title: Bách khoa toàn thư

text:
Bách khoa toàn thư là bộ sách tra cứu về nhiều lĩnh vực kiến thức nhân loại. Bách khoa toàn thư là bộ sách tra cứu kiến thức tổng quát trên nhiều lĩnh vực kiến thức khác nhau (ví dụ Encyclopædia Britannica bằng tiếng Anh và Brockhaus bằng tiếng Đức là những bộ khá nổi tiếng), hoặc có thể là bộ sách tra cứu chuyên sâu về một lĩnh vực nào đó (ví dụ như bách khoa toàn thư về y học, triết học, hoặc luật). Cũng có những bộ bách khoa toàn thư đề cập đến nhiều chủ đề khác nhau trên một góc độ văn hóa, sắc tộc, hay quốc gia nhất định, ví dụ như bộ Đại Bách khoa thư Xô Viết. Tên gọi của bách khoa toàn thư trong tiếng Anh "encyclopedia" bắt nguồn từ từ tiếng Hy Lạp cổ đại εγκύκλιος (có nghĩa là "phổ biến rộng rãi") và παιδεία (có nghĩa là "giáo dục"), hàm nghĩa là "kiến thức phổ thông/đại chúng".

Bách khoa toàn thư đã tồn tại khoảng 2.000 năm và đã phát triển đáng kể trong thời gian đó liên quan đến ngôn ngữ (được viết bằng ngôn ngữ quốc tế hoặc ngôn ngữ địa phương), kích thước (ít hoặc nhiều tập), ý định (trình bày kiến thức toàn cầu hoặc giới hạn), nhận thức văn hóa (có thẩm quyền, ý thức hệ, mô phạm, thực dụng), quyền tác giả (trình độ, phong cách), độc giả (trình độ học vấn, nền tảng, sở thích, khả năng) và các công nghệ có sẵn để sản xuất và phân phối (bản thảo viết tay, sách nhỏ hoặc sách in lớn, phổ biến internet). Là một nguồn thông tin đáng tin cậy được biên soạn bởi các chuyên gia, các phiên bản in của Bách khoa toàn thư luôn có một vị trí nổi bật trong các thư viện, trường học và các tổ chức giáo dục khác.

Có hai phương pháp chính xây dựng bách khoa toàn thư: phương pháp trong đó các mục từ được sắp xếp theo thứ tự trong bảng chữ cái, hoặc phương pháp theo thể loại chủ đề . Phương pháp đầu là phổ biến nhất, đặc biệt đối với những bộ trình bày kiến thức phổ thông.

Những công trình bách khoa toàn thư đầu tiên

Ý tưởng tập hợp mọi kiến thức của thế giới vào trong tầm tay tại một nơi nhất định có từ thời Thư viện Alexandria và Pergamon cổ đại. Nhiều tác giả thời cổ đại (như Aristotle) đã cố gắng tập hợp lại toàn bộ kiến thức của nhân loại. Một trong những soạn giả bách khoa thư cổ đáng chú ý nhất là Pliny già (thế kỷ thứ nhất Công nguyên) đã viết bộ Naturalis historia (Lịch sử tự nhiên), gồm 37 tập về thế giới tự nhiên và trở nên cực kỳ phổ biến ở Tây Âu trong suốt thời kỳ Trung cổ.

Hoàng đế Trung Quốc Thành Tổ nhà Minh đã trực tiếp trông coi việc biên soạn bộ Vĩnh Lạc đại điển (永樂大典), là một trong những bộ bách khoa thư lớn nhất trong lịch sử, được hoàn thành vào năm 1408 và bao gồm hơn 11.000 tập viết tay, trong số đó chỉ có 400 tập còn tồn tại đến ngày nay.

Trong triều đại tiếp theo, hoàng đế Trung Quốc Càn Long nhà Thanh đã sáng tác 40.000 bài thơ rồi đưa vào trong một thư viện 4 khu với 4,7 triệu trang viết cùng với hàng ngàn bài luận. Bộ Tứ khố toàn thư (四庫全書) có thể sánh với bách khoa thư kiểu phương Tây.

Việc biên soạn kiến thức Hồi giáo thời kỳ đầu vào thời Trung cổ đã tạo ra nhiều công trình toàn diện, và có một số đóng góp mà ngày nay chúng ta gọi là phương pháp khoa học, phương pháp lịch sử và phương pháp trích dẫn. Những công trình đáng kể bao gồm bách khoa thư khoa học của Abu Bakr al-Raziel, bộ Mutazilite gồm 270 quyển rất phong phú về nội dung của Al-Kindi, và bách khoa thư y học của Ibn Sina là một công trình tham khảo có giá trị hàng thế kỷ. Cũng phải kể tới các tác phẩm về lịch sử vạn vật (hay còn gọi là xã hội học) của Asharites, al-Tabri, al-Masudi, Ibn Rustah, al-Athir và Ibn Khaldun, trong đó bộ Muqadimmah đề cao nguyên tắc mà ngày nay hoàn toàn tiếp tục được áp dụng, đó là phải luôn luôn thận trọng kiểm chứng mọi kết luận trong các bài viết. Những học giả này có một ảnh hưởng đáng kể đối với các phương pháp nghiên cứu và biên soạn, một phần do thông lệ isnad của Hồi giáo nhấn mạnh sự trung thực so với bài viết gốc, cũng như việc kiểm chứng nguồn tham khảo, và việc luôn đặt lại vấn đề khi nghiên cứu.

Bách khoa thư hiện đại

Ý tưởng hiện đại về việc xây dựng các bộ bách khoa thư dưới dạng in, đa dụng và phân phối rộng rãi xuất hiện ngay trước thời Denis Diderot và các soạn giả bách khoa thư thế kỷ thứ 18.

Mặc dù John Harris được coi là người đã định khổ sách mà ngày nay đã trở nên phổ biến cho bách khoa thư từ năm 1704 với bộ Lexicon technicum, thực tế ngay từ năm 1646, thầy thuốc và triết gia người Anh Thomas Browne đã đặc biệt dùng từ encyclopaedia trong lời tựa cho tác phẩm của mình là Pseudodoxia Epidemica hay Vulgar Errors (Các lỗi thông thường). Browne đã cấu trúc bách khoa thư của mình dựa trên lược đồ có tiếng một thời của thời kỳ Phục hưng, lược đồ này gọi nôm na là 'nấc sáng tạo' tức là theo như kiểu leo bậc thang từ thế giới khoáng vật đến thế giới thực vật, động vật, con người, hành tinh và cuối cùng là thế giới vũ trụ. Bộ sách tập hợp những lỗi thông thường vào thời đó được Browne liệt kê đã trở thành bách khoa thư gia đình phổ biến đầu tiên ở Anh. Sự phổ biến của nó được khẳng định thông qua việc nó được tái bản ít nhất là năm lần, mỗi lần đều có sửa chữa và bổ sung, lần xuất bản cuối cùng là vào năm 1672. Pseudodoxia Epidemica cũng xuất hiện trong tủ sách của nhiều học giả châu Âu trong suốt cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18. Nó được dịch sang tiếng Pháp, tiếng Hà Lan và tiếng Đức cũng như tiếng La tinh. Vì vậy nó được coi là những cuốn sách hữu dụng nhất cho người đọc.

Ephraim Chambers xuất bản tác phẩm Cyclopaedia vào năm 1723. Bản dịch tiếng Pháp của nó trở thành nguồn cảm hứng cho việc ra đời bộ Encyclopédie, có lẽ là bách khoa thư sớm đạt được thành công nhất, do Jean le Rond d'Alembert và Denis Diderot biên soạn và hoàn thành vào năm 1772 bao gồm 28 tập, 71.818 đề mục, 2.885 hình minh họa. Bộ Encyclopædia Britannica nổi tiếng xuất hiện một cách khiêm tốn lúc ban đầu ở Scotland: từ năm 1768 đến 1797 chỉ có ba ấn bản.

Những năm đầu của thế kỷ 19 chứng kiến sự thăng hoa của các bách khoa thư xuất bản ở Anh, châu Âu và Mỹ. Ở Anh bộ Rees's Cyclopaedia (1802–1819) chứa đựng một lượng thông tin khổng lồ về những cuộc cách mạng khoa học và công nghiệp thời kỳ đó. Điểm nổi bật của những ấn bản này là những hình minh họa chất lượng cao do những nhà chạm khắc như Wilson Lowry tạo ra, và các hình nghệ thuật do những chuyên gia như John Farey, Jr. phác họa. Nhiều bộ bách khoa thư xuất bản ở Scotland, là kết quả của thời kỳ Khai sáng Scotland, do nền giáo dục ở đây có chất lượng trung bình cao hơn hẳn những vùng còn lại ở Anh.

Encyclopædia Britannica xuất hiện dưới nhiều ấn bản xuyên suốt thế kỷ, cùng với sự phát triển của giáo dục đại chúng và các học viện Mechanics Institutes ở Anh, Hiệp hội phổ biến kiến thức hữu dụng tiên phong cho ra đời các Penny Cyclopaedia (Bách khoa ba xu), tên này có nghĩa là các số được phát hành hằng tuần và với giá rẻ như báo chí thông thường.

Vào thế kỷ thứ 20, Encyclopædia Britannica đạt đến lần tái bản thứ mười lăm, và những bách khoa thư giá rẻ như Bách khoa thư Harmsworth và Everyman's Encyclopaedia (Bách khoa thư cho mọi người) trở nên phổ biến.

Gần đây có nhiều bách khoa toàn thư cũng được xuất bản trực tuyến, Wikipedia là một ví dụ.

Bách khoa thư truyền thống thường được soạn bởi các soạn giả có trình độ hàn lâm. Tuy nhiên với Wikipedia thì lại khác, dự án này bắt đầu từ năm 2001 với mục đích là tạo ra một bách khoa thư mở đối với tất cả mọi người. Bất kỳ ai cũng đều có thể sửa chữa, bổ sung văn bản, hình ảnh và âm thanh trên đó. Nội dung của nó tuân theo giấy phép bản quyền công cộng (copyleft) tự do (GFDL). Đến năm 2004 dự án đã có tổng cộng hơn một triệu mục từ với hơn 80 ngôn ngữ khác nhau.

Việc biên soạn bách khoa thư

Cấu trúc phân cấp và bản chất luôn thay đổi của bách khoa thư đặc biệt thích hợp khi lưu trữ trên đĩa máy tính hoặc trực tuyến, và đến cuối thế kỷ thứ 20 phần lớn những bách khoa thư quan trọng đều chuyển sang những phương pháp lưu trữ này. Việc xuất bản trên đĩa (tiêu biểu là đĩa CD-ROM) có lợi thế là chi phí sản xuất rẻ và rất tiện mang đi lại. Ngoài ra, chúng có thể chứa đựng các phương tiện không thể có được trên bản in như hoạt hình, âm thanh, và video. Siêu liên kết giữa các mục có liên quan về mặt nội dung cũng là một lợi thế nữa. Các bách khoa thư trực tuyến có lợi thế ở điểm năng động: các thông tin mới cho vào có thể được xem ngay tức thì, mà không phải chờ đến khi ra ấn bản tĩnh (trong trường hợp in trên giấy hoặc đĩa).

Thông tin trên một bách khoa thư in cần có một cấu trúc phân cấp nào đó, và thông thường thì các đề mục được sắp xếp theo thứ tự trong bảng chữ cái. Tuy nhiên với định dạng lưu trữ điện tử động, việc áp đặt một cấu trúc định sẵn là hoàn toàn không cần thiết. Thay vào đó, hầu hết các bách khoa thư điện tử cho phép sắp xếp các đề mục bằng nhiều cách khác nhau, kể cả theo chủ đề lẫn theo thứ tự trong bảng chữ cái.

Danh sách các bách khoa thư

Những bách khoa thư và soạn giả có tiếng trước năm 1700
 Lịch sử tự nhiên của Pliny, 77. Rất có ảnh hưởng vào thời Trung cổ.
 Institutiones của Cassiodorus, 560. Bách khoa thư Cơ đốc giáo đầu tiên.
 Etymologiae của thánh Isidore of Seville, 636. Bách khoa thư Cơ đốc giáo, có ảnh hưởng nhất đầu thời kỳ Trung cổ.
 Adab al-kātib (Sách kiến thức) của Ibn Qutayba (828-889). Công trình Ả Rập sớm nhất được coi là bách khoa thư.
 Bibliotheke của Patriarch Photios (thế kỷ thứ 9). Công trình La Mã phương Đông (Byzantine) sớm nhất được gọi là bách khoa thư.
 Hrabanus Maurus, 842. De rerum naturis (Về bản chất sự vật). Xuất phát từ công trình của Isidore.
 Suda (thế kỷ thứ 10).
 Bartholomeus de Glanvilla, De proprietatibus rerum, 1240. Bách khoa thư được đọc và trích dẫn nhiều nhất vào cuối thời Trung cổ.
 Vincent de Beauvais, Speculum Majus, 1260. Bách khoa thư tham vọng nhất vào cuối thời Trung cổ với 3 triệu từ mục.
 Vĩnh Lạc đại điển (1403-1408). Bách khoa thư sớm nhất của Trung quốc.
 Theodor Zwinger (1533-1588), Theatrum Vitae Humanae, 1588.
 Louis Moréri The Great Historical Dictionary, 1671.
 Pierre Bayle Historical and Critical Dictionary, 1695.
 Vincenzo Coronelli xuất bản Biblioteca Universale Sacro-Profana vào đầu thế kỷ thứ 18, bách khoa toàn thư đầu tiên theo phương pháp sắp theo thứ tự trong bảng chữ cái.
 John Henry Alsted
 John Jacob Hoffman

Những bách khoa thư xuất bản từ năm 1700-1800

 Lexicon technicum (1704)
 Cyclopaedia, or Universal Dictionary of Arts and Sciences (1723 và các ấn bản sau; thường được gọi là Chambers's Cyclopaedia)
 An Universal History of Arts and Sciences (1745)
 Encyclopaedia Britannica (1771, ấn bản lần thứ 2 và 3 năm 1800)
 Encyclopaedia Perthensis (1796-1806, ấn bản lần thứ 2 năm1816)

Bách khoa toàn thư tiếng Pháp
 Encyclopédie (1751–1772)
 Encyclopédie Méthodique (Bách khoa thư có phương pháp)
 Grand dictionnaire universel du XIXme siècle (Đại từ điển phổ thông thế kỷ 19) của Pierre Larousse
 Nouveau Petit Larousse Illustre của Claude Auge

Bách khoa thư tiếng Đức
 Grosses vollstandiges Universal-Lexicon (1751-1754)
 Conversations Lexikon mit vorzuglicher Rucksicht auf die gegenwärtigen Zeiten (1796-1808; xem Brockhaus)

Những bách khoa thư được xuất bản từ năm 1800-1900

 Rees's Cyclopaedia (1802-1819)
 Encyclopædia Britannica (ấn bản lần 4-9 đến năm 1900)
 Edinburgh Encyclopaedia (1808)
 British Encyclopaedia (1809)
 Encyclopaedia Londinensis (1810)
 Pantologia (1813)
 Encyclopaedia Metropolitana (1817-1845)
 Penny Cyclopaedia (1833-1846)
 English Encyclopaedia (1854-1862, phụ lục 1869-1873)
 Chambers's Encyclopaedia (1860-1868; không liên hệ gì với Chambers's Cyclopaedia thế kỷ 18)

Những bách khoa thư đặc biệt
 Engineer's and Mechanic's Encyclopaedia (1836/1837 ấn bản lần 2: 1849; thường được gọi là Bách khoa thư Hebert)
 Cyclopaedia of Useful Arts and Manufactures (1852; thường được gọi là Bách khoa thư Tomlinson)
 A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (1842)

Bách khoa thư của Mỹ
 New American Encyclopaedia (1858-1863 phụ lục hằng năm đến năm 1902)
 American Encyclopaededia (1873-1876)
 New Universal Encyclopaedia (1875-1877)
 Johnson's Universal Encyclopaedia (1893-1895)
 Encyclopedia Americana (1839-1847)
 International Encyclopaedia (1884-1898)

Bách khoa thư tiếng Đức
 Ökonomische Encyklopädie (Hệ thống tổng quan tiểu bang, thành phố, nhà cửa và nông nghiệp) Biên tập viên D. Johann Georg Krünitz (242 tập 1773-1858)
 Brockhaus (xuất bản lần 1-14 đến năm 1900)
 Pierers Universal-Lexikon (1824-1836; xuất bản lần 7: 1888-1893)
 Meyers Konversations-Lexikon (1839-1855; xuất bản lần 5: 1893-1897)
 Herders Konversations-Lexikon (1854-1857; xuất bản lần 2: 1875-1879)

 Những bách khoa thư được xuất bản từ năm 1900-2000
 Encyclopædia Britannica (xuất bản lần 10-16 đến năm 2000)
 Harmsworth's Encyclopaedia (1905; được biết đến ở Mỹ với tên Nelson's Encyclopaedia)
 Everyman Encyclopaedia (khoảng 1910)
 The Children's Encyclopedia (1911)
 The World Book Encyclopedia (1917)
 Encyclopedia International (1963)
 Encarta (1993; lấy nội dung từ Funk and Wagnalls)
 Encyclopedia of Life Support Systems Funk and Wagnalls (1912-2001?)

 Bách khoa thư tiếng Anh Mỹ
 New International Encyclopaedia (1902)
 Collier's Encyclopedia (1951-1952)
 The Nuttall Encyclopaedia Bách khoa thư tiếng Đức
 Meyers Konversations-Lexikon 4.ed. 1885-1892
 Brockhaus (xuất bản lần thứ 15-20 đến năm 2000)
 Meyers Konversations-Lexikon (xuất bản lần thứ 6: 1902-1908; lần thứ 9 (cuối cùng): 1971-1979)
 Herders Konversations-Lexikon (xuất bản lần thứ 3: 1902-1907; lần thứ 5: 1952-1956)

 Bách khoa thư tiếng Nga
 Đại Bách khoa toàn thư Xô viết (Большая советская энциклопедия) (xuất bản lần thứ nhất: 1926-1933), lần thứ 3 (cuối cùng): 1969-1978)

 Bách khoa thư tôn giáo
 Jewish Encyclopedia (Bách khoa thư Do thái giáo) (1901-1906)
 Encyclopedia Judaica (Bách khoa thư Do thái giáo)
 Catholic Encyclopedia (Bách khoa thư Thiên chúa giáo) (1913)
 Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge (Bách khoa thư kiến thức tôn giáo Schaff-Herzog) (1914)
 Encyclopedia of Mormonism (Bách khoa thư Mormon giáo) (1992)
 Orthodox Encyclopedia (Bách khoa thư Chính thống giáo) (Serbe)

 Những bách khoa thư được xuất bản từ năm 2000 trở đi
 Wikipedia (2001 trở đi)
 Everything2
 Open Site (2002 trở đi)
 Free Encyclopedia of Articles Sorted By Rank

 Bách khoa thư tiếng Tây Ban Nha
 Gran Enciclopedia Planeta (2004, Tây Ban Nha)

 Bách khoa thư tiếng Nga
 Đại Bách khoa toàn thư Nga (Большая российская энциклопедия) (tập 1: 2004)
 Trung Quốc đại bách khoa toàn thư
Trung Quốc đại bách khoa toàn thư gồm 80 quyển, mỗi quyển 1.200.000-1.500.000 chữ, phân quyển theo từng ngành khoa học, như "Triết học", "Luật học", "Lực học", "Toán học", "Vật lý học", "Hoá học", "Thiên văn học", vv.

 Xem thêm
 Từ điển
 Soạn giả bách khoa
 Lịch sử khoa học và kỹ thuật
 Thư viện và khoa học về thông tin
 Danh sách các bách khoa toàn thư
 Văn học
 Từ điển học
 Công trình tham khảo

 Tham khảo

 Từ điển Bách khoa Việt Nam

 Robert Collison, Encyclopaedias: Their History Throughout the Ages'', xuất bản lần 2 (New York, London: Hafner 1966)

Liên kết ngoài

 Khởi nguồn của bách khoa toàn thư  trên Từ điển bách khoa Việt Nam

Tác phẩm về lịch sử


title: Mác Đức

text:
Mác Đức hay Đức mã, tức Deutsche Mark là đơn vị tiền tệ chính thức của Tây Đức và kể từ năm 1990, là đơn vị tiền tệ chính thức của nước Đức thống nhất. Đồng mác Đức được phát hành lần đầu vào năm 1948 dưới thời kỳ Đồng minh chiếm đóng để thay thế đồng Reichsmark. Trong suốt thời gian từ năm 1948 đến cuối năm 2001, cho đến khi đồng Euro được lưu hành bằng tiền mặt vào đầu năm 2002, thì mác Đức là tiền tệ chính thức của Cộng hòa Liên bang Đức. Mác Đức ở hai dạng giấy bạc và tiền xu tiếp tục được lưu hành cho đến ngày 28 tháng 2 năm 2002 mới hết được lưu hành trên thị trường.

Ngân hàng Trung ương Đức (Deutsche Bundesbank) và mọi chi nhánh toàn cầu vẫn nhận đồng mác Đức vô hạn định.

Ngày 31 tháng 12 năm 1998, Ngân hàng Trung ương Âu Châu (European Central Bank, ECB) ấn định tỷ giá hối đoái vĩnh viễn giữa đồng mác Đức và đồng Euro là 1,95583 DM = 1 Euro.. Đầu năm 1999, đồng Euro trở thành đồng tiền chính thức ở Eurozone (lúc đó là 11 nước), đồng mác Đức vẫn được dùng song song để trả tiền mặt.

Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2014 theo công bố của Deutsche Bundesbank (Ngân hàng Liên bang Đức) vẫn còn 6,13 tỷ DM tiền giấy và 6,81 tỷ DM tiền xu (tổng cộng: 12,94 tỷ DM) chưa đổi, Đó là 5,29 % số tiền trên thị trường vào năm 2000, 244,8 tỷ DM.

Một mác Đức được chia thành 100 Pfennig.

Chú thích

Tiền tệ Đức
Lịch sử kinh tế Đức
Kinh tế Tây Đức
Đơn vị tiền tệ không còn lưu thông
Đơn vị tiền tệ được thay thế bởi euro
Đơn vị tiền tệ châu Âu
Khởi đầu năm 1948 ở Đức
Chấm dứt năm 2002 ở Đức
Giới thiệu năm 1948


title: Bertheauville

text:
Bertheauville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Bertheauville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Paratetrapedia volatilis

text:
Paratetrapedia volatilis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Paratetrapedia
Động vật được mô tả năm 1879


title: Thế vận hội Trẻ Mùa hè 2010

text:
Thế vận hội Trẻ Mùa hè 2010, tên chính thức Thế vận hội Trẻ Singapore 2010 (, viết tắt: YOG) là một sự kiện thể thao dành cho thanh niên diễn ra ở Singapore từ ngày 14 đến ngày 26 tháng 8 năm 2010 thuộc Thế vận hội thứ XXIX. Đây là sự kiện mở đầu cho Thế vận hội Trẻ Mùa hè, một lễ hội thể thao và văn hóa lớn theo truyền thống của Thế vận hội. 3.531 vận động viên từ 14 đến 18 tuổi từ 204 quốc gia sẽ tranh tài ở 184 nội dung thuộc 26 môn thể thao. Quyết định cho Singapore đăng cai được thông báo ngày 21 tháng 2 năm 2008 sau khi thực hiện bình chọn bởi 105 thành viên của IOC.

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức tại Wayback Machine (archived ngày 13 tháng 12 năm 2012)

Thế vận hội Trẻ tại trang web IOC chính thức

Thế vận hội Trẻ
Thế vận hội Trẻ
Thể thao trẻ Singapore
Thế vận hội Trẻ
Thế vận hội ở Singapore
Thể thao trẻ năm 2010


title: Epiphragma histrio

text:
Epiphragma histrio là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Insulin

text:
Insulin (, từ Latin insula, nghĩa đen: 'đảo') là một hormone peptide được sản xuất bởi các tế bào beta của đảo tụy; nó được coi là hormone đồng hóa chính của cơ thể. Nó điều chỉnh sự chuyển hóa carbohydrate, chất béo và protein bằng cách thúc đẩy sự hấp thụ glucose từ máu vào tế bào gan, mỡ và cơ xương. Trong các mô này, glucose được hấp thụ được chuyển đổi thành glycogen thông qua glycogenesis hoặc chuyển hóa axit béo (triglyceride) thông qua quá trình lipogenesis, hoặc, trong trường hợp của gan, thông qua cả hai quá trình. Sự sản xuất và bài tiết glucose của gan bị ức chế mạnh mẽ bởi nồng độ insulin cao trong máu. Insulin lưu hành cũng ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp protein trong nhiều loại mô. Do đó, nó là một hormone đồng hóa, thúc đẩy quá trình chuyển đổi các phân tử nhỏ trong máu thành các phân tử lớn bên trong các tế bào. Nồng độ insulin thấp trong máu có tác dụng ngược lại bằng cách thúc đẩy quá trình dị hóa lan rộng, đặc biệt là mỡ cơ thể dự trữ.

Các tế bào beta rất nhạy cảm với lượng đường trong máu để chúng tiết ra insulin vào máu để đáp ứng với mức glucose cao; và ức chế bài tiết insulin khi nồng độ glucose thấp. Insulin tăng cường hấp thu glucose và chuyển hóa trong các tế bào, do đó làm giảm lượng đường trong máu. Các tế bào alpha lân cận của chúng, bằng cách lấy tín hiệu từ các tế bào beta, tiết glucagon vào máu theo cách ngược lại: tăng tiết khi glucose trong máu thấp và giảm bài tiết khi nồng độ glucose cao. Glucagon làm tăng mức đường huyết bằng cách kích thích glycogenolysis và gluconeogenesis ở gan. Sự tiết insulin và glucagon vào máu để đáp ứng với nồng độ glucose trong máu là cơ chế chính của cân bằng nội môi glucose.

Giảm hoặc mất hoạt động của insulin dẫn đến đái tháo đường, một tình trạng của lượng đường trong máu cao (tăng đường huyết). Có hai loại bệnh. Trong đái tháo đường týp 1, các tế bào beta bị phá hủy bởi phản ứng tự miễn dịch để insulin không còn có thể được tổng hợp hoặc tiết vào máu. Trong đái tháo đường týp 2, sự phá hủy các tế bào beta ít rõ rệt hơn so với bệnh tiểu đường loại 1, và không phải do quá trình tự miễn dịch. Thay vào đó, có sự tích tụ amyloid trong các đảo nhỏ tụy, có khả năng phá vỡ giải phẫu và sinh lý của chúng. Cơ chế bệnh sinh của bệnh tiểu đường loại 2 chưa được hiểu rõ nhưng giảm dân số tế bào beta, giảm chức năng bài tiết của các tế bào beta nhỏ tồn tại và kháng insulin mô ngoại biên có liên quan. Bệnh tiểu đường loại 2 được đặc trưng bởi sự tăng tiết glucagon không bị ảnh hưởng và không đáp ứng với nồng độ glucose trong máu. Nhưng insulin vẫn được tiết vào máu để đáp ứng với đường huyết. Kết quả là glucose tích lũy trong máu.

Protein insulin của con người có công thức là C257H383N65O77S6 bao gồm 51 amino acid và có khối lượng phân tử là 5808 Da. Nó là một dimer hetero của chuỗi A và chuỗi B, được liên kết với nhau bằng liên kết disulfide. Cấu trúc của Insulin thay đổi một chút giữa các loài động vật. Insulin từ các nguồn động vật khác nhau một chút về hiệu quả (về tác dụng chuyển hóa carbohydrate) so với insulin người vì những biến thể này. Insulin lợn đặc biệt gần với phiên bản người và được sử dụng rộng rãi để điều trị bệnh nhân tiểu đường loại 1 trước khi insulin người có thể được sản xuất với số lượng lớn bằng công nghệ DNA tái tổ hợp.

Insulin là hormone peptide đầu tiên được phát hiện. Frederick Banting và Charles Herbert Best, làm việc trong phòng thí nghiệm của JJR Macleod tại Đại học Toronto, là những người đầu tiên phân lập insulin từ tuyến tụy chó vào năm 1921. Frederick Sanger đã giải trình tự cấu trúc amino acid vào năm 1951, khiến insulin trở thành protein đầu tiên được giải trình tự đầy đủ. Cấu trúc tinh thể của insulin ở trạng thái rắn được xác định bởi Dorothy Hodgkin vào năm 1969. Insulin cũng là protein đầu tiên được tổng hợp hóa học và sản xuất bằng công nghệ tái tổ hợp DNA. Nó nằm trong Danh sách các loại thuốc thiết yếu của WHO, gồm các loại thuốc quan trọng nhất cần có trong hệ thống y tế cơ bản.

Sự tiến hóa và phân bố loài
Insulin có thể có nguồn gốc từ hơn một tỷ năm trước. Nguồn gốc phân tử của insulin ít nhất là từ các sinh vật nhân chuẩn đơn bào đơn giản nhất. Ngoài động vật, protein giống như insulin cũng được biết là tồn tại ở các loài nấm và sinh vật nguyên sinh.

Insulin được sản xuất bởi các tế bào beta của các tiểu đảo tụy ở hầu hết các động vật có xương sống và bởi cơ thể Brockmann ở một số loài cá teleost. Ốc sên Conus geographus và Conus tulipa, ốc biển có nọc độc săn cá nhỏ, sử dụng các dạng insulin biến đổi trong cocktail nọc độc của chúng. Độc tố insulin, có cấu trúc gần với cá hơn là insulin tự nhiên của ốc sên, làm chậm con cá bằng cách hạ thấp mức đường huyết của chúng.

Gen
Các preproinsulin, tiền thân của insulin được mã hóa bởi các gen INS, nằm trên nhiễm sắc thể 11p15.5.

Các alen
Một loạt các alen đột biến với những thay đổi trong khu vực mã hóa đã được xác định. Một gen đọc qua, INS-IGF2, trùng lặp với gen này ở vùng 5 'và với gen IGF2 ở vùng 3'.

Quy định

Trong các tế bào beta của tụy, glucose là tác nhân kích thích sinh lý chính để điều hòa tổng hợp insulin. Insulin chủ yếu được điều hòa thông qua các yếu tố phiên mã PDX1, NeuroD1 và MafA.

Trong trạng thái glucose thấp, PDX1 (protein homeobox tụy và tá tràng 1) nằm ở ngoại vi hạt nhân do kết quả của sự tương tác với HDAC1 và 2, dẫn đến điều hòa giảm bài tiết insulin. Sự gia tăng nồng độ glucose trong máu gây ra sự phosphoryl hóa PDX1, dẫn đến việc nó trải qua quá trình chuyển vị hạt nhân và liên kết yếu tố A3 trong chất kích thích insulin. Sau khi chuyển vị trí, nó tương tác với các hệ số điều khiển HAT p300 và SETD7. PDX1 ảnh hưởng đến việc sửa đổi histone thông qua acetyl hóa và khử acetyl cũng như methyl hóa. Nó cũng được cho là để ức chế glucagon.

NeuroD1, còn được gọi là β2, điều chỉnh quá trình exocytosis insulin trong tế bào reat bằng cách trực tiếp gây ra sự biểu hiện của các gen liên quan đến exocytosis. Nó được định vị trong cytosol, nhưng để đáp ứng với glucose cao, nó bị glycosyl hóa bởi OGT và/hoặc phosphoryl hóa bởi ERK, gây ra sự chuyển vị vào nhân. Trong nhân β2 dị hóa với E47, liên kết với yếu tố E1 của chất kích thích insulin và tuyển dụng đồng hoạt hóa p300 mà acetylates 2. Nó có thể tương tác với các yếu tố phiên mã khác cũng như kích hoạt gen insulin.

MafA bị suy giảm do các proteasome khi mức đường huyết thấp. Nồng độ glucose tăng làm cho một protein glycosylated không xác định. Protein này hoạt động như một yếu tố phiên mã cho MafA theo cách không xác định và MafA được vận chuyển ra khỏi tế bào. MafA sau đó được chuyển trở lại vào nhân nơi nó liên kết với yếu tố C1 của chất kích thích insulin.

Các yếu tố phiên mã này hoạt động hiệp đồng và trong một sắp xếp phức tạp. Tăng đường huyết sau một thời gian có thể phá hủy khả năng liên kết của các protein này, và do đó làm giảm lượng insulin tiết ra, gây ra bệnh tiểu đường. Các hoạt động liên kết giảm có thể được trung gian bởi stress oxy hóa gây ra bởi glucose và chất chống oxy hóa được cho là để ngăn chặn sự giảm bài tiết insulin trong các tế bào β glucotoxic tụy. Các phân tử tín hiệu căng thẳng và các loài oxy phản ứng ức chế gen insulin bằng cách can thiệp vào các đồng yếu tố liên kết các yếu tố phiên mã và chính các yếu tố phiên mã.

Một số trình tự quy định trong khu vực khởi động của gen insulin người liên kết với các yếu tố phiên mã. Nói chung, các hộp A liên kết với các yếu tố Pdx1, hộp E liên kết với NeuroD, hộp C liên kết với MafA và các yếu tố phản ứng cAMP với CREB. Ngoài ra còn có trình tự tắt ức chế phiên mã.

Cấu trúc

Trái với suy nghĩ ban đầu rằng các hoocmon nói chung sẽ là các phân tử hóa học nhỏ, vì hoóc môn peptide đầu tiên được biết về cấu trúc của nó, insulin được tìm thấy là khá lớn. Một protein đơn (monome) của insulin người bao gồm 51 amino acid và có khối lượng phân tử là 5808 Da. Công thức phân tử của insulin người là C257H383N65O77S6. Nó là sự kết hợp của hai chuỗi peptide (dimer) được đặt tên là chuỗi A và chuỗi B, được liên kết với nhau bằng hai liên kết disulfide. Chuỗi A bao gồm 21 amino acid, trong khi chuỗi B bao gồm 30 dư lượng. Các liên kết disulfide liên kết (interchain) được hình thành tại dư lượng cystein giữa các vị trí A7 - B7 và A20 - B19. Có một liên kết disulfide (xâm nhập) bổ sung trong chuỗi A giữa dư lượng cystein tại các vị trí A4 và A11. Chuỗi A thể hiện hai vùng xoắn ốc ở A1 - A8 và A12 - A19 là phản song song; trong khi chuỗi B có một chuỗi trung tâm (bao gồm dư lượng B9 - B19) nằm bên cạnh liên kết disulfide ở hai bên và hai tấm (bao gồm B7 - B10 và B20 - B23).

Trình tự amino acid của insulin được bảo tồn mạnh mẽ và chỉ thay đổi một chút giữa các loài. Insulin bò khác với con người chỉ có ba dư lượng amino acid và insulin lợn trong một. Ngay cả insulin từ một số loài cá cũng tương tự như con người để có hiệu quả lâm sàng ở người. Insulin ở một số động vật không xương sống có trình tự khá giống với insulin người và có tác dụng sinh lý tương tự. Sự tương đồng mạnh mẽ được thấy trong chuỗi insulin của các loài khác nhau cho thấy nó đã được bảo tồn trong phần lớn lịch sử tiến hóa của động vật. Tuy nhiên, C-peptide của proinsulin khác nhau nhiều hơn giữa các loài; nó cũng là một hoóc môn, nhưng là thứ yếu.

Insulin được sản xuất và lưu trữ trong cơ thể dưới dạng hexamer (một đơn vị gồm sáu phân tử insulin), trong khi dạng hoạt động là monome. Hexamer có kích thước khoảng 36000 Da. Sáu phân tử được liên kết với nhau như ba đơn vị dimeric để tạo thành phân tử đối xứng. Một tính năng quan trọng là sự hiện diện của các nguyên tử kẽm (Zn 2+) trên trục đối xứng, được bao quanh bởi ba phân tử nước và ba dư lượng histamine ở vị trí B10.

Hexamer là một dạng không hoạt động với sự ổn định lâu dài, phục vụ như một cách để giữ cho insulin phản ứng cao được bảo vệ, nhưng vẫn có sẵn. Việc chuyển đổi hexamer-monome là một trong những khía cạnh trung tâm của các công thức insulin để tiêm. Hexamer ổn định hơn nhiều so với monome, đó là mong muốn vì lý do thực tế; tuy nhiên, monome là một loại thuốc phản ứng nhanh hơn nhiều vì tốc độ khuếch tán có liên quan nghịch với kích thước hạt. Một loại thuốc phản ứng nhanh có nghĩa là tiêm insulin không phải đi trước bữa ăn nhiều giờ, điều này sẽ giúp những người mắc bệnh tiểu đường linh hoạt hơn trong lịch trình hàng ngày. Insulin có thể tổng hợp và tạo thành các tấm beta xen kẽ fibrillar. Điều này có thể gây ra bệnh amyloidosis và ngăn ngừa việc lưu trữ insulin trong thời gian dài.

Tổng hợp, tác dụng sinh lý và thoái hóa

Tổng hợp
Insulin được sản xuất trong tuyến tụy và cơ thể Brockmann (ở một số loài cá) và được giải phóng khi phát hiện bất kỳ kích thích nào. Những kích thích này bao gồm sự gia tăng nồng độ amino acid và glucose trong huyết tương do quá trình tiêu hóa thức ăn. Carbonhydrate có thể là polymer của các loại đường đơn giản hoặc chính các loại đường đơn giản. Nếu carbohydrate bao gồm glucose, thì glucose đó sẽ được hấp thụ vào máu và mức glucose trong máu sẽ bắt đầu tăng lên. Trong các tế bào đích, insulin bắt đầu truyền tín hiệu, có tác dụng tăng hấp thu và lưu trữ glucose. Cuối cùng, insulin bị thoái hóa, chấm dứt phản ứng.

Ở động vật có vú, insulin được tổng hợp trong tuyến tụy trong các tế bào beta. Một triệu đến ba triệu đảo nhỏ tụy tạo thành một phần nội tiết của tuyến tụy, chủ yếu là một tuyến ngoại tiết. Phần nội tiết chỉ chiếm 2% tổng khối lượng của tuyến tụy. Trong các tiểu đảo tụy, các tế bào beta chiếm 65%-80% của tất cả các tế bào.

Insulin bao gồm hai chuỗi polypeptide, chuỗi A- và B-, được liên kết với nhau bằng liên kết disulfide. Tuy nhiên, lần đầu tiên nó được tổng hợp dưới dạng một polypeptide đơn gọi là preproinsulin trong các tế bào beta. Preproinsulin chứa một peptide tín hiệu dư lượng 24 chỉ đạo chuỗi polypeptide mới sinh đến mạng lưới nội chất thô (RER). Peptide tín hiệu được phân cắt khi polypeptide được chuyển thành lum của RER, tạo thành proinsulin. Trong RER, proinsulin gấp thành hình dạng chính xác và 3 liên kết disulfide được hình thành. Khoảng 5 phút10 sau khi được lắp ráp trong mạng lưới nội chất, proinsulin được vận chuyển đến mạng lưới xuyên Golgi (TGN) nơi hình thành các hạt chưa trưởng thành. Vận chuyển đến TGN có thể mất khoảng 30 phút.

Proinsulin trải qua quá trình trưởng thành thành insulin hoạt động thông qua hoạt động của endopeptidase tế bào được gọi là prohormone convertase (PC1 và PC2), cũng như carboxypeptidase E của exoprotease. Các endopeptidase phân cắt ở 2 vị trí, giải phóng một đoạn gọi là C-peptide và để lại 2 chuỗi peptide, chuỗi B- và A-, được liên kết bởi 2 liên kết disulfide. Các vị trí phân tách được đặt sau một cặp dư lượng cơ bản (lysine-64 và arginine-65, và arginine-31 và −32). Sau khi phân tách C-peptide, 2 cặp dư lượng cơ bản này được loại bỏ bởi carboxypeptidase. C-peptide là phần trung tâm của proinsulin và chuỗi proinsulin chính đi theo thứ tự "BCA" (chuỗi B và A được xác định trên cơ sở khối lượng và C-peptide được phát hiện sau đó).

Insulin trưởng thành được đóng gói bên trong các hạt trưởng thành đang chờ các tín hiệu trao đổi chất (như leucine, arginine, glucose và mannose) và kích thích dây thần kinh phế vị được đưa ra khỏi tế bào vào tuần hoàn.

Việc sản xuất insulin nội sinh được quy định trong một số bước trên con đường tổng hợp:

 Tại phiên mã từ gen insulin
 Trong ổn định mRNA
 Tại bản dịch mRNA
 Trong các sửa đổi hậu kỳ

Insulin và các protein liên quan của nó đã được chứng minh là được sản xuất bên trong não và mức độ giảm của các protein này có liên quan đến bệnh Alzheimer.

Sự giải phóng insulin cũng được kích thích bởi sự kích thích thụ thể beta-2 và bị ức chế bởi sự kích thích thụ thể alpha-1.   Ngoài ra, cortisol, glucagon và hormone tăng trưởng đối kháng với các hoạt động của insulin trong thời gian căng thẳng.   Insulin cũng ức chế giải phóng axit béo bằng lipase nhạy cảm với hormone trong mô mỡ.

Giải phóng

Các tế bào beta trong các tiểu đảo Langerhans giải phóng insulin theo hai giai đoạn. Bản phát hành giai đoạn đầu nhanh chóng được kích hoạt để đáp ứng với mức đường huyết tăng, và kéo dài khoảng 10 phút. Giai đoạn thứ hai là sự giải phóng chậm, duy trì các túi mới hình thành được kích hoạt độc lập với đường, đạt đỉnh trong 2 đến 3 giờ. Giảm giải phóng insulin giai đoạn đầu có thể là khiếm khuyết tế bào beta có thể phát hiện sớm nhất dự đoán khởi phát loại   2 bệnh tiểu đường. Phát hành giai đoạn đầu và độ nhạy insulin là yếu tố dự báo độc lập của bệnh tiểu đường. Mô tả về việc giải phóng insulin giai đoạn đầu như sau:

 Glucose đi vào tế bào thông qua các chất vận chuyển glucose, GLUT2. Các chất vận chuyển glucose này có ái lực tương đối thấp với glucose, đảm bảo rằng tốc độ glucose vào tế bào proport tỷ lệ thuận với nồng độ glucose ngoại bào (trong phạm vi sinh lý). Ở mức đường trong máu thấp, rất ít glucose đi vào tế bào;; ở nồng độ glucose trong máu cao, lượng lớn glucose vào các tế bào này.
 Glucose đi vào tế bào bị phosphoryl hóa thành glucose-6-phosphate (G-6-P) bởi glucokinase (hexokinase IV) không bị ức chế bởi G-6-P theo cách mà hexokinase trong các mô khác (hexokinase I - III) bị ảnh hưởng bởi sản phẩm này. Điều này có nghĩa là nồng độ G-6-P nội bào vẫn tỷ lệ thuận với nồng độ đường trong máu.
 Glucose-6-phosphate đi vào con đường glycolytic và sau đó, thông qua phản ứng pyruvate dehydrogenase, vào chu trình Krebs, trong đó nhiều phân tử ATP năng lượng cao được tạo ra bởi quá trình oxy hóa acetyl CoA (chất nền chu trình Krebs), dẫn đến sự gia tăng trong tỷ lệ ATP: ADP trong tế bào.
 Tỷ lệ ATP: ADP nội bào tăng sẽ đóng kênh kali SUR1 / Kir6.2 nhạy cảm với ATP (xem thụ thể sulfonylurea). Điều này ngăn cản các ion kali (K +) rời khỏi tế bào bằng cách khuếch tán thuận lợi, dẫn đến sự tích tụ các ion kali nội bào. Do đó, bên trong tế bào trở nên ít âm tính hơn so với bên ngoài, dẫn đến khử cực của màng bề mặt tế bào.
 Sau khi khử cực, các kênh ion calci điện áp (Ca 2+) mở ra, cho phép các ion calci di chuyển vào tế bào bằng cách khuếch tán thuận lợi.
 Nồng độ ion calci cytosolic cũng có thể được tăng lên bằng cách giải phóng calci từ các cửa hàng nội bào thông qua kích hoạt các thụ thể ryanodine.
 Nồng độ ion calci trong cytosol của các tế bào beta cũng có thể, hoặc thêm vào đó, thông qua việc kích hoạt phospholipase C do sự liên kết của một phối tử ngoại bào (hormone hoặc chất dẫn truyền thần kinh) với thụ thể màng tế bào protein G. Phospholipase C tách màng phospholipid, phosphatidyl inositol 4,5-bisphosphate, thành inositol 1,4,5-trisphosphate và diacylglycerol. Inositol 1,4,5-trisphosphate (IP3) sau đó liên kết với các protein thụ thể trong màng huyết tương của mạng lưới nội chất (ER). Điều này cho phép giải phóng các ion Ca 2+ từ ER thông qua các kênh có IP3, làm tăng nồng độ tế bào của các ion calci độc lập với tác động của nồng độ glucose trong máu cao. Kích thích ký sinh trùng của các đảo nhỏ tụy hoạt động thông qua con đường này để tăng tiết insulin vào máu.
 Lượng ion calci tăng lên đáng kể trong tế bào chất của tế bào gây ra sự giải phóng vào máu của insulin được tổng hợp trước đó, được lưu trữ trong các túi tiết nội bào.

Đây là cơ chế chính để giải phóng insulin. Các chất khác được biết để kích thích sự giải phóng insulin bao gồm các amino acid arginine và leucine, phát hành đối giao cảm của acetylcholine (diễn xuất thông qua con đường phospholipase C), sulfonylurea, cholecystokinin (CCK, cũng qua phospholipase C), và theo đường ruột có nguồn gốc incretin, chẳng hạn như peptide giống glucagon-1 (GLP-1) và peptide insulinotropic phụ thuộc glucose (GIP).Sự giải phóng insulin bị ức chế mạnh bởi norepinephrine (noradrenaline), dẫn đến tăng đường huyết khi bị căng thẳng. Dường như việc giải phóng catecholamine bởi hệ thống thần kinh giao cảm có những ảnh hưởng mâu thuẫn đến việc giải phóng insulin bởi các tế bào beta, bởi vì sự giải phóng insulin bị ức chế bởi thụ thể α 2 -adrenergic  và được kích thích bởi thụ thể 2 -adrenergic. Tác dụng ròng của norepinephrine từ các dây thần kinh giao cảm và epinephrine từ tuyến thượng thận trong việc giải phóng insulin là sự ức chế do sự thống trị của các thụ thể α-adrenergic.

Khi mức glucose giảm xuống mức sinh lý thông thường, sự giải phóng insulin từ các tế bào β sẽ chậm lại hoặc dừng lại. Nếu mức đường huyết giảm thấp hơn mức này, đặc biệt là ở mức thấp nguy hiểm, hãy giải phóng hormone tăng đường huyết (nổi bật nhất là glucagon từ đảo tế bào Langerhans alpha) buộc glucose giải phóng glucose vào máu từ kho dự trữ glycogen ở gan, được bổ sung bằng gluconeogenogen các kho lưu trữ trở nên cạn kiệt. Bằng cách tăng đường huyết, các hormone tăng đường huyết ngăn ngừa hoặc điều chỉnh hạ đường huyết đe dọa tính mạng.Bằng chứng về việc giải phóng insulin giai đoạn đầu bị suy yếu có thể được nhìn thấy trong xét nghiệm dung nạp glucose, được chứng minh bằng mức đường huyết tăng đáng kể sau 30 phút sau khi uống glucose (75 hoặc 100 g glucose), sau đó giảm chậm 100 phút tiếp theo, duy trì trên 120   mg / 100 ml sau hai giờ sau khi bắt đầu thử nghiệm. Ở một người bình thường, mức đường huyết được điều chỉnh (và thậm chí có thể được điều chỉnh quá mức) vào cuối thử nghiệm. Tăng đột biến insulin là 'phản ứng đầu tiên' đối với việc tăng đường huyết, phản ứng này là riêng biệt và theo liều mặc dù trước đây nó luôn được coi là loại thực phẩm cụ thể.

Dao động

Ngay cả trong quá trình tiêu hóa, nói chung, một hoặc hai giờ sau bữa ăn, sự giải phóng insulin từ tuyến tụy không liên tục, nhưng dao động trong khoảng thời gian 3–6 phút, thay đổi từ việc tạo ra nồng độ insulin trong máu hơn khoảng 800 p mol / l đến dưới 100 pmol / l (ở chuột). Điều này được cho là để tránh sự điều hòa quá mức của các thụ thể insulin trong các tế bào đích và hỗ trợ gan trích xuất insulin từ máu. Sự dao động này rất quan trọng để xem xét khi sử dụng thuốc kích thích insulin, vì đó là nồng độ dao động của việc giải phóng insulin, nên, lý tưởng nhất, phải đạt được, không phải là nồng độ cao không đổi. Điều này có thể đạt được bằng cách cung cấp insulin nhịp nhàng đến tĩnh mạch cửa, bằng cách cung cấp kích hoạt bằng ánh sáng, hoặc bằng cách ghép tế bào đảo tới gan.

Nồng độ insulin trong máu

Nồng độ insulin trong máu có thể được đo bằng các đơn vị quốc tế, chẳng hạn như µIU/mL hoặc ở nồng độ mol, chẳng hạn như pmol/L, trong đó 1µIU/mL bằng 6,945 pmol/L. Mức máu điển hình giữa các bữa ăn là 8-11 μIU/mL (57-79 pmol/L).

Truyền tín hiệu
Tác dụng của insulin được bắt đầu bằng sự gắn kết của nó với một thụ thể có trong màng tế bào. Phân tử thụ thể chứa một tiểu đơn vị α- và.. Hai phân tử được nối với nhau để tạo thành cái được gọi là homodimer. Insulin liên kết với các tiểu đơn vị α của homodimer, phải đối mặt với ngoại bào của các tế bào. Các tiểu đơn vị have có hoạt tính enzyme tyrosine kinase được kích hoạt bởi liên kết với insulin. Hoạt động này kích thích quá trình tự phosphoryl hóa các tiểu đơn vị and và sau đó là quá trình phosphoryl hóa protein bên trong tế bào được gọi là cơ chất thụ thể insulin (IRS). Sự phosphoryl hóa của IRS kích hoạt một tầng tải tín hiệu dẫn đến việc kích hoạt các kinase khác cũng như các yếu tố phiên mã làm trung gian tác động nội bào của insulin.

Dòng thác dẫn đến việc đưa chất vận chuyển glucose GLUT4 vào màng tế bào của tế bào cơ và mỡ, và tổng hợp glycogen trong mô gan và cơ, cũng như chuyển đổi glucose thành triglyceride ở gan, mỡ và tuyến vú mô tuyến, hoạt động thông qua kích hoạt, bởi IRS-1, của phosphoinositol 3 kinase (PI3K). Enzyme này chuyển đổi một phospholipid trong màng tế bào với tên là phosphatidylinositol 4,5-bisphosphate (PIP2), thành phosphatidylinositol 3,4,5-triphosphate (PIP3), từ đó kích hoạt protein kinase B (PKB). PKB được kích hoạt tạo điều kiện cho sự kết hợp của GLUT4 chứa endosome với màng tế bào, dẫn đến sự gia tăng các chất vận chuyển GLUT4 trong màng plasma. PKB cũng phosphorylates glycogen synthase kinase (GSK), do đó làm bất hoạt enzyme này. Điều này có nghĩa là cơ chất của nó, glycogen synthase (GS), không thể bị phosphoryl hóa, và vẫn bị khử phospho hóa, và do đó hoạt động. Enzim hoạt động, glycogen synthase (GS), xúc tác bước giới hạn tốc độ trong quá trình tổng hợp glycogen từ glucose. Sự khử phospho tương tự ảnh hưởng đến các enzyme kiểm soát tốc độ đường phân dẫn đến tổng hợp chất béo thông qua malonyl-CoA trong các mô có thể tạo ra triglyceride và cũng là enzyme kiểm soát tốc độ gluconeogenesis ở gan. Hiệu quả tổng thể của các quá trình khử phospho enzyme cuối cùng là, trong các mô có thể thực hiện các phản ứng này, sự tổng hợp glycogen và chất béo từ glucose được kích thích, và sự sản xuất glucose của gan thông qua quá trình glycogenolysis và gluconeogenesis bị ức chế. Sự phân hủy triglyceride bởi mô mỡ thành axit béo tự do và glycerol cũng bị ức chế.

Sau khi tín hiệu nội bào phát sinh từ sự gắn kết insulin với thụ thể của nó đã được tạo ra, việc chấm dứt tín hiệu là cần thiết. Như được đề cập dưới đây trong phần về suy thoái, endocytosis và suy thoái của thụ thể liên kết với insulin là một cơ chế chính để kết thúc tín hiệu. Ngoài ra, con đường truyền tín hiệu cũng bị chấm dứt bởi sự khử phospho của dư lượng tyrosine trong các con đường truyền tín hiệu khác nhau bởi tyrosine phosphatase. Serine / Threonine kinase cũng được biết là làm giảm hoạt động của insulin.

Cấu trúc của phức hợp thụ thể insulin đã được xác định bằng cách sử dụng các kỹ thuật của tinh thể học tia X.

Tác dụng sinh lý

Các tác động của insulin đối với mức độ trao đổi chất của con người bao gồm:

 Tăng sự thu nhận của tế bào với một số chất nhất định, nổi bật nhất là glucose trong cơ và mô mỡ (khoảng hai phần ba tế bào cơ thể).
 Tăng sự sao chép DNA và tổng hợp protein thông qua kiểm soát sự hấp thu amino acid.
 Sửa đổi hoạt động của nhiều enzyme.

Các tác động của insulin (gián tiếp và trực tiếp) trên các tế bào bao gồm:

 Kích thích sự hấp thu glucose - Insulin làm giảm nồng độ glucose trong máu bằng cách tạo ra sự hấp thu glucose của các tế bào. Điều này là có thể bởi vì Insulin gây ra việc đưa chất vận chuyển GLUT4 vào màng tế bào của các mô cơ và mỡ cho phép glucose đi vào tế bào.
 Tăng tổng hợp chất béo - insulin buộc các tế bào mỡ phải hấp thụ glucose trong máu, được chuyển hóa thành triglyceride; giảm insulin gây ra điều ngược lại.
 Tăng ester hóa axit béo - buộc mô mỡ tạo ra chất béo trung tính (nghĩa là triglyceride) từ axit béo; giảm insulin gây ra điều ngược lại.
 Giảm lipolysis - lực giảm chuyển đổi dự trữ lipid tế bào mỡ thành axit béo trong máu và glycerol; giảm insulin gây ra điều ngược lại.
 Kích thích tổng hợp glycogen - Khi nồng độ glucose cao, insulin gây ra sự hình thành glycogen bằng cách kích hoạt enzyme hexokinase, bổ sung một nhóm phosphate trong glucose, do đó dẫn đến một phân tử không thể thoát ra khỏi tế bào. Đồng thời, insulin ức chế enzyme glucose-6-phosphatase, loại bỏ nhóm phosphate. Hai enzyme này là chìa khóa cho sự hình thành glycogen. Ngoài ra, insulin kích hoạt các enzyme phosphofurationokinase và glycogen synthase chịu trách nhiệm tổng hợp glycogen.
 Giảm gluconeogenesis và glycogenolysis - giảm sản xuất glucose từ chất nền không chứa carbohydrate, chủ yếu ở gan (phần lớn insulin nội sinh đến gan không bao giờ rời khỏi gan); giảm insulin gây ra sự sản xuất glucose của gan từ các chất nền.
 Giảm phân giải protein - giảm sự phân hủy protein
 Giảm autophagy - giảm mức độ thoái hóa của các bào quan bị hư hỏng. Mức độ sau bữa ăn ức chế hoàn toàn autophagy.
 Tăng hấp thu amino acid - buộc các tế bào hấp thụ amino acid tuần hoàn; giảm insulin ức chế sự hấp thụ.
 Tác động đến trương lực cơ động mạch - buộc cơ thành động mạch phải thư giãn, tăng lưu lượng máu, đặc biệt là trong các vi thông minh; giảm insulin làm giảm lưu lượng bằng cách cho phép các cơ này co lại.
 Tăng tiết axit hydrochloric bởi các tế bào thành phần trong dạ dày.
 Tăng hấp thu kali - buộc các tế bào tổng hợp glycogen (một chất rất xốp, "ướt", làm tăng hàm lượng nước nội bào và các ion K + đi kèm)  để hấp thụ kali từ dịch ngoại bào; thiếu insulin ức chế sự hấp thụ. Insulin tăng sự hấp thu kali của tế bào làm giảm nồng độ kali trong huyết tương. Điều này có thể xảy ra thông qua sự chuyển vị trí do insulin của các Na+/K+-ATPase lên bề mặt của các tế bào cơ xương.
 Giảm bài tiết natri thận.

Insulin cũng ảnh hưởng đến các chức năng khác của cơ thể, chẳng hạn như thay đổi điện dung mạch máu và nhận thức. Một khi insulin đi vào não người, nó sẽ tăng cường khả năng học tập và trí nhớ và đặc biệt có lợi cho trí nhớ bằng lời nói. Tăng cường tín hiệu insulin não bằng phương pháp quản lý insulin nội sọ cũng giúp tăng cường phản ứng nhiệt và điều trị cấp tính đối với lượng thức ăn, cho thấy rằng insulin thần kinh trung ương góp phần vào sự phối hợp của nhiều quá trình cân bằng nội môi hoặc điều hòa trong cơ thể con người. Insulin cũng có tác dụng kích thích đối với hormone giải phóng gonadotropin từ vùng dưới đồi, do đó có lợi cho khả năng sinh sản.

Thoái hóa
Khi một phân tử insulin đã bám vào thụ thể và thực hiện hành động của nó, nó có thể được giải phóng trở lại môi trường ngoại bào, hoặc nó có thể bị suy thoái bởi tế bào. Hai vị trí chính để giải phóng insulin là gan và thận. Gan làm sạch hầu hết insulin trong quá trình vận chuyển đầu tiên, trong khi thận sẽ loại bỏ hầu hết insulin trong tuần hoàn hệ thống. Suy thoái thường liên quan đến việc nhập bào của phức hợp thụ thể insulin, sau đó là hoạt động của enzyme phân hủy insulin. Một phân tử insulin được sản xuất nội sinh bởi các tế bào beta được ước tính sẽ bị thoái hóa trong vòng khoảng một giờ sau khi được giải phóng ban đầu (thời gian bán hủy của insulin ~ 4-6 phút).

Điều hòa chuyển hóa endocannabinoid
Insulin là một chất điều hòa chính của chuyển hóa endocannabinoid (EC) và điều trị bằng insulin đã được chứng minh là làm giảm EC nội bào, 2-arachidonylglycerol (2-AG) và anandamide (AEA), tương ứng với sự thay đổi biểu hiện nhạy cảm với insulin trong chuyển hóa EC. Trong các tế bào mỡ kháng insulin, các mẫu biểu hiện enzyme do insulin bị xáo trộn theo cách phù hợp với tổng hợp EC tăng và giảm thoái hóa EC. Các phát hiện cho thấy kháng insulin tế bào mỡ không để điều chỉnh sự trao đổi chất và giảm EC nội bào mức EC để đáp ứng với kích thích insulin, trong đó béo phì cá nhân kháng insulin triển lãm tăng nồng độ của ECS. Rối loạn này góp phần vào sự tích tụ chất béo nội tạng quá mức và giảm giải phóng adiponectin từ mô mỡ ở bụng, và hơn nữa là sự khởi đầu của một số yếu tố nguy cơ chuyển hóa tim có liên quan đến béo phì và tiểu đường loại 2.

Hạ đường huyết
Hạ đường huyết, còn được gọi là "lượng đường trong máu thấp", là khi lượng đường trong máu giảm xuống dưới mức bình thường. Điều này có thể dẫn đến một loạt các triệu chứng bao gồm vụng về, nói chuyện rắc rối, nhầm lẫn, mất ý thức, co giật hoặc tử vong. Một cảm giác đói, đổ mồ hôi, run rẩy và yếu đuối cũng có thể có mặt. Các triệu chứng thường xuất hiện nhanh chóng.

Nguyên nhân phổ biến nhất của hạ đường huyết là thuốc dùng để điều trị đái tháo đường như insulin và sulfonylureas. Nguy cơ cao hơn ở bệnh nhân tiểu đường đã ăn ít hơn bình thường, tập thể dục nhiều hơn bình thường hoặc uống rượu. Các nguyên nhân khác của hạ đường huyết bao gồm suy thận, một số khối u, chẳng hạn như insulinoma, bệnh gan, suy giáp, đói, lỗi chuyển hóa bẩm sinh, nhiễm trùng nặng, hạ đường huyết phản ứng và một số loại thuốc bao gồm rượu. Lượng đường trong máu thấp có thể xảy ra ở những trẻ khỏe mạnh không ăn trong vài giờ.

Bệnh và hội chứng
Có một số điều kiện trong đó rối loạn insulin là bệnh lý:

 Đái tháo đường - thuật ngữ chung đề cập đến tất cả các tình trạng được đặc trưng bởi tăng đường huyết. Nó có thể thuộc các loại sau:
 Loại 1 - phá hủy tự miễn qua trung gian các tế bào producing sản xuất insulin trong tuyến tụy, dẫn đến thiếu hụt insulin tuyệt đối
 Loại 2 - hoặc sản xuất insulin không đủ bởi các tế bào β hoặc kháng insulin hoặc cả hai vì nguyên do không hoàn toàn rõ ràng.
 có mối tương quan với chế độ ăn uống, với lối sống ít vận động, béo phì, tuổi tác và hội chứng chuyển hóa. Nhân quả đã được chứng minh ở nhiều sinh vật mô hình bao gồm chuột và khỉ; quan trọng, những người không béo phì mắc bệnh tiểu đường Loại 2 do chế độ ăn uống, lối sống ít vận động và các yếu tố nguy cơ chưa biết.
 có khả năng có sự nhạy cảm di truyền để phát triển bệnh tiểu đường Loại 2 trong một số điều kiện môi trường nhất định
 Các loại dung nạp glucose bị suy yếu khác (xem Tiểu đường)
 Insulinoma - một khối u của các tế bào beta sản xuất insulin dư thừa hoặc hạ đường huyết phản ứng.
 Hội chứng chuyển hóa - một tình trạng kém hiểu biết đầu tiên được gọi là hội chứng X bởi Gerald Reaven. Hiện tại vẫn chưa rõ liệu hội chứng có một nguyên nhân duy nhất, có thể điều trị được hay là kết quả của sự thay đổi cơ thể dẫn đến bệnh tiểu đường loại 2. Nó được đặc trưng bởi huyết áp tăng, rối loạn lipid máu (rối loạn ở dạng cholesterol trong máu và các lipid máu khác) và tăng chu vi vòng eo (ít nhất là ở dân số ở hầu hết các nước phát triển). Nguyên nhân cơ bản có thể là tình trạng kháng insulin xảy ra trước bệnh tiểu đường loại 2, đó là khả năng giảm đáp ứng insulin ở một số mô (ví dụ: cơ, mỡ). Thông thường các bệnh lý như tăng huyết áp cần thiết, béo phì, tiểu đường loại 2 và bệnh tim mạch (CVD) sẽ phát triển.
 Hội chứng buồng trứng đa nang - một hội chứng phức tạp ở phụ nữ trong những năm sinh sản, nơi anovulation và androgen dư thừa thường được hiển thị là hirsutism. Trong nhiều trường hợp PCOS, kháng insulin có mặt.

Sử dụng trong y tế

Insulin sinh tổng hợp (insulin người rDNA, INN) dùng trong lâm sàng được sản xuất bằng công nghệ DNA tái tổ hợp. Insulin sinh tổng hợp của con người đã tăng độ tinh khiết khi so sánh với insulin động vật chiết xuất, tăng cường độ tinh khiết làm giảm sự hình thành kháng thể. Các nhà nghiên cứu đã thành công trong việc đưa gen cho insulin người vào thực vật như một phương pháp sản xuất insulin khác ("biopharming") trong hồng hoa. Kỹ thuật này được dự đoán để giảm chi phí sản xuất.

Một số chất tương tự của insulin người có sẵn. Các chất tương tự insulin này có liên quan chặt chẽ đến cấu trúc insulin của con người, và đã được phát triển cho các khía cạnh cụ thể của kiểm soát đường huyết về mặt hành động nhanh (insulins prandial) và hành động dài (insulins cơ bản). Chất tương tự insulin sinh tổng hợp đầu tiên được phát triển để sử dụng lâm sàng vào bữa ăn (insulin dạng bột), Humalog (insulin lispro), nó được hấp thu nhanh hơn sau khi tiêm dưới da so với insulin thông thường, với hiệu quả 15 phút sau khi tiêm. Tương tự nhanh chóng tác dụng khác là Novorapid và Apidra, với hồ sơ tương tự. Tất cả đều được hấp thụ nhanh chóng do các chuỗi amino acid sẽ làm giảm sự hình thành các chất làm mờ và hexamer (insulins monomeric được hấp thụ nhanh hơn). Insulins tác dụng nhanh không yêu cầu khoảng thời gian tiêm vào bữa ăn được khuyến nghị trước đây đối với insulin người và insulin động vật. Loại khác là insulin tác dụng dài; đầu tiên trong số này là Lantus (insulin glargine). Chúng có tác dụng ổn định trong thời gian dài từ 18 đến 24   giờ Tương tự, một chất tương tự insulin kéo dài khác (Levemir) dựa trên phương pháp acyl hóa axit béo. Một phân tử axit myristic được gắn vào chất tương tự này, liên kết phân tử insulin với albumin huyết thanh dồi dào, từ đó giúp kéo dài tác dụng và giảm nguy cơ hạ đường huyết. Cả hai chất tương tự kéo dài chỉ cần được thực hiện một lần mỗi ngày và được sử dụng cho bệnh nhân tiểu đường loại 1 dưới dạng insulin cơ bản. Một sự kết hợp giữa tác dụng nhanh và insulin kéo dài cũng có sẵn, khiến bệnh nhân có nhiều khả năng đạt được một hồ sơ insulin bắt chước việc giải phóng insulin của cơ thể.

Insulin thường được sử dụng dưới dạng tiêm dưới da bằng ống tiêm sử dụng một lần bằng kim, qua bơm insulin hoặc bằng bút insulin sử dụng nhiều lần bằng kim dùng một lần. Insulin hít cũng có sẵn ở thị trường Mỹ.

Insulin tổng hợp có thể kích hoạt tác dụng phụ, vì vậy một số người mắc bệnh tiểu đường phụ thuộc vào insulin nguồn động vật.

Không giống như nhiều loại thuốc, insulin hiện không thể dùng bằng đường uống vì gần như tất cả các protein khác được đưa vào đường tiêu hóa, nó bị phá vỡ thành các mảnh, do đó mọi tác động đều bị mất. Đã có một số nghiên cứu về cách bảo vệ insulin khỏi đường tiêu hóa, để nó có thể được dùng bằng đường uống hoặc ngậm dưới lưỡi.

Lịch sử nghiên cứu

Khám phá
Năm 1869, khi đang nghiên cứu cấu trúc của tuyến tụy dưới kính hiển vi, Paul Langerhans, một sinh viên y khoa ở Berlin, đã xác định một số khối mô không được chú ý trước đó nằm rải rác trên phần lớn tuyến tụy. Chức năng của "đống tế bào nhỏ", sau này được gọi là các đảo nhỏ của Langerhans, ban đầu vẫn chưa được biết đến, nhưng Édouard Laguesse sau đó cho rằng chúng có thể tạo ra dịch tiết có vai trò điều tiết trong quá trình tiêu hóa. Con trai của Paul Langerhans, Archibald, cũng đã giúp hiểu được vai trò điều tiết này.

Năm 1889, bác sĩ Oskar Minkowski, phối hợp với Joseph von Mering, đã loại bỏ tuyến tụy khỏi một con chó khỏe mạnh để kiểm tra vai trò giả định của nó trong tiêu hóa. Khi kiểm tra nước tiểu, họ đã tìm thấy đường, lần đầu tiên thiết lập mối quan hệ giữa tuyến tụy và bệnh tiểu đường. Năm 1901, một bước tiến quan trọng khác đã được thực hiện bởi bác sĩ và nhà khoa học người Mỹ, Eugene Lindsay Opie, khi ông tách biệt vai trò của tuyến tụy đối với các tiểu đảo Langerhans: "Đái tháo đường khi kết quả của một tổn thương của tuyến tụy là do sự phá hủy của tuyến tụy đảo Langerhans và chỉ xảy ra khi những thi thể này bị phá hủy một phần hoặc toàn bộ ".

Trong hai thập kỷ tiếp theo, các nhà nghiên cứu đã thực hiện một số nỗ lực để cô lập dịch tiết của đảo nhỏ. Năm 1906, George Ludwig Zuelzer đã đạt được một phần thành công trong việc điều trị chó bằng chiết xuất tuyến tụy, nhưng ông không thể tiếp tục công việc của mình. Trong khoảng thời gian từ 1911 đến 1912, EL Scott tại Đại học Chicago đã thử các chất chiết xuất từ tụy và ghi nhận "sự giảm nhẹ của glycosuria", nhưng không thể thuyết phục được giám đốc về giá trị công việc của mình; dự án đã bị đóng cửa. Israel Kleiner đã chứng minh những hiệu ứng tương tự tại Đại học Rockefeller năm 1915, nhưng Thế chiến I làm gián đoạn công việc của ông và ông đã không quay trở lại với nó.

Năm 1916, Nicolae Paulescu đã phát triển một dịch chiết tụy dạng nước, khi được tiêm vào một con chó mắc bệnh tiểu đường, có tác dụng bình thường hóa lượng đường trong máu. Ông đã phải gián đoạn các thí nghiệm của mình vì Chiến tranh thế giới thứ nhất, và vào năm 1921, ông đã viết bốn bài báo về công việc của mình được thực hiện ở Bucharest và các thử nghiệm của ông trên một con chó mắc bệnh tiểu đường. Cuối năm đó, ông đã xuất bản "Nghiên cứu về vai trò của tuyến tụy trong việc đồng hóa thực phẩm".

Cái tên "insulin" được Edward Albert Sharpey-Schafer đặt ra vào năm 1916 cho một phân tử giả thuyết được sản xuất bởi các đảo nhỏ của Langerhans (insula Latin cho đảo nhỏ hoặc đảo) kiểm soát quá trình chuyển hóa glucose. Không biết đến Sharpey-Schafer, Jean de Meyer đã giới thiệu từ "insuline" rất giống nhau vào năm 1909 cho cùng một phân tử.

Phân tách và thanh lọc
Vào tháng 10 năm 1920, Frederick Bilt người Canada đã kết luận rằng dịch tiết tiêu hóa mà Minkowski đã nghiên cứu ban đầu đã phá vỡ sự bài tiết của tiểu đảo, do đó không thể trích xuất thành công. Một bác sĩ phẫu thuật bằng cách đào tạo, Banting biết một số động mạch có thể bị trói sẽ dẫn đến phần lớn tuyến tụy bị teo, trong khi vẫn còn nguyên các đảo nhỏ của Langerhans. Ông lý giải rằng một chiết xuất tương đối tinh khiết có thể được tạo ra từ các đảo nhỏ một khi phần lớn phần còn lại của tuyến tụy đã biến mất. Anh ta ghi lại một ghi chú cho chính mình: "Ligate ống tụy của con chó. Giữ chó sống cho đến khi acini thoái hóa rời khỏi đảo nhỏ. Cố gắng cô lập sự bài tiết bên trong của những thứ này và làm giảm đường niệu. "

Vào mùa xuân năm 1921, Bilt đã tới Toronto để giải thích ý tưởng của mình cho JJR Macleod, Giáo sư Sinh lý học tại Đại học Toronto. Macleod ban đầu rất hoài nghi, vì Banting không có nền tảng nghiên cứu và không quen thuộc với tài liệu mới nhất, nhưng ông đã đồng ý cung cấp không gian phòng thí nghiệm cho Banting để thử nghiệm ý tưởng của mình. Macleod cũng đã sắp xếp cho hai sinh viên đại học trở thành trợ lý phòng thí nghiệm của Bilt vào mùa hè đó, nhưng Banting chỉ cần một trợ lý phòng thí nghiệm. Charles Best và Clark Noble đã lật một đồng xu; Best đã giành được xu tung và mất ca đầu tiên. Điều này thật đáng tiếc cho Noble, vì Bilt giữ Best trong toàn bộ mùa hè và cuối cùng chia sẻ một nửa số tiền thưởng Nobel và tín dụng cho khám phá với Best. Vào ngày 30 tháng 7 năm 1921, Bilt và Best đã phân lập thành công một chiết xuất ("isleton") từ các đảo nhỏ của một con chó bị buộc ống và tiêm nó vào một con chó mắc bệnh tiểu đường, phát hiện ra rằng chiết xuất đã làm giảm 40% lượng đường trong máu trong 1 giờ.

Banting và Best đã trình bày kết quả của họ cho Macleod khi trở về Toronto vào mùa thu năm 1921, nhưng Macleod đã chỉ ra những sai sót với thiết kế thử nghiệm, và đề nghị các thí nghiệm được lặp lại với nhiều con chó và thiết bị tốt hơn. Ông đã chuyển Banting và Tốt nhất vào một phòng thí nghiệm tốt hơn và bắt đầu trả Bites một mức lương từ các khoản tài trợ nghiên cứu của mình. Vài tuần sau, vòng thí nghiệm thứ hai cũng thành công và Macleod đã giúp công bố kết quả của họ một cách riêng tư tại Toronto vào tháng 11. Bị chặn bởi nhiệm vụ tốn thời gian của những con chó buộc ống và chờ vài tuần để trích xuất insulin, Bites đánh vào ý tưởng trích xuất insulin từ tuyến tụy của thai nhi, chưa phát triển tuyến tiêu hóa. Đến tháng 12, họ cũng đã thành công trong việc chiết xuất insulin từ tuyến tụy bò trưởng thành. Macleod đã ngừng tất cả các nghiên cứu khác trong phòng thí nghiệm của mình để tập trung vào việc tinh chế insulin. Ông đã mời nhà hóa sinh James Collip giúp đỡ trong nhiệm vụ này và nhóm nghiên cứu cảm thấy sẵn sàng cho một thử nghiệm lâm sàng trong vòng một tháng.

Vào ngày 11 tháng 1 năm 1922, Leonard Thompson, một bệnh nhân tiểu đường 14 tuổi nằm chết tại Bệnh viện Đa khoa Toronto, đã được tiêm insulin đầu tiên. Tuy nhiên, chiết xuất không trong sạch đến nỗi Thompson bị phản ứng dị ứng nghiêm trọng, và việc tiêm thêm đã bị hủy bỏ. Trong 12 ngày tiếp theo   ngày, Collip làm việc cả ngày lẫn đêm để cải thiện chiết xuất ox-tụy. Một liều thứ hai đã được tiêm vào ngày 23 tháng 1, loại bỏ hoàn toàn đường niệu điển hình của bệnh tiểu đường mà không gây ra bất kỳ tác dụng phụ rõ ràng nào. Bệnh nhân người Mỹ đầu tiên là Elizabeth Hughes, con gái của Ngoại trưởng Hoa Kỳ Charles Evans Hughes. Bệnh nhân đầu tiên được điều trị tại Mỹ là nghệ sĩ khắc gỗ tương lai James D. Havens; Bác sĩ John Ralston Williams đã nhập insulin từ Toronto đến Rochester, New York để điều trị cho Havens.

Banting và Best không bao giờ làm việc tốt với Collip, coi anh ta chỉ như một người cộng tác, và Collip đã rời khỏi dự án ngay sau đó. Vào mùa xuân năm 1922, Best đã xoay xở để cải thiện các kỹ thuật của mình đến mức có thể chiết xuất một lượng lớn insulin theo yêu cầu, nhưng các sản phẩm thu được vẫn không sạch. Công ty dược phẩm Eli Lilly và Company đã cung cấp hỗ trợ không lâu sau các ấn phẩm đầu tiên vào năm 1921, và họ đã đưa Lilly lên lời đề nghị vào tháng Tư. Vào tháng 11, nhà hóa học trưởng của Lilly, George B. Walden đã phát hiện ra kết tủa đẳng điện và có thể sản xuất một lượng lớn insulin tinh chế cao. Ngay sau đó, insulin được rao bán cho công chúng.

Bằng sáng chế
Đến cuối tháng 1 năm 1922, những căng thẳng gắn kết giữa bốn "đồng phát hiện" insulin và Collip đã đe dọa một thời gian ngắn để cấp bằng sáng chế riêng cho quá trình thanh lọc của ông. John G. FitzGerald, giám đốc của tổ chức y tế công cộng phi thương mại Connaught Lab Laboratory, do đó bước vào với tư cách là người hòa giải. Thỏa thuận kết quả ngày 25 tháng 1 năm 1922 đã xác định hai điều kiện chính: 1) rằng các cộng tác viên sẽ ký hợp đồng đồng ý không lấy bằng sáng chế với một công ty dược phẩm thương mại trong thời gian làm việc ban đầu với Connaught; và 2) không cho phép thay đổi chính sách nghiên cứu trừ khi được thảo luận lần đầu giữa FitzGerald và bốn cộng tác viên. Nó đã giúp ngăn chặn sự bất đồng và gắn kết nghiên cứu với nhiệm vụ công khai của Connaught.

Ban đầu, Macleod và Banting miễn cưỡng đăng ký bằng sáng chế quy trình của họ về insulin với lý do y đức. Tuy nhiên, vẫn còn lo ngại rằng một bên thứ ba tư nhân sẽ chiếm quyền điều khiển và độc quyền nghiên cứu (như Eli Lilly và Công ty đã từng làm), và phân phối an toàn sẽ khó đảm bảo nếu không có khả năng kiểm soát chất lượng. Cuối cùng, Edward Calvin Kendall đã đưa ra lời khuyên có giá trị. Ông đã phân lập thyroxin tại Phòng khám Mayo vào năm 1914 và được cấp bằng sáng chế cho quá trình này thông qua sự sắp xếp giữa ông, anh em Mayo và Đại học Minnesota, chuyển giao bằng sáng chế cho trường đại học công lập. Vào ngày 12 tháng 4, Bilt, Best, Collip, Macleod và FitzGerald đã viết thư cho chủ tịch của Đại học Toronto để đề xuất một thỏa thuận tương tự với mục đích giao bằng sáng chế cho Hội đồng Thống đốc của Đại học. Bức thư nhấn mạnh rằng:

 Bằng sáng chế sẽ không được sử dụng cho bất kỳ mục đích nào khác ngoài việc ngăn chặn việc lấy bằng sáng chế của người khác. Khi các chi tiết về phương pháp chuẩn bị được công bố, bất kỳ ai cũng có thể tự do chuẩn bị chiết xuất, nhưng không ai có thể đảm bảo độc quyền có lợi nhuận.

Việc chuyển nhượng cho Hội đồng Thống đốc Đại học Toronto được hoàn thành vào ngày 15 tháng 1 năm 1923, với khoản thanh toán mã thông báo là 1 đô la. Sự sắp xếp đã được chúc mừng trong Công trình Thế giới năm 1923 là "một bước tiến trong y đức". Nó cũng đã nhận được nhiều sự chú ý của truyền thông trong những năm 2010 liên quan đến vấn đề chăm sóc sức khỏe và khả năng chi trả thuốc.

Sau những lo ngại khác liên quan đến nỗ lực của Eli Lilly trong việc tách riêng các phần bằng sáng chế của quy trình sản xuất, Trợ lý Giám đốc và Trưởng phòng Insulin của Connaught, Robert Defries đã thiết lập một chính sách tổng hợp bằng sáng chế, yêu cầu các nhà sản xuất chia sẻ tự do bất kỳ cải tiến nào trong quá trình sản xuất mà không ảnh hưởng đến khả năng chi trả.

Phân tích và tổng hợp cấu trúc
Insulin có nguồn gốc từ động vật được tinh chế ban đầu là loại insulin duy nhất có sẵn cho các thí nghiệm và bệnh nhân tiểu đường. John Jacob Abel là người đầu tiên tạo ra dạng kết tinh của nó vào năm 1926. Bằng chứng về bản chất protein được đưa ra đầu tiên bởi Michael Somogyi, Edward A. Doisy và Philip A. Shaffer vào năm 1924. Nó đã được chứng minh đầy đủ khi Hans Jensen và Earl A. Evans Jr. cô lập các amino acid phenylalanine và proline vào năm 1935.

Cấu trúc amino acid của insulin được đặc trưng lần đầu tiên vào năm 1951 bởi Frederick Sanger, và insulin tổng hợp đầu tiên được sản xuất đồng thời trong phòng thí nghiệm của Panayotis Katsoyannis tại Đại học Pittsburgh và Helmut Zahn tại Đại học RWTH Aachen ở giữa -1960  Insulin bò tinh thể tổng hợp đã đạt được bởi các nhà nghiên cứu Trung Quốc vào năm 1965. Cấu trúc 3 chiều hoàn chỉnh của insulin được xác định bằng tinh thể học tia X trong phòng thí nghiệm của Dorothy Hodgkin năm 1969.

Loại insulin "người" tổng hợp biến đổi gen đầu tiên được sản xuất bằng E. coli vào năm 1978 bởi Arthur Riggs và Keiichi Itakura tại Viện nghiên cứu Beckman của Thành phố Hope hợp tác với Herbert Boyer tại Genentech. Genentech, được thành lập bởi Swanson, Boyer và Eli Lilly và Company, đã tiếp tục vào năm 1982 để bán insulin sinh tổng hợp có sẵn trên thị trường dưới tên Humulin. Phần lớn insulin hiện đang được sử dụng trên toàn thế giới hiện nay là insulin "người" tái tổ hợp sinh học hoặc các chất tương tự của nó. Gần đây, một cách tiếp cận khác đã được sử dụng bởi một nhóm các nhà nghiên cứu tiên phong ở Canada, sử dụng một cây rum dễ trồng, để sản xuất insulin rẻ hơn nhiều.

Insulin tái tổ hợp được sản xuất hoặc trong nấm men (thường là Saccharomyces cerevisiae) hoặc E. coli. Trong nấm men, insulin có thể được thiết kế dưới dạng protein chuỗi đơn với endoprotease KexII (tương đồng men của PCI / PCII) tách chuỗi insulin A ra khỏi chuỗi insulin B bị cắt ngắn. Một đuôi C được tổng hợp hóa học sau đó được ghép vào insulin bằng cách phân giải protein ngược bằng cách sử dụng trypsin protease rẻ tiền; thông thường, lysine trên đuôi C được bảo vệ với nhóm bảo vệ hóa học để ngăn chặn sự phân giải protein. Sự dễ dàng của tổng hợp mô-đun và sự an toàn tương đối của các sửa đổi trong khu vực đó chiếm các chất tương tự insulin phổ biến với sửa đổi đầu C (ví dụ: lispro, aspart, glulisine). Sự tổng hợp Genentech và tổng hợp hóa học hoàn toàn như Bruce Merrifield không được ưa thích vì hiệu quả tái hợp hai chuỗi insulin thấp, chủ yếu là do sự cạnh tranh với sự kết tủa của chuỗi insulin B.

Các giải Nobel

Ủy ban giải thưởng Nobel năm 1923 đã ghi nhận việc trích xuất insulin thực tế cho một nhóm nghiên cứu tại Đại học Toronto và trao giải thưởng Nobel cho hai người đàn ông: Frederick Banting và JJR Macleod. Họ đã được trao giải thưởng Nobel về sinh lý học hoặc y học năm 1923 vì phát hiện ra insulin. Banting, cho rằng Best không được đề cập, đã chia sẻ giải thưởng của mình với Best, và Macleod ngay lập tức chia sẻ giải thưởng của mình với James Collip. Bằng sáng chế về insulin đã được bán cho Đại học Toronto với giá một đô la.

Hai giải thưởng Nobel khác đã được trao cho công trình về insulin. Nhà sinh vật học phân tử người Anh Frederick Sanger, người đã xác định cấu trúc chính của insulin vào năm 1955, đã được trao giải thưởng Nobel về hóa học năm 1958. Rosalyn Sussman Yalow đã nhận được giải thưởng Nobel về y học năm 1977 vì sự phát triển của phương pháp miễn dịch phóng xạ cho insulin.

Một số giải thưởng Nobel cũng có mối liên hệ gián tiếp với insulin. George Minot, đồng nhận giải thưởng Nobel năm 1934 vì đã phát triển phương pháp điều trị hiệu quả đầu tiên cho bệnh thiếu máu ác tính, bị đái tháo đường. Tiến sĩ William Castle quan sát thấy rằng việc phát hiện ra insulin năm 1921, đến kịp thời để giữ cho Minot sống, do đó cũng chịu trách nhiệm cho việc phát hiện ra một phương pháp chữa bệnh thiếu máu ác tính. Dorothy Hodgkin đã được trao giải thưởng Nobel về hóa học năm 1964 vì sự phát triển của tinh thể học, kỹ thuật mà bà đã sử dụng để giải mã cấu trúc phân tử hoàn chỉnh của insulin vào năm 1969.

Tranh cãi

Công trình được xuất bản bởi Banting, Best, Collip và Macleod đại diện cho việc chuẩn bị chiết xuất insulin tinh khiết phù hợp để sử dụng cho bệnh nhân. Mặc dù Paulescu đã khám phá ra các nguyên tắc điều trị, chiết xuất nước muối của ông không thể được sử dụng trên người; ông đã không được đề cập trong giải thưởng Nobel năm 1923. Giáo sư Ian Murray đặc biệt tích cực trong việc làm việc để sửa chữa "sai lầm lịch sử" chống lại Nicolae Paulescu. Murray là giáo sư sinh lý học tại Đại học Y khoa Anderson ở Glasgow, Scotland, trưởng khoa Bệnh chuyển hóa tại một bệnh viện hàng đầu ở Glasgow, phó chủ tịch Hiệp hội Tiểu đường Anh, và là thành viên sáng lập của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế. Murray đã viết:

 Sự công nhận không đầy đủ đã được trao cho Paulescu, nhà khoa học nổi tiếng người Rumani, lúc đó, khi nhóm nghiên cứu ở Toronto đang bắt đầu nghiên cứu, họ đã thành công trong việc chiết xuất hormone chống đái tháo đường của tuyến tụy và chứng minh hiệu quả của nó trong việc giảm chứng tăng đường huyết ở chó mắc bệnh tiểu đường.

Trong một cuộc trao đổi riêng tư, Giáo sư Arne Tiselius, cựu viện trưởng Viện Nobel, bày tỏ quan điểm cá nhân rằng Paulescu cũng xứng đáng với giải thưởng năm 1923.

Xem thêm

 Hormone Glucagon
 Hormone Adrenaline
 Hormone Cortisol

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hormone
Chất đánh dấu khối u
Sản phẩm động vật
Protein người
Nội tiết tố Peptit


title: Kính hiển vi

text:
Kính hiển vi là một thiết bị phục vụ cho mục đích khoa học dùng để quan sát các vật thể có kích thước nhỏ bé mà mắt thường không thể quan sát được bằng cách tạo ra các hình ảnh phóng đại của vật thể đó. Kính hiển vi có thể gấp độ phóng đại bình thường lên từ 40 - 3000 lần. Kỹ thuật quan sát và ghi nhận hình ảnh bằng các kính hiển vi được gọi là kỹ thuật hiển vi (microscopy). Ngày nay, kính hiển vi có thể bao gồm nhiều loại từ các kính hiển vi quang học sử dụng ánh sáng khả kiến, cho đến các kính hiển vi điện tử, hay các kính hiển vi quét đầu dò, hoặc các kính hiển vi phát xạ quang... Kính hiển vi được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành như vật lý, hóa học, sinh học, khoa học vật liệu, y học và được phát triển không chỉ là công cụ quan sát mà còn là một công cụ phân tích mạnh

Lịch sử

Những kính hiển vi ban đầu được phát minh vào năm 1590 ở Middelburg, Hà Lan . Ba người thợ tạo kính là Hans Lippershey (người đã phát triển các kính viễn vọng trước đó), Zacharias Janssen, cùng với cha của họ là Hans Janssen là những người đầu tiên xây dựng nên những kính hiển vi sơ khai. Năm 1611, nhà toán học người Đức Johannes Kepler (1571 - 1630) đã bỏ nhiều thời gian nghiên cứu và cải tiến tổ hợp thấu kính hội tụ và phân kỳ nói trên. Những kết quả nghiên cứu của Kepler được sử dụng cho đến bây giờ trong các loại kính hiển vi quang học hiện đại, đặc biệt là thị kính Kepler. Năm 1619, Cornelius Drebbel ở Luân Đôn đã chế tạo một kính hiểu vi phức tạp hơn bao gồm: thị kính được lắp bằng 2 thấu kính lồi, vật kính là 1 tổ hợp của kính phẳng và kính lồi, ngoài ra còn màn chắn; ảnh nhìn qua kính hiển vi này là ảnh ngược. Năm 1625, Giovanni Faber là người xây dựng một kính hiển vi hoàn chỉnh đặt tên là Galileo Galilei .

Các cấu trúc của kính hiển vi quang học tiếp tục được phát triển tiếp theo đó, và kính hiển vi chỉ được sử dụng một cách phổ biến hơn ở Italia, Anh quốc, Hà Lan vào những năm 1660, 1670. Marcelo Malpighi ở Italia bắt đầu sử dụng kính hiển vi để nghiên cứu cấu trúc sinh học ở phổi. Đóng góp lớn nhất thuộc về nhà phát minh người Hà Lan Antoni van Leeuwenhoek, người đã phát triển kính hiển vi để tìm ra tế bào hồng cầu và tinh trùng và đã công bố các phát hiện này . Các phát triển ban đầu về kính hiển vi là thiết bị quang học sử dụng ánh sáng khả kiến và các thấu kính thủy tinh để quan sát.

Đầu thế kỷ 20, kỹ thuật hiển vi tạo sự nhảy vọt với sự ra đời của các kính hiển vi điện tử, mà mở đầu là kính hiển vi điện tử truyền qua được phát minh năm 1931 bởi Max Knoll và Ernst Ruska ở Đức , và sau đó là sự ra đời của kính hiển vi điện tử quét... Cuối thế kỷ 20, một loạt các kỹ thuật hiển vi khác được phát triển như kính hiển vi quét đầu dò, hiển vi quang học trường gần...

Các loại kính hiển vi

Kính hiển vi quang học

Là nhóm kính hiển vi sử dụng ánh sáng khả kiến rọi lên vật cần quan sát, và các thấu kính thủy tinh để phóng đại thông qua các nguyên lý khúc xạ của ánh sáng qua thấu kính thủy tinh. Đây là kính hiển vi đầu tiên được phát triển. Ban đầu, người ta phải sử dụng mắt để nhìn trực tiếp hình ảnh được phóng đại, nhưng các kính hiển vi quang học hiện đại ngày nay có thể được gắn thêm các bộ phận chụp ảnh như phim quang học, hoặc các CCD camera để ghi hình ảnh, hoặc video. Các bộ phận chính của kính hiển vi quang học bao gồm:
 Nguồn sáng;
 Hệ hội tụ và tạo chùm sáng song song;
 Giá mẫu vật;
 Vật kính (có thể là một thấu kính hoặc một hệ thấu kính) là bộ phận chính tạo nên sự phóng đại;
 Hệ lật ảnh (lăng kính, thấu kính);
 Thị kính là thấu kính tạo ảnh quan sát cuối cùng;
 Hệ ghi ảnh.
Trên nguyên lý, kính hiển vi quang học có thể tạo độ phóng đại lớn tới vài ngàn lần, nhưng độ phân giải của các kính hiển vi quang học truyền thống bị giới hạn bởi hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng và cho bởi:

với  là bước sóng ánh sáng, NA là thông số khẩu độ. Vì thế, độ phân giải của các kính hiển vi quang học tốt nhất chỉ vào khoảng vài trăm nm.

Kính hiển vi quang học quét trường gần

Kính hiển vi quang học quét trường gần (tiếng Anh: Near-field scanning optical microscope) là một kỹ thuật hiển vi quang học cho phép quan sát cấu trúc bề mặt với độ phân giải rất cao, vượt qua giới hạn nhiễu xạ ánh sáng khả kiến ở các kính hiển vi quang học truyền thống (trường xa). Kỹ thuật này được thực hiện bằng cách đặt một detector rất gần với bề mặt của mẫu vật để thu các tín hiệu từ trường phù du của sóng ánh sáng phát ra khi quét một chùm sáng trên bề mặt của mẫu vật. Với kỹ thuật này, người ta có thể chụp ảnh bề mặt với độ phân giải ngang cỡ 20 nm, phân giải đứng cỡ 2-5 nm, và chỉ phụ thuộc vào kích thước của khẩu độ .

Kính hiển vi điện tử

Là nhóm kỹ thuật hiển vi mà ở đó nguồn bức xạ ánh sáng được thay thế bằng các chùm điện tử hẹp được tăng tốc dưới hiệu điện thế từ vài chục kV đến vài trăm kV. Thay vì sử dụng thấu kính thủy tinh, kính hiển vi điện tử sử dụng các thấu kính từ để hội tụ chùm điện tử, và cả hệ được đặt trong buồng chân không cao. Có nhiều loại kính hiển vi điện tử khác nhau, tùy thuộc vào cách thức tương tác của chùm điện tử với mẫu vật như kính hiển vi điện tử truyền qua sử dụng chùm điện tử chiếu xuyên qua vật, hay kính hiển vi điện tử quét sử dụng chùm điện tử quét trên vật.

Kính hiển vi điện tử có độ phân giải giới hạn bởi bước sóng của sóng điện tử, nhưng do sóng điện tử có bước sóng rất ngắn nên chúng có độ phân giải vượt xa các kính hiển vi quang học truyền thống, và kính hiển vi điện tử truyền qua hiện đang là loại kính hiển vi có độ phân giải tốt nhất tới cấp độ hạ nguyên tử . Ngoài ra, nhờ tương tác giữa chùm điện tử với mẫu vật, kính hiển vi điện tử còn cho phép quan sát các cấu trúc điện từ của vật rắn, và đem lại nhiều phép phân tích hóa học với chất lượng rất cao.

Kính hiển vi quét đầu dò

Kính hiển vi quét đầu dò (tiếng Anh: Scanning probe microscopy, thường viết tắt là SPM) là tên gọi chung của nhóm kính hiển vi mà việc tạo ảnh bề mặt của mẫu vật được thực hiện bằng cách quét một mũi dò nhỏ trên bề mặt của mẫu vật. Nhóm kính hiển vi này ra đời vào năm 1981 với phát minh của Gerd Binnig và Heinrich Rohrer (IBM Zürich) về kính hiển vi quét chui hầm (cả hai đã giành giải Nobel Vật lý năm 1986 cho phát minh này). Khác với các loại kính hiển vi khác như quang học, hay hiển vi điện tử, kính hiển vi quét đầu dò không sử dụng nguồn bức xạ để tạo ảnh, mà tạo ảnh thông qua tương tác giữa đầu dò và bề mặt của mẫu vật. Do đó, độ phân giải của kính hiển vi đầu dò chỉ bị giới hạn bởi kích thước của đầu dò.

Kính hiển vi tia X

Hình ảnh

Các bộ phận cơ khí của kính hiển vi

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách phát minh và khám phá của người Hà Lan

Liên kết ngoài

 nOOpia , nOOpia microscopy blog
 Milestones in Light Microscopy, Nature Publishing
 FAQ on Optical Microscopes
 Nikon MicroscopyU, tutorials from Nikon
 Molecular Expressions: Exploring the World of Optics and Microscopy, Florida State University.
 Microscopes made from bamboo at Nature.com
 Microscope videos
 Audio microscope glossary

Thiết bị vi sinh học
Dụng cụ quang học
Dụng cụ giúp quan sát
Khoa học và công nghệ Cộng hòa Hà Lan
Phát minh của Hà Lan
Giới thiệu thế kỷ 17
Thiết bị khoa học


title: Vé máy bay

text:
Vé máy bay là một tài liệu hoặc hồ sơ điện tử, được một hãng hàng không hoặc một công ty du lịch phát hành, xác nhận rằng một cá nhân có chỗ trên một chuyến bay. Vé máy bay có thể là một trong hai loại: vé giấy, bao gồm các phiếu giảm giá hoặc chứng từ; hoặc vé điện tử.

Trong cả hai hình thức, vé máy bay là cần thiết để có được một thẻ lên máy bay trong quá trình check-in tại sân bay. Sau đó với thẻ lên máy bay và vé kèm theo, hành khách được phép lên máy bay.

Chi tiết
Bất kể loại nào, tất cả các vé đều chứa thông tin sau:

 Tên hành khách.
 Các hãng hàng không phát hành.
 Số vé, bao gồm mã 3 chữ số của hãng hàng không  để ở đầu mã vé.
 Các thành phố khách hàng transit.
 Chuyến bay mà vé có giá trị. (Trừ khi vé"mở")
 Hành lý miễn cước. (Không phải lúc nào cũng có thể nhìn thấy trên bản in nhưng được ghi lại bằng điện tử cho hãng hàng không)
 Giá vé. (Không phải lúc nào cũng có thể nhìn thấy trên bản in nhưng được ghi lại bằng điện tử cho hãng hàng không)
 Thuế. (Không phải lúc nào cũng có thể nhìn thấy trên bản in nhưng được ghi lại bằng điện tử cho hãng hàng không)
"Cơ sở giá vé", mã alpha hoặc alpha-số xác định giá vé.
 Hạn chế về thay đổi và hoàn tiền. (Không phải luôn luôn được hiển thị chi tiết, nhưng được đề cập).
 Ngày mà vé có giá trị.
"Hình thức thanh toán", nghĩa là chi tiết về cách vé được thanh toán, điều này sẽ ảnh hưởng đến việc nó sẽ được hoàn trả như thế nào.
 Tỷ giá hối đoái được sử dụng để tính toán bất kỳ phần quốc tế nào của giá vé và thuế.

Thời gian trên vé máy bay thường dành cho múi giờ địa phương nơi chuyến bay sẽ đến vào lúc đó.

Phát hành vé máy bay

Một hành khách trên một hãng hàng không phải giữ một vé phát hành hợp lệ. Để một vé được phát hành, có hai quy trình riêng biệt:
Đặt chỗ:

Việc đặt chỗ cho một hành trình được thực hiện trong hệ thống hàng không, trực tiếp với hãng hàng không hoặc bởi một đại lý. Hành trình bao gồm tất cả các chi tiết trên cần thiết cho việc phát hành vé máy bay, ngoại trừ số vé.

Khi đặt chỗ được thực hiện, một bản ghi tên hành khách (PNR) sẽ được tạo để sử dụng để quản lý đặt chỗ và nhận phòng. Có thể có nhiều hành khách trong một bản ghi tên hành khách.

Phát hành vé:

Có đặt chỗ không có nghĩa hành khách buộc phải đi. Chỉ khi hãng hàng không nhận được thanh toán, một vé được phát hành được liên kết với đặt chỗ cho phép hành khách có chỗ trong chuyến bay.

Theo truyền thống, đặt chỗ và thanh toán là các bước riêng biệt, thời gian giữa chúng được xác định trong quy tắc giá vé khi đặt chỗ được thực hiện. Tuy nhiên, phổ biến hơn là yêu cầu thanh toán ngay lập tức trên các hệ thống đặt chỗ trực tuyến.

Mỗi hành khách phải giữ vé máy bay của riêng mình, như được hiển thị bằng một số vé riêng lẻ, ngay cả khi các lệnh đặt chỗ được liên kết với một PNR duy nhất.

Tham khảo

Vé máy bay


title: Glyphonyx depremerus

text:
Glyphonyx depremerus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Chauhan miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: 163 Erigone

text:
Erigone  (định danh hành tinh vi hình: 163 Erigone) là một tiểu hành tinh khá lớn và có màu sáng ở vành đai chính. Tên nó được dùng để đặt cho nhóm tiểu hành tinh họ Erigone. Ngày 26 tháng 4 năm 1876, nhà thiên văn học người Pháp Henri J. A. Perrotin phát hiện tiểu hành tinh Erigone khi ông thực hiện quan sát tại Đài quan sát Toulouse và đặt tên nó theo một trong hai tên Erigone trong thần thoại Hy Lạp.

Erigone là một tiểu hành tinh tương đối lớn và tối với kích thước ước tính 73 km. Dựa trên phổ của nó, nó được phân loại là một tiểu hành tinh kiểu C, cho thấy nó có thể có thành phần cacbon.

Sự kiện che khuất Regulus vào năm 2014

Vào những giờ đầu buổi sáng ngày 20 tháng 3 năm 2014, Erigone đã che khuất một ngôi sao cấp một Regulus như dự đoán đầu tiên của A. Vitagliano năm 2004. Đây là một trường hợp hiếm hoi của việc che khuất một ngôi sao sáng đang nhìn thấy từ một khu vực đông dân, vì con đường bóng tối di chuyển qua bang New York và Ontario, bao gồm cả năm quận thuộc thành phố New York. Những người quan sát trên con đường bóng tối có thể nhìn thấy chớp chớp trong chớp mắt chỉ trong 14 giây.

Tuy nhiên, những đám mây nặng và mưa ngăn không cho tất cả mọi người xem trên con đường bóng tối. Trang web của Hiệp hội Thời gian Che khuất Quốc tế không liệt kê bất kỳ quan sát thành công nào cả.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Erigone
20140320
Thiên thể được quan sát bởi che khuất sao
18760426
Erigone
Tiểu hành tinh Erigone
Tiểu hành tinh kiểu C (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu Ch (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Tuấn Ngọc

text:
Tuấn Ngọc (sinh năm 1947) tên thật là Lữ Anh Tuấn, là một ca sĩ người Việt Nam. Tuấn Ngọc nhận được sự đánh giá cao của giới chuyên môn và được coi là "tượng đài" của dòng nhạc trữ tình Việt Nam ở hải ngoại. Ông còn được xem là nam ca sĩ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến các thế hệ đồng nghiệp chung thể loại nhạc với bản thân mình.

Tiểu sử
Tuấn Ngọc sinh năm 1947, tên thật của ông là Lữ Anh Tuấn. Ông là con của Lữ Liên, thành viên nhóm nhạc trào phúng AVT. Ngay từ lúc 5 tuổi, ông được cha mình đưa đi hát ở Đài phát thanh Đà Lạt và bắt đầu với con đường âm nhạc. Các anh chị em của Tuấn Ngọc đều là những ca sĩ Bích Chiêu, Anh Tú, Khánh Hà, Thúy Anh, Lưu Bích. Nghệ danh Tuấn Ngọc bắt nguồn từ việc khi gia đình ông chuyển vào Sài Gòn thì ông cũng hát trên các đài phát thanh ở Sài Gòn. Lúc đó có một kịch sĩ tên là Anh Tuấn cũng làm việc trong đài, nên cha ông phải đặt lại cho ông cái tên Tuấn Ngọc. Tuấn Ngọc cho biết năm 11 tuổi, ông bắt đầu hát nhạc Mỹ và tới 13 tuổi bắt đầu hát để kiếm sống, tới năm 17 tuổi bắt đầu biểu diễn chuyên nghiệp.

Vốn thành danh tại Sài Gòn trước năm 1975 trong ban nhạc The Strawberry Four, Tuấn Ngọc có nhiều thuận lợi trong sự nghiệp hoạt động âm nhạc khi sang Mỹ định cư. Ông cũng tham gia nhóm The Top Five.

Sau 1975, Tuấn Ngọc rời Việt Nam và định cư tại Nam California. Đến giữa thập niên 1980, ông được xem là một trong những nghệ sĩ lớn của tầng lớp ca nhạc hải ngoại Việt Nam và có tiếng với những bài hát trữ tình của Từ Công Phụng, Ngô Thụy Miên, Vũ Thành An... Có thời gian ông sống tại Hawaii. Năm 1989, khi Tuấn Ngọc cùng Thái Hiền ra CD Lời gọi chân mây với những ca khúc trữ tình, dòng nhạc tình ca mang âm hưởng thời tiền chiến, đây trở thành dòng nhạc làm nên tên tuổi của Tuấn Ngọc.

Về nước hoạt động nghệ thuật
Đầu năm 2001, ông cùng Ý Lan về nước và thực hiện một tour diễn khắp Việt Nam, đồng thời tham gia chương trình Duyên dáng Việt Nam. Năm 2002, Cục Nghệ thuật Biểu diễn Việt Nam đã quyết định cho Tuấn Ngọc được biểu diễn để thu thanh, ghi hình, và sản xuất băng đĩa tại Việt Nam, thông qua khâu phát hành và xin phép của Hãng phim truyện I. Quyết định này có hiệu lực bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 10 năm 2004. Tuy nhiên, ở thời điểm đó, Tuấn Ngọc mới chỉ được phép thu album chứ chưa được hoạt động biểu diễn trên sân khấu ca nhạc tại Việt Nam.

Ngày 1 tháng 4 năm 2006, Tuấn Ngọc biểu diễn 20 bản tình ca trong chương trình "Riêng một góc trời" tại khách sạn Sheraton, thành phố Hồ Chí Minh dù lúc xuống sân bay, ông bị viêm họng. Đây cũng được xem là liveshow chính thức đầu tiên tại Việt Nam của ông sau hơn 30 năm định cư ở Mỹ. Giá vé chợ đen cho đêm diễn lên đến 4 triệu đồng một cặp.Thập niên 2010, Tuấn Ngọc về nước và nhận được sự đón nhận của công chúng. Tháng 5 năm 2011, ông đã có đêm nhạc chung cùng ca sĩ Nguyên Thảo. Ca sĩ này cho biết kể từ khi trở về Việt Nam đến giờ, ông luôn muốn được tổ chức một chương trình của riêng bản thân tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Theo tiết lộ của bản thân, ông từng về Việt Nam biểu diễn khắp ba miền nhưng chưa lần nào quan trọng như biểu diễn tại Nhà hát Lớn nên đã tổ chức chương trình "Riêng một góc trời" diễn ra trong 3 đêm từ ngày 2 đến ngày 4 tháng 1 năm 2012 với tổng số 20 bài hát. Dù đã từng kết hợp với nhau trong một số chương trình biểu diễn cho cộng đồng Việt kiều, nhưng trong liveshow này, Tuấn Ngọc lần đầu tiên song ca với ca sĩ Mỹ Linh trước khán giả Hà Nội. Hai người từng xảy ra sự cố hát sai lời nghiêm trọng nên ban tổ chức chương trình đã phải lên tiếng khẳng định sẽ có màn hình phụ trợ cho ca sĩ để khắc phục "triệt để" sự cố này.

Cuối năm 2011, Tuấn Ngọc tham gia buổi phỏng vấn trực tuyến lúc ngày 20 tháng 12 tại Hà Nội với VnExpress để bày tỏ rõ hơn ý kiến gây tranh cãi thời điểm đó của ông là "không có con thì tốt hơn". Năm 2016, ông làm ban giám khảo mùa thi thứ sáu của "Tiếng hát mãi xanh", là lần đầu tiên Tuấn Ngọc về nước làm giám khảo một chương trình. Năm 2017, nhân kỷ niệm ngày sinh nhạc sĩ Phạm Duy, Tuấn Ngọc cùng hãng phim Phương Nam ra mắt album Phạm Duy vol.8 – Còn chút gì để nhớ. Album ngoài Tuấn Ngọc còn có sự góp giọng của một số nam ca sĩ khác như Tấn Minh, Đức Tuấn và Hồ Trung Dũng. Tuy nhiên sau đó Tuấn Ngọc đã xin công ty sản xuất bỏ hết bản thu âm lần một trong CD vừa ra mắt vì không ưng ý khi nghe lại. Năm 2019, Tuấn Ngọc tham gia Giọng hát Việt với vai trò là huấn luyện viên và đồng thời là vị huấn luyện lớn tuổi nhất trong lịch sử chương trình. Tuy nhiên, việc ông tham gia chương trình cũng nhận không ít ý kiến trái chiều từ phía người xem.

Đời tư
Tuấn Ngọc kết hôn với Thái Thảo, là con gái của nhạc sĩ Phạm Duy vào năm 1994. Thái Thảo kém Tuấn Ngọc 14 tuổi, hai người có với nhau 3 người con gái, riêng Thái Thảo có một người con trai riêng. Từng có sự nghiệp đáng chú ý về nghề ca hát nhưng trong khoảng thời gian dài, Thái Thảo không đi hát mà ở nhà chăm lo cho gia đình. Ông từng có phát ngôn gây tranh cãi trong dư luận là "không có con thì tốt hơn", "con là nợ" và khuyên nhủ 3 cô con gái của mình không nên có con. Các con của ông đều trưởng thành ở Mỹ và không nghe nhạc cha mình hát. Năm 2021, con gái lớn của ông đã 45 tuổi và con gái út 26 tuổi nhưng đều chưa kết hôn.

Nhận định
Theo Vietnamnet, Tuấn Ngọc nhận được sự đánh giá cao của giới chuyên môn và được coi là "tượng đài" của dòng nhạc trữ tình Việt Nam ở hải ngoại. Ông còn được xem là nam ca sĩ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến các thế hệ đồng nghiệp chung thể loại nhạc với ông. Báo VnExpress nhận xét ông có "chất giọng trầm ấm và kỹ thuật âm nhạc thuộc loại hiếm có" nên đã tạo ra ảnh hưởng khá lớn với những thế hệ nghệ sĩ sau như: Nguyên Khang, Xuân Phú, Thụy Long, Trần Thái Hòa. Đài phát thanh quốc tế Pháp đã cho rằng "riêng một góc trời", một sáng tác của Ngô Thụy Miên vẫn chưa có người nào thể hiện thành công hơn Tuấn Ngọc. Đài này tự nhận định Tuấn Ngọc này trở thành một "tượng đài" của nền tân nhạc Việt Nam. Theo báo Tiền phong, ông để lại dấu ấn "khó phai" lên một số lượng bài hát đáng kể. Một số nam ca sĩ chịu ảnh hưởng cách hát Tuấn Ngọc thường được liêt kê nhưng ít người trong số họ thực sự có một cái tên riêng. Ngoại trừ Quang Dũng cũng được coi là chịu ảnh hưởng Tuấn Ngọc nhưng thiên về phong cách hơn chất giọng.

Quan điểm

Phong cách
Tuy được cha mở đường cho sự nghiệp âm nhạc lúc mới 5 tuổi nhưng Tuấn Ngọc không chịu ảnh hưởng từ phong cách của cha mà chọn phong cách âm nhạc Mỹ và châu Âu. Ông cho biết nguồn gốc phong cách âm nhạc của mình là nhạc trữ tình, trong đó sở thích của ông là những bài hát khoảng thập niên 1950 đến 1980. Tuấn Ngọc đặc biệt luôn luôn thích biểu diễn các tác phẩm của 3 tác giả Từ Công Phụng, Trịnh Công Sơn và Phạm Duy. Mỗi khi hát, ông coi trọng yếu tố "tình cảm hơn kỹ thuật" và lời nhạc, nội dung ca từ mới là quan trọng nhất.

Tự nhận xét về niềm tin yêu của khán giả với mình, Tuấn Ngọc cho rằng cả đời ông bị chê "hát dở" và cho biết nếu có ai chê thì sẽ biểu diễn "với tình yêu âm nhạc đến khi khán giả từ chối mới thôi". Tuấn Ngọc thường thể hiện biểu cảm như nhăn mặt trong lúc biểu diễn. Lý giải về việc này, ông cho rằng trên sân khấu vì quá nhập tâm vào các nhạc phẩm trữ tình nên mới "nhăn nhó". Ông cũng bày tỏ niềm yêu thích được biểu diễn trong những căn phòng nhỏ hơn là khán phòng lớn, vì như vậy ông mới có thể đứng gần khán giả và tương tác với nhau.

Âm nhạc Việt Nam
Qua mỗi lần về nước biểu diễn, Tuấn Ngọc cho biết âm nhạc Việt Nam "đang tiến gần tới tính chuyên nghiệp, nhất là dòng nhạc trẻ." Tuấn Ngọc cho biết âm nhạc Việt Nam thời ông còn bé "mới chỉ được nhạc sĩ để tâm đến giai điệu mà chưa có những yếu tố khác". Nói về thái độ cư xử của các nghệ sĩ, ông cho rằng "nghệ sĩ Việt bực mình là cãi nhau, la lối trên sân khấu".

Sự cố

 Trong một chương trình biểu diễn tưởng niệm nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương, Tuấn Ngọc đã không thuộc bài "Đêm đông". Nhiều khán giả tỏ ra thông cảm vì tuổi tác nên trí nhớ của ông bị ảnh hưởng, nhưng không ít khán giả hâm mộ tỏ ra hụt hẫng.
 Năm 2023, cư dân mạng tranh cãi về việc ca sĩ Tuấn Ngọc cố tình sửa lời khi thể hiện bài hát "Tình bơ vơ" của nhạc sĩ Lam Phương trong một buổi diễn tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bình luận với BBC News Tiếng Việt, nhà báo Mạnh Hà của báo Tiền Phong nói có thể chỉ là "nhầm lẫn cá nhân" của ông. Một ngày sau khi bị dư luận chỉ trích, trang YouTube Mây Saigon Live Stage đã gỡ bỏ video clip tiết mục này.

Album
 Lời Gọi Chân Mây (Diễm Xưa), 1989
 Chuyện tình buồn (Làng Văn CD 15), 1990
 Thương ai (Mai Productions), 1992, với Ý Lan
 Môi nào hãy còn thơm (Diễm xưa CD 57), 1993, với Trịnh Vĩnh Trinh
 Giọt lệ cho ngàn sau, tình khúc Từ Công Phụng (1994)
 Ngày đó chúng mình / Tình ca Phạm Duy (Khánh Hà CD 21), với Khánh Hà
 Em ngủ trong một mùa đông (Diễm xưa CD 62), tình khúc Đăng Khánh
 Rong rêu
 Mưa trên vùng tóc rối, 1999, tình khúc Lê Xuân Trường
 Lối về (Bích Thu Vân CD 1), với Cẩm Vân
 Em đi như chiều đi (Bích Thu Vân CD 2)
 Đừng bỏ em một mình (Bích Thu Vân CD 3), với Ý Lan
 Đêm thấy ta là thác đổ (Bích Thu Vân CD 4), 15 tình khúc Trịnh Công Sơn
 Lá đổ muôn chiều
 Phôi pha
 Riêng một góc trời
 Tâm sự gởi về đâu
 Hoài cảm, với Thái Hiền
 Tình yêu, với Thanh Hà
 Đi giữa mọi người để nhớ một người, 2001
 Dù nghìn năm qua đi, nhạc Đăng Khánh
 Bến lỡ, với Ý Lan, tình khúc phổ thơ Hoàng Ngọc Ẩn
 Lời yêu thương, với Ý Lan
 Sao đổi ngôi, 2002, tình khúc Bảo Trường, với Ý Lan.
 Collection Và tôi mãi yêu em / Trên bờ môi dấu yêu (Asia CD 172: The best of Tuấn Ngọc, 4 CD), 2002
 Hãy yêu nhau đi Vol. 2, 2005
 Tình cuốn mây ngàn, 2005, với Quang Dũng
 Chiều nay không có em
 Phạm Duy vol.8 - Còn chút gì để nhớ
Riêng Một Góc Trời, TNCD611 (2019)

Chương trình truyền hình

Trình diễn trên sân khấu

Trung tâm Thúy Nga

Trung tâm Mây

Trung tâm ASIA

Trung tâm Vân Sơn

Đêm nhạc tại Việt Nam

 Riêng một góc trời, Hà Nội, 2011
 Cỏ hồng, Hà Nội, 2011
 Tour diễn tại chuỗi cà phê sách Phương Nam, 2011
 Đêm nhạc tại phòng trà Memory Lounge của MC Kỳ Duyên, Đà Nẵng, 2011
 Gọi tên bốn mùa, Thành phố Hồ Chí Minh, 2011
 2 đêm nhạc tại phòng trà We, Thành phố Hồ Chí Minh, 2013
 Sen concert - Mộng dưới hoa, Hà Nội, 2013
 Tình khúc vượt thời gian, Thành phố Hồ Chí Minh, 2014
 Đêm tình nhân 2, Hà Nội, 2015
 Gala Vàng son một thuở, Hà Nội, 2016
 Love Songs, Hà Nội, 2016
 Danh ca Việt Nam, Hà Nội, 2017
 Thay lời muốn nói, Thành phố Hồ Chí Minh, 2017
 Chuyện của mùa đông, Hà Nội, 2018
 Mây Saigon Live Stage, Thành phố Hồ Chí Minh, 2023

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tuấn Ngọc Official Website  Tuấn Ngọc Productions.
Tuấn Ngọc  trên trang Dữ liệu âm nhạc Việt Nam.

Ca sĩ tình khúc 1954–1975
Sinh năm 1947
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Việt
Người Việt di cư tới Mỹ
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Nghệ sĩ Công giáo Việt Nam
Nam ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ Đà Lạt
Ca sĩ nhạc Phạm Duy
Ca sĩ Trung tâm Thúy Nga
Người họ Lữ tại Việt Nam
Ca sĩ hải ngoại
Ca sĩ nhạc Trịnh Công Sơn
Người Đà Lạt


title: Văn phòng Sự vụ Đài Loan

text:
Văn phòng sự vụ Đài Loan của Quốc vụ viện ( Quốc vụ viện Đài Loan sự vụ biện công thất, đôi khi được gọi tắt thành , Quốc Đài biện) là một cơ quan thuộc Quốc vụ viện của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Cơ quan này chịu trách nhiệm thiết lập và thi hành các chủ trương, chính sách liên quan đến Đài Loan.

Theo sự sắp xếp và cho phép của Quốc vụ viện, văn phòng phụ trách những việc liên quan đến các dàn xếp và thỏa thuận với "nhà đương cục Đài Loan" (tức chính quyền Trung Hoa Dân Quốc và các cơ quan trực thuộc. Cơ quan quản lý và liên kết trực tiếp đến các vấn đề thư từ, giao thông, và thương mại xuyên eo biển Đài Loan, quản lý việc đưa tin của các phương tiện truyền thông về Đài Loan, xử lý các sự cố lớn liên quan đến Đài Loan.

Tính đến năm 2019, người phát ngôn hiện tại của văn phòng là Chu Phượng Liên.

Chủ nhiệm

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chính thức

Thành lập năm 1988
Quốc vụ viện
Chính trị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa


title: Molophilus karta

text:
Molophilus karta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Bulbophyllum monstrabile

text:
Bulbophyllum monstrabile là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

monstrabile]]

M


title: Mettlach

text:
Mettlach là một đô thị thuộc huyện Merzig-Wadern, bang Saarland, Đức. Đô thị Mettlach có diện tích 78,08 km². Đô thị này nằm bên sông Saar, cự ly khoảng 7 km về phía tây bắc của Merzig, và 30 km về phía nam của Trier.

Villeroy & Boch có trụ sở ở Mettlach.

Tham khảo


title: Seytenga

text:
Seytenga là một tổng của tỉnh Séno ở phía bắc Burkina Faso. Thủ phủ của tổng này là thị xã Seytenga. Dân số năm 2006 là 31.422 người.

Các thị xã và các làng
Badourlébé, Bambary, Bandiedaga-Gourmantche, Bandiedaga-Lerel, Banguel-Daou, Banguel-Daou-Didiole, Bellaré, Foufou, Hakoundel, Inagabou, Keindabé, Kourakou, Lamana, Ouro-Ahidjo, Ouro-Daka, Ouro-Foni, Oussaltan-Banguel-Daou, Oussaltan-Dongobé, Petel-Habé, Petel-Karkallé, Seno-Tiondi, Sidibebe, Soffokel, Tandakoye, Tao và Yattakou.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Séno


title: Conus litoglyphus

text:
Conus litoglyphus là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển, more popularly được gọi là a cone snail, cone shell hoặc cone. Đây là một loài sống ởhải vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Miêu tả
The shell is small and dark brown in color with cream banding.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Conus litoglyphus Picture - Picture of shells of this species
Catalogue of recent and fossil Conus - Picture and account of this species

Động vật được mô tả năm 1792
L


title: Thủ công nghiệp Đại Việt thời Mạc

text:
Thủ công nghiệp Đại Việt thời Mạc chủ yếu là những ngành nghề gốm sứ, đúc tiền, chạm khắc đá và nghề dệt. Các ngành thủ công nghiệp được triều đình chú trọng phát triển, cùng với chính sách thương mại cởi mở khiến sản phẩm thủ công nghiệp làm ra ngày càng dồi dào và phong phú.

Nghề đúc tiền

Đây là nghề do triều đình trực tiếp quản lý và điều hành giám sát. Sau khi lên ngôi, Mạc Thái Tổ ra lệnh đúc tiền Minh Đức - niên hiệu của ông – theo kiểu tiền thông bảo các đời trước.

Tiền thời Mạc được đúc với kích cỡ nhỏ. Trong thời gian trị vì, nhà Mạc đã đúc các đồng tiền: Minh Đức thông bảo (2 loại) và Minh Đức nguyên bảo thời Mạc Thái Tổ, Đại Chính thông bảo thời Mạc Thái Tông, Quảng Hòa thông bảo thời Mạc Hiến Tông, Vĩnh Định thông bảo và Vĩnh Định chí bảo thời Mạc Tuyên Tông. Các nhà nghiên cứu không tìm thấy tiền các niên hiệu thời Mạc Mậu Hợp. Ngoài ra, theo Lê Quý Đôn, nhà Mạc còn đúc các đồng tiền "An Bình" hoặc "An Pháp ".

Các nhà khảo cổ xác minh một số loại tiền thời Mạc Kính Cung (lưu thông trong phạm vi nhỏ hẹp do họ Mạc quản lý ở Bắc Bộ sau năm 1592) như Thái Bình thánh bảo, An Bình thông bảo và An Pháp nguyên bảo.

Nghề chạm khắc đá
Nghề chạm khắc đá hình thành từ lâu trong dân gian. Nhà Mạc dù không có nhiều công trình xây cất lớn nhưng nghề vẫn phát triển mạnh trong dân gian.

Thợ chặm khắc đá chia ra nhiều hạng. Hạng công tượng làm việc trong các Giám, Sở, Cục bách công của triều đình, có tay nghề cao. Họ làm các công trình của triều đình hoặc đứng ra chủ trì việc chạm khắc các bia đá ở đình, chùa, quán tại các địa phương. Thấp hơn là hạng thợ nghiệp dư hoạt động tự do như nông dân.

Phụ trách các cơ quan Giám, Sở, Cục bách công của triều đình là các chức danh Thượng bảo giám, Lục khanh giám, Khí giới doanh tạo sở, Bách đâu cục, Ngọc thạch cục… Đối với thợ làm trong các cơ quan này, chức danh nghề nghiệp của họ được phân loại như: Sở thừa, Tượng chánh, Tượng phó, Tượng nhân, Thường ban, Phó thường ban, Cục phó… Một số ít những người có đóng góp đặc biệt được triều đình phong chức cao như Vinh lộc đại phu Tạ Văn Kế, người khắc văn bia chùa Kỳ Lân. Cách đối xử với thợ thủ công của nhà Mạc khác nhiều với nhà Lê: nhà Mạc có sự tôn trọng họ và do đó họ có vị trí nhất định trong xã hội.

Trong dân gian, các làng nghề chạm khắc đá hình thành và phát triển rất nhiều như Hồng Lục, Đông Hồng Lục ở Gia Lộc (Hải Dương), xã Tứ Kỳ huyện Tứ Kỳ (Hải Dương), xã Kính Chủ huyện Chí Linh (Hải Dương), xã Tây Am huyện Vĩnh Bảo, xã Gia Đức huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng), xã An Hoạch huyện Đông Sơn (Thanh Hóa), xã Thượng Trưng, xã Nhật Chiêu (Vĩnh Phúc), xã Anh Nhuệ (Hưng Yên)… Dù chiến tranh Lê-Mạc kéo dài, các chợ chạm khắc đá vẫn di chuyển đến nhiều địa bàn hành nghề trên các vùng đất do nhà Mạc quản lý.

Nghề làm gốm sứ
Đây là nghề tiêu biểu nhất và phát triển thịnh đạt nhất thời Mạc, trong đó nổi tiếng nhất là các làng gốm sứ Bát Tràng (Gia Lâm, Hà Nội), Hợp Lễ (Bình Giang, Hải Dương) và Chu Đậu (Nam Sách, Hải Dương).

Thời Mạc được coi là giai đoạn phát triển đỉnh cao của làng gốm sứ Bát Tràng. Sản phẩm đa dạng gồm: đĩa, chậu âu, thạp, ang, bát, chén, khay trà, ấm, điếu, nậm rượu, bình vôi, bình lọ, chóe và hũ và đồ thờ (chân đèn, chân nến, lư hương, đỉnh, đài thờ...). Trên đỉnh được trang trí rồng, phượng, ngựa, hoạt cảnh người, cánh sen đứng, mây cụm. Nhiều sản phẩm có tên nghệ nhân ghi phía dưới chân.

Chu Đậu là thôn ở xã Thái Tân, huyện Nam Sách (Hải Dương). Di tích đào được ở Chu Đậu gồm sản phẩm các loại: chén, bát, chim, cá, côn trùng. Dưới đáy sản phẩm Chu Đậu thường viết chữ Hán, phổ biến nhất là chữ Phúc, Chính, Hoa, Trung, Sĩ… Màu men phổ biến của gốm sứ Chu Đậu là trắng trong, hoa lam, men ngọc, xanh lục, xanh rêu, vàng nhạt, vàng đậm. Hoa văn trang trí chủ đạo là hoa sen và hoa cúc.

Hợp Lễ là thôn thuộc xã Long Xuyên, huyện Bình Giang (Hải Dương). Di chỉ gốm sứ Hợp Lễ chủ yếu ở bến đò Đáy, một nhánh của sông Kẻ Sặt. Sản phẩm chính của Hợp Lễ là đồ gia dụng: bát, đĩa, bình vôi, vò nhỏ, chân đèn, lư hương… với 3 dòng gốm chủ yếu: màu xanh ngọc, men trắng và hoa lam. Nền sản xuất gốm sứ ở đây còn phát triển sau thời Mạc, tới thế kỷ 18 thì chấm dứt.

Nghề dệt
Nghề dệt trên cơ sở các phường tại đô thị và những làng thủ công có từ đời trước đã phát triển mạnh hơn trong thời Mạc. Tại kinh thành Thăng Long có phường dệt, phượng lụa; tại nông thôn có làng La (Hà Đông), làng Bưởi. Các làng này tuy chưa tách hẳn khỏi nông nghiệp nhưng những đã là những địa phương lấy nghề dệt làm chức năng chủ yếu. Nguyên liệu nghề dệt chủ yếu lấy từ tự nhiên, do đó xung quanh các làng dệt đã hình thành nhiều làng tơ tằm.

Sản phẩm ngành dệt rất đa dạng. Ngoài các sản phẩm bình dân phục vụ các tầng lớp dân còn có đồ cao cấp như gấm, the, lụa vàng, đũi, sa, là, nhung, lĩnh... dành cho vua chúa, quan lại và bán ra nước ngoài.

Trình độ nghệ dệt đã đạt tới kỹ thuật tinh xảo. Phương thức sản xuất chủ yếu là cá thể. Tuy đã hình thành các phường, hội nhưng chủ yếu là giúp đỡ nhau trong việc mua nguyên liệu và bán sản phẩm, chưa có thuê mướn nhân công và tổ chức cơ cấu thợ cả, thợ bạn... như sau này.

Xem thêm
 Nông nghiệp Đại Việt thời Mạc
 Chiến tranh Lê-Mạc
 Thương mại Đại Việt thời Mạc

Tham khảo
 Viện Sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Viện Sử học (1996), Vương triều Mạc, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

Kinh tế Việt Nam thời Mạc
Lịch sử kinh tế Việt Nam


title: Cabrália Paulista

text:
Cabrália Paulista là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º27'20" độ vĩ nam và kinh độ 49º20'15" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 539 m. Dân số năm 2004 ước tính là 5.063 người. Đô thị này có diện tích 239,20 km².

Địa lý

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 4.656
Dân số thành thị: 3.992
Dân số nông thôn: 664
 Nam giới: 2.332
 Nữ giới: 2.324
Mật độ dân số (người/km²): 19,46

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 19,32

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 69,47

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,56

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 88,64%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,743
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,655
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,741
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,834
(Nguồn: IPEADATA)

Các xa lộ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Página da câmara
 Cabrália trên WikiMapia

Cabralia Paulista


title: Leioproctus imitatus

text:
Leioproctus imitatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1853


title: Nomada gillettei

text:
Nomada gillettei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1905