title: Lech Wałęsa

text:
Lech Wałęsa  (; sinh ngày 29 tháng 9 năm 1943) là một chính trị gia Ba Lan, một nhà hoạt động công đoàn và người hoạt động cho nhân quyền. Ông là người đồng sáng lập tổ chức Công đoàn Đoàn Kết (Solidarność), một công đoàn độc lập đầu tiên trong khối các nước cộng sản Đông Âu. Ông đã đoạt giải Nobel Hòa bình năm 1983, và làm tổng thống Ba Lan từ năm 1990 tới năm 1995.

Tiểu sử
Wałęsa sinh tại Popowo, Ba Lan, ngày 29.9.1943, con của một thợ mộc. Ông học trường tiểu học và trường dạy nghề, sau đó vào làm việc trong xưởng đóng tàu Lenin ở Gdańsk (Stocznia Gdańska im. Lenina, nay là Stocznia Gdańska) như một kỹ thuật viên ngành điện, năm 1970. Năm 1969 ông kết hôn với Danuta Gołoś và cặp vợ chồng này có tám người con. Con trai của ông - Jarosław Wałęsa - là nghị sĩ trong Hạ nghị viện Ba Lan (Sejm). Lech Wałęsa là một người Công giáo sùng đạo, đã từng nói là "đức tin của ông đã luôn luôn giúp ông trong những lúc khó khăn khi hoạt động trong Công đoàn Đoàn Kết".

Công đoàn Đoàn Kết
Ông là thành viên của ủy ban tổ chức đình công phản đối tại xưởng đóng tàu Gdańsk năm 1970.

Năm 1976, Wałęsa bị sa thải khỏi xưởng đóng tàu này.

Tháng 6 năm 1978 ông gia nhập phong trào "Công đoàn Tự do miền Duyên hải" (Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża), một tổ chức bí mật bất hợp pháp do Bogdan Borusewicz, Andrzej Gwiazda, Krzysztof Wyszkowski, Lech Kaczyński, Anna Walentynowicz, Antoni Sokołowski, và một số người khác thành lập.

Ngày 14.8.1980, sau khi bắt đầu một cuộc đình công ở "Xưởng đóng tàu Lenin" tại Gdańsk, Wałęsa trở thành người lãnh đạo cuộc đình công này. Sau đó có các cuộc đình công tương tự tiếp theo cách tự phát, trước ở Gdańsk, sau lan ra khắp Ba Lan.

Tháng 9 cùng năm, chính phủ cộng sản Ba Lan ký một thỏa thuận với Ban điều hành phối hợp các cuộc đình công, cho phép việc tổ chức (đình công) hợp pháp, nhưng không do các công đoàn tự do hiện thời tổ chức. Ban điều hành phối hợp các cuộc đình công đã tự hợp pháp hóa vào Ủy ban phối hợp quốc gia của Công đoàn Đoàn kết (Solidarność) và Wałęsa được chọn làm chủ tịch Ủy ban này.

Wałęsa giữ chức vụ này tới ngày 13.12.1981 thì bị bắt. Tướng Wojciech Jaruzelski tuyên bố tình trạng thiết quân luật cùng ngày đó. Wałęsa bị bắt giam 11 tháng ở miền đông nam Ba Lan, gần biên giới Liên bang Xô Viết cho tới ngày 14.11.1982.

Năm 1983, ông xin trở lại xưởng đóng tàu Gdańsk như một thợ điện bình thường. Trong năm này, Wałęsa được thưởng giải Nobel Hòa bình. Ông không thể tự mình tới Na Uy nhận giải vì sợ chính phủ Ba Lan sẽ không cho ông trở về nước, do đó bà vợ Danuta Wałęsa, đã thay mặt ông để nhận giải.

Từ năm 1987 tới năm 1990 Wałęsa tổ chức và lãnh đạo "Ban chấp hành lâm thời Công đoàn Đoàn Kết", một cơ quan nửa bất hợp pháp. Năm 1988 Wałęsa tổ chức cuộc đình công ở xưởng đóng tàu Gdańsk, chỉ yêu cầu tái hợp pháp hóa "Công đoàn Đoàn Kết". Sau 80 ngày, chính phủ đồng ý thương lượng trong tháng 9. Wałęsa là nhà lãnh đạo không chính thức của bên không thuộc chính phủ trong cuộc đàm phán này. Rốt cuộc, chính phủ ký một thỏa hiệp tái thành lập Công đoàn Đoàn Kết và tổ chức cuộc bầu cử Nghị viện Ba Lan cách "nửa tự do" (half-free).

Năm 1989, Wałęsa tổ chức và lãnh đạo "Ban quyền công dân của Chủ tịch Công đoàn Đoàn Kết" (Citizenship Committee of the Chairman of Solidarity Trade Union). Về mặt chính thức, đó chỉ là một cơ quan cố vấn, nhưng về thực tế, đó là một loại đảng chính trị, đã thắng trong cuộc bầu cử năm 1989 (phe đối lập đoạt mọi ghế ở Hạ viện (Sejm) dành cho bầu tự do và hầu hết (chỉ trừ 1 ghế) ở thượng viện; theo các thỏa thuận của Hội nghị bàn tròn Ba Lan, chỉ các đảng viên của đảng Cộng sản và các đồng minh của họ mới có thể chiếm 64% số ghế còn lại của Hạ viện.

Trong khi về mặt kỹ thuật, chính Chủ tịch Công đoàn Đoàn Kết thời bấy giờ, Wałęsa đã đóng vai trò then chốt trong chính trị Ba Lan. Vào cuối năm 1989, ông đã thuyết phục các nhà lãnh đạo từ các đảng đồng minh cũ của cộng sản để lập một chính phủ liên hiệp không cộng sản, một chính phủ không cộng sản đầu tiên trong khối Cộng sản chịu ảnh hưởng của Liên Xô. Sau thỏa hiệp này, nghị viện chọn Tadeusz Mazowiecki làm thủ tướng. Ba Lan, dù vẫn là một nước cộng sản trên lý thuyết, đã bắt đầu thay đổi nền kinh tế của mình sang nền kinh tế thị trường.

Wałęsa là công dân ngoại quốc duy nhất với tư cách tư nhân, đã đọc diễn văn trong cuộc họp lưỡng viện của Quốc hội Hoa Kỳ ngày 15.11.1989 . Ông cũng là người đầu tiên nhận Huy chương Tự do Philadelphia (Hoa Kỳ) ngày 4.7.1989 ở Philadelphia, Pennsylvania. Trong diễn văn nhận huy chương, ông nói: "Tự do không chỉ là một quyền, nhưng cũng là trách nhiệm và bổn phận chung của chúng ta."

Các tài liệu được đưa ra ánh sáng vào tháng 6 năm 2008 cho rằng Wałęsa đã là một cộng tác viên của Służba Bezpieczeństwa, công an mật vụ cộng sản (tajny współpracownik) với bí danh "Bolek", trước khi thành lập Công đoàn Đoàn Kết. Ông đã phủ nhận các lời cáo buộc đó và các lời đồn đại là vô căn cứ. Ngày 11.8.2000, tòa Thượng thẩm Warsaw, V Wydział Lustracyjny, đã tuyên bố rằng Chính sách hạn chế các người cộng sản tham dự chính quyền của Wałęsa (Lustration) là đúng, nghĩa là ông không hề cộng tác với chế độ cộng sản.

Chức tổng thống và sau đó
Ngày 9.12.1990, Wałęsa thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Ba Lan năm 1990 và trở thành tổng thống trong một nhiệm kỳ 5 năm. Trong nhiệm kỳ tổng thống này, ông đã khởi đầu cái gọi là "war at the top" (chiến tranh ở cấp cao), trên thực tế là sự thay đổi chính phủ hàng năm. Cách hành xử chức vụ tổng thống của ông đã bị đa số các đảng chính trị chỉ trích, và ông bị mất sự ủng hộ ban đầu của đa số quần chúng vào cuối năm 1995. Sau sự suy vi của nội các Jan Olszewski vào tháng 6 năm 1992, và tiếp theo sự tiết lộ một danh sách các người cộng tác bí mật (với cộng sản) do bộ trưởng Bộ Nội vụ Ba Lan Antoni Macierewicz đưa ra, Lech Wałęsa được cho là có liên quan tới việc truy tố bất hợp pháp và việc làm tan rã các đảng bảo thủ cùng các đảng cánh hữu độc lập của Ba Lan (gọi là Instruction UOP nr 0015/92 = Chỉ thị UOP số 0015/92).

Wałęsa đã thất cử trong cuộc bầu cử tổng thống Ba Lan năm 1995, do thua chưa tới 2% số phiếu, một lượng phiếu mà nhiều người cho rằng đáng lẽ ông có thể dễ dàng lật ngược thế cờ, nếu phát hiện sớm việc đối thủ của mình đã khai gian là có trình độc đại học – và sử dụng sự thiếu học vấn cao của Wałęsa để làm một vũ khí chính trị. Việc kêu gọi một cuộc bầu cử mới đã bị gạt bỏ.

Đầu thập niên 1990, Wałęsa đã đề nghị một "NATO-bis" như một khuôn khổ an ninh phân vùng. Khái niệm này, dù được cánh hữu cũng như các phong trào dân túy và các chính trị gia Ba Lan như Leszek Moczulski ủng hộ, được cả một chút ủng hộ từ nước ngoài như các láng giềng của Ba Lan, trong đó có vài nước (như Litva chẳng hạn) chỉ mới giành được độc lập, nhưng dễ có khuynh hướng hiểu ý niệm trên kia như là một thứ chủ nghĩa đế quốc.

Sau đó, ông cho biết là mình rút lui khỏi chính trị, tuy nhiên ông vẫn hoạt động, cố gắng để thành lập đảng chính trị riêng của mình. Năm 1997 Wałęsa ủng hộ và giúp tổ chức một đảng chính trị mới gọi là "Hành động Cử tri Đoàn kết" (Akcja Wyborcza Solidarność) và đảng này đã thắng trong cuộc bầu cử nghị viện. Tuy nhiên, sự ủng hộ của ông chỉ có ít ý nghĩa và Wałęsa chỉ giữ một cương vị rất thấp trong đảng này. Người lãnh đạo thực sự và là người tổ chức chính của đảng là nhà lãnh đạo mới của Công đoàn Đoàn Kết, Marian Krzaklewski.

Wałęsa lại ra ứng cử tổng thống trong cuộc bầu cử năm 2000, nhưng chỉ được 1% phiếu bầu. Nhiều người Ba Lan không hài lòng việc ông muốn tái chiếm quyền lực chính trị một lần nữa. Sau đó ông lại tuyên bố rút lui khỏi chính trị, và từ đây ông đi diễn thuyết về lịch sử và chính trị Trung Âu tại nhiều trường đại học nước ngoài. Dù không còn dấn thân vào chính trị, Wałęsa vẫn còn được công khai gọi là Tổng thống.

Ngày 10.5.2004, sân bay quốc tế Gdańsk đã chính thức đổi tên thành Sân bay Gdańsk Lech Wałęsa để tưởng niệm công dân Gdańsk nổi tiếng. Chữ ký của ông đã được lồng vào logo của sân bay. Một tháng sau, Wałęsa sang Mỹ, đại diện Ba Lan trong lễ tang quốc gia của tổng thống Ronald Reagan. Ngày 25.4.2007 Wałęsa đại diện chính phủ Ba Lan trong lễ tang của Boris Yeltsin, cựu tổng thống Liên bang Nga.

Năm 2001 Wałęsa được thưởng giải Pacem in Terris (giải Hòa bình trên Trái Đất), đặt theo tên tông thư năm 1963 của giáo hoàng Gioan XXIII kêu gọi mọi người thiện chí trên trái đất củng cố hoà bình giữa mọi dân tộc.

Năm 2002, Wałęsa đại diện châu Âu cầm cờ Olympic trong buổi lễ khai mạc Thế vận hội Mùa đông 2002 ở thành phố Salt Lake, cùng với tổng giám mục Desmond Tutu (châu Phi), John Glenn (châu Mỹ), Kazuyoshi Funaki (châu Á), Cathy Freeman (châu Đại Dương), Jean-Michel Cousteau (Môi trường), Jean-Claude Killy (Thể thao), và Steven Spielberg (Văn hóa).

Trong cuộc bầu cử tổng thống Ba Lan năm 2005, Wałęsa ủng hộ Donald Tusk, nói rằng Tusk là ứng cử viên tốt nhất. Đồng thời ông bày tỏ sự ủng hộ đảng Dân chủ (Democratic Party - demokraci.pl) mới lập trong cuộc ứng cử vào Nghị viện cùng năm.

Năm 2006, Wałęsa rời khỏi Công đoàn Đoàn Kết. Trong một bản tin của hãng thông tấn Associated Press, ông nói là có sự bất đồng ý về sự ủng hộ đảng "Luật và Công lý" (Law and Justice) của Công đoàn, và sự thăng quyền của Lech và Jarosław Kaczyński.

Ngày 11.10.2006 Wałęsa là diễn giả chính tại lễ phát động "International Human Solidarity Day". Ngày này, được cử hành vào 20 tháng 12, nhằm nâng cao sự nhận thức tầm quan trọng của việc đoàn kết để thúc đẩy sự phát triển quốc tế, đặc biệt là xóa bỏ tình trạng nghèo khổ. Trong Tuyên ngôn Thiên niên kỷ (Millennium Declaration), các người đứng đầu nhà nước và chính phủ đã nhận biết sự đoàn kết là một trong các "giá trị căn bản...thiết yếu cho các quan hệ quốc tế". Wałęsa đã được các thính giả vỗ tay nhiệt liệt hoan hô sau khi đọc một bài diễn văn cảm động về tác động của ngày nói trên trong tình nhân loại, và nay phong trào Công đoàn Đoàn Kết của ông đã kế tục nhận được sự ủng hộ từ nhân dân nhiều nước.

Tháng giêng năm 2007, Wałęsa nói chuyện tại diễn đàn "Towards a Global Forum on New Democracies" ở Đài Loan để ủng hộ dân chủ và hòa bình, cùng với các nhà lãnh đạo thế giới lỗi lạc khác và tổng thống Trần Thủy Biển của Đài Loan.

Ngày 30.5.2007, Wałęsa nhận danh hiệu "Người bảo vệ niềm tin" (Defensor Fide) của Hiệp hội Văn hóa Ý.

Ngày 27.2.2008 tại "Trung tâm Tim Mạch Methodist" ở Houston, Wałęsa đã được giải phẫu, luồn một ống nong (stent) vào tim để nới rộng một phần động mạch bị nghẽn và đặt một máy điều hòa nhịp tim (pacemaker).

Wałęsa xuất hiện trong một cuộc tập hợp đông ở Roma để đọc diễn văn và ủng hộ đảng Libertas trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm 2009, mô tả đảng này và người sáng lập Declan Ganley là "một lực lượng cho điều tốt trên thế giới" (a force for good in the world). Wałęsa chấp nhận được trả tiền để đọc diễn văn, nhưng yêu cầu được ủng hộ đảng Civic Platform khi bày tỏ niềm hy vọng rằng các đảng viên của đảng này sẽ được bầu vào Nghị viện châu Âu.

Wałęsa là người kiên quyết chỉ trích việc phá thai. Ông nói rằng thà từ chối làm tổng thống 20 lần, còn hơn là phải ký một đạo luật cho phép phá thai trong nước mình.

Các hoạt động khác
Wałęsa tiếp tục xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng, thường được yêu cầu bình luận về các biến cố hiện thời. Gần đây, ông cũng nói rằng mình quan tâm tới công nghệ thông tin, và thích dùng các phát triển mới trong lãnh vực này. Ông nói mình đã cài đặt vài computers của mình chung với nhau, xem chúng làm việc ra sao, và thường mang theo mình một smartphone, một palmtop và một laptop khi du hành. Đầu năm 2006, ông tiết lộ rằng mình là người sử dụng đã đăng ký của dịch vụ nhắn tin nhanh Gadu-Gadu của Ba Lan, và đã được dịch vụ này cấp một số đặc biệt - 1980. Số trước của ông là 5606334, và đã được công khai trên website của Viện Lech Wałęsa. Cuối năm đó, ông cũng cho biết mình sử dụng dịch vụ Skype, dưới tên mã lwprezydent2006.. Ngoài các phương tiện thông tin đại chúng trực tuyến, Wałęsa cũng đóng phim hư cấu về Công đoàn Đoàn kết, Người sắt (năm 1981) của đạo diễn Andrzej Wajda và đóng vai bản thân trong băng video nhạc "Man In The Mirror" của Michael Jackson. Cuối thập niên 1990 ông được hãng Gillette đề nghị trả 1.000.000 dollar Mỹ nếu cạo bộ ria đặc trưng của mình bằng dao cạo của hãng này để quảng cáo, nhưng ông đã từ chối. Nhưng vài năm sau đó, trước sự ngạc nhiên của công chúng, Wałęsa đã cạo bộ ria của mình trong thời gian ngắn 'chỉ để đùa vui'.

Trong văn hóa bình dân
 Trong phim Strike của Volker Schlöndorff, một nhân vật dựa trên Wałęsa do một nam diễn viên Ba Lan đóng Andrzej Chyra. Vai này không hề ám chỉ tới Wałęsa, chỉ đơn giản là "Leszek" (dạng từ giản đơn của Lech).
 Wałęsa đóng vai chính mình trong phim đoạt giải Cành cọ vàng Người sắt của đạo diễn Andrzej Wajda.
 Hai bài hát châm biếm của Ba Lan, "Nie wierzcie elektrykom" (Đừng tin các anh thợ điện) của Big Cyc và "Wałęsa, gdzie moje 100 000 000" (Wałęsa, 100.000.000 của tôi ở đâu [złotych]?) của Kazik Staszewski là những bài rất ăn khách ở Ba Lan trong thập niên 1990.

Bị cáo buộc cộng tác với công an mật vụ cộng sản
Từ khi chế độ cộng sản ở Ba Lan sụp đổ năm 1989 nhiều đồng nghiệp cũ và các đối thủ chính trị của ông (trong đó có Anna Walentynowicz, Andrzej Gwiazda và tổng thống Ba Lan hiện thời Lech Kaczynski) đã cáo buộc ông là người chỉ điểm bí mật của cơ quan công an mật vụ cộng sản Ba Lan - Służba Bezpieczeństwa trong đầu thập niên 1970 dưới bí danh "Bolek". Lời cáo buộc này, cùng các lời chứng và các tài liệu tương ứng đã được đưa ra trong phim tài liệu Nocna zmiana và Plusy dodatnie, plusy ujemne. Ba quyển sách về vụ này đã được xuất bản: Sprawa Lecha Wałęsy (2008), Lech Wałęsa. Idea i historia (2009) và SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii (2008).

Quyển chót, do các sử gia của "Viện quốc gia tưởng nhớ" (Institute of National Remembrance, IPN) viết, Sławomir Cenckiewicz và Piotr Gontarczyk, lấy tài liệu thực từ các phương tiện thông tin đại chúng, đã gây ra một cuộc tranh luận nóng bỏng khắp nước. Sách gồm các tài liệu cũng như các lời khai của các nhân chứng và chú trọng vào lịch sử của các tài liệu đã biến mất khỏi hồ sơ UB lưu trữ của Wałęsa trong đầu thập niên 1990, và Wałęsa đã 2 lần xem chúng trong thời gian làm tổng thống. Theo các tác giả trên, sau khi Wałęsa trả lại các hồ sơ (nói trên), thì thiếu mất vài tài liệu. Wałęsa xác nhận có xem các tài liệu trên, nhưng phủ nhận việc lấy chúng. Sách này được coi là gây tranh cãi rất nhiều. Một số  sử gia đã chỉ trích sách này dựa trên cơ sở là bằng chứng đưa ra không rõ ràng. Một số người khác cáo buộc sách đó đã bôi nhọ danh tiếng của một anh hùng.

Giận điên lên về việc tái xuất hiện các lời cáo buộc, trong tháng 3/2009 Wałęsa loan báo sẽ không tham dự các buổi lễ tưởng niệm 20 năm ngày chủ nghĩa cộng sản sụp đổ (ở Ba Lan), và nếu các lời cáo buộc vẫn tiếp tục, thì trước hết ông sẽ trả lại mọi huân chương và sẽ hoàn toàn rời khỏi Ba Lan.

Giải thưởng và Vinh danh
Ngoài giải Nobel Hòa bình (1983) , Wałęsa cũng được nhận 33 giải thưởng quốc tế khác , các bằng tiến sĩ danh dự từ nhiều trường đại học ở Hoa Kỳ và châu Âu. Được mang tên "Nhân vật trong năm" của Tạp chí Time năm 1981; tạp chí The Financial Times, 1980; The Observer, 1980 , 2009; Legion of Liberty (IPEA).
 Giải Lời nói tự do 1982
 Huân chương Tự do của Tổng thống, 1989
 Huy chương Tự do Philadelphia, 1989
 Giải thưởng Tự do, 1989
 Huân chương Đại Thập tự Order of the Bath, 1991
 Huân chương Đại Thập tự Bắc đẩu bội tinh, 1991
 Grand Order of Merit, Ý, 1991
 Cavaliere di Gran Corce decorato di Gran Cordone, Ý 1991
 Công dân danh dự thành phố Luân Đôn, 1991
 Grand Sash of Order of Leopold, 1991
 Order of H.H. giáo hoàng Pius XII
 Order of Merit of Federal Republic of Germany
 Order al Merito of Republic of Chile
 National Order of the Southern Cross, Brasil
 Grand Cross of the Order of the Cross of Terra Mariana của Estonia
 Medal of Independence của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ
 Military Order of St. James with Swords, Bồ Đào Nha
 Order of Henry của Bồ Đào Nha
 Order of Korea (Huân chương của Hàn Quốc)
 Order of the Netherlands Lion của Hà Lan
 Huy chương của Cộng hòa Uruguay
 Huy chương UNESCO
 Commander Grand Cross of the Order of the White Rose, Phần Lan, 1993
 Knight of the Swedish Order of the Seraphim, 1993
 Knight of the Danish Order of the Elephant, 1993
 Grand Cross of Order of Merit, Cộng hòa Hungary, 1994
 Knight Grand Cross of the Royal Norwegian Order of St. Olav, 1995
 Grand Cross Knight of the Order of Polonia Restituta, 1992 (mặc nhiên)
 Knight of Order of White Eagle, Ba Lan, 1992 (mặc nhiên)
 Freedom Medal of National Endowment for Democracy, Washington, 1999
 International Freedom Award, Memphis, 1999
 Grand Cross of the Order of the White Lion, Cộng hòa Séc, 1999
 Giải Pacem in Terris (2001)
 One of A Different View's 15 Champions of World Democracy, 2008
 Legion Of Liberty (2009)

Tiến sĩ danh dự
Lech Wałęsa có 35 bằng tiến sĩ danh dự từ các trường đại học khắp thế giới, trong đó có:

 Alliance College, Pennsylvania - 1981
 Đại học Columbia - 1981
 Đại học Công giáo, Louvain - 1981
 MacMurray College, Illinois - 1982
 Đại học Notre Dame - 1982
 Providence College - 1981
 Đại học St. Senis, Paris - 1982
 Đại học Seton Hall - 1982
 Đại học Paris - 1983
 Đại học Harvard - 1983
 Đại học Fordham - 1984
 Đại học Dundee, Scotland - 1984
 Đại học McMaster, Hamilton, Ontario, Canada - 1989
 Đại học Simon Fraser, Burnaby, Canada - 1989
 Đại học Gdansk - 1990
 Đại học Copernicus, Torun, Ba Lan - 1990
 Đại học bang Connecticut - 1996
 Universidad Anahuac del Sur, Mexico City - 1996
 Universidad del San Salvador, Buenos Aires - 1997
 Universidad de Mendoza, Mendoza - 1997
 Korea University (giáo sư danh dự)
 Seul - 1997
 Đại học Meiji, Tokyo - 1997
 Westminster College, Fulton, Missouri - 1998
 Đại học Lynn, Miami - 1998
 Đại học Gannon, Erie, Pennsylvania - 1999
 University of Hawaii, Manoa/Honolulu - 1999
 Lewis and Clark College, Portland, Oregon
 Middlebury College, Vermont - 2000
 Đại học Oregon - 2001
 Pontificia Universidad Católica Madre y Maestra, Santiago de los Caballeros, Cộng hòa Dominicana - 2001
 Đại học thánh Ambrose, Davenport, Iowa - 2001
 Ramapo College of New Jersey, Mahwah, NJ - 2001
 Đại học North Carolina tại Charlotte, NC - 2002.
 Université du Québec à Trois-Rivières, Canada - 2005

Ghi chú & Tham khảo
 God must have parachuted him to Earth, by Stefan Chwin  English, originally published in Tygodnik Powszechny, tháng 12 năm 2008

Phim và băng video
 Signing of the Gdansk Agreement
 Presidential Inauguration

Liên kết ngoài

 New Statesman interview with Lech Walesa  by Mark Seddon
 The Nobel Peace Prize 1983
 Wałęsa speech  - mp3
 Lech Walesa – Nobel Lecture
 BBC interview with Lech Walesa on the 25th anniversary of the founding of Solidarity
 Interview on WTTW
 Lech Wałęsa Institute
 The Shaming of Lech Walesa: Why the defeater of communism finds himself defeated by ex-communists--and why he and the American public haven't noticed  Agnieszka Tennant, Books & Culture magazine, 2002

Sinh năm 1943
Nhân vật còn sống
Người đoạt giải Nobel Hòa bình
Người Ba Lan đoạt giải Nobel
Tín hữu Công giáo Ba Lan
Tổng thống Ba Lan
Nhân vật trong năm của tạp chí Time
Bất bạo động
Bắc Đẩu Bội tinh hạng nhất
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Người chống cộng Ba Lan
Người ủng hộ bất bạo động
Người được trao tặng Huân chương Polonia Restituta


title: Paratriarius dorsata

text:
Paratriarius dorsata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1824.

Chú thích

Tham khảo

Paratriarius


title: Dombeyoideae

text:
Dombeyoideae là danh pháp khoa học của một phân họ trong họ Cẩm quỳ (Malvaceae) theo nghĩa rộng (sensu lato), theo như đề xuất của APG. Phần lớn các loài cây đặt tại đây từng có thời được tổ hợp với các chi có quan hệ họ hàng nhiều hay ít trong họ Trôm (Sterculiaceae) cận ngành; một lượng chi nhỏ hơn từng đặt trong họ Đoạn (Tiliaceae), cũng không phải là nhóm đơn ngành.

Phân họ Dombeyoideae ban đầu được Carl Beilschmied miêu tả năm 1833. Trong giới hạn của định nghĩa hiện tại, nhóm này chứa khoảng 20-21 chi và 381 loài, trong đó khoảng 225 loài (60%) thuộc về chi Dombeya (một trong số các chi đông loài nhất của họ Malvaceae). Chi đông loài kế tiếp là Melhania với khoảng 60 loài. Chúng mọc tại vùng nhiệt đới Cựu thế giới, đặc biệt đa dạng tại Madagascar và quần đảo Mascarene, với khoảng hai phần ba số loài có mặt tại đó. Tại quần đảo Mascarene, chúng nằm trong số nhóm các thực vật hạt kín đa dạng nhất, và trông tương tự như các loài thực vật không có quan hệ họ hàng, như Aeonium (họ Crassulaceae) trên quần đảo Canary hay liên minh silversword (tông Madieae thuộc họ Asteraceae) của quần đảo Hawaii.

Phân họ này đôi khi được chia tiếp ra thành các tông (Corchoropsideae, Dombeyeae, Eriolaeneae, Helmiopsideae), nhưng điều này thường được coi là không được bảo đảm. Có lẽ, phần lớn hoặc tất cả các phân chia được đề xuất này là không đơn ngành và vì thế về mặt kỹ thuật là đồng nghĩa với toàn bộ phân họ

Một vài loài đáng chú ý vì gỗ có hoa văn đẹp của chúng, được người ta dùng làm gỗ khảm thêm vào cùng các tác phẩm nghệ thuật. Các loài khác, như các loài thuộc chi điển hình của phân họ (Dombeya) - là các loài cây cảnh phổ biến do hoa đẹp của chúng. Các loài trong chi Trochetia đáng chú ý vì mật hoa có màu dị thường mà chúng có thể sản sinh ra, và chúng thường được các loài tắc kè thuộc chi Phelsuma thụ phấn.

Các chi
Các chi trong phân họ Dombeyoideae là:
 Astiria Lindl. – có lẽ thuộc về chi Dombeya
 Burretiodendron – nghiến, trước đây xếp trong họ Tiliaceae.
 Cheirolaena Benth
 Corchoropsis Siebold & Zucc. – trước đây xếp trong họ Tiliaceae.
 Dombeya
 Eriolaena
 Harmsia K.Schum.
 Helmiopsiella Arenes
 Helmiopsis H.Perrier
 Melhania
 Nesogordonia
 Paradombeya Stapf
 Paramelhania Arenes
 Pentapetes L.
 Pterospermum
 Ruizia Cav.
 Schoutenia – trước đây xếp trong họ Tiliaceae.
 Sicrea – trước đây xếp trong họ Tiliaceae.
 Trochetia
 Trochetiopsis

Ghi chú


title: Åland

text:
Quần đảo Åland hay chỉ đơn giản Åland (; : ) là một quần đảo thuộc Phần Lan nằm ở cửa vào vịnh Bothnia tại biển Baltic. Đây là một vùng tự trị, phi quân sự và là vùng đơn ngữ tiếng Thụy Điển duy nhất tại Phần Lan. Đây là vùng nhỏ nhất của Phần Lan, chiếm 0,49% diện tích đất và 0,50% dân số.

Åland gồm đảo Fasta Åland, nơi 90% dân số sinh sống cùng hơn 6.500 đảo ngầm và đảo nhỏ khác về phía đông. Fasta Åland được tách biệt khỏi Thụy Điển bởi một eo biển rộng  về phía tây. Quần đảo Åland tiếp nối với biển quần đảo thuộc Phần Lan ở phía đông. Biên giới đất liền duy nhất của Åland nằm trên đảo không người Märket mà Phần Lan chia sẻ với Thụy Điển.

Quyền tự trị
Vị thế tự trị của quần đảo được xác lập theo một quyết định thực hiện bởi Hội Quốc Liên vào năm 1921 sau cuộc khủng hoảng Åland. Điều này được tái xác lập trong hiệp ước đưa Phần Lan vào Liên minh châu Âu. Theo luật, Åland trung lập về chính trị và hoàn toàn được phi quân sự hóa, người dân được miễn cưỡng bách tòng quân vào Lực lượng Phòng vệ Phần Lan. Quần đảo được nghị viện Phần Lan cấp quyền tự trị về gần như tất cả các mặt trong Đạo luật về Quyền tự trị Åland năm 1920, mà sau đó được thay thế bởi pháp chế mới cùng tên vào năm 1951 và 1991. Åland duy trì thế độc ngữ tiếng Thụy Điển theo đạo luật.

Tên gọi
Tên ban đầu của Åland trong tiếng Bắc Âu cổ là *Ahvaland nghĩa là "Vùng đất của Nước". Trong tiếng Thụy Điển, tên này ban đầu phát triển thành Áland rồi thành Åland, nghĩa là "đất sông". Tên tiếng Phần Lan và tiếng Estonia của quần đảo lần lượt là Ahvenanmaa và Ahvenamaa ("đất cá pecca"), có vẻ như đã lưu giữ cách đọc trong tên tiếng Bắc Âu cổ.

Có một giả thuyết cho rằng Ahvenanmaa là tên gốc của quần đảo, mà từ đó tiếng Thụy Điển lấy ra cái tên Åland.

Tên chính thức, Landskapet Åland, có nghĩa là "Vùng Åland"; landskap là từ cùng gốc với "landscape" (phong cảnh) trong tiếng Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Åland - Trang chính thức (chủ yếu bằng tiếng Thụy Điển)
 Tóm tắt về Åland
 Chính quyền Åland (tiếng Thụy Điển)
 Nghị viện Åland
 Đạo luật Tự trị Åland
 B7 Baltic Islands Network
 The autonomous regime of Åland
 Åland Official Tourist Gateway
 Ålandsbanken
 Posten Åland - the Post Office of Åland
 Ålandstidningen - Local Newspaper

Lãnh thổ tự trị
Vùng của Phần Lan
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu
Vùng cấp một Liên minh châu Âu
Lãnh thổ đặc biệt của Liên minh châu Âu
Địa lý Scandinavia
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Thụy Điển
Quần đảo biển Baltic
Đảo Phần Lan ở Baltic
Tỉnh lịch sử Phần Lan
Tỉnh Phần Lan (1917-1997)
Tỉnh Phần Lan (1997-2009)
Khu phi quân sự
Quốc gia và vùng lãnh thổ German
Tiếng Thụy Điển Phần Lan
Quần đảo Phần Lan
Khởi đầu năm 1920 ở châu Âu


title: Edward V của Anh

text:
Edward V (4 tháng 11 năm 1470 – 1483?) là Quốc vương nước Anh từ ngày 9 tháng 4 năm 1483 cho tới ngày 25 tháng 6 năm 1483. Edward V được biết tới như quân vương thứ 4 không hề đăng quang ở Anh kể từ năm 1066, cùng với Hoàng hậu Matilda, Lady Jane Grey và vua Edward VIII.

Edward ra đời tại Westminster. Là con trai của vua Edward IV và hoàng hậu Elizabeth Woodville. Năm 1483, sau khi vua cha qua đời, Edward V mới 13 tuổi lên ngôi vua, và quyền nhiếp chính được giao cho người chú là Richard, Công tước Gloucester. Tuy nhiên, do sự thù hằn giữa mẹ Edward và phe cánh của bà với Richard, một người giỏi giang đã dẫn tới việc Edward V bị lật đổ và bị tống giam vào Tháp Luân Đôn cùng em trai rồi chết một cách bí ẩn, có thể là do sự sắp đặt của Richard, vị vua kế tiếp của Anh Quốc.

Edward V được xem là vị vua đoản thọ nhất nước Anh (còn có một hậu duệ là vua Edward VI chết ở tuổi 16).

Tham khảo

1001 nhân vật và sự kiện lịch sử thế giới, sách của Ngọc Lê, trang 346.

Vua Anh
Vương tộc York
Sinh năm 1470
Mất năm 1483
Mất thập niên 1480
Thân vương xứ Wales


title: Độ sụt của hỗn hợp bê tông

text:
Độ sụt hay độ lưu động của vữa bê tông, dùng để đánh giá khả năng dễ chảy của hỗn hợp bê tông dưới tác dụng của trọng lượng bản thân hoặc rung động. Độ sụt được xác định theo TCVN 3105-93 hoặc ASTM C143-90A. Ký hiệu là SN (cm).
Dụng cụ đo là hình nón cụt của Abrams, gọi là côn Abrams, có kích thước 203x102x305 mm, đáy và miệng hở.
Que đầm hình tròn có đường kính bằng 16mm dài 600mm.
Độ sụt bằng 305 trừ đi chiều cao của bêtông tươi.
Căn cứ vào độ sụt chia bê tông làm ba loại:
Loại cứng SN <1.3 cm
Loại dẻo SN < 8 cm
Siêu dẻo có SN=10–22 cm.

Ở giai đoạn ban đầu của vật liệu bê tông (giai đoạn có thể thi công được), vật liệu bê tông có dạng vữa lỏng, nên rất dễ chứa đựng, vận chuyển, và đặc biệt là dễ đổ vào thiết bị tạo khuôn. Tính linh động của vữa lỏng đảm bảo cho việc rót bê tông vào khuôn được dễ dàng. Đặc tính linh động của vữa bê tông được đo lường thông qua chỉ tiêu độ sụt của vữa trước khi đổ bê tông. Hình dạng của khối vật liệu bê tông có thể thay đổi theo hình dạng của thiết bị dùng để chứa đựng và tạo hình cho bê tông, còn gọi là khuôn đúc bê tông. Độ sụt của vữa bê tông đảm bảo cho vữa bê tông có thể chảy đến mọi vị trí bên trong khuôn đúc bê tông.

Tham khảo

Thuật ngữ xây dựng
Công nghệ xây dựng
Vật liệu xây dựng


title: Thích Chơn Kiến

text:
Thượng tọa Thích Chơn Kiến (1948 - 2006), thế danh Ngô Đình Thung, pháp danh Trừng Lộc, pháp hiệu Ấn Minh. Sinh ngày 20 tháng 6 năm 1948 tại làng Đại Điền Đông, xã Diên Điền, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa..Ông là Uỷ viên tăng sự tỉnh Khánh Hòa, trụ trì chùa Thiên Phú tỉnh Khánh Hòa và cũng là người Khai sơn Tu viện Phước Sơn, tỉnh Khánh Hòa.

Tiểu sử
Thượng toạ Thích Chơn Kiến thọ Sa di năm 1961 tại giới đàn chùa Hoa Quang, thôn Vĩnh Điềm Trung, xã Vĩnh Hiệp, thành phố Nha Trang. Năm 1969, ông thọ giới Tỳ kheo và Bồ Tát tại giới đàn chùa Hoa Nghiêm tại Sài Gòn. Năm 1981, ông đã cầu pháp với Hòa thượng Thích Hưng Từ tại chùa Pháp Hội Bình Tuy tỉnh Ninh Thuận và được hòa thượng ban cho pháp hiệu Ấn Minh với bài kệ đắc pháp sau:

Đình Trung Ngô Thế Tánh
Trừng Lộc Pháp danh cao
Chơn Kiến bình Tâm địa
Ấn Minh tức đạo giao.

Ông đã tốt nghiệp tú tài vào năm 1970 tại trường Võ Tánh, Nha Trang, sau đó theo tu học và an cư nhiều nơi như Phật Học viện Hải Đức Nha Trang, chùa Minh Sơn Tuy Hòa, chùa Sắc Tứ Kim Sơn Nha Trang. Ông từng thọ giáo khóa Du Già Chẩn Tế đàn ngoại với Cố Hòa thượng Thích Chánh Kỷ tại chùa Thái Bình, huyện Diên Khánh vào đầu những năm 1980. Năm 1972, thượng tọa làm trụ trì tại chùa Thiên Phú. Cho đến năm 1974, ông đã lên kế hoạch xây dựng lại ngôi chánh điện với nhiều đóng góp của phật tử địa phương và nhiều nơi khác. Sau đó ông còn xây dựng thêm một số công trình phụ như nhà tăng, giảng đường vv... Từ đó chùa Thiên Phú đã thật sự trở thành nơi chiêm bái và tu học của đồng bào phật tử gần xa.

Năm 1993, ông thành lập Đạo tràng Pháp Hoa và biên soạn quyển Nghi thức tụng niệm, để hướng dẫn Phật tử gần xa tụng niệm và thọ trì Kinh diệu pháp liên hoa, đạo tràng đến nay đã có trên 500 thành viên tu học.

Năm 1994, ông cho thành lập Tuệ Tỉnh đường ngay trong khuôn viên của chùa Thiên Phú, để khám bệnh và bốc thuốc miễn phí cho người dân nghèo trong và ngoài xã Vĩnh Thạnh, thành phố Nha Trang.

Năm 1995, thượng tọa cho thành lập Gia đình Phật Tử Thiên Phú, để hướng dẫn các em, thanh thiếu niên tại địa phương, nhằm góp phần giữ gìn giềng mối đạo đức cho xã hội.

Năm 1998, nhân dịp lễ vía Đức Phật thành đạo, ông đã cho khởi công đúc quả Đại Hồng Chung, quả chuông cao 2m80, nặng 2500 kg với đường kính 1m45.

Năm 2000, ông đã cho thành lập ngôi Thiên Phú Phước Sơn tu viện tại nơi này để hướng dẫn đồng bào Phật tử trong khu vực quy hướng Tam Bảo.

Từ năm 2001-2006 Thượng tọa đảm nhiệm chức vụ Ủy viên tăng sự Ban trị sự tỉnh Khánh hòa trong nhiệm kỳ IV.

Năm 2003, Thượng tọa cùng chư tôn Hòa thượng Thích Phước Thành, Hòa thượng Thích Thiện Nhơn đến Úc để tham dự chứng minh Đại lễ khánh thành Tu viện Quảng Đức tại thành phố Melbourne; sau đó, thượng tọa đã cùng phái đoàn sang Ấn Độ để chiêm bái các thánh tích Phật giáo trước khi trở về Việt Nam.

Năm 2005, ông cho xây dựng hoàn tất Đoàn quán Gia đình Phật tử Thiên Phú để giúp cho các em có nơi sinh hoạt hằng tuần.

Năm 2006, Thượng tọa khởi công và xây dựng hoàn thành Cổng tam quan chùa Thiên Phú và góp phần rất lớn để hình thành con đường bê tông từ cổng Tam Quan dẫn vào khu xóm xung quanh chùa. Đây được xem là công trình cuối cùng của Thượng tọa để lại cho đời.

Tham khảo

Sinh năm 1948
Mất năm 2006
Người Khánh Hòa
Tăng sĩ Việt Nam


title: Chùm nho uất hận

text:
Chùm nho uất hận (tiếng Anh: The Grapes of Wrath), còn có tên trên bản dịch là Chùm nho thịnh nộ là tiểu thuyết của văn hào John Steinbeck, bao gồm 30 chương, phản ánh những biến đổi sâu sắc trong nông thôn nước Mỹ khoảng những năm đầu thế kỷ 20 dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của thời đại công nghiệp hóa. Với tác phẩm này, Steinbeck đã được trao giải Pulitzer vào năm 1940. Năm 1962, Steinbeck được trao giải Nobel Văn học, mà Chùm nho uất hận là sáng tác chính của Steinbeck được Viện Hàn lâm Thụy Điển đưa ra như một trong những lý do trao giải. Tạp chí Time liệt kê tác phẩm này trong danh sách 100 tiểu thuyết Anh ngữ hay nhất từ năm 1923 đến nay. Kết quả tuyển chọn dựa theo tiêu chí bình chọn Những kiệt tác thế giới được dịch ra chữ Hán do Bộ Văn hóa Trung Quốc tổ chức những năm 1980-1981 xếp Chùm nho uất hận là một trong 100 cuốn sách ảnh hưởng khắp thế giới.

Hoàn cảnh sáng tác
Bối cảnh hiện thực và nguyên nhân sáng tác Chùm nho uất hận có nguyên ủy từ cuối thập niên 20 đến thập niên 30 khi nền kinh tế Mỹ lâm vào khủng hoảng cùng với sự thất nghiệp hàng loạt của công nhân thành thị, công nhân đồn điền và sự khó khăn trong cuộc sống của họ. Mùa thu 1937, John Steinbeck theo bước chân di cư của những người nông dân bang Oklahoma lưu lạc đến California, tận mắt chứng kiến nỗi gian nan khốn khổ của người dân khi bị ép buộc phải rời bỏ quê hương, đã đồng cảm và xúc động sâu xa sáng tác nên thiên truyện nổi tiếng Chùm nho uất hận mà ngay từ khi ra đời đã thu hút một lượng độc giả đông đảo. Lời đánh giá của Viện Khoa học hoàng gia Thụy Điển vào năm 1962 khi Steinbeck đoạt giải Nobel văn học: sáng tác thông qua chủ nghĩa hiện thực, giàu tưởng tượng, biểu hiện sự hài hước, giàu lòng cảm thông và sự quan sát nhạy bén đối với xã hội, ở mức độ lớn là gắn với tác phẩm này.

Nội dung

Chùm nho uất hận đưa độc giả tới bang Oklahoma miền Đông nước Mỹ vào một mùa hè oi bức khi những gia đình tiểu chủ ở đây bị tịch thu đất đai và buộc phải rời bỏ ruộng đồng để di cư về miền Tây sinh sống.

Tiểu thuyết tập trung miêu tả quá trình di cư của gia đình Joad (hay còn gọi là gia đình nhà Tôm). Hạn hán nặng nề khiến lương thực không thu hoạch được và đất đai bị thôn tính hầu hết, những người nông dân không còn cách nào khác hơn để tiếp tục sinh sống, buộc phải rời bỏ quê hương. Chàng Tom mới ra tù cùng người nhà nhanh chóng chuẩn bị di cư đến California trên một chuyến xe cũ nát chở quá tải. Hành trình với muôn vàn gian khổ khốn khó khi xe bị hỏng liên tục, đói, khát, ông bà nội liên tiếp qua đời và người con trai, người con rể liên tục bỏ trốn, khi đến California cả nhà Tôm gồm 12 người đã chỉ còn 8 người.

Thế nhưng California hoàn toàn không phải là thiên đường trong mơ đối với gia đình Tom. California đã có hơn 300.000 dân di cư, và còn nhiều hơn như thế những kẻ đang muốn đi tìm một địa đàng trần gian. Những con đường lớn chen chúc những con người điên rồ, chạy vạy khắp nơi như đàn kiến, vỡ đầu sứt trán để tìm một công việc hèn mọn sinh nhai. Gia đình Tom cũng không nằm ngoài số đó, tiêu đến những đồng tiền cuối cùng trong túi, họ đã rất hối hận và tuyệt vọng vì dựa vào một tờ truyền đơn quảng cáo thiên đường vùng kinh tế mới mà nhẹ dạ đưa cả nhà đến miền Tây, và Tom một tháng trôi qua chỉ tìm được việc làm thuê trong vòng 5 ngày.

Vì sự khốn cùng trong hành trình, các nông phu đã kiên trì lập hợp đồng, đấu tranh cố định tiền lương, nhưng chủ thuê lại ăn nói úp mở và khiến những người đồng ý bị mắc mưu. Yêu cầu hợp tình hợp lý của các nông phu khiến ông chủ tức giận, họ quyết định gọi những sĩ quan cảnh sát cùng đi xe đến, bảo vệ lẫn nhau, ép buộc các nông phu hoặc đi theo chúng hoặc là phải đến nơi khác, và nếu các nông phu không nghe lời khuyến cáo chúng sẽ cho Cục vệ sinh đến dỡ bỏ điểm dừng chân của họ.

Chàng Tom bị cuốn vào cuộc kích thích trong cơn phẫn nộ của đám đông và trong lúc hỗn loạn Tom đã đánh viên sĩ quan cảnh sát. Tuy mục sư Casy đã che giấu cho gia đình Tom trốn chạy nhưng chính bản thân ông lại bị cảnh sát đưa đi. Gia đình Tom đã bất đắc dĩ phải đến xin việc ở một nông trường hái đào nhưng khi đến địa điểm này thì ở đó đã tập hợp được 5 gia đình mà mỗi gia đình do hai viên cảnh sát lái xe máy dẫn đường. Trên con đường tràn ngập các đồn bốt với cảnh sát súng đạn rầm rộ, với những người lao động đứng trên các rãnh cạn dọc đường tức tối kêu gào vung nắm đấm, và mỗi lần 6 gia đình, trong đó có gia đình Tom, đi qua trạm gác thì cửa liền đóng chặt. Cảnh tượng không giống như đến trang trại mà như đến nhà ngục khiến Tom cảm thấy bất an.

Khi đến trang trại thu hái đào, hai người quản lý từ xe này sang xe khác hỏi những người trên xe có làm công hay không và chỉ cần có người đáp là chúng lập tức ghi tên họ lại bất chấp họ có đồng ý hay không, không cho phép họ hỏi han gì thêm mà thô bạo ra lệnh cho họ lập tức đi làm việc. Bà mẹ Tom cầm đồng tiền kiếm được trong ngày đến căng tin mua thức ăn nhưng thực phẩm trong cửa hàng tạp hóa này đều là những thứ hàng hóa kém chất lượng, quá đát mà các cửa hàng trong thị trấn không thể bán được, nhưng giá cả lại đắt gấp đôi ở thị trấn. Gia đình Tom, mặc dù rõ ràng chịu hai tầng áp bức, phía ông chủ đồn điền và phía giới đầu cơ thực phẩm, nhưng vì còn có việc để làm, có cái để ăn nên vẫn tạm hài lòng.

Khi mọi người đang ngủ yên trong đêm, Tom vẫn thao thức. Ban ngày khi họ đi vào cổng lớn thấy đâu đâu cũng có cảnh giới rất nghiêm ngặt, bên ngoài cổng xúm xít một đám người trông hết sức giận dữ khiến Tom cảm thấy sự việc rất kỳ quặc. Anh muốn làm rõ trắng đen nên nhân lúc nửa đêm liền lặng lẽ chui ra khỏi màn, đi ra ngoài. Vừa ra cổng lớn thì nòng súng và đèn pin của bọn cảnh vệ cùng nhất tề hướng về phía Tom hỏi xem anh định làm gì. Tom mượn cớ nói đi tắm mới khiến bọn cảnh vệ cho qua. Anh nghe loáng thoáng thấy hai cảnh vệ nói, các công nhân do bất mãn vì công xá mỗi ngày một giảm nên đã bãi công, làm kinh động cảnh sát trong hạt, cảnh sát muốn trừng trị những người cầm đầu gây ra chuyện đó nhất là muốn tóm được người đứng ra xúi bẩy gây chuyện có dáng người cao gầy. Nghe được những lời đó, Tom quyết định truyền tin cho những người nghèo khổ cùng làm việc đang rơi vào hoàn cảnh nguy hiểm kia.

Nhanh chóng tìm ra những anh em bãi công, Tom chợt phát hiện ra điều ngoài dự đoán của anh là người đứng đầu cuộc bãi công chính là mục sư Casy, người từng cứu Tom trước kia. Casy nói với Tom rằng, nguyên nhân mọi người bãi công là do chủ nông trường khấu trừ tiền công, bắt đầu quyết định là mỗi giờ làm việc đáng 5 xu, nhưng do nguồn nhân lực nhiều lên khiến chủ thuê giảm tiền công xuống một nửa. Số tiền công ít ỏi này không đủ nuôi sống gia đình khiến các công nhân bèn tuyên bố bãi công. Tom cũng lập tức gia nhập cộng đồng bãi công. Chủ nông trại liền mời một loạt cảnh sát đến trấn áp.

Trong khi tranh đấu với bọn cảnh sát, Tom đã lỡ tay giết chết một viên cảnh sát, kẻ đã đánh chết người tổ chức bãi công là mục sư Casy. Anh đành phải trốn chạy lần nữa khi bám theo con suối nhỏ chạy đến một cánh rừng lúp xúp đằng xa.

Gia đình Tom lại một lần nữa chạy trốn khỏi trại trồng đào để rồi sau đó xin được việc làm tại một đồn điền trồng bông, dù bà mẹ phải đành lòng giấu Tom vào chiếc cống ngoài bụi rậm còn cả nhà xuống đồng, đêm về tạm trú trong một toa tàu bỏ hoang. Thế nhưng công việc trồng bông ở đồn điền chẳng mấy chốc đã kết thúc, vừa nhận chút tiền công ít ỏi gia đình Tom đã phải đối mặt với nỗi lo hết việc. Rồi mùa mưa bão thình lình ập đến, đập chắn bị vỡ và nước tràn lên cả sàn tàu.

Giữa lúc khốn khó thì cô con gái của gia đình là Rozahan lại chuyển dạ, nhưng vì đẻ non nên đứa bé bị chết. Ngớt mưa, mọi người quyết định tìm đến nơi cao ráo hơn. Cả gia đình vừa đói, vừa ngấm lạnh và gần như tuyệt vọng vì kiệt sức cố vượt qua cánh đồng nước đến trú ở một nhà kho. Họ bắt gặp tại đây hai người đàn ông, một già và một trẻ, người già đã gần như lả đi vì sáu ngày nhịn đói. Thấy Rozahan bị ướt lạnh, anh thanh niên nhường chiếc chăn duy nhất của mình cho cô, còn cô khi nhìn cảnh ngộ của ông già đã vượt qua những rụt rè bản tính. Động lòng thương cảm, với sự khuyến khích của mẹ, Rozahan đã đi đến một quyết định mạnh bạo là ghé bầu vú căng sữa của mình vào miệng ông già đang kiệt sức.

Tựa đề
Steinbeck gặp khó khăn trong việc chọn tựa đề cho cuốn tiểu thuyết của mình. Tựa đề Chùm nho uất hận do Carol Steinbeck, vợ của nhà văn đề nghị, xem có vẻ phù hợp với nội dung hơn bất kỳ tựa đề nào mà nhà văn nghĩ ra. Tựa đề này lấy ý từ lời của bài thánh ca "The Battle Hymn of the Republic" do Julia Ward Howe sáng tác. Lời câu thánh ca đó như sau:

Mắt tôi đã thấy vinh quang của sự hiện đến của Chúa:Ngài sẽ chà đạp những vườn nho nơi chứa những chùm nho uất hận;Ngài tuốt gươm kinh hoàng lấp lánh ánh tang tóc:Chân lý của Ngài đang đến.

Lời thánh ca này lại dựa trên phân đoạn Thánh Kinh trong sách Khải Huyền 14:19-20, trình bày khải thị về sự xét đoán thiên thượng và giải cứu khỏi sự áp bức trong ngày phán xét cuối cùng.

Thiên sứ quăng lưỡi liềm xuống đất, cắt vườn nho ở đất và ném nho vào thùng lớn thạnh nộ của Đức Chúa Trời. Thùng ấy phải giày đạp tại ngoài thành; rồi có huyết ở thùng chảy ra, huyết đó lên đến chỗ khớp ngựa, dài một quãng là một ngàn sáu trăm dặm.

Như chúng ta có thể tiên đoán, hình ảnh gợi lên từ tựa đề là một biểu tượng quan trọng trong việc phát triển câu chuyện và chủ đề lớn của cuốn tiểu thuyết: Những áp bức kinh khủng từ những lò ép rượu nho tại Dust Bowl sẽ tạo nên uất hận kinh hoàng nhưng cũng đem lại sự giải phóng những người làm công qua sự hợp tác của họ.

Giá trị tác phẩm
Chùm nho uất hận lấy bối cảnh không gian tương đối hẹp, hành trình từ Oklahoma đến California cũng là quá trình đi xuống đáy cùng xã hội của một gia đình nông dân Mỹ, gia đình Joad (Tom). Nhưng tác phẩm đồng thời cũng phản ánh một cuộc di dân khổng lồ, nạn thất nghiệp khủng khiếp trong tầng lớp nông dân và tiểu chủ Mỹ trước sức phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật với sự thay thế sức lao động con người của máy móc hiện đại, một bức tranh sống động về hiện thực đời sống của người nông phu Mỹ bị phá sản giãy giụa để sinh tồn, cũng như không khí hỗn loạn của khủng hoảng kinh tế và sự tước đoạt dã man thành quả lao động của con người trong xã hội Mỹ trước Đại chiến thế giới thứ 2.

Phản ánh một giai đoạn ngắn ngủi trong lịch sử Mỹ và trên địa điểm cụ thể là bang California, nhưng ý nghĩa tác phẩm đã vượt xa hơn khi mang ý nghĩa của một sử thi bi kịch về nhân dân Mỹ. Chùm nho uất hận đã trở thành tiếng kêu cứu khẩn thiết của nhân dân lao động bị thất nghiệp, sống trong những căn lều lụp xụp trên khắp đất nước. Mặc dù có sức lao động phi thường và biết hy vọng vào tương lai, nhưng cuộc đời của họ đang ngày càng dấn sâu hơn vào con đường khổ ải đối với độc giả đương thời bao gồm cả những ông chủ tư bản giàu sụ và những người làm thuê khốn cùng.

Bản dịch tiếng Việt
Chùm nho uất hận, 2 tập, Võ Lang dịch, Nhà xuất bản Khai Trí, Sài Gòn 1972.
Chùm nho phẫn nộ, Phạm Thủy Ba dịch. Bản in lần đầu 2 tập tại Nhà xuất bản Tác phẩm mới, Hà Nội (tập 1 có 410 trang khổ 19 cm in năm 1975, tập 2 có 408 trang khổ 19 cm in năm 1989), tái bản tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn năm 1994. Được gộp thành một tập duy nhất với 940 trang khổ 19 cm in tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn năm 2000. Nhà xuất bản Văn học tái bản năm 2007.
Chùm nho thịnh nộ, Phạm Văn dịch, Nhà xuất bản Hội Nhà văn và Công ty cổ phần sách Tao Đàn 2020.

Phim chuyển thể
Phim năm 1940 do John Ford đạo diễn, các diễn viên Henry Fonda, Jane Darwell, John Carradine... Phim giành 2 giải Oscar (đạo diễn và nữ diễn viên phụ), được chỉ định 5 giải khác, và giành một số giải thưởng khác, nằm trong 100 phim hay nhất của Viện điện ảnh Mỹ.

Chú thích

Tham khảo
 Mục từ Chùm nho nổi giận, trong cuốn 100 cuốn sách ảnh hưởng khắp thế giới, chủ biên Đặng Thục Sinh, Trương Tú Bình, Dương Tuệ Mai, bản dịch của Nhà xuất bản Hội Nhà văn, Hà Nội, 2002. Trang 545-550.
 Mục từ Chùm nho nổi giận, trong cuốn Từ điển văn học (bộ mới), Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội, 2005. Trang 299-300.

Xem thêm
 100 cuốn sách hay nhất thế kỷ 20 của Le Monde

Tiểu thuyết của John Steinbeck
Tiểu thuyết năm 1939
Tiểu thuyết đoạt giải Pulitzer
Đại Bình nguyên Bắc Mỹ
Tiểu thuyết được chuyển thể thành opera


title: Megacerus bilineatus

text:
Megacerus bilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Megacerus


title: Ramousies

text:
Ramousies là một xã ở trong tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 9,6 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 245 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 165 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Conus regius

text:
Conus regius là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 75 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 95 m.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

Động vật được mô tả năm 1791
R


title: Chalcolepidius fasciatus

text:
Chalcolepidius fasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Casari miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Chalcolepidius


title: Ghiffa

text:
Ghiffa là một đô thị ở tỉnh Verbano-Cusio-Ossola trong vùng Piedmont, có cự ly khoảng 120 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 7 km về phía đông bắc của Verbania.

Ghiffa nổi tiếng với Sacro Monte, một địa điểm hành hương nằm gần đô thị này.

Ghiffa giáp các đô thị: Arizzano, Bee, Castelveccana, Laveno-Mombello, Oggebbio, Porto Valtravaglia, Premeno, Verbania.

Sacro Monte di Ghiffa
Năm 2003, Núi thiêng Ghiffa đã được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Trang mạng chính thức của European Sacred Mountains

Đô thị tỉnh Verbano-Cusio-Ossola
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Leopoldius brevirostris

text:
Leopoldius brevirostris là một loài ruồi thuộc chi Leopoldius trong họ Conopidae.

Chú thích

Tham khảo

Leopoldius
Động vật được mô tả năm 1827
Động vật ký sinh
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Caloptilia garcinicola

text:
Caloptilia garcinicola là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc (Guangxi).

Ấu trùng ăn Garcinia tinctoria. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Heliocheilus stigmatia

text:
Heliocheilus stigmatia là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Lesotho, Đông Cape, KwaZulu-Natal, Transvaal, Zimbabwe, Botswana và Namibia.

Liên kết ngoài
 Synonymous Checklist of the South African Lepidoptera
 Lepidoptera fauna of Lesotho

Chú thích

Heliocheilus
Động vật Lesotho


title: Alaminos, Laguna

text:
Alaminos là một đô thị hạng 3 ở tỉnh Laguna, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 40.380 người trong 7.466 hộ. Diện tích đất là  và có cự ly  về phía đông nam Manila. Alaminos nằm ở đông bắc của Sto. Tomas ở tỉnh Batangas, phía nam của Calauan và Bay, phía tây của Thành phố San Pablo.

Các đơn vị hành chính

Alaminos được chia ra 15 barangay.

 Del Carmen
 Palma
 Barangay I
 Barangay II
 Barangay III
 Barangay IV
 San Agustin
 San Andres
 San Benito
 San Gregorio
 San Ildefonso
 San Juan
 San Miguel
 San Roque
 Santa Rosa

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của tỉnh Laguna


title: Mesocnemis singularis

text:
Mesocnemis singularis là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Platycnemididae. Loài này có ở Angola, Botswana, Cameroon, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Gabon, Ghana, Guinea, Kenya, Liberia, Malawi, Mozambique, Namibia, Nigeria, Sierra Leone, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, có thể cả Burundi, và có thể cả Ethiopia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Mesocnemis singularis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

S


title: Helmut Jahn

text:
Helmut Jahn (sinh 4 tháng 1 năm 1940, tại Nürnberg, Đức) là một kiến trúc sư theo trường phái Kiến trúc-Công nghệ (Archi-neering). Ông tác giả của hàng chục công trình lớn trên thế giới. Trong số các tác phẩm nổi tiếng của ông có thể kể đến như Trung tâm Sony ở Berlin, Trung tâm James R. Thompson ở Chicago, Illinois.

Ông theo học kiến trúc tại Đại học Kỹ thuật München từ năm 1960 đến 1965, sau đó ông làm việc với Peter C. von Seidlein trong thời gian 1 năm. Năm 1966 ông di cư tới Chicago để tiếp tục theo học cao hơn tại Học viện Kỹ thuật Illinois. Tại đây, ông là học trò của Ludwig Mies van der Rohe qua đó ông đã học được ngôn ngữ và thủ pháp của Kiến trúc Hiện đại. Năm 1967, ông gia nhập hãng thiết kế Murphy và cộng sự. Năm 1973 ông trở thành Phó giám đốc và Kiến trúc sư trưởng phụ trách thiết kế và quy hoạch của hãng. Năm 1981, hãng được đổi tên thành Murphy/Jahn mặc dù Charles Murphy mất năm 1985.

Hiện nay Jahn điều hành hãng thiết kế Murphy/Jahn và cộng sự.

Các công trình
 Đấu trường Kemper - 1974
 Khu điền kinh trường trung học Saint Mary - 1977 (hình ảnh)
 State of Illinois Center - Xây dựng từ 1979 đến 1985; tổng trị giá 173 triệu đô la, (hình ảnh )
 Trung tâm First Source (hình ảnh)
 Sân ga số 1, phòng chờ B và C tại Sân bay quốc tê O'Hare - xây dựng từ năm 1985 đến 1988 (có nguồn tin nói rằng công trình được hoàn thành năm 1992), tổng trị giá 200 đô la Mỹ
 Trung tâm Sony, Berlin - 2000. Gồm 7 tòa nhà, sử dụng phức hợp, trị giá 800 triệu đô la Mỹ
 Làng State Street tại Học viện Kỹ thuật Illinois (IIT), Chicago - 2003. Ký túc xá cho sinh viên tại Học viện Kỹ thuật Illinois, dựa trên bản quy hoạch tổng thể nổi tiếng của Ludwig Mies van der Rohe
 Bayer-Headquarters Leverkusen, Germany 2000 - 2002

Giải thưởng
 1991 - "Một trong mười kiến trúc sư còn sống ảnh hưởng nhất của nước Mỹ" của Hiệp hội kiến trúc sư Mỹ
 1993 - "Thành tựu nổi bật" giải thưởng cho kiến trúc của Học viện Nghệ thuật Illinois
 1994 - "Bundesverdienstkreuz Erster Klasse" của chính phủ Đức
 2002 - Giải thưởng danh dự của Hiệp hội kiến trúc sư Mỹ cho Trung tâm Sony ở thủ đô Berlin

Tham khảo

Liên kết ngoài
Murphy/Jahn Trang chính thức
The New Modernism of Helmut Jahn
Credits  - Các công trình kiến trúc của Helmut Jahn
Tiểu sử  từ IIT

Jahn, Helmut
Jahn, Helmut
Jahn, Helmut
Jahn, Helmut
Người Mỹ gốc Đức
Sinh năm 1940
Nhân vật còn sống


title: Cryptalaus lacteus

text:
Cryptalaus lacteus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Cryptalaus


title: Nước cường toan

text:
Nước cường toan (còn gọi là  Cường toan thủy hay Vương thủy) (Hán Việt: 強酸水，強水; tên tiếng Latinh là aqua regia, tức "nước hoàng gia") là chất ăn mòn mạnh, ở dạng lỏng, màu vàng, dễ bay hơi. Nó được tạo thành bằng cách trộn lẫn dung dịch axit nitric đậm đặc và dung dịch axít clohiđric đậm đặc, tối ưu là ở tỉ lệ mol 1:3. Nó là một trong số ít thuốc thử có khả năng hòa tan vàng và bạch kim. Nó có tên gọi "aqua regia" vì đặc tính có thể hòa tan được những kim loại "hoàng tộc" hoặc "quý tộc", mặc dù tantali, iridi, và một vài kim loại cực kỳ thụ động khác không bị hòa tan trong nước cường toan. Nó được sử dụng trong việc khắc bằng axít và trong những thủ tục phân tích. Do có sự hình thành các chất dễ bay hơi là nitrosyl chloride (NOCl) và khí clo, nước cường toan sẽ nhanh chóng mất tác dụng cho nên nó chỉ được pha trộn khi cần sử dụng.

Một số phương trình phản ứng
Các axít riêng biệt trong nước cường toan tự nó không thể hòa tan được vàng. Khi kết hợp với nhau tạo thành nước cường toan, mỗi axít thực hiện một nhiệm vụ khác nhau. Axít nitric (chất oxy hóa mạnh) sẽ hòa tan một lượng rất nhỏ vàng, tạo ra những ion vàng (Au3+). Axít clohiđric sẵn sàng cung cấp những ion clo (Cl-), các ion này sẽ kết hợp với ion vàng để tạo ra các anion cloraurat (AuCl4-). Vì phản ứng với axít clohiđric là phản ứng hoàn toàn nên các ion vàng sẽ kết hợp hết với các ion clo, cho phép sự oxy hóa vàng tiếp tục diễn ra. Cứ như vậy, vàng sẽ bị hòa tan hết. Thêm vào đó, vàng có thể bị oxy hóa bởi clo tự do. Các phương trình của những phản ứng trên được biểu diễn như sau:

Au (rắn) + 3 NO3- (dung dịch) + 6 H+ (dung dịch) → Au3+ (dung dịch) + 3 NO2 (khí) + 3 H2O (lỏng)
Au3+ (dung dịch) + 4 Cl- (dung dịch) → AuCl4- (dung dịch)

Phản ứng oxy hóa trong trường hợp sản phẩm tạo thành là nitơ mônôxít thay vì nitơ dioxide:

Au (rắn) + NO3- (dung dịch) + 4 H+ (dung dịch) → Au3+ (dung dịch) + NO (khí) + 2 H2O (lỏng)

Chuỗi phản ứng hòa tan bạch kim trong nước cường toan (tương tự như với vàng):

Pt (rắn) + 4 NO 3- (dung dịch) + 8 H+ (dung dịch) → Pt4+ (dung dịch) + 4 NO2 (khí) + 4 H2O (lỏng)
Pt (rắn) + NO 3- (dung dịch) + H+ (dung dịch) → Pt4+ (dung dịch) + NO (khí) + H2O (lỏng)

Ion bạch kim sau khi bị oxy hóa lại phản ứng với ion clo tạo thành ion cloroplatinat.

Pt4+ (dung dịch) + 6 Cl- (dung dịch) → PtCl62- (dung dịch)

Trong thực tế, phản ứng của bạch kim với nước cường toan phức tạp hơn. Những phản ứng ban đầu tạo ra hỗn hợp axít cloroplatinơ (H2PtCl4) và nitrosoplatinic chloride ((NO)2PtCl4). Nitrosoplatinic chloride là chất rắn. Nếu muốn hòa tan hoàn toàn bạch kim, thì phản ứng tạo ra kết tủa nitrosoplatinic chloride dư với axít clohiđric đậm đặc phải được thực hiện lặp đi lặp lại nhiều lần.

Pt (rắn) + 2 HNO3 (dung dịch) + 4 HCl (dung dịch) → (NO)2PtCl4 (kết tủa) + 3 H2O (lỏng) + 1/2 O2 (khí)
(NO)2PtCl4 (kết tủa) + 2 HCl (dung dịch) → H2PtCl4 (dung dịch) + NOCl (khí)

Axít cloroplatinơ có thể bị oxy hóa thành axít cloroplatinic khi phản ứng với khí clo trong điều kiện đun nóng.

H2PtCl4 (dung dịch) + Cl2 (khí) → H2PtCl6 (dung dịch)

Sự phân ly của nước cường toan
Nếu trộn lẫn dung dịch axít nitric đậm đặc và dung dịch axít clohiđric đậm đặc thì các phản ứng hóa học sẽ bắt đầu xảy ra. Những phản ứng này tạo ra các chất dễ bay hơi là nitrozyl chloride (NOCl) và khí clo, dẫn đến sự bốc khói tự nhiên của nước cường toan. Màu vàng của các chất này làm cho nước cường toan có màu vàng đặc trưng. Vì các chất tạo thành bay hơi khỏi dung dịch, nên nước cường toan sẽ mất hiệu nghiệm.

HNO3 (dung dịch) + 3 HCl (dung dịch) → NOCl (khí) + Cl2 (khí) + 2 H2O (lỏng)

Nitrozyl chloride có thể bị phân ly thành nitơ monoxit và khí clo. Đó là quá trình phân ly không hoàn toàn. Do đó, khói bốc lên từ nước cường toan có chứa nitrozyl chloride, nitơ mônôxít và khí clo.

2 NOCl (khí) → 2 NO (khí) + Cl2 (khí)

Lịch sử

Axít clohidric được phát hiện lần đầu tiên vào khoảng năm 800 bởi nhà giả kim người Hồi giáo Jabir Ibn Hayyan (Gaber), bằng cách trộn muối ăn với axít sulfuric. Phát minh của Jabir về nước cường toan, bao gồm axít clohiđric và axít nitric, đã đóng góp vào sự cố gắng tìm kiếm đá tạo vàng của những nhà giả kim thuật.

Khi Đức xâm chiếm Đan Mạch trong Chiến tranh thế giới thứ II, nhà hóa học người Hungary George de Hevesy đã hòa tan những huân chương Nobel bằng vàng của Max von Laue và James Franck vào nước cường toan để ngăn không cho bọn phát xít ăn cắp chúng. Ông đã cất giữ dung dịch sau phản ứng trên ngăn sách trong phòng thí nghiệm của mình tại Viện Niels Bohr. Sau chiến tranh, ông trở lại, thấy dung dịch không hề suy chuyển, tiến hành kết tủa để thu lại vàng ra khỏi axít. Số vàng này đã được hoàn trả về Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển để đúc lại những huân chương mới cho Laue và Franck.

Những nguồn tham khảo
The Nobel Medals

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Chemistry Comes Alive! Aqua Regia
 The Columbia Encyclopedia: Aqua Regia

Acid vô cơ
Vàng
Acid oxy hóa


title: Linh lăng Ả Rập

text:
Linh lăng Ả Rập (danh pháp hai phần: Medicago arabica là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Đây là loài bản địa của bồn trũng Địa Trung Hải được tìm thấy trên khắp thế giới. Nó hình thành mối quan hệ cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm Sinorhizobium medicae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
A


title: Message (album của Mongol800)

text:
Message là album thứ hai của nhóm nhạc Nhật Bản Mongol800, phát hành năm 2001. Album này đã bán được hơn 2 triệu bản.

Danh sách bài hát
 Anata ni (あなたに / To You)
 Song for You
 Chiisana Koi no Uta (小さな恋のうた / A Small Love Song)
 Melody
 Tsuki Akari no Shita de (月灯りの下で / Under the Moonlight)
 For Life
 Oyashirazu -Summer Again- (親知らず－Summer Again－/ Wisdom -Summer Again-)
 HEY Mommy
 Marriage Blue
 Mujun no Ue ni Saku Hana (矛盾の上に咲く花 / Flowers Bloom on Contradiction)
 Ryuukyuu Aika (琉球愛歌 / Okinawan Love Song)
 Dear My Lovers
 Yume Kanau (夢叶う / Dreams Come True)
 Dandelion

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mongol800
Album năm 2001


title: Jang Sung-taek

text:
Jang Song-thaek (Hán Việt: Trương Thành Trạch, 22 tháng 1 năm 1946 – 12 tháng 12 năm 2013) là một chính trị gia người Triều Tiên, là em rể của Kim Jong-il, lãnh đạo tối cao của Bắc Triều Tiên. Ông là một trong những nhân vật quyền lực hàng đầu trong chính phủ Bắc Triều Tiên, là thành viên Ủy ban Quốc phòng từ năm 2009, cùng với vợ Kim Kyong-hui (em gái Kim Jong-il), là người được cho là có quyền lực de facto khi Kim Chính Nhật lâm bệnh và khi Kim Jong-un lên nắm quyền lãnh đạo Bắc Triều Tiên. Jang từng là Ủy viên bộ chính trị, Ủy viên Đoàn chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng quốc gia, một vị trí được coi là chỉ đứng thứ hai trong nhóm Lãnh tụ tối cao..

Ông đồng thời là giám đốc của Ngân hàng Phát triển Nhà nước, Giám đốc của Tập đoàn Đầu tư quốc tế Taepung và là giám đốc của Tập đoàn Quốc tế Taesong.

Jang sinh ra ở Kangwon. Ông tốt nghiệp từ trường cao cấp Kim Nhật Thành trước đi Moskva, nơi ông nghiên cứu từ năm 1968 và 1972. Khi trở về, ông kết hôn với Kim Kyong-hui, em gái của Kim Chính Nhật. Cặp vợ chồng có một con gái là Jang Kum-song (1977-2006), cô sống ở Paris trong thân phận của một sinh viên quốc tế, cô từ chối lệnh trở về Bình Nhưỡng và sau đó tự sát trong tháng 9 năm 2006, người ta cho rằng nguyên nhân là vì Jang Sung-taek và vợ phản đối mối quan hệ giữa cô với bạn trai.

Theo KCNA, ngày 8 tháng 12 năm 2013, ông bị cách chức và bị khai trừ khỏi Đảng Lao động Triều Tiên sau cuộc họp Bộ Chính trị của Trung ương đảng Lao động. Ông bị cáo buộc "Phe nhóm Jang Sung-taek đã phạm các tội danh phản đảng, phản cách mạng, làm tổn hại sự thống nhất và đoàn kết trong đảng". Ngoài ra, ông còn bị cáo buộc phạm tội tham nhũng, đồi trụy, sử dụng ma túy, có quan hệ bất chính với nhiều phụ nữ và tham gia đánh bạc tại nước ngoài.

Ngày 12 tháng 12 năm 2013, các phương tiện truyền thông Bắc Triều Tiên đưa tin ông đã bị xử tử sau một phiên tòa

Tham khảo

Chính khách Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Gia tộc Kim Nhật Thành
Ngày sinh không rõ
Đại tướng Quân đội Nhân dân Triều Tiên


title: Eucera zeta

text:
Eucera zeta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Dalla Torre mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1896


title: Tetrargentia

text:
Panchrysia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae

en:Tetrargentia


title: Achaea dejeanii

text:
Achaea dejeanii là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Loài này có ở Châu Phi, bao gồm Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1833
M
D
D
Côn trùng Madagascar


title: Exoneura rhodoptera

text:
Exoneura rhodoptera là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Exoneura
Động vật được mô tả năm 1922


title: Chi Khổ diệp

text:
Chi Khổ diệp (danh pháp khoa học: Picrasma) là một chi thực vật có hoa thuộc họ Simaroubaceae, bao gồm sáu cho đến chín loài bản địa của vùng ôn đới tới nhiệt đới của châu Á, và vùng nhiệt đới của châu Mỹ. Đây là các cây bụi và cây gỗ cao tới 20 m. Loài Picrasma quassioides chứa axit petroselinic.

Các loài tiêu biểu
 Picrasma chinensis P.Y.Chen
 Picrasma crenata Engl. trong Engl. & Prantl
 Picrasma excelsa (Sw.) Planch.
 Picrasma javanica Blume - khổ diệp
 Picrasma mexicana Brandegee
 Picrasma quassioides (D.Don) Benn.
 Picrasma quassioides var. quassioides

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Guéblange-lès-Dieuze

text:
Guéblange-lès-Dieuze là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Dieuze. Tọa độ địa lý của xã là 48° 46' vĩ độ bắc, 06° 42' kinh độ đông. Guéblange-lès-Dieuze nằm trên độ cao trung bình là m mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 202 mét và điểm cao nhất là 263 mét. Xã có diện tích 4,89 km², dân số vào thời điểm 1999 là 141 người; mật độ dân số là 28 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Nigryigoga

text:
Nigryigoga là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Noctuinae


title: Lissotestella cookiana

text:
Lissotestella cookiana là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Liotiidae.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Lissotestella
Động vật chân bụng New Zealand


title: Perdita dubia

text:
Perdita dubia là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1896


title: Oberaargau (hạt)

text:
Địa hạt hành chính Oberaargau (; ) là một hạt của bang Bern, Thụy Sĩ. Thủ phũ của hạt đóng ở Wangen an der Aare.

Hạt được lập ngày 1 tháng 1 năm 2010, trên cơ sở các quận cũ (, ) là Aarwangen và Wangen.

Hạt thuộc vùng hành chính Emmental-Oberaargau và có 50 đô thị với tổng diện tích , , dân số 76.485 người.

Các đô thị

Tham khảo

Huyện của Thụy Sĩ

en:Oberaargau#Administrative district


title: Gió Mặt Trời

text:
Gió Mặt Trời là một luồng hạt điện tích giải phóng từ vùng thượng quyển của Mặt Trời. Khi gió này được phát ra từ những ngôi sao khác với Mặt Trời của chúng ta thì nó còn được gọi là gió sao.

Gió Mặt Trời mang các hạt electron và proton ở năng lượng cao, khoảng 500 KeV, vì thế chúng có khả năng thoát ra khỏi lực hấp dẫn của các ngôi sao nhờ năng lượng nhiệt cao này. Nhiều hiện tượng có thể được giải thích bằng gió Mặt Trời, trong đó bao gồm: bão từ, khi dòng hạt mang điện này tác dụng lên các đường cảm ứng từ của Trái Đất; hiện tượng cực quang, được sinh ra khi các hạt trong gió Mặt Trời tương tác với từ trường của các hành tinh và tạo nên các màu sắc đặc trưng ở ban đêm trên bầu trời; lời giải thích tại sao đuôi của các sao chổi luôn luôn hướng ra ngoài Mặt Trời; cùng với sự hình thành của các ngôi sao ở khoảng cách xa.

Lịch sử
Năm 1916, nhà nghiên cứu người Na Uy Kristian Birkeland đã là người đầu tiên đưa ra dự đoán về gió Mặt Trời. Ông cho rằng "Theo cái nhìn của vật lý học, thì các luồng tia Mặt Trời không hoàn toàn chỉ là các hạt mang điện tích dương hoặc âm, mà nó chứa đồng thời cả hai điện tích này". Điều này có nghĩa là gió Mặt Trời mang đồng thời các ion âm và ion dương.

Ba năm sau đó, năm 1919, Frederick Lindemann miêu tả rằng luồng điện tích là các hạt này phân cực, các proton và electron đều được phát ra từ Mặt Trời, hình thành nên gió này.

Vào những năm 1930, bằng việc quan sát sự bùng nổ của các luồng hạt trong hiện tượng nhật thực, các nhà khoa học đã cho rằng nhiệt độ của cực quang Mặt Trời phải hàng triệu độ C. Một vài hướng nghiên cứu hứa hẹn đã được thực hiện, để xác định nhiệt độ cực lớn này. Vào giữa thập niên 1950, nhà toán học người Anh Sydney Chapman đã thu dò và tính toán được các đặc tính của một chất khí có nhiệt độ tương đương với nhiệt độ này và xác định nó là một luồng nhiệt siêu dẫn được lan truyền trong không gian, xa hơn quỹ đạo của Trái Đất. Cũng trong những năm này, một nhà khoa học người Đức có tên là Ludwig Biermann quan sát và lấy làm ngạc nhiên khi thấy các sao chổi, dù đi đến gần hoặc đi ra xa Mặt Trời, đều tạo ra những cái đuôi hướng ra bên ngoài Mặt Trời. Biermann đưa ra giả thuyết rằng do Mặt trời đã tạo ra một luồng hạt ổn định và đẩy đuôi của các sao chổi này ra bên ngoài.

Eugene Parker hiểu ra rằng luồng nhiệt từ Mặt Trời trong mô hình của Chapman, và hiện tượng đuôi sao chổi luôn hướng ra bên ngoài Mặt Trời trong giả thuyết của Biermann cùng xuất phát từ một hiện tượng. Parker chỉ ra rằng mặc dù cực quang của Mặt Trời bị hút mạnh mẽ bởi lực hấp dẫn, nó vẫn là một luồng dẫn nhiệt tốt và ở nhiệt độ cao ngay cả khi cách xa với Mặt Trời. Do lực hấp dẫn giảm dần với khoảng cách, cực quang ở vùng khí quyển ngoài của Mặt Trời sẽ thoát vào trong không gian.

Vì không đồng tình với quan điểm của Parker về việc cho rằng gió Mặt Trời có cường độ mạnh, nên 2 bài báo của ông gửi đến tạp chí Astrophysical Journal năm 1958 đã không được đăng. Tuy nhiên nó vẫn được Subrahmanyan Chandrasekhar, giải Nobel Vật lý năm 1983, lưu giữ lại.

Tháng 1 năm 1959, lần đầu tiên các quan sát và tính toán về cường độ của gió Mặt Trời đã được vệ tinh nhân tạo Luna 1 của Liên Xô thu thập và thực hiện. Tuy nhiên, việc có tăng gia tốc của các luồng gió mạnh đã không được giải thích hoàn toàn bằng lý thuyết của Parker.

Những năm cuối của thập niên 1990, máy đo phổ cực tím vòng (Ultraviolet Coronagraph Spectrometer - UVCS) trên tàu vũ trụ quan sát Mặt Trời (Solar and Heliospheric Observatory - SOHO) đã phát hiện thấy các vùng tăng gia tốc của gió Mặt Trời mạnh bắt nguồn từ các cực của Mặt Trời, và chỉ ra rằng gia tốc của gió lớn hơn so với các tính toán về dự giãn nở nhiệt động lực học đơn thuần. Mô hình của Parker dự đoán rằng gió Mặt Trời sẽ tạo ra các bước chuyển tiếp từ các dòng vượt âm (supersonic) tại độ cao vào khoảng 4 lần bán kính của Mặt Trời trên quyển sáng (photosphere). Tuy nhiên, điểm chuyển tiếp này nay đã hạ xuống thấp hơn nhiều, chỉ vào khoảng 1 bán kính Mặt Trời trên quyển sáng, điều này dẫn đến những cơ chế khác đã làm tăng gia tốc cho gió Mặt Trời.

Đặc điểm

Trong hệ Mặt Trời, các thành phần của gió Mặt Trời là tương đồng với các thành phần trong cực quang của Mặt Trời, ở đó có 73% là hiđrô ion hóa, 25% là heli ion hóa, phần còn lại là các ion tạp chất. Trong khi thành phần của một plasma có, 95% là các hiđrô ion bậc 1, 4% là heli ion bậc 2, và 0,5% là các ion phụ khác. Thành phần chính xác của gió Mặt Trời khó được tính toán, đó là do ảnh hưởng của hiện tượng dao động (fluctuation) diện rộng. Một mẫu thử đã được tàu Genesis mang về Trái Đất năm 2004 để được xét nghiệm, nhưng tàu này đã bị nổ khi vào trong tầng khí quyển của Trái Đất. Cũng có khả năng cho rằng mẫu thí nghiệm Mặt Trời này đã ảnh hưởng đến hoạt động của tàu.

Khi đến gần Trái Đất, vận tốc của gió Mặt Trời biến đổi trong khoảng 200–889 km/s, vận tốc trung bình là vào khoảng 450 km/s. Xấp xỉ 1 × 109 kg/s vật chất của Mặt Trời bị mất qua sự giải phóng gió Mặt Trời, và có khoảng một phần năm trong số đó là do hiện tượng fussion, tương tương với khoẳng 4,5 Tg (hay 4,5 × 109 kg) khối lượng chuyển sang năng lượng mỗi giây. Khối lượng tiêu hao này tương tương với một đồi đá cao 125 m trên mặt đất, trên một giây, và với tốc độ này, thì Mặt trời sẽ ngừng hoạt động sau khi tiêu hao hết lượng vật chất của nó vào khoảng 1 × 1013 năm. Tuy nhiên, những hiểu biết của chúng ta về sự hình thành của các ngôi sao chỉ ra rằng gió Mặt Trời hiện tại đã mạnh hơn so với trong quá khứ xa, vào khoảng 1000 lần, điều này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến lịch sử của các khí quyển các hành tinh, trong đó có khí quyển Sao Hỏa.

Khi gió Mặt Trời trở thành một plasma, thì nó sẽ mang các đặc tính của một plasma hơn là một khí đơn giản. Ví dụ, nó dẫn điện rất tốt vì thế các đường sức từ từ Mặt Trời được mang theo cùng với gió này. Áp suất động của gió chi phối áp suất từ trong cả hệ Mặt Trời vì thế từ trường bị đẩy theo đường xoắn ốc Archimedes bằng việc kết hợp chuyển động hướng ngoại và quy của Mặt Trời. Phụ thuộc vào bán cầu và pha của chu kỳ Mặt Trời, các trường xoắn ốc từ trường sẽ đi vào hoặc đi ra, từ trường sẽ đi theo hình dạng xoắn ốc này trên các phần của cực bắc và cực nam của bán cầu, nhưng với chiều ngược lại. Hai vùng từ này được phân chia bởi một mặt phẳng điện helio (dòng điện được tạo ra trên một mặt cong). Mặt helio này có hình dạng gần giống với mẫu hoa soắn trên áo của diễn viên múa balê (ballet), và hình dạng của nó thay đổi theo chu kỳ của Mặt Trời, mỗi khi từ trường của Mặt Trời thay đổi, vào khoảng 11 năm Trái Đất.

Gió mặt trời được thổi ra đến ranh giới hệ Mặt Trời rồi trộn lẫn với khí giữa các ngôi sao. Tàu vũ trụ Pioneer 10, phóng vào 1972, đi tới Mộc Tinh và Thổ Tinh và tàu Voyager 1 hiện ở cách Mặt Trời 70 đ.v.t.v đều ghi nhận gió mặt trời đang thổi qua chúng.

Ảnh hưởng

Gió Mặt Trời là nguyên nhân dẫn đến các trận bão từ, và nó có liên hệ trực tiếp đến hiện tượng cực quang của Trái Đất và trên các hành tinh khác.

Khi gió Mặt Trời tới Trái Đất, nó có tốc độ khoảng từ 400 km/s đến 700 km/s. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến từ quyển của Trái Đất. Ở phía trước từ quyển, các dòng điện tạo ra lực ngăn chặn gió mặt trời và làm đổi hướng nó ở xung quanh vành đai bảo vệ. Hiện tượng tương tự cũng xảy ra với các hành tinh trong hệ Mặt Trời có từ quyển.

Bão từ trên Trái Đất

Bão từ, còn gọi là bão địa từ trên Trái Đất, là những thời kỳ mà kim la bàn dao động mạnh. Có 2 nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng bão từ. Nguyên nhân thứ nhất do dòng hạt mang điện phóng ra từ các vụ bùng nổ trên Mặt Trời, hay còn gọi là gió Mặt Trời tác dụng lên các đường cảm ứng từ của Trái Đất. Nguyên nhân thứ hai là thỉnh thoảng lại có sự kết nối từ trường của Trái Đất với từ trường của Mặt Trời. Đây là một hiện tượng hiếm khi xảy ra trong môi trường vũ trụ bao la, tuy nhiên, mỗi khi có sự kết nối từ trường này các hạt điện tích di chuyển dọc theo từ trường, có thể đi vào từ quyển dễ dàng, tổng hợp lên dòng điện và làm cho từ thông biến đổi theo thời gian. Trong những dịp này Mặt Trời phát ra một lượng chất cực quang khi các đường sức từ của Trái Đất và Mặt Trời được kết nối một cách trực tiếp.

Các quá trình của bão từ có thể được miêu tả như sau:
Các dòng hạt mang điện phóng ra từ Mặt Trời sinh ra một từ trường, có độ lớn vào khoảng 6,10-9 tesla.
Từ trường này ép lên từ trường Trái Đất làm cho từ trường nơi bị ép tăng lên.
Khi từ trường Trái Đất tăng lên, từ thông sẽ biến thiên và sinh ra một dòng điện cảm ứng chống lại sự tăng từ trường của Trái Đất (theo định luật Lenz).
Dòng điện cảm ứng này có thể đạt cường độ hàng triệu ampere chuyển động vòng quanh Trái Đất và gây ra một từ trường rất lớn tác dụng lên từ trường Trái Đất.
Hiện tượng này tiếp diễn làm cho từ trường Trái Đất liên tục biến thiên và kim la bàn dao động mạnh.

Nếu hướng của từ trường trong tầng điện ly hướng về phía Bắc, giống như hướng của từ trường Trái Đất, bão địa từ sẽ lướt qua hành tinh của chúng ta. Ngược lại, nếu từ trường hướng về phía Nam, ngược với hướng từ trường bảo vệ của Trái Đất, các cơn bão địa từ mạnh sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới Trái Đất. Mặc dù khí quyển Trái Đất chặn được các dòng hạt năng lượng cao đến từ Mặt Trời này (gồm electron và proton), nhưng các hạt đó làm xáo trộn từ trường của hành tinh, cụ thể là quyển từ, có thể gây ra rối loạn trong liên lạc vô tuyến hay thậm chí gây mất điện.

Các vụ phun trào khí và nhiễm điện từ Mặt Trời được xếp theo 3 cấp: C là yếu, M là trung bình, X là mạnh. Tùy theo cấp cao hay thấp mà ảnh hưởng của nó lên từ trường Trái Đất gây ra bão từ nhiều hay ít. Bão từ được xếp theo cấp từ G1 đến G5, G5 là cấp mạnh nhất. Theo nhiều nghiên cứu thì hiện nay các cơn bão từ xuất hiện nhiều hơn và mạnh hơn, điều này cho thấy rằng Mặt Trời đang ở vào thời kỳ hoạt động rất mạnh.

Thời kỳ có bão từ là thời kỳ rất nguy hiểm cho người có bệnh tim mạch bởi vì từ trường ảnh hưởng rất mạnh đến hoạt động của các cơ quan trong hệ tuần hoàn của con người. Ngoài ra từ trường của Trái Đất cũng giúp cho một số loài động vật thực hiện một số chức năng sống của chúng như là chức năng định hướng do đó bão từ cũng sẽ ảnh hưởng lớn đến sự sinh sống của các loài này.

Cực quang

Cực quang xuất hiện là do các hạt mang điện trong luồng vật chất từ Mặt Trời phóng tới hành tinh, khi các hạt này tiếp xúc với từ trường của hành tinh thì chúng bị đổi hướng do tác dụng của lực Lorentz. Lực này làm cho các hạt chuyển động theo quỹ đạo xoắn ốc dọc theo đường cảm ứng từ của hành tinh. Tại hai cực các đường cảm ứng từ hội tụ lại và làm cho các hạt mang điện theo đó đi sâu vào khí quyển của hành tinh.

Khi đi sâu vào khí quyển các hạt mang điện va chạm với các phân tử, nguyên tử trong khí quyển hành tinh và kích thích các phân tử này phát sáng. Do thành phần khí quyển hành tinh chứa nhiều khí khác nhau, khi bị kích thích mỗi loại khí phát ra ánh sáng có bước sóng khác nhau, tức là nhiều màu sắc khác nhau do đó tạo ra nhiều dải sáng với nhiều màu sắc trên bầu trời ở hai cực.

Màu cụ thể nào đó của cực quang phụ thuộc vào loại khí cụ thể của khí quyển và trạng thái tích điện của chúng cũng như năng lượng của các hạt đâm vào khí của khí quyển. Oxy nguyên tử chịu trách nhiệm cho hai màu chính là lục (bước sóng 557,7 nm) và đỏ (630,0 nm) ở các cao độ cao. Nitơ sinh ra màu lam (427,8 nm) (các ion) cũng như màu đỏ biến đổi nhanh từ ranh giới thấp của các cung cực quang đang hoạt động.

Ảnh hưởng đến động vật
Một trong những dấu hiện rõ ràng nhất của việc từ trường ảnh hướng đến động vật đã được quan sát, như là một khám phá quan trọng trong khoa học đó là vào mùa thu năm 1957, khi Hans Fromme, một nhà nghiên cứu tại viện động vật Frankfurt, Đức thấy rằng một số con chim cổ đỏ châu Âu mà ông đã giữ trong lồng chạy nhảy một cách không ngừng và dồn về phía Nam của chiếc lồng. Không có điều gì lạ thường ở đây: nó chỉ được xem như một sự cạnh tranh trong quá trình di cư của các con chim, như việc các con chim này thường bay về Tây Ban Nha để lánh động vậy.

Điều ngạc nhiên là ở chỗ các con chim này được giữ ở trông lồng, nơi mà chúng không thể quan sát thấy được các vùng đất, hay các dòng đối lưu, không thể thấy Mặt Trời hay các ngôi sao, vậy sao chúng có thể định hướng được? Và Fromme đã nghĩ ngay đến việc, chính từ trường của Trái Đất đã tác động đến các con chim cổ đỏ này, giúp chúng định hướng được đâu là phía Nam, đâu là hướng Bắc.

Một loạt các nghiên cứu sau đó được thực hiện bởi Fromme và một số nhà nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng động vật có khả năng nhận biết các thay đổi của từ trường. Động vật hay như những con chuột đồng, kỳ giông, chim sẻ, cá hồi, tôm hùm, và cả vi sinh vật nữa, đều có thể cảm nhận được từ trường.

Câu hỏi đặt ra là làm sao chúng ta biết được các thực thể sống có khả này? Một phương pháp tiêu chuẩn để kiểm tra đó là ném một quả bóng từ đến con vật cần được thí nghiệm. Ví dụ, muốn thí nghiệm một con chuột chũi, một nhóm nghiên cứu từ trường tại Tel Aviv đã xây dựng một mê cung có khả năng thay đổi từ trường. Sau đó họ kiểm tra với 2 nhóm chuột khác nhau, một nhóm trong từ trường, và nhóm còn lại ở một pha lệch 180°Của từ trường đó, để xem liệu chúng có định hướng được ổ và khoang chứa thức ăn của chúng hay không. Kết quả, một nhóm chuột luôn xây dựng các ổ và khu lưu trữ ở phía nam của mê cung, nhóm chuột còn lại thì tạo các khoang ở phía bắc.

Điều này chứng tỏ chuột chũi có khả năng định hướng nhờ từ trường, và chúng sử dụng nó giống như chúng ta sử dụng một chiếc la bàn.

Một thí nghiệm khác được thực hiện, lúc này nhóm nghiên cứu lấy 24 con chuột chũi mù cho chúng chạy đua để đến một đầu mê cung phức tạp hơn. Kết quả, một nửa trong số chúng trở nên kinh nghiệm và về đích một cách nhanh chóng, nửa còn lại mò theo đường đã đi của nhóm trước để về đích. Điều này chứng tỏ khả năng cảm nhận từ trường của mỗi con chuột chũi cũng có sự khác nhau.

Nghiên cứu

Lý thuyết
Mặt Trời tạo ra một dòng điện tích của các electron và proton vào khoảng 300 đến 400 km/s, được biết đến như là gió Mặt Trời. Thông thường, Mặt Trời cùng giải phóng ra lượng vật chất cực quang hay còn gọi là CME (coronal mass ejections) với năng lượng hoạt động lớn. Các CME này di chuyển với vận tốc lớn hơn vận tốc nền của gió Mặt Trời. Nếu như CME có vận tốc đủ lớn thì nó sẽ dẫn trước luồng gió này để hình thành nên các mũi sốc bình phong (shock front), gần giống với các luồng sóng trên Trái Đất, ở đó sự đứt quãng, rời rạc của vận tốc, mật độ, nhiệt độ và độ lớn từ trường của các cơn gió Mặt Trời sẽ được quan sát. Ảnh hưởng của các mũi sốc bình phong Mặt Trời này sẽ tác động đến từ trường của Trái Đất. Kết quả của các trận bão từ sẽ tác động rõ rệt đến hoạt động của cực quang trên toàn thế giới, nếu như sự phân bố của CME đủ lớn. Các CME lớn có khả năng tạo ra các cực quang khả kiến ở các vùng nhiệt đới của Trái Đất.

Nghiên cứu về hiện tượng gió, cùng với các mũi bình phong Mặt Trời đã phát hiện ra nhiều kết quả bất ngờ. Trong nghiên cứu của tiến số Echer và Ganzalez qua việc quan sát 574 mẫu bình phong sóng Mặt Trời khác nhau, từ 1973 đến 2000. Trong thời gian đó, các nhà nghiên cứu đã cho rằng các bình phong sóng Mặt Trời sẽ hoạt động một cách tương tự và mang các đặc điểm giống nhau theo chu kỳ hàng tháng. Ví dụ, nếu một mũi bình phong được quan sát mỗi tháng thì tỉ lệ quan sát được của mũi này trong một tháng phải là 1/12 = 8,3%. Tuy nhiên kết quả quan sát đã không giống như vậy. Thay vào đó, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng trong tháng 7 khả năng quan sát của mũi diễn ra với hiệu suất 10,4%, và nhảy lên 13,9% trong tháng 11. Điều này chứng tỏ cần phải có một lý thuyết nào đó để giải thích cơ chế tăng khả năng xuất hiện của mũi bình phong ở tháng 7 và tháng 11 này.

Qua việc phân tích các dữ liệu thu thập được ở từng giải đoạn trước, các nhà nghiên cứu đã phát hiện thấy tần số xuất hiện của mũi bình phong tăng chính là việc có các điều kiện thuận lợi để hình thành bình phong này hơn, như việc vận tốc gió Mặt Trời thấp hơn, mật độ cao hơn. Các tham số vận tốc và mật độ thu được từ số liệu năm 1965 có thể được biến đổi để thích hợp với các kết quả thực nghiệm sau đó, tuy nhiên, điều ngạc nhiên chính là việc nó dự đoán cường độ mũi bình phong xuất hiện ở tháng 7 lớn hơn tháng 11. Điều này chỉ ra rằng đã có một cơ chế nào đó tác động và ảnh hưởng đến sự xuất hiện, cũng như cường độ của gió Mặt Trời. Các mô hình lý thuyết mới cần được đề xuất, và kiểm chứng để giải thích cho các số liệu đã thu thập được.

Thực nghiệm
Gió Mặt Trời là một trong những hướng nghiên cứu chính trong vật lý Thái dương hệ. Song song với việc xây dựng các lý thuyết và đưa ra các dự đoán, việc xây dựng các dự án thăm dò, để thu thập dữ liệu cho lý thuyết đóng một vai trò vô cùng quan trọng.

Tàu thăm dò Ulysses
Ulysses là tàu vũ trụ được thiết kế để phục vụ cho việc khám phá các vùng không gian chưa được biết đến trên cực bắc và cực nam của Mặt Trời. Ulysses là kết quả của sự hợp tác giữa Cơ quan Vũ trụ châu Âu (European Space Agency, ESA) và Cục Không gian và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA). ESA có nhiệm vụ thiết kế tàu vũ trụ cùng với tập huấn đội ngũ điều khiển tàu dưới mặt đất. NASA có nhiệt vụ phóng tàu, bằng tàu con thoi Discovery tháng 10 năm 1990, và chịu trách nhiệm thông tin cũng như thu thập dự liệu của toàn bộ phi vụ. Tàu thăm dò Ulysses bay tới Sao Mộc tháng 2 năm 1992, nhưng đó chỉ là một bước nghỉ chuyển tiếp trước khi đi vào quỹ đạo của Mặt Trời. Sứ mệnh của Ulysse là nghiên cứu từ trường của Mặt Trời, dòng plasma gió Mặt Trời và tia vũ trụ thoát ra từ Mặt Trời. Có tất cả 12 thiết bị được đặt trên tàu thăm dò Ulysses để giúp cho các nhà khoa học thu thập các dữ liệu cần thiết.

Các hiện tượng nghiên cứu bởi tàu thăm dò Ulysses có ảnh hưởng mật thiết đến chu kỳ 11 năm của Mặt Trời. Sứ mệnh đầu tiên đã hoàn thành tháng 9 năm 1995, khi nó bay trên một nửa chu kỳ của Mặt Trời. Sứ mệnh thứ hai sẽ được thực hiện ở nửa chu kỳ còn lại. Khi đó nó sẽ nghiên cứu các tia sáng rực của Mặt Trời, cùng dòng vật chất cực quang.

Tàu thăm dò SOHO
Đôi lúc khi nghe radio, âm thanh bị ngắt quãng, có ai đã nghĩ rằng các hoạt động của Mặt Trời ảnh hưởng đến sự ngắt quãng này không? Các nhà khoa học đang tìm hiểu và nghiên cứu ảnh hưởng của các sự kiện diễn ra trên Mặt Trời với tác động của nó trên Trái Đất. SOHO (viết tắt cho Solar and Heliospheric Observatory) có nhiều hy vọng sẽ có câu trả lời cho câu hỏi trên. SOHO cũng là kết quả của sự hợp tác giữa Cơ quan Vũ trụ châu Âu và NASA. Dự án này được xây dựng từ năm 1995, với nhiệm vụ nghiên cứu ảnh hưởng của các đợt hoạt động mạnh của Mặt Trời. Sứ mệnh đầu tiên của nó đã hoàn thành năm 1997, tuy nhiên các nhà nghiên cứu vẫn mong đợi nhiều kết quả đến sau đó. Cũng với cùng 12 thiết bị, mỗi thiết bị có một nhiệm vũ khác nhau như nghiên cứu điện tích trong của Mặt Trời, và vùng ngoài khí quyển, cũng như nguồn gốc của gió Mặt Trời.

Một trong những kết quả cần phải kể đến của tàu SOHO đó là việc phát hiện các trận lốc trên bề mặt của Mặt Trời, cũng như sao chổi Hale-Bopp, có bán kính hạt tâm lên đến 15–19 km, lớn hơn rất nhiều so với dự đoán ban đầu, từ 3–4 km.

Tham khảo

Liên kết ngoài

NASA phóng vệ tinh quan trắc gió mặt trời B.H. (theo AP) VnExpress Thứ ba, 24/7/2001, 09:45 (GMT+7)
Genesis đã rời bệ phóng
Vệ tinh quan trắc gió mặt trời GOES-12 gửi về bức ảnh đầu tiên
Kế hoạch di chuyển giữa các hành tinh bằng gió mặt trời
Bão từ đe dọa các hệ thống điện trên mặt đất
Gió mặt trời làm bùng sáng cực quang
Phi thuyền bay trong vũ trụ bằng "gió" mặt trời
Du lịch vũ trụ sẽ dễ dàng hơn nhờ siêu xa lộ liên hành tinh-gió mặt trời
Mặt trời đang ở chu kỳ bùng phát mạnh nhất
Bão mặt trời đã thổi bay nước trên Sao Hỏa
Mặt trời nổi gió
Ảnh vầng hào quang trên bầu trời -
Sức mạnh đáng sợ của gió mặt trời Minh Long (Video: National Geographic). VnExpress Thứ năm, 28/1/2010, 11:16 (GMT+7)

Mặt Trời
Hệ Mặt Trời
Vật lý plasma
Gió sao
Hiện tượng của Mặt Trời


title: 13027 Geeraerts

text:
13027 Geeraerts (1989 GJ4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 4 năm 1989 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13027 Geeraerts

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Gymnobela xylona

text:
Gymnobela xylona là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Tham khảo

Liên kết ngoài

xylona


title: Microstelma

text:
Microstelma là một chi ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Các loài
Các loài trong chi Microstelma gồm có:

 Microstelma columbella (Dall, 1881)
 Microstelma Oshikatai Lan, 2003
 Microstelma vestale (Rehder, 1943)

Chú thích

Tham khảo

Rissoidae


title: Sahurs

text:
Sahurs là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Sahurs on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Gangwon (đạo lịch sử)

text:
Tỉnh Gangwon, Gangwon-do (Hàn Quốc phát âm: [kaŋwʌn do], Hán Việt: Giang Nguyên đạo) là một trong tám tỉnh của Triều Tiên trong triều đại Joseon. Tỉnh được thành lập năm 1395, và lấy tên từ tên của các thành phố chính của khu vực Gangneung (강릉; 江陵) và thủ phủ của tỉnh là Wonju (원주; 原 州).

Năm 1895, Gangwon-do đã được thay thế bởi các huyện Chuncheon (Chuncheon-bu; 춘천부; 春川 府) ở phía Tây và khu vực Gangneung (khu vực Gangneung-bu; 강릉부 江陵 府) ở phía đông. (Wonju đã trở thành một phần của huyện Chungju).

Năm 1896, Triều Tiên chia là thành mười ba tỉnh, và hai huyện được sáp nhập với tỉnh Gangwon-do tái tạo lập. Mặc dù Wonju tái gia nhập Gangwon-làm tỉnh, thủ phủ của tỉnh đã được chuyển đến Chuncheon.

Với sự chia cắt Triều Tiên năm 1945, thành lập hai nước Triều Tiên năm 1948, và kết thúc của cuộc chiến tranh Triều Tiên năm 1953, Gangwon được chia thành tỉnh riêng biệt một lần nữa: Gangwon-do (Hàn Quốc) và Kangwon-do (Bắc Triều Tiên).

Tham khảo

Nhà Triều Tiên
Vùng phân chia


title: Oomorphoides

text:
Oomorphoides là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1956 bởi Monros.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Oomorphoides chujoi Takizawa, 1987
 Oomorphoides foveatus Tang, 1992
 Oomorphoides martensi Medvedev, 1990
 Oomorphoides nepalensis Takizawa, 1987
 Oomorphoides punctatus Tang, 1992
 Oomorphoides sakaii Takizawa, 1989

Chú thích

Tham khảo

Họ Ánh kim


title: Vagney

text:
Vagney là một xã ở tỉnh Vosges, tổng Saulxures-sur-Moselotte, trong vùng Grand Est. Vagney có diện tích 24,91 km2, dân số năm 1999 là 3793 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 396–860 m trên mực nước biển. Người dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Voinrauds.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng Vagney
Site de l'office du tourisme
 Vagney trên trang mạng của INSEE
 Vagney trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Desmopachria dispar

text:
Desmopachria dispar là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Ôn Bích Hà

text:
Ôn Bích Hà có tên tiếng Anh là Irene Wan (sinh ngày 30 tháng 07 năm 1966  tại Hồng Kông thuộc Anh). Cô từng có tên khai sinh là Ôn Bích Ngọc, là một nữ diễn viên truyền hình-diễn viên điện ảnh, ca sĩ và nhà sản xuất phim nổi tiếng người Hồng Kông gốc Trung Quốc. Cha cô là một sĩ quan của Quân đội Trung Hoa Dân Quốc. Những năm đầu sự nghiệp, cô được biết đến như một "người đẹp gợi cảm" và được đánh giá là yêu vẻ đẹp hơn diễn xuất. Sau khi kết hôn, cô xuất hiện khá mờ nhạt trong làng giải trí và thỉnh thoảng vẫn tham gia phim truyền hình và điện ảnh. Hiện cô chủ yếu phát triển ở Trung Quốc đại lục. Cô từng nhận giải "Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong vai chính" tại Liên hoan phim Quốc tế Con đường tơ lụa vào năm 2020.

Sự nghiệp
Cô tên thật là Ôn Bích Ngọc, quê ở Quảng Đông (Trung Quốc), sinh ra và sống tại Quận 8 của Quận Nhà gỗ Tiu Keng Leng ở Hồng Kông, Lãnh thổ Mới. Cô ấy có bốn anh trai và ba chị gái, và cô ấy là nhỏ nhất. Gia đình cô ấy nghèo. Cha của cô là một sĩ quan của Quân đội Trung Hoa Dân Quốc và định cư ở Hồng Kông vì bỏ trốn. Nghệ sĩ Trần Ngọc Liên là hàng xóm của cô, và Vương Tiểu Phượng cũng là hàng xóm bên dưới nơi ở của cô. Khi còn nhỏ, Ôn Bích Hà thường chơi với các bạn nam cùng huyện, chủ yếu chơi bóng bàn và cầu lông với họ. Cô từng theo học trường tiểu học Mingyuan và thích âm nhạc cũng như mỹ thuật. Sau đó, để muốn cô ghi danh vào một trường trung học tốt hơn, mẹ cô đã sắp xếp cho cô tiếp tục học tại một trường cấp hai trên Đảo Hồng Kông.

Sau khi hoàn thành lớp một tại Trường Trung học Công giáo Mingyuan, Ôn Bích Hà đã theo học tại Trường Cao đẳng Đồng giáo dục St. John's trước đây ở Tai Koo Shing. Trong thời gian đi học sau này, cô ấy là thành viên của đội bóng rổ của trường. Cô chuyển đến Shau Kei Wan sống với chị gái để thuận tiện cho việc đi học khi cô 12 tuổi. Cô bị mẹ bán đi vì quá nghèo. Vì sự kỷ luật nghiêm khắc của cha, cô đã hình thành tính cách nổi loạn. "Khi học cấp 2, tôi học hút thuốc, đi vũ trường (sân trường P) và kết bạn với những thanh thiếu niên có vấn đề". Sau đó, khi cô 15 tuổi (1983), cô bị các trinh sát phát hiện trên đường phố và mời đi tham gia quay bộ phim Tịnh muội tử của đạo diễn Lê Đại Vỹ và gia nhập giới giải trí. Cô ấy chưa tốt nghiệp trung học vào thời điểm đó.

Cô đã được đề cử Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông cho hạng mục Diễn viên mới xuất sắc nhất tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ 2 (1983) cho vai diễn trong Tịnh muội tử 1982.

Cô được chú ý nhờ nhan sắc xinh đẹp và diễn xuất đáng chú ý trong Đình bất liễu đích ái 1984 (còn gọi là Tình yêu vĩnh cửu), đóng chung với Lưu Đức Hoa và Loletta Lee, khi mới 17 tuổi. Sau đó, cô cũng thể hiện ấn tượng trong hai bộ phim của Stanley Kwan là Địa hạ tình (1986) và Yên Chi Khẩu (1988).

Tuy nhiên, vào những năm 1990, sự nghiệp điện ảnh của cô bị đảo lộn khi cô đồng ý đóng vai chính trong Kinh biến (1996), đây sẽ là lần đầu tiên và duy nhất, cô xuất hiện khỏa thân toàn thân trong phim và cảnh nóng kéo dài hơn 4 phút với Nhậm Đạt Hoa. (So với Đình bất liễu đích ái 1984, cô có tới 5 cảnh nóng nhưng chỉ khỏa thân nửa người và cảnh quay chưa đầy 2 phút. Và nhiều cảnh nóng của các phim sau này của cô không táo bạo bằng Kinh biến 1996). Động thái này đã thất bại trong việc khơi dậy sự nghiệp của cô. Nhưng sau đó cô tiếp tục đóng vai chính trong nhiều bộ phim truyền hình TVB, truyền hình Trung Quốc và truyền hình Đài Loan.

Năm 2019, cô đã 53 tuổi nhưng lại có cảnh nóng với hai diễn viên trẻ hơn (nam diễn viên Quan Trí Bân nhỏ hơn cô 14 tuổi và diễn viên nữ Trần Hán Na kém cô 27 tuổi) gây ra nhiều bình luận trái chiều. Đặc biệt cảnh nóng đồng tính của cô với nữ diễn viên trẻ hơn 27 tuổi Trần Hán Na khiến báo chí bàn tán sôi nổi. Tuy nhiên vai chính của cô trong phim này vẫn giúp cô giành giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong vai chính ở Liên hoan phim Quốc tế Con đường tơ lụa lần thứ 8 năm 2020.

Đời tư
Ôn Bích Hà đã kết hôn với doanh nhân giàu có Hồng Kông Hà Tổ Quang - Kenneth Ho () vào ngày 1 tháng 10 năm 2000 và tổ chức đám cưới tại khách sạn Cây bồ đề (tiếng Hồng Kông là Banyan Tree) ở Phuket, Thái Lan. Hà Tổ Quang là cháu của cựu chiến binh Quốc dân đảng Hà Ứng Khâm và từng làm việc tại Solomon Brothers Hong Kong Co., Ltd. Châu Á Thái Bình Dương Phó Chủ tịch Bộ phận Ngân hàng Đầu tư Châu Á Thái Bình Dương. Cả hai chưa từng lên kế hoạch sinh con. Cho đến năm 2010, cô và chồng đã nhận nuôi một đứa trẻ mồ côi bị bỏ rơi trong một nhà ga xe lửa ở Đại lục, và thậm chí còn tìm kiếm một bác sĩ để chữa bệnh ngoài da và ho cho cậu, sau đó đổi tên cậu là Hà Quốc Luân - Xavier Ho ()..

Các phim đã tham gia
Tịnh muội tử/Lonely Fifteen (靚妹仔) (1982) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Irene/Hà Nữ
Tiêu bì nữ học sinh/Happy Sixteen (俏皮女学生) (1982) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Đại Nhãn Tử
Mãnh quỷ xuất lộng/Possessed (猛鬼出籠) (1983) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Irene (em gái của Hsiao)
101 Cù Bộ Lệnh/101 Citizen Arrest (101拘捕令) (1983 - 1984) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Irene
Thần dũng song hưởng pháo/Pom Pom (神勇雙響炮) (1984) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Gái điếm của Koo
Đình bất liễu đích ái (Tình yêu vĩnh cửu)/Everlasting Love (停不了的爱) (1984) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Lương Bội Quân
Tối giai phúc tinh/Lucky Stars Go Places (最佳福星) (1986) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Nữ sĩ quan
Địa hạ tình/Love Unto Waste (地下情) (1986) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Nguyễn Bối Nhi
Cảnh tặc huynh đệ/Caper (警贼兄弟) (1986) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Annie San Fun
Yên Chi Khẩu/Rouge (胭脂扣) (1988) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Trình Thục Hiền
Trung Quốc tối hậu nhất cá Thái giám/Lai Shi, China's Last Eunuch (中國最後一個太監) (1988) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Chiêu Đệ
Đặc cảnh đồ long/Tiger Cage (特警屠龙) (1988) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai A Mỹ
Pháp luật vô tình/Ruthless Law (法律无情) (1988) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Hoàng Bái Nghiên
Đồng căn sinh/Bloody Brotherhood (同根生) (1989) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Hà Kiều (vợ của Gia Hoa)
Ngã vị thành niên/The Wild Ones (我未成年) (1989) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Trần Ngọc Cầm
Thiếu nữ tâm/Hearts, No Flowers (少女心) (1989) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Lý Tương Vân
Thành thị phán quan/Armageddon (城市判官) (1989) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Dương Mẫn
Truy nữ trọng án tổ/Running Mate (追女重案组) (1989) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Lâm Lạc Hân
An lạc chiến trường/Fatal Vacation (安乐战场) (1990) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Candy
Kỳ binh/The Sniping (奇兵) (1990) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Elaine
Mạt lộ cuồng bôn (Cơn thịnh nộ cuối con đường)/The Fugitives (末路狂奔) (1991) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Hoàng Tiểu Anh
Nhất xúc tức phát/Touch and Go (一触即发) (1991) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai May
Ngũ hổ tướng chi quyết liệt/The Tigers (五虎将之决裂) (1991) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Shirley Lam
Dự lang cung vũ (Khiêu vũ với sói)/Heartbreak Blues (與郎共舞) (1991) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Giang Thanh Chiếu
Man hoang đích đồng thoại/In The Lap Of God (蛮荒的童话) (1991) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai May Tse
Ngã ái nữu văn tái/Now You See Love, Now You Don't (我爱扭纹柴) (1992) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Cô gái Ca nô
Hỏa mân côi (Hoa hồng lửa)/Vengeance (火玫瑰) (1992) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Hải Triều
Đường triều yêu cơ/The Knight and the Concubine (唐朝妖姬) (1992) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Đông Nhi
Cáo biệt Tử Cấm Thành/Twilight of the Forbidden City (告別紫禁城) (1992) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Chiêu Đệ
Ái sinh sự gia đình/Class of '93 (爱生事家庭) (1992 - 1993) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Lương Hoan
Trấn kim nữ nhân chu ký: Tam chức tân nữ tính/Just Gold Modern Woman (鎮金女人週記：三職新女性) (1993) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Joanne (Xuất hiện ở tập 8)
Nhất đại kiêu hùng: Tam chi kỳ/Man of the Times (一代梟雄: 三支旗) (1993) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Quách Thu Cúc
Lao công báo thù/Labor revenge (1993) (Phim điện ảnh Hồng Kông)
Sa Điền Ngư sát nhân sự kiện/Mr. Sardine (沙甸鱼杀人事件) (1994) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Bối An Na
Mã hý tiểu tử/Circus Kids (马戏小子) (1994) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Tiểu Lan
Hận tỏa Kim Bình (Mối hận Kim Bình)/Gentle Reflections (恨锁金瓶) (1994) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Phan Kim Liên
Trấn kim nữ nhân chu ký (Đệ nhị tập): Cáo biệt Nghê Hồng /Just Gold Modern Woman II (鎮金女人週記（第二輯）：告別霓虹) (1994) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Mộ Ỷ Kỳ (Vicky) (Xuất hiện ở tập 5)
Đáo số thất nhật tình/The Flame And The Fiancee (倒數七日情) (1995) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Cat
Bao Thanh Thiên (bản Hồng Kông)/Justice Pao (包青天) (1995 - 1996) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Tử Đồng/Đồng Phi (Xuất hiện từ tập 71 đến tập 75)
Kinh biến (Biến động kinh hồn)/All of a Sudden (惊变) (1996) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Miêu Khả Di/Lam Ho Yee
Phản tham phong bão (Cơn bão chống tham nhũng)/Take to Probity (反貪風暴) (1997) (Phim truyền hình Trung Quốc) - vai Bạch Tuyết
Thi Công kỳ án đan nguyên kịch: Huyết thủ ấn (施公奇案單元劇：血手印) (1997) (Phim truyền hình Đài Loan) - vai Tần Mai Nương (Xuất hiện từ tập 13 đến tập 19)
Viên nguyệt loan đao (Loan đao phục hận)/Against the Blade of Honour (圓月彎刀) (1997) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Tần Khả Tình
Thi Công kỳ án đan nguyên kịch: Thẩm thê ký (施公奇案單元劇：審妻記) (1997) (Phim truyền hình Đài Loan) - vai Lý Huệ Nương (Xuất hiện từ tập 146 đến tập 150)
Thi Công kỳ án đan nguyên kịch: Khuyển phụ long tử (施公奇案單元劇：犬父龍子) (1998) (Phim truyền hình Đài Loan) - vai Tạ Tuyết Trinh (Xuất hiện từ tập 263 đến tập 272)
Nhiên thiêu đích cảng loan/Burning Harbor (燃烧的港湾) (1998) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Từ Mỹ Lệ
Luyến Luyến Quỳnh Dao/The End of Love Generation (恋恋琼瑶) (1999) (Phim điện ảnh Hồng Kông)
Thi tiền tưởng hậu/Scary Scorpse (屍前想後) (2000) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Văn Văn
Hỏa long nữ/Tequila Sunrise (火龍女) (2001) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Coco
Giang Sơn Lâu/Kang San Lau (江山楼) (2001) (Phim truyền hình Đài Loan) - vai Kim Bảo/A Xuân/Diễm Xuân
Phong Thần Bảng (Đát Kỷ Trụ Vương)/Gods of Honour (封神榜) (2001) (Phim truyền hình Hồng Kông) - vai Tô Đát Kỷ
Đấu thất 96 tiểu thì/A Tragic Room (斗室96小時) (2003) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Lạc Bình
Trích huyết văn thân (滴血纹身) (2003) (Phim truyền hình Trung Quốc) - vai Âu Dương Dật Vân
Gia đình hạnh phúc/The Happiness of Family Reunion (2004) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Khương Uyển Thục (cùng bạn diễn là Âu Dương Chấn Hoa)
Huyễn ảnh thần châm (Ảo ảnh thần châm)/Magic Needle (幻影神針) (2005) (Phim truyền hình Trung Quốc) - vai Liễu Lãng Nguyệt
Nộ Giang Hồn/The Spirit of Nu River (怒江魂) (2005) (Phim điện ảnh Trung Quốc) - vai Na San
Khang Hy vi phục tư phóng ký (Khang Hy vi hành phần 5)/Records of Kangxi's Travel Incognito season 5 (康熙微服私访记5) (2006) (Phim truyền hình Trung Quốc) - vai Nghi Phi (Nghi Phượng Nhi)
Xuất Ai Cập ký/Exodus (出埃及記) (2007) (Phim điện ảnh Hồng Kông) - vai Phan Tiểu Nguyên
The Drunkard (2010) - Mrs. Wong
The Loan Shark (2011)
72 Heroes (2011)
Triad (2012) - Irene
Impetuous Love in Action (2014) - Irene
Love in Late Autumn (2016) - Linda Wen
708090 (2016) - Zhao Yuan Yuan
Guardian Angel 2018 Web Drama (2018) - Sister Mi (appears in episode 14-16)
Biệt đội cơ động/Police Tactical Unit (2019) (Phim truyền hình Hồng Kông)
The Fallen (2019) - Fu Yu Yu
My Dear Destiny (2020, TV Series)

Tác phẩm âm nhạc

Album cá nhân

Đơn ca
1994： Nhất túy hóa thiên sầu/《一醉化千愁》(Nhạc phim Hận tỏa Kim Bình TVB)
2020：《Make You Smile》

Buổi hòa nhạc
ngày 19 tháng 6 năm 2018：《Irene Wan Haichao Concert2018》

Điểm số bài hát

Các giải thưởng

Giải thưởng điện ảnh Hồng Kông

Liên hoan phim quốc tế Ma Cao

Liên hoan phim Quốc tế Con đường tơ lụa

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Ôn Bích Hà - Nàng Kim Liên quyến rũ trong Mối hận Kim Bình

 HK cinemagic entry
 LoveHKfilm entry

Sinh năm 1966
Người sống
Các nữ diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Nữ diễn viên truyền hình Hồng Kông
Người đến từ Triệu Khánh
Diễn viên TVB
Các nữ diễn viên Hồng Kông thế kỷ 20
Các nữ diễn viên Hồng Kông thế kỷ 21


title: Nobéré

text:
Nobere là một tổng thuộc  tỉnh Zoundwégo ở miền trung Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Nobere. Dân số năm 2006 là 32.814 người.

Các thị xã và làng xã
Bakaogo, Barse, Bion, Bisboumbou, Dakiecma, Doncin, Kambo, Kataga, Koakin, Kougrissince, Lamzoussi, Linoghin, Nioryida, Nobili, Passintinga, Pissi, Pougnerkougri, Sarogo, Seloghin, Soulougre, Tampouy, Tamse, Tewaka, Teomighin, Togse và Zagable.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Zoundwéogo (tỉnh)


title: Mueang Pathum Thani (huyện)

text:
Mueang Pathum Thani () là huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của tỉnh Pathum Thani, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Trong quá khư, huyện này có tên huyện Bang Kadi theo tambon trung tâm theo luật năm 1897. Trụ sở huyện đã được đặt ở bờ đông sông Chao Phraya river. Sau đó trụ sở đã được dời đến Tambon Parok, bờ tây sông năm 1917. Ngày 25/6/1938, Bộ trưởng Nội vụ Thái Lan đã đổi tên huyện thành Mueang Pathum Thani theo sắc lệnh của vua Rama VIII.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ): Lat Lum Kaeo, Sam Khok, Khlong Luang, Thanyaburi và Lam Luk Ka của Pathum Thani Province, Don Mueang của Bangkok, và Pak Kret của tỉnh Nonthaburi.

Hành chính
Huyện này được chia thành 14 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 81 làng (muban). Additional to the town (thesaban mueang) của Pathum Thani  nằm trên toàn bộ tambon Bang Prok Có two further municipal areas - Các thị trấn (thesaban tambon) Bang Luang và Bang Kadi. Bang Kadi nằm trên toàn bộ same-named tambon, Bang Luang nằm trên một phần của  tambon Bang Luang, Ban Chang và Bang Duea. Có 12 Tổ chức hành chính tambon quản lý các khu vực nông thôn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.muangpathumthani.com  Trang mạng của huyện (tiếng Thái)

Mueang Pathum Thani


title: Saint-Étienne-de-Tulmont

text:
Saint-Étienne-de-Tulmont một thị xã và commune in the Tarn-et-Garonne department of Pháp, in the Midi-Pyrénées region.

Xem thêm
 Communes of Tarn-et-Garonne

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Plaisance-du-Touch

text:
Plaisance-du-Touch là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 181 mét trên mực nước biển.

Sông Touch chảy qua thị trấn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Professionals of Plaisance du Touch

Plaisancedutouch


title: Clanis hyperion

text:
Clanis hyperion là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở miền nam Trung Quốc (Vân Nam) tới miền bắc Thái Lan và đông bắc Ấn Độ.

Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 10 in Thailand.

Chú thích

Tham khảo

Clanis