title: Công (vật lý học)

text:
Công được định nghĩa là hành động được thực hiện trên một đối tượng, gây ra một lực làm dịch chuyển đối tượng đó.

Trong vật lý, công là một đại lượng vô hướng có thể mô tả là tích của lực với quãng đường dịch chuyển mà nó gây ra, và nó được gọi là công của lực. Chỉ có thành phần của lực theo phương chuyển động ở điểm đó thì mới gây ra công. Khái niệm công được đề ra đầu tiên vào năm 1826 bởi nhà toán học người Pháp Gaspard-Gustave de Coriolis.

Đơn vị
Đơn vị SI của công là joule (J), được định nghĩa là công thực hiện bởi một newton làm dịch chuyển một đoạn có chiều dài một mét. Đơn vị tương đương là newton-mét (N.m) cũng được sử dụng thỉnh thoảng, nhưng điều này có thể gây nhầm lẫn với đơn vị newton-mét dùng cho Mô men.

Các đơn vị không phải SI của công bao gồm erg, foot-pound, foot-poundal, và litre-atmosphere. Những đơn vị khác là mã lực, therm, BTU và Ca-lo. Điều quan trọng phải nhớ là nhiệt lượng và công có cùng đơn vị đo.

Nhiệt năng không được xem xét như là một dạng công, vì năng lượng được truyền cho sự rung của các phân tử chứ không phải là sự dịch chuyển vĩ mô. Tuy nhiên, nhiệt lượng có thể gây ra công bởi sự giãn nở khí trong một xi-lanh như là trong động cơ của xe hơi.

Tính toán toán học
Tính toán công như là "lực nhân đoạn thẳng đi được" chỉ có thể thực hiện trong những trường hợp đơn giản mô tả ở trên. Nếu lực biến thiên, nếu vật chuyển động theo một đường cong, có thể là quay, thì chỉ có phần quỹ đạo của điểm tác dụng lực mới tạo nên công, và chỉ có thành phần của lực song song với phương vận tốc của điểm đó của lực mới gây nên công (công dương khi cùng hướng với vận tốc, âm khi ngược hướng). Thành phần này của lực có thể mô tả như một đại lượng vô hướng gọi là thành phần lực tiếp tuyến (, với  là góc giữa vectơ lực và vận tốc). Và sau đây là định nghĩa chung của công:
Công của lực là tích phân đường của thành phần lực tiếp tuyến theo quỹ đạo của điểm tác dụng lực.

Lực và độ dời
Nếu một lực  không đổi theo thời gian tác dụng lên một vật làm vật dịch chuyển tịnh tiến một vectơ độ dời , thì công thực hiện của lực lên vật là tích vô hướng của các vectơ  và :

      (1)

với  là góc giữa vectơ lực và vectơ độ dời.

Khi mà độ lớn và hướng của lực không đổi, quỹ đạo của vật có thể theo bất kỳ hình dạng nào: công thực hiện là độc lập với quỹ đạo và được xác định bởi chỉ một vectơ độ dời tổng cộng . Một ví dụ dễ thấy là công thực hiện bởi trọng lực - xem hình. Vật rơi xuống theo một đường cong, nhưng công được tính từ
, nó cho một kết quả quen thuộc .

Nếu lực gây ra (hay ảnh hưởng) đến sự quay của vật, hay vật không rắn, thì độ dời của điểm mà lực tác dụng được dùng để tính công. Trong trường hợp lực thay đổi theo thời gian, phương trình (1) không thể áp dụng được nữa. Nhưng khả dụng nếu chia chuyển động thành nhiều bước nhỏ, đến mức lực có thể coi xấp xỉ là hằng số trong mỗi bước, và công tổng cộng sẽ là tổng công các bước. Điều này sẽ trả lại một kết quả xấp xỉ, mà nó có thể được cải thiện khi chia nhỏ các bước hơn nữa (vi phân). Và kết quả chính xác thu được là giới hạn toán học của quá trình này, dẫn đến định nghĩa dưới đây.

Định nghĩa chung cho công cơ học được cho bởi tích phân đường sau đây:

      (2)

với:

 là quỹ đạo của điểm đặt lực;
 là vectơ lực;
 là vectơ vị trí; và
 là vận tốc của nó.

Phương trình (2) giải thích làm sao một lực khác không có thể thực hiện công bằng không. Trường hợp đơn giản nhất là lực luôn vuông góc với phương chuyển động, tạo nên một tích phân luôn bằng không. Nó xảy ra khi vật chuyển động tròn. Tuy nhiên, kể cả khi nếu tích phân thỉnh thoảng có một giá trị khác không, nó vẫn có thể tích phân ra không nếu thỉnh thoảng nó dương và thỉnh thoảng nó âm.

Sự hiện diện của lực khác không tạo công bằng không minh họa sự khác nhau giữa công và đại lượng liên quan, xung lượng, nó là tích phân của lực theo thời gian. Xung lượng đo sự thay đổi động lượng của vật, một đại lượng vectơ có hướng, trong khi công chỉ phụ thuộc độ lớn của vận tốc. Ví dụ như là một vật chuyển động tròn đều chuyển động được một nửa vòng, thì lực hướng tâm của nó không gây công, nhưng nó tạo một xung lượng khác không.

Mô men và sự quay

Công thực hiện bởi một mô men lực có thể được tính theo cách tương tự, như là một lực có độ lớn không đổi tác động vuông góc lên một cánh tay đòn. Tích phân tại phương trình (2) cho chiều dài quỹ đạo của điểm đặt lực là cung tròn .
Tuy nhiên, cung tròn có thể được tính từ góc quay  (đo bằng radian) như là , và tích  bằng với mô men . Như vậy, công còn được tính như sau:

với
 là vectơ mô men tác động vào vật;
 là vectơ góc quay của vật quay; và
 là vectơ vận tốc góc của vật quay.

Công và động năng
Theo định lý công-động năng, nếu một hay nhiều ngoại lực tác động lên một vật rắn, làm cho động năng của nó biến thiên từ  đến , thì công  thực hiện bởi hợp tất cả các lực bằng với độ biến thiên động năng. Trong chuyển động tịnh tiến, định lý có thể mô tả như sau:

với m là khối lượng của vật và v là vận tốc của nó.

Định lý có thể dễ dàng chứng minh cho trường hợp lực tác dụng theo phương chuyển động theo một đường thẳng. Cho những trường hợp phức tạp hơn, ví dụ như một quỹ đạo cong hay lực biến đổi (hay cả hai), chúng ta có thể sử dụng tích phân để lấy kết quả tương đương. Trong cơ học vật rắn, một công thức tính công có thể biến đổi thì động năng bằng cách sử dụng tích phân bậc nhất của định luật 2 Newton.

Để thấy được điều này, hãy khảo sát 1 vật P chuyển động theo một quỹ đạo  với một lực  tác động lên đó. Định luật 2 Newton cung cấp mối quan hệ giữa lực và gia tốc của vật:

với m là khối lượng của vật.

Nhân vô hướng vận tốc của vật cho mỗi vế của định luật 2 Newton:

Tích phân từ điểm  đến điểm  ta có:

Vế trái của phương trình là công của lực tác động lên vật dọc theo quỹ đạo từ thời điểm  đến thời điểm . Nó còn có thể được viết:

Tích phân này được tính dọc theo quỹ đạo  của vật và do đó phụ thuộc vào quỹ đạo.

Vế phải của phương trình tích phân bậc nhất định luật 2 Newton có thể được đơn giản khi sử dụng biểu thức sau:

Biểu thức trên có thể tích phân dễ dàng để chuyển thành động năng:

với động năng của vật được định nghĩa như sau:

Và kết quả là định lý công-động năng cho vật rắn chuyển động:

Công và công suất
Tốc độ công thực hiện bởi một lực (đo bằng joule/giây, hay là watt) là tích vô hướng của một lực (một vectơ) với lại tốc độ thay đổi vectơ độ dời, hay là vectơ vận tốc của điểm đặt lực. Phép nhân vô hướng này giữa lực và vận tốc này được gọi là công suất tức thời.

Cũng như là vận tốc có thể được tích phân theo thời gian để ra quãng đường, thì theo cơ bản của định lý tích phân, tổng công dọc theo một quỹ đạo là tích phân theo thời gian của công suất tức thời tác động dọc theo quỹ đạo của điểm đặt lực.

Hệ quy chiếu
Công thực hiện bởi lực tác động vào một vật phụ thuộc vào cách chọn hệ quy chiếu bởi vì độ dời và vận tốc là phụ thuộc vào hệ quy chiếu mà trong đó chúng ta khảo sát.

Độ biến thiên động năng cũng phụ thuộc vào cách chọn hệ quy chiếu bởi vì động năng là một hàm theo vận tốc. Tuy nhiên, bỏ qua cách chọn hệ quy chiếu, định luật công-động năng vẫn đúng và công thực hiện vẫn bằng độ biến thiên động năng.

Xem thêm
Động năng
Năng lượng
Công suất
Lực

Tham khảo

Cơ học
Cơ học cổ điển
Năng lượng
Đại lượng vật lý
Kỹ thuật cơ khí
Khái niệm vật lý


title: 8268 Goerdeler

text:
8268 Goerdeler (1987 SQ10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1987 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Xem thêm Carl Friedrich Goerdeler.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8268 Goerdeler

Thiên thể phát hiện năm 1987
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: (6889) 1971 RA

text:
(6889) 1971 RA là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Carlos Torres và J. Petit ở Đài thiên văn Cerro El Roble vận hành bởi Đại học Chile ngày 15 tháng 9 năm 1971.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1971
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Tetraloniella pachysoma

text:
Tetraloniella pachysoma là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 1905


title: Dormans

text:
Dormans  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 62-250 mét trên mực nước biển.
Thị trấn Dormans kết nghĩa với:
  Dorsten, Đức

Tham khảo

Xã của Marne


title: Yanguas de Eresma

text:
Yanguas de Eresma là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha (Instituto Nacional de Estadística), đô thị này có dân số 196 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Izu

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Shizuoka, Nhật Bản.

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Shizuoka


title: Larophylla

text:
Larophylla là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nacophorini
Geometridae


title: Agdistis dimetra

text:
Agdistis dimetra là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: 3062 Wren

text:
3062 Wren (1982 XC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 12 năm 1982 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3062 Wren

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Aethes smeathmanniana

text:
Aethes smeathmanniana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu, Tiểu Á và ở Bắc Mỹ, nơi nó được ghi nhận từ New Jersey và Newfoundland và Labrador.

Sải cánh dài 12–19 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn hạt nhiều loại cây khác nhau, bao gồm Achillea millefolium và Centaurea. Các cây lương thực khác bao gồm Anthemis cotula, Centaurea nigra và Lactuca sativa.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 UKmoths
 Images
 Bug Guide

Động vật được mô tả năm 1781
Aethes


title: Pseudocrenilabrus

text:
Pseudocrenilabrus là một chi nhỏ haplochromine cichlid đặc hữu nơi sống ở sông tại Đông Phi.
Hiện tại, chỉ có 3 loài được đặt ở chi này và được chia ra một số phụ loài:
 Pseudocrenilabrus multicolor – Egyptian Mouthbrooder
 Pseudocrenilabrus multicolor victoria Seegers, 1990 – Dwarf Victoria Mouthbrooder
 Pseudocrenilabrus nicholsi (Pellegrin, 1928)
 Pseudocrenilabrus philander (Weber, 1897) – miền nam Mouthbrooder
 Pseudocrenilabrus philander dispersus (Trewavas, 1936)
 Pseudocrenilabrus philander luebberti (Hilgendorf, 1902)

Cước chú

Tham khảo

  [2009]: Pseudocrenilabrus species. Truy cập 2009-OCT-03.

Cá châu Phi


title: Nocera Umbra

text:
Nocera Umbra là một đô thị ở tỉnh Perugia, Italia, 15 km về phía đông của Foligno, tại khu vực có cao độ 520 m (1706 ft) trên mực nước biển. Đô thị này có dân số khoảng 5.900, diện tích 157,19 km².

Các đơn vị trực thuộc (frazioni)
Acciano, Aggi, Bagnara, Bagni, Boschetto, Boschetto Basso, Capannacce, Casa Paoletti, Casaluna, Case, Case Basse, Castiglioni, Castrucciano, Cellerano, Colle, Colle Croce, Colpertana, Colsaino, Gaifana, Isola, La Costa, Lanciano, Largnano, Le Moline, Maccantone, Mascionchie, Molina, Molinaccio, Montecchio, Mosciano, Nocera Scalo, Nocera Umbra Stazione, Pettinara, Ponte Parrano, Schiagni, Sorifa, Villa di Postignano, Ville Santa Lucia

Tham khảo

Tham khảo

Đô thị tỉnh Perugia
Thành phố và thị trấn ở Umbria


title: Perdita distropica

text:
Perdita distropica là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1956


title: Bryophila

text:
Cryphia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database


title: Tiểu thừa

text:
Tiểu thừa (zh. 小乘, sa. hīnayāna, bo. theg dman) nghĩa là "cỗ xe nhỏ". Tiểu thừa được một số đại biểu phái Đại thừa (sa. mahāyāna) thường dùng chỉ những người theo truyền thống Phật giáo Nam truyền. Ngày nay ý nghĩa chê bai của danh từ này đã mất đi và không còn được sử dụng. Giới học thuật Phật giáo hiện đại thay vào đó sử dụng thuật ngữ Phật giáo Nikaya hay Phật giáo Bộ phái để chỉ các trường phái Phật giáo thời kỳ Bộ phái.

Xét theo lịch sử, quá trình tập kết kinh điển, truyền thừa thì các kinh điển của "Phật giáo nguyên thủy" lại có tính chất đáng tin cậy hơn, được kết tập gần nhất sau thời gian Đức Phật diệt độ (khoảng 100 năm). Các bộ kinh khác của "Đại thừa", "Kim cang thừa", "Tối thượng thừa" lại được hình thành sau đó khá lâu do các vị Tổ Đại thừa sáng lập.

Một từ chỉ các tu sĩ theo truyền thống Phật giáo Nam truyền thường gặp trong kinh là Thanh văn (zh. 聲聞, sa. śrāvaka) hay Thượng tọa bộ (Theravāda).

Vấn đề Đại thừa và Tiểu thừa
Trước đây những người theo Đại thừa thường cho rằng giáo lý Nguyên thủy, là giáo lý Tiểu thừa, không đưa đến quả vị tối hậu thành Phật, chỉ có giáo lý Đại thừa mới là giáo lý chân chính của Phật. Ngược lại, các nhà sư "Tiểu thừa" thì cho rằng giáo lý Tiểu thừa mới chính là giáo lý nguyên thủy của Phật, còn giáo lý Đại thừa đã mất đi tính nguyên bản chân thực của lời dạy Đức Phật. Sự bất đồng quan điểm ấy đã làm băng giá mối quan hệ của hai truyền thống cả ngàn năm. Ngày nay, với những phương tiện khảo cứu sử liệu, những quan điểm Tiểu thừa và Đại thừa không còn thích hợp. Qua nghiên cứu cho thấy rằng:
 Thời kỳ Phật giáo Nguyên thủy cho đến thời kỳ Bộ phái (sau Đức Phật 400 năm) chưa có danh từ Đại thừa hay Tiểu thừa.
 Danh từ Tiểu thừa từng được dùng trong thời gian dài để chỉ Thượng tọa bộ, là bộ phái lớn nhất, đại biểu truyền thống Phật giáo Nam truyền hiện đại.
 Từ ít lâu nay người ta có khuynh hướng tránh dùng từ ngữ "Tiểu thừa" vì từ này được dùng bởi những người không hiểu rõ căn bản Phật giáo và mang tính miệt thị. Do đó, 2 danh từ Phật giáo Bắc tông và Phật giáo Nam Tông được dùng để phổ biến thay thế.
 Giáo lý được phân làm hai truyền thống theo địa lý, truyền thừa, và được gọi là Phật giáo Bắc tông và Phật giáo Nam Tông. Phật giáo Bắc tông theo khuynh hướng thay đổi và phát triển lời Phật, còn Phật giáo Nam tông theo khuynh hướng giữ nguyên giá trị lời dạy của Đức Phật và các vị Thánh Tăng thuyết trong 5 bộ Nikāya trong Tam tạng Pali.
 Truyền thống Bắc Tông và Nam Tông có những khác biệt, đối với Phật giáo Nam Tông (Nguyên thủy) thì tập trung giữ gìn giới luật cho trong sạch như lời Phật dạy, còn Phật giáo Đại thừa thì xem trọng lễ nghi và ăn chay. Trái lại, cũng có những điểm tương đồng lại rất cơ bản như sau:
 Cả hai đều nhìn nhận Đức Phật Thích-ca là bậc Đạo sư.
 Cả hai đều chấp nhận và hành trì giáo lý Tứ diệu đế, Bát chính đạo, Duyên khởi...; đều chấp nhận pháp ấn Khổ, Không, Vô ngã; đều chấp nhận con đường tu tập: Giới-Định-Tuệ.

Phân chia bộ phái

Trong thời kỳ Đức Phật chuyển pháp luân và trước đại hội kết tập kinh điển lần thứ 2, đạo Phật không có tông phái nào. Đó là thời kỳ Đạo Phật Nguyên thủy hay còn gọi là thuần túy. Trong lần kết tập thứ hai, Tăng-già phân ra thành hai phái: Trưởng lão bộ (zh. 長老部, sa. sthavira) và Đại chúng bộ (zh. 大眾部, sa. mahāsāṅghika). Giữa năm 280 và 240 trước Công nguyên, Đại chúng bộ lại được chia thành sáu phái: Nhất thuyết bộ (zh. 一說部, sa. ekavyāvahārika), Khôi sơn trụ bộ (zh. 灰山住部, sa. gokulika). Từ Nhất thuyết bộ lại sinh ra Thuyết xuất thế bộ (zh. 說出世部, sa. lokottaravāda). Từ Khôi sơn trụ bộ lại tách ra 3 bộ phái là Đa văn bộ (zh. 多聞部, sa. bahuśrutīya), Thuyết giả bộ (zh. 說假部, sa. prajñaptivāda) và Chế-đa sơn bộ (zh. 制多山部, sa. caitika). Từ Trưởng lão bộ (sa. sthavira) của thời gian đó, khoảng năm 240 trước Công nguyên, phái Độc Tử bộ (zh. 犢子部, sa. vātsīputrīya) ra đời, gồm có bốn bộ phái nhỏ là Pháp thượng bộ (zh. 法上部, sa. dharmottarīya), Hiền trụ bộ (zh. 賢胄部, sa. bhadrayānīya), Chính lượng bộ (zh. 正量部, sa. sāṃmitīya) và Mật lâm sơn bộ (zh. 密林山部, sa. sannagarika, sandagiriya). Từ Trưởng lão bộ (sa. sthavira) lại xuất phát thêm hai phái: 1. Thuyết nhất thiết hữu bộ (zh. 說一切有部, sa. sarvāstivāda), từ đây lại nảy sinh Kinh lượng bộ (zh. 經量部, sa. sautrāntika) khoảng năm 150 trước Công nguyên và 2. Phân biệt bộ (zh. 分別部, sa. vibhajyavāda). Phân biệt bộ tự xem mình là hạt nhân chính thống của Trưởng lão bộ. Từ Phân biệt bộ này sinh ra các bộ khác như Thượng tọa bộ (zh. 上座部; pi. theravāda), Hóa địa bộ (zh. 化地部, sa. mahīśāsaka) và Ẩm Quang bộ (zh. 飲光部; cũng gọi Ca-diếp bộ 迦葉部, sa. kāśyapīya). Từ Hóa địa bộ (sa. mahīśāsaka) lại sinh ra Pháp Tạng bộ (zh. 法藏部, sa. dharmaguptaka).

Xem thêm
 Bộ phái Phật giáo
 Phật giáo Nam truyền
 Thượng tọa bộ

Chú thích

Tham khảo
 Tạng Kinh:
Kinh Trường bộ: http://buddhanet.net/budsas/uni/u-kinh-truongbo/truong00.htm

Kinh Trung Bộ: http://buddhanet.net/budsas/uni/u-kinh-trungbo/trung00.htm

Kinh Tương Ưng Bộ: http://buddhanet.net/budsas/uni/u-kinh-tuongungbo/tu-00.htm

Kinh Tăng Chi: http://buddhanet.net/budsas/uni/u-kinh-tangchibo/tangchi00.htm
 Tạng Luận: http://buddhanet.net/budsas/uni/u-vdp/vdp-index.htm
 Tạng Luật: http://buddhanet.net/budsas/uni/index.htm
 Sách Diệu Pháp Yếu lược: Chi tiết về các hội nghị kết tập Kinh điển trong lịch sử, không có Kinh Đại Thừa nào được kết tập trong các hội nghị này, tại: http://www.budsas.org/uni/u-saddhamma/sad-0.htm
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Hirakawa, Akira: A History of Indian Buddhism. From Śākyamuni to Early Mahāyāna. Translated and Edited by Paul Groner. University of Hawaii Press, 1990.

Lịch sử Phật giáo


title: Le Ferré

text:
Le Ferré () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Le Ferré được gọi là Ferréens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Le Ferré

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Mary Mallon

text:
Mary Mallon (ngày 23 tháng 9 năm 1869 – ngày 11 tháng 11 năm 1938), còn được biết với cái tên Typhoid Mary (Mary "thương hàn"), được biết như là người đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ mang theo vật ký sinh của thương hàn, là người có vi khuẩn ký sinh trong người nhưng không bị gây bệnh hay bất cứ tổn hại nào từ vi khuẩn nhưng có thể lây nhiễm cho người khác.

Trong quá trình làm đầu bếp, bà được biết như đã làm nhiễm bệnh cho năm mươi ba người, trong đó ba người đã thiệt mạng. Sự nổi tiếng của bà cũng vì xuất phát từ sự khước từ được khám bệnh và từ chối bỏ làm việc nấu ăn vì bà nghĩ rằng họ định vu cáo cho bà. Bà bị cách ly hai lần tại bệnh viện, chính quyền địa phương và đã mất khi vẫn đang trong tình trạng cách ly. Sau lần cách ly thứ nhất bà hứa sẽ không làm đầu bếp nữa, nhưng bà đã thất hứa và đổi tên thành Mary Brown, tiếp tục nấu ăn. Sau đó, chính quyền bắt được bà, lần này bà buộc phải cách ly vĩnh viễn. Nhiều người nghĩ là Mary Mallon có khả năng sinh sống với bệnh, vì mẹ bà đã bị nhiễm bệnh trong khi mang bầu bà.

Tiểu sử
Mallon được sinh vào năm 1869 ở County Tyrone, Đảo Ireland, và đã di cư vào Hoa Kỳ năm 1884. Bà làm việc như một người đầu bếp trong thành phố New York từ năm 1900 đến 1907. Bà đã làm việc trong một căn nhà ở Mamaroneck, New York, chỉ trong thời gian ngắn hơn hai tuần người dân bị nhiễm vi khuẩn thương hàn. Bà đến Manhattan vào năm 1901, và từ những người trong gia đình mà bà làm việc đã bị nhiễm bệnh trước tiên bệnh sốt và tiêu chảy và làm cho người thợ giặt bị tử vong. Sau đó bà đi làm việc giúp cho Luật sư cho tới khi bảy tới tám người bị nhiễm thương hàn; Mary bỏ ra khoảng mấy tháng để giúp những người mà bà đã lây nhiễm, nhưng thật ra chỉ làm cho mọi việc tồi tệ thêm vì càng gây thêm nhiều người bị nhiễm bệnh. Trong năm 1906, Bà bị cách ly ở Long Island; trong hai tuần, sáu trong mười một thành viên trong gia đình phải vô bệnh viện vì bệnh thương hàn. Bà đổi việc làm lần nữa và thêm ba hộ gia đình bị nhiễm bệnh..

Mọi người có thể bị nhiệm thương hàn sau khi ăn phải thức ăn hoặc nước đã bị nhiễm vi rút qua người mang vật ký sinh thương hàn. Người mang nó thường thường là người khỏe mạnh, những người đã sống sót qua thời kì trước đó của bệnh thường hàn, nhưng Salmonella typhi (vi khuẩn thương hàn) vẫn có thể sống sót và không gây thêm tổn hại nào đến vật chủ. Người mang nó tiếp tục thải ra vi khuẩn qua phân và nước tiểu. Cần phải rửa tay và chà thật kỹ với xà phòng cùng với nước nóng mới có thể tẩy được vi khuẩn khỏi bàn tay.

			Khi nhà nghiên cứu thương hàn, George Soper, đã phát hiện ra Mallon có thể là vật truyền nhiễm bệnh thương hàn, bà ta kiên quyết từ chối để các nhà nghiên cứu lấy nước tiểu và phân mặc dù nếu thật sự bà mang vi khuẩn thương hàn. Soper bỏ đi, sau này trở lại và xuất bản những nghiên cứu ông có vào ngày 15 tháng 6 năm 1907, tựa đề là Nhật ký của hiệp hội y khoa Hoa Kỳ. Vào lúc tiếp theo ông liên lạc với Mary, ông đi cùng với một bác sĩ, nhưng lại bị đuổi đi lần nữa. Sự khẳng định từ Mallon, bà ấy không phải là người mang vật ký sinh thương hàn, là vì sự chẩn đoán của một nhà hóa học danh tiếng đã từng nói cô không phải là người mang vật ký sinh. Trong khi kiểm tra có thể rằng lúc đó bà ta đang trong thời kỳ tạm thời bệnh không bùng phát nên kết quả không được chuẩn xác. Dù gì, khi Soper lần đầu tiên gặp bà ta, bà là người mang theo vật ký sinh thương hàn, khái niệm mà một người mang theo nầm móng bệnh có thể lây nhiễm mà vẫn khỏe mạnh bình thường lúc đó chưa được áp dụng. Bà nghĩ Soper còn có thể là người muốn vu oan cho bà; vì tại thời điểm đó những tệ nạn thành kiến rất mạnh với những người Ireland như bà, và bà còn tin rằng sự do bẩn ở những căn nhà ổ chuột là điều chính dẫn ra dịch bệnh. Trong khi lần gặp sau này ở bệnh viện, ông nói với Mary là ông có thể ghi một quyển sách về bà và sẽ đưa có hết tất cả tiền nhuận bút; bà từ chối một cách dứt khoát và trốn trong nhà vệ sinh đã khóa cho tới khi ông ta bỏ đi.

Cách ly

Cục sở y tế thuộc thành phố New York gửi tiến sĩ Sara Josephine Baker đến để nói chuyện với Mary, nhưng "tại thời điểm ấy bà tin rằng mình bị xử oan vì bà không làm gì sai trái cả."
Mấy ngày sau, Baker đến chỗ mà Mary làm cùng với một số cảnh sát để bắt bà về để canh giữ. Nhà nghiên cứu sinh học ở thành phố New York City đã điều tra ra là bà là "người mang vật ký sinh thương hàn". Theo hiệu lực của pháp luật phần 1169 và 1170 của hiến chương New York, Mallon bị cách ly cho ba năm tại bệnh viện nằm tại đảo North Brother. Cuối cùng, người được ủy quyền quyết định sẽ không cách ly Mallon nếu bà không làm việc nấu nướng nữa để phòng chống bệnh lây nhiễm. Mong muốn lấy lại tự do, bà lập tức đồng ý hiệp ước. Ngày 19 tháng 2 năm 1910, Mallon đồng ý là bà sẽ thay đổi công việc nấu ăn, và sẽ làm giấy chứng nhận là sau khi được thả bà sẽ cẩn thận giao tiếp với bất cứ ai một cách hợp vệ sinh an toàn để nhằm tránh lây nhiễm. Bà được thả từ chỗ cách ly và trở về nhà.

Sau đó, bà làm công việc giặt đồ, công việc mà lương bổng ít hơn công việc đầu bếp của bà. Mallon quyết định giấu tên thiệt của mình và đổi tên thành Mary Brown, trở lại với công việc nấu ăn. kết quả trong năm 1915 lây nhiễm 25 người trong khi làm việc tại một bệnh vệnh cho phụ nữ nằm ở New York; một trong những người bị lây nhiễm đã chết. Hội đồng sức khỏe một lần nữa truy tìm và bắt bà Mary Mallon, bà phải trở về tình trạng cách ly trên đảo. Mallon đã ở đây đến hết đời. Bà trở nên nổi tiếng, và được phỏng vấn bởi các nhà báo, trước đó họ đã được căn dặn dò kỹ để tránh lây nhiễm. Một thời sau, bà được phép làm việc như một nhà chuyên môn trong phòng thí nghiệm trên đảo.

Mất
Mallon bị cách ly cho đến hết quãng đời còn lại. Sáu năm trước khi chết, bà bị liệt người vì bệnh tai biến mạch máu não. Vào ngày 11 tháng 11 năm 1938, bà chết vào tuổi 69, vì bệnh viêm phổi. Bà vẫn bị nhiễm bệnh vào lúc bà chết: một cuộc khám nghiệm tử thi đã tìm ra bằng chứng vi khuẩn thương hàn vẫn tồn tại trong bà qua túi mật. Bà được hỏa thiêu; tro của bà được chôn cất tại Nghĩa trang Saint Raymond ở khu the Bronx.

Chú thích

Tham khảo thêm
 Typhoid Mary: An Urban Historical, Anthony Bourdain, Bloomsbury, New York, 2001, hardcover, 148 pages, ISBN 1-58234-133-8
 Typhoid Mary, Captive to the Public's Health, Judith Walzer Leavitt, Beacon Press, Boston, 1996, hardcover, 331 pages, ISBN 0-8070-2102-4
 Fighting for Life, Sara Josephine Baker, Macmillan Press, New York 1939, ISBN 0-405-05945-0 (1974 ed), ISBN 0-88275-611-7 (1980 ed)
  The Ballad of Typhoid Mary, Jürg Federspiel [translated by Joel Agee], Ballantine Press, New York, 1985

Liên kết ngoài

 "Dinner with Typhoid Mary," Long Island History
 A more detailed profile of Typhoid Mary
 PBS NOVA site: "The Most Dangerous Woman in America"
 www.snopes.com about Typhoid Mary
 Photo of Mary Mallon's grave

Sinh năm 1869
Mất năm 1938
Người thành phố New York
Thương hàn
Nguy hiểm sinh học


title: Megathous hispanicus

text:
Megathous hispanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Megathous


title: Tetralobus candezei

text:
Tetralobus candezei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Tetralobus


title: Cúp bóng đá châu Á 2007 (Bảng A)

text:
Dưới đây là thông tin chi tiết về các trận đấu trong khuôn khổ bảng A - Cúp bóng đá châu Á 2007, là một trong bốn bảng đấu thuộc AFC Asian Cup 2007. Trận đầu tiên của bảng diễn ra vào ngày 7 tháng 7 năm 2007, và hai trận đấu cuối cùng được đá vào ngày 16 tháng 7. Bảng đấu gồm có đội chủ nhà Thái Lan, bảng đấu này còn có sự góp mặt của ba đội Iraq, Úc và Oman.

Thái Lan v Iraq

Úc v Oman

Oman v Thái Lan

Iraq v Úc

Thái Lan v Úc

Oman v Iraq

Chú thích

B


title: Pachyrhopala

text:
Pachyrhopala là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Kermia aniani

text:
Kermia aniani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

aniani


title: Hennemont

text:
Hennemont  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 240 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Vũ thủy

text:
Vũ thủy là một trong 24 tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên. Ngày bắt đầu tiết Vũ thủy thường diễn ra vào khoảng ngày 18 hay 19 tháng 2 dương lịch, khi Mặt Trời ở xích kinh 330° (kinh độ Mặt Trời bằng 330°). Đây là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước Đông Á chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc cổ đại. Ý nghĩa của tiết khí này, đối với vùng Trung Hoa cổ đại, là Mưa ẩm.

Theo quy ước, tiết vũ thủy là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 18 hay 19 tháng 2 và kết thúc vào khoảng ngày 5 hay 6 tháng 3 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết kinh trập bắt đầu.

Lịch Trung Quốc, cũng như lịch ở các nước Đông Á cổ đại bao gồm Việt Nam, bị nhiều người lầm là âm lịch thuần túy, dẫn đến ngộ nhận về việc tiết khí nói chung và vũ thủy nói riêng được tính theo chu kỳ của Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất. Trên thực tế lịch Trung Quốc cổ đại là một loại âm dương lịch, trong đó tiết khí, từ thời Hán Vũ Đế, đã được tính theo vị trí của Trái Đất trong chu kỳ chuyển động trên quỹ đạo xung quanh Mặt Trời. Theo cách tính hiện đại, với điểm xuân phân là gốc có kinh độ Mặt Trời bằng 0°, thì thời điểm diễn ra hay bắt đầu tiết vũ thủy ứng với kinh độ Mặt Trời bằng 330°. Ngày vũ thủy do vậy được tính theo cách tính của dương lịch hiện đại và nó thông thường rơi vào ngày 18 hay 19 tháng 2 dương lịch tùy theo từng năm. Tiết khí đứng ngay trước vũ thủy là lập xuân và tiết khí kế tiếp sau là kinh trập.

Từ nguyên
Chữ Hán: 雨水.

Xem thêm

 Lịch Trung Quốc
 Tiết khí

Tham khảo

Tiết khí
Mùa xuân


title: Aurel, Vaucluse

text:
Aurel là một xã của tỉnh Vaucluse, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, miền đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Vaucluse


title: Laurino

text:
Laurino là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Laurino có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Gonomyia saudiarabiensis

text:
Gonomyia saudiarabiensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Perdita argemones

text:
Perdita argemones là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1956


title: Syma

text:
Syma là một chi thuộc Phân họ Sả (Halcyoninae) trong họ Bồng chanh (Alcedinidae) xuất hiện ở New Guinea và đông bắc Úc. Chi này do bác sĩ phẫu thuật và nhà tự nhiên học người Pháp René Lesson giới thiệu vào năm 1827. Syma là tên của một nữ thần biển trong Thần thoại Hy Lạp.

Chi này bao gồm hai loài. Con trưởng thành của cả hai loài đều có mỏ màu vàng sáng.

Tham khảo

Danh sách các chi chim
Chim New Guinea


title: Vincey

text:
Vincey là một xã ở tỉnh Vosges, vùng Grand Est, Pháp. Xã này có diện tích 12,81 kilômét vuông dân số năm 1999 là 2159 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 280 trên mực nước biển.
Người dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Vincéens.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le site municipal
 Vincey trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Vincey trên trang mạng của INSEE

Xã của Vosges


title: Nguyễn Văn Lộc (thủ tướng)

text:
Nguyễn Văn Lộc (1922 – 1992) là Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa từ tháng 11 năm 1967 đến đầu năm 1968.

Thời trẻ
Nguyễn Văn Lộc sinh năm 1922 tại làng Long Châu quận Châu Thành - Vĩnh Long. Nay là Thành phố Vĩnh Long, Tỉnh Vĩnh Long.
Ông đỗ cử nhân Luật tại Đại Học Montpellier (Pháp) vào năm 1954 và cao học hình luật tại Đại học Paris (Pháp) năm 1964.

Tham gia chính trường
Từ năm 1955 ông là luật sư Tòa thượng thẩm Sài Gòn.

Tháng 11/1967, ông được Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu chỉ định vào chức Thủ tướng đầu tiên của nền Đệ nhị Việt Nam Cộng hòa. Vào giữa tháng 11.1967, ông Nguyễn Văn Lộc trình diện nội các:
 Tổng trưởng Ngoại giao: Bác sĩ Trần Văn Đỗ
 Tổng trưởng Quốc phòng: Trung tướng Nguyễn Văn Vỹ
 Tổng trưởng Nội vụ: Trung tướng Linh Quang Viên
 Tổng trưởng Xây dựng nông thôn: Trung tướng Nguyễn Đức Thắng
 Tổng trưởng Kinh tế: Trương Thái Tôn
 Tổng trưởng Tài chính: Lưu Văn Tính
 Tổng trưởng Văn hóa giáo dục: Giáo sư Tăng Kim Đồng
 Tổng trưởng Lao động: Giáo sư Phó Bá Long
 Tổng trưởng Y tế: Bác sĩ Trần Lữ Y
 Tổng trưởng Công chánh: Bửu Đôn
 Tổng trưởng Tư pháp: Huỳnh Đức Bửu
 Tổng trưởng Phát triển sắc tộc: Paul Nur
 Tổng trưởng Canh nông, Điền địa: Tôn Thất Trình
 Tổng trưởng Xã hội và Tỵ nạn: Bác sĩ Nguyễn Phúc Quế
 Tổng trưởng Giao thông vận tải: Lương Thái Siêu
 và hai Tổng trưởng phụ trách các lĩnh vực khác.
Thứ trưởng có Phạm Đăng Lâm (Ngoại giao), Trần Lưu Cung (Giáo dục; đặc trách Đại học và Chuyên ngành), Giáo sư Lê Trọng Vinh (Giáo dục; đặc trách Đệ nhất, Đệ nhị cấp và phổ thông), Luật sư Hồ Thới Sang (Giáo dục; đặc trách Thanh niên học đường), Giáo sư Bùi Xuân Bào (Văn hóa), Nguyễn Chánh Lý (Thương mại), Võ Văn Nhung (Công kỹ nghệ). Giáo sư Nguyễn Văn Tường, Đoàn Bá Cang giữ chức Bộ trưởng Phủ Thủ tướng.

Sau biến cố Tết Mậu Thân 1968, ông bị chỉ trích và ép từ nhiệm. Kể từ đây ông không làm chính trị nữa mà chuyển sang dạy học.

Nghề dạy học
Thời gian 1969-1970 Ông là giáo sư Đại Học Hoà Hảo ở An Giang.

Trong hai năm 1971-1972 Ông làm Viện trưởng Viện Đại Học Cao Đài ở Tây Ninh.

Văn học nghệ thuật
Với bút danh Sơn Khanh, Nguyễn Tử Việt ông viết nhiều tác phẩm như Giai Cấp (1949), Tàn Binh (1949), Loạn (1971). Ngoài ra ông có thơ đăng trong tuyển tập "Mùa giải phóng" trong vùng kháng chiến.

Tham khảo

Người Vĩnh Long
Tín đồ đạo Cao Đài
Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa
Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Psylliodes leonhardi

text:
Psylliodes leonhardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Heikertinger miêu tả khoa học năm 1926.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Lê Cảnh Tuân

text:
Lê Cảnh Tuân (chữ Hán: 黎景詢; 1350-1416?), tự là Tử Mưu (字謀), là một nho sĩ sống vào khoảng thời gian cuối đời Trần, trải qua đời Hồ và đầu thời Minh thuộc trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Lê Cảnh Tuân người làng Mộ Trạch, huyện Đường An, trấn Hải Dương xưa (nay thuộc xã Tân Hồng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương). Tuy nhiên, nguyên quán của ông lại là ở hương Lão Lạt, huyện Thống Bình, châu Ái, trấn Thanh Đô (nay thuộc huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa), sau mới dời ra nơi ấy.

Sách Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú cho biết Lê Cảnh Tuân đỗ thi Hương (cử nhân) khoảng năm Xương Phù (niên hiệu của Trần Phế Đế, ở ngôi: 1377-1388).

Đến năm 1381, thì ông đỗ Thái học sinh (được xem là tương đương học vị Tiến sĩ sau này) .

Đầu năm 1400, Hồ Quý Ly truất ngôi Trần Thiếu Đế, tự lên ngôi vua, lập nên nhà Hồ. Tức giận, ông bày mưu khuyên bạn thân là Bùi Bá Kỳ (một tỳ tướng của Trần Khát Chân) sang Yên Kinh (Bắc Kinh, Trung Quốc ngày nay) xin quân đánh Hồ.

Năm 1406, nhà Minh mượn cớ "phù Trần diệt Hồ" sang xâm lược nước Việt. Do Bá Kỳ làm tiên phong dẫn đường , ngày 12 tháng 5 (âm lịch) năm Đinh Hợi (1407), Hồ Quý Ly và hai con (Hồ Nguyên Trừng và Hồ Hán Thương) đều bị quân đối phương bắt sống tại Kỳ La (Kỳ Anh, Hà Tĩnh), rồi bị áp giải về Kim Lăng (Nam Kinh, Trung Quốc). Kể từ đó, nhà Hồ mất, cả nước Việt rơi vào ách thống trị của nhà Minh.

Lập được công lớn, Bùi Bá Kỳ được nhà Minh cho làm chức Hữu tham nghị. Thất vọng vì biết vua quan nhà Minh không có ý định tái lập nhà Trần, năm Hưng Khánh thứ nhất (1407) đời vua Giản Định Đế, ông viết Vạn ngôn thư (Bức thư một vạn chữ) khuyên Bùi Bá Kỳ yêu cầu nhà Minh giữ lời hứa (xem bức thư ở bên dưới).

Gặp khi Bá Kỳ vì cớ khác phải tội , quân Minh đến khám nhà Bá Kỳ bắt được bức thư của ông, nên truy lùng bắt tác giả. Lê Cảnh Tuân phải đổi tên đi trốn một thời gian.

Năm 1411, quân Minh lập Giao Châu học hiệu tại Thăng Long, ông muốn đến xem. Nghe con ông thiết tha ngăn cản, ông nói:
Nhà ta đời đời ăn lộc (nhà Trần). Một bức thư "Vạn ngôn" đã tiết lộ không thành. Nay ta hết lòng thành báo nước, dù chết còn vinh, tiếng trung nghĩa muôn đời còn ghi ở sử xanh. Ta có sợ gì.

Nói rồi ông giả làm người khách đến chơi, nhận chức dạy học với ý định ngầm thu phục chí sĩ để tính việc phục quốc. Việc bại lộ, ông và người con là Lê Thái Điền đều bị quân Minh bắt giải về Yên Kinh (Bắc Kinh). Minh Thành Tổ hỏi ông rằng: "Mày khuyên Bá Kỳ âm mưu làm phản. Vì sao vậy?" Ông nói: "Người Nam thì mong nước Nam còn. Chó ông Trích thì cắn người không phải chủ nó. Hỏi làm gì?"

Theo Lịch triều hiến chương loại chí và Đại Việt sử ký toàn thư, vua Minh tức giận, giam cha con ông vào ngục Kim Lăng (Nam Kinh), được 5 năm (1416) thì đều mắc bệnh chết. Tuy nhiên, Từ điển bách khoa Việt Nam lại cho rằng cha con ông mất ở Yên Kinh (Bắc Kinh).</ref>.

Tác phẩm

Thơ
Sinh thời, Lê Cảnh Tuân có làm thơ để tỏ chí. Hiện còn 12 bài thơ chép trong Việt âm thi tập của Lý Tử Tấn và Toàn Việt thi lục của Lê Quý Đôn:
 Nguyên Nhật: Ngày đầu năm
 Cán Châu giang trung phùng tiên tỉ kỵ nhật: Trên sông Cán Châu gặp ngày giỗ mẹ
 Chí nhật thư hoài: Nỗi lòng ngày chí nhật
 Chu trung vịnh hoài: Vịnh nỗi lòng lúc trên thuyền
 Giang trung phùng lập xuân nhật: Trên sông gặp ngày lập xuân
 Mông Lý dịch ngẫu thành: Ngẫu hứng ở trạm Mông Lý
 Nam Hải huyện Tư Giang dịch dạ bạc: Đêm ghé thuyền ở trạm Tư Giang, huyện Nam Hải
 Nguyên nhật giang dịch: Ngày tết ở trạm dịch trên sông
 Quá Nam Xương phủ Đằng Vương các cố chỉ: Qua nền cũ gác Đằng Vương phủ Nam Xương
 Tiên tổ kỵ nhật hữu cảm: Cảm xúc nhân ngày giỗ tổ tiên
 Vô ý
 Xuân nhật hỷ tình: Ngày xuân vui cảnh trời quang

Số thơ này phần lớn ông làm khi ở Trung Quốc, lời thường buồn thảm, nói chuyện nhớ nước, nhớ nhà, than thở sống không gặp thời, những điều muốn thi thố cho nước đều không thành .

Vạn ngôn thư
Tác phẩm nổi tiếng nhất của Lê Cảnh Tuân là Vạn Ngôn thư, nhưng nay đã thất lạc. Hiện chỉ còn một đoạn trích ở trong sách Lịch triều hiến chương loại chí, phần "Bề tôi tiết nghĩa". Đoạn thư ấy như sau:.
...Nhà Minh đã sắc phong cho ngài theo quân họ sang đánh, chờ bắt được nhà Hồ, chọn lập con cháu họ Trần, gia thêm tước để giúp nước. Thế mà nay chỉ thấy họ lập ty Bố chánh, phong ngài tước cao, còn nhà Trần thì chỉ cho người quét dọn miếu thờ. Vậy nếu ngài có thể lại tâu lên, xét lời nói của các quan lại, kỳ lại bày tỏ việc con cháu họ Trần chưa tuyệt, để họ tuyên chiếu khác sắc phong cho họ Trần. Đấy là thượng sách. Không thể thì ngài xin thôi chức, chỉ xin làm viên quan coi miếu nhà Trần, đấy là trung sách. Còn nếu ngài nhận chức quan cao, ăn lộc nhiều, thì là hạ sách vậy. Như ngài theo thượng sách, thì tôi xin làm các vị nhân sâm, cam thảo, chỉ xác, trần bì sung vào giỏ thuốc để cho ngài dùng. Theo trung sách thì tôi xin bưng khay chén đi lại trong miếu cũng để ngài sai bảo. Còn nếu theo hạ sách thì tôi sẽ đi cày ruộng nơi tịch mịch, nhàn hạ, để cho trọn những năm sống thừa mà thôi...

Sau khi đọc ba phương sách trong bức thư này, sử gia Ngô Sĩ Liên đã khen rằng: "ba phương sách của Cảnh Tuân có khí khái của bậc trượng phu".

Sử gia thời hiện đại là Nguyễn Khắc Thuần cũng đã đánh giá như sau :
...Viết "Vạn ngôn thư" để giãi bày tâm huyết của một người giàu lòng trung quân ái quốc và phân tích lẽ thiệt hơn với kẻ lầm đường, khiến mạng sống của người viết bị đe dọa.
Bút sa người chết. Song, chết mà để lại được một "vạn ngôn thư", khiến cho muôn đời đều hiểu được nỗi ưu thời mẫn thế của mình, đã mấy ai trường thọ mà làm được! Kính thay!

Hậu duệ và ghi công
Người con thứ của ông là Lê Thiếu Dĩnh theo Lê Lợi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn rồi trở thành văn thần của nhà Hậu Lê. Cháu nội ông là Trạng nguyên Lê Nại và Hoàng giáp Lê Tư, chắt nội là Hoàng giáp Lê Quang Bí nhà Mạc.

Đương thời Đặng Minh Khiêm (1470 - 1532), một danh thần đời Lê sơ, cũng có thơ khen rằng:
Thượng tướng kiếm sắt nhất thư sinh,
Tam sách quyền quyền hứa quốc tình.
Vạn lý lỗ đình chung bất khuất,Phụ trung tử hiếu lưỡng thành danh.
Tạm dịch:
Gươm đàn tường bản một thư sinh,Cứu nước trong thơ đã hiến mình.
Muôn dặm trước thù không chịu khuất,Cha trung con hiếu thảy lừng danh.

Đến đời Nguyễn, danh thần Phan Huy Chú đã trân trọng xếp Lê Cảnh Tuân vào nhóm Bảy bề tôi tiết nghĩa đời nhà Trần trong bộ sách Lịch triều hiến chương loại chí của ông .

Gần đây, Từ điển nhân vật Việt Nam cũng đã nhận xét ông là "một chí sĩ vừa có tài thơ văn, lại có khí tiết"

Tên Lê Cảnh Tuân hiện được đặt cho một con đường ở quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh và một con đường ở quận Sơn Trà, Đà Nẵng.

Xem thêm
 Bùi Bá Kỳ
 Bắc thuộc lần 4

Ghi chú

Sách tham khảo
Ngô Sĩ Liên, Đại Việt sử ký toàn thư (Tập 2, bản dịch). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1985.
Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí (Tập 1, bản dịch). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Nguyễn Huệ Chi, mục từ "Lê Cảnh Tuân" trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Đăng Na, Văn học thế kỷ X-XIV. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2004.
Nguyễn Q, Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển lịch sử nhân vật Việt Nam, mục từ Lê Cảnh Tuân. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1992.
Nhiều người soạn, Từ điển bách khoa Việt Nam, mục từ "Lê Cảnh Tuân" (bản điện tử).
Nguyễn Khắc Thuần, Việt sử giai thoại, tập 4 - Thời Hồ và thời thuộc Minh, Nhà xuất bản Giáo dục, 2007

Người Hải Dương
Nhà thơ Việt Nam thời Trần
Nhà thơ Việt Nam thời Hồ
Nhà Hậu Trần
Thái học sinh nhà Trần


title: Sông Cái Nha Trang

text:
Sông Cái Nha Trang, còn có tên là sông Phú Lộc, sông Cù, là sông lớn nhất tỉnh Khánh Hòa .

Sông có chiều dài 84 km, diện tích lưu vực 1.732 km² .

Lưu vực này bao gốm toàn bộ 2 huyện Khánh Vĩnh và Diên Khánh, thành phố Nha Trang (trừ xã Vĩnh Lương) và khu vực Tây Bắc huyện Cam Lâm, độ cao trung bình 548 m, độ dốc trung bình 22,8%, mật độ sông suối 0,82 km/ km². Có 15 phụ lưu với chiều dài trên 10 km. Tổng lượng nước cả năm 1,79 km³, tương ứng với độ sâu dòng chảy 940 mm, môđun dòng chảy 29,8 l/s. km². Mùa lũ từ tháng 10 đến tháng 12, chiếm khoảng 73% lượng dòng chảy cả năm, môđun mùa lũ 240 l/s. km². Mùa cạn từ tháng 1 đến tháng 9, chiếm khoảng 27% lượng nước cả năm, môđun dòng chảy mùa cạn 10 - 18 l/s. km².

Các nhánh Sông/Suối

Sông phát nguyên từ Hòn Gia Lê, cao 1.812 m, chảy qua các huyện Khánh Vĩnh, Diên Khánh và thành phố Nha Trang rồi đổ ra biển ở Cửa Lớn (Đại Cù Huân). Sông Cái Nha Trang có 7 phụ lưu, bắt nguồn ở độ cao từ 900 đến 2.000 m nhưng lại rất ngắn, thường dưới 20 km nên độ dốc rất lớn tạo nhiều ghềnh thác ở thượng lưu. Sông chảy đến thôn Xuân Lạc, xã Vĩnh Ngọc, thành phố Nha Trang thì chia làm hai nhánh:

Một nhánh chảy theo hướng Đông-Nam, men theo chân núi Đồng Bò, chảy xuống Trường Đông, Vĩnh Trường và chảy ra cửa biển Tiểu Cù Huân, gọi là Cửa Bé. Nhánh này hiện nay đã bị lấp, chỉ đến mùa nước lũ, dòng chính mới hiện rõ.

Nhánh thứ hai chảy xiên theo hướng Đông - Bắc (đây là nhánh chính của sông Cái) từ Xuân Lạc, xã Vĩnh Ngọc chảy đến Ngọc Hội, sông chia làm 2 chi:

 Chi thứ nhất chảy vào Phương Sài, gọi là Ngư Trường (người xưa mượn bến Trường Cá tại Phường Củi mà đặt), rồi chảy xuống Hà Ra (nơi đây xưa kia, nước xoáy tạo thành một đầm rộng gọi là đầm Xương Huân nay đã bị lắp để xây chợ Đầm) rồi chảy tiếp ra cửa Đại Cù Huân, tức Cửa Lớn Nha Trang.
 Chi thứ hai rộng và sâu hơn, chảy xuống Xóm Bóng - Cù Lao, rồi cũng chảy ra cửa Nha Trang như chi kia.

Hai chi trước khi chảy ra cửa biển, gặp nhau và cùng ôm lấy cồn đất phù sa, tên gọi là Cồn Dê (Cồn Ngọc Thảo).

Phần thượng lưu của sông Cái Nha Trang có rất nhiều thác. Từ cửa sông Chò trở lên thì có thác Đồng Trăng, thác Ông Hào, thác Đá Lửa, thác Nhét, thác Mòng, thác Võng. Qua khỏi thác Võng thì có thác Dằng Xay, thác Tham Dự, thác Ngựa, thác Hông Tượng, thác Trâu Đụng, thác Giang Ché, thác Trâu Á, thác Nai, thác Rùa, thác Hòm... Phần trên nguồn còn có rất nhiều thác nhưng ít người lên đến nên không có tên gọi.

Tham khảo

Xem thêm
 Sông Con
 Sông Cái

Liên kết ngoài

C
C


title: Pachnephorus corinthius

text:
Pachnephorus corinthius là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Pachnephorus


title: Lasioglossum seminitens

text:
Lasioglossum seminitens là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1929


title: Pozán de Vero

text:
Pozán de Vero là một đô thị trong tỉnh Huesca, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 244 người.

Tham khảo

Đô thị ở Huesca


title: Niderviller

text:
Niderviller là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Sarrebourg. Tọa độ địa lý của xã là 48° 42' vĩ độ bắc, 07° 06' kinh độ đông. Niderviller nằm trên độ cao trung bình là 300 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 257 mét và điểm cao nhất là 364 mét. Xã có diện tích 10,75 km², dân số vào thời điểm 1999 là 1069 người; mật độ dân số là 99 người/km². Niderviller nằm khoảng 5 km về phía đông nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Kisaura imparis

text:
Kisaura imparis là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Kisaura


title: Andrena alfkenelloides

text:
Andrena alfkenelloides là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1965


title: Quận Gage, Nebraska

text:
Quận Gage là một quận thuộc tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Nebraska


title: Hopea dasyrrhachia

text:
Hopea dasyrrhachia là loài thực vật nằm trong họ Dầu. Nó được tìm thấy do nghiên cứu ở Brunei, Indonesia, và Malaysia.

Tham khảo

D


title: Bruchus sparsomaculatus

text:
Bruchus sparsomaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Kachhwa

text:
Kachhwa là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Mirzapur thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Kachhwa có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 84 mét (275 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kachhwa có dân số 14.712 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Kachhwa có tỷ lệ 57% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 66%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Kachhwa, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Cacozeliana furva

text:
Cacozeliana furva là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1886


title: Drillia dakarensis

text:
Drillia dakarensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Drillia


title: Zepherina variegatus

text:
Zepherina variegatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Zepherina


title: Buria

text:
Buria là một thành phố và là nơi đặt ủy ban đô thị (municipal committee) của quận Yamunanagar thuộc bang Haryana, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Buria có dân số 9829 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Buria có tỷ lệ 58% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 50%. Tại Buria, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Haryana


title: Méré, Yonne

text:
Méré là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté của Pháp. Xã này có diện tích 11,86 km2, dân số năm 1999 là 178 người.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Méré trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Mere


title: Syllexis

text:
Syllexis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Aloeides monticola

text:
Cederberg Copper''' (Aloeides monticola'') là một bướm ngày thuộc họ Lycaenidae. Loài này có ở Nam Phi, nơi có độ dốc lớn ở Cederberg, Tây Cape.

Sải cánh từ 35–39 mm đối với con đực và 38–45 mm đối với con cái. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 8 tới tháng 11. Mỗi năm loài này có một thế hệ.

Chú thích

Tham khảo

Aloeides
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Nổ súng tại Binghamton

text:
Vụ nổ súng tại Binghamton diễn ra thứ sáu, 3 tháng 4 năm 2009, tại trung tâm di trú Hiệp hội Công dân Hoa Kỳ (American Civic Association) ở Binghamton, New York. Tất cả các trang mạng của các cơ quan truyền thông lớn trên thế giới đều dùng từ "thảm sát" để nói về vụ một người đàn ông dùng xe chặn cửa một trung tâm sinh hoạt cộng đồng ở Binghamton, lúc đó có nhiều di dân đang học lớp luyện thi quốc tịch, và dùng súng bắn chết 13 người và bắn bị thương 26 người. Theo hãng thông tấn AP, hung thủ là Jiverly Wong, người Mỹ gốc Việt, sau đó đã tự sát. Đây là vụ thảm sát thứ năm tại Hoa Kỳ trong vòng một tháng qua.

Hiệp hội American Civic Association giúp di dân tại Binghamton học luyện thi quốc tịch và giúp họ đoàn tụ gia đình cũng như hội nhập cuộc sống. Binghamton là một thành phố nhỏ có 47.000 dân, cách thành phố New York khoảng 140 dặm về phía Tây Bắc. Vào tháng trước đó, một số vụ thảm sát xảy ra tại Hoa Kỳ làm 44 người thiệt mạng.

Vụ nổ súng
Vụ thảm sát xảy ra vào lúc 10 giờ sáng tại trụ sở tổ chức American Civic Association, chuyên giúp di dân ổn định cuộc sống mới. Jiverly đã dùng xe chặn cửa sau "để không ai thoát được" rồi chạy lên cửa rước bắn hai người tiếp tân không một lời cảnh báo. Hung thủ sau đó bước đến phòng học và bắn vào những người trong đó.

Một trong hai người tiếp tân chết tại chỗ. Người thứ hai giả vờ chết rồi bò xuống gầm bàn gọi điện thoại khẩn cấp 9-1-1. Cảnh sát đã có mặt ngay sau đó hai phút. Những người bị chết còn lại đều trong lớp học. Có 26 người bị thương, trong đó bốn người trong tình trạng nguy kịch. Tất cả vụ việc chỉ diễn ra trong vòng ba phút.

Cảnh sát tìm thấy hung thủ bị chết, có thể là do tự sát, trong một phòng khác với một chiếc cặp da đeo trên cổ trong đó có nhiều đạn. Kế bên hung thủ là hai khẩu súng ngắn và một con dao. Trong lúc vụ việc xảy ra, 37 người trốn thoát được ra ngoài. Một số khác chạy được xuống hầm hoặc trốn vào trong tủ và gọi cảnh sát bằng điện thoại di động.

Khi cảnh sát đến nơi họ không còn nghe tiếng súng, nhưng phải đợi một tiếng đồng hồ sau khi bảo đảm an toàn rồi mới vào. Sau đó, cảnh sát lục soát toàn bộ tòa nhà trong hai tiếng đồng hồ. Có lúc, cảnh sát phải dẫn từng người bị còng ra khỏi tòa nhà để kiểm tra ai là hung thủ ai là nạn nhân. Hung thủ đã xả 98 phát đạn trong chỉ hơn một phút trong vụ thảm sát từ hai khẩu súng ngắn bán tự động. Cảnh sát trưởng thành phố Binghamton, nơi xảy ra vụ thảm sát, ông Joseph Zikuski, cho rằng tất cả các nạn nhân đã chết ngay lập tức.

Điều tra
Theo một bản tin của hãng truyền hình ABC, sau vụ việc, cảnh sát có đến nhà hung thủ điều tra, khám xét nhà và lấy đi một giá để súng trường, hai ổ cứng của máy tính, hai cặp táp và hai cái túi màu nâu. Theo hãng thông tấn AP, một người có thể là em gái của hung thủ nói người đàn ông này đã ở Mỹ 28 năm, có quốc tịch, chỉ đến trung tâm để học Anh văn.

Chôn cất
Các nạn nhân của vụ thảm sát đã được chôn cất vào chiều 5/4. Hàng trăm người dân tham dự lễ tưởng niệm những người thiệt mạng. "Thật kỳ lạ, thảm kịch này lại khiến mọi người gần nhau hơn", thị trưởng Binghamton Matthew Ryan nói.

Hung thủ
Hung thủ tên Jiverly Voong, Henry Voong hoặc Linh Phat Voong, 42 tuổi, cư dân Thành phố Johnson. Jiverly sinh ra trong một gia đình người Hoa ở Việt Nam và nhập cư Hoa Kỳ vào khoảng 1990. Anh ta sống ở Binghamton trước khi chuyển tới bang California vào cuối thập niên 1990. Anh ta cưới vợ rồi ly hôn khi đang ở tiểu bang này. Wong trở lại Binghamton vào tháng 7 năm 2007.

Jiverly vốn là một tay súng chuyên nghiệp. Y thường xuyên tới nơi tập bắn ở Binghamton và thường khoe khoang rằng y đã bắn được hơn 10.000 viên đạn. Jiverly để lại lá thư nói rằng cảnh sát đã đe dọa anh ta nhiều năm liền và thậm chí tung tin đồn khiến anh ta mất việc. Bức thư dài hai trang, đầy lỗi chính tả và ngữ pháp, được gửi tới một đài truyền hình địa phương. Thư đề ngày 18/3 và được gửi đi ngày 3/4, đúng ngày Jiverly thực hiện vụ thảm sát, rồi tự sát. Tính xác thực của lá thư chưa được xác nhận nhưng giới chức thành phố Binghamton nói đây là một phần bằng chứng mà họ thu được trong quá trình điều tra.

"Tôi là Jiverly Wong bắn người", lá thư mở đầu. Thư được gửi kèm theo ảnh của Wong tươi cười bên hai khẩu súng, bằng lái xe và giấy phép sử dụng súng. Trên phong bì có ba con tem, hai con có hình trái tim màu tím và con thứ ba có hình quả chuông tự do. Wong nói mình bị cảnh sát mật theo dõi và thậm chí bị chạm vào người khi đang ngủ và lái xe trước mũi xe anh ta 32 lần rồi phanh gấp để cố tình gây tai nạn. "Nhưng tôi không bao giờ đâm phải chiếc xe đó", Wong viết.

Sát thủ hàng loạt cho rằng cảnh sát chìm khiến anh ta mất việc và buộc phải rời California, nơi Wong từng sống một thời gian với người vợ khi đó. Wong kết thúc bức thư bằng tuyên bố anh ta không thể chấp nhận cuộc sống nghèo khó nhưng sẽ không ra đi một mình. "Ít nhất hai người phải biến thành tro bụi", bức thư viết.

Tay súng này cũng xin lỗi vì không giỏi tiếng Anh. "Tôi xin lỗi vì biết ít tiếng Anh quá", anh ta viết ở phần cuối thư. Các nhà điều tra cho rằng Wong phẫn uất vì mất việc và bị chê cười vì không thạo tiếng Anh. Cảnh sát trưởng Binghamton Joseph Zikuski sẽ đề nghị các chuyên gia tâm thần phân tích bức thư này.

Phản ứng
Khi nghe hung tin, Tổng thống Barack Obama, trong lúc họp với lãnh đạo khối Tổ chức Minh ước Bắc Đại Tây Dương tại Pháp, đã đưa ra một thông cáo cho biết: "Tôi và Michelle thật sự bị sốc khi biết tin và cảm thấy rất buồn về vụ thảm sát tại Binghamton. Chúng tôi sẽ cầu nguyện cho các nạn nhân, gia đình của họ và người dân Binghamton." Còn Thống đốc David Paterson nói đây là "một ngày thê lương cho New York."

Chú thích

Liên kết ngoài
Hình ảnh về cuộc bao vây Binghamton – BBC

Vụ khủng bố năm 2009
Mất năm 2009
Hoa Kỳ năm 2009
Chết vì bị bắn tại New York
B
Sát nhân tại New York
B
Bắt giữ con tin


title: Sarreaus

text:
Sarreaus là một đô thị trong tỉnh Ourense, thuộc vùng Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha. Diện tích Sarreaus là 77,29 km2.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Ourense


title: Người mẫu

text:
Người mẫu () là người có vai trò quảng bá, trình diễn hoặc quảng cáo các sản phẩm thương mại (góp phần làm nổi bật các bộ trang phục tại các buổi trình diễn thời trang) hoặc hỗ trợ thể hiện trực quan cho những sáng tạo nghệ thuật hoặc tạo dáng chụp ảnh.

Công việc làm mẫu ("modeling" trong tiếng Anh Mỹ) được coi là khác với các loại hình biểu diễn công cộng khác, chẳng hạn như diễn xuất hoặc nhảy. Mặc dù sự khác biệt giữa làm mẫu và biểu diễn không phải lúc nào cũng rõ ràng, xuất hiện trong một bộ phim hoặc một vở kịch thường không được coi là "làm mẫu".

Các loại hình công việc làm mẫu gồm: thời trang, glamour, thể thao, bikini, mỹ thuật, body-part, quảng bá trên các ấn phẩm. Những người mẫu xuất hiện trên một loạt các phương tiện truyền thông bao gồm: sách, tạp chí, phim ảnh, báo, internet và truyền hình. Người mẫu thời trang đôi khi được xuất hiện trong các phim như (Prêt-à-Porter và Looker); các chương trình truyền hình thực tế như (America's Next Top Model và The Janice Dickinson Modeling Agency); các video ca nhạc ("Freedom! '90", "Wicked Game", "Daughters (John Mayer)" và "Blurred Lines").

Người nổi tiếng, bao gồm các diễn viên, ca sĩ, ngôi sao thể thao và các ngôi sao truyền hình thực tế, thường xuyên tham gia các cuộc thi người mẫu, bài tập cũng như hợp đồng bên cạnh công việc thường xuyên của họ.

Lịch sử

Thời kỳ đầu
Làm người mẫu như một nghề được ghi lại lần đầu tiên vào năm 1853 bởi Charles Frederick Worth, "cha đẻ của Haute couture", khi ông ngỏ lời với vợ mình, Marie Vernet Worth, làm mẫu cho những thiết kế trang phục của ông.

Thuật ngữ "house model" đã được đặt ra để miêu tả loại công việc này. Cuối cùng, điều này đã trở thành thông lệ cho các nhà thiét kế mốt ở Paris.  Không có yêu cầu đo vật lý tiêu chuẩn cho một người mẫu và hầu hết các nhà thiết kế sẽ sử dụng phụ nữ có kích cỡ khác nhau để thể hiện sự đa dạng trong thiết kế của họ.

Với sự phát triển của nhiếp ảnh thời trang, nghề người mẫu mở rộng sang nghề người mẫu ảnh.  Người mẫu vẫn khá ẩn danh và được trả lương tương đối thấp, cho đến cuối những năm 1940, khi ba siêu mẫu đầu tiên trên thế giới là Barbara Goalen, Bettina Graziani và Lisa Fonssagrives bắt đầu có thù lao rất lớn.

Trong những năm 1940 và 1950, Graziani là người phụ nữ được chụp ảnh nhiều nhất ở Pháp và là nữ hoàng không thể chối cãi của thời tranh cao cấp, trong khi Fonssagrive xuất hiện trên hơn 200 trang bìa của Vogue; sự công nhận tên tuổi của cô đã dẫn đến tầm quan trọng của  Vogue  trong việc định hình sự nghiệp của các người mẫu thời trang. Một trong những người mẫu được biết đến nhiều nhất trong những năm 1940 là Jinx Falkenburg được trả 25 đô la mỗi giờ, một khoản tiền lớn vào thời điểm đó; cho đến những năm 1950, Wilhelmina Cooper, Jean Patchett, Dovima, Dorian Leigh, Suzy Parker, Evelyn Tripp và Carmen Dell'Orefice cũng thống trị thời trang.

Dorothea Church là một trong những người mẫu da màu đầu tiên trong ngành được công nhận ở Paris.  Tuy nhiên, những người mẫu này không được biết đến bên ngoài cộng đồng thời trang. Các số đo hình thể của Wilhelmina Cooper là 38"-24"-36", ngược lại số đo của Chanel Iman là 32"-23"-33". Năm 1946, Ford Models được Eileen và Gerard Ford thành lập tại New York; đây là một trong những đơn vị quản lý người mẫu lâu đời nhất trên thế giới.

Thập niên 1960 và sự khởi đầu của ngành công nghiệp

Vào những năm 1960, thế giới người mẫu bắt đầu thành lập các văn phòng đại diện cho người mẫu. Tại Châu Âu, dịch vụ thư ký đóng vai trò là đại lý người mẫu sẽ trả phí cho họ mỗi tuần tính theo các tin nhắn và đặt lịch hẹn công việc. Hầu hết các người mẫu chịu trách nhiệm với hoá đơn của riêng mình.

Tại Đức, các văn phòng đại diện không được phép làm việc theo tỷ lệ phần trăm thu nhập của một người, vì vậy họ tự gọi mình là thư ký. Ngoại trừ một số sàn diễn quốc tế ở Paris hoặc New York, việc đi lưu diễn xuyên quốc gia là tương đối khó đối với một người mẫu. Hầu hết các người mẫu chỉ hoạt động tại một thị trường do luật lao động khác nhau điều chỉnh người mẫu ở các quốc gia khác nhau.

Vào những năm 1960, Ý có nhiều nhà thiết kế mốt và tạp chí thời trang và đang rất cần người mẫu. Các văn phòng đại diện tại Ý thường ép buộc các người mẫu trở về Ý mà không cần thị thực làm việc bằng cách giữ lại tiền lương của họ.

Họ cũng sẽ trả tiền mặt cho người mẫu của mình, đồng nghĩa sẽ phải giấu các cơ quan hải quan.  Không có gì lạ khi những người mẫu ở trong các khách sạn như La Louisiana ở Paris hoặc Arena ở Milan bị cảnh sát đột kích vào phòng khách sạn tìm kiếm thị thực làm việc của họ. Có tin đồn rằng các văn phòng đại diện cạnh tranh đứng đằng sau các cuộc đột kích. Điều này khiến nhiều văn phòng đại diện người mẫu được lập ra trên toàn thế giới; ví dụ: Marilyn Agency có chi nhánh ở Paris và New York.

Vào cuối những năm 1960, Luân Đôn được coi là thị trường tốt nhất ở châu Âu do cách tiếp cận có tổ chức và sáng tạo hơn cho công việc người mẫu. Chính trong thời kỳ này, người mẫu bắt đầu trở thành những cái tên chung. Những người mẫu như Jean Shrimpton, Tania Mallet, Celia Hammond, Twiggy, Penelope Tree thống trị nền thời trang Luân Đôn và được trả lương cao, khác với những người tiền nhiệm của họ. Twiggy trở thành gương mặt của '66 khi 16 tuổi.

Tại thời điểm này, các công ty đại diện không hạn chế về số đo của người mẫu mà họ quản lý, mặc dù việc họ ký với những người mẫu có chiều cao thấp hơn là không phổ biến. Twiggy có chiều cao  với số đo vòng ngực 32" cùng mái tóc nam giới, được ghi nhận với việc đã làm thay đổi tiêu chuẩn người mẫu lý tưởng. Vào thời điểm đó, cô kiếm được 80 bảng một giờ, trong khi mức lương trung bình là 15 bảng một tuần.

Năm 1967, 7 trong số các công ty quản lý người mẫu hàng đầu ở Luân Đôn đã thành lập Hiệp hội Công ty Đại diện Người mẫu Luân Đôn. Việc hình thành của hiệp hội này đã giúp chính thức hóa mô hình và thay đổi ngành công nghiệp thời trang. Ngay cả với thái độ chuyên nghiệp hơn đối với người mẫu, người mẫu thời kỳ đó vẫn được kỳ vọng sẽ tự làm tóc và trang điểm trước khi họ đến buổi chụp hình. Trong khi đó, các công ty chịu trách nhiệm về thương hiệu và tư liệu quảng bá cho người mẫu. Cùng năm đó, cựu người mẫu thời trang hàng đầu Wilhelmina Cooper đã mở công ty thời trang Wilhelmina Models của riêng mình cùng với chồng. Đến năm 1968, FM Agency và Models 1 được thành lập và đại diện cho các người mẫu theo cách tương tự như các công ty đại diện làm ngày nay.

Đến cuối những năm 1960, người mẫu được đối xử tốt hơn và kiếm được tiền lương tốt hơn. Một trong công ty đi đầu, Ford Model là công ty đại diện đầu tiên ứng trước số tiền họ nợ và thường cho phép những người mẫu tuổi teen, không sống ở địa phương, cư trú tại nhà của họ, tiền thân của nhà ở "model housing".

Văn hóa

Phim
Âm mưu giày gót nhọn (Việt Nam) (2013)
Cuối đường băng (Việt Nam) (2012)
Không thể gục ngã (2013)
Looker (Mỹ) (1981)
Model (Hàn Quốc) (1997)
Người mẫu (2011)
Những cô gái chân dài (Việt Nam) (2004)
Những ngọn nến trong đêm (Việt Nam) (2002)
Những ngọn nến trong đêm 2 (Việt Nam) (2016)
Ready to wear (Prêt-à-Porter) (Mỹ) (1994)
Siêu mẫu xì trum (Việt Nam) (2009)
Vòng eo 56 (Việt Nam) (2016)

Âm nhạc
Das Model (phiên bản tiếng Anh là The Model) (Karl Bartos, Ralf Hütter, Emil Schult) được trình bày bởi Krafwerk (1978) (được cover bởi Nini, Vina Uyển Mi, Hạ Vy, Quỳnh Hương tại Asia 2)
Freedom! '90 (George Michael) được trình bày bởi George Michael (1990)
Giấc mơ aikia (Nguyễn Quang Dũng) (OST Những cô gái chân dài) được trình bày bởi Viết Thanh (2004)

TV Show
Altitude model look (Altitude men international) (lần đầu: 2013)
America's next top model (lần đầu: 2003)
Asia's next top model (lần đầu: 2012)
Asian supermodel contest (lần đầu: 2006)
Elite model look (lần đầu: 1983)
Global asian model (lần đầu: 2019)
Miss model of the world (lần đầu: 1988)
Miss supermodel worldwide (lần đầu: 2018)
Mister model international (lần đầu: 2013)
Mister model of the world (lần đầu: 2017)
Supermodel International (lần đầu: 2010)
The Janice Dickinson modeling agency (lần đầu: 2006)
Top model of the world (lần đầu: 1993)
Vietnam's next top model (lần đầu: 2010)
World next top model (lần đầu: 2016)

Xem thêm
 Siêu mẫu
Danh sách người mẫu Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hình thể con người
Nghề nghiệp
Nhân vật thời trang


title: Gustavia gracillima

text:
Gustavia gracillima là một loài thực vật linhin thuộc họ Lecythidaceae.
Loài này chỉ có ở Colombia.

Chú thích

Tham khảo
 Lopez-Gallego, C. & Morales M, P. 2020. Gustavia gracillima. The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T32114A182972480. . Truy cập 14 tháng 4 năm 2021.

Liên kết ngoài

Gustavia
Thực vật Colombia


title: Lăng Hoàng gia

text:
Lăng Hoàng gia là nơi yên nghỉ của những người quá cố thuộc dòng họ Phạm Đăng nổi tiếng ở Gò Công thuộc tỉnh Tiền Giang (Việt Nam).

Giới thiệu

Vị trí, tên gọi
Lăng Hoàng gia được xây trên gò Sơn Quy (có hình con rùa nên dân gian gọi là Gò Rùa, sau được vua Tự Đức đổi thành Sơn Quy) thuộc ấp Lăng Hoàng gia, xã Long Hưng, thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang.

Khu lăng được xây dựng trong nhiều năm liền trên diện tích gần 3.000m2, nằm cách thị xã Gò Công khoảng 2km và cách thành phố Mỹ Tho khoảng 40km.

Dòng họ Phạm Đăng đã sống lâu đời và nổi tiếng ở đất Gò Công. Ông Phạm Đăng Khoa là người khai hoang lập nghiệp ở xứ này. Phạm Đăng Hưng là hậu duệ đời thứ tư. Vì là ông ngoại vua Tự Đức, cha của Hoàng thái Hậu Từ Dụ, tước Đức Quốc công, nên sau khi Phạm Đăng Hưng mất (1825), triều đình nhà Nguyễn cho xây dựng tại đây nhà thờ và lăng mộ dòng họ Phạm Đăng đúng theo kiến trúc dành cho lăng tẩm vua quan lúc bấy giờ, và được người đời gọi là Lăng Hoàng gia.

Nhà thờ họ Phạm Đăng
Qua cổng tam quan rêu phong là một ngôi nhà thờ bề thế, được cất theo kiến trúc cung đình, để thờ những người trong dòng tộc Phạm Đăng. Tương truyền, công trình do trưởng nam của Phạm Đăng Hưng là ông Phạm Đăng Tá cho xây dựng năm 1888 thời vua Thành Thái và trùng tu năm 1921 thời vua Khải Định. Hiện nay, ngôi nhà bao gồm một nhà thờ, nhà khách, nhà kho và công trình phụ. Mười trụ cột chính giữa, lớn nhất được thiết kế thành hai hàng song song như những đôi bàn tay khổng lồ vươn lên chống đỡ toàn bộ lăng. Những đường hoành, rui, mè đều được thiết kế sắc sảo, độc đáo, vững chắc bởi các loại gỗ nâu quý được vận chuyển từ Huế vào. Trong nhà thờ có một tấm bia gỗ sơn son thiếp vàng chép lại nội dung bia dựng trước mộ Phạm Đăng Hưng.

Mộ Phạm Đăng Hưng

Đã có 13 người qua đời được xây lăng mộ tại đây trong khoảng thời gian từ năm 1811 đến đầu thế kỷ 20. Đặc biệt, trong đó có mộ của Phạm Đăng Hưng được xây dựng từ năm 1825, là một kiến trúc tâm điểm, độc đáo với diện tích hơn 800m², cách nhà thờ khoảng 500 m phía bên phải. Tương truyền, ông Hưng được chôn ở tư thế ngồi và trong quan ngoài quách .

Mộ được xây dựng với kiểu kiến trúc hình bát giác mang dáng dấp của một chiếc mũ triều phục. Bốn trụ thấp cách điệu giữa búp sen và chiếc nón cùng biểu tượng đôi cá vượt vũ môn được đặt phía trước. Sau bức hoành phi là bốn con rồng ngự trị trên cao giương cặp mắt sáng quắc (hiện tại chỉ còn ba con, một con bên phải đã bị hư hỏng vì thời gian). Phía dưới là hình tượng ngũ lân (tượng trưng cho ngũ tước: công, hầu, bá, tử, nam; ngụ ý năm đời đều danh giá) khảm trai hình độc đáo (hiện con ba con đã bị hư hỏng nặng phần đầu và chân).

Đặc biệt nơi đây có đến hai nhà bia ghi lại công trạng của Phạm Đăng Hưng, với lý do sau:
Nhà Bia phía bên phải mộ được làm bằng đá cẩm thạch trắng (đá Ngũ Hành Sơn ở Đà Nẵng) có khắc bia văn do Phan Thanh Giản soạn năm 1858. Nhưng khi di chuyển từ Huế vào đến Sài Gòn thì bị quân Pháp lấy làm mộ bia cho Đại úy Barbé vừa bị nghĩa quân Trương Định chém chết 1860. Năm 1999, tấm bia này đã được chuyển về đây. Tính ra tấm bia đá mang tên hai người chết một Pháp một Việt này đã luân lạc đúng 140 năm (1859-1999).
Nhà bia phía bên trái mộ dựng tấm bia bằng đá hoa cương (đá Ganis) do vua Thành Thái sai làm năm 1899, sau khi tấm bia đầu đã bị quân Pháp chiếm đoạt. Nội dung tấm bia này giống y tấm bia trước.

Khu mộ dòng họ
Trong khu lăng còn có hệ thống mộ dòng họ Phạm Đăng được chôn theo một trục dài, toàn bộ đều làm bằng hồ ô dước, bao bọc chung quanh bằng một lớp tường dày và cao 90 cm, các ngôi mộ tổ bố cục đơn giản theo hình vuông hoặc chữ nhật.

Các thông tin khác
Lăng Hoàng gia còn được gọi là khu lăng mộ của "Thích lý" theo nghĩa là của "bà con nhà vua".. Nơi đây, đã được vua Bảo Đại cùng Hoàng hậu Nam Phương đến viếng năm 1942, và cựu hoàng Thành Thái cũng đã đến viếng sau khi về nước năm 1947.

Khu Lăng được xây dựng bởi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân địa phương cùng các nghệ nhân cung đình từ Huế được phái vào, nên lăng mang những nét đặc trưng và phong cách của kiến trúc cung đình Huế.

Sau khi phải ký kết Hòa ước Nhâm Tuất (3 tháng 6 năm 1862) với thực dân Pháp, vua Tự Đức đã sai Phan Thanh Giản sang Pháp xin chuộc đất, một phần cũng vì lo sợ khu lăng mộ họ Phạm và khu lăng mộ họ Hồ (xem trang Hồ Văn Bôi) ở Biên Hòa bị đối phương xâm hại. Đến khi Hòa ước Giáp Tuất (15 tháng 4 năm 1874) được ký giữa Pháp và Nam triều, việc bảo vệ khu hai đền mộ này được quy định tại điều khoản 5.

Ngày 2 tháng 12 năm 1992, Lăng Hoàng gia được Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận di tích cấp Quốc gia.

Chú thích

Tham khảo
Huỳnh Minh, Gò Công xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên tái bản năm 2001.
Bài Di tích Lăng Hoàng gia trên website Tiền Giang

Liên kết ngoài
Thăm Lăng Hoàng gia
Lăng Hoàng gia

Di tích tại Tiền Giang
Phạm Đăng


title: Agaronia acuminata

text:
Agaronia acuminata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Agaronia


title: Hoàng Đình Cầu

text:
Hoàng Đình Cầu (1/4/1917-2005) là Giáo sư bác sĩ phẫu thuật Việt Nam.

Tiểu sử

Ông quê ở xã Võ Liệt, huyên Thanh Chương, Nghệ An. Tốt nghiệp bác sĩ y khoa Hà Nội năm 1945.

Giáo sư Trường Đại học Y Hà Nội.

Anh hùng Lao động.

1945. Tốt Nghiệp Bác sĩ Y Khoa Đại Học Y Hà Nội

11/1955-1960. Tổng Thư ký Hội Y Dược Học Việt Nam

1971-1989. Thứ trưởng Bộ Y tế

1985-1988. Hiệu Trưởng Trường ĐH Y Hà Nội

Giám đốc Bệnh viện Phủ Doãn - nay là bệnh viện Việt Đức Hà Nội

1981-1984. Phó Chủ tịch Tổng Hội Y Dược Học Việt Nam

1984-12/2000. Chủ tịch Tổng Hội Y Dược Học Việt Nam

10/1999. Chủ tịch Hiệp Hội Y Học Các Nước Đông Nam Á

Chủ tịch Uỷ ban Quốc gia nghiên cứu về chất độc da cam

1/2003-2005. Uỷ viên Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo Biên soạn Từ điển Bách Khoa Y Học

Uỷ viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban TW Mặt trận tổ quốc Việt Nam

Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Đức

Chủ tịch các Làng Hoà Bình tại Việt Nam

Danh nhân Y học thế giới.

In World Health Organization page

Hoang Dinh Cau

Viet Nam

WHO

Cuộc đời hoạt động

GS Hoàng Đình Cầu sinh ngày 1.4.1917 tại Nghệ An. Vì học giỏi, Ông được đưa ra học tú tài tại Trường Bảo hộ (Trường Bưởi) ở Hà Nội và sau đó Ông thi đậu vào Đại học Y khoa.

Năm 1947, Ông được cử làm Hiệu trưởng Trường Y sĩ Việt Nam đóng tại Thanh Hoá, lúc mới 30 tuổi. GS Cầu đã có công biên soạn các bài giảng về y khoa bằng tiếng Việt đầu tiên và sau này Ông cũng là tác giả của các cuốn từ điển Danh từ y dược Pháp Việt, Từ điển y học Nga Việt đầu tiên ở nước ta.

Khi được Bộ Y tế điều về làm Vụ trưởng Vụ Huấn luyện (nay gọi là Vụ khoa học đào tạo) Ông càng có cơ hội để hoàn tất các giáo trình giảng dạy bằng tiếng Việt tại các Trường Y khoa ở miền Bắc, cùng với nhóm biên soạn sách giáo khoa xuất sắc thời bấy giờ: Vũ Công Hoè, Nguyễn Tấn Gi Trọng, Trần Hữu Tước, Hồ Đắc Di, Đặng Văn Ngữ… Trong suốt 19 năm làm Thứ trưởng Bộ Y tế, GS Cầu đã để nhiều tâm huyết xây dựng các mạng lưới y tế xã, phường, thôn, bản, và đặc biệt Ông có các chương trình huấn luyện, đào tạo các cán bộ y tế cơ sở rất có tác dụng trong việc cung cấp cán bộ phục vụ kịp thời cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Như vậy từ một nhà phuẫn thuật lồng ngực, Ông đã để nhiều công sức xây dựng về lý thuyết lẫn thực hành, một môn rất mới ở nước ta đó là khoa y xã hội học. Khi được là Chủ tịch Uỷ ban Nghiên cứu chất độc màu da cam quốc gia, Ông càng có điều kiện để đi sâu vào việc hệ thống hoá những nghiên cứu chất độc khủng khiếp này mà quân đội Mỹ đã sử dụng taị Việt Nam cách đây hơn 30 năm.

Khi hội đồng chỉ đạo biên soạn Từ điển Bách Khoa ra đời do đồng chí Phạm Văn Đồng làm Chủ tịch danh dự, GS Hoàng Đình Cầu được cử làm Trưởng ban Y học và thể dục thể thao. Sau này đã có công lớn trong việc cho ra mắt bạn đọc cả nước và kiều bào ở nước ngoài 4 cuốn Từ điển Bách khoa phổ thông và 4 cuốn Bách khoa thư bệnh học. Đọc đến đây chắc mọi người đều đồng ý là Nhà bách khoa, Nhà từ điển học, Nhà báo Hoàng Đình Cầu đã tự học, tự rèn luyện mình để từ một trí thức được đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Pháp dưới thời Pháp thuộc trở thành một người viết, từ Từ điển Bách khoa đến các bài báo phổ thông phục vụ cộng đồng, đều xuất sắc.

Trong trả lời phỏng vấn bằng điện thoại ngày 4.4.2005 cho Hội đồng biên tập cuốn Danh nhân Y học thế giới của Hội Y học thế giới (World Mediacal Asociation), GS Hoàng Đình Cầu đã nói bằng tiếng Pháp: "Trong 60 năm hành nghề y khoa của tôi, đối tượng mà tôi luôn phấn đấu để phục vụ là những người nghèo khổ, những trẻ em mồ côi, những nạn nhân chiến tranh". Khi trả lời câu hỏi: "Nhân vật lịch sử nào mà Ông ngưỡng mộ nhất và có ảnh hưởng đến cuộc đời hoạt động của Ông?", GS Cầu đã không ngần ngại trả lời ngay là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Công trình nghiên cứu khoa học

Các công trình nghiên cứu khoa học thuộc y - sinh học, y - xã hội học, tập trung vào các chủ đề: phẫu thuật các thể lao phổi - màng phổi nặng, lao cột sống, nhiễm khuẩn phổi; phát hiện sớm và điều trị ung thư phổi bằng phẫu thuật, kết hợp với miễn dịch học; châm tê trong mổ phổi (1969); hậu quả lâu dài của các chất phát quang và diệt cỏ; chăm sóc sức khoẻ ban đầu; tổ chức y tế và mạng lưới y tế nông thôn; quản lý y tế; bảo hiểm sức khoẻ cộng đồng nông thôn; sư phạm y học, và Streptococcus. Dùng để điều chế thuốc bổ, thuốc chữa đau mắt, sốt rét, lị, bệnh về gan, bệnh đường ruột.

Gia đình

Vợ: Nguyễn Thanh Hương - Bác sĩ Nhi

Con gái cả: Hoàng Thanh Châu - Giảng viên Đại học Dược Hà Nội

Con trai thứ: Bác sĩ Hoàng Đình Chân - Nguyên Chủ nhiệm khoa phẫu luật lồng ngực bệnh viện K Hà Nội

Con gái thứ 3: Hoàng Bích Châu - Kỹ sư hóa thực phẩm, nguyên Phó TGĐ Vinamilk

Con gái út: PGS Tiến sĩ Hoàng Thị Minh Châu - Nguyên Phó GĐ Bệnh viện Mắt TW

Tham khảo

Người Nghệ An
Giáo sư Việt Nam
Bác sĩ Việt Nam
Thứ trưởng Việt Nam


title: Đại học Công nghệ Yangon

text:
Đại học Công nghệ Yangon, hay Học viện Công nghệ Yangon, (YIT) là trường đại học kỹ thuật đầu tiên ở Myanmar. Trường tọa lạc tại Gyogone, Insein, Yangon, và có chương trình đào tạo cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ về công nghệ và kỹ thuật. Chương trình đại học kéo dài 6 năm. Năm thứ 3 sinh viên được phân chia thành chuyên ngành mà họ chọn, gồm các ngành: Kỹ thuật Cơ khí, Kỹ thuật Điện, Kỹ thuật Điện tử, Kỹ thuật Xây dựng, Kỹ thuật Hóa, Kỹ thuật Khai khoáng, Luyện kim, Kỹ thuật Dầu khí, Dệt, Kỹ thuật Hàng không và Kiến trúc. Trong các ngành này, ngành Xây dựng, Cơ khí và Điện tử được sinh viên ưa thích nhất.
Sau cuộc nổi dậy năm 1996 và 1998, chính quyền quân sự Myanmar đã chuyển nhiều trường đại học tại Yangon về các vùng nông thôn.

Lịch sử
1924 Khoa Kỹ thuật được thành lập tại Đại học Yangon.
1927 Khoa này trở thành Cao đẳng B.O.C..
Hình ảnh hòn đá cho thấy Đại học Công nghệ Yangon được tái lập trong thời kỳ 1957-1961 với sự hợp tác và trợ giúp của các nhà khoa học Liên Xô.
1961 Khoa Kỹ thuật của B.O.C. được dời đến Gyogone, Insein và được đổi tên thành Học viện Công nghệ Burma, BIT.
1964 Đổi tên thành Học viện Công nghệ Rangon (RIT).
1990 Học viện Công nghệ Mandalay (MIT) được thành lập ở thành phố Mandalay.
1998 Tên của trường đại học được đổi thành Đại học Công nghệ Yangon.

Tham khảo

Yangon
Yangon, Công nghệ
Đại học và cao đẳng kỹ thuật
Viện công nghệ tại Myanmar


title: Olemps

text:
Olemps  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Máy tính cá nhân IBM

text:
Máy tính cá nhân IBM, thường được gọi là IBM PC, là máy tính vi tính đầu tiên của IBM và là nền tảng của tiêu chuẩn de facto tương thích IBM PC. Được phát hành vào tháng 8 năm 1981, nó được tạo ra bởi một nhóm kỹ sư dưới sự chỉ đạo của Don Estridge tại Boca Raton, Florida.

IBM PC là máy tính dựa trên kiến trúc mở và các bộ phận ngoại vi bên thứ ba. Qua thời gian, các bảng mạch mở rộng và phần mềm hỗ trợ nó ngày một tăng lên.

PC có một tầm ảnh hưởng to lớn đến thị trường máy tính cá nhân. Các chi tiết mô tả kỹ thuật của IBM PC trở thành một trong những tiêu chuẩn thiết kế máy tính thông dụng nhất trên toàn cầu. Sự cạnh tranh đáng kể nhất đến từ các nền tảng không tương thích trong thập niên 1980 là dòng sản phẩm Apple Macintosh. Đại bộ phận các máy tính hiện đại đều có nguồn gốc từ IBM PC.

Lịch sử
Trước thập niên 80, IBM được biết đến chủ yếu là một nhà cung cấp các hệ thống máy tính doanh nghiệp. Vào đầu thập niên 80, thị phần máy tính mini của IBM không bắt kịp được các đối thủ cạnh tranh; trong khi đó các nhà sản xuất khác bắt đầu thấy được lợi nhuận không nhỏ từ thị trường máy vi tính. Trên thị trường máy tính cá nhân lúc đó chiếm chủ yếu là Tandy, Commodore và Apple với các máy tính được bán với giá vài trăm đô la và đã trở nên rất phổ biến. Thị trường máy vi tính đủ khiến IBM phải bận tâm, với ước tính doanh thu 150 triệu đô la vào năm 1979 và tăng trưởng doanh thu hàng năm 40% vào đầu thập niên 80. Các công ty công nghệ lớn khác như HP, Texas Instruments và Data General đều đã gia nhập thị trường này, và một số khách hàng lớn của IBM đã bắt đầu mua các máy Apple.

Ngay từ 1980 đã xuất hiện tin đồn rằng IBM đang phát triển một máy cá nhân, có thể là một bản thu nhỏ của IBM System/370 và Matsushita công khai rằng đã liên hệ với IBM về một khả năng hợp tác sản xuất một máy tính cá nhân, tuy nhiên dự án đã bị bỏ dở. Dư luận nghi ngờ điều này, vì IBM có xu hướng thiên về cách làm việc chậm chạp, quan liêu (bureaucratic) vốn phù hợp với việc sản xuất các hệ thống doanh nghiệp lớn, phức tạp và đắt tiền. Cũng như các công ty lớn khác, một sản phẩm mới của IBM phải mất vài năm để phát triển, trích lời một nhà phân tích công nghiệp "Việc IBM cho ra máy cá nhân khác gì dạy một con voi học nhảy".

IBM trước đó đã sản xuất các máy tính mini như IBM 5100 năm 1975, nhưng được nhắm vào doanh nghiệp và có giá lên tới 20 nghìn đô. Nếu IBM muốn tham gia thị trường máy tính cá nhân thì giá thành phải mang tính cạnh tranh hơn.

Năm 1980, chủ tịch IBM là John Opel đã nhìn ra được cơ hội của thị trường đang nổi lên này, và chỉ định William C. Lowe tới một bộ phận mới: Entry Level Systems tại Boca Raton, Florida. Nghiên cứu thị trường cho thấy các đại lý máy tính rất thích bán máy tính IBM, nhưng họ yêu cầu máy phải được thiết kế với các linh kiện tiêu chuẩn, không phải do IBM sản xuất, để họ có thể tự mình sửa chữa thay vì bắt khách hàng mang tới IBM.

Năm 1980 Atari đề nghị IBM rằng họ sẽ đóng vai trò nhà sản xuất thiết bị gốc (Original Equipment Manufacturer - OEM) cho IBM, một giải pháp khả thi cho IBM khi đối mặt với một thị trường thay đổi nhanh chóng. Ý tưởng mua lại Atari được cân nhắc, nhưng bị từ chối, thay vào đó Lowe đề xuất rằng nếu hình thành một bộ phận nhỏ làm việc độc lập và bỏ qua các tiêu chuẩn của IBM thì một thiết kế có thể ra mắt trong vòng một năm và một nguyên mẫu (prototype) trong một tháng. Nguyên mẫu này hoạt động tồi nhưng lại có một bản kế hoạch doanh nghiệp chi tiết trong đó đề xuất máy tính mới sẽ có kiến trúc mở, sử dụng các phần cứng và phần mềm không độc quyền, được bán qua các cửa hàng bán lẻ - tất cả đều đi ngược lại cách làm việc của IBM. Nó cũng ước tính sẽ bán được 220 nghìn máy trong vòng ba năm, nhiều hơn tất cả số sản phẩm hiện hành của IBM.

Điều này đã thuyết phục được Ủy ban quản lý doanh nghiệp của IBM, và nhóm được chuyển thành một bộ phận với tên "Dự án Chess" và được tạo mọi điều kiện để làm ra sản phẩm đúng như trong thời hạn đã đề ra. Nhóm còn được phép mở rộng lên thành 150 người vào cuối năm 1980, và có ngày có hơn 500 nhân viên của IBM xin được tham gia.

Quá trình thiết kế
Quá trình thiết kế được giữ bí mật rất nghiêm ngặt, các bộ phận khác trong IBM không hề biết đến sự tồn tại của nó.

Một số CPU được xem xét, trong số đó có TMS9900 của Texas Instruments, Motorola 68000, và Intel 8088. Motorola 68000 được đánh giá cao nhất, tuy nhiên chưa thể đưa vào sản xuất như các lựa chọn khác. IBM 801, một thiết kế RISC, cũng được xem xét, tuy rằng nó mạnh hơn những lựa chọn khác nhưng lại vi phạm nguyên tắc ban đầu đề ra: chỉ sử dụng các linh kiện sẵn có từ bên ngoài.

IBM chọn 8088 thay vì 8086, một CPU tương tự nhưng mạnh hơn, vì Intel bán 8088 với giá thấp hơn và có thể cung cấp nhiều đơn vị hơn, và bus 8 bit của 8088 làm giảm chi phí của toàn bộ phần còn lại của máy tính. Intel 8088 có một lợi thế nữa là IBM đã từng làm quen với nó trong lúc thiết kế IBM System/23 Datamaster trước đó. Các khe cắm bus mở rộng 62 chân có thiết kế tương tự với khe cắm Datamaster và thiết kế và bố cục của bàn phím của Datamaster trở thành bàn phím model F của PC, nhưng ngoài ra thiết kế của PC khác Datamaster rất nhiều.

Bo mạch chủ được thiết kế trong vòng 40 ngày, với một bản mẫu vận hành được hoàn tất trong bốn tháng,  và được trình bày vào tháng một 1981. Thiết kế về cơ bản hoàn thiện vào tháng 4 năm 1981, khi được giao cho nhóm phụ trách việc sản xuất. Các PC được lắp ráp ở một nhà máy IBM tại Boca Raton, với các bộ phận được làm ra tại nhiều nhà máy của IBM và công ty bên thứ ba. Màn hình PC là một thiết kế có sẵn của IBM Nhật Bản và máy in được sản xuất bởi Epson. Không có bộ phận nào được thiết kế bởi IBM, do đó không có bằng sáng chế nào cho PC.

Nhiều người trong số các nhà thiết kế PC là những người thích máy tính, họ có máy tính của riêng mình, trong đó nhiều người là chủ nhân của Apple II, và điều này ảnh hưởng đến quyết định thiết kế theo một kiến trúc mở của PC và xuất bản chi tiết kỹ thuật của nó để mọi người đều có thể viết phần mềm hay làm ra các thiết bị khe cắm mở rộng.

Trong quá trình thiết kế IBM tránh hội nhập theo chiều dọc (vertical integration) tốt nhất có thể, ví dụ như đăng ký sử dụng Microsoft BASIC thay vì phiên bản của mình, vì phiên bản của Microsoft quen thuộc với mọi người hơn.

Ra mắt
IBM PC ra mắt vào ngày 12 tháng 8 năm 1981, sau một năm phát triển. Giá khỏi điểm là 1,565 đô la cho một máy tính với cấu hình bao gồm 16 kilobyte RAM, thẻ đồ họa màu CGA và không có ổ đĩa. Mức giá này được chọn để cạnh tranh với các máy tính tuơng tự trên thị trường. Để so sánh, trước đó hai tuần IBM phát hành máy tính rẻ nhất của mình, Datamaster, với giá 10,000 USD.

Trong chiến dịch quảng bá của mình, IBM sử dụng hình ảnh nhân vật "The Little Tramp" của Charlie Chaplin, thủ vai bởi Billy Scudder, trong một loạt quảng cáo dựa trên phim của Chaplin.

Đây cũng là lần đầu tiên IBM bán một máy tính qua các cửa hàng bán lẻ thay vì trực tiếp đến khách hàng. Vì chưa có kinh nghiệm, IBM hợp tác với chuỗi đại lý bán lẻ ComputerLand và Sears Roebuck, những người có kiến thức quan trọng trong lĩnh vực, và trở thành những địa điểm tiêu thụ chính của PC. Tại thời điểm đó đang có hơn 190 cửa hàng ComputerLand, ngoài ra Sears Roebuck cũng đang trong quá trình mở hàng chục các quầy bán máy tính.

PC được đón nhận một cách vô cùng tích cực, với doanh thu theo ước tính của các nhà phân tích lên tới hàng tỷ đô la trong vòng vài năm tới và ngay lập tức trở thành đề tài bàn tán của cả nền công nghiệp máy tính. Các đại lý choáng ngợp với đơn đặt hàng, trong số đó nhiều người mua trả trước mà ngày nhận chưa đảm bảo. Khi những loạt PC đầu tiên được giao nhận, từ "PC" đã trở nên quen thuộc.

Thành công
Doanh thu vượt chỉ tiêu của IBM 800%, có thời điểm bán được 40,000 PC trong vòng một tháng. Họ ước tính có từ 50% đến 70% số PC đã bán ở các cửa hàng bán lẻ có người mua là các hộ gia đình. Năm 1983 họ bán được hơn 750,000 máy, trong khi DEC, một trong những đối thủ đã khiến IBM phải gia nhập thị trường này, chỉ bán được 69,000 máy trong cùng thời gian.

Hỗ trợ phần mềm đến từ nền công nghiệp phát triển nhanh, với việc PC gần như ngay lập tức trở thành nền tảng mà hầu hết nhà phát triển phần mềm máy vi tính đều nhắm tới. Một bài báo cho biết có 753 gói phần mềm lưu hành một năm sau khi PC được phát hành, nhiều gấp bốn lần Macintosh sau một năm. Hỗ trợ phần cứng cũng tăng nhanh, với 30-40 công ty cạnh tranh mặt hàng thẻ mở rộng bộ nhớ trong vòng một năm.

Năm 1984 doanh thu của IBM từ thị trường PC là 4 tỷ USD, hơn hai lần Apple. Một nghiên cứu vào năm 1983 về người mua doanh nghiệp cho thấy hai phần ba khánh hàng lớn chuẩn hóa máy tính của họ chọn PC trong khi 9% chọn Apple. Năm 1985 một khảo sát của Fortune cho thấy 56% công ty Hoa Kỳ sử dụng máy tính cá nhân chọn PC, so với 16% chọn Apple.

Gần như ngay sau khi PC xuất hiện trên thị trường, đã có những tin đồn về những sản phẩm sao chép, và máy tính tương thích PC đầu tiên phát hành tháng 6 năm 1982, chưa đầy một năm sau khi PC ra mắt.

Phần cứng
Với mục tiêu chi phí thấp và hoàn thiện trong thời gian ngắn, toàn bộ thiết kế của IBM PC sử dụng phần cứng có sẵn của các nhà sản xuất bên thứ ba.

IBM PC có vỏ là một lồng thép nằm ngang, cho phép đặt màn hình CRT lên trên. Mặt trước bằng nhựa của nó có một koảng trống để đặt các ổ đĩa. Mặt sau bao gồm lỗ cắm điện và công tắc, đầu nối bàn phím và cassette, và một dãy khe đứng lấp bởi các tấm kim loại, có thể tháo ra để lắp đặt thẻ mở rộng.

Chiếm phần lớn bên trong PC là một bo mạch chủ chứa CPU, RAM tích hợp và các khe cắm mở rộng.

IBM PC có tính mở rộng và nâng cấp cao.

Bo mạch chủ

IBM PC được xây dựng xung quanh một bảng mạch in lớn gọi là bo mạch chủ, trên đó bao gồm bộ xử lý, bộ nhớ tích hợp, các khe mở rộng, cổng bàn phím và cassette, cùng một số IC điều khiển khác.

Các IC phụ bao gồm bộ Intel 8259 "PIC", Intel 8237 và Intel 8253 "PIT". PIT cung cấp xung "tick" 18.2 Hz và làm tươi bộ nhớ động.

CPU và RAM
CPU của IBM PC là một bộ xử lý Intel 8088, một phiên bản cắt giảm của Intel 8086 16 bit với bus 8 bit. Tốc độ của CPU là 4.77 MHz; sau này nó trở thành vấn đề khi các máy sao chép và các sản phẩm sau với tốc độ cao hơn không thể tương thích với các phần mềm được phát triển cho PC.

Bo mạch chủ PC còn có một chân cắm IC thứ hai để trống dành cho bộ xử lý dấu phẩy động (Floating-point Unit), hầu hết là Intel 8087, có tác dụng tăng tốc các phép tính dấu phẩy động.

Trong thiết kế ban đầu PC có bộ nhớ 16 hoặc 64 kB. Có thể nâng cấp RAM lên đến 256 kB bằng các thẻ mở rộng được IBM và nhiều hãng bên thứ ba cung cấp.

ROM-BIOS
BIOS là phần lõi (firmware) của PC, nẳm trong bốn chip ROM 2 kB trên bo mạch chủ. Nó cung cấp mã khởi động (bootstrap) và một thư viện bao gồm các lời gọi thông dụng mà các phần mềm có thể sử dụng cho nhiều mục đích như xuất video, nhập bàn phím, truy cập đĩa, xử lý ngắt, kiểm tra bộ nhớ, v.v. Có đến vài phiên bản BIOS của IBM trên thị trường trong suốt quãng thời gian sản xuất PC.

Hiển thị
Trong khi hầu hết máy tính gia đình có phần cứng video tích hợp, IBM PC có hai tùy chọn khác nhau cho đồ họa, Monochrome Display Adapter (MDA) và Color Graphics Adapter (CGA). MDA chỉ có một chế độ văn bản độ với phân giải cao và CGA có hai chế độ văn bản và đồ họa, cả hai với độ phân giải thấp.

CGA sử dụng tần số quét của truyền hình NTSC, cho phép nó xuất video ra các TV hay màn hình sử dụng tín hiệu NTSC, cũng như một cổng ra TTL phù hợp cho việc sử dụng các màn hình RGBI với tần số NTSC. IBM bán màn hình màu 5153 cho mục đích này, nhưng không có sẵn vào thời điểm phát hành PC cho đến tận tháng ba năm 1983.

MDA sử dụng tần số cao hơn và yêu cầu một màn hình đặc biệt, IBM 5151. Thẻ còn chứa một cổng máy in tích hợp.

Có thể lắp đặt cả hai thẻ vào máy, phục vụ các ứng dụng pha trộn văn bản và đồ họa. AutoCAD, Lotus 1-2-3 và các phần mềm khác cho phép sử dụng màn hình CGA cho đồ họa và một màn hình đơn sắc cho các menu văn bản. Các hãng bên thứ ba còn cung cấp nhiều loại thẻ đồ họa khác, như Hercules Graphics Card.

Phần cứng và phần mềm của PC vào thời điểm phát hành được thiết kế xung quanh một mở rộng 8 bit của bộ ký tự ASCII, gọi là Code page 437.

Lưu trữ

Hai khay đằng trước PC có thể chứa một hoặc hai ổ đĩa mềm 5,25 inch, mỗi ổ đĩa hỗ trợ các đĩa mềm 160 kB. Các ổ đĩa mềm cần một thẻ điều khiển lắp vào khe cắm mở rộng, kết nối bằng một dây duy nhất. Thẻ điều khiển IBM chứa một đầu nối ngoài D-sub 37 chân dành cho việc kết nối các ổ đĩa ngoài, tuy nhiên IBM không bán nó cho đến tận 1986.

Vào thời điểm phát hành, IBM không cung cấp bất cứ tùy chọn ổ đĩa cứng nào, và việc thêm vào một ổ cứng gặp khó khăn do nguồn điện của PC không cung cấp đủ cho một ổ đĩa cứng, bo mạch chủ không hỗ trợ BIOS mở rộng cần thiết để hỗ trợ một thẻ điều khiển ổ cứng, và cả PC DOS lẫn BIOS không hỗ trợ đĩa cứng. Sau khi phát hành IBM PC/XT, IBM thay đổi thiết kế của PC, hỗ trợ hầu như mọi thứ kể trên trừ nguồn điện.

Mặc dù không có hỗ trợ ổ cứng chính thức, ban đầu xuất hiện một số ổ đĩa trên thị trường kết nối bằng thẻ điều khiển đĩa mềm. Tuy nhiên, cần một phiên bản vá của PC DOS để hỗ trợ các kích thước đĩa lớn.

Giao diện người dùng
trái|nhỏ|IBM Model F keyboard
Tùy chọn duy nhất cho giao diện người dùng trong bản PC gốc là cổng bàn phím tích hợp, dành cho bàn phím IBM Model F. Model F ban đầu được thiết kế cho IBM Datamaster và tốt hơn hẳn các bàn phím trong các máy tính gia đình vào thời điểm đó ở nhiều điểm: số phím, sự vững chắc và công thái học. Trong khi các máy tính gia đình sử dụng bàn phím không cơ chiclet hay thiết kế cơ rẻ tiền, bàn phím IBM mang lại công thái tốt, cơ chế tiếp xúc của các phím rõ ràng, chắc chắn và các chân đế để thay đổi góc nghiêng.

Nhận xét về bàn phím vô cùng tích cực, một số nguồn cho rằng nó chính là điểm ăn khách của máy tính và thậm chí là "bàn phím tốt nhất cho một máy vi tính".
nhỏ|IBM PC với màn hình IBM CGA (model 5153), bàn phím IBM PC, máy in IBM 5152 (1988)

Kết nối
Kết nối tới các máy tính và thiết bị ngoại vi khác ban đầu được cung cấp thông qua các cổng nối tiếp và song song.

IBM cung cấp một thẻ nối tiếp gọi là 8250 UART. BIOS hỗ trợ lên đến hai cổng nối tiếp.

IBM cung cấp hai tùy chọn khác nhau để kết nối với các máy in sử dụng cổng song song Centronics. Một là IBM Printer Adapter, hai là cổng song song tích hợp trong Monochrome Graphics Display and Printer Adapter.

Mở rộng
Khả năng mở rộng của IBM PC đóng vai trò to lớn trong sự thành công của nó trên thị trường. Một số tài liệu nhấn mạnh quyết định xuất bản các chi tiết mô tả đầy đủ hệ thống bao gồm bus và sơ đồ bộ nhớ ngay sau khi phát hành, với mong muốn tạo ra và khuyến khích một thị trường bên thứ ba.

Bo mạch chủ của PC có năm đầu nối thẻ mở rộng dẫn đến các tín hiệu I/O của CPU. IBM ban đầu gọi các đầu nối này là "khe cắm I/O" nhưng sau sự mở rộng của nền công nghiệp sao chép PC chúng được biết đến với tên gọi Industry Standard Architecture (ISA - kiến trúc chuẩn công nghiệp). Phần sau của IBM PC chứa các khe hở dọc tương ứng với mỗi khe cắm thẻ mở rộng.

Các khe cắm mở rộng của PC chấp nhận một lượng lớn các loại phần cứng mở rộng, bổ sung các tính năng như:

 Đồ họa
 Âm thanh
 Hỗ trợ chuột
 Bộ nhớ mở rộng
 Thêm cổng song song hay nối tiếp
 Mạng
 Kết nối với các thiết bị đặc biệt sử dụng trong khoa học hay công nghiệp

Thị trường phản ứng đúng như IBM mong muốn, và trong vòng một tới hai năm sau khi PC được phát hành số lượng phần cứng mở rộng là một con số khổng lồ.

Phần mềm
IBM ban đầu công bố họ muốn hỗ trợ nhiều hệ điều hành như CP/M-86, UCSD p-System và một sản phẩm của IBM gọi là PC DOS, do Microsoft phát triển. Trên thực tế, mục đích của họ là muốn bán PC-DOS như là một sản phẩm chính trên thị trường. CP/M-86 phát hành sau PC sáu tháng và nhận được rất ít đơn đặt hàng, p-System cũng không có sẵn lúc phát hành PC. PC-DOS nhanh chóng xác lập vị thế hệ điều hành tiêu chuẩn cho PC và củng cố vị trí đó trong hơn một thập kỷ, cùng với phiên bản khác là MS-DOS của Microsoft.

IBM PC còn đi kèm với BASIC lưu trữ trong ROM, một đặc điểm thường thấy trong các máy vi tính đầu thập niên 80. ROM BASIC hỗ trợ giao diện với băng cassette, nhưng PC DOS thì không, do đó hạn chế việc sử dụng giao diện này cho ROM BASIC.

PC DOS phiên bản 1.00 chỉ hỗ trợ các đĩa mềm SSDD 160 kB, tuy nhiên chín tháng sau trong phiên bản 1.1 hỗ trợ cả các đĩa mềm DSDD 320 kB. Các hỗ trợ cho định dạng 180 kB và 360 kB được bổ sung vào tháng ba năm 1983.

Các hỗ trợ phần mềm bên thứ ba phát triển nhanh chóng, trong vòng một năm nền tảng PC đã có một mảng rộng phần mềm cho bất cứ mục đích sử dụng nào.

Dòng họ PC
IBM bán một số máy tính dưới tên "Personal Computer" hay "PC" trong suốt thập niên 80. Tên này sau đó không được sử dụng trong vài năm cho đến khi được dùng lại trong IBM PC Series vào những năm 1990 đến 2000.

Giống như mọi hệ thống phát sinh từ PC, mọi IBM PC đều mặc nhiên tương thích phần mềm với nhau, mặc dù một số phần mềm không thể vận hành đúng trên các PC có CPU nhanh hơn.

Sao chép IBM PC

Do IBM PC dựa trên phần cứng thương mại có sẵn và cách vận hành của nó được ghi chép lại chi tiết bởi IBM, việc tạo ra một máy tính tương thích hoàn toàn với IBM PC ngoại trừ BIOS thực sự không quá khó khăn.

Một sao chép đơn thuần của ROM BIOS vi phạm trực tiếp đến luật bản quyền, nhưng không lâu sau đó BIOS bị dịch ngược bởi các công ty như Compaq, Phoenix Software Associates, American Megatrends and Award, những công ty muốn tự sản xuất máy tính tuơng thích hoặc bán BIOS của mình cho các công ty có mục đích tuơng tự.

Các máy tính này được gọi là máy tương thích IBM hay "bản sao", và phần mềm được quảng cáo là "tuơng thích với IBM PC hoặc các máy tuơng tự 100%". Không lâu sau đó các nhà sản xuất sao chép bắt đầu cải tiến và mở rộng phần cứng của họ, như sử dụng các bộ xử lý nhanh hơn như NEC V20, cũng chạy được các phần mềm viết cho 8088 và có tốc độ lên tới 10 MHz.

Thị trường sao chép cuối cùng trở nên quá lớn đến mức nó mất đi quan hệ ban đầu với IBM PC và trở thành tiêu chuẩn de facto bởi các nhiều nhà sản xuất phần cứng.

Xem thêm
 IBM PC DOS
 Máy tính tương thích IBM PC

Tham khảo

Liên kết ngoài

 IBM SCAMP
 IBM 5150 information at www.minuszerodegrees.net
 IBM PC 5150 System Disks and ROMs
 IBM PC from IT Dictionary
 IBM PC history and technical information
 What a legacy! The IBM PC's 25 year legacy
 CNN.com - IBM PC turns 25
 IBM-5150 and collection of old digital and analog computers at oldcomputermuseum.com
 IBM PC images and information
 A brochure from November, 1982 advertising the IBM PC
 A Picture of the XT/370 cards, showing the dual 68000 processors
Máy tính cá nhân
Máy tính IBM


title: Guayaquil

text:
Guayaquil, tên đầy đủ Santiago de Guayaquil, là thành phố ở phía Tây Ecuador, thủ phủ của Tỉnh Guayas. Thành phố toạ lạc bên sông Guayas River, gần phía đầu của Vịnh Guayaquil, ở vùng đất thấp ven biển Thái Bình Dương.

Guayaquil là thành phố lớn nhất Ecuador và cũng là trung tâm kinh tế hàng đầu của quốc gia này. Phần lớn hàng xuất khẩu chuối của nước này và phần lớn hàng nhập khẩu đều thông qua cảng nước sâu gần đó (hoàn thành năm 1962). Các ngành công nghiệp chính có: đánh bắt tôm, lọc dầu, chế biến thực phẩm, chế tạo máy và sản xuất hàng tiêu dùng. Hàng nông sản từ các vùng ven biển phía Bắc như chuối, cacao, cà phê và cam được xuất khẩu từ thành phố này. Cảng của Guayaquil đã trở thành một trong những cảng tấp nập nhất ở Nam Mỹ bên bờ Thái Bình Dương.

Thành phố đã được mở rộng và đã thu hút làn sóng công nhân nhập cư từ nông thôn Ecuador đã tạo ra thiếu hụt nhà ở và nước cho thành phố. Thành phố nằm ngày phía Nam của xích đạo nên Guayaquil chỉ hơi mát nhờ Hải lưu Humboldt gây ra gần như quanh năm. Dòng hải lưu này rút xuống vào tháng giêng khiến cho cư dân phải đối mặt với khí hậu mưa, ẩm, nóng đến tháng 4.

Tham khảo

Khu dân cư ở Ecuador


title: Danh sách nhà ngôn ngữ học

text:
Sau đây là danh sách một số các nhà ngôn ngữ học.

A
 John Langshaw Austin (1911-1960) Anh

B
 Charles Bally (1865-1947) Pháp
 Yehoshua Bar-Hillel (1915-1975) Israel
 Émile Benveniste (1902-1976) Pháp
 Derek Bickerton (1926-) Hoa Kỳ
 Wilhelm Bleek (1827-1875) Đức
 Leonard Bloomfield (1887-1949) Hoa Kỳ
 Franz Boas (1858-1942) Hoa Kỳ
 Dwight Bolinger (1907-1992) Hoa Kỳ
 Franz Bopp (1791-1867) Đức
 Jorge Luis Borges (1899-1986) Argentina
 John Bowring (1792-1872) Anh
 Wilhelm Braune (1850-1926) Đức
 Michel Bréal (1832-1915) Pháp
 Karl Brugmann (1849-1919) Đức

C
 John Chadwick (1902-1998) Anh
 Jean-François Champollion (1790-1832) Pháp
 Noam Chomsky (1928-) Hoa Kỳ
 David Crystal (1941-) Anh
 Cao Xuân Hạo () Việt Nam

D
 Vladimir Ivanovich Dall (Владимир Иванович Даль) (1801-1872) Nga
 Donald Davidson (1917-2003) Hoa Kỳ
 Ali Akbar Dehkhoda (علی‌اکبر دهخدا) (1879-1959) Iran
 Berthold Delbrück (1842-1922) Đức
 Clement Martyn Doke (1893-1980) Cộng hòa Nam Phi

E
 Umberto Eco (1932-) Ý
 Michael Everson (1963-) Hoa Kỳ, Ireland

F

G
 Brent Galloway (1944-) Hoa Kỳ
 Tamaz Gamkrelidze (თამაზ გამყრელიძე) (1929-) Gruzia
 Alexander Gode (1906-1970) Đức, Hoa Kỳ
 Sidney Greenbaum (1929-1996) Anh
 Joseph Greenberg (1914-2001) Hoa Kỳ
 Paul Grice (1913-1988) Anh
 Jakob Grimm (1785-1863) Đức
 Gustave Guillaume (1883-1960) Pháp

H
 Mary Haas (1910-1996) Hoa Kỳ
 Péter Hajdú (1923-2002) Hungary
 Kenneth L. Hale (1934-2001) Hoa Kỳ
 Morris Halle (1923-) Latvia, Hoa Kỳ
 Michael Halliday (1925-) Anh, Úc
 Zellig Harris (1909-1992) Hoa Kỳ
 Louis Hjelmslev (1899-1965) Đan Mạch
 Wilhelm von Humboldt (1787-1835) Đức
Thiên Yết Hưng ( 2003- ) East Laos

I
 Pavle Ivić (1924-1999) Serbia

J
 Ray Jackendoff (1945-) Hoa Kỳ
 Vatroslav Jagić (1838-1923) Croatia
 Roman Osipovich Jakobson (Роман Осипович Якобсон) (1896-1982) Nga
 Otto Jespersen (1860-1943) Đan Mạch
 Daniel Jones (1881-1967) Anh
 Sir William Jones (1746-1794) Anh

K
 Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864) Serbia
 Yuri Valentinovich Knorosov (Юрий Валентинович Кнорозов) (1922-) Nga
 Alice Kober (1907-1950) Anh
 Henry Kucera (1925-) Hungary

L
 William Labov (1927-) Hoa Kỳ
 Sidney Lamb (1929-) Hoa Kỳ
 Karl Richard Lepsius (1810-1884) Đức
 Fred Lukoff (1920-2000) Hoa Kỳ
 Li Fang-kuei (1902-1987) Trung Hoa
 Lê Khả Kế (1918-2000) Việt Nam
 Lê Ngọc Trụ () Việt Nam
 Lê Văn Lý () Việt Nam

M
 Nikolay Yakovlevich Marr (Никола́й Я́ковлевич Марр) (1864-1934) Nga, Gruzia
 André Martinet (1908-1999) Pháp
 Carl Meinhof (1857-1944) Đức
 Franc Miklošič (1813-1891) Slovenia

N
 Nguyễn Kim Thản () Việt Nam
 Nguyễn Tài Cẩn () Việt Nam
 Nguyễn Đình Hòa () Việt Nam
 Nguyễn Khắc Kham () Việt Nam
 Nguyễn Bạt Tụy () Việt Nam
 Nguyễn Lân Trung () Việt Nam
Nguyễn Hiến Lê () Việt Nam

O

P
 Holger Pedersen (1867-1953) Đan Mạch
 Mario Pei (1901-1978) Hoa Kỳ

Q

R
 Rasmus Christian Rask (1787-1832) Đan Mạch
 Alexandre de Rhodes (1591-1660) Pháp

S
 Edward Sapir (1884-1939) Hoa Kỳ
 Ferdinand de Saussure (1857-1913)  Thụy Sĩ
 Aurélien Sauvageot (1897-1988) Pháp
 Archibald Henry Sayce (1845-1933) Anh
 August Schleicher (1821-1868) Đức
 Johannes Schmidt (1843-1901) Đức
 John Searle (1932-) Hoa Kỳ
 Morris Swadesh (1909-1967) Hoa Kỳ

T
 J. R. R. Tolkien (1892-1973) Anh
 Nikolai Sergeevich Trubetzkoy (Николай Сергеевич Трубецкой) (1890-1938) Nga
 Peter Trudgill (1941-) Anh
 Trương Vĩnh Ký (1837-1898) Việt Nam

U

V
 Michael Ventris (1922-1956) Anh

W
Diedrich Westermann (1875-1956) Đức
Ernst Oswald Johannes Westphal (1919-1990) Cộng hòa Nam Phi
Benjamin Lee Whorf (1897-1941) Hoa Kỳ
Anna Wierzbicka (1938-) Ba Lan
Nicholas Williams (1943-) Anh

X

Y

Z
 L. L. Zamenhof (1859-1917) Ba Lan
 Ghil'ad Zuckermann (1971-) Anh, Ý, Israel, Úc

Tham khảo

Nhà
ngôn ngữ
ngôn ngữ
ngôn ngữ


title: Vercourt

text:
Vercourt là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 15 miles về phía bắc của Abbeville, trên đường D175.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Vercourt trên trang mạng của INSEE
 Vercourt trên trang mạng của Quid

Tham khảo

Xã của Somme


title: Ypsolopha dorsimaculella

text:
Ypsolopha dorsimaculella là một loài bướm đêm thuộc họ Ypsolophidae. Nó được tìm thấy ở khắp Bắc Mỹ. In Canada, nó được tìm thấy ở British Columbia, Alberta và Saskatchewan. Nó được tìm thấy ở hầu hết the continental Hoa Kỳ. The habitat consists of mixed wood forests, riparian areas và possibly scrubland.

Sải cánh dài 18.5–19.5 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8. Adults are of a uniform, drab colour.

Chú thích

Tham khảo

Ypsolopha


title: Ischnotoma homochroa

text:
Ischnotoma homochroa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Ischnotoma


title: Tipula blaseri

text:
Tipula blaseri là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Roger D. Kornberg

text:
Roger David Kornberg, sinh ngày 24 tháng 4 năm 1947, là một nhà sinh hóa học người Mỹ. Ông hiện là giáo sư tại Đại học Stanford. Kornberg nhận giải Nobel Hóa học năm 2006 cho những nghiên cứu của ông về cơ sở phân tử của sự sao chép thông tin di truyền từ DNA vào RNA trong các sinh vật nhân chuẩn. Ông cũng nhận được Giải Eli Lilly về Hóa Sinh năm 1981, giải Passano năm 1982, giải quốc tế Quỹ Gairdner vào năm 2000. Cha của ông, Arthur Kornberg, cũng là một nhà khoa học đoạt giải Nobel Y học năm 1959 cho công trình về sự tổng hợp RNA và DNA.

Tham khảo

Nhà hóa học Hoa Kỳ
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Mỹ gốc Do Thái
Nhà hóa sinh Hoa Kỳ
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Cựu sinh viên Đại học Stanford