title: Người Kassite

text:
Người Kassite là một dân tộc ở Cận Đông cổ đại đã chiếm được thành Babylon sau sự sụp đổ của đế quốc Cổ Babylon từ khoảng năm 1531 tới năm 1155 trước Công nguyên. Người ta phân loại ngôn ngữ của họ như một thứ ngôn ngữ độc lập, chứ không phải là ngôn ngữ Semit hoặc Ấn-Âu.

Lịch sử
Khởi nguồn của người Kassite không được xác định rõ, nhưng dường như là trong dãy núi Zagros ở Lorestan (Iran ngày nay), mặc dù, cũng như người Elam, người Guti và người Mannea, họ không liên quan đến các dân tộc Ấn-Âu/Iran sau này, người Media và Ba Tư đã thống trị khu vực này một ngàn năm sau đó Họ xuất hiện lần đầu tiên trong lịch sử vào thế kỷ 18 trước Công nguyên khi họ tấn công Babylon trong năm thứ 9 của triều đại Samsu-iluna (trị vì khoảng năm 1749-1712 BC), con trai của Hammurabi. Samsu-iluna đẩy lùi họ, cũng như Abi-Eshuh, nhưng sau đó họ đã giành được quyền kiểm soát của Babylon vào khoảng năm 1570 trước Công nguyên khoảng 25 năm sau sự sụp đổ của Babylon bởi người Hittite trong khoảng năm 1595 trước Công nguyên, và tiếp tục chinh phục một phần phía Nam của Lưỡng Hà, tương ứng với Sumer cổ đại và được gọi là triều đại của Sealand khoảng năm 1460 trước Công nguyên. Người Hittite đã lấy đi tượng thần Marduk, nhưng những vị vua Kassite đã giành lại nó, đem tượng Marduk quay về Babylon, và tôn thờ ông ta ngang bằng với Shuqamuna của người Kassite. Những tình tiết về sự bành trướng quyền lực của họ chưa được biết, do thiếu tài liệu vào thời gian này mà được gọi là "Kỉ nguyên bóng tối".

Babylon dưới sự cai trị của người Kassite, những người đã đổi tên thành phố thành Karanduniash , lại nổi lên như một trung tâm quyền lực,chính trị và quân sự ở vùng Lưỡng Hà. Một kinh đô mới đã được xây dựng, thành phố Dur-Kurigalzu mang tên của Kurigalzu I nhằm tôn vinh ông(khoảng đầu thế kỷ 14 trước Công nguyên).

Thành công của họ được xây dựng dựa trên sự ổn định chính trị tương đối mà các vị vua Kassite đạt được. Họ thực tế đã cai trị Babylon mà không bị gián đoạn trong gần 400 năm, triều đại cai trị lâu nhất hơn bất kỳ triều đại nào trong lịch sử Babylon.

Chính nhờ biến miền nam Lưỡng Hà thành một nhà nước có lãnh thổ, chứ không phải là một mạng lưới liên minh hoặc các quốc gia thù địch, đã giúp Babylonia thành một quyền lực quốc tế, mặc dù nó thường bị lu mờ bởi người hàng xóm Assyria ở phía Bắc, và Elam về phía đông. Các vị vua Kassite thiết lập thương mại và ngoại giao với Assyria. (Puzur Ashur III của Assyria và Burna-Buriash I đã ký một hiệp ước đồng ý về biên giới giữa hai quốc gia vào giữa thế kỷ 16 trước Công nguyên). Hoàng gia Ai Cập, Elam, và Hittite, và Kassite đều có quan hệ hôn nhân giữa các hoàng gia của họ. Đã có nhiều thương nhân nước ngoài tại Babylon, và thành phố khác, và thương nhân Babylon cũng đã có mặt tại Ai Cập (một nguồn cung lớn của vàng Nubia) tới Assyria và Anatolia.

Một hiệp ước nữa giữa Kurigalzu I và Ashur-bel-nisheshu của Assyria đã được thoả thuận trong giữa thế kỷ 15. Tuy nhiên, bản thân Babylon đã bị tấn công và nằm dưới sự thống trị của Assyria trong nhiều thế kỷ tiếp theo sau khi Ashur-uballit I lên ngôi trong năm 1365 trước Công nguyên, ông đã biến người Assyria (cùng với Hittite và Ai Cập) trở thành một trong những thế lực hùng mạnh ở vùng Cận Đông. Babylon bị cướp phá bởi vua Assyrian Ashur-uballit I (1365 TCN - 1330 TCN) vào khoảng những năm 1360 sau khi vị vua Kassite ở Babylon, người đã kết hôn với con gái của Ashur-uballit, đã bị ám sát. Ashur-uballit nhanh chóng tiến quân đến Babylon và báo thù cho con rể mình, lật đổ vị vua ở đấy và đưa Kurigalzu II thuộc hoàng gia Kassite lên làm vua ở đó. Người kế nhiệm ông ta, Enlil nirari (1330 trước Công nguyên đến năm 1319) cũng tấn công Babylon và người chắt nội của ông ta Adad-nirari I (1307-1275 trước Công nguyên) đã sáp nhập lãnh thổ Babylon khi ông trở thành vua. Tukulti-Ninurta I (1244 BC -1208 trước Công nguyên) không chỉ đơn thuần thống trị Babylon mà còn đã tiến xa hơn, chinh phục vùng Babylonia, lật đổ Kashtiliash IV và tự mình cai trị ở đó 8 năm từ năm 1235 trước Công nguyên đến năm 1227 trước Công nguyên.

Các vị vua Kassite duy trì quyền kiểm soát vương quốc của họ thông qua một mạng lưới các tỉnh được quản lý bởi các vị tỉnh trưởng. Gần như bình đẳng với các thành phố hoàng gia Babylon và Dur-Kurigalzu, sự hồi sinh của thành phố Nippur biến nó thành tỉnh quan trọng nhất. Nippur, thành phố trước đây, vốn đã được hầu như bị bỏ hoang vào khoảng năm 1730 trước Công nguyên, được xây dựng lại trong thời kỳ Kassite. Trong thực tế, dưới chính quyền Kassite, thống đốc của Nippur, những người đã lấy danh hiệu có nguồn gốc từ tiếng Sumer là Guennakku. Họ cai trị như là một loại vua chư hầu hay tiểu vương. Uy tín của Nippur là đủ để cho một loạt các vị vua Kassite vào thế kỷ 13 trước Công nguyên lấy lại tước hiệu tỉnh trưởng Nippur cho bản thân.

Các trung tâm quan trọng khác trong thời kỳ Kassite là Larsa, Sippar và Susa. Sau khi triều đại Kassite bị lật đổ năm 1155 trước Công nguyên, các hệ thống của chính quyền tỉnh vẫn còn tiếp tục tồn tại và đất nước đã được tái thống nhất sau đó dưới sự cai trị của vương triều kế tục, triều đại thứ hai của Isin.

Người Elam chinh phục Babylon vào thế kỷ thứ 12 trước Công nguyên, điều này đã đánh dấu sự kết thúc nhà nước Kassite. Vị vua cuối cùng của người Kassite, Enlil nadin-ahi, đã bị đưa đến Susa và cầm tù ở đóng ở đó cho tới khi qua đời.

Người Kassite một thời gian ngắn đã giành lại quyền kiểm soát vùng Babylonia với vương triều thứ 5 (1025 TCN-1004 TCN), tuy nhiên họ đã bị lật đổ một lần nữa, lần này bởi một triều đại người Aramea.

Người Kassite sau đó tiếp tục như một nhóm dân tộc riêng biệt ở vùng núi Lorestan (Luristan) sau khi nhà nước Kassite sụp đổ. Các ghi chép của Babylon đã mô tả vua Assyria, Sennacherib trong chiến dịch về phía Đông của ông vào năm 702 trước Công nguyên, rằng ông ta đã chinh phục người Kassite trong một trận chiến gần Hulwan, Iran.

Herodotos và các nhà văn Hy Lạp cổ đại khác đôi khi đề cập đến khu vực xung quanh Susa là "Cissia", một biến thể của tên Kassite. Tuy nhiên, nó không phải là rõ ràng rằng liệu là người Kassites đã thực sự sống trong khu vực đó vào thời điểm này.

Herodotus đã gần như chắc chắn đề cập đến người Kassite khi ông mô tả "người Ethiopia châu Á" trong quân đội Ba Tư xâm chiếm Hy Lạp vào năm 492 trước Công nguyên. Một sự nhầm lẫn tương tự người Kassites với người Ethiopia là điều hiển nhiên trong các tác phẩm Hy Lạp cổ đại về người anh hùng của cuộc chiến tranh Trojan Memnon, đôi khi được mô tả như là một người "Cissia" và là người sáng lập của thành Susa, và vào một thời điểm khác là người Ethiopia. Theo Herodotus, "người Ethiopia châu Á " không sống ở Cissia, nhưng ở phía bắc, giáp với "người Paricania" mà tiếp đó lại giáp người Medes.

Vào giai đoạn sau của nhà Achaemenid, người Kassite, còn gọi là "Kossaei", sống ở vùng núi phía đông của Media và là một trong một số bộ tộc núi "ăn cướp" thường xuyên bòn rút những "món quà" của người Ba Tư Achaemenid, theo một trích dẫn của Nearchos bởi Strabo (13.3.6).

Nhưng người Kassite một lần nữa lại chiến đấu ở phía bên người Ba Tư trong trận Gaugamela vào năm 331 trước Công nguyên, mà sau đó đế quốc Ba Tư đã thất bại trước Alexander Đại đế, theo Diodorus Siculus (17,59) (người gọi họ là "Kossaei") và Curtius Rufus (4.12) (người gọi họ là "cư dân của núi Cossaea").

Strabo đã viết rằng người "Kossaei" đóng góp 13.000 cung thủ cho quân đội của Elymais trong một cuộc chiến tranh chống lại Susa và Babylon. Tuyên bố này là khó hiểu, vì Babylon đã bị mất tầm quan trọng dưới sự cai trị của nhà Seleukos vào thời điểm Elymais trỗi dậy vào khoảng năm 160 TCN. Nếu "Babylon" được hiểu nghĩa là nhà Seleukos, thì trận chiến này đã xảy ra vào khoảng giữa thời điểm trỗi dậy của Elymais và thời điểm Strabo qua đời khoảng năm 25 CN. Nếu "Elymais" được hiểu nghĩa là Elam, thì trận chiến này có thể xảy ra trong thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên.

Bằng chứng muộn nhất về nền văn hóa Kassite là một chú giải của nhà địa lý học Ptolemaios vào thế kỷ 2, theo đó "dân Kossaei" sống ở miền Susan, gần sát "dân Elymais". Đó có lẽ là một trong những trường hợp mà Ptolemaios lệ thuộc vào các tư liệu lỗi thời.

Người ta tin rằng tên của sông Kashgan ở Lorestan được đặt theo tên của dân tộc này.

Triều đại Kassite ở Babylon

Tham khảo

Encyclopædia Britannica, 1911.
A. Leo Oppenheim, Ancient Mesopotamia: portrait of a dead civilization, 1964.
K. Balkan, Die Sprache der Kassiten, (The Language of the Kassites, in German), American Oriental Series, vol. 37, New Haven, Conn., 1954.

Liên kết ngoài

Daniel A. Nevez, 'Provincial administration at Kassite Nippur'  abstract of a dissertation gives details of Kassite Nippur and Babylonia.
Christopher Edens, "Structure, Power and Legitimation in Kassite Babylonia"
Richard Hooker, "The Kassites: 1530-1170 The Kassite Interregnum"
David W. Koeller, "Kassite rule in Mesopotamia"
Kassites in Encyclopedia Iranica by Ran Zadok
Livius.org: Kassites/Cossaeans

Dân tộc cổ đại Cận Đông
Babylon
Cựu quốc gia châu Á
Lịch sử tỉnh Lorestan
Lịch sử Kuwait
Lịch sử cổ đại Iran
Châu Á thời đại đồ đồng


title: 23329 Josevega

text:
23329 Josevega là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1289.8296715 ngày (3.53 năm).

Nó được phát hiện ngày 19 tháng 1 năm 2001.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2001


title: Centris fisheri

text:
Centris fisheri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Snelling mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1974


title: Phanomorpha

text:
Phanomorpha là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Heliothelinae


title: Cacoecimorpha

text:
Cacoecimorpha pronubana (tên tiếng Anh: Carnation Tortrix) là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó là loài duy nhất trong chi Cacoecimorpha, được tìm thấy ở châu Âu, Bắc Phi, Nam Phi, Anatolia và Bắc Mỹ.

Sải cánh dài 18–22 mm đối với con cái và 15–17 mm đối với con đực. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 6 và again từ tháng 8 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Arthropods of Economic Importance
Lepidoptera of Belgium
http://www.microlepidoptera.nl/soorten/species.php?speciescode=360170&p=1
Cacoecimorpha at funet
UKmoths

Archipini
Côn trùng châu Âu


title: Ceraclea alabamae

text:
Ceraclea alabamae là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera miền Tân bắc
Ceraclea


title: 4932 Texstapa

text:
4932 Texstapa () là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 3 năm 1984 bởi Brian A. Skiff ở Trạm quan sát Anderson Mesa Station thuộc Đài thiên văn Lowell. Nó được đặt tên cho Texas Star Party.

Tham khảo

History of Texas Star Party (from official site)

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Chaudefonds-sur-Layon

text:
Chaudefonds-sur-Layon là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 29 mét trên mực nước biển.
Sông Layon chảy qua thị trấn.

Tham khảo

Chaudefondssurlayon


title: OpenOffice.org Math

text:
OpenOffice.org Math là một công cụ để viết và sửa công thức toán, tương tự với Microsoft Equation Editor và là một phần của gói ứng dụng văn phòng OpenOffice.org. Công thức toán được tạo ra có thể nhúng vào các tài liệu OpenOffice.org khác, chẳng hạn như trong tài liệu tạo bằng OpenOffice.org Writer. Math hỗ trợ nhiều thứ font và có thể xuất thành tập tin PDF.

Phát hành theo các điều khoản của GNU Lesser General Public Licence, Math là một phần mềm tự do.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Product information page from the OpenOffice.org website
 Official FAQ from the OpenOffice.org website
 Formula Reference and How-to from the official How-to documentation
  - includes lots of examples of how to use OOMath

Xem thêm

MathMagic một phần mềm viết công thức toán khác
MathType

Math
Phần mềm viết công thức toán
Phần mềm tự do


title: (67161) 2000 AA205

text:
{{DISPLAYTITLE:(67161) 2000 AA205}}

(67161) 2000 AA205 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 8 tháng 1 năm 2000.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 67001–68000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 2000
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Fontanarejo

text:
Fontanarejo là một đô thị thuộc Ciudad Real, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 348.

Dân số

Tham khảo

Đô thị ở Ciudad Real


title: Claudia Suarez

text:
Claudia Suarez, tên đầy đủ là Claudia Paola Suárez Fernández (sinh ngày 16 tháng 5 năm 1987 tại Caracas, Venezuela) là một người mẫu và hoa hậu đến từ Venezuela.

Ngày 14 tháng 9 năm 2006, cô đại diện cho bang Merida và đoạt ngôi Hoa hậu Thế giới Venezuela. Theo đó, cô đại diện cho đất nước mình tại cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2007 diễn ra tại Sanya, Trung Quốc. Tại cuộc thi này, cô đã lọt vào top 16 người đẹp nhất.

Xem thêm

 Ly Jonaitis
 Hoa hậu Venezuela

Tham khảo

Hoa hậu Venezuela


title: Tầm Giang

text:
Sông Tầm hay Tầm Giang (tiếng Trung: 浔江), còn gọi là Tang Giang (桑江), là tên gọi của một đoạn sông thuộc hệ thống sông Châu Giang, là đoạn thượng du của Tây Giang. Nó là sự hợp lưu của Kiềm Giang với Úc Giang tại trung tâm huyện cấp thị Quế Bình (Quý Cảng, Quảng Tây) và chảy tới khu vực trung tâm của địa cấp thị Ngô Châu (Quảng Tây). Tại đây nó hợp lưu với Quế Giang để tạo thành sông Tây Giang. Tổng chiều dài đoạn sông này khoảng 170 km, với chiều rộng trung bình đạt 573 m, độ sau trung bình đạt 3,8 m. Lưu lượng tối đa về mùa khô đạt 4,5 vạn m³/s. Chi lưu của nó là Đại Hoàng giang, từ hướng nam chảy về, hợp lưu gần Ngô Châu. Đại Hoàng giang từng là căn cứ của tướng thủy quân của Thái bình Thiên quốc là La Đại Cương khi ông này chưa gia nhập quân đội của Thái Bình thiên quốc.

Hệ thống sông Tây Giang

Tham khảo

Tầm
Địa lý Quảng Tây
Sông của Trung Quốc


title: Pseudanostirus jasoni

text:
Pseudanostirus jasoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Chantladze miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanostirus


title: 370

text:
Năm 370 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 370


title: Calliotropis concavospira

text:
Calliotropis concavospira là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliotropidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Calliotropis


title: Oecetis jayadeva

text:
Oecetis jayadeva là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Sericus jezoensis

text:
Sericus jezoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Sericus


title: Bloomberg Markets

text:
Bloomberg Markets là một tạp chí được xuất bản sáu lần một năm (hai tháng một lần) bởi Bloomberg L.P. như một phần của Bloomberg News. Nhằm vào các chuyên gia tài chính toàn cầu, Bloomberg Markets xuất bản các bài viết về con người và các vấn đề liên quan đến thị trường tài chính toàn cầu. Bloomberg Markets có trụ sở tại Thành phố New York, có độc giả ở 147 quốc gia. Hơn một nửa số độc giả của Bloomberg Markets sống bên ngoài Hoa Kỳ.

Tính đến tháng 12 năm 2011, tạp chí đã có số lượng phát hành là 375 000 bản và được bày bán tại các hiệu sách và quầy báo chọn lọc. Tất cả những người đăng ký dịch vụ Bloomberg Professional và Bloomberg Terminal cũng nhận được Bloomberg Markets như một phần đăng ký của họ. Doanh số sạp báo đạt trung bình 6154 trong năm 2010.

Tham khảo

Nguyệt san
Tạp chí Mỹ
Bloomberg L.P.


title: Andrena krigiana

text:
Andrena krigiana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1901.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

K
Động vật được mô tả năm 1901


title: Lũ lụt Queensland 2010–2011

text:
Lũ lụt tại Queensland là một loạt các trận lũ ở Úc, bắt đầu từ tháng 12 năm 2010, chủ yếu ở bang Queensland và thành phố thủ phủ bang Brisbane. Đợt lũ lụt đã buộc di tản hàng ngàn người từ các thị trấn và thành phố  Có ít nhất 31 thị xã và hơn 200.000 người đã bị ảnh hưởng  Thiệt hại ước tính ban đầu khoảng 1 tỷ đô la Úc. Ước tính thiệt hại và thu nhập bị mất là khoảng 13 tỷ đô la Úc.
Ba phần tư bang Queensland được tuyên bố là một khu vực chịu thiên tai.

Bối cảnh
Đợt lũ lụt này là một kết quả của lượng mưa cao do cơn bão nhiệt đới Tasha kết hợp với một vùng áp suất thấp trong đợt cao điểm của hiện tượng La Niña. Đợt La Niña 2010 gây ra điều kiện ẩm ướt hơn vào phía đông Australia, là đợt mạnh nhất kể từ năm 1973. Tình trạng ngập lụt cô lập bắt đầu trên khắp các khu vực bang trong những ngày đầu tháng 12. Ngày 24 tháng 12 một đợt áp thấp gió mùa đi qua bờ biển từ Biển Coral, gây ra mưa rơi trong một dải rộng từ vịnh Carpentaria đến Gold Coast. Các điều kiện cũng đã dẫn đến một làn sóng lớn các loài rắn, cũng như một số cá sấu.

Đến ngày 30 tháng mười hai, khu vực rộng lớn của miền Nam và miền Trung Queensland, một khu vực có diện tích bằng Đức và Pháp cộng lại, đã bị ảnh hưởng bởi lũ lụt. Khoảng 300 con đường bị phong tỏa, trong đó có chín đường cao tốc chính. Tuyến đường sắt vận chuyển than đá đã bị đóng và nhiều khu mỏ bị ngập lụt. Lũ lụt đã làm tăng giá trái cây và rau quả.

Tham khảo

Úc 2010
Úc 2011
Lũ lụt năm 2011
Lịch sử Queensland
Lũ lụt Queensland
Lũ lụt năm 2010
Sự kiện thời tiết ở Úc
Thảm họa ở Brisbane
Lụt sông Brisbane
Queensland thế kỷ 21


title: Gingen an der Fils

text:
Gingen an der Fils là một thị trấn thuộc huyện Göppingen ở Baden-Württemberg, miền nam Đức. Đô thị này có diện tích 10,01 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 4554 người.

Tham khảo


title: Hoplosmia ligurica

text:
Hoplosmia ligurica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1868.

Chú thích

Tham khảo

Hoplosmia
Động vật được mô tả năm 1868


title: Điếu La Thành ca giả

text:
Điếu La Thành ca giả (吊羅城歌者; Viếng ca nữ đất La Thành) là một bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du (1766-1820), một nhà thơ lớn của dân tộc Việt Nam.

Giới thiệu
Điếu La Thành ca giả làm theo thể thơ Đường luật, dạng thất ngôn bát cú (8 câu, mỗi câu 7 chữ), nằm trong tập Thanh Hiên thi tập, được tác giả sáng tác trong khoảng 1796-1802, tức là ở giai đoạn tác giả ở Dưới chân núi Hồng, theo cách phân chia của các nhà nghiên cứu văn học Việt.

Theo GS. Phan Văn Các, thì bài thơ này (và một số bài thơ khác) đã cho ta thấy Nguyễn Du (qua thực tế của đời ông, trong gia đình ông, và những điều ông chứng kiến nhan nhản trong xã hội) đã tỏ ra xót thương sâu sắc và thông cảm chân thành với những người phụ nữ bất hạnh bị vùi dập trong xã hội phong kiến. Vì vậy, hình ảnh người ca nữ La Thành có một ý nghĩa điển hình sâu sắc .

Văn bản

Chú thích

Sách tham khảo
Nguyễn Thạch Giang, Văn học thế kỷ XVIII (phần thơ Nguyễn Du). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2004.
Lê Thước-Trương Chính (chủ biên), Thơ chữ Hán Nguyễn Du. Nhà xuất bản Văn học, 1978.
Phan Văn Các (chủ biên), Giáo trình Hán Nôm (Tập 2). Nhà xuất bản Giáo dục, 1985.

Xem thêm
Nguyễn Du

Hoa nương
Tác phẩm của Nguyễn Du
Văn học Hà Nội
Bài thơ Việt Nam
Thơ chữ Hán


title: Iringaprom

text:
Iringaprom là một thị trấn thống kê (census town) của quận Thrissur thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Iringaprom có dân số 8535 người. Phái nam chiếm 47% tổng số dân và phái nữ chiếm 53%. Iringaprom có tỷ lệ 84% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 83%. Tại Iringaprom, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Đào Tấn

text:
Đào Tấn (3 tháng 4 năm 1845 – 23 tháng 8 năm 1907), tự là Chỉ Thúc (止叔), hiệu là Tô Giang và Mộng Mai (夢梅), biệt hiệu là Tiểu Linh Phong Mai Tăng hoặc Mai Tăng (梅僧), là một nhà soạn tuồng nổi tiếng Việt Nam. Ông là vị quan thanh liêm thời nhà Nguyễn, đã từng giữ chức vụ Tổng đốc An – Tĩnh (Nghệ An – Hà Tĩnh), Công Bộ Thượng Thư.

Thân thế
Ông tên thật là Đào Đăng Tấn, sinh ngày 27 tháng 2 năm Ất Tỵ (tức 3 tháng 4 năm 1845), tại thôn Vinh Thạnh, tổng Thời Tú, huyện Tuy Phước, phủ An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay thuộc thôn Vinh Thạnh, xã Phước Lộc, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định). Do tránh quốc húy nên bỏ chữ Đăng, nên gọi gọn Đào Tấn.

Ông thuộc dòng dõi Lộc Khê hầu Đào Duy Từ (1572-1634), một danh nhân thời chúa Nguyễn, vào lập nghiệp ở đất Đàng trong đầu thế kỷ XVII. Cha là Đào Đức Ngạc, mẹ là Hà Thị Loan.

Thuở nhỏ, ông thọ giáo với cụ Tú Nguyễn Diêu, người làng Nhơn Ân (nay là thôn Nhơn Ân xã Phước Thuận cùng huyện); không những được thầy dạy chữ để đi thi mà còn đào tạo thành một nhà soạn tuồng. Năm 19 tuổi, lúc còn học với thầy, ông soạn tuồng đầu tay Tân Dã Đồn, nổi tiếng từ ấy.

Năm 23 tuổi, ông đỗ thứ 8 Cử nhân khoa Đinh Mão (1867) tại trường thi Bình Định, dưới triều vua Tự Đức. Tuy nhiên, dù văn tài xuất chúng, ông không vượt được kỳ thi hội tiếp theo đó.

Quan nghiệp

Mãi đến bốn năm sau, năm Tự Đức thứ 24 (1871), khi vua Tự Đức cho soát xét lại những người chưa đỗ đạt, Đào Tấn mới được triệu về kinh thành Huế, được sơ bổ Điển tịch, sung vào Hiệu thư ở Nội các, tức hội nhà văn của triều đình, lo việc biên soạn và sáng tác, do vua Tự Đức làm chủ tọa.

Năm 1874, ông được bổ nhiệm tri phủ Quảng Trạch sau thăng chức lên Phủ doãn Thừa Thiên. Làm quan suốt 3 triều, từ Tự Đức đến Thành Thái (1871 - 1904), ông kinh qua các chức vụ Tham biện, Tổng đốc An Tĩnh, Tổng đốc Nam Ngãi, Thượng thư Bộ Hình, Thượng thư Bộ Binh, Thượng thư Bộ Công, quan hàm nhất phẩm, được phong Hiệp biện Đại học sĩ, tước Vinh Quang tử. Năm 1904 vì chống đối với đại thần Nguyễn Thân, ông bị cách chức rồi lui về quê nhà ở ẩn.

Theo lời kể của cụ bà Đào Kim Yến (con gái ông, mất tại Sài Gòn năm 1958) thì ông là thầy dạy vua Thành Thái từ nhỏ và theo sát vua đến lúc bị Nguyễn Thân bức hại cách chức đuổi về quê. Tinh thần yêu nước chống Pháp của vua Thành Thái từ ông mà có nên năm 1907, khi vua Thành Thái bị Pháp ép thoái vị rồi bắt quản thúc, ông buồn rầu phát bệnh và mất vài tuần sau đó.

Đào Tấn là một vị quan thanh liêm, cương trực, được giới sĩ phu trọng nể và nhân dân yêu quý.

Ông qua đời ngày 23 tháng 8 năm 1907. Hiện có ngôi mộ và đền thờ ông ở Bình Định. Tại Hà Nội và các tỉnh thành khác trên khắp cả nước, ông được xướng tên trên nhiều đường phố.

Sự nghiệp tuồng

Sinh thời, Đào Tấn làm thơ, viết từ khúc và soạn tuồng hát bội. Nhưng xuất sắc hơn cả vẫn là sự nghiệp tuồng. Suốt thời gian làm quan, ông vừa làm quan vừa soạn tuồng, cống hiến cho nghệ thuật tuồng, hàng chục vở tuồng, những vở còn diễn đến ngày nay là Tam nữ đồ vương, Sơn Hậu, Đào Phi Phụng... Hàng chục vở tuồng do ông soạn thảo và chỉnh lý có giá trị, sức hấp dẫn trong văn tuồng Đào Tấn ở chỗ:
Gắn với những vấn đề mang ý nghĩa thời sự của đất nước, mặt khác lại mở ra hướng tiếp cận cuộc sống hiện thực với những quan niệm gần gũi với nhân dân, nâng cao thị hiếu thẩm mỹ của quần chúng.
Văn tuồng hiện đại, phá vỡ khuôn mẫu ước lệ công thức trong kết cấu kịch bản cũng như mang lại tính sinh động cho vở diễn. Tính bi kịch của tuồng cổ được xử lý mềm mại tinh tế, đan xen cả yếu tố hài kịch, nâng lên thành cái hài tư tưởng. Đào Tấn chú trọng xây dựng tính cách nhân vật, thổi hồn vào trong những nhân vật, tạo thành những hình tượng bất hủ.
Tính tự sự - trữ tình, chất thơ trong từng kịch bản tuồng.

Tuồng phản chiếu khá đầy đủ diện mạo tâm hồn Đào Tấn, cũng như đánh dấu những mốc quan trọng trong cuộc đời tác giả. Vở tuồng đầu tiên Tân Dã đồn (1864) chưa thật sự mang dấu ấn phong cách riêng độc đáo, mà chỉ có giá trị mở đầu cho nghiệp tuồng suốt cuộc đời ông.

Tài năng của Đào Tấn về lĩnh vực tuồng hát bội chỉ thật sự có điều kiện mài giũa, khi ông chính thức được bổ làm chức quan trong ban Hiệu thư, soạn tuồng do nhà vua chỉ định. Soạn những vở như vậy, tất yếu Đào Tấn không có đất để thể hiện cái tôi cá tính nghệ sĩ của mình, nhưng bù lại đó là khoảng thời gian ông trau dồi được vốn ngôn từ bác học, trau chuốt lời văn tuồng bóng bẩy, giàu tính ước lệ uyên bác và nghiêm ngặt trong từng ý từng câu.

Từ 1898 – 1902 Đào Tấn soạn Cổ thành hội (còn gọi là Quan Công quá quan), Trầm Hương các, Hoàng Phi Hổ quá Giới Bài quan, Hộ sanh đàn. Đây chính là giai đoạn đỉnh cao trong sự nghiệp tuồng Đào Tấn.

Quan niệm Đào Tấn đã thể hiện qua đôi câu đối ông viết ở "Học bộ đình":

Thiên bất dự nhàn, thả hướng mang trung tầm tiểu hạ
Sự đô như hí, hà tu giả xứ tiếu phi chân

Tạm dịch:
Trời chẳng cho nhàn vào bận rộn này tìm chút rảnh.Việc đời như kịch, há trong chốn giả bảo không chân.

Câu đối trên đã cho thấy một Đào Tấn ý thức rất rõ vai trò của nghệ thuật hát bội trong mối liên hệ với cuộc sống. Ông muốn thông qua nghệ thuật hát bội để nói lên nỗi niềm trước thời cuộc của chính mình, đồng thời cũng nhận thấy giá trị di dưỡng tinh thần cao quý của bộ môn nghệ thuật này

Có một giai thoại do cụ bà Đào Kim Yến (con gái ông, mất tại Sài gòn năm 1958) kể, hồi nhỏ bà được xem ông dựng vở Tây Du bằng cảnh thật, diễn viên diễn trong rừng núi thật, khán giả mang cơm nắm đi theo để xem diễn.

Vụ án bồi Ba
Bồi Ba là một tên tay sai khét tiếng của Pháp. Bồi Ba mua bò của một người dân, nhưng không trả tiền còn vu cho chủ bò là dư đảng của Cần Vương rồi bắt giam chủ bò và đánh đập họ tàn nhẫn. Nghe tin, Đào Tấn liền cho điều tra, lập hồ sơ đầy đủ. Khi đã nắm chắc tội trạng của bồi Ba, Đào Tấn sai lính chặn đường bắt bồi Ba nhưng không đưa về giam trong ngục Phủ mà đưa thẳng ra bờ sông Hương, quãng khúc sông chảy qua kinh thành để trị tội chém đầu. Khâm sứ Pháp hạch hỏi, Đào Tấn trả lời:

Câu nói

Ghi chú

Soạn giả tuồng
Nghệ sĩ tuồng
Người Bình Định
Đại học sĩ triều Nguyễn
Tử tước nhà Nguyễn


title: Plaudren

text:
Plaudren () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 41,07 km², dân số năm 1999 là 1448 người. Khu vực này có độ cao từ 42-154 mét trên mực nước biển.
Sông Arz bắt nguồn từ xã này.
Cư dân của Plaudren danh xưng trong tiếng Pháp là Plaudrinois.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Plaudren
Bản đồ của Plaudren trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Andrena nitidicollis

text:
Andrena nitidicollis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1876


title: Mary Stävin

text:
Mary Ann-Catrin Stävin sinh ngày 20 tháng 8 năm 1957 tại Örebro, Thụy Điển là một diễn viên của Thụy Điển và cũng là cựu Hoa hậu Thế giới 1977. Cô được biết đến khi đóng vai Kimberley Jones trong loạt phim James Bond nổi tiếng, Octopussy và A View to a Kill.

Hiện nay cô đang sinh sống tại Beverly Hills, California với chồng, Nicholas Wilcockson, một doanh nhân người Anh.

Liên kết

 Mary Stavin - From Sweden With Love

Tham khảo

Hoa hậu Thế giới
Nữ người mẫu Thụy Điển
James Bond


title: Platylesches robustus

text:
Platylesches robustus là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở Zululand, Swaziland, Transvaal, Mozambique và Zimbabwe.

Sải cánh dài 34–42 mm đối với con đực và 36–44 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 8 đến tháng 10 và từ tháng 3 đến tháng 4 và occasionally also in midsummer. Có hai lứa trưởng thành một năm.

Ấu trùng có thể ăn Parinari curatellifolia.

Phụ loài
Platylesches robustus robustus (từ Swaziland đến KwaZulu-Natal, vùng bụi cây thấp Mpumalanga và tỉnh Limpopo phía bắc đến Maputo ở Mozambique)
Platylesches robustus villa Evans, 1937
Platylesches robustus fofi Larsen & Mei, 1998

Chú thích

Tham khảo

Platylesches


title: Heterocrepidius afer

text:
Heterocrepidius afer là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Heterocrepidius


title: Mylothris rueppellii

text:
Rüppell's Dotted Border or Twin Dotted Border (Mylothris rueppellii) là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Nó được tìm thấy ở hầu hết Africa, phía nam Sahara.

Sải cánh dài 48–55 mm đối với con đực and 50–56 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay quanh năm, with peaks in tháng 10 and from late tháng 2 đến tháng 4 in southern Africa.

Ấu trùng ăn various Loranthaceae species, bao gồm Loranthus, Tapinanthus oleifolius and Tapinanthus rubromarginatus.

Phụ loài
Mylothris rueppellii rueppellii (highlands of Ethiopia)
Mylothris rueppellii haemus (Trimen, 1879) (southern Mozambique, Zimbabwe, South Africa)
Mylothris rueppellii rhodesiana Riley, 1921 (northern Mozambique, Malawi, Tanzania, Zambia, southern Zaire (Shaba), tây nam Angola)
Mylothris rueppellii septentrionalis Carpenter, 1928 (southern Sudan)
Mylothris rueppellii tirikensis Neave, 1904 (highlands of Uganda, Kenya and northern Tanzania)
Mylothris rueppellii josi <small>Larsen, 1986

Chú thích

Tham khảo

Pierini


title: Willmars

text:
Willmars là một đô thị trong huyện Rhön-Grabfeld bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Macrostemum thomasi

text:
Macrostemum thomasi là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Macrostemum


title: Tiếng Ido

text:
Tiếng Ido (tiếng Anh phát âm: / i ː doʊ /) là một ngôn ngữ nhân tạo đã được tạo ra với mục tiêu trở thành một ngôn ngữ toàn cầu thứ hai cho những người nói những ngôn ngữ khác nhau nhưng dễ học hơn hơn các ngôn ngữ dân tộc. Không giống như tiếng Anh, mà là một ngôn ngữ tự nhiên và là ngôn ngữ thường bất quy tắc, tiếng Ido được thiết kế đặc biệt theo quy tắc ngữ pháp, chính tả, và từ điển, và không có lợi cho một trong những ai có lợi thế cho riêng ai nhờ sự thông thạo ngôn ngữ bản địa. Trong ý nghĩa này, tiếng Ido được phân loại như là một ngôn ngữ phụ trợ quốc tế được tạo ra một cách có ý thức phụ trợ Ngôn ngữ (conIAL). Nhiều dự án cải cách khác xuất hiện sau khi Ido ra đời: ví dụ như Occidental và Novial xuất hiện sau đó nhưng đã từ nhạt dần vào quên lãng. Hiện nay, Ido là một trong ba ngôn ngữ phụ (cùng với Esperanto và Interlingua) có cơ sở người sử dụng và có nền văn học khá lớn.

Tham khảo

Ngôn ngữ nhân tạo

Esperantido
Ngôn ngữ phụ trợ quốc tế


title: Casmaria erinaceus

text:
Casmaria erinaceus là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cassidae, họ ốc kim khôi.

Miêu tả

Phân bố
Loài này xuất hiện ở Biển Đỏ, ở Ấn Độ Dương dọc theo Aldabra, Madagascar, lưu vực Mascarene và Mauritius; ở Thái Bình Dương dọc theo Melanesia và Micronesia.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Dautzenberg, Ph. (1929). Mollusques testacés marins de Madagascar. Faune des Colonies Francaises, Tome III
 Orr J. (1985). Hong Kong seashells. The Urban Council, Hong Kong
 Drivas, J. & Jay, M. (1987). Coquillages de La Réunion et de l'Île Maurice. Collection Les Beautés de la Nature. Delachaux et Niestlé: Neuchâtel. ISBN 2-603-00654-1. 159 pp.
 Drivas, J. & M. Jay (1988). Coquillages de La Réunion et de l'île Maurice
 Steyn, D.G & Lussi, M. (2005). Offshore Shells of Southern Africa: A pictorial guide to more than 750 Gastropods. Published by the authors. Pp. i–vi, 1–289.
 Drivas, J. & Jay, M. (1987). Coquillages de La Réunion et de l'Île Maurice. Collection Les Beautés de la Nature. Delachaux et Niestlé: Neuchâtel. ISBN 2-603-00654-1. 159 pp.
 Buijse J.A., Dekker H. & Verbinnen G. (2013) On the identity of Casmaria species (Gastropoda, Cassidae), with descriptions of two new species. Acta Conchyliorum 14: 3-93.
 Verbinnen G., Segers L., Swinnen F., Kreipl K. & Monsecour D. (2016). Cassidae. An amazing family of seashells. Harxheim: ConchBooks. 251 pp

 Linnaeus, C. (1758). Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Editio decima, reformata
 Röding, P.F. (1798). Museum Boltenianum sive Catalogus cimeliorum e tribus regnis naturæ quæ olim collegerat Joa. Fried Bolten, M. D. p. d. per XL. annos proto physicus Hamburgensis. Pars secunda continens Conchylia sive Testacea univalvia, bivalvia & multivalvia. Trapp, Hamburg. viii, 199 pp
 Link, D.H.F. (1807-1808). Beschreibung der Naturalien-Sammlung der Universität zu Rostock. Adlers Erben

E
Động vật được mô tả năm 1758


title: 2958 Arpetito

text:
2958 Arpetito (1981 DG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 2 năm 1981 bởi Debehogne, H. ở La Silla.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2958 Arpetito

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Trận Somme (1916)

text:
Trận Somme diễn ra vào mùa hè và mùa thu năm 1916, là một trong những trận đánh lớn nhất của Chiến tranh thế giới thứ nhất. Với con số thương vong hơn 1 triệu người, đây được xem là một trong số những trận đánh đẫm máu nhất trong lịch sử loài người. Phe Hiệp ước cố gắng bẻ gãy phòng tuyến dài 40 km của quân Đức dọc sông Somme ở miền bắc nước Pháp. Một mục đích khác của trận Somme là kéo giãn lực lượng quân Đức ra khỏi trận Verdun. Tuy nhiên, khi trận Somme kết thúc, số lượng thương vong lại vượt quá cả ở Verdun. Quân Anh bị tổn thất nặng như vậy nhưng chỉ chiếm được có chút đất đai và thất bại trong việc chọc thủng phòng tuyến của quân Đức. Tuy nhiên, với Chiến dịch này liên quân Anh-Pháp đã giảm nhẹ gánh nặng cho quân Pháp ở Verdun. Chiến dịch đẫm máu này đã đặt nền tảng cho những thay đổi lớn lao của hai phe sau này, nên được xem là một trận đánh quan trọng trong suốt bề dày lịch sử thế giới.

Trong khi trận Verdun được ghi hằn trong ý thức của người Pháp trong nhiều thế hệ, trận Somme cũng có cùng một vai trò với các thế hệ người Anh. Trận đánh này được ghi nhớ nhất do ngay trong ngày mở màn trận đánh, ngày 1 tháng 7 năm 1916, quân Anh đã chịu tổn thất 57 470 thương vong, trong số đó 19 240 bị chết, là ngày đẫm máu nhất trong lịch sử quân đội Anh. Trong ngày hôm ấy, quân Đức chỉ chịu tổn thất nhẹ, quân Pháp gặt hái thành công hơn do chiến đấu với những cứ điểm yếu ớt của quân Đức, nhưng thắng lợi này không có ý nghĩa trọng đại. Sau thất bại của liên quân trong ngày đầu, Chiến dịch trở thành một trận đánh tiêu hao. Vào ngày 14 tháng 7 năm 1916, người Anh chiếm cứ phòng tuyến của quân Đức ở hướng Nam, tuy nhiên họ vẫn không thể phát huy thắng lợi và phải tiếp tục tiến công với thắng lợi nhỏ nhoi.. Và, đến tháng 9 năm 1916, trận đánh này đã ghi dấu ấn trong lịch sử như lần đầu tiên xe tăng được đưa vào chiến địa (bởi người Anh). Vào ngày 13 tháng 9 năm 1916, quân Anh gặt hái một chiến thắng, nhưng sau đó, thời tiết xấu đã buộc họ phải chấm dứt chiến dịch. Không chỉ quân đội Anh chịu tổn thất khủng khiếp mà cả các quốc gia khác cũng tương tự. Một sĩ quan quân đội Đức miêu tả trận đánh như một "phần mộ đầy bùn của quân đội Đức", cho dù tổn hại của quân Đức hãy còn đỡ hơn tổn thất của quân Anh. Quân Anh thực chất đã tiêu hủy được các binh sĩ tinh nhuệ nhất của Đức bằng Chiến dịch đẫm máu này, mà quân Đức không thể bù đắp cho thiệt hại ấy. Về cuối cuộc chiến, quân Anh rút ra nhiều bài học quý báu về chiến tranh hiện đại, và nhà sử học Anh Sir James Edmonds viết: "Không phải nói quá khi cho rằng nền tảng cho chiến thắng cuối cùng của mặt trận phía Tây dựa trên cuộc phản công ở Somme năm 1916" (It is not too much to claim that the foundations of the final victory on the Western Front were laid by the Somme offensive of 1916), dù cho quân Đức cũng rút ra bài học quý báu dẫn đến quyết định triệt thoái về phòng tuyến Hindenburg, gây khó khăn cho quân Entente trong năm 1917.

Đây cũng là lần đầu tiên, hậu phương của nước Anh được xem chứng kiến sự khủng khiếp của chiến tranh hiện đại với bộ phim tuyên truyền "Trận đánh ở Somme", sử dụng những hình ảnh thực trong ngày đầu tiên của cuộc chiến.

Tiền đề cho trận đánh
Chiến lược của phe Đồng minh được hình thành dựa trên hội nghị ở Chantilly, từ ngày 6 tháng 12 đến 8 tháng 12 năm 1915. Theo đó, trong năm tiếp theo, các cuộc phản công đồng thời của Nga ở mặt trận phía Đông, Italia ở mặt trận phía Nam và liên minh Pháp - Anh ở mặt trận phía Tây sẽ diễn ra nhằm bao vây, dồn ép phe Liên minh trung tâm từ mọi phía.

Cuối tháng 12 năm 1915, tướng Douglas Haig thay thế tướng John French làm tổng tư lệnh lực lượng viễn chinh Anh (British Expeditionary Force) (BEF). Tướng Haig muốn có một cuộc phản công ở xứ Flanders: khu vực gần với đường tiếp liệu của quân Anh thông qua các cửa kênh và có mục đích chiến lược nhằm lái sự chú ý của người Đức khỏi khu vực Biển Bắc của nước Bỉ. Đây là nơi mà các hạm đội tàu ngầm U-boat của người Đức uy hiếp nước Anh. Tháng 1 năm 1916, tư lệnh Pháp, thống chế Joseph Joffre đồng ý để quân Anh dồn sức vào Flanders, nhưng sau những cuộc thảo luận sâu hơn vào tháng 2, quyết định đạt được là hình thành một cuộc phản công hỗn hợp ở giao điểm của lực lượng Anh và Pháp là sông Somme, ở Picardy, Pháp.

Kế hoạch cho một cuộc phản công hỗn hợp chỉ được hình thành khi quân Đức tiến hành tấn công ở trận Verdun vào ngày 21 tháng 2 năm 1916. Do người Pháp phải tập trung sức lực vào phòng thủ Verdun, khả năng của họ để trong trận Somme không còn. Do vậy, gánh nặng này chuyển sang vai người Anh. Pháp thậm chí rút lại sự đóng góp 3 sư đoàn dành cho trận mở màn của cuộc chiến (sư đoàn 10, sư đoàn số 1 thuộc địa và sư đoàn số 35 của Tập đoàn quân số 6). Do thiệt hại nặng nề ở Verdun, mục đích của cuộc phản kích của trận Somme từ giáng một đòn quyết định cho quân Đức được chuyển sang sang giảm nhẹ áp lực lên quân Pháp.

Sáu sư đoàn chính quy của quân đội Anh vào thời điểm bắt đầu của Chiến tranh thế giới thứ nhất, đã nhanh chóng biến mất trong các trận đánh vào các năm 1914 và 1915. Thành phần nòng cốt của quân Anh lúc này được hình thành từ lính tình nguyện của Lực lượng thuộc địa Anh và lực lượng bổ sung của Horatio Kitchener, được thành lập từ tháng 8 năm 1914. Phần mở rộng này yêu cầu các tướng lĩnh chỉ huy ở các cấp cao, do vậy người ta đã nhanh chóng bổ nhiệm các chức vụ mà không quan tâm đến khả năng và năng lực của sĩ quan. Tướng Haig bắt đầu cuộc chiến là một chỉ huy của Quân đoàn 1 Anh (British I Corps), được thăng cấp lên chỉ huy Tập đoàn quân số 1 Anh (British First Army) thuộc Lực lượng viễn chinh Anh (BEF), rồi chỉ huy của BEF. Lực lượng này được hình thành từ bốn (sau này là năm tập đoàn quân), gồm sáu mươi sư đoàn.

Vào giữa năm 1916, khi hiểm họa của máy bay Fokker (Fokker Scourge) của không quân hoàng gia Đức (Luftstreitkräfte) đã hết, Không quân hoàng gia Anh RFC (Royal Flying Corps) đã thành công chiếm lại được thế thượng phong trong trận Somme. Ở khu vực này, 10 phi đội của không quân Anh gồm 185 máy bay đối chọi lại với 129 máy bay của không quân Đức. Người Anh thực hiện một phương sách tấn công hiệu quả, vừa cho phép máy bay hoặc khí cầu cáp làm chuẩn hỗ trợ pháo binh, vừa khi ngăn chặn quân Đức. Cho đến tận tháng 9 năm 1916, khi người Đức sử dụng loại máy bay mới, ưu thế của người Đức mới được xác lập lại.

Ngày đầu tiên của trận đánh
Đọc bài chính Ngày đầu tiên của trận Somme

Người Anh bắt đầu trận đánh bằng một đợt pháo kích phòng tuyến quân Đức kéo dài 5 ngày với hơn 1.700.000 quả đạn pháo. Mười quả mìn cũng được đặt xuống dưới chiến hào và các cứ điểm của phòng tuyến quân Đức. Ba quả mìn lớn nhất trong số đó sử dụng đến 21 tấn thuốc nổ cho mỗi quả.

Cuộc tấn công được thực hiện liên quân Anh – Pháp gồm 13 sư đoàn quân Anh, trong số đó gồm 11 sư đoàn thuộc Tập đoàn quân số 4, 2 sư đoàn thuộc Tập đoàn quân số 3, ở bắc sông Somme. Quân Pháp gồm 11 sư đoàn ở phần tiếp giáp và nam sông Somme. Lực lượng Đức gồm Tập đoàn quân số 2 của tướng Fritz von Below. Trục của cuộc tấn công trùng với con đường La Mã, chạy từ phía tây Albert đến phía đông bắc của Bapaume, dài 19 km (12 dặm).

Liên quân Anh-Pháp dự tính mở màn tấn công cho trận Somme là 7h30 sáng ngày 1 tháng 7 năm 1916. Tuy nhiên, không biết vì lý do gì mà mười phút trước đó, một sĩ quan lại cho kích nổ quả mình ở cứ điểm phòng thủ Hawthorn của quân Đức. Vào 7h28 sáng, tất cả các quả mình còn lại đồng loạt phát nổ, ngoại trừ quả mình ở mũi Kasino. Vào đúng giờ G, mọi thứ trở nên tĩnh lặng, pháo binh chuyển hướng tấn công vào tuyến kế tiếp của mục tiêu. Nhà thơ John Masefield kể lại:

Kim đồng hồ chỉ đúng một phần tư, suốt dọc phòng tuyến của quân Anh vang lên một tiếng còi và một tiếng thét. Những người lính của đợt thứ nhất leo lên khỏi các chiến hào, trong sư hỗn độn, tăm tối và hiện diện của cái chết, hăm hở tiến lên, vượt qua vùng đệm giữa hai chiến tuyến, mở màn cho trận sông Somme.

Lực lượng bộ binh với trang bị nặng 32 kg, được xếp thành những đợt sóng ngang, tiến bộ về phía trước. Mặt khác, nhiều đơn vị trước đó bò vượt qua vùng đệm giữa hai chiến tuyến, do vậy họ có thể tấn công ngay khi pháo binh yểm trợ ngưng bắn. Tuy nhiên, mặc dù chịu đợt pháo kích nặng nề, lực lượng phòng thủ Đức tương đối nguyên vẹn, do được bảo vệ bởi hệ thống hầm ngầm kiên cố, đã buộc lực lượng tiến công trả giá đắt.

Ở phía bắc của con đường Albert-Bapaume, việc tiến quân gần như bị phá sản từ ngoài rìa. Ở một vài vị trí, lực lượng tấn công đã thâm nhập được vào hệ thống chiến hào phòng ngự của người Đức, thậm chí là cả hệ thống yểm trợ. Tuy nhiên, quân tấn công lại quá ít để có thể đứng vững được trước những đợt phản kích của quân Đức. Do pháo binh Đức tấn công xuống vùng đệm khiến cho lực lượng tiến công không thể tăng cường lực lượng cũng như không thể rút lui.

Do thông tin liên lạc hoàn toàn không đầy đủ, phần lớn các chỉ huy quân Anh không nắm được diễn biến của trận đánh. Một báo cáo sai lầm rằng sư đoàn 29 đã thành công ở Beaumont Hamel dẫn đến việc trung đoàn dự bị được yêu cầu tiến theo để hỗ trợ. Trung đoàn số 1 Newfoundland không có khả năng tiến đến các chiến hào tuyến đầu, do vậy phải sử dụng chiến hào dự trũ. Hầu hết toàn bộ trung đoàn bị giết trước khi tiến qua toàn bộ phòng tuyến. Với con số thương vong lên đến 91%, đây là trung đoàn có số thương vong tồi tệ thứ hai trong ngày. Trong số 801 người tham dự trận đánh, hơn 500 người chết, chỉ còn 68 người không bị thương. Hầu như toàn bộ thế hệ sĩ quan chỉ huy tương lai của trung đoàn bị chết. Vì nỗ lực đó, trung đoàn số 1 Newfoundland được vua George V đổi tên thành Trung đoàn hoàng gia Newfoundland

Bước tiến của quân Anh theo con đường Albert-Bapaum cũng thất bại, bất kể hai quả mìn ở La Boisselle đã phát nổ. Ở khu vực này, một bi kịch khác cho Trung đoàn Tyneside Irish của sư đoàn 34 khi họ xuất kích khoảng một dặm trước hàng rào phòng ngự của quân Đức, trong một tầm súng máy của lực lượng phòng thủ. Họ nhanh chóng bị quét sạch trước khi đến vượt tuyến chiến hào phía trước của chính mình

Ở khu vực phía nam của con đường, các sư đoàn Pháp thành công hơn. Ở đây, lực lượng Đức phòng ngự tương đối yếu. Bên cạnh đó, pháo binh Pháp, với sự vượt trội về số lượng cũng như kinh nghiệm so với người Anh, đã thành công cao độ. Tất cả các mục tiêu cho ngày thứ nhất của người Pháp từ thị trấn Montauban cho đên sông Somme đều được hoàn thành. Mặc dù nhiệm vụ của quân đoàn 20 Pháp chỉ là đóng vai trò hỗ trợ trong khu vực, nhưng trong trường hợp này, chính họ lại là những người dẫn đầu. Ở phía nam của sông Somme, các lực lượng Pháp tiến hành rất tốt, trên cả mức dự định ban đầu. Quân đoàn 1 thuộc địa xuất kích khỏi chiến hào lúc 9h30 sáng như một phần của hành động nghi binh nhằm lừa quân Đức. Hành động nghi binh này thành công đến mức, giống những các lực lượng khác của Pháp, họ tiến quân quá dễ dàng. Chỉ trong vòng một giờ, quân đoàn thuộc địa chiếm Fay, Dompierre, Becquincourt, và chiếm được một phần của đỉnh Flaucourt, thậm chí không cần đến cả quân tiếp viện. Ở bên phải của quân đoàn thuộc địa, quân đoàn 25 cũng bắt đầu tiến công vào lúc 9h30, nhưng chỉ có duy nhất một sư đoàn ở tuyến đầu và tiến quân được ít. Tuy nhiên, tất cả các mục tiêu cho ngày đầu tiên đều hoàn thành. Các chiến hào của quân Đức hoàn toàn bị tràn ngập. Người Đức hoàn toàn bị bất ngờ bởi cuộc tấn công. Quân Pháp tiến được 1.5 km ở bờ nam và 2 km ở bờ bắc

Nhìn chung, ngày đầu tiên của trận Somme là một thất bại. Đây được coi là một trong những thảm họa lớn trong lịch sử quân sự thế giới và là thảm kịch bi đát nhất trong quân sử nước Anh, với tổn hại có thể nói là kinh hoàng chưa từng thấy của quân Anh. Tổn thất của người Anh là 19.240 chết), 35.493 bị thương, 2.152 mất tích, 585 bị bắt làm tù binh. Tổng số thiệt hại là 57.470 quân, đây là số thương vong cao kỷ lục tính trong một ngày chiến đấu cho tới tận ngày nay. Số lượng sĩ quan chịu tổn thất đặc biệt nặng nề, do quân Đức đã được huấn luyện để nhận biết quân phục của họ, vốn khác biệt so với các hạ sĩ quan và binh lính. Tổn thất của phía Đức trong ngày 1 tháng 7 tương đối khó ước đoán. Người ta tính rằng, quân Đức chịu thiệt hại khoảng 8.000 lính trên trận tuyến với quân Anh, 2.000 trong số đó bị bắt làm tù binh chiến tranh. Sự chênh lệch giữa thiệt hại của Đức và Anh cao nhất là ở khu vực Ovillers với tỉ lệ là 18/1. Lực lượng tấn công là Sư đoàn 8 quân Anh chịu tổn thất đến 5.121 quân, trong khi lực lượng phòng ngự quân Đức là Trung đoàn 180 chỉ mất có 280 quân.

Hậu quả của ngày đầu tiên
Với thiệt hại của quân Anh trước sự tàn sát của Pháo binh kết hợp với súng máy Đức, ngày đầu tiên của trận chiến được xem là một sự "mở hàng" độc đáo. Vào 22h00 ngày 1 tháng 7, trung tướng Henry Rawlinson, chỉ huy của tập đoàn quân 4 Anh, phát lệnh tiếp tục tấn công. Sự lộn xộn và kém cỏi về thông tin của hệ thống chỉ huy làm người Anh mất mấy ngày mới nhận ra mức độ thiệt hại kinh khủng. Tướng Haig chỉ định trung tướng Hubert Gough chịu trách nhiệm khu vực phía bắc, trong khi tập quan đoàn quân số 4 chịu trách nhiệm khu vực phía nam. Tướng Gough nhận ra được sự thất bại ở mặt trận của mình và ngay lập tức cấm tổ chức các trận tấn công cho đến ngày 3 tháng 7.

Người Anh cũng bỏ qua cơ hội ở phía nam của con đường Albert-Bapaume, nơi mà học đã có những thành công đầu tiên. Ở đây phòng tuyến quân Đức giữa Ovillers và Longueval có một lỗ hổng lớn trong một thời gian, điều mà sau này người ta mới biết. Vào ngày 3 tháng 7, một đơn vị trinh sát của sư đoàn 18 tiến sâu 2 dặm vào trong vùng kiểm soát của người Đức mà không gặp bất cứ một kháng cự nào. Tuy nhiên, cơ hội này đã bị bỏ lỡ bởi người Anh không có đủ lực lượng để tận dụng cũng như người Đức đã kịp thời lấp lỗ hổng đó.

Khu Mametz Wood vẫn còn trống đến ngày 3 tháng 7, tuy nhiên bị người Đức chiếm vào ngày hôm sau. Người Anh chỉ giành lại được vùng đất này cho đến ngày 10 tháng 7, trả giá đắt sau hai nỗ lực tấn công. Các vị trí khác như High Wood và Delville Wood, giành được trong ngày đầu tiên, phải đổi lại bằng một số lượng lớn sinh mạng của quân Anh cho đến khi hoàn toàn chiếm được vào tháng 8 và tháng 9.

Trận đồi Bazentin

Xem thêm: Trận đồi Bazentin

Ngày 14 tháng 7, tập đoàn quân số 4 của quân Anh phát động một cuộc tấn công vào phòng tuyến thứ hai của quân Đức từ Somme kéo dài đến Guillemont và Ginchy  qua phía tây bắc dọc theo đỉnh của sườn núi cho đến Pozières nằm trên đường Albert – Bapaume. Mục tiêu của cuộc tấn công này là tiến công vào các làng Bazentin le Petit, Bazentin le Grand và Longueval tiếp giáp với khu rừng d'Elville và khu rừng High Wood nằm ở trên sườn núi xa hơn. Cuộc tiến công được thực hiện bởi bốn sư đoàn trên phạm vi 6.000 yard (5,5 km) lúc 3 giờ 25 phút sáng, sau trận pháo kích kéo dài 5 phút như vũ bão. Pháo binh dã chiến bắn ra vô cùng dữ dội và các đợt tấn công được đẩy vào phía sau phòng tuyến, trong những vùng đất vắng người khiến cho đội hình quân Đức chỉ có một phạm vi ngắn để vượt qua trong khi các khẩu pháo của họ được đưa ra khỏi chiến hào. Phần lớn các mục tiêu đã giành được và quân Đức phòng thủ phía nam đường Albert-Bapaume bị đặt vào trạng thái phòng thủ vô cùng nặng nề nhưng cuộc tấn công sau đó không được thực hiện do sự thất bại trong việc liên lạc của quân Anh, đi kèm với đó là con số thương vong nghiêm trọng và tình trạng thiếu tổ chức.

Trận Pozières và trang trại Mouquet
Xem thêm: Trận Pozières

Trận Pozières bắt đầu bằng việc Sư đoàn 1 Úc (Quân đội Đế quốc Úc) thuộc Tập đoàn quân Dự bị thành công kiểm soát ngôi làng, song đây chỉ là thành công duy nhất của quân Anh trong các cuộc thất bại liên tiếp của Đồng minh trong ngày 22 và 23 tháng 7, cùng thời điểm với các cuộc tấn công kết hợp với quân Pháp xa hơn về phía nam, trở thành các cuộc tấn công riêng lẻ do thiếu thông tin liên lạc, thiếu nguồn cung cấp và thời tiết diễn biến xấu. Các cuộc pháo kích và phản công của quân Đức bắt đầu vào ngày 23 tháng 7 và tiếp diễn cho đến ngày 7 tháng 8. Cuộc giao tranh kết thúc với việc Tập đoàn quân Dự bị chiếm được cao nguyên nằm ở phía bắc và phía đông của ngôi làng, uy hiếp thành lũy Thiepval kiên cố của quân Đức từ phía sau.

Sự xuất hiện của xe tăng

Dưới uy thế quá mạnh của súng máy tại các ụ phòng thủ và sự nguy hiểm của đạn pháo phá mảnh đối với bộ binh (và kỵ binh), người Anh đã đưa ra thiết kế xe tăng đầu tiên trong lịch sử.

Giai đoạn kết thúc
Trước diễn tiến của Chiến dịch, vua George V của Anh đã viết thư gửi Sa hoàng Nikolai II của Nga như sau:

Kết cuộc
Nhìn chung, Chiến dịch tấn công Somme của liên quân Anh - Pháp đã thất bại, cũng giống như Chiến dịch tấn công Verdun của quân Đức. Dù Haig đã đẩy hàng chục vạn binh sĩ lên các chiến hào và các đỉnh đồi, quân Anh đã không thể làm nên một cuộc đột phá mà người ta đã mong chờ từ lâu. Họ đã làm rung động trận tuyến quân Đức, nhưng quân Đức vẫn giữ được trận tuyến. Đối với Quân đội Anh, thất bại đắt giá ở sông Somme mở đường cho những mất mát kinh hoàng không kém của họ ở Flanders vào năm 1917. Trận Somme cũng chứng tỏ sức mạnh khủng khiếp của người Đức trong việc tung những đòn phản công hủy diệt. Song, hai chiến dịch Verdun và Somme đã chứng tỏ một kiểu chiến tranh tiêu hao mà người Đức khó thắng nổi.

Hiệu quả chiến lược

Thương vong
Cả hai chiến dịch Verdun và Somme đều cho thấy, dù phe cố thủ phải chịu thiệt hại nặng nề, trận tuyến đôi bên chẳng có thay đổi gì đáng kể cho lắm.

Do trải nghiệm của ông trong thảm họa Somme (với khoảng 19 nghìn binh sĩ tử vong trong ngày đầu tiên), những năm về sau John Ronald Reuel Tolkien viết kiệt tác Lord of the Rings, là câu chuyện huyền thoại cho thấy một cuộc tranh đấu giữa cái thiện và cái ác có thể thay đổi cân bằng quyền lực trên thế giới.

Chú thích

Liên kết ngoài

 The British Army in the Great War: The Battles of the Somme, 1916
 New Zealand and the Battle of the Somme
 Thiepval Memorial and Peronne historial

Xung đột năm 1916
Somme
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Trận đánh liên quan tới Úc
Trận đánh liên quan tới Canada
Pháp năm 1916
Trận đánh liên quan tới binh đoàn Lê dương Pháp


title: (7156) 1981 EC2

text:
{{DISPLAYTITLE:(7156) 1981 EC2}}

(7156) 1981 EC2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne và Giovanni de Sanctis ở Đài thiên văn La Silla ở Chile, ngày 4 tháng 3 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1981
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Eudoxus xứ Cnidus

text:
Eudoxus của Cnidus (410 hoặc 408 TCN - 355 hoặc 347 TCN) là một nhà thiên văn học, nhà toán học, học giả Hy Lạp, là học trò Plato. Vì tất cả các công trình riêng của mình bị mất, hiểu biết về ông ngày nay nhờ thu thập được từ nguồn thứ cấp, chẳng hạn như bài thơ Aratus về thiên văn học. Theodosius của Sphaerics của Bithynia có thể dựa trên một tác phẩm của Eudoxus.

Tên của ông "Eudoxus" có nghĩa là "ý kiến tốt" và "danh tiếng tốt" (trong Εὔδοξος Hy Lạp), từ eu = Doxa, tốt = ý kiến hay tín ngưỡng, sự nổi tiếng). Nó là tương tự như tiếng Latin tên "Benedictus" (Benedict, Benedetto).

Aeschines cha của Eudoxus Cnidus thích xem sao vào ban đêm. Eudoxus lần đầu tiên đến Tarentum học với Archytas, từ người mà ông đã học toán học. Trong khi ở Italia, Eudoxus thăm Sicilia, nơi ông theo học y khoa với Philiston.

Tham khảo

Nhà thiên văn Hy Lạp
Nhà toán học Hy Lạp cổ đại
Nhà triết học Hy Lạp cổ đại
Mất thế kỷ 4 TCN
Aristoteles
Nhà thiên văn học Hy Lạp cổ đại


title: Cao Mật

text:
Cao Mật (tiếng Trung: 高密市 Gāomì, Hán Việt: Cao Mật thị) là một thành phố cấp huyện của địa cấp thị Duy Phường, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 1605,6 km2, dân số 850.000. Mã số bưu chính của thành phố này là 261500. Cao Mật được chia thành 3 nhai đạo, 17 trấn. Các đơn vị này lại được chia ra 993 thôn hành chính.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Duy Phường
Thành phố tỉnh Sơn Đông


title: Adicella koronis

text:
Adicella koronis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Hypanthidioides bahiana

text:
Hypanthidioides bahiana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Hypanthidioides
Động vật được mô tả năm 1995


title: Gnophomyia toschiae

text:
Gnophomyia toschiae là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Gnophomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Stigmella kurilensis

text:
Stigmella kurilensis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Hokkaido (Japan) và Kunashiri Island (southern Kurils).
Con trưởng thành bay vào early tháng 6 và tháng 8. There are probably two generations per year.

The host plant is unknown.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Redescription of Stigmella kudensis PupIesis (Lepidoptera, Nepticulidae), found on Hokkaido

K


title: Vaprio d'Agogna

text:
Vaprio d'Agogna là một đô thị ở tỉnh Novara ở vùng Piedmont của Ý, tọa lạc cách 90 km về phía đông bắc của Torino and about 15 km về phía tây bắc của Novara. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 980 người và diện tích là 10,1 km².

Vaprio d'Agogna giáp các đô thị: Barengo, Cavaglietto, Mezzomerico, Momo, Oleggio, và Suno.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Novara
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Lyonetia euryella

text:
Lyonetia euryella là một loài bướm đêm thuộc họ Lyonetiidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Honshu, Kyushu, Yakushima).

Sải cánh dài 8–10 mm. Có 4 thế hệ một năm. Ấu trùng ăn Eurya japonica. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Revisional Studies On The Family Lyonetiidae Of Japan (Lepidoptera)

Lyonetiidae


title: Pseudolimnophila melanura

text:
Pseudolimnophila melanura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Triều Pagan

text:
Triều Pagan (Hán-Việt: Bồ Cam 蒲甘) là vương triều đầu tiên thống nhất các vùng lãnh thổ mà ngày nay là Myanmar. Triều đại này tồn tại 243 năm (1044 - 1287), đóng đô ở Pagan (nay là thành phố Bagan), thống trị vùng lưu vực sông Ayeyarwaddy và ngoại vi của nó, đặt nền móng cho sự phát triển của ngôn ngữ, văn hóa Myanmar, sự bành trướng của dân tộc Miến ở Thượng Miến, và sự phát triển của Phật giáo Thượng toạ bộ tại Myanmar và cả lục địa Đông Nam Á.

Triều Pagan sụp đổ năm 1287 do cuộc xâm lược của quân Nguyên Mông. Sau khi Triều Pagan diệt vong, Myannma lại rơi vào tình trạng chia cắt và phân tranh cho đến tận giữa thế kỷ 16.

Lịch sử

Khởi nguyên

Khởi nguyên của vương quốc Pagan đã được tái xây dựng lại dựa trên bằng chứng khảo cổ học, cũng như ghi chép lịch sử và truyền miệng. Có sự khác biệt lớn tồn tại giữa quan điểm hiện đại và các nguồn lịch sử dân gian.

Truyền thuyết dân gian
Các ghi chép của người Miến không thống nhất về khởi nguyên của vương quốc Pagan. Ghi chép vào thế kỷ 18 truy về năm 167, người con của thần mặt trời và bà chúa rồng đã lập ra vương quốc Pagan.

Vào thế kỷ 19, cuốn quốc sử của triều Konbaung là Hmannan Maha Yazawindawgyi đã kết nối nguồn gốc của vương quốc Pagan tới dòng dõi của Thích Ca Mâu Ni và là con cháu của vị vua đạo Phật đầu tiên Maha Sammata. Hmannan Maha Yazawindawgyi.

Theo đó thị tộc Sakya đã theo hoàng tử Abhiyaza của vương quốc Kosala rời bỏ quê hương năm 850 TCN sau thất bại chiến tranh với vương quốc Panchala kế bên. Họ đã lập nên vương quốc Tagaung tại vùng thượng Miến ngày nay. Cuốn sử này không xác nhận vị hoàng tử này đã đi đến vùng đất không người ở, mà chỉ đề cập rằng ông là vị vua đầu tiên.

Abhiraja có hai người con trai, người con lớn là Kanyaza Gyi phiêu lưu về phía Nam thành lập vương quốc Arakan vào năm 825. Người con nhỏ thừa kế nghiệp vua của cha, và theo đó là 31 vị vua của triều đại này và triều đại khác với 17 vị vua.

Năm 483 TCN, dòng dõi nhà Tagaung tiếp tục đi xa hơn về phía Nam châu thổ Irrawaddy và thành lập vương quốc Sri Ksetra. Sri Ksetra tồn tại trong suốt 6 thế kỷ và kế thừa nó là triều Pagan. Cuốn sử đã ghi lại rằng năm 107 Thamudarit, cháu của vị vua cuối cùng của Sri Ksetra đã gây dựng nên thành phố Pagan (Tên chính thức: Arimaddana-pura. Nghĩa là: Thành phố đè bẹp mọi kẻ thù).

Tái cấu trúc thông tin lịch sử
Với những tiếp cận hiện đại, nguồn gốc triều đại Pagan được cho rằng thành lập bởi người Miến đến từ vương quốc Nam Chiếu vào nửa cuối thế kỷ thứ 9. Những sự kiện lịch sử đầu tiên được ghi chép trong biên niên sử là lịch sử và truyền thuyết của người Pyu, những người định cư đầu tiên được ghi nhận. Những vị vua Pagan đã coi lịch sử của người Pyu là một phần lịch sử của mình.

Thực vậy, các học giả châu Âu trong giai đoạn Người Anh thống trị Miến Điện đã nghi vấn, và gạt bỏ hoàn toàn những truyền thuyết lịch sử của người Miến, truyền thuyết này có phần giống với truyền thuyết từ Sanskrit hay Pali của người Ấn Độ. Những ghi chép trong Abhiraja như là 1 nỗ lực nhằm gắn kết nhà vua với Đức Phật. Họ nghi ngờ tính cổ xưa của những ghi chép sử này và loại bỏ tính khả thi của sự xuất hiện bất cứ nền văn minh nào trước năm 500 tại Miến Điện.

Pagan giai đoạn đầu
Những bằng chứng hiện đại cho thấy sự xâm nhập của người Miến vào vương quốc Pyu diễn ra từ từ. Không tìm thấy dấu hiệu rõ ràng nào về sự xung đột lật độ tại vùng của người Pyu. Thí nghiệm Cacbon phóng xạ cho thấy hoạt động con người tồn tại đến khoảng năm 870 tại Halin. Thành phố của người Pyu đã từng bị phá hủy bởi cuộc tấn công của người Nam Chiếu năm 832. Vùng đất này đã hứng các đợt sóng di cư của người Miến đến định cư vào nửa cuối thế kỷ thứ 9, có thể vẫn còn tiếp tục đến thế kỷ thứ 10.

Biên niên sử của người Miến đã ghi chép lại rằng vương quốc được thành lập vào thế kỷ thứ 2. Ban đầu nó là 1 vương quốc nhỏ bé, với thủ đô tọa lạc tại Arimaddana Pura, Thiri Pyissaya, Tampawaddy và đến năm 849 thì thủ đô chuyển về Pagan. Thị quốc Pagan được thành lập vào giữa thế kỷ thứ 9 bởi người Miến di cư từ vương quốc Nam Chiếu.

Người Miến tại Pagan đã phát triển hệ thống tưới tiêu, trồng trọt. Thị quốc này là một trong nhiều thị quốc cạnh tranh nhau của vương quốc Pyu cho đến cuối thế kỷ thứ 10 khi thị quốc này bắt đầu xâm chiếm các thị quốc xung quanh. Vào thời kỳ 1050-1060 đã xảy ra sự mở rộng mau chóng khi vua Anawrahta Minsaw lập nên đế quốc Pagan. Đế quốc đầu tiên thống nhất được vùng châu thổ sông Ayeyarwaddy và các vùng lãnh thổ lân cận.

Lịch sử Triều Pagan chính thức bắt đầu vào khoảng năm 849 khi một vị vua người Miến cho xây thành bao ở đây. Trong hai trăm năm kế tiếp, vương quốc Pagan dần dần lớn mạnh và thâu tóm các khu vực lân cận. Năm 1057, vua Anawrahta chinh phục vương quốc Ramannadesa (hay vương quốc Thaton) của người Môn ở Hạ Miến. Những vị vua nhà Pagan tiếp theo đã mở rộng ảnh hưởng của họ xa hơn nữa về phía nam tới phần phía bắc bán đảo Mã Lai, về phía đông tới tận sông Thanlwin và có thể xa hơn thế, về phía bắc tới tận gần biên giới Myanmar-Trung Quốc hiện nay, và phía tây tới tận vùng đất của người Arakan và người Chin. Các sử ký của Myanmar thậm chí còn ghi rằng các vua Triều Pagan đã vươn thế lực tới toàn bộ đồng bằng sông Chao Phraya và tới tận eo biển Malacca. Có thể nói, vào giữa thế kỷ 12, phần lớn lục địa Đông Nam Á nằm dưới sự kiểm soát ở những mức độ nào đó hoặc của Đế quốc Khmer hoặc của Pagan.

Ngôn ngữ và văn hóa Miến dần dần thống trị ở miền bắc đồng bằng Ayeyarwaddy; và vào khoảng cuối thế kỷ 12, đã lấn át cả ngôn ngữ và văn hóa Pyu, Môn và Pali. Phật giáo bắt đầu lan rộng đến các thôn xóm mặc dù Phật giáo Đại thừa, Mật tông, Bà la môn, và bái vật giáo vẫn còn bám chắc ở tất cả các tầng lớp xã hội. Trong thời gian từ giữa thế kỷ 11 đến thế kỷ 13, các vua Pagan đã cho xây dựng hơn 10.000 ngôi chùa trong vùng kinh đô. Khoảng 3.000 trong số đó vẫn còn cho tới ngày nay. Các phú hộ cũng rất tích cực cúng dường bằng đất đai. Đất đai của nhà chùa lại không bị đánh thuế.

Vương quốc Pagan bắt đầu suy thoái từ thế kỷ 13. Một trong những nguyên nhân quan trọng là việc dồn quá nhiều nguồn lực cho xây dựng các công trình tôn giáo. Vào những năm 1280, có tới hai phần ba số đất canh tác miễn thuế ở Thượng Miến đã bị chuyển cho tôn giáo, vì thế làm giảm bổng lộc của quan lại và giới quân sự, cũng có nghĩa là làm giảm lòng trung thành của họ đối với hoàng tộc. Điều này tạo nên những vòng xoáy bất lợi gồm những rối loạn bên trong và các thách thức bên ngoài từ người Môn, Nguyên Mông và Shan.

Bắt đầu từ đầu thế kỷ 13, người Shan bắt đầu bao vây vương quốc Pagan từ phía bắc và phía đông. Người Mông Cổ, sau khi chinh phục Nam Chiếu, quê hương cũ của người Miến, vào năm 1253, bắt đầu xâm lược Myanmar vào các năm 1277 và năm 1287, triệt phá kinh đô Pagan, kết thúc 250 năm cai trị của Triều Pagan ở đồng bằng Ayeyarwaddy và xung quanh. Myanmar sau đó rơi vào tình trạng chia cắt suốt 250 năm.

Trong xã hội Pagan, phụ nữ đóng vai trò quan trọng. Họ làm người đứng đầu các thôn xóm, quan lại triều đình, thợ thủ công, người cho vay, học giả và tu sĩ Phật giáo. Hoàng hậu Pwa Saw, vợ vua Uzana, được xem là người có công lớn trong việc điều hành đất nước suốt 40 năm trời vào thời kỳ đầy khó khăn của Pagan khi phải đối mặt với nạn ngoại xâm và rối loạn chính trị bên trong.

Danh sách các vua Pagan

 Pyinbya, trị vì từ năm 846 đến năm 878
 Tannet, 878–906
 Sale Ngahkwe, 906–915
 Theinhko, 915–931
 Nyaung-u Sawrahan, 931–964
 Kunhsaw Kyaunghpyu, 964–986
 Kyiso, 986–992
 Sokkate, 992–1044
 Anawrahta, 1044–1077
 Sawlu, 1077–1084
 Kyanzittha, 1084–1112
 Alaungsithu, 1112–1167
 Narathu, 1167–1170
 Naratheinkha, 1170–1173
 Narapatisithu, 1173–1210
 Htilominlo, 1210–1234
 Kyaswa, 1234–1250
 Uzana, 1250–1254
 Narathihapate, 1254–1287
 Kyawswa, 1287–1298
 Sawhnit, 1298–1312
 Uzana II, 1312–1325

Xem thêm
 Anawrahta
 Bagan

Tham khảo

Thư mục

Cựu quốc gia châu Á
Quốc gia cổ trong lịch sử Myanmar
Cựu quốc gia quân chủ Đông Nam Á
Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Myanmar thế kỷ 9
Quân chủ Myanmar
Cựu quốc gia ở Đông Nam Á
Myanmar thế kỷ 12
Cựu vương quốc
Myanmar thế kỷ 10
Myanmar thế kỷ 11
Myanmar thế kỷ 13


title: 488

text:
Năm 488 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 488


title: Braux-le-Châtel

text:
Braux-le-Châtel là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 241 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Brauxlechatel


title: Neobrotica inconspicua

text:
Neobrotica inconspicua là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: Nucella dubia

text:
Nucella dubia, tên tiếng Anh: common dogwhelk, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Nucella


title: Đồ chơi mô hình

text:
Đồ chơi mô hình là một loại đồ chơi mô phỏng theo các vật dụng, thiết bị thật, được thu nhỏ theo tỷ lệ. Dù phần lớn đồ chơi mô hình chỉ mô phỏng theo hình dáng chi tiết mà không mô phỏng hoạt động (gọi là mô hình tĩnh) hoặc chỉ hoạt động một phần, vẫn có một bộ phận đồ chơi mô hình không chỉ mô phỏng hình dáng mà còn có thể mô phỏng hoạt động của vật mà nó mô phỏng (gọi là mô hình động).

Lịch sử
Mô hình tĩnh được sản xuất rất sớm vào thế kỷ 20 bởi 2 nhà sản xuất MeccanoDinky Toys) ở Anh và Dowst Brothers (Tootsietoys) ở Mỹ. Những mẫu mô hình đầu tiên được bày bán rất đơn giản, gồm có những chiếc xe nhỏ chỉ có chi tiết bên ngoài mà k0 có các chi tiết bên trong. Vào những ngày đầu tiên này, 1 vấn đề đặt ra là hợp kim Zamak k0 được tốt, và chính điểu đó đã làm cho những mẫu mô hình này k0 được bền, các mô hình có thể tự gãy hoặc nứt mà k0 cần tác động bên ngoài. Và thực tế là rất khó để có thể tìm được 1 mô hình tốt trước thế chiến thứ 2.
Lesney bắt đầu làm mô hình từ năm 1947. Sản phẩm của ông, Matchbox 1-75 series có tên như vậy vì luốn có 75 chiếc xe khác nhau được đóng gói chung vào những hộp diêm bé xíu. Món đồ chơi này dần trở nên phổ biến và Matchbox được sử dụng rộng rãi đến mức nó được coi là hình mẫu chung của mọi mô hình ô tô của bất cứ hãng sản xuất nào.

Mô hình tĩnh và thú vui sưu tập mô hình tĩnh bắt đầu phát triển vào những năm 50 của thế kỉ 20, khi mà chất lượng và độ tinh xảo đã đượng cải thiện. Chính vì thế, cũng càng ngày càng nhiều các hãng sản xuất nhảy vào mảnh đất màu mỡ này, trong đó có cả nhãn hiệu Corgi, được sản xuất bởi Mettoy- hãng thành lập năm 1956 và là tiên phong trong việc sử dụng nội thất và sử dụng nhựa trong để làm cửa sổ xe cho mô hình.

Năm 1968, Mattel giới thiệu Hot Wheels ở Mỹ, nhằm bác bỏ ý kiến hãng chỉ chú ý đến nhãn hiệu đồ chơi cho con gái(búp bê barbie) mà bỏ bê thị trường đồ chơi cho các cậu bé. Vì trông những chiếc xe toát lên 1 chuyển động nhanh nhẹn (chúng được trang bị 1 tổ hợp các bánh xe ma sát thấp) Hot Wheels nhanh chóng kiếm lời từ việc đánh vào điểm còn thiếu này trên thị trường mô hình tĩnh, từ đó trở thành nhà cung cấp hàng đầu thế giới, thách thức với thương hiệu nổi tiếng Matchbox 1-75 series.

Trong suốt những năm những năm 60, một vài nhà sản xuất đã bắt đầu sử dụng mô hình tĩnh xe cộ để làm công cụ quảng cáo. Ý tưởng rằng trẻ con đóng 1 vái trò khá quan trọng trong quyết định của gia đình như mua hàng hóa j đã mở ra một con đường mới. Thêm vào đó vào những năm 80 đã xuất hiện rất nhiều mô hình tĩnh xe cộ dành cho nhu cầu sưu tầm của người lớn, chứ k0 phải như 1 đồ chơi dành cho trẻ con. Những công ty như McDonald's, Sears Roebuck, Kodak, và Texaco cũng tham gia chế tác đồ chơi nhằm sản xuất những mẫu mang tính xúc tiến, quảng bá và luôn thể hiện nét đặc trưng của hãng như tên, logo, hay giấy phép hoạt động. 1 ví dụ sớm nhất là hãng American Airlines London bus được sản xuất bởi Matchbox, và ý tưởng cũng được vài hãng máy bay khác nhanh chóng làm theo.
Khoảng giữa những thập niên 70, xe tải và những chiếc xe thương mại chiếm 1 thị phần khá lớn trên thị trường. Matchbox mở đường cho xu thế với việc khai thác lại những mẫu của vài năm về trước. Hãng đã ghi điểm bằng những chiếc xe tải sống động đầy màu sắc như Coca-Cola, Colman's Mustard, hay Cerebos Salt. Hãng cũng cung cấp những sản phẩm nhằm xúc tiến cho Smith's Crisps(nhãn hiệu khoai tây) và các gian hàng của Harrod. Có một vài mẫu được sản xuất độc nhất dành riêng cho một vài thị trường nhanh chóng trở nên cực kì đắt giá: Arnott's BiscuitsAustralia) và Sunlight Seife (xà phòng, Đức) là những ví dụ điển hình. (

Corgi đã bắt chước ý tưởng trên khi hãng này phát triển mẫu Corgi Classics vào giữa những năm 80,để sản xuất hơn 50 versions mẫu Thornycroft những năm 20. một số nhà sưu tập có ý xem thg` sự fát triển này chỉ như việc tập hợp màu vẽ, vì những sự rập khuôn là y hệt nhau, chỉ có sự trang trí là khác nhau. Nhưng một số nhà sưu tập khác lại tạo ra thứ mà họ gọi là "quy tắc 10 foot" khi sự thu thập những biến đổi nhỏ của cùng 1 fương tiện biểu lộ tư tưởng (cảm xúc) tuột khỏi lòng bàn tay. Ý kiến đó cho rằng, bạn k0 thể phan biệt 2 versions đó từ khoảng cách 10 feet, thì bạn k0 nên bỏ công sưu tập làm j.

Trái ngược với sự nổi tiếng, rất nhiều nhà sản xuất đã phải phá sản trong những năm 80.Meccano (Dinky), Matchbox, và Corgi đều phá sản trong vòng 3 năm ngắn ngủi, chính là hệ quả tất yếu của nền kinh tế Anh thời bấy giờ. Các nhà sản xuất Anh gần như không thể cạnh tranh nổi trên thị trường quốc tế. Matchbox được mua lại bởi một tổ chức của Hongkong có tên là Universal Holdings. Vài năm sau đó(1997) Mattel mua lại Matchbox, và tất yếu là Hot Wheels và Matchbox 1-75 trở thành hai thương hiệu anh em. Cả hai thương hiệu trên đều hoạt động độc lập với nhau. Trong khi đó, Corgi bị thâu tóm bởi Mattel, hãng vừa chuyển trụ sở từ Swansea, Wales về Leicester, Anh và chuyển sưởng sản xuất về Trung Quốc. Khá lâu sau khi nhà máy ở Liverpool đóng cửa,Matchbox cũng mua thương hiệu Dinky Toys. Ở những dòng sản phẩm sau, ban lãnh đạo của Corgi quyết định mua lại thương hiệu Corgi Classics từ Mattel, và những thương hiệu Matchbox khác được bán cho 1 công ty Australian tên là Tyco (k0 liên quan đến dòng mô hình tàu lửa cỡ HO của Tyco, được làm bởi Mantua Metalworking ở New Jersey, USA)

Được hồi sinh từ đám tro tàn của Matchbox, Lledo- 1 công ty được sáng lập giống như Matchbox trước kia và hợp tác với Jack Odell. Odell tin tưởng rằng vẫn có thể thu được lợi nhuận từ thị trường Anh. Lledo đã tiếp quản 1 nhà máy của Matchbox ở Enfield và giới thiệu sản phẩm "Models of Days Gone" – mẫu mô hình xe cộ vào năm 1983. Những Series đầu tiên của mẫu Days Gone là làm lại những mẫu đã rất được phổ biến và ưa chuộng của những sản phẩm đời thứ nhất hay đời thứ hai của Matchbox. Những mẫu của Lledo rất được ưa chuộng bởi giới sưu tập những năm 80, nhưng đến những năm 90, hãng đã bị lu mờ bởi các hãng sản xuất khác và kết quả là năm 2002 Lledo đã bị phá sản. một nhánh của hãng được mua lại bởi Corgi.

Thêm vào mảng xe tải, Corgi sản xuất thêm hàng trăm versions mẫu xe bus Routemaster 1/64 trong những năm 80 và 90.Và cũng như những bộ sưu tập khác, mẫu xe này ban đầu cũng chỉ như dòng nước nhỏ, nhưng sau đó nó nhanh chóng trở thành 1 dòng sông lớn. Rất nhiều version được bán độc quyền tại hãng mà có các quảng cáo trên xe bus. Harrods, Selfridges, Gamley's, Hamley's, Army & Navy, Underwood's, and Beatties là những hãng Anh Quốc được thực hiện theo ý tưởng trên. Bên cạnh đó tập đoàn Nam Phi là một trong vài hãng nước ngoài cũng được làm theo cách trên.

Sau đó mẫu xe bus 1/76 cũng trở nên ưa chuộng vào những năm 80 90, do sự cạnh tranh quyết liệt giữa Corgi (the Original Omnibus Company) và Gilbow Holdings (Exclusive First Editions, hay EFE). Mô hình 1/76 cũng giống với cỡ "OO" của mô hình tàu lửa.
Đến năm 1990, NASCAR tham gia và trở thành một ông lớn của mô hình với cá mẫu xe đua và xe tải, được sơn màu sơn của các đội đua khác nhau.
Bên cạnh xe ô tô, xe tải, bus và các thiết bị xây dựng, mô hình hàng không và quân đội cũng rất được ưa chuộng.

Chú thích

Liên kết ngoài

Thuật ngữ toán học
Vật lý lý thuyết


title: Weiz

text:
Weiz là một thị trấn có ở phía đông Styria, nước Áo. Đô thị Weiz có diện tích 5,07 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 8799 người.
Đô thị này kết nghĩa với Grodzisk Mazowiecki, Ba Lan

Tham khảo


title: Uncha Siwana

text:
Uncha Siwana là một thị trấn thống kê (census town) của quận Karnal thuộc bang Haryana, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Uncha Siwana có dân số 10.609 người. Phái nam chiếm 65% tổng số dân và phái nữ chiếm 35%. Uncha Siwana có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Uncha Siwana, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Haryana


title: Bulbophyllum groeneveldtii

text:
Bulbophyllum groeneveldtii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

G|groeneveldtii]]

G


title: Carcassonne (quận)

text:
Quận Carcassonne là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Aude, ở vùng Occitanie. Quận này có 18 tổng và 207 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Carcassonne là:
 Alzonne
 Belpech
 Capendu
 Carcassonne Centre
 Carcassonne Est
 Carcassonne Nord
 Carcassonne Sud
 Castelnaudary Nord
 Castelnaudary Sud
 Conques sur Orbiel
 Fanjeaux
 Lagrasse
 Mas-Cabardès
 Montréal
 Mouthoumet
 Peyriac-Minervois
 Saissac
 Salles-sur-l'Hers

Các xã
Các xã của quận Carcassonne, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Carcassonne trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Carcassonne


title: Propebela exquisita

text:
Propebela exquisita là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

E|E
Động vật được mô tả năm 1941
E


title: Linz-Land

text:
Bezirk Linz-Land là một huyện của bang Thượng Áo ở Áo.

Các đô thị
Các thị xã (Städte) bằng chữ đậm; các phố thị (Marktgemeinden) bằng chữ xiên, các khu ngoại ô, làng và các đơn vị khác của một đô thị được hiển thị bằngchữ nhỏ.
Allhaming
Ansfelden
Asten
Eggendorf im Traunkreis
Enns
Hargelsberg
Hofkirchen im Traunkreis
Hörsching
Kematen an der Krems
Kirchberg-Thening
Kronstorf
Leonding
Neuhofen an der Krems
Niederneukirchen
Oftering
Pasching
Piberbach
Pucking
Sankt Florian
Sankt Marien
Traun
Wilhering

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Huyện của Áo


title: (48596) 1994 VY6

text:
{{DISPLAYTITLE:(48596) 1994 VY6}}

(48596) 1994 VY6 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 7 tháng 11 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 48001–49000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Xích Khảm

text:
Xích Khảm (chữ Hán giản thể: 赤坎区, âm Hán Việt: Xích Khảm khu) là một quận thuộc địa cấp thị Trạm Giang, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Xích Khảm có diện tích 79 km². Dân số của 210.000 người. Mã số bưu chính của Xích Khảm là 524033. Về mặt hành chính, quận Xích Khảm được chia thành 9 nhai đạo: Trung Hoa, Thốn Kim, Dân Chủ, Trung Sơn, Điều Thuận, Sa Cảng, Nam Kiều, Bắc Kiều, Tuyền Trang.

Tham khảo

Trạm Giang
Đơn vị cấp huyện Quảng Đông


title: Hexatoma denotata

text:
Hexatoma denotata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Euterebra macandrewii

text:
Euterebra macandrewii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Euterebra


title: (11884) 1990 RD6

text:
{{DISPLAYTITLE:(11884) 1990 RD6}}

(11884) 1990 RD6 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 8 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ruaudin

text:
Ruaudin là một xã thuộc tỉnh Sarthe, trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 47-66 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Miconia pernettifolia

text:
Miconia pernettifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Triana mô tả khoa học đầu tiên năm 1871.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1871
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Roccasparvera

text:
Roccasparvera là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 80 km về phía nam của Torino và khoảng 10 km về phía tây nam của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 700 người và diện tích 11,0 km².

Roccasparvera giáp các đô thị: Bernezzo, Borgo San Dalmazzo, Cervasca, Gaiola, Rittana và Vignolo.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Saint-Auban

text:
Saint-Auban là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Alpes-Maritimes

Tham khảo

Saintauban


title: Prosipho priestleyi

text:
Prosipho priestleyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prosipho


title: Mueang Chiang Mai (huyện)

text:
Mueang Chiang Mai () là huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của tỉnh Chiang Mai phía bắc Thái Lan. Huyện này có thành phố Chiang Mai.

Lịch sử
Khu vực Mueang Chiang Mai là trung tâm của vương quốc Lan Na với tên gọi là Nopphaburi Si Nakhon Phing Chiang Mai. Vua Mengrai Đại đến là vua đầu tiên của triều Mengrai, người sáng lập nên thành phố.

Chính quyền đã lập huyện Mueang Chiang Mai năm 1899. Văn phòng đầu tiên của huyện đã được mở cửa năm 1929 ở phía tây của tòa thị chính Chiang Mai. Văn phòng mới được khai trương tháng 8 năm 1989.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Mae Rim, San Sai, San Kamphaeng, Saraphi và Hang Dong.

Sông chính chảy qua huyện là sông Ping.

Hành chính
Huyện này được chia thành 16 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 77 làng (muban). Thành phố (thesaban nakhon) Chiang Mai nằm trên lãnh thổ tambon Si Phum, Phra Sing, Haiya, Chiang Moi, Chang Khlan, Wat Ket, Pa Tan,  một số khu vực của the tambon Chang Phueak, Suthep, Pa Daet, Nong Hoi, Tha Sala, Nong Pa Khrang và Fa Ham. Ngoài ra có 3 thị trấn (thesaban tambon) - Chang Phueak nằm trên một phần của tambon Chang Phueak, Mae Hia và Tha Sala. Ngoài ra có 6 Tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Mueang Chiang Mai


title: Long thành cầm giả ca

text:
Long thành cầm giả ca (chữ Hán: 龍城琴者歌) hay Bài ca về người gảy đàn ở Thăng Long là bài thơ bằng chữ Hán do Nguyễn Du sáng tác trong quãng thời gian đi sứ sang nhà Thanh (Trung Quốc) từ năm 1813 đến năm 1814. Bài thơ này cùng với Truyện Kiều, Điếu La thành ca giả, Độc Tiểu Thanh ký... được giới chuyên môn đánh giá là một thi phẩm bộc lộ rõ nét nỗi thương xót chân thành của tác giả về những kiếp người bất hạnh, nhất là những phụ nữ khổ đau, bị vùi dập trong xã hội thời phong kiến ở Việt Nam.

Tiểu dẫn
Long thành cầm giả ca được xếp đầu tiên trong Bắc hành tạp lục (北行雜錄), gồm 131 bài thơ
Trong tập thơ chỉ có thi phẩm này và bài "Thăng Long" (gồm hai bài thơ ngắn), mang đề tài trên đất nước Việt Nam. Tất cả số còn lại, Nguyễn Du đều lấy những đề tài lịch sử và những điều tai nghe mắt thấy trên con đường đi sứ sang Trung Quốc trong khoảng thời gian đã ghi trên.
Vô luận là người con hát La thành, Tiểu Thanh hay là người đánh đàn Nguyễn đất Long thành, họ đều là những người con gái có tài sắc và đều bị đánh vùi. Cũng như Thúy Kiều, những hình ảnh đó đều mang tính điển hình sâu sắc, phản ảnh hiện thực xã hội đương thời và đều đã tố cáo mạnh mẽ tính chất tàn nhẫn của xã hội đó.
Thi phẩm được viết theo thể thơ "ca" và "hành", hoặc gọi chung là "ca hành".Giáo trình Hán Nôm tập II giải thích:
Đây là một thể thơ cổ, có nguồn gốc từ thơ Nhạc phủ đời Hán (Trung Quốc). Cổ Nhạc phủ có những bài như "Đoản ca hành", Trường ca hành", "Phụ bệnh hành"...Thông thường thì nó tường thuật một cảnh ngộ mà nhà thơ bất chợt nhìn thấy hoặc nghe kể lại, đồng thời nó nói lên những cảm nghĩ của nhà thơ trước tình cảnh đó. Nói gọn, thể "ca hành" đều dài, không hạn chế câu chữ, không cần niêm, đối chặt chẽ; và đều có tính tự sự, tính trữ tình.
Ngoài Long thành cầm giả ca, Nguyễn Du còn viết Sở kiến hành theo thể thơ này.

Nhận định
Trích trong sách Thơ chữ Hán Nguyễn Du:

Trần Thị Tần (1740-1778), vợ quan Tư đồ Nguyễn Nghiễm (1708-1775), và là mẹ Nguyễn Du, sinh con trai đầu lòng lúc bà mới 17 tuổi. Sau bà còn có năm bà khác nữa, tuổi cũng xấp xỉ như nhau. Gia phả họ Nguyễn Tiên Điền tất nhiên không nói, nhưng rõ ràng các bà không phải xuất thân ca kỹ, thì cũng vì có chút nhan sắc mà trở thành nàng hầu của quan lớn họ Nguyễn trên.

Lại nữa, sau khi cha và mẹ đều mất, 13 tuổi, Nguyễn Du phải đến ở với người anh khác mẹ hơn mình 31 tuổi, đó là quan Tham Tụng Nguyễn Khản (1734-1786). Đời sống ông anh này có ảnh hưởng rất lớn đối với nhà thơ. Ông Khản thi đỗ sớm, làm quan to, lại là một con người tài hoa, phong lưu rất mực. Phạm Đình Hổ, tác giả Vũ trung tùy bút, chép:
Ông Nguyễn Khản ham thích hát xướng, gặp khi con hát tang trở, cũng cứ cho nó tiền bắt hát, không lúc nào bỏ tiếng tơ tiếng trúc. Khi ông có tang quan Tư đồ (tức Nguyễn Nghiễm), ngày rỗi cũng vẫn sai con hát đồ khúc gọi là "ngâm thơ nôm". Bọn con em họ quý thích đều bắt chước chơi bời, hầu như thành thói quen.

Thuở nhỏ sống trong hoàn cảnh như vậy. Cái hoàn cảnh mà những người có chút nhan sắc hay có giọng hát hay, phải đem ra làm trò chơi cho kẻ quyền quý. Cho nên, trong nhiều tác phẩm của Nguyễn Du, như: Truyện Kiều, Văn chiêu hồn, Long thành cầm giả ca...khi nói về họ, ông đều có thái độ trìu mến, xót thương và xem họ như những người ruột thịt...

Trước 1975, trong Bảng lược đồ văn học Việt Nam có đoạn:

Từ xưa, người ta cứ cho rằng Nguyễn Du u uất vì mang mối tình với nhà Lê...Nhưng trong suốt sự nghiệp thơ văn chữ Hán của ông không có một nét nào cho thấy ông ghét Nguyễn, thương Lê cả. Ngay đến nhà Tây Sơn, Nguyễn Du còn chẳng tỏ vẻ gì thù ghét...mà còn đi ăn yến dự tiệc với các quan Tây Sơn như ông đã mô tả trong Long Thành cầm giả ca. Hơn thế nữa, khi Tây Sơn thất bại, Nguyễn Du còn cảm thấy đau đớn, tiếc thương...nhất là khi nhìn thấy tất cả cái cơ nghiệp vĩ đại của nhà Tây Sơn chỉ còn lại có mỗi một cô ca sĩ già, nhà thơ đã đau lòng để nước mắt rơi ướt áo...

Như vậy cái tâm sự thầm kín, u uất mà Nguyễn Du không biết nói với ai, hẳn không phải tấm lòng hoài Lê, mà phải là cái gì thắm thiết, gắn liền với thân phận ông hơn...

Từ điển văn học (bộ mới), xuất bản năm 2004, nêu ý tương tự:

Long thành cầm giả ca là tác phẩm viết về một con người tài hoa một thời, bây giờ nhan sắc tiều tụy, không còn ai chú ý đến nữa. Nhà thơ tỏ lòng xót thương ngậm ngùi của mình, và nghĩ đến cuộc đời dâu bể...Bài thơ mang một tinh thần nhân đạo cao cả. Nhưng nó có một khía cạnh rất đáng chú ý là chính trong bài này, lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất, Nguyễn Du nhắc đến nhà Tây Sơn. Thái độ của ông thế nào thật khó hiểu. Bài thơ không có tí gì gọi lả thù địch với Tây Sơn, mà trái lại, trong khi thương xót cho số phận của người ca nữ, nhà thơ lại có vẻ như ngậm ngùi cho sự sụp đổ của họ. Phải chăng đến giai đoạn này, do có nhiều thể nghiệm về cuộc sống, cho nên cách nhìn nhận của nhà thơ đối với triều đại trên có thay đổi gần với chân lý hơn?...

Ở bài Nguyễn Du và thế giới nhân vật của ông... còn nêu thêm một khía cạnh khác:

Trong Long thành cầm giả ca, Nguyễn Du đã kể lại hai lần gặp gỡ một cô đào hát tên Cầm. Và từ cái biến đổi "nhãn tiền" của cô, nước mắt nhà thơ đã ướt đẫm vạt áo:
Cơ nghiệp Tây Sơn tiêu tan sạch,Trong làng múa hát còn sót lại một người!
Trăm năm thấm thoát trong một hơi thở một nháy mắt,Cảm thương việc cũ lệ thấm áo...Những giọt nước mắt kia, ngoài việc dành cho sự biến đổi chóng vánh của cuộc đời; nói rộng hơn và siêu hình hơn, theo giáo sư, nó còn dành cho nỗi buồn rầu về những gì "càng tài năng, càng thanh sắc" thì càng bị hủy diệt nhanh chóng. Và lúc bấy giờ, trong đầu Nguyễn Du, những lực lượng tàn phá mọi cái hay cái đẹp của xã hội chỉ có thể tổng quát thành "số mệnh", như số mệnh làm cho làm cho cơ nghiệp Tây Sơn sụp đổ...
Sau này, ở bài Sở Bá Vương mộ, nhà thơ cũng đã đổ cho số mệnh:Có sức mạnh dời núi nhắc vạc, nhưng trời không giúp thì làm thế nào?
Mối hận nghìn đời, đành gửi dưới lớp cát mỏng...
Và cũng chính số mệnh đã vùi dập cuộc đời của Tiểu Thanh (Độc Tiểu Thanh ký), của Thúy Kiều - Từ Hải, hai nhân vật tiêu biểu nhất cho "tài và tình"...

Chú thích

Xem thêm
Nguyễn Du
Sở kiến hành
Văn chiêu hồn

Liên kết ngoài

Long Thành cầm giả ca - Nguyên văn và một số bản dịch khác
Tư liệu liên quan đề tài

Hoa nương
Tác phẩm của Nguyễn Du
Văn học Hà Nội
Thơ cổ phong


title: 7047 Lundström

text:
7047 Lundström là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1334.1847903 ngày (3.65 năm).

Nó được phát hiện ngày 2 tháng 9 năm 1978.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Balesta

text:
Balesta là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 402 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Austrolimnophila anjouanensis

text:
Austrolimnophila anjouanensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Boeing 80

text:
Boeing 80 là một trong những máy bay dân dụng đầu tiên của Hoa Kỳ. Đây là chiếc máy bay dân dụng được chế tạo với một mục đích nhất định đầu tiên cho công ty máy bay Boeing. Giống như mẫu tiền nhiệm là Model 40A, đây cũng là mẫu máy bay hai tầng cánh, nó có kích thước lớn hơn đáng kể so với Model 40A, với 3 động cơ, một buồng lái riêng cho 2 phi công, một cabin cho 12 hành khách. Một model lớn hơn có tên gọi là 80A, nó có thể chở tới 18 hành khách, nó thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 12 tháng 9-1929. 10 chiếc Model 80A được sử dụng để hoạt động trong công ty hàng không Boeing.

Dù có những phàn nàn của các phi công khi đã quen bay với buồng lái mở, kích thước của Model 80 yêu cầu một buồng lái riêng dành cho phi công. Model 80 chở hành khách trong một cabin rộng rãi sang trọng với bàn ghế bọc da, đèn đọc sách, thiết bị lọc không khí, và vòi nước nóng lạnh.

80A cũng đưa vào dịch vị tiếp viên, với Ellen Church là nữ tiếp viên đầu tiên.

Các phiên bản
 Model 80 - phiên bản sản xuất ban đầu với động cơ Pratt & Whitney Wasp (4 chiếc)
 Model 80A - phiên bản cải tiến hình dạng khí động học và động cơ Pratt & Whitney Hornet (10 chiếc)
 Model 80A-1 - phiên bản cải tiến; 10 chiếc Model 80A được chuyển thành phiên bản này
 Model 80B-1 - 1 chiếc Model 80A chế tạo với buồng lái mở. Sau này sửa đổi thành tiêu chuẩn Model 80A-1
 Model 226 - chiếc Model 80A chuyển đổi để trở thành máy bay riêng của công ty Standard Oil. Việc sửa đổi bề mặc đuôi sau này cũng được áp dụng trên mọi chiếc Model 80A (Model 80A-1)

Specifications (Model 80A)

Thông số kỹ thuật (Model 80A)

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 3
Sức chứa: 18 hành khác
Chiều dài: 56.5 ft (17.2 m)
Sải cánh: 80 ft (24.4 m)
Chiều cao: n/a
Diện tích cánh: n/a
Trọng lượng rỗng: n/a
Trọng lượng cất cánh: n/a
Trọng lượng cất cánh tối đa: 17,500 lb (7,937.9 kg)
Động cơ: 3× Pratt & Whitney Hornet, 525 hp (392 kW) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 138 mph (222.1 km/h)
Vận tốc hành trình: 125 mph (201.2 km/h)
Tầm bay: 460 mi (740.3 km)
Trần bay: 14,000 ft (4,267.2 m)
Vận tốc lên cao: n/a
Lực nâng của cánh: n/a
Lực đẩy/trọng lượng: n/a

Tham khảo

Boeing History - Boeing Model 80 Commercial Transport Truy cập 17 tháng 6 năm 2006.

Xem thêm

Máy bay có tính năng tương đương
Fokker F.VIII
Ford Trimotor
Junkers Ju 52/3m

080, Boeing
Máy bay dân dụng cỡ lớn Hoa Kỳ 1920-1929
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay nhiều động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay Boeing


title: Mertensophryne nyikae

text:
Mertensophryne nyikae là một loài cóc trong họ Bufonidae.
Nó được tìm thấy ở Malawi và Zambia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Tham khảo

 Tandy, M., Mazibuko, L., Channing, A. & Poynton, J.C. 2004. Bufo nyikae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Mertensophryne


title: Lạc Sơn (định hướng)

text:
Lạc Sơn có thể chỉ:

Việt Nam
 Huyện Lạc Sơn thuộc tỉnh Hòa Bình
 Xã Lạc Sơn, huyện Đô Lương, Nghệ An

Trung Quốc
 Địa cấp thị Lạc Sơn thuộc tỉnh Tứ Xuyên
 Lạc Sơn Đại Phật, tượng Phật bằng đá cao nhất thế giới


title: Serruelles

text:
Serruelles là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Annuaire Marie website
Serruelles on the Quid website

Ghi chú

Xã của Cher