title: Bình Lỗ

text:
Bình Lỗ là tên một thành cổ được ghi nhận trong lịch sử Việt Nam, nhờ có thành này mà năm 981 Lê Đại Hành đã đánh tan được quân Tống. Tuy nhiên vị trí, hình dáng và kích thước của thành tương ứng ngày nay vẫn chưa được xác định. Có thuyết cho là ở gần khu vực sông Cầu và sông Cà Lồ, thuộc huyện Sóc Sơn, Hà Nội ngày nay ; có thuyết lại cho là ở đoạn sông Hồng từ ngã ba Lềnh (Yên Lệnh, Hà Nam) đến ngã ba Vàng (Giao Thủy, Nam Định).

Những ghi nhận trong lịch sử
Năm 980 Lê Hoàn đã bí mật cử Thiền sư Khuông Việt đi trước đến vùng Bình Lỗ nghiên cứu chuẩn bị trận địa chống Tống, trong đó có việc đắp thành Bình Lỗ và bố trí một trận địa mai phục. Tháng 10 năm đó vua cũng "thân chinh dẫn đại quân từ kinh thành Hoa Lư theo đường thủy, ngược sông Đáy, sông Nhuệ mà vào sông Hồng, rồi từ đó tiến lên miền địa đầu Đông Bắc đất nước". Các sách địa lý cho biết nếu từ đầu nguồn sông Nhuệ ngược dòng sông Hồng khoảng 20 km thì sẽ gặp một phân lưu khác ở bờ phía tả ngạn, đó chính là sông Cà Lồ. Xưa kia sông Cà Lồ nối liền với sông Hồng và to hơn hiện nay, từ sông Hồng có thể vào sông Cà Lồ và xuôi dòng để ra sông Cầu ở ngã ba Xà,nơi hội lưu của sông Cà Lồ với sông Cầu. Từ đó cho thấy Lê Hoàn đã đi theo dòng sông này để đến tập kết và dấu quân ở nơi có thành Bình Lỗ.

Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc đã chứng minh thành Bình Lỗ ở hương Bình Lỗ mà "hương Bình Lỗ là tên chung của cả một vùng từ núi Sóc xuống tới sông Cà Lồ". Trong truyện hai vị thần ở Long Nhãn, Như Nguyệt  cũng cho biết Lê Đại Hành và tướng quân Phạm Cự Lượng đã "kéo quân tới sông Đồ Lỗ cự địch". Trận đánh này được mô tả như sau: "Một người dẫn đoàn âm binh áo trắng, từ phía Nam sông Bình Giang mà tới, một người dẫn đoàn âm binh áo đỏ từ phía Bắc sông Như Nguyệt mà lại, cùng xông vào trại giặc mà đánh". Sau này nhiều nhà sử học cho rằng Đồ Lỗ ở gần Phù Lỗ, nơi đó có sông Bình Lỗ và sông Bình Lỗ chính là sông Cà Lồ. Như vậy Bình Giang cũng là sông Cà Lồ, còn Như Nguyệt là một khúc của sông Cầu.

Khi chiến tranh Việt Tống lần thứ nhất nổ ra, quân Tống do Hầu Nhân Bảo chỉ huy đã chia 2 đường tiến vào lãnh thổ Đại Cồ Việt. Đội quân thủy tiến vào theo đường sông Bạch Đằng. Sách Tục tư trị thông giám trường biên của Lý Đào cho biết "Ngày Tân Mão tháng 12 năm Thái Bình hưng quốc thứ 6 (30 tháng 1, 981), Giao Châu hành doanh (tức Hầu Nhân Bảo) nói phá quân giặc trên vạn,…". "Ngày Kỷ Mùi tháng Ba niên hiệu Thái Bình hưng quốc thứ 6 (28 tháng 4, 981), Giao Châu hành doanh lại tâu rằng: Phá được quân giặc 15.000 người ở cửa sông Bạch Đằng, chém được hơn 1.000 thủ cấp, thu được 200 chiến hạm và hàng vạn áo giáp, binh khí".

Đại Việt sử lược thì ghi như sau: "Vua tự làm tướng đem quân ra chống cự. Vua cho cắm cọc cứng dưới sông. Quân Tống rút về giữ mặt Ninh Giang. Vua sai người sang trá hàng để dụ Hầu Nhân Bảo. Quân Tống thua trận, Hầu Nhân Bảo bị bắt và bị chém. Bọn Trần Khâm Tộ nghe tin thất trận phải rút lui ". Sách Thiền uyển tập anh cho biết kết cục của trận đánh như sau: "Quân giặc kinh hãi rút về giữ sông Hữu Ninh, lại thấy sóng gió nổi lên, giặc bèn tan vỡ".

Như vậy các sách Tống sử đều chép Đại Cồ Việt bị thiệt hại nặng ở trận Bạch Đằng thứ nhất nhưng các sử liệu cũ cũng không nhắc đến trận Bạch Đằng thứ hai. Do thắng lợi quá dễ dàng ở trận đầu, tướng Tống chủ quan nên đã mắc phải mưu kế của Lê Hoàn. Chuyện Giả thực trong Tống sử thừa nhận: "Lê Hoàn giả vờ xin hàng mà Hầu Nhân Bảo và Tôn Toàn Hưng cứ tưởng là thật, chẳng lo phòng bị, nên thua to…".

Các nhà sử học hiện đại cho rằng Bình Lỗ là trận đánh then chốt, quyết định số phận quân Tống trong cuộc xâm lược Đại Cồ Việt năm 981. Tuy nhiên đến nay chưa  làm rõ được trận Bình Lỗ đã diễn ra như thế nào và cũng chưa biết chính xác thành Bình Lỗ, sông Hữu Ninh ở đâu.

Những giả thuyết về thành Bình Lỗ
Nhà sử học Lê Văn Hưu đánh giá rất cao tài cầm quân của Lê Hoàn, nhưng ông cũng không nói gì về việc đóng cọc trên sông Bạch Đằng. Như vậy Lê Hoàn "cho cắm cọc cứng dưới sông" có thể không diễn ra ở Bạch Đằng mà là ở sông Cà Lồ. Do yêu cầu của trận Bình Lỗ là phải làm hàng rào chắn ngang sông để tàu thuyền của quân Tống không vượt qua được, nên về mặt kỹ thuật thì không giống như ở Bạch Đằng thời Ngô Quyền là yêu cầu làm thủng thuyền giặc mà chỉ cần cắm các hàng rào cọc này phài dày và đủ cứng mà thôi.

Ở cửa sông Cà Lồ khi đó chưa có đê, về mùa mưa nước sông Hồng dồn về thường rất lớn và tràn sang hai bên bờ, khi đổ vào sông Cầu đã tạo thành một số nhánh sông uốn cong như hình những con rắn dài đến vài km. Trải qua nhiều thế kỷ địa hình khu vực này đã biến dạng nhiều nhưng vẫn còn để lại một số dấu tích trong số đó có một nhánh sông nhỏ mà sử cũ gọi là sông Hữu Ninh. Thời kỳ Bắc thuộc,vùng cửa sông Cà Lồ đã từng nằm trên tuyến đường bộ huyết mạch nối với phương Bắc. Từ thời Đinh Lê trở đi, nơi đây có một vị trí chiến lược quan trọng. Nếu từ phía Bắc muốn tiến vào Cổ Loa và Đại La, quân Tống phải đến sông Như Nguyệt rồi vào sông Cà Lồ. Thuyền có thể ngược dòng sông Cà Lồ để ra sông Hồng rồi từ đó theo sông Đáy mà vào đánh chiếm Hoa Lư.

Về phía Đông Bắc của ngã ba Xà, bên tả ngạn sông Cầu có một làng tên là làng Sổ, thuộc huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang. Các cụ trong làng lý giải tên làng là do quân Tống tàn phá coi như không còn làng - làng bị xóa sổ. Trên đường rút chạy của  quân Tống qua đây chúng đã đốt phá làng mạc, tàn sát nhân dân vô tội để trả thù. Sau cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất thắng lợi làng mới tái lập lại và đặt tên là làng Sổ để ghi nhớ sự kiện bi thương. Thời Lê Nguyễn, làng Sổ lại đổi tên thành làng Ba Lỗ. Tên Ba Lỗ được lý giải như sau: phía Tây Nam làng là ngã ba Xà và thành Bình Lỗ do Lê Đại Hành xây dựng. Quân Tống bị đại bại trên khúc sông Cà Lồ gần ngã ba Xà, nơi có thành Bình Lỗ. Có một tiền nhân của làng lấy chữ Ba của ngã ba Xà và chữ Lỗ của thành Bình Lỗ ghép lại thành Ba Lỗ đặt tên cho làng để ghi dấu ấn lịch sử thời Tiền Lê, trong đó có công sức của dân làng Sổ.

Nhận rõ vị trí quan trọng của thành Bình Lỗ cũ, trong cuộc chiến tranh Tống Việt lần thứ hai năm 1077, Lý Thường Kiệt đã cho xây dựng phần trọng điểm của phòng tuyến sông Cầu ở khu vực này. Tại đây Quách Quỳ đã hai lần cho quân Tống vượt sông và Lý Thường Kiệt cũng cho quân Đại Cồ Việt tiến đánh tiêu diệt gần hết cánh quân của Triệu Tiết, nhờ đó đã sớm kết thúc được chiến tranh.Trận quyết chiến xảy ra trên cánh đồng làng Tiếu Mai, xã Mai Đình, huyện Hiệp Hòa. Đến nay còn để lại nhiều dấu tích, trong đó có các gò xác và một ngôi chùa xây trên cánh đồng Xác. Ngôi chùa cũng mang tên là chùa Xác, được xây dựng lên để cầu vong cho linh hồn quân Tống khỏi bơ vơ nơi đất khách quê người. Sau này chùa Xác được đổi tên thành  An Lạc Tự .

Về phía Tây Nam ngã ba Xà, bên hữu ngạn sông Cầu cũng có một làng cổ (làng Xà, xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh), tại đây hiện còn lưu giữ tộc phả  của một dòng họ lớn là hậu duệ của hoàng đế Lê Trung Tông (con thứ ba của vua Lê Đại Hành).  Trong đó ghi rõ, sau khi nhà vua trẻ bị giết (1005), vợ và con vua cùng với các trung thần đã trốn chạy về ngã ba Xà, rồi lập thành làng và định cư ở đây. Cụ Tổ của dòng họ này đã để lại 3 câu chữ Hán và dịch sang tiếng Việt như sau: "Tránh cái hiểm họa Long Đĩnh, Di chuyển gia quyến đến cửa sông Cà Lồ, Náu tung tích giấu họ tên mà lập nghiệp". Theo các cụ bô lão trong dòng họ truyền lại, sở dĩ  họ về đây vì các trung thần cùng đi đã từng theo vua Lê Đại Hành đánh Tống ở trận Bình Lỗ nên rất am hiểu vùng này. Tại đây còn để lại nhiều dấu tích về trận Bình Lỗ, đặc biệt còn móng của một ngôi đình cổ có tên là Đình Mừng. Nơi này chỉ cách sông Cà Lồ hơn 1 km về phía Nam, tương truyền xưa kia sau trận Bình Lỗ nhà vua đã cho quân sĩ đến đây ăn mừng.

Tại vùng Bắc Ninh ngày nay còn lưu truyền một câu truyện sinh động ở chùa Tiêu (Tiên Sơn, Bắc Ninh). Năm 980, khi đó Lý Công Uẩn mới 7 tuổi đã phải thay nhà chùa vác tre nộp cho nhà vua phục vụ việc ngăn sông chặn giặc. "Đứa bé ra đình làng, thì mọi người đã vác hết cây nhỏ và nhẹ, còn một cây to dài rất nặng, mọi người bỏ lại, đứa bé liền nhấc lên vai, đi một mạch ra bờ sông. Dọc đường ai thấy cũng kinh ngạc, khen đứa bé mới bảy tuổi mà sức vóc đã phi thường". Biết rằng chùa Tiêu nằm rất gần ngã ba Xà, chỉ bằng 1/5 đoạn đường từ chùa Tiêu đến ngã ba Lềnh (Yên Lệnh, Hà Nam) và chỉ bằng khoảng 1/7 đoạn đường đến Hoa Lư. Qua đó cho thấy giả thuyết thành Bình Lỗ nằm ở khu vực ngã ba Xà là hợp lý hơn cả.

Thành Bình Lỗ nằm trong căn cứ kháng chiến của Trương Hống, Trương Hát
Trương Hống,Trương Hát là hai vị tướng dưới thời Triệu Việt Vương. Tên của hai ông được nhắc đến nhiều nhất cùng với sự ra đời của bài thơ Nam quốc sơn hà. Trước đây bài thơ được cho là sáng tác của Lý Thường Kiệt, nhưng nay các nhà nghiên cứu đã khẳng định lại bài thơ ra đời từ thời Tiền Lê. Trong sách  Lĩnh Nam trích quái, bài thơ còn được gắn với chiến trận cụ thể do Lê Hoàn chỉ huy.

Đó là "vào năm Tân Tỵ (981),...Hầu Nhân Bảo và Tôn Toàn Hưng đem quân sang xâm lược phương Nam, đến sông Đại Than". Từ điểm tập kết ở Đại Than (nay thuộc xã Cao Đức, Gia Bình, Bắc Ninh), vua Lê đã cho quân "đánh giả hàng" và dụ được quân Tống ngược dòng sông Cầu để tiến về phía Đồ Lỗ (sông Cà Lồ). Tại đây "Đại Hành mộng thấy hai thần nhân ở trên sông vái… Vua giật mình tỉnh dậy, mừng rỡ mà bảo cận thần rằng: "Có thần nhân giúp ta rồi vậy". Khi đó nhà vua đang ở khúc sông bên thành Bình Lỗ và ông không ngờ đã nằm ở trong căn cứ kháng chiến xưa kia của hai vị anh hùng Trương Hống, Trương Hát. Báo Bắc Ninh ngày 15/6/2007 cho biết xưa kia hai ông đã đến "địa phận làng Tiên Tảo, …thấy đất có thế ỷ giốc, tiến thoái lưỡng tiện có thể dụng binh liền cho quân hạ trại…". Nhờ xây dựng được căn cứ kháng chiến này mà đội quân của hai ông đã lớn mạnh, góp phần quan trọng vào giải phóng nước Vạn Xuân.

Về sau Triệu Việt Vương bị Lý Phật Tử phản bội và chết. Để giữ trọn tấm lòng trung với vua  và không chịu để Lý Phật tử sát hại, các ông đã bàn nhau cùng đem gia quyến xuôi dòng sông Cầu, đục thuyền tự vẫn. Nhân dân hai bờ sông Cầu thương tiếc, lập nhiều đền thờ làm Thần, trong đó đền chính thờ Trương Hống được xây dựng ngay trên bờ sông gần ngã ba Xà, nay vẫn còn.

Vị trí, hình dạng và kích thước của thành Bình Lỗ
Thành Bình Lỗ  được xây dựng trên một doi đất cao, có tọa độ là 21.236822 vĩ tuyến Bắc và 105.918846  kinh tuyến Đông, ngay bờ Nam sông Cà Lồ, cách ngã ba Xà khoảng 2 km.  Doi đất có hình dạng giống như một chiếc móng chân ngựa, chỗ rộng nhất lên đến trên 700 m, hơn 2/3 chu vi được bao bọc bởi dòng sông Cà Lồ tạo thành con hào thiên nhiên khó vượt qua. Lòng sông Cà Lồ nhỏ hẹp, bề ngang trung bình khoảng 50 m và về mùa cạn mực nước thông thường chỉ dao động từ 1,0 m đến 2,5 m. Với điều kiện như vậy nên xưa kia Lê Hoàn có thể ra lệnh cho quân và dân "thung mộc hạn giang"  nghĩa là có thể đóng cọc tre gỗ thẳng xuống lòng sông từ bờ này sang bờ kia để cản giặc.

Bình Lỗ không phải là một tòa thành được xây dựng kiên cố mà chỉ là một hệ thống công sự phòng thủ vững chắc dựa vào các điều kiện tự nhiên và sử dụng những vật liệu sẵn có trong vùng. Dưới sông, đoạn xung quanh doi đất cao, quân Đại Cồ Việt lập thành các hàng rào bằng tre gỗ ken dày và chắn ngang dòng nước, trên bờ đắp thêm các ụ đất xen vào giữa các lũy tre như đã thấy ở thành Cổ Loa trước đó hay trên chiến tuyến sông Như Nguyệt  thời Lý sau này.

Toàn bộ khu vực ngã ba Xà, với sông ngòi và rừng rậm thời bấy giờ, dễ dàng cho phép xây dựng ở đây một  trận địa mai phục như vậy. Đặc biệt dải đất với diện tích khoảng 5 km2 này lại được bao bọc bởi 3 khúc sông, một đoạn là hạ lưu sông Cà Lồ khoảng 2 km, một khúc sông Cầu và một nhánh sông nhỏ nối tắt từ sông Cà Lồ đến bến đò Như Nguyệt dài hơn 3 km. Đỉnh giữa của tam giác là ngã ba Xà, cạnh đáy là nhánh sông nhỏ (đến thời Nhà Trần và Hậu Lê bịt kín bởi các con đê). Đỉnh bên trái của tam giác là doi đất nhô cao hơn hẳn khu vực xung quanh. Mạng lưới sông ngòi, thủy văn ở đây tuy nhỏ nhưng đủ tạo thành một vùng khép kín, liên thông với nhau, dễ dàng phát triển thành một căn cứ thủy binh mạnh khi chiến sự xảy ra.

Doi đất như được thiên nhiên tạo ra để trở thành một pháo đài dễ phòng thủ và khó tấn công. Gần đây nhất là vào cuối thế kỷ 17, một số giáo sĩ phương Tây đầu tiên đã đến nơi này để truyền đạo, họ gom dân và xây dựng trên doi đất này một làng công giáo đông đảo, về sau phát triển thành một Xứ đạo lấy tên là Trung Nghĩa . Tuy ngôi làng chỉ tồn tại đến năm 1954, nhưng qua đó cũng cho thấy người phương Tây coi trọng giá trị quân sự của doi đất này trong việc phòng thủ Hà Nội từ xa trước những mối đe doạ từ phía Bắc.

Diễn biến của trận Bình Lỗ
Trần Hưng Đạo, trong di chúc năm 1300  chỉ ca ngợi việc đắp thành Bình Lỗ mà không ghi cụ thể về trận đánh ở toà thành này. Như vậy có thể trận đánh Tống năm 981 chỉ diễn ra ở lối lên thành Bình Lỗ, nay còn để lại cái tên là ngòi Ác và nhất là bên ngoài thành này, trên hệ thống sông ngòi kéo dài từ thành Bình Lỗ đến bờ sông Cầu.

Do quân Tống từ xa đến, chúng lại tập trung phần lớn ở Đại Than (Phả Lại), cho nên để phát huy vai trò của thành Bình Lỗ, Lê Hoàn đã phải 2 lần giả hàng. Lần thứ nhất là "đánh giả hàng" để dẫn dụ quân Tống từ Đại Than đến khúc sông Như Nguyệt. Khi đi vào sông Cà Lồ chúng lo sợ có phục binh nên đã " rút lui về giữ sông Ninh" tức sông Cầu vì theo Việt sử lược và Nguyễn Vinh Phúc thì con sông Cầu còn có một tên cũ là Ninh Giang.

Theo Tục tư trị thông giám trường biên của Lý Đào thì trước đó quân Tống đã do thám và phát hiện ra ‘công trường xây dựng’ thành Bình Lỗ. Sách này viết: "Tháng ấy (tức tháng 2 năm 981) sai Bát tác sứ là Hác Thủ Tuấn chia nhau theo lối đường sông đến tận chỗ đất giặc đều khơi (đào) rộng ra". Vì vậy Lê Đại Hành lại phải một lần nữa giả hàng, nhưng lần này là "sai người sang trá hàng để dụ Hầu Nhân Bảo" từ sông Ninh vào sông Hữu Ninh để tiêu diệt.

Tuy nhiên phía Đại Cồ Việt phải kiên nhẫn đợi đến khi toàn bộ quân Tống vào hết trong đoạn sông Cà Lồ dài 2 km thì "đoàn âm binh áo đỏ từ phía bắc sông Như Nguyệt" quay lại khoá đuôi bịt kín cửa sông. Cùng lúc đó "đoàn âm binh áo trắng, từ phía nam Bình Giang" tức từ vị trí của doi đất cao, "cùng xông vào trại giặc mà đánh". Trước sức ép từ hai mặt buộc quân Tống lại phải rút lui một lần nữa, nhưng lần này không rút ra sông Ninh (tức sông Cầu) được mà buộc phải "rút về giữ sông Hữu Ninh".

Vậy sông Hữu Ninh là con sông nào và ở đâu? Biết rằng sông Cầu chính là Ninh Giang, nên những nhánh nằm phía hữu ngạn con sông này đều có thể gọi là sông Hữu Ninh được. Sông Hữu Ninh phải là nơi mà sư Khuông Việt đã đến, ở gần quê hương ông và gắn với trận Bình Lỗ, một trận mà Sư bỏ nhiều công sức chuẩn bị. Trên thực địa, ngoài đoạn sông Cà Lồ hiện nay còn tìm thấy dấu tích của một con sông thứ hai nhỏ hơn nhưng chạy suốt từ "doi đất cao" tức vị trí của thành Bình Lỗ  đến bến đò Như Nguyệt. Vậy con sông nhỏ bị chắn cả hai đầu từ thời nhà Trần, không còn nước chảy qua, chính là con sông Hữu Ninh.

Theo truyện kể về Đại sư Khuông Việt, trong phần chú thích Lê Mạnh Thát đã chép lại một đoạn về trận chiến năm đó như sau: "Quân Tống bỗng thấy một người xuất hiện giữa sóng gió, cao hơn mười trượng, tóc tai dựng ngược lên, trừng mắt mà nhìn, ánh sáng thần chói lọi. Quân Tống thấy mà khiếp sợ, rút về giữa sông Hữu Ninh".

Quả vậy, do không thể vượt qua thành Bình Lỗ và cũng không thể quay lại để rút ra sông Cầu được, quân Tống buộc phải chạy vào sông Hữu Ninh và đã sa vào trận đia mai phục ở đây mà Lê Hoàn đã bố trí từ nhiều tháng trước. Quân Đại Cồ Việt từ hai bên bờ xông thẳng vào đội hình địch mà đánh. Sách An Nam chí nguyên của Cao Hùng Trưng cho biết: "Nhân Bảo đem vạn quân xông vào trước bị thế giặc rất mạnh, viện quân phía sau đến cứu không kịp, trận thế bị vây hãm, nên Nhân Bảo bị loạn quân giết chết quẳng xác xuống sông". Ngày nay dọc con sông nhỏ hẹp này còn để lại nhiều dấu tích với những cái tên như  Ngòi Ác, cầu Cửa Ma, Đầm Lâu và một nấm mồ chung chạy dài có tên là Bờ Xác.

Sau này Đại Việt sử lược, Quyển I, phần chép về Lê Ngoạ Triều cho biết thêm về sông Hữu Ninh như sau:  "Khi vua đi chơi ở sông Chi Ninh (tức sông Hữu Ninh), sông có nhiều thuồng luồng, bèn trói người ở một bên ghe, rồi cho ghe qua lại ở giữa dòng nước, khiến cho thuồng luồng nó sát hại đi". Biết rằng Ngoạ Triều mang tội giết anh cướp ngôi, nên khi lên làm vua ông rất sợ các tướng tâm phúc của Lê Trung Tông trả thủ. Việc ông đến sông Hữu Ninh (khu vực ngã ba Xà) để truy sát họ và dò xét các Hoàng tử Nhà Tiền Lê khác là điều dễ hiểu. Tại cửa sông Cà Lồ, đến đầu thế kỷ 20 người dân vẫn còn nhìn thấy thuồng luồng nổi lên vào mùa mưa. Chúng là loài cá dữ giống con rắn lớn, có thể hại chết những con vật và người khi bơi qua, dân chài thường bắt được những con dài đến 2–3 m ở cửa sông này. Việc Ngoạ Triều bắt được người dân ở sông Hữu Ninh, tra khảo để biết thông tin về hậu duệ của Lê Trung Tông bằng cách cho thuồng luồng sát hại cũng là chuyện có thể xảy ra.

Có tài liệu cho rằng Hầu Nhân Bảo chết ở  Bạch Đằng, nhưng phần nhiều các sách sử đều viết trận đó địch thắng, ta thua. Trong bối cảnh như vậy Hầu Nhân Bảo khó có thể bị giết ở đây, vả lại khi tiến sâu vào sông ngòi chằng chịt ở nước ta, thì người Tống cũng không thể phân biệt rõ tên các địa danh nên Tống sử chỉ ghi chung cho các sông ở Bắc Bộ là Bạch  Đằng mà thôi. Vậy trong chiến tranh Tống-Việt năm 981, trận Đại Cồ Việt thắng lớn và giết được chủ tướng giặc, diễn ra ở Bình Lỗ là hợp lý.Sông Hữu Ninh không phải ở Lạng Sơn hay Lãng Sơn mà ở ngay vùng cửa sông Cà Lồ, con sông này đã cùng với thành Bình Lỗ đã làm nên chiến thắng vang dội đến mức khi sắp qua đời Trần Hưng Đạo vẫn không quên bài học kinh nghiệm này.

Ý nghĩa của trận Bình Lỗ
Cuộc kháng chiến năm 980-981 thắng lợi trọn vẹn, Lê Hoàn đã lợi dụng điều kiện địa hình sông ngòi của nước ta, bố phòng hợp lý khiến cho quân Tống không dùng được kế đánh nhanh thắng nhanh. Ông lại thực thi có hiệu quả thuật công tâm và kế trá hàng làm cho các tướng Tống không lường trước được.

Hiệu quả của trận đánh ở khu vực thành Bình Lỗ rất cao làm cho quân Tống hàng chục năm sau vẫn còn sợ hãi. Năm 1005, nhân khi Lê Hoàn chết tình hình Đại Cồ Việt rối ren, các quan lại nhà Tống xin tiến quân xâm chiếm để trả thù, nhưng vua Tống Chân Tông vẫn một mực từ chối.

Đánh giá về võ công của Lê Hoàn, nhà sử học Lê Văn Hưu hết lời ca ngợi: "Lê Đại Hành… tóm Quân Biện, Phụng Huân dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà bờ cõi định yên, công đánh dẹp chiến thắng dẫu là nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được". Chiến thắng Bình Lỗ thực sự là một mốc son chói lọi trong lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước của nhân dân ta.

Tại khu vực Bình Lỗ ngày nay còn để lại nhiều di tích lịch sử thuộc 3 tỉnh là Hà Nội, Bắc Ninh và Bắc Giang được công nhận ở những mức độ khác nhau trong đó có đền Xà, nơi phát tích của bài thơ Nam quốc sơn hà, căn cứ kháng chiến của hai vị anh hùng Trương Hống - Trương Hát ở Tiên Tảo, làng Ba Lỗ và nhiều cái tên cũng như địa danh lịch sử khác.

Tham khảo

Xem thêm
 Thành Bình Lỗ ở đâu?
 Đi tìm thành Bình Lỗ của vua Lê Đại Hành

Thành cổ Việt Nam
Nhà Tiền Lê
Lịch sử Hà Nội
Sóc Sơn


title: El Oued (tỉnh)

text:
El Oued () là một tỉnh nằm ở Sahara của Algérie, giáp biên giới với các vùng thủ hiến Tozeur, Kebili và Tataouine của Tunisia. Tên tỉnh này được đặt tên theo tỉnh lỵ El Oued.

Các thị xã quan trọng khác Guemar, Debila, và Robbah.

Phân chia hành chính
Tỉnh này bao gồm 12 huyện và 30 đô thị. Các huyện bao gồm:
Djamaâ
Taleb Larbi
Debila
Guemar
El Meghaier
Robbah
Hassi Khelifa
Magrane
Reguiba
Magrane
El Oued
Đô thị cấp huyện: Bayadha

Tham khảo

Liên kết ngoài
 El-Oued-Souf.net

Tỉnh của Algérie
El Oued Province


title: 3553 Mera

text:
3553 Mera (1985 JA) là một tiểu hành tinh Amor được phát hiện ngày 14 tháng 5 năm 1985 bởi C. Shoemaker ở Palomar. Nó đã được đặt tên cho Maera, con gái Praetus.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3553 Mera

Tham khảo

Tiểu hành tinh Amor
Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: You Are the Music in Me

text:
"You Are the Music in Me" là đĩa đơn thứ hai phát hành ở Anh từ bộ phim nguyên gốc Disney Channel, High School Musical 2.

Phiên bản gốc

Video âm nhạc
Video âm nhạc chỉ là clip các cảnh quay ở trong phim nhưng có một chút sửa đổi. Cảnh quay bắt đầu từ Kelsi, Gabriella và Troy singing hát bên cạnh chiếc piano, và kết thúc khi tất cả những người bạn của họ cùng ùa vào phòng và hát chung. Video có xen vào những cảnh quay có Troy và Gabriella từ phần 1 (High School Musical) của series phim này.

Xếp hạng

Danh sách track
UK CD Single
"You Are the Music in Me" (Zac Efron and Vanessa Hudgens)
"You Are the Music in Me" (Instrumental)

Phiên bản Sharpay

Một phiên bản hát bởi nhân vật Sharpay được gọi là "You Are the Music In Me (Phiên bản Sharpay) hay (Hát lại)" là ca khúc thứ sáu cho album soundtrack của High School Musical 2.

Thông tin bài hát
Trong phim, Kelsi là người đã sáng tác ca khúc này và dành nó cho Troy và Gabriella biểu diễn trong đêm nhạc. Tuy nhiên, Sharpay đã đánh cắp ca khúc này và bảo Troy hát nó cùng cô trong đêm diễn. Phiên bản của Sharpay được hát nhanh hơn rất nhiều, thêm vào các nhạc cụ như trống và ghi-ta.

Các phiên bản chính thức
"You Are the Music in Me (Phiên bản Sharpay)" (Phiên bản Album) — 2:29
"You Are the Music in Me (Phiên bản Sharpay)" (Phiên bản Instrument) — 2:29
"You Are the Music in Me (Phiên bản Sharpay)" (Jason Nevins Non-Stop Dance Remix) — 3:31

Xếp hạng

Chú thích

Đĩa đơn năm 2007
Bài hát từ High School Musical
Bài hát của Ashley Tisdale
Bài hát của Vanessa Hudgens
Bài hát của Zac Efron
Pop ballad
Bài hát năm 2007
Bài hát High School Musical


title: Nomia nigrociliata

text:
Nomia nigrociliata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Nomia
Động vật được mô tả năm 1932


title: Fehmarn

text:
Fehmarn () là một đô thị thuộc huyện Ostholstein, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Satellite map from Google Maps
 Stadt Fehmarn
 Fehmarn Events

Xã và đô thị ở huyện Ostholstein


title: Cybister japonicus

text:
Cybister japonicus là một loài bọ cánh cứng bản địa của châu Á.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Cybister
Động vật được mô tả năm 1873


title: Fusinus dampieri

text:
Fusinus dampieri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Perdita rudei

text:
Perdita rudei là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1980


title: Hyphydrus prozeskyi

text:
Hyphydrus prozeskyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Perdita levissima

text:
Perdita levissima là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1964


title: Pradoluengo

text:
Pradoluengo là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.651 người.
The village is located in "Sierra de la Demanda"

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Cadphises maculata

text:
Cadphises maculata là một loài bướm đêm thuộc họ Zygaenidae. Nó được tìm thấy ở Đông Nam Á, bao gồm đông bắc Ấn Độ, miền bắc Việt Nam và Lào.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPmoths

Cadphises
Chalcosiinae


title: Phygasia ruficollis

text:
Phygasia ruficollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wang in Wang & Yu miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Phygasia


title: Wang Pong (huyện)

text:
Wang Pong () là một huyện (amphoe) ở phía tây của tỉnh Phetchabun, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Ba tambon Wang Pong, Thai Dong và Sap Poep đã được tách ra từ huyện Chon Daen và lập tiểu huyện (King Amphoe) ngày 1 tháng 12 năm 1983. Tiểu huyện đã được chính thức nâng cấp thành huyện ngày 1 tháng 5 năm 1990.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Mueang Phetchabun và Chon Daen của tỉnh Phetchabun, Tap Khlo của tỉnh Phichit, và Noen Maprang của tỉnh Phitsanulok.

Hành chính
Huyện này được chia thành 5 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 58 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) thuộc huyện - Wang Pong và Thai Dong, mỗi thị trấn nằm trên một phần của tambon cùng tên. Có 5 tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 amphoe.com

Wang Pong


title: Galerga

text:
Arnetta là một chi skipper butterflies thuộc họ Bướm nhảy.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erionotini


title: Sân bay Ojika

text:
Sân bay Ojika  là một sân bay dân dụng nằm cách Ojika Nagasaki, Nhật Bản  về phía đông nam.

Tham khảo

Ojika
Ojika
Giao thông Nagasaki


title: Du thuyền

text:
Du thuyền là thuyền hoặc tàu cỡ nhỏ được sử dụng cho thú vui, giải trí hoặc thể thao. Du thuyền thường có hai loại chính, một loại chạy bằng buồm và một loại chạy bằng động cơ. Du thuyền khác với các loại tàu bè khác chủ yếu là mục đích sử dụng phục vụ cho giải trí của nó, nhiều du thuyền được trang bị xa xỉ và dành cho những chủ nhân giàu có và do đó nó có giá khá đắt. Chỉ đến khi có tàu hơi nước và các loại tàu gắn động cơ thì thuyền buồm nhìn chung mới trở thành loại du thuyền xa hoa. Tuy nhiên, kể từ khi mức độ xa xỉ của các du thuyền lớn hơn có xu hướng tăng lên thì du thuyền được dùng để chỉ thuyền buồm đua hoặc du thuyền đi dạo biển.

Du thuyền thường có kích thước dài từ 36–40 foot (11–12 m) cho đến hàng trăm foot. Trong số hơn 15.000 du thuyền còn tồn tại vào năm 2020, hơn 7.000 chiếc dài trên . Một siêu du thuyền thường đề cập đến bất kỳ du thuyền nào (chèo hoặc có động cơ) dài trên .

Lịch sử

Một du thuyền là một chiếc thuyền hoặc tàu được dùng để giải trí. Thuật ngữ này bắt nguồn từ một từ trong tiếng Hà Lan cũ "jaght", xuất phát từ tiếng Đức miền trung thấp "jacht", là viết tắt của "jachtschip", có nghĩa là "tàu săn"  (ya't), và ban đầu được định nghĩa là một chiếc thuyền buồm nhẹ và nhanh được sử dụng bởi Hải quân Hà Lan để theo đuổi cướp biển và những kẻ phạm pháp khác xung quanh vào vùng nước cạn của nước này. Sau khi Charles II của Anh lựa chọn nó làm con tàu để mang ông ta về Anh từ Hà Lan khi ông được phục hồi ngôi vua vào năm 1660, nó đã được sử dụng làm một tàu để chuyển tải những nhân vật quan trọng.

Sau này, từ yatcht dùng để chỉ một phạm vi tàu bè rộng hơn, phần lớn là tàu bè sử dụng riêng (nghĩa là không phải dùng đển chuyên chở thương mại hàng hóa hay hành khách), được đẩy bằng buồm, động cơ hoặc cả hai và được dùng để đua thuyền hay dạo vòng quanh biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thuyền
Phát minh của Hà Lan


title: Pherohapsis menziesi

text:
Pherohapsis menziesi là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là đại diện duy nhất của chi Pherohapsis. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, và vườn nông thôn.

Chú thích

Tham khảo

 Richards, S., Parker, F. &Menzies, J. 2004. Pherohapsis menziesi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Pherohapsis
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 1972


title: 1192

text:
Năm 1192 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1192


title: Druento

text:
Druento là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 12 km về phía tây bắc của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 8.262 người và diện tích là 27,7 km².

Druento giáp các đô thị: Fiano, Robassomero, La Cassa, Venaria Reale, San Gillio, Pianezza, và Collegno.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Olmeneta

text:
Olmeneta là một đô thị ở tỉnh Cremona, vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Milan và khoảng 11 km về phía bắc của Cremona. Tính đến năm 2001, đô thị này có dân số 919 người và diện tích là 9,2 km².

Olmeneta giáp các đô thị: Casalbuttano ed Uniti, Castelverde, Corte de' Cortesi con Cignone, Pozzaglio ed Uniti, Robecco d'Oglio.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cremona
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Tinna Tình

text:
Tinna Tình (tên thật: Tinna Dinhova -Tiếng Việt: Đinh Thị Tình), sinh năm 1983, là một nữ ca sĩ theo phong cách Rock (Alternative Rock). Cô sinh ra tại Brno, Cộng hòa Séc có cha là người Việt và mẹ là người Tiệp Khắc. Tất cả các nhạc phẩm cô trình bày đều do cô sáng tác, một số ca sĩ khác cũng thể hiện lại một số ca khúc của cô. Ngoài ra cô còn là diễn viên, người mẫu ảnh, người mẫu quảng cáo và người viết nhạc phim.

Nghệ danh
Ban đầu, khi đi hát cô được yêu cầu lấy những nghệ danh thật kêu như Thiên Cầm, Phương Tử Phương, Đàm Tử Ca. Tuy nhiên, cuối cùng cô vẫn chọn cái tên thân thuộc của mình là Tinna. Khi cô lưu diễn tại các tỉnh miền Tây, khán giả (nhất là người lớn tuổi) đọc trại ra là Tình, cô thấy hay và quyết định lấy Tinna Tình làm nghệ danh. Một số không nhỏ người và phương tiện truyền thông viết Tinna thành Tina.

Sự nghiệp
Bắt đầu sự nghiệp ca hát năm 16 tuổi tại Việt Nam, cô một mình lần đầu về quê cha (Việt Nam), và quyết định chọn Hà Nội để hoạt động nghệ thuật nhưng không gặp thuận lợi. Được biết trong thời gian này cô đã đến nhạc sĩ Trần Hiếu làm thầy dạy thanh nhạc. Hai năm sau, cô quyết định về Việt Nam nhưng lần này nơi cô chọn là Hòn ngọc Viễn Đông.

Năm 2007, Tinna trình diễn cho trung tâm Vân Sơn từ DVD Vân Sơn 36 với ca khúc "Trả Lại Cho Tôi" đến nay. Ngay từ lần đầu xuất hiện trên sân khấu Vân Sơn tại Đài Loan, Tinna đã nhận được sự đón nhận và ủng hộ nhiệt tình từ hàng ngàn khán giả.

Cô nhận được sự quan tâm từ nhiều nghệ sĩ hải ngoại thành danh như: Vân Sơn, Việt Thảo, Johnny Trí Nguyễn, Dustin Nguyễn, Charlie Nguyễn...

Năm 2009, cô được chọn vai chính trong phim Để Mai tính nhưng phải ngưng vì vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, dư luận truyền bá rằng cô mất vai do nhiễm HIV. Sau scandal này, cô trưởng thành hơn trong công việc và tên tuổi của cô cũng được công chúng biết đến nhiều hơn. Bài hát Tai tiếng- Ca khúc chủ đề trong album Sáng & Tối -ra đời vào giai đoạn này như một lời trả lời với dư luận.

Sau vấp ngã, Tinna cũng học hỏi nhiều hơn từ cuộc đời. Cô biết rằng: "Đời thay đổi khi chúng ta thay đổi". Cô thay đổi phong cách sáng tác, đồng thời làm mới một số bài hát đã viết với phong cách Dance và nhận được nhiều sự tán dương từ công chúng.

Năm 2010, cô tham gia trình diễn trong Rock Storm 2010 - liveshow lưu diễn nhạc Rock lớn nhất Việt Nam - bên cạnh ca nghệ sĩ nhạc rock lão làng như Bức Tường, Little Wings, Viết Thanh. Sau Rock Storm, một số bài hát của Tinna được một số ca sĩ khác trình bài như: Phạm Anh Khoa với Vòng xoay, Lưu Hương Giang với Hoa lài màu xanh- bản remix dance. Trong năm này, Tinna nhận lời viết nhạc phim cho phim Đối mặt của hãng M&T Pictuires. Cô bắt đầu sự nghiệp viết nhạc phim, đây như là một con đường nối công chúng gần hơn với những ca khúc của cô, vì cô chỉ trình bày ca khúc do chính mình sáng tác.

Năm 2011 - một năm khởi sắc trong sự nghiệp nghệ thuậtcủa Tinna, một lần nữa cô hợp tác với ê kíp Để Mai Tính và cho ra xuất phẩm Long Ruồi với vai Nga - người yêu nhân vật Nam chính, Long Ruồi, do Thái Hòa thủ vai. Trong lĩnh vực âm nhạc, cũng không kém cạnh, cô ra mắt liên tiếp 2 single và cùng trung tâm Vân Sơn thực hiện live show tại Praha, Cộng hòa Séc.

Các Album

Bài hát nổi bật
"Chỉ vì"
"Chiếc gương"
"Xin lỗi cuộc đời"
--
"Trả lại cho tôi" (Bài hát Việt 2009 - Bài hát mang khuynh hướng rock đương đại nổi bật; liveshow Trung tâm Vân Sơn 36 in Taiwan)
"Nụ cười rất lạ" (DVD Vân Sơn 37 thực hiện tại Campuchia)
"Vòng xoay" (liveshow Trung tâm Vân Sơn 36 in Singapore)
"Hoa lài màu xanh" (Bài hát chính trong Album Mù tạc, Album Tinna Tình Dance; Liveshow Vân Sơn 39)
"Thì thầm" (liveshow Trung tâm Vân Sơn 40 in Dallas)
"Nghiệt ngã" (liveshow Trung tâm Vân Sơn 41 in Florida)
"Cỏ dại" (liveshow Trung tâm Vân Sơn 42 in Denver)
"Tai tiếng" (liveshow Trung tâm Vân Sơn 43 Atlanta - sáng tác sau sự cố Để Mai Tính)
"Khoảng cách" (liveshow Trung tâm Vân Sơn 44 in Connecticut
--
"Rắn độc" (Gương thần)
"Thời gian" (Nhạc phim Đối mặt)
"Anh đi qua đời em" (Nhạc phim Đối mặt; liveshow Trung tâm Vân Sơn 45 in Minnesota)
"Có những lúc" (liveshow Bài hát Việt tháng 12/2010)
"Đã qua" (liveshow Bài hát Việt tháng 6/2011)
"Podvod" (nhạc Tiệp, lời Việt Tinna - liveshow Trung tâm Vân Sơn 46 in Praha)
"Dù biết" (liveshow Trung tâm Vân Sơn 47 in Edmonton)

Video

MV
Nụ cười rất lạ
Hạt mưa rơi vỡ
Tai tiếng
Rắn độc (Gương thần)
Khoảng cách

Giải thưởng

 Giải Cánh diều 2003 - Diên viên triều vọng

 Giải Cánh diều 2011 -  Nữ diễn viên phụ xuất sắc

Tham khảo

Ca sĩ hải ngoại
Nữ ca sĩ Séc
Nhạc rock
Người Séc gốc Việt
Phật tử Việt Nam
Phim và người giành giải Cánh diều
Nữ diễn viên điện ảnh Séc
Nữ diễn viên Séc thế kỷ 21
Ca sĩ thế kỷ 21
Ca sĩ Trung tâm Vân Sơn


title: Hồ Onega

text:
Hồ Onega (cũng gọi là Onego,  Onežskoe ozero; ; ; ) là một hồ ở miền tây bắc nước Nga trong phần thuộc châu Âu, nằm trong lãnh thổ nước Cộng hòa Karelia, tỉnh Leningrad và tỉnh Vologda. Nó thuộc vịnh biển Baltic, Đại Tây Dương, và là hồ lớn thứ nhì ở châu Âu sau hồ Ladoga. Hồ này chứa nước của 50 sông chảy vào và chảy ra qua sông Svir.

Có khoảng 1.650 đảo nhỏ trên hồ, trong đó có đảo Kizhi, nơi có khu liên hợp lịch sử gồm 89 nhà thờ Chính thống giáo bằng gỗ cùng những kiến trúc khác bằng gỗ từ thế kỷ thứ 15 tới thế kỷ 20. Khu liên hợp nói trên bao gồm cả Kizhi Pogost, một di sản thế giới của UNESCO. Bờ phía đông của hồ có khoảng 1.200 petroglyph (tranh khắc trên đá) từ thiên niên kỷ 4 tới thiên niên kỷ 2 trước Công nguyên. Các thành phố chính trên hồ là Petrozavodsk, Kondopoga và Medvezhyegorsk.

Lịch sử địa chất
Hồ này nguyên là hồ băng (hồ do băng tan khoét thành) và là vết tích còn lại của một khối nước lớn đã tồn tại ở khu vực này trong kỷ băng hà. Trong thuật ngữ địa chất học, hồ này còn khá trẻ, được hình thành - giống như hầu hết tất cả các hồ ở miền bắc châu Âu - thông qua các hoạt động khoét sâu xuống của các mảng băng hà lục địa ở phần sau của kỷ băng hà cuối cùng, khoảng 12.000 năm trước đây: Trong thời Đại Cổ sinh (300–400 triệu năm trước đây) toàn bộ lãnh thổ của lưu vực hiện đại của hồ bị bao phủ bằng một thềm lục địa nằm gần lưu vực cổ, cận lục địa Baltic. Các trầm tích ở thời đó – sa thạch, cát, đất sét và đá vôi – tạo thành một lớp dày 200 mét phủ trên khiên Baltic gồm đá hoa cương, gơnai và Greenschist. Sự rút sông băng ở kỷ băng hà tạo thành biển Littorina. Mực nước đầu tiên của nó cao hơn mức hiện nay  từ 7 đến 9 mét, nhưng nó dần dần thấp đi, do đó diện tích biển giảm đi và tạo thành nhiều hồ trong vùng Baltic.

Địa hình và mạng thủy văn
Hồ Onega có diện tích là 9.700 km² không kể các đảo, và dung tích là 280 km³; chiều dài của hồ khoảng 245 km, chiều rộng khoảng 90 km. Đây là hồ lớn thứ nhì ở châu Âu, và là hồ lớn thứ 18 trên thế giới. Bờ hồ phía nam phần lớn là thấp, trong khi các bờ phía bắc là đá và gồ ghề.  Chúng chứa rất nhiều vịnh thuôn dài tạo cho hồ thành hình một con tôm khổng lồ. Ở phần phía bắc hồ có bán đảo Zaonezhye lớn (); phía nam bán đảo này là đảo Klimenetsky Lớn (. Về phía tây của chúng là khu vực vịnh Onego Lớn () (sâu hơn 100 m) với vịnh Kondopozhskaya (, sâu tới 78 mét), Ilem-Gorskaya (42 m), Lizhemskoy (82 m) và Unitskoy (44 m). Về phía tây nam của vịnh Onega Lớn là vịnh Petrozavodsk Onego () với các vịnh Petrozavodsk lớn và các vịnh nhỏ Yalguba và Pinguba. Về phía đông của Zaonezhye có một vịnh, phần phía bắc của nó gọi là vịnh Povenetsky và phần phía nam gọi là vịnh Zaonezhsky. Ở đó, các khu sâu, xen kẽ với các bờ và các đảo, chia vịnh thành nhiều phần. Phần cực nam của chúng, Onega Nhỏ, sâu 40–50 mét. Mọi bờ hồ đều phủ đá.

Chiều sâu bình quân của hồ là 31 mét, chỗ sâu nhất (127 m) nằm ở phần phía bắc. Chiều sâu ở phần giữa hồ là 50–60 m và tăng lên tới 20–30 m ở phần phía nam. Đáy hồ có hình dạng rất không đồng đều, nó được bao phủ bằng phù sa, và chứa rất nhiều khe rãnh có kích thước và hình dạng khác nhau ở phần phía bắc. Các khe rãnh nằm cách nhau bởi các bãi ngầm lớn và nông. Cấu trúc đáy hồ như vậy có lợi cho cá sinh sống, nên các bãi ngầm được sử dụng để đánh bắt cá thương mại.

Mực nước hồ được ổn định hóa bằng nhà máy thủy điện Verhnesvirskaya  và chỉ thay đổi từ 0,9 tới1,5 mét trong một năm. Mực nước tăng lên do lũ lụt mùa xuân kéo dài từ 1,5 tới 2 tháng. Mực nước cao nhất là từ tháng 6 tới tháng 8, còn mực nước thấp nhất là trong tháng 3, tháng 4. Hàng năm các sông chảy vào hồ này 15,6 km³ nước, tức lên tới 74% lượng nước, phần còn lại do lượng nước mưa (hay tuyết) rơi xuống. Phần lớn nước trong hồ (84% hoặc 17.6 km³/năm) chảy ra ngoài qua sông Svir, và 16% lượng còn lại bị bốc hơi từ mặt hồ. Thường có các trận bão mang đặc tính của bão biển hơn là bão trên hồ, khiến sóng dâng cao 2 tới 3 mét và thậm chí tới cả năm mét. Hồ bị đóng băng ở vùng gần bờ và ơ các vịnh vào cuối tháng 11, tháng 12; còn ở giữa thì bị đóng băng khoảng giữa tháng Giêng. Nước ở vùng sâu thì trong, có thể nhìn rõ xuyên qua 7–8 m. Nước trong hồ là nước ngọt, với dung lượng muối là 35 mg/L. Đây là tỷ lệ muối tương đối thấp hơn 1,5 lần so với hồ lớn khác trong khu vực là Hồ Ladoga. Nhiệt độ vùng nước trên bề mặt hồ là từ 20 tới 24 °С, còn ở các vịnh là 24–27 °С. Nước ở vùng sâu thì lạnh hơn, chỉ từ 2 tới 2,5 °С trong mùa đông và từ 4 tới 6 °С trong mùa hè. Thời tiết tương đối lạnh, với nhiệt độ dưới 0 °C trong nửa năm, còn nhiệt độ trung bình trong mùa hè là khoảng 16 °C.

Lưu vực và các đảo
Lưu vực 51.540 km² chảy vào hồ qua 58 sông và trên 110 sông nhánh, trong đó có sông Shuya, sông Suna, sông Vodla, sông Vytegra và sông Andoma. Nước trong hồ chỉ chảy đi qua sông Svir, đánh dấu biên giới phía nam của Karelia, chạy từ bờ biển phía tây nam của hồ Onega tới hồ Ladoga và tiếp tục qua sông Neva ra Vịnh Phần Lan.

Kênh Biển Trắng – biển Baltic chảy qua hồ từ Biển Trắng tới biển Baltic. Tuyến đường thủy Volga–biển Baltic nối hồ Onega với sông Volga, biển Caspi và Biển Đen. Kênh Onega, dọc theo các bờ phía nam của hồ, được đào từ năm 1818–1820 và năm 1845–1852 giữa sông Vytegra ở phía đông và sông Svir ở phía tây. Kênh này là một phần của hệ thống tuyến đường thủy Volga-biển Baltic, một kênh đi trước của tuyến đường thủy Volga-biển Baltic, nhắm tạo ra một lối đi yên tĩnh cho tàu thuyền tránh vùng nước hồ khi có bão. Kênh này rộng khoảng 50 mét, nằm cách các bờ hồ từ 10 mét tới 2 km. Kênh này hiện nay không được sử dụng cho tàu thuyền lưu thông.

Có khoảng 1.650 đảo nhỏ trong hồ, với diện tích tổng cộng khoảng 250 km². Trong đó đảo nổi tiếng nhất là đảo Kizhi, có các nhà thờ lịch sử bằng gỗ từ thế kỷ thứ 18. Đảo lớn nhất là đảo Klimenetsky lớn có diện tích 147 km². Đảo này có vài nơi định cư, một trường học và một ngọn đồi cao 82 m. Các đảo lớn khác là đảo Lelikovsky lớn và Suysari.

Hệ thực vật và động vật
Các bờ hồ thì thấp và khi nước sông dâng cao thì tràn bờ hồ. Do đó các bờ lầy lội và có nhiều cây mía, cùng các con vịt, ngan, ngỗng và thiên nga sinh sống. Khu vực ven bờ được bao phủ bởi các rừng nguyên sinh dày đặc. Loại cây chính là thông, nhưng cũng có các cây đoạn, cây du và tống quán sủi. Các động vật thông thường gồm có hươu Bắc Mỹ, gấu nâu, chó sói, chồn, thỏ rừng, sóc, linh miêu, chồn mactet, con lửng châu Âu, cũng như chuột xạ Bắc Mỹ và chồn vizon được đưa vào vùng này từ đầu thế kỷ 20. Khoảng 200 loại chim thuộc 15 họ đã được quan sát thấy ở lưu vực hồ.

Hồ Onega có rất nhiều loại cá và loài không xương sống sống dưới nước, trong đó có các di hài từ kỷ băng hà, như cá miệng tròn. Có khoảng 47 loại cá thuộc 13 họ, trong đó có cá tầm, cá hồi nước ngọt, cá hồi xám, cá hồi suối, cá osmer châu Âu (cá nhỏ họ Osmeridae), cá hồi miệng nhỏ, cá chép, cá giếc, cá hồi trắng, cá bống, cá hồi chấm hồng, cá chó, cá hồi trắng châu Âu, cá bạch, cá vền bạc, cá vền, cá ziege (thuộc họ cá chép), cá chạch, cá nheo, cá chình châu Âu, rudd (thuộc lớp cá vây tia), cá chép đỏ, cá đục, sander (thuộc họ cá pecca), cá pecca, ruffe (thuộc họ cá pecca) và cá tuyết sông.

Sinh thái
Mức độ ô nhiễm ở khu vực hồ đã tăng dần, đặc biệt là ở các phần Tây Bắc và các phần phía Bắc có chứa các cơ sở công nghiệp của các thành phố Petrozavodsk, Kondopoga và Medvezhyegorsk. Khoảng  80% dân số và trên 90% công nghiệp của lưu vực được tập trung trong các vùng này. Ô nhiễm từ 3 thành phố này lên tới khoảng 190 triệu m³ nước cống rãnh cùng nước thải và 150 tấn chất thải hàng năm. Hoạt động của con người tạo ra khoảng 315 triệu m³ nước thải hàng năm, trong đó 46% là nước thải công nghiệp và các hộ gia đình, 25% là dòng chảy nước mưa và 16% là nước thải liên quan tới việc cải tạo đất. Nước thải này có chứa 810 tấn phosphor và 17.000 tấn nitơ, 11.800 tấn của những nguyên tố này được thải ra thông qua sông Svir trong khi phần còn lại tích tụ trong lòng hồ. Tàu, thuyền có động cơ (khoảng 8.000 chiếc) mang lại ô nhiễm dầu ở mức khoảng 830 tấn mỗi năm, cũng như phenol  (0,5 tấn), chì (0,1 tấn) và oxide sulfur, nitơ, và carbon.

Kinh tế
Lưu vục hồ là nguồn đá granite, cẩm thạch và schist đen ở Nga, đã được khai thác từ đầu thế kỷ 18. Ngành luyện kim cũng tiên tiến, nhất là ở vùng Petrozavodsk, nơi sản xuất khoảng 25% sản phẩm công nghiệp của nước Karelia. Mực nước của hồ được kiểm soát bởi các nhà máy thủy điện Nizhnesvirskaya (, "Lower-Svir") và Verzhnesvirskaya (, "Upper-Svir"). Nhà máy thủy điện Nizhnesvirskaya được xây dựng từ năm 1927 tới 1938, có công suất cao nhất là 99 MW. Việc xây dựng nhà máy thủy điện Verzhnesvirskaya bắt đầu từ năm 1938, nhưng bị gián đoạn bởi Thế chiến thứ hai và chỉ được bắt đầu lại từ năm 1947. Nhà máy hoàn thành năm 1952, cung cấp được 160 MW năng lượng  điện. Hồ chứa nước của nhà máy thủy điện Verzhnesvirsk có diện tích 9.930 km² với sức chứa 260 km³, tức là gần như cùng diện tích và sức chứa của Hồ Onega. Việc xây dựng nhà máy thủy điện đã nâng mực nước của hồ lên 0,5 m.

Hồ này có hệ thống giao thông đường thủy rất phát triển, là một phần của tuyến đường thủy sông Volga–biển Baltic và kênh Biển Trắng – biển Baltic, nối các lưu vực biển Baltic, biển Caspi và vùng biển Bắc. Các kênh này cho phép vận chuyển hàng hóa từ hồ tới tới các nước từ Đức tới Iran; phần lớn việc giao thông đi từ Phần Lan, Thụy Điển, Đức và Đan Mạch. Kênh Onega chạy dọc theo bờ phía nam của hồ hiện nay không được sử dụng. Việc vận chuyển hàng hóa trên hồ Onega lên tới từ 10–12 triệu tấn hàng năm với khoảng 10.300 chuyến tàu. Các bờ hồ có 2 cảng (Petrozavodsk và Medvezhyegorsk), 5 bến tàu (Kondopoga, Povenets, Shala, Vytegra và Ascension ()) cùng 41 cầu tàu.

Đánh bắt cá là một ngành nghề quan trọng ở hồ. Khoảng 17 loại cá được đánh bắt thương mại, nhiều nhất là cá hồi trắng, cá osmer, cá Rutilus, cá tuyết sông, cá Sander, cá pecca, cá ruffe, cá vền, cá hồi nước ngọt, cá chó, cá chép đỏ, cá hồi miệng nhỏ, cá dace, cá mương châu Âu và cá giếc.

Trong khi đó, không có dịch vụ chở hành khách thường xuyên trên hồ. Có nhiều chuyến chở khách du lịch mỗi ngày dọc theo các tuyến đường Petrozavodsk - Kizhi, Petrozavodsk - Velikaya Guba và Petrozavodsk - Shala. Các chuyến này sử dụng hydrofoil và tàu có động cơ. Chúng cũng chở cả hành khách nữa. Ngoài ra, cũng có các tàu chở hành khách trên tuyến Petrozavodsk - Shala.

Chạy thuyền buồm trên hồ là một hoạt động được ưa thích, có một câu lạc bộ thuyền buồm ở Petrozavodsk. Từ năm 1972, vào cuối tháng 7 đều có cuộc đua thuyền buồm ("")  lớn nhất nước Nga và có tầm cỡ quốc tế trên hồ này.

Các địa điểm lịch sử

Các thành phố
Thành phố lớn nhất trên hồ là Petrozavodsk – thủ đô của nước Cộng hòa Karelia (khoảng  270.000 cư dân) được Peter I thành lập năm 1703 để khai thác các mỏ quặng thiên nhiên. Khu vực Petrozavodsk có nhiều công trình kiến trúc lịch sử, như Architectural ensemble Round Square (cuối thế kỷ 18) và tòa nhà thể dục năm 1790. Đê của hồ Onega có hàng loạt tượng điêu khắc, nhiều tượng là món quà của các thành phố kết nghĩa.

Thành phố Kondopoga được biết đến từ năm 1495, có Nhà thờ Uspenskaya (Mông Triệu) xây dựng từ năm 1774. Nhà thờ cao 42 mét này là một trong các nhà thờ bằng gỗ cao nhất ở miền bắc Nga. Thành phố có 2 chuông chùm, một chùm gồm 23 chuông, còn chùm kia 18 chuông. Thành phố cũng có một khu thể thao trượt băng trong nhà, chứa được 1.850 khán giả và một Cung Nghệ thuật có đàn organ.

Thành phố Medvezhyegorsk được thành lập năm 1916 và từ năm 1931 trở thành căn cứ xây dựng của Biển Trắng – Kênh Baltic. Từ năm 1703–1710 và từ năm 1766–1769 có một xí nghiệp hoạt động trong thành phố. Trong Thế chiến thứ hai, khu vực này bị lực lượng quân sự Phần Lan chiếm đóng 3 năm và là nơi hoạt động quân sự nhộn nhịp.

Đảo Kizhi
Nơi hấp dẫn chính của hồ là đảo Kizhi nằm ở phần phía bắc hồ, đây là Khu bảo tồn lịch sử, kiến trúc và dân tộc học cấp quốc gia. Đảo có 89 công trình kiến trúc bằng gỗ từ thế kỷ 15 tới thế kỷ 20. Trong số này, công trình đáng chú ý nhất là Kizhi Pogost từ đầu thế kỷ 18, trong đó có một nhà thờ mùa hè 22 vòm mái, một nhà thờ mùa đông 9 vòm mái và một tháp chuông. Kizhi Pogost được đưa vào danh sách di sản thế giới của UNESCO năm 1990. Vào mùa hè, hàng ngày đều có tàu thuyền chạy từ thành phố Petrozavodsk tới đảo này.

Các đá khắc hình
Một nơi hấp dẫn khác của hồ Onega là các đá khắc hình. Chúng có từ thiên niên kỷ thứ 4 tới thiên niên kỷ thứ 2 trước Công nguyên, và nằm ở bờ phía đông của hồ. Có khoảng 1.200 đá khắc hình rải rác trong khu vực trên 20 km, trong đó ở nhiều mũi đất, chẳng hạn như mũi đất Besov Nos (xem bản đồ bên trên). Các hình khắc sâu 1–2 mm mô tả người, động vật, thuyền và các hình tròn hoặc hình lưỡi liềm.

Công trình khác
Nhiều công trình lịch sử khác nằm rải rác chung quanh hồ, trong đó có tu viện Svyat-Uspensky trên mũi đất Murom, ở bờ phía đông của hồ. Tu viện này được thành lập từ năm 1350, đóng cửa năm 1918 và được phục hồi năm 1991.

Tham khảo và Chú thích

Liên kết ngoài
 Članak o jezeru na russia.rin.ru (tiếng Nga)
 Članak o jezeru sa detaljnom mapom (na www.map.infoflot.ru)  (tiếng Nga)
 Opšrna prezentacija o jezeru Onjega  (tiếng Nga)
 Članak o jezeru na www.russia.com
 Članak o jezeru u Enciklopediji Britanika iz 1911. godine

Hồ Nga
Hồ Cộng hòa Karelia
Hồ tỉnh Leningrad
Lưu vực sông Neva
Hồ tỉnh Vologda


title: Moraea graniticola

text:
Moraea graniticola là một loài thực vật thuộc họ Iridaceae. Đây là loài đặc hữu của Namibia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Loots, S. 2004. Moraea graniticola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Namibia
Moraea


title: Chersotis fimbriola

text:
Chersotis fimbriola là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở number of isolated populations from Áo tới Tây Ban Nha, Maroc, Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Iran và Turkmenistan.

Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn nhiều loại thực vật thân thảo.

Phụ loài
Chersotis fimbriola fimbriola (Austria, Hungary)
Chersotis fimbriola baloghi (miền bắc Hungary, miền nam Slovakia)
Chersotis fimbriola vallensis (Wallis (Piemont), Alpes-Maritimes)
Chersotis fimbriola hackeri (tây nam Pháp)
Chersotis fimbriola iberica (Spain)
Chersotis fimbriola iminenia (the High Atlas in Morocco)
Chersotis fimbriola rifensis (Middle Atlas và Rif in Morocco)
Chersotis fimbriola maravignae (Sicilia)
Chersotis fimbriola forsteri (Yugoslavia, Bulgaria, Hy Lạp)
Chersotis fimbriola bohatschi (Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia)
Chersotis fimbriola zernyi (miền nam Thổ Nhĩ Kỳ, Israel, Iraq, tây nam Iran)
Chersotis fimbriola raddei (miền bắc Iran, miền đông Armenia, Turkmenistan)

Liên kết ngoài
 Noctuinae of Israel

Chú thích

Chersotis
Côn trùng châu Âu


title: Mesocharis

text:
Mesocharis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Mesocharis centrifuga Diakonoff, 1981

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Vrilletta nigra

text:
Vrilletta nigra là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

Vrilletta


title: Phần mềm thời gian thực

text:
Phần mềm thời gian thực (real-time software) là các chương trình giám sát/phân tích/điều khiển các sự kiện trong thế giới thực ngay khi nó xảy ra. Các phần tử của phần mềm thời gian thực bao gồm: thành phần thu thập dữ liệu mà thu nhận và chuẩn hoá thông tin từ môi trường ngoài, rồi phân tích, thành phần phân tích chuyển đổi thông tin mỗi khi chương trình yêu cầu, thành phần điều khiển đầu ra tác động trở lại môi trường ngoài, thành phần giám sát điều phối mọi hoạt động của các thành phần khác để có thể kiểm soát được đáp ứng thời gian thực. Một hệ thống thời gian thực phải đáp ứng trong một giới hạn chặt chẽ về thời gian.
Điển hình của phần mềm thời gian thực là các phần mềm điều khiển các thiết bị tự động. Phần mềm thời gian thực bao gồm các thành tố:

Thành phần thu thập dữ liệu để thu và định dạng thông tin từ môi trường ngoài
Thành phần phân tích để biến đổi thông tin theo yêu cầu của ứng dụng
Thành phần kiểm soát hoặc đưa ra đáp ứng môi trường ngoài
Thành phần điều phối để điều hòa các thành phần khác sao cho có thể duy trì việc đáp ứng thời gian thực. Hệ thống thời gian thực phải đáp ứng những ràng buộc thời gian chặt chẽ.

Tham khảo

Phần mềm


title: (11540) 1992 PV3

text:
{{DISPLAYTITLE:(11540) 1992 PV3}}

(11540) 1992 PV3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 5 tháng 8 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Borbo fallax

text:
Borbo fallax là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Loài này có ở tropical Africa. In Nam Phi it được tìm thấy ở Swaziland, coastal KwaZulu-Natal, miền bắc Gauteng và the Limpopo Province và the extreme north-east of the North West Province.

Sải cánh dài 36–43 mm đối với con đực và 41–44 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay quanh năm, nhưng hiếm hơn vào mùa đông ở phía nam châu Phi.

Ấu trùng ăn nhiều loại Poaceae, gồm các loài Ehrharta erecta và Saccharum.

Chú thích

Tham khảo

Borbo


title: Meganoton loeffleri

text:
Meganoton loeffleri là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Thái Lan.

Chú thích

Tham khảo

Meganoton


title: Molophilus triparcus

text:
Molophilus triparcus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: El Casar

text:
El Casar là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 5.588 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Schirrhein

text:
Schirrhein là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Ranspach-le-Bas

text:
Ranspach-le-Bas là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 4,43 km², dân số năm 1999 là 671 người. Khu vực này có độ cao 325 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo

 INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Chauvetia brunnea

text:
Chauvetia brunnea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Chauvetia


title: Dalbergia maritima

text:
Dalbergia maritima là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Madagascar.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống do bị tiêu thụ quá mức.

Nguồn
 Du Puy, D. 1998. Dalbergia maritima. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

M
Thực vật Madagascar


title: Marilia minor

text:
Marilia minor là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Marilia


title: Ferwerderadiel

text:
Ferwerderadiel () là một đô thị ở tỉnh Friesland, Hà Lan. Đô thị này có diện tích đất 97,65 ki-lô-mét vuông, dân số thời điểm đầu năm 2007 là 8898 người.

Các trung tâm dân cư

Bartlehiem, Blije, Burdaard, Ferwert, Ginnum, Hallum, Hegebeintum, Jannum, Jislum, Lichtaard, Marrum, Reitsum, Wânswert.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị Friesland


title: Orconectes incomptus

text:
Orconectes incomptus là một loài tôm sông trong họ Cambaridae.

Chú thích

Tham khảo

Orconectes
Động vật được mô tả năm 1972


title: Villeneuve

text:
Villeneuve có thể chỉ đến:

Người

Địa danh

Pháp
 Villeneuve, Ain
 Villeneuve, Alpes-de-Haute-Provence
 Villeneuve, Ariège
 Villeneuve, Aveyron
 Villeneuve, Gironde
 Villeneuve, Puy-de-Dôme
 Villeneuve, Hautes-Alpes
 Villeneuve-aux-Chemin, Aube
 Villeneuve-d'Allier, Haute-Loire
 Villeneuve-d'Amont, Doubs
 Villeneuve d'Ascq, Nord
 Villeneuve-d'Aval, Jura
 Villeneuve-de-Berg, Ardeche
 Villeneuve-de-Duras, Lot-et-Garonne
 Villeneuve-de-la-Raho, Pyrénées-Orientales
 Villeneuve-de-Marc, Isère
 Villeneuve-de-Marsan, Landes
 Villeneuve-d'Entraunes, Alpes-Maritimes
 Villeneuve-de-Rivière, Haute-Garonne
 Villeneuve-d'Olmes, Ariège
 Villeneuve-du-Latou, Ariège
 Villeneuve-du-Paréage, Ariège
 Villeneuve-en-Montagne, Saône-et-Loire
 Villeneuve-Frouville, Loir-et-Cher
 Villeneuve-la-Comptal, Aude
 Villeneuve-la-Comtesse, Charente-Maritime
 Villeneuve-la-Dondagre, Yonne
 Villeneuve-la-Garenne, Hauts-de-Seine
 Villeneuve-la-Guyard, Yonne
 Villeneuve-la-Lionne, Marne
 Villeneuve-l'Archevêque, Yonne
 Villeneuve-la-Rivière, Pyrénées-Orientales
 Villeneuve-le-Comte, Seine-et-Marne
 Villeneuve-Lécussan, Haute-Garonne
 Villeneuve-le-Roi, Val-de-Marne
 Villeneuve-lès-Avignon, Gard
 Villeneuve-lès-Béziers, Hérault
 Villeneuve-les-Bordes, Seine-et-Marne
 Villeneuve-lès-Bouloc, Haute-Garonne
 Villeneuve-les-Cerfs, Puy-de-Dôme
 Villeneuve-lès-Charnod, Jura
 Villeneuve-les-Corbières, Aude
 Villeneuve-les-Genêts, Yonne
 Villeneuve-lès-Lavaur, Tarn
 Villeneuve-lès-Maguelone, Hérault
 Villeneuve-lès-Montréal, Aude
 Villeneuve-les-Sablons, Oise
 Villeneuve-Loubet, Alpes-Maritimes
 Villeneuve-Minervois, Aude
 Villeneuve-Renneville-Chevigny, Marne
 Villeneuve-Saint-Denis, Seine-et-Marne
 Villeneuve-Saint-Georges, Val-de-Marne
 Villeneuve-Saint-Germain, Aisne
 Villeneuve-Saint-Nicolas, Eure-et-Loir
 Villeneuve-Saint-Salves, Yonne
 Villeneuve-Saint-Vistre-et-Villevotte, Marne
 Villeneuve-sous-Charigny, Côte-d'Or
 Villeneuve-sous-Dammartin, Seine-et-Marne
 Villeneuve-sous-Pymont, Jura
 Villeneuve-sur-Allier, Allier
 Villeneuve-sur-Auvers, Essonne
 Villeneuve-sur-Bellot, Seine-et-Marne
 Villeneuve-sur-Cher, Cher
 Villeneuve-sur-Conie, Loiret
 Villeneuve-sur-Fère, Aisne
 Villeneuve-sur-Lot, Lot-et-Garonne
 Villeneuve-sur-Verberie, Oise
 Villeneuve-sur-Vère, Tarn
 Villeneuve-sur-Yonne, Yonne
 Villeneuve-Tolosane, Haute-Garonne
 La Villeneuve, Creuse
 La Villeneuve, Saône-et-Loire
 La Villeneuve-au-Châtelot, Aube
 La Villeneuve-au-Chêne, Aube
 La Villeneuve-Bellenoye-et-la-Maize, Haute-Saône
 La Villeneuve-en-Chevrie, Yvelines
 La Villeneuve-lès-Charleville, Marne
 La Villeneuve-les-Convers, Côte-d'Or
 La Villeneuve-sous-Thury, Oise

Thụy Sĩ
 Villeneuve, Fribourg
 Villeneuve, Vaud

Ý
 Villeneuve, một xã ở thung lũng Aosta của Ý


title: Lasioglossum aspratulum

text:
Lasioglossum aspratulum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Walker mô tả khoa học năm 1995.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1995


title: Geisfeld

text:
Geisfeld là một đô thị thuộc huyện Trier-Saarburg, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 8,87 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 571 người.

Chú thích

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Trier-Saarburg


title: 9094 Butsuen

text:
9094 Butsuen (1995 WH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 11 năm 1995 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9094 Butsuen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Takao Kobayashi
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Triaenodes fijianus

text:
Triaenodes fijianus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triaenodes


title: Ếch bên

text:
Ếch bên (danh pháp khoa học: Pelophylax lateralis) là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng được tìm thấy ở Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, và Việt Nam.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ẩm đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, các đồn điền, và đất có tưới tiêu. Nó không được xem là bị đe dọa theo IUCN.

Tham khảo

Liên kết ngoài

L
Động vật lưỡng cư Campuchia
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật lưỡng cư Lào
Động vật lưỡng cư Myanmar
Động vật lưỡng cư Thái Lan
Động vật lưỡng cư Việt Nam


title: Jouarre

text:
Jouarre là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Jotranciens.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Official site
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Jouarre
Map of Jouarre on Michelin
History of the abbey of Jouarre

Xã của Seine-et-Marne


title: Apsilochorema nigrum

text:
Apsilochorema nigrum là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Apsilochorema


title: Osmia recta

text:
Osmia recta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1902


title: Epicharis affinis

text:
Epicharis affinis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Epicharis
Động vật được mô tả năm 1874


title: Nguyên tử heli

text:
Nguyên tử heli là nguyên tử đơn giản nhất kế tiếp sau nguyên tử hydro. Nguyên tử heli được cấu tạo từ hai electron quay quanh một hạt nhân chứa hai proton cùng với một hay hai neutron. Mô hình nguyên tử của Niels Bohr đã cho một lời giải thích rất chính xác về quang phổ của hydro, nhưng lại hoàn toàn bất lực trước heli. Cơ học lượng tử với công cụ mạnh là phương trình Schrödinger có thể cho lời giải chính xác đối với bài toán nguyên tử hydro nhưng cũng chỉ có thể giải gần đúng trường hợp của heli.

Tổng quan
Toán tử Hamilton của nguyên tử heli được cho bởi

trong đó  là khối lượng thu gọn của một electron đối với hạt nhân .  Ta sẽ coi  để cho  và số hạng phân cực khối lượng  biến mất.
Để đơn giản, phương trình Schrödinger được viết trong hệ đơn vị nguyên tử (a.u.) như sau

(Ta đã sử dụng ký hiệu  (viết hoa) cho hàm sóng toàn phần của nguyên tử và sẽ dùng ký hiệu  (thường) cho hàm sóng của một electron.)

Sự hiện diện của số hạng tương tác electron-electron  làm cho phương trình này không thể phân li được do Hamiltonian của hệ không thể viết được dưới dạng tổng của các Hamiltonian cho mỗi electron dẫn đến hàm sóng nguyên tử  không thể viết được dưới dạng một tích đơn giản duy nhất của các hàm sóng một electron. Điều này nghĩa là hàm sóng bị "vướng" (vướng lượng tử). Các phép đo không thể được thực hiện trên một hạt mà không gây ảnh hưởng tới hạt kia. Tuy nhiên bài toán nguyên tử heli vẫn có thể được giải gần đúng bằng các phương pháp như phương pháp Hartree-Fock.

Phương pháp Hartree-Fock

Phương pháp Hartree-Fock được sử dụng cho nhiều hệ thống nguyên tử khác nhau. Bài toán nhiều hạt đối với nguyên tử heli và một số ít hệ nhiều electron khác có thể giải khá chính xác. Thí dụ như trạng thái cơ bản của heli được tính toán chính xác tới 15 con số sau dấu phẩy! Trong lý thuyết Hartree-Fock, các electron trong nguyên tử được giả định là chuyển động trong một trường lực hiệu dụng tạo bởi hạt nhân và những electron còn lại gọi là trường tự hợp SCF.
Toán tử Hamilton cho heli với 2 electron có thể được viết dưới dạng:

trong đó Hamiltonian không nhiễu loạn bậc không là

Trong khi số hạng nhiễu loạn:

là tương tác electron-electron.

 chính là tổng của hai toán tử Hamilton dạng hydro (một hạt nhân, một electron):

trong đó

Eni, các trị riêng năng lượng và , hàm riêng tương ứng của Hamiltonian dạng hydro là các hàm riêng và trị riêng đã chuẩn hóa. Như vậy:

trong đó

Bỏ qua số hạng tương tác đẩy giữa hai electron, phương trình Schrödinger cho phần không gian của hàm sóng hai electron sẽ thu về phương trình bậc không:

Phương trình này có thể phân li được và các hàm riêng có thể được viết dưới dạng một tích của các hàm sóng dạng hydro của mỗi electron:

Các trị riêng tương ứng (trong hệ a.u.):

Chú ý rằng hàm sóng

cũng là nghiệm khả dĩ của phương trình.

Một sự tráo đổi nhãn số của các electron không làm thay đổi năng lượng của hệ . Vì các hàm sóng không gian chính xác của nguyên tử hai electron phải hoặc là đối xứng hoặc phản đối xứng đối với phép hoán đổi các tọa độ  và  của hai electron nên hàm sóng trong thực tế khi đó phải được tạo bởi các tổ hợp tuyến tính đối xứng (+) và phản đối xứng (-):

Thừa số  là để chuẩn hóa hàm sóng . Để đưa hàm sóng này về dạng một tích của các hàm sóng một hạt, chúng ta sử dụng một thực tế rằng đây là trạng thái cơ bản. Do đó . Và do đó  triệt tiêu, phù hợp với nguyên lý Pauli phát biểu rằng hai fermion không thể cùng chiếm một trạng thái lượng tử. Nói một cách khác do trạng thái cơ bản là trạng thái mà hai electron cùng chiếm một orbital không gian 1s nên chúng phải có spin đối song, tức là hàm spin nguyên tử là phản đối xứng, trong khi đó do tính chất phản đối xứng của hàm sóng đầy đủ (spin-orbital) của các fermion nên hàm sóng không gian của nguyên tử lại phải đối xứng. Như vậy hàm sóng nguyên tử heli có thể viết

trong đó  and  sử dụng các hàm sóng AO 1s dạng hydro. Đối với heli, Z = 2 nên

trong đó  a.u. (), tương ứng với một thế ion hóa  a.u. (). Giá trị thu được từ thực nghiệm là  a.u. () và  a.u.  ().

Năng lượng mà chúng ta đã thu được là quá thấp bởi vì số hạng đẩy giữa các electron có tác dụng tăng mức năng lượng đã bị bỏ qua. Khi Z trở nên lớn hơn, cách tiếp cận của chúng ta sẽ cho những kết quả tốt hơn vì các số hạng đẩy giữa các electron sẽ trở nên nhỏ hơn.

Cho tới đây một sự gần đúng các hạt độc lập hết sức thô thiển đã được sử dụng, trong đó số hạng đẩy electron-electron bị bỏ qua hoàn toàn. Việc tách toán tử Hamilton như được chỉ ra dưới đây sẽ cải thiện các kết quả:

trong đó

và

V(r) là một thế xuyên tâm được chọn sao cho hiệu ứng nhiễu loạn  là nhỏ. Hiệu ứng thực của mỗi electron lên chuyển động của electron còn lại đó là sự che chắn một phần điện tích hạt nhân, do đó một dự đoán đơn giản cho V(r) là

trong đó s là một hằng số chắn và đại lượng Ze là điện tích hiệu dụng.
Đây là một thế năng tương tác Coulomb, cho nên các năng lượng tương ứng của mỗi electron được cho bởi

và hàm sóng tương ứng

Nếu Ze bằng 1.70 thì sẽ làm cho biểu thức đối với năng lượng trạng thái cơ bản của heli ở trên phù hợp với giá trị thực nghiệm E1 = -2.903 a.u.. Vì trong trường hợp này Z= 2 nên hằng số chắn sẽ là s = 0.30. Đối với trạng thái cơ bản của heli, hiệu ứng chắn của mỗi electron lên electron kia tương đương với khoảng  đơn vị điện tích.  Các phương pháp biến phân đã được hiệu chỉnh với độ chính xác rất cao cho một cơ chế toàn diện của các trạng thái lượng tử bởi GWF Drake và đồng nghiệp cũng như JD Morgan III, Jonathan Baker và Robert Hill bằng cách sử dụng các hàm Hylleraas hoặc Frankowski- Pekeris cơ bản. Lưu ý rằng cần phải bao gồm các hiệu chỉnh về điện động tương đối và lượng tử để ăn khớp hoàn toàn được với các thử nghiệm ở độ chính xác quang phổ.

Xem thêm

Heli
Cơ học lượng tử

Tham khảo

David I. Griffiths Introduction to Quantum Mechanics Second edition year 2005 Pearson Education, Inc
 B.H. Bransden and C.J. Joachain's Physics of Atoms and Molecules 2nd edition Pearson Education, Inc

Nguyên tử
Vật lý nguyên tử
Cơ học lượng tử
Heli


title: Lễ hội nào cống

text:
Lễ hội nào cống là lễ hội của các đồng bào dân tộc thiểu số H'Mông, Dao, Giáy. Xuất hiện từ thập kỷ 50 về trước, Tả Van có một ngôi miếu thờ 3 gian. Ngôi miếu dựng ở ngay đầu cầu treo sang làng Tả Van Giáy. Ngôi miếu trở thành địa điểm tổ chức lễ "Nào Cống" của cả vùng thung lũng Mường Hoa.

Thời gian
Hàng năm vào ngày Thìn, tháng 6 âm lịch.

Phần lễ
Mỗi gia đình cử một người đại diện (có thể là chồng hoặc vợ), không phân biệt nam, nữ, già, trẻ. Ngôi miếu thờ được người H'Mông gọi là "Chế đáng" (Tsêr đăngz). Miếu thờ có 3 gian, gian giữa thờ hai viên quan họ Đào, họ Nguyễn đã có công an dân và xây dựng Mường Hoa. Một gian bên trái thờ thần núi (Sơn thần), thần Suối Hoa (Long Vương), người Giáy gọi là "Sía po", "Sía ta", người Mong gọi là "Thủ Ti", "Lùng Vàng". Một gian bên phải thờ các bà nàng vợ hai ông quan họ Đào, họ Nguyễn.

Lễ Vật dân cúng là trâu đen, lợn đen và gà vịt do các làng đóng góp mua. Làng Tả Van Giáy còn có trách nhiệm chuẩn bị vàng hương, bát đĩa dâng cúng.

Trước đây, người chủ lễ phải mời thầy mo người Tày. Từ thập kỷ 40 – 50 của thế kỷ này, chủ lễ là thầy mo của người Giáy ở Tả Van. Thầy mo ăn mặc áo dài, quần thụng (kiêng đội mũ, khăn) trịnh trọng đọc lời cúng các thần kinh. Nội dung bài cúng là mời các thần về dự lễ, cầu mong các thần phù hộ người yên vật thịnh, được mùa.

Sau lễ cúng, chức dịch Mường Hoa lên đọc quy ước chung của cả Mường... Nội dung bản quy ước đề cập đến 4 vấn đề:

- Vấn đề trị an của các làng: không được trộm cắp, có biện pháp phòng ngừa kẻ xấu nơi khác đến trộm cắp.

- Vấn đề bảo vệ rừng: Các làng người Mông, người Dao, người Giáy, phải chú ý làm rẫy, cấm lấy củi hái măng ở khu rừng cấm thờ thổ thần và khu rừng chung đầu nguồn nước của làng...

- Vấn đề chăn dắt gia súc: Quy ước có quy định cụ thể thời gian cấm thả rông gia súc. Hàng năm từ ngày 15 tháng chuột (tháng 10 âm lịch) đến này Thìn tháng giêng (ngày mở hội xuống đồng) người dân mới được thả gia súc. Ngoài khoảng thời gian trên, cấm mọi người thả rông gia súc để tránh bị phá hoại mùa màng.

- Vấn đề ứng xử xã hội: Các quy ước của cả vùng đều đề cập đến quan hệ tương trợ giúp đỡ lẫn nhau, giúp gia đình có tang... đồng thời phê phán quan hệ nam nữ không lành mạnh, "Cấm kéo đàn bà, con gái vào trong núi"... Kết thúc phần đọc các quy ước, người chức dịch còn nhấn mạnh "Hôm nay, tôi nói cho mọi người biết như thế, từ đây mọi người trở về nhà phải tuân theo những lý lối này và kể cho cả nhà được biết để tuân theo".

Phần hội
Mọi người dự lễ đều vui vẻ ngồi vào mâm ăn uống. Dân làng nào tự nấu lấy thức ăn cho làng ấy và cùng ăn với nhau ở ngoài miếu. Trong miếu, chỉ có các chức dịch (lý trưởng, phó lý, thầy mo) được ngồi ăn. Trong làng, gia đình nào không có người đến dự, người khác sẽ dành phần thức ăn mang về.
Lễ "Nào Cống" có 3 phần: Phần nghi lễ cúng thần, phần công bố quy ước chung cả vùng và phần ăn uống. Sau đó kết thúc lễ hội.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lễ hội "Nào Cống"

Người H'Mông
Người Dao
Người Giáy
Lễ hội của người H'Mông
Lễ hội của người Giáy
Lễ hội của người Dao


title: Tổng công ty 90

text:
Tổng công ty 90 là tên gọi chung phổ biến cho các liên hiệp xí nghiệp và tổng công ty nhà nước ở Việt Nam được thành lập căn cứ vào Điều 5 của Quyết định số 90/Ttg của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam về việc sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước.

Tổng công ty 90 phải có ít nhất là 5 đơn vị thành viên quan hệ với nhau về công nghệ, tài chính, chương trình đầu tư phát triển, dịch vụ về cung ứng, vận chuyển, tiêu thụ, thông tin, đào tạo; phải có vốn pháp định trên 500 tỷ đồng (đối với một số tổng công ty trong những ngành đặc thù thì vốn pháp định có thể thấp hơn nhưng không được ít hơn 100 tỷ đồng).

Các bộ và các ủy ban nhân dân cấp tỉnh được Chính phủ ủy quyền ra quyết định thành lập tổng công ty 90. Sau khi Quyết định số 90/Ttg được ban hành, hàng loạt tổng công ty 90 đã được thành lập. Vào thời điểm tháng 2 năm 2000, có 76 tổng công ty 90, trong đó 12 tổng công ty trong lĩnh vực công nghiệp, 14 trong lĩnh vực nông nghiệp, 12 trong ngành giao thông vận tải, 11 trong ngành xây dựng, 3 trong ngành thủy sản, 5 trong lĩnh vực ngân hàng tức là 5 ngân hàng thương mại nhà nước, 2 trong lĩnh vực y tế, một trong bưu chính viễn thông, một trong lĩnh vực văn hóa, và có 9 tổng công ty 90 của các địa phương. Đến năm 2004, số lượng tổng công ty 90 đã lên tới 80.

Từ năm 2004 Chính phủ Việt Nam bắt đầu thí điểm rồi từ năm 2005 bắt đầu chính thức đẩy mạnh cổ phần hóa các tổng công ty 90 bằng cách bán cổ phiếu rỗng rãi song Nhà nước sẽ vẫn giữ một tỷ lệ cổ phần chi phối. Đồng thời các tổng công ty đã được hoặc chưa được cổ phần hóa được chuyển đổi sang mô hình công ty mẹ và công ty con. Một số ít tổng công ty 90 đang có dự định chuyển thành các tập đoàn kinh doanh đa ngành.

Xem thêm
 Tổng công ty 91

Chú thích và tham khảo

90


title: Nguyễn Duy Hiệu

text:
Nguyễn Duy Hiệu (chữ Hán: 阮維效; 1847–1887), có sách ghi là Nguyễn Hiệu, tục gọi Hường Hiệu; là một chí sĩ và là một lãnh tụ trong phong trào Cần Vương tại Quảng Nam trong lịch sử Việt Nam.

Thân thế & sự nghiệp
Nguyễn Duy Hiệu sinh năm Đinh Mùi (1847) tại làng Thanh Hà, huyện Duyên Phúc (nay là phường Thanh Hà, thành phố Hội An) tỉnh Quảng Nam.

Năm Bính Tý (1876), ông thi đỗ cử nhân. Năm Kỷ Mão (1879), ông thi đỗ Phó bảng lúc 32 tuổi, được triều đình Tự Đức bổ nhiệm làm quan phụ đạo tại kinh thành Huế, được phong Hồng lô tự khanh nên người đời gọi là Hường Hiệu.

Tháng 5 năm Ất Dậu (tháng 7 năm 1885), cuộc phản công của phe chủ chiến ở Kinh thành Huế thất bại, Phụ chính Tôn Thất Thuyết phải phò vua Hàm Nghi chạy ra Quảng Trị, xuống dụ Cần vương (13 tháng 7 năm 1885).

Hưởng ứng lời kêu gọi cứu nước của vua, Nguyễn Duy Hiệu cùng Trần Văn Dư (1839-1885), Phan Bá Phiến (còn gọi là Phan Thanh Phiến, 1839-1887), Nguyễn Tiểu La (tức Nguyễn Hàm, 1863-1911), thành lập Nghĩa hội Quảng Nam (Trần Văn Dư làm Thủ hội) rồi ra bản cáo thị kêu gọi toàn dân trong tỉnh cùng đứng lên đáp nghĩa.

Nghĩa hội Quảng Nam
Ngày 4 tháng 9 năm 1885, nghĩa quân Quảng Nam bao vây chiếm tỉnh thành La Qua (còn gọi là La Thành, tức thành tỉnh Quảng Nam), buộc Bố chính Bùi Tiến Tiên và Tuần phủ Nguyễn Ngoạn phải dẫn quân rút chạy.

Được tin khẩn, quân Pháp và quân Nam triều (triều vua Đồng Khánh thân Pháp) dưới quyền chỉ huy của tướng Schants đã phản công chiếm lại thành, rồi còn xua quân đi tấn công các căn cứ của nghĩa quân ở Đại Lộc, Quế Sơn, Tam Kỳ...
Trước lực lượng đông đảo và vũ khí tối tân của đối phương, đến tháng 10 năm 1885, các căn cứ ở Dương Yên, An Lâm, Đại Đồng cũng đều lần lượt bị bao vây rồi thất thủ.

Trước tình thế nguy ngập đó, bộ chỉ huy Nghĩa hội bàn nhau chọn kế "giải binh quy điền" để bảo toàn lực lượng. Tháng 12 năm 1885, Trần Văn Dư giao quyền Thủ hội cho Nguyễn Duy Hiệu để Huế gặp vua Đồng Khánh (từng là học trò của ông), nhằm tìm ra một giải pháp. Dọc đường, ông bị quyền Tổng đốc Quảng Nam Châu Đình Kế bắt giữ và báo với quân Pháp. Bất khuất, ông mắng chửi Tổng đốc Kế. Căm tức, viên quan này đã mượn tay quân Pháp để giết chết ông tại góc thành La Qua ngày 13 tháng 12 năm 1885.

Đầu năm 1886, Nguyễn Duy Hiệu chính thức làm Hội chủ mới của Nghĩa hội, và ông đã chọn thung lũng Trung Lộc thuộc Quế Sơn đặt tổng hành dinh với tên gọi là Tân tỉnh Trung Lộc.

Từ nơi đó, Nguyễn Duy Hiệu đã tổ chức đi đánh nhiều trận, gây cho đối phương nhiều thiệt hại, như trận tập kích đơn vị công binh Pháp đang mở con đường qua đèo Hải Vân (tiêu diệt trọn đội công tác này), trận Bãi Chài (phá đội ca nô ở vàm Vân Ly trên sông Thu Bồn), trận phục kích quân Pháp và quân triều đình ở Cẩm Muồng.

Tháng 2 năm 1886, viên Khâm sứ Trung Kỳ là Hector đã điều động khoảng bốn trăm lính Pháp cùng khoảng hai trăm quân triều do Nguyễn Thân chỉ huy đã rầm rộ tiến vào căn cứ Tân tỉnh Trung Lộc. Tại trận kịch chiến ở Gò May, nghĩa quân đại bại, bản doanh bị đốt cháy, san bằng. Thấy không thể cầm cự được nữa, Nguyễn Duy Hiệu và Phan Bá Phiến liền ra lệnh đánh vượt vòng vây chạy về một làng ở gần cửa biển An Hòa thuộc Tam Kỳ.

Tướng Nguyễn Thân liền xua quân theo càn quét rất ngặt. Lại thất trận ở căn cứ Phước Sơn (thuộc Tiên Phước), tuy Nguyễn Duy Hiệu và Phan Bá Phiến chạy thoát được nhưng thế và lực thật sự đã cùng. Không thể để nghĩa quân toàn ba tỉnh bị giết hại hết, nghe lời thủ lĩnh Hiệu, Phan Bá Phiến uống thuốc độc tự sát để tránh bị bắt, còn ông Hiệu thì tự trói mình nạp mạng cho đối phương để nhận lãnh hết trách nhiệm về mình...Hôm đó là ngày 5 tháng 8 năm Bính Tuất (21 tháng 9 năm 1887).

Cái chết
Kế tiếp, theo sử liệu thì:
Chứng kiến xong cái chết của người đồng sự tâm phúc, Nguyễn Duy Hiệu trở về quê thăm viếng mẹ già. Xong, ông ra miếu thờ Quan Công ở giữa bãi cát Thanh Hà, mặc áo dài đen, đầu vấn khăn cẩn thận, ngồi xếp bằng trước bàn thờ, rồi sai người đi báo cho Nguyễn Thân đến bắt ông...<ref>Nhóm Nhân văn Trẻ, Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (Tập 4, tr. 263). Tuy nhiên, theo sử nhà Nguyễn thì Nguyễn Duy Hiệu bị truy lùng và bị bắt sống: Tháng 7 (âm lịch)...Nguyễn Thân tìm ra bọn Nguyễn Hiệu ở miền thượng nguyên Phước Sơn, bắt sống được 8 người cừ mục và thân quyến...Nguyễn Thân sai người bắt được Nguyễn Hiệu, chạy cờ đỏ về báo tịệp, bỏ Nguyễn Hiệu vào củi giải về kinh...(Quốc triều sử toát yếu, tr. 524). Rất có thể, do người báo tâng công.</ref>

Sau khi Nguyễn Duy Hiệu liền bị giải về Huế, triều đình Đồng Khánh bèn dùng danh lợi để dụ hàng, nhưng không được ông nghe. Cuối cùng, Viện cơ mật của Nam triều đã kết án tử hình ông vào ngày rằm tháng 8 năm Bính Tuất (15 tháng 10 năm 1887) tại Huế, hưởng dương 40 tuổi. Phần mộ Nguyễn Duy Hiệu hiện ở tại xã Cẩm Hà, thị xã Hội An.

Đàn áp Nghĩa đảng Quảng Nam thành công, Nguyễn Thân được nhà cầm quyền Pháp tặng thưởng Bắc đẩu bội tinh ngũ hạng, còn vua Đồng Khánh thì ban cho Nguyễn Thân gia hàm Thượng thư nhưng sung Nghĩa Định Tiễu phủ sứ, lại thưởng thêm một kim khánh hạng lớn.

Thơ tuyệt mệnh
Trước khi bị chém chết, Nguyễn Duy Hiệu đã làm hai bài thơ tuyệt mệnh. Trích giới thiệu một bài:
{|valign="top"
|
Phiên âm Hán-Việt:
Cần Vương thệ dữ Bắc Nam đồng
Vô nại khuông tương lộ vị thông.
Vạn cổ cương thường vô Ngụy Tháo,
Bách niên tâm sự hữu Quan công.
Thiên thư phận dĩ sơn hà định,
Địa thế sầu khan thảo mộc cùng.
Ký ngữ phù trầm tư thế giả,
Hưu tương thành bại luận anh hùng.
|
Chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng dịch thơ:Cần vương Nam Bắc kết tơ đồng,
Cứu giúp đường kia khổ chẳng thông.Muôn thuở cương thường ai Ngụy Tháo?
Trăm năm tâm sựu có Quan Công.Non sông phần tự thơ trời định,
Cây cỏ buồn trông thấy đất cùng.Nhắn bảo nỗi chìm ai đó tá?
Chớ đem thành bại luận anh hùng.
|}

Ghi nhận công lao
Năm Ất Tỵ (1905), nhà chí sĩ Phan Bội Châu đã viết trong Việt Nam vong quốc sử như sau:
...Nguyễn Hiệu (và Phan Bá Phiến), người Quảng Nam, khởi nghĩa ba năm huyết chiến, người Pháp chưa lúc nào đánh thua được. Gặp phải Nguyễn Thân, người Quảng Ngãi, trước cũng dự tên Nghĩa hội, sau phản Nghĩa hội theo Pháp, (đây) là tay đầu sỏ nhất trong bọn nộ lệ Pháp, (đồng) đảng nó là Lê Khiết cũng là chó dữ của Pháp; (nên dù) Hiệu, Phiến ở đâu, tất nó hết sức dò la cho ra...Than ội! hai người ấy, nhà tan không nghĩ đến, chăm chăm chỉ nghĩ đến bảo toàn đảng để mưu về sau, trong mắt họ, trong bụng họ chỉ có Tồ quốc, có đồng bào mà thôi, can tràng như thế thật là trời đất phải khâm phục, quỷ thần phải kính nể...

Vinh danh Nguyễn Duy Hiệu, tên ông được đặt cho nhiều trường học và đường phố tại Việt Nam.

Xem thêm
Phan Bá Phiến
Trần Văn Dư

Chú thích

Tham khảo
Phan Bội Châu, Việt Nam vong quốc sử. Nhà xuất bản Khoa Học Xã hội, Hà Nội, 1982.
Cao Xuân Dục, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (1885-1914). Tác giả tự xuất bản, Sài Gòn, 1963.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa Học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Nhóm nhân văn Trẻ. Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (Tập 4). Nhà xuất bản Trẻ, 2007

Liên kết ngoài
Danh nhân Quảng Nam

Người Quảng Nam
Nghĩa quân chống Pháp
Thủ lĩnh quân sự phong trào Cần Vương
Phó bảng


title: Grottazzolina

text:
Grottazzolina là một đô thị tại tỉnh Ascoli Piceno ở vùng Marche, Ý.
Đô thị này có diện tích  km², dân số là người (thời điểm)

Tham khảo

Đô thị tỉnh Ascoli Piceno


title: 24 tháng 10

text:
Ngày 24 tháng 10 là ngày thứ 297 (298 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 68 ngày trong năm.

Sự kiện
1260 – Nhà thờ Đức Bà Chartres tại Pháp được khánh thành với sự hiện diện của Quốc vương Louis IX.
1944 – Hải chiến eo biển Sibuyan, một trong 4 trận hải chiến trong Trận chiến vịnh Leyte, thiết giáp hạm IJN Musashi thuộc hải quân đế quốc Nhật Bản và tàu sân bay hạng nhẹ USS Princeton (CVL -23) thuộc hải quân Hoa Kỳ bị đánh chìm
1648 – Hòa ước Westfalen được ký kết, là phần thứ hai của Hòa ước Westfalen, kết thúc Chiến tranh Ba mươi năm và Chiến tranh Tám mươi năm, công nhận nền độc lập của Cộng hòa Hà Lan và Thụy Sĩ
1795 – Các đại diện từ Áo, Nga và Phổ cùng soạn thảo hiệp ước chính thức giải thể Liên bang Ba Lan và Lietuva.
1945 – Hiến chương Liên Hợp Quốc bắt đầu có hiệu lực sau khi được Anh Quốc, Hoa Kỳ, Liên Xô, Pháp, Trung Quốc, và đa số quốc gia khác thông qua.
1973 – Chiến tranh Yom Kippur kết thúc.
2007 – Vệ tinh Hằng Nga 1 của Trung Quốc được phóng từ Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương, Tứ Xuyên, Trung Quốc.

Sinh
 1632 – Antonie van Leeuwenhoek-Thương gia, nhà khoa học người Hà Lan
 1710 – Alban Butler - Linh mục Công giáo Anh, nhà văn
 1898 – Bành Đức Hoài - Nguyên soái Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc
 1954 – Malcolm Turnbull - chính khách của Đảng Tự do Úc
 1969 – Adela Noriega, diễn viên Mexico
 1985 – Wayne Mark Rooney - Cầu thủ bóng đá người Anh
 1986 – Tăng Thanh Hà - diễn viên Việt nam
 1989 – Felix Arvid Ulf Kjellberg (PewDiePie) - Gamer nổi tiếng trên YouTube
 1990 – İlkay Gündoğan - Cầu thủ bóng đá người Đức

Mất

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng mười
Ngày trong năm


title: Linaeidea basilewskyi

text:
Linaeidea basilewskyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Linaeidea


title: Troncens

text:
Troncens  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Conoderus exsul

text:
Conoderus exsul là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1887.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Casalgrasso

text:
Casalgrasso là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 30 km về phía nam của Torino và khoảng 50 km về phía bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.353 người và diện tích 17,7 km².

Casalgrasso giáp các đô thị: Faule, Lombriasco, Pancalieri, Polonghera và Racconigi.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Nomada media

text:
Nomada media là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1962


title: Dicranomyia ambrosiana

text:
Dicranomyia ambrosiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 8393 Tetsumasakamoto

text:
8393 Tetsumasakamoto (1993 TJ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 10 năm 1993 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8393 Tetsumasakamoto

Thiên thể phát hiện năm 1993
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hòa ước Kiel

text:
Hòa ước Kiel được ký tại thành phố Kiel (nay là thủ phủ của bang Schleswig-Holstein của Đức) ngày 14 tháng 1 năm 1814 giữa Thụy Điển (đại diện Liên minh thứ sáu chiến thắng) và Đan Mạch (đồng minh của phe Napoléon thua trận), chấm dứt việc Đan Mạch tham dự chiến tranh trong phe hoàng đế Napoléon I của Pháp.

Nguyên nhân
Trong thời của mình, Napoléon I của Pháp đã gây ra nhiều cuộc chiến tranh liên miên tại châu Âu suốt từ năm 1804 tới năm 1815 với các liên minh của các nước khác, từ Liên minh thứ nhất tới Liên minh thứ 7.

Thời đó Napoléon gây chiến với Nga và Phổ trong Liên minh thứ sáu gồm các nước Anh, Nga, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Phổ, Áo, Thụy Điển và vài nước nhỏ ở Đức hiện nay. Bên phe của Napoléon I có Ý, Đan Mạch và vài nước nhỏ khác ở Đức hiện nay.

Trong trận đánh lớn tại Leipzig từ ngày 16 tới ngày 19 tháng 10 năm 1813, phe Napoléon I đã bị bại trận dẫn tới việc thái tử Thụy Điển Karl Johan (1763-1844) buộc vua Frederik VI của Đan Mạch (1768-1839) phải ký hòa ước tại Kiel.

Nội dung hòa ước
Hòa ước có mấy điểm chính như sau:

Đan Mạch phải chấm dứt vĩnh viễn việc tham gia chiến tranh trong phe của Napoléon I, đồng thời phải trang bị một đội quân 10.000 người để tham chiến trong Liên minh thứ 6
Đan Mạch phải trao Na Uy cho Thụy Điển cai trị và trao đảo Heligoland (trên Biển Bắc) cho Anh.
Bù lại, Đan Mạch được phần lãnh thổ là xứ Pommern thuộc Thụy Điển (ở bờ đông nam biển Baltic, nay thuộc Đức và Ba Lan) và đảo Rügen (trên biển Baltic, nay thuộc Đức) cùng với 1 triệu đồng riksdaler (tiền kim loại bằng bạc của Thụy Điển).

(Tới năm 1815, vua Frederik VI lại đổi xứ Pommern thuộc Thụy Điển và đảo Rügen cho Phổ, để lấy vùng Lauenbrug của Phổ)

Hậu quả
Na Uy không chấp nhận hòa ước Kiel, mà tuyên bố độc lập và ngày 17 tháng 5 năm 1814, quốc hội lưỡng viện của Na Uy đã lập bản hiến pháp gọi là Hiến pháp Eidsvoll (lập tại Eidsvoll) và cùng ngày đó, lập thái tử Đan Mạch Christian Frederik lên làm vua Christian IIX của Na Uy.

Tuy nhiên, sau một cuộc chiến ngắn với Thụy Điển, thì tới ngày 14 tháng 8 năm 1814, vua Christian IIX phải thoái vị và Quốc hội Na Uy phải ký Hòa ước Moss với vua Karl XIII của Thụy Điển chấp nhận đứng chung trong Liên minh cá nhân, dưới quyền vua Thụy Điển. Liên minh này kéo dài mãi tới năm 1905 mới chấm dứt.

Kể từ Hòa ước Kiel, các thuộc địa Iceland, Greenland và Quần đảo Faroe của Na Uy, chính thức thuộc quyền cai trị của Đan Mạch, mặc dù trên thực tế, Đan Mạch đã quản lý các thuộc địa này từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, trên lý thuyết thì luật của Na Uy ngày 15 tháng 4 năm 1687 vẫn còn hiệu lực tại Iceland và quần đảo Faroe.

Tham khảo

Lịch sử châu Âu
Năm 1814
Chiến tranh Napoléon
Hòa ước
Kiel


title: 5315 Balʹmont

text:
5315 Balʹmont (1982 SV5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1982 bởi Chernykh, L. I. ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5315 Balʹmont

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Cameraria aceriella

text:
Cameraria aceriella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Québec và Hoa Kỳ (bao gồm Connecticut, Illinois, Kentucky, Pennsylvania, Wisconsin, Maine, Maryland, Michigan, New York, Vermont).

Sải cánh dài 8–9 mm. Ấu trùng ăn các loài Acer, bao gồm Acer rubrum và Acer saccharinum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
microleps.org

Cameraria


title: Sin-le-Noble

text:
Sin-le-Noble  là một xã ở tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích11,53 km², dân số năm 1999 là 16.976 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 25 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Sinlenoble


title: Ergalatax

text:
Ergalatax là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Các loài
Các loài thuộc chi Ergalatax bao gồm:

 Ergalatax contracta (Reeve, 1846)
 Ergalatax crassulnata (Hedley, 1915)
 Ergalatax dattilioi Houart, 1998
 Ergalatax heptagonalis (Reeve, 1846)
 Ergalatax junionae Houart, 2008
 Ergalatax margariticola (Broderip, in Broderip & Sowerby, 1833)
 Ergalatax martensi (Schepman, 1892)
 Ergalatax pauper (Watson, 1883)
 Ergalatax tokugawai Kuroda & Habe, 1971
 Ergalatax zebra Houart, 1995

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Muricidae


title: Gerzen

text:
Gerzen là một đô thị thuộc huyện Landshut trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Gerzen có diện tích 17 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1773 người.

Tham khảo


title: Volla

text:
Volla là một đô thị ở tỉnh Napoli ở vùng Campania, cách khoảng 9 km về phía đông bắc của Napoli. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 23.251 người và diện tích là 6,2 km².

Volla giáp các đô thị: Casalnuovo di Napoli, Casoria, Cercola, Napoli, Pollena Trocchia.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunedivolla.it/

Comune của tỉnh Napoli
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Rhyacophila paurava

text:
Rhyacophila paurava là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Antiplanes diomedea

text:
Antiplanes diomedea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Antiplanes


title: Ectoedemia molybditis

text:
Ectoedemia molybditis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Zeller năm 1877. Nó được tìm thấy ở Colombia.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Montravers

text:
Montravers là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 186 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Isodaphne

text:
Isodaphne là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Isodaphne bao gồm:

 Isodaphne albolineata Kilburn, 1977
 Isodaphne garrardi Laseron, 1954
 Isodaphne perfragilis (Schepman, 1913)

Chú thích

Tham khảo

Conidae


title: Thoiré-sur-Dinan

text:
Thoiré-sur-Dinan là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 66-151 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Valdevacas de Montejo

text:
Valdevacas de Montejo là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha (Instituto Nacional de Estadística), đô thị này có dân số 29 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Actenicerus toyoshimai

text:
Actenicerus toyoshimai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Arimoto & Watanabe miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Actenicerus


title: Prosigk

text:
Prosigk là một đô thị thuộc huyện Anhalt-Bitterfeld, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Attiliosa nodulifera

text:
Attiliosa nodulifera là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Attiliosa


title: Zeccone

text:
Zeccone là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 20 km về phía nam của Milan và khoảng 10 km về phía đông bắc của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.350 người và diện tích là 5,5 km².

Zeccone giáp các đô thị: Bornasco, Giussago, San Genesio ed Uniti.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Dampsmesnil

text:
Dampsmesnil  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Timbellus concavopterus

text:
Timbellus concavopterus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Timbellus


title: Limnophila vera

text:
Limnophila vera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Nam Long

text:
Nam Long có thể là tên của một trong số các nhân vật sau đây:

Nam Long (trung tướng): Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Nam Long (diễn viên): nam diễn viên điện ảnh người Việt Nam