title: Gymnastes shirakii

text:
Gymnastes shirakii là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gymnastes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Trichodesma microcalyx

text:
Trichodesma microcalyx là một loài thực vật thuộc họ Boraginaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Miller, A. 2004. Trichodesma microcalyx. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật đặc hữu Yemen
m


title: Nevia

text:
Nevia là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Các loài
Các loài trong chi Nevia gồm có:

 Nevia spirata (Lamarck, 1822)

Chú thích

Tham khảo

Cancellariidae


title: 23216 Mikehagler

text:
23216 Mikehagler là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1571.8794950 ngày (4.30 năm).

Nó được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 2000.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Vị Xuyên

text:
Vị Xuyên là một huyện miền núi biên giới thuộc tỉnh Hà Giang, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Vị Xuyên nằm ở trung tâm tỉnh Hà Giang, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Hà Giang, huyện Yên Minh, huyện Bắc Mê và huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang
Phía tây giáp huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang và châu Văn Sơn, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc
Phía nam giáp huyện Bắc Quang
Phía bắc giáp huyện Quản Bạ.

Thành phố Hà Giang gần như nằm trọn trong lòng huyện

Huyện Vị Xuyên có diện tích 1.478,4025 km², dân số năm 2021 là 114.545 người, mật độ dân số đạt 77 người/km².

Huyện lỵ là thị trấn Vị Xuyên cách thành phố Hà Giang khoảng 20 km về hướng nam. Vị Xuyên là nơi sinh sống của 19 dân tộc gồm: Tày, Dao, Kinh, Nùng,... Vị Xuyên là huyện có diện tích lớn nhất tỉnh Hà Giang, chiếm 18,2% tổng diện tích toàn tỉnh. Đây còn là đơn vị hành chính có dân số đông thứ 2 của tỉnh và có đóng góp kinh tế lớn thứ 3 cho Hà Giang (sau TP. Hà Giang và huyện Bắc Quang).

Vị Xuyên có quốc lộ 2 kết nối với Bắc Quang tới tp. Hà Giang, quốc lộ 4C kết nối Vị Xuyên tới Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc và huyện Bảo Lâm (tỉnh Cao Bằng). Do nằm ở trung tâm tỉnh, lại gần thành phố tỉnh lỵ nên khá nhiều các tuyến đường lớn đi qua Hà Giang đều đi qua Vị Xuyên.

Đây cũng là điểm cuối của đường cao tốc Tuyên Quang – Hà Giang.

Lịch sử
Huyện Vị Xuyên, cùng toàn bộ vùng mỏ Tụ Long và nửa già phía tây của tỉnh Hà Giang ngày nay (xưa đều là châu Bình Nguyên), được sáp nhập vào lãnh thổ Việt Nam từ thời nhà Lý năm 1015, sau cuộc xung đột biên giới 1013-1015, giữa Đại Cồ Việt với Vương quốc Đại Lý và chư hầu. Năm Ất Mão niên hiệu Thuận Thiên 6 (1015), Lý Thái Tổ ban chiếu chỉ cho Dực Thánh Vương và Vũ Đức Vương đi đánh và thu phục được các châu Đô Kim, Vị Long, Thường Tân, Bình Nguyên và bắt giết được thủ lĩnh Hà Trác Tuấn. Các vùng này hoàn toàn không phải là những lãnh thổ nhà Tống Trung Quốc lúc đó.

Thời thuộc Minh, Vị Xuyên có tên là châu Bình Nguyên. Thời nhà Lê sơ là châu Bình Nguyên phủ Yên Bình (phủ đặt từ năm Quang Thuận) thừa tuyên (xứ) Tuyên Quang (trước đó, đầu thời Lê sơ, thuộc Tây đạo). Sang thời nhà Mạc (thế kỷ 16) đổi thành châu Vị Xuyên (chữ Hán: 渭川), thuộc phủ Yên Bình xứ (đầu thời nhà Nguyễn đổi thành trấn) Tuyên Quang. Thời Lê trung hưng, cùng với toàn xứ Tuyên Quang, châu Vị Xuyên cũng nằm trong địa bàn cát cứ của các đời chúa Bầu.

Đến cuối thế kỷ 17, chúa Bầu cuối là Vũ Công Tuấn chạy sang nhà Thanh giao nộp 3 động Ngưu Dương, Hồ Điệp, Phổ Viên ở phần phía bắc của châu Vị Xuyên cho Trung Quốc. Trong Đại Việt địa dư toàn biên, Nguyễn Văn Siêu có nói rằng chắt của chúa bầu Vũ Văn Uyên là Vũ Công Tuấn, được nhà Lê phong tước Khoan Quận công, làm phản nhà Lê, đem đất 3 động ven biên giới thuộc đất dinh An Tây (tức thuộc Hưng Hóa và Tuyên Quang nơi chúa Bầu cát cứ), là các động Ngưu Dương (牛羊), Hồ Điệp (蝴蝶), Phổ Viên (普園), cho  nhà nhà Thanh Trung Quốc. Nhưng Nguyễn Văn Siêu lại cho rằng 3 động này thuộc đất châu Vị Xuyên trấn Tuyên Quang. Và ông cũng không nói rõ sự kiện này diễn ra trong khoảng thời gian nào. Theo Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn, động Ngưu Dương liền kề phía bắc của xã Tụ Long châu Vị Xuyên thời nhà Lê (tức tổng Tụ Long nhà Nguyễn), mà biên giới phía bắc của Tụ Long năm 1728 là trấn Mã Bạch thuộc huyện Mã Quan ngày nay, nên chỉ có đất động Ngưu Dương xác định được nguyên là đất châu Vị Xuyên. Khâm định Việt sử Thông giám cương mục chép: "Mậu Thìn, năm {Chính Hòa} thứ 9 (1688), (Thanh, năm Khang Hy thứ 27). Tháng 5 âm, mùa hạ. Thổ ty Vân Nam nhà Thanh xâm chiếm đất biên giới ở ba châu thuộc Tuyên Quang và Hưng Hóa. Hai châu Vị Xuyên, Bảo Lạc thuộc Tuyên Quang và châu Thủy Vĩ thuộc Hưng Hóa giáp liền với địa giới phủ Khai Hóa nhà Thanh. Lúc ấy, Vũ Công Tuấn chạy sang Vân Nam, muốn nhờ Vân Nam giúp sức. Nhân đấy thổ ty Khai Hóa bèn ăn hiếp dân, chiếm lấy đất ba châu, đặt tuần ty ở các động ven biên giới, sách nhiễu thu thuế người buôn bán. Lê Huyến, trấn thủ Hải Dương, được lệnh đi trấn thủ Tuyên - Hưng, Huyến bèn cùng đốc đồng Đặng Đức Nhuận và Trần Thọ đưa thư sang Vân Nam biện luận rõ về việc này, một mặt Huyến lại hiệu dụ dân các động trở về với nước ta như cũ, nhưng thổ ty Vân Nam không chịu giao trả lại. Thành ra từ đây trở đi đất ở biên giới ba châu nhiều chỗ bị mất về nhà Thanh, suốt đời nhà Lê vẫn không sao lấy lại được." Động Hồ Điệp thuộc châu Thủy Vĩ, nay là đất gồm toàn bộ huyện Hà Khẩu châu Hồng Hà, cùng với trấn Mộc Xưởng (木厂) huyện Mã Quan châu Văn Sơn. Động Phổ Viên châu Thủy Vĩ nay là địa bàn hương Cổ Lâm Thanh (古林箐) huyện Mã Quan, cùng với vùng đất khoảng các hương trấn Miệt Xưởng (篾厂), Bát Trại (八寨) huyện Mã Quan châu Văn Sơn. Động Ngưu Dương châu Vị Xuyên (Bình Nguyên) nay có thể là các hương trấn Nam Lao (南捞), Mã Bạch (马白) (tức Mã Quan trấn, 马关), Nhân Hòa (仁和), Đại Lật Thụ (大栗树), Pha Cước (坡脚) là phần lớn phía đông huyện Mã Quan châu Văn Sơn tỉnh Vân Nam Trung Quốc.

Đến năm 1728, triều đình Lê-Trịnh đòi lại vùng đất Tụ Long trả về thuộc châu Vị Xuyên, đồng thời cùng nhà Thanh, thống nhất chọn sông Đổ Chú (là một chi lưu của sông Chảy chảy từ trấn Mã Bạch đến châu Thủy Vĩ để làm biên giới và dựng bia mốc giới trên 2 bờ sông này tại phía nam trấn Mã Bạch huyện Mã Quan.

Năm 1802, triều Nguyễn được thiết lập, thống nhất đất nước từ Bắc đến Nam. Bộ máy hành chính địa phương đầu triều Nguyễn và suốt thời Gia Long gần như giữ nguyên theo cách tổ chức cũ của triều Lê - Trịnh.

Châu Vị Xuyên có 8 tổng với 51 xã vào cuối thời Lê trung hưng (1728-1789), đến đầu thời nhà Nguyễn (1802-1831) châu này có 9 tổng (52 xã) trong đó:
Tổng Phương Độ gồm 6 xã: Tụ Long (đến cuối nhà Nguyễn tách thành tổng riêng cùng tên, nay thuộc Mã Quan Trung Quốc), Phấn Vũ (奮武 hay 粉武, nay khoảng hương Mãnh Động, tức Mường Động, huyện Ma Lật Pha Trung Quốc), Phương Độ (芳度, nay khoảng các xã Phương Độ, Phương Thiện, Xín Chải, Thanh Đức, Thanh Thủy), Tùng Bách (松柏), Bạch Ngọc (白玉), Tiểu Miện (小沔).
Tổng Phú Linh gồm 4 xã: Bình Di (平夷, nay khoảng các hương trấn Thiên Bảo, Ma Lật huyện Ma Lật Pha Trung Quốc), Phú Linh (富靈), Linh Hồ (靈湖), Đại Miện (大沔).
Tổng Gia Tường gồm 5 xã: Gia Tường, Hướng Minh, Hùng Nỗ, Chương Khê, Ngọc Liễn. Trước có thêm 2 xã Đông Mông (東蒙) và Vô Cữu (無咎), đã mất về nhà Thanh khoảng những năm 1688. (Đất hai xã Đông Mông, Vô Cữu nay thuộc các hương Dương Vạn (khoảng các thôn Trưởng Điền (长田), Tử Giao (紫胶), Na Đô (哪都), Đồng Xưởng (铜厂)), Bát Bố (khoảng các thôn Bát Bố (八布), Hoang Điền (荒田), Na Đăng (哪灯)), Hạ Kim Xưởng (khoảng các thôn Hạ Kim Xưởng (下金厂), Trung Trại (中寨)) huyện Ma Lật Pha.)
Tổng Ngọc Cù gồm 9 xã, phố: là các xã Bình Hành (tức Bằng Hành), Non Đường, Lạc Bạn, Hằng Sản, Hành Mai, Vô Điếm, Lang Can, Thúy Loa, và phố Hà Dương.
Tổng Mục Hà gồm 6 xã: Mục Hà (穆河), An Quảng, Xuân Hồng, Hương Sơn, Nghĩa Phì (義肥), Tiên Kiệu (仙轎).
Tổng Nhân Mục gồm 8 xã: Nhân Mục, Pháp Cấm, Bằng Cốc, Chàng Dương, Ninh Kiện, Cao Đà, Loa Sơn, Bình Sa.
Tổng Phù Loan gồm 4 xã: Phù Loan, Vị Khê, Minh Khương, Bạch Sa.
Tổng Lâm Đường gồm 5 xã: Lâm Đường, Đồng Lang, Vĩnh Gia, Phúc Tuy, Du Già.
Tổng Tiên An (tức Tiên Yên) gồm 5 xã: Tiên An (先安), Thượng Lũng (上隴), Vũ Lang, Trịnh Trang, Hữu Bằng (有憑).

Năm Minh Mạng 12 (1831), lập tỉnh Tuyên Quang từ trấn cùng tên, vẫn giữ châu Vị Xuyên như cũ. Năm Minh Mệnh thứ 14 (1833), nhà Nguyễn chia tách châu Vị Xuyên thành 2 huyện (bỏ châu): hữu ngạn sông Lô (bờ tây sông) là huyện Vĩnh Tuy thuộc phủ Yên Bình (nay là các huyện Hoàng Su Phì, Xín Mần, một phần của thành phố Hà Giang) và tả ngạn sông Lô (bờ đông sông) là huyện Vị Xuyên (cổ xưa) thuộc phủ Tương An (tức Tương Yên, hiện nay là đất các huyện Vị Xuyên, Bắc Quang và một phần của thành phố Hà Giang).

Ngày 1 tháng 1 năm 1833, thành lập huyện Vị Xuyên phủ Tương Yên với 5 tổng và 31 xã.

 Tổng Yên Định có 5 xã: Yên Định, Du Gia, Tùng Bách, Đại Miện, Tiểu Miện.
 Tổng Phù Linh có 5 xã: Phù Linh, Linh Hồ, Lang Can, Bạch Ngọc, Thuý Loa.
 Tổng Bằng Hành có 8 xã: Bằng Hành, Hướng Minh, Ngọc Liễn, Vô Điếm, Hữu Sản, Cao Đường, Lạc Bạn, Hành Mai.
 Tổng Phù Loan có 5 xã: Phù Loan, Ninh Kiệm, Bình Sa, Bạch Sa, Minh Khương.
 Tổng Nhân Mục có 8 xã: Nhân Mục, Pháp Cấm, Loa Sơn, Cao Đà, Chàng Dương, Vị Khê, Bình Cốc, Qui Nhân.

Huyện Vĩnh Tuy phủ Yên Bình còn 6 tổng, gồm 27 xã:
 Tổng Phương Độ có 3 xã: Phương Độ, Bình Di, Phấn Vũ.
 Tổng Tụ Long (nâng cấp từ xã Tụ Long) có 6 xã: Tụ Long, Tụ Thành, Tụ Nhân, Tụ Nghĩa, Tụ Hòa, Tụ Mỹ.
 Tổng Trinh Tường (phần còn lại của tổng Gia Tường) có 3 xã: Trinh Tường (đổi từ Gia Tường), Ngô Khê (đổi từ Chương Khê), Hùng Nỗ.
 Tổng Lâm Đường có 4 xã: Lâm Đường, Phúc Tuy, Đồng Lang, Vĩnh Gia.
 Tổng Mục Hà có 6 xã: Mục Hà, Tiên Kiều, Nghĩa Phì, Hương Sơn, Xuân Giang (đổi từ Xuân Hồng), Yên Bình (đổi từ An Quảng).
 Tổng Tiên Yên có 5 xã: Tiên Yên, Trịnh Trang, Thượng Lũng, Vũ Lang, Hữu Bằng.

Thời Pháp thuộc, Pháp thành lập tỉnh Hà Giang. Sau khi ký kết các công ước Pháp Thanh các năm 1887 và 1895 phân định biên giới dẫn tới vùng đất tổng Tụ Long và 2 xã Bình Di, Phấn Vũ của tổng Phương Độ thuộc Vị Xuyên Hà Giang bị cắt cho Trung Quốc, Pháp tổ chức lại hành chính tỉnh Hà Giang thành: 2 châu là Bắc Quang (tây nam tỉnh) và Vị Xuyên (vùng trung tâm và đông nam tỉnh), cùng 2 trung tâm hành chính Đồng Văn (đông bắc tỉnh) và Hoàng Su Phì (tây bắc tỉnh). Châu Vị Xuyên thời Pháp thuộc gồm: thị xã (thành phố) Hà Giang (gồm 2 phường) và 4 tổng (gồm 21 xã) (là các tổng: Phương Độ, Phù Linh, Yên Định, Yên Phú).

Sau năm 1975, huyện Vị Xuyên thuộc tỉnh Hà Tuyên, gồm 26 xã: Cao Bồ, Đạo Đức, Đường Âm, Giáp Chung, Lạc Nông, Lao Chải, Linh Hồ, Minh Ngọc, Minh Sơn, Minh Tân, Ngọc Minh, Phong Quang, Phú Nam, Phương Độ, Phương Thiện, Phương Tiến, Thanh Đức, Thanh Hương, Thanh Thủy, Thuận Hòa, Thượng Tân, Tùng Bá, Xín Chải, Yên Cường, Yên Định và Yên Phú.

Ngày 14 tháng 5 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 185/1981/QĐ-CP giải thể xã Thanh Hương sáp nhập vào các xã Thanh Đức và Xín Chải.

Ngày 18 tháng 11 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 136-HĐBT về việc:
Điều chỉnh thị trấn nông trường Việt Lâm và 5 xã: Thượng Sơn, Quảng Ngần, Trung Thành, Bạch Ngọc, Việt Lâm thuộc huyện Bắc Quang về huyện Vị Xuyên quản lý
Điều chỉnh 10 xã: Phú Nam, Đường Âm, Yên Phú, Yên Cường, Thượng Tân, Giáp Chung, Lạc Nông, Minh Ngọc, Minh Sơn và Yên Định thuộc huyện Vị Xuyên để thành lập huyện Bắc Mê.

Từ năm 1991, trở lại là huyện của tỉnh Hà Giang, huyện Vị Xuyên gồm thị trấn Nông trường Việt Lâm và 20 xã: Bạch Ngọc, Cao Bồ, Đạo Đức, Lao Chải, Linh Hồ, Minh Tân, Ngọc Minh, Phong Quang, Phương Độ, Phương Thiện, Phương Tiến, Quảng Ngần, Thanh Đức, Thanh Thủy, Thuận Hòa, Thượng Sơn, Trung Thành, Tùng Bá, Việt Lâm và Xín Chải.

Ngày 29 tháng 8 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 112/1994/NĐ-CP về việc:
Thành lập thị trấn Vị Xuyên (thị trấn huyện lị huyện Vị Xuyên) trên cơ sở một phần diện tích và dân số của các xã Việt Lâm, Đạo Đức và Bạch Ngọc
Thành lập xã Ngọc Linh trên cơ sở một phần diện tích và dân số của các xã Linh Hồ, Bạch Ngọc, Đạo Đức và thị trấn Nông trường Việt Lâm.

Ngày 29 tháng 1 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định 8-CP về việc thành lập xã Tân Thành thuộc huyện Bắc Quang trên cơ sở một phần đất của xã Quảng Ngần thuộc huyện Vị Xuyên.

Ngày 23 tháng 6 năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định 64/2006/NĐ-CP về việc:
Điều chỉnh toàn bộ 3 xã: Kim Linh, Kim Thạch và Phú Linh thuộc thị xã Hà Giang (nay là thành phố Hà Giang) về huyện Vị Xuyên quản lý
Điều chỉnh một phần phường Quang Trung thuộc thị xã Hà Giang (nay là thành phố Hà Giang) về xã Phong Quang thuộc huyện Vị Xuyên quản lý
Điều chỉnh toàn bộ 2 xã Phương Độ và Phương Thiện chuyển từ huyện Vị Xuyên về thị xã Hà Giang (nay là thành phố Hà Giang) quản lý.

Sau khi điều chỉnh, huyện Vị Xuyên có 148.750,4 ha diện tích tự nhiên và 91.825 nhân khẩu, có 24 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm 22 xã: Tùng Bá, Thuận Hoà, Minh Tân, Phong Quang, Thanh Thủy, Thanh Đức, Lao Chải, Xín Chải, Phương Tiến, Cao Bồ, Đạo Đức, Trung Thành, Ngọc Linh, Ngọc Minh, Bạch Ngọc, Linh Hồ, Việt Lâm, Quảng Ngần, Thượng Sơn, Phú Linh, Kim Thạch, Kim Linh và 2 thị trấn: Vị Xuyên, nông trường Việt Lâm.

Hành chính
Huyện Vị Xuyên có 24 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Vị Xuyên (huyện lỵ), Nông trường Việt Lâm và 22 xã: Bạch Ngọc, Cao Bồ, Đạo Đức, Kim Linh, Kim Thạch, Lao Chải, Linh Hồ, Minh Tân, Ngọc Linh, Ngọc Minh, Phong Quang, Phú Linh, Phương Tiến, Quảng Ngần, Thanh Đức, Thanh Thủy, Thuận Hòa, Thượng Sơn, Trung Thành, Tùng Bá, Việt Lâm, Xín Chải.

Kinh tế - xã hội
Mặc dù là huyện vùng cao, diện tích cho trồng trọt ít nhưng huyện Vị Xuyên cũng đã đạt được tổng sản lượng lương thực khoảng 40.000 tấn (năm 2005), giữ vững được an ninh lương thực. Bên cạch đó, nhờ có của khẩu Thanh Thủy nên cũng đã có một số cơ sở công nghiệp tại huyện được xây dựng như nhà máy lắp ráp ô tô, khung xe máy, quy hoạch khu công nghiệp "Bình Vàng" trên địa phận thôn Bình Vàng xã Đạo Đức. Khai thác mỏ chì, kẽm tại Nam Sơn xã Tùng Bá, mỏ sắt tại Thuận Hòa. Đầu năm 2008, tỉnh Hà Giang cũng vừa quyết định xây dựng nhà máy thủy điện Nậm Ngần, tại suối Nậm Ngần thuộc xã Thượng Sơn.

Vị Xuyên có gần 30 km đường Quốc lộ 2 chạy qua địa phận huyện, tạo điều kiện cho thông thương và giao lưu hàng hoá với cá vùng miền. Các xã, thị trấn đều có đường ôtô về đến trung tâm 100% các xã, thị trấn có điện lưới quốc gia, số hộ có điện chiếm trên 70%, tỷ lệ phủ sóng truyền hình đạt 90%.

Huyện cũng là nơi có sông Lô chảy qua, và cũng là nơi có cửa khẩu Thanh Thủy đi sang Vân Nam, Trung Quốc.

Du lịch
Vị Xuyên có nhiều di tích lịch sử, danh thắng thu hút du khách như chùa Sùng Khánh, Bình Lâm, có 02 Bảo vật Quốc gia, du lịch trải nghiệm :Theo dấu chân người lính" thăm lại chiến trường xưa, du lịch lịch sử tâm linh Nghĩa trang Liệt sỹ Quốc gia Vị Xuyên, Đền thờ các Anh hùng Liệt sỹ Mặt trận Vị Xuyên (Trên đỉnh 468), Suối khoáng Quảng Ngần, đền Đôi Cô Cầu má, cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy, hang Tùng Bá, hang Bản Mào, hang Đán Pi-oóng (hang thủng), núi Tây Côn Lĩnh (dãy Tây Côn Lĩnh nằm trên địa bàn huyện có đến 40 loài thú, 130 loài chim), du lịch hang và lòng hồ thủy điện Thận Hòa, hồ Noong, rừng nguyên sinh - Han Tham Luồng - Đèo Bắc Sum xã Minh Tân, Quần thể 200 cây chè cổ thụ trên 300 tuổi (Được công nhân Cây Đi sản Việt Nam), suối nước nóng Quảng Ngần, khu du lịch nghỉ dưỡng suối khoáng Thanh Hà, làng văn hóa dân tộc Dao thôn Lùng Tao - Cao Bồ, Bản Bang - Đạo Đức, dân tộc Tày thôn Thanh Sơn - Thanh Thủy,…

Ngoài những thắng cảnh, Vị Xuyên còn hấp dẫn du khách bởi những lễ hội như: lễ hội Lồng Tồng (xuống đồng) của dân tộc Tày, Nùng, lễ hội Gioóng boọc (xuống đồng) của dân tộc Giáy, hội Sải sán hay Gàu tào (đi chơi núi) của người H’Mông, Tết nhảy (Giàng chảo đao) của người Dao và những trò chơi dân gian như: ném còn, đu quay, ném yến, đánh quay, bắn nỏ, phi ngựa, leo núi… và các hình thức hát sướng, hát giao quyên của các đôi trai gái dân tộc H’Mông, Dao, Tày, Nùng... những làn điệu dân ca trữ tình của dân tộc Tày, Nùng như: then, cọi, sli, lượn hoặc hát Giầu plềnh của người H’Mông …với các nhạc cụ như: đàn tính, kèn lá, đàn môi, sáo trúc, các bộ trống, xoèng, chọe...

Du khách đến Vị Xuyên có cơ hội thưởng thức những món ăn đặc sản như: thảo quả muối, xôi ngũ sắc, rượu thóc Tùng Bá, thịt dê núi, vịt bầu cổ ngắn, cá Tầm, cá Hồi, cá Bỗng, thịt hun khói, mèn mén, cơm lam …

Tham khảo

Vietnam Administrative Atlas, Nhà xuất bản Bản Đồ 2004

Liên kết ngoài

Huyện Vị Xuyên, vững bước tiến vào thế kỷ mới
Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Giang
 Sản phẩm chè Shan tuyết Hà Giang chinh phục thị trường thế giới

Vị Xuyên
Huyện biên giới Việt Nam với Trung Quốc


title: Ecnomus auratus

text:
Ecnomus auratus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Thiên Đức

text:
Thiên Đức là 1 phủ thời Nhà Lý.

Lịch sử
Từ thời Đinh về trước gọi là châu Cổ Lãm đến triều vua Lê Đại Hành cho đến năm 995 vẫn còn gọi tên ấy, sau đó đổi gọi là Cổ Pháp. Năm 1009 Lý Thái Tổ lên ngôi đổi thành phủ Thiên Đức. Vùng đất này nay là đất huyện Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Lịch sử
 Châu Cổ Lãm: vua Đinh đặt tên này từ thế kỷ 10.
 Châu Cổ Pháp: vua Lê (nhà Tiền Lê) đặt tên này thay cho tên Cổ Lâm từ đầu thế kỷ 11.
 Phủ Thiên Đức: vua Lý đổi tên này từ thập niên CI.
 Huyện Tiên Sơn: vua Nguyễn đổi tên này từ các thế kỷ 19 - 20.

Tham khảo

Địa danh cũ Việt Nam


title: Linux From Scratch

text:
Linux From Scratch (LFS) là một dự án có mục đích đem lại cho mọi người những cách thức xây dựng một hệ điều hành Linux riêng cho mình. Những cách thức đó được trình bày trong quyển sách cùng tên, có tác giả chính là Gerard Beekmans.

Nguyên nhân
Có nhiều người hỏi: "Tại sao lại đi cài đặt cả một hệ điều hành Linux bằng tay từ mã nguồn trong khi ai cũng có thể tải xuống những bản phân phối GNU/Linux đã có sẵn trên Internet?" Có rất nhiều lý do để cài đặt một hệ điều hành theo đề nghị của LFS.

Vai trò quan trọng của LFS là nó chỉ dạy cho người ta về các hoạt động bên trong của hệ điều hành Linux. Khi tự xây dựng một hệ điều hành, như đề nghị bởi LFS, sự phụ thuộc lẫn nhau và sự hoạt động của các ứng dụng chung với nhau trong hệ điều hành sẽ trở nên dễ hiểu hơn. Điều quan trọng nhất là LFS sẽ chỉ dẫn cách xây dựng một hệ điều hành phù hợp với mong đợi và cần thiết của từng người.

LFS cũng hướng dẫn ta xây dựng một hệ điều hành nhỏ gọn. Khi cài đặt một bản phân phối GNU/Linux có trên thị trường, nó sẽ kết thúc với một hệ điều hành bao gồm nhiều chương trình đi kèm không cần thiết và làm tốn dung lượng đĩa. Trong khi đó một hệ điều hành xây dựng theo đề nghị của LFS chỉ chiếm tối đa 100 MB.

Các phiên bản
Hiện nay, dự án Linux From Scratch được tổ chức thành những dự án con sau:

Còn hoạt động
LFS (Linux From Scratch): là cuốn sách chính, giúp ta tạo nên một phiên bản Linux hoàn chỉnh từ mã nguồn. Cuốn sách này là cơ sở để tạo ra thêm các cuốn sách con.
BLFS (Beyond Linux From Scratch): là cuốn sách con của LSF, nó giúp người dùng có các kiến thức để người dùng có thể tùy biến LFS theo ý của họ.
ALFS (Automated Linux From Scratch): cung cấp những công cụ để quản lý và tự động hóa việc xây dựng LFS và BLFS.
CLFS (Cross Linux From Scratch): Một phiên bản nâng cao của LFS. Ngoài việc dạy cho người dùng cách tạo ra Linux, nó còn giúp người dùng hiểu thêm và tạo ra một LFS dựa trên cross-complier (biên dịch chéo)
HLFS: (Hardened Linux From Scratch) tập trung vào việc xây dựng một hệ thống LFS với tính an ninh cao.
Hints: Dự án Hints là tập hợp của những tài liệu, ý kiến bên ngoài các quyển sách LFS và BLFS  với mục đích làm cách nào để tăng cường hệ thống LFS.
Patches: Dự án Patches cung cấp các bản vá cho người dùng LFS.

Dừng hoạt động
LiveCD: Dự án LiveCD cung cấp một đĩa CD với môi trường dùng để xây dựng một LFS hoặc như một đĩa CD cứu hộ nói chung. LiveCD không thể dùng để tạo ra LFS từ phiên bản 7.0 trở lên

Quá trình cài đặt
Thông thường thì quá trình cài đặt một hệ điều hành Linux From Scratch cần có một dĩa cứng đã được chia ra nhiều phần (partition) và một hệ điều hành GNU/Linux đã được cài sẵn dùng để biên dịch các gói mã nguồn. Nhưng khi dùng dĩa Linux From Scratch LiveCD thì hệ điều hành GNU/Linux cài sẵn không cần thiết. Vì dĩa CD đó chứa đựng tất cả các gói mà nguồn cần thiết, quyển sách LFS, một hệ thống biên dịch tự động, và một môi trường làm việc đồ họa XFCE.

Trước hết thì hệ thống biên dịch của LFS cần được biên dịch bằng cách dùng hệ thống GNU/Linux đã có sẵn. Một môi trường biên dịch chương trình đầy đủ trên hệ thống GNU/Linux bao gồm: GCC, glibc, binutils và một vài công cụ cần thiết khác. Sau đó thì thư mục gốc (root directory) của hệ thống GNU/Linux dùng để biên dịch các gói mã nguồn LFS cần được chuyển sang phần đĩa cứng mới bằng cách dùng lệnh chroot. Sau khi đã dời thư mục gốc qua phần đĩa cứng mới thì phần còn lại của hệ thống LFS mới được biên dịch tiếp.

Các gói cài đặt trong LFS 7.2

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang Web của dự án LFS

Khoa học thông tin
Khoa học máy vi tính
Linux
Hệ điều hành tự do
Phần mềm tự do


title: Opostegoides albellus

text:
Opostegoides albellus là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được miêu tả bởi Sinev năm 1990, và được tìm thấy ở Nhật Bản.

Sải cánh dài khoảng 10 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Opostegoides albellus at www.jpmoth.org.

Opostegoides


title: Lasioglossum saegeri

text:
Lasioglossum saegeri là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 1981.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1981


title: Anisostena

text:
Anisostena là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Weise miêu tả khoa học năm 1910.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Anisostena angustata Pic, 1934
 Anisostena ariadne (Newman, 1841)
 Anisostena arizonica (Schaeffer, 1933)
 Anisostena bellula (Baly, 1864)
 Anisostena bicolor (Smith, 1885)
 Anisostena bicoloriceps Pic, 1928
 Anisostena bondari (Maulik, 1929)
 Anisostena breveapicalis Pic, 1934
 Anisostena californica (Van Dyke, 1925)
 Anisostena confusa Staines, 1994
 Anisostena cyanea (Staines, 1994)
 Anisostena cyanoptera (Suffrian, 1868)
 Anisostena daguerrei Uhmann, 1938
 Anisostena elegantula (Baly, 1864)
 Anisostena fasciata Maulik, 1930
 Anisostena funesta (Baly, 1885)
 Anisostena gracilis (Horn, 1883)
 Anisostena kansana (Schaeffer, 1933)
 Anisostena lecontii (Baly, 1864)
 Anisostena missionensis Monrós & Viana, 1947
 Anisostena nigrita (Olivier, 1808)
 Anisostena nunenmacheri (Weise, 1907)
 Anisostena perspicua (Horn, 1883)
 Anisostena pileati (Baly, 1864)
 Anisostena promta Weise, 1910
 Anisostena scapularis Uhmann, 1964
 Anisostena suturalis (Weise, 1907)
 Anisostena texana (Schaeffer, 1933)
 Anisostena trilineata (Baly, 1864)
 Anisostena vittata Staines, 1994
 Anisostena warchalowskii Staines, 1932

Chú thích

Tham khảo

Chalepini


title: Bagan

text:
Bagan (tiếng Myanmar: ပုဂံမြို့; MLCT: pu. gam mrui.) là một thành phố cổ, nay là một khu vực khảo cổ thuộc vùng Mandalay, Myanmar.

Bagan có tên cũ là Pagan, từng là kinh đô của vương quốc Pagan tồn tại từ thế kỷ 9 đến thế kỷ 13 ở miền trung Myanmar ngày nay

Thành phố Bagan hiện nay nằm ở vùng đất khô, trung tâm Myanmar, nằm ở bờ phía đông sông Ayeyarwady, cách Mandalay 145 km về phía Tây Nam, thuộc Vùng Mandalay. Nó có diện tích khoảng 25 dặm vuông với hàng trăm đền chùa, tự viện. Những đền chùa này được xây dựng trong khoảng từ giữa thế kỷ 11 đến cuối thế kỷ 13, trong thời kỳ chuyển tiếp từ Phật giáo Đại thừa sang Phật giáo Theravada. Những đền chùa được xây dựng trong thời đại hoàng kim này đánh dấu sự khởi đầu của những truyền thống Phật giáo mới ở Myanmar.

Lịch sử
Vương triều Pagan có thời kỳ hoàng kim từ năm 1057 với cuộc thôn tính vương quốc Thaton của vua Anawrahta và chấm dứt vào năm 1287 khi Kublai Khan và đoàn quân tràn qua vùng này. Anawrahta đã mang về Bagan nhiều thánh tích và kinh văn Phật giáo từ Thaton cùng với nhiều nghệ sĩ, kiến trúc sư. Ông và những vị vua kế vị đã cho xây dựng đền chùa, bảo tháp...kéo dài gần 200 năm. Những cung điện và kiến trúc hoàng gia khác cũng được xây dựng, tuy nhiên, do làm bằng gỗ nên chúng đã bị hủy hoại cùng thời gian.

Xem thêm Triều Pagan.

Kiến trúc
Đền Ananda là một trong những ngôi đền rộng lớn nhất và được bảo quản tốt nhất ở đây. Nó được xây dựng vào năm 1105, biểu thị trí tuệ vô thượng vô biên của Phật. Ngôi đền được làm bằng đá, có kiến trúc theo hình thập tự, ở trung tâm là khối lập phương và trên mỗi phía là tượng Phật đứng. Khối kiến trúc vươn lên với tận cùng là các đỉnh nhọn, vuốt thon búp măng, gọi là shikhara. Mặt tường phía ngoài có các bức tranh ghép bằng gạch men bóng pha màu, minh họa những cảnh trong cuốn Bản sinh kinh.

Đền Thatbinnyu được xây dựng vào giữa thế kỷ 12 là ngôi đền cao nhất ở Bagan và có thể được nhìn thấy tại mọi điểm ở vùng này.

Ở Bagan còn có những ngôi chùa bằng gạch và sau đó được phủ vàng.

Ngày 6 tháng 7 năm 2019, UNESCO đã chính thức đưa Bagan vào danh sách Di sản thế giới.

Tham khảo

Thị xã Myanmar
Khu dân cư ở vùng Mandalay
Nghệ thuật Phật giáo
Triều Pagan
Chùa Myanmar
Khởi đầu thế kỷ 9
Địa điểm hành hương Phật giáo
Điểm tham quan ở Myanmar
Di sản thế giới tại Myanmar


title: Bakuto

text:
Bakuto là tầng lớp những người lang thang khắp nơi và sống bằng nghề đánh bạc ở Nhật Bản. Họ góp một vai trò rất quan trọng mảng truyền thống Nhật Bản về cờ bạc, trong tục lệ "chặt ngón tay" (Yubitsume) của yakuza và cùng với Tekiya, là tiền thân của yakuza ngày nay.

Lịch sử
Trong thời Edo, đã xuất hiện 1 tầng lớp người mới với nghệ danh "bakuto", để ám chỉ những người tinh thông nghệ thuật cờ bạc. Những kẻ có quyền chức và tiền bạc thường thuê Bakuto để đánh bạc với những người giúp việc có máu đỏ đen, để có thể bòn rút lại ít nhiều khoản tiền công phải trả cho họ.

Bakuto là 1 biểu tượng về sự hiểu biết trong giới cờ bạc, được tổ chức và đào tạo tự nhiên, qua các kiến thức mà họ tự thu thập qua mỗi lần nhập sới. Những ai nắm bắt nhanh các mánh khóe, làm chủ vận may, hay là người quen của nhà cái đều có thể trở thành 1 bakuto. một số bakuto, có những trò ảo thuật về bài lá và những con súc sắc, mà không phải ai tập luyện chăm chỉ cũng có thể thực hiện được. Đa số các Bakuto có kết cục đáng buồn, khi lừa đảo quá nhiều để bị chém.

Yakuza, Yubitsume & Irezumi
Yakuza là 1 từ dùng để chỉ giới xã hội đen Nhật. Nhưng ý nghĩa của từ này bắt nguồn từ 1 kết quả trong trò bài lá hanafuda (bài hoa) của Nhật, gần như Blackjack (Xi`za'k). Mỗi người chơi được chia 3 lá bài, tổng của chúng là kết quả cuối cùng. Kết quả được 20 là kém nhất, với số điểm tổng = 0. Một người thua với những lá bài là 8(ya) - 9(ku) - 3(sa) thì quá tệ, nên từ này dần được sử dụng để biểu thị một cái gì đó vô dụng. Cụm từ này ban đầu được lưu hành trong giới bakuto để chỉ chính bản thân họ, những kẻ vô công rồi nghề, vô danh không giúp ích được gì cho xã hội.

Yubitsume, tục lệ cắt ngón tay cũng được bakuto đặt ra. Đốt trên cùng của ngón út sẽ bị cắt bỏ, nếu 1 bakuto bị phát hiện ăn gian, tạo thành 1 điểm yếu trên bàn tay mà vì nó, những tay cờ bạc lão luyện sẽ không thể cầm chắc tông được. Yubitsume thường được sử dụng như một lời xin lỗi gửi tới oyabun. Lần phạm lỗi tiếp theo có nghĩa là chặt đốt tiếp theo của ngón út hay đốt trên cùng của ngón khác. Cắt ngón tay cũng được coi là hình phạt cuối trước khi 1 yakuza bị trục xuất khỏi đội.

Hình xăm (Irezumi) được sử dụng cũng từ giới tội phạm bakuto. Bakuto giang hồ đã từng phạm tội thường xãm một vòng màu đen quanh bắp tay. Xăm mình sớm trở thành một cuộc thử thách sức chịu đựng, sức khoẻ khi họ phải thực hiện toàn bộ quá trình trong nhiều giờ để có được 1 hình xăm hoàn chỉnh. Hình xăm cũng sẽ tạo nên một dấu hiệu đặc biệt ngăn cách họ với xã hội.

Tham khảo

Sơ khai văn hóa


title: 3999 Aristarchus

text:
3999 Aristarchus là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó có đường kính 8.26 km. Nó được phát hiện bởi Takuo Kojima ở 1989. Nó được đặt theo tên Aristarchus của Samos, nhà thiên văn học và nhà toán học Hy Lạp cổ đại.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Taringa (chi sên biển)

text:
Taringa là một chi sên biển, nhóm con sên biển mang trần thuộc nhánh Doridacea, là động vật thân mềm chân bụng không vỏ sống ở biển trong họ Discodorididae.

Các loài
Các loài trong chi Taringa bao gồm:
 Taringa aivica  Marcus & Marcus, 1967
 Taringa armata  Swennen, 1961
 Taringa ascitica  Ortea, Perez & Llera, 1982
 Taringa bacalladoi  Ortea, Perez & Llera, 1982
 Taringa caudata  Farran, 1905
 Taringa faba  Ballesteros, Llera & Ortea, 1985
 Taringa halgerda  Gosliner & Behrens, 1998
 Taringa luteola Kelaart, 1858
 Taringa millegrana  Alder & Hancock, 1854
 Taringa oleica  Ortea, Perez & Llera, 1982
 Taringa pinoi  Perrone, 1985
 Taringa tarifaensis  Garcia-Gomez, Cervera & Garcia-Martin, 1993
 Taringa telopia  Marcus, 1955  (type loài)
 Taringa tritorquis  Ortea, Perez & Llera, 1982

Đồng nghĩa:
 Taringa fanabensis Ortea & Martínez, 1992 là một đồng nghĩa của Taringa millegrana

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Discodorididae


title: Sphecodes turneri

text:
Sphecodes turneri là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1916


title: Paphiopedilum urbanianum

text:
Paphiopedilum urbanianum à một loài thuộc Chi Lan hài, Họ Lan. Đây là một loài thực vật đặc hữu Mindoro, Philipin. Loài này sống ở các khu vực rừng đất thấp, ẩm nhiệt đới và bán nhiệt đới. Loài này gần như tuyệt chủng trong thiên nhiên, một phần là do mất môi trường sống, nhưng nguyên nhân lớn hơn là do việc khai thác không bền vững cho mục đích thương mại.

Hình ảnh

Tham khảo

 Agoo, E.M.G., Cootes, J., Golamco, A., Jr., de Vogel, E.F. & Tiu, D. 2004. Paphiopedilum urbanianum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Chi Lan hài
Thực vật Philippines
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Psychomyia hutapadangensis

text:
Psychomyia hutapadangensis là một loài Trichoptera thuộc họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: 11736 Viktorfischl

text:
11736 Viktorfischl là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1366.2813083 ngày (3.74 năm).

Nó được phát hiện ngày 19 tháng 8 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: An Khang, Thiểm Tây

text:
An Khang (tiếng Trung: 安康, bính âm: Ānkāng) là một địa cấp thị của tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Lịch sử
Các tài liệu đầu tiên ghi chép về An Khang trong lịch sử có lẽ khi nơi này đã được đặt vào huyện Tây Thành (西城县) của quận Hán Trung (汉中郡) trong thời nhà Tần. Năm 1783, nơi này đã được đặt tên là "châu An Khang". Châu này đã được nâng lên thành thành phố năm 1950, nhưng bị giáng cấp năm 1954, và được nâng cấp lại vào năm 1988. Năm 1930, tên của thành phố là Shingan

Hành chính
An Khang quản lí trực tiếp 1 quận và 8 huyện, ngoài ra còn đại quản 1 thành phố cấp huyện.
Quận: Hán Tân (汉滨区)
Thành phố cấp huyện: Tuần Dương (旬阳市)
Huyện: Hán Âm (汉阴县), Thạch Tuyền (石泉县), Ninh Thiểm (宁陕县), Tử Dương (紫阳县), Lam Cao (岚皋县), Bình Lợi (平利县), Trấn Bình (镇坪县), Bạch Hà (白河县)

Tham khảo

Thành phố tỉnh Thiểm Tây
An Khang


title: Saint-André-de-Lidon

text:
Saint-André-de-Lidon là một xã ở tỉnh Charente-Maritime thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Points of interest
Parc botanique Deau
Xã của tỉnh Charente-Maritime

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintandredelidon


title: Andrena compositarum

text:
Andrena compositarum là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Thorp & LaBerge mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 2005


title: Eloeophila bipartita

text:
Eloeophila bipartita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eloeophila
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Triepeolus parkeri

text:
Triepeolus parkeri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rightmyer mô tả khoa học năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 2008


title: Plebeia goeldiana

text:
Plebeia goeldiana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Plebeia
Động vật được mô tả năm 1900


title: Nomada ferruginata

text:
Nomada ferruginata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1767.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1767


title: Smaragdina salicina

text:
Smaragdina salicina là một loài bọ cánh cứng thuộc phân họ Clytrinae. Chúng thường sinh sống ở châu Âu, Đông miền Cổ bắc và Cận Đông.

Con trưởng thành dài . Thức ăn của chúng chủ yếu là các loài thực vật thuộc các chi Salix và Crataegus, đôi khi cả (mận gai Prunus spinosa, Trifolium, etc).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Biolib
 Culex
 Fauna Europaea

Động vật được mô tả năm 1763
Smaragdina
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Corbières, Aude

text:
Corbières (Corbièras trong tiếng Occitan) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.
Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Corbiérais.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Corbières trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Corbières


title: Merimnetria gigantea

text:
Merimnetria gigantea là một loài bướm đêm thuộc họ Gelechiidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

This is the largest described species của Merimnetria có sải cánh khoảng 28 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Merimnetria
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Anh Thơ (nhà thơ)

text:
Anh Thơ (25 tháng 1 năm 1918 - 14 tháng 3 năm 2005), tên thật là Vương Kiều Ân, các bút danh khác: Hồng Anh, Tuyết Anh, Hồng Minh; là một nhà thơ nữ Việt Nam.

Tiểu sử
Anh Thơ sinh tại thị trấn Ninh Giang, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương; quê quán: thị xã Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang. Cha bà là một nhà nho đậu tú tài và ra làm công chức cho Pháp nên phải thuyên chuyển nhiều nơi, Anh Thơ cũng phải đổi trường học từ Hải Dương sang Thái Bình rồi về lại Bắc Giang mà vẫn chưa qua bậc tiểu học. Ban đầu, bà lấy bút danh Hồng Anh, sau mới đổi thành Anh Thơ.

Anh Thơ sáng tác từ sớm, năm 17 tuổi với tập Bức tranh quê bà được nhận giải khuyến khích của Tự Lực Văn Đoàn. Sau đó bà tham gia viết bài cho báo Đông Tây và một vài báo khác.

Bà không được đi học nhiều ở nhà trường, nhưng vốn ham thích văn học từ sớm, và phần nào cũng chịu ảnh hưởng từ gia đình bên ngoại - cũng là một gia đình Nho giáo, mặt khác phải sống cuộc đời tù túng, buồn tẻ của một cô gái lớn lên trong gia đình Nho phong.

Giữa lúc phong trào "Thơ mới" đang diễn ra sôi nổi, Anh Thơ đã tìm đến thơ như một con đường giải thoát và tự khẳng định giá trị của người phụ nữ trong xã hội đương thời. Từ 1931, Anh Thơ đã có thơ đăng báo. Tập thơ đầu - Bức tranh quê (in 1941) - gồm 45 bài, là những cảnh nông thôn được sắp xếp theo trình tự bốn mùa và được miêu tả bằng sự quan sát độc đáo, nhạy cảm. Có thể xem đây là tập thơ mở đầu cho một khuynh hướng riêng trong phong trào Thơ mới: tập trung toàn bộ cảm hứng vào phong cảnh làng quê, làm sống lại vẻ đẹp nghìn đời của nông thôn Việt Nam. Những bức tranh thiên nhiên tưởng chừng như khách quan vô tình này không phải không chứa đựng sự khao khát sống và yêu đương của tâm hồn thiếu nữ muốn thoát ra khỏi sự ràng buộc nặng nề của xã hội đương thời. Trước 1945, bà còn có 1 tiểu thuyết viết về thân phận người phụ nữ (Răng đen, 1943) và 2 tập thơ chung với các tác giả khác (Xưa - 1943 và Hương xuân - 1944.

Gần đến Cách mạng tháng Tám, Anh Thơ tham gia Việt Minh năm 1945, từng là Bí thư huyện Hội phụ nữ 4 huyện thời đó: Việt Yên, Lục Ngạn, Bắc Sơn, Hữu Lũng (tỉnh Bắc Giang), ủy viên thường vụ Tỉnh hội phụ nữ hai tỉnh Bắc Giang và Lạng Sơn. Thơ của bà thời gian này nói nhiều đến tâm tình và hình ảnh người phụ nữ ở hậu phương, nhất là người phụ nữ cán bộ đã anh dũng vượt lên đau xót, mất mát và xa cách, gánh chịu những hy sinh thầm lặng, góp phần vào thắng lợi của dân tộc.

Trong những năm chống Mỹ, Anh Thơ mở rộng đề tài và cảm xúc trong thơ của mình, nói đến những nét đẹp của cuộc sống mới, chủ nghĩa anh hùng của con người Việt Nam, nhất là người phụ nữ bình dị

Bà là một trong những hội viên đầu tiên của Hội Nhà văn Việt Nam (năm 1957), ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam (khóa 1 và 2).

Từ năm 1971 đến năm 1975 bà làm biên tập viên tạp chí Tác phẩm mới. Bà cũng là ủy viên Thường vụ Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam.

Bà mất tại Hà Nội do bệnh ung thư phổi. Nhà thơ Anh Thơ được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 2007.

Tác phẩm
Bức tranh quê (thơ, 1939), 45 bài thơ
Xưa (thơ, in chung, 1942)
Răng đen (tiểu thuyết, 1943)
Hương xuân (thơ, in chung, 1944)
Kể chuyện Vũ Lăng (truyện thơ, 1957)
Theo cánh chim câu (thơ, 1960)
Đảo ngọc (thơ, 1964)
Hoa dứa trắng (thơ, 1967)
Sang Thu ( thơ, 1977)
Mùa xuân màu xanh (thơ, 1974), 39 bài thơ
Quê chồng (thơ, 1979)
Lệ sương (thơ, 1995)
Cuối mùa hoa (thơ, 2000)
Hồi ký Anh Thơ (hồi ký, 2002, gồm 3 tập: Từ bến sông Thương, Tiếng chim tu hú, Bên dòng sông chia cắt)
Bến đò bên sông

Thành tựu nghệ thuật
Nhà thơ Vũ Quần Phương đã viết: "Khi chị đến thì phong trào Thơ mới đã ổn định với các tên tuổi tiêu biểu của nó, nhưng chị vẫn có đóng góp riêng: những bức tranh thôn quê xứ Bắc. Cùng với Nguyễn Bính, Đoàn Văn Cừ, Bàng Bá Lân... Anh Thơ làm giàu thêm lòng yêu quê hương làng nước của người Việt Nam mình". Những cảnh quê như:
"...Hoa mướp rụng từng đóa vàng rải rácLũ chuồn chuồn nhớ nắng ngẩn ngơ bay..."
(Sang thu)
hay
"...Quán tranh đứng im lìm trong vắng lặngBên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời..."
(Chiều xuân)

sẽ còn tiếp tục được yêu mến. Ngoài thơ, tập Hồi ký Anh Thơ của bà cũng được đánh giá cao trong thể loại hồi ký.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ từ 1976
Nhà thơ tiền chiến
Người Bắc Giang
Người Hải Dương
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Nữ nhà văn thế kỷ 20
Nữ nhà văn thế kỷ 21


title: Quimper

text:
Quimper là tỉnh lỵ của tỉnh Finistère, thuộc vùng hành chính Bretagne của nước Pháp, có dân số là 63.238 người (thời điểm 1999).

Khí hậu
 Thành phố kết nghĩa
Quimper kết nghĩa với:
 Limerick, Ireland
 Remscheid, Đức
 Laurium, Hy Lạp
 Ourense, Tây Ban Nha
 Yên Đài, Trung Quốc
 Foggia, Ý

Những người con của thành phố
 Jean Hardouin, nhà tu Dòng Tên, nhà ngữ văn và nhà thần học
 Charles Hernu, chính trị gia
 René Théophile Hyacinthe Laënnec, người phát minh ống nghe khám bệnh
 Max Jacob, nhà thơ, họa sĩ và nhà văn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Municipal website
 PlaceOpedia

Xã của Finistère
Quận lỵ của Pháp
Finistère


title: Bulbophyllum zambalense

text:
Bulbophyllum zambalense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Z


title: Potamonautes suprasulcatus

text:
Potamonautes suprasulcatus là một loài động vật giáp xác thuộc họ Potamonautidae. Loài này có ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, và Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo

 Cumberlidge, N. 2004. Potamonautes suprasulcatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Potamonautes
Động vật giáp xác nước ngọt châu Phi
Động vật được mô tả năm 1898


title: Antilly, Moselle

text:
Antilly (Moselle) là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Vigy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 11' vĩ độ bắc, 06° 15' kinh độ đông. Antilly có điểm thấp nhất là 170 mét và điểm cao nhất là 224 mét. Xã có diện tích 4,74 km², dân số vào thời điểm 1999 là 107 người; mật độ dân số là 22 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Kinh tế Việt Nam thời Bắc thuộc lần thứ hai

text:
Kinh tế Việt Nam thời Bắc thuộc lần 2 có cơ cấu gồm các lĩnh vực: nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương mại.

Từ đầu công nguyên, ngoài những nghề truyền thống nông nghiệp, ngành tiểu thủ công nghiệp đã phát triển thêm một bước. Điều đó tạo cơ sở cho hoạt động thương mại phát triển, với vai trò tác động khá lớn của những người Hoa sang Việt Nam trong thời kỳ Bắc thuộc lần 2.

Nông nghiệp
Theo sử sách của Trung Quốc, thái thú quận Cửu Chân nhà Hán là Nhâm Diên có công dạy người Việt bản địa đúc dụng cụ cày bừa bằng sắt. Đồ sắt phát triển giúp cho năng suất trồng trọt tăng nhanh và đời sống tương đối no đủ. Ngoài công cụ, các công trình thủy lợi như đắp đê sông và đê biển cũng được tiến hành. Một số kênh ngòi được đào phục vụ cho nông nghiệp.

Người Việt bắt đầu biết áp dụng thâm canh tăng năng suất. Trải qua quá trình tăng vụ, chuyển vụ, người Việt đã biết trồng lúa 2 mùa trong 1 năm từ rất sớm, trong khi Trung Quốc vẫn chỉ có 1 vụ trong năm. Các sách sử Trung Quốc từ thời Hán đến thời Nam Tề đều gọi lúa chín 2 mùa là lúa Giao Chỉ. Do đó, sản lượng nông nghiệp ở Giao Chỉ khá cao.

Ngoài lúa, Giao Chỉ còn có các loại củ, cây bột đao, dâu, mía và các loại hoa quả. Mía Giao Chỉ được sách Di vật chí khen đặc biệt tốt và ngọt.

Nghề chăn nuôi chủ yếu là gà, vịt, bò, chó, lợn. Nghề ao thả cá chỉ là nghề phụ.

Sản xuất nông nghiệp phát triển tốt nhưng đồng thời sản phẩm của người bản địa cũng bị các triều đình phương Bắc vơ vét qua tô thuế nặng nề. Lượng thuế nông nghiệp mà nhà Hán thu từ đây được ghi nhận là 13,6 triệu hộc, nhiều hơn những vùng như Mân, Quảng, Điền, Kiềm.

Thủ công nghiệp
Các nghề chính thời kỳ này là rèn sắt, đúc đồng để làm dụng cụ lao động, đồ dùng gia đình (bình, đỉnh, chậu, bát, chén, đĩa…) và vũ khí (kiếm, dao, kích, lao, mũi tên...)

Nghề gốm phát triển trên cơ sở tiếp thu kỹ thuật từ Trung Quốc. Kết quả khảo cổ cho thấy nhiều đồ tùy táng trong các ngôi mộ cổ thời kỳ này có đồ dùng thường ngày như bát, chén, đĩa, nậm, mâm, khay, nồi, chõ… hay đồ thờ như đỉnh, đèn, bình hương, thìa, đũa sành) và tượng thú. Người Việt sáng tạo ra đồ dùng xanh hai quai (trong khi Trung Quốc vốn chỉ có chảo), ống nhổ, bình gốm nạm hạt đá.

Sự phát triển của nghề làm gạch ngói phục vụ các công trình kiến trúc như thành quách, chùa tháp, mộ táng của các quan lại và phú hộ. Gạch xây vòm cuốn thường có hình múi bưởi; gạch lát thường tráng men, có ghi niên hiệu đời vua. Ngói chủ yếu là ngói ống có bịt một đầu, hình vân mây, hình cánh sen hoặc hình mặt nạ.

Hai nghề phụ phổ biến nhất là nghề dệt và đan lát. Người Việt biết dệt ra vải cát bá từ sợi bông, thêu chữ nhỏ và vải gai, vải đay. Ngoài ra người Việt còn dùng tơ chuối se lại dệt thành vải tiêu cát màu vàng nhạt, tuy dễ rách nhưng đẹp, sử cũ coi là vải đặc sản của Giao Chỉ. Một loại vải khác làm từ cây tre non, đem đập giập rồi ngâm lấy sợi dệt thành vải trúc sơ bố. Các loại vải nói trên đều được nhuộm thành nhiều màu khác nhau.

Người Việt biết dùng mía nấu mật làm đường, gọi là thạch mật. Lúc đó người Trung Quốc chưa biết làm đường bằng mía nên thạch mật của Giao châu trở thành cống phẩm quý cho triều đình nhà Hán.

Người Việt còn được tiếp thu nghề làm giấy của Trung Quốc và tìm tòi, khai thác nguồn nguyên liệu từ địa phương như gỗ trầm, rêu biển để tạo ra những loại giấy tốt. Nghề chế tạo thủy tinh tiếp thu kỹ thuật từ Ấn Độ truyền tới qua phương Nam. Bên cạnh đó, những ngành thủ công nghiệp khác cũng phát triển như mộc, sơn then, thuộc da, nấu rượu, làm đồ đá…

Sự phát triển thủ công nghiệp của Việt Nam thời kỳ này cũng bị kìm hãm do tác động của các triều đại cai trị phương Bắc. Họ bắt nhiều thợ thủ công giỏi về phục vụ xây dựng tại kinh đô khiến lực lượng sản xuất nghề này bị ảnh hưởng lớn.

Thương mại
Trên cơ sở phát triển của thủ công nghiệp và nông nghiệp, thương mại cũng phát triển từng bước.

Ngoài hệ thống sông ngòi tự nhiên, hệ thống đường sá hình thành qua nhiều năm cũng góp phần thúc đẩy hoạt động thương mại. Nhiều thương nhân người Hoa sang Giao châu sinh sống cũng đẩy mạnh việc buôn bán. Tại những khu trung tâm chính trị có nhiều người Hán sinh sống như Liên Lâu, Long Biên, các chợ hình thành. Có các chợ huyện, chợ quận, chợ châu.

Các thư tịch cổ Trung Quốc nói rằng các nước phương Nam và phương Tây muốn đến Trung Quốc đều phải đi theo con đường Giao Chỉ. Từ thời Hán, thuyền buôn các nước Java, Myanmar, Ấn Độ, Parthia (Ba Tư), La Mã đều qua Giao Chỉ và coi đây là như một trạm dừng chân quan trọng để đến Trung Quốc. Sang thời Nam Bắc triều, thuyền các nước này và các tiểu quốc bờ biển Sumatra, Sri Lanka,… đều qua lại buôn bán với các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam.

Theo ghi chép của sử sách Trung Quốc, các giao dịch giữa Giao châu và các nước bên ngoài diễn ra trong nhiều năm: với nước Thiện các năm 97, 130, 132; với xứ Java năm 132; với Ấn Độ năm 159, 161. Theo ghi chép của Hậu Hán thư, Vương quốc Parthia mua tơ lụa từ đất triều Hán bán lại cho đế quốc La Mã lãi rất cao. Triều đình La Mã muốn sai sứ giao thương với triều đình nhà Hán nhưng Parthia cố ngăn trở không cho người La Mã tiếp cận để mua hàng trực tiếp của Đại Hán. Năm 166, Hoàng đế La Mã là Marcus Aurelius sai sứ theo đường từ Nhật Nam đến dâng ngà voi, sừng tê, đồi mồi cho nhà Hán để đặt quan hệ. Đó là lần đầu tiên đế quốc La Mã thông với Trung Quốc, qua quận Nhật Nam thuộc lãnh thổ Việt Nam ngày nay.

Việc buôn bán ở Giao Châu hầu hết do người Hoa khống chế. Các triều đại Trung Quốc cũng có chính sách đánh thuế thương mại với các tàu thuyền buôn của nước ngoài rất nặng. Sách Ngô thư nêu một trường hợp quan lại quận Giao Chỉ và quận Nhật Nam đánh thuế lấy tới hơn nửa số hàng trên thuyền buôn, do đó các thuyền buôn rất oán hận.

Xem thêm
 Bắc thuộc lần 2
 Nhà Hán
 Nam Bắc triều (Trung Quốc)

Tham khảo
 Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà xuất bản Đại học và giáo dục chuyên nghiệp
 Viện Sử học (1988), Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam
 Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin

Chú thích

K2
Nhà Hán
Nam–Bắc triều (Trung Quốc)


title: Viên Mỡ Bò

text:
Viên Mỡ Bò (tiếng Pháp: Boule de Suif) (còn được dịch giả Nguyễn Hiến Lê dịch là Thùng Nước Lèo)  là một truyện ngắn của Guy de Maupassant, được viết vào năm 1879. Truyện ngắn này được công bố lần đầu tiên vào tháng 1 năm 1880 khi Guy de Maupassant đọc cho bạn bè thuộc "nhóm Médan" nghe. Sau đó nó được xuất bản trong tập truyện ngắn mang tên Les Soirées de Médan (Những buổi tối của Médan) vào 15 tháng 4 năm 1880.

Tên "Viên Mỡ Bò" là được dịch sát nghĩa từ Boule de Suif sang tiếng Việt. Trong tiếng Pháp, boule de suif được dùng để chỉ các cô gái mũm mĩm.

Nội dung
Trong vùng bị quân Đức chiếm đóng có một nhóm người muốn thoát ra đến vùng do Pháp kiểm soát vì lý do riêng. Họ cùng xin được giấy phép, thuê chung một chuyến xe ngựa và cuộc khởi hành được ấn định vào một buổi sớm mùa đông. Cuộc hành trình gồm 10 người, trong đó có 3 cặp vợ chồng (một thương nhân giàu có, một chủ nhà máy, và một quý tộc), hai nữ tu và hai người thuộc thành phần "đặc biệt": một cô gái giang hồ to béo nhưng xinh đẹp có biệt danh là "Viên Mỡ Bò" và "nhà dân chủ" Cornudet. Trong chiếc xe ngựa chật hẹp như vậy cũng tạm chia thành mấy đẳng cấp. Kẻ có tiền nghiễm nhiên được xem là đầy đủ đạo đức và đáng kính nhất là 3 cặp vợ chồng; và hai nữ tu sĩ trở thành một thứ giai cấp (vì đặc điểm hoàn cảnh xã hội của truyện lúc bấy giờ thì giai cấp tăng lữ của nhà thờ Thiên chúa giáo luôn được tôn trọng). Còn tầng lớp thấp nhất là "nhà dân chủ" và cô gái giang hồ Viên Mỡ Bò. Vì hoàn cảnh xuất thân và nghề nghiệp nên Viên Mỡ Bò luôn chịu sự dè bỉu khinh bỉ của người, nhưng cô là người có bản lĩnh nên sau đó không ai dám nói gì cô...

Cuộc hành trình gặp nhiều khó khăn hơn so với dự định: đường xa, vắng bóng hàng quán khiến mọi người bụng đói cồn cào. Không ai chuẩn bị gì cho tình huống bất ngờ này. Vốn lo xa, chỉ có Viên Mỡ Bò là người duy nhất có lương thực trong xe. Cô ngần ngại không dám mời ai vì sợ mọi người vẫn còn định kiến với mình. Sau cùng vì quá đói, có người ngất xỉu. Họ đành chấp nhận lời mời của cô gái giang hồ hèn kém, và chưa bao giờ người ta thấy một "thế giới cộng đồng" hoàn chỉnh như vậy bên cạnh giỏ đồ ăn của cô gái vốn bị khinh rẻ này.

Chuyến xe bị chặn lại tại đồn lính Đức. Tên sĩ quan trưởng đồn từng nghe tiếng về vẻ đẹp của Viên Mỡ Bò, hắn ra điều kiện, nếu Viên Mỡ Bò bằng lòng qua một đêm với hắn thì mọi người tiếp tục lên đường. Trong đêm ở quán, Nhà dân chủ đã có ý ve vãn cô nhưng cô kiên quyết từ chối vì không thể nào làm nhục đất nước bằng cách hành nghề bên cạnh quân thù. Là cô gái giang hồ nhưng cô có ý thức về sĩ diện đất nước và không ưa gì quân Đức, Viên Mỡ Bò kiên quyết cự tuyệt. Đoàn người tiếp tục bị giữ lại và họ đổ lỗi cho cô, rồi tìm lời ngon ngọt thuyết phục cô, "bằng gương hy sinh của các nữ anh hùng" đã "không tiếc thân mình" để phá quân thù, Viên Mỡ Bò cũng muốn được đi nên bằng lòng. Sáng hôm sau, đoàn người được phép lên đường. Nhưng họ đổi thái độ với cô, xem cô như một kẻ nhơ nhuốc giữa những người lương thiện. Viên Mỡ Bò bối rối không kịp chuẩn bị gì cho cuộc hành trình xa xôi nên cô không còn gì để ăn. Ai cũng có đồ ăn và không ai mời đến cô kể cả hai nữ tu. Cô đói, khát, giá lạnh, trên tất cả là lòng căm phẫn trước sự bạc bẽo xảo trá của "bọn người lương thiện đểu cáng". Cô bật khóc nức nở trong khi Nhà dân chủ đã ăn no, vui vẻ, huýt sáo vu vi bài quốc ca Pháp và từng giai điệu hòa lẫn trong tiếng khóc tức tưởi của cô gái giang hồ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Viên Mỡ Bò, nguyên bản tiếng Pháp
 Viên Mỡ Bò, bản dịch tiếng Anh

Truyện của Guy de Maupassant


title: Casamba

text:
Casamba là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Alhama de Granada

text:
Alhama de Granada là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Alhama Rentals  Information, Photographs & Accommodation In Alhama de Granada
Photo of the gorge
Viva Granada  info/photos within the province of granada
Alhama de Granada - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Granada


title: Dân luật (hệ thống luật pháp)

text:
Dân luật là một hệ thống pháp luật trên thế giới có nguồn gốc từ châu Âu và được áp dụng tại hầu hết các quốc gia trên thế giới. Hệ thống dân luật được phát triển từ bộ khung là luật La Mã, trong đó đã luật hóa các nguyên tắc chủ đạo để trở thành một hệ thống mà con người có thể viện dẫn được, đóng vai trò là nguồn luật cơ bản. Hệ thống dân luật có thông thường trái ngược hoàn toàn với hệ thống thông luật, có nguồn gốc từ nước Anh vào thời kỳ Trung cổ. Khác biệt chủ yếu thường được đưa ra giữa hai hệ thống này là ở chỗ thông luật đề ra các quy tắc trừu tượng từ các vụ việc cụ thể, trong khi dân luật bắt đầu từ các quy tắc trừu tượng để sau đó các quan tòa hay trọng tài phải áp dụng các quy tắc đó cho các vụ việc cụ thể.

Dân luật có nguồn gốc từ Luật La Mã, luật giáo hội và phong trào khai sáng, cùng với các ảnh hưởng từ các luật tôn giáo khác, chẳng hạn như luật Hồi giáo. Các hệ thống luật pháp tại nhiều quốc gia theo hệ thống dân luật dựa trên một hay vài bộ luật, trong đó đề ra các nguyên tắc chính để hướng dẫn chung về luật. Các ví dụ nổi tiếng nhất có lẽ là bộ luật Dân sự Pháp, mặc dầu Bürgerliches Gesetzbuch của Đức (BGB) và luật Dân sự Thụy Sĩ cũng là các sự kiện mang tính bước ngoặt trong lịch sử dân luật. Các hệ thống dân luật/hỗn hợp của Scotland và Nam Phi là không pháp điển hóa, còn các hệ thống dân luật của các quốc gia khu vực Scandinavia chủ yếu tồn tại dưới dạng không pháp điển hóa.

Lịch sử

Hệ thống dân luật dựa trên luật La Mã, đặc biệt là Corpus Juris Civilis (Dân pháp đại toàn) của Hoàng đế Justinian I, và sau đó được các học giả pháp lý thời Trung cổ phát triển thêm.

Sự chấp nhận luật La Mã có các đặc trưng khác nhau tại mỗi quốc gia. Trong một số trường hợp, hiệu lực của nó được tạo ra từ hành động lập pháp, nghĩa là nó trở thành luật thực chứng, trong khi ở các trường hợp khác nó được chấp nhận bằng các quy trình pháp lý đề ra bởi các nhà lý thuyết pháp lý.

Vì vậy, luật La Mã đã không chi phối một cách tuyệt đối tại châu Âu. Luật La Mã chỉ là nguồn luật pháp thứ cấp chỉ được áp dụng khi các tập quán và luật lệ cục bộ địa phương thiếu sự sửa đổi thích hợp cho từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, các quy tắc cục bộ địa phương cũng chủ yếu được diễn giải theo luật La Mã (nó là truyền thống pháp lý chung của châu Âu theo kiểu này), kết quả là luật La Mã có ảnh hưởng như là của nguồn luật chính.

Đặc trưng thứ hai, ngoài nền tảng luật La Mã, là sự pháp điển hóa mở rộng cho luật La Mã đã được phê chuẩn, nghĩa là đưa nó vào trong các bộ luật dân sự. Khái niệm pháp điển hóa có nguồn gốc từ luật Hammurabi ở Babylon cổ đại.

Khái niệm pháp điển hóa được phát triển tiếp trong thế kỷ 17 và 18, như là sự biểu lộ của cả luật tự nhiên và các ý tưởng của phong trào khai sáng. Ý tưởng chính trị của thời đại này được thể hiện bằng các khái niệm dân chủ, bảo hộ sở hữu và pháp quyền. Quan điểm như vậy đòi hỏi phải có sự tạo ra một sự chắc chắn của luật pháp, thông qua sự ghi chép luật và sự đồng nhất của nó. Vì thế, sự pha trộn nói trên của luật La Mã và các tập quán, luật lệ địa phương đã ngừng tồn tại để nhường chỗ cho pháp điển hóa luật, để có thể góp phần cho các mục đích của ý tưởng chính trị nói trên.

Một nguyên nhân khác góp phần vào sự pháp điển hóa là ý niệm nhà nước dân tộc (quốc gia dân tộc), được sinh ra trong thế kỷ 19, đòi hỏi phải có sự ghi chép luật pháp mà có thể áp dụng được cho nhà nước đó.

Chắc chắn đã có những phản ứng đối với mục tiêu pháp điển hóa luật. Những người đề xuất ý tưởng pháp điển hóa coi nó như là có lợi cho sự chắc chắn, đồng nhất và việc ghi chép có hệ thống của luật pháp; trong khi những người phản đối lại cho rằng pháp điển hóa có thể gây ra sự cứng nhắc của luật pháp.

Cuối cùng, cho dù có sự phản đối và kháng cự thế nào đi chăng nữa đối với pháp điển hóa thì quá trình pháp điển hóa các bộ luật tư (tư pháp) châu Âu cũng tiến lên. Bộ Luật Dân sự Napoleon năm 1804, Luật Dân sự Đức (Bürgerliches Gesetzbuch) năm 1900 và luật dân sự Thụy Sĩ là các bộ luật dân sự quốc gia có ảnh hưởng nhiều nhất.

Do Đức là một cường quốc vào cuối thế kỷ 19 và hệ thống pháp lý của nước này được tổ chức khá tốt, trong khi nhiều quốc gia châu Á là các nước đang phát triển, nên Luật Dân sự Đức đã trở thành nền tảng cho các hệ thống pháp lý của Nhật Bản và Hàn Quốc. Tại Trung Quốc, Luật Dân sự Đức được giới thiệu vào những năm cuối thời nhà Thanh và tạo thành nền tảng cho luật pháp của Trung Hoa Dân Quốc, hiện nay vẫn có hiệu lực tại Đài Loan.

Một số tác giả cho rằng dân luật cũng phục vụ trong vai trò của nền tảng cho pháp chế xã hội chủ nghĩa được sử dụng tại các quốc gia theo chủ nghĩa cộng sản, trong đó các nguyên tắc pháp lý dựa trên các nguyên tắc chung của dân luật và sự bổ sung các ý tưởng của chủ nghĩa Marx–Lenin.

Một vài chế định pháp lý trong dân luật cũng được lấy và sửa để thích ứng từ các chế định tương tự trong luật Hồi giáo và luật học Hồi giáo trong thời kỳ Trung cổ. Ví dụ, chế định Hawala của luật Hồi giáo đã ảnh hưởng tới sự phát triển của Avallo trong dân luật Italia và Aval trong dân luật Pháp. Khái niệm commenda thành viên hợp vốn trong công ty hợp danh sử dụng trong dân luật châu Âu cũng mô phỏng theo Qirad và Mudaraba trong luật Hồi giáo. Khái niệm res judicata (vụ việc đã được phán quyết) trong dân luật và chuyển nhượng nợ là không được phép theo luật La Mã nhưng lại được phép trong dân luật hiện đại, có thể có nguồn gốc từ luật Hồi giáo. Khái niệm về đại lý cũng từng là "chế định không được biết đến đối với luật La Mã", trong đó một cá nhân không thể "ký kết một hợp đồng ràng buộc thay mặt cho một người khác trong vai trò của người đại lý." Khái niệm về đại lý được giới thiệu bởi các luật gia Hồi giáo, và vì thế khái niệm đại lý của dân luật có thể có nguồn gốc từ luật Hồi giáo.

Luật Hồi giáo cũng giới thiệu "hai nguyên tắc nền tảng cho phương Tây, mà cấu trúc tương lai của luật dựa theo đó, là: công bằng và thiện ý (bona fide)", để dẫn tới khái niệm pacta sunt servanda (thỏa ước phải được tôn trọng) trong dân luật và luật quốc tế. Ảnh hưởng khác của luật Hồi giáo đối với truyền thống dân luật là giả định vô tội, được Louis IX của Pháp giới thiệu vào châu Âu ngay khi ông trở về từ Palestine sau Thập tự chinh. Trước đó, tố tụng pháp lý châu Âu hoặc là xét xử theo trận chiến hoặc xét xử theo thử thách tội. Ngược lại, luật Hồi giáo dựa trên giả định vô tội từ khi bắt đầu, như được khalip Umar tuyên bố trong thế kỷ 7. Siete Partidas của Alfonso X, được coi là "chiến công của khoa học pháp lý" trong truyền thống dân luật, cũng chịu ảnh hưởng từ luận thuyết pháp lý Hồi giáo Villiyet được viết tại Tây Ban Nha Hồi giáo.

So sánh với thông luật
Dân luật chủ yếu là ngược lại với thông luật, là hệ thống pháp lý được những người nói tiếng Anh phát triển, đặc biệt là tại Anh.

Khác biệt về nguồn gốc ở chỗ, về mặt lịch sử thì thông luật là luật được phát triển theo các tục lệ, bắt đầu trước khi có bất kỳ luật nào ở dạng thành văn và còn tiếp tục được các tòa án áp dụng sau khi đã có các luật thành văn, trong khi dân luật phát triển lên từ luật La Mã, dựa trên Corpus Juris Civilis (Dân pháp đại toàn) của Justinian.

Sau này, dân luật được pháp điển hóa như là droit coutumier hay tập quán pháp là các bản biên soạn địa phương của các nguyên tắc pháp lý được thừa nhận như là quy chuẩn. Được khuấy động bpửi thời kỳ khai sáng, các cố gắng nhằm pháp điển hóa luật tư (tư pháp) đã bắt đầu trong nửa sau của thế kỷ 18 (Xem Luật dân sự), nhưng các bộ luật dân sự với ảnh hưởng kéo dài chỉ được công bố sau Cách mạng Pháp, trong các quốc gia như Pháp (với Luật Napoleon), Áo (xem ABGB), Quebec (xem Luật Dân sự Quebec), Italia (Codice Civile), Bồ Đào Nha (Código Civil), Tây Ban Nha (Codigo Civil), Hà Lan (xem Burgerlijk Wetboek) và Đức (xem Bürgerliches Gesetzbuch). Tuy nhiên, pháp điển hóa không phải luôn là đặc trưng xác định của hệ thống dân luật, chẳng hạn các hệ thống dân luật của các nước khu vực Scandinavia vẫn chủ yếu tồn tại dưới dạng không pháp điển hóa trong khi một số quốc gia thuộc hệ thống thông luật cũng pháp điển hóa phần nào các bộ luật của mình, chẳng hạn như trong Luật Thương mại thống nhất (UCC) của Hoa Kỳ. Cũng tồn tại các hệ thống hỗn hợp, chẳng hạn như luật pháp của Scotland, Louisiana, Quebec, Philippines, Namibia và Nam Phi.

Vì thế, khác biệt giữa dân luật và thông luật không chỉ nằm ở thực tế nhỏ là sự pháp điển hóa, mà còn ở cách tiếp cận về phương pháp cho các bộ luật và đạo luật. Tại các quốc gia dân luật, lập pháp được coi là nguồn chính của luật. Theo mặc định, các tòa án phải dựa trên cơ sở của các điều khoản của các bộ luật và đạo luật để đưa ra các phán quyết của mình nhằm có giải pháp cho từng vụ việc cụ thể. Các tòa án vì thế có lý do lớn để trên cơ sở các nguyên tắc và quy tắc chung của luật, đưa ra tương tự luật từ nội dung của các điều khoản luật định để lấp kín các khiếm khuyết của luật và để đạt được sự chặt chẽ. Ngược lại, trong hệ thống thông luật, các vụ việc là nguồn chủ yếu của luật, trong khi các đạo luật chỉ được coi là sự thêm vào trong thông luật và vì thế chỉ được diễn giải hẹp hơn.

Nguyên lý cơ sở về phân chia quyền lực cũng hơi khác nhau khi so sánh các quốc gia thông luật với các quốc gia dân luật. Ở một số nước theo thông luật, đặc biệt tại Hoa Kỳ, các thẩm phán được nhìn nhận như là để cân bằng quyền lực của các nhánh khác trong quyền lực nhà nước. Ngược lại, ý tưởng nguyên thủy về chia tách quyền lực tại Pháp là gán vai trò khác biệt cho việc lập pháp và cho các thẩm phán, với việc các thẩm phán chỉ áp dụng luật (các thẩm phán là la bouche de la loi; 'miệng của luật pháp'). Điều này được chuyển thành thực tế là nhiều tài phán dân luật từ chối ý niệm hình thức về tiền lệ có liên quan hay ràng buộc (mặc dù có lưu tâm tới luật-vụ việc đã giải quyết), hay hạn chế quyền đưa ra các tiền lệ chỉ dành cho Tòa tối cao.

Cũng tồn tại các khác biệt đáng kể trong các phương pháp luận pháp lý của các quốc gia dân luật khác nhau. Ví dụ, người ta thường cho rằng các phán quyết thông luật thường dài dòng hơn và chứa đựng nhiều lý lẽ phức tạp, trong khi các phán quyết pháp lý của dân luật thường ngắn và có bản chất hình thức hơn. Về nguyên lý, điều này đúng tại Pháp, nơi các thẩm phán chỉ trích dẫn luật, mà không ưu tiên luật vụ việc (Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các thẩm phán không cân nhắc nó khi sơ thảo phán quyết.). Ngược lại, phán quyết của tòa tại các quốc gia nói tiếng Đức có thể cũng dài dòng như ở các nước nói tiếng Anh.

Tuy nhiên, ở đây cũng có các khác biệt xã hội nhất định. Tại một số quốc gia dân luật, các thẩm phán được đào tạo và thăng tiến một cách độc lập với các luật sư, trong khi tại các quốc gia thông luật các thẩm phán thường được chọn lựa từ các luật sư (tại tòa) có tài năng và danh tiếng. Tại các nước vùng Scandinavia thẩm phán là các luật sư được chỉ định cho vị trí đó, trong khi Pháp có trường chuyên nghiệp dành cho thẩm phán.

Liên quan tới tố tụng hình sự, các hệ thống dân luật cụ thể dựa trên các biến thái của hệ thống thẩm tra chứ không phải hệ thống đối lập. Tại các nước thông luật, kiểu tổ chức xét xử như vậy đôi khi bị phê phán là thiếu giả định vô tội. Tuy nhiên, phần lớn các nước châu Âu đều tham gia Công ước châu Âu về nhân quyền và điều 6 đảm bảo "quyền được xét xử công bằng" và giả định vô tội. Công ước được tất cả các thành viên phê chuẩn và là một phần như thế trong lập pháp của mỗi quốc gia thành viên. Một số quốc gia dân luật có sự lập pháp xảy ra trước khi có Công ước và đảm bảo cho bị đơn có được giả định vô tội. Trong số này, tại Na Uy thì giả định vô tội được bảo đảm bằng tập quán pháp không pháp điển hóa và ý kiến có hiệu lực được thừa nhận bởi Tòa tối cao Na Uy một cách tuyệt đối.

Trong khi giả định vô tội là tồn tại, điều phân biệt hệ thống thẩm tra nhiều hơn là sự thiếu vắng hội thẩm đoàn thường xảy ra, trong khi nó lại được đảm bảo trong nhiều quyền tài phán thông luật. Trong các hệ thống thẩm tra có xu hướng có điều gì đó tương tự như xét xử trước quan tòa ("bench trial") bao gồm một thẩm phán hay quan tòa. Một số quốc gia vùng Scandinavia có quan tòa bao gồm 1 hội thẩm thường và 2 chuyên gia pháp lý lành nghề (thẩm phán). Một kết quả của thiếu vắng xét xử trước hội thẩm đoàn ("jury trial") trong hệ thống thẩm tra là khác biệt đáng kể trong các quy tắc về chứng cứ xét xử. Các quy tắc về chứng cứ trong thông luật dựa trên e ngại rằng hội thẩm đoàn sẽ lạm dụng chúng hay đưa ra tầm quan trọng không thích hợp đối với các chứng cứ không chắc chắn. Trong các hệ thống thẩm tra, các quy tắc về chứng cứ đôi khi là ít phức tạp hơn do các chuyên gia pháp lý được coi là có khả năng nhận ra chứng cứ đáng tin cậy hay không. Đáng chú ý nhất trong số này là thiếu vắng quy tắc về tin đồn. Quy tắc về tin đồn trong thông luật có khoảng 32 ngoại lệ đối với việc cấm sử dụng các tuyên bố ngoài tòa.

Phân nhóm
Thuật ngữ "dân luật" là từ được dùng để gộp đống các truyền thống pháp lý tại các quốc gia không nói tiếng Anh lại với nhau và để tương phản chúng với thông luật của các nước nói tiếng Anh. Tuy nhiên, do các truyền thống pháp lý châu Âu lục địa là không đồng nhất, nên các học giả của khoa học luật so sánh và các nhà kinh tế học cổ vũ cho học thuyết nguồn gốc pháp lý thường chia dân luật ra thành 4 phân nhóm khác nhau:
Dân luật Pháp: Áp dụng tại Pháp, Bỉ, Luxembourg, Italia, Tây Ban Nha và các cựu thuộc địa của các nước này (nếu có) và tỉnh Quebec của Canada;
Dân luật Đức: Áp dụng tại Đức, Áo, Thụy Sĩ, Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Thổ Nhĩ Kỳ;
Dân luật Scandinavia: Áp dụng tại Đan Mạch, Phần Lan, Iceland, Na Uy và Thụy Điển.

Bồ Đào Nha, Brasil và Italia đã tiến hóa từ ảnh hưởng của Pháp sang Đức, do các bộ luật dân sự của họ trong thế kỷ 19 gần gũi với luật Napoleon còn trong thế kỷ 20 thì chúng lại gần gũi với Bürgerliches Gesetzbuch của Đức hơn. Văn hóa pháp lý và các trường luật cũng trở nên gần gũi với hệ thống của Đức hơn. Các bộ luật khác tại các quốc gia này thường cũng có bản chất lai ghép giữa hai phân nhóm kể trên.

Luật pháp Hà Lan, hoặc ít nhất là bộ luật dân sự Hà Lan (Burgerlijk Wetboek) không dễ dàng đặt vào một trong các nhóm kể trên, và tự bản thân nó cũng có ảnh hưởng nhất định tới tư pháp của các quốc gia khác. Bộ Luật Dân sự Nga hiện nay một phần nào đó có sự tham khảo của bộ Luật Dân sự Hà Lan.

Xem thêm
Luật Dân sự
Luật Dân sự Québec
Luật pháp Hà Lan La Mã
Luật pháp Louisiana
Hệ thống pháp luật trên thế giới

Lưu ý
Trong các tài liệu về luật pháp trước đây của Việt Nam, người ta đôi khi cũng gọi bộ luật dân sự là dân luật, ví dụ bộ dân luật Bắc Kỳ ra đời năm 1931 và bộ dân luật Trung Kỳ (Hoàng Việt Trung Kỳ hộ luật) ra đời năm 1936. Tuy nhiên, hiện nay trong các tài liệu giảng dạy về luật pháp, ví dụ bộ môn Luật so sánh của Đại học Luật Việt Nam, thì từ dân luật không còn được dùng để chỉ bộ luật dân sự nữa mà chỉ thuần túy để chỉ hệ thống luật pháp như đề cập trong bài này.

Tham khảo
MacQueen Hector L. "Scots Law and the Road to the New Ius Commune ." Electronic Journal of Comparative Law 4, số 4 (12-2000).
Moustaira Elina N., Comparative Law: University Courses (bằng tiếng Hy Lạp), Ant. N. Sakkoulas Publishers, Athens, 2004, ISBN 960-15-1267-5

Ghi chú

Liên kết ngoài
Tập hợp các tài nguyên luật La Mã do Ernest Metzger duy trì.
Thư viện luật La Mã  của Yves Lassard và Alexandr Koptev
Sách vỡ lòng về hệ thống dân luật từ Trung tâm tư pháp Liên bang Hoa Kỳ
Từ điển dân luật và thông luật  của N. Stephan Kinsella, Louisiana Law Review (1994)

en:Civil law (legal system)
es:Derecho continental
fr:Droit civil (système juridique)
ko:대륙법
hr:Građansko pravo
it:Civil law
he:המשפט הקונטיננטלי
lt:Kontinentinė teisė
ja:大陸法
pt:Sistema romano-germânico
sh:Građansko pravo
fi:Säädösoikeus
sv:Civil law
zh:欧陆法系


title: Coelotrochus polychroma

text:
Coelotrochus polychroma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Coelotrochus


title: Gymnopilus submarasmioides

text:
Gymnopilus submarasmioides là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus submarasmioides at Index Fungorum

submarasmioides


title: Tancoigné

text:
Tancoigné là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Hỏa giáo

text:
Hỏa giáo hay Bái hỏa giáo (cũng còn được gọi là Hiên giáo, Hỏa hiên giáo, Đạo Zoroast, Đạo Mazda hay Mazde, Hỏa yêu giáo) là một tôn giáo Ba Tư và một trong những tôn giáo lâu đời nhất của nhân loại do nhà tiên tri Zarathustra (Zoroaster) sáng lập ra. Hỏa giáo bao gồm vũ trụ học nhị nguyên về thiện và ác trong khuôn khổ là bản thể luận độc thần và một thế mạt luận tiên đoán về sự chinh phục cuối cùng của thiện và ác. Hỏa giáo tôn thờ vị thần trí tuệ nhân từ Ahura Mazda () là vị thần tối cao. Về mặt lịch sử, những đặc trưng của Hỏa giáo như là độc thần, messiah, niềm tin vào ý chí tự do và phán quyết sau cái chết, khái niệm về thiên đàng, địa ngục, thiên sứ, và ác ma, cùng với những khái niệm khác, đã có thể ảnh hưởng tới các hệ thống tôn giáo và triết học khác, bao gồm các tôn giáo Abraham và thuyết ngộ đạo, Phật giáo Bắc truyền, và triết học Hy Lạp.

Với nguồn gốc có thể từ thiên niên kỷ 2 TCN, sự xuất hiện của Hỏa giáo bắt đầu được lịch sử ghi lại vào khoảng giữa thế kỷ 6 TCN. Đây là quốc giáo của các đế quốc Iran cổ đại trong hơn một thiên niên kỷ (khoảng từ 600 TCN tới 650 CN), nhưng bắt đầu suy tàn từ thế kỷ 7 CN do người Ả Rập-Hồi giáo chinh phục Ba Tư (633–654 CN), dẫn tới sự đàn áp người Hỏa giáotrên diện rộng. Ước tính hiện tại cho thấy hiện nay có khoảng 110.000–120.000 Hỏa giáo trên thế giới, và đa phần sống ở Ấn Độ, Iran, và Bắc Mỹ; và số lượng tín đồ được cho rằng ngày càng giảm. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu hơn cho nhận định này, do số tín đồ ở một số nơi vẫn tăng.

Triết học tôn giáo của Zarathustra đã chia cắt các thần sơ khai của Iran. Kinh điển quan trọng nhất của tôn giáo này là Avesta. Trong Hỏa giáo, thần sáng tạo Ahura Mazda, thông qua Spenta Mainyu (Thiện Hồn) là một thần cha sinh ra thần Asha (Sự thật, Trật tự) đối lập với thần Druj (Giả dối, Gian trá) và không có ma quỷ nào bắt nguồn từ thần này. Thần và các tác phẩm của thần được đưa đến cho loài người thông qua 6 phần của Amesha Spentas và trung gian của các Yazata, các tế tử thờ phượng của thần Mazda. Spenta Mainyu tiếp cận tới "chân lý" đối lập với thần Ác Hồn đối lập, Angra Mainyu và lực lượng mang tên Akəm Manah ("Tà niệm").

Tổng quan

Thần học

Thực hành
nhỏ|240x240px|Biểu tương của linh hồn trong Hỏa giáo

Giáo lý
Hỏa giáo cho rằng thế giới gồm hai bản nguyên đối lập đấu tranh với nhau đó là:
 Thiện nguyên là hóa thân của thần quang minh (Ánh Sáng) Ahura Mazda (Ahura Mazdā) hoặc Oocmut (Ormuzd)
 Ác nguyên là hóa thân của thần hắc ám (Bóng Tối) Angra Mainyu (Angra Mainyu).
 Trong cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, con người có thể có ý chí lựa chọn tự do, cũng có quyền quyết định vận mệnh của mình.
 Tôn giáo này tin rằng, con người sau khi chết, linh hồn phải chịu sự phán xét cuối cùng của Ahura Mazda. Thần quang minh căn cứ vào lời nói và việc làm trên trần gian của con người và cho họ lên thiên đường hay vào địa ngục. Do đó, trong lúc còn sống, mọi người phải làm điều thiện, tránh điều ác, bỏ đen tối đi vào chỗ sáng. Tôn chỉ đạo đức của Hỏa giáo là: "Nghĩ điều thiện, nói điều thiện, làm điều thiện".
 Hỏa giáo cho lửa là đại biểu của quang minh và điều thiện, là tượng trưng cho Ahura Mazđa, do đó có nghi lễ thờ lửa. Trong đền thờ của Hỏa giáo thường xuyên có một ngọn lửa để thờ, gọi là ngọn lửa vĩnh cửu vì được giữ không bao giờ tắt. Ngọn lửa trong ngôi đền Ateshkadeh, ngôi đền chính của Hỏa giáo có từ năm 470 sau Công Nguyên, truyền qua nhiều nơi trước khi được lấy về đền này vào đầu thế kỷ 20. Ngọn lửa hiện đang cháy trong một cái lò bằng đồng, đặt trong căn phòng có những lớp tường kính bao quanh. Mọi người chụp ảnh ngọn lửa qua bức tường kính ấy.

Đồng thời có tục cấm chôn cất người chết mà để xác cho loài chim thú ăn thịt gọi là Thiên táng. Hỏa giáo tôn thờ sự sạch sẽ của đất, nước, lửa và không khí... vì vậy người ta không hỏa táng để làm ô uế lửa và không khí, không thủy táng để làm ô uế nước, không địa táng để làm ô uế đất. Nhưng tục thiên táng không phù hợp với quan niệm của thời đại mới, nên từ những năm 1960 tín đồ Hỏa giáo đã phải bỏ tháp thiên táng và chấp nhận tục mai táng trong nghĩa trang ở dưới chân núi. Người ta mai táng tử thi trong những ngôi mộ bê tông, hạn chế việc làm "tổn hại" cho đất.

Lịch sử
Thời kỳ đầu Hỏa giáo nhanh chóng phát triển trở thành quốc giáo của Đế quốc Ba Tư trong các triều đại Achaemenid, Arsacid và Sassanid.Trong giai đoạn này Hỏa giáo cũng lan truyền nhanh chóng sang Ấn Độ và Trung Hoa. Vào năm 651 nhà Sassanid bị lật đổ trong cuộc chinh phạt của người Hồi giáo, kể từ đó Hỏa giáo suy yếu dần tại Ba tư trước sự bành trướng của Hồi giáo trong khu vực. Sau cách mạng Hồi giáo tại Iran trước sự đàn áp dã man của chính quyền Hồi giáo, nhiều Parsi (tín đồ Hỏa giáo sống tại Ấn Độ) đã di tản sang Mỹ, Úc, Ấn Độ, Pakistan...

Trên thế giới
Theo ước tính, hiện nay có khoảng 250.000 và 300.000 người Hỏa giáo trên toàn thế giới. Nhóm lớn nhất có khoảng 75.000 người, sống ở Ấn Độ, trong khi đó có khoảng 40.000 sống ở Iran. Ngoài ra còn có các cộng đồng tín đồ Hỏa giáo khá lớn ở Bắc Mỹ khoảng 18.000 đến 25.000 người, và các nhóm nhỏ hơn ở châu Âu và bờ biển phía đông của châu Phi. Trên toàn thế giới, số lượng tín đồ Hỏa giáo dần dần trở nên ít hơn.

Có rất nhiều cộng đồng người Hỏa giáo nhỏ (khoảng 200 tín đồ) ở Nam Phi, họ là con cháu của người Hỏa giáo từ Ấn Độ sang Nam Phi làm công nhân vào cuối thế kỷ 19. Hiện nay vai trò của người Hỏa giáo ở Nam Phi khá nổi bật hơn so với các cộng đồng dân tộc tôn giáo thiểu số khác, họ đa phần là những người có địa vị cao trong xã hội Nam Phi bao gồm bác sĩ, luật sư, lĩnh vực bất động sản, kinh doanh, kiểm toán viên và giảng viên tại các trường đại học. Tại Pakistan, có khoảng 5.000 tín đồ Hỏa giáo tập trung tại Karachi, hiện nay cộng đồng này được củng cố thêm nhờ những người Hỏa giáo sang tị nạn từ Iran. Có một cộng đồng Hỏa giáo nhỏ hơn khoảng 3.500 người ở Úc (chủ yếu sống ở Sydney).

Chú thích

Tham khảo

Tôn giáo ở Iran
Bài cơ bản dài trung bình
Tôn giáo độc thần
Tôn giáo ở Đế quốc Sasan
Tôn giáo Ba Tư
Tôn giáo ở Ấn Độ
Tôn giáo ở Kurdistan


title: USS Saint Paul (CA-73)

text:
USS Saint Paul (CA-73) là một tàu tuần dương hạng nặng thuộc lớp Baltimore của Hải quân Hoa Kỳ được chế tạo vào giai đoạn cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến thứ hai của Hải quân Mỹ được đặt cái tên này, theo tên thành phố St. Paul thuộc tiểu bang Minnesota. Saint Paul đã tiếp tục phục vụ trong cả các cuộc Chiến tranh Triều Tiên lẫn Chiến tranh Việt Nam, được tặng thưởng tổng cộng 18 Ngôi sao Chiến trận cùng các danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Hải quân và Đơn vị Tuyên dương Anh dũng Hải quân trước khi ngừng hoạt động vào năm 1971, được rút đăng bạ vào năm 1978 và bị bán để tháo dỡ vào năm 1980.

Thiết kế và chế tạo

Thiết kế
Sau khi những giới hạn về tải trọng của tàu tuần dương hạng nặng do Hiệp ước Hải quân Washington quy định được dỡ bỏ, lớp Baltimore được thiết kế về căn bản dựa trên chiếc , và một phần cũng dựa trên lớp tàu tuần dương hạng nhẹ lớp Cleveland đang được chế tạo. Những chiếc Baltimore có trong lượng choán nước tiêu chuẩn lên đến , và trang bị chín khẩu pháo  trên ba tháp pháo ba nòng. So với lớp Wichita, vũ khí phòng không hạng nhẹ tiếp tục được tăng cường: 12 khẩu đội Bofors 40 mm bốn nòng (48 nòng pháo) cùng với 20-28 khẩu Oerlikon 20 mm. Sau Thế chiến II, pháo phòng không 20 mm bị tháo dỡ do kém hiệu quả, và pháo Bofors 40 mm được thay thế bằng pháo 3-inch/50-caliber trong thập niên 1950.

Chế tạo
Saint Paul được đặt lườn như là chiếc Rochester bởi hãng Bethlehem Steel Company tại Quincy, Massachusetts vào ngày 3 tháng 2 năm 1943, trước khi được đổi tên vào ngày 1 tháng 9 năm 1943. Nó được hạ thủy vào ngày 16 tháng 9 năm 1944; được đỡ đầu bởi bà Marie Gordon McDonough, phu nhân thị trưởng thành phố Saint Paul John J. McDonough, và được cho nhập biên chế vào ngày 17 tháng 2 năm 1945 dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân Ernest H. von Heimburg.

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh thế giới thứ hai (1945)
Sau khi chạy thử máy tại vùng biển Caribbe, Saint Paul rời Boston, Massachusetts vào ngày 15 tháng 5 năm 1945 để hướng sang Thái Bình Dương. Từ ngày 8 đến ngày 30 tháng 6, nó trải qua đợt huấn luyện ngoài khơi Trân Châu Cảng, rồi lên đường vào ngày 2 tháng 7 để gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 38. Lực lượng tàu sân bay nhanh này hoàn tất việc tiếp liệu trên biển vào ngày 23 tháng 7, rồi tiếp tục đi đến các điểm xuất phát nhằm tung ra các cuộc không kích vào Honshū, đảo lớn nhất của Nhật Bản. Từ ngày 24 tháng 7 đến ngày 10 tháng 8, Saint Paul hộ tống cho các tàu sân bay khi chúng tung ra các đợt không kích nặng nề xuống Kure, Kobe và khu vực Tokyo về phía Nam Honshū, rồi xuống Maizuru và nhiều sân bay về phía Bắc Honshū.

Trong giai đoạn này, Saint Paul cũng tiến hành bắn phá các mục tiêu công nghiệp: thoạt tiên là các nhà máy dệt tại Hamamatsu trong đêm 29 tháng 7, sau đó là các nhà máy sắt thép tại Kamaishi vào ngày 9 tháng 8, đã bắn những loạt đạn sau cùng trong chiến tranh từ một tàu chiến lớn. Cảnh báo thời tiết về một cơn bão khiến buộc phải hủy bỏ những hoạt động không quân trong các ngày 11 đến 14 tháng 8. Sau đó, các phi vụ vừa được tung ra sáng ngày 14 tháng 8 được gọi quay trở lại tàu, khi mà các cuộc thương lượng tiến triển mang đến hứa hẹn là Nhật Bản sẽ đầu hàng. Vào ngày 15 tháng 8, mọi hoạt động tác chiến chống Nhật Bản được kết thúc.

Cùng với các đơn vị khác của Đệ Tam hạm đội, Saint Paul di chuyển về phía Đông Nam tuần tra dọc theo bờ biển trong khi chờ đợi mệnh lệnh mới. Vào ngày 27 tháng 8, nó di chuyển đến Sagami Wan hỗ trợ cho việc đổ bộ lực lượng chiếm đóng. Ngày 1 tháng 9, nó đi vào vịnh Tokyo, và đã có mặt tại đây vào ngày hôm sau khi văn kiện đầu hàng được chính thức ký kết trên thiết giáp hạm Missouri.

Viễn Đông (1946-1949)
Saint Paul tiếp tục ở lại vùng biển Nhật Bản trong nhiệm vụ chiếm đóng cho đến khi nhận được lệnh đi đến Thượng Hải vào ngày 5 tháng 11 đảm trách vai trò soái hạm của Lực lượng Đặc nhiệm 73. Nó đi dọc theo sông Hoàng Phố, thả neo dọc theo bến Thượng Hải vào ngày 10 tháng 11, và tiếp tục ở lại đây cho đến đầu năm 1946. Ngày 21 tháng 12 năm 1945, nó bị tai nạn va chạm với xuồng đổ bộ LST144 của Trung Quốc (nguyên của Nhật Bản), vốn bị dòng nước cuốn mạnh va vào mũi tàu của Saint Paul. Chiếc xuồng đổ bộ bị hư hại nặng, trong khi chiếc tàu tuần dương bị hư hại nhẹ trước mũi.

Vào ngày 7 tháng 1 năm 1946, Saint Paul rời Thượng Hải cùng với tàu khu trục hộ tống Keith để quay trở về xưởng hải quân đảo Terminal, California, đến nơi vào ngày 28 tháng 1 năm 1946 cho một đợt sửa chữa nhỏ hư hại do va chạm. Vào tháng 5, nó thực hiện một chuyến đi khứ hồi đến Trân Châu Cảng. Quay trở về đảo Terminal vào ngày 1 tháng 8, nó được đại tu nhằm chuẩn bị cho một lượt nhiệm vụ khác tại Viễn Đông. Từ ngày 1 đến ngày 15 tháng 2 năm 1947, nó tiến hành các hoạt động huấn luyện ôn tập tại San Diego, California.

Sau khi quay trở lại Thượng Hải vào tháng 3, Saint Paul tiếp tục các hoạt động trong vai trò soái hạm của Lực lượng Đặc nhiệm 71 cho đến khi quay trở về Hoa Kỳ vào tháng 11. Tiếp theo đó là các hoạt động huấn luyện dọc theo Bờ Tây Hoa Kỳ, bao gồm các chuyến đi cho lực lượng trừ bị hải quân trong tháng 4-tháng 5 năm 1948. Từ tháng 8 đến tháng 12, nó được bố trí đến khu vực Tây Thái Bình Dương, hoạt động tại vùng biển Nhật Bản và Trung Quốc. Quay trở về Hoa Kỳ, nó được cải biến từ máy phóng sang cấu hình máy bay trực thăng trước khi tiếp tục phục vụ tại Viễn Đông từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1949.

Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953)

Khi xung đột bắt đầu nổ ra trong cuộc Chiến tranh Triều Tiên vào tháng 6 năm 1950, Saint Paul đang thực hiện chuyến đi huấn luyện học viên mới từ San Francisco, California đến Trân Châu Cảng. Nó đưa các sĩ quan hải quân tương lai lên bờ rồi khởi hành vào cuối tháng 7 đi đến khu vực Tây Thái Bình Dương, nơi nó gia nhập Đội đặc nhiệm 77.3 trong nhiệm vụ tuần tra eo biển Đài Loan. Saint Paul tiếp tục tuần tra giữa Đài Loan và lục địa Trung Quốc từ ngày 27 tháng 8 đến ngày 1 tháng 11. Sau đó nó di chuyển lên phía Bắc, tiến vào biển Nhật Bản để gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 77, và tiến hành các hoạt động tác chiến ngoài khơi bờ biển Đông Bắc Triều Tiên vào ngày 9 tháng 11. Vào ngày 17 tháng 11, trong khi bắn pháo hỗ trợ cho lực lượng Liên Hợp Quốc tiến quân tại Chongjin, mảnh đạn của một quả đạn pháo bắn suýt trúng từ các khẩu đội bờ biển đối phương đã làm bị thương sáu thành viên của các khẩu đội pháo trên tàu. Chiếc tàu tuần dương đáp trả bằng hỏa lực pháo vốn đã tiêu diệt được khẩu đội đối phương và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

Do lực lượng Cộng sản Trung Quốc bất ngờ mở cuộc tổng tấn công quy mô lớn vào cuối tháng 11, lực lượng Liên Hợp Quốc buộc phải rút lui để tập trung lực lượng và giữ vững các vị trí phía Nam vĩ tuyến 38. Saint Paul đã hỗ trợ cho Quân đoàn 1 quân đội Cộng hòa Hàn Quốc bên sườn phía Đông khi họ rút lui từ Hapsu, và dọc theo bờ biển khi họ rút lui khỏi Chongjin. Vào ngày 2 tháng 12, nó di chuyển lên phía Bắc tiến hành các cuộc bắn pháo ban đêm vào khu vực phía Bắc Chongjin, rồi đi xuống phía Nam hỗ trợ cho việc rút lui một sư đoàn Hàn Quốc đến Kyongsong Man. Nó đi vào cảng Wonsan vào ngày 3 tháng 12 dựng một hàng rào hỏa lực pháo chung quanh thành phố trong khi lực lượng và phương tiện của quân Liên Hợp Quốc được chuyển đến Hungnam; rồi theo chân lực lượng đến đây để hỗ trợ cho việc triệt thoái khỏi thành phố và cảng này từ ngày 10 đến ngày 24 tháng 12.

Từ ngày 21 đến ngày 31 tháng 1 năm 1951, Saint Paul thực hiện các nhiệm vụ bắn pháo bờ biển về phía Bắc Inchon, nơi mà vào ngày 26 tháng 1, nó bị các khẩu đội pháo bờ biển ngắm bắn. Vào ngày 7 tháng 4, cùng với các chiếc Wallace L. Lind, Massey, Fort Marion và Begor trong thành phần Lực lượng Đặc nhiệm74, Saint Paul hỗ trợ vào việc đột kích tuyến đường sắt và các hầm đường sắt, có huy động 250 lính biệt kích thuộc Tiểu đoàn Thủy binh Hoàng gia Độc lập 41. Chiến dịch này đã rất thành công trong việc phá hủy tuyến giao thông đường sắt, làm chậm trễ các nỗ lực tiếp tế của đối phương, buộc họ chỉ sửa chữa hay xây dựng tuyến đường vào ban đêm và phải che giấu lực lượng và phương tiện trong các đường hầm vào ban ngày.

Saint Paul quay trở về Hoa Kỳ để đại tu tại San Francisco, California từ tháng 6 đến tháng 9, rồi tiến hành huấn luyện trước khi lại lên đường vào ngày 5 tháng 11 hướng sang Triều Tiên. Nó đi đến khu vực ngoài khơi Wonsan vào ngày 27 tháng 11 tiến hành các hoạt động bắn phá. Trong những tuần lễ tiếp theo sau, nó tấn công các vị trí chiến lược tại Hungnam, Songjin và Chongjin. Trong tháng 12, nó phục vụ như là tàu hộ tống phòng không cho Lực lượng Đặc nhiệm 77; và sau một đợt nghỉ ngơi tại Nhật Bản, nó quay trở lại hoạt động ngoài khơi bờ biển Bắc Triều Tiên. Vào tháng 4 năm 1952, Saint Paul tham gia cuộc tấn công phối hợp không-hải lực vào các cảng Wonsan và Chongjin.

Vào ngày 21 tháng 4, trong khi chiếc tàu tuần dương làm nhiệm vụ bắn pháo hỗ trợ, một vụ nổ thuốc đạn nghiêm trọng và bất ngờ đã xảy ra tại tháp pháo  phía trước, khiến 30 người tử trận. Vụ nổ xảy ra ở khẩu pháo bên trái, vốn đã được nạp đạn nhưng khóa nòng lại mở; chỉ huy khẩu đội cho rằng pháo đã được bắn nên ra lệnh nạp thêm một đầu đạn mới vào ổ pháo. Khẩu pháo nổ tung, kích nổ thêm hai liều thuốc phóng sẵn có trên thang nâng. Tuy nhiên, trước khi quay trở về Nhật Bản để sửa chữa, Saint Paul thực hiện bắn phá các mục tiêu trên tuyến đường sắt gần Songjin, và bắt giữ chín người Bắc Triều Tiên trên một chiếc xuồng nhỏ. Sau một giai đoạn ngắn ở lại trong cảng và hai tuần bắn pháo hỗ trợ cho tuyến đầu, nó quay trở về nhà và về đến Long Beach, California, vào ngày 24 tháng 6.

Vào ngày 28 tháng 2 năm 1953, Saint Paul rời khu vực Bờ Tây cho lượt bố trí thứ ba đến Triều Tiên, và lại hoạt động tác chiến vào tháng 4. Đến giữa tháng 6, nó hỗ trợ cho việc tái chiếm đồi Anchor. Cùng với thiết giáp hạm New Jersey, nó hỗ trợ cho Quân đội Hàn Quốc trong một cuộc tấn công trên đất liền vào vị trí trọng yếu phía Nam Kosong. Chiếc tàu tuần dương nhiều lần bị nhắm bắn bởi đạn pháo 75 mm và 105 mm, nhiều phát suýt trúng chỉ cách không đầy 3 m (10 yard). Vào ngày 11 tháng 7 tại Wonsan, nó bị bắn trúng phát duy nhất trong cuộc chiến này bởi một khẩu đội pháo bờ biển, nhưng không ai bị thương và chỉ bị hư hại cho khẩu pháo phòng không . Lúc 21 giờ 59 phút ngày 27 tháng 7, nó tiến hành đợt bắn pháo cuối cùng, cũng là loạt đạn pháo sau cùng của cuộc chiến được bắn trên biển. Quả đạn pháo, có mang chữ ký của Chuẩn đô đốc Harry Sanders, nhắm vào một khẩu đội pháo bờ biển đối phương; thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực lúc 22 giờ 00. Saint Paul sau đó tiến hành tuần tra dọc theo bờ biển phía Đông bán đảo Triều Tiên.

Viễn Đông (1954-1965)
Saint Paul quay trở lại khu vực Tây Thái Bình Dương vào tháng 5 năm 1954; và vào cuối năm đó đã đặt trong tình trạng báo động khi lực lượng Cộng sản Trung Quốc đe dọa cụm quần đảo Kim Môn của Trung Hoa dân quốc. Từ ngày 19 tháng 11 năm 1954 đến ngày 12 tháng 7 năm 1955, nó hoạt động cùng với Đệ Thất hạm đội tại các vùng biển Nhật Bản và Trung Quốc, đặc biệt là khu vực giữa Đài Loan và lục địa Trung Quốc, đóng một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích của Hoa Kỳ tại Viễn Đông. Nó quay trở về Long Beach để sửa chữa và đại tu, rồi quay trở lại khu vực Tây Thái Bình Dương từ ngày 15 tháng 8 năm 1955 đến ngày 10 tháng 1 năm 1956, phục vụ như là soái hạm của Đệ Thất hạm đội.

Saint Paul quay trở về Long Beach vào tháng 2 năm 1956, và sau đó di chuyển đến Bremerton, Washington để bảo trì và đại tu. Đến tháng 9, nó trở thành soái hạm của Đệ Nhất hạm đội, và đã phục vụ đưa Bộ trưởng Hải quân Hoa Kỳ trong một cuộc Duyệt binh Hạm đội tại Long Beach. Nó rời cảng ngày on 6 tháng 11; và sau một đợt ôn tập huấn luyện tại San Diego, California, chiếc tàu tuần dương đi đến Yokosuka, Nhật Bản vào ngày 29 tháng 9 để thay phiên cho tàu tuần dương Rochester trong vai trò soái hạm của Đệ Thất hạm đội. Nó trải qua hầu hết thời gian tại cảng Keelung hoặc Kaohsiung của Đài Loan, cùng những giai đoạn huấn luyện tại Philippines và ghé thăm vịnh Buckner, Hong Kong, Manila và Sasebo. Vào ngày 26 tháng 4 năm 1957, nó lên đường quay trở về nhà.

Saint Paul về đến Long Beach vào ngày 21 tháng 5, rồi sau đó thực hiện các hoạt động dọc theo Bờ Tây, lên phía Bắc đến tận Seattle, Washington, cho đến khi nó lên đường một lần nữa vào ngày 3 tháng 2 năm 1958 hướng sang Viễn Đông. Nó được hiện một chuyến đi dài ngày bắt đầu từ Trân Châu Cảng hướng đến Wellington, New Zealand; tiếp tục băng ngang Guadalcanal rồi hướng lên phía Bắc qua quần đảo Solomon đến New Georgia; viếng thăm quần đảo Caroline; và kết thúc chuyến đi tại Yokosuka vào ngày 9 tháng 3. Nó lặp lại vai trò soái hạm của hạm đội như những lần bố trí tại Tây Thái Bình Dương trước đó, cũng như các cuộc tập trận tại Philippines trước khi quay trở về Long Beach vào ngày 25 tháng 8. Khởi hành từ Long Beach vào ngày 4 tháng 5 năm 1959, Saint Paul trở thành tàu chiến lớn đầu tiên của Hải quân Mỹ đặt căn cứ tại Viễn Đông kể từ trước Thế Chiến II. Đặt cảng nhà tại Yokosuka, nó đã không quay về Long Beach trong vòng 39 tháng tiếp theo sau.

Chiến tranh Việt Nam (1966-1970)

Tiếp nhận vai trò soái hạm của Đệ Nhất hạm đội, nó chỉ quay trở lại khu vực Tây Thái Bình Dương vào năm 1966. Từ năm đó, nó được bố trí năm đợt hoạt động cùng Đệ Thất hạm đội trong các chiến dịch ngoài khơi Bắc và Nam Việt Nam, bắn pháo hỗ trợ cho hoạt động của lực lượng đồng minh. Tương tự như thời kỳ hoạt động trong Chiến tranh Triều Tiên, Saint Paul bị bắn trúng vào ngày 2 tháng 9, khi một quả đạn pháo trúng mũi tàu bên mạn phải gần mực nước. Không có ai bị thương; và hư hỏng nhẹ này được nhanh chóng sửa chữa, cho phép nó tiếp tục làm nhiệm vụ. Do thành tích phục vụ xuất sắc trong chiến đấu tại Việt Nam, Saint Paul được tặng thưởng danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Hải quân cùng hai danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Anh dũng Hải quân.

Ngừng hoạt động và số phận
Saint Paul bắt đầu các chuẩn bị để ngừng hoạt động tại San Diego, California vào ngày 7 tháng 12 năm 1970. Nó đi đến Bremerton, Washington vào ngày 1 tháng 2 năm 1971, nơi nó được cho ngừng hoạt động vào ngày 30 tháng 4 và được đưa về Hạm đội Dự bị Thái Bình Dương thuộc Đội Puget Sound. Saint Paul là chiếc tàu tuần dương toàn súng lớn lớp Baltimore cuối cùng phục vụ cùng Hải quân Mỹ, vì những chiếc Chicago và Columbus phục vụ trong những năm 1980 với tư cách là tàu tuần dương tên lửa điều khiển thuộc lớp Albany. Được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 31 tháng 7 năm 1978, Saint Paul bị bán để tháo dỡ vào tháng 1 năm 1980.

Phần thưởng và di sản
Saint Paul được tặng thưởng một Ngôi sao Chiến trận trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, tám ngôi sao trong Chiến tranh Triều Tiên, và thêm chín ngôi sao khác cùng Đơn vị Tuyên dương Hải quân cùng hai phần thưởng Đơn vị Tuyên dương Anh dũng Hải quân do thành tích phục vụ trong Chiến tranh Việt Nam.

Chiếc chuông của Saint Paul hiện đang được trưng bày tại Tòa thị chính St. Paul, Minnesota trên tầng 3, giữa các phòng làm việc của Hội đồng và văn phòng thị trưởng, trong một khu vực vốn còn có một danh sách quân nhân dự bị của thành phố Saint Paul đã phục vụ bên trên chiếc USS Ward khi nó nổ phát súng Hoa Kỳ đầu tiên trong Thế Chiến II.

Văn hóa đại chúng
Vào năm 1964, Saint Paul tham gia vào các cảnh quay của bộ phim In Harm's Way có sự tham gia của diễn viên John Wayne. Con tàu chưa hề được nhắc đến với tên thật, nhưng được gọi đơn giản là "Old Swayback" và được giả định được chỉ huy bởi nhân vật do Wayne đóng như là thuyền trưởng, và phục vụ như là soái hạm của ông như một đô đốc, và sau đó bị đánh chìm trong một trận chiến ác liệt với quân Nhật.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Lớp tàu tuần dương Baltimore
Tàu tuần dương của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Tàu tuần dương trong Chiến tranh Lạnh
Tàu tuần dương trong Chiến tranh Triều Tiên
Tàu tuần dương trong Chiến tranh Việt Nam


title: Büren an der Aare

text:
Büren an der Aare (Bueren on the Aare) là một đô thị ở huyện Büren ở bang Berne ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 12,7 km², dân số năm 2005 là 3143 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

http://www.bueren.ch

Đô thị của bang Bern


title: Nhái bầu ngón tay cái nhỏ

text:
Nhái bầu ngón tay cái nhỏ hay nhái bầu thiếu ngón cái (tên khoa học: Nanohyla nanapollexa) là một loài ếch trong họ Microhylidae. Chúng là một loài đặc hữu của Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Tình trạng bảo tồn của loài hiện chưa có đủ thông tin.

Chú thích

Tham khảo

 Bain & Nguyen, 2004: Three new species of narrow-mouth frogs (genus: Microhyla) from Indochina, with comments on Microhyla annamensis and Microhyla palmipes. Copeia, vol. 2004, n. 3,  (texte intégral).
 Bain, R. 2006. Microhyla nanapollexa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

N
Động vật được mô tả năm 2004
Động vật lưỡng cư Việt Nam
Động vật đặc hữu Việt Nam


title: Megapenthes philippinensis

text:
Megapenthes philippinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Copelatus nakamurai

text:
Copelatus nakamurai là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guéorguiev miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: 8985 Tula

text:
8985 Tula (1978 PV3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 8 năm 1978 bởi N. S. Chernykh và L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8985 Tula

Thiên thể phát hiện năm 1978
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Limnocythere porphyretica

text:
Limnocythere porphyretica là một loài động vật giáp xác thuộc họ Limnocytheridae.

Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo

 Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. Limnocythere porphyretica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Limnocythere
Động vật giáp xác nước ngọt Úc
Động vật sắp nguy cấp Úc
Động vật được mô tả năm 1981


title: (7935) 1990 EZ5

text:
{{DISPLAYTITLE:(7935) 1990 EZ5}}

(7935) 1990 EZ5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 1 tháng 3 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ketapangia leucochorda

text:
Ketapangia leucochorda là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Ấn Độ (Karnataka, Maharashtra), Nhật Bản (Ogasawara Islands) và Kiribati (the Gilbert Islands).

Sải cánh dài 7.1-8.2 mm.

Ấu trùng ăn Terminalia catappa và Terminalia chebula. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Ketapangia


title: 13180 Fourcroy

text:
13180 Fourcroy (1996 HV19) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 4 năm 1996 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13180 Fourcroy

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Parcines

text:
Partschins (Parcines) tiếng Ý: Parcines; tiếng Đức: Partschins; Archaic (1087AD): Parzins, Parzinnes, Parcindes) là một đô thị ở tỉnh Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 70 km về phía bắc của thành phố Trento và khoảng 30 km về phía tây bắc của thành phố Bolzano (de. Bozen). Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.313 người và diện tích là 55,4 km².

Đô thị Partschins (Parcines) có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Montesole, Quadrato, Rablà, Tablà, Tel, và Vallettina.

Partschins (Parcines) giáp các đô thị: Algund (Lagundo), Lana, Marling (Marlengo), Moos in Passeier (Moso in Passiria), Naturns (Naturno), Plaus, Schnals (Senales), và Tirol (Tirolo).

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang mạng của đô thị này

Đô thị Nam Tirol


title: Hoplitis laeviscutum

text:
Hoplitis laeviscutum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1935


title: Coelioxys ruizi

text:
Coelioxys ruizi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1951


title: Nouans-les-Fontaines

text:
Nouans-les-Fontaines là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số 790 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 101-162 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Nouanslesfontaines


title: Rhyacophila langdarma

text:
Rhyacophila langdarma là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Perosa Argentina

text:
Perosa Argentina là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 40 km về phía tây nam của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.532 người và diện tích là 26,3 km².

Perosa Argentina giáp các đô thị: Coazze, Giaveno, Roure, Pinasca, Perrero, Pomaretto, và Inverso Pinasca.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.perosa.it

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Leptomyrina lara

text:
The Cape Black-eye (Leptomyrina lara) là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Nó được tìm thấy ở Nam Phi, in Fynbos, Nama Karoo và Succulent Karoo throughout the West Cape to the East Cape, phần phía bắc của the Orange Free State, vùng núi của Lesotho và the North Cape.

Sải cánh dài 20–29 mm đối với con đực và 23–31 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 8 đến tháng 4. There are several generations per year vào mùa hè và spring.

Ấu trùng ăn Kalanchoe lugardii, Crassula và Cotyledon species (bao gồm Cotyledon orbiculata).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1764
Leptomyrina


title: Hypenodes

text:
Hypenodes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae. Trước kia chúng được xếp vào phân họ Strepsimaninae thuộc họ Erebidae.

Các loài
Nhóm humidalis
Hypenodes caducus Dyar, 1907
Hypenodes curvilinea Sugi, 1982
Hypenodes fractilinea J. B. Smith, 1908
Hypenodes franclemonti Ferguson, 1954
Hypenodes humidalis Doubleday, 1850
Hypenodes palustris Ferguson, 1954 (viết sai thành Hypenodes plaustris)
Hypenodes rectifascia Sugi, 1982
Hypenodes sombrus Ferguson, 1954
Nhóm kalchbergi
 Hypenodes kalchbergi Staudinger, 1876
Nhóm orientalis
Hypenodes anatolica Schwingenschuss, 1938
Hypenodes crimeana Fibiger, Pekarsky & Ronkay, 2010
Hypenodes cypriaca Fibiger, Pekarsky & Ronkay, 2010
Hypenodes nesiota Rebel, 1916
Hypenodes orientalis Staudinger, 1901
Hypenodes pannonica Fibiger, Pekarsky & Ronkay, 2010
Hypenodes turcomanica Fibiger, Pekarsky & Ronkay, 2010
Nhóm chưa xác định
Hypenodes dubia Schaus, 1913
Hypenodes haploa Fletcher, 1961
Hypenodes insciens Dognin, 1914
Hypenodes minimalis Snellen, 1890
Hypenodes modesta Schaus, 1913
Hypenodes obliqualis Snellen, 1890
Hypenodes prionodes Fletcher, 1961
Hypenodes pudicalis Snellen, 1890

Chú thích

Tham khảo

 Doubleday (1850). Zoologist 8
 Hypenodes at funet.fi
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hypenodini


title: Oenochlora

text:
Oenochlora là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Tùng Khê, Nam Bình

text:
Tùng Khê (chữ Hán giản thể: 松溪县, âm Hán Việt: Tùng Khê huyện) là một huyện của địa cấp thị Nam Bình, tỉnh Phúc Kiến. Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Tùng Khê giáp Phổ Thành về phía bắc, nam giáp Chính Hòa, tây giáp Kiến Dương, đông giáp Khánh Nguyên của Chiết Giang. Huyện này có diện tích 1040,2 km², dân số 157.800 người. Ngôn ngữ thông dụng ở đây là tiếng Mân Bắc. Huyện Tùng Khê được chia thành 3 trấn và 6 hương. Các đơn vị này được chia thành 101 thôn hành chính, 7 uỷ ban cư.
Trấn: Tùng Nguyên, Vị Điền, Trịnh Đôn.
Hương: Hà Đông, Hoa Kiều, Cựu Huyện, Tùng Nguyên, Khê Đông, Tổ Đôn.

Tham khảo

Nam Bình
Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến


title: Hexatoma ferax

text:
Hexatoma ferax là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Megachile sicula

text:
Megachile sicula là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Rossi mô tả khoa học năm 1792.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1792
S


title: Psychomyia suriganella

text:
Psychomyia suriganella là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Verneuil, Charente

text:
Verneuil là một thị trấn thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Thị trấn nay có độ cao trung bình 270 mét trên mực nước biển.

Tham khảo