title: Người Đông Hương

text:
Người Đông Hương (; tự gọi: Sarta hay Santa ()) là một trong số 56 dân tộc được Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chính thức công nhận. Phần lớn người Đông Hương sinh sống tại Châu tự trị dân tộc Hồi Lâm Hạ và các khu vực xung quanh trong tỉnh Cam Túc ở tây bắc Trung Quốc, trong khi các nhóm còn lại sinh sống tại Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, tỉnh Thanh Hải và Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ. Theo đều tra dân số Trung Quốc năm 2000, dân số của dân tộc này là 513.805 người. Người Đông Hương có lẽ là các hậu duệ của người Mông Cổ theo Hồi giáo tại Trung Quốc pha trộn huyết thống với các nhóm sắc tộc khác nhau trong khu vực.

Nguồn gốc và phát triển
Người Đông Hương là các họ hàng gần của các sắc tộc Mông Cổ. Một số học giả cho rằng nét nhận dạng của họ như là một nhóm sắc tộc độc lập đã phát sinh thông qua tiếp xúc với người Trung Á, do đó mà người Đông Hương đã cải đạo sang Hồi giáo dòng Sunni trong thế kỷ 13.

Một giả thuyết có thể về nguồn gốc người Đông Hương cho rằng họ là hậu duệ của các binh sĩ Mông Cổ đóng quân tại khu vực Hà Châu (河州, tên gọi cũ của Lâm Hạ) theo lệnh của Thành Cát Tư Hãn trong cuộc viễn chinh về phía tây của ông, trong khi các giả thuyết khác cho rằng họ có thể là hỗn hợp của nhiều dân tộc, bao gồm người Mông Cổ, Hán và Tạng.

Tên tự gọi của họ, santa, cũng có thể cung cấp một đầu mối mâu thuẫn về nguồn gốc của họ: từ tương tự Sart trước kia từng được dùng tại Trung Á để chỉ các thương nhân Trung Á theo Hồi giáo. Tên gọi chính thức hiện nay của họ là Đông Hương, có từ năm 1954, nghĩa là "làng miền đông" phát sinh từ thực tế là các khu định cư của họ trong khu vực nằm ở phía đông Hà Châu, nơi có các khu định cư chính của người Hán.

Kinh tế
Nền tảng kinh tế của người Đông Hương là nông nghiệp. Các sản phẩm chính là khoai tây, ngô và lúa mì. Họ cũng có ngành nghề thủ công, sản xuất ra các loại thảm truyền thống.

Ngôn ngữ và giáo dục

Người Đông Hương nói tiếng Đông Hương, một ngôn ngữ trong ngữ tộc Mông Cổ của ngữ hệ Altai. Văn học dân gian truyền khẩu của người Đông Hương phong phú, dân ca Đông Hương gọi là "Đông Hương hoa nhân", nhưng họ không có hệ thống chữ viết riêng. Các thống kê của chính quyền chỉ ra rằng người Đông Hương là nhóm người thuộc hàng nghèo khó nhất và ít học nhất trong cộng đồng các dân tộc thiểu số Trung Hoa, với phần lớn dân cư Đông Hương chỉ hoàn thành khoảng 1,1 năm tới 1,98 năm  học hành, một vấn đề bị làm trầm trọng thêm bởi không có chữ viết. Theo dữ liệu tại Đông Hương tộc tự trị huyện chí thì vào năm 1996 tỷ lệ mù chữ và bán mù chữ của người Đông Hương (74,35 %) là cao hơn rất nhiều so với toàn tỉnh Cam Túc (34,89 %)

Ghi chú

Đông Hương
Các tộc người Mông Cổ
Hồi giáo Trung Quốc
Cộng đồng người Hồi giáo Trung Quốc


title: Hạ Hòe

text:
Đế Hòe (chữ Hán: 帝槐), cũng gọi là Phần, là vị vua thứ 8 của nhà Hạ trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Hạ Hòe là con của Hạ Trữ – vua thứ 7 của nhà Hạ.

Trị vì
Khoảng năm 1929 TCN, sau khi vua cha Trữ qua đời, Hạ Hòe lên nối ngôi.

Khoảng năm thứ 3 trong thời gian ông làm vua, 9 bộ tộc ngoại bang (di) đến chầu. Năm thứ 16, tộc Lạc Bá (洛伯) gây chiến với tộc Phùng Di (冯夷) ở đất Hứa (河).

Theo Sử ký, Hạ Hòe ở ngôi 26 năm nhưng theo Trúc thư kỉ niên thì ông ở ngôi 44 năm. Theo sách này, năm thứ 36 trong thời gian cai trị, ông làm thơ và soạn nhạc bài Hoàn thổ (圜土)

Sau khi ông qua đời, con ông là Hạ Mang lên nối ngôi.

Xem thêm
 Nhà Hạ
 Hạ Mang
 Hạ Trữ

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên - Những điều chưa biết, Bùi Hạnh Cẩn và Việt Anh dịch (2007), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, thiên:
Hạ bản kỷ
 Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, Nhà xuất bản Thanh Hoá

Chú thích

Vua nhà Hạ


title: Antoine Lavoisier

text:
Antoine Laurent de Lavoisier (Phiên âm tiếng Việt:La-voa-diê) (26 tháng 8 năm 1743 - 8 tháng 5 năm 1794) là một trong những nhà hóa học vĩ đại nhất trong lịch sử. Ông đã có những đóng góp vô cùng to lớn cho lịch sử hóa học như việc tìm ra định luật bảo toàn khối lượng, việc đề ra lý thuyết về sự oxy hóa các chất năm 1777 đã đập tan sự thống trị từ nhiều thế kỷ trước đó của thuyết nhiên tố do Georg Ernst Stahl đề xuất. Với những đóng góp đó, ông trở nên bất tử trong ngành hóa học, được xem là cha đẻ của ngành hóa học hiện đại tuy nhiên vì những bất ổn của xã hội Pháp cuối thế kỷ 18 mà đỉnh điểm là cuộc Cách mạng Pháp năm 1789 đã khiến ông bị xử tử ngày 4 tháng 5 năm 1794 vì bị nghi ngờ có dính dáng đến hoạt động của giới quý tộc khi ông 51 tuổi.

Thời thơ ấu
Lavoisier sinh tại Paris, mẹ ông mất khi ông mới được 5 tuổi. Ông theo học trường trung học Mazarin từ năm 1754 đến năm 1761. Từ năm 1761 đến năm 1763, ông học luật tại Đại học Paris và ông nhận bằng cử nhân luật năm 1763. Trong khoảng thời gian này, ông cũng đã thể hiện tài năng về những môn khoa học tự nhiên của mình. Ông đã cống hiến hết sức lực và niềm đam mê của mình cho môn hóa học với việc ông muốn giành được học bổng lớn hồi bấy giờ là học bổng Étienne Condillac. Công trình hóa học đầu tiên của ông hoàn thành năm 1764. Ở tuổi 25, ông được xem là một người có rất nhiều triển vọng trong tương lai với tinh thần học hỏi và một trí tuệ tuyệt vời.

Thuyết oxy hóa của Lavoiser và sự sụp đổ của thuyết nhiên tố

Trước thế kỷ 18, hóa học bị chi phối bởi thuyết nhiên tố (phlogiston) của Georg Ernst Stahl và Johann Joachim Becher, tất cả các phản ứng đều được giải thích theo thuyết nhiên tố và tuy nó bộc lộ rất nhiều sơ hở và mâu thuẫn nhưng vẫn được chấp nhận vì vẫn chưa có lý thuyết nào thay thế được nó. Cho đến giữa thế kỷ 18 đã xuất hiện những đòn công kích thuyết nhiên tố trong đó có nhà bác học Nga Mikhail Vasilyevich Lomonosov nhưng ông mới chỉ cho thấy những mâu thuẫn của thuyết này mà chưa giải thích được tại sao lại có các mâu thuẫn đó nhưng nó đã làm cho thuyết nhiên tố không còn đứng vững như trước nữa. Và cuối cùng vào năm 1774, Lavoisier khi làm thí nghiệm đốt nóng kim loại trong bình kín đã có một phát hiện mới vô cùng quan trọng đó là khi biến thành một chất khác, kim loại đã hấp thu một trọng lượng gần bằng 1/5 không khí trong bình. Từ đó, ông đã đi đến kết luận rằng trong quá trình biến đổi hóa học, kim loại đã hấp thu một thành phần nào đó của không khí mà thành phần đó bằng đúng 1/5 trọng lượng không khí chứ không hề có chất gì gọi là nhiên tố cả. Và chính thí nghiệm trên của Lavoisier đã chứng minh được rằng sự cháy là sự kết hợp của kim loại và một thành phần của không khí mà về sau ông gọi là oxy. Năm 1777, ông đề ra thuyết oxy hóa và tuy bị một số người phản đối thế nhưng đã lôi kéo được nhiều nhà khoa học lớn trong đó có Claude Louis Berthollet, người nhờ 17 công trình khoa học về thuyết nhiên tố mà đã được bầu vào Viện Hàn lâm Khoa học Paris.

Các công trình khoa học khác của ông

Trong khoảng thời gian từ 1778 đến năm 1782, ông trực tiếp phụ trách xưởng chế tạo thuốc súng nghiên cứu nông nghiệp và đưa ra nhiều cải tiến có giá trị. Năm 1782, ông cùng một số nhà hóa học nổi tiếng khác định ra quy tắc thống nhất về cách gọi tên các hợp chất hóa học đặt nền móng cho sự phân loại các chất. Toàn bộ những công trình trên của ông đã khiến cho thuyết nhiên tố tồn tại nhiều thế kỷ qua sụp đổ.

Để tổng kết các công trình của mình, năm 1789 Lavoisier đã xuất bản cuốn sách Traité Élémentaire de Chimie (Các biến đổi của hóa học) với những hình vẽ tuyệt vời do vợ ông minh họa. Cuốn sách gây chấn động thế giới và lập tức được dịch ra nhiều thứ tiếng như tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Hà Lan, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý,... Chỉ 2 năm sau khi cuốn sách ra đời, người đứng đầu thuyết nhiên tố là Richard Kirwan đã đầu hàng vô điều kiện.

Qua đời

Cuộc cách mạng hóa học vào cuối thế kỷ 18 đã hoàn tất. Trong lúc đó, tình hình xã hội Pháp trải qua nhiều biến động mà đỉnh điểm là cuộc Cách mạng Pháp năm 1789. Lavoisier với những hoạt động chính trị và kinh doanh liên quan đến giới quý tộc như tham gia đầu tư, quản trị của công ty thu thuế cá nhân Ferme Générale; chủ tịch uỷ ban của Discount Bank (sau đổi tên thành Banque de France); và là một thành viên giàu quyền lực trong một số hội đồng quản trị quý tộc khác và nhất là việc ông trở thành một chuyên viên thu thuế đã khiến ông trở thành một đối tượng của cách mạng. Người tham gia kết tội ông là Antoine Fouqier-Tinville, ủy viên công tố của phái Jacobin dựa trên những lời kết tội của một nhà khoa học khác là Jean-Paul Marat, một người có nhiều mâu thuẫn với Lavoisier.  nhưng ông vẫn bị đem ra xét xử vào ngày 8 tháng 5 năm 1794 và bị kết án tử hình. Trước khi bị xử tử, ông đã xin phép được hoàn thành nốt một thí nghiệm quan trọng nhưng quan tòa nói rằng: "Nền cộng hòa không cần các nhà khoa học hay hóa học..." và ông bị xử tử ngay chiều hôm đó. Nhà toán học Joseph Louis Lagrange, một trong những người bạn của ông, đã phát biểu: "Chỉ trong phút chốc người ta chặt cái đầu của Lavoisier nhưng nước Pháp trong một trăm năm nữa cũng không thể tìm đâu được một cái đầu như thế!". Hai tháng sau, Robespierre bị lật đổ và hành quyết còn Fouquier-Tinville cũng bị lên máy chém một năm sau đó.

Tham khảo

Nhà hóa học Pháp
Người Paris
Ferme générale
Mất năm 1794
Sinh năm 1743
Sinh viên Đại học Paris
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Hội viên Hội Hoàng gia
Người phát hiện ra nguyên tố hóa học


title: Apocalypto

text:
Apocalypto là một bộ phim phiêu lưu lịch sử sử thi năm 2006 do Mel Gibson sản xuất, đồng biên kịch và đạo diễn. Phim có sự tham gia của dàn diễn viên người Mỹ bản địa và người Mexico bản địa bao gồm Rudy Youngblood, Raoul Trujillo, Mayra Sérbulo, Dalia Hernández, Gerardo Taracena, Rodolfo Palacios, Bernardo Ruiz Juarez, Ammel Rodrigo Mendoza, Ricardo Diaz Mendoza và Israel Contreras. Tất cả những người bản địa được miêu tả trong phim đều là người Maya. Tương tự như bộ phim The Passion of the Christ trước đó của Gibson, tất cả các đoạn hội thoại đều gần giống với ngôn ngữ cổ xưa của bối cảnh. Ở đây, tiếng Maya Yucatán bản địa được sử dụng với phụ đề, đôi khi gọi ngôn ngữ là tiếng Maya. Đây là bộ phim cuối cùng mà Gibson đạo diễn cho đến Hacksaw Ridge năm 2016, mười năm sau đó.

Lấy bối cảnh ở Yucatán, Mexico, vào khoảng năm 1502, Apocalypto miêu tả hành trình anh hùng của một chàng trai trẻ tên Jaguar Paw, một thợ săn người Mesoamerican quá cố và những người đồng bộ lạc của anh ta bị bắt bởi một thế lực xâm lược. Sau sự tàn phá ngôi làng của họ, họ được đưa vào một cuộc hành trình đầy nguy hiểm đến một thành phố của người Maya để hiến tế con người vào thời điểm nền văn minh Maya đang suy tàn. Bộ phim là một thành công phòng vé, thu về hơn 120 triệu đô la trên toàn thế giới và nhận được hầu hết các đánh giá tích cực, với các nhà phê bình ca ngợi sự chỉ đạo của Gibson, kỹ thuật quay phim của Dean Semler và diễn xuất của dàn diễn viên, mặc dù sự khắc họa Nền văn minh Maya và tính chính xác lịch sử đã bị chỉ trích. Phim được phân phối bởi Buena Vista Pictures ở Bắc Mỹ và Icon Film Distribution ở Vương quốc Anh và Úc.

Nội dung

Khi đi săn bắn trong rừng thuộc Mesoamerica vào đầu thế kỷ 16, Jaguar Paw và cha anh Flint Sky cùng với vài người cùng bộ tộc gặp một bộ tộc khác nhìn có vẻ thảm thương. Họ nói họ bị một nhóm người nào đó tấn công và tiêu diệt làng của họ. Sau đó họ xin phép đi qua khu rừng thuộc quyền kiểm soát của bộ tộc của Jaguar.

Sáng hôm sau, làng của Jaguar bị một bộ tộc hung ác tấn công dữ dội. Vì bị tấn công bất ngờ nên ngôi làng đã bị đánh bại một cách nhanh chóng. Jaguar dẫn người vợ đang mang bầu và con mình ra khỏi làng và cho họ trốn xuống một cái hố. Sau đó anh quay lại giúp làng của mình nhưng cuối cùng cũng bị bắt. Một tên lính để ý thấy Jaguar nhìn về phía cái hố, hắn đến xem và sau khi không thấy gì hắn đã cắt cọng dây, thế là vợ con Jaguar bị kẹt ở dưới đó. Sau khi ra khỏi làng, một nhóm người khác nhập chung với nhóm của Jaguar. Nhóm đó bắt được những người mà Jaguar nhìn thấy hôm qua.

Đoàn người vượt qua rừng và cây trồng, đi đến kinh thành Maya. Khi gần đến kinh thành, họ gặp một bé gái. Bé gái đó tiên đoán là một người chạy với con báo đen sẽ dẫn bộ tộc hung ác tới gặp những người sẽ hủy diệt vương quốc của chúng. Vào kinh thành, những người tù nhân bị bắt làm nô lệ, phụ nữ thì bị bán làm nô lệ tình dục. Một số người nam bị hiến tế, họ sẽ bị moi tim và chặt đầu. Trước khi Jaguar bị moi tim thì hiện tượng nhật thực xuất hiện. Các thầy tế người Maya tưởng vị thần mặt trời Kukulkan đã hài lòng với những vật hiến tế. Sau đó Jaguar cùng với những người tù nhân khác bị giải đi.

Zero Wolf và bọn lính dẫn tù nhân tới khu đấu trường, chúng để những tù nhân chạy và phóng những cây lao để giết những tù nhân đang chạy. Tất cả tù nhân đều bị giết, riêng Jaguar còn sống. Tên Cut Rock chuẩn bị giết Jaguar thì bất ngờ bị ngăn cản bởi một người bạn của Jaguar tưởng là đã chết. Jaguar bị thương nhưng đã giết được tên Cut Rock và chạy thoát. Cut Rock là con trai của Zero Wolf. Hắn và một số lính đuổi theo Jaguar ngay sau khi thấy con mình bị giết.

Hai tên lính của Zero Wolf bị chết, một vì bị báo đen xâu xé, một vì bị rắn độc cắn. Sau khi chạy cả đêm, Jaguar đến một thác nước lớn và nhảy xuống. Sau đó anh đứng ở dưới tuyên bố đây là vùng đất của anh và anh thách bất cứ ai dám chiến đấu với mình. Một tên lính bị Zero Wolf giết vì tính nhát gan. Nhóm của Zero Wolf nhảy khỏi thác nước và một tên lính nữa chết do đập đầu vào đá ngầm. Sau đó, trời mưa tầm tã. Jaguar tìm cách giết thêm hai tên lính và đặt cái bẫy dùng để giết thú nhưng lần này anh dùng nó để giết Zero Wolf. Sau khi Zero Wolf bị giết, Jaguar đến cái hố để tìm vợ con mình thì người vợ đang mang bầu của anh đã hạ sinh đứa con thứ hai. Cuối phim, gia đình họ thấy những chiếc thuyền lớn ngoài biển, đó là thuyền của đội quân Tây Ban Nha. Đội quân Tây Ban Nha sẽ là những người tiêu diệt những bộ tộc hoang dã và đô hộ đất nước họ sau này, ứng nghiệm lời tiên đoán của bé gái. Gia đình Jaguar lên đường đi tìm vùng đất mới để sinh sống.

Diễn viên

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim hành động thập niên 2000
Phim Mỹ
Films directed by Mel Gibson
Phim lấy bối cảnh ở Mexico
Phim quay tại México
Phim của Icon Productions
Phim năm 2006
Phim sử thi của Mỹ
Phim của Touchstone Pictures


title: Dasyhesma argentea

text:
Dasyhesma argentea là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 2004.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Dasyhesma
Động vật được mô tả năm 2004


title: Hylaeus kelvini

text:
Hylaeus kelvini là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1912.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

K
Động vật được mô tả năm 1912


title: Amenhotep I

text:
Amenhotep I, hay Amenophis I, là vị pharaon thứ nhì của Vương triều thứ 18 thuộc Ai Cập cổ đại. Ông là con trai vua Ahmose I và khi vua cha qua đời,Amenhotep I nối ngôi ở Thebes (Ai Cập), lúc ấy ông còn là một đứa trẻ. Ông cai trị trong giai đoạn khoảng 1525-1506 TCN. Ông là con trai của Ahmose I và Ahmose Nefertari, ngoài ra ông còn có ít nhất hai người anh, Ahmose-ankh và Ahmose Sapair, và lúc đầu không được coi như là người sẽ thừa kế thừa ngai vàng. Tuy nhiên, trong giai đoạn tám năm giữa năm cai trị thứ 17 năm của Ahmose I và tới khi vua cha qua đời, những người anh của Amenhotep đều đã mất sớm vì thế ông đã trở thành thái tử.

Mặc dù vương triều của ông ít được ghi chép lại, nhưng vẫn có thể kết nối nhau tạo nên lịch sử cơ bản từ những bằng chứng sẵn có. Ông đã được thừa hưởng vương quốc được thiết lập nên từ những cuộc chinh phục quân sự của cha mình và tiếp tục duy trì sự thống trị ở Nubia và đồng bằng sông Nile nhưng có lẽ ông đã không cố gắng để duy trì quyền lực của Ai Cập ở khu vực Syrio-Palestine. Ông tiếp tục việc xây dựng lại ngôi đền ở Thượng Ai Cập và tạo nên cuộc cách mạng trong việc thiết kế phức hợp an táng bằng cách tách ngôi mộ của mình ra khỏi khu đền thờ an táng, tạo nên một xu hướng cho các lăng mộ hoàng gia mà sẽ tồn tại suốt thời Tân Vương Quốc. Sau khi ông qua đời, ông đã được tấn phong là một vị thần bảo trợ cho Deir el-Medina.

Gia đình
Amenhotep I là con trai của vua Ahmose I với nữ hoàng Ahmose-Nefertari. Hai người anh của ông, thái tử Ahmose Sapair và Ahmose-ankh, mất sớm do đó điều này đã mở đường cho ông lên ngôi sau này. Amenhotep có lẽ đã lên ngôi khi ông vẫn còn trẻ, và mẹ của ông, Ahmose- Nefertari, dường như đã giữ vai trò nhiếp chính cho ông trong một thời gian ngắn. Bằng chứng cho giai đoạn đồng nhiếp chính này là cả ông và mẹ ông được tin là đã thiết lập một khu định cư cho những người lao động trong khu nghĩa địa Thebes tại Deir el-Medina. Amenhotep đã cưới người chị em gái Ahmose-Meritamun và phong bà làm Chính cung. Một người vợ khác có tên là Sitkamose đã được chứng thực trên một tấm bia đá thuộc vương triều thứ mười chín.

Ngoài này, mối quan hệ giữa Amenhotep I với các thành viên khác trong hoàng gia có thể là không rõ ràng. Ahhotep II thường được gọi là vợ và em gái của ông, mặc dù một giả thuyết khác cho rằng bà là bà ngoại của ông. Ông được cho là đã có một con trai với Ahhotep II, Amenemhat, mà qua đời khi còn rất trẻ. Điều này đã nhận được sự đồng thuận, mặc dù vẫn có những lập luận chống lại mối quan hệ đó. Vì không có người con trai nào, Amenhotep sau đó đã được Thutmose I kế vị mình, ông ta đã kết hôn với "em gái" của nhà vua, Aahmes (tức nữ hoàng Ahmose, vợ Thutmosis I). Bởi vì Aahmes không bao giờ sử dụng danh hiệu "Con gái của đức vua" trong bất kỳ dòng chữ khắc nào, cho nên một số học giả đã nghi ngờ liệu rằng bà có đúng là một người em gái của Amenhotep I.

Niên đại và độ dài cai trị
Bản tóm tắt của Manetho cho rằng Amenhotep I trị vì Ai Cập trong hai mươi năm và bảy tháng hay hai mươi mốt năm, tùy thuộc vào nguồn. Trong khi đó năm cai trị của Amenhotep I được xác thực dài nhất chỉ là năm 10, dẫu vậy tuyên bố của Manetho đã được khẳng định từ một đoạn trong tự truyện trên hầm mộ của một nhà ảo thuật có tên Amenemhet. Trong đó nói rõ rằng ông ta đã phục vụ dưới vương triều Amenhotep I suốt 21 năm. Như vậy, với niên đại cao, Amenhotep I được cho là đã cai trị từ khoảng 1546-1526 TCN và trong niên đại thấp, từ khoảng 1526-1506 TCN hoặc 1525 đến năm 1504 TCN.

Chính sách ngoại giao

Tên Horus và Nebty của Amenhotep I, "Bò đực, kẻ chinh phục các vùng đất" và "Người gây nên nỗi khiếp sợ khủng khiếp," thường được giải thích là Amenhotep I có ý đồ thống trị các quốc gia xung quanh. Hai đoạn văn từ các ngôi mộ đã chỉ ra rằng nhà vua đã tiến hành chiến dịch vào Nubia. Theo như đoạn văn từ ngôi mộ của Ahmose, con trai của Ebana, Amenhotep đã tìm cách mở rộng biên giới của Ai Cập về phía nam hướng đến Nubia và ông đã chỉ huy một đạo quân xâm lược và đánh bại quân đội Nubia. Phần tiểu sử từ ngôi mộ của Ahmose Pen-Nekhebet nói rằng ông ta cũng đã chiến đấu trong một chiến dịch ở Kush, Tuy nhiên có vẻ như nó cũng đề cập đến chiến dịch tương tự như từ Ahmose, con trai của Ebana. Amenhotep xây dựng một ngôi đền ở Saï, điều này cho thấy rằng ông đã thiết lập các khu định cư Ai Cập xa đến tận thác nước thứ ba.

Một điều khác biệt duy nhất được nhắc tới trong ngôi mộ của Ahmose Pen-Nekhebet đó là về một chiến dịch diễn ra ở Iamu thuộc đất Kehek. Tuy nhiên, vị trí của Kehek này là không rõ. Từ lâu người ta đã tin tưởng Kehek này là nhắc đến bộ lạc Libya, Qeheq, và do đó được mặc nhiên công nhận rằng những kẻ xâm lược tới từ Libya đã lợi dụng thời điểm Ahmose qua đời để di chuyển vào phía tây đồng bằng châu thổ sông Nile. Thật không may cho giả thuyết này, người Qeheq chỉ xuất hiện trong thời gian sau đó, và vẫn chưa xác định được Kehek này là gì. Nubia có thể là một khả năng, bởi vì Amenhotep đã tiến hành chiến dịch ở đó, khu vực sa mạc và các ốc đảo phía tây cũng đã được đề nghị, vì dường như chúng đã nằm dưới sự kiểm soát của Ai Cập một lần nữa.

Ai Cập đã bị mất khu vực sa mạc cùng các ốc đảo phía tây trong thời kỳ hỗn loạn thứ hai, và trong cuộc khởi nghĩa chống lại người Hyksos, Kamose đã nghĩ rằng cần thiết phải đồn trú ở đó.Thời điểm khi họ tái chiếm hoàn toàn lại khu vực này là không chăc chắn, nhưng trên một tấm bia đá, danh hiệu "Lãnh chúa-thống đốc các ốc đảo" đã được sử dụng, điều này có nghĩa là vương triều Amenhotep đã thiết lập hoàn toàn sự thống trị trở lại của Ai Cập.

Không có ghi chép nào về các chiến dịch ở vùng Syria-Palestine trong suốt vương triều Amenhotep I. Tuy nhiên, theo tấm bia đá Tombos của người vị vua kế tiếp, Thutmose I, khi Thutmose chỉ huy một chiến dịch ở châu Á, trên toàn bộ con đường tiến đến Euphrates, ông không gặp phải bất cứ sự chống cự nào. Nếu như Thutmose không tiến hành một chiến dịch tới châu Á mà không được ghi lại trước khi điều này diễn ra, nó có nghĩa rằng vị pharaon tiền triều đã phải bình định Syria thay cho ông ta, và đó có thể là một chiến dịch châu Á của Amenhotep I. Hai dẫn chứng có nhắc đến vùng Levant có khả năng được viết trong thời gian trị vì của ông có thể là bằng chứng đương đại cho một chiến dịch như vậy. Một trong những bằng chứng đó là ngôi mộ của Amenhotep có nhắc đến Qedmi, nằm ở một nơi nào đó thuộc Canaan hoặc Transjordan, và ngôi mộ Amenemhet còn nhắc đến sự thù địch với Mitanni. Vị trí ngôi mộ của Amenhotep là không chắc chắn, và Amenemhet đã phục vụ dưới nhiều đời vua, họ đều đã tấn công Mitanni. Ghi chép từ vương triều của Amenhotep chỉ đơn giản là hoàn toàn quá ít và quá mơ hồ để có được một kết luận về bất kỳ chiến dịch Syria nào.

Phát triển văn hóa và tri thức

Một số lượng lớn các bức tượng của Amenhotep đã được tìm thấy nhưng phần lớn trong số chúng có niên đại là từ thời kỳ Ramessid và liên quan đến tôn giáo thờ cúng ông sau khi ông mất. Điều này làm cho nghiên cứu về nghệ thuật của vương triều ông trở nên khó khăn. Dựa trên một vài bức tượng đích thực của ông, cho thấy rằng Amenhotep đã tiếp tục sao chép phong cách nghệ thuật thời Trung Vương Quốc. Nghệ thuật giai đoạn đầu vương triều thứ 18 đặc biệt tương tự như thời kì đầu Trung vương quốc, và các bức tượng mà Amenhotep I tạo ra rõ ràng đã sao chép từ của Mentuhotep II và Senusret I. Hai loại này đều giống nhau đến nỗi các nhà Ai Cập học hiện đại đã gặp không ít khó khăn khi nói về cả hai.

Có lẽ rằng Amenhotep I chính là người sáng lập nên ngôi làng dành cho các nghệ nhân tại Deir el-Medina, người dân của nó có trách nhiệm tạo ra các tác phẩm nghệ thuật cho những ngôi mộ thuộc khu nghĩa địa Theban dành cho các vị vua và quý tộc sau này của Tân Vương Quốc. Tên của nhà vua được tìm thấy sớm nhất ở đó là của Thutmose I, tuy nhiên Amenhotep rõ ràng là một nhân vật có vai trò quan trọng đối với các công nhân của ngôi làng bởi vì ông và mẹ ông đều là những vị thần bảo trợ của nó.

vương triều Amenhotep đã chứng kiến sự phát triển của văn học. Cuốn Sách về thế giới bên kia ('Sách về cái chết của Ai Cập"), một tài liệu tang lễ quan trọng được sử dụng dưới thời Tân Vương quốc, nó được cho là đã hoàn thiện dưới vương triều của Amenhotep, bởi vì lần đầu tiên nó xuất hiện là được sử dụng trong việc trang trí ngôi mộ của vị vua kế nhiệm ông Thutmose I. Cuộn giấy papyrus Ebers vốn là nguồn chính cho các thông tin về y học Ai Cập cổ đại, dường như cũng có niên đại vào thời điểm này.

Dưới vương triều Amenhotep I, dường như chiếc đồng hồ nước đầu tiên đã được phát minh. Nhà thiên văn học cung đình của Amenhotep, Amenemheb đã có được danh tiếng lớn nhờ việc tạo ra thiết bị này theo như tiểu sử từ ngôi mộ của ông ta, mặc dù niên đại lâu đời nhất của thiết bị này là dưới vương triều của Amenhotep III. Sáng chế này đã mang lại hiệu quả lớn cho việc chấm công, bởi vì giờ Ai Cập vốn không phải là một thời gian cố định, nó được xác định bằng 1/12 thời gian của đêm. Khi đêm ngắn hơn vào mùa hè, những đồng hồ nước này có thể được điều chỉnh để tính giờ ngắn hơn một cách chính xác.

Công trình xây dựng

Amenhotep đã bắt đầu hoặc là đã tiếp tục một số dự án xây dựng tại các khu đền thờ ở Thượng Ai Cập, nhưng hầu hết các công trình mà ông xây dựng sau này đã bị phá bỏ hoặc xóa sạch bởi những vị vua kế vị ông. Từ các ghi chép cho ta biết rằng ông đã ra lệnh cho vị kiến trúc sư Ineni mở rộng đền Karnak. Tiểu sử trong ngôi mộ của Ineni đã cho biết rằng ông ta đã tạo nên một cái cổng 20 cubit bằng đá vôi ở phía nam của Karnak. Nhà vua còn cho xây dựng một nhà nguyện thiêng liêng của Amun bằng đá thạch cao tuyết hoa và một bản sao nhà nguyện trắng của Senusret III. Amenhotep còn cho xây dựng một công trình tại Karnak để chuẩn bị cho lễ hội Sed của ông, nhưng dường như ông đã mất trước khi có thể sử dụng chúng. Một đền thờ khác được xây dựng ở Saï thuộc Nubia, và ông còn xây dựng nhiều ngôi đền khác ở Thượng Ai Cập như tại Elephantine, Kom Ombo, Abydos, và đền thờ Nekhbet. Theo như được biết Amenhotep đã không xây dựng bất cứ công trình nào ở Hạ Ai Cập, giống như người cha của ông.

Phức hợp mai táng
Amenhotep I là vị vua đầu tiên của Ai Cập đã chia tách ngôi đền thờ cúng khỏi ngôi mộ của ông, có thể là một nỗ lực nhằm giữ cho ngôi mộ của ông an toàn khỏi bọn cướp. Ngôi dền này nằm ở phía bắc của Deir el-Bahri. Deir el-Bahri dường như đã mang một ý nghĩa nào đó về mặt an táng đối với Amenhotep, bởi vì ngôi mộ Theban 358, ngôi mộ của hoàng hậu Ahmose-Meritamon, cũng được tìm thấy gần đó. Phần lớn ngôi đền an táng của Amenhotep đã bị phá bỏ để nhường chỗ cho ngôi đền an táng được xây dựng khoảng 50 năm sau đó bởi nữ hoàng Hatshepsut, và chỉ có một vài viên gạch có ghi tên Amenhotep còn lại. Những bức tượng hoàng gia bên trong ngôi đền cũng đã được chuyển đến ngôi đền an táng gần đó của Mentuhotep II.

Vị trí ban đầu ngôi mộ của Amenhotep đã không được xác định một cách chắc chắn. Trong một bản báo cáo về sự an toàn của các ngôi mộ hoàng gia thuộc khu nghĩa địa Thebes dưới vương triều trị vì đầy hỗn loạn của Ramses IX có ghi nhận rằng ngôi mộ còn nguyên vẹn, nhưng vị trí của nó không được chỉ ra. Hai địa điểm được đề xuất là ngôi mộ của Amenhotep I, một dịa điểm nằm trong Thung lũng của các vị vua, KV39 và một chỗ khác ở Dra 'Abu el-Naga', ngôi mộ ANB. Ngôi mộ ANB đang được coi là có nhiều khả năng nhất, bởi vì nó có chứa những đồ vật mang tên của nhà vua và tên của một số thành viên trong hoàng gia. Các cuộc khai quật tại KV 39 cho thấy nó đã được sử dụng hoặc tái sử dụng để lưu trữ các xác ướp hoàng gia trước khi được chôn giấu tại địa điểm bí mật ở Deir el-Bahri, trong đó có xác ướp của nhà vua vẫn trong tình trạng tốt, và ngôi mộ ANB ở Dra 'Abu el-Naga được coi là vị trí có khả năng nhiều hơn.

An táng, kế vị, di sản

An táng

Vào một thời điểm nào đó dưới vương triều thứ 20 hoặc 21, ngôi mộ ban đầu của Amenhotep đã bị cướp hoặc bị coi là không an toàn và thi hài của ông đã di chuyển tớ nơi nào khác an toàn hơn, có lẽ nhiều hơn một lần. Nó đã được tìm thấy trong địa điểm chôn giấu bí mật ở Deir el-Bahri, cùng với nhiều xác ướp khác của các vị vua và quý tộc thời Tân Vương Quốc trong hoặc sau vương triều thứ 22, ở phía trên ngôi đền an táng của Hatshepsut và bây giờ là tại bảo tàng Ai Cập ở Cairo. Xác ướp của ông dường như đã không bị cướp phá dưới vương triều thứ 21, và các tu sĩ tham gia vào việc di chuyển xác ướp đã tiến hành cẩn thận để giữ cho Cartonnage còn nguyên vẹn. Xác ướp của Amenhotep cũng là xác ướp hoàng gia duy nhất đã không bị tháo băng và khám nghiệm bởi các nhà Ai Cập học hiện đại.

Kế vị
Amenhotep I được cho là chỉ có một người con trai duy nhất, đã mất khi còn thơ ấu (mặc dù một số ghi chép cho rằng ông không có con). Amenhotep I sau đó được Thutmose I kế vị, ông ta rõ ràng là một tướng lĩnh cấp cao. Không có bất kỳ bằng chứng rõ ràng nào về mối quan hệ huyết thống giữa hai người, mặc dù đã có giả thuyết cho rằng Thutmose I là con trai người anh của Amenhotep, Ahmose Sipairi. Amenhotep có thể đã bổ nhiệm Thutmose I làm đồng trị vì trước khi ông qua đời bởi vì tên của Thutmose I đã xuất hiện bên cạnh Amenhotep trên một con thuyền thiêng liêng được các nhà khảo cổ tìm thấy tại Karnak. Tuy nhiên, hầu hết các học giả cho rằng đây chỉ là bằng chứng về việc Thutmose gắn kết ông ta với dòng dõi hoàng gia của vị vua tiền triều.

Di sản
Amenhotep đã được phong thần sau khi ông qua đời và trở thành vị thần bảo trợ cho ngôi làng mà ông sáng lập nên tại Deir el-Medina. Người mẹ của ông cũng đã được phong thần sau khi bà mất và trở thành một phần trong kinh cầu nguyện của ông. Như đã đề cập trước đây, phần lớn các bức tượng được tạc của Amenhotep có cùng hình thức với các bức tượng thần thờ cúng của tôn giáo này trong giai đoạn sau. Khi được thờ phụng, ông đã có ba hiện thân thần thánh: "Amenhotep của ngôi làng", "Amenhotep tình yêu của Amun," và "Amenhotep của sân ngoài", và được biết đến như một vị thần có những lời sấm truyền. Ông cũng đã có một số ngày lễ dành riêng cho mình mà đã được tổ chức trong suốt cả năm. Trong tháng đầu tiên, một lễ hội được tổ chức nhằm tôn vinh sự xuất hiện của Amenhotep về lại nghĩa địa của những người thợ, mà có lẽ có nghĩa là bức tượng thần của ông được đưa đến Deir el-Medina. Một ngày lễ khác được tổ chức vào ngày thứ ba mươi của tháng thứ tư, và sau đó thêm hai lần nữa được tổ chức trong tháng bảy. Ngày lễ đầu tiên là có lẽ là kỷ niệm ngày mất của ông. Ngày lễ thứ hai được tổ chức trong bốn ngày vào cuối tháng này được gọi là "ngày hội lớn của vua Amenhotep chúa tể của ngôi làng." Sau này trong lịch sử Ai Cập, tháng bảy đã được đặt tên theo tên của lễ hội này, "Phamenoth."  Một lễ hội khác được tổ chức vào ngày 27 tháng chín, và một lễ hội cuối cùng được biết đến tổ chức trong nhiều ngày ít nhất từ mười một tới mười ba ngày của tháng mười một, mà có thể là kỷ niệm ngày Amenhotep lên ngôi.

Chú thích

Tham khảo

Aldred, Cyril. Egyptian Art. Thames and Hudson Ltd., London. 1980.
Ashton, Sally; and Spanel, Donald. "Portraiture," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 3, pp. 55–59. Oxford University Press, 2001.
v. Beckerath, Jürgen. Chronologie des pharaon ischen Ägypten. Verlag Philipp von Zabern, 1997.
Bleiberg, Edward. "Amenhotep I," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 1, p. 71. Oxford University Press, 2001.
Borchardt, Ludwig. Altägyptische Zeitmessung (Die Geschichte der Zeitmessung und der Uhren) I. Berlin and Leipzig, 1920.
Breasted, James Henry. Ancient Records of Egypt, Vol. II University of Chicago Press, Chicago, 1906. ISBN 90-04-12989-8.
Bryan, Betsy M. "The 18th Dynasty Before the Amarna Period." The Oxford History of Ancient Egypt. Ed. Ian Shaw. pp. 218–271. Oxford University Press, 2000.
Clayton, Peter. Chronicle of the pharaon s. Thames and Hudson Ltd, 2006.
Dodson, Aidan. Amenhotep I and Deir el-Bahri. Journal of the Ancient Chronology Forum, vol.3, 1989/90
Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson, London, 2004
Freed, Rita E. "Art," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 1, pp. 127–136. Oxford University Press, 2001.
Grimal, Nicolas. A History of Ancient Egypt. Librairie Arthéme Fayard, 1988. ISBN 90-04-12989-8.
Helk, Wolfgang. Historisch-biographische Texte der 2. Zwischenzeit und neue Texte der 18. Dynastie. Wiesbaden, 1975.
Helk, Wolfgang; Otto, Eberhard; Drenkhahn, Rosmarie. Lexikon der Ägyptologie I. Wiesbaden.
James, T.G.H. Egypt: From the Expulsion of the Hyksos to Amenophis I. in The Cambridge Ancient History, vol. 2, part 1, ed. Edwards, I.E.S, et al. Cambridge University Press, 1965.
Kruchten, Jean Marie. "Oracles," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 2, pp. 609–612. Oxford University Press, 2001.
Lilyquist, Christine. Egyptian Art, Notable Acquisitions, The Metropolitan Museum of Art, 1980.
Nelson, Harold H. Certain Reliefs at Karnak and Medinet Habu and the Ritual of Amenophis I. Journal of Near Eastern Studies, Vol. 8, No. 3 (Jul., 1949)
Nelson, Harold H. Certain Reliefs at Karnak and Medinet Habu and the Ritual of Amenophis I-(Concluded). Journal of Near Eastern Studies, Vol. 8, No. 4 (Oct., 1949)
Redford, Donald The Chronology of the Eighteenth Dynasty, Journal of Near Eastern Studies, vol. 25 (1966).
Shaw, Ian. Exploring Ancient Egypt. Oxford University Press, 2003.
Shaw, Ian; and Nicholson, Paul. The Dictionary of Ancient Egypt. The British Museum Press, 1995.
Steindorff, George; and Seele, Keith. When Egypt Ruled the East. University of Chicago, 1942.
Wente, Edward F. Thutmose III's Accession and the Beginning of the New Kingdom. Journal of Near Eastern Studies, University of Chicago Press, 1975.
West, Stephanie. Cultural Interchange over a Water-Clock. The Classical Quarterly, New Series, Vol. 23, No. 1, May, 1973.

Liên kết ngoài
Amenhotep I - The British Museum Accessed ngày 10 tháng 6 năm 2010
Dunn, J. Amenhotep I, Accessed ngày 1 tháng 8 năm 2006

Fingerson, R. /egypt/history/KLManetho.html Manetho's King List, Accessed July 31
Hatshepsut: from Queen to pharaon , an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Amenhotep I (see index)

Pharaon Vương triều thứ Mười tám của Ai Cập
Xác ướp
Vua thiếu nhi cổ đại
Năm sinh thiếu
Pharaon
Tân Vương quốc


title: Terrou

text:
Terrou là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 339 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot


title: Linh miêu

text:
Linh miêu là danh từ được hiểu theo nhiều nghĩa.

Về mặt sinh học, linh miêu là tên gọi dành cho một số loài động vật thuộc họ mèo như:

Linh miêu đuôi cộc (Lynx rufus)
Linh miêu tai đen (Caracal caracal)
Linh miêu Canada (Lynx canadensis)
Linh miêu Á-Âu (Lynx lynx)
Linh miêu Iberia (Lynx pardinus)

Về mặt văn hóa, linh miêu dùng để chỉ một sinh vật thần bí trong văn hóa tâm linh:

 Theo truyền thuyết dân gian, linh miêu là một loại mèo ma, được sinh ra từ cuộc hôn phối rừng rú ngẫu nhiên, hiếm có giữa con mèo cái đen tuyền với một con rắn hổ chỉ ăn duy nhất thịt cóc.
 Trong võ thuật, có bài võ "linh miêu độc chiến" chỉ về võ mèo thiêng với miếng võ.


title: Pseudapicia

text:
Pseudapicia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Patellapis dispositina

text:
Patellapis dispositina là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Patellapis
Động vật được mô tả năm 1934


title: Tiếng Anh Mỹ

text:
thumb|270px|Sự thống trị của tiếng Anh ở Hoa Kỳ.

Tiếng Anh Mỹ (American English, US English, viết tắt trong tiếng Anh AmE, AE, AmEng, USEng, en-US) là một phương ngữ của tiếng Anh được sử dụng chủ yếu ở Hoa Kỳ. Khoảng 71% người sử dụng tiếng Anh làm tiếng mẹ đẻ sống ở Hoa Kỳ. Tiếng Anh là ngôn ngữ phổ biến nhất ở Hoa Kỳ. Mặc dù Chính phủ Liên bang không công nhận bất kì ngôn ngữ chính thức nào, tiếng Anh vẫn được xem là ngôn ngữ chính thức trên thực tế của Hoa Kỳ do được sử dụng rộng rãi. Tiếng Anh đã được chính quyền 30/50 tiểu bang của Hoa Kỳ chính thức công nhận là ngôn ngữ chính thức.

Việc sử dụng tiếng Anh ở Hoa Kỳ kế thừa từ thời kỳ thuộc Anh. Làn sóng người định cư nói tiếng Anh đã đến Bắc Mỹ vào thế kỷ 17. Tại thời điểm đó, Bắc Mỹ cũng có những người nói các ngôn ngữ khác như tiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp, tiếng Hà Lan, tiếng Đức, tiếng Na Uy, tiếng Thuỵ Điển, tiếng Scotland, tiếng Nga, tiếng Phần Lan, tiếng Ireland cũng như các ngôn ngữ bản địa châu Mỹ.

Tham khảo

Phương ngữ tiếng Anh
Tiếng Anh
Anh
Tiếng Anh Bắc Mỹ
Khởi đầu thế kỷ 17 ở Bắc Mỹ


title: 3092 Herodotus

text:
3092 Herodotus (6550 P-L) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3092 Herodotus

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Poullignac

text:
Poullignac  là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 80 mét trên mực nước biển. Nhà thờ kiến trúc Romanesque Saint-Martin, xây cuối thế kỷ 11 và đầu thế kỷ 12.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Charente


title: Zorochros aequicollis

text:
Zorochros aequicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros


title: Quận Wilson, Texas

text:
Quận Wilson (tiếng Anh: Wilson County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Floresville. Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 32.408 người.
Quận Wilson được đặt tên theo James Charles Wilson. Quận này thuộc Vùng thống kê đô thị San Antonio.
Theo US Census Bureau, quận có tổng diện tích 809 dặm vuông (2.094 km ²), trong đó, 807 dặm vuông (2.090 km ²) là đất và 2 dặm vuông (4 km ²) của nó (0,20%) là mặt nước nước.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Conella

text:
Conella là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Các loài
Các loài trong chi Conella gồm có:

 Conella ovulata (Lamarck, 1822)
 Conella ovuloides (C. B. Adams, 1850)

Chú thích

Tham khảo

Columbellidae


title: Dan Makham Tia (huyện)

text:
Dan Makham Tia () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía nam của Kanchanaburi Province, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Khu vực Dan Makham Tia đã là một làng có lịch sử hơn 200 năm. Đây là làng ranh giới Mueang Kanchanaburi với Miến Điện.

In the area had a short Makham tree (Tamarindus indica), so people called the village Ban Nong Makham Tia. Later was changed to be Dan Makham Tia.

Tiểu huyện (King Amphoe) đã được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1990 từ vụ chia tách 3 tambon Dan Makham Tia, Klondo and Chorakhe Phueak từ Mueang Kanchanaburi. Đơn vị này đã được nâng thành huyện ngày 8 tháng 9 năm 1995.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Mueang Kanchanaburi, Tha Muang của tỉnh Kanchanaburi, Chom Bueng và Suan Phueng của tỉnh Ratchaburi.

Nguồn nước quan trọng của vùng này là Khwae Noi và sông Phachi.

Hành chính
Huyện này được chia thành 4 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 39 làng (muban'). Dan Makham Tia là một thị trấn (thesaban tambon) which nằm trên một phần của tambon'' Dan Makham Tia. Ngoài ra có 4 Tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Dan Makham Tia


title: Nava de Francia

text:
Nava de Francia là một đô thị ở tỉnh Salamanca, cộng đồng tự trị Castile và Leon, Tây Ban Nha. Đô thị này có cự ly 75 km so với tỉnh lỵ Salamanca.

Tại thời điểm năm 2003, dân số đô thị này là 157 người với 80 nam giới và 77 nữ giới. Diện tích là 16,51 km². Khu vực này có độ cao 1041 m trên mực nước biển.
Mã số bưu chính là 37623.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Diputación de Salamanca: Índice de municipios

Đô thị ở Salamanca


title: Mexistenasellus coahuila

text:
Mexistenasellus coahuila là một loài chân đều trong họ Stenasellidae. Loài này được Cole & Minckley miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Mexistenasellus
Động vật được mô tả năm 1972


title: Nomada luteopicta

text:
Nomada luteopicta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1905


title: Nomada atrocincta

text:
Nomada atrocincta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1920


title: Oides leucomelaena

text:
Oides leucomelaena là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Cần Giuộc

text:
Cần Giuộc là một huyện nằm ở phía đông bắc tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Cần Giuộc nằm ở phía đông nam của tỉnh Long An, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Nhà Bè và huyện Cần Giờ thuộc Thành phố Hồ Chí Minh
Phía tây giáp huyện Bến Lức
Phía nam và tây nam giáp huyện Cần Đước
Phía bắc giáp huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo thống kê năm 2019, huyện có diện tích 215,10 km², dân số là 214.914 người, mật độ dân số đạt 999 người/km².

Cần Giuộc nằm ở vành đai vòng ngoài của vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam, là cửa ngõ của Thành phố Hồ Chí Minh tới các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long qua Quốc lộ 50, từ Biển Đông qua cửa sông Soài Rạp và hệ thống đường thủy thông thương với các tỉnh phía Nam.

Đây cũng là địa phương có dự án Đường cao tốc Bến Lức – Long Thành đi qua đang được xây dựng.

Địa hình
Địa hình Cần Giuộc mang đặc trưng của đồng bằng gần cửa sông, tương đối bằng phẳng, song bị chia cắt mạnh bởi sông rạch. Địa hình thấp (cao độ 0,5 – 1,2m so với mặt nước biển), nghiêng đều, lượn sóng nhẹ và thấp dần từ Tây Bắc sang Đông Nam. Sông Rạch Cát (còn gọi sông Cần Giuộc) dài 32 km, chảy qua Cần giuộc theo hướng Bắc – Nam, đổ ra sông Soài Rạp, chia Cần Giuộc ra làm 2 vùng với đặc điểm tự nhiên, kinh tế khác biệt. Vùng thượng có cao độ so với mặt biển 0,8 – 1,2m, địa hình tương đối cao ráo. Hiện nay hầu hết diện tích đã được ngăn mặn nhờ hệ thống công trình thủy lợi đê Trường Long, đê Phước Định Yên và cống – đập Trị Yên, cống – đập Mồng Gà.
Vùng thượng gồm: Thị trấn Cần Giuộc và 7 xã là Long An, Thuận Thành, Phước Lâm, Mỹ Lộc, Phước Hậu, Long Thượng, Phước Lý
Vùng hạ có 7 xã là: Long Phụng, Đông Thạnh, Tân Tập, Phước Vĩnh Đông, Phước Vĩnh Tây, Phước Lại, Long Hậu. Vùng hạ có cao độ so với mặt nước biển 0,5 – 0,8m, có mật độ sông rạch tự nhiên dày đặc. Một số khu vực thấp cục bộ là lòng sông cổ chưa được phù sa bồi lắng lấp đầy, cao độ chỉ 0,2 – 0,4m. Công trình thủy lợi cống, đập Ông Hiếu với tuyến đê dài 11,85 km phục vụ ngăn mặn trữ ngọt cho trên 2.000 ha sản xuất lúa 2 vụ/năm. Còn lại hầu hết diện tích vùng hạ thích hợp cho sản xuất lúa 1 vụ và nuôi thủy sản.

Khí hậu
Cần Giuộc mang đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa và ảnh hưởng của đại dương nên độ ẩm phong phú, ánh nắng dồi dào, thời gian bức xạ dài, nhiệt độ và tổng tích ôn cao, biên độ nhiệt ngày và đêm giữa các tháng trong năm thấp, ôn hòa.

Nắng hầu như quanh năm với tổng số giờ nắng trên dưới 2.700 giờ/năm.

Nhiệt độ không khí hàng năm tương đối cao:
Nhiệt độ trung bình năm là 26,9 °C
Nhiệt độ trung bình mùa khô là 26,5 °C
Nhiệt độ trung bình mùa mưa là 27,3 °C
Tháng nóng nhất là tháng 4 và 5 là 29 °C
Tháng mát nhất là tháng 12 và tháng 1 là 24,7 °C
Nhiệt độ cao nhất trong năm có thể đạt 40 °C và thấp nhất 14 °C.

Một năm chia ra 2 mùa rõ rệt:
Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 11 với tổng số lượng mưa chiếm từ 95 – 97% lượng mưa cả năm. Tháng mưa nhiều nhất là tháng 9 và tháng 10
Mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4, lượng mưa mùa nầy chỉ chiếm từ 3 – 5% tổng lượng mưa cả năm.

Tổng lượng mưa bình quân 1.200 – 1.400 mm/năm.

Độ ẩm độ không khí trung bình trong năm 82,8%, trong mùa khô độ ẩm tương đối thấp: 78%.

Lượng bốc hơi trung bình 1.204,5 mm/năm.

Chế độ gió theo 2 hướng chính:
Mùa khô thịnh hành gió Đông Bắc
Mùa mưa thịnh hành gió Tây Nam.

Tài nguyên đất
Đất Cần Giuộc thành tạo bởi phù sa trẻ của hệ thống sông Đồng Nai và sông Vàm Cỏ, tạo nên đồng bằng gần cửa sông với các đặc trưng sau:
Đất mặn, phèn chiếm 48,34% diện tích tự nhiên với 10.103 ha, có thành phần cơ giới nặng (tỉ lệ sét vật lý cao 50 – 60%) và nồng độ độc tố cao (SO42-, Cl-, Al3+, Fe2+, …), ít thích hợp cho sản xuất cây trồng cạn, nhưng lại là nơi trồng lúa thơm và lúa đặc sản (Tài nguyên, Nàng thơm, Hương lài – khaodawk Mali, …) cho chất lượng cao và nuôi thủy sản nước mặn – lợ (tôm sú, cá nước lợ, cua lột, …) có hiệu quả.
Đất phù sa 4.132 ha, phân bố chủ yếu ở các xã Vùng thượng là loại đất tốt nhất, có thành phần cơ giới thịt trung bình, do khai thác lâu đời nên hàm lượng N, P, K tổng số từ trung bình đến nghèo, độ pH KCL 5,5 – 6,2; đặc biệt có một số nguyên tố vi lượng với nồng độ khá cao (Bore, Cobal, Kẽm, Molipden). Đây là vùng đất thích hợp cho trồng rau và lúa đặc sản chất lượng cao, do tính chất đất tạo nên lợi thế cho sản phẩm hàng hóa có hương vị đặc biệt.

Tài nguyên nước
Tài nguyên nước mặt của Cần Giuộc khá dồi dào, với sông Cần giuộc, Cầu Tràm, Mồng Gà, Kinh Hàn, Soài Rạp và hơn 180 kinh rạch lớn nhỏ khác. Tuy nhiên, do gần Biển Đông, chịu ảnh hưởng của thủy triều nên nguồn nước các sông đều bị nhiễm mặn (độ mặn các sông chính Vùng hạ từ 7 – 15% vào mùa khô), ảnh hưởng không tốt đến nguồn nước dùng cho sản xuất và đời sông dân cư, song lại thích hợp cho nuôi thủy sản nước lợ. Từ sau ngày giải phóng đến nay, Nhà nước và nhân dân Cần Giuộc đã có nhiều nỗ lực xây dựng các công trình thủy lợi ngăn mặn, trữ ngọt như Đập Ông Hiếu, Mồng Gà, Trị Yên, hàng trăm km kinh nội đồng, nhiều cống đầu mối, đã đáp ứng một phần nhu cầu nước cho sản xuất và đời sống của nhân dân.

Nguồn nước ngầm phân bố không đều trên địa bàn Cần Giuộc. Ở các xã Vùng thượng nguồn nước ngầm có trữ lượng khá, các giếng khoan ở độ sâu 100 – 120m chất lượng nước có thể khai thác phục vụ sản xuất và sinh hoạt cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, ở các xã Vùng hạ trữ lượng nước ngầm từ ít đến rất ít, tầng nước xuất hiện ở độ sâu 200 – 300m, chất lượng kém, hàm lượng Fe2+, muối cao nên việc khai thác nước ngầm phục vụ đời sống và sản xuất phải qua các khâu xử lý rất tốn kém. Hiện trên địa bàn Cần Giuộc có trên 1.200 giếng nước ngầm, hiện tượng khai thác quá mức có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước (đã có hiện tượng khai thác quá mức, gây tụt áp 1 – 2m vào mùa khô). Nhà nước khuyến cáo dân không nên lạm dụng khai thác nước ngầm cho sản xuất mà cố gắng tận dụng nguồn nước mặt bằng cách nạo vét kinh rạch, vận hành các cống hợp lý để tăng trữ lượng nước ngọt phục vụ nhu cầu trong mùa khô.

Thủy văn
Cần Giuộc có vị trí gần Biển Đông, lại ở ngay cửa sông lớn (sông Soài Rạp) nên sông rạch ở Cần Giuộc chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều của Biển Đông với biên độ triều lớn. Biên độ triều trong năm biến thiên trong khoảng 3,95 m. Đỉnh triều trong năm cao nhất vào tháng 3, 4 (H max – 170 cm); mặt nước triều thấp nhất vào tháng 8, 9 (H min – 284 cm). So với cao trình mặt đất bình quân 0,5 – 1,2 m, chế độ triều như vậy rất thích hợp cho việc đào ao đầm nuôi thủy sản; việc cấp nước và tiêu nước hoàn toàn tự chảy theo triều. Tuy nhiên, nếu triều cường kết hợp với mưa cường độ cao, nhất là khi có lũ đầu nguồn, nhiều nguy cơ phá vỡ đê đập ngăn mặn hoặc đê bao nuôi thủy sản. Trên thực tế hàng trăm huyện đã phải chi hàng trăm triệu đồng để tu bổ hệ thống đê, đập ngăn mặn và cũng có vài năm dân Vùng hạ bị thiệt hại hàng trăm hecta nuôi thủy sản do mực nước triều vượt đê.

Lịch sử

Thời kỳ trước năm 1859
Thời kỳ trước năm 1859, thời khẩn hoang mở đất, xác lập tổ chức hành chính của Nhà nước triều Nguyễn.

Cần Giuộc thuộc đất Gia Định xưa – một thời còn gọi là "xứ Đồng Nai", nơi đã hình thành nước Phù Nam vào thế kỷ thứ nhất và bị Chân Lạp chinh phục vào thế kỷ VI. Các kết quả khảo cổ tại di tích lịch sử khảo cổ học Chùa Núi (thuộc xã Đông Thạnh) cho thấy vùng đất Cần Giuộc cách nay 2.000 - 3.000 năm đã có người sinh sống nhưng do địa thế đất đai chưa ổn định nên đến cuối thế kỷ XVI hầu hết vùng này vẫn còn là rừng rậm hoang vu. Vào đầu thế kỷ XVII, một lớp lưu dân người Việt từ phía Bắc tha phương cầu thực hoặc chạy nạn thiên tai, nạn Nhà Trịnh – Nhà Nguyễn phân tranh, nội loạn Lê – Trịnh, vào xứ Đồng Nai, Sài Gòn khai hoang lập ấp; có một bộ phận là những người tù tội bị lưu đày biệt xứ. Về sau còn có thêm những binh lính đào ngũ, rã ngũ trong thời kỳ tranh chấp Nguyễn Ánh – Tây Sơn. Đặc biệt, vào cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX, những quan lại, những người có tiền của, quyền thế mang theo nô tỳ và chiêu mộ dân nghèo vào phương Nam khẩn đất theo chính sách "dinh điền" của Nhà Nguyễn.

Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh được cử vào Nam kinh lý, lấy đất Nông Nại (từ bờ biển Vũng Tàu vào Sài Gòn đến Sông Vàm Cỏ) đặt làm phủ Gia Định. Phủ Gia Định gồm 2 huyện: Phước Long trên vùng đất Đồng Nai, Tân Bình trên vùng đất Sài Gòn. Vùng Cần Giuộc thuộc huyện Tân Bình.

Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi lấy niên hiệu Gia Long, đổi phủ Gia Định thành trấn Gia Định, năm 1808 đổi trấn Gia Định làm thành Gia Định.

Năm 1832, Minh Mạng thứ 13, thành Gia Định được phân chia lại từ 5 trấn thành 6 tỉnh (gồm Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) với 14 phủ, 41 huyện, lúc đó Cần Giuộc nằm trong huyện Phước Lộc, thuộc phủ Tân An, tỉnh Phiên An.

Năm 1836, sau khởi nghĩa của Lê Văn Khôi, vua Minh Mạng lại đổi tỉnh Phiên An thành tỉnh Gia Định và gọi toàn thành Gia Định là Nam Kỳ. Khái niệm Nam Kỳ - Lục tỉnh ra đời từ đấy.

Đến năm 1859, Pháp bắt đầu xâm lược Nam Kỳ. Lúc này tổ chức hành chính đã ổn định toàn cõi Nam Kỳ. Đất Cần Giuộc vẫn nằm trong huyện Phước Lộc, là một trong 4 huyện của phủ Tân An, thuộc tỉnh Gia Định.

Thời kỳ Pháp thuộc 1862 – 1945

Sau năm 1862, Pháp chiếm 3 tỉnh miền Đông (Biên Hòa, Gia Định, Định Tường), chia tỉnh Gia Định làm 7 hạt; cai trị là chức quan tham biện nên còn gọi hạt là khu tham biện. Hạt nhỏ hơn phủ nhưng lớn hơn huyện. Phước Lộc thành khu tham biện riêng (tiền thân 2 huyện Cần Giuộc, Cần Đước). Tên gọi Cần Giuộc xuất hiện với tư cách là một đơn vị hành chính cấp huyện từ ngày 9 tháng 11 năm 1864.

Năm 1877, khu tham biện Phước Lộc giải thể, sáp nhập vào khu tham biện Chợ Lớn.

Năm 1899, bãi bỏ khu tham biện, Chợ Lớn đổi thành tỉnh, Cần Giuộc trở thành một quận của tỉnh Chợ Lớn (bao gồm cả địa bàn Cần Đước).

Năm 1923, tỉnh Chợ Lớn có 4 đại lý, sau gọi là quận: Cần Giuộc, Cần Đước, Trung Quận, Đức Hòa.

Năm 1939, quận Cần Giuộc gồm ba tổng:
Tổng Phước Điền Thượng có 6 làng: Hưng Long, Long Thượng, Phước Lý, Quy Đức, Tân Kim, Tân Quý Tây
Tổng Phước Điền Trung có 6 làng: Long An, Mỹ Lộc, Phước Hậu, Phước Lâm, Thuận Thành, Trường Bình
Tổng Phước Điền Hạ có 8 làng: Đông Thạnh, Long Đức Đông, Long Hậu Tây, Long Phụng, Phước Lại, Phước Vĩnh Đông, Phước Vĩnh Tây, Tân Tập.
Quận lỵ đặt tại làng Trường Bình thuộc tổng Phước Điền Trung.

Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa thành lập ở Nam Bộ 3 khu: 7, 8, 9. Cần Giuộc là một quận nằm trong tỉnh Chợ Lớn thuộc khu 7. Tỉnh Chợ Lớn lúc này gồm 4 quận: Đức Hòa, Trung Quận, Cần Giuộc, Cần Đước.

Tháng 7 năm 1957, Liên Tỉnh ủy Tân An – Chợ Lớn hợp nhất hai tỉnh thành tỉnh Long An, tách Mộc Hóa ra thành lập tỉnh Kiến Tường.

Thời kỳ Việt Nam Cộng hòa 1955-1975
Cuối năm 1956, chính quyền Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam Tổng thống Ngô Đình Diệm cho nhập tỉnh Chợ Lớn với tỉnh Tân An thành tỉnh Long An, quận Cần Giuộc thuộc tỉnh Long An.

Năm 1957, chính quyền sáp nhập 3 xã: Hưng Long, Quy Đức và Tân Quý Tây thuộc tổng Phước Điền Thượng vào quận Bình Chánh mới thành lập thuộc tỉnh Gia Định. Cùng năm, tổng Dương Hòa Hạ (gồm 4 xã: Long Đức, Nhơn Đức, Hiệp Phước và Phú Lễ) vốn trước đó thuộc quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định và tổng An Thịt (gồm 4 xã: An Thới Đông, Bình Khánh, Lý Nhơn và Tam Thôn Hiệp) vốn trước đó thuộc quận Cần Giờ, thị xã Vũng Tàu được sáp nhập vào quận Cần Giuộc.

Từ đó, quận Cần Giuộc có 4 tổng: An Thịt, Dương Hòa Hạ, Phước Điền Hạ và Phước Điền Trung.

Năm 1958, sáp nhập xã Phú Lễ và xã Long Hậu Tây thành một xã lấy tên là xã Long Phú Tây.

Năm 1959, tách tổng An Thịt để thành lập quận Quảng Xuyên thuộc tỉnh Phước Tuy.

Năm 1961, hai xã Long Đức và Nhơn Đức được trả lại cho quận Nhà Bè.

Từ năm 1962 chính quyền bỏ dần, đến năm 1965 bỏ hẳn cấp hành chính tổng, các xã trực tiếp thuộc quận.

Năm 1963, chính quyền đổi tên quận Cần Giuộc thành quận Thanh Đức. Tuy nhiên, đến năm 1965, quận được đổi lại tên cũ là Cần Giuộc.

Năm 1967, chính quyền Đệ Nhị Cộng hòa Việt Nam dưới quyền Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu tách 8 xã của quận Cần Đước, nhập thêm một phần quận Cần Giuộc gồm: xã Phước Lý; ấp Thuận Tây của xã Thuận Thành; các ấp Long Đức, Phước Thuận của xã Phước Lâm và ấp Long Giêng của xã Phước Hậu để thành lập quận Rạch Kiến.

Đến năm 1970, quận Cần Giuộc có 17 xã: Đông Thạnh, Hiệp Phước, Long An, Long Đức Đông, Long Phú Tây, Long Phụng, Long Thượng, Mỹ Lộc, Phước Hậu, Phước Lại, Phước Lâm, Phước Vĩnh Đông, Phước Vĩnh Tây, Tân Kim, Tân Tập, Thuận Thành, Trường Bình. Quận lỵ đặt tại xã Trường Bình.

Sau năm 1975
Sau năm 1975, Cần Giuộc là một huyện thuộc tỉnh Long An, địa giới của huyện cũng được điều chỉnh lại như sau:
Chuyển xã Hiệp Phước về huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh
Chuyển xã Phước Lý thuộc quận Rạch Kiến vừa giải thể về huyện Cần Giuộc
Sáp nhập hai xã Long Đức Đông và Long Phú Tây thành xã Long Hậu
Tách một phần diện tích và dân số của xã Trường Bình để thành lập thị trấn Cần Giuộc (thị trấn huyện lỵ huyện Cần Giuộc).
Huyện Cần Giuộc có 17 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm thị trấn Cần Giuộc và 16 xã: Đông Thạnh, Long An, Long Hậu, Long Phụng, Long Thượng, Mỹ Lộc, Phước Hậu, Phước Lại, Phước Lâm, Phước Lý, Phước Vĩnh Đông, Phước Vĩnh Tây, Tân Kim, Tân Tập, Thuận Thành, Trường Bình.

Ngày 27 tháng 4 năm 2015, thị trấn Cần Giuộc mở rộng được công nhận là đô thị loại IV.

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 836/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Long An (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
Sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của xã Tân Kim; một phần diện tích, dân số của các xã Trường Bình, Mỹ Lộc vào thị trấn Cần Giuộc
Sáp nhập phần diện tích và dân số còn lại của xã Trường Bình vào xã Mỹ Lộc.

Huyện Cần Giuộc có 1 thị trấn và 14 xã như hiện nay.

Hành chính
Huyện Cần Giuộc có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Cần Giuộc (huyện lỵ) và 14 xã: Đông Thạnh, Long An, Long Hậu, Long Phụng, Long Thượng, Mỹ Lộc, Phước Hậu, Phước Lại, Phước Lâm, Phước Lý, Phước Vĩnh Đông, Phước Vĩnh Tây, Tân Tập, Thuận Thành.

Văn hóa

Lễ hội tín ngưỡng dân gian: có 97 lễ hội
1. Có 49 lễ hội là Lễ Cầu An, chủ yếu vào tháng Giêng, một vài nơi cuối tháng Chạp hoặc đầu tháng 2, đối tượng thờ là Thành Hoàng Bổn Cảnh. Lễ Cầu An ở Cần Giuộc, tuy là lễ hội được tổ chức trọng thể nhất trong các lễ hội khác ở đình làng các xã so với các lễ hội Hạ điền, Cầu bông,… nhưng về mặt quy mô vẫn ở mức trung bình, nghi thức vẫn chưa đầy đủ nên toàn bộ lễ hội ở Cần Giuộc vẫn là hội lệ

2. Có 2 lễ hội gắn với nhân vật được thờ là Hai Bà Trưng:
Miếu Lộc Trung ở ấp Lộc Trung, xã Mỹ Lộc
Nguyễn Văn Thành: đình Phú Thành ở ấp Phú Thành, xã Phước Lý

3. Có 1 lễ hội có đối tượng thờ đặc biệt là Anh hùng liệt sĩ thuộc miếu Vong Uất ở ấp Phước Hưng, xã Phước Lâm

4. Có 6 lễ hội là cúng Hạ điền, thời gian khoảng tháng 4 đến tháng 5 thờ Thần Nông

5. Có 8 lễ hội là cúng Cầu bông, thời gian khoảng từ tháng 9 đến tháng 11 thờ Thần Nông

6. Có 5 lễ hội cúng bà Chúa Xứ, thờ Chúa Xứ Nương Nương chủ yếu vào tháng 2 đến tháng 3

7. Có 19 lễ hội là cúng Bà Ngũ Hành, thờ Ngũ Hành Nương Nương, thời gian chủ yếu vào tháng 2 đến tháng 3

8. Có 1 lễ hội là cúng Thổ Thần

9. Có 1 lễ hội là cúng Tống phong

10. Có 6 lễ hội là cúng Tiên sư ở ấp Mương Chài.

Tất cả lễ hội ở Cần Giuộc, múa hát thờ trong khi tế chỉ có một hình thức là nhạc lễ và diễn trò lễ:

Lễ vật dâng thánh trong Lễ Cầu An hầu hết là tế lợn sống, hoặc đầu lợn sống
Lễ vật dâng thánh trong lễ cúng Hạ điền, cầu bông là gà, xôi nếp
Lễ vật dâng thánh trong lễ cúng Bà Chúa Xứ, bà Ngũ Hành là gà, xôi nếp
Có 1 lễ hội duy nhất lễ vật là đồ chay (cơm chay, trái cây) là lễ Cầu An, đình Lộc Tiền, ấp Lộc Tiền, xã Mỹ Lộc. Lý giải: do cộng đồng cư dân vùng này đa số là tín đồ đạo Cao Đài.

Không lễ hội nào ở Cần Giuộc có trò chơi dân gian.

Tất cả lễ hội ở Cần Giuộc đều đọc sớ bằng âm Hán Việt chữ quốc ngữ.

Không lễ hội nào ở Cần Giuộc có tổ chức rước (rước sắc, rước văn, rước nước, rước thánh).

Việc tổ chức hát cho dân làng xem trong lễ hội, chỉ có hình thức tuồng và cải lương, nhưng hiện nay không còn.

Lễ hội là cúng Miếu Bà Chúa Xứ, Bà Ngũ Hành, đa số có hát bóng rỗi, múa mâm vàng.

Nghề truyền thống
Huyện Cần Giuộc còn 7 nghề truyền thống:
1. Nghề mộc: nằm rải rác ở các xã trong huyện

2. Nghề rèn: còn 50 hộ làm nghề tại xã Trường Bình

3. Nghề se nhang còn 71 hộ làm nghề tại 2 xã: Phước Lâm, Thuận Thành

4. Nghề đóng ghe: chủ yếu ở các xã vùng hạ

5. Nghề chằm lá: chủ yếu ở các xã vùng hạ Phước Vĩnh Đông

6. Nghề đan mây tre chủ yếu ở các xã vùng thượng như: Phước Lý, Phước Lâm, Phước Hậu

7. Nghề đánh bắt cá: chủ yếu ở các xã vùng hạ

8. Nghề cổ truyền có số lượng người tham gia làm nghề đông nhất: Nghề chằm lá

9. Nghề cổ truyền có số lượng người tham gia làm nghề ít nhất nhưng trên nhiều địa bàn nhất: Nghề mộc.

Nghệ thuật cổ truyền
Huyện Cần Giuộc còn tồn tại sáu loại hình nghệ thuật cổ truyền, đó là: nhạc lễ, nhạc tài tử, múa lân, dân ca (hò đối đáp, hò cấy, hát lý), lò võ, bóng rỗi tại 16 xã, thị trấn:
Loại hình nghệ thuật còn tồn tại phổ biến nhất: nhạc tài tử (35 nơi), dân ca (19 nơi), nhạc lễ (15 nơi)
Loại hình nghệ thuật còn nhiều nghệ nhân nhất: nhạc lễ, nhạc tài tử: 24 nghệ nhân, dân ca: 17 nghệ nhân, bóng rỗi: 12.

Phong tục tập quán
Phong tục tập quán ở Cần Giuộc về cơ bản cũng giống như ở Cần Đước. Trong 19 phong tục, tập quán truyền thống, đa số nhân dân ở Cần Giuộc không còn theo các tục lệ đầy cử, đổi tên (phần âm) cho con, bán con cho phật cho thánh, xuống đồng, hàn thực, cơm mới. Các tục lệ mừng thọ, lên lão, cúng thổ địa ít người còn theo. Tục dựng nêu, hạ nêu rất hiếm người theo và hầu như không còn ai theo.

Tại 17 xã, thị trấn huyện Cần Giuộc còn lưu giữ được 11 phong tục, tập quán truyền thống, trong đó:
8 phong tục Thôi nôi đầy tháng, Thờ cúng gia tiên, Rằm tháng Giêng, Thanh minh tảo mộ, Đoan Ngọ, Xá tội vong nhân (rằm tháng 7), trung thu, cúng ông Công ông Táo là còn nhiều người theo.
3 phong tục mừng thọ, lên lão, cúng thổ địa là có ít người theo.
Việc bảo lưu phong tục tập quán ở Cần Giuộc không mang giá trị tuyệt đối về mức độ bảo lưu từng phong tục. Cụ thể trong 8 phong tục tập quán còn bảo lưu ở Cần Giuộc, có những phong tục cộng đồng còn lưu giữ nhưng không còn giữ đúng như giá trị của nó do nhiều điều kiện khác nhau.

Văn hóa ẩm thực
Cần Giuộc hiện còn các món ăn đặc sản là mắm còng, cua lột, tôm sú, cốm ngò, lịch cũ
Món ăn nổi tiếng nhất ở Cần Giuộc: cốm ngò.

Tri thức dân gian
Huyện Cần giuộc hiện còn:
34 người biết chữ nho
19 người biết bói toán, xem phong thủy
45 thầy lang gia truyền
30 thầy cúng.

Di tích - Danh thắng
Toàn huyện hiện còn lại tổng cộng khoảng 14 di tích:
Di tích lịch sử khu vực Rạch Bà Kiểu: ở ấp Lũy, xã Phước Lại
Di tích lịch sử khu vực Cầu Kinh là nơi xảy ra trận đánh đầu tiên và ác liệt nhất trong chiến dịch 45 ngày đêm đánh Mỹ ở vùng Hạ Cần Giuộc (từ 5/6 đến 20/07/1967) ở ấp I, xã Phước Vĩnh Tây
Di tích lịch sử khu vực Ngã Năm Mũi Tàu: địa điểm tập trung cuộc biểu tình ngày 22 tháng 7 năm 1961 (năm Tân Sửu) của nhân dân huyện Cần Giuộc ở xã Trường Bình
Di tích lịch sử khu vực Sân banh Cần Giuộc ở thị trấn Cần Giuộc
Di tích lịch sử khu vực Cầu Tre là địa điểm ghi dấu chiến công của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược cuối tháng 10 âm lịch năm 1967 ở ấp Thạnh Trung, xã Phước Vĩnh Đông
Di tích lịch sử khu vực Gò Sáu Ngọc ở ấp Phước Thuận, xã Phước Lâm
Di tích lịch sử khu lưu niệm Nguyễn Thái Bình ở ấp Trị Yên, xã Tân Kim
Di tích lịch sử khu tưởng niệm Nguyễn Trung Trực ở ấp Trị Yên, xã Tân Kim
Di tích lịch sử Đình Chánh Tân Kim
Di tích lịch sử văn hóa Chùa Tôn Thạnh gắn liền sự tích ông Tăng Ngộ ở ấp Thanh Ba, xã Mỹ Lộc
Di tích khảo cổ học Rạch Núi ở ấp Tây, xã Đông Thạnh
Di tích kiến trúc nghệ thuật Miếu Bà Ngũ Hành ở xã Long Thượng
Di tích lịch sử văn hóa Chùa Thới Bình tọa lạc tại ngã ba Vàm Rạch Dừa thuộc ấp Phước Thới, xã Phước Lại
Di tích chùa Thạnh Hòa
Nghĩa trang Cần Giuộc.

Văn học

Cần Giuộc trong văn học, thi ca
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của thi sĩ Nguyễn Đình Chiểu.

Chú thích

Xem thêm

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

Từ gốc Khmer


title: Kermia melanoxytum

text:
Kermia melanoxytum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

melanoxytum


title: Kevin Kurányi

text:
Kevin Kurányi (sinh ngày 2 tháng 3 năm 1982 tại Rio de Janeiro, Brasil) là một cựu cầu thủ bóng đá Đức.

Mặc dù sinh ra ở Brasil, nhưng mẹ của Kurányi là người Panama, còn cha anh là người Đức gốc Hungary; ông của anh được sinh ra ở Budapest. Nơi sinh và tổ tông của anh cũng cho phép anh chơi cho Brasil, Panama hay Hungary. Anh là công dân của Đức, Panama và Brasil.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Kuranyi bắt đầu sự nghiệp cầu thủ vào năm 1988, tại Petrópolis cho đội Serrano FC ở Brasil, khi anh lên 6 tuổi. Năm 1993, anh chuyển đến Las Promesas - một câu lạc bộ của Panama, nơi anh chỉ thi đấu đúng một năm trước khi trở về Serrano FC. Đến năm 1997, anh chuyển đến sống tại Đức và gia nhập đội trẻ của VfB Stuttgart. Sau một vài năm thi đấu cho đội U-21 của Đức, anh được chọn vào thi đấu cho đội chuyên nghiệp của VfB Stuttgart. Năm 2001, anh chính thức ký tên vào bản hợp đồng thi đấu bóng đá chuyên nghiệp đầu tiên của mình với câu lạc bộ VfB Stuttgart.

Trong đội hình B của VfB Stuttgart, Kuranyi thi đấu tổng cộng 33 trận và ghi được 10 bàn thắng. Trong khi đó tại đội chuyên nghiệp của câu lạc bộ này, anh ghi 40 bàn thắng sau 99 trận đấu. Kuranyi cũng tham gia 22 trận đấu tại các giải cấp câu lạc bộ của châu Âu cùng với VfB Stuttgart và ghi 22 bàn cho đội. Mùa giải 2002-2003 là một mùa giải đáng nhớ với Kuranyi khi anh là cầu thủ Đức ghi nhiều bàn thắng nhất và là một trong những nhân tố chính góp phần giúp VfB Stuttgart giành vị trí á quân của Bundesliga.

Kuranyi rời VfB Stuttgart để đến với F.C. Schalke 04 trong kỳ chuyển nhượng mùa hè năm 2005, hợp đồng của anh với đội này kéo dài tới mùa giải 2009-2010. Tại Gelsenkirchen, anh luôn nằm trong danh sách những cầu thủ dội bom của câu lạc bộ và góp phần lớn giúp đội bóng chủ sân vận động Veltins liên tục 3 năm liền giành suất dự Champions League.

Quốc tế
Kuranyi xuất hiện lần đầu tiên dưới màu áo tuyển Đức trong trận đấu vòng loại Euro 2004 với Litva vào ngày 29 tháng 3 năm 2003. Trong trận đấu thứ ba của mình, anh đã ghi được bàn thắng đấu tiên cho tuyển Đức bằng pha lập công nâng tỉ số lên 3-0 trước đội Iceland. Anh được chơi trong 3 trận đấu của Đức ở Euro 2004 và Cúp Confederations FIFA 2005. Tuy nhiên, do phong độ kém cỏi tại mùa giải 2005-2006 ở Bundesliga, Kuranyi đã không được huấn luyện viên Jürgen Klinsmann gọi vào đội tuyển Đức tham dự World Cup 2006.

Sau thất bại lần đó, Kuranyi đã nỗ lực tập luyện rất nhiều và cải thiện phong độ của mình trong mùa giải Bundesliga 2006-2007. Và điều gì đến cũng phải đến, sau gần 15 tháng vắng mặt, anh đã được ông Joachim Loew gọi trở lại đội tuyển, trong trận đấu giao hữu với Thụy Sĩ, anh đã góp một bàn trong chiến thắng 3-1 của đội vào ngày 7 tháng 2 năm 2007 ở Düsseldorf. Tại vòng chung kết Euro 2008, anh không được ra sân nhiều (chỉ được vào sân đúng một trận từ ghế dự bị) và cũng chẳng để lại ấn tượng gì trong lòng người hâm mộ. Nhiều người nói rằng anh và Mario Gomez chính là hai cái tên đáng thất vọng trong đội hình tuyển Đức tham dự Euro lần này.

Trước trận đấu với Nga vào ngày 12 tháng 10 năm 2008, khi biết được tên mình không có trong danh sách, Kuranyi đã bày tỏ sự thất vọng với Joachim Loew nhưng không thành công. Và trong giờ giải lao của hai đội, anh đã lặng lẽ bỏ về mà không hề thông báo với anh một tiếng nào. Quá tức giận với thái độ của Kuranyi, Joachim Loew đã tuyên bố sẽ không bao giờ gọi anh vào tuyển khi nào ông còn tại vị, thay vào đó ông đã gọi tiền đạo đang xếp thứ ba trong danh sách vua phá lưới tại Bundesliga là Patrick Helmes của Bayer Leverkusen thay thế.

Như vậy, dù gì đi nữa thì cánh cửa lên tuyển của Kevin coi như đã khép chặt từ đây bởi quyết định của Loew được sự ủng hộ của cựu huấn luyện viên tuyển Đức và đương kim huấn luyện viên Bayern München Jürgen Klinsmann cũng như Giám đốc kỹ thuật Oliver Bierhoff và Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Đức Theo Zwanziger.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ
.

Thi đấu quốc tế

Bàn thắng quốc tế
Bảng thống kê những bàn thắng cho ĐT Đức:

Liên kết ngoài
 Trang chủ của Kevin Kurányi (tiếng Đức)
 Trang chủ Bundesliga Tiếng Anh
 Trang chủ câu lạc bộ FC Schalke 04 Tiếng Anh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1982
Nhân vật còn sống
Vận động viên Rio de Janeiro
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Cầu thủ bóng đá nam Đức
Công dân Đức nhập quốc tịch
Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá VfB Stuttgart
Cầu thủ bóng đá FC Schalke 04
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Đức
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Đức
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2005
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Nga
Cầu thủ bóng đá nam Đức ở nước ngoài


title: Tarama, Okinawa

text:
là một làng thuộc huyện Miyako, tỉnh Okinawa, Nhật Bản. Làng bao gồm đảo Tarama và đảo Minna thuộc khu vực giữa đảo Ishigaki và đảo Miyako.

Tính đến năm 2008, làng có dân số khoảng 1.266 với mật độ dân số là 57,8 người/km². Diện tích của làng là 21,91 km².

Sân bay Tarama phục vụ nhu cầu hàng không của làng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang thông tin chính thức của làng Tarama

Làng ở Okinawa


title: Mahou no Iroha!

text:
Mahou no Iroha! (魔法のいろは!, Mahō no Iroha!), còn được biết đến với tên Magic Iroha, là tác phẩm manga của Inoue Kazurou, mangaka được biết đến với manga và anime Midori no Hibi, Ai Kora. Nó được đăng trên tạp chí phát hành hằng tháng Shōnen Sunday Super của Shogakukan từ năm 2009 đến năm 2011, sau đó tập hợp lại thành 3 tankōbon.

Cốt truyện
Không chơi giỏi các môn thể thao, không nổi bật, và không giỏi ở trường, Naoki học sinh trung học cắm đầu vào các trò chơi video và ero books. Nhưng một ngày, một cô gái dễ thương tên là Iroha xuất hiện, tự xưng là con gái của cậu đến từ tương lai 20 năm sau. Rõ ràng, trong tương lai phép thuật đã được tìm ra, và cô đã trở lại quá khứ bằng phép thuật để bảo vệ cha thân yêu của mình trước một tương lai đen tối.

Nhân vật chính
Naoki Rikka
Nhân vật chính của câu truyện, một học sinh trung học bình thường, suốt ngày chỉ biết tới game, ero books nhưng trong tương lai thì chính cậu là người tìm ra phép thuật và trở thành một vị vua. Trong những ngày đầu cậu là một vị vua tốt nhưng sau đó cậu cưới một lúc 500 cô gái. Sau đó càng ngày cậu càng trở thành một bạo chúa và bị xử chém. Đó là lý do để Iroha Rikka quay về quá khứ 20 năm sau để tìm hiểu tại sao. Dù còn nhỏ nhưng cậu đã thể hiện tình yêu rất nhiều với con gái mình, mặc cho mọi nguy hiểm.

Iroha Rikka
Một cô gái trở lại quá khứ từ tương lai 20 năm sau, và con gái của Naoki. Cô đã dùng phép thuật quay về quá khứ để cứu Naoki Rikka trước một tương lai đen tối, khủng khiếp và số phận bi thảm. Cô đến trường với Naoki với danh nghĩa là em họ của cậu. Mặc dù cô ấy gây ra nhiều vấn đề cho Naoki, đặc biệt là khi sử dụng phép thuật ở trường nhưng cô cũng thể hiện tình yêu thương rất nhiều với papa của mình.

Thiết kế nhân vật của Iroha giống như Midori Kasugano, nhân vật chính của Midori no Hibi, tác phẩm nổi tiếng trước đó của Inoue Kazurou.

Reika Kujou
Một phù thủy đến từ tương lai, là con gái 92 của Naoki. Cô ấy được biết tới là "người sử dụng cây chổi ma thuật", cô tìm cách giành được trái tim của Naoki để trở thành hoàng hậu trong tương lai.

Ichinose Saki
Đứa con thứ 13 của Rikka. Saki là đứa con trai duy nhất trong số tất cả những đứa con của Rikka, nhưng cậu đã bị biến thành một cô gái khi cậu được 6 tuổi bởi Rikka trong tương lai. Saki bất bình với Rikka và đến đây để giết anh ta.

Nhân vật phụ
Nanako
Một cô bạn cùng lớp của Naoki, là người cậu thích. Một cô gái ngọt ngào, cô gái biết quan tâm tới người khác, nhưng lại có thể hoặc không quan tâm đến anh ta.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://club.shogakukan.co.jp/magazine/SH_CSNDY/mahounoiro_001/detail/

Manga năm 2009
Shōnen manga
Manga dài tập


title: La Motte-Fouquet

text:
La Motte-Fouquet là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Mottefouquet


title: Cải lương

text:
Cải lương  (Chữ Nho: 改良) là một loại hình kịch hát có nguồn gốc từ Nam Bộ, hình thành trên cơ sở dòng nhạc Đờn ca tài tử và dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long.

Giải thích chữ "cải lương" (改良) theo nghĩa Hán Việt, giáo sư Trần Văn Khê cho rằng: "Cải lương là sửa đổi cho trở nên tốt hơn", thể hiện qua sân khấu biểu diễn, đề tài kịch bản, nghệ thuật biểu diễn, dàn nhạc và bài bản.. Ở đây là đã cải lương (cải cách, đổi mới) nghệ thuật hát bội. Từ 1 động từ theo nghĩa thông thường đã trở thành 1 danh từ riêng. Sau khi cải lương thì nghệ thuật Cải Lương đã khác hẳn với nghệ thuật hát bội cả về nội dung và hình thức.

Về thời gian ra đời, theo Vương Hồng Sển: tuy "có người cho rằng cải lương đã manh nha từ năm 1916, hoặc là 1918", nhưng theo ông thì kể từ ngày 16 tháng 11 năm 1918, khi tuồng Gia Long tẩu quốc được công diễn tại Nhà hát Tây Sài Gòn, cách hát mới lạ này mới "bành trướng không thôi, mở đầu cho nghề mới, lấy đờn ca và ca ra bộ ra chỉnh đốn, thêm thắt mãi, vừa canh tân, vừa cải cách...nên cải lương hình thành lúc nào cũng không ai biết rõ..."

Đa số các nhà nghiên cứu hiện nay đều thống nhất về việc giải thích 2 từ cải lương theo nghĩa: Cải là cải cách, lương là lương truyền. Có nghĩa là làm mới và truyền bá nghệ thuật nhạc kịch.

Lịch sử

Từ đờn ca tài tử
Đã đến lúc, theo Vương Hồng Sển, người ta nghe hát bội hoài, hát bội mãi, cũng chán tai thét hóa nhàm thì các ban tài tử đờn ca xuất hiện.

Buổi đầu, khoảng cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, các nhóm đờn ca được thành lập cốt để tiêu khiển, để phục vụ trong các buổi lễ tại tư gia, như đám tang, lễ giỗ, tân hôn...nhưng chưa hề biểu diễn trên sân khấu hay trước công chúng.

Và nếu trước kia "cầm" (trong "cầm, kỳ thi, họa") là của tầng lớp thượng lưu thì đến giai đoạn này nó không còn bị bó buộc trong phạm vi đó nữa, mà đã phổ biến rộng ra ngoài. Chính vì thế nhạc tài tử ở các tỉnh phía Nam, về nội dung lẫn hình thức, dần dà thoát ly khỏi nhạc truyền thống có gốc từ Trung, Bắc.

Nhắc lại giai đoạn này, trong Hồi ký 50 năm mê hát, có đoạn:

Căn cứ theo sách vở thâu thập và những lời của người lớn tuổi nói lại, và nếu tôi (Vương Hồng Sển) không lầm thì buổi sơ khởi của cải lương, là do sự ngẫu nhiên, sự tình cờ, là do lòng ái quốc mà nên.
Tác giả giải thích:
Người miền Nam có cái hay là khi biết dùng bạo lực cải hại thân vào tù, thì họ không dùng bạo lực. Họ cố đè nén lòng thương nước, chôn giấu trong một bề ngoài lêu lổng, chơi bời...Họ (những tài tử) thường tụ họp vừa tập ca cho vui, vừa trau giồi nghệ thuật...rồi mỗi khi có đám tang, vào lúc canh khuya...họ cũng hòa đờn, tập dượt ca cho đúng nhịp, để đánh cơn buồn ngủ. Sau thành thói tục, mỗi dịp "quan - hôn - tang - tế" (chủ nhà) đều có mời họ cho rôm đám.

Khi ấy, Đờn ca tài tử gồm:
 Nhóm tài tử đồng bằng sông Cửu Long, như: Bầu An, Lê Tài Khị (Nhạc Khị), Nguyễn Quan Đại (Ba Đợi), Trần Quang Diệm, Tống Hữu Định, Kinh Lịch Qườn, Phạm Đăng Đàn...
 Nhóm tài tử Sài Gòn, như: Nguyễn Liên Phong, Phan Hiển Đạo, Nguyễn Tùng Bá...

Đến lối ca ra bộ

Qua lối năm 1910, ông Trần Văn Khải kể:

Ở Mỹ Tho có ban tài tử của Nguyễn Tống Triều, người Cái Thia, tục gọi Tư Triều (đờn kìm), Mười Lý (thổi tiêu), Chín Quán (đờn độc huyền), Bảy Vô (đờn cò), cô Hai Nhiễu (đờn tranh), cô Ba Đắc (ca sĩ). Phần nhiều tài tử nầy được chọn đi trình bày cổ nhạc Việt Nam tại cuộc triển lãm ở Pháp. Khi về, họ cho biết rằng Ban tổ chức có cho họ được đờn ca trên sân khấu và được công chúng đến xem đông đảo...

Nghe được cách cho "đờn ca trên sân khấu", Thầy Hộ, chủ rạp chiếu bóng Casino, ở sau chợ Mỹ Tho, bèn mời ban tài tử Tư Triều, đến trình diễn mỗi tối thứ tư và thứ bảy trên sân khấu, trước khi chiếu bóng, được công chúng hoan nghinh nhiệt liệt.

Trong thời kỳ này, Mỹ Tho là đầu mối xe lửa đi Sài Gòn. Khách ở các tỉnh miền Tây muốn đi Sài Gòn đều phải ghé trạm Mỹ Tho. Trong số khách, có ông Phó Mười Hai ở Vĩnh Long là người hâm mộ cầm ca. Khi ông nghe cô Ba Đắc ca bài Tứ Đại, như bài " Bùi Kiệm - Nguyệt Nga", với một giọng gần như có đối đáp, nhưng cô không ra bộ. Khi về lại Vĩnh Long, ông liền cho người ca đứng trên bộ ván ngựa và "ca ra bộ". Ca ra bộ phát sinh từ đó, lối năm 1915 – 1916.

Cũng theo Vương Hồng Sển:
các điệu ca ra bộ và cải lương sau này đều chịu ảnh hưởng của các buổi hát nhân những kỳ bãi trường do các trường trung học Taberd, Mỹ Tho, trường tỉnh Sóc Trăng...Cho nên chúng ta không nên quên ơn các nhà tiền bối, phần đông là các giáo sư trường Pháp, đã có sáng kiến dìu dắt và dạy cho ta biết một nghệ thuật hát ca khác với điệu hát bội thời ấy...

Nhà văn Sơn Nam còn cho biết:
năm 1917, Lương Khắc Ninh, sành về hát bội, đã diễn thuyết tại hội khuyến học Sài Gòn: Người An Nam ta thuở nay vẫn cho nghề hát là nghề hạ tiện, nên người có học thức một ít thì không làm...(nay) muốn cải lương phải làm sao?...Chuyện nói đây không khó. Có học trò trường Taberd đến lúc phát thưởng, nó ra hát theo Lang Sa (Pháp), bộ tịch như Lang Sa. Rất đổi là hát theo ngoại quốc, trẻ em còn làm được, hà huống người An Nam mà hát An Nam không được sao?...Rồi đoàn ca nhạc kịch bên Pháp mỗi năm sáu tháng đã đến Sài Gòn trình diễn, có màn có cảnh phân minh, mỗi tuồng dứt trọn một đêm. Công chúng người Việt hâm mộ, thấy hợp lý, thêm tranh cảnh gọi Sơn thủy, đẹp mắt.

Và rồi, ngay năm này (1917), ông André Thận (Lê Văn Thận) ở Sa Đéc lập gánh hát xiếc, có thêm ít màn ca ra bộ.

Hình thành cải lương

Qua năm 1918, cũng theo Vương Hồng Sển, năm 1918, bỗng Tây thắng trận ngang (Chiến tranh thế giới thứ nhất), mừng quá, toàn quyền Albert Sarraut nới tay cho phép phe trí thức bày ra một cuộc hát lấy tiền dâng "mẫu quốc" và cho phép lập hội gánh hát để dân bản xứ lãng quên việc nước, thừa dịp đó dân trong Nam bèn trau giồi nghề đờn ca và đưa tài tử salon lên sân khấu.... Nhân cơ hội ấy, ông Năm Tú (Châu Văn Tú) ở Mỹ Tho chuộc gánh của ông André Thận rồi sắm thêm màn cảnh, y phục và nhờ ông Trương Duy Toản soạn tuồng, đánh dấu sự ra đời của loại hình nghệ thuật cải lương.

Đến năm 1920, cái tên "cải lương" xuất hiện lần đầu tiên trên bản hiệu gánh hát Tân Thịnh (1920) với câu liên đối:

Cải cách hát ca theo tiến bộLương truyền tuồng tích sánh văn minh.

Mặc dù Vương Hồng Sến đã nói cải lương hình thành lúc nào cũng không ai biết rõ, nhưng theo sự hiểu của ông thì:

Năm 1915 trở về trước, tại miền Nam, tài tử còn ca kiểu "độc thoại".
Năm 1916, có ca kiểu "đối thoại" (ca ra bộ)
Đêm 16 tháng 11 năm 1918, tại Rạp Hát Tây Sài Gòn, có diễn tuồng Pháp – Việt nhứt gia (tức Gia Long tẩu quốc) đánh dấu thời kỳ phôi thai của cải lương.

Sau đêm này, André Thận trước và Năm Tú sau, đã đưa cải lương lên sân khấu thiệt thọ. Năm 1922, tuồng Trang Tử thử vợ và tuồng Kim Vân Kiều diễn tại rạp Mỹ Tho rồi lên diễn tại rạp Chợ Lớn và rạp Modern Sài Gòn... lúc này hát cải lương mới thành hình thật sự...

Và diễn biến tiếp theo của cải lương được Từ điển bách khoa Việt Nam tóm gọn như sau:

Những năm 1920 – 1930 là thời kì phát triển rực rỡ, nhiều gánh hát ra đời, nổi tiếng nhất là hai gánh Phước Cương và Trần Đắc có dàn kịch gồm ba loại: các tuồng tích của Trung Quốc, loại xã hội và loại phóng tác (như "Tơ vương đến thác", "Giá trị và danh dự").Trong thời kỳ 1930 – 1934, nghệ thuật cải lương lan truyền ra ngoài Bắc và nhiều nghệ sĩ xuất sắc xuất hiện như Năm Phỉ, Phùng Há, Bảy Nhiêu, Năm Châu... Thời kì kinh tế khủng hoảng, nhiều gánh hát tan rã. Dựa vào tâm lý của dân chúng ngả về tôn giáo, các gánh hát đua nhau diễn các tích về Phật, tiên, đi đầu là gánh hát Tân Thịnh.Từ 1934, xuất hiện phong trào "kiếm hiệp", đi đầu là gánh Nhạn Trắng và tác giả Mộng Vân người Bạc Liêu. Những vở nổi tiếng: "Chiếc lá vàng", "Bích Liên vương nữ", "Bảo Nguyệt Nương". Từ sau Cách mạng tháng Tám đến nay... Nhiều vở diễn mới xuất hiện, nội dung phong phú và đa dạng.Phát triển và hưng thịnh
Tại Việt Nam Cộng hòa, thập niên 1960 là thời kỳ hưng thịnh nhất của cải lương miền Nam, lấn át cả tân nhạc. Các sân khấu cải lương được đông khán giả đến xem hàng ngày, nên ngày nào cũng có diễn xuất, nhờ đó, các soạn giả và nghệ sĩ có cuộc sống khá sung túc, và một số ca sĩ tân nhạc phải tìm cách chuyển nghề sang hát cải lương để tìm kiếm thành công như Hùng Cường . Riêng tại vùng Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định đã có trên 39 rạp hát cải lương  và 20 nơi luyện cổ nhạc (gọi là "lò"), trong đó có những "lò" nổi tiếng như của Út Trong (từng là trưởng dàn cổ nhạc của gánh Thanh Minh suốt 13 năm, và là người đã huấn luyện Thanh Nga từ lúc còn thơ ấu), Văn Vĩ, Duy Trì, Huỳnh Hà, Tư Tân, Yên Sơn, Ba Giáo,... Trong những giải thưởng của ngành Cải lương thời đó, nổi tiếng và uy tín có Giải Thanh Tâm, do ông ký giả Thanh Tâm (tên thật là Trần Tấn Quốc) thành lập, hoạt động từ năm 1958 đến năm 1968, mà người nhận giải đầu tiên là nữ nghệ sĩ Thanh Nga . Những soạn giả tuồng nổi tiếng trong thời này có Năm Châu, Điêu Huyền, Hà Triều, Hoa Phượng, Bảy Cao, Thế Châu, Thiếu Linh, Yên Lang, Nguyên Thảo, Mộc Linh, Yên Bình, Nguyễn Phương, Kiên Giang, Thu An, Viễn Châu (sáng tạo hình thức tân cổ giao duyên, tức là hát cải lương chung với tân nhạc),...Nghệ sĩ Năm Châu: nguồn sáng tạo vô tận cho cải lương và điện ảnh Việt Nam, RFA, 6/6/2011 Những gánh hát cải lương nổi tiếng thời này có đoàn Thanh Minh – Thanh Nga, Thống Nhứt, Tiếng Chuông Vàng,... với những nghệ sĩ như Út Trà Ôn, Minh Tơ, Hữu Phước, Văn Chung, Thành Được, Hùng Cường, Hùng Minh, Nam Hùng, Tấn Tài, Dũng Thanh Lâm, Văn Hường, Minh Cảnh, Minh Phụng, Minh Vương, Thanh Sang, Phương Quang, Hề Sa, Diệp Lang, Phùng Há, Bảy Nam, Út Bạch Lan, Ánh Hoa, Ngọc Giàu, Thanh Nga, Diệu Hiền, Minh Sang, Lê Thiện, Lệ Thủy, Mỹ Châu, Bạch Tuyết, Phượng Liên, Thanh Tòng, Thanh Điền, Bảo Quốc, Bạch Mai, Thanh Nguyệt, Thanh Kim Huệ, Bảo Chung, Thanh Thanh Hoa, Chí Tâm, Trọng Hữu, Giang Châu...

Khi Chiến tranh Việt Nam chấm dứt, cải lương miền Nam hoạt động mạnh 10 năm nữa, đến thập niên 2010, mới dần dần sa sút , vì nhiều lý do, trong đó có thiếu kịch bản hay, thiếu rạp diễn mới và thế hệ lão thành tàn lụi.

Đặc điểm
Bố cục
Khởi sự, các vở cải lương viết về các tích xưa, như Trảm Trịnh Ân, Vợ Ngũ Vân Thiệu bị tên, Cao Lũng vít thiết xa, Ngưu Cao tảo mộ, Thoại Khanh – Châu Tuấn... hay còn giữ mang hơi hướng theo kiểu hát bội, do các soạn giả lớp cải lương đầu tiên vốn là soạn giả của sân khấu hát bội. Sau này, các vở về đề tài xã hội mới (gọi là tuồng xã hội), như Tội của ai, Khúc oan vô lượng, Tứ đổ tường,... thì hoàn toàn theo cách bố cục của kịch nói, nghĩa là vở kịch được phân thành hồi, màn, lớp, có mở màn, hạ màn, theo sự tiến triển của hành động kịch. Càng về sau thì bố cục của các vở cải lương, kể cả các vở viết về đề tài xưa cũng theo kiểu bố cục của kịch nói.

Đề tài và cốt truyện
Buổi đầu, kịch bản cải lương lấy cốt truyện của các truyện thơ Nôm như Kim Vân Kiều, Lục Vân Tiên,... hoặc các vở tuồng hát bội, hoặc phỏng theo truyện phim và kịch bản Pháp, như Bằng hữu binh nhung (frères d'arme), Sắc giết người (Atlantide), Giá trị và danh dự (Le Cid), Tơ vương đến thác (La dame au camélias)...

Vào thập niên 1930, đã xuất hiện những vỡ mới viết về đề tài xã hội Việt Nam, như: Đời cô Lựu, Tô Ánh Nguyệt,...Sau đó, lại có thêm các kịch bản dựa vào các truyện cổ Ấn Độ, Ai Cập, La Mã, Nhật Bản, Mông Cổ... (Nàng Xê-đa, Hoa Sơn thần nữ,...). Thế là cải lương có đủ loại tuồng ta, tuồng Tàu, tuồng Tây... sau có thêm dạng tuồng kiếm hiệp, tuồng Hồ Quảng,... chứng tỏ khả năng phong phú, biết đáp ứng sở thích của nhiều tầng lớp công chúng.

Sự dung nạp không thành kiến của cải lương có thể coi là sự lai tạp, nhưng đây cũng là khía cạnh đặc điểm có tính chất chung đối với văn hóa của vùng đất Nam Bộ.

Ca nhạc
Các loại hình sân khấu như hát bội, hồ Quảng, cải lương được gọi là ca kịch. Là ca kịch chứ không phải là nhạc kịch, vì soạn giả không sáng tác nhạc mà chỉ soạn lời ca theo các bản nhạc có sẵn, cốt sao cho phù hợp với các diễn biến cùng sắc thái tình cảm của câu chuyện.

Sân khấu cải lương sử dụng cái vốn dân ca nhạc cổ rất phong phú của Nam Bộ. Trên bước đường phát triển nó được bổ sung thêm một số bài bản mới (như Dạ cổ hoài lang của Cao Văn Lầu mà sau này mang tên vọng cổ). Nó cũng gồm một số điệu ca vốn là nhạc Trung Hoa nhưng đã Việt Nam hóa.

Ngoài trừ bản vọng cổ, dưới đây là một số bài bản được sử dụng khá phổ biến trong các tuồng cải lương:

 Tam nam: Nam xuân, Nam ai, Nam đảo (Đảo ngũ cung)
 Khốc hoàng thiên, Phụng hoàng, Nặng tình xưa, Ngũ điểm – Bài tạ, Sương chiều – Tú Anh, Xang xừ líu, Văn thiên tường (nhất là lớp dựng), Ngựa ô bắc, Ngựa ô nam, Đoản khúc Lam giang, Phi vân điệp khúc, Vọng kim lang, Kim tiền bản, Duyên kỳ ngộ, U líu u xáng, Trăng thu dạ khúc, Xàng xê, Tứ đại oán, Lưu thủy hành vân...
 Các điệu lý: Lý giao duyên, Lý con sáo, Lý tòng quân, lý Cái Mơn,...

Ngoài ra, khi các bài hát tây bắt đầu xuất hiện trên sân khấu cải lương như: Pouet Pouet (trong Tiếng nói trái tim), Marinella (trong Phũ phàng), Tango mysterieux (trong Đóa hoa rừng)...thì lúc bấy giờ trong một đoàn cải lương xã hội có hai dàn nhạc: dàn nhạc cải lương thì ngồi ở trong, còn dàn nhạc jazz thì ngồi ở trước sân khấu...

 Dàn nhạc

Một đoàn cải lương không chỉ có các diễn viên diễn xuất trên sân khấu, mà luôn luôn phải có dàn nhạc đi kèm. Vì thế, khi trình bày về âm nhạc trong nghệ thuật cải lương, không thể không nói tới dàn nhạc cải lương. Dàn nhạc cải lương có một vai trò đặc biệt trong tuồng diễn, đến nỗi, không có dàn nhạc thì không thể thành một tuồng diễn. Dàn nhạc trong cải lương không chỉ có nhiệm vụ nâng đỡ, phụ họa cho giọng hát, mà còn tô điểm thêm cho từng giai điệu để làm nổi bật chiều sâu tâm lý của nhân vật, tạo thêm kịch tính cho kịch bản, góp phần cho sự thành công của tuồng diễn.

Có một điều đặc biệt cần chú ý là ngay từ buổi đầu, lúc mới khai sinh, trong nghệ thuật cải lương đã có sự tồn tại song song của hai dàn nhạc: dàn nhạc cổ và dàn nhạc tân. Vai trò và sự tham gia của hai dàn nhạc trong vở diễn tuy có khác nhau nhưng không hề có sự lấn át lẫn nhau, mà luôn bổ túc cho nhau. Đó là sự phối hợp độc đáo giữa nét truyền thống và nét hiện đại trong nền âm nhạc cải lương.

Dàn nhạc cổ
Dàn nhạc cổ luôn giữ vai trò chủ chốt và được cho là linh hồn của tuồng cải lương. Dàn nhạc cổ cũng mang đậm nét truyền thống và góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc trong nghệ thuật âm nhạc cải lương. Về mặt cấu trúc, dàn nhạc cổ thường sử dụng những nhạc cụ như: đàn tranh, đàn bầu, đàn kìm, đàn cò, đàn tỳ bà, guitar phím lõm, đàn sến, song lang và sáo trúc...

Dàn nhạc tân
Dàn nhạc tân tuy chỉ đóng vai phụ, nhưng cũng rất tích cực, đồng thời cũng rất đa dạng về nhạc cụ. Như phần trên đã trình bày, ngay từ lúc cải lương được hình thành, thì đã có sự góp mặt của dàn nhạc tân, quá trình phát triển của dàn nhạc tân được chia thành ba giai đoạn: giai đoạn đầu từ năm 1920–1940; từ 1940–1960 và từ 1960–1975. Ở giai đoạn đầu, dàn nhạc tân không tham gia vở diễn mà chỉ đóng vai trò như một tiết mục quảng cáo, tức là biểu diễn trước lúc tuồng cải lương được bắt đầu; hoặc chỉ được sử dụng để "lấp vào chỗ trống" khi chuyển màn, chuyển cảnh... Trong giai đoạn này, cấu trúc của dàn nhạc tân chỉ có bộ hơi (các loại kèn đồng) kèm với một dàn trống jazz.

Ở giai đoạn thứ hai, khi nghệ thuật cải lương dung nạp thêm một số bài tân nhạc, thì dàn nhạc tân cũng bắt đầu được tham gia vở diễn. Nhưng sự tham gia này còn rất hạn chế, chỉ đệm cho diễn viên hát những đoạn tân nhạc. Đến lúc này thì dàn nhạc tân có thêm hai cây guitar solo và guitar bass.

Ở giai đoạn thứ ba thì dàn nhạc tân coi như có vai trò ngang hàng với dàn nhạc cổ trong vở diễn. Ngoài chức năng đệm cho tân nhạc, dàn nhạc tân còn phụ họa, điểm xuyến cho những vai diễn. Lúc này, dàn nhạc tân dung nạp thêm cây piano và cây organ.

Ngày nay, dàn nhạc tân còn dung nạp thêm nhiều loại nhạc cụ hiện đại khác, đặc biệt là cây organ điện tử với các chức năng ngày càng đa dạng. Cây Organ điện tử hiện đại này đang "thao túng trên sân khấu cải lương, quá lạm dụng, nhiều lúc cái hồn và chất âm nhạc truyền thống của Cải Lương bị sai lệch".

Cách biểu diễn
Diễn viên cải lương diễn xuất như kịch nói, chỉ khác là diễn viên ca chứ không nói, cử chỉ điệu bộ phù hợp theo lời ca, chứ không cường điệu như hát bội, Vương Hồng Sển cho rằng hát bội tượng trưng nhiều quá và la lối lớn tiếng quá, trái lại cải lương ca rỉ rả cho thêm mùi... Sau này (khoảng những năm 60), cải lương có pha thêm những cảnh múa, đu bay, diễn võ... cốt chỉ để thêm sinh động...

Trang phục, bối cảnh

Trong các vở diễn về tuồng tích xưa hay lấy cốt truyện ở nước ngoài thì y phục của diễn viên và tranh cảnh trên sân khấu cũng được chọn lựa sao gợi được bối cảnh nơi xảy ra câu chuyện, nhưng cũng chỉ mới có tính ước lệ chứ chưa đúng với hiện thực. Trong các vở về đề tài xã hội, diễn viên ăn mặc như nhân vật ngoài đời.

Ghi công
Sơ khởi nên kể công ông Tống Hữu Định (tức Phó Mười Hai).
Kế đó, người có công gầy dựng và đưa lên sân khấu là ông André Thận.
Bên cạnh đó còn có vài người góp sức như: Kinh-lịch Quờn (hay Hườn), Phạm Đăng Đàng...

Ngoài ra còn phải kể đến công của những bầu gánh, soạn giả, nhạc sĩ và các đào kép tài danh thuộc thế hệ đầu, như: Tư Sự (gánh Đồng Bào Nam), Hai Cu (gánh Nam Đồng Ban), Trần Ngọc Viện (gánh Nữ Đồng Ban), Trương Duy Toản, Ba Đại, Hai Trì, Nhạc khị, Năm Triều, Sáu Lầu (Cao Văn Lầu), Nguyễn Tri Khương, Trần Văn Chiều (tự Bảy Triều), Ba Đắc, Bảy Lung, Ba Niêm, Hai Nhiều, Hai Cúc, Năm Phỉ, Ngọc Xứng, Ngọc Sương, Phùng Há, Tư Sạng,Hai Giỏi, Năm Nở, Trần Hữu Trang, Tư Chơi, Năm Châu, Ba Vân, Bảy Nam,... Tất cả đã góp phần hình thành và phát triển loại hình nghệ thuật cải lương.

Cũng nên nói thêm, từ sau Hiệp định Geneve (1954), cải lương càng có cơ hội phát triển mạnh mẽ, trở thành một loại hình nghệ thuật, một bộ môn sân khấu có khả năng thu hút đông đảo khán thính giả. Và do sáng kiến của ông Trần Tấn Quốc, nhà báo kỳ cựu, Giải Thanh Tâm được thành lập năm 1958 và liên tiếp mỗi năm kế sau đều có phát huy chương và khen thưởng cho những nam nữ nghệ sĩ trẻ có triển vọng nhất trong năm.

Các nghệ sĩ cải lương nổi tiếng: Phùng Há, Út Trà Ôn, Minh Vương, Năm Châu, Mỹ Châu, Thoại Miêu, Ngọc Giàu, Út Bạch Lan, Bạch Tuyết, Thanh Sang, Phương Quang, Diệp Lang, Lệ Thủy, Phượng Liên, Hồng Nga, Kim Ngọc, Bảy Nam, Minh Phụng, Diệu Hiền, Ngọc Hương, Kim Anh, Dũng Thanh Lâm, Hùng Cường, Thanh Hương, Thanh Tú, Thanh Kim Huệ, Thanh Nga, Minh Cảnh, Thanh Điền, Thanh Tuấn, Thanh Tòng, Thanh Thanh Hoa, Tấn Tài, Hữu Phước, Năm Phỉ, Ba Vân, Tám Danh, Châu Thanh, Linh Tâm, Vũ Linh, Khánh Linh, Kim Tử Long, Chiêu Hùng, Chiêu Linh, Vũ Luân, Kim Tiểu Long, Thanh Hải, Thanh Thế, Bạch Mai, Thanh Hằng, Thanh Ngân, Thoại Mỹ, Phượng Hằng,Thanh Thanh Tâm, Phương Hồng Thủy, Tài Linh, Phượng Mai, Lê Tứ, Quế Trân, Trọng Phúc, Võ Minh Lâm, Hoàng Nhất...

Nghệ sĩ Cải Lương Bắc: NSND Ái Liên, Tiêu Lang, NSƯT Kim Xuân, NSND Mạnh Tưởng, Tuấn Sửu – Bích Được, Thanh Thanh Hiền, Lệ Thanh, Thùy Liên, Thu Hà, Trà My, Hoàng Tùng, Hồ Điệp, Triệu Trung Kiên, NSND Sĩ Tiến,...

Những cặp đôi nổi tiếng trên sân khấu: Thanh Sang – Thanh Nga; Bạch Tuyết – Hùng Cường; Lệ Thủy – Minh Phụng; Minh Vương – Lệ Thủy; Mỹ Châu – Minh Phụng; Mỹ Châu – Minh Cảnh; Thanh Sang – Bạch Tuyết; Tấn Tài – Bạch Tuyết; Thanh Tuấn – Thanh Kim Huệ; Châu Thanh - Phượng Hằng; Châu Thanh - Cẩm Tiên; Vũ Linh - Tài Linh, Vũ Linh - Thanh Thanh Tâm, Kim Tử Long - Ngọc Huyền, Mạnh Quỳnh - Phi Nhung..

Các soạn giả cải lương nổi tiếng: Viễn Châu, Loan Thảo, Hà Triều, Hoa Phượng, Quy Sắc, Yên Lang, Thạch Tuyền, Năm Châu, Trần Hà, Trần Hữu Trang, Yên Ba, Kiên Giang, Thế Châu,...

Các danh cầm tài hoa: Văn Vĩ, Bảy Bá, Năm Cơ, Năm Vĩnh, Hai Thơm, Ngọc Sáu, Chín Trích, Hai Khuê, Thanh Kim, Hoàng Ân, Trần Xuân Ngã, Tư Huyện, Văn Giỏi,...

Ngày 28 tháng 9 năm 2020, Google Doodle đã vinh danh nghệ thuật cải lương.

Một số vở cải lương

 Anh hùng xạ điêu (Tác giả: Hà Triều – Hoa Phượng)
 Băng Tuyền nữ chúa (Tác giả: Yên Lang)
 Bão biển (Tác giả: Yên Lang – Nguyên Thảo)
 Bão cát (Tác giả: Yên Lang)
 Bên cầu dệt lụa (Tác giả: Thế Châu)
 Bông hồng cài áo (Tác giả: Hoàng Khâm)
 Bóng hồng sa mạc (Sáng tác: Trần Hà)
 Chiều đông gió lạnh về (Sáng tác: Hoa Phượng)
 Chiều lạnh Tuyết Băng Sơn (Tác giả: Thu An)
 Chuyện tình An Lộc Sơn (Tác giả: Thế Châu)
 Cô gái sông Đà (Tác giả: Thu An)
 Con cò trắng (Sáng tác: Thu An)
 Con gái Hoa Mộc Lan (Tác giả: NSND Viễn Châu – Thể Hà Vân)
 Cung đàn trên sông lạnh (Sáng tác: Thu An – Phong Anh)
 Cuốn theo chiều gió (Tác giả: Nguyên Thảo)
 Đêm lạnh chùa hoang (Tác giả: Yên Lang)
 Dốc sương mù (Sáng tác: Nguyên Thảo)
 Đợi anh mùa lá rụng (Tác giả: Hà Triều – Hoa Phượng)
 Đời cô Hạnh (Tác giả: Ngọc Điệp)
 Đời cô Lựu (Tác giả: Trần Hữu Trang)
 Đôi mắt người xưa (Tiểu thuyết: Ngọc Linh; chuyển thể: Nhị Kiều)
 Gái rừng ma (Sáng tác: Thu An)
 Giấc mộng đêm xuân (Tác giả: Nhị Kiều –Phi Hùng)
 Gió giao mùa (Sáng tác: Ngọc Điệp)
 Giọt máu quân vương (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Hành khất đại hiệp/Ru em vào mộng (Tác giả: Loan Thảo)
 Hỏa Sơn thần nữ (Tác giả: Yên Lang)
 Hoa Mộc Lan (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Khi người điên biết yêu (Tác giả: NSND Nguyễn Thành Châu – Trần Hữu Trang – Lê Hoài Nở)
 Khi rừng mới sang thu (Sáng tác: Quy Sắc – Loan Thảo)
 Kiếp chồng chung (Tác giả: Điêu Huyền)
 Kiếp nào có yêu nhau (Tác giả: Nguyên Thảo – Hạnh Trung)
 Kiều Nguyệt Nga (Sáng tác: Ngọc Cung)
 Kim Vân Kiều (Truyện: Nguyễn Du; chuyển thể: Hoàng Song Việt – NSƯT Hoa Hạ)
 Lá của rừng xanh (Sáng tác: Thu An)
 Lá sầu riêng (Kịch bản: Hoàng Dũng; chuyển thể: Thế Châu)
 Lá trầu xanh (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Lan và Điệp (Tác giả: Trần Hữu Trang)
 Lấy chồng xứ lạ (Sáng tác: Hoàng Khâm)
 Mã Siêu báo phu thù (Tác giả: NSND Thanh Tòng)
 Manh áo quê nghèo (Tác giả: Yên Lang)
 Máu nhuộm sân chùa (Tác giả: Yên Lang)
 Mộng bá vương (Tác giả: Nhị Kiều)
 Một kiếp phong trần (Sáng tác: Lam Tuyền)
 Mưa rừng (Tác giả: Hà Triều – Hoa Phượng)
 Mùa thu trên Bạch Mã Sơn (Tác giả: Yên Lang)
 Nạn con rơi (Sáng tác: Trần Hà)
 Nắng chiều trên sông Dịch (Sáng tác: Thu An)
 Nắng sớm mưa chiều (Tác giả: Nhị Kiều)
 Ngao Sò Ốc Hến (Tác giả: NSND Nguyễn Thành Châu)
 Người cha tội lỗi (Tác giả: Hà Triều – Hoa Phượng)
 Người phu khiêng kiệu cưới (Tác giả: Yên Lang – Nguyên Thảo)
 Người tình trên chiến trận (Tác giả: Mộc Linh – Nguyên Thảo)
 Người vợ không bao giờ cưới (Tác giả: Kiên Giang – Quy Sắc)
 Nhạn về xóm liễu (Tác giả: Ngọc Điệp – Yên Hà)
 Nhụy Kiều tướng quân (Tác giả: Hoàng Anh Chi)
 Nữ hoàng về đêm (Tác giả: Hoàng Khâm)
 Nửa đời hương phấn" (Tác giả: Hà Triều – Hoa Phượng)
 Quán khuya sầu viễn khách (Sáng tác: Yên Lang, Hồng Diệp)
 Sài Gòn thác bạc (Sáng tác: Thu An)
 San Hậu (Tác giả: NSND Thanh Tòng)
 Sân khấu về khuya (Tác giả: NSND Nguyễn Thành Châu)
 Tấm lòng của biển (Tác giả: Hà Triều – Hoa Phượng)
 Tâm sự loài chim biển (Tác giả: Yên Lang – Nguyên Thảo)
 Thái hậu Dương Vân Nga (Tác giả: Trúc Đường; chuyển thể: Hoa Phượng – Chi Lăng – Hoàng Việt – Thể Hà Vân)
 Thằng điên vùng bến hạ (Tác giả: Yên Lang – Nguyên Thảo)
 Thương nhớ một mình (Tác giả: Thái Thụy Phong – Hoàng Thị Nguyệt)
 Tiếng hạc trong trăng (Tác giả: Loan Thảo – Yên Ba)
 Tiếng hò sông Hậu (Tác giả: Điêu Huyền)
 Tiếng trống Mê Linh (Tác giả: Việt Dung – Vĩnh Điền)
 Tiêu Anh Phụng (Sáng tác: Hoàng Loan)
 Tìm lại cuộc đời (Tác giả: Điêu Huyền)
 Tình cô gái Huế (Sáng tác: Quy Sắc)
 Tình hận trên Băng Hồ (Sáng tác: Yên Lang)
 Tô Ánh Nguyệt (Tác giả: Trần Hữu Trang)
 Tôn Tẫn giả điên (Tác giả: Yên Ba – Loan Thảo)
 Trâm Hoa Mai (Tác giả: Thạch Tuyền)
 Tuyệt tình ca (Tác giả: Hoa Phượng – Ngọc Diệp)
 Vợ tạm chồng hờ (Tác giả: Thế Châu – Nhị Kiều)
 Vụ án Mã Ngưu (Tác giả: Đăng Minh)
 Xin một lần yêu nhau (Tác giả: Nguyên Thảo)
 Yêu người điên (Sáng tác: Thiếu Linh)
 Yêu người say (Sáng tác: Nhị Kiều)

Các đoàn cải lương chuyên nghiệp

Nghệ thuật sân khấu Cải lương có 19 đơn vị phân bố chủ yếu ở các tỉnh Đồng bằng sông Hồng và Nam Bộ gồm:

 Nhà hát Cải lương Việt Nam
 Nhà hát Cải lương Hà Nội;
 Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang
 Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Đồng Nai
 Đoàn Cải lương Hải Phòng
 Đoàn Cải lương Hương Tràm tỉnh Cà Mau
 Đoàn Cải lương Tây Đô thuộc Nhà hát Tây Đô tỉnh Cần Thơ
 Đoàn nghệ thuật Cải lương Long An
 Đoàn văn công Đồng Tháp
 Đoàn nghệ thuật Cải lương Bến Tre
 Đoàn Cải lương Ánh Hồng tỉnh Trà Vinh
 Đoàn Cải lương nhân dân Kiên Giang
 Đoàn Cải lương Cao Văn Lầu tỉnh Bạc Liêu
 Đoàn Cải lương An Giang
 Đoàn nghệ thuật Cải lương Tây Ninh.
Sân khấu Võ Thị
Công ty TNHH sự kiện và giải trí We
Hội văn nghệ dân gian tỉnh Bạc Liêu
Hội Sân khấu TP.HCM
Công ty TNHH nghệ thuật Việt Star
Công ty TNHH tổ chức biểu diễn Songviet
Hội sân khấu Bạc Liêu
Công ty TNHH giải trí Gia Bảo
Công ty TNHH giải trí sân khấu Kim Ngân
Sân khấu Sen Việt

4 đoàn cải lương phía Bắc đã sáp nhập vào Nhà hát nghệ thuật tỉnh gồm:
 Đoàn Cải lương Quảng Ninh
 Đoàn Cải lương Thái Bình
 Đoàn Cải lương Nam Định
 Đoàn Cải lương Thanh Hóa

Xem thêm

 Đờn ca tài tử
 Vọng cổ
 Chèo
 Chầu văn
 Nhã nhạc cung đình Huế
 Quan họ Bắc Ninh
 Hát ru
 Bài chòi
 Xẩm
 Ca trù
 Ca Huế
 Dân ca ví, dặm Nghệ Tĩnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Cải lương...bài của Gs. Trần Văn Khê.
 Cải lương: Còn khủng hoảng đến bao giờ? trên báo Thể thao Văn hóa cuối tuần: bài một số 47 năm 2009 , bài 2 số 48 năm 2009 , bài 3 số 49 năm 2009
Nguồn gốc ra đời nghệ thuật cải lương.
Chìm nổi cải lương
Những tư liệu về cải lương.
 Vương Hồng Sển, Hồi ký 50 năm mê hát (Trích): Đọc truyện do Tuyết Nga phụ trách [Nguồn: Radio VNCP]: Phần 1 , Phần 2

Âm nhạc Việt Nam
Văn hóa Việt Nam
Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại
Vũ đạo ở Việt Nam
Phong cách âm nhạc Việt Nam


title: Ssat

text:
Secondary School Admission Test, hay SSAT, là một kỳ thi đầu vào được chuẩn hóa dành cho các học sinh từ lớp 5-11 vào học các trường cấp 2, 3 tư thục tại Hoa Kỳ. Mặc dù có các điểm tương đồng, SSAT không liên quan tới SAT Reasoning test và không chịu sự quản lý của College Board.

Bài thi có 2 cấp đô: Lower level cho học sinh từ lớp 5-7 và Upper level cho học sinh lớp 8-11. SSAT bao gồm 2 phần: một bài viết luận ngắn và một phần có câu hỏi lựa chọn bao gồm Toán, Đọc hiểu, và Từ vựng (vấn đáp). Bài thi hoàn toàn bằng tiếng Anh, được sử dụng chủ yếu tại Mỹ và Canada, nhưng vẫn có nhiều địa điểm thi khác ở các nước trên thế giới.

Viết bài luận

Trong phần viết luận, học sinh được yêu cầu viết ủng hộ hoặc không ủng hộ một chủ đề bằng việc sử dụng các ví dụ từ trải nghiệm bản thân, lịch sử, văn học hay một sự kiên đương đại. Phần thi viết luận kéo dài trong 25 phút và học sinh được cấp một mặt giấy để viết. Bài luận sẽ không được chấm. Tuy nhiên, bài luận này vẫn rất quan trọng vì nó sẽ được gửi tới các trường mà học sinh đăng ký tuyển sinh.

Toán

Có 2 phần thi toán trong kỳ thi, mỗi phần có 25 câu hỏi kéo dài trong 30 phút. Phần toán yêu cầu học sinh phải nắm vững những ký năng toán học cơ bản bao gồm đại số. Phần này còn được gọi là "Quantitative Reasoning". Các câu hỏi khá đa dạng, từ câu hỏi chữ đến tính toán.

Từ vựng

Phần từ vựng kéo dài trong 30 phút và bao gồm 30 câu hỏi chọn từ đồng nghĩa và 30 câu chọn mối tương quan đúng giữa các từ.

Đọc hiểu

Phần thi Đọc Hiểu có thời gian làm bài là 40 phút, bao gồm 40 câu hỏi dựa trên khoảng bảy đoạn văn. Phần thi này yêu cầu người thi không những phải hiểu được các đoạn văn mà còn phải đọc được nhanh.

Chấm điểm

Tất cả các câu hỏi SSAT đều có đồng giá trị điểm (1 điểm) và điểm số được chấm dựa trên tổng số câu trả lời đúng trừ đi 1/4 điểm của tất cả các câu trả lời sai. Học sinh không bị trừ điểm nếu bỏ trống một câu hỏi. Điểm bằng số cho Upper Level là 500-800 và Lower Level là 440-710.

Trong bảng thông báo điểm, SSAT sẽ cung cấp cả điểm bằng số cho từng phần lẫn điểm phần trăm (percentile) cho các phần đó. Điểm phần trăm so sánh điểm của một học sinh với điểm của tất cả các học sinh khác cùng độ tuổi và giới tính mà đã thi trong vòng 3 năm trở lại.

Khi nhận được điểm, các học sinh có thể gửi kết quả tới các trường cấp 3 mà học sinh đang đăng ký. Mỗi trường sau đó sẽ xem xét điểm dựa trên các tiêu chí riêng của từng trường.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức của SSAT

Kỳ thi chuẩn hóa của Mỹ
Kỳ thi chuẩn hóa


title: Trần Hiểu Húc

text:
Trần Hiểu Húc (29 tháng 10 năm 1965- 13 tháng 5 năm 2007), là nữ diễn viên Trung Quốc. Cô đã vào vai Lâm Đại Ngọc trong phim truyền hình Hồng Lâu Mộng (năm 1987) và biến nó trở thành vai diễn biểu tượng và không thể thay thế trên màn ảnh.

Tiểu sử
Cô sinh tại huyện An Sơn, Liêu Ninh ngày 29 tháng 10 năm 1965, pháp hiệu Thích Diệu Chân.

Năm 1979, Trần Hiểu Húc gia nhập Đoàn kịch nói Yên Sơn. Từ năm 1985 đến năm 1987, Trần Hiểu Húc tham gia đoàn làm phim Hồng Lâu Mộng, một loạt phim truyền hình của CCTV với vai diễn Lâm Đại Ngọc và trở nên nổi tiếng.

Năm 1988, Trần Hiểu Húc tham gia đoàn làm phim Gia Xuân Thu của Đài Truyền hình Thượng Hải với vai diễn Mai biểu thư.

Từ năm 1989 đến năm 1991, Trần Hiểu Húc là diễn viên Đoàn ca vũ chiến hữu quân khu Bắc Kinh. Từ 1991 đến 1993, Trần Hiểu Húc sáng lập Công ty Trách nhiệm hữu hạn quảng cáo quốc tế Trường Thành.

Năm 1998, Trần Hiểu Húc sáng lập Công ty Trách nhiệm hữu hạn phát triển văn hoá Thế Bang Bắc Kinh và làm tổng giám đốc. Thế Bang trở thành tập đoàn hàng đầu của ngành công nghiệp quảng cáo Trung Quốc với doanh thu hàng năm lên tới 200 triệu nhân dân tệ. Đến năm 1999, bà đã có tên trong danh sách sách các triệu phú trẻ của Trung Quốc.

Năm 2004, Trần Hiểu Húc được bình chọn là một trong 30 nữ doanh nhân xuất sắc nhất trong làng quảng cáo Trung Quốc.

Ngày 23 tháng 2 năm 2007, Trần Hiểu Húc xuống tóc đi tu tại Bách Quốc Hưng Long Tự (Trường Xuân, Cát Lâm), với pháp hiệu Diệu Chân, ngày 8 tháng 3 chồng cô là Hác Đồng cũng xuất gia tại Thâm Quyến.

Vào 18 giờ 57 phút ngày 13 tháng 5, Trần Hiểu Húc qua đời vì ung thư vú tại Thâm Quyến.

Vào 12 giờ trưa ngày 17 tháng 5, thi hài Trần Hiểu Húc được hoả táng tại Thâm Quyến. Ngày 16 tháng 5, gia đình đã theo di nguyện của Trần Hiểu Húc sáng lập Quỹ từ thiện Trần Hiểu Húc và thu được 50 triệu nhân dân tệ. Quỹ được dùng để trợ giúp sinh viên nghèo, bệnh nhân không đủ tiền chữa trị...

Tham khảo

Sinh năm 1965
Mất năm 2007
Chết vì ung thư vú


title: Dufourea alpina

text:
Dufourea alpina là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1865


title: Inquisitor aesopus

text:
Inquisitor aesopus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Inquisitor
Động vật được mô tả năm 1913