thao tác bit

text:
Trong ngôn ngữ máy tính, các phép toán trên thao tác bit (tiếng Anh: bitwise operation) là các phép toán được thực hiện trên một hoặc nhiều chuỗi bit hoặc số nhị phân tại cấp độ của từng bit riêng biệt. Các phép toán này được thực hiện nhanh, ưu tiên, được hỗ trợ trực tiếp bởi vi xử lý, và được dùng để điều khiển các giá trị để tính toán.

Đối với các loại vi xử lý đời cũ, các phép toán trên thao tác bit thường nhanh hơn phép chia đáng kể, đôi khi nhanh hơn phép nhân, và đôi khi nhanh đáng kể hơn phép cộng, trong khi các vi xử lý hiện đại thường thực hiện phép nhân và phép cộng nhanh tương đương các phép toán trên thao tác bit do cấu trúc đường ống lệnh của chúng dài hơn. Cũng nhờ vào các lựa chọn trong thiết kế cấu trúc, các phép toán trên thao tác bit thường sử dụng ít tài nguyên hơn.

Các toán tử thao tác bit

Các toán tử thao tác bit (tiếng Anh: bitwise operator) là các toán tử được sử dụng chung với một hoặc hai số nhị phân để tạo ra một phép toán thao tác bit. Hầu hết các toán tử thao tác bit đều là các toán tử một hoặc hai ngôi.

Trong các giải thích dưới đây, bất kỳ dấu hiện nào của vị trí một bit được tính từ phía bên phải (nhỏ nhất), tiến dần về bên trái. Ví dụ: số nhị phân 0001 (số một trong hệ thập phân) có các số 0 ở mọi vị trí trừ vị trí đầu tiên.

AND
Toán tử thao tác bit AND lấy 2 toán hạng nhị phân có chiều dài bằng nhau và thực hiện phép toán lý luận AND trên mỗi cặp bit tương ứng bằng cách nhân chúng lại với nhau. Nhờ đó, nếu cả hai bit ở vị trí được so sánh đều là 1, thì bit hiển thị ở dạng nhị phân sẽ là 1 (1 x 1 = 1); ngược lại thì kết quả sẽ là 0 (1 x 0 = 0). Ví dụ:

   0101 (số thập phân 5)
 AND 0011 (số thập phân 3)
  = 0001 (số thập phân 1)

 Phép toán này có thể được sử dụng để xác định xem nếu một bit được thiết đặt (1) hoặc trống (0). Ví dụ: Cho trước dãy bit 0011 (số 3 trong hệ thập phân), để xác định xem bit thứ 2 có được thiết đặt hay không, ta sử phép toán thao tác bit AND với một dãy bit có chứa số 1 duy nhất ở bit thứ 2, ví dụ:

   0011 (số thập phân 3)
 AND 0010 (số thập phân 2)
  = 0010 (số thập phân 2)

Vì kết quả 0010 là khác 0, ta biết là bit thứ 2 trong dãy bit ban đầu đã được thiết đặt. Điều này được gọi là che đậy bit. (Bằng phép loại suy, công dụng của mặt nạ, các phần không nên bị thay thế hoặc các phần không được quan tâm. Trong trường hợp này, các giá trị 0 che đậy cho các bit không được quan tâm).

Nếu ta lưu trữ kết quả, nó có thể được sử dụng để lưu trữ để xóa các bit được lựa chọn trong một thanh ghi. Cho ví dụ 0110 (số 6 trong hệ thập phân), bit thứ 2 có thể được xóa đi bằng cách sử dụng phép toán thao tác bit AND với dãy có một số 0 duy nhất ở bit thứ 2:

   0110 (số thập phân 6)
 AND 1101 (số thập phân 13)
  = 0100 (số thập phân 4)

Vì đặc tính này, việc kiểm tra tính chẵn lẻ của số nhị phân trở nên dễ dàng bằng cách kiểm tra giá trị của bit có giá trị thấp nhất. Sử dụng ví dụ phía trên ta có:

   0110 (số thập phân 6)
 AND 0001 (số thập phân 1)
  = 0000 (số thập phân 0)
Trong C, C++, Java, C#, toán tử thao tác bit AND được biểu diễn bằng ký hiệu "&" (dấu và):
 x = y & z;
Trong Pascal, toán tử này là "and". Ví dụ:
 x:= y and z;

NOT

Toán tử thao tác bit NOT, hay còn gọi là còn được gọi là toán tử lấy phần bù (complement), là toán tử một ngôi thực hiện phủ định luận lý trên từng bit, tạo thành bù 1 (one’s complement) của giá trị nhị phân cho trước. Bit nào là 0 thì sẽ trở thành 1, và 1 sẽ trở thành 0. Ví dụ:

 NOT 0111 (số thập phân 7)
  = 1000 (số thập phân 8)

Bảng chân trị cho NOT:

Phép toán thao tác bit lấy phần bù sẽ tương đương với bù 2 (two’s complement) của giá trị được tính trừ đi 1. Nếu phép toán bù 2 được sử dụng, như vậy:

NOT x = -x – 1

Đối với các số nguyên không âm, phép toán thao tác bit lấy phần bù của một số là "hình ảnh phản chiếu"  của số đó tính tới điểm giữa của giới hạn số nguyên không âm. Vi dụ: đối với số nguyên 8-bit, NOT x = 255 – x, có thể được biểu diễn trên đồ thị dưới dạng một đường thẳng đi xuống mà đường thẳng đó "lật" một dãy tăng dần từ 0 đến 255, đến một dãy giảm dần từ 255 xuống 0. Một ví dụ đơn giản nhưng dễ hình dung là việc đảo ngược một hình ảnh trắng đen mà mỗi pixel trong đó được coi là một số nguyên không âm.

Trong các ngôn ngữ lập trình C, C++, Java, C#, toán tử thao tác bit NOT được biểu diễn bằng ký hiệu "~" (dấu ngã). Trong Pascal, toán tử này là "not". Ví dụ:

 x = ~y; // C

Hay

 x:= not y; { Pascal }

Câu lệnh trên sẽ gán cho x giá trị "NOT y" - tức phần bù của y. Chú ý rằng, toán tử này không tương đương với toán tử luận lý "not" (biểu diễn bằng dấu chấm than "!" trong C/C++). Về vấn đề này, xin xem ở bài toán tử hoặc các bài về ngôn ngữ C/C++.

Toán tử NOT hữu dụng khi ta cần tìm bù 1 của một số nhị phân. Nó cũng có thể được sử dụng làm bước đầu tiên để tìm số bù 2.

OR

Phép toán trên thao tác bit OR lấy hai dãy bit có độ dài bằng nhau và thực hiện phép toán lý luận bao hàm OR trên mỗi cặp bit tương ứng. Kết quả ở mỗi vị trí sẽ là 0 nếu cả hai bit là 0, ngược lại thì kết quả là 1. Ví dụ:

  0101 (số thập phân 5)
 OR 0011 (số thập phân 3)
 = 0111 (số thập phân 7)

Bảng chân trị cho OR:

Trong C, C++, Java, C#, toán tử thao tác bit OR được biểu diễn bằng ký hiệu "|" (vạch đứng). Trong Pascal, toán tử này là "or". Ví dụ:

 x = y | z; // C

Hay:

 x:= y or z; { Pascal }

Câu lệnh trên sẽ gán cho x kết quả của "y OR z". Chú ý rằng toán tử này không tương đương với toán tử luận lý "or" (biểu diễn bằng cặp vạch đứng "||" trong C/C++). Về vấn đề này, xin xem ở bài toán tử hoặc các bài về ngôn ngữ C/C++.

Phép toán thao tác bit OR có thể được sử dụng để thiết đặt bit được chọn thành 1. Ví dụ: Nó có thể được sử dụng để bật (set) một bit (hoặc cờ) trong thanh ghi, trong đó mỗi bit đại diện cho một trạng thái trong phép logic đúng sai (boolean). Vì thế, 0010 (số 2 thập phân) có thể được xem là một bộ 4 cờ, trong đó cờ thứ nhất, thứ ba và thứ tư là trống (0)  và cờ thứ hai được bật (1). Cờ thứ tư có thể được bật bằng cách thực hiện phép toán thao tác bit OR giữa giá trị này và một dãy bit với duy nhất bộ bit thứ 4:

  0010 (số thập phân 2)
 OR 1000 (số thập phân 8)
  1010 (số thập phân 10)

Kỹ thuật này là một cách hiệu quả để lưu trữ một số trong những giá trị phép toán logic đúng sai (boolean) sử dụng ít bộ nhớ nhất có thể.

Khi làm việc với các máy không có nhiều không gian bộ nhớ trống, các lập trình viên thường áp dụng kĩ thuật trên. Lúc đó, thay vì khai báo tám biến kiểu bool (C++) độc lập, người ta sử dụng từng bit riêng lẻ của một byte để biểu diễn giá trị cho tám biến đó.

XOR

Phép toán thao tác bit XOR lấy hai dãy bit có cùng độ dài và thực hiện phép toán logic bao hàm XOR trên mỗi cặp bit tương ứng. Kết quả ở mỗi vị trí là 1 chỉ khi bit đầu tiên là 1 hoặc nếu chỉ khi bit thứ hai là 1, nhưng sẽ là 0 nếu cả hai là 0 hoặc cả hai là 1. Ở đây ta thực hiện phép so sánh hai bit, kết quả là 1 nếu hai bit khác nhau và là 0 nếu hai bit giống nhau. Ví dụ:

   0101 (số thập phân 5)
 XOR 0011 (số thập phân 3)
   0110 (số thập phân 6)
(cách nhớ dễ nhất là: 2 bit giống nhau trả về 0, 2 bit khác nhau trả về 1)

Bảng chân trị cho XOR:

Phép toán thao tác bit XOR có thể được sử dụng để đảo ngược các bit được lựa chọn trong thanh ghi (còn được gọi là bật (set) hoặc lật (flip)). Bất kỳ bit nào được bật bằng cách thực hiện phép toán thao tác bit XOR nó với 1. Ví dụ: cho dãy bit 0010 (số 2 thập phân), bit thứ hai và thứ tư có thể được kích hoạt bằng cách sử dụng phép toán thao tác bit XOR với một dãy bit có chứa 1 ở vị trí thứ hai và thứ tư:

   0010 (số thập phân 2)
 XOR 1010 (số thập phân 10)
  = 1000 (số thập phân 8)

  Kỹ thuật này có thể được sử dụng để điều khiển dãy bit biểu hiện các bộ chứa phép toán logic đúng sai (boolean).

Trong C, C++, Java, C#, toán tử thao tác bit XOR được biểu diễn bằng ký hiệu "^" (dấu mũ). Trong Pascal, toán tử này là "xor". Ví dụ:

 x = y ^ z; // C

Hay:

 x:= y xor z; { Pascal }

Câu lệnh trên sẽ gáp trình viên hợp ngữ (Assembly) thường sử dụng toán tử XOR để gán giá trị của một thanh ghi (register) về 0. Khi thực hiện phép toán XOR cho một mẫu bit với chính bản thân nó, mẫu nhị phân nhận được sẽ toàn bit 0. Trên nhiều kiến trúc máy tính, sử dụng XOR để gán 0 cho một thanh ghi sẽ được CPU xử lý nhanh hơn so với chuỗi thao tác tương ứng để nạp và lưu giá trị 0 vào thanh ghi.

Dịch chuyển và quay bit
Các phép dịch chuyển bit đôi khi được xem là các phép toán thao tác bit, bởi vì chúng sẽ xem một giá trị dưới dạng một dãy bit hơn là dưới dạng số lượng số (numerial quantity). Trong các phép toán này, các chữ số sẽ được di chuyển, hoặc dịch chuyển, sang trái hoặc phải. Các thanh ghi trong vi xử lý máy tính có độ dài cố định, vì vậy một vài bit sẽ bị "dịch chuyển ra ngoài" thanh ghi ở một đầu, trong khi đó thì một lượng bit tương ứng sẽ được "dịch chuyển vào" ở đầu còn lại; sự khác biệt ở các phép toán dịch chuyển bit nằm ở chỗ cách chúng xác định giá trị của các bit được dịch chuyển vào.

Dịch chuyển số học

Trong dịch chuyển số học, các bit được dịch chuyển ra khỏi đầu hoặc đuôi sẽ bị loại bỏ. Trong phép dịch chuyển số học về bên trái, các số 0 được dịch chuyển vào bên phải; trong phép dịch chuyển số học bên phải, bit thể hiện dấu được thêm vào bên trái, do đó dấu của số được giữ nguyên.

Ví dụ dưới đây sử dụng thanh ghi 8-bit:

  00010111 (số thập phân +23) Dịch chuyển trái
 = 00101110 (số thập phân +46)

  10010111 (số thập phân -105) Dịch chuyển phải
 = 11001011 (số thập phân -53)

Trường hợp đầu tiên, những số tận cùng bên trái được dịch chuyển khỏi thanh ghi, một số 0 mới được thêm vào cuối bên phải của thanh ghi. Trường hợp thứ hai, thành phần cuối bên phải đã được dịch chuyển ra khỏi, và số 1 được thêm vào bên trái, bảo toàn được dấu của số. Nhiều lần dịch chuyển có thể được rút ngắn lại còn một lần. Ví dụ:

  00010111 (số thập phân +23) Dịch sang trái 2 lần.
 = 01011100 (số thập phân +92)

Dịch chuyển số học bên trái n lần tương đương nhân với 2n (nếu giá trị đó không gây tràn bộ nhớ), trong khi đó thì phép dịch chuyển số học sang phải n lần của một giá trị bù 2 thì tương đương với việc chia cho 2n và làm tròn về phía âm vô cùng. Nếu số nhị phân được xem là bù 1, thì phép dịch chuyển sang phải tương tự sẽ cho kết quả bằng với việc chia số đó cho 2n và làm tròn về phía 0.

Dịch chuyển luận lý

Trong dịch chuyển luận lý, các số 0 sẽ được dịch chuyển vào để thay thế các bit bị loại bỏ. Do đó dịch chuyển luận lý và dịch chuyển số học bên trái là hoàn toàn giống nhau.

Tuy nhiên, dịch chuyển luận lý thêm giá trị 0 vào vị trí bit quan trọng nhất, thay vì sao chép bit mang dấu, điều này khá lý tưởng cho các số nhị phân không dấu, trong khi phép dịch chuyển số học sang phải thì lại lý tưởng cho các số nhị phân bù 2 có dấu.

Quay không nhớ

Một dạng khác của dịch chuyển được gọi là dịch chuyển vòng hay quay bit. Với phép toán này, các bit được xoay giống như là hai đầu của thanh ghi được gộp lại với nhau. Những giá trị được dịch chuyển vào ở bên phải trong một lần dịch chuyển trái chính là bất kỳ giá trị nào đã được dịch chuyển ra ở bên trái, và ngược lại. Thao tác này hữu ích nếu xảy ra yêu cầu giữ lại toàn bộ bit hiện thời, và thường được sử dụng trong mật mã học kỹ thuật số.

Quay có nhớ
Quay có nhớ tương tự với phép quay không nhớ, nhưng hai đầu của thanh ghi được tách ra bởi cờ nhớ (carry flag). Bit được dịch chuyển vào (ở bất kỳ đầu nào) là giá trị cũ của cờ nhớ, và bit được dịch chuyển ra (ở đầu còn lại) trở thành giá trị mới của cờ nhớ.

Một phép quay có nhớ có thể mô phỏng một phép quay luận lý hoặc số học của một vị trí bằng cách thiết lập cờ nhớ trước tiên. Ví dụ, nếu cờ nhớ mang giá trị 0, thì x XOAY-PHẢI-CÓ-NHỚ-MỘT-LẦN là phép dịch chuyển luận lý sang phải, và nếu cờ nhớ giữ giá trị của bản sao chép của bit chứa dấu, thì x XOAY-PHẢI-CÓ-NHỚ-MỘT-LẦNlà phép dịch chuyển số học sang phải. Vì lý do này, một số vi điều khiển như các PIC tầm thấp chỉ có xoay và xoay có nhớ, mà không cần đến các cấu trúc dịch chuyển số học và luận lý.

Dịch chuyển trong C, C++, C# và Python
Trong các ngôn ngữ dựa trên C, các toán tử dịch chuyển trái và phải lần lượt là << và >>. Số lượng cần dịch chuyển được cung cấp ở đối số thứ hai của toán tử dịch chuyển. Ví dụ:

x = y << 2;

gán cho x kết quả của phép dịch chuyển y sang trái 2 bit, tương đương với phép nhân với 4.

Trong ngôn ngữ C, kết quả của việc dịch chuyển sang phải một giá trị âm là xác định, và giá trị của phép dịch chuyển sang trái của giá trị chứa dấu là không xác định nếu kết quả không được thể hiện dưới dạng của kết quả. Trong C#, phép dịch chuyển sang phải là một phép dịch chuyển số học khi mà toán hạng là biến kiểu int hoặc long. Nếu toán hạng đầu tiên thuộc kiểu uint hoặc ulong, phép dịch chuyển sang phải là phép dịch chuyển luận lý.

Dịch chuyển trong Java
Trong Java, tất cả các giá trị mang kiểu số nguyên đều có dấu, và các toán tử  << và >> thực hiện các phép dịch chuyển số học. Java còn thêm vào toán tử >>> để thực hiện phép dịch chuyển luận lý sang phải, nhưng bởi vì phép dịch chuyển sang trái số học và luận lý là như nhau, nên không có toán tử <<< trong Java.

Một vài chi tiết về các toán tử dịch chuyển trong Java:
 Thao tác  << (dịch trái), >> (dịch phải có dấu), và >>> (dịch phải không dấu) được gọi là các toán tử dịch chuyển.
 Kiểu giá trị mà phép dịch bit biểu thị là dạng cao cấp của toán hạng bên trái. Ví dụ, aByte >>> 2 thì tương đương với ((int) aByte) >>> 2.
 Nếu như kiểu giá trị cao cấp của toán hạng bên trái là int, thì chỉ có năm bit thấp nhất theo thứ tự của toán hạng bên phải được sử dụng như là khoảng cách dịch chuyển. Điều này giống như là toán hạng bên phải được sử dụng cho một toán tử luận lý thao tác bit AND & với giá trị che đậy 0x1f (0b11111). Khoảng cách dịch chuyển thực ra luôn nằm trong khoảng từ 0 tới 31, một cách bao quát.
 Nếu như kiểu giá trị cao cấp của toán hạng bên trái là long, thì chỉ có sáu bit thấp nhất theo tứ tự của toán hạng bên phải được sử dụng như là khoảng cách dịch chuyển. Điều đó giống như là toán hạng bên phải được sử dụng cho một toán tử luận lý thao tác bit AND & với giá trị che đậy 0x3f (0b111111). Khoảng cách dịch chuyển thực ra luôn nằm trong khoảng từ 0 tới 63, một cách bao quát.
 Kết quả của n >>> s là n bị dịch chuyển sang phải s bit và đệm 0 vào bên trái tương ứng.
 Trong toán tử nói chung và phép dịch bit nói riêng, kiểu dữ liệu  byte được hàm ý chuyển thành int. Nếu giá trị byte đó là âm, và bit bậc cao nhất là một, thì các số một sẽ được điền vào để lấp đầy các bytes được thêm vào ở kiểu int. Do đó byte b1=-5; int i = b1 | 0x0200; sẽ cho kết quả i == -5.

Dịch chuyển trong Pascal
Trong Pascal, cũng như các trình biên dịch tương tự nó (như là Object Pascal và Standard Pascal), các thao tác dịch trái và dịch phải lần lượt là shl và shr. Khoảng cách dịch chuyển sẽ được thêm vào trong đối số thứ hai. Ví dụ, câu lệnh sau cho x là kết quả của phép dịch y sang trái hai bit:

x:= y shl 2;

Ứng dụng
Các phép toán trên thao tác bit là đặc biệt cần thiết trong các ngôn ngữ lập trình bậc thấp như các ngôn ngữ dùng để viết ra các trình cắm thiết bị (drivers), đồ họa bậc thấp, hình thành gói giao thức các truyền thông, và giải mã.

Mặc dù các hệ thống máy thường có sẵn các cấu trúc (instructions) hiệu quả cho việc thực hiện các phép toán học và phép luận lý (logic), tuy nhiên trong thực tế, các thao thác này có thể được thực hiện bằng cách kết hợp các toán tử thao tác bit và phép thử số 0 (zero-testing) bằng nhiều cách khác nhau. Ví dụ, dưới đây là mã giải (pseudocode) của phép nhân Ai Cập cổ đại chỉ ra cách để có thể nhân hai số nguyên tùy thích a và b (trong đó a lớn hơn b) mà chỉ cần sử dụng thao tác dịch chuyển bit và phép cộng:
 c = 0

 while b ≠ 0
   if (b and 1) ≠ 0
     c = c + a
   left shift a by 1
   right shift b by 1

 return c
Một ví dụ nữa là mã giải của phép cộng, chỉ ra cách để tính tổng của hai số nguyên a và b sử dụng các toán tử thao tác bit và phép thử số 0:
 while a ≠ 0
   c = b and a
   b = b xor a
   left shift c by 1
   a = c

 return b
Lưu ý: các dấu = trong các ví dụ trên là phép gán chứ không phải là phép tương đương.

Xem thêm
 Bìa Karnaugh

Tham khảo

Số học máy tính


title: 24140 Evanmirts

text:
24140 Evanmirts là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1207.7386660 ngày (3.31 năm).

Nó được phát hiện ngày 5 tháng 11 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Colias cesonia

text:
The Southern Dogface, Colias cesonia, là một loài bướm Bắc Mỹ thuộc họ Pieridae, phân họ Coliadinae.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Colias


title: Chi Cọ dầu

text:
Chi Cọ dầu (danh pháp khoa học: Elaeis) là một chi thực vật thuộc họ Cau (Arecaceae). Chi Cọ dầu có hai loài. Chúng được trồng với quy mô lớn trong nông nghiệp để sản xuất dầu cọ. Cọ dầu châu Phi (Elaeis guineensis) có nguồn gốc ở miền tây châu Phi, trong khu vực giữa Angola và Gambia, trong khi cọ dầu châu Mỹ (Elaeis oleifera) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ.

Các cây trưởng thành là loại có một thân cây, có thể cao tới 35 m. Lá thuộc loại lá lông chim, có thể dài tới 3–8 m. Các cây non sinh ra khoảng 30 lá mỗi năm. Những cây trên 10 năm tuổi sinh ra khoảng 20 lá mỗi năm. Hoa mọc thành cụm dày dặc; mỗi hoa riêng rẽ là hoa nhỏ, có ba đài hoa và ba cánh hoa. Quả phải mất 5 đến 6 tháng kể từ khi thụ phấn để có thể chín; nó chứa lớp cùi thịt ngoài chứa nhiều dầu (vỏ quả), với một hạt duy nhất (nhân), cũng rất nhiều dầu. Không giống như họ hàng của nó là dừa, cọ dầu không sản sinh ra các chồi phụ; sự nhân giống được thực hiện bằng cách gieo hạt.

Nông nghiệp
Cọ dầu được trồng để lấy các buồng quả của nó, mỗi buồng quả có thể cân nặng tới 40–50 kg. Sau khi thu hoạch, toàn bộ quả (cùi thịt, hạt) đều được dùng để sản xuất xà phòng và dầu thực vật dùng trong nấu ăn; các phẩm cấp dầu cọ khác nhau thu được từ hạt hay cùi thịt, trong đó dầu từ cùi thịt chủ yếu dùng cho nấu ăn còn dầu từ hạt được dùng để chế biến thực phẩm.

Mỗi hecta cọ dầu, được thu hoạch quanh năm sẽ cho sản lượng hàng năm vào khoảng 10 tấn quả, từ đó có thể sản xuất được 3 tấn dầu cọ từ vỏ quả và thu được khoảng 750 kg hạt, từ đây lại có thể sản xuất ra 250 kg dầu cọ từ hạt có chất lượng cao và 500 kg bã hạt. Bã được dùng làm thức ăn cho gia súc, gia cầm. Một vài giống thậm chí còn có năng suất cao hơn, điều này làm cho người ta nghĩ đến chúng như một loại cây tiềm năng cho việc sản xuất dầu thực vật cần thiết để sản xuất dầu điêzen sinh học.

Cọ dầu châu Phi được đưa vào Sumatra và khu vực Malaya vào đầu những năm thập niên 1900; nhiều đồn điền lớn trồng cọ dầu hiện nay nằm trong khu vực này, với diện tích trồng của Malaysia là trên 20.000 km². Malaysia cho rằng năm 1995 nước này là quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới với 51% tổng sản lượng toàn thế giới. Trong khu vực này, việc phá hủy các rừng mưa tự nhiên để trồng cọ dầu là một vấn đề lớn liên quan tới các e ngại về môi trường tự nhiên.

Dinh dưỡng
Dầu cọ rất giàu vitamin K và magiê dạng tiêu hóa được. Dầu cọ chứa khoảng 43 % chất béo no, khoảng 43 % chất béo chưa no đơn nhóm và 13 % chất béo chưa no đa nhóm.

Giá trị dinh dưỡng cao của dầu cọ có nghĩa là quả cọ dầu bị nhiều loại động vật dùng làm thức ăn, bao gồm (nhưng không chắc lắm) hai loại chim săn mồi là kền kền cọ (Gypohierax angolensis) và diều mướp châu Phi (Polyboroides typus).

Chú thích

Tham khảo
Hội đồng xúc tiến dầu cọ Malaysia (MPOPC)
Sản xuất dầu điêzen sinh học
Những người bạn của Trái Đất- Vương quốc Anh (FOE UK): Dầu cọ - rừng mưa trong việc mua sắm của bạn
CSPInet.org: Dầu thô - Dầu cọ ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, rừng mưa và động thực vật hoang dã như thế nào
Buckland, Helen. Mối đe dọa của cọ dầu tới sự sinh tồn của các loài linh trưởng. FOE UK (tập tin pdf). URL được truy cập vào ngày 5 tháng 4 năm 2006.


title: Plecoptera quaesita

text:
Plecoptera quaesita là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ, Sri Lanka, Myanmar, quần đảo Andaman, Borneo, miền bắc Moluccas và Úc.

Liên kết ngoài
Moths of Borneo

Chú thích

Plecoptera


title: Máy cạp

text:
Máy cạp là máy làm đất, cắt, vét và vận chuyển đất thường sử dụng trong xây dựng các công trình đập thủy lợi và đập thủy điện.

Lịch sử

Cấu tạo chung

Bảo đảm kỹ thuật

Liên kết ngoài
Hình máy cạp
Xem thêm

Tham khảo

Thiết bị xây dựng


title: Loich

text:
Loich là một thị xã thuộc huyện Sankt Pölten-Land trong bang Niederösterreich.

Chú thích

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


Định lý Fermat về tổng của hai số chính phương phát biểu như sau:
"Một số nguyên tố lẻ p có thể biểu diễn được dưới dạng tổng của hai số chính phương, tức là
, với x,y là các số tự nhiên lớn hơn 0,
khi và chỉ khi p đồng dư với 1 theo mô-đun 4."

Ví dụ:
Các số nguyên tố lẻ 5, 13, 17, 29, 37, 41 đều đồng dư với 1 theo mô-đun 4, do đó chúng biểu diễn được dưới dạng tổng của hai số chính phương:

Mặt khác, các số nguyên tố lẻ 7, 11, 19, 23 và 31 đều đồng dư với 3 theo mô-đun 4, do đó chúng không thể biểu diễn được dưới dạng tổng của hai số chính phương.

Albert Girard là người đầu tiên đưa ra nhận xét rằng "mỗi số nguyên tố lẻ bất kì mà đồng dư với 1 theo mô-đun 4, đều biểu diễn được dưới dạng tổng của hai số chính phương" vào năm 1632 . Fermat là người đưa ra chứng minh đầu tiên. Fermat đã thông báo điều này trong một lá thư gửi cho Marin Mersenne vào ngày 25 tháng 12 năm 1640, ngày giáng sinh; vì thế định lý này đôi khi còn được gọi là định lý ngày giáng sinh của Fermat.

Các chứng minh của định lý

Nếu số nguyên tố lẻ p mà biểu diễn được dưới dạng tổng của hai số chính phương, do số chính phương khi chia cho 4 chỉ dư 0 hoặc 1, nên p chia cho 4 chỉ có thể dư 1. Điều kiện cần của định lý là hiển nhiên. Vấn đề còn lại là điều kiện đủ.

Chứng minh của Euler

Euler đã chứng minh thành công "định lý Fermat về tổng của hai số chính phương" vào năm 1747, khi đã 40 tuổi. Ông thông báo điều này trong một lá thư gửi cho Goldbach vào ngày 6 tháng 5 năm 1747. Chứng minh gồm có 5 bước; bước thứ năm được trình bày trong một lá thư gửi cho Goldbach vào năm 1749.

Trong chứng minh trình bày dưới đây, bước 1,2,3 dựa hoàn toàn vào chứng minh của Euler, bước 4 và 5 có sửa đổi.

1. Tích của hai số, mà mỗi số là tổng của hai số chính phương, cũng là tổng của hai số chính phương:
Chứng minh điều này dựa vào định thức Brahmagupta–Fibonacci:
.

2. Nếu một số tự nhiên n mà chia hết cho số nguyên tố p, và cả n lẫn p đều có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương, thì  cũng có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương:
Trước hết ta biểu diễn:

, với a,b,c,d là các số tự nhiên.
Do: chia hết cho p, và p nguyên tố, nên một trong hai số (ac+bd) hoặc (ac-bd) chia hết cho p.

Nếu(ac-bd) chia hết cho p.
Sử dụng định thức Brahmagupta–Fibonacci, ta có:
,
do (ac-bd) chia hết cho p, nên  là số chính phương, mà  nguyên, nên  cũng nguyên, và do đó là số chính phương. Suy ra  cũng có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương.

Trường hợp còn lại (ac+bd) chia hết cho p, lúc này ta phân tích:
, và lặp lại các bước tương tự như trên.

3. Nếu n chia hết cho m, mà n có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương còn m thì không, thì tỷ số  có ước dương lớn hơn 1 không thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương:

Chứng minh bằng phản chứng. Giả sử mọi ước của  đều có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương. Đặt:
 với  đều là các số nguyên tố (không nhất thiết đôi một khác nhau).
Do  đều biểu diễn thành tổng của hai số chính phương được nên áp dụng bước 2 chia n liên tiếp k lần cho  suy ra:
, có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương.
Suy ra mâu thuẫn.

4. Nếu a và b nguyên tố cùng nhau thì mọi ước dương lớn hơn 1 của  đều có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương:
 Chứng minh phản chứng. Giả sử tồn tại các số tự nhiên a,b nguyên tố cùng nhau sao cho  có ít nhất một ước dương lớn hơn 1 không thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương. Trong các cặp số đó ta xét cặp (a,b) thỏa mãn tổng (a+b) nhỏ nhất.
Xét x là ước dương lớn hơn 1 của  mà không thể biểu diễn thành tổng của 2 số chính phương.
Đặt:
, trong đó c,d là số tự nhiên lớn hơn 0 và không vượt quá x-1.
Suy ra:

Suy ra  chia hết cho x. Nếu c và d nguyên tố cùng nhau thì do tổng c+d < a+b nên mẫu thuẫn với giả thiết về tổng (a+b) là nhỏ nhất. Vậy ƯCLN của c và d bằng y lớn hơn 1.
Nếu y và x không nguyên tố cùng nhau, thì tồn tại số nguyên tố p sao cho y và x cùng chia hết cho p, suy ra a,b cũng chia hết cho p (mâu thuẫn với giả thiết a và b nguyên tố cùng nhau).
Vậy y và x nguyên tố cùng nhau.
Đặt:
,
 thì  nguyên tố cùng nhau và  chia hết cho x, và rõ ràng , mẫu thuẫn với giả thiết về tổng (a+b) là nhỏ nhất.
Suy ra điều giả sử là sai. Ta có điều phải chứng minh.

5. Mọi số nguyên tố p lẻ có dạng 4k+1 đều biểu diễn thành tổng của hai số chính phương:
Theo định lý Fermat nhỏ, các số sau đây đều đồng dư với 1 theo mô-đun p:
.
Xét hiệu giữa hai số liên tiếp nhau:
, với i chạy từ 2 đến 4k.
Do p là số nguyên tố, nên ít nhất một trong hai số  chia hết cho p. Nếu tồn tại i mà  chia hết cho p, thì theo bước 4, suy ra p có thể biểu diễn thành tổng của hai số chính phương.
Ngược lại, giả sử không tồn tại i mà  chia hết cho p, suy ra:
 chia hết cho p với mọi i chạy từ 2 đến 4k. Như vậy các số sau đồng dư với nhau đôi một theo mô-đun p:
.
Phương trình mô-đun:

có 4k nghiệm, điều này mâu thuẫn với định lý Lagrange.
Vậy điều giả sử là sai. Suy ra p có thể biểu diễn dưới dạng tổng của hai số chính phương.

Kết quả khác
Fermat đã thông báo về 2 kết quả khác trong một lá thư gửi cho Blaise Pascal vào ngày 25 tháng 9 năm 1654:

Ông cũng viết:
"Nếu hai số nguyên tố mà tận cùng là 3 hoặc 7, và lớn hơn 3 một bội của 4 mà nhân với nhau, thì tích của chúng bằng tổng của một số chính phương và 5 lần một số chính phương khác".

Nói một cách khác, nếu p, q có dạng 20k + 3 hoặc 20k + 7, thì pq = x2 + 5y2. Sau này, Euler đã mở rộng thành phỏng đoán sau:

Khẳng định của Fermat và phỏng đoán của Euler đều được Lagrange chứng minh.

Một số ứng dụng
Trong trường hữu hạn  với p là số nguyên tố có dạng , nếu x là số chính phương thì -x cũng là số chính phương.

Xem thêm
Pierre de Fermat
Định lý nhỏ Fermat

Chú thích

Tham khảo
L.E. Dickson. History of the Theory of Numbers Vol. 2. Chelsea Publishing Co., New York 1920
Stillwell, John. Introduction to Theory of Algebraic Integers by Richard Dedekind. Cambridge University Library, Cambridge University Press 1996. ISBN 0-521-56518-9

Liên kết ngoài
L. E. Dickson. History of the Theory of Numbers Vol. 2. Chelsea Publishing Co., New York 1920 Phương trình Diophantos
Stillwell, John. Introduction to Theory of Algebraic Integers by Richard Dedekind. Cambridge University Library, Cambridge University Press 1996.

Lý thuyết số
Số nguyên tố
F


title: Athous gallicus

text:
Athous gallicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Abuyog

text:
Abuyog là một đô thị hạng 1 ở tỉnh Leyte, Philippines. Thị xã duyên hải này nằm ở bờ tây của đảo Leyte nhìn ra vịnh Leyte ở Thái Bình Dương. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 53.837 người trong 10.620 hộ.

Các đơn vị hành chính

Abuyog được chia ra 63 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn của Philipin
 Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Leyte


title: Sedan (quận)

text:
Quận Sedan là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Ardennes, ở vùng Grand Est. Quận này có 6 tổng và 79 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Sedan là:
 Carignan
 Mouzon
 Raucourt-et-Flaba
 Sedan-Est
 Sedan-Nord
 Sedan-Ouest

Các xã
Các xã của quận Sedan, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sedan trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Sedan


title: Thái Phong

text:
Hậu Cao Câu Ly () thành lập năm 901 và bị lật đổ năm 918. Hậu Cao Câu Ly cùng với Hậu Bách Tế, Tân La tạo thành Hậu Tam Quốc ở bán đảo Triều Tiên.

Lịch sử
Người thành lập Hậu Cao Câu Ly là Cung Duệ (弓裔, 궁예, Kung Ye). Cung Duệ cũng là vị vua duy nhất của nhà Hậu Cao Câu Ly.

Năm 892, Cung Duệ tham gia vào quân khởi nghĩa của Lương Cát. Nhưng sau đó Cung Duệ lật đổ Lương Cát và trở thành người lãnh đạo lực lượng của Lương. Ông ban đầu tự nhận mình là con nuôi của Cảnh Văn Vương - vua nhà Tân La. Song đến năm 901 thì Cung Duệ quyết định tự lập nước riêng với tên Cao Câu Ly nhằm tỏ ý khôi phục nhà Cao Câu Ly (sử gọi là Hậu Cao Câu Ly), đồng thời lập kinh đô ở Khai Thành, tổ chức quan chế riêng. Đến năm 904, thì lại đổi tên nước thành Ma Chấn (摩震, 마진, Majin). Năm 911, lại đổi tên nước thành Thái Phong (泰封, 태봉, T'aebong) và dời đô về Thiết Viên.

Trong giao tranh với Tân La và Hậu Bách Tế, nhà Hậu Cao Câu Ly giành ưu thế, nên Cung Duệ rất tự đắc và tự xưng mình là Di Lặc Bồ Tát. Cung Duệ huy động sức dân xây cung điện, trù ghét nhân tài; ông thẳng tay giết hại những người chống đối mình - kể cả vợ và hai con của ông - nên lòng người không phục. Năm 918, bốn thuộc hạ của Cung Duệ là Hồng Nho (홍유, 洪儒, Hong Yu), Bùi Huyền Khánh (배현경, 裵玄慶, Pae Hyŏnkyŏng), Thân Sùng Khiêm (신숭겸, 申崇謙, Sin Sungkyŏm) và Bốc Trí Khiêm (복지겸, 卜智謙, Pok Chikyŏm) làm binh biến, phế truất và sát hại Cung Duệ, rồi đưa Vương Kiến lên làm vua, lập ra triều đại Cao Ly. Nhà Hậu Cao Câu Ly diệt vong.

Quốc gia Hậu Cao Câu Ly đã để lại nhiều ảnh hưởng về văn hóa cho kẻ kế thừa nó, Cao Ly. Cung Duệ vốn là một nhà sư có thế lực, vì vậy ông khuyến khích phát triển Phật giáo và có nhiều thay đổi về phong cách lễ nghi Phật giáo, bao gồm Bát Quan Hội (p'alkwanhoe,팔관회, 八關會) và Thạch Đăng Lung (sŏktŭngrong, 석등롱, 石燈籠). Những thay đổi đó vẫn tồn tại ngay cả sau khi Cung Duệ bị phế truất và triều đại Hậu Cao Câu Ly diệt vong.

Xem thêm
 Cao Ly

Tham khảo

Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia châu Á
Lịch sử Triều Tiên


title: Phyllonorycter cistifoliella

text:
Phyllonorycter cistifoliella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hy Lạp.

It is regarded a synonym of Phyllonorycter helianthemella by some authors, while other retain it as a valid species.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Mozac

text:
Mozac  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Puy-de-Dôme


title: Hemieuxoa

text:
Hemieuxoa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Hemieuxoa rudens (Harvey, 1874)

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Hemieuxoa at funet

Noctuinae


title: Astictopterus inornatus

text:
The Modest Sylph (Astictopterus inornatus) là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi in Afromontane forests from the East Cape, phía đông along the Drakensberg foothills to the KwaZulu-Natal midlands và the coastal forests và sôngs ngòi.

Sải cánh dài 24–29 mm đối với con đực và 27-29 đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 9 đến tháng 4 (nhiều nhất vào tháng 1). Có nhiều lứa trong năm.

Ấu trùng ăn Imperata cylindrica và Imperata arundinacea.

Chú thích

Tham khảo

Astictopterus


title: Marcel Desailly

text:
Marcel Desailly (sinh 7 tháng 9 năm 1968 tại Accra, Ghana) là cựu cầu thủ bóng đá người Pháp gốc Ghana,ông được nhiều người coi là một trong Trung vệ và Tiền vệ phòng ngự vĩ đại nhất bóng đá Pháp. Ông từng cùng Đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp vô địch FIFA World Cup 1998 và UEFA Euro 2000. Ông cũng có sự nghiệp khá nổi bật ở một số câu lạc bộ lớn của châu Âu.

Sinh ra tại Ghana, Desailly đã thay đổi số phận của mình khi mẹ của ông lấy một nhà ngoại giao người Pháp, người mà luôn nhận nuôi các đứa trẻ. Ông chuyển đến Pháp năm 4 tuổi và khởi đầu sự nghiệp tại câu lạc bộ FC Nantes năm 1986. Năm 1992 ông chuyển đến Marseille và giành được Champions League vào năm sau đó. Năm 1994 khi ông đang chơi cho Milan ông lại giành được Champions League, ông trở thành cầu thủ đầu tiên giành được Cúp C1/Champions League trong 2 năm liên tục với 2 câu lạc bộ khác nhau. Trong thời gian chơi ở Milan ông đoạt được 2 Serie A. Mặc dù ông thích chơi ở vị trí trung vệ nhưng thỉnh thoảng ông cũng chơi ở vị trí tiền vệ.

Sau đó ông chuyển tới chơi cho Chelsea, tại đây ông chơi ở vị trí hậu vệ cánh cho tời khi kết thúc mùa bóng 2003–04.

Ông bắt đầu chơi cho đội tuyển quốc gia từ năm 1993. Ông là thành viên quan trọng góp phần vào chiến thắng của đội tuyển Pháp ở FIFA World Cup 1998 và UEFA Euro 2000. Sau Euro 2004 ông chia tay đội tuyển quốc gia với kỉ lục 116 lần thi đấu cho đội tuyển, tuy nhiên kỉ lục này bị phá vỡ vào World Cup 2006 bởi Lilian Thuram.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Ông bắt đầu sự nghiệp của mình tại FC Nantes.Ông rèn luyện và cống hiến cho đội bóng này 6 năm bên cạnh người bạn thân Didier Deschamps .Năm 1992,ông chuyển đến Olympique de Marseille nơi ông tái hợp cùng người bạn Didier Deschamps.Một năm sau câu lạc bộ dành chức vô địch UEFA Champions League . Sau đó Olympique Marseille bị phát hiện dính vào vụ bán độ đầy tai tiếng với đội bóng Valenciennes FC trong cùng mùa giải 1992-1993 và bị phạt xuống chơi ở giải hạng 2, Desailly bắt đầu chuyến phiêu lưu ngoài lãnh thổ nước Pháp đầu tiên trong màu áo AC Milan.

Ngay trong mùa giải đầu tiên chơi cho AC Milan.Ông đã giúp AC Milan vô địch UEFA Champions League,đáng nhớ nhất là trong trận chung kết gặp Barcelona,ông không những làm tốt nhiệm vụ phòng ngự mà còn ghi bàn thắng quyết định ở phút 58.Ông trở thành cầu thủ đầu tiên vô địch 2 Champions League mùa liên tiếp với 2 câu lạc bộ khác nhau.Sau 6 năm gắn bó, Ông quyết định chuyển sang Chelsea với mức giá 4,6 triệu bảng,thời gian ở Chelsea ông mang băng đội trưởng và kết hợp với Frank Leboeuf tạo thành bộ đôi trung vệ chắc chắn nhất Ngoại Hạng Anh.Ông chơi ở đây đến cuối mùa bóng 2003-2004.Desailly chuyển đến Al-Gharafa ở Qatar năm 2004. Ông được giao băng đội trưởng của đội bóng này và giúp họ dành được chức vô địch Qatar League.Sau đó ông chuyển sang  Qatar SC, giúp câu lạc bộ đứng thứ hai giải cúp nội trước khi từ giã sự nghiệp năm 2006.

Sự nghiệp quốc tế
Ông là một câu thủ quan trọng trong đội hình Đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp vô địch FIFA World Cup 1998Hai năm sau ông lại giúp Pháp vô địch Euro 2000 .Sau giải đấu ông được giao băng đội trưởng Đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp sau khi Didier Deschamps giải nghệ

Thống kê sự nghiệp

Danh Hiệu

Marseille
UEFA Champions League : 1992-1993

AC Milan
Serie A : 1993-1994,1995-1996

Supercoppa Italiana : 1994

UEFA Champions League :1993-1994

Siêu cúp châu Âu : 1994

Chelsea
Cúp FA : 1999–2000

FA Charity Shield : 2000

Siêu cúp UEFA : 1998

Al-Gharafa
Qatar Stars League : 2004-2005

Pháp
FIFA World Cup : 1998

Euro : 2000

Cúp Liên đoàn các châu lục:2001,2003

Liên kết ngoài

Premier League

Chelsea Legend

Sinh năm 1968
FIFA 100
Cầu thủ bóng đá nam Pháp
Cầu thủ bóng đá A.C. Milan
Cầu thủ bóng đá Olympique de Marseille
Cầu thủ bóng đá Chelsea F.C.
Nhân vật còn sống
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Ghana
FIFA Century Club
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1998
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2001
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2003
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Qatar
Cầu thủ bóng đá nam Pháp ở nước ngoài
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp


title: Chaetopteryx fusca

text:
Chaetopteryx fusca là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Chaetopteryx


title: Mantidactylus aerumnalis

text:
Mantidactylus aerumnalis là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Andreone, F. & Vences, M. 2004. Mantidactylus aerumnalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Mantidactylus
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Wormaldia acheloos

text:
Wormaldia acheloos là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Wormaldia


title: Salzmünde

text:
Salzmünde là một đô thị thuộc huyện Saalekreis, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Isotes complicata

text:
Isotes complicata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Isotes


title: Girkenroth

text:
Girkenroth là một đô thị thuộc một ‘‘Verbandsgemeinde’’ - ở huyện Westerwald trong bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị Girkenroth có diện tích km².

Girkenroth nằm 7 km về phía nam Westerburg. Từ năm 1972, đô thị này thuộc Verbandsgemeinde Westerburg, một dạng đô thị tập thể chỉ có ở bang Rheinland-Pfalz.

Năm 1516, Girkenroth được đề cập lần đầu trong tài liệu as Gergerode.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Girkenroth
Girkenroth trên trang mạng của đô thị tập thể

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Westerwald


title: Leptonema madagascariense

text:
Leptonema madagascariense là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Conicobruchus decellei

text:
Conicobruchus decellei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Arora & Singal miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Conicobruchus


title: Commenchon

text:
Commenchon  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Prionolabis scaria scaria

text:
Prionolabis scaria là một phân loài ruồi của loài Prionolabis scaria trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Chú thích

Tham khảo

Prionolabis
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Colostethus breviquartus

text:
Colostethus breviquartus là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Loài này có ở Colombia và Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Bolívar, W., Coloma, L.A., Ron, S. & Grant, T. 2004. Colostethus breviquartus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Colostethus
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Andes


title: Lancetes mixtus

text:
Lancetes mixtus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được C.O.Waterhouse miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lancetes


title: Hoa Xuyên

text:
Hoa Xuyên (chữ Hán giản thể: 桦川县, âm Hán Việt: Hoa Xuyên huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Giai Mộc Tư, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Hoa Xuyên nằm ở bờ nam hạ lưu sông Tùng Hoa. Huyện này có diện tích 2260 km², dân số 220.000 người. Mã số bưu chính của Hoa Xuyên là 154300. Chính quyền nhân dân huyện Hoa Xuyên đóng tại trấn Duyệt Lai. Huyện này được chia thành 4 trấn, 4 hương và 1 hương dân tộc. Các đơn vị này được chia ra 105 thôn hành chính.
Trấn: Duyệt Lai, Tô Gia Điếm, Tân Thành, Hoành Đầu Sơn.
Hương: Đông Hà, Lê Phong, Sáng Nghiệp, Tứ Mã Giá.
Hương dân tộc Triều Tiên Tinh Hỏa.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang
Giai Mộc Tư


title: (187802) 1999 JU2

text:
{{DISPLAYTITLE:(187802) 1999 JU2}}(187802) 1999 JU2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 8 tháng 5 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 187001–188000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nanopsis albovittata

text:
Cerithiopsis albovittata là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cerithiopsidae. Loài này có ở Biển Caribe và Vịnh Mexico. Nó được Charles Baker Adams mô tả năm 1850.

mô tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 4 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 11 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 11 m.

Chú thích

Tham khảo

Nanopsis
Động vật được mô tả năm 1850


title: Épiez-sur-Meuse

text:
Épiez-sur-Meuse  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Lorraine đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 274 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Epiezsurmeuse


title: Copelatus solitarius

text:
Copelatus solitarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Eupithecia irriguata

text:
Eupithecia irriguata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này được tìm thấy ở châu Âu và Bắc Phi.

Sải cánh dài 18–20 mm. The moths gặp ở tháng 4 đến tháng 6 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn lá Quercus.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Marbled Pug on UKmoths

I
Côn trùng châu Âu


title: Montchevrel

text:
Montchevrel là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 212 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: Osmia oramara

text:
Osmia oramara là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1992


title: Hưng Hóa (tỉnh)

text:
Bài này nói về một tỉnh cũ ở Việt Nam. Xem các nghĩa khác tại Hưng Hóa (định hướng)
Hưng Hóa (Hán-Việt: 興化省) là một tỉnh cũ của Việt Nam vào nửa cuối thế kỷ 19. Tỉnh Hưng Hóa được thành lập năm 1831. Đây là một trong số 13 tỉnh được thành lập sớm nhất ở Bắc Kỳ.

Tên gọi Hưng Hóa

Tiền thân của tỉnh Hưng Hóa là đạo thừa tuyên Hưng Hóa, rồi trấn Hưng Hóa. Hưng Hóa nguyên là đạo Đà Giang thời Trần gồm 2 phủ Quy Hóa (Lào Cai, Yên Bái, vùng đất trung lưu sông Hồng) và Gia Hưng (Sơn La (Mộc Châu, Yên Châu, Phù Yên, Mai Sơn, Thuận Châu), Hòa Bình, vùng đất hạ lưu sông Đà và giữa sông Đà và Sông Mã). Đến năm 1431, Lê Lợi thu phụ Đèo Cát Hãn, có thêm châu Phục Lễ (Mường Lễ), vùng thượng lưu sông Đà do Đèo Cát Hãn cai quản, từng là châu Ninh Viễn của Vân Nam, nhập về. Châu Phục Lễ là đất căn bản của phủ An Tây xứ Hưng Hóa gồm 10 châu (Lai Châu, Luân Châu, Quỳnh Nhai, Chiêu Tấn, Khiêm Châu, Tuy Phụ, Hoàng Nham, Hợp Phì, Tung Lăng, Lễ Tuyền).

Tháng 6 âm lịch Năm Quang Thuận thứ bảy (1466), vua Lê Thánh Tông đặt 13 đạo thừa tuyên là Thanh Hóa, Xứ Nghệ An, Thuận Hóa, Thiên Trường, Nam Sách, Quốc Oai, Bắc Giang, An Bang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, phủ Trung Đô và Hưng Hóa.

Đây là lần đầu tiên từ "Hưng Hóa" được nhắc tới trong sử sách Việt Nam ở cấp một đơn vị hành chính (gần như cấp tỉnh ngày nay). Tuy nhiên, từ Hưng Hóa đã được nhắc tới từ những năm 1419 như là một xứ. Đạo thừa tuyên Hưng Hóa bao gồm đất đai thuộc các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Hòa Bình (vùng Tây Bắc Bộ) và Phú Thọ (vùng Đông Bắc Bộ) ngày nay, cùng một phần lãnh thổ Lào (thuộc các tỉnh Hủa Phăn, Xầm Nưa) và một phần tỉnh Vân Nam Trung Quốc hiện nay. Không biết chính xác ai là người đầu tiên thay mặt vua cai quản đạo thừa tuyên này. Tuy nhiên, sách Đại Việt sử ký toàn thư có chép:
Năm Quang Thuận thứ tám 1467...tháng ba... lấy Hưng Hóa thừa tuyên sứ tham nghị Nguyễn Đức Du làm ngự sử đài thiêm đô ngự sử; tri phủ Quy Hóa Nguyễn Thúc Thông làm Hưng Hóa thừa tuyên sứ tham nghị.
Như vậy, có thể ông Nguyễn Đức Du là người đầu tiên cai quản vùng đất có tên gọi khi đó là thừa tuyên Hưng Hóa. Năm 1469, vua Lê Thánh Tông chia đạo thừa tuyên Hưng Hóa thành 3 phủ gồm 4 huyện, 17 châu. Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục viết rằng:
Phủ Quy Hóa quản lĩnh 3 huyện: Trấn Yên, Yên Lập, Văn Chấn và 2 châu: Văn Bàn, Thủy Vĩ.
Phủ Gia Hưng quản lĩnh 1 huyện: Thanh Xuyên và 5 châu: Phù Hoa, Mộc Châu, Việt Châu (Yên Châu), Mai Châu, Thuận Châu (Mường Mỗi). Giữa thời Hậu Lê, chia nhỏ Thuận Châu ra làm 4, một phần vẫn giữ làm Thuận Châu, tách thêm 3 châu Tuần Giáo, Mai Sơn và Sơn La. Đến năm 1775, phủ Gia Hưng được quy nạp thêm xứ Mường Thanh (châu Ninh Biên) vốn do Hoàng Công Chất chiếm cứ trước đó. Cũng khoảng lúc đó chia châu Mộc làm 3 châu: Mộc Châu, Đà Bắc, Mã Nam.
Phủ Yên Tây quản lĩnh 10 châu: Luân Châu (Mường Báng), Quỳnh Nhai (Mường Chăn), Lai Châu (Mường Lễ), Chiêu Tấn (Mường Thu), Lễ Toàn (Lễ Tuyền), Hoàng Nham, Tuy Phụ, Hợp Phì, Tung Lăng (Quảng Lăng) và Kiêm Châu (Châu Khiêm). Phủ An Tây (Phục Lễ) nằm kẹp giữa 2 phủ Gia Hưng và Quy Hóa.

Năm Hồng Đức thứ 21 (1490) đổi là xứ Hưng Hóa. Đời Hồng Thuận (1509-1516) trở thành trấn Hưng Hóa. Đến năm 1831 là tỉnh Hưng Hóa.

Theo Lê Quý Đôn: Châu Tuy Phụ (綏阜) thổ âm gọi là Mường Tè (芒齊) có 2 động là: Nậm Mạ và Nậm Lân. Châu Hoàng Nham (黃岩) thổ âm gọi là Mường Tông (Mường Toong), có 2 động là: Ngà và Mỏ Sạch. Động Ngà có mỏ Vàng còn Mỏ Sạch là đất mỏ sắt. Châu Tung Lăng (嵩陵) thổ âm gọi là Phù Phang, có 3 động là: Cống Võng, Nậm Cảm và Suối Vàng. Châu Khiêm (謙州) thổ âm gọi là Mường Tinh (Nay không rõ ở đâu, nhưng có thể là Mường Tía (M.Tía) nằm phía phải sông Đà (bờ Nam) khoảng giữa Mường Toong và Mường Lễ. Cũng có thể là M.Boum và M.Mo (bờ trái sông Đà nay khoảng xã Bum Nưa, Bum Tở huyện Mường Tè nằm giữa xã Mường Toong (Hoàng Nham xưa) và thị xã Mường Lay (Mường Lễ xưa), theo đoạn viết về sông Đà bên dưới). Châu Lễ Tuyền (醴泉) thổ âm gọi là Mường Bẩm (có thể là mường Boum (M.Boum), nhưng cũng có thể là địa danh M.Léo (gần Ki Ma Pa (骑马坝)) trong bản đồ Bắc Kỳ năm 1902 mà nay là khoảng hương Bán Pha (半坡) huyện Lục Xuân châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam Trung Quốc). Châu Hợp Phì (合淝) thổ âm gọi là Trình Mi (呈眉) (tức là Mường Mì hay Xiềng My, nay là hương Giả Mễ (者米乡, Zhe-mi-xiang) huyện Kim Bình châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam). Châu Quảng Lăng (廣陵), (khác với Tung Lăng), thổ âm gọi là Mường La (nay là hương Mường Lạp, Meng-la-xiāng (勐拉乡) huyện Kim Bình châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam Trung Quốc), có 3 phố người Hoa là: Hồ Quảng, Quảng Tây và Khai Hóa, nằm bên dưới 6 châu kể trên và bên trên châu Chiêu Tấn. (Quan niệm trên dưới của Lê Quý Đôn có lẽ là theo hướng đường bộ đi từ Mường Thu (Chiêu Tấn) qua Quảng Lăng mới đến 6 châu kể trên.) Cả bảy châu này (6 châu tên Việt Nam, 1 châu tên Trung Quốc) đến thời Lê Quý Đôn đều mất về Trung Quốc. Riêng về châu Quảng Lăng, Lê Quý Đôn viết: "Châu Quảng Lăng thổ âm là Mường La, bên trái sông Kim Tử (Trung Quốc) và ở phía trên châu Chiêu Tấn, đi từ Mường Thu phải 2 ngày, từ Văn Bàn phải 6 ngày, từ Kinh ra đi phải 26 ngày. Trước châu này bị viên huyện Kiến Thủy (Trung Quốc) chiếm riêng, đến nay (năm Đinh Dậu niên hiệu Cảnh Hưng) đã 93 năm,..." Như thế châu Quảng Lăng (tên châu Trung Quốc) đã mất về Trung Quốc khoảng những năm 1684 niên hiệu Chính Hòa nhà Lê, và Khang Hy nhà Thanh.

Mặt khác, Lê Quý Đôn viết về sông Đà như sau:"... Sông Đà ở về bên trái sông Mã, phát nguyên từ châu Ninh Viễn tỉnh Vân Nam Trung Quốc, chảy đến bên phải chỗ ngã ba thuộc huyện Kiến Thủy,... (Đoạn này Quý Đôn nói về sông Mê Kông và nhầm 2 sông thông với nhau) ..., về đường chính có một chi chảy xuống làm thành sông Hắc Thủy, chảy qua Tuy Phụ (Mường Tè), Hoàng Nham (Mường Tông), Khiêm Châu đến Mường Lễ thuộc Lai Châu nước ta. Về bên trái là sông Na, từ sông Kim Tử (Kim Thủy Hà (金水河)) châu Quảng Lăng (Mãnh Lạp (勐拉, Meng La)) chảy đến hội tụ, đấy là sông Đà, nước sông trong suốt, chảy xuống các động Phù Tây, Hảo Tế thuộc châu Quỳnh Nhai,..."

Đại Nam nhất thống chí, tỉnh Hưng Hóa viếtː "Xét Hưng Hóa phong thổ lục của Hoàng Trọng Chính chép: Châu Tung Lăng có tên nữa là châu Quảng Lăng, thổ âm gọi Mường La, phía trên liền với đất nước Thanh, phía dưới giáp châu Lai và châu Chiêu Tấn. Đất có mỏ vàng. Từ lúc binh lửa [đánh dẹp Hoàng Công Chất], phụ đạo phụ thuộc nước Thanh, nộp thuế đã hơn 60 năm. Hằng năm phải nộp 6 dật 6 lạng bạc. Người Thanh đã mở 3 phố, có dân Hồ Quảng ở về phía tây không gánh chịu lao dịch bản trấn. Châu Hoàng Nham ở giáp biên giới, nhật trình đường đi cũng như châu Tung Lăng… Chiêu Tấn đến Tung Lăng 2 ngày, tức là đất Mường La, phụ đạo là Đèo Quốc An; đến Kim Lăng và Nậm Bàn 1 ngày; đến Trình Mỳ (tức châu Hợp Phì) 1 ngày, phụ đạo là Lý Văn Đệ; đến châu Lễ Tuyền 1 ngày, phụ đạo là Hoàng Ý Long. Lại một con đường từ Mường La đến Trình Thanh tức châu Tung Lăng 4 ngày, đến phủ Lâm An nước Thanh 4 ngày. Một đường đi Mường Tè: từ châu Lai đến Mường Tông 2 ngày, tức châu Hoàng Nham, phụ đạo là Quảng Tương; đến Mường Tè 3 ngày, tức châu Tuy Phụ, phụ đạo là Chưởng Bom; đến Bắc Mã 1 ngày; đến Mường U 1 ngày; đến Mường Nhuệ và Mường Đông 1 ngày; đến Ngưu Thao 1 ngày. Thế là từ châu Lai đi Mường Tè đến Ngưu Thao cộng 9 ngày..."

Địa lý
Theo Hưng Hóa kỷ lược của Phạm Thận Duật thì địa giới tỉnh Hưng Hóa có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phủ Lâm Thao tỉnh Sơn Tây
Phía tây giáp các huyện Kiến Thủy phủ Lâm An và Văn Sơn phủ Khai Hóa tỉnh Vân Nam Trung Quốc (thời nhà Thanh), các nước Nam Chưởng và Xa Lý (nay là các tỉnh Louangphabang, Phongsali của Lào)
Phía nam giáp châu Quan Hóa (nay là huyện Quan Hóa Thanh Hóa), huyện Trình Cố tỉnh Thanh Hóa nhà Nguyễn (nay là các huyện Muang Et, Xiengkhor, Sop Bao tỉnh Hủa Phăn, Lào) và huyện Lạc Yên tỉnh Ninh Bình nhà Nguyễn (nay là các huyện Lạc Sơn, Tân Lạc, Yên Thủy tỉnh Hòa Bình)
Phía bắc giáp với châu Thu tỉnh Tuyên Quang nhà Nguyễn (tức Thu Châu hay châu Thu Vật (trước 1823), nay là phần đất huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái).

Cương vực tỉnh Hưng Hóa nhà Nguyễn

Tỉnh Hưng Hóa nhà Nguyễn gồm các châu, huyện: Tam Nông, Thanh Sơn, Thanh Thủy, Mai (châu), Đà Bắc, Phù Yên (Phù Hoa), Mộc (châu), Yên (châu), Mai Sơn, Sơn La, Thuận (châu), Quỳnh Nhai, Luân (châu), Tuần Giáo (Mường Quay), Lai (châu), Ninh Biên (nay là Điện Biên Phủ, huyện Điện Biên tỉnh Điện Biên), Yên Lập, Văn Chấn, Trấn Yên, Văn Bàn, Chiêu Tấn, Thủy Vĩ.
Châu Ninh Biên thuộc phủ Gia Hưng, bắt đầu thuộc lãnh thổ Việt Nam từ năm 1775 thời Lê trung hưng, đến năm Thiệu trị thứ nhất (1841) tách ra thuộc phủ Điện Biên. Ninh Biên tiếp giáp châu Tuần Giáo ở phía Đông, phía Tây giáp nước Nam Chưởng và huyện Trình Cố tỉnh Thanh Hóa thời nhà Nguyễn, phía Bắc giáp châu Lai. Ninh Biên gồm các động (đơn vị cấp làng xã): Mường Thanh, Mường Tôn, Mường Lạo, Mường Tiên, Mường Viên.
Châu Lai tức Lai (châu) thuộc phủ An Tây đến năm 1841 tách ra thuộc phủ Điện Biên, (nay là phần đất thuộc huyện Nậm Nhùn tỉnh Lai Châu, thị xã Lai Châu cũ, Mường Chà tỉnh Điện Biên) tiếp giáp châu Quỳnh Nhai và châu Luân ở phía Đông, phía Nam giáp châu Ninh Biên và nước Ai Lao, phía Tây giáp huyện Kiến Thủy phủ Lâm An (臨安府) tỉnh Vân Nam Trung Quốc thời nhà Thanh và sông Cửu Long (theo Hưng Hóa kỷ lược), phía Bắc giáp châu Quảng Lăng của Trung Quốc và sông Kim Tử thuộc châu Chiêu Tấn. (Sông Kim Tử là Kim Thủy Hà (金水河) nay thuộc Vân Nam Trung Quốc. Sông Cửu Long ở đây có lẽ là sông Nam Ou chi lưu của Mekong ở bắc Lào.) Đầu thế kỷ 19 Châu Lai gồm 2 động Thạch Bi và Hoài Lai.
châu Chiêu Tấn thuộc phủ An Tây trong suốt thời nhà Nguyễn (nay là vùng đất các huyện thị Phong Thổ, Tam Đường, Sìn Hồ, Lai Châu tỉnh Lai Châu, huyện Bát Xát tỉnh Lào Cai). Châu Chiêu Tấn tiếp giáp châu Văn Bàn ở phía Đông, châu Thủy Vĩ ở phía Bắc, phía Tây giáp châu Quảng Lăng nhà Thanh Trung Quốc, phía Nam giáp châu Lai, châu Sơn La. Chiêu Tấn gồm các đơn vị cấp làng xã: Thanh Quý, Minh Lang, Phong Thu (tức thị trấn Phong Thổ nay là thị xã Lai Châu mới), Bình Lư, Ngọ Phúc, Ly Bô, Hồng Lương, Dương Đạt, Than Nguyên. Theo Phạm Thận Duật: châu Chiêu Tấn nguyên gồm 12 động, năm Minh Mạng 19 (1838) đổi động thành xã cụ thể động Hồng Lương thành xã Lương thiện, đặt thêm 2 trại: Lang Nam, Thân Thuộc. Và chia vào 2 tổng: tổng Dương Đạt (gồm: Dương Đạt, Hương Ly, Ngọ Phú, Minh Lương), tổng Phong Thu (gồm: Phong Thu, Thanh Quý, Lương Thiện, Bình Lô, Lang Nam, Thân Thuộc)
châu Thủy Vĩ phủ Quy Hóa (nay là đất thuộc thành phố Lào Cai, các huyện thị Bảo Thắng, Mường Khương, Si Ma Cai tỉnh Lào Cai). Châu Thủy Vĩ tiếp giáp châu Lục Yên (thuộc tỉnh Tuyên Quang thời nhà Nguyễn, nay thuộc các tỉnh Yên Bái, Hà Giang) ở phía Đông, châu Văn Bàn ở phía Nam và Tây, phía Bắc giáp huyện Văn Sơn phủ Khai Hóa Trung Quốc (các cửa khẩu Hà Khẩu, Nam Phố, Xuân Lý). Thủy Vĩ gồm các đơn vị cấp làng xã: Sơn Yên, Hoàng Lạn, Hương Sơn, Cáo Niên, Hoa Quán, Hạo Niên, Gia Phú, Cam Đường, Ngọc Uyển.
Luân Châu, đầu thế kỷ 19, thuộc phủ An Tây (năm 1841 đổi thuộc phủ Điện Biên) gồm 3 động (đơn vị làng xã): Đôn Đức, Kim Bảng, Côn Lôn. Theo Phạm Thận Duật: châu Luân, nguyên gọi là châu Loan. Năm 1838 Minh Mạng đổi 3 động (Đôn Đức, Văn Bảng, Côn Lôn) thành xã gộp vào 1 tổng duy nhất là tổng Văn Bản. Luân Châu nay là khoảng địa bàn huyện Tủa Chùa tỉnh Điện Biên.

Thay đổi hành chính và đổi tên thời Pháp thuộc

Tháng 4 năm 1884, quân Pháp dưới sự chỉ huy của Thiếu tướng Brière de l'Isle mở cuộc hành binh đánh lấy thành Hưng Hóa. Quân nhà Nguyễn cùng quân Cờ Đen thấy không giữ được nên nổi lửa đốt thành rồi bỏ ngỏ đồn lũy, rút lên mạn ngược (khu vực sau là các tỉnh Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái). Chiếm được Hưng Hóa, người Pháp cho phân định lại địa giới, cắt thêm những tỉnh mới cùng tiểu quân khu để dễ dàng cai trị:
 Tháng 5 năm 1886 thành lập tỉnh Chợ Bờ (tức tỉnh Mường, sau đổi thành tỉnh Hòa Bình)
 Ngày 7 tháng 1 năm 1899, thành lập đạo quân binh IV bao gồm Tiểu quân khu Yên Bái và Tiểu quân khu Lào Cai, Tiểu quân khu Vạn Bú...
 Lào Cai là đạo lỵ (về sau đổi thành các tỉnh dân sự như: tỉnh Yên Bái, tỉnh Vạn Bú (sau đổi thành tỉnh Sơn La) đều năm 1895, tỉnh Lào Cai (tháng 7 năm 1907) và tỉnh Lai Châu (tháng 6 năm 1909)...

Sau khi cắt đi 16 châu, 4 phủ và hai huyện Trấn Yên, Văn Chấn để thành lập đạo quan binh IV với các tiểu quân khu, khu quân sự... Tỉnh Hưng Hoá chỉ còn lại huyện Tam Nông và huỵện Thanh Thủy. Toàn quyền Đông Dương đã điều chỉnh một số huyện của tỉnh Sơn Tây sang, cộng với 2 huyện còn lại để thành lập tỉnh Hưng Hoá mới.

Năm 1887, Pháp ký kết với nhà Thanh công ước Pháp-Thanh hoạch định biên giới, quy định cắt toàn bộ khu vực lãnh thổ châu Chiêu Tấn phủ An Tây tỉnh Hưng Hóa nhà Nguyễn (tức là khu vực các huyện Sìn Hồ, Phong Thổ, Tam Đường, Nậm Nhùn tỉnh Lai Châu, huyện Bát Xát tỉnh Lào Cai) về cho nhà Thanh. Khu vực này cùng với khu vực 6 châu phủ An Tây Đại Việt đã mất vào thời nhà Lê là Mường Tè (Tuy Phụ), Mường Nhé (Hoàng Nham), Mường Chà (Khiêm Châu), Hợp Phì, Lễ Tuyền, Tung Lăng, Mường La (Quảng Lăng) vốn là đất thế tập tự trị của dòng họ Đèo người Thái trắng. Châu Chiêu Tấn, đương thời do Đèo Văn Trị cần vương kháng Pháp cai quản, bị Pháp chuyển cho nhà Thanh.

Ngày 8 tháng 9 năm 1891, ba huyện Sơn Vi, Thanh Ba, Phù Ninh thuộc phủ Lâm Thao, tỉnh Sơn Tây nhập vào tỉnh Hưng Hoá.

Ngày 9 tháng 12 năm 1892, huyện Cẩm Khê thuộc phủ Lâm Thao, tỉnh Sơn Tây nằm trong địa bàn tiểu quân khu Yên Bái nhập về tỉnh Hưng Hoá.

Ngày 5 tháng 6 năm 1893, huyện Hạ Hòa thuộc phủ Lâm Thao, tỉnh Sơn Tây nằm trong địa bàn tiểu quân khu Yên Bái được nhập vào tỉnh Hưng Hoá.

Năm 1895, cùng với sự đầu hàng của Đèo Văn Trị và sự suy yếu của nhà Thanh, Pháp đã ký kết với nhà Thanh công ước hoạch định biên giới sửa đổi, quy định lấy lại phần đất tỉnh Hưng Hóa cũ đã mất cho nhà Thanh trong công ước năm 1887 và lấy thêm các phần đất nay là các huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu, Mường Nhé, Mường Chà tỉnh Điện Biên về cho xứ Bắc Kỳ thuộc Pháp. Phần đất các huyện Mường Tè, Mường Nhé, Mường Chà này là một phần (3/6 châu) của 6 châu (Tuy Phụ, Hoàng Nham, Khiêm Châu, Tung Lăng, Lê Tuyền, Hợp Phì) đã mất cho nhà Thanh Trung Quốc từ thời nhà Lê trung hưng, đến suốt thời nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn độc lập chưa lấy lại được. Các phần đất này sau nhập vào tỉnh Lai Châu thời Pháp thuộc. Tuy nhiên, đổi lại Pháp cắt cho Trung Quốc phần còn lại sau công ước 1887 của vùng đất Tụ Long Hà Giang, nơi có nhiều mỏ khoáng sản quý.

Ngày 17 tháng 7 năm 1895, hai châu Thanh Sơn và Yên Lập thuộc khu quân sự Đồn Vàng chuyển về tỉnh Hưng Hoá.

Ngày 24 tháng 8 năm 1895, hai huyện Hùng Quan và Ngọc Quan của phủ Đoan Hùng thuộc tiểu quân khu Tuyên Quang; đạo quan binh 3 Yên Bái nhập vào tỉnh Hưng Hoá.

Năm 1900, thành lập thêm huyện Hạc Trì.

Như vậy tỉnh Hưng Hóa mới gồm 2 phủ, 10 huyện và 2 châu. Trong đó 2 huyện Tam Nông, Thanh Thủy và 2 châu Thanh Sơn, Yên Lập vốn là đất cũ của tỉnh Hưng Hoá; phủ Đoan Hùng với 2 huyện Hùng Quan và Ngọc Quan, phủ Lâm Thao và 6 huyện: Sơn Vi, Thanh Ba, Phù Ninh, Cẩm Khê, Hạ Hòa, Hạc Trì là những phủ, huyện mới từ tỉnh Sơn Tây chuyển sang. Tỉnh lỵ tỉnh Hưng Hoá đặt tại thị xã Hưng Hóa (thành lập ngày 1 tháng 5 năm 1895, vốn là thành Hưng Hóa), đóng tại xã Trúc Khê, huyện Tam Nông (nay là thị trấn Hưng Hóa, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ).

Ngày 5 tháng 5 năm 1903, tỉnh Hưng Hóa mới (phần còn lại) được đổi tên thành tỉnh Phú Thọ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vấn đề biên giới tiếp giáp giữa Tây Bắc Việt Nam và Trung Quốc, ngày 06 Tháng 8 2015.

Hưng Hóa
H
H
Hành chính Điện Biên
Hành chính Hòa Bình
Hành chính Lai Châu
Hành chính Sơn La
Hành chính Yên Bái
Hành chính Lào Cai


title: Manduca dalica

text:
Manduca dalica, là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài chính, M. dalica dalica, bay ở Peru, Bolivia, Venezuela, và Costa Rica, còn M. dalica anthina (Jordan, 1911) bay ở Brasil.

Tham khảo

Manduca


title: Mimambrix

text:
Mimambrix là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Gestronella convexicollis

text:
Gestronella convexicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Gestronella


title: (14423) 1991 SM2

text:
{{DISPLAYTITLE:(14423) 1991 SM2}}

(14423) 1991 SM2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 16 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hiệp định về Nông nghiệp

text:
Hiệp định về Nông nghiệp (tiếng Anh: Agreement on Agriculture, viết tắt là AoA) là một trong các hiệp định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nó được ký kết tại Vòng đàm phán Uruguay và có hiệu lực kể từ ngày 1 tháng 1 năm 1995, cũng là ngày mà WTO chính thức đi vào hoạt động.
Hiệp định đưa ra ba loại trợ cấp nông nghiệp đó là: Trợ cấp màu hổ phách (bị cấm), trợ cấp màu xanh da trời (có thể bị kiện) và trợ cấp màu xanh lá cây (không bị kiện).
Mục tiêu của Hiệp định về Nông nghiệp là tiến hành cải cách trong lĩnh vực nông nghiệp và xây dựng các chính sách nông nghiệp có định hướng thị trường hơn nữa. Hiệp định cũng nhằm nâng cao khả năng dự đoán trước các thay đổi và đảm bảo an ninh lương thực cho các nước xuất khẩu cũng như nhập khẩu.

Các quy định và cam kết trong Hiệp định Nông nghiệp được xây dựng xoay quanh ba nhóm vấn đề chính được gọi là ba trụ cột (pillars). Đó là:

Tiếp cận thị trường: giảm bớt các rào cản thương mại đối với hàng nông sản nhập khẩu
Trợ cấp nội địa: đưa ra các quy định và cam kết quản lý trợ cấp cho sản xuất trong nước cũng như các chương trình tương tự khác, bao gồm cả các chương trình kích thích tăng giá nông sản do các trang trại bán ra hoặc các chương trình đảm bảo thu nhập cho người nông dân.
Trợ cấp xuất khẩu: đưa ra các quy định và cam kết quản lý trợ cấp đối với hàng nông sản xuất khẩu hay những biện pháp tương tự khác khiến cho hàng nông sản xuất khẩu có tính cạnh tranh giả tạo trên thị trường quốc tế.

Hiệp định cho phép các chính phủ khuyến khích khu vực kinh tế nông thôn, nhưng nên thông qua các chính sách ít làm biến dạng thương mại. Hiệp định cho phép có sự linh động trong việc thực thi các cam kết. Các nước đang phát triển không cần phải giảm bớt trợ cấp hay cắt giảm thuế quan nhiều như các nước phát triển. Họ cũng có thời gian chuyển tiếp dài hơn để thực hiện các cam kết của mình. Các nước kém phát triển hoàn toàn không phải thực hiện những cam kết giống như của các nước phát triển và đang phát triển. Hiệp định cũng có những điều khoản đặc biệt giải quyết mối quan tâm của các nước phải nhập khẩu lương thực và các nước kém phát triển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nội dung hiệp định bằng tiếng Việt

Xem thêm
Tổ chức Thương mại Thế giới

Thương mại quốc tế
Tổ chức Thương mại Thế giới
Nông nghiệp
Hiệp ước của Hoa Kỳ
Chính trị nông nghiệp


title: Ampedus aizu

text:
Ampedus aizu là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus