title: Hạm đội Bắc Dương

text:
Hạm đội Bắc Dương () là một trong bốn hạm đội hiện đại của hải quân Trung Quốc vào cuối thời nhà Thanh. Hạm đội này nhận được sự hậu thuẫn rất lớn từ Lý Hồng Chương, Tổng đốc Trực Lệ. Hạm đội Bắc Dương sớm thống trị Đông Á trước cuộc Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ nhất. Hạm đội Bắc Dương vào cuối những năm 1880 được coi là mạnh nhất châu Á và mạnh thứ 8 trên thế giới. Đồng thời, Hạm Đội Bắc Dương còn được đánh giá là có vị thế và sức mạnh ngang bằng với các Hạm Đội hùng mạnh của các Cường Quốc Châu Âu đang có mặt tại Viễn Đông, được mệnh danh là " con sư tử của vùng biển Châu Á ".

Thành lập

Hạm đội Bắc Dương của triều Mãn Thanh được thành lập năm 1861. Đến năm 1871, 4 chiếc thuyền từ các tỉnh phía Nam được tăng cường lên phía Bắc, góp phần làm lớn mạnh đoàn thủy quân này.

Mặc dù Hạm đội Bắc Dương được trang bị tốt nhất song tệ tham nhũng của một triều đại phong kiến đã làm xói mòn sức mạnh của nó. Kết quả là, hạm đội Bắc Dương không có nổi một chủ lực hạm nào sau khi nó được thành lập vào năm 1861, cho đến khi có sự thay đổi từ đại thần nhà Thanh là Lý Hồng Chương.

Lý Hồng Chương đã phân bổ phần lớn quỹ hải quân cho Hạm đội Bắc Dương. Không giống các hạm đội khác, Hạm đội Bắc Dương được Lý Hồng Chương thí điểm xây dựng với chủ yếu là các thiết giáp hạm nhập khẩu từ Đức và Anh. Đặc biệt, năm 1881, Lý Hồng Chương đã đặt mua 2 thiết giáp hạm khổng lồ của Đức và đặt tên là “Định Viễn” và “Trấn Viễn”. Hai tàu này có lượng giãn nước hơn 7.300 tấn, lớn hơn rất nhiều so với các chiến hạm lớn nhất của Nhật thời đó. Ngoài ra, Lý Hồng Chương cũng đề xuất với vua Mãn Thanh để mua rất nhiều chiến hạm hàng nghìn tấn khác, biến hạm đội Bắc Dương thành lực lượng hải quân “lớn thứ 8 trên thế giới” và được xem là “mạnh nhất châu Á”.

Việc mua sắm vũ khí dừng lại vào năm 1891, khi ngân sách được chuyển sang xây dựng Di Hòa Viên ở Bắc Kinh theo yêu cầu của Từ Hy Thái Hậu, nhân vật đang thao túng triều đình. Hậu cần cho Hạm đội Bắc Dương cũng gặp khó khăn lớn do việc xây dựng tuyến đường sắt Mãn Châu đã bị đình lại. Sĩ khí của hải quân Mãn Thanh nói chung rất thấp vì thiếu lương thực và tiền lương so với các lực lượng khác như bộ binh, kỵ binh.

Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ nhất
Để lấy lại uy danh của “thiên triều”, Trung Quốc cũng đã thị uy, có nhiều hành động thách thức Nhật Bản và quyền lợi của Nhật Bản trên bán đảo Triều Tiên. Mâu thuẫn của Trung Quốc và Nhật Bản lên đến đỉnh điểm vào tháng 6/1894, khi quân Mãn Thanh tràn vào Triều Tiên và Nhật Bản cũng đã đưa quân vào đất nước này để can thiệp để tranh giành quyền lợi. Tuy nhiên, quân Mãn Thanh nhanh chóng thất bại và bị tiêu diệt. Sau đó, trên đà thắng lợi, Nhật Bản đã có toan tính mở rộng chiến tranh sang cả lãnh thổ Trung Quốc, trước hết là bằng đường biển.

Đầu tiên, tại trận Phong Đảo diễn ra vào ngày 25/7/1894 trong vịnh Asan của Triều Tiên, 2 tàu của Hạm đội Bắc Dương là Tế Viễn và tàu phóng lôi Quảng Ất đã bị pháo kích bởi 3 tuần dương hạm Nhật Bản là Akitsushima, Naniwa và Yoshino. Cùng lúc đó, tàu Thao Giang và tàu vận tải Cao Thăng thuộc Hạm đội Bắc Dương chở 1.200 lính Trung Quốc và hàng tiếp tế không may xuất hiện đúng vào trận đánh. Kết quả, tàu Tế Viễn chạy trốn, tàu phóng lôi Quảng Ất, tàu vận tải Cao Thăng bị bắn chìm, tàu Thao Giang bị bắt giữ. Thương vong của Trung Quốc ước tính khoảng 1.100 quân nhưng quân Nhật không mất người nào.

Sau chiến thắng này, Nhật Bản thành lập một hạm đội mạnh với 12 tàu chiến các loại, gồm kỳ hạm là tàu tuần dương Matsushima được áp tải bởi 2 chiến hạm cỡ nhỏ Sei-kyo và pháo hạm Akagi đi phía sau; các tuần dương hạm Chiyoda, Hashidate, Itsukushima, Fuso, Hiei đi giữa; hải đội xung kích có tốc độ cao bao gồm tuần dương hạm Yoshino, Akitsushima, Takachiho và Naniwa đi đầu. Hạm đội Nhật Bản được lệnh nhanh chóng tiến vào biển Hoàng Hải, đánh chiếm các pháo đài, bến cảng, tạo điều kiện để lục quân di chuyển sâu vào nội địa Trung Quốc.

Lý Hồng Chương, Tổng đốc trực lệ của Hạm đội Bắc Dương tức tốc truyền lệnh cho đề đốc Đinh Nhữ Xương dưới quyền điều động mười chiến thuyền các loại gồm Định Viễn, Trấn Viễn, Lai Viễn, Tĩnh Viễn, Trí Viễn, Dương Uy, Siêu Dũng, Bình Viễn, Quang Giáp, Tế Viễn vả hai chiếc thủy lôi đĩnh đến chi viện. Đinh Nhữ Xương đã chia hạm đội theo thế trận “nhạn bay hai cánh đơn hành” với 2 hải đội. Trong đó, hải đội thứ nhất tập trung chủ yếu những tàu xương sống của hạm đội Bắc Dương, gồm 2 thiết giáp hạm Định Viễn và Trấn Viễn nằm ở trung tâm đội hình chiến đấu.

Tuy nhiên, hạm đội Nhật Bản đã tiến nhanh vào cửa sông Áp Lục giáp biển Hoàng Hải vào ngày 17/9/1894. Đội hình hạm đội Nhật Bản như một chữ U lớn, hướng về phía Hạm đội Bắc Dương. Nhờ áp dụng đội hình dòng phía sau, nên các thiết giáp hạm Định Viễn và Trấn Viễn của hạm đội Bắc Dương rất khó bắn trúng các tàu chiến Nhật Bản, vì có những tàu nhỏ hơn chắn giữa họ với đối phương. Trong khi đó, từ cánh phải, hải đội xung kích của Nhật Bản đã bắt đầu khai hỏa, bắn các tàu chiến nhỏ hơn của địch thủ. Mục tiêu đầu tiên là 2 tuần dương hạm loại nhỏ Dương Uy và Siêu Dũng của Hạm đội Bắc Dương. Cả hai chiếc đều bốc cháy dữ dội ngay sau loạt đạn đầu. Bị lâm vào mê hồn trận, chiến thuyền Trung Quốc chẳng bao lâu đã bị chia năm xẻ bảy, đầu đuôi không cứu nhau được.

Trận chiến kéo dài suốt cả ngày 17/9/1894, và kết thúc với phần thắng thuộc về người Nhật Bản. Hạm đội Bắc Dương bị bắn chìm 5 tàu, làm hỏng 3 tàu, 850 thủy thủ thiệt mạng, 500 người bị thương, những chiến sống sót đã bỏ chạy về phía căn cứ hải quân Uy Hải Vệ. Trong khi đó, hạm đội Nhật Bản chỉ bị hỏng 4 tàu, 190 thủy thủ thiệt mạng, 200 người bị thương.

Về phía Nhật Bản, sau chiến thắng ở Hoàng Hải, Minh Trị thiên hoàng đã hạ lệnh cho Đại tướng lục quân là Sơn Hữu Minh chia quân tiến đánh Lữ Thuận và cửa Uy Hải của Trung Quốc để bao vây và tiêu diệt tàn quân của Hạm đội Bắc Dương. Lúc này, Hạm đội Bắc Dương vẫn còn có 15 tàu chiến tại căn cứ hải quân Uy Hải Vệ (có cả thiết giáp hạm Đinh Viễn và Trấn Viễn) và 13 tàu phóng lôi.

Khi đoàn hải quân lục chiến đổ bộ lên bờ biển Trung Quốc, binh sĩ Nhật ào ạt xông vào công phá các pháo đài. Chiếm được các pháo đài, đoàn quân Nhật Bản quay họng súng lại nã trái pháo vào hạm đội Trung Quốc. Hạm đội Nhật Bản gồm 25 tàu chiến và 16 tàu phóng lôi, với lợi thế áp đảo cũng tấn công Hạm đội Bắc Dương. Lực lượng tàu phóng lôi của Nhật Bản đã đánh chìm kỳ hạm Định Viễn cùng 3 tàu lớn khác của Hạm đội Bắc Dương. 13 tàu phóng lôi cố chạy đến Yên Đài thì 6 chiếc bị tiêu diệt và 7 chiếc bị bắt giữ. Thế là, sau 23 ngày (20/1 – 12/2/1895), toàn bộ hạm đội Bắc Dương của Trung Quốc, được mệnh danh là lực lượng hải quân “lớn thứ 8 trên thế giới”, được xem là “mạnh nhất châu Á” đã “tan tành như xác pháo” trước hạm đội Nhật Bản.

Ngày 12/2/1895, Đô đốc Đinh Nhữ Xương và các tàu còn lại thuộc Hạm đội Bắc Dương đã đầu hàng hải quân Nhật Bản. Thiết giáp hạm Trấn Viễn còn sống sót bị Nhật Bản thu về sử dụng. Hạm đội Bắc Dương sau đó tuy được phục hồi nhưng đã không lấy lại được vị thế như trước đây.

Hạm đội

Thiết giáp hạm
Dingyuan "定遠" (Định Viễn) (Kỳ hạm)
Zhenyuan "鎮遠" (Trấn Viễn)

Tuần dương hạm
Jingyuan "經遠" (Kinh Viễn)
Laiyuan "來遠" (Lai Viễn)
Zhiyuan "致遠" (Chí Viễn)
Jingyuan "靖遠" (Tĩnh Viễn)
Chiyuan "濟遠" (Tế Viễn)
Pingyuan "平遠" (Bình Viễn)
Chaoyong "超勇" (Siêu Dũng)
Yangwei "揚威" (Dương Uy)
Guangjia "廣甲" (Quảng Giáp)
Guangyi "廣乙" (Quảng Ất)
Guangping "廣丙" (Quảng Bính)

Pháo hạm
Zhenpang "鎮邊" (Trấn Biên)
Zhenzhong "鎮中" (Trấn Trung)
Zhendong "鎮東" (Trấn Đông)
Zhenxi "鎮西" (Trấn Tây)
Zhennan "鎮南" (Trấn Nam)
Zhenbei "鎮北" (Trấn Bắc)

Tàu phóng lôi
Tả đội nhất hiệu "左隊一號"
Tả đội nhị hiệu "左隊二號"
Tả đội tam hiệu "左隊三號"
Hữu đội nhất hiệu "右隊一號"
Hữu đội nhị hiệu "右隊二號"
Tả đội tam hiệu "右隊三號"
Fulong "福龍" (Phúc Long)
"捷順" (Tiệp Thuận)
"定遠一號" (Định Viễn nhất hiệu)
"定遠二號" (Định Viễn nhị hiệu)
"鎮遠一號" (Trấn Viễn nhất hiệu)
"鎮遠二號" (Trấn Viễn nhị hiệu)

Tàu huấn luyện
Kangji "康濟" (Khang Tế)
Weiyuan *"威遠" (Uy Viễn)
"敏捷" (Mẫn Tiệp)

Tàu hỗ trợ
"泰安" (Thái An)
Zhenhai "鎮海" (Trấn Hải)
Caojiang "操江" (Thao Giang)
"湄云" (My Vân)

Tàu vận tải
Liyun "利運" (Lợi Vận)

Xem thêm
Lục quân Bắc Dương
Phong trào tự cường
Hạm đội Nam Dương
Hạm đội Quảng Đông
Hạm đội Phúc Kiến

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Du lịch trên tàu Ting Yuen
  Beiyang.org
  Thủy quân Bắc Dương

Hạm đội Trung Quốc
Lịch sử Trung Quốc
Lịch sử hải quân Trung Quốc
Lịch sử quân sự nhà Thanh
Chiến tranh Pháp–Thanh


title: Nabis

text:
Nabis (Tiếng Hy Lạp cổ: Νάβις) là vua của Sparta từ năm 207 TCN đến năm 192 TCN, trong những năm của cuộc chiến tranh Macedonia lần thứ nhất và thứ hai và cuối cùng là Chiến tranh chống lại Nabis. Sau khi lên ngôi bằng cách hành quyết hai người kế vị, ông bắt đầu xây dựng lại sức mạnh của Sparta. Trong chiến tranh Macedonia lần thứ hai, ông đứng về phía vua Philippos V của Macedonia và nhờ đó ông đã nhận được thành phố Argos. Tuy nhiên, khi cuộc chiến bắt đầu trở nên bất lợi cho Macedonia, ông đã bỏ sang phe Rome. Sau chiến tranh, người La Mã được sự kêu gọi của Liên minh Achaea đã tấn công Nabis và đánh bại ông trong cuộc chiến tranh chống lại Nabis. Ông bị ám sát năm 192 trước Công nguyên bởi liên minh Aetolia và vị vua tự chủ cuối cùng cai trị Sparta. Ông đại diện cho giai đoạn cuối của thời kỳ cải cách ở Sparta.

Vua của Sparta
Trong những năm sau thất bại của vị vua  cải cách Cleomenes III của Sparta trong trận Sellasia (năm 222 TCN), Sparta rơi vào tình trạng không có vua mà cuối cùng dẫn đến việc ngai vàng Sparta được ban cho một đứa trẻ, Pelops, mà đầu tiên Machanidas (mất 207 TCN.) và sau đó Nabis cai trị như là nhiếp chính. Nabis, tuy nhiên, ngay sau khi lật đổ Pelops, tự xưng là hậu duệ của vua Demaratos nhà Eurypontiad. Mặc dù Nabis tự gọi mình là vua và được gọi là basileus  trên tiền xu của mình,Livy và Polybius gọi ông ta là một bạo chúa.

Nabis đã cam kết tiếp tục chương trình cải cách của Cleomenes III và kéo dài nó lâu thêm nữa, trục xuất những người giàu có và phân chia ruộng đất[4] Ông đã giải phóng nhiều nô lệ và ban quyền công dân cho họ.  Số lượng công dân tăng lên, tuy nhiên, có nghĩa là Nabis có nhiều người dân hơn cho quân đội của mình, mà cũng bao gồm nhiều lính đánh thuê. Polybius, người đã thù địch sâu sắc với chương trình cải cách của Nabis, mô tả những người ủng hộ ông là "một đám đông của những kẻ giết người, kẻ trộm, kẻ móc túi và những tên cướp đường".

Nabis đã hành quyết những hậu duệ cuối cùng của hai triều đại hoàng gia Sparta, và các nguồn cổ đại, đặc biệt là Polybius và Livy, miêu tả ông như một nhà lãnh đạo khát máu, người giữ quyền lực bằng lực lượng vũ trang và sự tàn bạo gây sốc. Polybius (13,6-7) tuyên bố rằng ông thường xuyên lưu đày những người lãnh đạo của những cộng đồng dân cư bị chinh phục và ban những người vợ của họ cho những kẻ cướp và nô lệ được giải phóng dưới quyền của ông.

Chính sách đối ngoại
Trong chính sách đối ngoại, Nabis theo đuổi nhiều chính sách giống như những người tiền nhiệm của mình: chống lại Liên minh Achaea và Macedonia và liên minh mình với người Aetolian, Elis, và Messene  Điều này đã dẫn ông ta vào một liên minh với La Mã trong chiến tranh Macedonia lần thứ nhất, ký kết một hiệp ước hòa bình cùng với La Mã trong năm 205 TCN tại Hiệp ước Phoenice .

Trong những năm sau, Nabis mở rộng quyền lực Sparta, tái chinh phục nhiều vùng của Laconia và Messene. Năm 204 trước Công nguyên, ông không thành công khi tấn công Megalopolis . Ông cũng tái lập một hạm đội (rõ ràng là với sự giúp đỡ của những đồng minh người Crete, những người mà Polybius mô tả là "cướp biển",  và sử dụng nó để thiết lập lại kiểm soát vùng bờ biển Laconia. Ông cũng củng cố thành phố Sparta lần đầu tiên. (Trước đây, người Sparta đã coi việc bảo vệ thành phố tùy thuộc vào sự dũng cảm của lực lượng hoplites của họ.)

Năm 201 TCN ông xâm chiếm vùng đất Messene, vốn là một đồng minh của Sparta trong những thập kỷ trước, Messene rơi vào tay Nabis, nhưng quân Sparta đã buộc phải rút lui khi quân đội của Philopoemen can thiệp. Quân của Nabis đã bị đánh bại tại Tegea và ông đã buộc phải giới hạn những tham vọng bành trướng của mình một thời gian.

Tham vọng lãnh thổ của Nabis đã đưa ông vào cuộc xung đột với liên minh Achaea, trong đó kiểm soát nửa phía bắc của bán đảo Peloponnese. Mặc dù liên tục bị đánh bại bởi thượng đẳng tướng quân tài năng của người Achaea Philopoemen, ông vẫn tiếp tục là một mối đe dọa nghiêm trọng cho người Achaea, họ đã không có được thành công đáng kể chống lại ông khi dẫn dắt bởi những vị tướng kém cỏi. Năm 200 TCN, Bị báo động vì ông đã tàn phá lãnh thổ của họ một cách thoải mái, người Achaea cầu xin vua Macedonia Philippos V để được giúp đỡ, nhưng mà ông ta đã không ủng hộ họ. Trong những năm sau, Nabis đã có thể khai thác khéo léo cuộc xung đột giữa Philippos và La Mã, giành quyền kiểm soát của các thành phố quan trọng của Argos là cái giá cho liên minh của ông với người Macedonia, và sau đó ông sớm đào ngũ về phe những người La mã chiến thắng để ông có thể giữ lại những vùng mà ông chinh phục.

Chiến tranh với Rome
Tuy nhiên,Năm 195 trước Công nguyên, tổng đốc La mã Titus Quinctius Flamininus bị thuyết phục bởi người Achaea rằng quyền lực của Nabis trên bán đảo Peloponnese cần thiết phải bị kiểm soát.  Flamininus ra lệnh cho Nabis trao trả lại Argos cho người Achaea, hoặc đối mặt với cuộc chiến tranh với Rome. Khi Nabis từ chối, với lý do việc người La Mã chấp nhận tình bạn của ông tại một thời điểm khi ông đã sở hữu thành phố là sự biện hộ, Flamininus xâm lược Laconia . Sau khi một chiến dịch bất phân thắng bại, người Sparta bị đánh bại, và Nabis buộc phải giao nộp cả Argos và cảng Gytheum, mà đã cho ông tiếp cận với biển.

Qua đời
Mặc dù lãnh thổ dưới sự kiểm soát của ông bây giờ chỉ gồm thành phố Sparta và khu vực xung quanh của nó, Nabis vẫn hy vọng sẽ giành lại quyền lực cũ của mình. Năm 192 trước Công nguyên, thấy rằng những người La Mã và các đồng minh của họ là người Achaea bị phân tâm bởi cuộc chiến tranh sắp xảy ra với vua Antiochos III của Syria và liên minh Aetolia, Nabis cố gắng chiếm lại Gytheum và bờ biển Laconia  Ban đầu,. Ông đã thành công, chiếm được hải cảng và đánh bại liên minh Achaea trong một trận hải chiến nhỏ.

Tuy nhiên, ngay sau đó, quân đội của ông đã bị đánh tan bởi Philopoemen và vây chặt họ trong các bức tường của Sparta. Sau khi tàn phá các vùng nông thôn xung quanh, Philopoemen trở về quê nhà   Trong vòng một vài tháng, Nabis kêu gọi liên minh Aetolia gửi quân đội để ông có thể bảo vệ lãnh thổ của mình chống lại người La Mã và Liên minh Achaea.

Người Aetolia trả lời bằng cách gửi một đội quân gồm 1.000 bộ binh và 300 kỵ binh đến Sparta   tuy nhiên, người Aetolia phản bội lại bạo chúa, ám sát ông trong khi ông đang huấn luyện quân đội của mình bên ngoài thành phố.  Người Aetolia sau đó cố gắng kiểm soát của thành phố, nhưng đã bị ngăn cản bởi một cuộc nổi dậy của công dân.

Người Achaea, đã tận dụng lợi thế của sự hỗn loạn đó, phái Philopoemen tới Sparta với một đội quân lớn. Khi đó, ông buộc người Sparta tham gia vào Liên minh Achaea.

Chú thích

Nguồn

Nguồn cổ

Nguồn chính

Livy, translated by Henry Bettison, (1976). Rome and the Mediterranean. London: Penguin Classics. ISBN 0-14-044318-5.
Polybius, translated by Frank W. Walbank, (1979). The Rise of the Roman Empire. New York: Penguin Classics. ISBN 0-14-044362-2.

Nguồn phụ
Paul Cartledge and Antony Spawforth, (2002). Hellenistic and Roman Sparta: A tale of two cities. London: Routledge. ISBN 0-415-26277-1
Maurice Holleaux, (1930). Cambridge Ancient History: Rome and the Mediterranean; 218-133 B.C., (1st edition) Vol VIII. Los Angeles: Cambridge University Press.
Jones, A.H.M. (1967). Sparta. Oxford: Basil Blackwell.
William Smith, (1873). Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. London: John Murray.

Vua Sparta
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 190 TCN
Năm 192 TCN


title: Đồng Lạc, Yên Thế

text:
Đồng Lạc là một xã thuộc huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.

Thông tin địa lý

Xã Đồng Lạc có diện tích: 592,22 ha , dân số năm 1999 là 3.240 người, năm 2008 là 3.483 người.

Địa giới hành chính:
Phía Đông giáp xã Hồng Kỳ và xã Tân Sỏi
Phía Tây giáp thị trấn Phồn Xương
Phía Nam giáp xã Tân Sỏi, huyện Yên Thế và xã Tân Trung, huyện Tân Yên
Phía Bắc giáp xã Đồng Tâm.

Lịch sử
Năm 2008, một phần diện tích của xã Đồng Lạc (197,78 ha) cùng với một phần diện tích các xã Phồn Xương, Tân Sỏi, Hồng Kỳ, Tam Hiệp, Đồng Vương và dân số của thị trấn Nông trường Yên Thế được tách ra để thành lập xã Đồng Tâm.

Chú thích

Tham khảo
Nghị định số 05/NĐ-CP ngày 06 tháng 11 năm 2008 của Chính phủ Việt Nam về việc giải thể thị trấn Nông trường Yên Thế, huyện Yên Thế; điều chỉnh địa giới hành chính xã, thành lập xã, thị trấn thuộc huyện Yên Thế, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang


title: Eleutherodactylus spinosus

text:
Eleutherodactylus spinosus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Ecuador và có thể cả Peru.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Coloma, L.A., Ron, S., Nogales, F. & Almeida, D. 2004. Eleutherodactylus spinosus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

spinosus
Động vật lưỡng cư Ecuador


title: Pamianthe parviflora

text:
Pamianthe parviflora là một loài thực vật thuộc họ Amaryllidaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Oleas, N. & Pitman, N. 2003. Pamianthe parviflora. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
P
Thực vật dễ tổn thương


title: Onoba bickertoni

text:
Onoba bickertoni là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Onoba


title: Leptocerus didymatus

text:
Leptocerus didymatus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptocerus


title: Muchedent

text:
Muchedent là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 Website of the bison farm
Muchedent on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Triệu Nguyên (định hướng)

text:
Triệu Nguyên có thể là:

Việt Nam
 Xã Triệu Nguyên, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng
 Xã Triệu Nguyên, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị.

Trung Quốc
 Huyện Triệu Nguyên, thuộc địa cấp thị Đại Khánh, tỉnh Hắc Long Giang.


title: Danh sách thành phố Ukraina

text:
Tính đến thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2010, có 459 thành phố (, misto) ở Ukraina. Dưới đây là danh sách các thành phố với dân số theo điều tra dân số Ukraina 2001.

Thành phố Ukraina

Tư cách thành phố
Tư cách thành phố được quy định trong bảng sau

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Regions of Ukraine and their composition
 2001 Ukrainian census, Population Structure

Ukraina
Ukraina
Nhân khẩu học Ukraina
Thành phố


title: Nuaillé-d'Aunis

text:
Nuaillé-d'Aunis là một xã trong tỉnh Tổng Courçon in the Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 7 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 Nuaillé-d'Aunis trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia Pháp
 Nuaillé-d'Aunis in the INSEE site
 Nuaillé-d'Aunis trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Nuaillé-d'Aunis trên bản đồ nước Pháp

Xã của Charente-Maritime


title: Hasenkrug

text:
Hasenkrug là một đô thị ở huyện Segeberg, bang Schleswig-Holstein Segeberg, ở bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Hasenkrug có diện tích 5,2 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 361 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Segeberg


title: 51

text:
Năm 51 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 Lucius Vitellius Anh, quan chấp chính tối cao La Mã và là thống đốc Syria (sinh 5 trước Công nguyên)
 Gotarzes II của Parthia, người cai trị Đế quốc Parthia
 Vonones II của Parthia, người cai trị Đế quốc Parthia

Tham khảo

Năm 51

als:50er#51


title: Accons

text:
Accons là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: Bến Sung

text:
Bến Sung là thị trấn huyện lỵ của huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Bến Sung nằm ở phía đông huyện Như Thanh, dọc theo quốc lộ 45, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Nông Cống và các xã Phú Nhuận, Yên Thọ
Phía tây giáp xã Xuân Thái
Phía nam giáp xã Xuân Phúc và xã Xuân Thái
Phía bắc giáp xã Hải Long.

Thị trấn Bến Sung có diện tích 21,92 km², dân số năm 2018 là 10.251 người, mật độ dân số đạt 468 người/km².

Hành chính
Thị trấn Bến Sung được chia thành 16 khu phố: 1, 2, 3, 4, Cầu Máng, Đồi Dẻ, Đồng Mười, Hải Ninh, Hải Tiến, Kim Sơn, Vân Thành, Vĩnh Long 1, Vĩnh Long 2, Xuân Điền, Xuân Lai, Xuân Phong.

Lịch sử
Địa bàn thị trấn Bến Sung hiện nay trước đây thuộc xã Hải Vân, huyện Như Xuân. Xã Hải Vân được thành lập vào ngày 4 tháng 9 năm 1964 trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Vĩnh Hòa.

Ngày 29 tháng 2 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 19-HĐBT. Theo đó, chia xã Hải Vân thành hai xã Hải Vân và Hải Long:
Xã Hải Vân gồm các chòm bản: Ban Tài, Đồng Sung, Đồng Long, Đồng Mười, Đồng Kinh và Xuân Hòa
Xã Hải Long gồm các chòm bản: Cao Đất, Bãi Chanh, Đồng Bồi, Đồng Nhơn và Làng Lim

Ngày 18 tháng 11 năm 1996, các xã Hải Vân và Hải Long chuyển sang trực thuộc huyện Như Thanh mới thành lập.

Ngày 11 tháng 4 năm 2002, Chính phủ ban hành Nghị định số 44/2002/NĐ-CP. Theo đó, thành lập thị trấn Bến Sung, thị trấn huyện lỵ huyện Như Thanh trên cơ sở 244,15 ha diện tích tự nhiên và 2.302 người của xã Hải Vân, 340 ha diện tích tự nhiên và 1.653 người của xã Hải Long.

Sau khi thành lập, thị trấn Bến Sung có 584,15 ha diện tích tự nhiên và 3.955 người. Xã Hải Vân còn lại 1.574,67 ha diện tích tự nhiên và 3.257 người.

Đến năm 2018, thị trấn Bến Sung có diện tích 4,80 km², dân số là 6.551 người, mật độ dân số đạt 1.365 người/km². Xã Hải Vân có diện tích 17,12 km², dân số là 3.700 người, mật độ dân số đạt 216 người/km².

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số xã Hải Vân vào thị trấn Bến Sung.

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Chú thích

Huyện lỵ Việt Nam


title: Marginella mosaica

text:
Marginella mosaica là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae.

Tham khảo

Marginella


title: Forelius damiani

text:
Forelius damiani được khám phá và được mô tả bởi Guerrero, R. J. & Fernandez, F. năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Forelius
Động vật được mô tả năm 2008


title: Hector Malot

text:
Hector Malot (20 tháng 5 năm 1830 – 17 tháng 7 năm 1907) là nhà văn nổi tiếng người Pháp, các tiểu thuyết của ông được nhiều thế hệ độc giả trên thế giới yêu mến.

Ông sinh năm 1830 tại La Bouille, miền Tây nước Pháp. Tác phẩm đầu tay "Những người tình" (Les Amants) của ông xuất bản năm 1859 đã gây được tiếng vang lớn. Trong sự nghiệp của mình ông đã viết trên 70 tác phẩm. Các tác phẩm Romain Kalbris (1869), Trong gia đình (En Famille 1893) và đặc biệt là Không gia đình (Sans Famille 1878) được các độc giả nhỏ tuổi yêu thích.

Ông mất năm 1907 tại Fontenay sous Bois.

Tác phẩm
Victimes d'Amour (bộ ba quyển)
Les Amants (1859)
Les Epoux (1865)
Les Enfants (1869)
Les Amours de Jacques (1860)
Un beau-frère (1869)
Une belle-mère (1869)
Romain Kalbris (1869)
Une Bonne affaire (1870)
Mme Obernin (1870)
Sans Famille (1878)
Baccara (1886)
En Famille (1893)
L'amour Dominateur (1896)
Le Roman de mes Romans (1896)
Pages choisies (1898)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tác phẩm của Hector Malot tại Project Gutenberg

Sinh năm 1830
Mất năm 1907


title: Tugali suteri sutherlandi

text:
Tugali suteri là một phân loài ốc biển nhỏ or limpet, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển in the Họ Fissurellidae, the keyhole and slit limpets.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., William Collins Publishers Ltd, Auckland 1979 ISBN 0-00-216906-1

Tugali

en:Tugali suteri sutherlandi


title: Hadji Murad

text:
Hadji Murad (, tiếng Avar:Khadji Murad) (khoảng cuối những năm 1790 - 23 tháng Tư (N.S. 5 tháng Năm), 1852) là một lãnh đạo người Avar chủ chốt trong cuộc kháng chiến của người dân Dagestan và Chechnya những năm 1811-1864 chống lại sự cưỡng bức tốn giáo của Đế quốc Nga thường được biết đến dưới tên cuộc Chiến tranh Kavkaz.

Cuộc đời

Đồng minh với người Nga
Hadji Murad là một chỉ huy người Avar sống tại vùng Kavkaz. Ông là anh em nuôi của Omar, Pakkou-Bekkhe, con trai khan (tức khunzak, nghĩa là vua, tù trưởng), người không thù địch với đế quốc Nga trong thời kỳ đầu cuộc chiến. Đại giáo trưởng (Imam) Gamzat-bek đã sát hại gia đình khan, vì vậy Murad đã tham gia vào cuộc ám sát Gamzat mà trong đó em trai ông, Osman, đã bị giết bởi những cận vệ của Gamzat. Sau đó, ông bắt đầu phục vụ cho người Nga để chống lại kẻ thù.

Tuy nhiên một đối thủ của ông, Akhmet-khan đã tìm cách làm các tướng lĩnh Nga nghi ngờ Murad, và cuối cùng đạt được một lệnh bắt giữ ông. Tướng Mikhail Semyonovich Vorontsov ra lệnh đem ông tới sở chỉ huy, nhưng trên đường ông đã trốn thoát bằng cách lao mình xuống một khe núi hẹp. Người ta bỏ ông ta lại đó nghĩ rằng ông hẳn phải chết nhưng ông đã may mắn sống sót. Thấy người Nga không đáng tin, ông quay sang phục vụ người kế tục Gamzat-bek - Đại giáo trưởngShamil, trở thành một tùy tướng(naib) của ông này trong cuộc chiến chống Nga. Nhiều bộ lạc hưởng ứng Murad quay lưng lại với người Nga.

Cuộc chiến chống Nga

Hadji Murad nhanh chóng trở thành một chỉ huy nổi bật với những trận tập kích vào quân Nga và các bộ tộc ủng hộ Nga làm nên biệt hiệu "quỷ đỏ". Ông là phó tướng số một của Shamil, người cùng bộ tộc Avar nhưng hai người thường xuyên có mâu thuẫn . Tiếng tăm của ông với người Nga cũng không hề tốt từ sau khi có câu chuyện(sai sự thật) được lan truyền rằng ông đã có hành động man rợ sau một cuộc tập kích bất thành ở Temir-Khan-Shura, nơi đóng quân chính của người Nga (người ta nói rằng ông đã giết tất cả những người Nga trong nhà thương và lấy thịt làm món thịt xiên nướng (shashlik) cho lính Nga ăn).

Bỏ sang quân Nga
Năm 1851, quan hệ giữa Murad và Shamil hoàn toàn đổ vỡ khi Shamil tuyên bố Khazi Mohammed, con trai ông ta sẽ trở thành người kế vị chức vụ đại giáo trưởng. trong một cuộc họp kín, Shamil và các tùy tướng quyết định Murad phải bị giết. Một người nào đó tham gia cuộc họp đó đã thông báo nên Murad đã kịp trốn thoát, nhưng gia đình ông thì bị bỏ lại.

Murad quay ra đầu hàng người Nga, những người đón tiếp ông với lòng ngờ vực. Murad nhắc đi nhắc lại yêu cầu được cấp người và súng để tấn công Shamil giải cứu gia đình, nhưng khoong nhận được câu trả lời rõ ràng nào. Ông được phép di chuyển từ Tbilisi tới một thị trấn nhỏ Hồi giáo ở Noukkha nay thuộc Azerbaijan với một đoàn hộ tống Cô-dắc. Hadji Murad một lần nữa dự định đào thoát trong chuyến đi buổi sáng ngày 24 tháng Tư (theo lịch cũ của Nga) năm 1852. Những lính canh Cô-dắc đã bị hạ gục nhưng lính gác của thị trấn, dưới quyền Đại tá Karganov đã lần theo dấu vết của ông. Họ được nhiều người các bộ tộc tiếp sức, trong đó có con trai của Akhmet-Khan và Hadji Murad đã bị giết trong một cuộc đụng độ. Thủ cấp của ông bị con trai Akhmet-Khan chắt và gửi tới Tbilisi, nơi nó được ướp rồi gửi tới chỗ Nga hoàng. Tolstoy trong tác phẩm về Hadji Murad đã đặt sự kiện Murad bị giết ở gần ngọn tháp thánh đường Belarjik (nơi có lẽ tương ứng với thị trấn Bilacik trên đường Shaki-Qax) nhưng thwcj tế một dấu mộ tưởng niệm nằm ở phía Bắc nơi đó, gần km76 trên đường Shaki-Zaquatala

Trong tiểu thuyết
Hình ảnh Hadji Murad chủ yếu được biết đến qua chân dung ông thời kỳ cuối đời trong cuốn tiểu thuyết cùng tên của Lev Tolstoy xuất bản năm 1912. Ông cũng xuất hiện trong cuốn Dagestan của tôi(đã được dịch ra tiếng Việt) của Rasul Gamzatov.

Hadji Murad cũng là nhân vật chính trong' bộ phim Ý Agi Murad il diavolo bianco (1959) – tựa đề tiếng Anh The White Warrior – thủ vai bởi Steve Reeves.

Tham khảo

Đọc thêm
 Lesley Blanch "The Sabres of Paradise".
 Kaziev, Shapi. Imam Shamil. "Molodaya Gvardiya" publishers. Moscow, 2001, 2003, 2006, 2010

Mất năm 1852
Người Avar
Chiến tranh Kavkaz
Sinh thập niên 1790


title: Hợp kim

text:
Hợp kim là hỗn hợp rắn của nhiều nguyên tố kim loại hoặc giữa nguyên tố kim loại với nguyên tố phi kim. Hợp kim mang tính kim loại (dẫn nhiệt cao, dẫn điện, dẻo, dễ biến dạng, có ánh kim...).

 Hợp kim đơn giản: Hợp kim được tạo thành trên cơ sở kim loại, giữa hai kim loại với nhau (như latông: Cu và Zn); giữa kim loại với á kim (như thép, gang: Fe và C) song nguyên tố chính của hợp kim vẫn là kim loại
Hợp kim sắt, hay còn gọi là hợp kim đen: hợp kim với thành phần chủ yếu là sắt với các nguyên tố khác
 Hợp kim màu, là hợp kim của các kim loại khác ngoài sắt. Trong số này có đồng thau, đồng điếu, hợp kim nhôm, vàng tây...
 Hợp kim gốm, còn gọi là hợp kim bột: hợp kim của wolfram carbide kết hợp với cobalt (Co), có lúc thêm titani carbide
 Hợp kim phức tạp: Hợp kim có nguyên tố chính là kim loại với hai hay nhiều nguyên tố khác.

Thành phần của nguyên tố trong hợp kim thường được biểu thị bằng phần trăm (%) theo khối lượng, khi nói đến phần trăm theo nguyên tử phải chỉ định rõ kèm theo.

Các đặc tính
Đặc tính sản phẩm hợp kim giống kim loại thông thường khác với đặc tính của kim loại hợp thành, đôi khi còn khác hẳn.

Hợp kim luôn cho ta những đặc tính vượt trội so với kim loại nguyên chất hợp thành. Ví dụ, thép (hợp kim của sắt) có độ bền vượt trội so với kim loại hợp thành của nó là sắt. Đặc tính vật lý của hợp kim không khác nhiều kim loại được hợp kim hoá, như mật độ, độ kháng cự, tính điện và hệ số dẫn nhiệt, nhưng các đặc tính cơ khí của hợp kim lại có sự khác một cách rõ rệt, như độ bền kéo, độ bền cắt, độ cứng, khả năng chống ăn mòn...

Không giống như kim loại nguyên chất, nhiều hợp kim không có một điểm nóng chảy nhất định. Thay vì, chúng có một miền nóng chảy bao gồm trạng thái các khối chất rắn hòa lẫn với khối chất lỏng. Điểm nhiệt độ bắt đầu chảy được gọi là đường đông đặc và hoàn thành việc hóa lỏng hoàn toàn gọi là đường pha lỏng trong giản đồ trạng thái của hợp kim.

Hợp kim ngày nay

Thuật ngữ hợp kim ngày nay mang ý nghĩa rộng hơn so với lúc nó xuất hiện. Trước đây các vật liệu công nghiệp chứa một vài nguyên tố được chế tạo chủ yếu bằng cách nấu chảy. Ngày nay nhiều vật liệu thu được bằng cả các phương pháp khác, chẳng hạn như bằng phương pháp luyện kim bột, bằng con đường khuếch tán; các hợp kim có thể thu được khi hóa bụi bằng plasma trong quá trình kết tinh từ pha hơi trong chân không, khi điện phân.

Giống như kim loại, hợp kim có cấu tạo tinh thể. Hợp kim thường được cấu tạo bằng các tinh thể: tinh thể hỗn hợp, tinh thể dung dịch rắn và tinh thể hóa học.

Trong loại hợp kim có tinh thể hỗn hợp hoặc là dung dịch rắn, kiểu liên kết chủ yếu là liên kết kim loại. Trong loại hợp kim có tinh thể là hợp chất hóa học, kiểu liên kết là liên kết cộng hóa trị.

Nguồn
 Vật liệu học, B.N.Arzamaxov, Nhà xuất bản Giáo dục - 2000,
 Microsoft ® Encarta ® Reference Library 2005, www.encarta.com,
 Hóa học 12, Nhà xuất bản Giáo dục, GCSE Chemistry, www.gcsescience.com

Tham khảo

Liên kết ngoài

Khoa học vật liệu

Luyện kim
Hóa học


title: Mesodina cyanophracta

text:
The Blue Iris-skipper (Mesodina cyanophracta) là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó là loài đặc hữu của the north-west and south-west bờ biển của Tây Úc.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Ấu trùng ăn Patersonia juncacea, Patersonia lanata, Patersonia umbrosa var. xanthina and Patersonia occidentalis. They construct a shelter formed like a vertical tube and made by joining the leaves of its host plant. It rests in this shelter during the day. Pupation takes place inside the shelter.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Insects
Australian Faunal Directory

Mesodina


title: Stigmella xuthomitra

text:
Stigmella xuthomitra là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Meyrick năm 1921. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

X


title: Quận Kershaw, South Carolina

text:
Quận Kershaw là một quận trong tiểu bang South Carolina. Theo điều tra dân số năm 2000, quận có dân số 52.647 người. Năm 2005, ước tính dân số quận là 56.486 người. Quận lỵ đóng ở Camden.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 740 dặm Anh vuông (1.917 km²), trong đó, 726 dặm Anh vuông (1.881 km²) là diện tích đất và 14 dặm Anh vuông (36 km²) trong tổng diện tích (1.89%) là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh
Quận Lancaster, South Carolina - Bắc
Quận Chesterfield, South Carolina - Đông bắc
Quận Darlington, South Carolina - Đông
Quận Lee, South Carolina - Đông nam
Quận Sumter, South Carolina - Đông nam
Quận Richland, South Carolina - Tây nam
Quận Fairfield, South Carolina - Tây

Thông tin nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 52.647 người, 20.188 hộ, và 14.918 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 72 người trên mỗi dặm Anh vuông (28/km²). Đã có 22.683 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 31 trên mỗi dặm Anh vuông (12/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 71.61% người da trắng, 26.29% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0.29% người thổ dân châu Mỹ, 0.31% người gốc châu Á, 0.03% người các đảo Thái Bình Dương, 0.62% từ các chủng tộc khác, và 0.84% từ hai hay nhiều chủng tộc.  1.68% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 20.188 hộ trong đó có 33.70% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 55.80% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 13.60% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 26.10% là không gia đình. 22.60% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 8.90% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2.58 còn quy mô trung bình của gia đình là 3.02.

Cơ cấu độ tuổi dân cư quận này như sau 26.10% dưới độ tuổi 18, 7.60% từ 18 đến 24, 28.80% từ 25 đến 44, 24.50% từ 45 đến 64, và 12.90% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 37 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 93.40 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 90.00 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $38.804, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $44.836. Nam giới có thu nhập bình quân $32.246 so với mức thu nhập $22.714 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $18.360. Khoảng 9.70% gia đình và 12.80% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 16.90% những người có độ tuổi 18 và 14.10% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Thành phố và thị trấn

Antioch
Bethune
Boykin
Camden, County Seat
Cassatt
Elgin
Kershaw
Liberty Hill
Lugoff
Westville

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Kershaw Chamber of Commerce

K


title: Elasmosomus bacillus

text:
Elasmosomus bacillus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Elasmosomus


title: Mitra gilbertsoni

text:
Mitra gilbertsoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitra


title: USS Pensacola

text:
Bốn tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt tên USS Pensacola, theo tên thành phố Pensacola, Florida:

 USS Pensacola (1859) là một tàu hơi nước hạ thủy năm 1859 và ngừng hoạt động năm 1911.
 USS Pensacola (AK-7) là một tàu hơi nước Đức bị Hoa Kỳ chiếm giữ trong Thế Chiến I và sử dụng như tàu vận tải
 USS Pensacola (CA-24) là chiếc dẫn đầu của lớp tàu tuần dương hạng nặng Pensacola hạ thủy năm 1926 và phục vụ đến hết Thế Chiến II
 USS Pensacola (LSD-38) là một tàu đổ bộ hạ thủy năm 1971 và ngừng hoạt động năm 1999.

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Euphorbia noxia

text:
Euphorbia noxia là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Somalia, và hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Thulin, M. 1998. Euphorbia noxia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Somalia
N
Thực vật dễ tổn thương


title: Indergarh

text:
Indergarh là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Datia thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Indergarh có dân số 14.596 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Indergarh có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 53%. Tại Indergarh, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Xylotoles

text:
Xylotoles là một chi bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae. It contains several species, bao gồm Xylotoles costatus, once thought extinct.

Tham khảo

Xylotoles


title: Binh pháp Tôn Tẫn

text:
Tôn Tẫn binh pháp còn gọi là Tề Tôn Tẫn binh pháp, là một trong các quyển binh pháp nổi tiếng do Tôn Tẫn, một danh tướng nước Tề thời Chiến Quốc xưa viết. Tôn Tẫn binh pháp đôi khi còn gọi là Tôn tử binh pháp nhưng không phải là Tôn Tử binh pháp (do Tôn Tử viết). (Ở đây Tôn nghĩa là họ Tôn, còn tử (子) nghĩa là bậc thầy như tử trong Khổng Tử, Mạnh Tử).

Lịch sử
Sau khi giúp nước Tề (Nước Tề thời Chiến Quốc nay là tỉnh Sơn Đông), Tôn Tẫn sống ẩn dật, sách bị thất truyền lâu nên người đời có nhiều tranh cãi.
Năm 1972 tại núi Ngân Tước - Sơn Đông, người ta khai quật được một số tài liệu lục thao, binh pháp Tôn tử..., nhưng bị hư hại gần hết. Tôn Tẫn binh pháp đáng ra có 89 thiên thì chỉ còn 30 thiên đọc được, tổng cộng bộ binh thư này có hơn 2000 chữ. Tôn Tẫn viết dạy cho binh lính, tướng sĩ Tề quốc. Bộ binh pháp này kế thừa, phát triển Tôn Tử binh pháp nhưng nó tiến bộ hơn. Bộ Tôn Tẫn binh pháp và Tôn Tử binh pháp tập họp lại thành Tôn gia chỉ đạo. Tôn Tử binh pháp có 18 thiên còn chúng ta chỉ biết 13 thiên. Tư Mã Thiên dựa vào 5 thiên cuối để viết về Tôn Tử trong "Sử ký".

Xem thêm
 Tôn Tẫn
 Tôn Tử
 Tôn Tử binh pháp

Tham khảo

 Tôn tử binh pháp Tào Tháo mười nhà chú giải
 Chu Dịch với binh pháp
 Tôn Tẫn truyện
 Khương Thái Công binh pháp

Liên kết ngoài

Binh pháp
Văn bản cổ điển Trung Quốc
Sách thế kỷ 4 TCN


title: Tipula evalynae

text:
Tipula evalynae là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Montgradail

text:
Montgradail là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Montgradaillais.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Montgradail trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Montgradail


title: Barbus toppini

text:
The East Coast Barb (Barbus toppini) là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae.

Nó được tìm thấy ở Kenya, Malawi, Tanzania, and Zimbabwe. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. It is not considered a threatened species by the IUCN.

Nguồn
 Vreven, E. & Kazembe, J. 2005. Barbus toppini. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

T
Cá nước ngọt châu Phi
Động vật được mô tả năm 1916
Cá nước ngọt Kenya


title: Cẩm Mỹ

text:
Cẩm Mỹ là một huyện nằm ở phía nam tỉnh Đồng Nai, Việt Nam.

Địa lý

Huyện Cẩm Mỹ nằm ở phía đông nam của tỉnh Đồng Nai, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Xuân Lộc và huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
Phía tây giáp huyện Long Thành
Phía nam giáp huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
Phía bắc giáp thành phố Long Khánh và huyện Thống Nhất.

Huyện lỵ của huyện đặt tại thị trấn Long Giao, cách thành phố Long Khánh khoảng 15 km về phía nam.

Huyện có diện tích 467,95 km², chiếm 7,99% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Dân số năm 2015 là 153.912 người, chiếm 6,9% dân số toàn tỉnh. Mật độ dân số 326 người/km².

Quốc lộ 56 là tuyến giao thông chính trên địa bàn huyện, nối thành phố Long Khánh với thành phố Bà Rịa. Đây cũng là địa phường có tuyến Đường cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây đi qua.

Hành chính
Huyện Cẩm Mỹ có 13 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Long Giao (huyện lỵ) và 12 xã: Bảo Bình, Lâm San, Nhân Nghĩa, Sông Nhạn, Sông Ray, Thừa Đức, Xuân Bảo, Xuân Đông, Xuân Đường, Xuân Mỹ, Xuân Quế, Xuân Tây.

Lịch sử
Trước khi thành lập huyện, Cẩm Mỹ chỉ là tên gọi không chính thức của khu vực xã Xuân Mỹ, huyện Long Khánh. Địa danh này có từ thời Nguyễn, khi đó gọi là thôn Cam Mỹ thuộc tổng An Viễn, tỉnh Biên Hòa.

Ngày 21 tháng 8 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 97/2003/NĐ-CP. Theo đó, thành lập huyện Cẩm Mỹ trên cơ sở 7 xã: Xuân Quế, Sông Nhạn, Xuân Đường, Thừa Đức, Nhân Nghĩa, Long Giao, Xuân Mỹ thuộc huyện Long Khánh vừa giải thể và 6 xã: Xuân Bảo, Bảo Bình, Xuân Đông, Xuân Tây, Sông Ray, Lâm San thuộc huyện Xuân Lộc.

Sau khi thành lập, huyện có 13 xã nói trên. Huyện lỵ của huyện đặt tại xã Long Giao.

Ngày 27 tháng 4 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1261/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2021). Theo đó, chuyển xã Long Giao thành thị trấn Long Giao, thị trấn huyện lỵ của huyện Cẩm Mỹ.

Huyện Cẩm Mỹ có 1 thị trấn và 12 xã như hiện nay.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Erinnyis alope

text:
The Alope Sphinx (Erinnyis alope) là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó sống ở phía bắc Nam Mỹ, qua Trung Mỹ, đến Bắc México và gần phía nam của Hoa Kỳ. Ấu trùng ăn đu đủ (Carica papaya), Nettlespurge (Jatropha), và Allamanda (Allamanda).

Phụ loài
Erinnyis alope alope
Erinnyis alope dispersa Kernbach, 1962

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Alope Sphinx Moths of America
Life Cycle

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1770
Erinnyis


title: Conocramboides

text:
Conocramboides là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Crambini


title: Huez

text:
Huez là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 1024-3081 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 1671 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Danh sách tiểu hành tinh: 6801–6900

text:
|-
| 6801 Střekov ||  || 22 tháng 10 năm 1995 || Kleť || Z. Moravec
|-
| 6802 Černovice ||  || 24 tháng 10 năm 1995 || Kleť || M. Tichý
|-
| 6803 ||  || 27 tháng 10 năm 1995 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 6804 Maruseppu || 1995 WV || 16 tháng 11 năm 1995 || Kuma Kogen || A. Nakamura
|-
| 6805 Abstracta || 4600 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 6806 Kaufmann || 6048 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 6807 Brünnow || 6568 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 6808 Plantin || 1932 CP || 5 tháng 2 năm 1932 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 6809 Sakuma ||  || 20 tháng 2 năm 1938 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 6810 Juanclariá || 1969 GC || 9 tháng 4 năm 1969 || El Leoncito || C. U. Cesco
|-
| 6811 Kashcheev || 1976 QP || 26 tháng 8 năm 1976 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 6812 ||  || 7 tháng 11 năm 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 6813 ||  || 7 tháng 11 năm 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 6814 Steffl ||  || 25 tháng 6 năm 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 6815 Mutchler ||  || 25 tháng 6 năm 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 6816 Barbcohen ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 6817 Pest ||  || 20 tháng 1 năm 1982 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 6818 Sessyu ||  || 11 tháng 3 năm 1983 || Kiso || H. Kosai, K. Hurukawa
|-
| 6819 McGarvey || 1983 LL || 14 tháng 6 năm 1983 || Palomar || S. E. Smrekar
|-
| 6820 Buil || 1985 XS || 13 tháng 12 năm 1985 || Caussols || CERGA
|-
| 6821 Ranevskaya ||  || 29 tháng 9 năm 1986 || Nauchnij || L. G. Karachkina
|-
| 6822 || 1986 UO || 28 tháng 10 năm 1986 || Kleť || Z. Vávrová
|-
| 6823 ||  || 12 tháng 3 năm 1988 || Yorii || M. Arai, H. Mori
|-
| 6824 Mallory ||  || 8 tháng 9 năm 1988 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 6825 Irvine ||  || 4 tháng 10 năm 1988 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 6826 Lavoisier ||  || 16 tháng 9 năm 1989 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 6827 Wombat ||  || 27 tháng 9 năm 1990 || Oohira || T. Urata
|-
| 6828 Elbsteel ||  || 12 tháng 11 năm 1990 || Siding Spring || D. I. Steel
|-
| 6829 Charmawidor ||  || 18 tháng 1 năm 1991 || Haute Provence || E. W. Elst
|-
| 6830 Johnbackus ||  || 5 tháng 5 năm 1991 || Kiyosato || S. Otomo, O. Muramatsu
|-
| 6831 ||  || 28 tháng 10 năm 1991 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 6832 Kawabata || 1992 FP || 23 tháng 3 năm 1992 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 6833 ||  || 19 tháng 3 năm 1993 || Hidaka || S. Shirai, S. Hayakawa
|-
| 6834 Hunfeld || 1993 JH || 11 tháng 5 năm 1993 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 6835 Molfino ||  || 30 tháng 4 năm 1994 || Stroncone || Stroncone
|-
| 6836 Paranal ||  || 10 tháng 8 năm 1994 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 6837 Bressi ||  || 8 tháng 12 năm 1994 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 6838 Okuda ||  || 30 tháng 10 năm 1995 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 6839 Ozenuma ||  || 18 tháng 11 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 6840 ||  || 18 tháng 11 năm 1995 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 6841 Gottfriedkirch || 2034 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 6842 Krosigk || 3016 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 6843 Heremon ||  || 9 tháng 10 năm 1975 || McDonald || J.-D. Mulholland
|-
| 6844 Shpak ||  || 3 tháng 11 năm 1975 || Nauchnij || T. M. Smirnova
|-
| 6845 Mansurova ||  || 2 tháng 5 năm 1976 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 6846 Kansazan ||  || 22 tháng 10 năm 1976 || Kiso || H. Kosai, K. Hurukawa
|-
| 6847 Kunz-Hallstein || 1977 RL || 5 tháng 9 năm 1977 || La Silla || H.-E. Schuster
|-
| 6848 ||  || 7 tháng 11 năm 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 6849 ||  || 25 tháng 6 năm 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 6850 ||  || 28 tháng 8 năm 1981 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6851 ||  || 1 tháng 9 năm 1981 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6852 ||  || 14 tháng 2 năm 1985 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6853 ||  || 12 tháng 2 năm 1986 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6854 || 1987 UG || 20 tháng 10 năm 1987 || Anderson Mesa || K. W. Zeigler
|-
| 6855 Armellini || 1989 BG || 29 tháng 1 năm 1989 || Bologna || Osservatorio San Vittore
|-
| 6856 Bethemmons || 1989 EM || 5 tháng 3 năm 1989 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 6857 || 1990 QQ || 19 tháng 8 năm 1990 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 6858 ||  || 16 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 6859 Datemasamune || 1991 CZ || 13 tháng 2 năm 1991 || Ayashi Station || M. Koishikawa
|-
| 6860 Sims ||  || 11 tháng 2 năm 1991 || Kiyosato || S. Otomo, O. Muramatsu
|-
| 6861 ||  || 20 tháng 3 năm 1991 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6862 Virgiliomarcon || 1991 GL || 11 tháng 4 năm 1991 || Bologna || Osservatorio San Vittore
|-
| 6863 ||  || 5 tháng 8 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 6864 Starkenburg ||  || 12 tháng 9 năm 1991 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel
|-
| 6865 Dunkerley ||  || 2 tháng 10 năm 1991 || Yatsugatake || Y. Kushida, O. Muramatsu
|-
| 6866 Kukai || 1992 CO || 12 tháng 2 năm 1992 || Kiyosato || S. Otomo
|-
| 6867 Kuwano ||  || 28 tháng 3 năm 1992 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 6868 Seiyauyeda || 1992 HD || 22 tháng 4 năm 1992 || Yatsugatake || Y. Kushida, O. Muramatsu
|-
| 6869 Funada || 1992 JP || 2 tháng 5 năm 1992 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 6870 Pauldavies || 1992 OG || 28 tháng 7 năm 1992 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 6871 Verlaine ||  || 23 tháng 1 năm 1993 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 6872 ||  || 15 tháng 2 năm 1993 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 6873 Tasaka ||  || 21 tháng 4 năm 1993 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 6874 ||  || 9 tháng 5 năm 1994 || Siding Spring || G. J. Garradd
|-
| 6875 ||  || 4 tháng 7 năm 1994 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 6876 Beppeforti ||  || 5 tháng 9 năm 1994 || Cima Ekar || A. Boattini, M. Tombelli
|-
| 6877 Giada ||  || 10 tháng 10 năm 1994 || Colleverde || V. S. Casulli
|-
| 6878 Isamu ||  || 2 tháng 10 năm 1994 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 6879 Hyogo ||  || 14 tháng 10 năm 1994 || Sengamine || K. Ito
|-
| 6880 Hayamiyu ||  || 13 tháng 10 năm 1994 || Kiyosato || S. Otomo
|-
| 6881 Shifutsu || 1994 UP || 31 tháng 10 năm 1994 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 6882 Sormano ||  || 5 tháng 2 năm 1995 || Sormano || P. Sicoli, V. Giuliani
|-
| 6883 Hiuchigatake || 1996 AF || 10 tháng 1 năm 1996 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 6884 Takeshisato || 9521 P-L || 17 tháng 10 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 6885 Nitardy || 9570 P-L || 17 tháng 10 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 6886 Grote || 1942 CG || 11 tháng 2 năm 1942 || Turku || L. Oterma
|-
| 6887 Hasuo || 1951 WH || 24 tháng 11 năm 1951 || Nice || M. Laugier
|-
| 6888 ||  || 27 tháng 1 năm 1971 || Cerro El Roble || C. Torres, J. Petit
|-
| 6889 || 1971 RA || 15 tháng 9 năm 1971 || Cerro El Roble || C. Torres, J. Petit
|-
| 6890 Savinykh || 1975 RP || 3 tháng 9 năm 1975 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 6891 Triconia || 1976 SA || 23 tháng 9 năm 1976 || Harvard Observatory || Harvard Observatory
|-
| 6892 ||  || 7 tháng 11 năm 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 6893 ||  || 2 tháng 9 năm 1983 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6894 Macreid ||  || 5 tháng 9 năm 1986 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 6895 ||  || 23 tháng 2 năm 1987 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6896 ||  || 13 tháng 9 năm 1987 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 6897 Tabei || 1987 VQ || 15 tháng 11 năm 1987 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 6898 Saint-Marys || 1988 LE || 8 tháng 6 năm 1988 || Palomar || C. S. Shoemaker
|-
| 6899 Nancychabot ||  || 14 tháng 9 năm 1988 || Cerro Tololo || S. J. Bus
|-
| 6900 ||  || 2 tháng 12 năm 1988 || Yorii || M. Arai, H. Mori
|-

Tham khảo


title: Quelmes

text:
Quelmes là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Quelmes có cự ly khoảng 5 mile (8 km) phía tây Saint-Omer, tại giao lộ của các tuyến đường D208 và D207.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Pierre, thế kỷ 13.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Quelmes on the Insee website
 Quelmes on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Asplundia domingensis

text:
Asplundia domingensis là một loài thực vật thuộc họ Cyclanthaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Asplundia domingensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Asplundia


title: Liêu Dương

text:
Liêu Dương () là thành phố thuộc tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc, nằm tại phần trung tâm của bán đảo Liêu Ninh xinh đẹp và giàu có. Thành phố tọa tạc bên bờ sông Thái Tử với dân số gần 1 triệu người. Thành phố Liêu Dương nằm ở phía nam Thẩm Dương và mất khoảng 1 tiếng đồng hồ xe hơi để đi đến đó. Liêu Dương có trường đại học ngoại giao và nhiều trường dạy nghề. Thành phố này chịu ô nhiễm không khí do vùng đô thị và các khu công nghiệp gây ra.

Lịch sử
Liêu Dương là một trong những thành phố có người ở liên tục cổ xưa nhất ở đông bắc Trung Quốc. Thành phố có ngôi chùa Bạch Tháp nổi tiếng xây dựng từ thời nhà Nguyên. Chùa Bạch Tháp nằm trong Công viên Bạch Tháp. Liêu Ninh đã từng là thủ đô của Mãn Châu. Hoàng đế đã dời đô về Thẩm Dương năm 1625. Đây là nơi từng diễn ra trận chiến Liêu Ninh (24/8 đến 4/9/1904), một trong những trận đánh lớn của Chiến tranh Nga-Nhật.

Hành chính
Liêu Dương quản lí trực tiếp 5 quận, 1 huyện và quản lí đại thể 1 thành phố cấp huyện.
Quận: Bạch Tháp (白塔区), Văn Thánh (文圣区), Hoành Vĩ (宏伟区), Cung Trường Lĩnh (弓长岭区), Thái Tử Hà (太子河区)
Huyện: Liêu Dương (辽阳县)
Thành phố cấp huyện: Đăng Tháp (灯塔市)

Người Liêu Dương nổi tiếng
 Tào Tuyết Cần (曹雪芹): nổi tiếng với tác phẩm "Hồng Lâu Mộng"(红楼梦).

Thành phố kết nghĩa
  Los Gatos, California, Hoa Kỳ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Miêu tả vắn tắt Bạch Tháp Liêu Ninh và vài bức ảnh
 Thông tin về hạ tầng cơ sở, dịch vụ và tiện ích, du lịch
 Bài viết về Liêu Ninh trên Encyclopaedia Britannica, với nhiều thông tin về lịch sử

Thành phố tỉnh Liêu Ninh


title: Rollinia chrysocarpa

text:
Rollinia chrysocarpa là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Loài này có ở Peru và có thể cả Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Rollinia chrysocarpa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

chrysocarpa
Thực vật Peru
Thực vật dễ tổn thương


title: Stigmella fuscotibiella

text:
Stigmella fuscotibiella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Ohio, Pennsylvania, Kentucky, Colorado, Maine, Massachusetts, Ontario và Nova Scotia.

Sải cánh dài 4-4.5 mm. There are at least three generations per year và larvae may be collected từ tháng 6 until the end of tháng 10.

Ấu trùng ăn Salix species, bao gồm Salix nigra và Salix discolor.Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae of North America
A taxonomic revision of the North American species of Stigmella (Lepidoptera: Nepticulidae)

F


title: Apophylia marginata

text:
Apophylia marginata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Apophylia


title: Colostethus abditaurantius

text:
Hyloxalus abditaurantius là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae. Đây là loài đặc hữu của Colombia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và rừng thoái hóa nghiêm trọng. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Ramírez Pinilla, M.P., Osorno-Muñoz, M., Rueda, J.V., Amézquita, A. & Ardila-Robayo, M.C. 2004. Colostethus abditaurantius. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Abditaurantius
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật đặc hữu Colombia


title: Braunsapis falcata

text:
Braunsapis falcata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Reyes mô tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Braunsapis
Động vật được mô tả năm 1993


title: Heers

text:
Heers là một đô thị ở tỉnh Limburg. Kể từ năm 1971, đô thị này gồm các giáo khu Batsheers, Opheers, Veulen, Gutschoven và Mettekoven, và kể tù 1977, Mechelen-Bovelingen, Rukkelingen-Loon, Heks, Horpmaal, Vechmaal  và Klein-Gelmen thuộc Gelmen.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site (personal) on Heers

Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)


title: Chủ nghĩa kinh nghiệm

text:
Chủ nghĩa kinh nghiệm hay chủ nghĩa duy nghiệm (tiếng Anh: Empiricism) là một khuynh hướng lý thuyết về tri thức triết học với đặc điểm nhấn mạnh vai trò của trải nghiệm. Trải nghiệm có thể được hiểu là bao gồm tất cả các nội dung của ý thức hoặc nó có thể được giới hạn trong dữ liệu của các giác quan mà thôi.

Chủ nghĩa kinh nghiệm nhấn mạnh đến các khía cạnh của tri thức khoa học có quan hệ chặt chẽ với trải nghiệm, đặc biệt khi được tạo ra qua các sắp đặt thử nghiệm có chủ ý. Một yêu cầu căn bản của phương pháp khoa học là tất cả các giả thuyết và lý thuyết đều phải được kiểm nghiệm bằng các quan sát về thế giới tự nhiên thay vì chỉ dựa trên lập luận tiên nghiệm, trực giác, hay mặc khải. Do đó, về bản chất, khoa học được xem là theo lối kinh nghiệm một cách có phương pháp.

Tổng quan về chủ nghĩa kinh nghiệm trong triết học
Học thuyết đầu tiên về chủ nghĩa kinh nghiệm được phát biểu một cách tường minh bởi John Locke vào thế kỷ XVII. Locke cho rằng tâm thức là một tabula rasa (tấm bảng sạch) trước khi các trải nghiệm lưu dấu vết của mình lên đó. Chủ nghĩa kinh nghiệm như của Locke phủ nhận rằng con người có các ý niệm bẩm sinh hay cái gì đó nhận biết được mà không phải tham chiếu tới trải nghiệm.

Chủ nghĩa kinh nghiệm không cho rằng ta có được các tri thức kinh nghiệm một cách tự động. Thay vào đó, theo quan điểm của các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa, để cho một tri thức bất kỳ có thể được suy luận hoặc suy diễn một cách đúng đắn, tri thức đó phải bắt nguồn từ trải nghiệm giác quan của ta. Về mặt lịch sử, chủ nghĩa kinh nghiệm triết học thường được đặt đối lập với trường phái tư tưởng được gọi là "chủ nghĩa duy lý", trường phái này khẳng định rằng nhiều tri thức có thể quy cho lý tính một cách độc lập với các giác quan. Tuy nhiên, ngày nay, sự đối lập này được xem là một sự đơn giản hóa quá mức về các vấn đề có liên quan, vì các nhà duy lý lục địa quan trọng (Descartes, Spinoza và Leibniz) cũng đã ủng hộ các "phương pháp khoa học" theo lối kinh nghiệm vào thời của họ. Hơn nữa, về phần mình, Locke cho rằng có một số tri thức (chẳng hạn tri thức về sự tồn tại của Chúa trời) chỉ có thể đạt được bằng trực giác và lập luận mà thôi.

Một số triết gia quan trọng được cho là có quan hệ với chủ nghĩa kinh nghiệm bao gồm Aristotle, Thomas Aquinas, Francis Bacon, Thomas Hobbes, John Locke, George Berkeley, David Hume, và John Stuart Mill.

Lịch sử

Các hình thức sơ khởi của chủ nghĩa kinh nghiệm
Các hình thức sơ khởi của chủ nghĩa kinh nghiệm bao gồm các công trình nghiên cứu về nhận thức luận của một số nhà triết học, trong đó có Aristotle, Thomas Aquinas và Roger Bacon.

Có lẽ các nhà triết học kinh nghiệm đầu tiên của triết học phương Tây là các Sophist (Ngụy Biện Gia)
  (khoảng thế kỷ 2 trước CN), họ đã phủ nhận các suy đoán duy lý về bản chất của thế giới (mà đã rất phổ biến trong các vị tiền bối của họ) để tập trung vào "những thực thể tương đối cụ thể hơn chẳng hạn như con người và xã hội". Các Ngụy Biện Gia đã viện đến các luận cứ hoài nghi ngữ nghĩa, sử dụng các ví dụ mà người khác có thể dễ dàng thấy được để làm suy yếu các tuyên bố của lý tính thuần túy.

Khoảng một thế kỷ sau đó, phản ứng chống lại cách tiếp cận duy lý và hết sức suy đoán của Plato (427–347 TCN), trong những năm cuối đời, Aristotle (384–322 TCN) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của những gì các giác quan thu nhận được, nghĩa là nhấn mạnh vào các quan sát hậu nghiệm. Aristotle dùng thuật ngữ triết học tự nhiên để gọi nhiệm vụ tìm hiểu thế giới tự nhiên, sử dụng cái mà sau này đã được biết với tên lập luận quy nạp (inductive reasoning) để đi đến các phạm trù và nguyên lý dựa trên dữ liệu giác quan. Cách tiếp cận này đã đối ngược sâu sắc với lý thuyết hình thức của Plato - lý thuyết phụ thuộc rất lớn vào các giả thuyết tiên nghiệm (xem chú thích trên). Trong các thời kỳ "giữa" và "sau" của mình, Aristotle ngày càng không đồng ý với các quan niệm của Plato và phát triển một sự kỳ vọng ngày càng chặt chẽ về các khẳng định tường minh bằng thực nghiệm cho tất cả các kết luận từ quy nạp. Aristotle còn khẳng định nguyên lý cốt lõi của chủ nghĩa kinh nghiệm rằng tri thức của con người về thực tại được đặt nền móng bằng trải nghiệm từ các giác quan.

Một thế hệ sau Aristotle, cả các nhà triết học Khắc kỷ (Stoic) và Hưởng lạc (Epicurean) đều thiết lập các giải thích tường minh hơn theo kiểu kinh nghiệm về sự hình thành của các ý niệm và khái niệm. Đi trước Locke hàng nghìn năm, các nhà triết học khắc kỷ tuyên bố rằng tâm thức con người là một tấm bảng trắng trơn mà sau đó sẽ được xếp đầy các ý niệm từ các tri giác giác quan. Tuy nhiên, họ còn khẳng định rằng có một số "khái niệm chung" nhất định có sẵn trong tâm thức của tất cả mọi người một cách tiên nghiệm. Các nhà triết học theo thuyết hưởng lạc có một quan điểm hậu nghiệm kiểu kinh nghiệm chủ nghĩa còn mạnh hơn nữa. Đối với họ, các khái niệm thần kinh là các hình ảnh ký ức hoặc các bản sao của các trải nghiệm giác quan trước đó, và các cảm giác luôn luôn là các bằng chứng tốt về các nguyên nhân của các cảm giác đó.

Trong các nhà triết học kinh viện, Thomas Aquinas thu nhận từ Aristotle tiên đề triết học nổi tiếng: "Không có gì trong trí tuệ mà nó không đến đầu tiên từ các giác quan". Aquinas lý luận rằng sự tồn tại của Chúa trời có thể được chứng minh bằng lập luận từ dữ liệu giác quan. Ông sử dụng một biến thể của khái niệm của Aristotle về "trí tuệ chủ động" (active intellect) mà ông giải nghĩa là khả năng trừu tượng hóa ý nghĩa phổ quát từ dữ liệu kinh nghiệm cụ thể.

Chủ nghĩa kinh nghiệm Anh
Các khái niệm sơ khởi về sự tồn tại của "các ý niệm bẩm sinh" đã là chủ đề của cuộc tranh luận giữa các nhà duy lý lục địa và các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa Anh trong suốt thời gian từ thế kỷ 17 đến cuối thế kỷ 18. John Locke, George Berkeley, và David Hume đã là những người diễn giải chính của chủ nghĩa kinh nghiệm.

Phản ứng lại "chủ nghĩa duy lý" lục địa mà người bảo vệ xuất chúng nhất là René Descartes (một cách tiếp cận triết học mà không nên nhầm lẫn với chủ nghĩa duy lý nói chung), John Locke (1632-1704), trong cuốn Luận về hiểu biết của con người (An Essay Concerning Human Understanding) năm 1689, đã đề xuất một quan điểm mới mẻ và có tầm ảnh hưởng rất lớn, trong đó nói rằng tri thức duy nhất mà con người có thể có là tri thức hậu nghiệm, nghĩa là dựa trên các trải nghiệm. Người ta ghi nhận Locke với khẳng định của ông rằng tâm thức con người là một tabula rasa, một "cái bảng trống trơn", trong lời của Locke là "trang giấy trắng," mà viết trên đó là các trải nghiệm rút ra từ các ấn tượng giác quan khi cuộc đời của một con người tiến triển. Có hai nguồn cho các ý niệm của chúng ta: cảm giác và suy tưởng. Trong cả hai trường hợp, ông phân biệt giữa các ý niệm đơn và các ý niệm phức. Các ý niệm đơn không thể phân tích được, và được phân ra thành các tính chất sơ cấp và thứ cấp. Các ý niệm phức là kết hợp của các ý niệm đơn giản hơn và được chia thành các chất, các dạng thức và các quan hệ. Theo Locke, tri thức của ta về sự vật là một tri giác về các ý niệm hợp nhau hay không hợp nhau, điều này rất khác với câu hỏi của Descartes về tính xác tín.

Một thế hệ sau, giám mục người Ireland George Berkeley (1685-1753) xác định rằng quan niệm của Locke đã mở ngay một cánh cửa mà cuối cùng sẽ dẫn tới chủ nghĩa vô thần. Để phản ứng lại Locke, trong cuốn "Luận về các nguyên lý của tri thức con người" (Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge) năm 1710, ông đã đề xuất một hình thức khác rất cực đoan của chủ nghĩa kinh nghiệm, trong đó sự vật chỉ tồn tại do chúng đang được tri giác hoặc bởi thực tế rằng chúng là các thực thể đang thực hiện việc tri giác. (Đối với Berkeley, Chúa trời thực hiện công việc tri giác giúp con người mỗi khi con người không ở quanh một sự vật để làm việc đó. Nhờ đó mà sự vật có thể tồn tại mà không cần lúc nào có người đang nhìn/nghe/ngửi/sờ thấy nó.) Trong tác phẩm Alciphron, Berkeley đã khẳng định rằng bất cứ trật tự nào mà con người có thể nhìn thấy trong thiên nhiên đều là ngôn ngữ hay chữ viết tay của Chúa trời. Sau này, cách tiếp cận của Berkeley đối với chủ nghĩa kinh nghiệm đã được gọi là chủ nghĩa duy tâm chủ quan.

Nhà triết học người Scotland David Hume (1711-1776) đã bổ sung vào quan điểm của chủ nghĩa kinh nghiệm một chủ nghĩa hoài nghi cực đoan mà ông đem đến để chống lại các luận cứ và phản luận đã được chất đống lại của các nhà triết học khác, trong đó có Descartes, Locke và Berkeley.
Hume lý luận trên quan điểm gìn giữ quan niệm kinh nghiệm chủ nghĩa rằng mọi tri thức đều bắt nguồn từ trải nghiệm giác quan. Cụ thể, ông phân chia tất cả các tri thức của con người thành hai loại: các quan hệ của ý niệm và sự kiện thực tế. Các mệnh đề toán học và lôgic (chẳng hạn, "bình phương cạnh huyền bằng tổng bình phương hai cạnh góc vuông") là các ví dụ của các quan hệ của ý niệm, còn các mệnh đề có liên quan đến quan sát nào đó về thế giới (chẳng hạn, "ngày mai mặt trời sẽ mọc") là các ví dụ của sự kiện thực tế. Lần lượt, tất cả các "ý niệm" của một người được rút ra từ các "ấn tượng" của người đó. Đối với Hume, một "ấn tượng" gần như tương ứng với cái mà ta gọi là một cảm giác. Khi ghi nhớ hoặc hình dung các ấn tượng như vậy là khi ta có một "ý niệm". Do đó, ý niệm là bản sao mờ nhạt của cảm giác.

Qua các luận cứ hoài nghi (các luận cứ này đã trở nên nổi tiếng bởi lôgic khó quên của chúng), Hume đã khẳng định rằng tất cả các tri thức, ngay cả các niềm tin cơ bản nhất về thế giới tự nhiên, không thể được thiết lập một cách chắc chắn bởi lý tính. Thay vào đó, ông khẳng định rằng, các niềm tin của ta chẳng qua là kết quả của các thói quen tích lũy, chúng được phát triển để đáp ứng với các trải nghiệm giác quan được tích lũy. Bên cạnh nhiều luận cứ của mình, Hume còn bổ sung một thiên kiến quan trọng cho cuộc tranh luận về phương pháp khoa học — đó là vấn đề quy nạp. Hume lý luận rằng ta cần đến lập luận quy nạp để đi đến các tiền đề cho nguyên lý của lập luận quy nạp, và do đó sự biện minh cho lập luận quy nạp là một luận cứ vòng tròn. Một trong các kết luận của Hume về vấn đề quy nạp là: không có sự chắc chắn rằng tương lai sẽ giống quá khứ. Do đó, một ví dụ của Hume, ta không thể dùng lập luận quy nạp để biết chắc chắn rằng mặt trời sẽ tiếp tục mọc ở phía Đông, mà thay vào đó, ta trông đợi nó sẽ như vậy bởi vì trong quá khứ nó đã liên tục như vậy.

Hume kết luận rằng những thứ như niềm tin vào một thế giới bên ngoài và niềm tin vào sự tồn tại của bản thân không thể được chứng minh bằng lý luận. Theo Hume, những niềm tin này tuy vậy vẫn được chấp nhận vì chúng có cơ sở vững chắc trong trực quan và truyền thống. Tuy nhiên, di sản trường tồn của Hume là mối nghi ngờ mà các luận cứ hoài nghi của ông phủ lên tính hợp lệ của lập luận quy nạp, nó cho nhiều người hoài nghi sau ông mối nghi ngờ tương tự.

Hiện tượng luận

Đa số những người theo học thuyết của Hume đã không đồng ý với kết luận của ông rằng niềm tin vào một thế giới bên ngoài về mặt lý tính là không thể chứng minh được (rationally unjustifiable), họ khẳng định rằng các nguyên lý của chính Hume đã ngầm chứa đựng chứng minh hợp lý cho một niềm tin như thế, nghĩa là vượt ra khỏi sự hài lòng với việc để cho vấn đề dựa trên trực quan, thói quen và truyền thống của con người. Theo một học thuyết kinh nghiệm chủ nghĩa cực đoan được gọi là Hiện tượng luận, được dọn đường bởi các luận cứ của cả Hume và George Berkeley, một đối tượng vật lý là một dạng cấu trúc tạo bởi các trải nghiệm của ta. Hiện tượng luận là quan niệm rằng các đối tượng, tính chất, sự kiện vật lý (bất cứ thứ gì vật lý) đều suy giản được về các đối tượng, tính chất, sự kiện tâm thần. Cuối cùng, chỉ có các đối tượng, tính chất, sự kiện tâm thần tồn tại — từ đó dẫn đến thuật ngữ có quan hệ chặt chẽ chủ nghĩa duy tâm chủ quan. Theo dòng tư duy hiện tượng luận, có một trải nghiệm hình ảnh về một vật vật lý có thật là có một trải nghiệm thuộc một kiểu nhóm trải nhiệm nhất định. Loại tập hợp các trải nghiệm này sở hữu một tính bất biến và gắn kết - tính chất mà tập các trải nghiệm, mà các ảo giác cũng nằm trong đó, không có. Như John Stuart Mill đã nói vào giữa thế kỷ 19, vật chất là "khả năng bền vững của cảm giác" (permanent possibility of sensation).

Chủ nghĩa kinh nghiệm của Mill còn đi một bước quan trọng vượt qua Hume tại một khía cạnh khác: trong khẳng định rằng quy nạp là cần thiết cho mọi tri thức có nghĩa, trong đó có toán học. D.W. Hamlin đã tóm tắt:

[Mill] cho rằng các chân lý toán học chẳng qua là các tổng quát hóa đã được khẳng định ở mức độ cao từ các trải nghiệm; Mill khẳng định rằng suy luận toán học, thường được hiểu là có bản chất suy diễn [và tiên nghiệm], có nền tảng là quy nạp. Do đó, trong triết học của Mill, không có vị trí thực sự cho các tri thức dựa trên các quan hệ của các ý niệm. Trong quan niệm của ông, các điều kiện cần về toán học và lôgic chỉ là các vấn đề tâm lý; chúng ta đơn giản là không thể nhận thức được bất cứ khả năng nào ngoài những gì mà các mệnh đề toán học và lôgic khẳng định. Đây có lẽ là phiên bản cực đoan nhất của chủ nghĩa kinh nghiệm mà ta được biết, nhưng nó chưa tìm được nhiều người ủng hộ.

Do đó chủ nghĩa kinh nghiệm của Mill cho rằng tri thức thuộc bất kỳ dạng nào đều không phải được tạo từ trải nghiệm trực tiếp mà từ một suy luận quy nạp từ trải nghiệm trực tiếp.
Các vấn đề nảy sinh đối với các nhà triết học khác về quan điểm của Mill xoay quanh các điểm sau:
Trước hết, hệ thống của Mill gặp khó khăn khi nó mô tả trải nghiệm trực tiếp là cái gì bằng cách chỉ phân biệt giữa các cảm giác có thực và cảm giác có thể. Điều này bỏ qua một số bài cãi quan trọng về các điều kiện để cho các "nhóm gồm các khả năng bền vững của cảm giác" có thể tồn tại. Berkeley đã đặt Chúa trời vào khe hở đó; các nhà hiện tượng luận, trong đó có Mill, về bản chất đã bỏ ngỏ câu hỏi đó mà không trả lời. Cuối cùng, thiếu một sự thừa nhận về một khía cạnh của "thực tại" mà nó vượt ra ngoài "các khả năng của cảm giác", một quan điểm như vậy dẫn đến một phiên bản của chủ nghĩa duy tâm chủ quan. Các câu hỏi như làm thế nào mà các cây cột đỡ sàn vẫn tiếp tục đỡ sàn trong khi không ai quan sát nó, làm thế nào mà cây vẫn tiếp tục sinh trưởng trong khi con người không nhìn đến hay động đến nó, v.v.. không được trả lời, và có lẽ không thể trả lời được trong hệ thống này. Thứ hai, hệ thống của Mill để ngỏ khả năng không rõ ràng rằng các "thực thể lấp chỗ trống chỉ thuần túy là các khả năng mà không hề là những gì có thực". Thứ ba, khi cho rằng toán học là chỉ là một dạng khác của suy luận quy nạp, quan điểm của Mill đã giải nghĩa sai về toán học. Quan điểm này không xét toàn diện cấu trúc và phương pháp của toán học, các sản phẩm của toán học được đạt đến qua một tập hợp suy diễn nhất quán gồm các quy trình không hề nằm trong nghĩa quy nạp, ngay cả tại thời nay hay thời của Mill.

Giai đoạn hiện tượng luận của chủ nghĩa kinh nghiệm hậu-Hume đã kết thúc vào những năm 1940, vì đến thời gian đó, người ta đã thấy rõ ràng rằng các phát biểu về các sự vật vật lý không thể được chuyển dịch thành các phát biểu về các dữ liệu giác quan thực tế và có thể. Nếu một phát biểu về một đối tượng vật lý có thể chuyển được thành một phát biểu dữ liệu giác quan, phát biểu đầu ít nhất phải suy ra được từ phát biểu sau. Nhưng người ta đã nhận ra rằng không tồn lại một tập hữu hạn gồm các phát biểu về dữ liệu cảm giác có thể và thực tế mà từ đó ta có thể suy ra thậm chỉ một phát biểu về đối tượng vật lý. Ghi nhớ rằng việc dịch và diễn đạt lại phát biểu phải được diễn đạt bằng các quan sát viên ở tình trạng bình thường trong các điều kiện quan sát bình thường. Tuy nhiên, không có một tập hợp hữu hạn gồm các phát biểu được diễn đạt theo kiểu thuần túy giác quan mà tập hợp này có thể thỏa mãn điều kiện về sự có mặt của một quan sát viên thường. Theo hiện tượng luận, để nói rằng có mặt một quan sát viên bình thường có nghĩa đặt một phát biểu giả thuyết rằng có một bác sĩ kiểm tra quan sát viên đó, và người bác sĩ thấy rằng quan sát viên đó ở tình trạng bình thường. Nhưng tất nhiên, chính người bác sĩ đó phải là một quan sát viên bình thường. Nếu ta cần chỉ rõ tình trạng bình thường của người bác sĩ này theo kiểu giác quan, ta phải viện đến một bác sĩ thứ hai, người kiểm tra các cơ quan cảm giác của bác sĩ thứ nhất, và bác sĩ thứ hai này cũng chính là một quan sát viên phải thỏa mãn điều kiện là đang ở tình trạng bình thường. Nghĩa là ta phải viện đến bác sĩ thứ ba, và cứ như vậy.

Chủ nghĩa kinh nghiệm lôgic

Vào đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa kinh nghiệm lôgic (còn gọi là chủ nghĩa thực chứng lôgic (logical positivism) hay chủ nghĩa chứng thực mới (neopositivism)) là một cố gắng để tổng hợp các tư tưởng cốt lỗi của chủ nghĩa kinh nghiệm Anh (ví dụ, nhấn mạnh vào trải nghiệm giác quan như là nền tảng của tri thức) với một số hiểu biết từ ngành lôgic toán học do Gottlob Frege và Ludwig Wittgenstein phát triển. Một số nhân vật quan trọng trong phong trào này là Otto Neurath, Moritz Schlick và những người còn lại của Vienna Circle, cùng với A.J. Ayer, Rudolf Carnap và Hans Reichenbach.

Các nhà thực chứng mới có chung một quan niệm rằng triết học là sự làm trong sáng về khái niệm của các phương pháp, hiểu biết và các phát kiến của khoa học.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Chủ nghĩa duy lý đối với chủ nghĩa kinh nghiệm tại Bách khoa toàn thư Triết học Stanford
 Vài nét về thuyết duy nghiệm tại triethoc.edu.vn

Phong trào triết học
Nhận thức luận
Phương pháp luận triết học
Triết học khoa học


title: Tài nguyên (định hướng)

text:
Tài nguyên là một danh từ dùng để chỉ tất cả các dạng vật chất, tri thức được sử dụng để tạo ra của cải vật chất hoặc tạo ra giá trị sử dụng mới của con người

Một số loại tài nguyên được phân loại cụ thể:
 Tài nguyên thiên nhiên
 Tài nguyên xã hội.
 Tài nguyên tái tạo, tài nguyên không tái tạo.
 Tài nguyên nước, tài nguyên đất, tài nguyên rừng, tài nguyên biển, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên năng lượng, tài nguyên khí hậu cảnh quan, di sản văn hoá kiến trúc, tri thức khoa học và thông tin.

Tham khảo


title: Farakhpur

text:
Farakhpur là một thị trấn thống kê (census town) của quận Yamunanagar thuộc bang Haryana, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Farakhpur có dân số 8738 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Farakhpur có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Farakhpur, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Haryana


title: Quận 15, Paris

text:
Quận 15 của Paris (còn có tên là quận Vaugirard, nhưng tên gọi này ít được dùng trong đời sống thường nhật) nằm ở phía tây nam thành phố, hữu ngạn sông Seine. Nó tiếp giáp với các quận 14, 6, 7 và 16. Quận 15 được là kết quả việc xát nhập các xã Vaugirard và Grenelle vào Paris từ năm 1860.

Quận 15 có một trong những nhà ga quan trọng của Paris, Gare Montparnasse, và bên cạnh ga là Tháp Montparnasse, công trình cao nhất Paris. Ngoài ra, phía bắc Quận 15 rất gần với tháp Eiffel.

Năm 1999, dân số của quận là 225.362 người trên một diện tích 848 ha, tức 26.576 người/km². Quận 15 là quận đông dân nhất thành phố.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quận nội thị của Pháp
Quận của Paris


title: 17412 Kroll

text:
17412 Kroll (1988 KV) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 5 năm 1988 bởi W. Landgraf ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17412 Kroll

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: 7597 Shigemi

text:
7597 Shigemi (1993 GM) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 4 năm 1993 bởi S. Otomo ở Kiyosato.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 7597 Shigemi

Thiên thể phát hiện năm 1993
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hương Giang (định hướng)

text:
Hương Giang có thể là:

Địa danh
 Tên gọi khác của sông Hương
 Xã Hương Giang, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh
 Xã cũ Hương Giang thuộc huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế; nay là một phần xã Hương Xuân cùng huyện.

Nhân vật
 Nguyễn Hương Giang (sinh 1970) đăng quang Hoa hậu Điện ảnh 1991
Hoa Hậu Trần Thị Hương Giang (sinh 1987) đăng quang Hoa hậu Hải Dương 2006
 Ca sĩ- Hoa hậu Hương Giang Idol (sinh 1991) đăng quang Hoa hậu Chuyển giới Quốc tế 2018
 Ca sĩ Lưu Hương Giang
 Ca sĩ Hương Giang (sinh 1987), ca sĩ hải ngoại của Trung tâm Thúy Nga.
 Diễn viên Hương Giang (sinh 1989), biết đến nhiều một số bộ phim truyền hình Việt Nam.
 Chính khách Nguyễn Hương Giang.


title: Macronema amazonense

text:
Macronema amazonense là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Macronema


title: Rosemarie Frankland

text:
Rosemarie Frankland (1 tháng 02 năm 1943 - 2 tháng 12 năm 2000) là một nữ hoàng sắc đẹp người xứ Wales người đã chiến thắng trong cuộc thi Hoa hậu Vương quốc Anh và Hoa hậu Thế giới 1961, sau cuộc thi bà trở thành một diễn viên.

Tiểu sử
Sinh ra tại Rhosllannerchrugog, Wrexham, miền đông bắc Wales năm 1943. Gia đình Frankland dọn đến Lancashire, Anh sinh sống khi bà còn là một đứa trẻ. Bà từng tham dự các cuộc thi sắc đẹp và chiến thắng trong cuộc thi Hoa hậu xứ Wales và sau đó là năm 1961 bà đến Luân Đôn, Anh, và bà đã trở thành Hoa hậu Vương quốc Anh và trở thành người phụ nữ thứ bảy từ châu Ấu chiến thắng trong cuộc thi hoa hậu Thế giới (Thụy Điển chiến thắng cuộc thi hai lần trong những năm đầu, Pháp chiến thắng năm 1953, Đức ba năm sau đó, Phần Lan trong năm 1957 và Hà Lan trong năm 1959). bà cũng là Á hậu 1 tại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 1961. Cùng với Gina Swainson, người đã chiến thắng trong cuộc thi Hoa hậu Thế giới đại diện cho Bermuda năm 1979, Frankland là một trong hai người phụ nữ tiến gần đến danh hiệu Hoa hậu Hoàn vũ và Hoa hậu Thế giới, đạt danh hiệu Á hậu 1 sau đó chiến thắng tại Hoa hậu Thế giới. Helen Morgan cũng là Hoa hậu Wales và Hoa hậu Vương quốc Anh, đạt khá nhiều điểm tương đồng nhau nhưng Helen chỉ giữ vương miện có 4 ngày.

Sau khi hoàn thành công việc là Hoa hậu Thế giới, Franklin bắt tay vào sự nghiệp diễn xuất. Vai trò đáng kể nhất (và cuối cùng) của bà là trong bộ phim làm năm 1965, I'll Take Sweden với diễn viên Bob Hope. Năm 1970, bà kết hôn với tay guitar và cũng là nhạc sĩ của ban nhạc The Grass Roots, Warren Entner và dọn đến Los Angeles. Năm 1976, bà đã sinh ra đứa con chung của hai người là Jessica. Họ ly dị nhau năm 1981.

Qua đời
Theo báo cáo, Frankland đã chết khi sử dụng ma tuý quá liều vào tháng 12 năm 2000 tại Marina del Rey, California sau cuộc chiến chống trầm cảm. Tro của bà được mang trở về và chôn cất tại Rhosllannerchrugog Cemetery vào tháng 02 năm 2001. Bà có một người con gái độc nhất là Jessica Entner..

Danh sách các phim từng tham gia
 The Beauty Jungle (1964)
 The Edgar Wallace Mystery Theatre (1 tập, 1964)
 A Hard Day's Night (1964)
 I'll Take Sweden (1965)

Hiển thị

Hoa hậu Thế giới
Sinh năm 1943
Mất năm 2000
Nữ diễn viên Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 20


title: Bích nham lục

text:
Bích nham lục  (zh. bíyánlù 碧巖錄, ja. hekigan-roku) có nguyên tên là Phật Quả Viên Ngộ Thiền sư Bích nham lục (zh. 佛果圓悟禪師碧巖錄), cũng được gọi ngắn là Bích nham tập, được tìm thấy trong Đại Chính tân tu Đại tạng kinh, tập 48, mang kinh số 2003, (Taishō Tripiṭaka, Vol. 48, No. 2003).

Bích nham lục là tập công án quan trọng nhất trong Thiền tông song song với Vô môn quan, được mọi người trong giới thiền hâm mộ gọi là "Quyển sách hàng đầu của tông môn" (Tông môn đệ nhất thư 宗門第一書). Quyển này được biên soạn dưới tay Thiền sư Viên Ngộ Khắc Cần vào đầu thế kỉ 12 và được truyền lại đến ngày nay.

Nhưng nguồn gốc chính của sách này xuất phát từ Thiền sư Tuyết Đậu Trọng Hiển. Sư chọn lựa trong nội điển, ngoại điển và văn sử một trăm tắc công án và viết thêm vào những câu tụng để hướng dẫn những người hiếu học, được gọi là Tuyết Đậu tụng cổ (zh. 雪竇頌古). Những lời tụng này là những tuyệt tác trong thiền ngữ và văn thơ Trung Quốc. Thiền sư Viên Ngộ lấy tác phẩm này làm sườn và bổ sung thêm. Nhìn chung, cấu trúc của mỗi công án trong Bích nham lục có thể được nêu như sau:
Thuỳ thị (zh. 垂示, ja. suiji), lời dẫn của Thiền sư Viên Ngộ nhằm giúp thiền sinh hướng tâm về nội dung chính của bản công án;
Bản tắc (zh. 本則, ja. soku), bản công án chính của Thiền sư Tuyết Đậu, thỉnh thoảng cũng được kèm theo lời bình;
Trước ngữ (zh. 著語, ja. jakugo), những câu bình của Viên Ngộ xen vào công án của Tuyết Đậu;
Bình xướng (zh. 評唱, ja. hyōshō), lời bình giải của Viên Ngộ, nêu rõ chi tiết, thời điểm, nguyên do công án này được hình thành...;
Tụng (zh. 頌, ja. ru), chỉ bài tụng của Tuyết Đậu về công án;
Trước ngữ của sư Viên Ngộ về bài tụng của Tuyết Đậu;
Bình xướng của Viên Ngộ về bài tụng của Tuyết Đậu.

Vì cấu trúc của bản văn có nhiều tầng lớp nên Bích nham lục cũng nổi danh là một quyển sách cực kì phức tạp trong tất cả các loại thiền ngữ. Về sau, đồ đệ của Viên Ngộ là Phổ Chiếu biên chép lại để tên là Bích nham lục—vì tấm bảng trên ngạch trượng thất tại viện Linh Tuyền đề là Bích Nham.

Chính vì tinh hoa và trình độ văn chương tuyệt hảo của Bích nham lục nên nhiều Thiền sư sau này không thích dùng nó chỉ dạy thiền sinh mà chú trọng quyển Vô môn quan hơn. Khả năng đam mê chữ nghĩa khi đọc Bích nham lục của những thiền sinh rất lớn và chính đệ tử của Viên Ngộ là Thiền sư Đại Huệ Tông Cảo cũng đã nhận thấy điều này. Sư chứng kiến được cảnh đệ tử chỉ nhớ tụng ngôn cú trong sách làm nhu yếu biện luận tri giải mà quên lời dạy của những Tổ sư "Giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự" (zh. 教外別傳不立文字). Vì thế, Sư đem tất cả những bản có sẵn ra đốt sạch và hai trăm năm sau đó ít ai thấy được quyển sách này. Đầu thế kỉ 14 có vị Cư sĩ tên Trương Minh Viễn góp nhặt các bản còn sót mọi nơi, tham khảo bổ túc qua lại và cũng từ đây Bích nham lục lại được ra mắt độc giả.

Văn hào nổi danh của Đức Hermann Hesse viết như sau về Bích nham lục sau khi đọc bản dịch của giáo sư W. Gundert, xuất bản năm 1960:
Tác phẩm vĩ đại này là một món quà thượng thặng với những nội dung huyền diệu mà tôi không thể nào thưởng thức trọn vẹn trong đoạn đời còn lại. Mà ngay cả một cuộc đời trinh nguyên cũng không đủ để thực hiện điều này. Những tâm hồn cao cả nhất, sùng đạo nhất của Trung Quốc và Nhật Bản đã uống nước nơi nguồn này hơn 800 năm nay, nhưng vẫn không uống cạn, đã nghiên cứu quyển sách này đến tận cùng, nhai đi nhai lại những lời nói bí ẩn trong đây, nếm được vị ngọt ngào của nó, họ chỉ biết âm thầm tôn kính mức độ thâm sâu và đáp lại những nét hóm hỉnh của nó với một nụ cười am tường mãn nguyện.

Tắc công án thứ hai bên dưới, Triệu Châu chí đạo vô nan (zh. 趙州至道無難), sẽ minh hoạ cụ thể cấu trúc phức tạp của Bích nham lục. Bản dịch Việt của Chân Nguyên dựa trên bản Hán và bản dịch Hán-Đức của W. Gundert. Chữ trong ngoặc [...] là lời giải thích thêm của Gundert.

Lời bình của Triệu Châu về câu "Chí đạo không khó"

Thuỳ thị
Nếu so sánh thì trời đất cũng còn chật hẹp. Nhật nguyệt tinh tú cùng lúc u mờ. Dù gậy vung như mưa, tiếng hét vang rền như sấm sét đi nữa, người ta vẫn chưa đạt việc hướng thượng của tông thừa. Ngay cả chư Phật quá khứ, hiện tại và vị lai—chư vị cũng chỉ tự biết. Các vị Tổ sư từ đời này sang đời khác—họ cũng không thể trình bày toàn vẹn. Cả Đại tạng giáo lý và những bài chú giải cũng không thể nào diễn bày hết tất cả. Và cũng có nạp tăng tự cho mình có mắt sáng—họ không biết tự cứu như thế nào.

Đến nỗi này thì còn hỏi han nữa làm gì? Đến đây với chữ "Phật" có khác gì hơn là lê lết trong bùn, vấy nước bẩn quanh thân; và còn nhắc đến chữ "Thiền" làm gì để mặt đầy hổ thẹn!

Thượng sĩ tham học lâu nơi này ta chẳng cần nói gì thêm, nhưng kẻ hậu học sơ cơ nên nghiên cứu kĩ!

Bản tắc
Triệu Châu dạy chúng tăng: Chí đạo không khó, chỉ đừng phân biệt chọn lựa. Chỉ nói đến một chút thôi thì đã: đây "phân biệt chọn lựa", đây "rõ ràng minh bạch". Lão tăng chẳng ở trong cõi minh bạch, còn bọn ngươi bảo hộ, tiếc giữ nó—không phải như vậy hay sao? Một vị tăng bước ra hỏi: Nếu đã không ở ngay trong cõi minh bạch thì còn bảo hộ, tiếc giữ cái gì?

Triệu Châu đáp: Ta cũng chẳng biết.

Tăng thưa: Hoà thượng đã không biết, thì sao lại bảo là không ở trong cõi minh bạch?

Triệu Châu bảo: Hỏi việc đã xong, lễ bái rồi lui!

Trước ngữ
"Triệu Châu dạy chúng tăng"—Lão Hán làm gì thế?—Hãy khuất mắt với đám cát đằng!

"Chí đạo không khó"—Không khó và không dễ!

"Chỉ đừng phân biệt chọn lựa."—Cái gì đang ở ngay trước mắt? [Đáp: Chẳng gì khác hơn là "phân biệt chọn lựa", thiện và ác, yêu và ghét!]—Ông ta nói tương tự như trường hợp chính Tam tổ đang có mặt tại đây! [Nghe qua như chế diễu nhưng lại là sự thật.]

"Chỉ nói đến một chút thôi thì đã: đây phân biệt chọn lựa, đây rõ ràng minh bạch."—Hai đầu với ba gương mặt! [Từ "Chí đạo" xuất phát ra một hiện tượng quái gở: từ một thành hai, và cái Một lơ lửng phía trên! Và cái đó lại là "Không khó"!] Ông ấy lại sa lạc vào những việc nhỏ nhặt!—Cá bơi nước đục, chim bay thì rụng lông. [Triệu Châu cũng quấy nhiễu thanh tịnh nhất vị với lời bình phẩm của mình; chẳng ai tránh được sự kiện này khi đá động đến nó.]

"Lão tăng chẳng ở trong cõi minh bạch"—Thân giặc đã lộ bày!—Lão Hán này muốn gì đây?

"Còn bọn ngươi bảo hộ, tiếc giữ nó—không phải như vậy hay sao?"—Thất bại rồi, hay cũng có một hoặc nửa phần nam nhi tại đây? [Trong câu hỏi của Triệu Châu có cạm bẫy! Người nào nhận ra nó đây?]

"Một vị tăng bước ra hỏi: Nếu đã không ở ngay trong cõi minh bạch thì còn bảo hộ, tiếc giữ cái gì?"—Cho hắn một đòn là hay nhất. Lưỡi cong cứng đụng nóc giọng! [Triệu Châu cứng lưỡi, chẳng biết nói gì nữa! Sư không ngờ phải tiếp nhận một đòn tấn công như thế.]

"Triệu Châu đáp: Ta cũng chẳng biết."—Bây giờ thì lão Hán bị hạ lăn, đại bại, thối lui ba nghìn lí!

"Tăng thưa: Hoà thượng đã không biết, thì sao lại bảo là không ở trong cõi minh bạch?"—Hãy nhìn xem ông ta chạy trốn hướng nào!—Vị tăng đuổi hắn chạy tuốt lên cây! [Với sự liều lĩnh này mà vị tăng buộc vị thầy phải trèo tuốt lên cây, để rồi không theo kịp ông ta!]

"Triệu Châu bảo: Hỏi việc đã xong, lễ bái rồi lui!"—May mà ông ta còn chiêu cuối này!—Đúng là lão tặc!

Bình xướng về bản tắc
Hoà thượng Triệu Châu thường lấy thoại đầu này làm chủ đề dạy chúng, đặc biệt là câu "Chỉ đừng phân biệt chọn lựa". Câu này xuất xứ từ bài Tín tâm minh của Tam tổ, cụ thể là:

Nhưng, nếu còn một chút thị, một chút phi thì đã có "đây phân biệt chọn lựa", "đây rõ ràng minh bạch". [Như thế, Triệu Châu muốn nói:] Nếu bọn ngươi chỉ hiểu suông [những câu kệ của Tam tổ] thôi thì đã sai lạc rồi. Kéo, đinh, keo hồ—dùng những thứ này mà có thể chắp nối, tạo được một vật gì đó bền vững hay sao? [Nghĩa là: Những câu lô-gic gượng gạo như "phân biệt chọn lựa" và "rõ ràng minh bạch" không thể nào diễn bày mối liên hệ bất khả phân biệt, bất khả phân li của những cặp đối đãi nằm ngay trong cái Nhất vị.]

Triệu Châu bảo: "Đây phân biệt chọn lựa, đây rõ ràng minh bạch." Giờ đây, những người tham thiền hỏi đạo nếu không ở nơi phân biệt chọn lựa thì cũng ngồi chết cứng ở cõi rõ ràng minh bạch. "Lão tăng chẳng ở trong cõi minh bạch. Còn bọn ngươi bảo hộ, tiếc giữ nó—không phải như vậy hay sao?"—Còn bọn ngươi! Nếu ông ta không ở trong cõi minh bạch thì thử nói xem Triệu Châu ở chỗ nào? Và vì sao ông ta lại dạy người bảo hộ và tiếc giữ nó?

Ngũ Tổ tiên sư thường dạy như sau khi bình phẩm lời nói của Triệu Châu: "Ông ấy thõng tay và trình bày qua dấu hiệu". [Khán thính giả nên tưởng tượng Triệu Châu ngay trước mặt mình, xem sư đứng trước chúng như thế nào khi tự nhận là không ở trong cõi minh bạch. Hoàn toàn thư thái, sư thõng xuôi tay, cứ tự trình như mình thật là. Ngực chẳng phồng lên, cặp mắt chẳng nhìn trừng như mắt cú vọ, chẳng thương, chẳng ghét—nhưng lại là một tư thái cởi mở và thông suốt.] Bọn ngươi hiểu như thế nào? Thõng xuôi tay có nghĩa lý gì? Hãy chú ý đến móc câu đầu cân, chớ có nhận định bánh xe hoa cân! Việc vị tăng bước ra đứng trước Triệu Châu quả là kì đặc. Ông ta tấn công ngay vào chỗ trống rỗng của Triệu Châu và đánh một đòn: "Nếu đã không ở ngay trong cõi minh bạch thì còn bảo hộ, tiếc giữ cái gì?"

Triệu Châu không dùng gậy đập, mà cũng chẳng quát tháo, chỉ nói: "Ta cũng chẳng biết". Nếu một người khác không phải lão Hán này thì đã bị ăn gậy tan nát, chẳng còn biết lúc trước đã nói gì và sau này nên nói gì. May mắn thay, lão Hán có tài chuyển thân tự tại mới có thể trả lời vị tăng như thế. Kẻ tham thiền thời nay có lẽ cũng trả lời câu hỏi trên [của vị tăng]: "Ta cũng chẳng biết." Nhưng như vậy không có giá trị! Bọn ngươi đi cùng đường, nhưng lại không cùng lối. [Nghĩa là: Lời nói tương tự như lời Triệu Châu, nhưng lại xuất phát từ một tâm thức khác.]

Vị tăng này thật là kì đặc. Chỉ có ông ta, và chẳng ai khác mới dám đề ra câu hỏi: "Hoà thượng đã không biết, thì sao lại bảo là không ở trong cõi minh bạch?" Cú đánh này quả thật hay hơn trước. Người khác Triệu Châu có lẽ bắt đầu phân sơ [với những lời luận lý bình thường] và cũng chẳng khá hơn chút nào. Nhưng Triệu Châu lại là một tác gia, chỉ nói với vị tăng giản đơn: "Hỏi việc đã xong, lễ bái rồi lui!" Vị tăng này chẳng biết làm gì trước mặt lão Hán. Chỉ biết im hơi nuốt lời mà thôi.

Như vậy thì đây chính là một vị Đại tông sư với một bàn tay thiện nghệ. Sư chẳng luận huyền luận diệu, luận cơ luận cảnh cùng người, chỉ giúp người bằng cách chỉ họ bản phận sự. [Và sự việc này đưa sư đến một địa vị cao cả, vượt khỏi những đòn tấn công của người khác.] Chính vì vậy mà Sư có thể nói được: "Ngươi nên gắn thêm mỏ vào để chửi mắng, nên đổ nước thêm vào bãi nước bọt vừa phun!" Chưa bao giờ nghe thấy Sư bình sinh tiếp độ chúng bằng gậy, bằng tiếng quát, mà chỉ lấy ngôn ngữ bình thường làm phương tiện, ngay cả những người nổi danh cũng đứng bẽ bàng trước mặt Sư. Và Sư làm được như vậy bởi vì chẳng bao giờ để lạc vào những chi tiết vô bổ. Chính như vậy nên Sư mới có thể nắm sự vật ngay bên hông [như câu tụng đầu của bài Tín tâm minh], đảo ngược nó [như "Rõ ràng minh bạch"], lưu chuyển ngược dòng [như câu "Còn bọn ngươi bảo hộ, tiếc giữ nó"] xuôi dòng [như câu "Ta cũng chẳng biết"], đạt đại tự tại. Người thời nay không hiểu, chỉ nói Triệu Châu chẳng đáp lời người, chẳng giải thích câu hỏi. Họ chẳng biết là đã té nhào chính lúc nói như thế.

Kệ tụng

Trước ngữ về kệ tụng
"Chí đạo không khó"—Một công án lặp lại ba lần! [lần đầu do Tam tổ, lần thứ hai do Triệu Châu và bây giờ, chính Tuyết Đậu—và cứ như thế mãi!]—Ông ta miệng ngậm đầy tuyết sương [vì vậy không nói được]—Nói năng quả quyết gì vậy?

"Ngôn ngữ vẫn trình bày đúng"—Cá bơi nước đục, chim bay mất lông.—Hoa bị xé thành bảy tám phần.—Ông ta bôi hồ vào mặt!

"Một nhiều chủng loại"—Ông ấy phân chia khá đấy.—Nếu chỉ có Một thôi thì cũng chẳng còn chung kết nào [không có nhận thức cuối cùng].

"Hai lại chẳng phải hai"—Như vậy thì làm thế nào kham chịu nổi bốn, năm, sáu, bảy?—Ông ta muốn gì với đám cát đằng này?

"Chân trời: mặt trời mọc, Mặt Trăng lặn."—Nhìn nhau, mặt đối mặt!—Trên đầu rộng mênh mang, dưới chân rỗng thênh thang.—Chỉ đừng ngước đầu, cúi đầu! [Chính bây giờ bạn phải đương đầu với Chí đạo; nơi đây người ta không chú trọng đến những gì vụn vặt! Tất cả sự việc ở đây chẳng xoay quanh ngoại cảnh, chỉ hướng về chính Bạn!]

"Trước hiên: suối lạnh, núi khe sâu."—Chết hoàn toàn đi và đừng sống lại!—Ngươi cảm thấy lạnh, lông tóc dựng đứng cả chứ?

"Đầu lâu hết thức, làm sao biết vui?"—Nhưng ngay trong quan tài lại mở mắt ra!—Lô hành giả [Lục tổ Huệ Năng] là bạn đồng hành của ông ta.

"Trong bộng cây khô rồng đang ngâm, chưa chết hẳn."—Ối chà!—Cây khô lại đâm hoa!—Trường hợp Đạt-ma sang Đông độ [mặc dù đã cao niên] cũng tương tự như thế.

"Khó, khó thật!"—Tà pháp! Không thể nào ưng chịu được.—Ông ta đảo ngược lời của chính mình.—Đây là chỗ nào mà có thể bảo khó bảo dễ?

"Phân biệt chọn lựa? Rõ ràng minh bạch? Bạn ơi, anh tự xem lấy!"—Nhưng ta mù mà! [Viên Ngộ giả bộ như kẻ nhát gan, muốn trốn tránh việc quyết định.]—Cứ tưởng việc này chỉ liên can đến người khác.—May mắn thay, ông ta [Tuyết Đậu] còn phải tự xem xét lấy.—Chẳng tương can gì đến việc của sơn tăng [Viên Ngộ]!

Bình xướng về kệ tụng
Tuyết Đậu biết điểm trọng yếu Triệu Châu muốn đá động đến trong khi thị chúng. Vì vậy nên Sư đề cao yếu điểm này với câu: "Chí đạo không khó." Nếu Sư sau đó bảo "Ngôn ngữ vẫn trình bày đúng" thì lời này phải được hiểu là Sư chỉ một góc mà không lưu ý đến ba góc còn lại. Nhưng khi Tuyết Đậu nói tiếp câu tụng "Một nhiều chủng loại, Hai lại chẳng phải hai" thì—trong một ý nghĩa nào đó—Sư đã thông qua ba góc còn lại mà quay về góc thứ nhất.

Bọn ngươi hãy nói thử: Trong những trường hợp, dưới những điều kiện nào mà "Ngôn ngữ vẫn trình bày đúng"? Vì sao mà "Một" lại có "nhiều chủng loại" và "Hai" lại "chẳng phải hai"? Nếu các ngươi không đủ mắt sáng để nhìn thấy thì nên nhắm hướng nào để lần mò? Nhưng, nếu các ngươi thấu đắc hai câu ấy...

Thế nên, cổ nhân mới bảo: "Chắp lại thành một mảnh!" Và sau đó, các ngươi sẽ thấy được, cứ y như trước đây, núi là núi, nước là nước, dài là dài, ngắn là ngắn; trời là trời, đất là đất. [Bởi vì "Một nhiều chủng loại."] Có lúc các ngươi lại bảo trời là đất, có lúc bảo đất là trời. Rồi lại bảo núi chẳng phải núi, nước chẳng phải nước. [Bởi vì "Hai chẳng phải hai."] Ngắn gọn: Làm thế nào đạt được bình ổn? Gió đến thì cây động; sóng dấy khởi thì thuyền được nâng cao; xuân đến đâm chồi; hè phát triển tốt tươi; thu là mùa thâu hoạch và đông là thời tích chứa. [Chính vì vậy mà Tam tổ mới trình bày trong Tín tâm minh, cặp kệ thứ mười:]

Với bốn câu này thì bài tụng của Tuyết Đậu chấm dứt một cách đột ngột.

Nhưng Tuyết Đậu còn dư tài. Sư cởi mở những gì được buộc chặt trước đây, chỉ có điều là sau bốn câu kệ đầu "Chí đạo không khó, ngôn ngữ vẫn trình bày đúng, Một nhiều chủng loại—Hai lại chẳng phải hai" chẳng còn gì nhiều để nói. Mặc dù vậy, Sư vẫn tụng tiếp: "Chân trời: mặt trời mọc, Mặt Trăng lặn. Trước hiên: suối lạnh, núi khe sâu". Chính ngay đây người ta cũng có thể nói: Ngôn ngữ này cũng vẫn trình bày đúng. Mỗi câu kệ ở đây chính là Đạo, mỗi mỗi chữ ở đây là Toàn chân. Đây há không phải là nơi tâm cảnh đều được quên, tất cả đều được chắp lại thành một mảnh hay sao?

Sau khi tỏ vẻ khó chịu, nghiêm ngặt ban đầu, Tuyết Đậu đã cởi mở hơn nhiều về sau. Nếu bọn ngươi thấu triệt những lời tụng này thì tự nhiên sẽ nếm được mùi vị tương tự như đề hồ. Nhưng, nếu chưa quên được tình giải tầm thường thì bông hoa đẹp sẽ bị xé tan thành bảy, tám mảnh, và các ngươi quyết định không thông hiểu được những lời nói trên.

"Đầu lâu hết thức, làm sao biết vui? Trong bộng cây khô rồng đang ngâm, chưa chết hẳn." Tiện lúc, ông ta thêm hai câu này vào bài tụng. [...] Và đó chính là bản công án của cổ nhân có liên can đến Đạo. Tuyết Đậu lôi nó ra, chắp thành một chuỗi với lời tụng "Chí đạo không khó, chỉ đừng phân biệt chọn lựa". Nhưng người thời nay chẳng hiểu ý cổ nhân, chỉ nhai đi nhai lại ngôn cú. Cứ như thế thì chẳng khi nào bước đến một chung kết. Người giỏi lắm mới có thể thông suốt chuyện này.

Nhìn xem đây: Một vị tăng hỏi Hương Nghiêm: "Thế nào là Đạo?" Hương Nghiêm đáp: "Rồng ngâm nga trong bộng cây khô." Tăng lại hỏi: "Thế nào là người sống trong Đạo?" Hương Nghiêm đáp: "Một đầu lâu có tròng mắt."

Sau, tăng đến Thạch Sương hỏi: "Thế nào là rồng ngâm nga trong bộng cây khô?" Thạch Sương đáp: "Vẫn còn vui thú." [Tăng hỏi tiếp:] "Thế nào là một đầu lâu có tròng mắt?" Thạch Sương đáp: "Vẫn còn tình thức."

Vị tăng này [... vẫn chưa hài lòng...] cũng đến Tào Sơn, hỏi: "Thế nào là rồng ngâm nga trong bộng cây khô?" Tào Sơn đáp: "Huyết mạch chưa bị cắt đứt hẳn." [Tăng lại hỏi:] "Thế nào là một đầu lâu có tròng mắt?" Tào Sơn đáp: "Chưa chết hẳn." [Tào Sơn rất thương người, đã trả lời câu hỏi thứ hai khi nghe câu thứ nhất, và trả lời câu hỏi thứ nhất sau khi nghe câu thứ hai. Chân lý nằm chính ngay trong đó, một chân lý mà vị tăng đang hỏi không thể thâm nhập được: "Hai lại chẳng phải hai". Cứ thế mà hỏi thêm:] "Ai đã nghe được?" Tào Sơn đáp: "Tận đại địa mênh mông chưa có ai chẳng từng nghe". Tăng lại bảo: "Bây giờ muốn biết: câu 'Rồng ngâm' ở trong chương nào?" [Tào Sơn liền đáp:] "Chẳng biết nằm trong chương cú nào. Tất cả những người nghe đều chết cả."

Cũng có một bài kệ như sau:

Có thể nói: Những gì Tuyết Đậu nêu ra đều có chân, có tay đầy đủ. Sư nhất thời gán một lời tụng vào để các ngươi nghe. Mặc dù đó là lời tụng nhưng, nếu cộng tất cả những lời còn lại thì chúng cũng "chẳng phải là hai."

Cuối cùng, Tuyết Đậu vì người lại tụng thêm: "Khó, khó thật!" Người ta cũng phải thấu suốt câu "Khó, khó thật!" này mới thông hiểu được. Làm sao hiểu bây giờ? Bách Trượng nói như sau: "Tất cả ngữ ngôn, sơn hà đại địa, mỗi mỗi sự vật đều quay trở về chính mình cả." Cũng như thế, tất cả những gì Tuyết Đậu góp nhặt, lựa chọn ở đây, chúng cuối cùng cũng phải xoay trở về chính tự kỉ các ngươi.

Thử nói xem: Điểm trọng yếu mà Tuyết Đậu vì người gửi kèm theo nằm ở chỗ nào? "Phân biệt chọn lựa? Rõ ràng minh bạch? Bạn ơi, anh tự xem lấy!" Sau khi đã đan kết được đám cát đằng và tụng xong, vì sao sư lại bảo thêm: "Bạn ơi, anh tự xem lấy"? Một lời dạy rất hay, các ngươi phải tự xem xét lấy! Tất cả bọn ngươi tại đây, các ngươi chớ nói là không thể hiểu nổi! Ngay cả sơn tăng đây đến nơi ấy cũng trong tình thế tương tự: Ông ta không hiểu nổi.

Tham khảo

Tài liệu chủ yếu
Phật Quả Viên Ngộ Thiền sư Bích nham lục 佛果圓悟禪師碧巖錄, Taishō Vol. 48, No. 2003.

Tài liệu thứ yếu
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Từ điển Thiền Tông Hán Việt. Hân Mẫn & Thông Thiền biên dịch. TP HCM 2002.
Gundert, Wilhelm (dịch & chú dẫn): Bi-Yän-Lu. Meister Yüan-wu's Niederschrift von der Smaragdenen Felswand, München 1964/73. (3 quyển, 68 công án)
Trần Tuấn Mẫn (dịch & chú dẫn): Vô Môn Quan, TP HCM 1995.
App, Urs (dịch & chú dẫn): Master Yunmen. From the Record of the Chan Master "Gate of the Clouds". New York-Tokyo-London, 1994. (Vân Môn Khuông Chân Thiền sư quảng lục 雲門匡真禪師廣錄, Taishō Vol. 47, No. 1988)
Green, J.: The Recorded Sayings of Zen Master Joshu. Boston 1998. (Triệu Châu Chân Tế Thiền sư ngữ lục 趙州真際禪師語, trong Cổ Tôn túc ngữ lục quyển đệ thập tam 古尊宿語錄卷第十三)
Linji Yixuan: Das Denken ist ein wilder Affe. Aufzeichnung der Lehren des großen Zen-Meisters. Übers. von Jarand, U. Bern, München, Wien, 1996. (Trấn Châu Lâm Tế Huệ Chiếu Thiền sư ngữ lục 鎮州臨濟慧照禪師語錄, Taishō Vol. 47, No. 1985).
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Kinh điển Phật giáo
Thiền tông
Thiền ngữ


title: Rueil-la-Gadelière

text:
Rueil-la-Gadelière  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 170 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Rueillagadeliere


title: Simodactylus juliani

text:
Simodactylus juliani là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Simodactylus


title: Metalimnobia zernyana

text:
Metalimnobia zernyana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Metalimnobia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Toxorhina cuthbertsoni

text:
Toxorhina cuthbertsoni là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Toxorhina
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Polyplectropus brachyscolus

text:
Polyplectropus brachyscolus là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polyplectropus


title: Walsinghamiella eques

text:
Walsinghamiella illustris là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Kenya.

Chú thích

Tham khảo

Walsinghamiella
Côn trùng Tây Phi


title: Bokermannohyla saxicola

text:
Bokermannohyla saxicola là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan ẩm, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, sông ngòi, và sông có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Eterovick, P.C., Nascimento, L.B. & Silvano, D. 2004. Bokermannohyla saxicola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Bokermannohyla
Động vật đặc hữu Brasil


title: Pruillé-l'Éguillé

text:
Pruillé-l'Éguillé là một xã trong tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 88-167 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Colletes nigricans

text:
Colletes nigricans là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Gistel mô tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1857