title: Ingmar Bergman

text:
Ernst  (sinh ngày 14 tháng 7 năm 1918, mất ngày 30 tháng 7 năm 2007) là một đạo diễn điện ảnh và sân khấu nổi tiếng người Thụy Điển. Bergman được coi là một trong những nhà làm phim vĩ đại và có ảnh hưởng lớn nhất của nghệ thuật điện ảnh hiện đại.

Trong sự nghiệp của mình, Bergman đã đạo diễn cả thảy 62 bộ phim, trong đó phần lớn do ông viết kịch bản. Phần lớn các bộ phim này lấy bối cảnh là quê hương Thụy Điển của đạo diễn và có 3 trong số đó đã giúp Thụy Điển giành chiến thắng tại Giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất.

Tiểu sử

Ingmar Bergman sinh ngày 14 tháng 7 năm 1918 tại Uppsala, Thụy Điển. Bố ông là Erik Bergman, một mục sư Lu-te (Lutheran), sau này là cha tuyên úy của Vua Thụy Điển còn mẹ của Ingmar là bà Karin Åkerblom. Có bố là một vị giáo sĩ bảo thủ và nghiêm khắc, Ingmar lớn lên trong một môi trường tôn giáo, ông viết trong quyển tự truyện Laterna Magica của mình: "Tôi yêu thích thế giới bí ẩn trong nhà thờ với những mái vòm thấp, những bức tường dày, mùi của sự vĩnh hằng, những tia nắng rực rỡ chiếu lên các bức tranh thời Trung cổ và các hình điêu khắc trên trần và tường. Ở đó có mọi thứ mà trí tưởng tượng có thể vươn tới - những thiên thần, các vị thánh, rồng, nhà tiên tri, lũ quỹ và cả con người."

Tình yêu của Bergman với điện ảnh được hình thành từ rất sớm. Khi lên 9 tuổi ông đã bắt đầu trao đổi những chú lính chì của mình để đổi lấy một chiếc đèn chiếu bóng cũ. Với thứ đồ chơi này cậu bé Ingmar đã tạo riêng cho mình cả một thế giới của những con rối, hiệu ứng ánh sáng và những vở kịch của Strindberg mà cậu đã thuộc lòng.

Năm 1937 Bergman vào học tại Cao đẳng Stockholm (sau đổi tên thành Đại học Stockholm) chuyên ngành nghệ thuật và văn học. Ông dành phần lớn thời gian để tham gia nhà hát kịch của sinh viên và trở thành một người nghiện điện ảnh "chính hiệu". Mặc dù không tốt nghiệp đại học, Bergman cũng thu được cho mình kinh nghiệm từ việc viết vài kịch bản, một vở nhạc kịch và thời gian làm trợ lý đạo diễn tại nhà hát sinh viên.

Từ đầu thập niên 1960 Bergman sống và làm việc phần lớn thời gian trên đảo Fårö, thuộc Thụy Điển.

Bê bối trốn thuế và sống lưu vong
Năm 1976 có lẽ là một trong những năm đau buồn nhất trong cuộc đời Ingmar Bergman. Ngày 30 tháng 1 năm 1976, trong khi đang duyệt vở kịch Dance of Death của August Strindberg' tại Nhà hát kịch Hoàng gia ở Stockholm, ông bị hai cảnh sát mật bắt giữ và kết tội trốn thuế. Sự kiện này đã ảnh hưởng nặng nề tới đạo diễn, ông suy sụp tinh thần vì bị làm bẽ mặt ngay trong khi đang làm việc và cuối cùng Bergman phải nhập viện vì trầm cảm.

Cuộc điều tra của cảnh sát tập trung vào khoản giao dịch 500.000 SEK (tiền Thụy Điển) giữa công ty Cinematograf của Bergman ở Thụy Điển và công ty con của nó ở Thụy Sĩ là Persona để trả lương cho các diễn viên nước ngoài. Năm 1974, Persona được Ingmar Bergman giải thể sau khi công ty này bị Ngân hàng trung ương Thụy Điển lưu ý và kiểm tra về các khoản thu nhập. Ngày 23 tháng 3 năm 1976, công tố viên Anders Nordenadler đã bác lời buộc tội chống lại Bergman khi cho rằng nó không có bằng chứng hợp pháp và chẳng khác gì việc "truy tố một người vì tội ăn cắp xe của chính anh ta".

Mặc dù được tuyên bố vô tội, Bergman đã lâm vào trạng thái suy sụp một thời gian và lo sợ rằng ông không bao giờ có thể quay lại nghề đạo diễn. Cuối cùng sau khi hồi phục khỏi cơn chấn động tâm lý, mặc dù đích thân thủ tướng Thụy Điển Olof Palme và nhiều nhân vật quan trọng của chính giới và điện ảnh nước này kêu gọi, Ingmar Bergman vẫn thề sẽ không bao giờ làm việc ở quê nhà nữa. Ông đóng cửa xưởng phim trên đảo Fårö, hoãn vô thời hạn hai dự án làm phim trong nước và tự đi lưu vong ở München, Đức. Harry Schein, giám đốc Viện phim Thụy Điển ước tính rằng việc này đã làm ngành điện ảnh Thụy Điển thiệt hại tức khắc 10 triệu SEK và hàng trăm người bị mất việc.

Trở về quê hương
Từ giữa năm 1978, Ingmar Bergman dường như đã vượt qua được những suy nghĩ gay gắt về tổ quốc. Tháng 7 năm 1978 ông quay lại Thụy Điển để kỉ niệm sinh nhật lần thứ 60 tại Fårö và cộng tác trở lại với Nhà hát kịch Hoàng gia. Để chào mừng sự trở về của đạo diễn lừng danh, Viện phim Thụy Điển đã lập ra Giải thưởng Ingmar Bergman được trao hàng năm cho các bộ phim xuất sắc.

Tuy vậy đạo diễn vẫn tiếp tục định cư ở München cho đến năm 1984. Trong một cuộc phỏng vấn gần như là cuối cùng trước khi Bergman qua đời, đạo diễn đã nói rằng mặc dù mình đã rất cố gắng trong thời gian lưu vong, nhưng thực sự ông đã bỏ phí mất 8 năm sự nghiệp của mình. Ingmar Bergman chính thức nghỉ hưu vào tháng 12 năm 2003. Tháng 10 năm 2006 khi đã ở tuổi 88 đạo diễn phải trải qua một ca phẫu thuật hông và quá trình hồi phục rất chậm chạp. Ngày 30 tháng 7 năm 2007, Ingmar Bergman lặng lẽ qua đời trong khi đang ngủ tại nhà ở Fårö, thọ 89 tuổi. Cũng trong ngày này, điện ảnh thế giới còn mất đi một đạo diễn nổi tiếng khác là Michelangelo Antonioni. Bergman được chôn cất ngay tại đảo Fårö.

Sự nghiệp điện ảnh

Rất nhiều nhà làm phim có tiếng trên thế giới như các đạo diễn người Mỹ Woody Allen, David Lynch, Stanley Kubrick, Robert Altman hay đạo diễn người Đan Mạch Lars Von Trier và đạo diễn người Ba Lan Krzysztof Kieślowski đều coi Ingmar Bergman như một trong những người có ảnh hưởng lớn nhất tới sự nghiệp điện ảnh của họ.

Đạo diễn nổi tiếng Woody Allen đã nhận xét rằng Bergman "có lẽ là nghệ sĩ điện ảnh vĩ đại nhất kể từ ngày khai sinh của nghệ thuật thứ bảy"

Sự nghiệp điện ảnh của Ingmar Bergman bắt đầu từ năm 1941 khi ông tham gia viết lại kịch bản cho các bộ phim. Năm 1944 ông chính thức viết kịch bản hoàn chỉnh đầu tiên cho bộ phim Hets của đạo diễn Alf Sjöberg. Trong bộ phim này, Bergman cũng được giao nhiệm vụ trợ lý đạo diễn và thành công của nó cũng đã đưa đến cho Ingmar cơ hội đạo diễn bộ phim đầu tay một năm sau đó. Trong 10 năm tiếp theo, Bergman viết và đạo diễn hơn 10 bộ phim trong đó phải kể tới các phim Fängelse (1949) và Gycklarnas afton (1953).

Tác phẩm thành công ở tầm quốc tế đầu tiên của Bergman là bộ phim Sommarnattens leende (1955) khi nó được đề cử cho giải Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes. Hai năm sau đó đạo diễn cho ra đời hai bộ phim thuộc loại xuất sắc nhất của ông là Det sjunde inseglet và Smultronstället. Det sjunde inseglet đã giành giải thưởng của ban giám khảo và được đề cử giải Cành cọ vàng, còn Smultronstället đã mang lại cho đạo diễn của nó và diễn viên chính Victor Sjöström rất nhiều giải thưởng.

Đầu thập niên 1960 Bergman đạo diễn bộ ba phim có đề tài tôn giáo: i en Spegel (1961), Nattvardsgasterna (1962) và Tystnaden (1963). Năm 1966 Ingmar cho ra đời bộ phim  Persona, được chính đạo diễn coi là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của ông và được coi là một trong những bộ phim kinh điển của điện ảnh thế giới mặc dù nó không đoạt nhiều giải thưởng. Năm 1972 ông hoàn thành tác phẩm quan trọng thứ hai của sự nghiệp, bộ phim Viskningar och rop, bộ phim duy nhất của Bergman được đề cử Giải Oscar Phim hay nhất. Các tác phẩm đáng chú ý khác trong giai đoạn này của đạo diễn là Jungfrukällan (1960), Vargtimmen (1968), Skammen (1968) và En Passion (1969). Bergman còn thường xuyên tham gia đạo diễn các bộ phim truyền hình, trong đó phải kể tới Scener ur ett äktenskap (1973) và Cây sáo thần (Trollflöjten - 1975).

Sau vụ bê bối trốn thuế năm 1976, Ingmar Bergman thề rằng ông sẽ không bao giờ làm phim trên quê hương Thụy Điển nữa. Ông đóng cửa xưởng phim ở đảo Fårö và bắt đầu cuộc sống lưu vong. Tại Đức ông thực hiện bộ phim nói tiếng Anh duy nhất của mình, phim The Serpent's Egg (1977). Một năm sau đó ông làm đạo diễn cho sản phẩm hợp tác Anh - Na Uy với tựa đề Höstsonaten, đây là một trong những bộ phim xuất sắc nhất của Bergman.

Năm 1982, đạo diễn lần đầu quay lại quê nhà để đạo diễn bộ phim Fanny och Alexander, một tác phẩm được đông đảo người hâm mộ đón nhận nhưng lại chịu sự chỉ trích của các nhà phê bình vì cho rằng bộ phim của Bergman nông cạn và chạy theo mục đích thương mại. Tuy sau đó bộ phim đã giành Giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất, Bergman vẫn tuyên bố đây có thể sẽ là tác phẩm điện ảnh cuối cùng của mình. Ông tập trung vào đạo diễn sân khấu, viết kịch bản và đạo diễn một số loạt phim truyền hình. Tác phẩm cuối cùng của Ingmar Bergman là bộ phim truyền hình Saraband (2003), nó được hoàn thành khi đạo diễn Bergman đã 84 tuổi.

Phong cách sáng tác và đề tài
Bergman thường tự viết kịch bản cho các bộ phim của ông. Việc suy nghĩ cho kịch bản thường diễn ra hàng tháng, đôi khi là hàng năm trước khi công việc biên kịch thực sự bắt đầu. Các bộ phim giai đoạn đầu của đạo diễn được cấu trúc kịch bản rất cẩn thận, chúng thường được dựa trên những vở kịch của chính Ingmar hoặc được viết chung với các tác giả khác. Ở giai đoạn sau, Bergman thường dễ tính hơn và cho phép các diễn viên của ông sáng tạo thêm vào phần thoại. Còn trong những tác phẩm cuối đời, đạo diễn thường chỉ viết ý tưởng cho các cảnh quay và để diễn viên tự xác định đoạn thoại cuối cùng cho mỗi người.

Các bộ phim của Bergman thường mang những câu hỏi của thuyết hiện sinh (existentialism) về cái chết, sự cô đơn và niềm tin. Persona (1966) là một trong số ít tác phẩm của đạo diễn vừa mang yếu tố của thuyết hiện sinh, vừa mang yếu tố của chủ nghĩa tiền phong (avant-garde).

Tình yêu - trắc trở, ngang trái, không thể thổ lộ hoặc bị chối từ - thường là chủ đề trong các tác phẩm của đạo diễn. Phim của Bergman cũng hay có những cảnh thể hiện khát khao nhục dục của các nhân vật, dù cho họ đang ở thời Trung cổ (phim Det sjunde inseglet), những năm đầu thế kỉ 20 (Fanny och Alexander) hoặc thời hiện đại (Tystnaden), đặc biệt các nhân vật nữ lại thường thể hiện sự đam mê này rõ ràng hơn là các nhân vật nam và họ thường không ngại ngần để lộ ra tình cảm đó.

Nhóm cộng tác
Trong sự nghiệp của mình, Ingmar Bergman đã hình thành riêng cho ông một nhóm cộng tác thường xuyên. Đó có thể là các diễn viên hay được Bergman chọn vào phim của mình như Max von Sydow, Bibi Andersson, Harriet Andersson, Erland Josephson, Ingrid Thulin và Gunnar Björnstrand (mỗi người đều đã từng xuất hiện trong ít nhất 5 phim của Bergman). Nữ diễn viên Na Uy Liv Ullmann, người đã đóng 9 bộ phim do Bergman đạo diễn có lẽ là diễn viên thân thiết nhất của Bergman, cả về nghệ thuật và đời tư, họ đã có với nhau một người con gái là Linn Ullmann. Trong nhóm cộng tác của Bergman còn có nhà quay phim Sven Nykvist, người đã thực hiện những cảnh quay cho phim của đạo diễn từ năm 1953.

Sự nghiệp sân khấu
Mặc dù thường được biết tới như là một đạo diễn điện ảnh huyền thoại, Ingmar Bergman còn là một đạo diễn sân khấu giàu sức sáng tạo và là nhà quản lý có tài. Ông bắt đầu làm đạo diễn sân khấu trong thời gian còn học ở Đại học Stockholm. Năm 26 tuổi Ingmar Bergman đã trở thành phụ trách (manager) sân khấu trẻ nhất Châu Âu khi đảm nhận chức vụ này ở Nhà hát thành phố Helsingborg. Ông làm việc ở đây 3 năm trước khi trở thành đạo diễn (director) sân khấu tại Nhà hát thành phố Gothenburg cho đến năm 1949.

Năm 1953, Ingmar Bergman về làm đạo diễn sân khấu cho Nhà hát thành phố Malmö. Trong 7 năm làm việc ở vị trí này, ông đã phát hiện ra rất nhiều diễn viên sau này trở thành các ngôi sao trong phim của ông cũng như những trợ tá đắc lực cho nhóm thực hiện các tác phẩm điện ảnh của Bergman sau này. Từ năm 1960 đến năm 1966, Ingmar được mời về làm đạo diễn và sau đó là phụ trách sân khấu tại Nhà hát kịch Hoàng gia ở Stockholm.

Sau khi phải rời Thụy Điển vì bị truy tố do trốn thuế, Bergman được mời làm đạo diễn tại Nhà hát Residenz ở München, Đức từ năm 1977 đến năm 1984. Trong thập niên 1990 đạo diễn vẫn tiếp tục hoạt động tích cực trong lĩnh vực sân khấu. Vở kịch cuối cùng do ông thực hiện là vở The Wild Duck của Henrik Ibsen được công diễn tại Nhà hát kịch Hoàng gia năm 2002.

Đời tư
Bergman đã từng 5 lần lập gia đình. Ngày 25 tháng 3 năm 1943, ông cưới nữ biên đạo múa Else Fischer, hai người ly dị năm 1945 sau khi đã có chung một người con gái là Lena Bergman (nữ diễn viên, sinh năm 1943). Ngày 22 tháng 7 năm 1945, Ingmar Bergman cưới nữ đạo diễn Ellen Lundström. Ellen đã sinh cho đạo diễn nổi tiếng bốn đứa con, sau này cũng trở thành đạo diễn, đó là Eva Bergman (sinh năm 1945), Jan Bergman (1946-2000) và hai anh em sinh đôi Mats, Anna Bergman (1948). Sau khi ly dị bà Ellen năm 1950, một năm sau Ingmar Bergman lập gia đình với nhà báo Gun Grut và có thêm một đứa con, phi công Ingmar Bergman Jr (1951). Năm 1959, Ingmar Bergman lại ly dị và lấy vợ mới, lần này là nghệ sĩ piano Käbi Laretei. Năm 1969 hai người ly dị khi Käbi đã sinh cho đạo diễn một đứa con, sau này cũng trở thành đạo diễn, đó là Daniel Bergman (sinh năm 1962. Ngày 11 tháng 11 năm 1971, Ingmar lập gia đình lần cuối cùng với một người phụ nữ góa chồng là Ingrid von Rosen. Cuộc hôn nhân cuối cùng cũng là cuộc hôn nhân lâu bền nhất của đạo diễn cho đến khi bà Ingrid qua đời ngày 20 tháng 5 năm 1995 vì bệnh ung thư dạ dày. Bà Ingrid đôi khi được gọi theo họ chồng thứ hai là Ingrid Bergman, trùng tên với nữ diễn viên huyền thoại Ingrid Bergman, người tuy là đồng hương Thụy Điển với Ingmar Bergman nhưng không hề có quan hệ họ hàng với nhau.

Đạo diễn còn có một đứa con với nữ diễn viên Liv Ullmann tên là Linn Ullmann (sinh năm 1966), sau này trở thành nhà văn. Tính tổng cộng Bergman có 9 đứa con trong đó Maria von Rosen (sinh năm 1959) là con riêng của bà Ingrid.

Tác phẩm

Biên kịch và đạo diễn

Biên kịch

Giải thưởng

Giải Oscar
Năm 1971, Bergman được trao giải thưởng danh dự The Irving G. Thalberg Memorial Award tại lễ trao Giải Oscar cho những thành tựu trong nghệ thuật điện ảnh. Ông là một trong số các đạo diễn vĩ đại chưa từng được nhận Giải Oscar Đạo diễn xuất sắc nhất dù đã được đề cử ở hạng mục này tới 3 lần cho các phim Viskningar och rop (1974), Ansikte mot ansikte (1977) và Fanny och Alexander (1984).

Ingmar Bergman cũng từng được 5 lần đề cử cho hạng mục Kịch bản gốc xuất sắc nhất cho các kịch bản phim Smultronstället (1960), Såsom i en spegel (1963), Viskningar och rop (1974), Höstsonaten (1979) và Fanny och Alexander (1984). Nhưng cũng tương tự như ở hạng mục Đạo diễn, Bergman chưa từng một lần bước lên bục chiến thắng của giải Kịch bản gốc.

Bộ phim Viskningar och rop (1974) của Bergman từng được đề cử Giải Oscar Phim hay nhất và cũng không giành chiến thắng. Tuy vậy ba trong số các phim của ông cũng từng được trao Giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất (cũng là ba lần chiến thắng duy nhất của phim Thụy Điển), đó là các phim Jungfrukällan (1960), Såsom i en spegel (1961) và Fanny och Alexander (1983).

Giải thưởng khác
1989: Giải Sonning
Bộ phim Fanny och Alexander (1984) của Ingmar Bergman đã được trao Giải César cho phim nước ngoài hay nhất. Hai bộ phim khác của ông cũng được đề cử giải thưởng này là Trollflöjten (1976) và (Höstsonaten) (1979).
Phim của Ingmar Bergman đã từng nhiều lần được đề cử tại Liên hoan phim Cannes và riêng cá nhân đạo diễn đã được trao Giải Đạo diễn xuất sắc nhất cho chỉ đạo trong phim Nära livet (1958). Năm 1997, Bergman là đạo diễn đầu tiên được trao giải thành tựu trọn đời của Liên hoan phim, giải Palme des Palmes (Cành cọ của những cành cọ).
Ngoài ra Ingmar Bergman cũng được trao Giải Goethe của Đức năm 1976.

Tham khảo

Đọc thêm
 Bergman on Bergman: Interviews with Ingmar Bergman. By Stig Björkman, Torsten Manns, and Jonas Sima; Translated by Paul Britten Austin. Simon & Schuster, New York. Swedish edition copyright 1970; English translation 1973.
 Filmmakers on filmmaking: the American Film Institute seminars on motion pictures and television (edited by Joseph McBride). Boston, Houghton Mifflin Co., 1983.
 Images: my life in film, Ingmar Bergman, Translated by Marianne Ruuth. New York, Arcade Pub., 1994, ISBN 1-55970-186-2
 The Magic Lantern, Ingmar Bergman, Translated by Joan Tate New York, Viking Press, 1988, ISBN 0-670-81911-5

Liên kết ngoài

 Ingmar Berman: khi "người khổng lồ" ra đi…  trên tạp chí Thế giới điện ảnh

Tổng hợp
 Trang web về Ingmar Bergman
 Quỹ Ingmar Bergman
 Ingmar Bergman trên IMDb
 Giới thiệu trên Sweden.se
 Bergmanorama: Những tác phẩm tuyệt diệu của Ingmar Bergman
 Ingmar Bergman trên Senses of Cinema
 Tiểu sử Ingmar Bergman trên trang web của trường UC Berkeley

Phỏng vấn
 Bộ sưu tập các bài phỏng vấn Ingmar Bergman
 The Guardian/NFT Phỏng vấn do Shane Danielson thực hiện, The Guardian, 23 tháng 1 năm 2001
 Phỏng vấn do Xan Brooks thực hiện, The Guardian, 12 tháng 12 năm 2001
 Phỏng vấn trên báo Thụy Điển
 Phỏng vấn do đạo diễn phim người Iceland, Hrafn Gunnlaugsson, thực hiện

Đạo diễn Thụy Điển
Người đoạt giải BAFTA
Cựu sinh viên Đại học Stockholm
Sinh năm 1918
Mất năm 2007


title: Hardert

text:
Hardert là một đô thị ở huyện Neuwied, bang Rheinland-Pfalz, nước Đức. Đô thị Hardert có diện tích 3,44 km².

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Neuwied


title: Latirus spirorbulus

text:
Latirus spirorbulus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus


title: Mérignies

text:
Mérignies là một xã ở tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 8,61 km², dân số năm 1999 là 2055 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 39 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Merignies


title: Viola

text:
Viola, tiếng Việt vĩ cầm trầm hay trung đề cầm là một loại đàn thuộc cùng họ với vĩ cầm. Về kích thước, viola nằm giữa vĩ cầm và trung vĩ cầm; theo cách nói đơn giản, nó là vĩ cầm được phóng to hơn một chút để tạo nên một số nốt trầm hơn mà vĩ cầm không thể có.

Về kỹ thuật, các thủ pháp tương tự như vĩ cầm, nhưng thế bấm của tay trái doãng rộng hơn. Khi chơi, đuôi của viola dựa trên vai của nhạc công như khi chơi vĩ cầm.

Đàn viola còn là loại đàn khá nổi tiếng.Viola đã được phổ biến rộng rãi từ thế kỉ 18 đến 20

Tham khảo

Nhạc cụ vĩ kéo
Nhạc cụ dây


title: Hồ Cần Nôm

text:
Hồ Cần Nôm là một hồ đập tràn thuộc xã Thanh An, huyện Dầu Tiếng tỉnh Bình Dương. Đây là hồ lớn thứ hai thuộc tỉnh này sau hồ Dầu Tiếng. Cùng với hồ Dầu Tiếng, hồ Cần Nôm là một trong những hồ thủy lợi quan trọng. Môi trường sinh thái đầm lầy ven hồ cũng là nơi cư trú của nhiều loài sinh vật. Tuy nhiên, hiện nay việc nuôi cá bè trên hồ đang gây ô nhiễm môi trường và nguồn nước.

Vị trí

Đặc điểm

Xem thêm
 hồ Dầu Tiếng

Tham khảo

Địa lý Bình Dương
Du lịch Bình Dương
Hồ tại Bình Dương


title: 92 Undina

text:
Undina  (từ tiếng Latinh Undīna), định danh hành tinh vi hình: 92 Undina là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính. Nó có suất phản chiếu (cường độ phản chiếu ánh sáng) cao bất thường và là tiểu hành tinh loại M. Tiểu hành tinh này do Christian Peters phát hiện ngày 7 tháng 7 năm 1867 từ Đài quan sát Đại học Hamilton và được đặt theo tên nữ anh hùng Undine, trong truyện ngắn của Friedrich de la Motte Fouqué.

92 Undina là thành viên của nhóm tiểu hành tinh Veritas, được hình thành từ 8 triệu năm trước.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lightcurve plot of 92 Undina, Palmer Divide Observatory, B. D. Warner (2011)
 Asteroid Lightcurve Database (LCDB), query form (info )
 Dictionary of Minor Planet Names, Google books
 Asteroids and comets rotation curves, CdR – Observatoire de Genève, Raoul Behrend
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000) – Minor Planet Center

Undina
18670707
Tiểu hành tinh được đánh số
Undina
Tiểu hành tinh kiểu X (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu Xc (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Aproida balyi

text:
Aproida balyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pascoe miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Aproida


title: Dichloromethan

text:
Dichloromethan (DCM) hay methylen chloride (MC) là một hợp chất hóa học với công thức  Đây là một chất lỏng không màu, dễ bay hơi với mùi thơm nhẹ. Nó được sử dụng rộng rãi làm dung môi, vì là một trong những chlorcarbon ít độc nhất, và nó có thể trộn lẫn với hầu hết các dung môi hữu cơ.

Trong tự nhiên
Các nguồn tự nhiên của dichloromethane bao gồm các nguồn đại dương, tảo vĩ mô, vùng đất ngập nước và núi lửa.  Tuy nhiên, phần lớn dichloromethane trong môi trường là kết quả của khí thải công nghiệp.

Chế tạo
Trong công nghiệp, người ta tổng hợp dichloromethan bằng cách cho mêtyl chloride hay methan phản ứng với khí clo trong khoảng 400–500 °C. Ở những nhiệt độ này, cả metan và chloromethane đều trải qua một loạt phản ứng tạo ra các sản phẩm clo hóa nhiều hơn. Bằng cách này, ước tính có khoảng 400.000 tấn được sản xuất ở Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản vào năm 1993.

Hỗn hợp sau phản ứng gồm methyl chloride, dichloromethan, chloroform, và carbon tetrachloride, chúng được phân tách qua quá trình chưng cất.

DCM được điều chế lần đầu tiên vào năm 1839 bởi  nhà hóa học người Pháp Henri Victor Regnault (1810–1878), người đã phân lập nó từ hỗn hợp chloromethane và clo khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời.

Độc tính
Mặc dù DCM ít độc hại nhất trong số chlorohydrocacbon đơn giản, nhưng nó có những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Độ bay hơi cao khiến nó trở thành mối nguy hiểm cấp tính khi hít phải. Nó cũng có thể hấp thụ qua da.
Các triệu chứng của việc tiếp xúc quá mức cấp tính với dichloromethan qua đường hô hấp bao gồm khó tập trung, chóng mặt, mệt mỏi, buồn nôn, nhức đầu, tê, yếu đường hô hấp trên, mắt và kích ứng cơ thể. Hậu quả nghiêm trọng hơn có thể bao gồm nghẹt thở, mất ý thức, hôn mê và tử vong.

Xem thêm

 Chloromethan
 Trichloromethane
 Tetrachloromethane

Tham khảo

Liên kết ngoài

 National Pollutant Inventory – Dichloromethane Fact Sheet
 Dichloromethane at National Toxicology Program
 IARC Summaries & Evaluations Vol. 71 (1999)
 Canadian Environmental Protection Act Priority Substances List Assessment Report
 Organic Compounds Database
 Sustainable uses and Industry recommendations

Chất làm lạnh
Dung môi halogen


title: Lonçon

text:
Lonçon là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: 752 Sulamitis

text:
752 Sulamitis

752 Sulamitis là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được G. N. Neujmin phát hiện ngày 30.4.1913 ở Simeiz (Krym, Ukraina) và được đặt theo tên Sulamith, nhân vật phụ nữ trong sách Diễm ca (Cựu Ước).

Tên của tiểu hành tinh này được dùng để đặt cho nhóm tiểu hành tinh Sulamitis

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1913


title: Chūō-ku, Sagamihara

text:
là một trong 7 khu thuộc thành phố Sagamihara, tỉnh Kanagawa, Nhật Bản. Quận nằm ở trung tâm thành phố. Phía tây bắc của quận là Midori-ku; phía đông nam là Minami-ku; phía bắc giáp Machida.
Quận có diện tích 36,8 km2, dân số năm 2010 là 265.057 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Khu của Sagamihara


title: Cung thể thao Palazzetto

text:
Cung thể thao Palazzetto là một công trình thể thao ở Roma được xây dựng phục vụ cho Olympic mùa hè năm 1960, có sức chứa 3500 người, do kiến trúc sư Pier Luigi Nervi thiết kế (khánh thành năm 1957). Trần nhà này được xây bằng bê tông tiền chế có đường kính 61 m. Việc xây dựng mái vòm này mất 40 ngày.
Công trình này là nơi tổ chức môn boxing trong thời gian Thế vận hội. Hiện nay, "Palazzetto dello Sport" là nơi tổ chức các trận bóng chuyền quan trọng nhất của "M.Roma Volley", đội bóng chuyền của Roma.

Tham khảo

Địa điểm bóng rổ Olympic
Địa điểm thi đấu Thế vận hội Mùa hè 1960
Roma


title: Trentepohlia nigrita

text:
Trentepohlia nigrita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Tricula bollingi

text:
Tricula bollingi là một loài ốc nước ngọt, a động vật chân bụng in the Pomatiopsidae.

Phân bố
Nó sống ở Thái Lan.

Parasites
Tricula bollingi là một intermediate host for Schistosoma ovuncatum.

Chú thích

Tham khảo

Tricula


title: Setodes brevicaudatus

text:
Setodes brevicaudatus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Salon-la-Tour

text:
Salon-la-Tour  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Salonlatour


title: Dicranomyia conchifera

text:
Dicranomyia conchifera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Stomatella varia

text:
Stomatella varia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Stomatella


title: Quảng Ngãi (thành phố)

text:
Quảng Ngãi là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Ngãi, thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Việt Nam.

Địa lý
Thành phố Quảng Ngãi nằm ở trung bộ Việt Nam; cách Thủ đô Hà Nội 898 km, cách Thành phố Hồ Chí Minh 819 km, cách thành phố Đà Nẵng 146 km. Cách các thành phố khác: Huế 229 km, Quy Nhơn 176 km, Kon Tum 198 km, có vị trí địa lý:
 Phía nam giáp huyện Tư Nghĩa
 Phía đông nam giáp huyện Mộ Đức
 Phía bắc giáp huyện Bình Sơn
 Phía tây và tây bắc giáp huyện Sơn Tịnh
 Phía đông giáp biển Đông.

Thành phố Quảng Ngãi có diện tích 160,15 km², dân số năm 2019 là 261.417 người.

Sông Trà Khúc chảy qua giữa lòng thành phố, chia thành phố thành bờ Bắc và bờ Nam.

Khí hậu
Quảng Ngãi có khí hậu nhiệt đới gió mùa (Köppen Am). Nhiệt độ rất ấm áp quanh năm, mặc dù chúng giảm đáng kể từ tháng 10 đến tháng 3. Mùa mưa kéo dài từ tháng 8 đến giữa tháng 1 với nguy cơ lớn là bão và mùa khô kéo dài từ cuối tháng 1 đến giữa tháng 7

Hành chính

Thành phố Quảng Ngãi có 23 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 9 phường: Chánh Lộ, Lê Hồng Phong, Nghĩa Chánh, Nghĩa Lộ, Nguyễn Nghiêm, Quảng Phú, Trần Hưng Đạo, Trần Phú, Trương Quang Trọng và 14 xã: Nghĩa An, Nghĩa Dõng, Nghĩa Dũng, Nghĩa Hà, Nghĩa Phú, Tịnh An, Tịnh Ấn Đông, Tịnh Ấn Tây, Tịnh Châu, Tịnh Hòa, Tịnh Khê, Tịnh Kỳ, Tịnh Long, Tịnh Thiện.

Lịch sử
Năm 1807 nhà Nguyễn xây dựng trấn Quảng Ngãi trên diện tích khoảng 26 ha tại xã Chánh Mông, thuộc huyện Chương Nghĩa. Đến năm 1896, đường xuyên Việt chạy ngang qua xã, nên đổi tên là xã Chánh Lộ. Người Pháp đặt tên là Chánh Lộ phố, được gọi là vùng trung tâm trấn. Chánh Lộ phố có hai phường: Bắc Lộ phường và Nam Lộ phường. Đến năm 1929 mở rộng lên ngã ba Thu Lộ, thành lập thêm Thu Lộ phường.

Cách mạng Tháng Tám 1945, trên cơ sở ba phường của Chánh Lộ phố, chính quyền cách mạng tỉnh quyết định thành lập thị xã Quảng Ngãi. Đến ngày toàn quốc kháng chiến 19 tháng 12 năm 1946, các cơ quan tỉnh và đồng bào nội thị chuyển ra nông thôn, thị xã Quảng Ngãi sáp nhập với làng Ngọc Án, gọi là xã Nghĩa Lộ, trực thuộc huyện Tư Nghĩa.

Thời Việt Nam Cộng hòa, chính quyền Sài Gòn tách Bắc Lộ phường thành hai, đặt ra bốn ấp: Bắc Môn, Bắc Lộ, Nam Lộ, Thu Lộ, lập nên xã Cẩm Thành. Để tiện cho việc chỉ đạo cuộc kháng chiến, tháng 6 năm 1965, Tỉnh ủy Quảng Ngãi quyết định tái lập thị xã Quảng Ngãi trực thuộc tỉnh, gồm 4 ấp nói trên và các thôn của hai xã Nghĩa Lộ, Nghĩa Dõng, cùng một số thôn của các xã Nghĩa Điền, Tịnh Ấn.

Ngày 24 tháng 3 năm 1975, thị xã Quảng Ngãi được giải phóng hoàn toàn.

Tháng 2 năm 1976, hai tỉnh Bình Định và Quảng Ngãi hợp nhất thành tỉnh Nghĩa Bình. Đồng thời, thị xã Quảng Ngãi hợp nhất với huyện Tư Nghĩa thành thị xã Quảng Nghĩa thuộc tỉnh Nghĩa Bình. Tuy nhiên, tỉnh lỵ tỉnh Nghĩa Bình đặt tại thị xã Quy Nhơn (nay là thành phố Quy Nhơn). Do bị mất vai trò là tỉnh lỵ trong thời gian dài (1975 – 1989), thị xã Quảng Nghĩa mất đi nhiều cơ hội phát triển nên dần thua kém các đô thị khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Sau khi hợp nhất, thị xã Quảng Nghĩa gồm 4 phường: Lê Hồng Phong, Nguyễn Nghiêm, Trần Hưng Đạo, Trần Phú và 13 xã: Nghĩa An, Nghĩa Điền, Nghĩa Dõng, Nghĩa Hà, Nghĩa Hiệp, Nghĩa Hòa, Nghĩa Kỳ, Nghĩa Lâm, Nghĩa Lộ, Nghĩa Phương, Nghĩa Thắng, Nghĩa Thương, Nghĩa Trung.

Ngày 24 tháng 3 năm 1979, chia xã Nghĩa Lộ thành 2 xã: Nghĩa Phú và Nghĩa Chánh.

Ngày 23 tháng 4 năm 1979, đổi tên xã Nghĩa Phú thành xã Nghĩa Lộ.

Ngày 24 tháng 8 năm 1981, Hội đồng bộ trưởng ban hành Quyết định 41-HĐBT về việc thành lập một số huyện thuộc tỉnh Nghĩa Bình. Theo đó, giải thể thị xã Quảng Nghĩa để tái lập thị xã Quảng Ngãi và huyện Tư Nghĩa. Đồng thời, thành lập xã Quảng Phú trên cơ sở tách thôn 2 và thôn 3 của xã Nghĩa Điền thuộc huyện Tư Nghĩa, chia xã Nghĩa Dõng thành 2 xã: Nghĩa Dõng và Nghĩa Dũng.

Thị xã Quảng Ngãi có 4 phường: Lê Hồng Phong, Nguyễn Nghiêm, Trần Hưng Đạo, Trần Phú và 5 xã: Nghĩa Chánh, Nghĩa Dõng, Nghĩa Dũng, Nghĩa Lộ, Quảng Phú.

Ngày 30 tháng 6 năm 1989, tỉnh Quảng Ngãi được tái lập từ tỉnh Nghĩa Bình cũ, thị xã Quảng Ngãi trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Quảng Ngãi.

Ngày 22 tháng 2 năm 1991, chia xã Nghĩa Lộ thành xã Nghĩa Lộ và phường Chánh Lộ.

Ngày 29 tháng 8 năm 1994, chuyển xã Nghĩa Lộ thành phường Nghĩa Lộ.

Ngày 17 tháng 12 năm 2001, chuyển xã Nghĩa Chánh và Quảng Phú thành 2 phường có tên tương ứng.

Ngày 23 tháng 12 năm 2002, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1711/QĐ-BXD công nhận thị xã Quảng Ngãi là đô thị loại III.

Ngày 26 tháng 8 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 112/2005/NĐ-CP thành lập thành phố Quảng Ngãi trên cơ sở toàn bộ diện tích của thị xã Quảng Ngãi.

Thành phố Quảng Ngãi có 3.712 ha diện tích tự nhiên và 133.843 nhân khẩu, có 10 đơn vị hành chính trực thuộc gồm 8 phường: Lê Hồng Phong, Nguyễn Nghiêm, Trần Hưng Đạo, Nghĩa Chánh, Chánh Lộ, Nghĩa Lộ, Trần Phú, Quảng Phú và 2 xã: Nghĩa Dũng, Nghĩa Dõng.

Ngày 12 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 123/NQ-CP điều chỉnh, mở rộng địa giới hành chính thành phố Quảng Ngãi. Theo đó:

 Chuyển toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị trấn Sơn Tịnh và 9 xã: Tịnh Ấn Tây, Tịnh Ấn Đông, Tịnh An, Tịnh Long, Tịnh Châu, Tịnh Thiện, Tịnh Khê, Tịnh Hòa, Tịnh Kỳ thuộc huyện Sơn Tịnh và 3 xã: Nghĩa Hà, Nghĩa Phú, Nghĩa An thuộc huyện Tư Nghĩa về thành phố Quảng Ngãi quản lý.
 Thành lập phường Trương Quang Trọng trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Sơn Tịnh.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, thành phố Quảng Ngãi có 16.015,34 ha diện tích tự nhiên, 260.252 nhân khẩu với 23 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 9 phường và 14 xã, giữ ổn định đến nay.

Ngày 24 tháng 9 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1654/QĐ-TTg công nhận thành phố Quảng Ngãi là đô thị loại II.

Tên đường của Quảng Ngãi trước năm 1975
 Đường Võ Tánh nay là đường Nguyễn Nghiêm
 Đường Phan Bội Châu nay là đường Hùng Vương & Nguyễn Chánh
 Nguyễn Thái Học nay là Nguyễn Bá Loan
 Trần Thúc Nhẫn nay là Trương Quang Trọng
 Phan Thanh Giản nay là Lê Khiết
 Hòa Bình nay là Nguyễn Thụy
 Trần Cao Vân nay là Nguyễn Tự Tân và Lê Ngung
 Lê Lợi nay là Phạm Xuân Hòa

Kinh tế - xã hội

Kinh tế

Công nghiệp
Khu công nghiệp Quảng Phú (nơi ra đời các sản phẩm như bia Dung Quất, nước khoáng Thạch Bích, sữa đậu nành Fami Vinasoy, bánh kẹo Quảng Ngãi Biscafun.

Nông - lâm - ngư nghiệp
Dân cư sống ở các xã phía đông thành phố vẫn sống chủ yếu vào nông nghiệp và ngư nghiệp. Thành phố có đến 3 xã giáp biển (Tịnh Kỳ, Tịnh Khê, Nghĩa An), đây là nơi tập trung đội tàu đánh bắt của thành phố.

Dịch vụ
Việc kinh doanh, buôn bán và các dịch vụ khác tập trung ở khu vực nội thành. Sầm uất nhất là khu vực phía Đông nội thành gồm các phường Lê Hồng Phong, Nguyễn Nghiêm, Trần Hưng Đạo, Chánh Lộ, Nghĩa Chánh.

Kinh tế 2015
Năm 2015, kinh tế của thành phố Quảng Ngãi tiếp tục có bước phát triển khá, tổng giá trị sản xuất ước đạt 44.560 tỷ đồng, tăng 13,16% so với năm 2014; tổng giá trị gia tăng 13.197 tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng kinh tế 11,79%. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng: Dịch vụ 48,32%; công nghiệp - xây dựng 38,12% và nông lâm ngư nghiệp 13,56%.Trong năm, có 927 hộ thoát nghèo; giải quyết việc làm cho trên 5.000 lao động...

Mục tiêu kinh tế
Nghị quyết Đại hội XV Đảng bộ thành phố đề ra mục tiêu trong 5 năm đến là xây dựng và phát triển thành phố trở thành đô thị “năng động và thân thiện”, với tỷ lệ đô thị hóa đạt 60%; tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội 5 năm đạt 30.000 tỷ đồng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch: Dịch vụ 53,29%; công nghiệp - xây dựng 36,6% và nông nghiệp 10,11%. Đồng thời, sẽ tạo việc làm mới và tăng thêm việc làm hằng năm 7.000 - 8.000 lao động; thu nhập bình quân đầu người năm 2020 đạt 3.000 USD/người/năm...

Xã hội

Giáo dục
Thành phố Quảng Ngãi là trung tâm giáo dục- đào tạo của tỉnh Quảng Ngãi. Trên địa bàn thành phố tập trung nhiều trường đại học, cao đẳng và phân hiệu các đại học lớn của Việt Nam.

Đại học - Cao đẳng
 Trường Đại học tài chính kế toán Quảng Ngãi
 Trường Đại học Phạm Văn Đồng
 Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Phân hiệu Quảng Ngãi tại Quảng Ngãi
 Trường Cao đẳng Y tế Đặng Thùy Trâm
 Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghiệp Quảng Ngãi
 Trường Cao đẳng công thương Thành phố Hồ Chí Minh, chi nhánh Quảng Ngãi
 Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc.

Trung cấp
 Trường Trung cấp nghề tỉnh Quảng Ngãi

Trung học phổ thông
 Trường THPT chuyên Lê Khiết
 Trường THPT Trần Quốc Tuấn
 Trường THPT Lê Trung Đình
 Trường THPT Võ Nguyên Giáp
 Trường THPT Sơn Mỹ
 Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng
 Trường THPT Tư thục Hoàng Văn Thụ
 Trường THPT Tư thục Nguyễn Bỉnh Khiêm (đã đóng cửa, nay là trường mầm non tiểu học Việt - Úc tại nơi này).

Du lịch

Công viên Ba Tơ
Nằm ở giữa hai đầu cầu Trà Khúc 1 và Trà Khúc 2, được giới hạn bởi 2 tuyến đường Bà Triệu và Tôn Đức Thắng. Đây là nơi thường xuyên tổ chức các hoạt động du xuân, thưởng hoa mỗi khi tết đến xuân về.

Bảo tàng tổng hợp tỉnh
Địa chỉ: 99 Lê Trung Đình.

Đây là nơi trưng bày các di vật tìm thấy của văn hóa Sa Huỳnh, văn hóa Chămpa, văn hóa các dân tộc tỉnh.

Quảng trường tỉnh Quảng Ngãi
Nằm ở đường Phạm Văn Đồng. Đây là quảng trường lớn nhất tỉnh Quảng Ngãi. Nới đây là nơi người dân thường tập thể dục thể thao, và tổ chức các hoạt động, sự kiện lớn của tỉnh.

Thành cổ Châu Sa
Thành cổ Châu Sa nằm ở xã Tịnh Châu. Đây là một trong các di tích của người Chăm.

Thắng cảnh Núi Ấn Sông Trà
Thiên Ấn niêm hà được mệnh danh là đệ nhất thắng cảnh tỉnh Quảng Ngãi. Nhìn từ xa, núi Thiên Ấn như một chiếc ấn trời niêm xuống dòng sông Trà Khúc. Trên núi Thiên Ấn có chùa Thiên Ấn và di tích mộ cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Khu chứng tích Sơn Mỹ
Khu chứng tích Sơn Mỹ (Khu chứng tích Mỹ Lai) nằm ở xã Tịnh Khê, thành phố Quảng Ngãi. Đây là nơi ghi lại tội ác của Đế quốc Mỹ thảm sát 504 người ngày 16/03/1968.

Núi Thiên Bút

Núi Thiên Bút nằm ở phường Nghĩa Chánh. Núi Bút đang được triển khai xây dựng thành công viên thứ hai của Thành phố.

Bến Tam Thương, núi Phú Thọ
Là danh thắng nằm ở cửa Đại

Biển Mỹ Khê
Nằm ở xã Tịnh Khê, nơi đây được xem là bãi biển đẹp hàng đầu Quảng Ngãi, cùng với biển Khe Hai và biển Sa Huỳnh.

Giao thông

Đường bộ
 Quốc lộ 1 chạy qua thành phố Quảng Ngãi gọi là Đường tránh Đông (đường Bà Triệu – Đinh Tiên Hoàng – Lý Thường Kiệt)
 Đường Mỹ Trà - Mỹ Khê (đường Hoàng Sa)
 Đường bờ nam sông Trà (đường Trường Sa)
 Bến xe mới Quảng Ngãi (02 – Trần Khánh Dư, phường Nghĩa Chánh, TP. Quảng Ngãi). Bến xe Chín Nghĩa (đường Trần Thủ Độ).
 Cầu Trà Khúc 1, cầu Trà Khúc 2, cầu đường sắt Trường Xuân, cầu Thạch Bích, cầu Cổ Luỹ
 Biển số xe: 76B1 - XXX.XX, 76B2 - XXX.XX, 76U1 - XXX.XX,

Đường sắt
Ga Quảng Ngãi là một trong những ga chính trên trục Bắc - Nam của đường sắt thống nhất nằm ở phía Tây trung tâm thành phố trên đường Trần Quốc Toản, phường Trần Phú.

Đường thủy
Cảng Sa Kỳ (xã Tịnh Kỳ) nằm cách trung tâm thành phố Quảng Ngãi 12 km về phía Đông Bắc. Đây là tuyến đường thủy nội địa nối với Lý Sơn.

Đường hàng không
Sân bay Chu Lai (tỉnh Quảng Nam, được sử dụng chung với thành phố Quảng Ngãi) cách thành phố Quảng Ngãi 35 km về phía Bắc. Trong thành phố có sân bay cũ đã ngừng hoạt động (thuộc đường Hoàng Hoa Thám, phường Quảng Phú)

Thủy lợi, cấp nước
 Thủy lợi Thạch Nham cung cấp nước tưới tiêu cho thành phố
 Nhà máy nước Quảng Phú cung cấp nước cho thành phố công suất 20.000 m³/ngày đêm.

Bưu chính viễn thông
 Bưu điện tỉnh Quảng Ngãi (Số 70 Quang Trung, Phường Lê Hồng Phong)
 Giao dịch cấp 1 (Số 80 Phan Đình Phùng).

Bệnh viện
 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ngãi (đường Lê Hữu Trác);
 Bệnh viện Đa khoa thành phố Quảng Ngãi (đường Nguyễn Du);
 Bệnh viện Y học Cổ Truyền (đường Hùng Vương);
 Bệnh viện Sản - Nhi (đường Hùng Vương);
 Bệnh viện Nhân Tâm (đường Đinh Tiên Hoàng);
 Bệnh viện Phúc Hưng (đường Cao Bá Quát);
 Bệnh viện Mắt (đường Nguyễn Tự Tân).

Báo
Báo điện tử Quảng Ngãi (02 Cao Bá Quát)

Truyền hình
Đài Phát thanh Truyền hình Quảng Ngãi (PTQ) – 165 Hùng Vương

Các nhà máy của Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi
1. Nhà máy Sữa đậu nành Việt Nam Vinasoy – Chi nhánh Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi

Địa chỉ: Số 02, đường Nguyễn Chí Thanh, Phường Quảng Phú, Thành phố Quảng Ngãi, Tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

2. Nhà máy Sữa đậu nành Vinasoy Bắc Ninh – Chi nhánh Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi

Địa chỉ: Đường TS5, Khu công nghiệp Tiên Sơn, Phường Đồng Nguyên, Thành phố Từ Sơn, Tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam.

3. Nhà máy Sữa đậu nành Vinasoy Bình Dương – Chi nhánh Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi

Địa chỉ: Số 15, đường số 31, Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore II-A, Phường Vĩnh Tân, Thị xã Tân Uyên, Tỉnh Bình Dương, Việt Nam.

4. Nhà máy Nước khoáng Thạch Bích – Chi nhánh Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi

Địa chỉ: Số 02, đường Nguyễn Chí Thanh, Phường Quảng Phú, Thành phố Quảng Ngãi, Tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

5. Nhà máy Bánh kẹo Biscafun – Chi nhánh Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi

Địa chỉ: Số 02, đường Nguyễn Chí Thanh, Phường Quảng Phú, Thành phố Quảng Ngãi, Tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chuyên ngành Thành phố Quảng Ngãi
Trang chủ ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi

Tỉnh lỵ Việt Nam
Đô thị Việt Nam loại II
Thành phố ven biển Việt Nam


title: Lucey, Côte-d'Or

text:
Lucey là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 372 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Psylliodes inflatus

text:
Psylliodes inflatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Reiche miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Wyoming, Michigan

text:
Wyoming, Michigan là một thành phố thuộc quận Kent thuộc tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là 63,82 km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 72.125 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Michigan
Wyoming, Michigan


title: Kempele

text:
Kempele là một đô thị ở tỉnh Oulu, ở Phần Lan. Đô thị này tọa lạc ở Northern Finland just south of city của Oulu. The population of Kempele is 14,475 (31 tháng 12 năm 2005) với diện tích 110,33 km² (trừ vùng biển) trong đó có 0,20 km² là diện tích mặt nước nội địa (1/1/ 2006). Mật độ dân số là 131,4 người trên mỗi km² (31 tháng 1 năm 2005). Đô thị Kempele được lập năm 1867.

Các đô thị giáp ranh là Liminka, Oulu, Oulunsalo và Tyrnävä.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đô thị Kempele
Bản đồ Kempele

Đô thị của vùng Bắc Ostrobothnia


title: Trung kỳ Trung Cổ

text:
Giai đoạn giữa Trung Cổ là một thời kỳ lịch sử ở châu Âu kéo dài trong ba thế kỷ 11, 12, và 13. Trước nó là giai đoạn đầu Trung Cổ và sau nó là giai đoạn cuối Trung Cổ (kết thúc khoảng năm 1500). Xu hướng chủ đạo trong giai đoạn giữa Trung Cổ là sự gia tăng dân số của châu Âu, qua đó mang lại những sự thay đổi lớn lao về mặt chính trị - xã hội so với trước đó. Tới năm 1250, dân số tăng mạnh đã thúc đẩy nền kinh tế, đạt đến những mức độ không thể đạt được mãi tới thế kỷ 19. Sự tăng dân số này sau đó bị kìm hãm lại trong giai đoạn cuối Trung Cổ do hậu quả của nhiều trận dịch bệnh, chiến tranh và kinh tế sút kém.

Từ sau năm 1000, những cuộc xâm lược của các man tộc đi đến chỗ kết thúc và Tây Âu trở nên bình ổn hơn về mặt chính trị. Người Viking, từng một thời hùng bá trên biển, giờ đây định cư ở đảo Anh, Pháp và các nơi khác, trong khi ở quê nhà Scandinavia của họ thì các vương quốc Công giáo cũng đang dần hình thành. Những cuộc chinh phạt của người Magyar cũng chấm dứt vào thế kỷ 10, vào năm 1000 thì vương quốc Hungary đã được công nhận ở Trung Âu. Ngoại lệ duy nhất là cuộc xâm lược thoáng qua của người Mông Cổ.

Trong thế kỷ 11, dân cư ở phía Bắc dãy Alps bắt đầu định cư ở các vùng đất mới, nhiều vùng trong số đó đã bị bỏ hoang kể từ sau thời Đế chế La Mã. Trong cái được gọi là "cuộc khẩn hoang vĩ đại" này, nhiều cánh rừng và đầm lầy ở châu Âu đã được dọn quang để tiến hành trồng trọt. Cùng lúc ấy các khu định cư đã di chuyển từ các biên giới truyền thống của Đế chế Frank tới các biên giới mới ở Đông Âu, vượt qua sông Elbe, mở rộng diện tích nước Đức (Đế chế La Mã thần thánh) lên gấp ba lần.

Nổi bật nhất trong giai đoạn này là các cuộc Thập tự chinh. Dưới sự kêu gọi của Giáo hội, những đội quân từ Tây Âu đã tiến về Trung Đông để giành lại đất thánh Jerusalem, qua đó thành lập nên nhiều vương quốc Thập tự chinh và xung đột với các thế lực Hồi giáo ở đây. Ở châu Âu cũng đã diễn ra những cuộc chiến tranh lớn nhỏ khác nhau, tiêu biểu có quá trình Reconquista ở bán đảo Iberia, cuộc chinh phục Nam Italy và Anh của người Norman, và cuộc xâm chiếm vùng Baltic.

Giai đoạn giữa Trung Cổ cũng đưa tới các công trình nghệ thuật, khoa học và tôn giáo. Sự tái khám phá các nghiên cứu của Aristotle đã giúp Thomas Aquinas và một số người khác phát triển nền triết học kinh viện. Nhiều kiến trúc Gothic đáng chú ý cũng được tạo ra trong thời kỳ này.

Các sự kiện lịch sử và chính trị

Anh

Một làn sóng tấn công mới của những người Scandinavia vào cuối thế kỷ 10 đã dẫn tới việc nước Anh bị chinh phục bởi vua Sweyn Forkbeard vào năm 1013. Sau khi vua Sweyn Forkbeard qua đời, con ông là Canute Đại đế đã cai trị một quốc gia rộng lớn bao gồm Anh, Đan Mạch và Na Uy. Mặc dù vậy, vương triều của những người Anglo-Saxon được phục hồi lại trong một thời gian ngắn với sự lên ngôi của vua Edward Người xưng tội vào năm 1042. Ông cũng được xem là vị vua chính thống cuối cùng của triều đại Wessex.

Vào năm 1066, do Quốc vương Edward qua đời mà không có người nối dõi, cuộc chiến giành ngôi diễn ra giữa ba người là vua Harold II (đứng đầu giai cấp quý tộc Anh lúc đó), Công tước William xứ Normandy (còn gọi là William I của Anh hay William Kẻ chinh phục) và Harald III của Na Uy. Quân Viking của Harald III bị quân Anh của vua Harold II đánh bại trong trận chiến Stamford Bridge vào ngày 25 tháng 9 năm 1066 (đây cũng được xem là kết thúc của thời đại Viking). Mặc dù đẩy lui được địch nhưng bản thân quân đội Anh của vua Harold II cũng bị tổn thất không ít. Lợi dụng tình thế, Công tước William vượt biển đổ bộ lên nước Anh. Ông giành thắng lợi trong trận Hastings nổi tiếng vào ngày 14 tháng 10 năm 1066 rồi sau đó chinh phục hoàn toàn nước Anh. Cuộc chinh phục của Quốc vương William I đã loại bỏ hoàn toàn giới quý tộc bản xứ ở Anh lúc bấy giờ và thay bằng một tầng lớp quý tộc mới nói tiếng Pháp, qua đó đưa đến tầm ảnh hưởng đáng kể của tiếng Pháp lên tiếng Anh về sau này. Các xứ Scotland và Wales cũng đều trở thành chư hầu của Anh, tuy nhiên sau đó Scotland giành lại được độc lập. Tới thời con trai của vua William I là vua Henry I, ông đã lập ra Bộ tài chính Anh (Exchequer).

Tới thế kỷ 12, vương triều Plantagenet (có xuất xứ từ Anjou, Pháp) lên thay thế những người Norman để cai trị nước Anh. Trước khi lên ngôi ở Anh vào năm 1154, vị vua đầu tiên của triều Plantagenet là Henry II đã được thừa hưởng vùng Normandy từ mẹ mình là Nữ hoàng Mathilda và vùng Anjou từ cha mình là Geoffrey xứ Anjou. Vào năm 1152, ông cưới Eleanor xứ Aquitaine, từng là Hoàng hậu Pháp và lúc đó đang thống trị Tây Nam nước Pháp. Sau khi đánh dẹp cuộc nổi loạn của Hoàng hậu Eleanor và các con trai vào năm 1173-1174, Quốc vương Henry II buộc Brittany phải trở thành chư hầu cho mình, qua đó tự mình cai quản luôn nửa tây của nước Pháp. Thế lực của ông trên đất Pháp khi đó còn hùng mạnh hơn chính vua Pháp. Đất nước của vua Henry II sau đó được các nhà sử học gọi là Đế chế Angevin, mặc dù thuật ngữ này còn nhiều tranh cãi.

Tất nhiên là sự hiện diện quá lớn của Quốc vương Henry II đã đưa tới những mâu thuẫn với các thế lực ở Pháp. Sau nhiều cuộc chiến tranh liên miên, ông qua đời vào năm 1189. Vị vua kế tiếp của Anh là Richard I, thường được biết tới như là Richard Sư Tử Tâm (Richard the Lionheart) do sự quả cảm trên chiến trận của ông. Quốc vương Richard I là người đặc biệt hăng hái và ông đã dành nhiều thời gian để theo đuổi cuộc Thập tự chinh thứ ba, nhưng không tái chiếm được Jerusalem từ tay vua Saladin xứ Ai Cập. Tới lượt vua John lên ngôi vào năm 1199. Quốc vương John bất tài nên quân Anh liên tục bại trận và cuối cùng đánh mất gần hết đất đai ở lục địa (bao gồm cả Normandy, vốn được xem là gốc rễ của giới quý tộc Anh). Nước Anh chỉ còn giữ được duy nhất vùng Gascony trên đất Pháp. Đế chế Angevin xem như chấm dứt ở đây, mặc dù Vương triều Plantagenet vẫn còn cai trị ở Anh Quốc nhiều thế kỷ sau đó. Vào năm 1215, vua John phải ký kết bản hiến chương Magna Carta với giới quý tộc, qua đó giới hạn lại quyền hạn của các vua Anh và mở đường cho sự thành lập Quốc hội của vương quốc Anh vào năm 1241.

Scandinavia

Từ giữa thế kỷ 10 đến giữa thế kỷ 11, các vương quốc Scandinavia lần lượt được thành lập và Kitô hóa, dẫn đến sự chấm dứt các cuộc cướp phá của người Viking và qua đó thì khu vực Bắc Âu cũng tham gia nhiều hơn vào chính trị châu Âu. Quốc vương Canute Đại Đế của Đan Mạch thống trị cả Anh và Na Uy trong triều đại của mình. Sau khi vua Canute qua đời vào năm 1035, Anh và Na Uy giành lại độc lập, và với thất bại của Quốc vương Valdemar II vào năm 1227, địa vị thống trị của Đan Mạch trong vùng cũng đi đến chỗ kết thúc.

Cùng lúc đó, Na Uy mở rộng quyền kiểm soát trên Đại Tây Dương, trải dài từ Greenland đến đảo Man, trong khi Thụy Điển, dưới thời Birger Jarl, bắt đầu hùng cứ ở biển Baltic. Những cuộc nội chiến cũng diễn ra ở Na Uy từ năm 1130 đến 1240. Quốc vương Haakon Haakonsson là vị vua đã giành chiến thắng cuối cùng và đưa vương quốc Na Uy đạt tới thời hoàng kim trong suốt triều đại của ông. Mặc dù vậy thì tầm ảnh hưởng của Na Uy sau đó đã bị suy giảm, đánh dấu bằng Hiệp ước Perth vào năm 1266 (phải buông bỏ Hebrides và đảo Man về tay Scotland). Bên cạnh đó, hiệp ước Lödöse vào năm 1249 cũng đã kết thúc những sự đối đầu giữa Na Uy và Thụy Điển.

Pháp

Sau hiệp ước Verdun vào năm 843, phần phía tây của Đế chế Frank dần phát triển thành nước Pháp, mặc dù biên giới của nó không tương xứng với ngày nay. Vào năm 987, khi Hugh Capet lên ngôi, triều đại Carolingian ở Pháp đã chính thức bị thay thế bởi triều Capetian. Từ đó, vương triều Capetian (987-1328) cùng hai chi của nó là dòng Valois và dòng Bourbon đã cai trị nước Pháp trong hơn 800 năm.

Khởi đầu, lãnh thổ mà nhà Capet thực sự cai trị được là khá nhỏ bé, chỉ nằm ở trung lưu sông Seine và các vùng lân cận. Mặc dù trên danh nghĩa là chư hầu của vua Pháp nhưng các lãnh chúa lớn đều hùng cứ tại vùng đất của mình, đưa đến tình trạng chế độ phong kiến phân quyền. Vào thế kỷ 12 thì hoàng tộc Plantagenet xâm nhập sâu vào đất Pháp. Sau khi lên ngôi, vua Philip II của Pháp đã tập trung vào việc đẩy lui Henry II và các con trai của ông ta. Philip II cũng tham gia Thập tự chinh cùng Richard I của Anh, nhưng ông đã quay về giữa chừng để thực hiện những kế hoạch thiết thực hơn. Lợi dụng sự vắng mặt của vị vua mạnh mẽ Richard I, Philip II đã đánh chiếm được nhiều đất đai từ tay người Anh. Cuối cùng thì với thắng lợi trong trận Bouvines (1214) trước vua John, ông đã lấy lại được Brittany và Normandy, qua đó loại bỏ hầu như toàn bộ thế lực của Anh ở Pháp.

Trong thế kỷ 13, tiếp đà thắng lợi, các vua Pháp tiến hành mở rộng ảnh hưởng của mình xuống phía Nam, bao gồm cả vùng Languedoc rộng lớn. Louis IX (1226-1270) đã thực hiện một loạt cải cách về hành chính, luật pháp, quân sự, và tài chính để xây dựng chế độ tập quyền trung ương. Với những thành công của mình thì Louis IX được phong là Thánh Louis, và ông cũng là vị vua Pháp duy nhất được phong thánh. Tới thời Philip IV thì ông sáp nhập thêm Navarre và Champagne nhờ hôn nhân với Joan I xứ Navarre, nhưng vẫn chưa thu phục được vùng Flanders dù đã bỏ nhiều công sức.

Nhìn chung thì quá trình thống nhất nước Pháp đã diễn ra mạnh mẽ trong giai đoạn giữa Trung Cổ, tuy nhiên phải chờ đến sau Chiến tranh Trăm Năm thì nó mới thật sự hoàn tất.

Đế chế La Mã thần thánh

Phần đông của Đế chế Frank trở thành Đế chế La Mã thần thánh, tiền thân của nước Đức và Áo sau này. Hình thức tồn tại của Đế chế La Mã thần thánh là bao gồm nhiều công quốc lớn nhỏ khác nhau, được cai trị bởi các công tước, bá tước, v.v... Những nhà quý tộc này có quyền tự chủ và họ thường phát triển quân đội để hùng cứ tại lãnh địa của mình. Hoàng đế chung của Đế chế được bầu lên bởi một số nhà quý tộc và tăng lữ. Trong thời chiến, hoàng đế có quyền kêu gọi các lãnh chúa tham gia, nhưng họ có thể lựa chọn theo phe của hoàng đế hoặc không. Như vậy, quyền lực cai trị thực sự vừa nằm trong tay của hoàng đế, vừa nằm trong tay của các lãnh chúa. Khác biệt lớn nhất với các quốc gia đương thời là ở chỗ, vì những lý do vẫn còn đang gây tranh cãi, Đế chế La Mã thần thánh không bao giờ phát triển được thành một quốc gia dân tộc thống nhất như Pháp hay Anh.

Otto I (còn gọi là Otto Đại đế, ở ngôi từ 936-973) được xem là vị vua đầu tiên của Đế chế La Mã thần thánh. Từ sau năm 1000, Đế chế tiến mạnh về phía đông, định cư tại nhiều vùng lãnh thổ của người Slav ở bờ đông sông Elbe, bao gồm Bohemia, Silesia, Pomerania, và Livonia. Từ năm 1096 đến 1291 cũng là thời đại của các cuộc Thập tự chinh, có nhiều hội hiệp sĩ tôn giáo được ra đời trong thời kỳ này, bao gồm hội Hiệp sĩ Teuton, hội Hiệp sĩ Templar, và hội Hiệp sĩ cứu tế.

Giữa Đế chế La Mã thần thánh và Giáo hoàng luôn có mối quan hệ phức tạp. Các hoàng đế luôn cần đến sự ủng hộ của Giáo hoàng, nhưng lại không muốn thế lực của họ can thiệp quá sâu vào nội bộ của mình. Tiêu biểu cho chuyện này là mâu thuẫn sâu sắc về quyền tấn phong giám mục giữa Henry IV (1084–1106) và giáo hoàng Gregory VII. Cuối cùng thì Henry IV phải nhượng bộ Giáo hoàng trong cuộc gặp mặt ở Canossa.

Frederick Barbarossa (Frederick I) lên ngôi vua Đức vào năm 1152 và nuôi tham vọng khôi phục Đế chế trở lại thời hoàng kim. Barbarossa tiến quân vào Italy trong các năm 1154-1155 và cuối cùng được phong làm Hoàng đế của Đế chế La Mã thần thánh vào năm 1155. Sau đó ông quay về để ổn định tình trạng hỗn loạn trong nước, song song với việc cố gắng duy trì ảnh hưởng ở Italy. Vào năm 1177, Giáo hoàng và hoàng đế đạt được một sự hòa giải ở Venice. Từ năm 1184 đến 1186, Đế chế dưới thời Barbarossa đạt tới đỉnh cao, dù ông vẫn không thể nào thiết lập được chế độ phong kiến tập quyền như mình mong muốn. Cũng chính Frederick Barbarossa đã phát triển thêm ý tưởng "La Mã" và đưa từ "thần thánh" vào tên của Đế chế. Chủ nghĩa hiệp sĩ nở rộ trong triều đình, đưa tới sự phát triển của văn hóa và văn học Đức. Vào năm 1189, Frederick Barbarossa mang một lực lượng to lớn gần 100.000 người đi tham gia cuộc Thập tự chinh thứ ba, nhưng không may ông lại bị tai nạn chết đuối tại sông Saleph, khiến toàn quân tan rã.

Dưới sự bảo trợ của Frederick II (ở ngôi 1220–1250), các hiệp sĩ Teuton đã tiến hành chinh phục đất Phổ và dựng nên nhiều thành phố dọc bờ đông biển Baltic. Một điều trớ trêu là mặc dù được xem là một vị vua lỗi lạc và chính là người giành lại đất thánh Jerusalem trong cuộc Thập tự chinh thứ sáu, Frederick II lại nhiều lần bị khai trừ giáo tịch vì tranh chấp với Giáo hoàng. Từ sau năm 1300 thì Đế chế bắt đầu mất đi nhiều lãnh thổ từ khắp mọi hướng.

Hungary

Sau một thời gian dài quấy phá châu Âu thì cuối cùng sự định cư của người Magyar (người Hungary) cũng được Giáo hoàng chấp nhận cùng với sự cải đạo, vào năm 1001, Stephen I đã được gia miện thành vua Hungary. Stephen I được các nhà sử học đương thời nhớ đến như là một vị vua rất mộ đạo và giỏi tiếng Latinh (sau này ông được phong thánh). Nhà vua rất nghiêm khắc với thần dân của mình nhưng đối xử tốt với những người ngoại quốc. Ông loại bỏ hết những tàn tích của lối sống bán khai, buộc dân chúng phải theo đạo Thiên chúa, và tổ chức nhà nước theo mô hình đất phong kiểu Đức.

Trong giai đoạn giữa Trung Cổ, vương quốc Hungary vươn lên để trở thành một trong những quốc gia mạnh nhất ở châu Âu. Các vị vua tiếp theo đều giữ mối quan hệ gần gũi với Roma nhưng cũng tỏ ra khoan dung với những người ngoại giáo tìm kiếm nơi trú ẩn, ví dụ như những người Cuman trong thế kỷ 13. Điều này đôi khi làm vài Giáo hoàng khó chịu. Với việc sáp nhập Croatia vài nước nhỏ khác, Hungary có thể xem là một đế chế nhỏ trải rộng ở vùng Balkan và Carpathian. Đây cũng là nước đưa lại nhiều vị thánh và các nhân vật thiêng liêng nhất cho Giáo hội trong thời Trung Cổ.

Về mặt quân sự, vào năm 1051, quân của Đế chế La Mã thần thánh định chinh phục Hungary nhưng bị đánh bại ở núi Vértes và Pozsony vào năm 1052. Tới thời Andrew II (1205-1235), nhà vua đã lãnh đạo cuộc Thập tự chinh thứ năm, nhưng phải trở về vào năm 1218. Trong thế kỷ 13, Hungary chính là nước phải đương đầu với những cuộc xâm lược của người Mông Cổ. Béla IV (1235–79) phải tháo chạy sau thất bại tại trận Mohi, nhưng khi người Mông Cổ lui quân thì ông đã có thời gian chỉnh đốn lực lượng và tái tổ chức đất nước. Quân Mông Cổ trở lại vào năm 1286, tuy nhiên lần này thì các lâu đài bằng đá và những chiến thuật mới của người Hungary đã chặn được họ. Ladislaus IV đã đánh bại quân Mông Cổ xâm lược tại một địa điểm gần Pest.

Bán đảo Iberia

"Reconquista" là một thuật ngữ trong tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, chỉ việc các vương quốc Công giáo tái chinh phục bán đảo Iberia khỏi tay người Hồi giáo. Trong giai đoạn đầu Trung Cổ, từ sau năm 711 thì phần lớn nơi đây đã rơi vào tay người Moor. Công cuộc Reconquista đã được tiến hành ngay từ thời đó, với việc các chiến binh Công giáo từ nhiều nơi ở châu Âu tới đây để chiến đấu. Sau này thì Reconquista tiếp nhận thêm những ý tưởng của Thập tự chinh.

Reconquista là một quá trình phức tạp khi hai phe Công giáo và Hồi giáo giằng co với nhau trong hàng thế kỷ. Ngay trong nội bộ của cả hai bên cũng có những chia rẽ, và chuyện họ vượt qua ranh giới tín ngưỡng để liên minh với một thế lực nào đó thuộc phe kia cũng là chuyện thường xảy ra. Bên cạnh đó là lực lượng lính đánh thuê đông đảo sẵn sàng phục vụ cho bất kỳ ai chịu trả một cái giá hợp lý. Không chỉ có những cuộc chiến tranh, Reconquista còn là một quá trình tái phục hồi dân số và xây dựng các thành thị.

Trong giai đoạn giữa Trung Cổ, trên bán đảo Iberia nổi lên nhiều vương quốc Công giáo như Aragon, Asturias, xứ Basque, Castile, Catalonia, León, Navarre. Về phía Hồi giáo, vương triều Almoravids (chủ yếu gồm người châu Phi và người Berber) ở Bắc Phi đã tiến vào bán đảo Iberia trong cuối thế kỷ 11, hất cẳng những vị hoàng tử của triều đại cũ Al-Andalus và đánh bại vua Alfonso tại trận Sagrajas vào năm 1086. Những chiến dịch của họ đã tạm thời ngăn cản được sự bành trướng xuống phía nam của người Công giáo. Tới thế kỷ 12 thì triều Almohad lên cai trị.

Vào năm 1212, tại trận Las Navas de Tolosa, liên quân bốn nước Công giáo là Castile, Aragon, Navarre và Bồ Đào Nha đã đánh tan quân đội của Hồi giáo, từ đó mở ra bước ngoặt cho quá trình Reconquista. Các vương quốc Công giáo sau đó liên tiếp giành thắng lợi. Tới giữa thế kỷ 13 thì chỉ còn Granada là vương quốc Hồi giáo duy nhất vẫn trụ lại ở Tây Ban Nha, và phải trở thành chư hầu của Castile. Mãi tới năm 1492 thì vương quốc này mới bị chinh phục nốt.

Italy

Miền Bắc của Italy bước vào thời kỳ giữa Trung Cổ nằm dưới sự cai quản của Giáo hoàng và các tiểu quốc chư hầu của Đế chế La Mã thần thánh. Ở miền Nam, trong thế kỷ 10 chứng kiến sự hồi phục quyền lực của Đế chế Byzantine. Phần còn lại là của người Hồi giáo (đảo Sicilia), những vị vua Lombard, và các thành phố địa phương.

Tới thế kỷ 11, người Norman xâm nhập vào miền Nam Italy và đánh chiếm tất cả lãnh thổ của các thế lực cát cứ ở đây. Khác với cuộc chinh phục đảo Anh diễn ra chỉ với duy nhất một trận chiến lớn, cuộc chinh phục lần này của người Norman diễn ra trong vài thập niên với nhiều trận đánh lẻ tẻ. Tức giận vì bị lấy mất những vùng từng thuộc về mình trong một thời gian dài, Đế chế Byzantine đem quân tấn công vào năm 1155, nhưng không thành công. Từ năm 1158 trở đi, họ chấp nhận buông bỏ miền Nam Italy.

Thế kỷ 11 cũng đánh dấu sự chấm dứt của một thời đại đen tối. Giao thương buôn bán dần phát triển, đặc biệt là trên biển, nơi mà bốn thành phố Amalfi, Pisa, Genoa và Venice vươn lên thành những thế lực mới. Giáo hoàng cũng phục hồi quyền lực và bắt đầu một cuộc tranh đấu phức tạp và kéo dài với các Hoàng đế của Đế chế La Mã thần thánh.

Trong thế kỷ 12, các thành phố chư hầu của Đế chế La Mã thần thánh đã thành công trong cuộc đấu tranh giành quyền tự trị. Họ cùng nhau thành lập nên liên minh Lombard mỗi khi muốn ngăn chặn tầm ảnh hưởng của Đế chế. Các hoàng đế Frederick Barbarossa và Frederick II đều từng bị liên minh Lombard cầm chân.

Các thành phố tiêu biểu ở Bắc Italy gồm Venice, Milan, Florence, Lucca, Pisa, Siena, Genoa, và Cremona. Về mặt kinh tế, các thành phố này là những trung tâm thương nghiệp của châu Âu do nằm ở vị trí thuận lợi. Về mặt quân sự, các thành phố này đều tự xây dựng quân đội hùng mạnh từ rất sớm, và trong cuộc Thập tự chinh thứ tư (1204), Venice đã chinh phục một phần tư Đế chế Byzantine (bao gồm cả Constantinopolis). Đây cũng được xem là những vùng có trình độ học vấn và nghệ thuật cao. Thể chế các thành phố độc lập tồn tại ở miền Bắc Italy mãi tới thế kỷ 19.

Đông Âu

Thời hoàng kim của Đế chế Byzantine kết thúc vào đầu thế kỷ 11 khi nó phải đối mặt với kẻ thù từ mọi hướng. Các tỉnh Byzantine ở Nam Italy bị người Norman dần dần đoạt mất. Mâu thuẫn với Rome lên cao, dẫn đến cuộc ly giáo Đông - Tây (1054), từ đó ở phía Tây gọi là giáo hội Công giáo Rôma, còn ở phía Đông là giáo hội Chính thống theo Chính thống giáo Đông phương. Tầm ảnh hưởng của Byzantine ở các thành phố bờ biển tại Dalmatia cũng bị mất về tay vua Krešimir IV của Croatia vào năm 1069. Nhưng chính Tiểu Á mới là nơi mà Đế chế Byzantine phải hứng chịu những thất bại to lớn nhất. Người Thổ Seljug vượt biên giới của Byzantine để xâm nhập vào Armenia trong các năm 1065 và 1067. Để đối phó lại, vào mùa hè năm 1071, hoàng đế Romanos IV thân chinh chỉ huy một chiến dịch quy mô ở phía đông để đẩy lui người Thổ. Nhưng rồi quân Byzantine đại bại trong trận Manzikert và bản thân hoàng đế cũng bị bắt sống. Tới năm 1081 thì người Thổ đã mở rộng quyền kiểm soát ra toàn bộ vùng Anatolia, trải dài từ Bithynia tới Armenia. Thủ đô Nicaea của họ chỉ cách Constantinople 55 dặm.

Các hoàng đế sau đó của Byzantine đã có những cải cách và nỗ lực để gây dựng lại vị thế. Alexios I Komnenos xoay sang cầu viện Giáo hoàng giúp đỡ, và kết quả của chuyện này là cuộc Thập tự chinh thứ nhất. Khi quân đội Công giáo từ phía Tây tiến về Trung Đông thì Alexios I cũng nhân cơ hội này giành lại nhiều thành phố ở Tiểu Á. Các hoàng đế sau đó là John II Komnenos và Manuel I Komnenos đều có những hoạt động tích cực để bình ổn lại Đế chế. Thế kỷ 12 có thể xem là một sự phục hưng mới cho việc giao thương buôn bán, nông nghiệp, và văn hóa của Đế chế Byzantine. Nhưng rồi trong cuộc Thập tự chinh thứ tư, vào năm 1204, quân đội Tây Âu đã trở mặt đánh chiếm Constantinople và cướp phá không thương tiếc. Đó là một đòn quá nặng nề giáng vào Đế chế, mặc dù sau đó tái chiếm được Constantinople nhưng Đế chế Byzantine không bao giờ gượng dậy được nữa.

Giai đoạn giữa Trung Cổ còn chứng kiến cả đỉnh cao và sự suy tàn của nhà nước Kievan Rus' của người Slav, sự xuất hiện của Ba Lan, và sự thành lập Đế chế Bulgaria thứ hai ở vùng Balkan (1158). Sau đó, cuộc xâm lăng của người Mông Cổ trong thế kỷ 13 đã gây ra những ảnh hưởng lớn tới Đông Âu, khi nhiều quốc gia bị xâm lược, cướp phá, hoặc phải trở thành chư hầu.

Cuộc xâm lược của người Mông Cổ

Năm 1235, đại hãn Oa Khoát Đài của đế quốc Mông Cổ trao quyền cho Bạt Đô để Tây chinh xâm chiếm châu Âu. Vó ngựa quân Mông Cổ tiến như vũ bão vào Kievan Rus'. Sau khi tiêu diệt đại công quốc Vladimir-Suzdal của Yuri II, Bạt Đô cho quân cướp phá 14 thành phố lớn nhỏ của Rus', trong đó có các thành phố lớn như Vladimir, Torzhok, và Kozelsk. Mùa hè năm 1238, quân đội của Bạt Đô tàn phá Krym và sau đó chinh phục Kiev vào năm 1240. Lãnh thổ to lớn của Kievan Rus' bị xé vụn ra trong những cuộc tấn công của Mông Cổ.

Trong các năm 1241-1242, người Mông Cổ tấn công vào Trung Âu theo ba cánh. Một cánh xâm chiếm Ba Lan còn hai cánh còn lại lần lượt vượt dãy Carpathian và ngược dòng sông Danube để cuối cùng hợp quân tấn công Hungary, đối thủ đáng gờm nhất của họ trong lần Tây chinh này. Hơn 200 năm trước, người Hungary cũng đã từng sử dụng nhiều chiến thuật đánh trận tương tự như Mông Cổ, nhưng tới thế kỷ 13 này thì họ đã gần như quên lãng chúng. Để chuẩn bị cho cuộc chiến, vua Béla IV của Hungary kêu gọi được một nhóm viện binh từ Tây Âu và trưng dụng một cánh quân người Cuman, dân tộc rất thông hiểu chiến tranh du mục. Nhưng rồi do mâu thuẫn nội bộ mà tới lúc giao chiến thì chỉ còn một mình quân đội Hungary, và cuối cùng họ đã thất bại trong trận Mohi (11 tháng 4 năm 1241). Người Mông Cổ tràn vào tàn sát dân chúng và phá hủy một nửa vương quốc Hungary.

Lúc này thanh thế của quân Mông Cổ lên rất cao, họ mở rộng sự kiểm soát của mình tới Áo, Dalmatia, Bohemia, và đe dọa cả Đế chế La Mã thần thánh, còn Giáo hoàng Gregory IX thì hô hào tổ chức quân Thập tự để đẩy lui Mông Cổ. Mặc dù vậy, sự kết hợp của nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cái chết của Oa Khoát Đài buộc Bạt Đô phải trở về để tranh giành quyền lực, sự hao tổn lực lượng của quân Mông Cổ, cũng như là địa hình chật hẹp, đông dân của Tây Âu, đã khiến người Mông Cổ không tiếp tục tiến tới. Bạt Đô quay về phía đông, đóng tại lưu vực sông Volga và lập nên Kim Trướng hãn quốc (tồn tại từ 1240-1502, bao gồm những vùng ngày nay thuộc Nga, Ukraina, Moldova, Kazakhstan, và Kavkaz). Những nỗ lực xâm lược châu Âu sau đó của Mông Cổ đều không để lại dấu ấn gì đáng kể.

Cuộc xâm lược của Mông Cổ đã làm thay đổi đáng kể cục diện ở Đông Âu. Nó đã góp phần đưa tới sự phân rã của nước Kievan Rus' rộng lớn (những nguyên nhân khác bao gồm các cuộc tranh chấp nội bộ và sự suy yếu của Đế chế Byzantine, đối tác thương mại quan trọng của Kievan Rus'), qua đó người Đông Slav bị chia làm ba quốc gia khác nhau. Các thành phố lớn trước đó như Kiev không bao giờ khôi phục được ánh hào quang của mình, trong khi Moskva lại nhân cơ hội này để trỗi dậy.

Khí hậu và nông nghiệp
Thời kỳ ấm Trung Cổ là một giai đoạn có khí hậu ấm và dễ chịu ở châu Âu kéo dài trong khoảng 950–1250. Nhờ đó mà nông dân trồng được lúa mì ở tận các vùng phương bắc xa xôi như Scandinavia và trồng nho ở phía bắc nước Anh. Những vụ mùa tốt đẹp đã ngăn được nạn đói kém, qua đó tạo điều kiện để dân số châu Âu tăng nhanh. Dân số tăng nhanh đã đóng góp nhiều vào sự thành lập các thành thị mới và sự phát triển các hoạt động kinh tế trong thời kỳ này. Sản lượng lương thực gia tăng còn là nhờ vào những cải tiến trong phương thức trồng trọt, bao gồm việc dùng cày nặng hơn, dùng ngựa thay cho bò, và một hệ thống luân canh ba mảnh đất. Mảnh đất thứ nhất thường trồng lúa mì, mảnh đất thứ hai trồng các loại cây có khả năng chuyển hóa trực tiếp nitơ như yến mạch hay đậu, còn mảnh đất thứ ba thì được để không. Hệ thống luân canh này giúp có nhiều đất đai được trồng trọt hơn, và quan trọng hơn, nó làm giảm nguy cơ xảy ra nạn đói kém khi có một vụ mùa thất bát.

Sự trỗi dậy của các hiệp sĩ

Ở châu Âu, tầng lớp hiệp sĩ được định hình bởi hai yếu tố: chế độ phong kiến và việc chiến đấu trên lưng ngựa. Cả hai điều này đều nổi lên từ thời Charlemagne, mặc dù việc sử dụng kỵ binh đã tồn tại từ trước đó. Khi người Frank mở rộng lãnh thổ, đã có rất nhiều chiến binh cưỡi ngựa theo cùng hoàng đế trong các cuộc chinh phạt. Sau thời Charlemagne, tầng lớp chiến binh này tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Các lãnh chúa cần họ để cai trị và chống lại các cuộc tấn công của người Viking, người Hồi giáo và người Magyar.

Những hiệp sĩ trở nên phổ biến ở châu Âu vào thế kỷ 11 và gắn liền với những triều đại phong kiến. Nhiệm vụ chính của một hiệp sĩ là chiến đấu, đặc biệt là dưới hình thức kị binh hạng nặng. Mặc dù trang bị với ngựa và áo giáp là rất đắt, trở thành hiệp sĩ được xem là một cách để những người thuộc tầng lớp thấp kém có thể giành được sự tự do. Khẩu hiệu của những hiệp sĩ rất đơn giản: "Bảo vệ kẻ yếu, kẻ không thể tự bảo vệ mình, và chiến đấu cho sự thịnh vượng chung của mọi người", nhưng thực hiện nó thì không dễ dàng gì. Các hiệp sĩ cũng có những điều luật riêng. Trong chiến tranh, một hiệp sĩ phải dũng cảm trong chiến đấu, không bao giờ tìm cách chạy trốn, trung thành với chủ của mình và với Chúa, sẵn sàng hi sinh bản thân cho những điều tốt đẹp hơn. Một hiệp sĩ phải lịch sự, sẵn sàng tha thứ. Đối với những phụ nữ quý tộc, phải luôn vui vẻ và nhẹ nhàng.

Thời đại Thập tự chinh cũng góp phần vào sự nở rộ của tinh thần hiệp sĩ. Trong thế kỷ 12, có những hội hiệp sĩ được ra đời, ví dụ như hội Hiệp sĩ Templar. Trong thế kỷ 13 ở Đức, hiệp sĩ trở thành một loại danh hiệu thừa kế, mặc dù thuộc hàng thấp nhất trong giới quý tộc. Hiệp sĩ được xem là một nét đặc trưng của châu Âu thời Trung Cổ và còn là nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học đương thời cũng như sau này.

Tôn giáo

Giáo hội
Vào năm 1054, giáo hoàng Leo IX và thượng phụ Michael I rút phép thông công lẫn nhau sau một cuộc tranh chấp kéo dài trong Giáo hội. Cuộc ly giáo Đông - Tây này đã chính thức tách rời Giáo hội ra làm hai nửa: Công giáo ở Tây Âu và Chính thống giáo Đông phương ở phía đông.

Thập tự chinh

Một trong những sự kiện quan trọng nhất của giai đoạn này là các cuộc chiến tranh tôn giáo được biết tới như là các cuộc Thập tự chinh, trong đó những đội quân Công giáo đã chiến đấu để giành lại đất thánh Jerusalem khỏi tay người Hồi giáo. Thập tự chinh đã ảnh hưởng đến toàn bộ mọi tầng lớp xã hội trong giai đoạn giữa Trung Cổ, từ các vị vua chúa thân chinh tham chiến cho đến những nông dân thấp kém nhất mà chủ của họ vắng mặt ở phía đông. Nó cũng đã đem lại cho Tây Âu sự tiếp xúc với nền văn hóa và khoa học kỹ thuật của người Ả Rập, cũng như là tạo điều kiện thúc đẩy những sự buôn bán trao đổi giữa phương Đông và phương Tây. Có nhiều hội hiệp sĩ tôn giáo được ra đời trong thời kỳ này, bao gồm hội Hiệp sĩ Teuton, hội Hiệp sĩ Templar, và hội Hiệp sĩ cứu tế. Đỉnh cao của Thập tự chinh là thế kỷ 12 khi nhiều vương quốc Công giáo của những người đi Thập tự chinh được thành lập ở Trung Đông.

Phong trào Thập tự chinh bắt đầu từ cuối thế kỷ 11. Do áp lực từ người Thổ, Đế chế Byzantine xoay sang cầu viện Giáo hoàng giúp đỡ. Tháng 9 năm 1095, Giáo hoàng Urban II đã có một bài thuyết giảng tại Clermont để kêu gọi tổ chức viễn chinh đoạt lại Đất Thánh. Ông công kích người Hồi giáo, hứa hẹn về sự cứu rỗi cho những người đi viễn chinh, và quan trọng hơn, ca ngợi về sự trù phú ở phương đông. Bị kích động bởi những lời của Giáo hoàng, một đám dân nghèo đông đảo nhưng ô hợp đã ngay lập tức lên đường, kết quả là bị đánh tan. Mãi tới năm 1096 thì một đội quân thực sự ở Tây Âu do các nhà quý tộc lãnh đạo mới chính thức xuất phát. Kết quả của cuộc Thập tự chinh thứ nhất này là đánh chiếm được Jerusalem và lập ra một loạt những công quốc Thập tự quân như Edessa, Antioch, Tripoli. Do sự chia rẽ nội bộ mà sự kháng cự của người Hồi giáo trong giai đoạn này là tương đối ít ỏi.

Vào cuối thế kỷ 12, vị vua vĩ đại của người Hồi giáo là Saladin lên ngôi và quyết tâm đẩy lui quân Thập tự. Ông liên tiếp đánh chiếm nhiều công quốc Công giáo rồi đánh bại quân Thập tự trong trận Hattin (1187), một trận đánh có ý nghĩa quyết định đến cục diện. Sau đó ông tái chiếm Jerusalem vào ngày 2 tháng 10 năm 1187, sau gần một thế kỷ nơi đây nằm trong tay người Công giáo. Khi tin tức thất trận lan về, ba vị vua hùng mạnh nhất của Tây Âu lúc bấy giờ là Richard I của Anh (Richard Sư Tử Tâm), Philip II của Pháp và Frederick Barbarossa của Đế chế La Mã thần thánh đã cùng nhau tiến hành cuộc Thập tự chinh thứ ba với thanh thế to lớn, nhưng cuối cùng kết thúc trong bế tắc. Vua Richard I phải ký hòa ước với Vua Saladin vào ngày 2 tháng 9 năm 1192.

Các nỗ lực Thập tự chinh sau đó đều không khôi phục được vị thế như trước, ngoại trừ một lần vào năm 1229, Hoàng đế Frederick II đã dùng biện pháp ngoại giao để kiểm soát được Jerusalem trong 10 năm. Trong cuộc Thập tự chinh thứ tư thì thay vì đi tới Trung Đông, quân đội Công giáo đã trở mặt đánh chiếm Constantinople, từ đó làm Đế chế Byzantine suy yếu không sao hồi phục được nữa. Với sự thất thủ của Antioch (1268), Tripoli (1289) và Acre (1291) thì sự thống trị của người Công giáo ở các vùng đất Trung Đông cũng đi đến chỗ kết thúc. Trong thế kỷ 13 và sau đó, ngoài Hồi giáo ra thì khái niệm Thập tự chinh còn được gán cho những cuộc chiến chống lại những người ngoại giáo khác, hoặc chính những người Công giáo.

Triết học kinh viện

Triết học kinh viện là hình thức nổi trội của thần học và triết học Tây Âu trong thời Trung cổ, đặc biệt là trong các thế kỷ 12, 13, và 14. Nó vừa là phương pháp vừa là một hệ thống hướng tới việc hòa trộn thần học Ki-tô giáo với triết học Hy Lạp của Aristotle.

Nền triết học và thần học mới này được bắt nguồn từ Anselm xứ Canterbury (1033–1109) với những sự tái khám phá các công trình nghiên cứu của Aristotle. Một số học giả chịu ảnh hưởng sâu sắc của ông là Albertus Magnus, Bonaventure và Abélard. Các học giả này tin vào chủ nghĩa kinh nghiệm và ủng hộ các giáo lý của Giáo hội bằng cách viện dẫn các nghiên cứu cổ xưa và một tập hợp các lý luận. Họ cũng chống lại tính thần bí của Công giáo, những niềm tin vào thuyết nhị nguyên và quan điểm về sự xấu xa vốn có của thế giới. Học giả nổi tiếng nhất trong trường phái này là Thomas Aquinas (về sau được gọi là "Tiến sĩ Hội thánh"). Ông dứt hẳn ra khỏi những quan điểm trước đó và hướng về tư tưởng Aristotle. Aquinas phát triển một hệ thống triết học cho rằng đầu óc con người lúc mới sinh là một tabula rasa (tờ giấy trắng) và được ban tặng khả năng suy nghĩ bởi một sức mạnh thần thánh. Ông cũng xem thần học như là một môn khoa học và tìm cách giải thích rằng mọi sự kiện trong tự nhiên đều có liên quan đến Chúa. Một số học giả đáng chú ý khác là Roscelin, Abélard, và Peter Lombard.

Thời hoàng kim của hệ thống tu viện
Cuối thế kỷ 11 và đầu thế kỷ 12 là đỉnh cao trong thời hoàng kim của hệ thống tu viện Công giáo (thế kỷ 8 đến 12).
 Tổ chức Benedictine - các thầy tu áo choàng đen
 Tổ chức Cistercian - các thầy tu áo choàng trắng

Các hội thầy tu hành khất
Thế kỷ 13 chứng kiến sự xuất hiện của các hội thầy tu hành khất, tiêu biểu có:
 Franciscans, thành lập năm 1209
 Carmelites, thành lập năm 1206–1214
 Dominicans, thành lập năm 1215
 Augustinians, thành lập năm 1256

Các tư tưởng Kitô giáo không chính thống
Các tư tưởng Kitô giáo không chính thống đã tồn tại ở châu Âu từ trước thế kỷ 11, nhưng chỉ với số lượng nhỏ hoặc có tính chất địa phương; tuy nhiên từ thế kỷ 11 thì nhiều phong trào như vậy đã xuất hiện với số lượng lớn. Nguồn gốc của chuyện này có thể là từ sự phát triển của thành thị và giao thương buôn bán. Những tư tưởng không chính thống xuất hiện đầu tiên ở các thành thị tại phía Nam nước Pháp và Bắc Italy, và diễn ra ở một tầm cỡ mà Giáo hội chưa từng thấy trước đây. Để đối phó lại chuyện này, Giáo hội tiêu diệt một vài khuynh hướng (như Cathars) và chấp nhận cũng như là dung hòa những khuynh hướng còn lại (như Thánh Francis).

Thương mại
Ở Bắc Âu, liên minh Hansa, một liên hiệp các thành phố tự do chuyên buôn bán bằng đường biển, được thành lập vào thế kỷ 12 cùng với sự thành lập thành phố Lübeck. Nhiều thành phố của Đế chế La Mã thần thánh đã trở thành thành viên của liên minh, bao gồm Amsterdam, Köln, Bremen, Hannover và Berlin. Ngoài ra còn một số thành phố khác như Bruges, Gdańsk, Konigsberg, v.v... Liên minh này cũng có những nhà môi giới và cơ xưởng ở Bergen, Na Uy và Novgorod.

Vào cuối thế kỷ 13, một nhà thám hiểm của Venice là Marco Polo đã trở thành một trong những người đầu tiên đi dọc con đường tơ lụa để tới Trung Quốc. Người phương Tây trở nên quan tâm hơn đến vùng Viễn Đông khi đọc những tác phẩm của Polo. Theo gót ông sau đó là nhiều giáo sĩ Công giáo và các nhà thám hiểm khác cũng tiến về phía đông, mở ra những cơ hội mới cho việc buôn bán và trao đổi văn hóa.

Khoa học và công nghệ

Việc dạy khoa học và triết học trong giai đoạn đầu Trung Cổ được dựa trên một số lượng ít ỏi các bản sao và các bài bình luận của Hy Lạp cổ đại còn sót lại sau sự sụp đổ của Đế chế Tây La Mã. Hầu hết chúng chỉ được giảng dạy bằng tiếng Latinh, vì những hiểu biết về tiếng Hy Lạp là rất giới hạn.

Tình hình này được thay đổi vào thế kỷ 12. Sự phục sinh nền học vấn ở châu Âu được bắt đầu với sự thành lập các trường đại học thời Trung Cổ. Việc tiếp xúc với Đế chế Byzantine và thế giới Hồi giáo trong những cuộc Thập tự chinh và Reconquista đã giúp châu Âu tiếp cận được với các kiến thức khoa học bằng tiếng Ả Rập và Hy Lạp, bao gồm cả những công trình của Aristotle, Alhazen, và Averroes. Qua việc dịch và truyền bá các tác phẩm này, các trường đại học châu Âu đã dọn đường cho cộng đồng khoa học phát triển.

Tới đầu thế kỷ 13. hầu như tất cả các công trình học thuật của các tác giả cổ đại đã được dịch ra tiếng Latinh với độ chính xác cao, giúp thuận tiện cho việc dạy và học bằng lời ở các đại học và tu viện. Các nghiên cứu về khoa học tự nhiên trong các công trình này được mở rộng ra bởi các học giả như Robert Grosseteste, Roger Bacon, Albertus Magnus và Duns Scotus. Tiền thân của phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại có thể được thấy trong sự nhấn mạnh của Grosseteste rằng toán học chính là phương thức để thấu hiểu tự nhiên, và trong cách tiếp cận theo chủ nghĩa kinh nghiệm của Bacon.

Thế kỷ 12 và 13 cũng chứng kiến sự ra đời của nhiều phát minh cơ bản và những cải tiến trong cách sản xuất. Những tiến bộ khoa học kỹ thuật tiêu biểu bao gồm cối xay gió, việc in ấn, thuốc súng, mắt kính, đồng hồ và những chiếc tàu tốt hơn. Hai thứ cuối cùng đã giữ một vai trò quan trọng trong những cuộc thám hiểm sau này.

Nghệ thuật

Nghệ thuật thị giác trong giai đoạn giữa Trung Cổ chủ yếu gồm bốn trường phái lớn: nghệ thuật Roman, nghệ thuật Gothic, nghệ thuật Byzantine, và nghệ thuật Công giáo. Một số trường phái nhỏ hơn là nghệ thuật Anglo-Saxon và nghệ thuật Do Thái. Về mặt kiến trúc, kiến trúc Gothic đã thay thế kiến trúc Roman để thống trị trong thời kỳ này, với công trình tiêu biểu là nhà thờ Đức Bà Paris. Âm nhạc và văn học trong giai đoạn giữa Trung Cổ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố văn hóa khác nhau, đáng kể nhất là những tư tưởng của đạo Thiên chúa.

Bảng biên niên sử
 962 — Otto I được gia miện thành Hoàng đế La Mã thần thánh.
 1003 — Giáo hoàng Sylvester II qua đời
 1018 — Đế chế Bulgaria đầu tiên bị Byzantine chinh phục.
 1027 — Conrad II lên kế vị hoàng đế cuối cùng của dòng Otto.
 1054 — Ly giáo Đông - Tây
 1066 — Trận Hastings
 1066-1067 Bayeux Tapestry
 1073-1085 — Giáo hoàng Gregory VII
 1071 — Trận Manzikert
 1077 — Sự kiện Canossa
 1086 — Sách Domesday
 1086 — Trận az-Zallaqah
 1088 — Thành lập Đại học Bologna
 1091 — Trận Levounion
 1096-1099 — Cuộc thập tự chinh thứ nhất
 1123 — Hội nghị Lateran đầu tiên
 1139 — Hội nghị Lateran thứ hai
 1145-1149 — Cuộc Thập tự chinh thứ hai
 1147 — Cuộc Thập tự chinh Wendish
 ca. 1150 — Thành lập Đại học Paris
 1155-1190 — Frederick I Barbarossa
 1158 — Thành lập liên minh Hansa
 1167 — Thành lập Đại học Oxford
 1185 — Đế chế Bulgaria thứ hai ra đời.
 1189-1192 — Cuộc Thập tự chinh thứ ba
 1200–1204 — Cuộc Thập tự chinh thứ tư
 1205 — Trận Adrianople
 1209 — Thành lập Đại học Cambridge
 1209-1229 — Cuộc Thập tự chinh Albigensian
 1212 — Trận Las Navas de Tolosa
 1215 — Magna Carta
 1216 — Hội Dominican được chấp nhận
 1215 — Hội nghị Lateran thứ tư
 1217–1221 — Cuộc Thập tự chinh thứ năm
 1218 — Thành lập Đại học Salamanca
 1220-1250 — Frederick II
 1222 — Thành lập Đại học Padua
 1223 — Thành lập Hội Franciscan
 1228–1229 — Cuộc Thập tự chinh thứ sáu
 1230 — Cuộc Thập tự chinh Prussia
 1230 — Trận Klokotnitsa
 1237-1240 — Mông Cổ xâm lược Rus
 1241-1242 — Mông Cổ xâm lược châu Âu
 1241 — Trận Legnica
 1242 — Trận chiến trên băng
 1248–1254 — Cuộc Thập tự chinh thứ bảy
 1257 — Thành lập Đại học Sorbonne
 1261 — Đế chế Byzantine tái chiếm Constantinople.
 1274 — Thomas Aquinas qua đời; Summa Theologiae được xuất bản
 1280 — Albertus Magnus qua đời
 1291 — Acre, tiền đồn cuối cùng của châu Âu ở Trung Đông, thất thủ.
 1299 — Osman I thành lập Đế chế Ottoman.
 1321 — Dante Alighieri qua đời

Chú thích

Thời Trung cổ
Lịch sử châu Âu

pt:Idade Média#Baixa Idade Média


title: 5500 Twilley

text:
5500 Twilley (1981 WR) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 11 năm 1981 bởi E. Bowell ở Flagstaff.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5500 Twilley

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Oxygyne

text:
Oxygyne là một chi thực vật thuộc họ Thismiaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Oxygyne triandra, Schlechter

Chú thích

Tham khảo


title: Desolakerrus pallidus

text:
Desolakerrus pallidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Becker miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Desolakerrus


title: Huy chương Willet G. Miller

text:
Huy chương Willet G. Miller là một giải thưởng của Hội hoàng gia Canada dành cho các công trình nghiên cứu xuất sắc trong mọi ngành khoa học Trái Đất.

Năm 1941, mười hai người bạn của nhà địa chất học nổi tiếng Willet Green Miller (1867–1925), người có công phát triển ngành công nghiệp khai mỏ ở Ontario, đã quyên tặng lập quỹ Huy chương Miller để vinh danh ông. Giải thưởng gồm một huy chương bằng bạc mạ vàng, được trao mỗi 2 năm.

Các người đoạt huy chương Miller
2011 – Anthony E. Williams-Jones
2009 - R. Paul Young
2007 - Frederick John Longstaffe
2005 - Kurt Kyser, FRSC
2003 - Roger H. Mitchell, FRSC
2001 - Robert L. Carroll, FRSC
1999 - Robert Kerrich
1997 - Paul F. Hoffman
1995 - Hans J. Hofmann
1993 - Frank C. Hawthorne, FRSC
1991 - Jan Veizer, FRSC
1989 - William H. Mathews, FRSC
1987 - Harold Williams, FRSC
1985 - William S. Fyfe, FRSC
1983 - Donald F. Stott
1981 - Denis M. Shaw, FRSC
1979 - Edward T. Tozer
1977 - Allan M. Goodwin
1975 - J. Ross Mackay
1973 - Raymond Thorsteinsson
1971 - Robert W. Boyle
1969 - J.A. Jeletzky
1967 - Robert E. Folinsbee
1965 - R. J. W. Douglas, FRSC
1963 - Leonard G. Berry
1961 - William H. White
1959 - Loris S. Russell
1957 - James E. Gill
1955 - John Tuzo Wilson
1953 - Clifford H. Stockwell
1951 - James Edwin Hawley
1949 - Hardy V. Ellsworth
1947 - Frank H. McLearn, FRSC
1945 - Morley E. Wilson, FRSC
1943 - Norman Levi Bowen, FRSC

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Willet G. Miller Medal  Royal Society of Canada

Hội Hoàng gia Canada
Giải thưởng khoa học và công nghệ Canada
Giải thưởng thành lập năm 1941


title: Bulbophyllum lyperostachyum

text:
Bulbophyllum lyperostachyum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

lyperostachyum]]

L


title: Papilio gigon

text:
Papilio gigon là một loài bướm thuộc họ Papilionidae. Nó được tìm thấy ở Indonesia to Philippines.

Sải cánh dài 120–130 mm.

Ấu trùng ăn Citrus species and Euodia latifolia, Euodia roxburghiana and Glycosmis pentaphylla.

Phụ loài
Papilio gigon gigon (Sulawesi)
Papilio gigon mangolinus Fruhstorfer, 1899 (Sula Islands)
Papilio gigon neriotes Rothschild, 1908 (Talaud, Sangir)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Threatened swallowtail butterflies of the world: the IUCN red data book
Butterfly Corner

G


title: 18121 Konovalenko

text:
18121 Konovalenko (2000 NF25) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18121 Konovalenko

018121
018121
Tiểu hành tinh được đặt tên
20000704


title: Agapostemon lanosus

text:
Agapostemon lanosus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Roberts mô tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Agapostemon
Động vật được mô tả năm 1972


title: Courcelles-lès-Montbéliard

text:
Courcelles-lès-Montbéliard là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website

Xã của Doubs


title: Thông Đạo

text:
Huyện tự trị dân tộc Động Thông Đạo () là một đơn vị hành chính trực thuộc địa cấp thị Hoài Hóa, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc.

Trấn
 Song Giang (双江镇)
 Huyện Khê (县溪镇)
 Bá Dương (播阳镇)
 Nha Đồn Bảo (牙屯堡镇)
 Tinh Vu Châu (菁芜洲镇)
 Vạn Phật Sơn（万佛山镇）
 Khê Khẩu (溪口镇)
 Lũng Thành (陇城镇)
 Độc Pha (独坡镇)

Hương
 Bình Thản (坪坦乡)

Hương dân tộc
 Hương dân tộc Miêu Đại Cao Bình (大高坪苗族乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức
 www.xzqh.org

Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Thông Đạo


title: 372 Palma

text:
372 Palma là một trong các tiểu hành tinh lớn nhất ở vành đai chính. Nó được Auguste Charlois phát hiện ngày 19.8.1893 ở Nice, và được đặt theo tên thành phố Palma de Mallorca, của đảo Mallorca, thủ phủ của quần đảo Baleares (Tây Ban Nha).

Đây là một trong số 7 tiểu hành tinh do Charlois phát hiện được "Astromomisches Rechen-Institut" (Viện tính toán thiên văn) đặt tên.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 372 Palma - baneparametre hos JPL Solar System Dynamics

Tiểu hành tinh được đặt tên
372
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1893


title: Turrivalignani

text:
Turrivalignani là một đô thị thuộc tỉnh Pescara trong vùng Abruzzo của Ý. Ý. Đô thị này có diện tích 6 km², dân số 868 người. Các làng trực thuộc:. Các đô thị giáp ranh gồm:
Alanno, Lettomanoppello, Manoppello, Scafa.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pescara


title: Xanh chromi

text:
Màu xanh crom là chất liệu màu xanh lá cây ánh xanh lam, là màu của crom(III) oxit ngậm nước, có độ bão hòa màu trung bình và tương đối sẫm. Nó được cảm nhận là có màu xanh lá cây nhiều hơn xanh lam.

Tọa độ
Số Hex =  #40826D
RGB   (r, g, b)      = (64, 130, 109)
CMYK  (c, m, y, k)   = (75, 49, 57, 0)

Xem thêm
Danh sách màu

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bằng tiếng Anh:
Information about the color viridian, its history, making of, and its chemistry

Màu sắc
Chất màu


title: (14391) 1990 RE2

text:
{{DISPLAYTITLE:(14391) 1990 RE2}}

(14391) 1990 RE2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 14 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Combaillaux

text:
Combaillaux là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 63-275 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 1301 người.

Tham khảo

Xã của Hérault


title: Danh Gian

text:
Danh Gian () là một hương (xã) của huyện Nam Đầu, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương có địa hình đồi núi và kinh tế dựa trên lĩnh vực nông nghiệp. Tổng diện tích của Danh Gian là 83,0955 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 41.014 người thuộc 12.193 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 493,6 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Nam Đầu


title: Molophilus tartarus

text:
Molophilus tartarus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Trung học cơ sở (Việt Nam)

text:
Trung học cơ sở (THCS hay cấp 2) là một bậc học trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam, sau Tiểu học (cấp 1) và trước Trung học phổ thông (cấp 3). Trung học cơ sở kéo dài 4 năm (từ lớp 6 đến lớp 9). Độ tuổi học sinh ở trường trung học cơ sở là từ 11 tuổi đến 15 tuổi. Sau khi học hết bậc Trung học cơ sở, học sinh sẽ được xét công nhận tốt nghiệp Trung học cơ sở.

Trường Trung học cơ sở được bố trí tại từng xã, phường, thị trấn. Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn có một số xã không có trường Trung học cơ sở. Đó thường là các xã ở vùng sâu, vùng xa hoặc hải đảo. Theo quy định trong Luật Ngân sách Nhà nước, đầu tư xây dựng trường Trung học cơ sở cũng như trường Tiểu học thuộc trách nhiệm của chính quyền cấp quận, huyện.

Ngày 15 tháng 9 năm 2020, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT  về Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học chính thức có hiệu lực từ 01/11/2020. Trường trung học cơ sở và trường phổ thông có nhiều cấp học có cấp học cao nhất là trung học cơ sở do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thành lập, Ủy ban nhân dân cấp huyện quản lý.

Các môn học cấp THCS

Chương trình cũ
Toán
Vật lí
Hóa học (đối với lớp 8 và lớp 9)
Sinh học
Ngữ văn
Lịch sử
Địa lí
Ngoại ngữ - Tiếng Anh
Giáo dục công dân
Công nghệ
Thể dục
Âm nhạc và Mỹ thuật
Tin học

Chương trình mới

 Ngữ văn
 Toán
 Ngoại ngữ 1 - Tiếng Anh
 Giáo dục công dân
 Giáo dục thể chất
 Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
 Nội dung giáo dục của địa phương
 Công nghệ
 Tin học
 Khoa học tự nhiên
 Lịch sử và Địa lí
 Nghệ Thuật (Âm nhạc và Mỹ thuật)

Tham khảo

Hệ thống giáo dục Việt Nam
Giáo dục theo giai đoạn
Phương pháp giáo dục
Giáo dục trung học

de:Bildungssystem in den Vereinigten Staaten#Junior High School und Middle School
nl:Onderwijs in de Verenigde Staten#Middelbaar onderwijs


title: Lynden, Washington

text:
Lynden là một thành phố nằm trong quận Whatcom thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Thành phố này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có dân số người.

Lịch sử

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Thông tin nhân khẩu

Kinh tế

Giáo dục

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Washington (tiểu bang)


title: Fusinus alcyoneum

text:
Fusinus alcyoneum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Ischnogyne

text:
Ischnogyne là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan


title: Hyperolius torrentis

text:
Hyperolius torrentis là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Loài này có ở Ghana và Togo.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và vùng nhiều đá.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A. & Rödel, M.-O. 2004. Hyperolius torrentis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hyperolius


title: Megachile horatii

text:
Megachile horatii là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1913.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1913


title: Quark đáy

text:
Quark đáy thuộc gia đình fermion, nhóm quark, thế hệ thứ ba. Quark đáy được tìm ra vào năm 1977.

Tham khảo

Quark


title: Kyōtango, Kyoto

text:
là một thành phố thuộc phủ Kyōto, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố phủ Kyōto


title: (48889) 1998 KZ9

text:
{{DISPLAYTITLE:(48889) 1998 KZ9}}

(48889) 1998 KZ9 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 24 tháng 5 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 48001–49000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Montlhéry

text:
Montlhéry là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Essonne, quận Palaiseau, tổng Montlhéry. Tọa độ địa lý của xã là 48° 38' vĩ độ bắc, 02° 16' kinh độ đông. Montlhéry nằm trên độ cao trung bình là 100 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 80 mét và điểm cao nhất là 151 mét. Xã có diện tích 3.28 km², dân số vào thời điểm 1999 là 5676 người; mật độ dân số là 1730 người/km².

Các thành phố kết nghĩa
  Stetten am kalten Markt, Đức
  Freising, Đức

Nhân vật nổi tiếng
 Paul Fort đã sống tại đây từ 1921 cho đến khi qua đời năm 1960.

Tham khảo

Xã của Essonne
Thập tự chinh


title: Gestas, Pyrénées-Atlantiques

text:
Gestas, Pyrénées-Atlantiques là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Leptotarsus mixtus

text:
Leptotarsus mixtus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Kinh tế châu Á

text:
Kinh tế châu Á là nền kinh tế của hơn 4 tỉ người (chiếm 60% dân số thế giới) sống ở 48 quốc gia khác nhau. Sáu nước nữa về mặt địa lý cũng nằm trong châu Á nhưng về mặt kinh tế và chính trị được tính vào châu lục khác.

Như tất cả các vùng miền khác trên thế giới, sự thịnh vượng của kinh tế châu Á có sự khác nhau rất lớn giữa các nước và ở cả ở trong một nước. Điều đó là do quy mô của nó rất lớn, từ văn hóa, môi trường, lịch sử đến hệ thống chính quyền. Những nền kinh tế lớn nhất trong châu Á tính theo GDP danh nghĩa là Nhật Bản, Trung Quốc và Ấn Độ. Kinh tế có quy mô khác nhau, từ Trung Quốc với nền kinh tế đứng thứ hai thế giới tính theo GDP danh nghĩa (2010), tới Campuchia là một trong những nước nghèo nhất.

Theo GDP danh nghĩa, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa có nền kinh tế lớn nhất châu Á và lớn thứ hai trên thế giới, sau đó là Nhật Bản và Ấn Độ đứng thứ ba và thứ tám trên thế giới. Hàn Quốc cũng là một nước có nền kinh tế lớn, xếp thứ 12 trên thế giới tính theo GDP danh nghĩa.

GDP các quốc gia châu Á

Đây là danh sách các nước châu Á được sắp xếp theo tổng sản phẩm quốc nội năm 2016 hoặc tỷ giá chính thức của chính phủ (GDP danh nghĩa) và bản đồ PPP cho năm 2016.

Chỉ số GDP và PPP danh nghĩa 2016 cung cấp bởi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (có thể sắp xếp; tính theo tỷ USD)

Tiền tệ
Dưới đây là danh sách tiền tệ của các nước châu Á, kể cả Nga, tỷ giá hối đoái giữa tiền tệ các nước với đồng Euro và đô la Mỹ .

Đọc thêm
 Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa 2012
 Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa 2009
 Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP trên người 2012
 Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP trên người 2009

Chú thích

Á


title: Dicranomyia dis

text:
Dicranomyia dis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Villeferry

text:
Villeferry là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 340 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo
 Villeferry sur le site de l'Institut géographique national
 Villeferry sur le site de l'Insee
 Villeferry sur le site du Quid

Xã của Côte-d'Or


title: Triepeolus schwarzi

text:
Triepeolus schwarzi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 1921


title: Conopomorpha oceanica

text:
Conopomorpha oceanica là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Fiji và Vanuatu.

Ấu trùng ăn Theobroma cacao. They probably mine the leaves cũng như the fruit or seeds of their host plant.

Chú thích

Tham khảo

Conopomorpha


title: Kỳ Ảo Đao (truyện)

text:
Kỳ Ảo Đao (tiếng Anh: The Subtle Knife) là tập truyện thứ hai trong bộ ba tiểu thuyết giả tưởng His Dark Materials (Những Vật chất Tối của Ngài) của tác giả người Anh Philip Pullman. Tập đầu mang tên Bắc Cực Quang (Northern Lights) hay Kim La Bàn (The Golden Compass) ở Bắc Mỹ, và tập cuối là Hổ Phách Kính (The Amber Spyglass). Phát hành năm 1997, nó tiếp nối câu chuyện của cô bé Lyra cùng nhân vật mới Will Parry, khám phá một vũ trụ song song và chống lại các thế lực đen tối. Ở tập này, các chủ đề kháng tôn giáo và thiên văn học ngày càng rõ rệt.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức bộ truyện His Dark Materials
Trang mạng của người hâm mộ bộ truyện His Dark Materials
Trang mạng chính thức phim The Golden Compass

Tiểu thuyết kỳ ảo
Tiểu thuyết năm 1997


title: Euthria cumulata

text:
Euthria cumulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Euthria


title: Marlín, Ávila

text:
Marlín là một đô thị là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Có dân số xấp xỉ 38.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Oecetis lykomedes

text:
Oecetis lykomedes là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Teucholabis diplaca

text:
Teucholabis diplaca là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Fuenferrada

text:
Fuenferrada là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 43 người, diện tích 24,22 km² và mật độ 1,77.

Tham khảo

Aragón
Đô thị ở Teruel


title: Batilly-en-Puisaye

text:
Batilly-en-Puisaye là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 155-211 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Batillyenpuisaye


title: Noyers-sur-Serein (tổng)

text:
Tổng Noyers-sur-Serein là một tổng của Tỉnh của Yonne của Pháp.

Cuộc cải cách các tổng năm 1926 không ảnh hưởng đến tổng Noyers.

Phân chia hành chính
Tổng Noyers''' được chia thành 15 xã:
Annay-sur-Serein;
Censy;
Châtel-Gérard;
Étivey;
Fresnes;
Grimault;
Jouancy;
Môlay;
Moulins-en-Tonnerrois;
Nitry;
Noyers-sur-Serein;
Pasilly;
Poilly-sur-Serein;
Sainte-Vertu;
Sarry;

Tham khảo

Liên kết ngoài

Noyers


title: Sommerach

text:
Sommerach là một đô thị thuộc huyện Kitzingen trong bang Bayern của nước Đức.

Tham khảo


title: Lachnabothra storeyi

text:
Lachnabothra storeyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Reid miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Lachnabothra


title: Jennifer Hudson

text:
Jennifer Kate Hudson (sinh ngày 12 tháng 9 năm 1981) là một nữ diễn viên và ca sĩ người Mỹ. Cô xuất hiện lần đầu trước công chúng khi tham gia cuộc thi American Idol năm 2004 và sau đó trở thành một nữ diễn viên nổi tiếng khi tham gia phim Dreamgirls và giành được nhiều giải thưởng lớn, trong đó có giải Oscar cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất. Cô giành được một giải Grammy ở hạng mục "Album R&B xuất sắc nhất" cho album đầu tay Jennifer Hudson của cô.

Cuộc sống
Jennifer Hudson sinh tại thành phố Chicago, Illinois, là con gái của Darnell Donerson và Samuel Simpson (mất năm 1999). Cha cô là một tài xế xe buýt còn mẹ cô làm công việc nội trợ tại gia đình. Jennifer theo học tại trường đào tạo nghề Dunbar và tốt nghiệp năm 1999. Cùng năm đó, cô bắt đầu hẹn hò với James Payton và đến tháng 12 năm 2007 thì họ chấm dứt mối quan hệ. Gần đây, cô hẹn hò với David Otunga và anh đã cầu hôn Jennifer vào ngày sinh nhật thứ hai mươi bảy của cô. Họ có quan hệ với nhau được gần một năm.

Thảm kịch gia đình
Ngày 24 tháng 10 năm 2008, mẹ của Jennifer là bà Darnell Donerson (57 tuổi) và anh trai cô Jason (29 tuổi) bị bắn chết tại nhà riêng của họ tại Chicago, Illinois. Ngay sau đó, chị gái của Jennifer cũng thông báo con trai của cô là Julian King đã bị mất tích.

Cùng ngày, cảnh sát Chicago đã bắt giữ Willam Balfour, 27 tuổi, chồng của chị gái Julia và tiến hành thẩm vấn. William Balfour từng ở tù 7 năm với nhiều tiền án tiền sự như giết người, trộm cắp và sở hữu xe ăn cắp. Ngày 27 tháng 10 năm 2008, cảnh sát phát hiện xác của cậu bé Julian King trong một chiếc ô tô. Cậu bé 7 tuổi đã bị bắn chết bởi bằng nhiều phát súng.

Sau khi thảm kịch xảy ra, Jennifer Hudson đã nhận được nhiều lời động viên, chia sẻ của những người hàng xóm, các nghệ sĩ, các fan hâm mộ và của đương kim tổng thống mới của Mỹ Barack Obama.

Sự nghiệp

American Idol
Trong mùa giải thứ ba của cuộc thi âm nhạc American Idol diễn ra vào năm 2004, Jennifer Hudson tham dự vòng thi tuyển tại Atlanta, Georgia và sau đó được chọn vào top 12 thí sinh. Cô kết thúc cuộc thi với vị trí thứ bảy chung cuộc. Trong vòng chung kết American Idol, cô đã trình bày nhiều bài hát như "Imagine" (John Lennon), "Baby, I Love You" (Aretha Franklin), "Circle of Life" (Elton John), "I Have Nothing" (Whitney Houston)...

Dreamgirls
Tháng 11 năm 2005, Jennifer Hudson vượt qua rất nhiều các ca sĩ nổi tiếng trên khắp nước Mỹ để nhận vai Effie White trong bộ phim Dreamgirls, trong đó có Fantasia Barrino, người từng đoạt danh hiệu American Idol và nữ diễn viên nổi tiếng Raven-Symoné. Trong Dreamgirls, cô diễn xuất chung với nhiều diễn viên và ca sĩ nổi tiếng khác như Jamie Foxx, Beyoncé Knowles và Eddie Murphy. Cô trình diễn ca khúc "And I Am Telling You I'm Not Going" và đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ báo The New York Observer, đồng thời xuất hiện trên các bảng xếp hạng của Billboard.

Lần xuất hiện đầu tiên trên màn ảnh đã mang lại cho Jennifer Hudson nhiều giải thưởng quý giá về nghệ thuật, trong đó có giải Oscar, giải Quả Cầu Vàng, giải BAFTA và giải SAG cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất. Ở tuổi 25, cô đã trở thành người trẻ thứ 8 trong lịch sử đoạt giải Oscar và đồng thời là một trong số ít các ca sĩ giành được giải thưởng lớn này trong lĩnh vực điện ảnh.

Vào tháng 3 năm 2007, Jennifer trở thành nữ ca sĩ da đen đầu tiên và đồng thời là người Mỹ gốc Phi thứ ba xuất hiện trên bìa của tạp chí Vogue.

Hậu Dreamgirls
Sau khi giành được nhiều giải thưởng lớn trong bộ phim Dreamgirls, Jennifer Hudson tiếp tục tham gia nhiều dự án làm phim khác như Sex and the City, Winged Creatures và The Secret Life of Bees. Năm 2011, cô cùng Christina Aguilera và một số ca sĩ khác biểu diễn lại các bài hát bất hủ của Aretha Franklin tại lễ trao giải Grammy để vinh danh nữ ca sĩ huyền thoại này.

Chú thích

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Mỹ
Thí sinh American Idol
Phim và người giành giải Oscar cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
Hudson, Jennifer
Người đoạt giải Grammy
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Người giành giải BAFTA cho Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ
Nhạc sĩ nhạc dance Mỹ
Ca sĩ nhạc R&B Mỹ
Nghệ sĩ của RCA Records
Nữ diễn viên Mỹ gốc Phi
Nữ ca sĩ Mỹ gốc Phi
Nữ diễn viên Chicago
Ca sĩ Chicago
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Ca sĩ nhạc pop Mỹ


title: Glossosoma anakemei

text:
Glossosoma anakemei là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: 1512 Oulu

text:
1512 Oulu (1939 FE) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 3 năm 1939 bởi H. Alikoski ở Turku.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1512 Oulu

001512
19390318
Được phát hiện bởi Heikki A. Alikoski
Tiểu hành tinh được đặt tên
001512
001512


title: Vexillum piceum

text:
Vexillum piceum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Juvelize

text:
Juvelize là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Vic-sur-Seille. Juvelize nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển. Xã có diện tích 7,82 km², dân số vào thời điểm 2005 là 95 người; mật độ dân số là 12,5 người/km². Juvelize nằm khoảng 10 km về phía đông của Vic-sur-Seille.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle