title: Mạch nước phun

text:
Mạch nước phun (tiếng Anh: geyser) là mạch nước (spring) phun nước nóng và hơi nước từ lòng đất vào bầu không khí theo chu kỳ hoặc nhiễu loạn và thường phun lên theo phương thẳng đứng.

Sự hình thành các mạch nước phun là do những điều kiện địa chất thủy văn đặc biệt, và vì vậy mạch nước phun cũng rất hiếm gặp trên Trái Đất. Nói chung những nơi có mạch nước phun nằm gần những vùng có núi lửa hoạt động, và hiện tượng mạch nước phun liên quan đến magma. Nói chung khi nước bề mặt thấm xuống lòng đất trung bình khoảng 2.000 mét thì nó sẽ tiếp xúc với đá nóng. Kết quả là xảy ra sự sôi nước áp lực tạo ra hiệu ứng mạch nước phun chứa nước nóng và hơi nước phun lên mặt đất.

Có khoảng một nghìn mạch nước phun tồn tại trên thế giới, gần một nửa nằm ở vườn quốc gia Yellowstone, Wyoming, Hoa Kỳ. Sự hoạt động phun trào của mạch nước phun có thể giảm dần thậm chí ngừng hẳn do các khoáng vật lắng đọng ở mạch phun theo thời gian, hoặc mạch nước phun thay đổi chức năng thành mạch nước nóng, bị ảnh hưởng của động đất và sự can thiệp của con người.

Sự phun trào thành tia, thường coi như những mạch nước phun, đã được quan sát thấy ở một số vệ tinh thuộc các hành tinh vòng ngoài của hệ Mặt Trời. Do áp suất của bầu khí quyển các vệ tinh thấp, những phun trào này chỉ chứa hơi mà không có chất lỏng; có thể quan sát thấy chúng dễ dàng do hơi phun ra có lẫn các hạt bụi và băng. Tia hơi nước đã được quan sát gần cực nam của vệ tinh Enceladus của Sao Thổ, trong khi sự phun trào nitrogen đã được phát hiện thấy trên vệ tinh Triton của Sao Hải Vương. Cũng có những dấu hiệu của phun trào cacbon dioxide ở mũ băng cực nam của Sao Hỏa. Trong hai trường hợp sau, thay vì nguyên nhân do năng lượng địa nhiệt, những phun trào này dường như dựa trên nhiệt lượng Mặt Trời thông quan hiệu ứng nhà kính trạng thái rắn.

Tên
Từ geyser bắt nguồn từ Geysir, là tên một vụ phun trào của mạch nước ngầm tại Haukadalur, Iceland; cái tên này bắt nguồn từ động từ geysa trong tiếng Iceland, và có nghĩa là "phun ra" trong tiếng Bắc Âu cổ.

Sự hình thành và chức năng

Mạch nước phun là những đặc điểm địa chất tạm thời. Các mạch nước phun thường liên kết với các khu vực núi lửa. Khi các dòng nước nóng lên thì áp suất sẽ đẩy một cột nước và khí có nhiệt độ rất cao lên mặt đất qua hệ thống ống nước bên trong của mạch nước. Đặc biệt, sự hình thành của các mạch nước phun đòi hỏi sự kết hợp của ba điều kiện địa chất thường thấy trong địa hình núi lửa.

Sức nóng dữ dội
Nhiệt lượng cần thiết cho sự hình thành mạch nước phun xuất phát từ magma gần bề mặt Trái Đất. Thực tế, các mạch nước phun cần nhiệt nhiều hơn những mạch nước được tìm thấy gần bề mặt Trái Đất chính là lý do chúng liên kết với núi lửa hoặc các khu vực núi lửa. Áp suất gặp phải những nơi có nước nóng làm cho điểm sôi của nước cao hơn nhiều so với áp suất khí quyển bình thường.

Nước
Nước chảy ra từ một mạch nước phun dưới lòng đất thông qua các khe nứt sâu trong lớp vỏ Trái Đất.

Hệ thống dẫn nước
Để nước nóng hình thành một mạch nước phun, thì một hệ thống dẫn nước bao gồm các vết nứt, vết gãy, khoảng xốp, và đôi khi là các lỗ trống. Điều này còn cần cả một hồ chứa để giữ nước trong khi nước đang được làm nóng. Các mạch nước phun thường được sắp thẳng hàng theo các vết đứt gãy. Sự co thắt trong hệ thống rất cần thiết cho việc hình thành áp suất trước khi phun trào.

Sự phun trào

Hoạt động của mạch nước phun, cũng giống như hoạt động của tất cả các mạch nước nóng, là do nước trên bề mặt dần dần thấm xuống mặt đất cho đến khi gặp đá bị nung nóng bởi magma. Sau đó, nước được nung nóng bởi năng lượng địa nhiệt quay trở lại mặt đất bằng cách đối lưu thông qua các lớp đá xốp và bị nứt. Các mạch nước phun khác so với các mạch nước nóng không phun trào trong cấu trúc ngầm của chúng, bao gồm một lỗ thông hơi nhỏ trên mặt đất được kết nối với một hoặc nhiều ống hẹp dẫn đến hồ chứa nước ngầm và các lớp đá được nén chặt vào nhau bởi áp suất.

Khi mạch nước phun đầy, nước ở đầu cột nguội dần, nhưng vì sự chật hẹp của kênh, nên không thể làm lạnh đối lưu của nước trong hồ chứa. Nước ở trên mát hơn và nó ép dòng nước nóng ở bên dưới, không giống như nắp của một nồi áp suất, nó cho phép nước trong hồ chứa trở nên quá nóng, nghĩa là giữ trạng thái lỏng ở nhiệt độ cao hơn áp suất chuẩn của điểm sôi.

Sau đó, nhiệt độ của nước ở gần đáy của mạch nước phun tăng đến điểm bắt đầu sôi sau đó đẩy các bọt khí lên đỉnh của cột nước. Khi chúng xuyên qua lỗ thông hơi, một lượng nước tràn ra hoặc văng ra, làm giảm trọng lượng của cột và do đó gây áp lực lên mặt nước. Với sự giải phóng áp suất này, nước sẽ trở nên cực nóng rồi nhanh chóng chuyển thành hơi nước và sôi dữ dội khắp cột nước. Kết quả là bọt nước vỡ ra thành hơi nước và nước nóng và sau đó phun ra khỏi ống thông hơi của mạch nước.

Điều kiện quan trọng cho phép một mạch nước phun trào là nhờ một chất được gọi là geyserite được tìm thấy trong những tảng đá gần đó. Geyserite - chủ yếu là Silic dioxide (SiO2), được hòa tan từ các tảng đá và lắng đọng trên các bức tường của hệ thống dẫn nước của mạch nước phun và trên bề mặt. Các lắng cặn khiến hệ thống đưa nước đến bề mặt có áp suất lớn. Điều này cho phép áp suất tác dụng lên tất cả các hướng lên tới đỉnh và không bị rò rỉ ra khỏi sỏi hoặc đất xốp thường ở dưới các khu vực mạch nước phun.

Cuối cùng, nước còn lại trong các mạch nước lạnh dần xuống dưới điểm sôi và vụ phun trào kết thúc; nước nóng dưới mặt đất bắt đầu chảy trở lại vào hồ chứa, và toàn bộ chu trình này bắt đầu lại. Thời gian phun trào và thời gian giữa các vụ phun trào kế tiếp của các mạch nước phun rất khác nhau; Strokkur ở Iceland phun trào vài giây trong mỗi vài phút, trong khi mạch nước phun Grand ở Hoa Kỳ phun trào lên đến 10 phút mỗi 8-12 giờ.

Phân loại chung
Có hai loại mạch nước phun: mạch nước phun hình vòi mà nước phun ra từ các bể nước, điển hình là trong một loạt các vụ nổ lớn, thậm chí dữ dội; và các mạch nước phun hình nón  phun ra từ các hố vỡ và các mô đất của silic thiêu kết (bao gồm geyserite), thường ở các vùng than non cố định, có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút. Old Faithful, mạch phun nước nổi tiếng nhất tại Vườn quốc gia Yellowstone, là một ví dụ về mạch nước phun hình nón. Grand Geyser, là mạch nước phun cao nhất trên Trái Đất mà có thể dự đoán được, (mặc dù Geysir ở Iceland cao hơn, nhưng không thể dự đoán), cũng tại Vườn quốc gia Yellowstone, là một ví dụ của mạch nước phun hình vòi.

Có rất nhiều khu vực núi lửa trên thế giới có mạch nước nóng, hố bùn và lỗ phun khí, nhưng có rất ít mạch nước phun trào. Sự hiếm hoi này là do những lực có cường độ cao nhất thời phải xảy ra đồng thời để mạch nước tồn tại. Ví dụ, ngay cả khi các điều kiện cần thiết khác tồn tại, nếu cấu trúc đá bị lỏng lẻo, vụ phun trào sẽ ăn mòn các kênh và nhanh chóng phá hủy bất kỳ mạch nước phun mới.

Kết quả là, hầu hết các mạch nước phun hình thành ở những nơi có đá núi lửa rhyolit tan trong nước nóng và hình thành các mỏ khoáng vật gọi là silic thiêu kết, hoặc geyserite, dọc theo bên trong hệ thống dẫn nước rất nhỏ. Theo thời gian, những lớp trầm tích này làm các bức tường vững chắc hơn bằng cách kết hợp các lớp đá dính chặt với nhau, do đó nó cho phép các mạch nước phun tiếp tục hoạt động, như đã đề cập trong phần trước.

Các mạch nước phun là những hiện tượng thiên nhiên mà nếu điều kiện thay đổi, chúng có thể không hoạt động hoặc bị tuyệt chủng. Nhiều mạch nước đã bị phá hủy đơn giản bởi vì con người đã ném các mảnh vụn vào các mạch nước phun, trong khi những mạch nước phun khác đã ngừng phun trào do việc thoát nước bởi các nhà máy điện địa nhiệt. Tuy nhiên, Great Geysir của Iceland đã có những giai đoạn phun trào và ngừng phun trào. Trong suốt thời gian ngừng phun trào kéo dài, đôi khi sự phun trào là nhân tạo - thường vào những dịp đặc biệt - bằng cách bổ sung các chất hoạt động bề mặt vào nước.

Sinh vật học

Các màu sắc đặc trưng của mạch nước phun bắt nguồn từ những điều kiện cực kỳ khắc nghiệt, nhưng sự sống thường được tìm thấy trong chúng (và ở các môi trường nóng khác) dưới dạng các sinh vật nhân sơ nhiệt đới. Không có sinh vật nhân chuẩn nào được biết đến ngày hôm nay có thể sống sót ở nhiệt độ trên 60 °C (140 °F).

Trong thập niên 60, khi sự nghiên cứu về sinh vật học của các mạch nước phun lần đầu tiên được trình bày, các nhà khoa học đã tin chắc rằng không có sự sống nào có thể tồn tại ở nhiệt độ tối đa là 73 °C (163 °F) – giới hạn trên của sự sống vi khuẩn lam, bởi vì cấu trúc tế bào then chốt của các protein và DNA sẽ bị phá hủy. Nhiệt độ tối ưu cho vi khuẩn nhiệt đới thậm chí còn thấp hơn, trung bình khoảng 55 °C (131 °F).

Tuy nhiên, các quan sát đã chứng minh rằng sự sống thực sự có thể tồn tại ở nhiệt độ cao và thậm chí một số vi khuẩn còn thích nhiệt độ cao hơn điểm sôi của nước. Hàng chục loại vi khuẩn như vậy được biết đến. Các thermophiles thích nhiệt độ từ 50 đến 70 °C (122 đến 158 °F), trong khi các hyperthermophiles phát triển nhanh hơn ở nhiệt độ cao lên đến 80 đến 110 °C (176 đến 230 °F). Vì chúng có các enzyme ổn định nhiệt có khả năng duy trì hoạt động của chúng ngay cả ở nhiệt độ cao, chúng đã được sử dụng như một công cụ gia nhiệt rất quan trọng trong y học và công nghệ sinh học, ví dụ trong sản xuất kháng sinh, chất dẻo, chất tẩy rửa (bằng cách sử dụng enzyme lipase ổn định nhiệt, pullulanase và protease), và các sản phẩm lên men (ví dụ như etanol nhân tạo). Trong số này, sinh vật được phát hiện đầu tiên và quan trọng nhất đối với công nghệ sinh học là Thermus aquaticus.  Trên thực tế, những vi khuẩn đang tồn tại đã phóng đại trí tưởng tượng của chúng ta về sự sống trên các thiên thể khác, cả trong và ngoài hệ mặt trời.

Những khu vực chính của mạch nước phun và sự phân bố

Những mạch nước phun khá là hiếm, chúng đòi hỏi sự kết hợp giữa nước, nhiệt và hệ thống dẫn nước tự nhiên. Sự kết hợp này chỉ tồn tại ở một vài nơi trên Trái Đất.

Vườn quốc gia Yellowstone, Hoa Kỳ

Yellowstone là địa điểm có mạch nước phun lớn nhất thế giới, chứa hàng ngàn mạch nước nóng và khoảng 300 đến 500 mạch nước phun. Đây là nơi chiếm một nửa số lượng các mạch nước phun trên toàn thế giới trong 9 lưu vực của nó. Nó nằm chủ yếu ở Wyoming, Mỹ, với những phần nhỏ ở Montana và Idaho. Yellowstone bao gồm những mạch nước phun hoạt động nhiều nhất thế giới (mạch nước phun Steamboat trong Lưu vực sông Norris), cũng như mạch nước phun Old Faithful nổi tiếng, mạch nước phun Beehive, mạch nước phun Giantess, mạch nước phun Lion, mạch nước phun Plume, mạch nước phun Aurum, mạch nước phun Castle, mạch nước phun Sawmill, mạch nước phun Grand, mạch nước phun Oblong, mạch nước phun Giant, mạch nước phun Daisy, mạch nước phun Grotto, mạch nước phun Fan & Mortar, và mạch nước phun Riverside. Tất cả đều nằm trong Upper Geyser Basin có chứa gần 180 mạch nước phun.

Thung lũng mạch nước phun, Nga

Thung lũng mạch nước phun ("Dolina Geiserov" trong tiếng Nga) nằm ở bán đảo Kamchatka của Nga là khu vực mạch nước phun duy nhất ở lục địa Á-Âu và là nơi có mật độ mạch nước phun cao thứ hai trên thế giới. Khu vực này được phát hiện và khám phá bởi Tatyana Ustinova vào năm 1941. Có khoảng 200 mạch nước phun tồn tại trong khu vực cùng với nhiều mạch nước nóng và các giếng phun vĩnh cửu. Khu vực này được hình thành do sự hoạt động mạnh mẽ của núi lửa. Sự phun trào đặc biệt là một trong những đặc tính quan trọng của các mạch nước phun. Hầu hết các mạch nước phun trào theo nhiều góc độ, và chỉ có rất ít các mạch nước phun hình nón tồn tại ở nhiều khu vực khác trên thế giới. Vào ngày 3 tháng 6 năm 2007, một trận lũ bùn lớn đã ảnh hưởng tới 2/3 thung lũng. Sau đó, báo cáo cho rằng một hồ nước nhiệt đang hình thành trên đó. Vài ngày sau, lượng nước theo quan sát cho thấy đã giảm đi phần nào, bộc lộ một số đặc tính chìm. Mạch nước phun Velikan, một trong những khu vực lớn nhất, không bị chôn vùi trong đó và gần đây đã phát hiện thấy hoạt động của nó.

EI Tatio, Chile

Bài viết chi tiết: El Tatio

Cái tên "EI Tatio" bắt nguồn từ ngôn ngữ Quechua có nghĩa là lò nướng. EI Tatio toạ lạc ở các thung lũng cao trên dãy Andes được bao quanh bởi nhiều núi lửa đang hoạt động ở Chile, Nam Mỹ ở độ cao khoảng 4.200 mét (13.800 ft) so với mực nước biển trung bình. Thung lũng này có khoảng gần 80 mạch nước phun nước hiện nay. Nó đã trở thành khu vực mạch nước phun lớn nhất ở Nam bán cầu sau sự phá hủy của nhiều mạch nước phun ở New Zealand, và là khu vực lớn thứ ba trên thế giới. Đặc điểm nổi bật của các mạch nước phun này là độ cao của mực nước phun trào của chúng rất thấp, cao nhất chỉ 6 mét (20 ft), nhưng cột nước có thể cao hơn tới 20 mét (66 ft). Độ cao trung bình của mực nước phun trào tại EI Tatio là khoảng 750 mm (30 inch).

Vùng núi lửa Taupo, New Zealand
Bài chi tiết: Vùng núi lửa Taupo

Vùng núi lửa Taupo nằm trên Đảo Bắc của New Zealand. Nó dài 350 km (217 dặm) rộng 50 km (31 dặm) và nằm trên đới hút chìm trong lớp vỏ Trái Đất. Núi Ruapehu đặt mốc giới hạn ở phía tây nam, trong khi núi lửa dưới mặt biển Whakatane (85 km hay 53 dặm so với Đảo White) được xem như giới hạn về phía đông bắc. Nhiều mạch nước phun trong khu vực này đã bị phá hủy do sự phát triển của địa nhiệt và đập thủy điện, nhưng vẫn còn tồn tại hàng chục mạch nước phun. Vào đầu thế kỷ 20, mạch nước phun lớn nhất từng được biết đến, Waimangu đã tồn tại trong khu vực này. Nó bắt đầu phun trào vào năm 1900 và phun trào theo định kỳ trong bốn năm cho đến khi trận lở đất đã làm thay đổi mực nước địa phương. Sự phun trào của Waimangu thường đạt 160 mét (520 ft) và một số vụ siêu nổ được biết đến đã đạt đến độ cao 500 mét (1500 ft). Các nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy lớp vỏ Trái Đất dưới đới có thể dày đến 5 km (3 dặm). Phía dưới là một dải magma rộng 50 km (31 mi) và dài 160 km (99 dặm).

Iceland
Bài viết chi tiết: Iceland

Do núi lửa ở Iceland có tần suất hoạt động cao, đó là nơi tập trung một số mạch nước nổi tiếng trên thế giới. Các mạch nước phun và mạch nước nóng phân bố trên khắp hòn đảo. Đa số nằm ở Haukadalur. Chúng còn được biết là đã tồn tại ở ít nhất 12 khu vực khác trên đảo. Great Geysir lần đầu tiên phun trào vào thế kỷ 14, từ đó hình thành thuật ngữ geyser. Vào năm 1896, Geysir hầu như không hoạt động trước khi trận động đất năm đó gây ra vụ phun trào, xảy ra vài lần trong ngày, nhưng vào năm 1916, tất cả các vụ phun trào đều chấm dứt. Trong suốt phần lớn thế kỷ 20, các vụ phun trào, thường là sau động đất, xảy ra liên tục. Mạch nước được cải tiến nhân tạo và các vụ phun trào được tạo ra bằng xà phòng vào những dịp đặc biệt. Các trận động đất vào tháng 6 năm 2000 sau đó đã một lần nữa kích hoạt chúng một thời gian nhưng hiện tại không còn phun trào nữa. Strokkur, mạch nước phun gần đó, phun trào mỗi 5-8 phút với độ cao khoảng 30 mét (98 ft).

Các vùng mạch nước phun không còn tồn tại và không hoạt động
Trước đây có hai khu vực lớn ở Nevada-Beowawe và Steamboat Springs - nhưng chúng đã bị phá hủy bởi việc lắp đặt các nhà máy địa nhiệt lân cận. Tại các nhà máy, khoan địa nhiệt làm giảm nhiệt độ sẵn có và hạ mực nước địa phương xuống đến mức hoạt động của nước phun trào không còn được duy trì.

Nhiều mạch nước phun ở New Zealand đã bị con người phá hủy trong thế kỷ trước. Một số khác cũng đã không còn hoạt động hoặc tự tuyệt chủng. Phần còn lại chính là Whakarewarewa ở Rotorua.  Hai phần ba các mạch phun nước tại Orakei Korako đã bị ngập lụt bởi đập thủy điện Ohakuri vào năm 1961. Khu vực Wairakei bị mất một nhà máy địa nhiệt vào năm 1958. Khu vực Spa Taupo cũng đã bị mất khi mực nước sông Waikato bị thay đổi vào những năm 1950. Khu vực Rotomahana bị phá hủy bởi vụ phun trào núi lửa Tarawera vào năm 1886.

Mạch nước phun nhân tạo
Ở một số nơi có hoạt động địa nhiệt, các giếng khoan đã được khoan và gắn với các lớp không thấm nước mà cho phép chúng phun ra như các mạch nước phun. Các lỗ thông của chúng đều là nhân tạo, nhưng được khai thác trong các hệ thống thủy nhiệt tự nhiên. Các mạch nước phun nhân tạo, được gọi là các giếng khoan địa nhiệt phun trào, không phải là các mạch phun nước thực sự. Little Old Faithful, ở Calistoga, California, là một ví dụ. Mạch nước phun ra từ vỏ của một giếng khoan vào cuối thế kỷ 19. Theo cuốn sách "Hướng dẫn về Gazing Gazing" (1976, trang 49) của tiến sĩ John Rinehart, một người đàn ông đã khoan mạch nước phun để tìm kiếm nước. Thực ra ông ta đã "chỉ tìm ra một mạch nước đã chết".

Giếng phun vĩnh viễn
Đây là mạch nước nóng tự nhiên phun nước liên tục mà cần bổ sung. Một số trong số này bị hiểu nhầm là mạch nước phun, nhưng vì chúng không phải là tuần hoàn trong tự nhiên nên chúng không được coi là mạch nước phun thực sự.

Thương mại hoá

Mạch nước phun được sử dụng cho các hoạt động khác nhau như phát điện, sưởi ấm và du lịch. Nhiều khu dự trữ địa nhiệt được tìm thấy trên khắp thế giới. Các khu vực mạch nước phun ở Iceland là một trong những nơi có tiềm năng thương mại hàng đầu trên thế giới. Kể từ những năm 1920, nước nóng từ các mạch nước phun đã được sử dụng để làm nóng nhà kính cho việc trồng thực phẩm, nếu không sẽ không thể trồng trọt trong khí hậu khắc nghiệt của Iceland. Nước nóng và hơi nước từ các mạch nước phun cũng được sử dụng để sưởi ấm nhà cửa từ năm 1943 tại Iceland. Vào năm 1979, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (DOE) tích cực thúc đẩy sự phát triển của năng lượng địa nhiệt trong vùng "Geysment-Geistermal Resource" (KGRA) gần Calistoga, California thông qua nhiều chương trình nghiên cứu và Chương trình Bảo lãnh Tài sản Địa nhiệt. Bộ luật này có nghĩa vụ phải đánh giá các tác động tiềm ẩn của môi trường lên sự phát triển địa nhiệt.

Mạch nước phun băng
Thông tin thêm: Núi lửa băng
Có một số thành phần trong Hệ Mặt Trời, nơi xảy ra những vụ phun trào thành tia mà đã được quan sát hoặc được cho là xảy ra, thường được gọi là cryogeysers (cryo có nghĩa là "băng giá"). Không giống như mạch nước phun trên Trái Đất, chúng đại diện cho các vụ phun trào của các chất dễ bay hơi, cùng với các hạt bụi hoặc băng bị cuốn hút, mà không có chất lỏng.

 Enceladus

Những chùm hơi nước có hình dạng giống mạch nước phun cùng với các phân tử băng và các thành phần khác nhỏ hơn (như carbon dioxide, nitơ, amonia, hydrocarbon và silicat) đã được quan sát bởi tàu vũ trụ Cassini. Điều đó cho thấy sự phun trào từ các lỗ thông khí có liên quan đến "sọc hổ" ở cực nam vệ tinh Enceladus của sao Thổ. Cơ chế tạo ra các đám mây vẫn còn chưa rõ ràng, nhưng chúng được tin rằng là đã được cung cấp năng lượng ít nhất một phần bởi quá trình thủy triều gây ra, đó là kết qua từ sự lệch tâm quỹ đạo do tỉ lệ của sự cộng hưởng quỹ đạo chuyển động trung bình là 2:1 với vệ tinh Dione. Những tia này được cho là nguồn gốc của vành đai E của sao Thổ.

 Europa
Vào tháng 12 năm 2013, kính viễn vọng không gian Hubble phát hiện ra hơi nước trên vùng cực Nam của vệ tinh Europa, một trong những vệ tinh Galilea của sao Mộc. Người ta cho rằng các đường của Europa có thể giải phóng hơi nước này vào không gian, mà nó được gây ra bởi các quá trình tương tự cũng xảy ra trên Enceladus.

 Sao Hỏa
Những tia mang năng lượng mặt trời giống nhau của khí carbon dioxide được cho là phun trào từ nón cực nam của sao Hỏa mỗi mùa xuân. Mặc dù những vụ phun trào này chưa được quan sát trực tiếp nhưng chúng vẫn để lại những bằng chứng dưới dạng những đốm đen và những lớp bụi mỏng trên đỉnh lớp đá khô, đại diện cho cát và bụi bốc lên từ các vụ phun trào, và một mẫu giống hình nhện của các đường rãnh được tạo ra dưới lớp băng tràn ngập khí.

 Triton
Một trong những điều ngạc nhiên nhất của chuyến bay Voyager 2 của sao Hải Vương vào năm 1989 là khám phá ra những vụ phun trào giống mạch nước phun trên mặt trăng Triton. Các nhà thiên văn học đã phát hiện ra những đám bụi đen đang vươn lên khoảng 8 km trên bề mặt, và để lắng cặn trôi theo gió 150 km. Những đám bụi này đại diện cho các bình phun không khí vô hình của nitơ, cùng với bụi. Tất cả các mạch nước phun mà chúng ta đã quan sát được đều nằm gần điểm cực tiểu của Triton, điều đó cho thấy việc sưởi ấm bằng năng lượng mặt trời đã gây ra các vụ phun trào. Người ta cho rằng bề mặt của Triton có thể bao gồm một lớp nửa trong suốt của nitơ đông lạnh được phủ thêm một lớp nền đậm hơn, tạo ra một loại "hiệu ứng nhà kính rắn", làm nóng và làm bốc hơi nitơ dưới bề mặt băng cho đến khi áp lực phá vỡ bề mặt tại thời điểm bắt đầu phun trào. Hình ảnh Voyager ở phía Nam bán cầu Triton cho thấy nhiều vệt tối của vật chất được xác định bởi hoạt động của mạch nước phun.

Chú thích

Đọc thêm
 Bryan, T. Scott (1995). The geysers of Yellowstone. Niwot, Colorado: University Press of Colorado. ISBN 0-87081-365-X
 Glennon, J.A., Pfaff, R.M. (2003). The extraordinary thermal activity of El Tatio Geyser Field, Antofagasta Region, Chile, Geyser Observation and Study Association (GOSA) Transactions, vol 8. pp. 31–78.
 Glennon, J.A. (2005). Carbon Dioxide-Driven, Cold Water Geysers , University of California, Santa Barbara. Originally posted ngày 12 tháng 2 năm 2004, last update ngày 6 tháng 5 năm 2005. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2007.
 Glennon, J.A. (2007). About Geysers ,  University of California, Santa Barbara. Originally posted January 1995, updated ngày 4 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2007.
 Glennon, J.A., Pfaff, R.M. (2005). The operation and geography of carbon-dioxide-driven, cold-water geysers, GOSA Transactions, vol. 9, pp. 184–192.
 Kelly W.D., Wood C.L. (1993). Tidal interaction: A possible explanation for geysers and other fluid phenomena in the Neptune-Triton system, in Lunar and Planetary Inst., Twenty-Fourth Lunar and Planetary Science Conference. Part 2: 789-790.
 Rinehart, J.S. (1980) Geysers and Geothermal Energy. Springer-Verlag, 223 p.
 Schreier, Carl (2003). Yellowstone's geysers, hot springs and fumaroles (Field guide) (2nd ed.). Homestead Pub. ISBN 0-943972-09-4
 Soderblom L.A., Becker T.L., Kieffer S.W., Brown R.H., Hansen C.J., Johnson T.V. (1990). Triton's geyser-like plumes — Discovery and basic characterization. Science 250: 410-415.
 Allen, E.T. and Day, A.L. (1935) Hot Springs of the Yellowstone National Park, Publ. 466. Carnegie Institute of Washington, Washington, D.C., 525 p.
 Barth, T.F.W. (1950) Volcanic Geology: Hot Springs and Geysers of Iceland, Publ. 587. Carnegie Institute of Washington, Washington, D.C., 174 p.
 Rhinehart, J.S. (1972) Fluctuations in geyser activity caused by variations in earth tidal forces, barometric pressure, and tectonic stresses. Jour. Geophys. Res. 77, 342-350.
 Rhinehart, J.S. (1972) 18.6-year tide regulates geyser activity. Science 177, 346-347.
 Rhinehart, J.S. (1980) Geysers and Geothermal Energy. Springer-Verlag, 223 p.
 Silver, Paul G. and Valette-Silver, Nathalie J. (1992) Detection of Hydrothermal Precursors to Large Northern California Earthquakes. Science 257, 1363-1368.
 White, D.E. (1967) Some principles of geyser activity mainly from Steamboat, Nevada. Amer. Jour. Sci. 265, 641-684.
 M.K. Bhat.  Cellulases and related enzymes in biotechnology.  Biotechnology Advances.  2000, 18, 355-383.
 Haki, G.D.; Rakshit, S.K. Developments in industrially important thermostable enzymes: a review.  Bioresource Review.  2003, 89, 17-34.
 Vielle, C.; Zeikus, G.J.  Hyperthermophilic Enzymes: Sources, Uses, and Molecular Mechanisms for Thermostability.  Microbiology and Molecular Biology Reviews. 2001, 65(1), 1-34.
 Schiraldi, C.; De Rosa,M.  The production of biocatalysts and biomolecules from extremophiles.  Trends in Biotechnology.  2002, 20(12), 515-521.
 Hreggvidsson, G.O.; Kaiste, E.; Holst, O.; Eggertsson, G.; Palsdottier, A.; Kristjansson, J.K.  An Extremely Thermostable Cellulase from the Thermophilic Eubacterium Rhodothermus marinus.  Applied and Environmental Microbiology. 1996, 62(8), 3047-3049.
 Crennell, S.J.; Hreggvidsson, G.O.; Karisson, E.N.  The Structure of Rhodothermus marinus Cel12A, A Highly Thermostable Family 12 Endoglucanase, at 1.8Å Resolution. J. Mol. Biol.  2002, 320, 883-897.
 Hirvonen, M.; Papageorgiou, A.C.  Crystal Structure of a Family 45 Endoglucanases from Melanocarpus albomyces:  Mechanist Implications Based on the Free and Cellobiose-bound Forms.  J. Mol. Biol.  2003, 329, 403-410.
 Iogen doubles EcoEthanol Capacity .  ngày 28 tháng 4 năm 2003. (accessed May 17, 2003).
 Pelach, M.A.; Pastor, F.J.; Puig, J.; Vilaseca, F.; Mutje, P.  Enzymic deinking of old newspapers with cellulase. Process Biochemistry. 2003, 38, 1063-1067.
 Dienes, D.; Egyhazi, A.; Reczey, K.  Treatment of recycled fiber with Trichoderma cellulases.  Industrial Crops and Products.  2004, article in press.
 Csiszar, E.; Losonczi, A. Szakacs, G. Rusznak, I.; Bezur, L.; Reicher, J.  Enzymes and chelating agent in cotton pretreatment.  Journal of Biotechnology.  2001, 89, 271-279.
  Ryback and L.J.P. Muffler, ed., Geothermal Systems: Principles and Case Histories (New York: John Wiley & Sons, 1981), 26.
  Harsh K. Gupta, Geothermal Resources: An Energy Alternative (Amsterdam: Elsevier Scientific Publishing, 1980), 186.
 The Earth Explored: Geothermal Energy, 19857 videocassette.
 Brimner, Larry Dane. Geysers. New York: Children's Press, 2000.
 Downs, Sandra. Earth's Fiery Fury. Brookfield, CT: Twenty-First Century Books, 2000.
 Gallant, Roy A. Geysers: When Earth Roars.'' New York: Scholastic Library Publishing, 1997.

Liên kết ngoài

 Geysers and How They Work by Yellowstone National Park
 Geyser Observation and Study Association (GOSA)
 Geysers of Yellowstone: Online Videos and Descriptions
 About Geysers by Alan Glennon
 Cold Water Geysers by Alan Glennon
 Geysers, The UnMuseum
 Johnston's Archive Geyser Resources
 The Geology of the Icelandic geysers by Dr. Helgi Torfason, geologist
 Geysers and the Earth's Plumbing Systems by Meg Streepey

Địa chất thủy văn

Vùng nước
Địa mạo núi lửa


title: Chiloschista

text:
Chiloschista, abbreviated Chsch là một chi phong lan gồm hơn 20 loài bản địa Đông Nam Á. Không giống như phần lớn phong lan, chúng có xu hướng không có lá hay with only a few occasional leaves, being composed principally of aerial roots equipped with photosynthetic cells.

Các loài

 Chiloschista extinctoriformis Seidenf., Opera Bot. 95: 178 (1988).
 Chiloschista exuperei (Guillaumin) Garay, Bot. Mus. Leafl. 23: 166 (1972).
 Chiloschista fasciata (F.Muell.) Seidenf. & Ormerod, Opera Bot. 124: 64 (1995).
 Chiloschista glandulosa Blatt. & McCann, J. Bombay Nat. Hist. Soc. 35: 488 (1932).
 Chiloschista godefroyana (Rchb.f.) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 275 (1919).
 Chiloschista guangdongensis Z.H.Tsi, Acta Phytotax. Sin. 22: 481 (1984).
 Chiloschista loheri Schltr., Bot. Jahrb. Syst. 56: 491 (1921).
 Chiloschista lunifera (Rchb.f.) J.J.Sm., Orch. Java: 553 (1905).
 Chiloschista parishii Seidenf., Opera Bot. 95: 176 (1988).
 Chiloschista phyllorhiza (F.Muell.) Schltr., Bot. Jahrb. Syst. 56: 492 (1921).
 Chiloschista ramifera Seidenf., Opera Bot. 95: 179 (1988).
 Chiloschista rodriguezii Cavestro & Ormerod, Orchidophile (Asnières) 166: 180 (2005).
 Chiloschista segawae (Masam.) Masam. & Fukuy., Bot. Mag. (Tokyo) 52: 247 (1938).
 Chiloschista sweelimii Holttum, Orchid Rev. 74: 147 (1966).
 Chiloschista taeniophyllum (J.J.Sm.) Schltr., Bot. Jahrb. Syst. 56: 492 (1921).
 Chiloschista treubii (J.J.Sm.) Schltr., Bot. Jahrb. Syst. 56: 492 (1921).
 Chiloschista trudelii Seidenf., Orchidee (Hamburg) 38: 310 (1987).
 Chiloschista usneoides (D.Don) Lindl., Edwards's Bot. Reg. 18: t. 1522 (1832).
 Chiloschista viridiflava Seidenf., Opera Bot. 95: 175 (1988).
 Chiloschista yunnanensis Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 74 (1919).

Hình ảnh

Tham khảo

Danh sách các chi phong lan
Chiloschista


title: Yadagirigutta

text:
Yadagirigutta là một thị trấn thống kê (census town) của quận Nalgonda thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Yadagirigutta có dân số 13.267 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Yadagirigutta có tỷ lệ 61% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 52%. Tại Yadagirigutta, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Andhra Pradesh


title: Expiremont

text:
Expiremont là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Expiremont nằm ở khu vực có độ cao trung bình 100 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente-Maritime


title: Les Chères

text:
Les Chères là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 210 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Loxofidonia

text:
Loxofidonia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Xanthorhoini


title: Memphis Grizzlies

text:
Memphis Grizzlies là một câu lạc bộ bóng rổ chuyên nghiệp có trụ sở tại Memphis, Tennessee.   Họ thi đấu tại bảng miền tây thuộc NBA.  Câu lạc bộ này được thành lập vào năm 1995 tại Vancouver, British Columbia, cùng với Toronto Raptors, là một trong hai câu lạc bộ của Canada chơi tại NBA.  Grizzlies chuyển đến Menmphis năm 2001. Chủ sở hữu câu lạc bộ là Michael Heisley, một người kiểm soát 95% cổ phần nhượng quyền thương mại.

Lịch sử

Vancouver
Vancouver Grizzlies cùng với các Toronto Raptors, đã đi tiên phong trong việc mở rộng NBA vào năm 1995.  Đây là hai đội đầu tiên của Canada chơi tại NBA kể từ 1946-47 với Toronto Huskies.Tên ban đầu của Grizzlies được chọn là Vancouver Mounties, nhưng đã buộc phải tìm một tên mới do sự phản đối từ Cảnh sát hoàng gia Canada.

CLB Grizzlies đã thông qua một dự thảo mở rộng đầu tiên và kế hoạch lôi kéo một số ngôi sao từ các câu lạc bộ khác,người đầu tiên là Bryant Reeves. Họ gặp phải trở ngại lớn khi NBA quyết định từ chối Raptors và Grizzlies một số điều trong dự thảo.Sân nhà của "Grizzlies'' được xây dựng tại General Motors Place. Mặc dù đã thắng hai trận đầu tiên của mình trong lịch sử tại NBA nhưng Grizzlies đã kết thúc mùa giải với tư cách đội giữ kỉ lục thua trong mùa 1995-96, họ thua 23 trận liên tiếp từ tháng hai đến tháng tư (thiết lập một kỉ lục mới của NBA - cùng thành tích với Denver Nuggets; kỉ lục hiện tại là của Cleveland Cavaliers với 24 trận). Năm 1996, Grizzlies có ngôi sao thứ ba.Tuy nhiên, Grizzlies tiếp tục thi đấu bết bát và kết thúc với thành tích tệ nhất trong giải.

Năm 1997, Grizzlies đưa cầu thủ thứ tư Antonio Daniels về CLB.Dẫu vậy họ vẫn kết thúc giải này với vị trí bét bảng và lặp đi lặp lại điều này trong các mùa 1998-99, mặc dù trung phong Mike Bibby xếp thứ hai trong danh sách đề cử của NBA.Trong mùa sau đó, Grizzlies chỉ thắng tám trận.Trong danh sách tiêu biểu của NBA1999 Grizzlies vẫn có Steve Francis xếp hạng hai.Thật không may,đó đã trở thành một bước ngoặt đối với đội, Francis công khai tuyên bố rằng ông không còn muốn chơi cho đội,vì những lý do khác nhau.Ông đã bị chỉ trích nặng nề vì trò hề của mình, đặc biệt là ở Vancouver, và sau đó ông đã được ký hợp đồng với Houston Rockets.

Sau khi mùa giải NBA kết thúc, sự kì vọng với Grizzlies bắt đầu giảm xuống, nhóm của chủ sở hữu, Orca Bay Sports and Entertainment(đồng sở hữu Vancouver Canucks of NHL)bắt đầu bị thua lỗ và muốn rút khỏi đội bóng.Thương gia Michael Heisley sau đó mua lại đội vào năm 2000 và chuyển đội từ Vancouver về Memphis.

Memphis
Grizzlies chính thức chuyển đến Memphis ngày 26/3/2001. Grizzlies đã được cấp chứng nhận của NBA.Memphis là thành phố xa nhất về phía Đông so với các thành phố khác của miền Tây. Năm 2001 Atlanta Hawks cho phép Pau Gasol ký hợp đồng thi đấu cho Grizzlies.Ngay mùa đầu tiên chơi cho Memphis, Gasol đã giành giải NBA Rookie of the Year Award.Các Grizzlies cũng mời được Shane Battier, người nhanh chóng trở thành một phát ngôn viên không chính thức cho đội và là một thần tượng của các fan hâm mộ.Mùa giải 2002-03, Hubie Brown đã được mời làm huấn luyện viên Grizzlies.Cùng với Grizzlies Brown đã giành giải thưởng huấn luyện viên của năm trong mùa tiếp theo khi dẫn dắt Grizzlies lần đầu tiên trong lịch sử lọt vào vòng playoff trong mùa xuân năm 2004 với tư cách là đội hạt giống thứ sáu trong giải miềnTây.Đây là một bước tiến thần kì của câu lạc bộ được coi là yếu nhất giải NBA.

Tuy nhiên, thành tích của đội lại tuột dốc thảm hại trong giải 04-05.Đội Grizzlies đã có một kỉ lục thua trận mới, ban lãnh đạo đã quyết định thuê TNT làm phân tích và cựu huấn luyện Mike Fratello để thay thế Brown.Thành tích của Grizzlies đã được cải thiện trong mùa kế tiếp.Tuy nhiên, khi đến vòng playoffs, Grizzlies lại một lần nữa ra về ngay sau vòng đấu đầu tiên bởi Phoenix Suns.Mùa giải kết thúc trong  sự náo động và sự giận dữ giữa Fratello và nhiều cầu thủ khác là Bonzi Wells và Jason Williams, đội đã có một hoạt động ngoại khoá 2005 trong đó họ thanh lọc nhóm cựu chiến binh và bổ sung thêm các tài năng mới.Grizzlies mất Bonzi Wells, Jason Williams, Stromile Swift, và James Posey,trong khi có thêm Damon Stoudamire, Bobby Jackson, Hakim Warrick, và Eddie Jones. Họ tiếp tục được tham dự các trận playoffs năm thứ ba liên tiếp.

Với thành tích mà họ giành được là đứng thứ năm playoff trong giải miền Tây và phải gặp Dallas Mavericks. Dallas Mavericks đã hạ Grizzlies chỉ sau 4 trận.Grizzlies đã có chuỗi trận thua  trong playoffs dài nhất với 12 trận liên tiếp.Sau ba năm liên tiếp tham dự playoff Grizzlies đã không vượt qua nỗi một vòng nào, hoặc thậm chí là không thắng nổi 1 trận nào.

Sau NBA Draft 2006, Jerry West mua Shane Battier từ Houston Rockets, Rudy Gay của Trường Đại học Connecticut, và Stromile Swift.Trước khi mùa 2006-07 bắt đầu,Grizzlies gặp một khó khăn lới khi Gasol bị gãy chân trái, trong khi chơi cho Tây Ban Nha tại Giải vô địch thế giới.Tại thời điểm này, Fratello đã bị sa thải và thay thế bằng Tony Barone. Barone từng là giám đốc nhân sự của đội, chưa hề có kinh nghiệm dẫn dắt 1 đội bóng NBA nào mặc dù anh ta đã từng huấn luyện ở cấp độ đại học cho hai trường Collegiate Creighton và Texas A & M và giành được giải huấn luyện của năm,Grizzlies đã hoàn thành giải năm 2006 -07 với kỉ lục trận thua tệ nhất 22-60. Jerry West đã từ chức giám đốc điều hành một thời gian ngắn sau khi kết thúc mùa giải.

Tính đến 2008, các Grizzlies chỉ là còn là đại diện cho Memphis, Tennessee, Hoa Kỳ ở bốn giải thể thao lớn (NBA, NFL, MLB và NHL).

Ngôi sao lớn
Pau Gasol, 2006- nay

Tham khảo

Đội của National Basketball Association


title: Furth an der Triesting

text:
Furth an der Triesting là một thị trấn ở huyện Baden trong bang Niederösterreich ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 64,24 km², dân số năm 2001 là 819 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: 187 Lamberta

text:
Lamberta  (định danh hành tinh vi hình: 187 Lamberta) là một tiểu hành tinh lớn và rất tối ở vành đai chính. Thành phần cấu tạo của nó gồm cacbonat nguyên thủy.

Ngày 11 tháng 4 năm 1878, nhà thiên văn học người Pháp gốc Corsican Jérôme E. Coggia phát hiện tiểu hành tinh Lamberta khi ông thực hiện quan sát tại Đài thiên văn Marseille và đặt tên nó theo tên nhà thiên văn học Johann H. Lambert. Đây là tiểu hành tinh thứ hai trong số năm tiểu hành tinh do ông phát hiện.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 187 Lamberta - baneparametre hos JPL Solar System Dynamics

Lamberta
18780411
Lamberta
Tiểu hành tinh kiểu C (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu Ch (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bulbophyllum aspersum

text:
Bulbophyllum aspersum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

A


title: Argia talamanca

text:
Argia talamanca là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Argia talamanca được Calvert miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Argia


title: Oecetis dhatusena

text:
Oecetis dhatusena là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Cơn khát

text:
Khát là sự thèm chất lỏng có thể uống được, dẫn đến bản năng cơ bản của động vật để uống. Nó là một cơ chế thiết yếu liên quan đến cân bằng chất lỏng. Nó phát sinh từ việc thiếu chất lỏng hoặc tăng nồng độ của một số osmolit nhất định, chẳng hạn như muối. Nếu lượng nước của cơ thể giảm xuống dưới một ngưỡng nhất định hoặc nồng độ osmolite trở nên quá cao, não báo hiệu cơn khát.

Mất nước liên tục có thể gây ra nhiều vấn đề, nhưng thường liên quan đến các vấn đề về thận và các vấn đề về thần kinh như co giật. Khát nước quá mức, được gọi là chứng chảy nước, cùng với đi tiểu nhiều, được gọi là đa niệu, có thể là một dấu hiệu của bệnh đái tháo đường hoặc đái tháo nhạt.

Đọc thêm

Tham khảo

Cơn khát
Ăn uống
Ảnh hưởng của tác nhân bên ngoài
Nước trong cơ thể


title: 1882 Rauma

text:
1882 Rauma (1941 UJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính, được Liisi Oterma phát hiện tại Turku ngày 15.10.1941.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1882 Rauma

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1941


title: Neptis jordani

text:
Neptis jordani là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Châu Phi hạ Sahara.

Sải cánh dài 38–42 mm đối với con đực và 44–45 mm đối với con cái. Con trưởng thành có thể bay quanh năm.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Cimmeria (lục địa)

text:
Cimmeria là một tiểu lục địa cổ tồn tại vào khoảng 200-300 triệu năm trước. Nó rạn nứt ở phía bắc của Gondwana trong Hậu Than đá- Tiền Permi (khoảng 300 Ma) và tiến về phía Laurasia, với một đại dương mới được hình thành giữa chúng ở đầu phía nam của nó, gọi là đại dương Tethys, và khép lại đại dương Paleo-Tethys.

Vào kỷ Trias, Pangaea tự xoay một ít về hướng tây nam. Mảng Cimmeria vẫn trong quá trình dạo ngang qua đại dương Paleo-Tethys đang khép lại, cho tới tận Trung Jura. Paleo-Tethys đã đóng lại dần từ tây sang đông, tạo ra sự phát triển của kiến tạo sơn Cimmeria.

Trong Trias muộn (khoảng 200 Ma) nó bắt đầu va chạm với miền đông Laurasia (lục địa Siberia cùng với các lục địa Hoa Bắc và Hoa Nam). Sự va chạm này đã tạo ra một dãy núi mới giữa Siberia và Cimmeria nhờ tác động của kiến tạo sơn Cimmeria. Tuy nhiên, một đới ẩn chìm đã được hình thành, khi Cimmeria va chạm vào Laurasia. Đới ẩn chìm này được gọi là rãnh Tethys (hay máng Tethys). Rãnh này có thể đã nhấn chìm cái gọi là sống núi ngầm giữa đại dương Tethys, một sống núi ngầm chịu trách nhiệm cho sự mở rộng của đại dương Tethys. Điều này có lẽ đã làm cho châu Phi, Ấn Độ và Australia phải di chuyển về phía bắc.

Cimmeria ngày nay là các phần của Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Afghanistan, Tây Tạng, Đông Dương và Malaya. Nó nằm trên mảng Cimmeria, một mảng kiến tạo cổ đang lún chìm dưới Laurasia.

Tham khảo
PALEOMAP Project

Xem thêm
 Hoa Nam

Lịch sử tự nhiên châu Á
Đại Cổ Sinh
Kỷ Permi
Đại Trung Sinh
Kỷ Trias
Kỷ Jura
Kỷ Than đá
Lục địa cổ


title: Mirta Massa

text:
Mirta Teresita Massa là Hoa hậu Quốc tế vào năm 1967.

Hoa hậu Quốc tế
Mirta là hoa hậu Argentina đầu tiên đăng quang ngôi vị này.
Bà cũng là người Mỹ Latinh thứ 2 sau hoa hậu đầu tiên năm 1960 - Maria Stella Márquez Zawadzky của Colombia chiến thắng ở cuộc thi này.

Sự nghiệp và cuộc sống

Sau khi giành được vương miện hoa hậu, bà ngay lập tức trở thành một người nổi tiếng ở đất nước mình, xuất hiện trên nhiều tạp chí cũng như chương trình truyền hình.

Mirta theo đuổi sự nghiệp người mẫu và thỉnh thoảng tham gia một số dự án điện ảnh khi được mời. Sau này, bà tập trung vào hội họa và tiếp tục tham gia đào tạo người mẫu.

Bà có mối quan hệ khăng khít với vận động viên tennis Guilermo Vilas.

Năm 1999, Bà bị đưa tin nhầm là đã mất trong một tai nạn giao thông wro Trenque Lauquen. Người bị hại là một phụ nữ cùng tuổi với Mirta. Cuối cùng tin cũng được cải chính rằng người đó chỉ có cùng tên với cựu hoa hậu Mirta Isabel Massa mà thôi.

Ghi chú

 Mirta

Người mẫu Argentina
Hoa hậu Quốc tế
Sinh thập niên 1940
Nhân vật còn sống


title: Nghi Lan

text:
Nghi Lan là một huyện ở đông bắc Đài Loan. Tên gọi của huyện bắt nguồn từ bộ tộc bản địa Kalavan. Nghi Lan thuộc địa giới hành chính của Đài Loan.

Hành chính
Huyện Nghi Lan có 1 thành phố cấp huyện (縣轄市 huyện hạt thị), 3 thị trấn cấp huyện (鎮 trấn), và 8 xã (鄉 hương)

Danh lam, thắng cảnh

Chú thích

Xem thêm

Tỉnh Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc)
Lịch sử Trung Hoa Dân Quốc
Vị thế chính trị của Đài Loan
Đài Loan độc lập
Trung Hoa Đài Bắc
Tỉnh Đài Loan (Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa)
Quốc Dân Đảng Trung Quốc

Liên kết
Yilan County Government Website
ICFFF website
http://www.necoast-nsa.gov.tw/en/
http://yi-lan.karube.net/AAVSEQ03.htm
Yilan - A Natural Choice for Families

Tham khảo

Huyện Đài Loan


title: Leipziger Land

text:
Leipziger Land là một huyện cũ in Bang tự do Sachsen, Đức. Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: các huyện Delitzsch, thành phố không thuộc huyện Leipzig, Muldentalkreis, Mittweida, huyện Altenburger Land ở Thüringen, và huyện Burgenlandkreis, Saalekreis ở Sachsen-Anhalt.

Lịch sử

Huyện được lập năm 1994 thông qua việc sáp nhập các huyện Leipzig, Borna and Geithain. Tháng 8 năm 2008, huyện này thuộc huyện Leipzig.

Địa lý
Sông chính chảy qua huyện này là Weiße Elster, chảy qua thành phố Leipzig. Khu vực nam của Leipzig là một khu vực khai thác lignite.

Các thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức  (tiếng Đức)

Huyện của bang Sachsen


title: Phường 4, Tân An

text:
Phường 4 là một phường thuộc thành phố Tân An, tỉnh Long An, Việt Nam.

Phường 4 có diện tích 5,52 km², dân số năm 1999 là 10.735 người, mật độ dân số đạt 1.945 người/km².

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Myristica ovicarpa

text:
Myristica ovicarpa là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Myristica ovicarpa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Papua New Guinea
ovicarpa
Thực vật dễ tổn thương


title: (73708) 1992 DV

text:
(73708) 1992 DV là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 25 tháng 2 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 73001–74000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Brighamia rockii

text:
Brighamia rockii, được gọi là Pua ala trong tiếng Hawai thuộc họ Hoa chuông (Campanulaceae), là loài đặc hữu của hòn đảo Molokai ở Hawaii.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Rockii
Thực vật đặc hữu Hawaii
Sinh vật Maui


title: Bélmez

text:
Bélmez là một đô thị ở tỉnh Córdoba, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số theo điều tra năm 2006 là 3440 người. Bélmez có diện tích 211 km² với mật độ 16,3 ngườib/km². Đô thị này nằm ở độ cao 532 m và cách tỉnh lỵ 71 km.
www.belmezdelamoraleda.com

Tham khảo

Liên kết ngoài
Belmez - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
Blog de Belmez - Blog de información diaria sobre el pueblo
Belmez en imágenes  - Imágenes sobre Belmez
Club Nautico de Belmez  - Web oficial del Club Náutico de Sierra Boyera

Belmez


title: Patricia

text:
Patricia  có thể đề cập đến:
Patricia Rodriguez
436 Patricia

Xem thêm


title: Teenage Dream (bài hát)

text:
"Teenage Dream" (tạm dịch: "Giấc mơ niên thiếu") là một ca khúc thuộc thể loại nhạc pop-rock điện tử của nữ ca sĩ người Mỹ Katy Perry. Đây là đĩa đơn thứ hai được trích từ album phòng thu thứ hai cùng tên của Katy. Perry và Bonnie McKee đã viết rất nhiều bài hát với chủ đề trẻ trung trong tâm tưởng, nhưng hầu hết những bản nhạc của họ lại bị từ chối bởi hai nhà sản xuất Benny Blanco và Dr. Luke vì không ưng ý. Thế là Katy Perry quyết định gặp gỡ nhà sản xuất Max Martin tại quê nhà của cô ở Santa Barbara, California và bắt đầu viết ca khúc. Sau khi thu âm giọng hát của Perry, McKee trình bày ý tưởng của mình và đoạn điệp khúc được viết lại. Katy Perry cũng mô tả bài hát như chợt gợi nhớ về tuổi trẻ khi cô đang suy nghĩ về cuộc hôn nhân trong tương lai của mình cùng với danh hài người Anh Russell Brand.

Bài hát được cất lên với một giọng hát cao vút và khỏe khoắn của Perry. Lời bài hát nói về tình yêu sâu thắm dành cho người đàn ông đã giúp Perry cảm thấy như được trẻ lại. Có rất nhiều ý kiến được đánh giá cho "Teenage Dream". Một số nhà phê bình đánh giá cao vì bài hát cho thấy khả năng trưởng thành của Katy Perry cả trong âm nhạc lẫn cuộc sống đời thường, tuy nhiên "Teenage Dream" lại bị các nhà phê bình khác chỉ trích bởi ca khúc không còn sức hấp dẫn cao như đĩa đơn California Gurls trước đây của cô. "Teenage Dream" đến nay đã đứng đầu bảng xếp hạng ở New Zealand và lọt vào vị trí top ten tại Úc, Canada và Hoa Kỳ. Video âm nhạc bấm máy tại các địa điểm khác nhau ở Santa Barbara và được công chiếu vào ngày 10 tháng 8 năm 2010. Katy Perry đã biểu diễn bài hát tại lễ trao giải "Teen Choice Awards" vào năm 2010.

Video âm nhạc
Những tấm hình trong đoạn clip, có thể thấy Perry tung tăng trong trang phục bikini, vui vẻ và rạng rỡ trong những khuôn hình đẹp nhất với anh chàng người mẫu Josh Kloss. Cả hai mặc sức ôm hôn nhau rất tình tứ trong những cảnh quay vô cùng lãng mạn. Một điều thú vị là Katy Perry có bật mí rằng hầu như bạn bè của cô đều xuất hiện trong những cảnh quay trong video "Teenage Dream": "Chúng tôi cùng xuất hiện bên nhau, cùng có những giây phút hết sức thú vị để thực hiện video cho ca khúc này!" - Perry nói. Trong một bài phỏng vấn trên Youtube, Katy đã chia sẻ với người hâm mộ: "Video này sẽ hoàn toàn khác biệt với California Gurls, với Teenage Dream, bạn sẽ thấy những hình ảnh đơn giản, mộc mạc và không chỉnh sửa quá nhiều. Tôi đã phải rất hạn chế trang điểm để có được gương mặt tự nhiên nhất có thể". Khi được hỏi cảm giác của Katy Perry như thế nào khi phải đóng những cảnh nóng với diễn viên nam chính trong "Teenage Dream" dù đã đính hôn với Russell Brand, Katy nói:

"Tôi thực sự cảm thấy căng thẳng khi phải diễn những cảnh đó với Josh. Đôi lúc phải yêu cầu đạo diễn cắt ngay cảnh quay vì trong đầu luôn nghĩ: Mình không thể làm điều này, nó thực sự tồi tệ. Nhưng rồi điều đó cũng qua, tưởng chừng có những lúc phải quay đi quay lại rất nhiều lần, nhưng rồi tôi cũng tự nhủ "cố lên Katy, bạn có thể làm được mà". Và tôi hiểu đó là công việc của mình và mình phải làm cho thật tốt".

Katy Perry còn tâm sự với tờ báo MTV News rằng ca khúc "Teenage dream" giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim cô. "Tôi đã viết bài hát này ở Santa Barbara và đó là một khoảnh khắc rất tinh khiết đối với tôi, bởi vì đó là nơi tôi đã được sinh ra và lớn lên. Đó như là nơi tôi bắt đầu sáng tạo sự ngọt ngào của tôi. Và tôi muốn tiếp tục là một trong những người... thiếu niên có những giấc mơ mới lớn", cô tiếp tục: "Lúc bắt đầu thực hiện album Teenage Dream, tôi đã nói với giám đốc hãng ghi âm: Lắng nghe, đừng hỏi tôi khi nào kết thúc, đừng hỏi tôi khi nào chuyển hướng, đừng nói với tôi chúng ta đã hết tiền cho dự án lần này. Tôi sẽ cho ông biết khi nào chúng ta sẽ thực hiện bởi vì tôi làm việc theo trực giác của mình. Đó chính là cách làm việc của tôi".

Diễn biến trên các bảng xếp hạng
"Teenage Dream" đứng vị trí 20 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 của Hoa Kỳ vào ngày 7 tháng 8 năm 2010, trở thành ca khúc mới "nóng" nhất trong tuần. Bài hát cũng xuất hiện lần đầu trên bảng xếp hạng "Hot Digital Songs" ở vị trí 11 với 84.000 lượt tải và trên bảng xếp hạng "Radio Songs" tại vị trí 75. Đến tuần tiếp theo, "Teenage Dream" nhảy vọt lên vị trí thứ 7 tại Mỹ do một lượng khán giả bình chọn bài hát qua đài phát thanh với con số là 29.500.000 lượt bầu chọn và lượng tải kỹ thuật số cũng tăng đến 183.000 lượt tải. Ca khúc đến nay đã giành vị trí thứ 1 trên Billboard . Trong những tuần đó, bài hát đứng vị trí thứ 20 trên bảng xếp hạng Canadian Hot 100 . "Teenage Dream" giành vị trí quán quân tại New Zealand vào ngày 30 tháng 8, trở thành đĩa đơn thứ tư của Katy Perry giành vị trí đầu bảng tại quốc gia này.

Danh sách ca khúc và định dạng

 Digital download
 "Teenage Dream" – 3:48
 "Teenage Dream" (Kaskade Club Remix) – 5:27
 "Teenage Dream" (Dave Audé Radio) – 3:57

 Teenage Dream EP
 "Teenage Dream" (Album Version) – 3:51
 "California Gurls" (Solo Version) - 3:37
 "Firework" - 3:47
 "I Kissed a Girl" (Single Version) - 2:59
 "Hot n Cold" (Clean Version) - 3:42
 "E.T." - 3:26
 "Circle the Drain" (Clean Version) - 4:32
 "Not Like the Movies" - 4:01

 Remix EP
 "Teenage Dream" (Vandalism Le Pop Mix) – 3:54
 "Teenage Dream" (Vandalism V8 Vocal Remix) – 7:04
 "Teenage Dream" (Manhattan Clique Remix) – 6:40

 Other Versions
 "Teenage Dream" (Funk3d Remix)
 "Teenage Dream" (Tenabes Remix)
 "Teenage Dream" (Brian Cua Remix)

Bảng xếp hạng và chứng nhận doanh số

Xếp hạng tuần

Lượng tiêu thụ

Xếp hạng cuối năm

Lịch sử phát hành

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2010 tại Hoa Kỳ

Chú thích

Bài hát năm 2010
Bài hát của Katy Perry
Bài hát viết bởi Katy Perry
Bài hát viết bởi Dr. Luke
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn quán quân tại Ireland
Đĩa đơn năm 2010
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Top 40
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs
Bài hát sản xuất bởi Max Martin
Bài hát về tình dục
Bài hát viết bởi Max Martin
Đĩa đơn của Capitol Records
Đĩa đơn quán quân Billboard Dance/Mix Show Airplay
Bài hát pop rock
Bài hát viết bởi Benny Blanco
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: Chilocoristes fasciatus

text:
Chilocoristes fasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Chilocoristes


title: Dinas, Zamboanga del Sur

text:
Dinas là một đô thị cấp bốn ở tỉnh Zamboanga del Sur, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 31.570 người trong 6.033 hộ.

Các đơn vị hành chính
Dinas, về mặt hành chính, được chia thành 30 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Zamboanga del Sur


title: Hexatoma boettcheri

text:
Hexatoma boettcheri là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Melissoptila chilena

text:
Melissoptila chilena là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Melissoptila
Động vật được mô tả năm 1998


title: Conus sutanorcum

text:
Conus sutanorcum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

S
Động vật được mô tả năm 2008


title: Venusia cambrica

text:
Venusia cambrica (tên tiếng Anh: Làn sóng Welsh) là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở châu Âu, miền tây và miền trung Xibia, Altai, Ngoại Baikal, vùng Viễn Đông Nga, bán đảo Triều Tiên, Nhật Bản và ở Bắc Mỹ, nơi nó có thể được tìm thấy khắp Canada từ Newfoundland và Labrador đến British Columbia, phía nam ở phía tây đến California, phía nam ở phía đông đến Georgia.

Sải cánh dài 27–30 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 8 ở Tây Âu, từ tháng 6 đến tháng 9 in New Brunswick và Quebec và từ tháng 3 đến tháng 8 in California. Có hai lứa trưởng thành một năm.

Ấu trùng ăn lá của Sorbus aucuparia. Other recorded foodplants include cây tổng quán sủi, cây táo, cây cáng lò (hay cây bulô), mountain ash, serviceberry và cây liễu.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
UKmoths
Images
Bug Guide

Tham khảo

Venusia
Côn trùng châu Âu


title: Mareuil-en-Brie

text:
Mareuil-en-Brie  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 213 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Mareuilenbrie


title: Xanthopenthes novakorum

text:
Xanthopenthes novakorum là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Xanthopenthes


title: 4637 Odorico

text:
4637 Odorico (1989 CT) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 2 năm 1989 bởi J. M. Baur ở Chions.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4637 Odorico

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Quận của tỉnh Somme

text:
4 quận của tỉnh Somme gồm:
 Quận Abbeville, Somme, (quận lỵ: Abbeville) với 12 tổng và 169 xã. Dân số của quận này là 125.322 người năm 1990, 125.258 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 0.05%.
 Quận Amiens, (tỉnh lỵ của tỉnh Somme: Amiens) với 21 tổng và 313 xã. Dân số của quận này là 293.366 người năm 1990, và 299.776 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 2.18%.
 Quận Montdidier, (quận lỵ: Montdidier) với 5 tổng và 132 xã. Dân số của quận này là 49.643 người năm 1990, và 51.644 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 4.03%.
 Quận Péronne, (quận lỵ: Péronne) với 8 tổng và 169 xã. Dân số của quận này là 79.494 người năm 1990, và 78.873 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 0.78%.

Tham khảo

Somme


title: Epiblema foenella

text:
Epiblema foenella là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu.

Sải cánh dài 17–26 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn the roots và lower stem of Artemesia vulgaris.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 UKmoths

Động vật được mô tả năm 1758
Epiblema (Tortricidae)
Côn trùng châu Âu


title: Crottes-en-Pithiverais

text:
Crottes-en-Pithiverais là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 122-137 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Crottesenpithiverais


title: Tipula pendula

text:
Tipula pendula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Cúp bóng đá châu Phi 2012

text:
Cúp bóng đá châu Phi 2012 là Giải vô địch bóng đá châu Phi lần thứ 28, được tổ chức từ 21 tháng 1 đến 12 tháng 2 năm 2012 tại Gabon và Guinea Xích Đạo . Số đội tham dự giải là 54. Vòng chung kết gồm 16 đội: hai đội đồng chủ nhà và 14 đội bóng vượt qua vòng loại. Đây là lần thứ 2 có hai quốc gia đồng đăng cai giải đấu này, lần trước là vào năm 2000 ở Ghana và Nigeria. Zambia lần đầu tiên giành chức vô địch châu lục sau khi vượt qua Bờ Biển Ngà trong trận chung kết ở loạt sút luân lưu với tỉ số 8–7 sau 120 phút thi đấu với không bàn thắng.

Việc lựa chọn chủ nhà
Việc lựa chọn chủ nhà được quyết định từ trước giải đấu 2010. Xem chi tiết tại: Cúp bóng đá châu Phi 2010.

Vòng loại

Vòng loại gồm 10 bảng 4 đội và một bảng 5 đội. Các đội đầu bảng và đội nhì bảng 5 đội vào vòng chung kết. Hai suất còn lại là hai đội nhì có thành tích tốt nhất.

Các đội vượt qua vòng loại

 Địa điểm
Trận khai mạc, một trận bán kết và trận tranh giải ba thi đấu ở Guinea Xích Đạo, trong khi đó trận bán kết còn lại và trận chung kết tổ chức ở Gabon.

Trọng tài
Dưới đây là danh sách các trọng tài điều khiển các trận đấu của Cúp bóng đá châu Phi.

Cầu thủ tham dự

Lễ bốc thăm
Lễ bốc thăm cho vòng chung kết diễn ra ngày 29 tháng 10 năm 2011 tại Trung tâm hội nghị Sipopo ở Malabo, Guinea Xích Đạo. Lễ bốc thăm có sự tham dự của tổng thống hai nước đồng chủ nhà, Ali Bongo của Gabon và Teodoro Obiang Nguema của Guinea Xích Đạo. 16 đội tham dự được chia thành bốn bảng. Hai đội đứng đầu bảng lọt vào tứ kết.

Đồng chủ nhà được mặc định xếp vào nhóm 1. 14 đội bóng còn lại xếp hạng dựa trên thành tích của 3 giải gần đây nhất là 2006, 2008 và 2010 , với cách tính điểm như sau:

Giải đấu càng gần thì có trọng số càng cao.
2010: điểm nhân 3
2008: điểm nhân 2
2006: điểm nhân 1

Dựa vào đó các đội được chia vào 4 nhóm, mỗi bảng gồm 4 đội ở 4 nhóm.

Kết quả giải đấuThời gian tính theo giờ địa phương (UTC+1)''

Thể thức xếp hạng
Nếu hai hay nhiều đội cùng điểm với nhau khi kết thúc vòng đấu bảng, các tiêu chí để xếp hạng theo thứ tự như sau:
 Thành tích đối đầu trực tiếp giữa các đội
 Hiệu số bàn thắng thua khi đối đầu trực tiếp
 Bàn thắng ghi được khi đối đầu trực tiếp
 Hiệu số bàn thắng thua trong bảng đấu
 Bàn thắng ghi được trong bảng đấu
 Ban tổ chức bốc thăm

Bảng A

Bảng B

Bảng C

Bảng D

Vòng đấu loại trực tiếp

Tứ kết

Bán kết

Tranh hạng ba

Chung kết

Giải thưởng
 Cầu thủ xuất sắc nhất:  Christopher Katongo
 Vua phá lưới:  Emmanuel Mayuka
 Cầu thủ tiêu biểu nhất:  Jean-Jacques Gosso
 Đội đoạt giải phong cách:

Đội hình tiêu biểu

Thủ môn
  Kennedy Mweene

Hậu vệ
  Jean-Jacques Gosso
  Stophira Sunzu
  John Mensah
  Adama Tamboura

Tiền vệ
  Emmanuel Mayuka
  Yaya Touré
  Gervinho
  Seydou Keita

Tiền đạo
  Christopher Katongo
  Didier Drogba

Đội hình dự bị
  Boubacar Barry
  Rui
  Youssef Msakni
  Manucho
  Eric Mouloungui
  Pierre-Emerick Aubameyang
  Sadio Diallo
  Cheick Diabaté
  Houssine Kharja
  Mudather El Tahir
  Rainford Kalaba
  Kwadwo Asamoah

Danh sách cầu thủ ghi bàn
3 bàn

  Manucho
  Didier Drogba
  Pierre-Emerick Aubameyang

  Cheick Diabaté
  Houssine Kharja

  Christopher Katongo
  Emmanuel Mayuka

2 bàn

  André Ayew
  John Mensah
  Abdoul Camara

  Sadio Diallo
  Ihaab Boussefi
  Ahmed Saad Osman

  Mohamed Ahmed Bashir
  Mudather El Tahir
  Youssef Msakni

1 bàn

  Mateus
  Mogakolodi Ngele
  Dipsy Selolwane
  Issiaka Ouédraogo
  Alain Traoré
  Wilfried Bony
  Emmanuel Eboué
  Gervinho
  Salomon Kalou
  Yaya Touré
  Javier Balboa
  Kily
  Randy

  Daniel Cousin
  Bruno Zita Mbanangoyé
  Eric Mouloungui
  Stéphane N'Guéma
  Emmanuel Agyemang-Badu
  Asamoah Gyan
  Mamadou Bah
  Naby Soumah
  Ibrahima Traoré
  Garra Dembélé
  Seydou Keita
  Bakaye Traoré

  Younès Belhanda
  William N'Gounou
  Deme N'Diaye
  Dame N'Doye
  Moussa Sow
  Issam Jemâa
  Saber Khelifa
  Khaled Korbi
  James Chamanga
  Rainford Kalaba
  Stophira Sunzu

phản lưới nhà
 Bakary Koné (trong trận gặp )

Linh vật
Linh vật của giải đấu có tên Gaguie. Đây là một con gorilla mặc quần áo màu xanh lá cây, trắng và xanh nước biển, là màu cờ của hai nước đồng chủ nhà. Linh vật được công bố ngày 16 tháng 9 năm 2011 tại thủ đô Libreville của Gabon.

Số liệu thống kê thành tích thi đấu

Chú thích

Liên kết ngoài
Thông tin trên trang chủ Liên đoàn bóng đá châu Phi


title: Cephaloleia

text:
Cephaloleia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Chevrolat miêu tả khoa học năm 1837.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Cephaloleia abdominalis Pic, 1926
 Cephaloleia adusta Uhmann, 1930
 Cephaloleia aeneipennis Baly, 1858
 Cephaloleia aequilata Uhmann, 1930
 Cephaloleia affinis Baly, 1858
 Cephaloleia alternans Waterhouse, 1881
 Cephaloleia amazona Baly, 1869
 Cephaloleia amblys Staines, 1996
 Cephaloleia antennalis Donckier, 1899
 Cephaloleia antennata Waterhouse, 1881
 Cephaloleia apicalis Baly, 1858
 Cephaloleia apicata Uhmann, 1930
 Cephaloleia apicenotata Uhmann, 1938
 Cephaloleia apicicornis Baly, 1869
 Cephaloleia applicata Pic, 1923
 Cephaloleia approximata Baly, 1869
 Cephaloleia atriceps Pic, 1926
 Cephaloleia balyi Duvivier, 1890
 Cephaloleia barroi Uhmann, 1959
 Cephaloleia basalis Pic, 1926
 Cephaloleia bella Baly, 1885
 Cephaloleia belti Baly, 1885
 Cephaloleia bicolor Uhmann, 1930
 Cephaloleia bicoloripes Pic, 1926
 Cephaloleia bifasciata Weise, 1905
 Cephaloleia bipartita Pic, 1926
 Cephaloleia bondari Monrós, 1945
 Cephaloleia brunnea Staines, 1996
 Cephaloleia bucki Uhmann, 1957
 Cephaloleia caerulenta Baly, 1875
 Cephaloleia castanea Pic, 1929
 [[Cephaloleia Championi]] Baly, 1885
 Cephaloleia chevrolatii Baly, 1858
 Cephaloleia chimboana Uhmann, 1938
 Cephaloleia clarkella Baly, 1858
 Cephaloleia cognata Baly, 1869
 Cephaloleia collaris Weise, 1910
 Cephaloleia congener Baly, 1885
 Cephaloleia consanguinea Baly, 1885
 Cephaloleia convexifrons Pic, 1923
 Cephaloleia corallina Erichson, 1847
 Cephaloleia coroicoana Uhmann, 1930
 Cephaloleia costaricensis Uhmann, 1930
 Cephaloleia cyanea Staines, 1996
 Cephaloleia cylindrica Staines, 1996
 Cephaloleia daguana Uhmann, 1930
 Cephaloleia deficiens Uhmann, 1930
 Cephaloleia degandei Baly, 1858
 Cephaloleia delectabilis Staines, 1996
 Cephaloleia deplanata Uhmann, 1927
 Cephaloleia depressa Baly, 1858
 Cephaloleia deyrollei Baly, 1858
 Cephaloleia dilatata Uhmann, 1948
 Cephaloleia dilaticollis Baly, 1858
 Cephaloleia dilectans Pic, 1923
 Cephaloleia dimidiaticornis Baly, 1869
 Cephaloleia diplothemium Uhmann, 1951
 Cephaloleia discoidalis Baly, 1885
 Cephaloleia disjuncta Staines, 1998
 Cephaloleia distincta Baly, 1885
 Cephaloleia donckieri Pic, 1926
 Cephaloleia dorsalis Baly, 1885
 Cephaloleia elaeidis Maulik, 1924
 Cephaloleia elegantula Baly, 1885
 Cephaloleia emarginata Baly, 1875
 Cephaloleia emdeni Uhmann, 1930
 Cephaloleia erichsonii Baly, 1858
 Cephaloleia erugatus Staines, 1996
 Cephaloleia eumorpha Staines, 1996
 Cephaloleia exigua Uhmann, 1930
 Cephaloleia eximia Baly, 1858
 Cephaloleia facetus Staines, 1996
 Cephaloleia fasciata Weise, 1904
 Cephaloleia felix Waterhouse, 1881
 Cephaloleia fenestrata Weise, 1910
 Cephaloleia fiebrigi Uhmann, 1936
 Cephaloleia flava Uhmann, 1930
 Cephaloleia flavipennis Baly, 1869
 Cephaloleia flavovittata Baly, 1858
 Cephaloleia forestieri Pic, 1926
 Cephaloleia formosus Staines, 1996
 Cephaloleia fryella Baly, 1858
 Cephaloleia fulvicollis Weise, 1910
 Cephaloleia fulvipes Baly, 1858
 Cephaloleia fulvolimbata Baly, 1885
 Cephaloleia funesta Baly, 1858
 Cephaloleia gilvipes Uhmann, 1930
 Cephaloleia gracilis Baly, 1878
 Cephaloleia gratiosa Baly, 1858
 Cephaloleia grayei Baly, 1858
 Cephaloleia halli Uhmann, 1951
 Cephaloleia heliconiae Uhmann, 1930
 Cephaloleia histrio Guérin-Méneville, 1844
 Cephaloleia histrionica Baly, 1885
 Cephaloleia hnigrum Pic, 1923
 Cephaloleia humeralis Weise, 1910
 Cephaloleia immaculata Staines, 1996
 Cephaloleia impressa Uhmann, 1930
 Cephaloleia insidiosa Pic, 1923
 Cephaloleia instabilis Baly, 1885
 Cephaloleia interstilialis Weise, 1904
 Cephaloleia irregularis Uhmann, 1930
 Cephaloleia kolbei Weise, 1910
 Cephaloleia laeta Waterhouse, 1881
 Cephaloleia lali Uhmann
 Cephaloleia lata Baly, 1885
 Cephaloleia lateralis Baly, 1885
 Cephaloleia latipennis Pic, 1928
 Cephaloleia lepida Staines, 1996
 Cephaloleia leucoxantha Baly, 1885
 Cephaloleia linki Uhmann, 1939
 Cephaloleia lojaensis Pic, 1931
 Cephaloleia luctuosa Guérin-Méneville, 1844
 Cephaloleia luridipennis (Weise, 1905)
 Cephaloleia lydiae Uhmann, 1954
 Cephaloleia macella Pic, 1923
 Cephaloleia maculipennis Baly, 1858
 Cephaloleia marantae Uhmann, 1957
 Cephaloleia marginella Uhmann, 1930
 Cephaloleia marshalli Uhmann, 1938
 Cephaloleia mauliki Uhmann, 1930
 Cephaloleia maxima Uhmann, 1942
 Cephaloleia metallescens Baly, 1885
 Cephaloleia minasensis Pic, 1931
 Cephaloleia neglecta Weise, 1910
 Cephaloleia nevermanni Uhmann, 1930
 Cephaloleia nigriceps Baly, 1869
 Cephaloleia nigricornis (Fabricius, 1792)
 Cephaloleia nigrithorax Pic, 1930
 Cephaloleia nigropicta Baly, 1885
 Cephaloleia nitida Uhmann, 1930
 Cephaloleia nubila Weise, 1905
 Cephaloleia obsoleta Weise, 1910
 Cephaloleia opaca Baly, 1858
 Cephaloleia ornata Waterhouse, 1881
 Cephaloleia ornatrix Donckier, 1899
 Cephaloleia ornatula Donckier, 1899
 Cephaloleia palmarum Pic, 1923
 Cephaloleia parenthesis Weise, 1904
 Cephaloleia partita Weise, 1910
 Cephaloleia parvula Weise, 1910
 Cephaloleia perplexa Baly, 1885
 Cephaloleia picta Baly, 1858
 Cephaloleia placida Baly, 1885
 Cephaloleia polita Weise, 1910
 Cephaloleia postuma Weise, 1905
 Cephaloleia presignis Staines, 1996
 Cephaloleia pretiosa Baly, 1858
 Cephaloleia princeps Baly, 1858
 Cephaloleia proxima Baly, 1858
 Cephaloleia pulchella Baly, 1858
 Cephaloleia punctatissima Weise, 1910
 Cephaloleia puncticollis Baly, 1885
 Cephaloleia quadrilineata Baly, 1885
 Cephaloleia quinquemaculata Weise, 1910
 Cephaloleia recondita Pic, 1923
 Cephaloleia reventazonica Uhmann, 1930
 Cephaloleia rosenbergi Weise, 1905
 Cephaloleia rubra Staines, 1996
 Cephaloleia ruficollis Baly, 1858
 Cephaloleia rufipes Pic, 1929
 Cephaloleia sagittifera Uhmann, 1939
 Cephaloleia sallei Baly, 1858
 Cephaloleia sandersoni Staines, 1996
 Cephaloleia saundersii Baly, 1858
 Cephaloleia schmidti Uhmann, 1933
 Cephaloleia scitulus Staines, 1996
 Cephaloleia semivittata Baly, 1885
 Cephaloleia separata Baly, 1885
 Cephaloleia simoni Pic, 1934
 Cephaloleia splendida Staines, 1996
 Cephaloleia steinhousei Uhmann, 1961
 Cephaloleia stenosoma Baly, 1885
 Cephaloleia stevensi Baly, 1885
 Cephaloleia striata Weise, 1910
 Cephaloleia suaveola Baly, 1885
 Cephaloleia subdepressa Baly, 1878
 Cephaloleia succincta Guérin-Méneville, 1844
 Cephaloleia sulciceps Baly, 1885
 Cephaloleia suturalis Baly, 1885
 Cephaloleia tarsata Baly, 1858
 Cephaloleia tenella Baly, 1885
 Cephaloleia tetraspilota Guérin-Méneville, 1844
 Cephaloleia teutonica Uhmann, 1937
 Cephaloleia thiemei Weise, 1910
 Cephaloleia triangularis Staines, 1996
 Cephaloleia trilineata Uhmann, 1942
 Cephaloleia trimaculata Baly, 1858
 Cephaloleia trivittata Baly, 1885
 Cephaloleia trunctatipennis Baly, 1869
 Cephaloleia tucumana Weise, 1904
 Cephaloleia turrialbana Uhmann, 1930
 Cephaloleia uhmanni Staines, 1996
 Cephaloleia unctula Pic, 1923
 Cephaloleia uniguttata Pic, 1926
 Cephaloleia vagelineata Pic, 1926
 Cephaloleia variabilis Staines, 1996
 Cephaloleia vicina Baly, 1858
 Cephaloleia viridis Pic, 1931
 Cephaloleia vittata Staines, 1996
 Cephaloleia vittipennis Weise, 1910
 Cephaloleia waterhousei Baly, 1858
 Cephaloleia weisei Staines, 1996
 Cephaloleia whitei Baly, 1858
 Cephaloleia zikani Uhmann, 1935

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleiini


title: Malrevers

text:
Malrevers là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 560 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 691 người.

Tham khảo

Xã của Haute-Loire


title: Cửa Việt (định hướng)

text:
Cửa Việt là tên cửa biển của sông Thạch Hãn, nằm giữa hai huyện Gio Linh và Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Tên cửa biển này được đặt cho:

Cảng Cửa Việt: một cảng nằm ở huyện Triệu Phong
Thị trấn Cửa Việt thuộc huyện Gio Linh
Tạp chí Cửa Việt: Tên một tờ tạp chí văn học ở Quảng Trị.

Xem thêm
Cửa Tùng (định hướng)

V


title: 20887 Ngwaikin

text:
20887 Ngwaikin (2000 WP2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 11 năm 2000 bởi W. K. Y. Yeung ở Desert Beaver Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20887 Ngwaikin

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Ampedus mixtus

text:
Ampedus mixtus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Herbst miêu tả khoa học năm 1806.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Erioptera viridula

text:
Erioptera viridula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Moulinet, Alpes-Maritimes

text:
Moulinet là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Alpes-Maritimes


title: Lauben

text:
Lauben là một đô thị ở Oberallgäu bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Chalandry

text:
Chalandry là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm

Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Pradines, Corrèze

text:
Pradines là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Hexatoma diengensis

text:
Hexatoma diengensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Chứng phình mạch

text:
Chứng phình mạch () là một đoạn phình ra bên ngoài, căng lên như bong bóng, gây ra bởi một điểm yếu, bất thường, cục bộ trên thành mạch máu. Chứng phình động mạch có thể là kết quả của tình trạng di truyền hoặc bệnh mắc phải. Phần phình lên cũng có thể là một "nidus" (đám mạch máu bất thường nằm trong nhu mô não) hay điểm bắt đầu cho sự hình thành cục máu đông (huyết khối) và thuyên tắc.

Nguyên từ học của hiện tượng này bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, aneurysma, aneurysma (nghĩa là "sự giãn nở"), từ  ἀνευρύνειν, aneurynein, "làm giãn". Khi phình động mạch tăng kích thước, nguy cơ vỡ, dẫn đến chảy máu không kiểm soát được. Mặc dù chúng có thể xảy ra ở bất kỳ mạch máu nào, các ví dụ đặc biệt gây chết người bao gồm phình động mạch vòng tròn của Willis (vòng động mạch não) trong não, phình động mạch chủ ảnh hưởng đến động mạch chủ ngực và phình động mạch chủ bụng. Chứng phình động mạch có thể tự phát sinh trong tim sau cơn đau tim, bao gồm cả chứng phình động mạch liên thất và thông liên nhĩ. Ngoài ra còn chứng phình động mạch liên nhĩ bẩm sinh, một dị tật tim hiếm gặp.

Phân hạng
Chứng phình động mạch được phân loại theo loại, hình thái hoặc vị trí.

Chứng phình động mạch thật và giả
Chứng phình động mạch thực sự là một liên quan đến cả ba lớp của thành động mạch (vỏ trong, vỏ trung và vỏ mạc). Chứng phình động mạch thực sự bao gồm xơ vữa động mạch, bị ảnh hưởng với bệnh giang mai và phình động mạch bẩm sinh, cũng như phình động mạch chủ sau nhồi máu cơ tim (phình động mạch liên quan đến tất cả các lớp của thành suy tim cũng được coi là phình động mạch thực sự).

Chứng phình động mạch giả hay giả phình mạch (pseudoaneurysm) là một tập hợp máu rò rỉ hoàn toàn ra khỏi động mạch hoặc tĩnh mạch, nhưng bị giới hạn bên cạnh mạch máu bởi các mô xung quanh. Khoang chứa đầy máu này cuối cùng sẽ hình thành huyết khối (cục máu đông) đủ để làm rò rỉ hoặc vỡ ra khỏi các mô xung quanh.

Giả phình mạch có thể xuất hiện do chấn thương làm thủng động mạch, chẳng hạn như vết thương do dao và đạn, là kết quả của các thủ thuật phẫu thuật qua da như chụp động mạch vành hoặc ghép động mạch, hoặc tiêm qua động mạch.

Hình thái
Chứng phình động mạch cũng có thể được phân loại theo hình dạng và kích thước vĩ mô của chúng và được mô tả là dạng hình túi (saccular) hoặc hình thoi (fusiform). Hình dạng của phình động mạch không đặc hiệu cho một bệnh cụ thể. Kích thước của đường chân hoặc cổ có ích trong việc xác định cơ hội ví dụ như phương pháp nút chỗ phình mạch bằng coil.

Phình mạch saccular có dạng hình cầu và chỉ liên quan đến một phần của thành mạch; chúng khác nhau về kích thước đường kính từ  và thường được lấp đầy, một phần hoặc toàn bộ bởi huyết khối.

Chứng phình động mạch chủ fusiform (phình động mạch "hình con thoi") có thể thay đổi cả về đường kính và chiều dài của chúng; đường kính của chúng có thể rộng tới . Tình trạng này thường liên quan đến các phần lớn của vòm động mạch chủ tăng dần và ngang, động mạch chủ bụng hoặc ít gặp hơn là các động mạch chậu.

Tham khảo

Bệnh lý học


title: Roncey

text:
Roncey  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 90 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Chauvincourt-Provemont

text:
Chauvincourt-Provemont  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Chauvincourtprovemont


title: Accumoli

text:
Accumoli là một đô thị ở tỉnh Rieti trong vùng Latium, có khoảng cách khoảng 110 km về phía đông bắc của Roma và cách khoảng 45 km về phía đông bắc của Rieti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 710 người và diện tích là 87,2 km².

Đô thị Accumoli có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Cassino, Cesaventre, Colleposta, Collespada, Fonte del Campo, Grisciano, Illica, Libertino, Macchia, Poggio Casoli, Poggio D'Api, Roccasalli, San Giovanni, Terracino, Tino, và Villanova.

Accumoli giáp các đô thị: Amatrice, Arquata del Tronto, Cittareale, Norcia, Valle Castellana.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Rieti


title: Megachile hypopyrrha

text:
Megachile hypopyrrha là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1937


title: Live Parc Des Princes Paris

text:
Live Parc Des Princes Paris là DVD trực tiếp thứ hai của nghệ sĩ người Anh Mika. Nó thu lại các bài hát Mika hát trong buổi biểu diễn tại Paris ngày 4 tháng 7 năm 2008 với hơn 55.000 khán giả.

Phát hành và nội dung DVD
DVD phát hành ngày 10 tháng 11 năm 2008 ở Anh, châu Âu và 16 tháng 12 năm 2008 ở Hoa Kỳ. Ngày phát hành chính thức đã được đăng trên blog trực tuyến của Mika. Nó còn được phát hành dưới dạng đĩa Blu-Ray, không như album video trước của Mika chỉ được phát hành dưới dạng DVD.

DVD cũng gồm một đoạn phim tài liệu nói về ý tưởng ban đầu của buổi diễn cho đến việc sản xuất buổi diễn, một video âm nhạc cho "Lollipop (bài hát của Mika)", một video biểu diễn trực tiếp "Grace Kelly", quá trình thiết kế và việc thực hiện buổi diễn. Theo Play.com UK, DVD sẽ có 2 bài hát của Mika từ V Festival, nhưng sau khi được phát hành chính thức, đã không có cảnh biểu diễn nào của Mika từ V Festival có mặt trong DVD.

DVD cũng có thêm phụ đề tiếng Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Nhật và Đức.

Danh sách bài hát

Trực tiếp
 "Intro"
 "Relax, Take It Easy"
 "Big Girl (You Are Beautiful)"
 "My Interpretation"
 "Billy Brown"
 "Holy Johnny"
 "Any Other World"
 "Ring Ring"
 "Stuck in the Middle"
 "Rain"
 "Just Can't Get Enough"
 "Happy Ending"
 "Love Today"
 "Grace Kelly"
 "Animal Play"
 "Lollipop"
 "Grace Kelly (Bản tiếng Pháp)" (acoustic)
 "Relax, Take It Easy" (bản kết thúc buổi diễn)

Khác
 Thực hiện Parc Des Princes Show - Tài liệu
 Các video âm nhạc và biểu diễn trực tiếp
 "Lollipop"
 "Grace Kelly" (Trực tiếp ở Jools Holland's Hootenanny 2007)

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức của Mika

Album của Mika


title: Bolitoglossa compacta

text:
Bolitoglossa compacta là một loài kỳ giông thuộc họ Plethodontidae.
Loài này có ở Costa Rica và Panama.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Solís, F., Ibáñez, R., Wake, D., Savage, J. & Chaves, G. 2004. Bolitoglossa compacta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Bolitoglossa


title: Uroplata emilii

text:
Uroplata emilii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Uroplata


title: Glyphipterix climacaspis

text:
Glyphipterix climacaspis là một loài bướm đêm thuộc họ Glyphipterigidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Glyphipterix


title: 29706 Simonetta

text:
29706 Simonetta (1998 YS11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 12 năm 1998 bởi A. Boattini và L. Tesi ở San Marcello Pistoiese.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 29706 Simonetta

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Cơ (sinh học)

text:
Cơ là một mô mềm có ở hầu hết các loài động vật. Tế bào cơ chứa các sợi protein actin và myosin trượt qua nhau, tạo ra sự co lại làm thay đổi cả chiều dài và hình dạng của tế bào. Cơ bắp có chức năng tạo ra lực và chuyển động. Chúng chịu trách nhiệm chính trong việc duy trì và thay đổi tư thế, vận động, cũng như chuyển động của các cơ quan nội tạng, chẳng hạn như sự co bóp của tim và di chuyển thức ăn qua hệ tiêu hóa thông qua nhu động.

Các mô cơ có nguồn gốc từ lớp trung bì của tế bào mầm phôi trong một quá trình được gọi là quá trình sinh cơ. Có ba loại cơ, xương hoặc vân, tim và cơ trơn. Hoạt động của cơ có thể được phân loại là tự nguyện hoặc không tự nguyện. Cơ tim và cơ trơn co lại mà không cần suy nghĩ có ý thức và được gọi là không tự chủ, trong khi cơ xương co lại theo lệnh. Cơ xương lần lượt có thể được chia thành các sợi co giật nhanh và chậm.

Cơ bắp chủ yếu được cung cấp bởi quá trình oxy hóa chất béo và carbohydrate, nhưng các phản ứng hóa học kỵ khí cũng được sử dụng, đặc biệt là bởi các sợi co giật nhanh. Những phản ứng hóa học này tạo ra các phân tử adenosine triphosphate (ATP) được sử dụng để cung cấp năng lượng cho chuyển động của các đầu myosin.

Cấu trúc
Giải phẫu của cơ bao gồm giải phẫu tổng thể, bao gồm tất cả các cơ của một sinh vật và giải phẫu vi mô, bao gồm các cấu trúc của một cơ duy nhất.

Các loại

Mô cơ là một mô mềm, và là một trong bốn loại mô cơ bản có ở động vật. Có ba loại mô cơ được nhận biết ở động vật có xương sống:

 Cơ xương hay "cơ tự nguyện" được gắn vào bởi các gân (hoặc bởi các aponeurose ở một vài vị trí) vào xương và được sử dụng để tác động đến chuyển động của xương như vận động và duy trì tư thế. Mặc dù kiểm soát tư thế này thường được duy trì như một phản xạ vô thức, các cơ chịu trách nhiệm phản ứng với kiểm soát có ý thức giống như các cơ không tư thế. Một nam giới trưởng thành trung bình chiếm 42% cơ xương và một nữ giới trưởng thành trung bình chiếm 36% (tính theo phần trăm khối lượng cơ thể).
 Cơ trơn hoặc "cơ không tự nguyện" được tìm thấy trong thành của các cơ quan và cấu trúc như thực quản, dạ dày, ruột, phế quản, tử cung, niệu đạo, bàng quang, mạch máu và pili arrector trên da (trong đó nó kiểm soát sự cương cứng của lông trên cơ thể). Không giống như cơ xương, cơ trơn không chịu sự kiểm soát có ý thức.
 Cơ tim (myocardium), cũng là một "cơ không tự nguyện" nhưng có cấu trúc giống cơ xương hơn và chỉ được tìm thấy ở tim.

Cơ tim và cơ xương "có vân" ở chỗ chúng chứa các sarcomeres được đóng gói thành các bó sắp xếp đều đặn; các myofibrils của tế bào cơ trơn không được sắp xếp thành các sarcome và do đó không có vân. Trong khi các sarcome ở cơ xương được sắp xếp thành các bó đều đặn, song song, các sarcome cơ tim kết nối theo các góc phân nhánh, không đều (được gọi là các đĩa xen kẽ). Cơ vân co lại và thư giãn trong các đợt ngắn, cường độ mạnh, trong khi cơ trơn duy trì các cơn co kéo dài hơn hoặc thậm chí gần như vĩnh viễn.

Các loại sợi cơ xương
Các sợi cơ nhúng trong cơ xương được phân loại tương đối thành nhiều loại do các đặc tính hình thái và sinh lý của chúng. Với một số loại đặc tính nhất định, sợi cơ được phân loại là co giật chậm (lực thấp, sợi mệt mỏi chậm), co giật nhanh (lực cao, sợi nhanh chóng mệt mỏi), hoặc nằm ở giữa hai loại đó (tức là sợi trung gian). Một số đặc tính hình thái và sinh lý xác định được sử dụng để phân loại sợi cơ bao gồm: số lượng ti thể chứa trong sợi, số lượng glycolytic, lipid và các enzym hô hấp tế bào khác, đặc điểm dải M và Z, nguồn năng lượng (tức là glycogen hoặc chất béo), màu sắc mô học, tốc độ và thời gian co lại. Lưu ý rằng không có quy trình tiêu chuẩn để phân loại các loại sợi cơ. Các đặc tính được chọn để phân loại phụ thuộc vào từng loại cơ cụ thể. Ví dụ, các đặc tính dùng để phân biệt sợi cơ nhanh, trung gian và chậm có thể khác nhau đối với cơ bay và nhảy của động vật không xương sống.  Để làm phức tạp thêm sơ đồ phân loại này, hàm lượng ti thể và các đặc tính hình thái khác trong sợi cơ có thể thay đổi theo tập thể dục và tuổi tác.

Các loại sợi cơ xương có xương sống

 Loại I, co giật chậm, hay cơ "đỏ", dày đặc các mao mạch và giàu ti thể và myoglobin, tạo cho mô cơ có màu đỏ đặc trưng. Nó có thể mang nhiều oxy hơn và duy trì hoạt động hiếu khí bằng cách sử dụng chất béo hoặc carbohydrate làm nhiên liệu.  Các sợi co giật chậm co lại trong thời gian dài nhưng ít lực.
 Loại II, cơ co giật nhanh, có ba loại phụ chính (IIa, IIx hoặc IIb) khác nhau về cả tốc độ co và lực tạo ra.  Các sợi co giật nhanh co lại một cách nhanh chóng và mạnh mẽ nhưng mệt mỏi rất nhanh, chỉ duy trì được những đợt hoạt động kỵ khí ngắn trước khi sự co cơ trở nên đau đớn. Chúng đóng góp nhiều nhất vào sức mạnh cơ bắp và có khả năng tăng khối lượng lớn hơn. Loại IIA sợi là những sợi cơ bắp thịt trắng. Những sợi này có lượng máu chảy ít hơn, có độ chịu mệt mỏi vừa phải để mệt mỏi và có thể xử lý một lượng công việc vừa phải. Chúng cần glycogen làm nhiên liệu và tham gia vào hầu hết các loại hoạt động thể chất như bóng rổ, bóng chày và bóng đá. Loại IIb (hay còn gọi là IIx) là kỵ khí, glycolytic, cơ "trắng" có nghĩa là ít nhất dày đặc trong ty lạp thể và myoglobin. Ở động vật nhỏ (ví dụ, loài gặm nhấm), đây là loại cơ nhanh chính, có màu nhạt hơn nhưng không bằng loại IIa. Loại IIb thậm chí còn nhanh hơn và mạnh hơn loại IIa, được sử dụng cho các hoạt động trong thời gian rất ngắn đòi hỏi sức mạnh đáng kể. Nhưng hoạt động kém hiệu quả hơn, mệt mỏi rất nhanh. Chúng còn được biết đến dưới tên gọi "cơ lười" bởi nó khá phổ biến ở những người lười vận động. Những người này khi cần cũng có thể chạy nhanh hoặc nâng vật gì đó trong trường hợp khẩn cấp. Đây là lúc những sợi "cơ lười" có ích. Chúng hoạt động hiệu quả về mặt trao đổi chất khi nghỉ ngơi nhưng vẫn cho phép bạn phản ứng với kích thích nếu cần thiết. Nếu bạn tập luyện kháng lực hoặc tập sức bền, dù chỉ một chút, loại IIb (fast-twitch glycolytic) sẽ bị oxy hóa trở thành sợi IIa (fast-twitch oxidative glycolytic). Trong khoảng thời gian không hoạt động, chúng hoàn nguyên trở lại IIb.

Mật độ mô cơ xương của động vật có vú là khoảng 1,06 kg / lít.  Điều này có thể được tương phản với mật độ của mô mỡ (chất béo), là 0,9196 kg / lít.  Điều này làm cho mô cơ dày đặc hơn mô mỡ khoảng 15%.

Vi giải phẫu

Cơ xương được bao bọc bởi một lớp mô liên kết cứng được gọi là epimysium. Epimysium cố định mô cơ vào các gân ở mỗi đầu, ở đó epimysium trở nên dày hơn và có dạng keo. Nó cũng bảo vệ cơ bắp khỏi ma sát với các cơ và xương khác. Trong epimysium có nhiều bó được gọi là fascicles, mỗi bó chứa 10 đến 100 sợi cơ trở lên được bao bọc chung bởi một perimysium. Bên cạnh việc bao quanh mỗi lớp màng, màng bụng là đường dẫn cho các dây thần kinh và dòng máu trong cơ. Các sợi cơ giống như sợi chỉ là các tế bào cơ riêng lẻ (tế bào cơ), và mỗi tế bào được bao bọc trong lớp nội mạc của sợi collagen. Như vậy, tổng thể cơ bao gồm các sợi (tế bào) được bó lại thành các bó, chúng được nhóm lại với nhau để tạo thành cơ. Ở mỗi cấp độ bó, một màng collagenous bao quanh bó và những màng này hỗ trợ chức năng của cơ bằng cách chống lại sự kéo căng thụ động của mô và bằng cách phân phối lực tác dụng lên cơ.  Nằm rải rác khắp các cơ là các trục cơ cung cấp thông tin phản hồi cảm giác cho hệ thần kinh trung ương. (Cấu trúc nhóm này tương tự như tổ chức của dây thần kinh sử dụng epineurium, perineurium và endoneurium).

Cấu trúc bó-trong-bó tương tự này được tái tạo trong các tế bào cơ. Trong các tế bào của cơ là các myofibrils, bản thân chúng là các bó sợi protein. Thuật ngữ "myofibril" không nên nhầm lẫn với "myofiber", đây chỉ đơn giản là một tên gọi khác của tế bào cơ. Myofibrils là những sợi phức tạp của một số loại sợi protein được tổ chức với nhau thành các đơn vị lặp lại được gọi là sarcomeres. Sự xuất hiện vân của cả cơ xương và cơ tim là kết quả của mô hình thường xuyên của các sarcomeres trong tế bào của chúng. Mặc dù cả hai loại cơ này đều chứa sarcomeres, các sợi trong cơ tim thường được phân nhánh để tạo thành một mạng lưới. Các sợi cơ tim được kết nối với nhau bằng các đĩa xen kẽ,  tạo cho mô đó hình dạng của một hợp bào.

Các sợi trong sarcomere bao gồm actin và myosin.

Tổng giải phẫu

Giải phẫu tổng thể của cơ là chỉ số quan trọng nhất về vai trò của nó đối với cơ thể. Có một sự khác biệt quan trọng được thấy giữa cơ pennate và các cơ khác. Trong hầu hết các cơ, tất cả các sợi được định hướng theo cùng một hướng, chạy trên một đường thẳng từ điểm gốc đến điểm chèn. Tuy nhiên, trong cơ pennate, các sợi riêng lẻ được định hướng theo một góc so với đường hoạt động, gắn với điểm gốc và gân chèn ở mỗi đầu. Bởi vì các sợi co đang kéo theo một góc so với hoạt động tổng thể của cơ, sự thay đổi về chiều dài nhỏ hơn, nhưng cùng hướng này cho phép tạo ra nhiều sợi hơn (do đó nhiều lực hơn) trong một cơ có kích thước nhất định. Cơ pennate thường được tìm thấy ở nơi thay đổi chiều dài của chúng ít quan trọng hơn lực tối đa, chẳng hạn như cơ đùi trực tràng.

Cơ xương được sắp xếp thành các cơ rời rạc, một ví dụ của nó là cơ nhị đầu (bắp tay). Lớp biểu bì cứng, dạng sợi của cơ xương được kết nối và liên tục với các gân. Đến lượt mình, các gân kết nối với lớp màng xương bao quanh xương, cho phép truyền lực từ cơ đến khung xương. Cùng với nhau, các lớp sợi này, cùng với gân và dây chằng, tạo thành lớp đệm sâu của cơ thể.

Hệ cơ

Hệ thống cơ bao gồm tất cả các cơ có trong một cơ thể duy nhất. Có khoảng 650 cơ xương trong cơ thể con người,  nhưng rất khó xác định một con số chính xác. Khó khăn một phần nằm ở chỗ, các nguồn khác nhau nhóm các cơ khác nhau và một phần ở chỗ một số cơ, chẳng hạn như palmaris longus, không phải lúc nào cũng xuất hiện.

Cơ trượt là một đoạn cơ dài hẹp có tác dụng nâng cơ lớn hơn hoặc các cơ lớn hơn.

Hệ thống cơ là một thành phần của hệ thống cơ xương, không chỉ bao gồm cơ mà còn cả xương, khớp, gân và các cấu trúc khác cho phép vận động.

Phát triển

Tất cả các cơ đều có nguồn gốc từ trung bì paraxial. Trung bì bán nguyệt được chia dọc theo chiều dài của phôi thành các đốt sống, tương ứng với sự phân đoạn của cơ thể (rõ ràng nhất là ở cột sống.  Mỗi somite có 3 bộ phận, sclerotome (hình thành đốt sống), dermatome (hình thành da) và myotome (hình thành cơ). Myotome được chia thành hai phần, epimere và hypomere, tương ứng tạo thành cơ đỉnh và cơ dưới trục. Các chỉ cơ bắp epaxial ở người là spinae người dựng và cơ bắp intervertebral nhỏ, và được phân bố bởi các Rami lưng của dây thần kinh cột sống. Tất cả các cơ khác, bao gồm cả các cơ của các chi đều nằm dưới trục, và bị trơ bởi nhánh bụng của các dây thần kinh cột sống.

Trong quá trình phát triển, các nguyên bào cơ (tế bào tiền thân của cơ) hoặc vẫn ở trong mô đệm để tạo thành cơ liên kết với cột sống hoặc di chuyển ra ngoài cơ thể để tạo thành tất cả các cơ khác. Sự di cư của myoblast diễn ra trước sự hình thành của các khung mô liên kết, thường được hình thành từ trung bì tấm bên soma. Myoblasts theo các tín hiệu hóa học đến các vị trí thích hợp, nơi chúng hợp nhất thành các tế bào cơ xương kéo dài.

Sinh lý học

Sự co lại
Ba loại cơ (cơ xương, cơ tim và cơ trơn) có sự khác biệt đáng kể. Tuy nhiên, cả ba đều sử dụng chuyển động của actin chống lại myosin để tạo ra sự co lại. Trong cơ xương, sự co lại được kích thích bởi các xung điện truyền từ các dây thần kinh, đặc biệt là các motoneurons (dây thần kinh vận động). Các cơn co thắt cơ tim và cơ trơn được kích thích bởi các tế bào tạo nhịp tim bên trong thường xuyên co bóp và truyền các cơn co thắt đến các tế bào cơ khác mà chúng tiếp xúc. Tất cả các cơ xương và nhiều cơ trơn co bóp đều được tạo điều kiện thuận lợi bởi chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine

Hành động mà cơ tạo ra được xác định bởi điểm gốc và vị trí chèn. Diện tích mặt cắt ngang của cơ (chứ không phải thể tích hoặc chiều dài) xác định lực mà nó có thể tạo ra bằng cách xác định số lượng "sarcomeres" có thể hoạt động song song. Mỗi cơ xương chứa các đơn vị dài được gọi là myofibrils, và mỗi myofibril là một chuỗi các sarcomeres. Vì sự co thắt xảy ra đồng thời đối với tất cả các sarcome được kết nối trong tế bào cơ, các chuỗi sarcome này ngắn lại với nhau, do đó làm ngắn sợi cơ, dẫn đến thay đổi chiều dài tổng thể. Lực tác dụng lên môi trường bên ngoài được xác định bởi cơ học đòn bẩy, cụ thể là tỷ lệ giữa đòn bẩy trong và đòn bẩy ngoài. Ví dụ: di chuyển điểm chèn của bắp tay ra xa hơn trên bán kính (xa khớp xoay hơn) sẽ làm tăng lực tạo ra trong quá trình uốn (và kết quả là trọng lượng tối đa được nâng trong chuyển động này), nhưng giảm tối đa tốc độ uốn. Di chuyển điểm chèn đến gần (gần khớp quay) sẽ làm giảm lực nhưng tăng vận tốc. Điều này có thể dễ dàng nhận thấy nhất bằng cách so sánh chi của chuột chũi với con ngựa — trước đây, điểm chèn được đặt để tối đa hóa lực (để đào), trong khi ở sau, điểm chèn được đặt để tối đa hóa tốc độ (để chạy).

Kiểm soát thần kinh

Các chân ly tâm của hệ thần kinh ngoại vi có trách nhiệm truyền đạt mệnh lệnh cho cơ bắp và các tuyến, và cuối cùng chịu trách nhiệm về chuyển động tự nguyện. Các dây thần kinh vận động các cơ để phản ứng với các tín hiệu tự nguyện và tự chủ (không tự nguyện) từ não. Các cơ sâu, cơ bề ngoài, cơ mặt và cơ bên trong đều tương ứng với các vùng chuyên dụng trong vỏ não vận động chính của não, trực tiếp trước vỏ trung tâm, nơi phân chia thùy trán và thùy đỉnh.

Ngoài ra, các cơ phản ứng với các kích thích thần kinh theo phản xạ không phải lúc nào cũng gửi tín hiệu đến não. Trong trường hợp này, tín hiệu từ sợi hướng tâm không đến não, nhưng tạo ra chuyển động phản xạ bằng các kết nối trực tiếp với các dây thần kinh hướng tâm ở cột sống. Tuy nhiên, phần lớn các hoạt động của cơ là theo chủ đề và là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các vùng khác nhau của não.

Các dây thần kinh điều khiển cơ xương ở động vật có vú tương ứng với các nhóm tế bào thần kinh dọc theo vỏ vận động sơ cấp của vỏ não. Các lệnh được chuyển qua hạch nền và được sửa đổi bởi đầu vào từ tiểu não trước khi được chuyển tiếp qua đường kim tự tháp đến tủy sống và từ đó đến tấm cuối vận động ở cơ. Trên đường đi, phản hồi, chẳng hạn như phản hồi của hệ thống ngoại tháp đóng góp tín hiệu để ảnh hưởng đến phản ứng và trương lực cơ.

Các cơ sâu hơn như những cơ liên quan đến tư thế thường được kiểm soát từ các nhân trong thân não và hạch nền.

Cảm nhận trạng thái
Trong cơ xương, các trục cơ truyền thông tin về mức độ dài và căng của cơ tới hệ thần kinh trung ương để hỗ trợ duy trì tư thế và vị trí khớp. Ý thức về vị trí của cơ thể chúng ta trong không gian được gọi là proprioception, nhận thức về nhận thức cơ thể, nhận thức "vô thức" về vị trí của các vùng khác nhau trên cơ thể tại một thời điểm. Một số khu vực trong não phối hợp chuyển động và vị trí với thông tin phản hồi thu được từ sự khởi đầu. Tiểu não và nhân đỏ nói riêng liên tục lấy mẫu vị trí chống lại chuyển động và thực hiện các chỉnh sửa nhỏ để đảm bảo chuyển động trơn tru.

Tiêu thụ năng lượng

Hoạt động của cơ bắp chiếm nhiều năng lượng tiêu hao của cơ thể. Tất cả các tế bào cơ đều tạo ra các phân tử adenosine triphosphate (ATP) được sử dụng để cung cấp năng lượng cho chuyển động của các đầu myosin. Cơ bắp có một kho năng lượng ngắn hạn dưới dạng creatine phosphate, được tạo ra từ ATP và có thể tái tạo ATP khi cần thiết với creatine kinase. Cơ bắp cũng giữ một dạng dự trữ của glucose dưới dạng glycogen. Glycogen có thể nhanh chóng được chuyển đổi thành glucose khi cần năng lượng để duy trì các cơn co thắt mạnh mẽ. Trong cơ xương tự nguyện, phân tử glucose có thể được chuyển hóa kỵ khí trong một quá trình được gọi là đường phân tạo ra hai ATP và hai phân tử axit lactic trong quá trình này (lưu ý rằng trong điều kiện hiếu khí, lactate không được hình thành; thay vào đó pyruvate được hình thành và truyền qua chu trình axit xitric). Các tế bào cơ cũng chứa các giọt chất béo, được sử dụng để tạo năng lượng trong quá trình tập thể dục nhịp điệu. Các hệ thống năng lượng hiếu khí mất nhiều thời gian hơn để tạo ra ATP và đạt hiệu suất cao nhất, và đòi hỏi nhiều bước sinh hóa hơn, nhưng tạo ra nhiều ATP hơn đáng kể so với quá trình đường phân kỵ khí. Mặt khác, cơ tim có thể dễ dàng tiêu thụ bất kỳ chất dinh dưỡng đa lượng nào trong số ba chất dinh dưỡng đa lượng (protein, glucose và chất béo) mà không cần thời gian 'khởi động' và luôn chiết xuất năng suất ATP tối đa từ bất kỳ phân tử nào liên quan. Tim, gan và các tế bào hồng cầu cũng sẽ tiêu thụ axit lactic do cơ xương sản xuất và đào thải ra ngoài khi vận động.

Khi nghỉ ngơi, cơ xương tiêu thụ 54,4 kJ / kg (13.0 kcal / kg) mỗi ngày. Con số này lớn hơn mô mỡ (chất béo) ở mức 18,8 kJ / kg (4,5 kcal / kg), và xương là 9,6 kJ / kg (2,3 kcal / kg).

Hiệu quả
Hiệu quả của cơ bắp của con người đã được đo lường (trong bối cảnh chèo thuyền và đạp xe) ở mức 18% đến 26%. Hiệu suất được định nghĩa là tỷ lệ giữa sản lượng công việc cơ học trên tổng chi phí trao đổi chất, có thể được tính toán từ mức tiêu thụ oxy. Hiệu suất thấp này là kết quả của khoảng 40% hiệu suất tạo ATP từ năng lượng thực phẩm, tổn thất trong chuyển đổi năng lượng từ ATP thành công cơ học bên trong cơ và tổn thất cơ học bên trong cơ thể. Hai tổn thất sau phụ thuộc vào loại bài tập và loại sợi cơ được sử dụng (co giật nhanh hay co giật chậm). Đối với hiệu suất tổng thể là 20 phần trăm, một watt công suất cơ học tương đương với 4,3 kcal mỗi giờ. Ví dụ: một nhà sản xuất thiết bị chèo thuyền hiệu chỉnh công cụ kế chèo để đếm lượng calo bị đốt cháy bằng bốn lần công cơ học thực tế, cộng với 300 kcal mỗi giờ,  điều này tương đương với hiệu suất khoảng 20% ở công suất cơ học 250 watt. Sản lượng năng lượng cơ học của sự co cơ theo chu kỳ có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm thời gian kích hoạt, quỹ đạo căng cơ và tốc độ tăng & giảm lực. Chúng có thể được tổng hợp bằng thực nghiệm bằng cách sử dụng phân tích vòng lặp công việc.

Sức mạnh
Cơ bắp là kết quả của ba yếu tố chồng lên nhau: sức mạnh sinh lý (kích thước cơ, diện tích mặt cắt ngang, khả năng bắt chéo có sẵn, phản ứng khi luyện tập), sức mạnh thần kinh (mức độ mạnh hay yếu là tín hiệu báo cho cơ co lại) và sức mạnh cơ học (góc lực của cơ trên đòn bẩy, chiều dài cánh tay đòn, khả năng của khớp).

Sức mạnh sinh lý
Cơ của động vật có xương sống thường tạo ra lực khoảng 25–33 N (5,6–7,4 lbf) trên một cm vuông của diện tích mặt cắt ngang của cơ khi nằm ngang và ở chiều dài tối ưu. Một số cơ của động vật không xương sống, chẳng hạn như ở càng cua, có sarcomeres dài hơn nhiều so với động vật có xương sống, dẫn đến nhiều vị trí hơn để liên kết actin và myosin và do đó lực lớn hơn nhiều trên mỗi cm vuông với chi phí là tốc độ chậm hơn nhiều. Lực tạo ra bởi một cơn co thắt có thể được đo không xâm lấn bằng cách sử dụng máy đo cơ học hoặc máy đo phonomyography, được đo in vivo bằng cách sử dụng sức căng của gân (nếu có gân nổi) hoặc được đo trực tiếp bằng các phương pháp xâm lấn hơn.

Sức mạnh của bất kỳ cơ nhất định nào, về lực tác động lên khung xương, phụ thuộc vào chiều dài, tốc độ rút ngắn, diện tích mặt cắt ngang, pennation, chiều dài sarcomere, đồng dạng myosin và kích hoạt thần kinh của các đơn vị vận động. Sự giảm đáng kể sức mạnh cơ bắp có thể chỉ ra bệnh lý tiềm ẩn, với biểu đồ ở bên phải được sử dụng làm hướng dẫn.

Cơ mạnh nhất ở người
Vì ba yếu tố ảnh hưởng đến sức mạnh cơ bắp đồng thời và các cơ không bao giờ hoạt động riêng lẻ, nên thật sai lầm khi so sánh sức mạnh của các cơ riêng lẻ và nói rằng cơ nào là "mạnh nhất". Nhưng dưới đây là một số cơ có sức mạnh đáng chú ý vì những lý do khác nhau.

 Theo cách nói thông thường, "sức mạnh" cơ bắp thường đề cập đến khả năng tác động một lực lên một vật thể bên ngoài — ví dụ, nâng một vật nặng. Theo định nghĩa này, masseter hoặc cơ hàm là mạnh nhất. Sách kỷ lục Guinness năm 1992 ghi lại thành tích của lực cắn là 4,337 N (975 lbf) trong 2 giây. Điều khác biệt của máy masseter không phải là bất cứ điều gì đặc biệt về bản thân cơ mà là lợi thế của nó khi hoạt động với cánh tay đòn ngắn hơn nhiều so với các cơ khác.
 Nếu "sức mạnh" đề cập đến lực do chính cơ tác động, ví dụ, lên vị trí mà nó chèn vào xương, thì cơ mạnh nhất là cơ có diện tích mặt cắt ngang lớn nhất. Điều này là do sức căng của từng sợi cơ xương không thay đổi nhiều. Mỗi sợi có thể tác dụng một lực theo bậc 0,3 micronewton. Theo định nghĩa này, cơ mạnh nhất của cơ thể thường được cho là cơ tứ đầu đùi hoặc cơ mông tối đa.
 Bởi vì sức mạnh của cơ được xác định bởi diện tích mặt cắt ngang, cơ ngắn hơn sẽ mạnh hơn "cân đối với pound" (tức là theo trọng lượng) so với cơ dài hơn có cùng diện tích. Lớp myometrial của tử cung có thể là cơ mạnh nhất theo trọng lượng của cơ thể phụ nữ. Vào thời điểm sinh nở, toàn bộ tử cung của con người nặng khoảng 1,1 kg (40 oz). Trong quá trình sinh nở, tử cung tạo lực từ 100 đến 400 N (25 đến 100 lbf) hướng xuống sau mỗi lần co thắt.
 Các cơ bên ngoài của mắt rõ ràng là lớn và khỏe liên quan đến kích thước nhỏ và trọng lượng của nhãn cầu. Người ta thường nói rằng chúng là "cơ bắp khỏe nhất cho công việc chúng phải làm" và đôi khi được khẳng định là "mạnh hơn gấp 100 lần so với mức chúng cần." Tuy nhiên, các chuyển động của mắt (đặc biệt là các chuyển động của mắt được sử dụng để quét và đọc trên khuôn mặt) đòi hỏi các chuyển động tốc độ cao và các cơ mắt được vận động hàng đêm trong giấc ngủ mắt chuyển động nhanh.
 Tuyên bố "lưỡi là cơ khỏe nhất trong cơ thể" xuất hiện thường xuyên trong danh sách các sự thật đáng ngạc nhiên, nhưng rất khó để tìm ra định nghĩa nào về "sức mạnh" có thể làm cho câu nói này đúng. Lưu ý rằng lưỡi bao gồm tám cơ chứ không phải một.
 Trái tim được khẳng định là cơ thực hiện khối lượng lớn nhất các hoạt động thể chất trong suốt cuộc đời. Ước tính sản lượng điện của tim người nằm trong khoảng từ 1 đến 5 watt. Đây là ít hơn nhiều so với sản lượng điện tối đa của các cơ khác; ví dụ, cơ tứ đầu có thể tạo ra hơn 100 watt, nhưng chỉ trong vài phút. Trái tim hoạt động liên tục trong suốt cuộc đời không ngừng nghỉ, và do đó, "làm việc" nhiều hơn các cơ khác. Công suất một watt liên tục trong tám mươi năm sẽ tạo ra tổng sản lượng công việc là hai gigajoules rưỡi.

Tham khảo

 Cấu tạo cơ bắp - Loại cơ IIa và IIb(hoặc IIx)

Mô mềm
Mô


title: Ctenaulis

text:
Ctenaulis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Larentiinae


title: Lasioglossum aspasia

text:
Lasioglossum aspasia là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1879


title: 7238 Kobori

text:
7238 Kobori (1989 OA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 7 năm 1989 bởi Y. Mizuno và T. Furuta ở Kani.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7238 Kobori

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Perizoma

text:
Perizoma là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Bao gồm các loài:
 Perizoma affinitata (Stephens, 1831) – Rivulet
 Perizoma albulata – Grass Rivulet
 Perizoma alchemillata – Small Rivulet
 Perizoma bifaciata (Haworth, 1809) – Barred Rivulet
 Perizoma blandiata (Denis & Schiffermüller, 1775) – Pretty Pinion
 Perizoma didymata (Linnaeus, 1758) – Twin-spot Carpet
 Perizoma flavofasciata – Sandy Carpet
 Perizoma hydrata (Treitschke, 1829)
 Perizoma minorata (Treitschke, 1828)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Perizomini


title: Gonomyia fuscohalterata

text:
Gonomyia fuscohalterata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Soriso

text:
Soriso là một đô thị ở tỉnh Novara ở vùng Piedmont của Ý, tọa lạc cách 90 km về phía đông bắc của Torino and about 35 km về phía tây bắc của Novara. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 746 người và diện tích là 6,3 km².

Soriso giáp các đô thị: Gargallo, Gozzano, Pogno, và Valduggia.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Novara
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Bidessus complicatus

text:
Bidessus complicatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Bidessus


title: Cogollos

text:
Cogollos là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 348 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Ivory

text:
Ivory là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Salins-les-Bains. Tọa độ địa lý của xã là 46° 54' vĩ độ bắc, 05° 51' kinh độ đông. Ivory nằm trên độ cao trung bình là 605 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 544 mét và điểm cao nhất là 632 mét. Xã có diện tích 9.13 km², dân số vào thời điểm 2006 là 86 người; mật độ dân số là 9 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ của Ivory được xây dựng trong thế kỉ thứ 16.

Tham khảo

Xã của Jura