title: Phản ứng phân hạch

text:
Trong vật lý hạt nhân và hóa học hạt nhân, phản ứng phân hạch (phân hạch hạt nhân) là một phản ứng hạt nhân hoặc quá trình phân rã phóng xạ trong đó hạt nhân của một nguyên tử tách thành hai hoặc nhiều hạt nhân nhỏ hơn, nhẹ hơn. Quá trình phân hạch thường tạo ra các photon gamma và giải phóng một lượng năng lượng rất lớn ngay cả theo tiêu chuẩn năng lượng của sự phân rã phóng xạ.

Sự phân hạch hạt nhân của các nguyên tố nặng được Otto Hahn và trợ lý Fritz Strassmann của ông phát hiện vào ngày 17 tháng 12 năm 1938. Hiện tượng này đã được Lise Meitner và cháu trai của bà Otto Robert Frisch giải thích về mặt lý thuyết vào tháng 1 năm 1939. Frisch đặt tên cho quá trình này khi so sánh tương tự với phân hạch sinh học của các tế bào sống. Đối với các hạt nhân nặng, đó là một phản ứng tỏa nhiệt có thể giải phóng một lượng lớn năng lượng cả dưới dạng bức xạ điện từ có thể làm nóng vật liệu nơi xảy ra quá trình phân hạch. Để phản ứng  phân hạch tạo ra năng lượng, tổng năng lượng liên kết của các phần tử kết quả phải âm hơn (năng lượng liên kết lớn hơn) so với phần tử ban đầu.

Phản ứng phân hạch còn là một quá trình "biến đổi hạt nhân" vì các hạt nhân tạo ra từ hạt nhân được phân hạch không phải là nguyên tố giống như hạt nhân ban đầu. Hai (hoặc nhiều) hạt nhân được tạo ra thường có kích thước tương đương nhưng hơi khác nhau, điển hình với tỷ lệ khối lượng sản phẩm khoảng 3 đến 2, đối với các đồng vị phân hạch phổ biến. Hầu hết các phân hạch là phân hạch nhị phân (tạo ra hai mảnh tích điện), nhưng đôi khi (2 đến 4 lần trên 1000 sự kiện), ba mảnh tích điện dương được tạo ra, trong một phân hạch tạm thời. Các mảnh nhỏ nhất trong các quá trình ternary có kích thước từ hạt proton đến hạt nhân argon.

Ngoài sự phân hạch do neutron gây ra, được con người sử dụng và khai thác, một dạng phân rã phóng xạ tự nhiên (không cần neutron) cũng được gọi là phân hạch, và đặc biệt xảy ra ở các đồng vị có khối lượng rất cao. Sự phân hạch tự phát được Flyorov, Petrzhak và Kurchatov phát hiện vào năm 1940 tại Moskva, khi họ xác nhận rằng, không bị bắn phá bởi neutron, tốc độ phân hạch của urani thực sự không đáng kể, như dự đoán của Niels Bohr.

Thành phần không thể đoán trước của các sản phẩm (khác nhau theo cách xác suất rộng và hơi hỗn loạn) phân biệt sự phân hạch với các quá trình đường hầm lượng tử hoàn toàn như phát xạ proton, phân rã alpha và phân rã cụm, mỗi lần cho cùng một sản phẩm. Phản ứng phân hạch hạt nhân tạo ra năng lượng cho năng lượng hạt nhân và thúc đẩy sự bùng nổ của vũ khí hạt nhân. Cả hai cách sử dụng đều có thể bởi vì một số chất gọi là nhiên liệu hạt nhân trải qua quá trình phân hạch khi bị neutron phân hạch tấn công và lần lượt phát ra neutron khi chúng vỡ ra. Điều này làm cho phản ứng dây chuyền hạt nhân tự duy trì có thể xảy ra, giải phóng năng lượng ở tốc độ được kiểm soát trong lò phản ứng hạt nhân hoặc với tốc độ rất nhanh, không kiểm soát được trong vũ khí hạt nhân.

Năng lượng do phản ứng phân hạch sản sinh ra dùng trong nhà máy điện hạt nhân và vũ khí hạt nhân. Sư phân hạch được xem là nguồn năng lượng hữu dụng vì một số vật chất được gọi là nhiên liệu hạt nhân, vừa sản sinh ra các neutron tự do vừa kích hoạt phản ứng phân hạch bởi tác động của các neutron tự do này. Nhiên liệu hạt nhân còn là một phần của phản ứng dây chuyền tự duy trì mà nó giải phóng ra năng lượng ở mức có thể kiểm soát được như trong các lò phản ứng hạt nhân hoặc ở mức không thể kiểm soát được dùng chế tạo các loại vũ khí hạt nhân.

Lượng năng lượng tự do chứa trong nhiên liệu hạt nhân gấp hàng triệu lần năng lượng tự do chứa trong một khối nhiên liệu hóa học tương tự như xăng, khiến phân hạch hạt nhân trở thành một nguồn năng lượng rất dày đặc. Tuy nhiên, các sản phẩm phân hạch hạt nhân trung bình có tính phóng xạ cao hơn nhiều so với các nguyên tố nặng thường được phân hạch làm nhiên liệu, và vẫn tồn tại trong một khoảng thời gian đáng kể, làm phát sinh vấn đề chất thải hạt nhân. Những lo ngại về tích lũy chất thải hạt nhân và về tiềm năng hủy diệt của vũ khí hạt nhân là một đối trọng với mong muốn hòa bình sử dụng phân hạch làm nguồn năng lượng.

Tổng quan về vật lý

Cơ chế

Phân rã phóng xạ
Sự phân hạch hạt nhân có thể xảy ra mà không bị bắn phá neutron như một loại phân rã phóng xạ. Loại phân hạch này (được gọi là phân hạch tự phát) rất hiếm, ngoại trừ trong một vài đồng vị nặng.

Phản ứng hạt nhân
Trong các thiết bị hạt nhân được thiết kế, về cơ bản, tất cả các phản ứng phân hạch hạt nhân xảy ra như một " phản ứng hạt nhân " - một quá trình điều khiển bắn phá, kết quả từ sự va chạm của hai hạt hạ nguyên tử. Trong các phản ứng hạt nhân, một hạt hạ nguyên tử va chạm với hạt nhân nguyên tử và gây ra những thay đổi cho nó. Do đó, các phản ứng hạt nhân được thúc đẩy bởi các cơ chế bắn phá, chứ không phải bởi sự phân rã theo hàm mũ tương đối liên tục và đặc tính chu kỳ bán rã của các quá trình phóng xạ tự phát.

Nhiều loại phản ứng hạt nhân hiện đang được biết đến. Phản ứng phân hạch hạt nhân tới hạn khác với các loại phản ứng hạt nhân khác, ở chỗ nó có thể được khuếch đại và đôi khi được điều khiển thông qua phản ứng chuỗi hạt nhân (một loại phản ứng dây chuyền chung). Trong một phản ứng như vậy, các neutron tự do được giải phóng bởi mỗi sự kiện phân hạch có thể kích hoạt thêm nhiều sự kiện nữa, từ đó giải phóng nhiều neutron hơn và gây ra sự phân hạch nhiều hơn.

Các đồng vị nguyên tố hóa học có thể duy trì phản ứng chuỗi phân hạch được gọi là nhiên liệu hạt nhân và được cho là phân hạch. Các nhiên liệu hạt nhân phổ biến nhất là 235U (đồng vị của urani có số khối lớn 235 và được sử dụng trong các lò phản ứng hạt nhân) và 239Pu (đồng vị của plutoni với số khối là 239). Những nhiên liệu này tách ra thành một loạt các nguyên tố hóa học với khối lượng nguyên tử tập trung gần 95 và 135 u (sản phẩm phân hạch). Hầu hết các nhiên liệu hạt nhân chỉ trải qua quá trình phân hạch tự phát rất chậm, thay vào đó phân rã chủ yếu thông qua chuỗi phân rã alpha - beta qua các thiên niên kỷ đến các eons. Trong một lò phản ứng hạt nhân hoặc vũ khí hạt nhân, phần lớn các sự kiện phân hạch được gây ra bởi sự bắn phá với một hạt khác, neutron, được tạo ra bởi các sự kiện phân hạch trước đó.

Phản ứng phân hạch hạt nhân trong nhiên liệu phân hạch là kết quả của năng lượng kích thích hạt nhân được tạo ra khi hạt nhân phân hạch bắt giữ neutron. Năng lượng này, kết quả từ sự bắt giữ neutron, là kết quả của lực hạt nhân hấp dẫn tác động giữa neutron và hạt nhân. Nó đủ để làm biến dạng hạt nhân thành một "giọt" hai thùy, đến mức các mảnh hạt nhân vượt quá khoảng cách mà lực hạt nhân có thể giữ hai nhóm hạt nhân tích điện lại với nhau và khi điều này xảy ra, hai mảnh vỡ hoàn thành sự phân tách của chúng và sau đó bị đẩy ra xa nhau bởi các lực đẩy lẫn nhau, trong một quá trình trở nên không thể đảo ngược với khoảng cách ngày càng lớn hơn. Một quá trình tương tự xảy ra ở các đồng vị phân hạch (như urani-238), nhưng để phân hạch, các đồng vị này đòi hỏi năng lượng bổ sung được cung cấp bởi các neutron nhanh (như các phản ứng tạo ra bởi phản ứng tổng hợp hạt nhân trong vũ khí hạt nhân).

Mô hình giọt chất lỏng của hạt nhân nguyên tử dự đoán các sản phẩm phân hạch có kích thước bằng nhau là kết quả của biến dạng hạt nhân. Mô hình vỏ hạt nhân tinh vi hơn là cần thiết để giải thích một cách cơ học con đường dẫn đến kết quả thuận lợi hơn về mặt năng lượng, trong đó một sản phẩm phân hạch nhỏ hơn một chút so với sản phẩm khác. Một lý thuyết phân hạch dựa trên mô hình vỏ đã được Maria Goeppert Mayer đưa ra.

Quá trình phân hạch phổ biến nhất là phân hạch nhị phân, và nó tạo ra các sản phẩm phân hạch được ghi chú ở trên, ở mức 95±15 và 135±15 u. Tuy nhiên, quá trình nhị phân xảy ra chỉ vì nó là xác suất cao nhất. Ở bất cứ nơi nào từ 2 đến 4 phân hạch trên 1000 trong lò phản ứng hạt nhân, một quá trình gọi là phân hạch ternary tạo ra ba mảnh tích điện dương (cộng với neutron) và nhỏ nhất trong số này có thể dao động từ một điện tích và khối lượng nhỏ như một proton (Z=1), một mảnh lớn như argon (Z=18). Tuy nhiên, các mảnh nhỏ phổ biến nhất bao gồm 90% hạt nhân helium-4 có nhiều năng lượng hơn các hạt alpha từ phân rã alpha (được gọi là "hạt alpha tầm xa" tại ~16MeV), cộng với hạt nhân helium-6 và triti (hạt nhân của triti). Quá trình ternary ít phổ biến hơn, nhưng cuối cùng vẫn tạo ra sự tích tụ khí helium-4 và triti đáng kể trong các thanh nhiên liệu của các lò phản ứng hạt nhân hiện đại.

Năng lượng

Đầu vào

Sự phân hạch của một hạt nhân nặng đòi hỏi tổng năng lượng đầu vào khoảng 7 đến 8 triệu electron volt (MeV) để bước đầu vượt qua lực hạt nhân giữ hạt nhân thành hình cầu hoặc gần như hình cầu, và từ đó, biến dạng nó thành hai hình thùy ("đậu phộng") trong đó các thùy có thể tiếp tục tách ra khỏi nhau, được đẩy bởi điện tích dương lẫn nhau, trong quá trình phân hạch nhị phân phổ biến nhất (hai sản phẩm phân hạch tích điện dương + neutron). Một khi các thùy hạt nhân đã được đẩy đến một khoảng cách tới hạn, ngoài ra lực mạnh trong phạm vi ngắn không thể giữ chúng lại với nhau, quá trình phân tách của chúng tiến hành từ năng lượng của lực đẩy điện từ (phạm vi dài hơn) giữa các mảnh. Kết quả là hai mảnh phân hạch di chuyển xa nhau, ở mức năng lượng cao.

Khoảng 6 MeV của năng lượng phân hạch - đầu vào được cung cấp bởi liên kết đơn giản của một neutron phụ với hạt nhân nặng thông qua lực mạnh; tuy nhiên, trong nhiều đồng vị phân hạch, lượng năng lượng này không đủ để phân hạch. Uranium-238, chẳng hạn, có tiết diện phân hạch gần bằng 0 đối với các neutron có ít hơn một năng lượng MeV. Nếu không có năng lượng bổ sung được cung cấp bởi bất kỳ cơ chế nào khác, hạt nhân sẽ không phân hạch, mà sẽ chỉ hấp thụ neutron, như xảy ra khi U-238 hấp thụ chậm và thậm chí một số phần của neutron nhanh, để trở thành U-239. Năng lượng còn lại để bắt đầu phân hạch có thể được cung cấp bởi hai cơ chế khác: một trong số đó là động năng nhiều hơn của neutron tới, nó ngày càng có khả năng phân hạch hạt nhân nặng có thể phân hạch khi nó vượt quá năng lượng động học của một MeV trở lên (vì vậy- gọi là neutron nhanh). Các neutron năng lượng cao như vậy có thể phân hạch trực tiếp U-238 (xem vũ khí nhiệt hạch để ứng dụng, trong đó các neutron nhanh được cung cấp bởi phản ứng tổng hợp hạt nhân). Tuy nhiên, quá trình này không thể xảy ra ở một mức độ lớn trong lò phản ứng hạt nhân, vì một phần quá nhỏ của các neutron phân hạch được tạo ra bởi bất kỳ loại phân hạch nào cũng có đủ năng lượng để phân hạch hiệu quả U-238 (neutron phân hạch có năng lượng chế độ 2 MeV, nhưng trung bình chỉ 0,75 MeV, có nghĩa là một nửa trong số chúng có ít hơn năng lượng không đủ này).

Tuy nhiên, trong số các nguyên tố actini nặng, những đồng vị có số neutron lẻ (chẳng hạn như U-235 với 143 neutron) liên kết thêm một neutron với năng lượng tăng thêm 1 đến 2 MeV so với đồng vị của cùng một nguyên tố số lượng neutron (như U-238 với 146 neutron). Năng lượng liên kết bổ sung này được tạo sẵn do kết quả của cơ chế tạo hiệu ứng ghép neutron. Năng lượng bổ sung này là kết quả của nguyên tắc loại trừ Pauli cho phép một neutron phụ chiếm cùng quỹ đạo hạt nhân như neutron cuối cùng trong hạt nhân, do đó hai người tạo thành một cặp. Do đó, trong các đồng vị như vậy, không cần động năng neutron, vì tất cả năng lượng cần thiết được cung cấp bằng cách hấp thụ bất kỳ neutron nào, hoặc là loại chậm hoặc nhanh (trước đây được sử dụng trong các lò phản ứng hạt nhân được kiểm duyệt, và sau đó được sử dụng nhanh lò phản ứng neutron, và trong vũ khí). Như đã lưu ý ở trên, nhóm các nguyên tố phân hạch có thể được phân hạch hiệu quả với các neutron phân hạch của chính chúng (do đó có khả năng gây ra phản ứng chuỗi hạt nhân với lượng tương đối nhỏ của vật liệu tinh khiết) được gọi là " phân hạch ". Ví dụ về đồng vị phân hạch là uranium-235 và plutonium-239.

Đầu ra
Các sự kiện phân hạch điển hình phát hành khoảng hai trăm triệu eV (200   MeV) năng lượng, tương đương khoảng 2 nghìn tỷ Kelvin, cho mỗi sự kiện phân hạch. Đồng vị chính xác được phân hạch, và nó có thể phân hạch hay phân hạch hay không, chỉ có tác động nhỏ đến lượng năng lượng được giải phóng. Điều này có thể dễ dàng nhìn thấy bằng cách kiểm tra đường cong của năng lượng liên kết (hình ảnh bên dưới) và lưu ý rằng năng lượng liên kết trung bình của các hạt nhân actinide bắt đầu bằng uranium là khoảng 7,6 MeV mỗi nucleon. Nhìn xa hơn về đường cong của năng lượng liên kết, trong đó cụm sản phẩm phân hạch, có thể dễ dàng quan sát thấy rằng năng lượng liên kết của các sản phẩm phân hạch có xu hướng tập trung vào khoảng 8,5 MeV mỗi nucleon. Do đó, trong bất kỳ sự kiện phân hạch nào của một đồng vị trong phạm vi khối lượng của Actinide, khoảng 0,9 MeV được giải phóng trên mỗi nucleon của nguyên tố ban đầu. Sự phân hạch của U235 bởi một neutron chậm mang lại năng lượng gần như tương đương với sự phân hạch của U238 bởi một neutron nhanh. Hồ sơ giải phóng năng lượng này đúng với thorium và các loại actinide nhỏ khác nhau.

Ngược lại, hầu hết các phản ứng oxy hóa hóa học (như đốt than hoặc TNT) giải phóng tối đa một vài eV mỗi sự kiện. Vì vậy, nhiên liệu hạt nhân chứa ít nhất mười   năng lượng có thể sử dụng gấp triệu lần trên mỗi đơn vị khối lượng so với nhiên liệu hóa học. Năng lượng của phản ứng phân hạch hạt nhân được giải phóng dưới dạng động năng của các sản phẩm và mảnh phân hạch, và dưới dạng bức xạ điện từ dưới dạng tia gamma; trong lò phản ứng hạt nhân, năng lượng được chuyển thành nhiệt khi các hạt và tia gamma va chạm với các nguyên tử tạo nên lò phản ứng và chất lỏng làm việc của nó, thường là nước hoặc đôi khi là nước nặng hoặc muối nóng chảy.

Khi một hạt nhân urani phân thành hai mảnh hạt nhân con, khoảng 0,1 phần trăm khối lượng của hạt nhân urani  xuất hiện dưới dạng năng lượng phân hạch ~ 200 MeV. Đối với urani-235 (tổng năng lượng phân hạch trung bình 202,79 MeV ), thường là ~ 169 MeV xuất hiện dưới dạng động năng của hạt nhân con gái, chúng bay ra với tốc độ khoảng 3% tốc độ ánh sáng, do lực đẩy Coulomb. Ngoài ra, trung bình là 2,5   neutron được phát ra, với động năng trung bình trên mỗi neutron là ~ 2 MeV (tổng cộng 4,8 MeV). Phản ứng phân hạch cũng giải phóng ~ 7 MeV trong các photon tia gamma tức thời. Hình sau có nghĩa là một vụ nổ phân hạch hạt nhân hoặc tai nạn nghiêm trọng phát ra khoảng 3,5% năng lượng của nó dưới dạng tia gamma, ít hơn 2,5% năng lượng của nó là neutron nhanh (tổng cộng cả hai loại bức xạ ~ 6%) và phần còn lại là động năng năng lượng của các mảnh phân hạch (điều này xuất hiện gần như ngay lập tức khi các mảnh vỡ tác động xung quanh vật chất, dưới dạng nhiệt đơn giản). Trong một quả bom nguyên tử, sức nóng này có thể phục vụ để tăng nhiệt độ của lõi bom lên 100   triệu kelvin và gây ra sự phát xạ thứ cấp của tia X mềm, chuyển đổi một phần năng lượng này thành bức xạ ion hóa. Tuy nhiên, trong các lò phản ứng hạt nhân, động năng phân hạch vẫn là nhiệt độ thấp, chính nó gây ra ít hoặc không bị ion hóa.

Cái gọi là bom neutron (vũ khí bức xạ tăng cường) đã được chế tạo để giải phóng một phần năng lượng lớn hơn của chúng dưới dạng bức xạ ion hóa (cụ thể là neutron), nhưng đây đều là những thiết bị nhiệt hạch dựa vào giai đoạn tổng hợp hạt nhân để tạo ra bức xạ phụ. Động lực học năng lượng của bom phân hạch tinh khiết luôn duy trì ở mức năng suất khoảng 6% trong tổng lượng bức xạ, là kết quả tức thời của quá trình phân hạch.

Tổng năng lượng phân hạch nhanh lên tới khoảng 181 MeV, hoặc ~ 89% tổng năng lượng cuối cùng được giải phóng bởi quá trình phân hạch theo thời gian. ~ 11% còn lại được phát hành dưới dạng phân rã beta có thời gian bán hủy khác nhau, nhưng bắt đầu như một quá trình trong các sản phẩm phân hạch ngay lập tức; và trong phát thải gamma bị trì hoãn liên quan đến các phân rã beta này. Ví dụ, trong uranium-235, năng lượng bị trì hoãn này được chia thành khoảng 6,5 MeV trong betas, 8,8 MeV trong antineutrinos (được phát hành cùng lúc với betas), và cuối cùng, thêm 6.3 MeV trong phát xạ gamma bị trì hoãn từ các sản phẩm phân rã beta bị kích thích (với tổng số trung bình là ~ 10 phát xạ tia gamma trên mỗi phân hạch, tất cả). Do đó, khoảng 6,5% tổng năng lượng phân hạch được giải phóng một thời gian sau sự kiện, vì bức xạ ion hóa không kịp thời hoặc bị trì hoãn, và năng lượng ion hóa bị trì hoãn được chia đều giữa năng lượng tia gamma và beta.

Trong một lò phản ứng đã hoạt động được một thời gian, các sản phẩm phân hạch phóng xạ sẽ được xây dựng ở nồng độ trạng thái ổn định sao cho tốc độ phân rã của chúng bằng với tốc độ hình thành của chúng, do đó tổng đóng góp một phần của chúng vào nhiệt của lò phản ứng (thông qua phân rã beta) giống như những đóng góp phân đoạn phóng xạ này cho năng lượng phân hạch. Trong các điều kiện này, 6,5% phân hạch xuất hiện dưới dạng bức xạ ion hóa bị trì hoãn (gamma và beta bị trì hoãn từ các sản phẩm phân hạch phóng xạ) góp phần vào việc sản xuất nhiệt lò phản ứng ở trạng thái ổn định dưới nguồn điện. Đây là phần đầu ra còn lại khi lò phản ứng đột ngột ngừng hoạt động (trải qua scram). Vì lý do này, sản lượng nhiệt phân rã của lò phản ứng bắt đầu ở mức 6,5% công suất phân hạch trạng thái ổn định của lò phản ứng đầy đủ, sau khi lò phản ứng ngừng hoạt động. Tuy nhiên, trong vài giờ, do sự phân rã của các đồng vị này, sản lượng điện phân rã ít hơn nhiều. Xem nhiệt phân rã để biết chi tiết.

Phần còn lại của năng lượng bị trì hoãn (8,8 MeV / 202,5 MeV = 4,3% tổng năng lượng phân hạch) được phát ra dưới dạng phản neutrino, như một vấn đề thực tế, không được coi là "bức xạ ion hóa". Lý do là năng lượng được giải phóng dưới dạng phản neutrino không bị bắt bởi vật liệu lò phản ứng dưới dạng nhiệt và thoát trực tiếp qua tất cả các vật liệu (bao gồm cả Trái Đất) với tốc độ gần bằng tốc độ ánh sáng và vào không gian liên hành tinh (lượng hấp thụ là rất nhỏ). Bức xạ neutrino thường không được phân loại là bức xạ ion hóa, vì nó gần như không được hấp thụ hoàn toàn và do đó không tạo ra hiệu ứng (mặc dù sự kiện neutrino rất hiếm là ion hóa). Hầu như tất cả phần còn lại của bức xạ (bức xạ beta và gamma bị trì hoãn 6,5%) cuối cùng được chuyển thành nhiệt trong lõi lò phản ứng hoặc các lớp che chắn.

Một số quá trình liên quan đến neutron là đáng chú ý để hấp thụ hoặc cuối cùng mang lại năng lượng - ví dụ như động năng neutron không sinh nhiệt ngay lập tức nếu neutron bị bắt bởi một nguyên tử uranium-238 để tạo ra plutonium-239, nhưng năng lượng này được phát ra nếu plutoni-239 là sau đó phân hạch. Mặt khác, cái gọi là neutron chậm phát ra dưới dạng các sản phẩm phân rã phóng xạ có chu kỳ bán rã lên đến vài phút, từ sản phẩm con phân hạch, rất quan trọng đối với việc điều khiển lò phản ứng, bởi vì chúng cho thời gian "phản ứng" đặc trưng cho phản ứng hạt nhân tổng thể tăng gấp đôi kích thước, nếu phản ứng được chạy trong vùng " trễ tới hạn ", cố tình dựa vào các neutron này để phản ứng chuỗi siêu tới hạn (một trong đó mỗi chu kỳ phân hạch mang lại nhiều neutron hơn mức hấp thụ). Nếu không có sự tồn tại của chúng, phản ứng dây chuyền hạt nhân sẽ nhanh chóng trở nên tới hạn và tăng quy mô nhanh hơn khả năng can thiệp của con người. Trong trường hợp này, các lò phản ứng nguyên tử thử nghiệm đầu tiên sẽ chạy đến một "phản ứng tới hạn kịp thời" nguy hiểm và lộn xộn trước khi các nhà khai thác của họ có thể tự tắt chúng (vì lý do này, nhà thiết kế Enrico Fermi bao gồm các thanh điều khiển kích hoạt chống bức xạ, bị đình chỉ bằng nam châm điện, có thể tự động rơi vào trung tâm Chicago Pile-1). Nếu những neutron bị trì hoãn này bị bắt mà không tạo ra sự phân hạch, chúng cũng tạo ra nhiệt.

Hạt nhân sản phẩm và năng lượng liên kết
Trong phân hạch, có một ưu tiên là tạo ra các mảnh có số chẵn, được gọi là hiệu ứng chẵn - lẻ đối với phân bố điện tích của các mảnh. Tuy nhiên, không có hiệu ứng chẵn - lẻ được quan sát thấy trong phân phối số khối. Kết quả này được quy cho sự phá vỡ cặp nucleon.

Trong các sự kiện phân hạch hạt nhân, các hạt nhân có thể vỡ thành bất kỳ sự kết hợp nào của các hạt nhân nhẹ hơn, nhưng sự kiện phổ biến nhất không phải là sự phân hạch với các hạt nhân có khối lượng bằng nhau về khối lượng 120; sự kiện phổ biến nhất (tùy thuộc vào đồng vị và quá trình) là sự phân hạch hơi không đồng đều trong đó một hạt nhân con gái có khối lượng khoảng 90 đến 100 u và cái còn lại 130 đến 140 u  Phân hạch không đồng đều thuận lợi hơn về mặt năng lượng vì điều này cho phép một sản phẩm gần với mức tối thiểu năng lượng gần khối lượng 60 u (chỉ bằng một phần tư khối lượng phân hạch trung bình), trong khi các hạt nhân khác có khối lượng 135 u vẫn không nằm ngoài phạm vi của các hạt nhân bị ràng buộc chặt chẽ nhất (một tuyên bố khác về điều này, là đường cong năng lượng liên kết nguyên tử hơi dốc về bên trái của khối lượng 120 u hơn bên phải của nó).

Nguồn gốc của năng lượng hoạt động và đường cong của năng lượng liên kết

Sự phân hạch hạt nhân của các nguyên tố nặng tạo ra năng lượng có thể khai thác được vì năng lượng liên kết riêng (năng lượng liên kết trên khối lượng) của hạt nhân có khối lượng trung gian với số nguyên tử và khối lượng nguyên tử gần bằng 62Ni và 56Fe lớn hơn năng lượng liên kết riêng của hạt nhân của hạt nhân rất nặng, do đó năng lượng được giải phóng khi các hạt nhân nặng bị phá vỡ. Tổng khối lượng nghỉ của các sản phẩm phân hạch (Mp) từ một phản ứng đơn lẻ nhỏ hơn khối lượng của hạt nhân nhiên liệu ban đầu (M). Khối lượng dư Δm = M - Mp là khối lượng bất biến của năng lượng được giải phóng dưới dạng photon (tia gamma) và động năng của các mảnh phân hạch, theo công thức tương đương năng lượng khối lượng E  = mc2.

Sự thay đổi năng lượng liên kết cụ thể với số nguyên tử là do sự tương tác của hai lực cơ bản tác động lên các hạt nhân thành phần (proton và neutron) tạo nên hạt nhân. Các hạt nhân bị ràng buộc bởi một lực hạt nhân hấp dẫn giữa các hạt nhân, vượt qua lực đẩy tĩnh điện giữa các proton. Tuy nhiên, lực hạt nhân chỉ hoạt động trong phạm vi tương đối ngắn (một vài đường kính nucleon), vì nó đi theo tiềm năng Yukawa phân rã theo cấp số nhân, khiến nó không đáng kể ở khoảng cách xa hơn. Lực đẩy tĩnh điện có phạm vi dài hơn, vì nó phân rã theo quy tắc nghịch đảo bình phương, do đó hạt nhân lớn hơn khoảng 12   các hạt nhân có đường kính đạt đến điểm mà tổng lực đẩy tĩnh điện vượt qua lực hạt nhân và khiến chúng không ổn định một cách tự nhiên. Vì lý do tương tự, các hạt nhân lớn hơn (đường kính hơn tám hạt nhân) ít bị ràng buộc chặt chẽ hơn trên mỗi đơn vị khối lượng so với các hạt nhân nhỏ hơn; phá vỡ một hạt nhân lớn thành hai hoặc nhiều hạt nhân có kích thước trung gian sẽ giải phóng năng lượng.

Ngoài ra do phạm vi ngắn của lực liên kết mạnh, các hạt nhân ổn định lớn phải chứa nhiều neutron hơn so với các nguyên tố nhẹ nhất, ổn định nhất với tỷ lệ 1:1 proton và neutron. Hạt nhân có hơn 20 proton không thể ổn định trừ khi chúng có nhiều hơn số neutron bằng nhau. Các neutron phụ ổn định các nguyên tố nặng vì chúng thêm vào liên kết lực mạnh (hoạt động giữa tất cả các nucleon) mà không thêm vào lực đẩy proton proton. Trung bình, các sản phẩm phân hạch có cùng tỷ lệ neutron - proton như hạt nhân mẹ của chúng, và do đó thường không ổn định để phân rã beta (làm thay đổi neutron thành proton) vì chúng có quá nhiều neutron so với các đồng vị ổn định có cùng khối lượng.

Xu hướng hạt nhân sản phẩm phân hạch này trải qua quá trình phân rã beta là nguyên nhân cơ bản của vấn đề chất thải phóng xạ ở mức độ cao từ các lò phản ứng hạt nhân. Các sản phẩm phân hạch có xu hướng phát xạ beta, phát ra các electron chuyển động nhanh để tiết kiệm điện tích, vì các neutron dư chuyển đổi thành các proton trong các nguyên tử sản phẩm phân hạch. Xem các sản phẩm phân hạch (theo yếu tố) để biết mô tả về các sản phẩm phân hạch được sắp xếp theo yếu tố.

Phản ứng dây chuyền

Một số nguyên tố nặng, chẳng hạn như uranium, thorium và plutonium, trải qua cả quá trình phân hạch tự phát, một dạng phân rã phóng xạ và phân hạch cảm ứng, một dạng phản ứng hạt nhân. Các đồng vị nguyên tố trải qua quá trình phân hạch cảm ứng khi bị neutron tự do tấn công được gọi là phân hạch; Các đồng vị trải qua quá trình phân hạch khi bị neutron nhiệt chuyển động chậm cũng được gọi là phân hạch. Một số đồng vị đặc biệt dễ phân hủy và có thể thu được (đáng chú ý là 233U, 235U và 239Pu) được gọi là nhiên liệu hạt nhân vì chúng có thể duy trì phản ứng dây chuyền và có thể thu được với số lượng đủ lớn để có ích.

Tất cả các đồng vị có thể phân hạch và phân hạch đều trải qua một lượng nhỏ phân hạch tự phát, giải phóng một vài neutron tự do vào bất kỳ mẫu nhiên liệu hạt nhân nào. Các neutron như vậy sẽ thoát ra khỏi nhiên liệu nhanh chóng và trở thành một neutron tự do, với tuổi thọ trung bình khoảng 15 phút trước khi phân rã thành các hạt proton và beta. Tuy nhiên, neutron tác động gần như bất biến và được hấp thụ bởi các hạt nhân khác trong vùng lân cận từ lâu trước khi điều này xảy ra (neutron phân hạch mới được tạo ra di chuyển với tốc độ khoảng 7% tốc độ ánh sáng, và thậm chí cả neutron được điều tiết di chuyển ở khoảng 8 lần tốc độ của âm thanh). Một số neutron sẽ tác động đến hạt nhân nhiên liệu và gây ra sự phân hạch hơn nữa, giải phóng thêm neutron. Nếu đủ nhiên liệu hạt nhân được lắp ráp ở một nơi, hoặc nếu các neutron thoát ra được chứa đủ, thì những neutron mới phát ra này sẽ vượt trội hơn các neutron thoát ra khỏi tổ hợp và sẽ xảy ra phản ứng chuỗi hạt nhân bền vững.

Một tổ hợp hỗ trợ cho phản ứng dây chuyền hạt nhân bền vững được gọi là tổ hợp tới hạn hoặc, nếu lắp ráp gần như hoàn toàn làm từ nhiên liệu hạt nhân, một khối lượng tới hạn. Từ "tới hạn" đề cập đến một mức đỉnh trong hành vi của các phương trình vi phân cho biết số lượng neutron tự do trình bày trong nhiên liệu: nếu có ít hơn một khối lượng tới hạn thì số lượng của neutron được xác định bởi sự phân rã phóng xạ, nhưng nếu có từ một khối lượng tới hạn trở lên, thì lượng neutron được điều khiển thay vào đó bằng yếu tố vật lý của phản ứng dây chuyền. Khối lượng thực tế của một khối nhiên liệu hạt nhân tới hạn phụ thuộc mạnh mẽ vào cấu trúc hình học và các vật liệu xung quanh.

Không phải tất cả các đồng vị phân hạch có thể duy trì phản ứng dây chuyền. Ví dụ, 238U, dạng uranium dồi dào nhất, có thể phân hạch nhưng không phân hạch: nó trải qua quá trình phân hạch cảm ứng khi bị tác động bởi một neutron năng lượng với hơn 1   MeV của động năng. Tuy nhiên, quá ít neutron được tạo ra bởi quá trình phân hạch 238U đủ năng lượng để tạo ra các phân hạch tiếp theo trong 238U, do đó không có phản ứng dây chuyền nào có thể xảy ra với đồng vị này. Thay vào đó, bắn phá 238U bằng neutron chậm khiến nó hấp thụ chúng (trở thành 239U) và phân rã bằng phát xạ beta thành 239Np, sau đó phân rã lại theo quy trình tương tự thành 239Pu; quá trình đó được sử dụng để sản xuất 239Pu trong các lò phản ứng của nhà tạo giống. Sản xuất plutonium tại chỗ cũng góp phần vào phản ứng chuỗi neutron trong các loại lò phản ứng khác sau khi đã sản xuất đủ plutoni-239, vì plutonium-239 cũng là một nguyên tố phân hạch dùng làm nhiên liệu. Người ta ước tính rằng có tới một nửa công suất được tạo ra bởi một lò phản ứng "không tạo giống" tiêu chuẩn được tạo ra bởi sự phân hạch của plutoni-239 được sản xuất tại chỗ, trong toàn bộ vòng đời của một lần truyền tải nhiên liệu.

Các đồng vị có thể phân hạch, không phân hạch có thể được sử dụng làm nguồn năng lượng phân hạch ngay cả khi không có phản ứng dây chuyền. Bắn phá 238U bằng neutron nhanh gây ra sự phân hạch, giải phóng năng lượng miễn là có nguồn neutron bên ngoài. Đây là một hiệu ứng quan trọng trong tất cả các lò phản ứng trong đó neutron nhanh từ đồng vị phân hạch có thể gây ra sự phân hạch của hạt nhân 238U gần đó, điều đó có nghĩa là một phần nhỏ của 238U bị "đốt cháy" trong tất cả các nhiên liệu hạt nhân, đặc biệt là trong máy tạo giống nhanh lò phản ứng hoạt động với neutron năng lượng cao hơn. Hiệu ứng phân hạch nhanh tương tự được sử dụng để tăng năng lượng được giải phóng bởi vũ khí nhiệt hạch hiện đại, bằng cách bọc vũ khí với 238U để phản ứng với neutron được giải phóng bởi phản ứng tổng hợp hạt nhân ở trung tâm của thiết bị. Nhưng tác động bùng nổ của các phản ứng chuỗi phân hạch hạt nhân có thể giảm đi bằng cách sử dụng các chất như chất điều tiết làm chậm tốc độ của neutron thứ cấp.

Lò phản ứng phân hạch

Lò phản ứng phân hạch tới hạn là loại lò phản ứng hạt nhân phổ biến nhất. Trong một lò phản ứng phân hạch tới hạn, neutron được tạo ra bởi sự phân hạch của các nguyên tử nhiên liệu được sử dụng để tạo ra nhiều phân hạch hơn, để duy trì lượng giải phóng năng lượng có thể kiểm soát được. Các thiết bị tạo ra các phản ứng phân hạch được thiết kế nhưng không tự duy trì là các lò phản ứng phân hạch cận lâm sàng. Các thiết bị như vậy sử dụng phân rã phóng xạ hoặc máy gia tốc hạt để kích hoạt phân hạch.

Lò phản ứng phân hạch tới hạn được xây dựng cho ba mục đích chính, thường bao gồm các sự đánh đổi kỹ thuật khác nhau để tận dụng nhiệt hoặc neutron được tạo ra bởi phản ứng chuỗi phân hạch:

 các lò phản ứng điện được dự định để tạo ra nhiệt cho năng lượng hạt nhân, là một phần của trạm phát điện hoặc hệ thống điện địa phương như tàu ngầm hạt nhân.
 lò phản ứng nghiên cứu nhằm tạo ra neutron và/hoặc kích hoạt các nguồn phóng xạ cho các mục đích khoa học, y tế, kỹ thuật hoặc các mục đích nghiên cứu khác.
 lò phản ứng giống dự định sản xuất nhiên liệu hạt nhân với số lượng lớn từ các đồng vị phong phú hơn. Lò phản ứng nhanh giống được biết đến nhiều hơn tạo ra 239Pu (nhiên liệu hạt nhân) từ 238U tự nhiên rất dồi dào (không phải nhiên liệu hạt nhân). Các lò phản ứng của nhà tạo nhiệt đã được thử nghiệm trước đây bằng cách sử dụng 232Th để tạo ra đồng vị phân hạch 233 U (chu trình nhiên liệu thorium) tiếp tục được nghiên cứu và phát triển.
Về nguyên tắc, tất cả các lò phản ứng phân hạch có thể hoạt động ở cả ba năng lực, nhưng trong thực tế, các nhiệm vụ dẫn đến các mục tiêu kỹ thuật mâu thuẫn và hầu hết các lò phản ứng đã được xây dựng chỉ với một trong những nhiệm vụ trên. (Có một số ví dụ phản tác dụng sớm, chẳng hạn như lò phản ứng Hanford N, hiện đã ngừng hoạt động). Lò phản ứng điện thường chuyển đổi động năng của các sản phẩm phân hạch thành nhiệt, được sử dụng để làm nóng chất lỏng làm việc và điều khiển động cơ nhiệt tạo ra năng lượng cơ học hoặc điện. Chất lỏng làm việc thường là nước với một tuabin hơi, nhưng một số thiết kế sử dụng các vật liệu khác như khí heli. Lò phản ứng nghiên cứu tạo ra neutron được sử dụng theo nhiều cách khác nhau, với sức nóng của phản ứng phân hạch được coi là một sản phẩm thải không thể tránh khỏi. Lò phản ứng tạo giống là một dạng lò phản ứng nghiên cứu chuyên biệt, với lời cảnh báo rằng mẫu được chiếu xạ thường là nhiên liệu, hỗn hợp gồm 238U và 235U. Để biết mô tả chi tiết hơn về vật lý và nguyên lý hoạt động của các lò phản ứng phân hạch quan trọng, xem vật lý lò phản ứng hạt nhân. Để biết mô tả về các khía cạnh xã hội, chính trị và môi trường của họ, hãy xem năng lượng hạt nhân.

Bom phân hạch

Là một loại vũ khí hạt nhân, bom phân hạch (không bị nhầm lẫn với bom nhiệt hạch), còn được gọi là bom nguyên tử, là một lò phản ứng phân hạch được thiết kế để giải phóng càng nhiều năng lượng càng nhanh càng tốt, trước khi phát ra năng lượng làm cho lò phản ứng phát nổ (và phản ứng dây chuyền dừng lại). Phát triển vũ khí hạt nhân là động lực thúc đẩy nghiên cứu ban đầu về phân hạch hạt nhân mà Dự án Manhattan trong Thế chiến II (1 tháng 9 năm 1939 - 2 tháng 9 năm 1945) đã thực hiện hầu hết các công trình khoa học ban đầu về phản ứng dây chuyền phân hạch, kết thúc trong ba sự kiện liên quan đến bom phân hạch xảy ra trong chiến tranh. Quả bom phân hạch đầu tiên, có tên mã "The Gadget", đã được kích nổ trong Cuộc thử nghiệm Trinity ở sa mạc New Mexico vào ngày 16/7/1945. Hai quả bom phân hạch khác, có tên mã là "Little Boy" và " Fat Man ", được sử dụng trong chiến đấu chống lại Nhật Bản khi ném xuống các thành phố Hiroshima và Nagasaki vào ngày 6 và 9 năm 1945 tương ứng.

Ngay cả những quả bom phân hạch đầu tiên cũng có sức nổ gấp hàng nghìn lần so với khối lượng chất nổ hóa học tương đương. Ví dụ, Little Boy nặng tổng cộng khoảng bốn tấn (trong đó 60 kg là nhiên liệu hạt nhân) và là   dài; nó cũng mang lại một vụ nổ tương đương với khoảng 15 kiloton TNT, phá hủy một phần lớn của thành phố Hiroshima. Vũ khí hạt nhân hiện đại (bao gồm phản ứng tổng hợp hạt nhân nhiệt cũng như một hoặc nhiều giai đoạn phân hạch) có năng lượng gấp hàng trăm lần trọng lượng của chúng so với bom nguyên tử phân hạch tinh khiết đầu tiên (xem năng suất vũ khí hạt nhân), do đó, một quả bom đầu đạn tên lửa hiện đại có trọng lượng ít hơn 1/8 so với Little Boy (xem ví dụ W88) có sản lượng là 475 kiloton TNT, và có thể mang lại sự hủy diệt cho khoảng 10 lần diện tích thành phố.

Trong khi vật lý cơ bản của phản ứng chuỗi phân hạch trong vũ khí hạt nhân tương tự như vật lý của lò phản ứng hạt nhân có kiểm soát, hai loại thiết bị phải được thiết kế hoàn toàn khác nhau (xem vật lý lò phản ứng hạt nhân). Một quả bom hạt nhân được thiết kế để giải phóng tất cả năng lượng của nó cùng một lúc, trong khi một lò phản ứng được thiết kế để tạo ra nguồn cung cấp năng lượng hữu ích ổn định. Trong khi lò phản ứng quá nóng có thể dẫn đến và dẫn đến các vụ nổ hơi nước và tan chảy, việc làm giàu uranium thấp hơn nhiều khiến lò phản ứng hạt nhân không thể phát nổ với sức mạnh hủy diệt tương tự như vũ khí hạt nhân. Cũng khó có thể lấy được năng lượng hữu ích từ bom hạt nhân, mặc dù ít nhất một hệ thống đẩy tên lửa, Project Orion, được dự định hoạt động bằng cách nổ bom phân hạch phía sau một tàu vũ trụ được đệm và che chắn kỹ.

Tầm quan trọng chiến lược của vũ khí hạt nhân là một lý do chính tại sao công nghệ phân hạch hạt nhân nhạy cảm về mặt chính trị. Thiết kế bom phân hạch khả thi, được cho là, trong khả năng của nhiều người, tương đối đơn giản theo quan điểm kỹ thuật. Tuy nhiên, rất khó khăn để có được vật liệu hạt nhân phân hạch để thực hiện các thiết kế là chìa khóa cho sự không có sẵn của vũ khí hạt nhân đối với tất cả các chính phủ công nghiệp hiện đại với các chương trình đặc biệt để sản xuất vật liệu phân hạch (xem làm giàu uranium và chu trình nhiên liệu hạt nhân).

Xem thêm
 Phản ứng tổng hợp hạt nhân

Tham khảo

Liên kết ngoài

The Effects of Nuclear Weapons
Annotated bibliography for nuclear fission from the Alsos Digital Library
The Discovery of Nuclear Fission  Historical account complete with audio and teacher's guides from the American Institute of Physics History Center
atomicarchive.com Nuclear Fission Explained
Nuclear Files.org What is Nuclear Fission?
Nuclear Fission Animation

Phản ứng hạt nhân
Bài cơ bản dài
Khái niệm vật lý
Phóng xạ
Vật lý hạt nhân


title: Chùa Cầu

text:
Chùa Cầu là một cây cầu cổ trong khu phố cổ Hội An, tỉnh Quảng Nam, Việt Nam. Cầu còn có tên gọi Cầu Nhật Bản hay Lai Viễn Kiều.

Lịch sử

Chiếc cầu này được các thương nhân người Nhật Bản góp tiền xây dựng vào khoảng thế kỷ 17, nên đôi khi người ta còn gọi là cầu Nhật Bản. Theo truyền thuyết, ngôi chùa được coi như là một thanh kiếm đâm xuống lưng con quái vật Namazu, khiến nó không quẫy đuôi, gây ra những trận động đất. Sau đó, người ta dựng thêm phần chùa, nối liền vào lan can phía Bắc, nhô ra giữa cầu, từ đó người địa phương gọi là Chùa Cầu.

Năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu thăm Hội An, đặt tên cho chiếc cầu là Lai Viễn Kiều, với ý nghĩa là "Cầu đón khách phương xa".

Theo niên đại được ghi lại ở xà nóc và văn bia còn lại ở đầu cầu thì chiếc cầu đã được dựng lại vào năm 1817. Ngôi chùa có lẽ cũng được dựng lại vào thời gian này.

Chùa được trùng tu vào các năm 1817, 1865, 1915, 1986 và dần mất đi các yếu tố kiến trúc Nhật Bản, thay vào đó là kiến trúc mang đậm phong cách Việt, Trung.

Ngày 17 tháng 2 năm 1990, Chùa Cầu được cấp bằng Di tích Lịch sử – Văn hóa quốc gia.

Hiện nay, Chùa Cầu đang bị xâm thực bởi kênh nước thải hôi thối bên dưới cầu và có nguy cơ bị lún nghiêng.

Kiến trúc
Chiếc cầu làm bằng gỗ trên những trụ cầu bằng gạch đá, dài khoảng 18 m, có mái che, vắt cong qua lạch nước chảy ra sông Thu Bồn giáp ranh giữa hai đường Nguyễn Thị Minh Khai và Trần Phú.

Chùa Cầu là một trong những di tích có kiến trúc khá đặc biệt. Mái chùa lợp ngói âm dương che kín cả cây cầu. Trên cửa chính của Chùa Cầu có một tấm biển lớn chạm nổi 3 chữ Hán là Lai Viễn Kiều. Chùa và cầu đều bằng gỗ sơn son chạm trổ rất công phu, mặt chùa quay về phía bờ sông. Hai đầu cầu có tượng thú bằng gỗ đứng chầu, một đầu là tượng chó, một đầu là tượng khỉ, (thần khỉ và thần chó là 2 vị thần trấn giữ namazu trong truyền thuyết dân gian của người Nhật). Tương truyền đó là những con vật mà người Nhật sùng bái thờ tự từ cổ xưa. Tuy gọi là chùa nhưng bên trong không có tượng Phật. Phần gian chính giữa (gọi là chùa) thờ một tượng gỗ Bắc Đế Trấn Võ - vị thần bảo hộ xứ sở, ban niềm vui hạnh phúc cho con người, thể hiện khát vọng thiêng liêng mà con người muốn gửi gắm cùng trời đất nhằm cầu mong mọi điều tốt đẹp.

Ảnh hưởng văn hóa

Có câu thơ về Chùa Cầu:
Ai đi phố Hội Chùa Cầu
Để thương để nhớ để sầu cho ai
Để sầu cho khách vãng lai
Để thương để nhớ cho ai chịu sầu.

Hình Cầu Chùa có trên mặt sau tờ bạc 20.000 nghìn đồng bằng polyme của Việt Nam.

Hình ảnh

Phiên bản chùa Cầu Hội An tại Thanh Hóa
Nhân dịp lễ kỷ niệm 55 năm ngày hai thành phố kết nghĩa theo Phong trào kết nghĩa Bắc-Nam (12/02/1960 - 12/02/2015), mô hình Chùa Cầu cùng hai trụ biểu được Thành phố Hội An tặng thành phố Thanh Hóa phục vụ nhân dân Thanh Hóa tham quan mô hình của biểu tượng Hội An - Di sản văn hóa thế giới. Đây là phiên bản thu nhỏ với chiều dài 10m, rộng 4m, lòng cầu 2,2m. Bên cạnh cầu cũng có một khóm thờ diện tích 3x3m thờ Bắc Đế Trấn Võ - thần trị thủy hệt nguyên bản chùa Cầu.

Xem thêm
Hội An
Quảng Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Chùa Cầu
 Hội An - Di sản văn hóa thế giới
 Nguyễn Phước Tương, Đôi điều về Chùa Cầu
 Chùa Cầu đang bị xâm hại

Chùa Cầu
Cầu tại Quảng Nam
Cầu gỗ
Phố cổ Hội An
Cầu mái che tại Việt Nam
Quan hệ Nhật Bản – Việt Nam


title: Amphipsyche bifasciata

text:
Amphipsyche bifasciata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Amphipsyche


title: Athous gottwaldi

text:
Athous gottwaldi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lohse miêu tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Colotis auxo

text:
The Yellow Orange Tip or Sulphur Orange Tip (Colotis auxo)là một loài bướm thuộc họ Pieridae. Nó được tìm thấy ở southern Africa.

Sải cánh dài 35–40 mm. The adults fly year-round.

The larva feed on Cadaba termitario, Cadaba natalensis, and Salvadora species.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

auxo


title: Cao Huy Đỉnh

text:
Giáo sư Cao Huy Đỉnh (1927-1975) là nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam. Ông sinh ngày 31 tháng 12 năm 1927 tại làng Thịnh Mỹ, xã Diễn Thịnh, huyện Diễn Châu, Nghệ An.

Tiểu sử
Ông là sinh viên khóa I khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, sau đó được cử đi học hai năm ở Ấn Độ. Từ 1947 đến 1949 ông là Hiệu trưởng trường tiểu học, Diễn Châu, Nghệ An. Từ 1950 đến 1952 ông công tác tại Trường thiếu sinh quân Liên khu 4, là giáo viên dạy văn học và chính trị. Từ 1952 đến 1954 ông là giáo viên trường cấp II, cấp III Hà Tĩnh. Từ 1956 đến 1957 ông là trợ lý giảng dạy Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Từ năm 1959, ông công tác tại Viện Văn học, lần lượt đảm nhiệm các chức vụ nghiên cứu viên, Trưởng phòng Văn học nước ngoài (1959-1965), Trưởng phòng văn học dân gian (1965-1973). Năm 1973, ông là Trưởng ban Ban nghiên cứu Đông - Nam Á, tiền thân của Viện nghiên cứu Đông Nam Á thuộc Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam (nay là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam).

Ông từng tham gia sáng lập Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam và được bầu làm Phó Tổng thư ký Hội.

Năm 1996, ông được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho những công trình có đóng góp xuất sắc.

Ngày 3 tháng 4 năm 1975, ông mất do mắc bệnh hiểm nghèo, giữa lúc tài năng đang độ chín.

Ngày 10 tháng 9 năm 1996, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh với bộ ba công trình Tìm hiểu thần thoại Ấn Độ (1964), Người anh hùng làng Dóng (1969), Tìm hiểu tiến trình văn học dân gian Việt Nam (1974).

Tác phẩm

In riêng
 Tìm hiểu thần thoại Ấn Độ (1964)
 Người anh hùng làng Gióng (1969).
 Tìm hiểu tiến trình văn học dân gian Việt Nam (1974).

In chung
 Thơ R.Tago (cùng dịch với La Côn, 1961).
 Sơkuntơla (dịch, kịch Ấn Độ, 1961)
 Mahabharata (sử thi Ấn Độ,): Đồng dịch giả với Phạm Thủy Ba (1979).
 Văn hóa Ấn Độ (1993)
 Truyện cổ Ấn Độ (dịch, 1996)
 Phương pháp sưu tầm văn học dân gian ở nông thôn {Đồng tác giả với Nguyễn Đổng Chi, Đặng Nghiêm Vạn} ((1969)).
 Truyện cổ dân gian Ấn Độ: Đồng dịch giả (1996).
 Tập truyện ngắn hiện đại Ấn Độ của Pơrem Chân đơ (cùng dịch với Bùi Phụng).

Chú thích

Tham khảo
 Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - Danh sách sách được Giải thưởng Hồ Chí Minh
 Tham luận của PGS. Vũ Ngọc Khánh trong Hội thảo khoa học về nhà nghiên cứu Cao Huy Đỉnh, tháng 5-1997.
 Cao Huy Đỉnh - một nhà nghiên cứu xuất sắc về văn học dân gian. Báo Văn Nghệ, số 6 năm 1975.
 Trích tham luận của PGS. Cao Xuân Phổ trong Hội thảo khoa học về nhà nghiên cứu Cao Huy Đỉnh, tháng 5-1997.
 Cao Huy Đỉnh nhà văn hoá Ấn Độ, Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á, số 4 (25) 1996, Tr.120 -121.

Người Nghệ An
Đỉnh, Cao Huy
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam


title: Bulbophyllum lamii

text:
Bulbophyllum lamii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

lamii]]

L


title: Lipotriches philippinensis

text:
Lipotriches philippinensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1915


title: Nhóc Nicolas

text:
Nhóc Nicolas (tiếng Pháp: Le Petit Nicolas) là một loạt truyện thiếu nhi do René Goscinny sáng tác và Jeanhọa từ năm 1959 với nội dung là những truyện kể của cậu bé Nicolas về cuộc sống thường ngày, về bạn bè và gia đình. Các câu chuyện dí dỏm, hài hước nhưng cũng đậm chất nhân văn của Nhóc Nicolas đã giúp bộ truyện trở thành một trong những tác phẩm văn học thiếu nhi của Pháp được biết đến rộng rãi nhất trên thế giới.

Lịch sử xuất bản
Nhóc Nicolas, một tác phẩm do René Goscinny sáng tác và Jean-Jacques Sempé minh họa, xuất hiện lần đầu vào năm 1959 trên tờ Sud Ouest Dimanche và tạp chí truyện tranh Pilote. Bộ truyện bao gồm nhiều truyện ngắn qua lời kể của cậu bé Nicolas với nội dung xoay quanh cuộc sống gia đình, trường học và bạn bè của cậu. Bối cảnh chung của bộ truyện là xã hội nước Pháp những năm 1950 vốn vẫn đang trong quá trình hồi phục sau Thế chiến thứ hai dưới cái nhìn trẻ con của Nicolas và giọng văn hài hước, sáng tạo của Goscinny. Tác phẩm cũng được minh họa bởi những hình vẽ sinh động do họa sĩ Sempé sáng tác. Tập Le Petit Nicolas et les copains (Nhóc Nicolas và các bạn) xuất bản năm 1963 đã giúp Goscinny và Sempé giành giải Alphonse Allais cho tác phẩm hài hước xuất sắc nhất năm của văn học Pháp.

Gần 30 năm sau khi René Goscinny qua đời (năm 1977), con gái của René là Anne Goscinny cùng Jean-Jacques Sempé đã cho xuất bản hai tập truyện mới của Nhóc Nicolas lấy tên Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể (Histoires inédites du Petit Nicolas) với hai tập phát hành vào các năm 2004 và 2006 gồm những truyện từng xuất hiện trên báo nhưng chưa từng được xuất bản thành sách trước đó. Vào tháng 9 năm 2009, nhân kỉ niệm 50 năm ngày ra đời của tác phẩm, một bộ phim cùng tên chuyển thể từ Nhóc Nicolas đã được phát hành vào tháng 9 năm 2009.

Các tập truyện thuộc loạt Nhóc Nicolas đã được phát hành gồm:
 Le Petit Nicolas (Nhóc Nicolas, 1960, 19 truyện)
 Les Récrés du Petit Nicolas (Những giờ nghỉ của Nhóc Nicolas, 1961, 17 truyện)
 Les Vacances du petit Nicolas (Những kì nghỉ của Nhóc Nicolas, 1962, 18 truyện)
 Le Petit Nicolas et les copains (Nhóc Nicolas và các bạn, 1963, 16 truyện)
 Joachim a des ennuis (Những buồn phiền của Joachim, 1964, 16 truyện)
 Được đổi tên thành Le Petit Nicolas a des ennuis (Những buồn phiền của Nhóc Nicolas) từ lần xuất bản 1993
 Histoires inédites du Petit Nicolas (Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể) gồm 2 tập:
 Tập 1:"Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể" xuất bản năm 2004 với 80 truyện
 Tập 2:"Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể 2"xuất bản năm 2006 với 45 truyện
 Tập 3:"Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể 3"xuất bản năm 2007 với 45 truyện
 Tập 4:"Nhóc Nicolas Quả bóng và những chuyện chua kể khác"xuất bản 2009 với 10 truyện

Năm 2007, tập truyện nhại theo Nhóc Nicolas với tựa đề Le Petit Nicolas, Ségolène et les copains (Nhóc Nicolas, Ségolène và các bạn) đã được xuất bản với mục đích châm biếm các nhà chính trị của Pháp đương thời như Nicolas Sarkozy (người có cùng tên với Nhóc Nicolas) hay Ségolène Royal. Hai tác giả của tập truyện này cũng lấy bút danh nhại theo Goscinny và Sempé là "Gospé" (Mario Alberti) và "Sempinny". Sau khi Nicolas Sarkozy đắc cử Tổng thống Pháp, một tập truyện mới lấy nhan đề Le Petit Nicolas à l'Elysée (Nhóc Nicolas ở Điện Elysée) cũng được ấn hành cuối năm 2007, tiếp theo là Nicolas a de petits ennuis (Nicolas có những buồn phiền nhỏ) ấn hành tháng 11 năm 2008.

Các nhân vật trong truyện
Gia đình Nicolas
 Nicolas: Nhân vật chính của truyện và là nhân vật kể chuyện. Cậu là một cậu bé vui tính, tốt bụng, nghịch ngợm và thường làm cho người khác phải nổi nóng vì những trò nghịch dại của mình.
 Mẹ Nicolas: Rất yêu thương gia đình, cho dù bà luôn phàn nàn về Nicolas và rất nhiều lần cãi nhau với chồng của mình, đến mức bảo rằng sẽ đi về nhà mẹ đẻ. Bà rất cẩn thận và nấu ăn ngon.
 Cha Nicolas: Thường gặp nhiều khó khăn trong công việc ở cơ quan. Ông rất thích đọc báo và nghe đài. Rất yêu quý vợ con cho dù nhiều lúc hay mắng con và hay cãi nhau với vợ.
 Bà Mémé: Bà ngoại của Nicolas. Rất là hiền và thích chiều chuộng Nicolas. Bà thường cãi nhau với cha Nicolas mỗi khi lên nhà Nicolas chơi.
 Chú Eugène: Em trai của ba Nicolas. Chú rất hài hước và thích trêu chọc người khác.
 Cô Dorothée: Người già nhất và luôn cáu kỉnh với mọi người.
 Chú Casimir: Người chả biết thế nào là ăn to nói lớn. Chồng của dì Mathilde.
Dì Mathilde: Một người nói luôn mồm.
Eloi: Anh họ của Nicolas, con trai của chú Casimir và dì Mathilde. Lớn hơn Nicolas một tẹo và cũng nghịch ngợm chẳng kém.
Cô Martine: Em họ của mẹ, một người rất chi là xinh.
Chú Sylvain: Chú của Nicolas.
Dì Amélie: Người lúc nào cũng ốm, dì đã làm hàng tá các cuộc phẫu thuật và lúc nào cũng thành công một cách kỳ lạ.
Roch và Lambert: Em họ của Nicolas, nhỏ hơn Nicolas và là một cặp sinh đôi. Con trai của dì Amélie.
Clarisse: Em họ của Nicolas và rất nhát. Chị của Roch và Lambert, và là con gái của dì Amélie.

Bạn bè Nicolas
 Alceste: Người bạn thân nhất của Nicolas. Rất béo và hay ăn luôn mồm.
 Clotaire: Người luôn đội sổ của lớp. Cậu vụng về nhưng cũng rất tốt bụng.
 Eudes: Cậu rất khoẻ và thích đấm vào mũi người khác.
 Geoffroy: Có một người cha rất giàu có, và thường được mua cho rất nhiều thứ khiến người khác phải ghen tị.
 Joachim: Cậu vừa có 1 đứa em trai. Rất thích chơi bi và chơi trò này cũng rất giỏi.
 Agnan: Cậu bé rất nghiêm túc, lúc nào cũng đứng đầu lớp và là "con cưng" của cô giáo. Mọi người trong lớp ghét cậu vì cậu hay mách lẻo và rất mít ướt.
 Maixent: Cậu có hai đầu gối vừa to vừa bẩn.
 Rufus: Cha cậu là cảnh sát và cậu rất tự hào về bố cậu. Có một chiếc còi cảnh sát mà bố cậu tặng cho.
Thầy cô giáo
 Cô giáo: Là một người rất hiền và dịu dàng khi học sinh không bày trò quá mức.
 Thầy hiệu trưởng: Người luôn đe nẹt một cách nghiêm khắc các học sinh của mình nếu chúng phạm lỗi.
 Thầy Dubon hay thầy "Nước Lèo": Thầy giám thị của trường. Rất nghiêm khắc, đặc biệt là khi các học sinh giở trò quậy phá. Thầy có biệt danh là Nước Lèo vì khi mắng học trò, thầy thường nói câu: "Hãy nhìn thẳng vào mắt thầy đây" khiến Nicolas và các bạn liên tưởng đến bong bóng nổi lên trong nồi nước lèo
Thầy Mouchabière: Một thầy giám thị khác ở trường. Trẻ hơn thầy Nước Lèo và cũng nghiêm khắc chẳng kém.

Bản dịch tiếng Việt
Trong số những tập truyện thuộc loạt sách này, Histoires inédites du Petit Nicolas đã được dịch ra tiếng Việt với tựa đề Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể, tập 1 do Hương Lan dịch, tập 2 do Trác Phong dịch, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn và công ty Nhã Nam xuất bản lần lượt vào năm 2006 và 2008.

Tham khảo

 Le Petit Gus / Claudine Desmarteau. Paris: Panama, 2008, 160 p. ISBN 978-2-7557-0302-3

Liên kết ngoài
  Trang chính thức  của Nhóc Nicolas
  Trang chính thức của René Goscinny

Tác phẩm của René Goscinny
Nhân vật văn học Pháp


title: Hornoy-le-Bourg

text:
Hornoy-le-Bourg là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc tại giao lộ của các đường D18 và đường D211, khoảng 16 dặm Anh về phía tây nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hornoy-le-Bourg trên trang mạng của INSEE
 Hornoy-le-Bourg trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Maureville

text:
Maureville  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 232 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Copelatus tschaga

text:
Copelatus tschaga là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Bilardo & Pederzani miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Sayda

text:
Sayda là một thị xã thuộc huyện Mittelsachsen, trong bang tự do Sachsen, nước Đức. Đô thị Sayda có diện tích 35,17 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 2180 người. Đô thị này có cự ly 24 km về phía nam Freiberg, 28 km về phía bắc Chomutov.

Tham khảo

Thị trấn của bang Sachsen


title: Francofonte

text:
Francofonte (Francufonti trong tiếng Sicilia) Là một đô thị ở tỉnh Siracusa, Sicilia (Italia), có vị trí khoảng 170 km về phía đông nam của Palermo và khoảng 40 km về phía tây bắc của Syracuse. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 12.684 người và diện tích là 74 km².

Francofonte giáp các đô thị: Buccheri, Carlentini, Lentini, Militello in Val di Catania, Vizzini.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.cormorano.net/francofonte/

Đô thị tỉnh Siracusa


title: 25510 Donvincent

text:
25510 Donvincent (tên chỉ định: 1999 XJ97) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico ngày 7 tháng 12 năm 1999. Nó được đặt theo tên Don Vincent, giám khảo vòng chung kết ở Cuộc thi tìm kiếm Tài năng Khoa học trẻ Intel năm 2009.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Éton

text:
Éton  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Lorraine đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 245 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Amara aulica

text:
Amara aulica là một loài bọ cánh cứng trong chi Amara thuộc họ Carabidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1797
aulica


title: 333

text:
Năm 333 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
Thạch Lặc, vị vua sáng lập nước Hậu Triệu cai trị phần lớn miền bắc Trung Quốc thời Ngũ Hồ Thập lục quốc (sinh 274)

Tham khảo

Năm 333


title: Cosmesus apicatus

text:
Cosmesus apicatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Cosmesus


title: Laetifautor fundatus

text:
Laetifautor fundatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliostomatidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Laetifautor


title: Đặng Văn Thụy

text:
Đặng Văn Thụy (1858–1936), tên lúc nhỏ là Đặng Văn Tụy, tự Mã Phong, hiệu Mộng Long, tên thường gọi trong dân gian là cụ Hoàng Nho Lâm. Ông đậu Đình nguyên Hoàng Giáp khoa thi Hội năm Giáp Thìn–Thành Thái thứ 16 năm 1904. Ông từng làm chức Tế tửu trường Quốc Tử Giám.

Tiểu sử
Đặng Văn Thuỵ sinh năm 1858 tại làng Nho Lâm, xã Diễn Thọ, huyện Diễn Châu, Nghệ An. Cha ông là ông đồ nghèo, từng thi đỗ Tú tài. Làng Nho Lâm quê ông nổi danh với nghề rèn và là nơi có nhiều người đỗ đạt. Ngay từ nhỏ, nhà nghèo, ông dã theo ông nội làm nghề rèn giúp gia đình.

Lúc nhỏ, Đặng Văn Thuỵ học với cha, sau đó học với cụ Án Cao  trong làng, đỗ đầu Xứ năm 16 tuổi. Khoa thi Hương Mậu Dần (1878) ông cùng cha đi thi (còn có cả Cao Xuân Dục), Kì thi đó ông trượt, cha ông đỗ Tú tài còn Cao Xuân Dục đỗ Cử nhân. Cao Xuân Dục nhanh chóng bước vào con đường công danh, cảm mến tài Đặng Văn Thuỵ, đã giúp ông ăn học và gả con gái - bà Cao Thị Bích - cho. Ông còn theo học với Thám hoa Nguyễn Đức Đạt (một danh sĩ nổi tiếng ở Nam Đàn, Nghệ An).

Khoa thi Hương Nhâm Ngọ (1882), Đặng Văn Thuỵ đỗ Cử nhân, được bổ làm Huấn đạo huyện Nông Cống (Thanh Hóa) rồi Giáo thụ phủ Diễn Châu. Khoa thi Giáp Thìn (1904), ông đỗ Đình nguyên Hoàng giáp, cùng khoa thi với Trần Quý Cáp và Huỳnh Thúc Kháng. Ông được cử về triều dự chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, sung Tư thư cục cùng Đoàn Triển, Khiếu Năng Tỉnh. Năm 1908, ông thăng lên chức Tế tửu. Năm 1914, ông xin cáo quan về quê. Tổng cộng ông đã làm quan 31 năm (1883-1914), chức cao nhất là Tế tửu.

Hoàng Giáp Đặng Văn Thuỵ mất vào năm 1936, hưởng thọ 79 tuổi.

Tưởng nhớ
Sinh thời, Đặng Văn Thuỵ là một nhà nho, nhà giáo uyên thâm, nghiêm khắc. Khi còn là học trò, ông được thầy - Thám Hoa Nguyễn Đức Đạt - đánh giá rất cao và có nhiều văn thơ được lựa chọn vào sách Nam Sơn Tùng Thoại (trước tác của Nguyễn Đức Đạt). Đặng Văn Thuỵ đọc rất nhiều, và được Huỳnh Thúc Kháng ca ngợi: "Thanh trường vạn quyển ủng tha nga"
tạm dịch là: "Trong bụng có hàng vạn cuốn sách, thật là lớn lao"

Nhận định về chuyện ông cáo quan về quê, Nguyễn Nghĩa Nguyên cho rằng điều này thể hiện thái độ bất hợp tác của ông với Chính phủ bảo hộ Pháp . Ngoài ra trong một số giai thoại, ông cũng tỏ thái độ bất bình với chính quyền thực dân Pháp.

Thời gian sống ở Nho Lâm, ông được nhân dân trong vùng hết sức kinh trọng, gọi ông là cụ Tế (theo chức quan cao nhất) hay cụ Hoàng (theo học vị), thâm chí có những người coi ông là "thần sống" .

Khi ông mất, đám tang rất lớn và được nhiều nhà nho, chí sĩ như Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Phan Văn Điện... đến điếu phúng. Hoàng Giáp Nguyễn Khắc Niêm, một học trò của ông, đã khái quát cuộc đời ông trong vế đối:

Tiên sinh đạo Hy, Hoàng, Hoài, Cát chỉ dân, thanh phúc địa lưu dư, phú hà sự, thọ hà nhục, đa nam hà cụ

Dịch nghĩa:
 Tiên sinh noi Hy, Hoàng, Hoài, Cát làm dân, phúc sáng đất còn lưu, giàu mà không lắm việc, thọ mà không nhục, nhiều con trai mà không lo.

Huỳnh Thúc Kháng, người bạn đồng niên với ông, cũng có câu đối:
Đương niên đồng thí Đường cung, nhất khúc nghê thường, thiên thượng chúng tiên suy tuyết xướng
Tha nhật hậu thông Chu đạo, tam trùng trữ dịch, quốc trung hoàng cẩu thiếu tư nhân

Tạm dịch là:
Đường cung thuở ấy cùng thi, một khúc nghê thường, tiên nữ trên trời suy tôn tuyết xướng
Chu đạo ngày nào thông hảo, ba tầng trạm dịch, người già trong nước ít kẻ bằng ông.

Hiện nay, xung quanh vùng Nho Lâm vẫn có rất nhiều giai thoại về cụ Hoàng Đặng Văn Thuỵ . Trong giai thoại của nhân dân, ông là một người có đức độ, nghiêm khắc nhưng cũng rất hóm hỉnh, nghịch ngợm. Cụ cho chữ, hoành phi, vế đối rất nhiều nhưng không ít lần dùng phép chơi chữ, nói lái, chiết tự để trêu chọc cả người già, phụ nữ, cha xứ...

Gia đình

Đặng Văn Thuỵ chỉ có một người vợ là bà Cao Thị Bích và 11 người con: 7 trai, 4 gái. Một điều trớ trêu là ông tuy bất hợp tác với Pháp nhưng con cháu ông nhiều người theo con đường Tây học và thành đạt, trở thành tri phủ, tri huyện, bác sĩ của Nam triều và chính quyền Pháp. Gia đình ông trở thành đại gia tộc quan lại giàu có, quyền quý ở đất Nho Lâm..

Con trai ông là Phó bảng Đặng Văn Hướng (khoa Kỷ Mùi-1919), Thị lang Bộ Công, Tham tri Bộ Hình triều đình nhà Nguyễn, Tuần vũ tỉnh Hà Tĩnh, Tổng đốc Nghệ An thuộc chính phủ Trần Trọng Kim. Sau năm 1945, từng là Quốc vụ khanh đặc trách công tác ở 3 tỉnh Thanh- Nghệ - Tĩnh trong Chính phủ Hồ Chí Minh. Cháu nội ông là Đặng Văn Việt, nguyên Trung đoàn trưởng đầu tiên của trung đoàn 174 (1 trong 2 trung đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam do Chu Huy Mân làm Chính ủy). Với chiến công trong chiến dịch biên giới 1950, Đặng Văn Việt được mệnh danh là "Con hùm xám đường số 4".

Một người con trai khác của ông là Phó bảng Đặng Văn Oánh (khoa Kỷ Mùi-1919), làm Giáo thụ An Nhân.

Tác phẩm
Tổng cộng ông đã viết 11 đầu sách, trong đó 4 cuốn là về giáo dục học. Một số cuốn là;
 Nho lão cuồng ngâm
 Mộng Long tuyết mộng sử
 Mã sơn văn thảo
 Quốc Tử Giám hương ca
 Khuyến nông ca
 Nữ học diễn ca
 Bát phản ca
 Gia huấn ca

Ngoài ra còn rất nhiều câu đối, đại tự, bài thơ mà ông viết tặng mọi người. Nhiều câu đối, hoành phi được nhân dân xin và khắc gỗ, treo trong nhà, đình đền, miếu mạo. Ông còn nghiên cứu cả địa lý học và chiêm tinh học. Thời kì ở Tư thư cục, ông đã dịch một số cuốn sách tiếng Trung Quốc ra chữ Nôm, chủ yếu là loại Tân thư.

Chú thích

Tham khảo
Quốc triều khoa bảng lục
Cụ Hoàng Nho Lâm - Giai thoại và truyền thuyết - Nguyễn Nghĩa Nguyên, Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin, 1997

Liên kết ngoài

Người Nghệ An
Quan lại nhà Nguyễn
Dòng họ Cao Xuân
Nhà giáo Việt Nam
Hoàng giáp Việt Nam
Đình nguyên Việt Nam
Tiến sĩ nhà Nguyễn


title: Manzonia salensis

text:
Manzonia salensis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Manzonia


title: 3 Doors Down

text:
3 Doors Down là một ban nhạc - Mỹ rock band từ Escatawpa, Mississippi, được thành lập vào năm 1996. Ban nhạc gồm Brad Arnold (hát chính), Matt Roberts (guitar / vocal), Todd Harrell (bass), Chris Henderson (guitar), và Greg Upchurch (trống / bộ gõ).

Với đĩa đơn đầu tiên của họ, " Kryptonite ", mà điều lệ trong top ba trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 biểu đồ. Ban nhạc sau đó đã ký vào Bản ghi Cộng hòa và phát hành album đầu tay của họ, trong năm 2000. Các album đã được các-album bán chạy nhất 11 năm và đã được chứng nhận đĩa bạch kim 6x tại Hoa Kỳ. Album thứ hai của họ, Away from the Sun, (2002) tiếp tục thành công của các ban nhạc, nó đạt vị trí # 8 trên bảng xếp hạng Billboard 200 và đã đi biểu đồ đa bạch kim tại Hoa Kỳ như "người tiền nhiệm của nó. Ban nhạc tiếp theo sau đó tăng lưu diễn rộng rãi trong hai năm trước khi phát hành album thứ ba của họ, Mười bảy ngày, trong năm 2005. Album này đứng vị trí số 1 trên bảng xếp hạng Billboard 200 và đã được chứng nhận đĩa bạch kim trong vòng một tháng đầu tiên phát hành. Tự thứ tư của họ, với tựa đề album, 3 Doors Down, cũng đứng vị trí số 1 trên bảng xếp hạng Billboard 200. album phòng thu thứ năm của ban nhạc này, Thời gian của đời tôi, là do phát hành vào ngày 19 Tháng Bảy 2011.

Ban nhạc thường biểu diễn hơn 300 buổi biểu diễn một năm và đã thực hiện với các nghệ sĩ khác như Lynyrd Skynyrd, Megadeth, Staind, Nickelback, Alter Bridge, Breaking Benjamin, Seether, Shinedown, cản trở, và Daughtry. Kể từ khi bắt đầu sự nghiệp của họ, 3 Doors Down đã bán được hơn 16 triệu album trên toàn thế giới.

Tham khảo

Ban nhạc rock
Ban nhạc Mỹ
Ban nhạc thập niên 1990
Nghệ sĩ của Republic Records


title: Belrieth

text:
Belrieth là một đô thị tại huyện Schmalkalden-Meiningen, trong Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích 9,93 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 376 người.

Tham khảo


title: Vanda coerulescens

text:
Vanda coerulescens là một loài phong lan có ở Arunachal Pradesh, Assam, Ấn Độ, Phía đông Himalaya, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc (phía nam Vân Nam).

Mô tả
Chiều cao trung bình của V. coerulescens là từ 30 đến 60 cm. Nó có lá dây đeo hai lớp thường xanh, có đỉnh. Đây là một loài lan lâu năm biểu sinh với những chùm hoa mọc ở nách mọc thẳng hoặc rủ xuống từ những thân cây nhỏ. Cụm hoa dài có thể lên tới hơn 30 cm, tạo ra nhiều hoa có mùi thơm và màu xanh sặc sỡ khoảng 3 cm. Cánh của nó có hình mũi mác thuôn dài với phần gốc màu vàng cam, phần giữa màu vàng và đỉnh màu trắng. Bên ngoài của cánh có màu nền trắng và phần giữa và đỉnh màu tím. Các vách ngăn có lưới bọc kín và các vân/ sọc.

Điều kiện tăng trưởng
Trong môi trường nuôi nhốt, nó thích ánh sáng lọc rất sáng, phát triển tốt ở nhiệt độ từ trung bình đến ấm (khoảng 25~30 độ C). Tốt nhất nên trồng ở đất thoát nước tốt trong đất sét, rổ (tùy chọn tốt nhất để sinh trưởng) hoặc chậu nhựa và tưới nước thường xuyên. Giống như tất cả các loài Vandas khác, V. coerulescens phát triển tốt nhất trong các giỏ thanh gỗ không có giá thể. Hoa của nó lâu tàn.

Ngoài tự nhiên, loài V. coerulescens sống trên cạn, mọc ở các vùng mát đến ấm, nóng ở độ cao từ 300 đến 1200 mét, thường được tìm thấy trên các thân cây trong các khu rừng thưa. Theo báo cáo cho thấy loài này ra hoa vào tháng 8 đến tháng 10.

Hình ảnh

Tham khảo

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
coerulescens


title: Dysgonia albocincta

text:
Dysgonia albocincta  là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Indonesia.

Tham khảo

Dysgonia


title: Sint Eustatius

text:
Sint Eustatius, còn được cư dân địa phương yêu mến gọi là Statia  hoặc Statius, là một đảo nhỏ nằm trong vùng Caribbe và là một đặc khu của Hà Lan.

Đảo Sint Eustatius nằm ở phía Bắc của Quần đảo Leeward thuộc Tây Indies, phía Đông Nam Quần đảo Virgin. Sint Eusatius giáp với phía Tây Bắc của Quần đảo Saint Kitts, và phía Đông Nam của Quần đảo Saba. Thủ phủ của vùng là Oranjestad.

Đảo Sint Eustatius có diện tích khoảng 21 km² (8.1 dặm vuông). Kết quả cuộc điều tra dân số năm 2001 cho thấy dân số của đảo vào khoảng 3,543 người, với mật độ 169 người/km². Ngôn ngữ chính thức là tiếng Hà Lan và tiếng Anh. Phương ngữ tiếng Anh của Quần đảo Virgin được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày. Các khách du lịch thường di chuyển đến đảo bằng máy bay từ sân bay F.D. Roosevelt.

Từng là một phần của Quần đảo Antilles thuộc Hà Lan, Sint Eustatius trở thành đặc khu của Hà Lan vào ngày 10 tháng 10 năm 2010.

Tên gọi "Sint Eustatius" của đảo là tên tiếng Hà Lan của Thánh Eustace (còn được phát âm là Eustachius hoặc Eustathius), vốn là một tu sĩ Tin Lành huyền thoại tử vì đạo; ông còn được biết đến trong tiếng Tây Ban Nha là San Eustaquio và tiếng Bồ Đào Nha là Santo Eustáquio hoặc Santo Eustácio.

Tham khảo

Đảo của Antille thuộc Hà Lan
Caribe Hà Lan
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Hà Lan
Quần đảo Leeward


title: Metallaxis

text:
Metallaxis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Bao gồm các loài:
 Metallaxis semiustus – </small>Swinhoe, 1894</small>

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Rhodostrophiini


title: Leptonema hovorkai

text:
Leptonema hovorkai là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Warsow

text:
Warsow là một đô thị ở huyện Ludwigslust, bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 14,89 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 671 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Lischkeia mahajangaensis

text:
Lischkeia mahajangaensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliotropidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lischkeia


title: Personidae

text:
Personidae là một họ ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong nhánh Littorinimorpha.

Phân loại
 Chi Distorsio Röding, 1798
 Distorsio anus Linnaeus, 1758
 Distorsio constricta Broderip, 1833
 Distorsio decipiens Reeve, 1844
 Distorsio kurzi Petuch & Harasewych, 1980
 Distorsio perdistorta Fulton, 1938 - hunchback distorsio
 Distorsio reticulata Röding, 1798
 Chi Persona D. de Montfort, 1810

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 The Taxonomicon


title: Fruits Basket

text:
hay còn được gọi tắt , là một series shōjo manga được viết và minh họa bởi Takaya Natsuki. Ban đầu được đăng tải trên tạp chí bán nguyện san Hana to Yume, xuất bản bởi Hakusensha ở Nhật Bản từ năm 1998 đến 2006. Tựa series lấy nguồn cảm hứng từ một trò chơi phổ biến cùng tên của trẻ em tiểu học Nhật Bản, cũng được đề cập đến trong phim.

Fruits Basket kể câu chuyện về cô gái mồ côi Honda Tōru vô tình gặp ba người nhà Sōma: Yuki, Kyo và Shigure; sau đó biết được mười ba thành viên của dòng họ Soma phải chịu lời nguyền : họ sẽ biến thành các con vật đại diện cho con giáp của mình mỗi khi ốm, căng thẳng hay có người khác giới mà không phải thành viên con giáp chạm vào cơ thể. Tōru dần khám phá được sự khó khăn và nỗi đau mà các thành viên gia tộc Sōma đang gánh chịu, bằng sự tốt bụng và tình cảm của mình, cô đã giúp hàn gắn vết thương tâm hồn mỗi người. Trong quá trình đó, cô cũng dần hiểu được cảm xúc thật của mình và tình cảm của những người xung quanh dành cho cô.

Takaya xuất bản bộ manga hậu truyện Fruits Basket Another vào tháng 9 năm 2015, và một bộ spin-off The Three Musketeers Arc vào tháng 4 năm 2019. Series đã được chuyển thành 26 tập anime năm 2001, đạo diễn bởi Daichi Akitaro. Anime chuyển thể mới sau này do TMS Entertainment sản xuất và đạo diễn bởi Ibata Yoshihide bắt đầu khỏi chiếu từ tháng 4 năm 2019, với mùa đầu tiên phát sóng từ tháng 4 đến tháng 9 năm 2019, mùa thứ 2 chiếu trong cùng khoảng thời gian 1 năm sau đó, và phần cuối chiếu từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2021. Phiên bản làm lại này là sự hợp tác sản xuất cùng Funimation, hãng phim đã công chiếu bộ anime thông qua đối tác Crunchyroll.

Tại Việt Nam, series gốc đầu tiên từng được Công ty Cổ phần Truyền thông Trí Việt (TVM Corp.) mua bản quyền và phát sóng trên kênh HTV3 dưới tựa Hoá giải lời nguyền.

Một phim anime điện ảnh với tựa Fruits Basket -prelude- được khởi chiếu tại các rạp phim Nhật Bản vào tháng 2 năm 2022.

Cốt truyện
Sau khi mẹ mình mất trong một tai nạn giao thông, nữ sinh trung học Honda Tōru đã chuyển đến sống cùng nhà ông ngoại mình. Vì lý do sửa nhà đồng thời vì sự phản đối và vô cảm của các thành viên khác trong gia đình, cô đã quyết định tạm dọn ra ở riêng. Tōru cũng từ chối lời mời tới ở cùng từ hai cô bạn thân vì không muốn làm phiền họ. Vì không còn nơi nào khác để đi, Tōru đã dựng một căn lều ở trong rừng để tá túc.

Tuy nhiên, khi phát hiện căn nhà ở gần đó (cùng cả khu rừng) thuộc về cậu bạn cùng lớp nổi tiếng Soma Yuki và anh họ cậu là Shigure, đồng thời một trận lở đất đã vùi lấp căn lều của mình, Tōru đã chuyển đến ở cùng nhà Soma; ngay trong ngày đầu dọn đến, cô gặp gỡ Kyo, họ hàng với mái tóc cam đặc trưng của Yuki và Shigure, người đã phá thủng trần để vào nhà và thách đấu Yuki.

Tōru cố ngăn cản, và - vô tình ngã vào người Kyo - khiến cậu biến thành một con mèo ngay trước mặt mình, khám phá lời nguyền của gia tộc Soma; rằng mười hai thành viên của dòng họ, trừ Kyo, bị ám bởi một trong , và biến thành các con vật đại diện cho con giáp của mình mỗi khi ốm, căng thẳng hay có người khác giới mà không phải thành viên con giáp chạm vào cơ thể.

Khi biết về bí mật của gia đình Soma, Tōru hứa sẽ không tiết lộ với người ngoài, nhờ đó được phép tiếp tục ở lại với họ. Mặc dù lời nguyền nhà Soma sâu thẳm và u tối hơn rất nhiều những gì cô nghĩ ban đầu, sự hiện diện của Tōru cùng cách cô thừa nhận bản chất của từng người trở thành nguồn động viên lớn cho các thành viên con giáp. Cô quyết tâm tìm cách phá giải lời nguyền và gặp gỡ các con giáp khác trong hành trình đó, bao gồm cả người đứng đầu của dòng họ, Akito, người mang vai trò vị "Thần" trung tâm câu chuyện trong truyền thuyết, đồng thời là người giữ và trói buộc các con giáp lại với mình.

Nhân vật

 Nhân vật chính của câu chuyện, là một cô gái rất lạc quan và yêu đời dù đôi lúc hơi ngốc. Cho dù mất mẹ nhưng cô vẫn kiên cường sống tiếp và đi làm thêm kiếm tiền trang trải học phí. Hồi đầu Tōru ở với ông nội, nhưng về sau được ông cho phép, cô bé chuyển về gia đình Shigure. Sở thích: Làm việc nhà, chăm sóc người thân, nắm cơm (biểu tượng của Tōru cũng là cơm nắm). Với bất cứ ai, nam hay nữ, già hay trẻ, giàu hay nghèo, cô đều tỏ ra thân thiện và lịch sự. Mọi người ở bên cạnh cô luôn cảm thấy dễ chịu và hạnh phúc.
Tên của Tōru do người bố Katsuya đặt cho, theo ông giải thích thì nó là "vị ngon ẩn giấu", như khi nêm một muỗng muối vào món gì đó quá ngọt, sẽ được một vị mới ngon tuyệt. Trong tiếng Nhật, Tōru nghĩa là vang vọng, ngân xa, thâm nhập.

 "Hoàng tử" Yuki có cả một câu lạc bộ hâm mộ ở trường, là kẻ thù của Kyo, đẹp trai, học giỏi và lịch sự, thậm chí đẹp đến mức trông như con gái. Cũng bởi về ngoài mỏng manh, Yuki thường thấy bất an và gặp vấn đề trong giao tiếp, không biết phải nói chuyện với người khác thế nào. Tuy nhiên, cậu luôn điềm tĩnh, tỉnh táo và rất lịch sự khi nói chuyện. Khi mới gặp Honda Tōru, cậu hết sức lịch thiệp và họ nhanh chóng trở thành bạn bè tốt. Khuyết điểm duy nhất của Yuki là nấu ăn dở tệ, sở thích của cậu là làm vườn. Nhân vật này được lồng tiếng bởi một nữ Seiyuu nên có giọng nói rất dễ thương. Cậu hầu như ngày nào cũng xung đột với Kyo, nhưng tận sâu thẳm trái tim, hai người ghen tỵ và ngưỡng mộ lẫn nhau. Từ nhỏ, Yuki đã bị bố mẹ "bán" cho gia tộc Sōma để lấy tiền trợ cấp. Yuki phải sống tách biệt với gia đình và các thành viên con giáp khác, bị Akito hành hạ và nhồi vào đầu những ý nghĩ tiêu cực. Vì vậy, cậu rất ghen tỵ và khao khát những điều Kyō có: Được bạn bè vây quanh, được sư phụ Sōma Kazuma yêu thương. Lúc mẹ của Kyō chết, Kyō đã đến cổng nhà Sōma và tình cờ gặp Yuki. Trong cơn tức giận, Kyō trừng mắt bảo rằng mọi người đều ghét chuột (ám chỉ Yuki), ai cũng mong con chuột không tồn tại trên đời. Việc đó khiến cậu bé Yuki vô cùng tuyệt vọng, cậu quyết định bỏ đi, cầm theo cái mũ lưỡi trai của Kyō mà cậu nhặt được. Trên đường chạy trốn, cậu đã giúp một cô bé bị lạc tìm về với mẹ, đồng thời tặng lại cô chiếc mũ. Cô bé ấy là Honda Tōru. Mặc dù Yuki đã chạy trốn không thành do căn bệnh hen suyễn bộc phát và bị đưa về nhà Sōma chữa trị, nhưng cậu không bao giờ quên việc mình đã giúp đỡ cô bé ấy.
Ở chương cuối cùng (tức chương 136) của manga, Yuki đã bảo với Tōru rằng cô giống như một người mẹ tinh thần của cậu. Cô bé đã giúp cậu thoát khỏi sự yếu đuối và nâng đỡ cậu, đối xử với Yuki như một "con người" thực sự.

 Là đối thủ của Yuki, luôn muốn đánh nhau với Yuki nhưng lần nào cũng thua. Kyō có cá tính mạnh mẽ, cộc cằn, ham đấu đá, ghét ăn hành tỏi, có những lúc lại chín chắn, suy tư. Khác với Yuki, Kyō rất giỏi về khoản nấu nướng. Kyō là cậu nam sinh phải chịu nhiều nỗi đau do mang phải lời nguyền nặng nhất trong 12 con giáp. Kyō không chỉ hóa thành mèo khi lại gần con gái mà còn trở thành một con quái vật khổng lồ, mang mùi hôi thối của tử thi nếu cậu đánh rơi chiếc vòng yểm bùa trên cổ tay vào ngày mưa.  Mặc cảm về bản thân mình nên cậu mới đầu chẳng bao giờ chịu kết bạn với ai, lúc nào mặt cũng cau có. Nhưng từ khi có sự xuất hiện của Tōru, Kyō đã dần dần thay đổi, ngày một hiền hòa hơn và hay cười hơn. Tōru không xa lánh Kyō và luôn tìm cách phá giải lời nguyền cho gia đình Sōma, nhất là Kyo. Hồi còn nhỏ, Kyō bị bố hắt hủi và bị ông ta đổ tội cho việc mẹ cậu tự tử. Trong một lần ngồi buồn bã ở bãi đất trống sau giờ học, Kyō tình cờ gặp Honda Kyoko, mẹ của Tōru. Cậu không muốn tiết lộ tên thật nên bà đặt biệt danh cho cậu là "Jari" (nghĩa là viên sỏi). Vì Kyoko từng có một tuổi thơ bất hạnh nên bà rất hiểu cảm giác của cậu, nhờ có Kyoko, Kyō mới cảm thấy những tội lỗi của mình đã được tha thứ. Trong một lần Kyō gặp Kyoko, bà kể với cậu bé là Tōru đã đi lạc. Kyō liền trấn an bà, hứa sẽ đi tìm và bảo vệ cô bé, đó là "lời hứa của một người đàn ông". Tuy vậy, người tìm được Tōru và dẫn cô về nhà lại là Yuki. Điều ấy càng làm Kyō thêm căm tức, từ đó cậu không muốn gặp bà Kyoko nữa. Trước lúc giận dỗi bỏ đi, Kyō quay lại nhìn và thấy bà Kyoko cầm chiếc mũ lưỡi trai (do Yuki đội lên đầu Tōru trước đó), vẫy theo cậu và nói: "Đừng quên lời hứa của nhóc!" Nhiều năm sau, khi trở thành học sinh cấp ba, Kyō tình cờ gặp lại bà Kyoko nhưng lại không cứu được bà khỏi bị xe cán vì lo sợ bị biến thành mèo, cậu đã luôn day dứt vì điều đó. Trước khi chết, Kyoko nhận ra mái tóc màu cam của Kyo, bà thều thào bảo: "... Tôi chắc chắn sẽ không tha thứ cho cậu!" Thật ra câu đầy đủ của bà là: "Tôi sẽ không tha thứ nếu cậu không bảo vệ Tōru như đã hứa." Vì mặc cảm tội lỗi, Kyō đã từ chối tình cảm của Tōru dù cậu rất yêu cô. Nhờ có Uotani, Hanajima cùng Yuki động viên, Kyō mới hiểu ra tình cảm thực sự của mình dành cho Tōru, sau đó hai người quyết định ở bên nhau suốt đời. Ở chương 135, cậu và Tōru đã đi thăm mộ Kyoko, trước khi ra về, cậu bảo rằng sẽ dành cả đời để bảo vệ cô, làm tròn lời hứa ngày xưa với bà. Cuối truyện, Kyō quyết định trở thành sư phụ dạy võ ở một thành phố xa xôi và kết hôn với Tōru. Họ có con cháu sum vầy và sống hạnh phúc bên nhau với tình yêu trọn vẹn.

Sản xuất
Tựa đề của bộ truyện lấy từ một trò chơi của trẻ con, , trong đó người chơi ngồi trên ghế thành vòng tròn bao quanh quản trò, quản trò đặt tên từng người theo tên của một loại trái cây; khi quản trò gọi tới tên của trái cây nào thì người tương ứng phải đứng dậy và tìm chỗ ngồi mới. Khi nhân vật chính, Honda Tōru, lần đầu chơi trò này ở trường mẫu giáo, cô lại không được đặt theo tên của một loại trái cây, mà lại là một loại món ăn "" (cơm nắm) bởi bạn mình, người không muốn cô bé được tham gia. Tuy nhiên, Tōru, nghĩ rằng cơm nắm rất ngon, không nhận ra rằng người bạn kia đã cố tình loại mình khỏi trò chơi; khi trò chơi kết thúc, và tên của tất cả người khác đã được gọi trừ mình ra, Tōru mới nhận ra rằng cơm nắm không phải là một loại trái cây, và rằng mình không hề nằm trong trò chơi.

Tōru so sánh trò chơi này với gia tộc nhà Soma, và xem mình không thuộc về thế giới của họ cũng như cơm nắm nằm trong giỏ trái cây. Ở tập 1 manga, sau khi Yuki và Kyo đưa cô trở về từ nhà ông ngoại mình, Tōru dần cảm thấy mình là một phần trong gia đình Soma; sau đó, cô tưởng tượng cảnh mình khi còn nhỏ cuối cùng cũng nghe tên cơm nắm được gọi đến trong trò chơi, thầm nhủ mình rốt cuộc đã tìm được nơi mà mình thuộc về.

Takaya Natsuki đặt tên hầu hết 12 thành viên con giáp nhà Somas theo tên gọi các tháng trong bộ lịch âm dương cổ của người Nhật tương ứng với con giáp của họ. Với ngoại lệ là Kureno và Momiji, khi tên của hai nhân vật này bị vô tình tráo đổi cho nhau; Kyo, con giáp mèo, không thuộc các con giáp nên không theo quy luật đặt tên trên. Tên của Yuki cũng không theo quy tắc đó, bởi cô nghĩ ra tên cho cậu trước khi quyết định tên của các nhân vật còn lại.

Truyền thông

Manga

Ban đầu, 136 chương Fruits Basket được xuất bản tại Nhật Bản bởi Hakusensha trong Hana to Yume từ tháng 7 năm 1998 đến tháng 11 năm 2006. Sau đó truyện được tập hợp lại đóng thành 23 quyển tankōbon xuất bản từ ngày 19 tháng 1 năm 1999 đến ngày 19 tháng 3 năm 2007. Vào 4 tháng 9 năm 2015, hai tập đầu  được phát hành tại Nhật Bản dưới ấn hiệu  Comics Special. Quyển thứ 12th và cũng là cuối cùng phát hành vào ngày 20 tháng 7 năm 2016.

Bản tiếng Anh được cấp phép tại Bắc Mỹ và Anh Quốc bởi Tokyopop và tại Singapore bởi Chuang Yi. Phiên bản Singapore sau đó được cấp phép nhập khẩu tại Úc và New Zealand bởi Madman Entertainment. Có tổng cộng 23 trong tiếng Anh được phát hành tại Bắc Mỹ và Singapore. Bên cạnh đó, Tokyopop cũng cho ra mắt một box set bên tromg bao gồm 4 tập đầu vào tháng 10 năm 2007, và sau đó nhanh chóng tái phát hành trong "Ultimate Editions" gồm 2 tập liên tiếp trong một quyển bìa cứng lớn với hình bìa mới hoàn toàn. Tuy nhiên, phiên bản này mới đầu nhận nhiều ý kiến trái chiều từ độc giả, do nó đã chỉnh sửa lại 2 tập đầu mà không thay đổi số trang hoặc lỗi đã xuất hiện trước đó. Đến tháng 6 năm 2008, 6 bản Ultimate Editions được phát hành.  Sau đó Tokyopop ngừng xuất bản, series được tái cấp phép cho Yen Press, với kế hoạch phát hành truyện thành 12 bản omnibus edition tương tự như bản collector's editions của Hakusensha.

Chuang Yi cũng xuất bản tại Singapore một phiên bản chữ Hán giản thể song song bản tiếng Anh. Tại Châu Âu, Fruits Basket được cấp phép phát hành bản tiếng Pháp bởi Delcourt, tiếng Tây Ban Nha bởi Norma Editorial, tiếng Ý bởi Dynit, tiếng Hà Lan bởi Glénat, tiếng Đức và tiếng Thụy Điển bởi Carlsen Comics, tiếng Phần Lan bởi Sangatsu Manga, và tiếng Ba Lan (phiên bản Collector's Edition) bởi Waneko, và tiếng Đan Mạch bởi Mette Holm. Tại Mỹ Latinh, Editorial Vid phát hành trọn bộ series tại Mexico trong tiếng Tây Ban Nha, và Editora JBC phát hành trọn bộ trong tiếng Bồ Đào Nha tại Brazil từ tháng 4 năm 2005. Tại Việt Nam, series được Nhà xuất bản Trẻ phát hành chính thức trong tiếng Việt từ tháng 12 năm 2015.

Spin-offs
Ngày 4 tháng 9 năm 2015, series mới  bắt đầu được đăng tải trong HanaLaLaOnline. Vào tháng 8 năm 2017, truyện chuyển sang xuất bản trên Manga Park. Ban đầu, Fruits Basket another được dự kiến sẽ kết thúc vào ngày 3 tháng 12 năm 2018, tuy nhiên, đến tháng 3 năm 2020, bộ truyện được thông báo sẽ trở lại với "chương thứ 13" (chia thành 3 phần) vào ngày 20 tháng 4 năm 2020 (ban đầu dự kiến là ngày 6 tháng 4). Phần thứ hai của "chương thứ 13" xuất bản ngày 4 tháng 5 năm 2020 và phần thứ ba của "chương thứ 13" phát hành vào tháng 9 năm 2020, đồng thời Takaya thông báo rằng đó "dự định" sẽ là chương cuối cùng của manga. Bộ tổng hợp truyện ra mắt ngày 19 tháng 8 năm 2016. , ba tập đã được phát hành. Trong tháng 9 năm 2017, Yen Press thông báo về việc sở hữu bộ manga.

Một bộ truyện 3-chương, tựa  xuất bản trong  vào ngày 20 tháng 4, 5 tháng 6 và 5 tháng 7 năm 2019. "Mùa thứ 2" bắt đầu vào ngày 20 tháng 4 năm 2020. Chương thứ hai được xuất bản ngày 20 tháng 6. Chương ba và là chương cuối xuất bản vào ngày 5 tháng 8 năm 2020.

Yen Press thông báo về việc phát hành đồng loạt bản điện tử của bộ truyện. Các chương được đăng vào ngày 23 tháng 4, 6 tháng 6 và 9 tháng 7 năm 2019. Chương đầu tiên của Fruits Basket: The Three Musketeers Arc 2 xuất bản ngày 28 tháng 4. Chương thứ hai ra mắt ngày 22 tháng 6 năm 2020. Chương thứ ba phát hành ngày 5 tháng 8 năm 2020.

Anime

Loạt phim truyền hình năm 2001
Fruits Basket đầu tiên có 26 tập, do hãng Studio DEEN cùng NAS sản xuất và Daichi Akitaro đạo diễn. Anime được phát sóng lần đầu trên kênh TV Tokyo từ ngày 5 tháng 7 năm 2001 đến 27 tháng 12 năm 2001. Một số phần trong cốt truyện bị thay đổi so với manga và minh họa khác đi, chẳng hạn như tính cách của Momiji và Shigure. Trong quá trình sản xuất, Daichi và Takaya xảy ra nhiều mâu thuẫn, bao gồm dàn diễn viên, chi tiết về màu sắc, và lỗi dẫn chuyện của Daichi, dẫn tới việc Takaya không thích bộ phim này. Ca khúc mở đầu và kết thúc do Ritsuko Okazaki trình bày. Trong đó ca khúc mở đầu có tựa đề  (trình bày vởi Meredith McCoy trong bản lồng tiếng Anh). Ca khúc kết thúc đầu tiên có tựa là  (trình bày bởi Laura Bailey trong bản lồng tiếng Anh). Ca khúc kết thúc thứ hai là "Serenade" (trình bày bởi Daphne Gere trong bản lồng tiếng Anh). Bản tiếng Anh do FUNimation lồng tiếng và trình chiếu trên Colours TV. Ngoài ra, Fruits Basket còn được trình chiếu trên kênh France 4 ở Pháp và Buzz Channel ở Tây Ban Nha. Ở Việt Nam, Fruits Basket được mua bản quyền và trình chiếu trên HTV3 với tên Hóa giải lời nguyền.

Fruits Basket được phát hành trong 9 đĩa DVD bởi hãng King Records, với đĩa đầu tiên chứa 2 tập và các đĩa còn lại chứa 3 tập phim mỗi đĩa. Các đĩa được phát hành từ ngày 29 tháng 9 năm 2001 tới 22 tháng 5 năm 2002, cứ mỗi tháng ra một đĩa. Và vào ngày 25 tháng 4 năm 2007, một bộ đĩa trọn 26 tập đã ra mắt người hâm mộ kèm theo một tấm thiệp ghi lời cảm ơn của tác giả Tayaka Natsuki, một quyển sách nhỏ 60 trang và 1 đĩa chứa các soundtrack của anime Fruits Basket.

Funimation chiếu bản lồng tiếng Anh trên kênh Funimation Channel cùng Colours TV và còn đăng ký bản quyền phát hành DVD cho Vùng 1. Ở đó, các đĩa DVD được FUNimation Entertainment phát hành dưới dạng từng đĩa đơn chứa 6-7 tập hoặc dạng cả bộ đĩa. Ngày 20 tháng 11 năm 2007, FUNimation lại một lần nữa phát hành bộ đĩa DVD mới như là một phần trong dòng sản phẩm giá rẻ Viridian. Lần phát hành này bao gồm cả 1 bộ boxset trọn phim được đóng trong một hộp mỏng và sau đó là phiên bản nâng chất lượng lên định dạng Blu-ray trong bộ đĩa tiêu chuẩn lẫn sưu tầm vào ngày 1 tháng 8 năm 2017. Ở Liên Hiệp Anh, FUNimation phát hành thông qua các hãng khác, cụ thể là MVM Entertainment và sau đó đổi sang Revelation Films. Revelation đã tái phát hành 4 tập đầu với nhãn hiệu của họ, và phát hành bộ đĩa boxset trọn 26 tập vào ngày 22 tháng 1 năm 2007. Ở vùng 4, bộ boxset được phát hành bởi hãng Madman Entertainment vào ngày 15 tháng 10 năm 2003.

Loạt phim truyền hình năm 2019
Vào tháng 11 năm 2018 chuyển thể anime thứ 2 được công bố. Funimation thông báo rằng chuyển thể mới này sẽ được phát sóng từ tháng 4 năm 2019 và sẽ chuyển thể toàn bộ manga. Đối với phiên bản tiếng Nhật, theo yêu cầu của Takaya, nhân sự và dàn diễn viên được thay đổi, với hãng TMS Entertainment chịu trách nhiệm sản xuất. Ibata Yoshihide đạo diễn, Kishimoto Taku tổng hợp và Shindou Masaru thiết kế nhân vật. Ngược lại, ở bản lồng tiếng Anh vẫn giữ nguyên các diễn viên lồng tiếng đã tham gia ở the series Fruits Basket ban đầu. Mùa đầu tiên của phiên bản mới này gồm 25 tập phát sóng từ ngày 6 tháng 4 đến 21 tháng 9 năm 2019 trên TV Tokyo, TV Osaka, và TV Aichi. Ca khúc mở đầu cho các tập 1-13 là "Again" của Beverly. Ca khúc mở đầu thứ hai cho các tập 14-25 là "Chime" do Ai Otsuka trình bày. Ca khúc kết thúc cho các tập 1-13 là "Lucky Ending" của Vickeblanka. Ca khúc kết thúc thứ hai cho các tập 14-25 là "One Step Closer" do INTERSECTION trình bày. Funimation đã cấp phép phát sóng series trực tuyến và phát hành video tại gia.

Mùa thứ hai của phiên bản mới chiếu từ ngày 7 tháng 4 đến ngày 22 tháng 9 năm 2020. Ca khúc mở đầu cho các tập 26-38 là "Prism" của AmPm cùng Miyuna. Ca khúc mở đầu thứ tư của bộ phim cho các tập từ 39 trở đi là "Home" do Asako Toki trình bày. Ca khúc kết thúc cho các tập 26-38 là "ad meliora (acoustic mix)" của THE CHARM PARK. Ca khúc kết thúc cho cac tập từ 39 về sau là "Eden" do Monkey Majik trình bày.

Mùa thứ ba và cũng là cuối cùng, tựa Fruits Basket: The Final, phát sóng từ ngày 6 tháng 4 đến ngày 29 tháng 6 năm 2021.  Ca khúc mở đầu và ca khúc kết thúc thứ sáu lần lượt là "Pleasure", của WARPs UP, cùng "Haru Urara" của GENIC.

Phiên bản làm lại lần này là sự hợp tác của Funimation, để phát sóng bộ phim trên kênh Crunchyroll. Mighty Media đã mua bản quyền phát hành ở Đông Nam Á và Nam Á, chiếu trên Netflix cùng Animax Asia. Funimation còn giữ bản quyền phát hành định dạng video hộ gia đình. Crunchyroll phát sóng trực tuyến bản phụ đề tiếng Anh, trong khi Funimation phát trực tuyến bản lồng tiếng Anh. Tập 9 và 10 bị hoãn chiếu trên toàn thế giới do vướng lịch phát sóng của Giải quần vợt Pháp mở rộng ở Nhật Bản. Bản lồng tiếng Anh của Funimation bắt đầu phát sóng ở Australia trên kênh ABC Me từ ngày 19 tháng 6 năm 2020.

Phim tổng hợp (2022)
Một bộ phim tổng hợp có tên Fruits Basket -prelude- được công chiếu tại các rạp phim Nhật Bản vào ngày 18 tháng 2 năm 2022. Bộ phim này thuật lại nội dung của bản anime làm lại năm 2019. Phim cũng chứa một phân cảnh tiền truyện có tên Kyо̄ko to Katsuya no Monogatari, nội dung tập trung vào bố mẹ của Tohru, Kyо̄ko và Katsuya. Bài hát chủ đề trong phim là "Niji to Kite" thể hiện bởi Ohashi Trio.

Các phương tiện truyền thông khác
Năm 1999, tạp chí  phát hành bộ drama CD Fruits Basket đặc biệt gồm 4 chương gốc xen giữa là những đoạn hội thoại ngắn. Ra mắt trước khi anime công chiếu, CD này thực hiện với dàn diễn viên lồng tiếng khác hoàn toàn. CD là một sản phẩm để quảng bá tác phẩm và hiện không còn được phát hành. Cùng với drama CD, còn có 2 CD âm nhạc cho Fruits Basket bán ra cùng thời điểm phát sóng anime, Memory for You và Four Seasons (còn biết đến với tên Song for ).

Takaya Natsuki đã vẽ một art book và hai fan book cho Fruits Basket. Quyển art book, gồm 101 trang minh họa, xuất bản bởi Hakusensha vào ngày 16 tháng 4 năm 2004. Quển fan book đầu tiên, , bao gồm 192 trang tóm tắt nội dung truyện, thông tin về từng nhân vật, và hoạt động, phát hành ở Nhật vào ngày 19 tháng 5 năm 2005. Tokyopop xuất bản phiên bản tiếng Anh vào ngày 11 tháng 9 năm 2007. Quyển fan book thứ hai, , phát hành ở Nhật vào ngày 19 tháng 3 năm 2007 gốm 187 trang; quyển này sau đó được lên lịch phát hành bản tiếng Anh bởi Tokyopop vào ngày 27 tháng 4 năm 2010.

Fruits Basket có xuất hiện ở nhiểu sản phẩm thương mại khác, ví dụ như đồ chơi nhồi bông của các con giáp, lịch treo tường, quần áo, móc treo chìa khóa, wall scroll (chữ treo tường), cúc áo, tượng nhỏ, và dụng cụ học tập. Một bộ trò chơi thẻ sưu tập dựa theo bộ truyện do Score Entertainment phát hành còn có thể được dùng để chơi  hay các trò chơi khác.

Năm 2008, nhóm nam nghệ sĩ sân khấu Gekidan Studio Life thông báo về việc biểu diễn bản sân khấu chuyển thể của Fruits Basket, chỉ sử dụng các diễn viên sẽ lần đầu ra mắt khán giả. Vở diễn kéo dài 2 tuần tại sân khấu Galaxy ở Tokyo từ ngày 25 tháng 2 năm 2009.

Nhạc phim
 Ca khúc chủ đề (2001)
 Mở đầu:  do Okazaki Ritsuko trình bày
 kết thúc:  trình bày bởi Okazaki Ritsuko
 Kết thúc:  trình bày bởi Okazaki Ritsuko

 Ca khúc chủ đề (2019)
 Mở đầu: "Again" bởi Beverly (tập 1-13)
 Mở đầu: "Chime" Otsuka Ai (tập 14-)
 Kết thúc: "Lucky Ending" bởi Vickeblanka (tập 1-13)
 Kết thúc: "One Step Closer" bởi INTERSECTION (tập 14-)

Đón nhận

Manga
Manga Fruits Basket nằm trong top các bộ truyện tranh ở cả Nhật và Mỹ. Hơn 18 triệu bản được bán ra ở Nhật. Đây là tác phẩm bán chạy nhất của Tokyopop, với hơn 2 triệu bản bán ra tính tới năm 2006. Tập 15 bản tiếng Anh từng leo lên vị trí thứ 15 trong danh sách 150 quyển sách bán chạy nhất của USA Today, vị trí cao nhất từng đạt được của một quyển manga tại Mỹ. Tập 18 ra mắt ở vị trí cao nhất trong danh sách bán ra của Nielsen BookScan, trong khi quyển thứ 19 là tiểu thuyết đồ họa bán chạy thứ hai trong tháng 3 năm 2008. Mặc cho thị trường manga tiêu thụ chậm, Fruits Basket vẫn giữ vị trí thứ hai về tổng doanh số bán ra của các nhà in năm 2007. Tập cuối cùng bản tiếng Anh là manga bán chạy nhất của New York Times từ 28 tháng 6 đến 25 tháng 7, đi từ vị trí số #2 lên số #1 trong danh sách của tuần 19–25 tháng 7. Tập này rớt xuống vị trí thứ hai ở tuần sau đó, và xuống thứ tư trong tuần ngày 8 tháng 8. Tập cuối cùng tiếp tục nằm trong danh sách bán chạy 12 tuần liền.

Fruits Basket nhận Giải Kodansha Manga nằm 2001 ở hạng mục shōjo manga và giải "Manga hay nhất" tại Giải American Anime năm 2007.

Các nhà phê bình đánh giá cao cốt truyện Fruits Basket là có trí tuệ, với việc ngay cả tập 1 với không khí nhẹ nhàng cũng vẫn có thể gợi ý những thứ đen tối hơn ở phía sau khiến độc giả "đặt câu hỏi cho tất cả những gì đã diễn ra." Một số cảm thấy truyện tiến sát tới việc làm người đọc quá tải với cảm xúc lo âu ở những tập về sau, và chất vấn về số lượng các bậc cha mẹ tệ bạc xuất hiện trong bộ truyện. Như một nhà phê bình viết: "trong thế giới Fruits Basket, số lượng cha mẹ tốt cũng giống như số lương chim cánh cụt ở hoang mạc Sahara vậy—mội người làm cha mẹ trong truyện hoặc vô tâm, hoặc nghiêm ngạt đết ngột thở, vô cảm, bạo hành, mất phương hướng, hoặc đã chết."

Đặc biệt, phong cách vẽ của Takaya được đánh giá cao trong giới phê bình, nhất là kỹ năng vẽ chi tiết, đổ bóng, hướng sáng để làm nổi bật tâm trạng và cảm xúc nhân vật mà không cần dùng tới lời thoại của Takaya.

Trong Manga: The Complete Guide, Jason Thompson chấm bộ truyện 3.5/4.0 sao. Mặc dù nhận thấy truyện "buồn đến bất ngờ" và khen ngợi phần xây dựng nhân vật, anh cảm thấy manga này "không quá đặc sắc hay đẹp xuất chúng". Về tổng thể, anh xem tác phẩm này "là một manga lôi cuốn, như một giấc mơ u sầu ngọt ngào." Một yếu tố đóng góp cho sự thành công của Fruits Basket ở các nước nói tiếng Anh là việc truyện được bán tại các hiệu sách thay vì cửa hàng sách comic, nơi được xem là bị thống trị bởi độc giả nam giới.

Anime
Anime chuyển thể Fruits Basket cũng nhận được sự chào đón từ khán giả, đứng thứ ba trong danh sách các bộ anime nổi bật của Anihabara tại Nhật vào tháng 2 năm 2002. Vào số tháng 6 năm 2002 của tạp chí Animage, bộ phim đứng đầu trong danh sách 20 anime hay nhất tại Nhật. Năm 2006, 5 năm sau khi phim kết thúc phát sóng tại Nhật, anime này xếp thứ 93 trong danh sách các bộ phim được yêu thích nhất tại Nhật của TV Asahi. Năm 2001, anime Fruits Basket còn thắng giải Animage tại Anime Grand Prix. Các nhà phê bình tại Animerica cảm thấy anime này có điểm tương tự như Ranma ½ về phần mở đầu và âm nhạc trong phim. Julie Davis nhận thấy các nhân vật phim "đẹp một cách sơ thiển" và "gọn gàng như thể cắt ra từ giấy" với "đôi mắt rất, rất to", dù vậy cô vẫn thích phần thiết kế các hình dạng các con giáp khi họ biến hình và cho rằng chúng "dễ thương và đáng yêu". Một đồng nghiệp khác của cô là Urian Brown lại không đồng tình với ý kiến đó, cho rằng "các nhân vật được thiết kế theo phong cách trơn nhẵn cổ điển" đồng thời cảm thấy phần hoạt họa đã được làm "chỉn chu". Dù chỉ bao quát một phần của manga, các nhà phê bình cảm thấy kết thúc phim dẫn câu chuyện tới một điểm dừng tốt đẹp mặc dù rõ ràng là còn nhiều điều mà nhà Soma và Tohru còn phải đối mặt, bao gồm lời nguyền và lựa chọn của Tohru giữa Kyo và Yuki. Mặc dù một số cảm thấy câu chuyện thiếu sự phát triển, họ vẫn đánh giá cao bộ phim ở điểm mạnh về mố qua hệ giữa các nhân vật. Allen Divers từ Anime News Network gọi phim là "một chuyến tàu lượn giữa nhiều cung bậc cảm xúc" ẩn giấu "một câu chuyện sâu sác và tràn đầy tình người" đằng sau sự hài hước, nhấn mạnh thêm rằng anime này giúp khám phá nhiều "khía cạnh cảm xúc."

Vào tháng 4 năm 2005, Funimation Entertainment khởi xướng một dự án kêu gọi người tham gia gấp 1000 con hạc giấy origami. Theo truyền thuyết dân gian Nhật Bản, gấp 1000 con hạc giấy sẽ ban cho một điều ước. Đến khi hoàn thành ít nhất 1000 con hạc, Funimation đã gửi chúng cùng hình chụp sự kiện tới Studio Deen và Hakusensha để thuyết phục công ty sản xuất phần hai cho anime Fruits Basket. Người hâm mộ đã hoàn thành mục tiêu 1000 con hạc vào sự kiện cuối năm 2005, góp phần kết thúc 13 năm ròng rã và đưa đến việc công bố anime Fruits Basket mới vào năm 2018.

Chú thích

Xem thêm

Liên kết ngoài

Manga
 Trang web chính thức của Fruits Basket, Hakusensha
 Trang web chính thức của Fruits Basket, TOKYOPOP
 Trang web chính thức của Fruits Basket, Chuang Yi
 Trang web chính thức của Hakusensha manga Fruits Basket another

Anime
 Fruits Basket ở trang web của TV Tokyo
 Trang web chính thức của anime Fruits Basket (2001)

 https://web.archive.org/web/20130806085032/http://htv3.tv/program/110-hoa-giai-loi-nguyen.html

Anime truyền hình dài tập năm 2001
Anime truyền hình dài tập năm 2020
Anime truyền hình dài tập năm 2021
Shōjo manga
Anime và manga kỳ ảo
Funimation
Anime và manga harem
Manga năm 1998
Manga năm 1999
Manga dài tập
Anime và manga lãng mạn

Studio Deen
Manga năm 2015
Anime Madman Entertainment
Biến đổi hình dạng trong tác phẩm giả tưởng
Phim anime năm 2022
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Trẻ


title: Dendrobium antennatum

text:
Dendrobium antennatum là một loài lan đất có nguy cơ tuyệt chủng cao chỉ được tìm thấy ở dãy núi McIlwraith ở mũi bán đảo York, Far North Queensland, Australia, ở độ cao từ 400–550 mét. Hoa nở từ tháng 3 và tháng 12.

Chú thích

Tham khảo

A
A
A


title: Colostethus cepedai

text:
Allobates cepedai là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo
 Grant, T. 2004. Colostethus cepedai. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Colostethus
Động vật lưỡng cư Colombia
Allobates
Động vật đặc hữu Colombia


title: Đoàn Chính Minh

text:
Đoàn Chính Minh (chữ Hán: 段正明, bính âm: Duan Zhengming) là vị hoàng đế trong lịch sử nước Đại Lý (giai đoạn Tiền Đại Lý, từ năm 937 đến năm 1094). Vị vua đầu tiên Hậu Đại Lý, Đoàn Chính Thuần, là em của ông. Hình ảnh của ông được hư cấu sống động qua tiểu thuyết võ hiệp Thiên Long Bát Bộ của nhà văn Kim Dung.

Trong lịch sử
Năm sinh và năm mất của Đoàn Chính Minh hiện nay vẫn chưa rõ. Ông nội của ông là vua Hiếu Đức đế Đoàn Tư Liêm. Năm 1081, cha con quyền thần Cao Trí Thăng và Cao Thăng Thái bức bách Thượng Minh đế Đoàn Thọ Huy thoái vị xuất gia, sau đó ủng lập Đoàn Chính Minh lên kế vị. Tuy nhiên, 13 năm sau, năm 1094, quyền thần Cao Thăng Thái bức ép Đoàn Chính Minh thoái vị nhường ngôi, tự lập làm vua Đại Lý.

Trong những năm trị vì (1082 - 1094), Đoàn Chính Minh sử dụng các niên hiệu sau:
 Bảo Định hoặc Bảo Lập (1082-?)
 Kiến An (?)
 Thiên Hữu (?-1094)

Đoàn Chính Minh sau khi truyền ngôi đã đi tu (theo Phật giáo Mật Tông). Sau khi qua đời, ông được tôn thụy hiệu là Bảo Định Đế.

Trong tiểu thuyết
Trong tác phẩm Thiên Long Bát Bộ của nhà văn Kim Dung, Đoàn Chính Minh cũng là một nhân vật, là anh trai của Đoàn Chính Thuần và là bác của Đoàn Dự. Ông có tuyệt chiêu nhất dương chỉ của Đoàn thị với nội công còn thâm hậu hơn cả Đoàn Chính Thuần (Đoàn Dự lúc này chưa biết võ). Ông đã cùng Đoàn Chính Thuần cùng các thuộc hạ đến Vạn Kiếp Cốc giải cứu Đoàn Dự và Mộc Uyển Thanh khi bị Đoàn Diên Khánh bắt.

Sau đó, để cứu Đoàn Dự, ông đã tìm đến chùa Tướng quốc, gửi gắm Đoàn Dự cho các vị cao tăng ở đây. Ông suýt bị Cưu Ma Trí bắt đi. Nhưng Đoàn Dự đã cứu ông và bị Cưu Ma Trí bắt mất, dẫn đến một cuộc phiêu lưu dài của chàng trai này. Qua lời kể của Đoàn Diên Khánh thì ông là người cướp ngôi của Khánh để dẫn đến ông này phải lưu lạc. Sau khi Đoàn Chính Thuần chết, Đoàn Chính Minh quyết định truyền ngôi lại cho Đoàn Dự mặc dù biết anh chàng này là con của Đoàn Diên Khánh.

Xem thêm
 Đoàn Chính Thuần
 Đoàn Dự
 Đại Lý
 Thiên Long Bát Bộ

Chú thích

List of Demi-Gods and Semi-Devils characters#Kingdom of Dalichú

Vua Đại Lý
Nhân vật trong Thiên long bát bộ


title: Le Plessier-sur-Bulles

text:
Le Plessier-sur-Bulles là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 143 mét trên mực nước biển..
Dân số năm 2007 là 172 người.

Tham khảo

INSEE

Plessiersurbulles


title: Stigmella galactacma

text:
Stigmella galactacma là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Meyrick năm 1924. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở Weenen in Natal, now KwaZulu-Natal).

Chú thích

Tham khảo

G


title: Lý thuyết phân bố giá trị

text:
Trong toán học, lý thuyết phân bố giá trị là một phân ngành của phân tích toán học. Lý thuyết phân bố giá trị được nhà toán học R. Nevanlinna đưa ra năm 1926. Chính vì thế lý thuyết này còn được gọi là lý thuyết Nevanlinna. Mục đích chính của lý thuyết phân bố giá trị là thiết lập định lý cơ bản thứ nhất và định lý cơ bản thứ hai đối với các ánh xạ phân hình.

Một trong những ứng dụng quan trọng bậc nhất của lý thuyết Nevanlinna chính là vấn đề duy nhất, tức là tìm điều kiện để hai ánh xạ phân hình f và g là trùng nhau. Như đã đề cập ở trên, năm 1926, Nevanlinna đã chứng minh được rằng: Với hai hàm phân hình f và g trên mặt phẳng phức C, nếu chúng có cùng ảnh ngược (không tính bội) của năm điểm phân biệt thì f trùng g. Kết quả trên được mở rộng sang trường hợp ánh xạ phân hình từ Cm vào CPn lần đầu tiên bởi Hirotaka Fujimoto. Ông chỉ ra rằng với hai ánh xạ phân hình f và g từ Cm vào CPn nếu chúng có cùng ảnh ngược của (3n+2) siêu phẳng ở vị trí tổng quát trong CPn thì f trùng g. Từ đó, vấn đề này được nghiên cứu một cách liên tục và mạnh mẽ với những kết quả của Hirotaka Fujimoto, W. Stoll, L. Smiley, N. Steinmetz, S.Ji, Min Ru, Z. Tu, M. Shirosaki, Noguchi,… Các kết quả về chủ đề này của nhiều nhà toán học trên thế giới đều đặn được công bố trong suốt hơn 30 năm qua và đặc biệt là những năm gần đây đã chứng tỏ tính thời sự của lý thuyết phân bố giá trị và vấn đề duy nhất đối với ánh xạ phân hình. Cho tới nay vấn đề duy nhất đối với ánh xạ phân hình được giải quyết chủ yếu được dựa vào những kết quả của lý thuyết Nevanlinna- một lý thuyết mà một mặt bản thân còn nhiều vấn đề mở thú vị và nó đang được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực khác như: giải tích phức Hyperpolic, xấp xỉ Diophantine,.. Có thể nói việc nghiên cứu vấn đề duy nhất đối với ánh xạ phân hình đòi hỏi cả hai phương diện: xây dựng Lý thuyết phân bố giá trị (mà cụ thể là định lý cơ bản thứ hai) và nghiên cứu ứng dụng của nó. Vấn đề duy nhất đối với ánh xạ phân hình còn được nghiên cứu dưới nhiều sắc thái nữa như đa thức duy nhất, tập duy nhất,.. Với nghĩa rộng hơn như vậy thì vấn đề này còn thu huét được sự quan tâm của nhiều nhà toán học khác như B. Shiffman, H.H. Khoai, F. Gross,…

Tham khảo


title: Laccophilus bacchusi

text:
Laccophilus bacchusi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus