title: Juana Inés de la Cruz

text:
Sơ Juana Inés de la Cruz, O.S.H (12 tháng 11 năm 1648 - 17 tháng 4 năm 1695), là một nhà văn, nhà triết học, nhà soạn nhạc, nhà thơ của trường phái Baroque và là nữ tu dòng Hieronymite của Tân Tây Ban Nha (Mexico). Với phong cách tự do thẳng thắn, bà được đặt cho những biệt danh như "Nàng thơ thứ mười", "Phượng hoàng châu Mỹ", hay "Phượng hoàng Mexico".

Sơ Juana sống trong thời kỳ thuộc địa của Mexico, khiến bà trở thành người đóng góp cho cả nền văn học Tây Ban Nha buổi đầu cũng như nền văn học thời kỳ hoàng kim của Tây Ban Nha (1556-1659). Được học hành từ nhỏ, Sơ Juana thông thạo tiếng Latin và biết viết tiếng Nahuatl, và trở nên nổi tiếng với những triết lý của mình ở tuổi thiếu niên. Sơ Juana tự học trong thư viện của mình, phần lớn được thừa hưởng từ ông ngoại. Sau khi vào tu viện năm 1667, bà bắt đầu viết thơ và văn xuôi liên quan đến các chủ đề như tình yêu, nữ quyền và tôn giáo. Bà đã biến khu cư xá nữ tu của mình trở thành một nơi giao tế được ghé thăm thường xuyên bởi giới thượng lưu trí thức của thành phố, trong số đó có nữ bá tước Maria Luisa de Paredes, Phó vương hậu của Tân Tây Ban Nha.

Những chỉ trích của Sơ Juana về thói kì thị phụ nữ và đạo đức giả của đàn ông đã khiến bà bị Giám mục của Puebla lên án, và năm 1694, bà buộc phải bán bộ sưu tập sách của mình, dừng các hoạt động nghiên cứu học thuật và tập trung vào công việc từ thiện cho người nghèo. Bà phải thực hành sám hối, và đã kí tên bằng máu bên dưới một bài viết sám hối: "Yo, la Peor de Todas" ("Tôi, Kẻ Tồi tệ nhất trong Tất cả"). Bà qua đời vào năm sau đó do nhiễm bệnh dịch trong khi chữa trị cho các nữ tu chị em.

Sau khi bị rơi vào quên lãng trong hàng trăm năm, sự nghiệp của Sơ Juana đã được phổ biến trở lại nhờ có công trình nghiên cứu của Octavio Paz. Các học giả hiện nay nhìn nhận Sơ Juana là một người ủng hộ nữ quyền thời đầu, và bà trở thành đề tài của các cuộc thảo luận sôi nổi về các chủ đề như chủ nghĩa thực dân, quyền được giáo dục và thẩm quyền tôn giáo của phụ nữ.

Cuộc đời

Thiếu thời

Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana sinh ra ở San Miguel Nepantla (nay gọi là Nepantla de Sor Juana Inés de la Cruz để vinh danh bà) gần Mexico City. Bà là con ngoài giá thú của một thuyền trưởng người Tây Ban Nha, Pedro Manuel de Asbaje, và một phụ nữ Criollo, Isabel Ramírez. Do có nguồn gốc Tây Ban Nha và sinh ra ở Mexico, Juana được coi là một người Criollo (người Mỹ Latin gốc Tây Ban Nha thời thuộc địa). Juana được rửa tội vào ngày 2 tháng 12 năm 1651. Mặc dù thiếu vắng người cha, tuy nhiên, nhờ có ông ngoại là một chủ đồn điền ở Amecameca, Juana có thể sống một cuộc sống thoải mái. Bà đã dành những năm đầu đời sống với mẹ trong dinh thự Panoaya của ông ngoại.

Suốt thời thơ ấu, Juana thường trốn trong nhà nguyện Hacienda để đọc sách trong thư viện của ông ngoại, một điều cấm kị đối với các cô gái. Khi lên ba, Juana đã học đọc và viết tiếng Latin. Đến năm năm tuổi, bà đã biết làm kế toán. Năm tám tuổi, bà sáng tác một bài thơ về Bí tích Thánh Thể. Đến tuổi thiếu niên, Juana đã thành thạo luận lý học Hy Lạp, và ở tuổi mười ba, bà bắt đầu dạy tiếng Latin cho trẻ nhỏ. Bà cũng học cả ngôn ngữ Nahuatl của Aztec và viết một số bài thơ ngắn bằng ngôn ngữ này.Năm 1664, ở tuổi 16, Juana được gửi đến sống ở Mexico City. Bà đã xin mẹ cho phép cải trang thành một sinh viên nam để có thể đi học đại học ở đó. Mẹ bà không đồng ý nên Juana tiếp tục việc học ở nhà. Bà trở thành nữ quan trong triều đình của phó vương thuộc địa, dưới sự giám hộ của Phó vương hậu Leonor Carreto, vợ của Phó vương Tân Tây Ban Nha Antonio Sebastián de Toledo. Phó vương, Hầu tước de Mancera muốn kiểm tra học vấn và trí tuệ của cô gái 17 tuổi nên đã mời một số nhà thần học, thẩm phán, triết gia và nhà thơ đến một cuộc hội họp, và để cho bà phải trả lời nhiều câu hỏi khi chưa được chuẩn bị và giải thích nhiều luận điểm khó về các chủ đề khoa học và văn học khác nhau. Cách thức bà ứng đối đã làm kinh ngạc tất cả khách khứa và khiến bà nổi danh trong giới tinh hoa. Các tác phẩm thơ ca của bà trở nên nức tiếng khắp xứ Tân Tây Ban Nha. Bà trở thành một trong những người được ngưỡng mộ nhất tại triều đình phó vương, và nhận được nhiều lời cầu hôn, nhưng bà đã từ chối tất cả.

Khi trở thành nữ tu
Năm 1667, bà trở thành thỉnh sinh ở Tu viện Thánh Giuse của các nữ tu dòng Camelite-Đi-chân-trần trong một vài tháng. Sau đó, vào năm 1669, bà gia nhập tu viện của các nữ tu Hieronymite, nơi có nội quy thoải mái hơn. Bà đã chọn trở thành một nữ tu để có thể tiếp tục sự nghiệp học hành mà vẫn nhận được sự tôn trọng trong xã hội với tư cách là một phụ nữ, bởi vì bà "không muốn để một sự nghiệp cố định nào hạn chế sự tự do học tập của tôi."

Khi ở tu viện và có lẽ là từ trước đó, Sơ Juana đã có mối quan hề thân thiết với học giả cùng thời, Don Carlos de Sigüenza y Góngora, người thường đến thăm bà tại cư xá của tu viện. Bà ở tại Tu viện Santa Paula Dòng Hieronymite ở Mexico City từ năm 1669 cho đến khi chết, và tại đó bà nghiên cứu, viết và thu thập một thư viện sách lớn. Phó vương và Phó vương hậu Tân Tây Ban Nha trở thành người bảo trợ của bà; họ trợ giúp bà và đưa các tác phẩm của bà xuất bản ở Tây Ban Nha. Bà đề tặng một số bài thơ của mình lên các bức tranh của người bạn và người bảo trợ của bà, Phó vương hậu María Luisa Manrique de Lara y Gonzaga, con gái của Vespasiano Gonzaga, Công tước Guastala, Luzara e Rechiolo và Inés María Manrique, Nữ bá tước thứ 9 của Paredes, mà bà nhắc đến như là Lísida.

Vào tháng 11 năm 1690, giám mục của Puebla, Manuel Fernández de Santa Cruz đã xuất bản, dưới bút danh của Sơ Filotea và không có sự cho phép của bà, bài phê bình của Sơ Juana về một bài giảng 40 năm trước của Cha António Vieira, một giáo sĩ Dòng Tên người Bồ Đào Nha. Mặc dù chưa rõ ý định của Sơ Juana trong tác phẩm này, được gọi là Carta Atenagórica, nhiều học giả đã nhìn nhận tác phẩm như là một thách thức đối với tính gia trưởng của chính quyền tôn giáo. Cùng với Carta Atenagórica, giám mục cũng công bố bức thư riêng gửi đến Sơ Juana để khuyên bà nên tập trung vào tôn giáo thay vì nghiên cứu các vấn đề thế tục. Trong khi ông đồng ý với những phê bình của bà và sử dụng đó làm lợi thế trong cuộc cạnh tranh với giáo sĩ António Vieira, ông vẫn tin rằng một người phụ nữ như bà thì nên dành thời gian để cầu nguyện và từ bỏ việc viết lách.

Đáp lại những lời chỉ trích, Sơ Juana đã viết một bức thư, Respuesta a Sor Filotea de la Cruz (Trả lời chị Philotea), trong đó bà bảo vệ quyền được giáo dục chính quy của phụ nữ. Bà cũng ủng hộ quyền của phụ nữ được tham gia và đối xử như là những người có thẩm quyền trí thức, không chỉ thông qua việc viết lách, mà còn qua việc xuất bản các tác phẩm của mình. Sơ Juana lập luận, bằng cách đặt phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ lớn tuổi, vào các vị trí có thẩm quyền, phụ nữ có thể giáo dục những người phụ nữ khác. Điều này có thể giúp giảm thiểu các tình huống nhạy cảm liên quan đến các giáo viên nam trong các môi trường gần gũi với các nữ sinh viên trẻ.

Bên cạnh việc tự nhận là một người phụ nữ có thẩm quyền trí thức, những quan điểm cấp tiến của Sơ Juana khiến bà trở thành một nhân vật gây tranh cãi. Bà đã đáp trả một nhà thơ xứ Aragon bằng việc phỏng theo Thánh Teresa của Ávila: "Người ta hoàn toàn có thể vừa lý luận ra trò lại vừa nấu bữa ăn tối." Đáp lại, Francisco de Aguiar y Seijas, Tổng giám mục Mexico đã cùng các chức sắc cấp cao khác lên án "sự bướng bỉnh" của Sơ Juana. Ngoài việc bị phản đối vì đã thách thức thứ bậc gia trưởng của Giáo hội Công giáo, Sơ Juana đã nhiều lần bị chỉ trích vì niềm tin rằng các bài viết của bà cũng giúp ích cho cộng đồng như những công việc từ thiện khác.

Đến năm 1693, bà dường như đã ngừng viết bởi vì các rào cản về kiểm duyệt. Tuy không có bằng chứng xác đáng cho thấy bà từ bỏ nhiệt huyết đối với học thuật, nhưng có những tài liệu cho thấy bà đồng ý thực hành sám hối. Tên của bà được gắn với một văn bản như vậy viết vào năm 1694, nhưng trái với chất trữ tình tự nhiên sâu sắc vốn có của bà, giọng điệu trong các bài sám hối viết tay được rập khuôn theo thể thức Giáo hội. Bà đã kí tên bên dưới một bài sám hối là "Yo, la Peor de Todas" ("Tôi, Kẻ Tồi tệ nhất trong Tất cả"), bằng máu của chính mình. Bà được cho là đã bán hết bộ sưu tập hơn 4.000 cuốn sách trong thư viện của mình, cùng với tất cả các công cụ khoa học và nhạc cụ. Một số nguồn khác ghi rằng sự chống đối của bà đối với nhà thờ dẫn đến việc tất cả các sách và dụng cụ của bà bị tịch thu mặc dù chính giám mục cũng đồng ý với nội dung các bức thư của bà.

Trong số hơn một trăm tác phẩm chưa được công bố, chỉ có một vài tác phẩm của bà còn tồn tại. Theo Octavio Paz, các tác phẩm của bà đã được lưu giữ bởi Phó vương hậu.

Bà qua đời sau khi chăm sóc cho các nữ tu khác mắc bệnh trong một bệnh dịch, vào ngày 17 tháng 4 năm 1695. Sigüenza y Góngora đã đọc điếu văn trong tang lễ của bà.

Tác phẩm

Các tác phẩm còn tồn tại của bà thuộc về nhiều lĩnh vực văn học nghệ thuật như thơ ca, kịch, hài kịch và âm nhạc. Bài thơ Giấc mơ đầu tiên, một silva triết học và mô tả dài (một thể thơ gồm các câu thơ 7 và 11 âm tiết), nói đến hành trình của linh hồn trong mối quan hệ với ánh sáng và bóng đêm. Sơ Juana được cho là tác giả của đoạn kết vở hài kịch của Agustin de Salazar: Celestina thứ hai (La Segunda Celestina).

Các vở hài kịch của Juana sử dụng tiếng cười như một phương tiện được xã hội chấp nhận để đặt câu hỏi về quan niệm của đàn ông và phụ nữ. Tác phẩm Los empeños de una casa (Tạm dịch: Con tốt thí của gia đình) được biểu diễn lần đầu tiên vào ngày 4 tháng 10 năm 1683, để chúc mừng Phó vương Bá tước Paredes sinh con trai đầu lòng. Vở kịch Amor es mas laberinto (Tạm dịch: Tình yêu là một mê cung) được trình diễn vào ngày 11 tháng 2 năm 1689, trong lễ đăng quang của Phó vương Gaspar de la Cerda y Mendoza. Tuy nhiên, trong tác phẩm Tiểu luận về Tâm lý học, Ezequiel A. Chavez đã đề cập đến Fernandez del Castillo với tư cách là đồng tác giả của vở hài kịch này.

Bên cạnh thơ ca và triết học, Sơ Juana còn quan tâm đến khoa học, toán học và âm nhạc. Âm nhạc thời bấy giờ được coi là một bộ phận của thơ ca. Bà đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu các lý thuyết về âm điệu của nhạc cụ. Bà đã viết một chuyên luận có tên El Caracol (đã bị mất) về cách đơn giản hóa ký hiệu âm nhạc và giải quyết các vấn đề của hệ thống chỉnh âm Pythagore. Âm nhạc cũng là một đề tài quan trọng trong các tác phẩm của Sơ Juana.

Ảnh hưởng lịch sử

Từ thiện
Tổ chức Sơ Juana cho các phụ nữ bị bạo hành được thành lập vào năm 1993 để vinh danh sự cống hiến của Sơ Juana trong việc giúp đỡ những phụ nữ nạn nhân sau bạo lực gia đình. Sau này tổ chức đổi tên thành Cộng đồng Vượt qua các mối quan hệ lạm dụng (CORA), cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cộng đồng, pháp lý và gia đình bằng tiếng Tây Ban Nha cho phụ nữ và trẻ em Mỹ La-tinh đã hoặc đang đối mặt với bạo lực gia đình.

Giáo dục
Tu viện San Jerónimo, nơi Juana sống 27 năm cuối đời và nơi bà viết phần lớn tác phẩm của mình ngày nay là Đại học Tu viện Sơ Juana ở trung tâm lịch sử của Mexico City, được thành lập năm 1979.

Tranh cãi chính trị
Trong khi Juana là một nhân vật nổi tiếng và gây tranh cãi trong thế kỷ 17, bà cũng là một nhân vật quan trọng ở thời hiện đại.

Trong quá trình cải tạo tu viện vào những năm 1970, hài cốt được cho là của Juana đã được phát hiện, cùng với chiếc mề đay được vẽ trong các bức tranh của Juana. Margarita López Portillo, em gái của Tổng thống Jose López Portillo (1976-1982), đã giữ tấm mề đay. Trong lễ tưởng niệm ngày mất của Sơ Juana vào năm 1995, một thành viên của quốc hội Mexico đã kêu gọi Margarita López Portillo trả lại tấm mề đay mà bà đã giữ với lí do bảo vệ. Bà trả nó lại cho Quốc hội vào ngày 14 tháng 11 năm 1995. Sự kiện này đã dấy lên các cuộc thảo luận về Juana và sự lạm dụng quyền lực trong chính trị Mexico.

Đóng góp cho nữ quyền

Phong trào nữ quyền lịch sử
Amanda Powell nhận định Sor Juana là một người đóng góp cho Querelles des Femmes (Những câu hỏi của phụ nữ), một cuộc tranh luận văn học kéo dài ba thế kỷ về phụ nữ. Trọng tâm của cuộc tranh luận về nữ quyền thời đầu này là những ý tưởng về giới tính xã hội và giới tính, và sự kì thị nữ giới.

Powell cho rằng các quan điểm của Sor Juana, rằng quan niệm về phụ nữ trong hệ thống tôn giáo không phải những điều răn dạy linh thiêng mà là được xây dựng dựa trên văn hóa, tương đồng với ý tưởng về việc xây dựng giới tính xã hội và giới tính tự nhiên.

Phong trào nữ quyền hiện đại
Yugar liên kết Juana với các phong trào vận động nữ quyền và ý thức hệ trong thế kỷ hai mươi mốt, như nữ quyền tôn giáo, nữ quyền sinh thái và phong trào nữ quyền nói chung. Mặc dù phong trào nữ quyền tôn giáo hiện nay phát triển từ phong trào Thần học giải phóng những năm bảy mươi, Yugar dùng những chỉ trích của Sơ Juana về luật lệ tôn giáo chỉ cho phép người đàn ông giữ các vị trí lãnh đạo trong nhà thờ như là bằng chứng ban đầu của nữ quyền tôn giáo. Dựa trên sự phê phán của bà về hệ thống cấp bậc áp bức và gia trưởng của nhà thờ, Yugar lập luận rằng Sơ Juana đã đi trước các phong trào hiện nay.

Yugar nhấn mạnh rằng Juana giải nghĩa Kinh Thánh quan tâm đến mọi người thuộc mọi hoàn cảnh, cũng như toàn thể trái đất và các loài vật. Đáng chú ý là Juana bày tỏ lo ngại về hậu quả của sự thống trị tư bản Tây Ban Nha trên trái đất. Những ý tưởng này thường thấy trong các phong trào nữ quyền hiện đại liên quan đến phong trào phi thực dân hóa  và bảo vệ môi trường.

Alicia Gaspar de Alba liên kết Sơ Juana với phong trào đồng tính nữ hiện đại và phong trào Chicana. Bà cho rằng Sơ Juana là điển hình cho khái niệm về dị tính bắt buộc và tồn tại đồng tính nữ, do nhà văn và người ủng hộ nữ quyền nổi tiếng Adrienne Rich đề xuất.

Biểu tượng

Bản sắc thuộc địa và bản địa

Là một phụ nữ tu hành, Sơ Juana bị ảnh hưởng bởi Đức Trinh Nữ Guadalupe, một biểu tượng tôn giáo mang bản sắc Mexico, nhưng cũng được gắn với các nữ thần Aztec. Ví dụ, các phần của bài thơ Villancico 224 của Sơ Juana được viết bằng tiếng Nahuatl, trong khi các phần khác được viết bằng tiếng Tây Ban Nha. Trinh nữ Guadalupe là chủ đề của Villancico, nhưng tùy thuộc vào ngôn ngữ, bài thơ đề cập đến cả Trinh nữ của Guadalupe và Cihuacoatl, một nữ thần bản địa. Vẫn chưa rõ ràng về việc Sơ Juana ưu tiên nhân vật tôn giáo Mexico hay nhân vật tôn giáo bản địa, hay là bà tập trung vào việc hòa hợp cả hai.

Các học giả như Nicole Gomez lập luận rằng sự hòa hợp các truyền thống tôn giáo Tây Ban Nha và Aztec trong vở kịch "El divino Narciso" của Sơ Juana nhằm nâng cao vị thế của truyền thống tôn giáo bản địa đối với Công giáo ở Tân Tây Ban Nha. Gomez lập luận rằng Sơ Juana cũng nhấn mạnh đến khía cạnh bạo lực mà tôn giáo Tây Ban Nha dùng thống trị những người bản địa. Cuối cùng, Gomez lập luận rằng việc sử dụng cả ngôn ngữ, biểu tượng và truyền thống tôn giáo của Sơ Juana không chỉ mang lại tiếng nói cho người bản địa, những người bị thiệt thòi, mà còn khẳng định bản sắc bản địa của chính mình.

Thông qua các diễn giải học thuật về các tác phẩm của Sơ Juana, Octavio Paz và Alicia Gaspar de Alba cũng đã đưa Sơ Juana vào các cuộc thảo luận về bản sắc Mexico. Công trình nghiên cứu của Paz về Sơ Juana đã nâng bà lên thành một biểu tượng quốc gia với tư cách là một phụ nữ, nhà văn và chức sắc tôn giáo Mexico. Ngược lại, Gaspar de Alba nhấn mạnh bản sắc bản địa của Sor Juana bằng cách đưa bà vào các bài diễn văn Chicana.

Sự công nhận của chính phủ Mexico
Ngày nay, Sơ Juana vẫn là một nhân vật quan trọng ở Mexico.

Năm 1995, tên của bà được khắc bằng vàng trên bức tường danh dự tại Quốc hội Mexico vào tháng 4 năm 1995. Đồng thời, hình ảnh Sơ Juana được đưa lên mặt trái của tờ tiền 200 peso do Ngân hàng nhà nước Mexico phát hành, và trên đồng 1000 peso được đúc bởi Mexico từ năm 1988 đến 1992. Thị trấn nơi Sơ Juana lớn lên, San Miguel Nepantla ở thành phố Tepetlixpa, bang Mexico, đã được đổi tên thành Nepantla de Sor Juana Inés de la Cruz để vinh danh bà.

Cảm hứng và ảnh hưởng

Sơ Juana là nguồn cảm hứng cho các nhà làm phim và tác giả của thơ, kịch, opera và tiểu thuyết văn học.

 Nhà soạn nhạc người Mỹ John Adams và đạo diễn Peter Sellars đã sử dụng hai bài thơ của Sor Juana là Pues mi Dios ha nacido a penar và Pues está tiritando trong tác phẩm opera El Niño (2000).
 Sê-ri mini tiếng Tây Ban Nha Juana Inés (2016) của Canal Again TV, với sự tham gia của Arantza Ruiz và Arcelia Ramírez trong vai Sor Juana, khắc họa cuộc đời bà một cách kịch tính hóa.
 María Luisa Bprice đã viết và đạo diễn bộ phim năm 1990, Yo, la peor de todas (Tôi, kẻ tồi tệ nhất trong tất cả), dựa trên Sơ Juana: Hoặc, Bẫy tín ngưỡng của Octavo Paz, dựa trên cuộc đời của Sor Juana.
 Một telenovela về cuộc đời bà, Sor Juana Inés de la Cruz được thực hiện vào năm 1962.
 Diane Ackerman đã viết một vở kịch, Reverse Thunder, về Sơ Juana (1992).
 Jesusa Rodríguez đã sản xuất một số tác phẩm liên quan đến Sơ Juana, bao gồm Sor Juana en Almoloya và Striptease de Sor Juana, dựa trên bài thơ của Juana, "Primero Sueño".
 Tiểu thuyết gia người Canada Paul Anderson đã dành 12 năm để viết một cuốn tiểu thuyết dài 1300 trang có tựa đề Hunger Brides (xuất bản 2004) về Sơ Juana. Cuốn tiểu thuyết của ông đã giành được Giải thưởng Sách Alberta năm 2005.
 Vở nhạc kịch của Allison Sniffin, Óyeme con los ojos, dựa trên các bài viết và thơ của Sơ Juana, được trình chiếu tại Trung tâm Kaufman ở thành phố New York.
 Vở kịch The Heresy of Love của Helen Edmundson, dựa trên cuộc đời của Sơ Juana, được Công ty Hoàng gia Shakespeare trình diễn vào đầu năm 2012 và được Shakespeare's Globe làm lại vào năm 2015.
 Nhà soạn nhạc Daniel Crozier và thủ thư Peter Peter Krask đã viết With Blood, With Ink, một vở opera dựa trên cuộc đời cô, trong khi cả hai đều là sinh viên tại Học viện Peabody của Baltimore năm 1993. Tác phẩm được trình diễn tại Peabody và giành giải nhất trong cuộc thi Opera Opera của Hiệp hội hoạt động và kịch nghệ quốc gia. Vào tháng 5 năm 2000, các trích đoạn trong vở opera đã được đưa vào Sê-ri Nhà soạn nhạc Mỹ của Nhà hát Thành phố New York. Toàn bộ tác phẩm đã được Fort Worth Opera trình diễn vào ngày 20 tháng 4 năm 2014 và được thu hình bởi Albany Records.
 Ca sĩ người Puerto Rico ILE trích một phần của một trong những bản sonnet của Sơ Juana trong bài hát "Rescatarme".
 Nhà thơ và tiểu thuyết gia người Canada Margaret Atwood trong tập thơ năm 2007 'Cánh cửa' có một bài thơ tựa đề 'Sor Juana Works in the Garden'.
 Vào ngày 12 tháng 11 năm 2017, Google Doodle đã kỷ niệm sinh nhật lần thứ 365 của bà.

Dẫn nguồn

Nguồn

 Dự án Juana Inés de la Cruz  Đại học Dartmouth. Truy xuất: 2010-05-09.
 Sor Juana Ines de la Cruz (1648-1695) Đại học bang Oregon. Truy xuất: 2010-05-09.
 Đại học del Claustro de Sor Juana. Truy xuất: 2010-08-03.

Đọc thêm

 ALATORRE, Antonio, Sor Juana a través de los siglos. México: El Colegio de México, 2007.
 BENASSY-BERLING, Marié-Cécile, Humanisme et Religion chez Sor Juana Inés de la Cruz: la femme et la cultura au 17e siècle. Paris: Editions Hispaniques, 1982.
 BEAUCHOT, Mauricio, Sor Juana, una filosofía barroca, Toluca: UAM, 2001.
 BUXÓ, José Pascual, Sor Juana Inés de la Cruz: Lectura barroca de la poesía, México, Renacimiento, 2006.
 CORTES, Adriana, Cósmica y cosmética, pliegues de la alegoría en sor Juana Inés de la Cruz y Pedro Calderón de la Barca. Madrid: Vervuert, 2013.
 GAOS, José. "El sueño de un sueño". Historia Mexicana, 10, 1960.
 JAUREGUI, Carlos A. "Cannibalism, the Eucharist, and Criollo Subjects." In Creole Subjects in the Colonial Americas: Empires, Texts, Identities. Ralph Bauer & Jose A. Mazzotti (eds.). Chapel Hill: Omohundro Institute of Early American History & Culture, Williamsburg, VA, U. of North Carolina Press, 2009. 61-100.
 JAUREGUI, Carlos A. "El plato más sabroso’: eucaristía, plagio diabólico, y la traducción criolla del caníbal." Colonial Latin American Review 12:2 (2003): 199-231.
 MERKL, Heinrich, Sor Juana Inés de la Cruz. Ein Bericht zur Forschung 1951-1981. Heidelberg: Winter, 1986.
 MURATTA BUNSEN, Eduardo, "La estancia escéptica de Sor Juana". Sor Juana Polímata. Ed. Pamela H. Long. México: Destiempos, 2013.
 NEUMEISTER, Sebastian, "Disimulación y rebelión: El Político silencio de Sor Juana Inés de la Cruz". La cultura del barroco español e iberoamericano y su contexto europeo. Ed. Kazimierz Sabik and Karolina Kumor, Varsovia: Insituto de Estudios Ibéricos e Iberoamericanos de la Universidad de Varsovia, 2010.
OLIVARES ZORRILLA, Rocío, "The Eye of Imagination: Emblems in the Baroque Poem 'The Dream,' by Sor Juana Inés de la Cruz", in Emblematica. An Interdisciplinary Journal for Emblem Studies, AMC Press, Inc., New York, vol. 18, 2010: 111-161.
----, La figura del mundo en "El sueño", de Sor Juana Inés de la Cruz. Ojo y "spiritus phantasticus" en un sueño barroco, Madrid, Editorial Académica Española, 2012.
 PERELMUTER, Rosa, Los límites de la femineidad en sor Juana Inés de la Cruz, Madrid, Iberoamericana, 2004.
 PAZ, Octavio. Sor Juana Inés de la Cruz o las trampas de la fe. México: Fondo de Cultura Económica, 1982.
 PFLAND, Ludwig, Die zehnte Muse von Mexiko Juana Inés de la Cruz. Ihr Leben, ihre Dichtung, ihre Psyche. München: Rinn, 1946.
 RODRÍGUEZ GARRIDO, José Antonio, La Carta Atenagórica de Sor Juana: Textos inéditos de una polémica, México: UNAM, 2004.
 ROSAS LOPATEGUI, Patricia, Oyeme con los ojos: de Sor Juana al siglo XXI; 21 escritoras mexicanas revolucionarias. México: Universidad Autónoma Nuevo León, 2010.
 SABAT DE RIVERS, Georgina, El «Sueño» de Sor Juana Inés de la Cruz: tradiciones literarias y originalidad, Londres: Támesis, 1977.
 SORIANO, Alejandro, La hora más bella de Sor Juana Inés de la Cruz, México, CONACULTA, Instituto Queretano de la Cultura y las Artes, 2010.
 WEBER, Hermann, Yo, la peor de todas – Ich, die Schlechteste von allen. Karlsruhe: Info Verlag, 2009.

Liên kết ngoài

 Works by Juana Inés de la Cruz
 Lễ hội Sor Juana.  Bảo tàng nghệ thuật quốc gia Mexico, Chicago
 Sor Juana bắt đầu Muse thứ mười từ bên trong Mexico
 Sor Juana, nhà thơ: Những người con trai từ nguồn lực quốc gia cho nhân văn
 Sor Juana, la poetisa: Los sonetos từ National Endowment for the Humanity
 Giới tính không hoàn hảo: Tại sao Sor Juana không phải là Thánh? bởi Jorge Majfud
 Dự án Sor Juana Inés de la Cruz
 Tài nguyên học thuật về thơ của Sor Juana Inés de la Cruz
 Phiên bản fax trực tuyến của Fama y obras posthumas của Sor Juana
 Sáu sonnets trong tiếng Tây Ban Nha với bản dịch tiếng Anh
 Điểm số miễn phí của Juana Inés de la Cruz trong Dự án Thư viện Điểm âm nhạc quốc tế
 Libro de Professiones y elecciones de Prioras y Abbeyarias del Convento de San Gerónimo (Thư viện Đại học Texas) Bao gồm các nghề viết tay của nhà thơ nổi tiếng Sor Juana Inés de la Cruz

Nhà văn thế kỷ 17
Người México thế kỷ 17
Mất năm 1695
Sinh năm 1648


title: Coenagrion ornatum

text:
Coenagrion ornatum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Coenagrion ornatum is in 1850 voor het eerst wetenschappelijk beschreven bởi Selys.

Chú thích

Tham khảo

Coenagrion


title: Crenavolva matsumiyai

text:
Crenavolva matsumiyai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crenavolva


title: Kiểm toán năng lượng

text:
Kiểm toán năng lượng là một kiểm tra, khảo sát và phân tích các dòng năng lượng cho bảo tồn năng lượng trong một tòa nhà, một quá trình, hoặc hệ thống để giảm số lượng đầu vào năng lượng vào hệ thống mà không ảnh hưởng xấu đến đầu ra.

Nguyên tắc
Khi đối tượng nghiên cứu là một tòa nhà được sử dụng, việc giảm tiêu thụ năng lượng trong khi vẫn duy trì hoặc cải thiện sự thoải mái của con người, sức khỏe và an toàn là quan tâm hàng đầu. Ngoài việc chỉ đơn giản là xác định các nguồn sử dụng năng lượng, kiểm toán năng lượng còn tìm cách để ưu tiên sử dụng năng lượng theo cơ hội tiết kiệm hiệu quả năng lượng từ giá thành cao nhất tới thấp nhất.

Kiểm toán năng lượng nhà ở
Kiểm toán năng lượng nhà ở là một dịch vụ mà ở đó hiệu quả năng lượng của một ngôi nhà được đánh giá bởi một người sử dụng thiết bị chuyên nghiệp (chẳng hạn như cửa thổi gió và máy ghi hình hồng ngoại), với mục đích cho thấy cách tốt nhất để nâng cao hiệu quả năng lượng sưởi ấm và làm mát nhà.

Kiểm toán năng lượng của một ngôi nhà có thể liên quan đến việc ghi lại các đặc tính khác nhau của các phần thô công trình bao gồm các bức tường, trần nhà, sàn nhà, cửa ra vào, cửa sổ, và cửa sổ ở mái nhà. Đối với mỗi thành phần khu vực và khả năng chống dòng nhiệt giá trị R) được đo lường hoặc ước tính. Tỷ lệ rò rỉ hoặc xâm nhập của không khí thông qua các phần bao tòa nhà được quan tâm, cả hai đều bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi kết cấu cửa sổ và chất lượng của các chống thấm cửa đi chẳng hạn như weatherstripping. Mục đích của công việc này là để định lượng hiệu suất nhiệt tổng thể của tòa nhà. Việc kiểm toán cũng có thể đánh giá hiệu quả, điều kiện vật lý, và lập trình của hệ thống cơ khí như sưởi ấm, thông gió, thiết bị điều hòa không khí và ổn nhiệt.

Kiểm toán năng lượng nhà ở có thể bao gồm một báo cáo bằng văn bản ước lượng năng lượng sử dụng cho tiêu chuẩn khí hậu địa phương, cài đặt nhiệt, mái nhà nhô ra và hướng mặt trời. Điều này có thể hiển thị sử dụng năng lượng cho một khoảng thời gian nhất định, nói một năm, và tác động của bất kỳ cải tiến đề xuất mỗi năm. Độ chính xác của các ước tính năng lượng được cải thiện rất nhiều khi lịch sử thanh toán của người chủ sở hữu nhà hiện có sẵn hiển thị số lượng điện, khí đốt, dầu nhiên liệu, hoặc các nguồn năng lượng khác tiêu thụ trong khoảng thời gian một hoặc hai năm.

Một số trong những ảnh hưởng lớn nhất về sử dụng năng lượng là hành vi người dùng, khí hậu, và tuổi của ngôi nhà. Một kiểm toán năng lượng do đó có thể bao gồm một cuộc phỏng vấn của chủ nhà hiểu cách sử dụng theo thời gian. Lịch sử thanh toán năng lượng từ công ty tiện ích địa phương có thể được hiệu chỉnh bằng cách sử dụng dữ liệu ngày nóng và ngày lạnh thu được từ dữ liệu thời tiết địa phương gần đây, kết hợp với mô hình năng lượng nhiệt của tòa nhà. Những tiến bộ trong mô hình nhiệt dựa trên máy tính có thể đưa vào nhiều biến số ảnh hưởng đến sử dụng năng lượng.

Một kiểm toán năng lượng ngôi nhà thường được sử dụng để xác định những cách thức hiệu quả để cải thiện sự tiện nghi và hiệu quả của các tòa nhà. Ngoài ra, nhà cửa có thể hội đủ các điều kiện hiệu quả năng lượng từ chính quyền trung ương.

Tại Hoa Kỳ
Tại Hoa Kỳ, loại dịch vụ này thường có thể được hỗ trợ bởi:
 Công ty công ích, hoặc bộ phận bảo tồn năng lượng của họ.
 Các công ty độc lập, khu vực tư nhân như công ty dịch vụ năng lượng, nhà thầu cách nhiệt, hoặc chuyên gia chống thấm không khí.
 Văn phòng năng lượng nhà nước (Mỹ).

Công ty tiện ích có thể cung cấp dịch vụ này, cũng như các khoản vay và ưu đãi khác để bảo vệ. Họ cũng thường cung cấp các ưu đãi để chuyển đổi, ví dụ, nếu bạn là một khách hàng dùng dầu xem xét chuyển sang khí đốt tự nhiên.

Nơi để xem xét cho các khuyến nghị cách nhiệt:
 Văn phòng thanh tra xây dựng của địa phương.
 Mã xây dựng địa phương hoặc tiểu bang.
 Bộ Năng lượng Hoa Kỳ.
 Hiệp hội nhà xây dựng địa phương của bạn (ví dụ như http://www.ba-ec.com/baec-green-homes.htm  Làm thế nào ngôi nhà trở thành Nhà xanh)

Các kiểm toán viên năng lượng dân cư được công nhận bởi Viện Hiệu suất Xây dựng (BPI) hoặc Mạng dịch vụ năng lượng dân cư (RESNET).
Nevada sẽ trở thành tiểu bang đầu tiên thực hiện kiểm toán năng lượng nhà ở tại thời điểm bán lại. Luật mới này sẽ có hiệu lực vào ngày 01 tháng 1 năm 2011 .

Ngoài ra còn có một số công cụ đơn giản có sẵn, với một chủ nhà có thể nhanh chóng đánh giá tiềm năng cải thiện năng lượng (không có việc sử dụng các thiết bị kiểm toán). Thông thường đây là những cung cấp miễn phí bởi các cơ quan nhà nước hoặc các tiện ích địa phương, những người sản xuất ra một báo cáo với các ước tính sử dụng của thiết bị/khu vực (kể từ khi họ có thông tin sử dụng). Ví dụ như Chương trình Tín thác Năng lượng của Ô-rê-gon  và Lý lịch nguồn nhà ở của Xít-tơn . Các chương trình như vậy cũng có thể bao gồm đèn huỳnh quang com-pắc miễn phí.

Tại Li-băng
Từ năm 2002,  Trung tâm Lebanon Bảo tồn Năng lượng (LCEC) bắt đầu một chương trình toàn quốc về kiểm toán năng lượng cho phương tiện và trang thiết bị tiêu thụ lớn. Đến cuối năm 2008, LCEC đã tài trợ và giám sát hơn 100 kiểm toán.

LCEC đưa ra một chương trình kiểm toán năng lượng để hỗ trợ các hộ tiêu thụ năng lượng Liban và các tòa nhà công cộng và các nhà máy công nghiệp trong việc quản lý năng lượng của họ thông qua chương trình này.

Mục tiêu lâu dài của LCEC là tạo ra một thị trường cho các ESCO, theo đó bất kỳ người thụ hưởng có thể liên hệ trực tiếp một Esco chuyên ngành để thực hiện kiểm toán năng lượng, thực hiện các biện pháp bảo tồn năng lượng và giám sát chương trình tiết kiệm năng lượng theo một hợp đồng hiệu suất năng lượng tiêu chuẩn.

Hiện nay, LCEC giúp đỡ trong việc tài trợ cho các nghiên cứu kiểm toán năng lượng và do đó là liên kết cả hai người thụ hưởng và công ty kiểm toán năng lượng. LCEC cũng mục tiêu tạo ra một quỹ đặc biệt được sử dụng để thực hiện các biện pháp bảo tồn năng lượng kết quả từ nghiên cứu này.

LCEC thiết lập một tiêu chuẩn tối thiểu về trình độ các ESCO ở Liban và xuất bản một danh sách các ESCO đủ điều kiện  trên trang web của mình.

Tại Úc
Kế hoạch an toàn cách nhiệt nhà ở mới của Chính phủ Úc đã được công bố vào ngày 01 Tháng Tư 2010.

Tại Việt Nam
Kiểm toán năng lượng ở Việt Nam bắt đầu được một số doanh nghiệp công nghiệp lớn tiến hành theo sự hỗ trợ của Worlbank vào đầu những năm 2005-2006 bởi một Trung tâm tiết kiệm năng lượng thành phố Hồ chí Minh, Trung tâm nghiên cứu và phát triển về tiết kiệm năng lượng - gọi tắt là Enerteam ở phía Nam và Công ty cổ phần Giải pháp Công nghệ Việt Nam ở phía Bắc. Sau này, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được ban hành năm 2011 đã có nhiều đơn vị trung tâm trực thuộc các Sở công thương một số tỉnh và một số doanh nghiệp cung cấp.
Theo định kỳ, Chính phủ ban hành danh sách các cơ sở tiêu thụ năng lượng trọng điểm trên toàn quốc và giao cho các Sở Công thương tiến hành kiểm tra đôn đốc các đơn vị tiêu thụ năng lượng trọng điểm cần phải kiểm toán năng lượng ít nhất 3 năm 1 lần, xây dựng hệ thống quản lý năng lượng, chỉ định người quản lý năng lượng có chứng chỉ được cấp bởi Bộ Công thương.

Kiểm toán năng lượng công nghiệp và nông nghiệp

Trong vài thập kỷ gần đây, kiểm toán năng lượng công nghiệp và nông nghiệp đã bùng nổ khi nhu cầu hạ thấp chi phí năng lượng ngày càng đắt đỏ và dẫn tới việc trong tương lai kiểm toán năng lượng trở nên rất quan trọng.

Các loại kiểm toán năng lượng

Việc kiểm toán năng lượng thường được sử dụng để mô tả một loạt các nghiên cứu năng lượng khác nhau, từ một cách nhanh chóng đi bộ qua một cơ sở để xác định các khu vực có vấn đề lớn đối với một phân tích toàn diện những tác động của hiệu quả năng lượng thay thế biện pháp đủ để đáp ứng các tiêu chuẩn tài chính tinh vi nhà đầu tư.
Nhiều thủ tục kiểm toán đã được phát triển cho không (đại học) các tòa nhà dân cư (ASHRAE; Phụ lục 11 IEA- ECBCS; Krarti, 2000). Kiểm toán là cần thiết để xác định các cơ hội hiệu quả chi phí (ECO) hoặc biện pháp (ECM) bảo tồn năng lượng hiệu quả nhất. Cáơ cơ hội (hoặc biện pháp) bảo tồn năng lượng có thể bao gồm việc sử dụng hiệu quả hơn, việc thay thế một phần hoặc toàn bộ các lắp đặt hiện có.

Khi nhìn vào các phương pháp kiểm toán đang có được phát triển trong Phụ lục 11 IEA-ECBCS bởi ASHRAE và Krarti (2000), thấy rằng các vấn đề chính của một quá trình kiểm toán là:
 Việc phân tích dữ liệu xây dựng và tiện ích, bao gồm cả nghiên cứu các thiết bị đã cài đặt và phân tích các hóa đơn năng lượng;
 Việc khảo sát các điều kiện vận hành thực tế;
 Việc hiểu biết của các hành vi tòa nhà và các tương tác với thời tiết, lịch trình hoạt động và chiếm giữ;
 Việc lựa chọn và đánh giá các biện pháp bảo tồn năng lượng;
 Việc ước tính tiềm năng tiết kiệm năng lượng;
 Việc xác định các mối quan tâm và nhu cầu của khách hàng.

Các loại/mức độ kiểm toán năng lượng phổ biến được phân biệt dưới đây, mặc dù các nhiệm vụ thực tế được thực hiện và mức độ nỗ lực có thể khác nhau đối với các dịch vụ cung cấp tư vấn theo các nhóm này. Cách duy nhất để đảm bảo rằng một kiểm toán đề xuất sẽ đáp ứng nhu cầu cụ thể của bạn là giải thích rõ ràng những yêu cầu trong một phạm vi chi tiết của công việc. Việc dành thời gian để chuẩn bị chào mời chính thức cũng sẽ đảm bảo các chủ xây dựng nhận được đề xuất cạnh tranh và có thể so sánh.

Nói chung, bốn cấp độ phân tích có thể được vạch ra (ASHRAE):
 Cấp 0 - Điểm chuẩn: phân tích đầu tiên này bao gồm toàn bộ năng lượng sử dụng sơ bộ Xây dựng (WBEU) phân tích dựa trên các phân tích lịch sử sử dụng tiện ích và chi phí và so sánh của các buổi biểu diễn của các tòa nhà của các tòa nhà tương tự. Điểm chuẩn của bản cài đặt nghiên cứu này cho phép xác định nếu phân tích sâu hơn là cần thiết;
 Cấp I - Kiểm toán năng lượng sơ bộ: Phân tích sơ bộ được thực hiện để đánh giá hiệu quả năng lượng tòa nhà để xác định không chỉ các cải tiến đơn giản và chi phí thấp mà còn là một danh sách các biện pháp bảo tồn năng lượng (ECM, hoặc cơ hội bảo tồn năng lượng, ECO) để định hướng cho các kiểm toán chi tiết trong tương lai. Kiểm tra này được dựa trên việc xác minh bằng mắt, nghiên cứu các thiết bị được cài đặt và dữ liệu hoạt động và phân tích chi tiết về tiêu thụ năng lượng ghi nhận thu thập được trong giai đoạn định chuẩn;
 Cấp II - Kiểm toán năng lượng chi tiết: Dựa trên các kết quả của kiểm toán trước, loại hình kiểm toán năng lượng bao gồm trong cuộc khảo sát sử dụng năng lượng để cung cấp một phân tích toàn diện của bản cài đặt nghiên cứu, phân tích chi tiết hơn về cơ sở, một phân tích về việc sử dụng năng lượng và đánh giá định lượng đầu tiên của các ECO/ECM được lựa chọn để sửa chữa các khuyết tật hoặc cải thiện quá trình cài đặt hiện có. Cấp độ phân tích này có thể liên quan đến các đo lường tại chỗ tiên tiến và công cụ mô phỏng dựa trên máy tính phức tạp để đánh giá chính xác các trang bị thêm năng lượng được lựa chọn;
 Cấp III - Kiểm toán năng lượng cấp đầu tư: Phân tích chi tiết Sửa đổi vốn đầu tư chuyên sâu tập trung vào các ECO chi phí tiềm năng đòi hỏi việc nghiên cứu kỹ thuật nghiêm ngặt.

Điểm chuẩn(theo dõi tình hình sử dụng năng lượng)

Không thể mô tả tất cả các tình huống có thể là có thể gặp phải trong quá trình kiểm toán có nghĩa là nó là cần thiết để tìm một cách để mô tả những gì tạo nên hiệu suất năng lượng tốt, trung bình và xấu trên một loạt các tình huống. Mục đích của điểm chuẩn là để trả lời câu hỏi này. Điểm chuẩn chủ yếu bao gồm so sánh mức tiêu thụ đo được với mức tiêu thụ tài liệu tham khảo của các tòa nhà tương tự khác hoặc tạo ra bởi các công cụ mô phỏng để xác định chi phí vận hành quá mức hoặc không thể chấp nhận được. Như đã đề cập trước đây, điểm chuẩn cũng là cần thiết để xác định các tòa nhà giới thiệu tiềm năng thú vị tiết kiệm năng lượng.
Một vấn đề quan trọng trong điểm chuẩn là việc sử dụng của các chỉ số hiệu suất để mô tả việc xây dựng.

Những chỉ số này có thể là:
 Các chỉ số nghi, so sánh các điều kiện thoải mái thực tế để yêu cầu sự thoải mái;
 Các chỉ số năng lượng, bao gồm nhu cầu năng lượng chia cho khu vực nước nóng / có điều kiện, cho phép so sánh với các giá trị tham khảo của các chỉ số quy định hoặc các tòa nhà tương tự;
 Nhu cầu năng lượng, so sánh trực tiếp năng lượng "tham chiếu" nhu cầu tạo ra bởi phương tiện của các công cụ mô phỏng.

Kiểm toán sơ bộ

Kiểm toán sơ bộ (hay còn gọi là một kiểm toán đơn giản) là loại đơn giản nhất và nhanh nhất của kiểm toán. Nó bao gồm các cuộc phỏng vấn tối thiểu với các nhân viên điều hành tòa nhà, một đánh giá ngắn gọn về những hóa đơn tiện ích cơ sở dữ liệu hoạt động khác, và thông qua một cơ sở để trở thành quen thuộc với những hoạt động xây dựng và xác định những khu vực rõ ràng không hiệu quả hoặc lãng phí năng lượng.

Thông thường, chỉ có vấn đề khu vực quan trọng sẽ được đề cập trong loại hình kiểm toán này. Biện pháp khắc phục được một thời gian ngắn mô tả, và ước tính chi phí thực hiện, tiết kiệm chi phí tiềm năng hoạt động, và thời gian hoàn vốn đơn giản, nhanh chóng được cung cấp. Một danh sách các biện pháp bảo tồn năng lượng (ECM), hoặc cơ hội bảo tồn năng lượng (ECOS) yêu cầu xem xét thêm cũng được cung cấp.
Mức độ chi tiết, trong khi không đủ để đạt được một quyết định cuối cùng về thực hiện các biện pháp đề xuất, là đủ để ưu tiên các dự án năng lượng hiệu quả và để xác định sự cần thiết của một kiểm toán chi tiết hơn.

Kiểm toán tổng quát

Việc kiểm toán chung (hay còn gọi là kiểm toán cỡ nhỏ, kiểm toán năng lượng vị trí hoặc kiểm toán năng lượng chi tiết hoặc kiểm toán năng lượng vị trí hoàn chỉnh) mở rộng về kiểm toán sơ bộ mô tả ở trên bằng cách thu thập thêm thông tin chi tiết về hoạt động của cơ sở và bằng cách thực hiện một đánh giá chi tiết hơn về các biện pháp bảo tồn năng lượng. Các hóa đơn tiện ích được thu thập cho khoảng thời gian 12-36 tháng cho phép kiểm toán viên đánh giá tỷ lệ cơ cấu nhu cầu năng lượng và hồ sơ sử dụng năng lượng của cơ sở. Nếu dữ liệu đồng hồ đo khoảng thời gian có sẵn, các hồ sơ năng lượng chi tiết này mà các dữ liệu đó thông thường sẽ làm cho có thể phân tích được các dấu hiệu của lãng phí năng lượng . Việc đo bổ sung các hệ thống tiêu thụ năng lượng cụ thể thường được thực hiện để hỗ trợ dữ liệu tiện ích. Các cuộc phỏng vấn sâu với các nhân viên điều hành cơ sở được tiến hành để cung cấp một sự hiểu biết tốt hơn các hệ thống tiêu thụ năng lượng lớn và để đạt được cái nhìn sâu sắc vào các mô hình tiêu thụ năng lượng ngắn hạn và dài hạn.
Loại hình kiểm toán này sẽ có thể xác định tất cả các biện pháp bảo tồn năng lượng thích hợp cho cơ sở, tham số hoạt động của nó. Một phân tích tài chính chi tiết được thực hiện cho từng biện pháp dựa trên các ước tính thực hiện chi tiết, các khoản tiết kiệm chi phí vận hành cụ thể, và các tiêu chí đầu tư của khách hàng. Chi tiết đầy đủ được cung cấp để biện minh cho việc thực hiện dự án.

Kiểm toán cấp đầu tư

Trong hầu hết các thiết lập của công ty, các nâng cấp hạ tầng năng lượng của cơ sở phải cạnh tranh cho tài trợ vốn với các đầu tư không liên quan đến năng lượng. Cả hai đầu tư năng lượng và phi năng lượng đều được đánh giá trên một bộ tiêu chí tài chính nói chung nhấn mạnh sự hoàn vốn đầu tư (ROI) dự kiến. Các khoản tiết kiệm vận hành dự kiến từ việc thực hiện các dự án năng lượng phải được phát triển dường như chúng cung cấp một mức độ tự tin cao. Trong thực tế, các nhà đầu tư thường yêu cầu tiết kiệm được đảm bảo.
Việc kiểm toán cấp đầu tư mở rộng kiểm toán chi tiết mô tả ở trên và dựa trên một nghiên cứu kỹ thuật hoàn chỉnh đến từng các vấn đề kỹ thuật và kinh tế chi tiết cần thiết để biện minh cho việc đầu tư liên quan đến các chuyển đổi.

Thủ tục kiểm toán năng lượng trên cơ sở mô phỏng cho các tòa nhà không dân cư

Một thủ tục kiểm toán đầy đủ, rất giống với những đề xuất của ASHRAE và Krarti (2000), đã được đề xuất trong khung AUDITAC  và HARMONAC   dự án để giúp đỡ trong việc thực hiện các chỉ thị ("Hiệu suất năng lượng các công trình") EPB ở châu Âu và để phù hợp với thị trường châu Âu hiện nay.

Các thủ tục sau đây đề nghị để làm cho việc sử dụng chuyên sâu của các công cụ BES hiện đại ở mỗi bước của quá trình kiểm toán, điểm chuẩn để kiểm toán chi tiết và nghiên cứu tài chính:
 Giai đoạn điểm chuẩn: Trong khi bình thường hóa là cần thiết để cho phép so sánh giữa các dữ liệu được ghi cài đặt nghiên cứu và các giá trị tham chiếu rút ra từ nghiên cứu trường hợp hoặc thống kê. Việc sử dụng các mô hình mô phỏng để thực hiện một mô phỏng mã phù hợp của việc cài đặt được nghiên cứu, cho phép đánh giá trực tiếp cài đặt nghiên cứu, mà không có bất kỳ bình thường cần thiết. Thật vậy, áp dụng một công cụ điểm chuẩn dựa trên mô phỏng cho phép một cá nhân bình thường và cho phép tránh kích thước và bình thường hóa khí hậu
 Giai đoạn kiểm toán sơ bộ: toàn cầu tiêu dùng hàng tháng là không đủ để cho phép một sự hiểu biết chính xác hành vi của tòa nhà. Ngay cả khi các phân tích của các hóa đơn năng lượng không cho phép xác định với độ chính xác tiêu thụ năng lượng khác nhau hiện diện trong cơ sở, các hồ sơ tiêu thụ có thể được sử dụng để hiệu chỉnh xây dựng mô hình mô phỏng hệ thống. Để đánh giá hệ thống hiện có và để mô phỏng một cách chính xác hành vi nhiệt của tòa nhà, các mô hình mô phỏng đã được hiệu chỉnh về cài đặt phần nghiên cứu. Lặp đi lặp lại cần thiết để thực hiện hiệu chuẩn của mô hình cũng có thể được tích hợp đầy đủ trong quá trình kiểm toán và giúp đỡ trong việc xác định các phép đo cần thiết và các vấn đề quan trọng
 Giai đoạn kiểm toán chi tiết: Ở giai đoạn này, trên trang web đo, sub-đo và dữ liệu giám sát được sử dụng để tinh chỉnh các hiệu chỉnh của công cụ BES. Sự chú ý mở rộng sự hiểu biết không chỉ các đặc điểm hoạt động của tất cả các hệ thống năng lượng tiêu thụ, nhưng cũng có những tình huống gây ra các biến thể tải hồ sơ trên cơ sở ngắn hạn và dài hạn (ví dụ như hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng, hàng năm). Khi các tiêu chuẩn hiệu chuẩn được thỏa mãn, các khoản tiết kiệm liên quan đến lựa chọn ECOS / ECMs có thể được định lượng
 Giai đoạn kiểm toán cấp đầu tư: Ở giai đoạn này, kết quả được cung cấp bởi công cụ BES hiệu chuẩn có thể được sử dụng để đánh giá ECOS chọn / ECMs và định hướng kỹ thuật nghiên cứu chi tiết.

Các kỹ thuật kiểm toán chuyên biệt

Kiểm toán nhiệt độ hồng ngoại

Sự xuất hiện của độ phân giải cao nhiệt độ đã cho phép các thanh tra để xác định các vấn đề tiềm năng trong phần thô công trình bằng cách lấy một hình ảnh nhiệt của các bề mặt khác nhau của một tòa nhà. Đối với mục đích của kiểm toán năng lượng, thermographer sẽ phân tích các mô hình trong nhiệt độ bề mặt để xác định truyền nhiệt thông qua đối lưu, bức xạ, hoặc dẫn. Điều quan trọng là cần lưu ý rằng nhiệt độ chỉ xác định nhiệt độ bề mặt, và phân tích phải được áp dụng để xác định lý do cho các mô hình trong nhiệt độ bề mặt. Phân tích nhiệt của một ngôi nhà nói chung chi phí giữa 300 và 600 USD.

Đối với những người không có khả năng kiểm tra nhiệt, nó có thể để có được một cảm giác chung cho sự mất mát nhiệt với một nhiệt kế không tiếp xúc hồng ngoại và một vài tờ của cách nhiệt phản xạ. Phương pháp này liên quan đến việc đo nhiệt độ trên bề mặt bên trong của bức tường bên ngoài một số thiết lập nhiệt độ cơ bản. Sau này, phản xạ vật liệu cách nhiệt rào cản được ghi âm sẵn một cách an toàn vào các bức tường trong  bằng  dải và nhiệt độ được đo ở trung tâm của khu vực cách ly tại 1 khoảng thời gian giờ cho 12 giờ (Các rào cản phản chiếu được kéo ra khỏi tường để đo nhiệt độ ở trung tâm của khu vực mà nó đã bao phủ.). Cách tốt nhất để làm điều này là khi sự khác biệt giữa nhiệt độ (Delta T) giữa bên trong và bên ngoài của cấu trúc ít nhất là 40 độ. Một bức tường cách nhiệt tốt thường sẽ thay đổi khoảng 1 độ mỗi giờ nếu sự khác biệt giữa nhiệt độ bên ngoài và nội bộ là trung bình 40 độ. Một bức tường cách nhiệt kém có thể giảm xuống 10 độ trong một giờ.

Kiểm toán ô nhiễm

Với sự gia tăng lượng khí thải các-bon dioxide hoặc các loại khí nhà kính khác, kiểm toán ô nhiễm hiện nay là một yếu tố nổi bật nhất trong kiểm toán năng lượng. Thực hiện công nghệ tiết kiệm năng lượng này giúp   ngăn chặn ô nhiễm tiện ích tạo ra.

Ô nhiễm và khí thải máy tính trực tuyến cung cấp số liệu gần đúng lượng phát thải các chất ô nhiễm không khí nổi tiếng khác ngoài khí carbon dioxide.

Kiểm toán Ô nhiễm môi trường thường lấy số liệu tiêu thụ điện và nhiên liệu sưởi ấm trong một khoảng thời gian hai năm và cung cấp số liệu xấp xỉ về các-bon dioxide, chất VOC, các oxide ni-tơ, các-bon mô-noxide, khí lưu huỳnh, thủy ngân, ca-đi-mi, chì, các hợp chất thủy ngân, các hợp chất ca-đi-mi và các hợp chất chì.

Lịch sử
Kiểm toán năng lượng ban đầu trở nên phổ biến trong phản ứng với các cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973 và các năm sau đó. Quan tâm đến việc kiểm toán năng lượng gần đây gia tăng như là kết quả của sự hiểu biết ngày càng tăng tác động của con người khi sự nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu.

Các hệ thống đánh giá năng lượng công trình
 Úc - Đánh giá năng lượng nhà ở
 Canada - EnerGuide
 Vương quốc Anh - Đánh giá Năng lượng Nhà ở Quốc gia
 Mỹ - Đánh giá năng lượng nhà ở

Xem thêm
 Hiệu quả nhà ở
 Hiệu quả sử dụng năng lượng
 Thực hiện hiệu quả năng lượng
 Phục hồi năng lượng
 Phân tích Pinch

Tham khảo

Đọc thêm
 Wulfinghoff, Donald. (2000). "Hướng dẫn sử dụng" năng lượng hiệu quả. Viện Năng lượng báo chí. ISBN 0-ngày 96 tháng 7 năm 7926
 Clark, William. (1998) Retrofitting cho việc bảo tồn năng lượng. Mc Graw Hill. ISBN 0-07-011920-1
 Thumann, Albert. (1998). Sổ tay Kiểm toán năng lượng. Chỉnh sửa. Báo chí Fairmont. ISBN 0-88173-294-X
 Krarti, M. (2000). Kiểm toán năng lượng của các hệ thống xây dựng một cách tiếp cận kỹ thuật. CRC Press. ISBN 0-84939-587-9

Liên kết ngoài
 Energy Star: Trang chủ Kiểm toán năng lượng
 Bộ Năng lượng Hoa Kỳ: năng lượng hiệu quả

Tiết kiệm năng lượng


title: Tipula sackeni

text:
Tipula sackeni là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Tân bắc và Neotropic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Ichthyophis dulitensis

text:
Ichthyophis dulitensis là một loài ếch giun thuộc chi Ichthyophis, Họ Ếch giun. Đây là một loài động vật đặc hữu của Malaysia. Môi trường sinh sống của chúng ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong các ao hồ, sông, vùng ngập nước.

Chú thích

Tham khảo
 Inger, R., Iskandar, D., Das, I., Stuebing, R., Lakim, M., Yambun, P., Mumpuni, Wilkinson, M., Gower, D. & Kupfer, A. 2004. Ichthyophis dulitensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

dulitensis
Động vật đặc hữu Malaysia
Động vật lưỡng cư Malaysia
Động vật được mô tả năm 1965


title: Castelnau-de-Mandailles

text:
Castelnau-de-Mandailles  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Castelnaudemandailles


title: Atopsyche kamesa

text:
Atopsyche kamesa là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Charadra deridens

text:
Charadra deridens là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ontario, Quebec, New Brunswick, Nova Scotia, đảo Prince Edward, British Columbia, Saskatchewan và Manitoba in Canada, phía nam through hầu hết Hoa Kỳ ngoại trừ các bang tây nam.

Sải cánh dài 38–48 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8 in the north. They have an extended season in Florida.

Ấu trùng ăn lá của beech. Other recorded hosts include cây cáng lò (hay cây bulô), cây đu, cây thích và cây sồi.

Liên kết ngoài
Bug Guide
Images

Chú thích

Charadra
Pantheinae


title: Hypnoidus affinis

text:
Hypnoidus affinis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Cate miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Hypnoidus


title: Bramevaque

text:
Bramevaque là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 559 mét trên mực nước biển.

 Barousse valley

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Pittosporum taitense

text:
Pittosporum taitense là một loài thực vật thuộc họ Pittosporaceae. Đây là loài đặc hữu của Polynésie thuộc Pháp.

Tham khảo

 Florence, J. 1998. Pittosporum taitense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Polynésie thuộc Pháp
Pittosporum


title: David Archuleta (album)

text:
David Archuleta là album đầu tay của á quân American Idol mùa 7 David Archuleta. Album được phát hành ngày 11 tháng 11 năm 2008 tại Mỹ bởi hãng đĩa Jive Records, 6 tháng sau khi American Idol năm đó kết thúc. Đĩa đơn đầu tiên từ album là "Crush". Album trong tuần đầu đã đạt được vị trí 2 trên Billboard 200, chỉ sau Fearless của Taylor Swift. Trong ba tuần phát hành, album đã bán ra được 316.000 bản ở Mỹ. Ngày 29 tháng 1 năm 2009, album đã được cấp chứng nhận Vàng tại Mỹ, tương đương với doanh số 500.000 bản.

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Doanh số và chứng nhận

Thời gian phát hành

Chú thích

Album của David Archuleta
Album năm 2008
Album đầu tay năm 2008


title: Asnières-en-Montagne

text:
Asnières-en-Montagne
là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 288 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Asnières-en-Montagne sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Côte-d'Or


title: El Niño

text:
thế=|200x200pxTrạng thái bình thường Thái Bình Dương: gió xích đạo đem nước ấm thổi hướng về phía tây, nước lạnh vọt ra lên trên ở mặt ngoài men theo bờ biển châu Nam Mĩ (theo NOAA / PMEL / TAO).
Chú thích:

Normal Conditions là trạng thái bình thường.

Hình biểu diễn Convective Circulation là đối lưu khí quyển.

Equator là xích đạo.

Màu đỏ thẫm là dòng nước ấm.

Mũi tên màu trắng là phương hướng dòng nước biển tầng ngoài.

Thermocline là tầng nhảy lên nhiệt độ, ngăn chia ra hai phần: phần trên là miền nước ấm, phần dưới là miền nước lạnh.

120 độ E là 120 độ kinh đông.

80 độ W là 80 độ kinh tây.thế=|200x200pxHiện tượng En Ni-nhô: nước ấm đẩy đi hướng về châu Nam Mĩ, nước lạnh không vọt lên lại lần nữa cho nên khiến cho đại dương biến hoá làm cho nóng ấm; chú ý khí áp phía đông và phía tây Thái Bình Dương cũng biến động thuận theo nó, thì cái đó gọi là Dao động sóng cả phương nam.Hiện tượng En Ni-nhô (tiếng Tây Ban Nha: fenómeno El Niño, tiếng Anh: El Niño phenomenon), còn gọi là Hiện tượng Con trai của Chúa, kết hợp với Dao động sóng cả phương nam - một hiện tượng khác, gọi là ENSO, là danh từ mà ngư dân ở khu vực dọc bờ biển Peru và Ecuador sử dụng để gọi một hiện tượng khí hậu khác thường. Chủ yếu chỉ nhiệt độ mặt biển ở đại dương nhiệt đới của phần phía đông và trung tâm của Thái Bình Dương liên tục không ngừng thay đổi làm cho nóng ấm một cách khác thường, khiến cho mô thức khí hậu của cả thế giới phát sinh biến hoá, hình thành một số khu vực khô cạn và một số khu vực khác lượng mưa xuống lại vượt hơn mức độ thường.

Nguồn gốc
Từ "El Niño" bắt nguồn từ tiếng Tây Ban Nha, có nghĩa là "bé trai", một số người còn gọi là "Chúa hài nhi" hoặc "con trai của Chúa".

Ban đầu thế kỉ XIX, ở những quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha như Ecuador và Peru của Nam Mỹ, các ngư dân phát hiện, cứ cách mấy năm, từ tháng 10 cho đến tháng 3 của năm sau sẽ xuất hiện một dòng nước ấm đi sát bờ biển tiến xuống phía nam, khiến cho nhiệt độ nước biển tầng ngoài biểu lộ rõ ràng lên cao. Bờ đông Thái Bình Dương của Nam Mỹ vốn dĩ thịnh hành dòng nước lạnh Peru, đàn cá thuận theo dòng nước lạnh mà di chuyển khiến cho ngư trường Peru trở thành một trong bốn ngư trường lớn của thế giới. Nhưng hễ dòng nước ấm này xuất hiện, loài cá có bản chất ưa nước lạnh thì sẽ chết với số lượng lớn, khiến cho các ngư dân gặp phải thảm hoạ. Bởi vì hiện tượng này lúc nghiêm trọng nhất thường diễn ra vào trước và sau lễ giáng sinh, do đó những ngư dân gặp phải thiên tai này mà lại không thể làm gì cứu vãn được nên gọi hiện tượng này là El Niño tức con trai của Thượng đế - Chúa hài nhi.

Tần suất xuất hiện của hiện tượng này hoàn toàn bất quy tắc, nhưng mà bình quân khoảng chừng mỗi 04 năm phát sinh một lần. Về phương diện cơ bản, nếu khoảng thời gian hiện tượng này xảy ra liên tục ít hơn 05 tháng, sẽ gọi là Tình hình En Ni-nhô (El Niño Condition), nếu hiện tượng này xảy ra liên tục trong khoảng thời gian bằng hoặc lớn hơn 05 tháng, sẽ gọi là Sự kiện En Ni-nhô (El Niño Episodes).

Ở trong tình trạng bình thường theo quy luật chung, dòng nước biển gió mùa ở khu vực Thái Bình Dương nhiệt đới chuyển động từ châu Mĩ hướng về châu Á. Khiến cho mặt ngoài của Thái Bình Dương bảo toàn nóng ấm, mang đến mưa nhiệt đới cho vùng xung quanh Indonesia. Nhưng quy luật này cứ mỗi 2 đến 7 năm sẽ bị làm xáo trộn một lần, khiến cho hướng gió và dòng nước biển phát sinh chuyển hoá phương hướng tương phản, dòng nước nóng của tầng ngoài Thái Bình Dương thì đổi hướng về phía đông chạy về châu Mĩ, theo sau đó liền mang đến mưa nhiệt đới, khiến cho Trái Đất xuất hiện khô cạn với diện tích lớn, đây chính là "hiện tượng En Ni-nhô".

Sau này, từ El Niño về phương diện khoa học dùng để biểu thị hiện tượng gia tăng khác thường của nhiệt độ mặt biển phần phía đông Thái Bình Dương ở mấy ngàn kilômét sát gần Peru và Ecuador. Lúc hiện tượng này phát sinh, nhiệt độ nước biển ở phạm vi lớn lên cao từ 3 đến 6 độ C so với bình thường hằng năm. Nhiệt độ nước ở thủy vực rộng lớn của Thái Bình Dương, đã thay đổi dòng nước biển ờ xích đạo và gió tín phong đông nam truyền thống, dẫn đến biến đổi khí hậu mang tính toàn cầu trái với bình thường.

Tiêu chuẩn định nghĩa
nhỏ|Các loại miền Niño được thị sát kiểm trắc nhiệt độ mặt biển để mà xác định tướng ENSO hiện tại (nóng ấm hoặc lạnh rét).
Sự kiện En Ni-nhô là chỉ hiện tượng mà phạm vi lớn mặt ngoài phía trung tâm và đông Thái Bình Dương xích đạo liên tục không ngừng nghiêng lệch về nóng ấm khác thường. tiêu chuẩn đánh giá phán đoán của nó còn tồn tại sai biệt nhất định ở trong quốc tế. Thông thường đem chỉ số chênh lệch chuẩn nhiệt độ mặt biển miền Niño 3 đạt đến 0,5 °C trở lên trong 06 tháng liên tục không gián đoạn định nghĩa là một lần Sự kiện En Ni-nhô. Hiện tại, Hoa Kỳ lấy giá trị trung bình trượt 03 tháng của chỉ số chênh lệch chuẩn nhiệt độ mặt ngoài biển miền Niño 3.4 liên tục 05 lần lớn hơn hoặc bằng 0,5 °C định nghĩa là một lần Sự kiện En Ni-nhô; Cục Khí tượng Australia đem giá trị chênh lệch chuẩn nhiệt độ mặt ngoài biển miền Niño 3.4 lớn hơn hoặc bằng 0,8 °C lại thêm chỉ số dao động sóng cả phương nam nhỏ hơn hoặc bằng - 0,8 °C định nghĩa là một lần sự kiện En Ni-nhô. Trung tâm Hadley Cục Khí tượng Vương quốc Anh đem giá trị chênh lệch chuẩn nhiệt độ mặt ngoài biển miền Niño 3.4 lớn hơn hoặc bằng 0,5 °C, và lại liên tục không ngừng ít nhất 06 tháng trở lên định nghĩa là một lần Sự kiện En Ni-nhô; Trung tâm Khí hậu Tokyo Sở Khí tượng Nhật Bản đem giá trị trung bình trượt chênh lệch chuẩn nhiệt độ mặt ngoài của 5 tháng trong 6 tháng liên tục không gián đoạn của miền Niño 3 lớn hơn hoặc bằng 0,5 °C định nghĩa là một lần Sự kiện En Ni-nhô.

Để cho phản ánh một cách càng thêm đầy đủ toàn thể tình hình phía trung tâm và đông Thái Bình Dương xích đạo, hiện tại, Trung tâm Khí tượng Quốc gia Cục Khí tượng Trung Quốc về phương diện nghiệp vụ chủ yếu lấy chỉ số chênh lệch chuẩn nhiệt độ mặt biển của miền tổng hợp Niño (miền Niño 1+2+3+4) mà phân biệt đoán định Sự kiện En Ni-nhô, chỉ tiêu như sau: chỉ số chênh lệch chuẩn nhiệt độ mặt biển của miền tổng hợp Niño liên tục không gián đoạn 06 tháng trở lên lớn hơn hoặc bằng 0,5 °C (có thể có phần tháng đơn lẻ ở khoảng giữa quá trình chưa đạt chỉ tiêu) là một lần Sự kiện En Ni-nhô; nếu chỉ tiêu miền đó liên tục không ngừng 05 tháng lớn hơn hoặc bằng 0,5 °C, lại thêm tổng số chỉ số của 05 tháng lớn hơn hoặc bằng 4 °C, cũng định nghĩa là một lần Sự kiện En Ni-nhô.

Nguyên nhân hình thành

Gió tín phong đông nam suy kém
Sau khi gió tín phong đông nam mà thổi sát gần xích đạo nam bán cầu suy kém, sự nổi lên trên của nước lạnh ở khu vực Thái Bình Dương sẽ giảm bớt hoặc thôi hoạt động, từ đó hình thành nhiệt độ nước biển ở phạm vi lớn gia tăng nóng ấm khác thường, dòng nước biển xích đạo truyền thống và hoàn lưu khí quyển phát sinh khác thường, dẫn đến một ít khu vực đi sát bờ Thái Bình Dương đón nhận giáng thủy trái với bình thường, một ít địa phương khác thì khô cạn nghiêm trọng.

Ở trong tình hình bình thường phù hợp với quy luật chung, gió tín phong đông bắc thổi sát gần xích đạo bắc bán cầu, gió tín phong đông nam thổi sát gần xích đạo nam bán cầu. Nước biển mang theo mình gió tín phong xê dịch từ phía đông hướng về phía nam, hình thành tách ra dòng nước ấm bắc xích đạo và dòng nước ấm nam xích đạo. Nước biển mà từ phía đông Thái Bình Dương xích đạo chảy ra ngoài, nương tựa vào tầng dưới mà bổ sung dòng nước vọt ra lên cao, từ đó khiến cho nước lạnh tầng dưới của một khu vực này nổi lên trên, nhiệt độ nước thấp hơn khắp chung quanh, hình thành chênh lệch nhiệt độ mặt biển của phần phía đông và phía tây.

Song, bỗng nhiên có một hôm gió tín phong đông nam suy kém, tức khắc sẽ hình thành sự nổi lên trên của nước lạnh ở khu vực Thái Bình Dương giảm bớt hoặc thôi hoạt động, nhiệt độ nước biển lên cao ngay, hình thành nhiệt độ nước biển ở phạm vi lớn tăng thêm nóng ấm khác thường. Cho nên, dòng nước ấm này đột nhiên tăng mạnh men theo bờ biển Ecuador xâm chiếm phía nam, khiến cho nhiệt độ nước biển lên cao dữ dội, đàn cá ở nước lạnh vì nguyên do đó nên tử vong số lượng nhiều, chim biển vì nguyên do tìm kiếm không được thức ăn cho nên rời bỏ chia lìa rối loạn, ngư trường bỗng chốc mất đi cơ năng sinh sống, khiến cho quốc gia đi sát bờ biển gặp phải tổn thất cực kì to lớn.

Tự quay Trái Đất
Nghiên cứu phát hiện, việc phát sinh sự kiện En Ni-nhô có liên quan với sự biến hoá vận tốc tự quay Trái Đất, từ niên đại 50 thế kỉ XX tới nay, vận tốc tự quay Trái Đất đã huỷ hoại sự phân bố gia tốc trung bình của thước đo trong 10 năm qua, sự biến hoá khác thường có dao động từ 4 đến 5 năm, trung bình năm phát sinh ở vận tốc tự quay Trái Đất của một ít En Ni-nhô khá mạnh thì phát sinh ở trong năm chuyển hướng trọng đại, nhất là năm mà tự chuyển biến chậm. Sự biến hoá tốc độ tự quay Trái Đất trong khoảng thời gian ngắn có liên quan ngược với sự biến hoá nhiệt độ mặt biển ở phía đông Thái Bình Dương xích đạo, tức là lúc tốc độ tự quay Trái Đất tăng tốc trong khoảng thời gian ngắn, nhiệt độ mặt biển của phía đông Thái Bình Dương xích đạo hạ xuống thấp; trái lại, lúc tốc độ tự quay Trái Đất giảm chậm, nhiệt độ mặt biển của phía đông Thái Bình Dương xích đạo lên cao. Điều này nói rõ ra rằng, sự giảm chậm của tự quay Trái Đất có khả năng là nguyên nhân chủ yếu hình thành hiện tượng En Ni-nhô.

Khi tự quay Trái Đất giảm tốc, "hiệu ứng phanh xe" khiến cho khí quyển và nước biển ở đới xích đạo thu được một quán tính hướng đông, dòng nước biển xích đạo và gió tín phong suy kém, nước ấm ở phía tây Thái Bình Dương xê dịch hướng về phía đông, nước lạnh ở phía đông Thái Bình Dương bị ngăn cản lật lên trên, vì nguyên do tích tụ và chất đống nước ấm nên hiện tượng El Ni-nhô phát sinh nước biển gia tăng nhiệt độ và mặt biển nâng cao.

Đặc trưng khí hậu
Vào khoảng thời gian En Ni-nhô phát sinh, trường khí áp của phía đông Thái Bình Dương xuống thấp, trường khí áp của phía tây Thái Bình Dương lại tăng cao, sự biến hoá của trường khí áp khiến cho đới gió đông thịnh hành ở miền nhiệt đới suy kém, thậm chí chuyển thành đới gió tây, do đó dòng nước biển tầng ngoài phía đông Thái Bình Dương mà nguyên lúc đầu là đi về phía tây thì di chuyển ngược hướng về phía đông, dần dần nhận lấy nhiệt sau khi tăng thêm nhiệt độ rồi tụ họp ở vùng biển phía đông Thái Bình Dương, nhiệt độ nước mặt ngoài Thái Bình Dương ở miền nhiệt đới đã hiện ra sự biến hoá của phía đông cao phía tây thấp, nước biển có nhiệt độ cao hướng về bờ mà tụ họp ở phía đông Thái Bình Dương (diện tích tương đương một nửa đại lục Hoa Kỳ), cũng ức chế nhiệt độ xuống thấp và dòng vọt lên mà có giàu chất dinh dưỡng vọt ra lên trên ở nơi sâu của miền đó. Vì vậy đàn cá dời đi lưu trú hướng về nơi khác, số lượng chim biển của vùng đó cũng giảm bớt rõ rệt, lượng sản xuất phân bón phosphat xuống thấp, ở phương diện hiệu ứng vòng xúc xích khiến cho ngư nghiệp và nông nghiệp của khu vực đó tất cả cùng bị chịu tổn thất ở mức độ tương đương.

Ngoài sự biến hoá nhiệt độ của nước biển ra, khoảng thời gian hiện tượng En Ni-nhô phát sinh cũng vì nguyên do sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển và trao đổi nhiệt lượng khí quyển - đại dương nên hình thành hình thái khí hậu khác thường. Vào khoảng thời gian hiện tượng En Ni-nhô phát sinh, lúc nhiệt độ biển và đại dương phía đông Thái Bình Dương ở miền nhiệt đới tăng cao khác thường (kỉ lục mạnh nhất hiện tại là lên cao 6 °C), khí quyển ở phía trên mặt đại dương, theo cùng hơi nước của biển và đại dương mang đến, nhận lấy nhiệt mà lên cao, trải qua tác dụng đối lưu hình thành mây và mưa, dẫn đến giáng thủy tăng gia ở vùng đất lân cận, cơ hội phát sinh mưa lớn và nạn lụt tăng cao. Để cho cân bằng sự lên cao của không khí ở khu vực phía đông Thái Bình Dương, không khí trên trời của phía tây Thái Bình Dương ở miền nhiệt đới mà có nhiệt độ mặt biển xuống thấp thì thoả mãn chìm xuống, hình thành áp lực mặt ngoài Trái Đất của khu vực đó tăng gia và lại ức chế giáng thủy, do đó ở nước Indonesia, nước Philippines và phía bắc Liên bang Úc khá dễ dẫn đến khô cạn ở khoảng thời gian hiện tượng En Ni-nhô phát sinh.

Nói đơn giản, đặc trưng của hiện tượng En Ni-nhô chính là sự thay đổi ngược hướng của nhiệt độ nước của mặt ngoài biển và đại dương ở phía đông và tây Thái Bình Dương, theo cùng trường khí áp của khí quyển có sự dao động phía đông và phía tây theo phép tắc cầu ván bấp bênh. Khi sự biến hoá nhiệt độ mặt biển Thái Bình Dương xích đạo hiện ra phía đông cao phía tây thấp, sự biến hoá trường khí áp liền ngay biến thành phía tây cao phía đông thấp (tức là khoảng thời gian hiện tượng En Ni-nhô phát sinh); trái lại, nếu sự biến hoá nhiệt độ nước biển là phía đông thấp phía tây cao, trường khí áp liền ngay hiện ra hình thái phía tây thấp phía đông cao (tức là khoảng thời gian không có hiện tượng En Ni-nhô phát sinh). Đối với sự biến hoá của trường khí áp, giới khí tượng thông thường lấy giá trị khác biệt của trường khí áp ở giữa hai khu vực Tahiti, Polynésie thuộc Pháp ở phía đông và Darwin, Liên bang Úc ở phía tây của Nam Thái Bình Dương, và lại gọi tên là Dao động sóng cả phương nam. Cho nên hiện tượng biến hoá khí quyển và đại dương mà hiện tượng En Ni-nhô và Dao động sóng cả phương nam từng cái một sản sinh cho nhau và làm bạn với nhau, đã lấy đầu chữ cái của hai danh từ gọi chung là ENSO.

Hiện tượng En Ni-nhô phát sinh khoảng chừng mỗi từ hai đến bảy năm một lần, chu kì mạng sống của nó từ khởi đầu, chín muồi đến trước và sau suy thoái có thể đạt đến khoảng thời gian một năm rưỡi đến hai năm. Vậy sau, giống y một kiểu của quả lắc đồng hồ, dần dần hồi phục. Có lúc trong quá trình hồi phục lại dao động vượt quá phía trước, hình thành gió đông thịnh hành mạnh thêm, nhưng mà nhiệt độ nước mặt ngoài của phía đông Thái Bình Dương thấp thêm, thứ hiện tượng tương phản này mà phản ánh đối lập với En Ni-nhô tức khắc gọi nó là La Ni-nha (ý nghĩa là bé gái trong chữ Tây Ban Nha). Do đó, hiện tượng En Ni-nhô thực ra là hiện tượng tự nhiên cái mà tác dụng giao hỗ đại dương và khí quyển sản sinh, nó đang là một bộ phận của quy luật hài hoà tầng khí quyển Trái Đất và thủy quyển của giới tự nhiên giống như quy phạm gieo vần và tiếng có thanh bằng thanh trắc, cũng là một cái vòng của hệ thống khí hậu toàn cầu. Té ra nó chỉ là một cái hiện tượng mang tính biển và đại dương mà ngư dân sống bám biển và đại dương miêu tả, hiện nay đã hoà hợp thành ENSO và La Ni-nha, đã bao hàm lĩnh vực khí quyển và biển - đại dương, biến thành là danh từ đời thường mà mọi nhà đều hiểu rõ.

Hiệu ứng và ảnh hưởng

Ảnh hưởng mà khẳng định minh xác nhất là, Sự kiện En Ni-nhô dẫn đến lượng giáng thủy toàn cầu tăng nhiều rõ rệt so với năm bình thường phù hợp với quy luật chung. Cái này dẫn đến quốc gia đi sát bờ Thái Bình Dương của Nam Mĩ và vùng phía đông và trung tâm Thái Bình Dương mắc phải nạn lụt dồn dập, cùng lúc nước Ấn Độ, nước Indonesia, Liên bang Úc từng khu vực một thì khô cạn nghiêm trọng, nhiều loài cây nông nghiệp của thế giới sắp bị ảnh hưởng.

Hiện tượng En Ni-nhô từ tháng 4 năm 1982 đến tháng 7 năm 1983, là một lần nghiêm trọng nhất trong mấy thế kỉ qua tới nay, nhiệt độ mặt nước từ phía đông và trung tâm Thái Bình Dương cao hơn khoảng chừng 4 đến 5 °C so với năm bình thường đúng theo quy luật, gây nên 1300 đến 1500 người của cả thế giới mất mạng sống, kinh tế tổn thất gần 10 tỉ đô-la Mĩ.

Hiện tượng En Ni-nhô từ năm 1986 đến năm 1987, khiến cho nhiệt độ nước của mặt ngoài nước biển ở phía đông và trung tâm Thái Bình Dương xích đạo thiên về cao vào khoảng 2 °C so với nhiệt độ trung bình năm bình thường đúng theo quy luật; đồng thời, hoàn lưu khí quyển của khu vực miền nhiệt đới cũng xuất hiện khác thường một cách tương ứng, khí quyển của miền nhiệt đới và miền khác xuất hiện biến hoá khác thường; mưa lớn đến thình lình ở vùng đất bắc bộ và trung bộ nước Peru của châu Nam Mĩ biến thành nạn lụt; nước sông sông Amazon ở bên trong biên giới Colombia dâng tràn mãnh liệt, gây nên đê sông nhiều lần nứt vỡ; phía đông bắc nước Brasil mưa ít và khô cạn, vùng đất phía tây nóng nực; vùng đất phía đông và đi sát bờ biển của Liên bang Úc nước mưa giảm thiểu rõ ràng; vùng đất phạm vi lớn từ Hoa Nam Trung Quốc, Nam Á đến phía bắc châu Phi tất cả đều mưa ít và khô cạn.

Đầu năm 1990 lại phát sinh điềm báo trước hiện tượng En Ni-nhô. Tháng 1 năm này, nhiệt độ mặt nước vùng biển trung tâm Thái Bình Dương cao hơn năm trước, ngoài nhiệt độ mặt nước vùng biển xích đạo cao vượt 0,5 °C so với năm trước, nhiệt độ mặt nước vùng biển của đường biến đổi ngày quốc tế về phía tây cũng cao vượt sắp gần 1 °C so với năm trước; tầng nước ấm 28 °C mà kề cận mặt nước biển thì hẹp khoảng 10 mét so với năm trước; mức nước của vùng biển đi sát bờ Thái Bình Dương ở châu Nam Mĩ phình lên 15 đến 30 xăngtimét so với bình thường.

Hiện tượng En Ni-nhô từ năm 1997 đến năm 1998, nhiệt độ mặt nước phía đông và trung tâm Thái Bình Dương cao vượt khoảng chừng 3 đến 4 °C so với năm bình thường đúng theo quy luật, khiến sông Trường Giang xuất hiện nước lớn, vùng đất Hoa Nam có mưa lớn đến thình lình liên tục, vùng đất Đông Nam Á phát sinh nạn cháy rừng rậm quy mô lớn. Hiện tượng En Ni-nhô lần này phát sinh ngay liền sau năm 1990 đến năm 1994, mức độ dồn dập là hiếm thấy, nhưng mà quy mô khá nhỏ. Tình hình đại hạn của 5 tỉnh phía tây nam Trung Quốc cũng là do hiện tượng En Ni-nhô dẫn đến.

Mùa bão Đại Tây Dương năm 2005 đã xuất hiện hiếm thấy bốn bão cấp 5 cường độ mạnh nhất, tách ra theo thứ tự là bão Emily, bão Katrina, bão Rita và bão Wilma, và hơn nữa gây nên thương vong trầm trọng mạng người và tổn thất tài sản nhà cửa ở Bắc Mĩ và Trung Mĩ. Trong đó, bão Wilma là một bão phía bắc Đại Tây Dương mạnh nhất trong số chúng nó được ghi chép lại tới nay.

Mùa bão Đại Tây Dương năm 2007 lại xuất hiện hai bão cấp 5 giống nhau cường độ mạnh nhất tách ra là bão Dean và bão Felix. Một mặt khác, hiện tượng En Ni-nhô có lúc cũng sẽ quay về thúc đẩy thành bão ở phía tây bắc Thái Bình Dương với con số thiên về ít, nhưng mà tình hình đặc thù uy lực và siêu mạnh có phát sinh. Thí dụ: bão Zeb (năm 1998) của mùa bão Thái Bình Dương năm 1998 và siêu bão Megi (năm 2010) của mùa bão Thái Bình Dương năm 2010.

Trong 100 năm qua tới nay, hiện tượng En Ni-nhô phát sinh tổng cộng 24 lần, quy mô có mạnh có yếu. Hiện tượng En Ni-nhô quy mô mạnh sẽ hình thành hình thái khí hậu mang tính toàn cầu biến hoá với chiều ngang lớn, trong đó lấy nhiệt độ nước biển của năm 1982 - 1983 và lần này 1997 - 1998 là biến hoá lớn nhất, kêu gọi là Siêu cấp En Ni-nhô của thế kỉ này, cũng dẫn đến tai hoạ nghiêm trọng. Căn cứ vào ước tính, hiện tượng En Ni-nhô lần ấy năm 1982 - 1983, quốc gia Đông Nam Á của miền phía tây Thái Bình Dương và Liên bang Úc phát sinh khô cạn nghiêm trọng và nạn cháy sinh sôi nẩy nở và vượt ra ngoài phạm vi, quốc gia châu Mĩ của miền phía đông Thái Bình Dương bị huỷ hoại vì nạn lụt, ngoài cái chết của hai nghìn mạng người, tổn thất tiền của đạt đến cái móc 13 tỉ đô-la Mĩ.

Về hiện tượng En Ni-nhô lần này mà nói, từ mùa thu năm ngoái tới nay, vùng đất Đông Nam Á, Liên bang Úc và Brasil phát sinh khô cạn, nạn cháy rừng rậm và tai hoạ khói bụi mù mịt trên không nghiêm trọng, vùng đất phía đông bắc Hoa Kỳtiếp thụ mùa đông ấm, nhưng mà nước Canada, nước Chile và nước Peru thì bị mưa lớn mặc ý tàn hại, nước Canada gian nan thống khổ vì sự hung dữ của băng và tuyết, nước México cũng phát sinh tuyết rụng xuống mà từ trăm năm qua tới nay chưa gặp, đi sát bờ biển đông nam Trung Quốc đại lục có mưa bão, Đài Loan tất nhiên cũng đã trải qua mùa đông ấm và mưa xuân liên tục không dứt. Mặc dù tổn thất tiền của chính xác vẫn chưa thể thống kê một lúc ra tới nay, nhưng mà nước Indonesia vì nguyên do tai nạn môi trường nghiêm trọng nhất trong 50 năm qua tới nay nên gây ra khủng hoảng kinh tế, tiến đến gây ra sóng triều cải cách chính trị ở trong trạng thái hừng hực, chính là một trường hợp điển hình bị ảnh hưởng hiện tượng En Ni-nhô sâu đậm. Tất nhiên mọi việc xảy ra có cái lợi có cái hại, rất nhiều người cũng sẽ nương tựa hiện tượng En Ni-nhô mà nhận lấy lợi ích, khí xoáy nhiệt đới của miền Đại Tây Dương khá ít, nông dân trồng cây bông sợi ở Liên bang Úc vì nguyên do khí hậu khô hanh nên gặt hái rất dồi dào, ngư dân Chile cũng vì nguyên do đàn cá số lượng nhiều bơi theo dòng nước chảy quanh hướng về phía nam nên nở ra vẻ mặt vui mừng tươi cười. Hiện tượng En Ni-nhô thực ra không chỉ là phát sinh đơn lẻ ở Thái Bình Dương, nghiên cứu gần nhất quan sát đến sự đồng dạng nhiệt độ nước mặt ngoài của Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương có sự biến hoá giống nhau, chỉ là bởi vì khoảng cách chiều ngang đông tây của Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương khá nhỏ, tác dụng giao hỗ của nhiệt lượng giữa biển - đại dương và khí quyển mau lẹ hơn nữa trong khoảng thời gian ngắn, do đó biên độ biến hoá của nó nhỏ hơn nữa hiệu ứng không rõ ràng. Ngoài sự biến hoá khí hậu ra, vận tốc tự quay Trái Đất trong khoảng thời gian hiện tượng En Ni-nhô phát sinh cũng sẽ bị ảnh hưởng nên giảm chậm chút ít. Về phương diện y tế công cộng, lúc hiện tượng En Ni-nhô phát sinh, miền khí hậu vừa ấm vừa ẩm cũng vì nguyên do virus phổ biến mang tính nhiệt đới (ví dụ như virus Dengue, virus Hanta, viêm não, bệnh tả, sốt rét, v.v) sinh sôi đông đúc số lượng nhiều ở kí chủ cho nên tàn hại khá tuỳ tiện. Có một ít người cho biết là bệnh Chết Đen vào khoảng thời gian cuối niên đại 1340, đại dịch bệnh tật mấy lần ở trong năm 1557 đến năm 1900 có khả năng đều có liên quan với hiện tượng En Ni-nhô. Những quan sát tương quan này, tiến bước báo cho chúng ta biết hiện tượng En Ni-nhô sản sinh xác thực hiệu ứng mang tính toàn cầu, do đó về phương diện chính trị, kinh tế, xã hội và khoa học, tất cả nó có ý nghĩa và ảnh hưởng trọng đại.

Sự biến hoá trái bình thường của khí hậu trong khoảng thời gian hiện tượng En Ni-nhô phát sinh thường thường có thể hình thành tổn hại trọng đại với tài sản sinh mệnh của loài người, các trung tâm nghiên cứu khí tượng và biển - đại dương chủ yếu của thế giới tất cả cùng tích cực đưa vào nghiên cứu quan hệ qua lại với hiện tượng En Ni-nhô. Thí dụ Hoa Kỳ từ năm 1985 tới nay đã tiêu mỗi năm kinh phí từ 10 đến 20 triệu đô-la Mĩ chuyên tiến hành công việc nghiên cứu mà có liên quan dự trắc hiện tượng En Ni-nhô, đầu năm 1997 thành công dự trắc ra sự xuất hiện của hiện tượng En Ni-nhô đợt này. Có người hoài nghi thứ đầu tư này có đáng giá không ? Kì san Climate Change gần đây nhất có một bài văn ước tính hạng mục nghiên cứu này chỉ đơn giản đã mang đến hiệu ích gấp 20 - 30 lần với nông nghiệp Hoa Kỳ, khiến cho Cục Quản lí Hải dương và Khí quyển Quốc gia Hoa Kỳ mà ủng hộ xuất tiền thì rất phấn khởi. Nông dân của Liên bang Úc lần này cũng vì nguyên do chính phủ của họ đã nêu ra cảnh báo trước nên kịp thời điều chỉnh quy mô và hạng mục canh tác và giảm thiểu đáng kể tổn thất có thể.

Cục Khí tượng Trung ương Trung Hoa dân quốc cũng thích đáng thúc đẩy cấp bách kế hoạch nghiên cứu của dự báo khí hậu trong một khoảng thời gian ngắn, giai đoạn bây giờ một trong những trọng điểm công tác của Cục đó là phân tích và nghị luận đặc tính biến hoá của hiện tượng En Ni-nhô về nơi khí hậu Đài Loan hình thành, cùng với độ dự báo đáng tin của những đặc tính này. Tất nhiên mục tiêu cuối cùng của Cục Khí tượng Trung ương Trung Hoa dân quốc, vẫn hi vọng sáng lập lên nghiệp vụ dự báo về biến hoá khí hậu trong khoảng thời gian ngắn ở vùng đất Đài Loan.

Tác động
Mưa bão, lụt lội, đó là các hiện tượng dễ thấy nhất của El Niño. Lý do là dòng nước ấm ở phía đông Thái Bình Dương chạy dọc theo các nước Chile, Peru... đã đẩy vào không khí một lượng hơi nước rất lớn. Hậu quả là các quốc gia ở Nam Mỹ phải hứng chịu một lượng mưa bất thường, có khi lượng mưa lên đến 15 cm mỗi ngày. Điều bất ngờ là những cơn gió ở Thái Bình Dương tự dưng đổi hướng vào thời điểm có El Niño. Chúng thổi ngược về phía đông thay vì phía tây như thời tiết mỗi năm. Những cơn gió này có khả năng đưa mây vượt qua Nam Mỹ, đến tận România, Bulgaria, hoặc bờ biển Đen của Nga. Như vậy, một vùng rộng lớn của tây bán cầu bị El Niño khống chế. Năm 1997, toàn vùng này bị thiệt hại ước tính 96 tỷ USD do mưa bão, lũ lụt từ El Niño gây ra. Ngược lại, hiện tượng khô hạn lại xảy ra trên các quốc gia thuộc đông bán cầu. Do mây tập trung vào một khu vực có mật độ quá cao, do đó, phần còn lại của thế giới phải hứng chịu đợt hạn hán nghiêm trọng. Các nước thường xuyên chịu ảnh hưởng khô hạn do El Niño gây ra có thể kể: Úc, Philippines, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam... Đợt hạn hán gần đây nhất ở Úc đã làm hàng triệu con kangaroo, cừu, bò... chết vì khát. Bang New South Wales suốt chín tháng không có mưa, hồ nước ngọt Hinze (bang Queensland) cạn kiệt. Tại Thái Lan, hơn một triệu gia đình bị thiếu nước trầm trọng. Tại Việt Nam, một vùng rộng lớn bị mặn xâm nhập, đặc biệt là tại Nam Bộ, gây khô hạn, thiếu nước ngọt và thời tiết khô nóng, không mưa kéo dài.

Đối phó
Các nhà khoa học đã đề ra ba giải pháp đối phó với hiện tượng này:
 Khai thác tất cả tiềm lực văn minh nhân loại để dự báo thời điểm chính xác xuất hiện, dự báo đường đi và sức công phá.
 Không làm các công việc tiếp tay cho El Niño như phá rừng, thải khí cácbonic vào không khí, vì El Niño càng mạnh mẽ hơn nếu mặt đất thiếu cây xanh hay để xảy ra hiện tượng nhà kính.
 Chuẩn bị những điều kiện tối thiểu để sống chung với El Niño, ví dụ như xây nhà phao tránh lũ (đối với vùng lũ lụt) hay dự trữ nước (đối với vùng khô hạn)...

Lợi ích của El Niño
Không phải El Niño lúc nào cũng gây tai họa cho con người. Cách đây hơn 5000 năm, khi mà hiện tượng này mới được ngư dân Peru phát hiện thì El Niño đồng nghĩa với "tin mừng". Vì nước biển lúc ấy tăng lên đủ ấm để vi sinh vật phát triển. Chúng là thức ăn cho cá biển. Nhờ thế nền đánh bắt cá của các nước ven biển Nam Mỹ phát triển mạnh. Nếu năm nào mà hiện tượng El Niño không làm cho nhiệt độ nước biển tăng lên quá cao thì năm đó sẽ có mùa cá bội thu.

Ngoài ra, El Niño còn làm cho một số hoang mạc khô cằn nhất thế giới như Antacama (Nam Mỹ) có những cơn mưa lớn giúp cho thực vật tại nơi đây phát triển đáng kinh ngạc. Tiêu biểu là vào năm 2015, hoa đã nở rộ khắp Hoang mạc Antacama.

Ghi chép
Những đợt El Niño từ giữa năm 1900 đến năm 2020.Có sách vở ghi chép ghi lại từ năm 1900 tới nay, năm 1900, 1903, 1906, 1915, 1919, 1926, 1931, 1941, 1942, 1958, 1966, 1973, 1978, 1980, 1983, 1987, 1988, 1992, 1995, 1998, 2003, 2007, 2010,... đều đã phát sinh hiện tượng En Ni-nhô cả, khiến nhiệt độ nước biển của phần phía đông và trung tâm Thái Bình Dương thấp hơn 1 đến 2 °C. Có nhà khoa học cho biết là, bởi vì xu thế của hoá ấm toàn cầu cho nên hiện tượng En Ni-nhô có xu thế suy kém.

Từ năm 1900 tới nay, đã phát sinh ít nhất 30 vụ Sự kiện En Ni-nhô. Trong đó, năm 1982 – năm 1983, năm 1997 – năm 1998 và năm 2014 – 2016 là sự kiện được ghi chép là mãnh liệt nhất.

Hiện tượng En Ni-nhô xuất hiện ở suất năm sau đây: 1986 – 1987, 1991 – 1994, 1997 – 1998, 2002 – 2003, 2004 – 2005, 2006 – 2007, 2009 – 2010, 2014 – 2016, 2018 – 2019.

Đọc thêm

Xem thêm
 Hiện tượng La Niña

Chú thích

Liên kết ngoài

 Mùa hè giữa mùa đông
 Thuật ngữ El Nino và La Nina trên trang Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia  jbo
 FAO response to El Niño
 International Research Centre on El Niño-CIIFEN (dead link)
 PO.DAAC's El Niño Animations  (dead link)
 National Academy of Sciences El Niño/La Niña article  (dead link)
 Latest El Niño/La Niña Watch Data from NASA JPL's Ocean Surface Topography Mission
 Economic Costs of El Niño / La Niña and Economic Benefits from Improved Forecasting  from "NOAA Socioeconomics" website initiative
 El Niño and La Niña from the 1999 International Red Cross World Disasters Report by Eric J. Lyman.
 NOAA announces 2004 El Niño
 NOAA El Niño Page
 Ocean Motion: El Niño
 The Climate of Peru
 What is El Niño?
 Kelvin Wave Renews El Niño — NASA, Earth Observatory image of the day, 2010, March 21

Dao động phương Nam
Biến đổi khí hậu
Lịch sử tự nhiên châu Đại Dương
Lịch sử tự nhiên châu Mỹ
Khí tượng học nhiệt đới
Tác động của biến đổi khí hậu
Hải dương học vật lý
Từ ngữ tiếng Tây Ban Nha
Nguy hiểm thời tiết


title: Amblyptilia forcipata

text:
Amblyptilia forcipata là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Loài này có ở Ấn Độ (Sikkim và Darjeeling).

Sải cánh dài 18–19 mm.

Tham khảo

Amblyptilia
Động vật được mô tả năm 1867
Động vật đặc hữu Ấn Độ


title: Trentepohlia brevipes

text:
Trentepohlia brevipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Melanoxanthus plagiellus

text:
Melanoxanthus plagiellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Diabrotica paranaensis

text:
Diabrotica paranaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Marques miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Olendon

text:
Olendon là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Olendon sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Egenhofen

text:
Egenhofen là một đô thị thuộc huyện Fürstenfeldbruck trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Egenhofen có diện tích 33,4 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 3238 người.

Tham khảo


title: Monolepta semicincta

text:
Monolepta semicincta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Sahlberg miêu tả khoa học năm 1829.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Dieunomia xerophila

text:
Dieunomia xerophila là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Dieunomia
Động vật được mô tả năm 1899


title: Marzens

text:
Marzens  là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Midi-Pyrénéesở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Mylothris agathina

text:
The Eastern Dotted Border or Common Dotted Border (Mylothris agathina) là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Nó được tìm thấy ở Mozambique, Zimbabwe, Botswana and southern and eastern Nam Phi.

Sải cánh dài 50–60 mm đối với con đực and 52–65 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay quanh năm, with peaks in tháng 10 and from late tháng 2 đến tháng 4.

Ấu trùng ăn Tapinanthus oleifolius, Tapinanthus rubromarginatus, Erianthemum dregei, Teighemia quinquenervia, Ximenia caffra, Osyris lanceolata, and Colpoon compressum.

Phụ loài
Mylothris agathina agathina
Mylothris agathina richlora Suffert, 1904

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1779
Pierini


title: Cannaphila

text:
Cannaphila là một chii chuồn chuồn ngô trong họ Libellulidae. Chỉ có một loài C. insularis có mặt ở Bắc Mỹ.

Các loài
Chi này gồm các loài:
Cannaphila insularis  - Gray-waisted Skimmer, Texas phía nam đến Panama
Cannaphila mortoni , Panama, Costa Rica
Cannaphila vibex , widespread.

Chú thích

Tham khảo

Libellulidae


title: 20778 Wangchaohao

text:
20778 Wangchaohao (2000 RD11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 9 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20778 Wangchaohao

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Hyphydrus dani

text:
Hyphydrus dani là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström, Balke & Hendrich miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Tân Ngô

text:
Tân Ngô (), nguyên là khu mới Vô Tích, là một khu (quận) của thành phố Vô Tích, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Năm 1992, quận được thành lập trên cơ sở một khu công nghiệp cao thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài như Sony, Matsushita hay Seagate.

Nhai đạo

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Vô Tích


title: Okinawa

text:
là tỉnh cực Nam của Nhật Bản bao gồm hàng trăm đảo thuộc quần đảo Ryukyu. Trung tâm hành chính là thành phố Naha nằm trên đảo lớn nhất của quần đảo là đảo Okinawa. Quần đảo Senkaku cũng được Nhật Bản đặt vào phạm vi hành chính của tỉnh Okinawa.

Địa lý
  Tỉnh Okinawa bao trùm quần đảo Ryukyu (thuộc quần đảo Nansei) chạy dài hơn 1000 km từ phía Tây Nam Kyushu đến tận Đài Loan và phân thành ba nhóm đảo chính. Đó là:
 Quần đảo Okinawa
 Ie-jima
 Kume
 Đảo Okinawa
 Quần đảo Kerama
 Quần đảo Daito
 Quần đảo Miyako
 Miyako-jima
 Quần đảo Yaeyama
 Iriomote
 Đảo Ishigaki
 Yonaguni
 Quần đảo Senkaku

Khí hậu
Khí hậu nhiệt đới và á nhiệt đới.

Lịch sử

Okinawa vốn không thuộc Nhật Bản mà là một phần của một nhà nước độc lập, đó là Vương quốc Lưu Cầu. Dù rằng người Okinawa và người Nhật khá gần gũi về mặt chủng tộc, vương quốc này có quan hệ với Trung Quốc mật thiết hơn là với Nhật Bản.

Năm 1609, daimyo của phiên Satsuma (nay là tỉnh Kagoshima) ở phía Nam đảo Kyushu đã tấn công Okinawa, buộc vương quốc Lưu Cầu phải cống nạp cho Satsuma giống như vẫn cống nạp cho Trung Quốc. Quan hệ giữa Okinawa và Nhật Bản bắt đầu một cách chính thức như thế. Tuy nhiên, vương quốc Lưu Cầu vẫn giữ được chủ quyền của mình với sự hậu thuẫn của Trung Quốc.

Năm 1872, Nhật Bản biến vương quốc Lưu Cầu thành một thuộc địa của mình và gọi là phiên Okinawa bắt chấp sự phản đối của Trung Quốc. Năm 1874, lấy cớ thổ dân Đài Loan sát hại ngư dân của phiên Okinawa, Nhật Bản xuất binh đánh Đài Loan. Thất bại trong cuộc chiến tranh với Nhật Bản đã buộc Trung Quốc phải thừa nhận Okinawa là một phần của Nhật Bản đồng thời chịu để Đài Loan thành thuộc địa của Nhật. Năm 1879, Okinawa trở thành một tỉnh của Nhật Bản. Vương quốc Lưu Cầu hoàn toàn diệt vong.

Sau Chiến tranh thế giới II, Okinawa được đặt dưới sự kiểm soát về hành chính của Mỹ. Người Nhật đến Okinawa vào thời gian này cần phải được chính phủ Mỹ cấp visa. Mỹ đã biến Okinawa thành căn cứ quân sự khổng lồ của mình ở Đông Á. Cho đến nay, tới 75% quân số Mỹ ở Nhật Bản đóng tại Okinawa.

Ngày 15 tháng 5 năm 1972, Okinawa trở về với Nhật Bản.

Hành chính
Tỉnh Okinawa gồm 11 thành phố và 30 làng, thị trấn. Dân số toàn tỉnh là 1.366.854 người (năm 2005). Okinawa là tỉnh đông dân thứ 32 ở Nhật Bản.

Kinh tế
Okinawa chủ yếu phát triển dựa vào ngành du lịch và nông nghiệp. Thu nhập bình quân đầu người thấp nhất Nhật Bản.

Xem thêm
 Đại học Ryukyu.
 Công viên tự nhiên quốc gia Iriomote ishigaki
 Thành Shuri

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Kyushu
Quần đảo Ryukyu
Tỉnh của Nhật Bản
Các cựu vùng và cựu lãnh thổ của Hoa Kỳ


title: Hugo Sánchez

text:
Hugo Sánchez Márquez (sinh 11 tháng 7 năm 1958), biệt hiệu Pentapichichi và Hugol, là huấn luyện viên và cựu cầu thủ bóng đá người México, chơi ở vị trí tiền đạo. Ông đã chơi cho 4 câu lạc bộ bóng đá châu Âu, trong đó có Real Madrid. Là một thành viên của đội tuyển Mexico, ông đã tham gia World Cup 3 lần.

Sánchez đã chơi 12 mùa giải ở giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha Primera División và là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng thứ hai trong lịch sử giải đấu . Ông đã 5 lần danh hiệu Vua phá lưới ở La Liga. Sánchez khoác áo đội tuyển Mexico trong 17 năm và tham gia vào các 3 kì World Cup 1978, 1986 và 1994. Ông cũng từng đoạt danh hiệu Chiếc giày vàng châu Âu.

Sau khi dẫn dắt UNAM Pumas giành 2 chức vô địch quốc gia, cùng với một thời gian ngắn huấn luyện Necaxa (cả hai câu lạc bộ thi đấu tại Giải vô địch bóng đá Mexico), Sánchez được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng đội tuyển Mexico, với mục tiêu lọt vào vòng chung kết World Cup 2010.

Năm 1999, IFFHS xếp Sánchez là cầu thủ xuất sắc thứ 26 của thế kỷ 20, và là cầu thủ xuất sắc nhất của khu vực Bắc Mỹ, Trung Mỹ và vùng Caribbe.

Khởi nghiệp
Sánchez sinh ra ở Thành phố México. Thời thanh thiếu niên, Sánchez chơi cho Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico tại Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ 1975 và Thế vận hội Mùa hè 1976. Ông đã có mặt ở trên 80 giải đấu quốc tế. Ông bắt đầu cuộc đời cầu thủ chuyên nghiệp với câu lạc bộ UNAM, năm 1981 anh được bán cho Atlético de Madrid rồi chuyển sang Real Madrid.

Danh hiệu

Cầu thủ
UNAM
Primera División: 1976–77, 1980–81
CONCACAF Champions' Cup: 1980
Copa Interamericana: 1980

Atlético Madrid
Copa del Rey: 1984–85

Real Madrid
La Liga: 1985–86, 1986–87, 1987–88, 1988–89, 1989–90
Supercopa de España: 1988, 1989, 1990
Copa del Rey: 1988–89
UEFA Cup: 1985–86

América
CONCACAF Champions' Cup: 1992

Linz
First League: 1995–96

Đội tuyển Mexico
Pan American Games: 1975
CONCACAF Gold Cup: 1977

Huấn luyện viên
UNAM
Primera División: Clausura 2004, Apertura 2004
Campeón de Campeones: 2004
Trofeo Santiago Bernabeu: 2004

Mexico
CONCACAF Gold Cup Á quân: 2007
Copa América Hạng ba: 2007

Chú thích

Liên kết ngoài

 Hugo Sanchéz trên National Football Teams
 Hugo Sánchez
 Pumas UNAM
 Các trận đấu tại Cúp C1

Sinh năm 1958
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá México
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia México
Huấn luyện viên bóng đá México
Chiếc giày vàng châu Âu
FIFA 100
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
Cầu thủ bóng đá Atlético de Madrid
Cầu thủ bóng đá Rayo Vallecano
Cầu thủ bóng đá nước ngoài tại Hoa Kỳ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1994
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1986


title: Nguyên lý tương đối Galileo

text:
Trong cơ học cổ điển, nguyên lý tương đối Galileo Galilei phát biểu rằng, bằng các thí nghiệm cơ học thực hiện trên một hệ quy chiếu đang chuyển động thẳng đều với một hệ qui chiếu lấy làm mốc khác, người ta không thể phát hiện được hệ qui chiếu của mình đứng yên hay chuyển động thẳng đều so với hệ quy chiếu mốc. Ví dụ: trong một toa tàu chuyển động thẳng đều so với mặt đất, tất cả các thí nghiệm cơ học vẫn xảy ra đúng như khi chúng được thực hiện trên mặt đất.

Nói một cách khác, tất cả định luật cơ học là như nhau trong các hệ quy chiếu chuyển động thẳng đều so với nhau. Như vậy, chuyển động thẳng đều là chuyển động có tính tương đối.

Nguyên lý này lần đầu tiên được Galileo Galilei phát biểu vào năm 1632. Sau này Albert Einstein đã mở rộng nguyên lý này ra thành một tiên đề của lý thuyết tương đối.

Phép biến đổi Galileo
Phép biến đổi Galileo là cách xác định các đại lượng cơ học liên quan đến một vật thể trong một hệ quy chiếu chuyển động đều so với một hệ quy chiếu lấy mốc, khi các đại lượng này đã được biết ở trong hệ quy chiếu gốc.

Ví dụ
Xét hệ qui chiếu S' chuyển động với vận tốc v so với hệ S. Giả sử vật đứng yên đối với hệ S và có tọa độ là {x,y,z} trong Không gian Euclide 3 chiều. Ban đầu, tại thời điểm  gốc tọa độ của hệ S và S' trùng nhau. Sau đó hệ S' di chuyển dọc theo trục  với vận tốc . Như vậy tại thời điểm , các tọa độ của vật trong hai hệ qui chiếu liên hệ với nhau bởi hệ thức:

,
,
.

Giả sử trong hệ S' vật chịu tác dụng của lực F'. Theo định luật 2 Newton, phương trình chuyển động của hệ có dạng:

,
,
.

Sử dụng phép biến đổi Galieo ta được

,
,
.

Ta thấy các phương trình chuyển động của vật trong hệ qui chiếu S cũng giống hệt như trong hệ qui chiếu S'. Như vậy, định luật 2 Newton bất biến với phép biến đổi Galileo.

Tính chất
Phép biến đổi Galileo phù hợp với nguyên lý tương đối Galileo, các định luật của cơ học cổ điển là không thay đổi qua các biến đổi Galileo đồng thời như nhau trong các hệ quy chiếu chuyển động đều so với nhau.

Tham khảo

Cơ học
Thuyết tương đối
Galileo Galilei
Cơ học cổ điển


title: 113 Amalthea

text:
Amalthea  (định danh hành tinh vi hình: 113 Amalthea) là một tiểu hành tinh bằng đá khá điển hình ở vành đai chính. Quỹ đạo di chuyển của Amalthea nằm ở vùng bên trong của vành đai chính. Ngày 12 tháng 3 năm 1871, nhà thiên văn học người Đức Karl T. R. Luther phát hiện tiểu hành tinh Amalthea khi ông thực hiện quan sát tại Đài quan sát Bilk ở Düsseldorf, Đức và đặt tên nó theo tên Amalthea, nữ thần trong thần thoại Hy Lạp.

Amalthea được cho là hình thành từ một mảnh vỡ từ vỏ của một thiên thể cỡ tiểu hành tinh Vesta, vỡ ra khoảng 1 tỷ năm trước, phần còn lại của nó là tiểu hành tinh 9 Metis.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 (113) Amalthea and S/2017 (113) 1 , Asteroids with Satellites Database, Johnston's Archive

Amalthea
Hệ tiểu hành tinh đôi
Thiên thể được quan sát bởi che khuất sao
18710312
Amalthea
Tiểu hành tinh Flora
Tiểu hành tinh kiểu S (SMASS)
Tiểu hành tinh kiểu S (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Potamyia baenzigeri

text:
Potamyia baenzigeri là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Potamyia


title: Acanthoscelides x-signatus

text:
Acanthoscelides x-signatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

X


title: Coimbra

text:
Coimbra (phát âm tiếng Bồ Đào Nha: [kuĩbɾɐ]) là một thành phố ở Vùng hành chính Coimbra thuộc Bồ Đào Nha. Mặc dù nó từng là thủ đô của quốc gia trong thời Trung kỳ Trung cổ, nhưng thành phố này được biết đến nhiều hơn với trường đại học của mình, Đại học Coimbra thành lập năm 1290, là một trong những lâu đời nhất ở châu Âu và các cơ sở giáo dục lâu đời nhất học tại khu vực nói tiếng Bồ Đào Nha..

Theo điều tra dân số của INE năm 2011, thành phố có dân số là 143.397 người, trong số đó trên 30.000 là sinh viên, diện tích thành phố là 319,4 km2. Hơn 430.000 người dân sinh sống trong Vùng hành chính (comunidade intermunicipal) Coimbra, bao gồm 16 huyện và lan rộng trên khu vực rộng 3.372 km ². Đây là thủ phủ của khu vực Centro, cũng như của khu Coimbra và các tiểu vùng Baixo Mondego. Giống như hầu hết các thành phố đại học khác, Coimbra là nơi có nhiều sinh viên từ các nơi khác, bao gồm hàng ngàn sinh viên quốc tế.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tòa thị chính khu tự quản Coimbra
 Vùng du lịch của Centro
 Diễn đàn Coimbra BBS

Thành phố của Bồ Đào Nha
Cố đô
Huyện của Bồ Đào Nha


title: Prambanan

text:
Prambanan hoặc Rara Jonggrang () là một tổ hợp đền thờ Hindu nằm tại tỉnh Yogyakarta, Indonesia. Đây là đền thờ dành cho Trimurti, ba vị thần tối cao của đạo Hindu gồm thần sáng tạo Brahma, thần duy trì Vishnu và thần hủy diệt Shiva. Đền thờ nằm cách thành phố Yogyakarta khoảng  về phía đông bắc, nằm trên ranh giới giữa hai tỉnh Trung Java và Yogyakarta.

Đền thờ được UNESCO công nhận là Di sản thế giới như là đền thờ Hindu lớn nhất ở Indonesia và lớn thứ hai tại Đông Nam Á. Nó đặc trưng bởi kiến trúc tháp nhọn và cao với tháp chính giữa cao tới  nằm bên trong một quần thể lớn của các ngôi đền. Đền thờ này là một trong những điểm thu hút khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới ở Indonesia.

Lịch sử

Theo bía ký Shivagrha, Prambanan có lẽ bắt đầu được xây dựng từ năm 850 dưới thời Vua Rakai Pikatan của vương quốc Medang. Ngôi đền đầu tiên trong quần thể này là để thờ thần Shiva. Mục đích là để chứng tỏ nhà Sanjaya đã từ bỏ Phật giáo để quay về với Hindu giáo như người sáng lập vương triều. Prambanan được xây dựng cũng có lẽ nhằm ganh đua với các tự viện Phật giáo Borobudur và Sewu mà các vua theo đạo Phật của nhà Sanjaya (tức triều đại Sailendra) đã xây dựng. Một số nhà khảo cổ học nhận thấy biểu tượng Shiva trong chính điện của ngôi đền cao nhất và nằm chính giữa lại thể hiện chân dung Vua Balitung.

Quần thể đền được xây dựng tích cực dưới nhiều đời vua của Medang, nhất là các vua Daksa và Tulodong. Xung quanh tháp chính là hàng trăm đền tháp thấp hơn, gọi là perwara. Prambanan được coi là ngôi đền hoàng gia của vương quốc Medang theo đạo Hindu, nơi tổ chức nhiều lễ nghi tín ngưỡng và hiến tế. Các học giả cho rằng, vào thời kỳ hoàng kim của vương quốc, có hàng nghìn tu sĩ Bà la môn và đệ tử của họ sống quanh quần thể đền này. Trung tâm thành phố và triều đình của Medang đóng gần đó, trong đồng bằng Prambanan.

Vào những năm 930, trung tâm chính trị của Medang được Vua Mpu Sindok dời tới Đông Java. Vẫn chưa rõ chính xác lý do của việc dời đô này. Có lẽ là do núi lửa Merapi ở phía bắc Prambanan phun trào hoặc là do chiến tranh. Từ đó, đền bị bỏ rơi và hư hại dần.

Các ngôi đền đã sụp đổ trong một trận động đất lớn thế kỷ 16. Mặc dù người ta không còn thờ cúng ở đền nữa, song các phế tích rải rác trong vùng vẫn dễ nhận ra và được người Java thời sau biết tới. Các tượng thần và phế tích trở thành chủ đề và cảm hứng cho truyền thuyết Loro Jonggrang.

Vào năm 1811 trong thời kỳ đô hộ ngắn ngủi của Vương quốc Anh ở Đông Ấn Hà Lan, Collin Mackenzie, một nhà thám hiểm theo yêu cầu của Thomas Stamford Raffles, đã tình cờ tới Prambanan. Ngay lập tức, Raffles cho khám phá toàn bộ khu phế tích. Tuy vậy, chúng vẫn bị lờ đi suốt nhiều thập kỷ do những người thực dân Hà Lan lấy các phù điêu của đền về trang trí vườn hay người dân địa phương lấy đá tảng về làm vật liệu xây dựng.

Những khám phá của các nhà khảo cổ thiếu tâm huyết trong thập niên 1880 chỉ làm cho khu đền bị cướp phá thêm. Mãi tới năm 1918, việc tái thiết mới được bắt đầu, và phải đến năm 1930 thì việc phục chế mới đúng bài bản. Các nỗ lực phục chế đến nay vẫn được tiếp tục. Ngôi đền chính được hoàn thành trong năm 1953. Vì quá nhiều tác phẩm bằng đá đã bị lấy mất hoặc dùng để xây dựng công trình khác ở xa, nên không thể phục chế toàn bộ khu đền. Hiện một số lớn đền tháp nhỏ vẫn không được phục dựng lại và chỉ nhìn thấy nền móng của chúng.

Trận động đất lớn năm 2006 làm cho khu đền bị hư hỏng nghiêm trọng. Khu đền phải đóng cửa đối với khách tham quan để phục dựng.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Indonesia
Lịch sử Java
Đền thờ tại Indonesia


title: Renanthopsis

text:
× Renanthopsis, viết tắt Rnthps trong ngành mua bán cây cảnh, là nothogenus cho giống lai liên gene giữa chi Phalaenopsis và Renanthera (Phal. x Ren.).

Chú thích


title: Odontognophos

text:
Odontognophos là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Gnophini


title: Ă

text:
Ă (chữ in) hoặc ă (chữ thường), là một mẫu tự trong chính tả tiếng Việt và tiếng Rumani chuẩn. Trong tiếng Rumani, nó được dùng để đại diện cho nguyên âm giữa không uốn lưỡi, trong khi trong tiếng Việt nó đại diện cho âm a ngắn. Nó là mẫu tự thứ hai trong cả bảng mẫu tự tiếng Rumani và tiếng Việt.

Ă/ă còn được dùng để chuyển tự mẫu tự Ъ/ъ trong tiếng Bulgaria trong ngôn ngữ Slovak, Séc, và Thụy Điển.

'Ă' trong tiếng Rumani
Âm đại diện cho ă trong tiếng Rumani, mặc dù được gọi là schwa (có thể tưởng nhầm là âm lỏng không trọng âm), lại là một nguyên âm. Không giống như tiếng Anh hay tiếng Pháp, nhưng lại tương tự tiếng Bulgaria và tiếng Afrikaans, nó có thể được đọc có trọng âm. Có những từ mà nó chỉ đóng vai trò là nguyên âm, như "măr"  (táo) hoặc "văd"  (Ra thế). Hơn nữa, một số từ cũng chứa những nguyên âm khác có thể nhấn âm ở ă, như trong ví dụ "cările"  (những cuốn sách) và "odăi"  (những cái phòng).

'Ă' trong tiếng Việt

Ă là chữ cái thứ hai trong Bảng chữ cái tiếng Việt và đại diện cho âm , khi được phát âm riêng lẻ trong bản chữ cái sẽ được phát âm như á. Vì tiếng Việt là ngôn ngữ âm, mẫu tự này có thể có 5 dấu thanh ở dưới hoặc trên nó. Xem ngữ âm tiếng Việt.
Thanh Huyền:,
Thanh Sắc:,
Thanh Hỏi:,
Thanh Ngã:,
Thanh Nặng:.

Xem thêm
A có dấu móc (Cyrillic), mẫu tự Cyrillic có dấu móc, rất khó phân biệt với chữ này bằng mắt
Dấu móc

Cách phát âm
Trong tiếng Việt, "ă" được phát âm là "á".

Tham khảo

Ký tự Latinh
Mẫu tự nguyên âm


title: Temnora marginata

text:
Temnora marginata là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Savanna và woodland phía đông và phía nam châu Phi.

Chiều dài cánh trước khoảng 21–23 mm.

Phân loài
Temnora marginata marginata
Temnora marginata comorana Rothschild & Jordan, 1903 (quần đảo Comoro)

Chú thích

Tham khảo

Temnora
Côn trùng Malawi
Động vật Mozambique
Động vật Comoros


title: Tillandsia ehlersiana

text:
Tillandsia seleriana là một loài thuộc chi Tillandsia.

Giống
 Tillandsia 'Lucille'
 Tillandsia 'Peltry Jellyfish'
 Tillandsia 'Pink Panther'

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

E


title: Phaedon gressitti

text:
Phaedon gressitti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Phaedon


title: Thể khoang

text:
Thể khoang hay khoang cơ thể (tiếng Anh: coelom, số nhiều coeloms hay coelomata), là một khoang chứa đầy dịch lỏng hình thành từ trong trung phôi bì. Thể khoang hình thành trong các sinh vật ba lá phôi và chỉ tồn tại trong các sinh vật dạng này, nhưng đã tiêu giảm trong một số loài. Sự tiêu giảm thể khoang này có liên quan tới việc làm giảm kích thức của cơ thể sinh vật.
Thể khoang có chức năng hấp thu và làm giảm các chấn động có hại cho cơ thể, giống như một bộ xương thủy tinh. Nó cũng giúp các nội quan hình thành và phát triển một cách độc lập với body wall. Điều này có thể thấy trong bộ máy tiêu hóa của giun đất và các sinh vật khác trong ngành giun đốt, trong đó màng treo ruột xuất phát từ thể khoang nằm trong trung phôi bì. Đối với các động vật có vú, thể khoang hình thành nên các màng bụng, màng phổi và màng tim.
Trong quá khứ, những nhà động vật học phân loại động vật dựa trên các đặc tính liên quan tới thể khoang. Họ tin rằng, sự hiện diện hay không, cũng như quá trình hình thành thể khoang là một yếu tố cực kì quan trọng trong việc tìm hiểu về  mối quan hệ tiến hóa giữa các ngành động vật. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy rằng các đặc tính nêu trên không thật sự quan trọng như mọi người từng nghĩ. Thật vậy, thể khoang có thể đã từng xuất hiện trong các động vật miệng nguyên sinh lẫn các động vật miệng thứ sinh.

Chú thích

Xem thêm
Khoang bụng
Body cavity

Giải phẫu học động vật
Developmental biology
Sinh học phát triển


title: Bóng bầu dục

text:
Trong tiếng Việt, cụm từ bóng bầu dục có thể chỉ các loại thể thao sau:

Bóng rugby, gồm hai loại hình phổ biến là rugby league và rugby union
Bóng bầu dục Mỹ (American football)
Bóng bầu dục Canada (Canadian football)

Có thể kể thêm:
Bóng đá kiểu Úc và Bóng đá luật quốc tế cũng dùng bóng có hình bầu dục


title: Ecnomus battu

text:
Ecnomus battu là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Coelioxys dapitanensis

text:
Coelioxys dapitanensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1915


title: Crossata ventricosa

text:
Crossata ventricosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Bursidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1833


title: Eophora serratella

text:
Coleophora serratella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở châu Âu, Nhật(Hokkaido) và Bắc Mỹ.

Sải cánh dài 11–14 mm. Loài này gặp ở tháng 6 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn birches, elms, alders, hazels, apples, Crataegus, Sorbus, willows, Comptonia peregrina và Quercus wislizenii.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Coleophora serratella at UKmoths

Tham khảo

Coleophora
Côn trùng châu Âu


title: Prionolabis cognata

text:
Prionolabis cognata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Prionolabis
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Fusinus tuberosus

text:
Fusinus tuberosus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: (8917) 1996 EU2

text:
{{DISPLAYTITLE:(8917) 1996 EU2}}

(8917) 1996 EU2 là một tiểu hành tinh nằm ở rìa ngoài của vành đai chính, có đường kính khoảng . Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 9 tháng 3 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Omorgus nodosus

text:
Omorgus nodosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.

Chú thích

Tham khảo

Omorgus