title: Tình báo kinh tế

text:
Tình báo kinh tế (hay còn gọi là Gián điệp kinh tế) là toàn bộ những hoạt động tìm kiếm, xử lý, truyền phát và bảo vệ thông tin có ích cho các thành phần kinh tế. Tình báo kinh tế còn là "Nghệ thuật hiểu biết tất cả về mọi thứ để chuẩn bị cho tương lai"; là một nghề đã có từ lâu và được chính quyền công nhận như bao ngành nghề khác; là việc "ăn cắp" công nghệ, kế hoạch sản xuất kinh doanh... của đối thủ cạnh tranh; lĩnh vực hoạt này đã được nhiều doanh nghiệp, tổ chức kể cả tổ chức tình báo của nhà nước vận dụng. Để đỡ mất thời gian và công sức, một số doanh nghiệp tìm đến các công ty thám tử tư để "đặt hàng". Về mặt quốc gia, Tình báo kinh tế là một trong những biện pháp quan trọng của hệ thống bảo đảm an ninh quốc gia. Ngày nay, trong điều kiện toàn cầu hoá, trước hết là toàn cầu hoá kinh tế và công nghệ, tình báo kinh tế càng được nhiều quốc gia đặc biệt coi trọng.

Theo định nghĩa khác, Tình báo kinh tế và Gián điệp công nghiệp là các hoạt động thu thập thông tin cho mục đích kinh tế, thương mại một cách bất hợp pháp. Trong đó, gián điệp kinh tế thường là các hoạt động do một chính phủ chỉ đạo, có phạm vi quốc tế, trong khi gián điệp công nghiệp thường trong phạm vi một nước, và xảy ra giữa các hãng đối thủ. GĐCN hoặc GĐKT thường diễn ra dưới 2 dạng chính. Nói một cách ngắn gọn, mục đích của gián điệp kinh tế/gián điệp công nghiệp là tập hợp những thông tin về các tổ chức, công ty. Nó có thể bao gồm các sản phẩm trí tuệ, như thông tin về sản xuất, ý tưởng, kỹ thuật, công thức sản phẩm, cách tính toán một quy trình... Nó cũng có thể là việc thu thập những thông tin về hoạt động của doanh nghiệp, như dữ liệu khách hàng, giá cả, doanh số, công tác nghiên cứu phát triển, chính sách, kế hoạch đấu thầu, kế hoạch thị trường... gián điệp kinh tế/gián điệp công nghiệp thường phổ biến với các ngành công nghiệp kỹ thuật cao như phần mềm hoặc phần cứng máy vi tính, kỹ thuật sinh học, kỹ thuật hàng không vũ trụ, viễn thông, kỹ thuật cơ khí, xe hơi, năng lượng, nguyên liệu và xi mạ... Thung lũng Silicon (Hoa Kỳ) là một trong những khu vực bị các chiến dịch gián điệp kinh tế/gián điệp công nghiệp nhắm đến nhiều nhất trên thế giới.

Lĩnh vực hoạt động của gián điệp kinh tế hay đôi khi còn gọi là thám tử tư cũng ngày càng mở rộng. Các cá nhân cần đến thám tử tư để làm rõ những nhu cầu đa dạng liên quan đến cá nhân gia đình, kể từ giám sát con cái, đến theo dõi nhân tình của vợ chồng. Doanh nghiệp bảo hiểm cần thám tử tư để xác minh những trường hợp khai man, dàn dựng tai nạn để nhận tiền bảo hiểm; các doanh nghiệp nhờ thám tử phát hiện gián điệp "ăn cắp" thông tin. Thám tử cũng có thể cung cấp thông tin sâu về tình hình hoạt động của một doanh nghiệp nào đó cho khách hàng trước khi hợp tác làm ăn.

Cùng với trào lưu toàn cầu hóa, gián điệp kinh tế ngày càng phổ biến rộng rãi và đang trở thành một công cụ của nhiều công ty, tập đoàn và quốc gia trong những nỗ lực cạnh tranh không lành mạnh. Gián điệp kinh tế không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, mà còn đe dọa sự ổn định xã hội và chính trị toàn cầu.

Nhiệm vụ của Tổ chức tình báo kinh tế nhà nước
 Cung cấp các cứ liệu thông tin nhằm hỗ trợ cho các cơ quan lập pháp hoạch định chính sách trong quá trình soạn thảo các quyết sách;
 Kiểm soát các xu hướng phát triển khoa học, công nghệ và kỹ thuật có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, như sự phát triển công nghệ cao, công nghệ nano (công nghệ vũ trụ, công nghệ "tàng hình", công nghệ máy tính, công nghệ lade, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, trước hết là công nghệ gen,...);
 Hoạt động phản gián để bảo vệ nền kinh tế quốc gia chống lại các đối phương tiềm tàng và giám sát các đối tượng đội lốt hoạt động kinh tế để làm gián điệp.

Tình báo kinh tế trên thế giới

Luật pháp
 Hoa Kỳ: Đạo luật tình báo kinh tế được Quốc hội thông qua năm 1996, tạo cơ sở pháp lý hữu hiệu cho cuộc chiến chống tình báo kinh tế nước ngoài trước thực trạng các công ty Hoa Kỳ đã tổn thất hàng tỉ USD mỗi năm bởi nguyên nhân bị lấy trộm các bí mật thương mại.

Cách thức
Thường các vụ gián điệp kinh tế/gián điệp công nghiệp xảy ra theo 2 cách. Thứ nhất, một nhân viên bất mãn của công ty âm mưu tiếp cận những thông tin quan trọng của công ty đó với mục đích riêng, hoặc để vụ lợi bất chính, hoặc để phá hoại công ty với mục đích trả thù. Thứ hai, một đối thủ hoặc chính phủ nước ngoài tìm kiếm những thông tin vì các lợi ích kỹ thuật hoặc tài chính. Trong cách thức thứ 2, những "kẻ nằm vùng" hoặc "nội gián" đóng một vai trò rất quan trọng. Một số nước thường thuê người làm nội gián hơn là dùng nhân sự trong cơ quan tình báo của họ. Những đối tượng thường được thuê mướn cho công việc này là những nghiên cứu sinh, sinh viên hoặc các đại diện doanh nghiệp. Vụ gián điệp công nghiệp đầu tiên được phương Tây ghi lại là việc linh mục Francois Xavier d'Entrecolles sao chép bí mật sản xuất đồ sứ của Trung Quốc và gửi về châu Âu vào năm 1712. Trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp (TK 18), Anh thường là đích nhắm của các vụ GĐKT/GĐCN do là "quê hương" của cuộc cách mạng này. Cho đến đầu thập niên 1990, Pháp vẫn bị xem là nước theo đuổi nhiều chương trình GĐKT/GĐCN nhất. Tuy nhiên, vị trí đó nay thuộc về Trung Quốc, nơi bị cáo buộc là điểm xuất phát của nhiều vụ gián điệp bằng điệp viên và trên không gian internet

Những quốc gia "nạn nhân"

Trong những thập niên gần đây, Hoa Kỳ, Anh và Đức bị xem là những nước "nạn nhân" lớn nhất của các hoạt động GĐKT/GĐCN.

Vấn nạn thời toàn cầu hóa

Tại Hoa Kỳ, Cục Điều tra Liên bang (FBI) cho biết gián điệp kinh tế khiến các công ty ở nước này thiệt hại khoảng 100 tỷ USD mỗi năm. Trong khi đó, các chuyên gia phản gián Đức ước tính nền kinh tế lớn nhất lục địa già thiệt hại khoảng 53 tỷ EUR (68,2 tỷ USD) mỗi năm vì gián điệp kinh tế.

Những vụ án bạc tỷ

Trong thực tế, cả Hoa Kỳ và Đức đều là nơi xảy ra những vụ án gián điệp có giá trị kinh tế lớn nhất trong lịch sử. Ngày 6-11-2007, tòa án Liên bang Hoa Kỳ tuyên phật Gary Min – cựu nhân viên của đại gia hóa chất DuPont - mức án 18 tháng tù giam và 30.000 USD tiền phạt. Mọi chuyện bắt đầu từ tháng 10-2005, khi Victrex - đối thủ cạnh tranh của DuPont - mời Min về làm cho mình trong dự án nghiên cứu về phim polyme tốc độ cao mà DuPont cũng đang tập trung tiến hành. Min, hay còn gọi Yonggang Min, là người gốc Trung Quốc và đã làm việc cho DuPont 10 năm. Min nhận lời mời của Victrex và trước khi rời DuPont đã lấy về trái phép hơn 22.000 bản tổng kết và khoảng 16.706 tài liệu khác nhau từ thư viện dữ liệu của DuPont. Theo đánh giá của giới chuyên môn, giá trị của các tài liệu bị mất cắp lên đến hơn 400 triệu USD. Tuy nhiên, không biết vì lý do gì, DuPont chỉ khai báo trong đơn kiện rằng họ chỉ bị thiệt hại chừng 75.000 USD. Chính nhờ điều này, Min chỉ bị tuyên phạt 18 tháng tù giam và 30.000 USD, thay cho mức phạt tối đa 10 năm tù giam và 250.000 USD. Min khai trước tòa rằng đã ăn cắp những tài liệu trên với ý định phục vụ cho công việc mới của mình tại Victrex, nhưng Victrex khẳng định họ chưa hề nhìn thấy các tài liệu đó, và đã rất hợp tác trong việc giúp cảnh sát bắt giữ Min.
Với mức thiệt hại ước tính lên đến 400 triệu USD khiến vụ án DuPont trở thành một trong những vụ gián điệp kinh tế gây thiệt hại kinh tế lớn nhất trên đất Hoa Kỳ. Tuy nhiên, vào thập niên 1990, ở Đức từng xảy ra một vụ án gián điệp kinh tế có tầm mức lớn hơn rất nhiều lần. Ngày 9-1-1997, đại gia xe hơi Đức Volkswagen A.G. đồng ý trả cho hãng đối thủ General Motors Corporation 100 triệu USD để hòa giải cáo buộc của GM rằng VW ăn cắp các bí mật thương mại. Ngoài số tiền mặt 100 triệu USD, Volkswagen còn cam kết sẽ mua ít nhất 1 tỷ USD các linh kiện xe hơi của GM trong vòng 7 năm. Trước đó, trong đơn kiện của mình, GM từng yêu cầu mức bồi thường lên đến 4 tỷ USD. Câu chuyện đấu đá của 2 đại gia xe hơi bắt đầu khi Jose Ignacio Lopez de Arriortua, giám đốc sản xuất của Opel – chi nhánh tại Đức của GM, bỏ Opel để sang làm việc cho VW vào năm 1993. Khi Lopez bỏ sang đảm nhiệm cùng vị trí tương đương ở Volkswagen, 7 nhà điều hành đắc lực của Lopez tại Opel cũng đi theo ông. Nhưng Opel cho rằng đó không phải là tất cả những thứ Lopez lấy đi của họ. GM gửi một đơn kiện VW và các nhà điều hành lên tòa án liên bang ở Detroit, cáo buộc họ ăn cắp hàng nghìn trang tài liệu chứa các bí mật thương mại của công ty. Phản ứng lại đơn kiện của GM, VW kiện lại họ tội "vu khống". Cuộc tranh đấu kéo dài suốt 4 năm và cho đến nay vẫn là vụ án gián điệp kinh tế có mức bồi thường cao nhất trong lịch sử.

Rủi ro từ không gian ảo

Sự phát triển của internet và các mạng lưới máy vi tính đã mở rộng phạm vi và mức độ của các vụ gián điệp kinh tế. Theo ước tính của giới chuyên môn, mỗi ngày trên thế giới có tới 50.000 công ty bị xâm nhập mạng lưới máy tính với mục đích gián điệp kinh tế, và tầm mức này tăng gấp đôi mỗi năm. Nổi bật trong thời gian gần đây là các vụ tấn công trên thế giới ảo được các nước phương Tây gọi là "Chiến dịch Ánh ban mai" (Operation Aurora). Chiến dịch này là các vụ tấn công gián điệp diễn ra trên mạng internet từ giữa năm 2009 đến hết năm 2009, được Google vạch trần làn đầu tiên vào ngày 12-1-2010. Những cuộc tấn công trong chiến dịch Ánh bình minh có đích đến là vài chục công ty, tổ chức toàn cầu. Trong đó Adobe Systems, Juniper Networks và Rackspace công khai thừa nhận họ bị tấn công, trong khi giới nghiên cứu cho rằng các đại gia như Yahoo, Symantec, Northrop Grumman và Dow Chemical cũng chịu chung số phận. Theo ước tính của hãng Cyber Diligence, chiến dịch này gây thiệt hại cho mỗi công ty nạn nhân khoảng 100 triệu USD. Tháng 6-2010, Trung tâm Phản gián điện tử Anh GCHQ ước tính nước này thiệt hại khoảng 1 tỷ bảng (1,54 tỷ USD) mỗi năm vì các vụ tấn công gián điệp trên không gian ảo.
Internet phát triển cũng mở rộng cơ hội cho các vụ gián điệp kinh tế với mục tiêu phá hoại ngầm. Vào đầu thập niên 2000, giới chuyên môn lưu ý rằng các công ty năng lượng ngày càng bị tin tặc tấn công nhiều hơn. Các hệ thống năng lượng trước đây thường tách biệt với các mạng lưới máy tính khác, nhưng nay cũng được kết nối với internet, và trở thành mục tiêu của các nhóm khủng bố và các chính phủ thù địch.
Dù vậy, theo nghiên cứu của Viện Bảo mật máy tính Hoa Kỳ CSI, kể từ năm 2007, vấn nạn nội gián kinh tế đã qua mặt virus và các phần mềm độc hại trên máy vi tính để trở thành nguy cơ bảo mật lớn nhất trong môi trường tập đoàn hiện nay. Báo cáo của CSI cũng ghi nhận tình trạng gia tăng đột biến của các vụ tấn công có mục tiêu, theo đó doanh nghiệp hoặc tổ chức cảm thấy kẻ tấn công chỉ nhằm vào mỗi họ. 28% số người được hỏi cho biết họ đã bị tấn công từ 1-5 lần, trong khi 67% không rõ mình có phải là mục tiêu duy nhất hay không.

Sự "nổi bật" của Trung Quốc

Trung Quốc là nạn nhân trong vụ gián điệp kinh tế đầu tiên được ghi lại trong lịch sử phương Tây, khi linh mục Francois Xavier d'Entrecolles sao chép bí mật sản xuất đồ sứ của Trung Quốc và gửi về Pháp vào năm 1712. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nước này bị cáo buộc là nơi xuất xứ của đa số các vụ gián điệp kinh tế trên thế giới.

Cáo buộc của Hoa Kỳ

Theo một cuộc thăm dò ý kiến của FBI và bộ Thương mại Hoa Kỳ, các công ty lớn của Hoa Kỳ cho biết Trung Quốc chính là mối đe doạ rò rĩ thông tin kỹ thuật lớn nhất (chiếm hơn 20%) so với tất cả các khu vực khác trên thế giới. Một báo cáo lên chính phủ Hoa Kỳ gần đây của công ty quốc phòng và hàng không vũ trụ Northrop Grumman mô tả gián điệp kinh tế Trung Quốc như một "đe dọa lớn nhất cho công nghệ của Hoa Kỳ". Trong các báo cáo về gián điệp kinh tế hàng năm gửi lên Quốc hội của Cơ quan Phản gián Hoa Kỳ (NCIX), Trung Quốc và Nga luôn nằm trong danh sách những nước tiến hành các vụ gián điệp kinh tế nhắm đến Hoa Kỳ nhiều nhất. "Trung Quốc và Nga nằm trong số những nước gây hấn nhất và tiến hành nhiều vụ tấn công gián điệp kinh tế nhất, như từ khi Cơ quan phản giá (CI) lần đầu tiên theo dõi có hệ thống các nỗ lực thu thập thông tin gián điệp kinh tế vào năm 1997", báo cáo của NCIX năm 2006 viết.
Tháng 1-2010, nhà khổng lồ internet Google làm cả thế giới xôn xao khi công bố có nhiều vụ tấn công vào hệ thống dữ liệu của họ, xuất phát từ Trung Quốc, với mục tiêu ăn cắp những tài sản trí tuệ và các tài khoản email. Phát hiện này dẫn đến việc Google quyết định ngưng việc lọc dữ liệu tìm kiếm trên web theo yêu cầu của chính phủ Trung Quốc và chuyển hướng người dùng ở nước này sang một trang web không bị lọc ở Hồng Kông. Tháng 2-2010, các chuyên gia vi tính của Cục An ninh Nội địa Hoa Kỳ (NSA) cho rằng các vụ tấn công nhắm vào Google nhiều khả năng xuất phát từ 2 trường đại học ở Trung Quốc, là trường Shanghai Jiao Tong University và Lanxiang Vocational School.

Cáo buộc của Anh

Tháng 12-2007, tờ The Times của Anh đưa tin chính phủ xứ sương mù công khai cáo buộc Trung Quốc thực hiện những vụ tấn công gián điệp được nhà nước hỗ trợ vào các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế nước Anh, bao gồm hệ thống máy vi tính của các ngân hàng và công ty tài chính lớn. Trong một động thái chưa từng có, Tổng giám đốc Cơ quan Phản gián Anh MI5 Jonathan Evans đã gửi thư cho 300 CEO và Giám đốc an ninh của các ngân hàng, các công ty kế toán và công ty luật trong nước để cảnh báo về những cuộc tấn công bằng internet xuất phát từ "các tổ chức nhà nước Trung Quốc". Đó là lần đầu tiên Chính phủ Anh trực tiếp cáo buộc Trung Quốc liên quan đến các vụ tấn công gián điệp trên không gian ảo.
Martin Jordan, một cố vấn cấp cao của công ty kiểm toán KPMG, người từng xem được nội dung "mật thư" của ông Evans, cho biết: "Nếu người Trung Quốc biết rằng một công ty Anh đang cố gắng mua lại một công ty hoặc các tài sản khác như đất ở Trung Quốc, họ sẽ dùng mọi cách để biết được những chi tiết như công ty Anh đã chuẩn bị chính xác bỏ ra bao nhiêu tiền cho tài sản đó". Theo tiết lộ của một chuyên gia an ninh, trong số các kỹ thuật những tổ chức Trung Quốc dùng để tấn công gián điệp bao gồm các phần mềm gián điệp (trojan), có khả năng đột nhập vào mạng lưới dữ liệu của một công ty và gửi thông tin về máy chủ. Bắc Kinh về sau cho rằng cáo buộc của Anh là "vu khống", khẳng định chính phủ và luật pháp Trung Quốc phản đối các hoạt động tin tặc.

Cáo buộc của Đức

Cách nay 1 năm, một chuyên gia thuộc Cơ quan Phản gián Đức, Walter Opfermann cảnh báo Đức đang bị tấn công ngày một nhiều từ các chiến dịch gián điệp được nhà nước Trung Quốc hỗ trợ, gây thiệt hại hàng chục tỷ EUR mỗi năm. Opfermann cho biết Trung Quốc dùng rất nhiều cách thức để tiến hành tấn công gián điệp, từ những cách "truyền thống" như thuê điệp viên nằm vùng, nghe lén điện thoại, ăn cắp laptop, đến những cách thức hiện đại qua internet như dùng các phần mềm trojan và email. Mục tiêu của các vụ tấn công không chỉ là thông tin về công nghệ, mà bao gồm cả các kỹ thuật quản lý và chiến lược thị trường.
Ông Opfermann ước tính Đức thiệt hại khoảng 50 tỷ EUR (68,2 tỷ USD) và 30.000 việc làm mỗi năm vì các hoạt động gián điệp kinh tế. "Trung Quốc muốn trở thành một thế lực kinh tế hàng đầu vào năm 2020", Opfermann nói. "Vì vậy họ cần một sự chuyển giao nhanh chóng và mạnh mẽ các thông tin công nghệ cao đang sẵn có ở các nước công nghiệp phát triển". Những lĩnh vực bị nhắm đến nhiều nhất là sản xuất xe hơi, năng lượng tái tạo, hóa chất, viễn thông, quang học, cơ khí, nguyên liệu, vũ trang.... Trong một trường hợp, cảnh sát lục soát nhà của một phụ nữ Trung Quốc bị tình nghi ăn cắp bí mật của công ty Đức nơi bà đang làm việc và phát hiện hơn 170 đĩa CD chứa các nội dung nhạy cảm cao về sản phẩm công ty.
Dù cho đến nay chính phủ Trung Quốc một mực phủ nhận các cáo buộc họ liên quan đến các vụ gián điệp kinh tế, nhiều nhà sản xuất trên thế giới vẫn có cảm giác như nạn ăn cắp tài sản trí tuệ đã trở thành một thứ văn hoá được bảo trợ bởi chính nhà cầm quyền Bắc Kinh, hay ít ra là chính những cán bộ cao cấp trong chính quyền vì lợi ích cá nhân. Những người quan tâm đến công nghệ xe hơi của Trung Quốc đều không lạ với những vụ thưa kiện của hầu hết tất cả các nhà sản xuất xe hơi trên thế giới, cáo buộc nước này ăn cắp mẫu mã và thậm chí những thông số kỹ thuật. Chẳng hạn, có lần hãng GM hợp tác với Daewoo để mở một xưởng lắp ráp xe hơi ở Hàn Quốc. Chi nhánh này có hùn vốn với hãng Cherry của Trung Quốc. Điều bất ngờ là hãng Cherry cho ra lò mẫu xe QQ giống gần như đúc với mẫu xe SPARK mà GM-Daewoo định sẽ tung vào thị trường Trung Quốc, chỉ có điều Cherry hoàn thành xe QQ trước SPARK đến mấy tháng. Vụ kiện này cuối cùng được phía TQ yêu cầu thương lượng ngoài toà cho nên không ai biết họ phải đền cho GM bao nhiêu cả. Cho đến nay tất cả những vụ kiện khác của Fiat, Audi, Mercedes, Toyota, Honda và Volkswagen đều không đi đến đâu hoặc bị xử thua trên đất Trung Quốc.

Cá mè một lứa

Dù hầu hết các nước xem hoạt động gián điệp nói chung và gián điệp kinh tế nói riêng là phi pháp, giới quan sát cho rằng thật ra chẳng có nước nào "trong sạch" với các hoạt động gián điệp, dù đó là Hoa Kỳ, Anh, Đức, Nga hay Trung Quốc.

Cáo buộc qua lại

Cho đến đầu thập niên 1990, Pháp vẫn bị xem là nước theo đuổi nhiều chương trình gián điệp kinh tế nhất. Năm 1991, Air France bị cáo buộc giúp các điệp viên thu thập những bí mật công nghiệp bằng cách lắp đặt các microphone trên ghế ngồi. Từ năm 1987-1989, IBM và Texas Instruments bị cho là đích ngắm của các điệp viên Pháp trong nỗ lực giúp tập đoàn Groupe Bull thu thập các bí mật công nghiệp và thương mại. Năm 1993, Pháp bị cáo buộc tiến hành gián điệp kinh tế với các công ty hàng không vũ trụ của Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, vào tháng 7-1995, Pháp bất ngờ "phản pháo" với cáo buộc chính phủ Clinton không chỉ ăn cắp các bí mật kinh tế của Pháp, mà còn chỉ đạo cho các hành động phá hoại nhắm vào những công ty hàng đầu của nước này. Tờ báo kinh tế hàng đầu tại Pháp, tạp chí L'Expansion cho biết chính phủ Pháp đã phát hiện bằng chứng về một chiến dịch của Hoa Kỳ - có liên quan đến CIA và các cơ quan tình báo khác, cùng với các nhà đầu tư cá nhân và các công ty kiểm toán lớn – nhằm "hủy hoại" các công ty Pháp đang hoạt động trong các lĩnh vực quan trọng từ vũ trang cho đến nông nghiệp, đặc biệt là các ngành công nghiệp kỹ thuật cao như hàng không vũ trụ và viễn thông. L'Expansion không đưa ra bằng chứng cho các cáo buộc của mình, nhưng nói rằng các quan chức không nêu tên trong chính phủ Pháp đã kết luận rằng Hoa Kỳ có liên quan trong một chiến dịch hủy hoại sức cạnh tranh của Pháp trong một số lĩnh vực chủ chốt.

Trung Quốc cũng là nạn nhân?

Chính phủ Trung Quốc vào ngày 5-12-2007 phủ nhận các cáo buộc rằng nước này đang dùng internet để theo dõi gián điệp các nước khác, đồng thời cho biết chính họ cũng là nạn nhân của các vụ gián điệp không gian ảo. "Chính phủ Trung Quốc cực lực phản đối các vụ tấn công trên không gian ảo... Những hành động đó bị luật pháp nghiêm cấm", Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Yang Jiechi nói trong một cuộc họp báo với Ngoại trưởng Anh David Miliband tại London. "Trong thực tế, nhiều cơ quan của Trung Quốc từng bị các tin tặc tấn công".
Các phát biểu của ông Yang được đưa ra sau khi tờ The Times cho biết Tổng giám đốc MI5 đã gửi thư cho 300 nhà điều hành và giám đốc an ninh của các ngân hàng, công ty kế toán và công ty luật tại Anh để cảnh báo rằng các tổ chức được ủng hộ của chính phủ Trung Quốc muốn tấn công vào mạng lưới nội bộ của họ để ăn cắp các thông tin nhạy cảm. Những cáo buộc này từng khiến quan hệ giữa 2 nước trở nên căng thẳng.

Những vụ án tranh cãi

Trong thực tế, có những vụ án gián điệp kinh tế bị giới quan sát chỉ trích thật ra chỉ là một cách thức để các chính phủ "trả đũa" qua lại. Chẳng hạn, vào tháng 6-2010, Trung Quốc tuyên án 8 năm tù giam đối với nhà địa chất người Hoa Kỳ gốc Trung Quốc Xue Feng – người đã bị giam không xét xử 2 năm rưỡi trước đó. Xue Feng bị cáo buộc đã thu thập tài liệu về các điều kiện địa chất của các giếng dầu ngoài khơi Trung Quốc, và những dữ liệu đi kèm của hơn 30.000 giếng dầu và giếng gas thuộc về tập China National Petroleum Corporation. Tòa án Bắc Kinh cho rằng các thông tin trên được Xue bán cho IHS Energy, công ty Hoa Kỳ mà Xue làm việc. Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Bắc Kinh đã gửi thư kêu gọi Bắc Kinh ngay lập tức phóng thích Xue Feng vì cho rằng thật ra Xue không hề hoạt động gián điệp. Tuy nhiên, Bắc Kinh thẳng thừng bác bỏ đề nghị trên. Theo giới phân tích, vụ án này có một số tình tiết đáng ngờ. Thứ nhất, có thể Xue bị ép cung. Trên một bài báo, hãng AP cho rằng các nhân viên giam giữ đã chích đầu thuốc lá lên cách tay Xue. Bản thân Xue cũng nói đã bị đánh đập và tra tấn. Điều thứ 2, những dữ liệu mà Xue thu thập được xếp vào hàng bí mật quốc gia trước hay sau khi Xue thu thập? Hiện nay cách định nghĩa bí mật quốc gia ở Trung Quốc khá rộng, và rất khó đánh giá. Vấn đề thứ 3, có thể Xue không biết được bản chất những tài liệu đó trước khi thu thập nó.
Một vụ đình đám hơn cũng xảy ra tại Trung Quốc là vụ án gián điệp kinh tế của các nhân viên tập đoàn thép Rio Tinto. Vào cuối tháng 3-2010, Stern Hu – giám đốc điều hành chi nhánh Rio Tinto tại Trung Quốc – bị Bắc Kinh tuyên án 10 năm tù giam với tội danh nhận hối lộ và vi phạm bí mật thương mại. Các đồng nghiệp Liu Caikui, Wang Yong và Ge Minqiang của ông cũng bị kết tội và nhận mức án từ 7-14 năm tù giam. Rio Tinto là nhà khai khoáng khổng lồ, bán một lượng lớn quặng sắt cho Trung Quốc, nước có một nền công nghiệp thép rất lớn. Các hợp đồng quặng sắt được đàm phán lại mỗi năm, vì vậy có rất nhiều vấn đề diễn ra xung quanh các cuộc đàm phán đó, mà giới quan sát gọi là cuộc chơi của các tay chơi lớn. Rất nhiều tiền được đổ ra tại và xung quanh các cuộc đàm phán, và chuyện nhận hối lộ cũng rất có thể xảy ra. Có nhiều đồn đoán rằng vụ án này là cách Trung Quốc "trả đũa" đối với việc Rio Tinto trước đó áp giá cao với các công ty thép Trung Quốc, và việc không đạt được một thỏa thuận đầu tư của công ty quốc doanh Chinalco. Phía Trung Quốc đã bác bỏ cáo buộc này, và cho đến nay giới chỉ trích vẫn chưa có một bằng chứng xác thực nào.
Gần đây nhất, việc Hoa Kỳ bắt giữ 10 điệp viên Nga và sau đó nhanh chóng dùng họ để đổi lại 4 điệp viên của nước này cho thấy cả hai bên đều tiến hành các chiến dịch gián điệp lẫn nhau, và là minh chứng cho giả thuyết không có nước nào thật sự "trong sạch" đối với các hoạt động gián điệp.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Notable Industrial Espionage cases
 Industrial Espionage in the Digital Age
 Xuân Sương (Paris), Tình báo công nghiệp: Xe sạch và trong sạch đội ngũ Renault, Báo điện tử Sài Gòn Tiếp thị Media ngày 9/6/2011, truy cập 9/6/2011.
 Thái Quân (tổng hợp), Trung Quốc khai thác thông tin tình báo kinh tế như thế nào?, Báo Công An Nhân dân ngày 26/02/2011, truy cập ngày 9/6/2011.
 MẠNH KIM, Tình báo kinh tế, Tuổi trẻ Online ngày 16/07/2006, truy cập ngày 9/6/2011.

Mâu thuẫn không gian ảo
Đạo đức doanh nghiệp
Bí mật thương mại
Tội phạm học
Kinh tế học
Tội phạm doanh nghiệp
Đạo đức kinh doanh


title: Typhodes

text:
Typhodes là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1984 bởi Samuelson.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Typhodes aetherius Samuelson, 1984

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: 744

text:
Năm 744 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 744


title: Saraz

text:
Saraz là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Saraz on the regional Web site

Xã của Doubs


title: Anodocheilus villae

text:
Anodocheilus villae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Anodocheilus


title: Bruère-Allichamps

text:
Bruère-Allichamps là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm

Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
The abbey website
Bruère-Allichamps on the Quid website

Ghi chú

Bruereallichamps


title: Rosey, Saône-et-Loire

text:
Rosey là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 166.Con số ước tính năm 2005 là 165.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Limonia hebridicola

text:
Limonia hebridicola là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Dụ ngôn Tôi tớ trung tín

text:
Dụ ngôn Người tôi tớ trung tín là một dụ ngôn của Chúa Giêsu được ghi chép trong ba Phúc âm: Mátthêu 24:42-51, Máccô 13:34-37 và Luca 12:35-48 - thường được gọi chung là Phúc âm Nhất lãm. Trong Phúc âm Mátthêu, dụ ngôn này đi trước dụ ngôn Mười trinh nữ, cả hai đều đề cập đến việc chuẩn bị cho ngày Thiên Chúa phán xét.

Tường thuật

Luận giải
Trong Phúc âm Mátthêu 24:42 có câu: "Vậy anh em hãy canh thức, vì anh em không biết ngày nào Chúa của anh em đến". Nói cách khác, người môn đệ Chúa Giêsu phải luôn giữ mình trong sự tỉnh táo và chuẩn bị cho ngày Chúa Giêsu tái lâm. Mặc dù việc Chúa Giêsu giáng sinh là một dấu hiệu tiên báo, nhưng thời gian mà Ngài tái lâm không ai được biết trước, ví như ông chủ đi xa thình lình quay trở về nhà vào thời điểm mà tôi tớ trong nhà không hay biết.

Tham khảo

Tôi tớ


title: Kirchberg-Thening

text:
Kirchberg-Thening là một đô thị ở huyện Linz-Land thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 16 km², dân số thời điểm năm 2006 là 2180 người.

Tham khảo


title: Ỷ Thiên Đồ Long ký (định hướng)

text:
Ỷ Thiên Đồ Long Ký có thể là:
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (tiểu thuyết)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 1978) (phim Hồng Kông)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 1984) (phim Đài Loan)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 1986) (phim Hồng Kông)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 1994) (phim Đài Loan)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim điện ảnh 1994)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 2000) (phim Hồng Kông)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 2003) (phim Hợp Tác - Trung Quốc, Đài Loan, Singapore)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 2009) (phim Trung Quốc)
 Ỷ Thiên Đồ Long ký (phim 2019) (phim Trung Quốc)


title: Grigny, Essonne

text:
Grigny là một xã trong vùng hành chính Seine-Saint-Denis, thuộc tỉnh Essonne, quận Évry, tổng Grigny. Tọa độ địa lý của xã là 48° 39' vĩ độ bắc, 02° 23' kinh độ đông.

Tham khảo

Xã của Essonne


title: Saint-Ouen-sur-Iton

text:
Saint-Ouen-sur-Iton là một xã ở tỉnh Orne Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã Saint-Ouen-sur-Iton nằm ở khu vực có độ cao trung bình 235 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintouensuriton


title: Voluta musica

text:
Voluta musica, tên tiếng Anh: Music volute, là một loài ốc biển, kích thước trung bình, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa. It is called "music volute" because the markings on the shell often resemble a musical manuscript.

Shell description
The maximum reported size of the shell is 115 mm.

Phân bố

The species occurs on the mainland Vùng Caribe coast in Colombia và Venezuela, và ở Tây Indies quần đảo from the hoặc countries: Cộng hòa Dominica, Puerto Rico, quần đảo Virgin, St. Vincent & the Grenadines, Grenada, and Trinidad & Tobago.

Sinh thái học

Môi trường sống

Voluta musica is found alive at depths of 12 m to 28 m.

Feeding habitsVoluta musica'' là một predatory carnivorous species, as is the case in other Volutidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1758
Voluta


title: Neolamprologus moorii

text:
Neolamprologus moorii là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, và Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Bigirimana, C. 2005. Neolamprologus moorii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Neolamprologus


title: Tetragonula ruficornis

text:
Tetragonula ruficornis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1870.

Chú thích

Tham khảo

Tetragonula
Động vật được mô tả năm 1870


title: Hoa Nam (định hướng)

text:
Hoa Nam có thể là:

Lục địa Hoa Nam, là một lục địa hay nền cổ cổ đại, bao gồm Nam và Đông nam Trung Quốc.
 Hoa Nam là từ chỉ khu vực miền Nam Trung Quốc.
 Hoa Nam Tình Báo Cục, cơ quan tình báo của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Chợ bán buôn hải sản Hoa Nam ở Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc.
 Xã cũ Hoa Nam thuộc huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, Việt Nam; nay là một phần xã Liên Hoa cùng huyện.


title: Stenolophus

text:
Stenolophus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Carabidae đặc hữu của miền Cổ bắc (bao gồm châu Âu), Cận Đông và Bắc Phi.

Các loài
 Stenolophus abdominalis Gene, 1836
 Stenolophus abstinens Casey, 1914
 Stenolophus agonoides Bates, 1883
 Stenolophus alacer Peringuey, 1896
 Stenolophus anceps Leconte, 1857
 Stenolophus andrewesi Landin, 1955
 Stenolophus angolanus (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus arcuaticollis N.Ito, 1997
 Stenolophus asakawaensis Habu, 1973
 Stenolophus badius Erichson, 1847
 Stenolophus bajaurae (Andrewes, 1924)
 Stenolophus balli (Basilewsky, 1947)
 Stenolophus basirufus (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus binotatus (Casey, 1914)
 Stenolophus bousqueti N.Ito, 1997
 Stenolophus brevicornis (Jeannel, 1948)
 Stenolophus brittoni (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus caeruleus Blackburn, 1890
 Stenolophus capensis Peringuey, 1896
 Stenolophus carbo Bousquet in Bousquet & Larochelle, 1993
 Stenolophus castaneipennis Bates, 1873
 Stenolophus charis Bates, 1892
 Stenolophus cincticollis Leconte, 1858
 Stenolophus cinctipennis Boheman, 1858
 Stenolophus collarti (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus columbinus Erichson, 1843
 Stenolophus comma (Fabricius, 1775)
 Stenolophus comptus Erichson, 1843
 Stenolophus concinnus Dejean, 1829
 Stenolophus congoensis (Burgeon, 1936)
 Stenolophus conjunctus (Say, 1823)
 Stenolophus connotatus Bates, 1873
 Stenolophus cruentatus Chevrolat, 1858
 Stenolophus cyclops (Darlington, 1968)
 Stenolophus debilis Erichson, 1847
 Stenolophus difficilis (Hope, 1845)
 Stenolophus discophorus (Fischer, 1823)
 Stenolophus discriminatus (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus dissimilis Dejean, 1829
 Stenolophus doiinthanonus N.Ito, 2000
 Stenolophus dollmani (Basilewsky, 1946)
 Stenolophus dorsalis Motschulsky, 1864
 Stenolophus dorsiger Fairmaire, 1868
 Stenolophus dumainei Coquerel, 1866
 Stenolophus electus (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus extensicollis Casey, 1924
 Stenolophus fenestratus (Burgeon, 1936)
 Stenolophus flavipes Leconte, 1858
 Stenolophus fugax Dejean, 1829
 Stenolophus fukiensis (Jedlicka, 1953)
 Stenolophus fuliginosus Dejean, 1829
 Stenolophus fulvicornis Bates, 1873
 Stenolophus fuscatus Dejean, 1829
 Stenolophus germanus Chaudoir, 1878
 Stenolophus gonidius Bates, 1890
 Stenolophus humeralis (Dejean, 1831)
 Stenolophus humidus Hamilton, 1893
 Stenolophus impunctatus N.Ito, 2000
 Stenolophus incultus Casey, 1914
 Stenolophus infuscatus (Dejean, 1829)
 Stenolophus interruptus Chaudoir, 1876
 Stenolophus iridescens Klug, 1833
 Stenolophus iridicolor L. Redtenbacher, 1867
 Stenolophus irinorufus Fairmaire, 1878
 Stenolophus irinoviridis Fairmaire, 1878
 Stenolophus jeanneli (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus karasawai Tanaka, 1962
 Stenolophus kivuensis (Burgeon, 1936)
 Stenolophus kmecoi (Facchini, 2003)
 Stenolophus kurosai Tanaka, 1962
 Stenolophus kusamai Habu, 1977
 Stenolophus lamottei (Basilewsky, 1951)
 Stenolophus lecontei (Chaudoir, 1868)
 Stenolophus lentulus Erichson, 1847
 Stenolophus liebmanni G.Muller, 1931
 Stenolophus limbalis Leconte, 1857
 Stenolophus linearis (Jeannel, 1948)
 Stenolophus lineola (Fabricius, 1775)
 Stenolophus longicollis Erichson, 1847
 Stenolophus lucidus Dejean, 1829
 Stenolophus maculatus (Leconte, 1868)
 Stenolophus major (Basilewsky, 1968)
 Stenolophus marginatus Dejean, 1829
 Stenolophus marshalli (Basilewsky, 1946)
 Stenolophus megacephalus Lindroth, 1968
 Stenolophus metrius (Basilewsky, 1951)
 Stenolophus mexicanus Bates, 1882
 Stenolophus meyeri Jedlicka, 1935
 Stenolophus mixtus (Herbst, 1784)
 Stenolophus mjobergi Kataev, 1997
 Stenolophus motoensis (Burgeon, 1936)
 Stenolophus narentinus Drovenik & Peks, 1999
 Stenolophus natalicus (Peringuey, 1896)
 Stenolophus neghellianus (G.Muller, 1942)
 Stenolophus nepalensis (Jedlicka, 1965)
 Stenolophus nigerianus (Basilewsky, 1951)
 Stenolophus nigridius Andrewes, 1947
 Stenolophus nitens (Motschulsky, 1864)
 Stenolophus nitidulus Boheman, 1848
 Stenolophus obockianus (Fairmaire, 1892)
 Stenolophus obscurus (Blackburn, 1888)
 Stenolophus ochropezus (Say, 1823)
 Stenolophus opaculus Bates, 1886
 Stenolophus pallipes (Perroud & Montrouzier, 1864)
 Stenolophus parallelus (Mjoberg, 1905)
 Stenolophus parviceps (Casey, 1914)
 Stenolophus pauliani (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus paulinoi Heyden, 1891
 Stenolophus peregrinus Casey, 1914
 Stenolophus perrieri (Jeannel, 1948)
 Stenolophus persimilis N.Ito, 2000
 Stenolophus piceus (Guerin-Meneville, 1830)
 Stenolophus plagiatus Gorham, 1901
 Stenolophus plagifer (Klug, 1853)
 Stenolophus planicostatus (Basilewsky, 1951)
 Stenolophus plebejus Dejean, 1829
 Stenolophus polygenus Bates, 1886
 Stenolophus promptus Klug, 1853
 Stenolophus propinquus A.Morawitz, 1862
 Stenolophus proximus Dejean, 1829
 Stenolophus pseudoobockianus Felix & Muilwijk, 2009
 Stenolophus quadratus N.Ito, 2000
 Stenolophus quadrimaculatus (W.J.Macleay, 1888)
 Stenolophus quadripustulatus (Dejean, 1829)
 Stenolophus quadriseriatus Schuler, 1970
 Stenolophus quinquepustulatus (Wiedemann, 1823)
 Stenolophus rectifrons (Bates, 1892)
 Stenolophus relucens Erichson, 1843
 Stenolophus remissus Casey, 1914
 Stenolophus rhodesianus (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus robustus Sloane, 1907
 Stenolophus rotundatus Leconte, 1863
 Stenolophus rotundicollis (Haldeman, 1843)
 Stenolophus rufithorax Jedlicka, 1960
 Stenolophus rufiventris Laferte-Senectere, 1853
 Stenolophus rufoabdominalis Kataev, 1997
 Stenolophus rufolimbatus (Jedlicka, 1935)
 Stenolophus rugicollis (Leconte, 1859)
 Stenolophus ruwenzoricus (Burgeon, 1936)
 Stenolophus satoi Habu, 1973
 Stenolophus scapularis (Dejean, 1831)
 Stenolophus schaubergeri (Jedlicka, 1935)
 Stenolophus schoutedeni (Burgeon, 1936)
 Stenolophus semitinctus Casey, 1914
 Stenolophus senegalensis (Lecordier, 1978)
 Stenolophus shirakii Habu, 1973
 Stenolophus sicardi Jeannel, 1948
 Stenolophus silvestrii Basilewsky, 1951
 Stenolophus sinensis Tschitscherine, 1897
 Stenolophus skrimshiranus Stephens, 1828
 Stenolophus smaragdulus (Fabricius, 1798)
 Stenolophus splendidulus Motschulsky, 1864
 Stenolophus splendidus Motschulsky, 1864
 Stenolophus spretus Dejean, 1831
 Stenolophus steveni Krynicki, 1832
 Stenolophus straneoi (G. Muller, 1942)
 Stenolophus suturalis W.J. Macleay, 1888
 Stenolophus szetschuanus (Jedlicka, 1935)
 Stenolophus taoi Kasahara, 1989
 Stenolophus terminalis (Peringuey, 1896)
 Stenolophus tessellatus (Peringuey, 1892)
 Stenolophus teutonus (Schrank, 1781)
 Stenolophus trichotichnoides N.Ito, 2000
 Stenolophus trivittis Fairmaire, 1868
 Stenolophus uenoi Habu, 1975
 Stenolophus unicolor Dejean, 1829
 Stenolophus urundianus (Basilewsky, 1956)
 Stenolophus ussuricus Kataev & Dudko, 1997
 Stenolophus vandenbulckei (Basilewsky, 1951)
 Stenolophus variolatus (Basilewsky, 1956)
 Stenolophus viridescens Jedlicka, 1935
 Stenolophus volucer Andrewes, 1930
 Stenolophus yonaguniensis Habu, 1977
 Stenolophus yunnanus (Jedlicka, 1935)
 Stenolophus zambezianus (Basilewsky, 1948)
 Stenolophus zarcoi (Basilewsky, 1952)

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài
Stenolophus at Fauna Europaea

Họ Bọ chân chạy


title: Paratilapia typus

text:
Paratilapia typus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Loiselle, P. & participants of the CBSG/ANGAP CAMP "Faune de Madagascar" workshop 2004. Paratilapia typus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Paratilapia


title: Trivirostra pellucidula

text:
Trivirostra pellucidula, tên tiếng Anh: riceys, là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Triviidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trivirostra


title: Antocha almorae

text:
Antocha almorae là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Douvres

text:
Douvres là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Xã của Ain


title: Văn Nho

text:
Văn Nho là một xã thuộc huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Tên xã được đặt theo tên của Hà Văn Nho, một thủ lĩnh trong Phong trào Cần vương ở miền núi Thanh Hóa.

Địa giới hành chính
Xã Văn Nho nằm ở phía tây của huyện Bá Thước.
Phía đông giáp xã Thiết Ống, huyện Bá Thước.
Phía nam giáp các xã Tân Phúc và Tam Văn, huyện Lang Chánh.
Phía tây giáp xã Lâm Phú, huyện Lang Chánh và xã Kỳ Tân, huyện Bá Thước.
Phía bắc giáp các xã Kỳ Tân và Thiết Kế, huyện Bá Thước.

Lịch sử hành chính
Xã Văn Nho là một phần của đất Mường Ống, vào thời Lê-Nguyễn là vùng đất thuộc huyện Cẩm Thủy, phủ Thiệu Thiên, Thanh Hóa. Đến năm Thành Thái thứ 14 (1902), thuộc tổng Thiết Ống, châu Lang Chánh. Vào năm Khải Định thứ 10 (1925), tổng Thiết Ống chuyển về châu Tân Hóa mới thành lập. Năm 1943, tổng Thiết Ống nhập với tổng Cổ Lũng thành một bang của châu Quan Hóa. Sau Cách mạng tháng Tám (1945), tổng Thiết Ống thuộc châu Tân Hóa mới tái lập, đến tháng 11 năm 1945, châu Tân Hóa đổi thành châu Bá Thước theo tên của thủ lĩnh Cầm Bá Thước trong phong trào Cần vương.

Tháng 3 năm 1948, châu Bá Thước đổi thành huyện Bá Thước, xã Văn Nho là một trong bảy xã thuộc huyện Bá Thước.

Năm 1964, xã Văn Nho được chia thành 3 xã là Văn Nho, Thiết Kế và Kỳ Tân.

Di tích
Hang làng Chuông, hang Ma Xá: di chỉ khảo cổ thời kì đồ đá.
Hang Nhân Kỉ (hang Dong), bản doanh của Hà Văn Nho và Tống Duy Tân trong thời kì chống Pháp.
Đền thờ Hà Văn Nho.

Tham khảo

Chú thích

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người


title: Panca

text:
Panca là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Moncini


title: Plinthograptis

text:
Plinthograptis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Plinthograptis clostos Razowski, 1990
Plinthograptis clyster Razowski, 1990
Plinthograptis ebogana Razowski, 2005
Plinthograptis pleroma Razowski, 1981
Plinthograptis rhytisma Razowski, 1981
Plinthograptis seladonia (Razowski, 1981)
Plinthograptis sipalia Razowski, 1981

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricini


title: 6235 Burney

text:
6235 Burney là một tiểu hành tinh đã được Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda phát hiện vào ngày 14 tháng 11 năm 1987 ở Kushiro. Nó được đặt theo tên của Venetia Burney - người đầu tiên đề xuất tên "Pluto" vào năm 11 tuổi cho hành tinh lùn (trong thời gian được coi là một hành tinh).

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 6235 Burney (1987 VB)

Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Wesselburenerkoog

text:
Wesselburenerkoog là một đô thị thuộc huyện Dithmarschen, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Wesselburenerkoog có diện tích 21,88 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 148 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Dithmarschen


title: Nephrotoma inconsequens

text:
Nephrotoma inconsequens là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Andrena astica

text:
Andrena astica là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1967


title: Isola del Gran Sasso d'Italia

text:
Isola del Gran Sasso d'Italia là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Teramo trong vùng Abruzzo. Isola del Gran Sasso d'Italia có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Isola del Gran Sasso d'Italia giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Teramo


title: Chim điên chân đỏ

text:
Chim điên chân đỏ (danh pháp hai phần: Sula sula) là một loài chim ó biển thuộc chi Chim điên trong họ Chim điên (Sulidae), là một nhóm chim biển khá lớn. Như tên gọi đã cho thấy, chân của chúng màu đỏ, nhưng bộ lông thì có màu đa dạng. Chúng là loài chim mạnh mẽ khi bay nhưng lại chậm chạp khi cất hay hạ cánh. Chim điên chân đỏ là loài nhỏ nhất trong các loài chim điên, có kích thước dài khoảng 70 cm và sải cánh dài đến 1 m.

Phân loại
Mô tả chính thức đầu tiên về chim điên chân đỏ là của nhà tự nhiên học người Thụy Điển Carl Linnaeus vào năm 1766 trong phiên bản thứ mười hai của Systema Naturae. Ông giới thiệu tên nhị thức Pelecanus sula. Loại địa phương là Barbados ở Tây Ấn. Chi hiện tại Sula được giới thiệu bởi nhà khoa học người Pháp Mathurin Jacques Brisson năm 1760. Từ Sula tiếng Na Uy là chim chim điên.

Có ba phân loài:

 S. s. sula (Linnaeus, 1766) – Quần đảo Caribbean và tây nam Đại Tây Dương
 S. s. rubripes Gould, 1838 – Thái Bình Dương nhiệt đới và Ấn Độ Dương nhiệt đới
 S. s. websteri Rothschild, 1898 – đông trung bộ Thái Bình Dương

Chế độ ăn
Chim điên chân đỏ là thợ lặn ngoạn mục, lao xuống biển với tốc độ cao để bắt mồi. Chúng chủ yếu ăn cá nhỏ hoặc mực tập hợp thành nhóm gần bề mặt.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Tham khảo

S
Đ
Chim Ấn Độ
Chim quần đảo Cook
Chim Palau
Chim Pakistan
Chim Bangladesh
Chim Puerto Rico
Động vật Trinidad và Tobago
Động vật được mô tả năm 1766
Chim Trinidad và Tobago
Chim Tây Úc
Chim quần đảo Cayman
Chim Philippines
Động vật đảo Ascension


title: Cá sấu Gena (bài hát)

text:
Bài ca của Cá sấu Gena (tiếng Nga: Песенка крокодила Гены, chuyển tự Latinh: Pesenka krokodila Geny; tiếng Anh: The Song of Crocodile Gena) là bài hát Liên Xô được lấy từ bộ phim hoạt hình cùng tên. Ít người biết được rằng, nó được xem như là một bài "Happy Birthday" của riêng thiếu nhi Nga.

Những nghệ sĩ thể hiện bài hát này được xem là hay nhất thực ra đó là do chính chú cá sấu Gena thể hiện, bao gồm cả phần huýt sáo và chơi phong cầm. Ngoài ra còn một bản nữa vào năm 1973 do Sergey Paramonov biểu diễn cùng Dàn hợp xướng Thiếu nhi Liên Xô, cũng rất nổi tiếng.

Ở Việt Nam, trong các bản nhạc rất thịnh hành thì bài này vẫn bị nhầm với tên gọi Cá sấu Ghi - nê, bài hát cũng được trình bày bởi Thùy Trang (tức hoa hậu Thùy Lâm lúc nhỏ), nằm trong album
Ca nhạc thiếu nhi - 10 chàng tý hon do hãng phim Phương Nam thực hiện năm 1996; ca khúc còn được
các em thiếu nhi biểu diễn, thậm chí còn có một bản do ca sĩ Thanh Thảo trình bày trong liveshow "Nụ cười tuổi thơ" năm 2003 và một bản của ca sĩ Ưng Hoàng Phúc và nhóm H.A.T thể hiện. Đôi lúc bài hát còn bị lầm tưởng là dân ca Hungary mặc dầu ở Liên Xô trước đây và cả nước Nga bây giờ, nó rất nổi tiếng.

Trong chương trình kỷ niệm 10 năm thành lập kênh VTV3 của Đài Truyền hình Việt Nam, bài hát này còn được chế lại với những tên chương trình đã phát sóng trên VTV3, do các MC dẫn chương trình, biên tập viên cùng biểu diễn mang tính chất hài hước.

Lời bài hát

Phần lời tiếng Nga
Пусть бегут неуклюже
Пешеходы по лужам,
А вода по асфальту рекой.
И неясно прохожим
В этот день непогожий,
Почему я веселый такой?

А я играю на гармошке
У прохожих на виду.
К сожаленью, день рожденья
Только раз в году.

Прилетит вдруг волшебник
В голубом вертолете
И бесплатно покажет кино.
С днем рожденья поздравит
И, наверно, оставит
Мне в подарок пятьсот эскимо.

А я играю на гармошке
У прохожих на виду.
К сожаленью, день рожденья
Только раз в году.

Lời tiếng Việt
Mưa vẫn rơi đường ngập nước nhựa trơn khó đi
Mà những đứa lội chân cứ đi lạng quạng như xe lắc lư
Mưa vẫn rơi một ngày mưa trời không sáng tươi
Mà sao em thấy vui lạ quá!
Em không buồn, em không buồn

Rồi em chơi đàn, ngồi ôm phong cầm
Cạnh ông qua đường mưa còn rơi
Và đáng tiếc thay ngày sinh cuối năm
Mà thế thôi, tiếc hoài.

Như giấc mơ, một hôm bỗng nàng tiên tới đây,
Ngồi trực thăng màu xanh lá cây, rạp cine phim rất hay
Eskimo quà ngày sinh nhật em rất duyên
Là năm trăm chiếc kem thật ngon; kem thơm giòn, kem thơm giòn

Rồi em chơi đàn, ngồi ôm phong cầm
Cạnh ông qua đường mưa còn rơi
Và đáng tiếc thay ngày sinh cuối năm
Mà thế thôi, tiếc hoài.

Tham khảo
Cá sấu Ghi-nê (hoa hậu Thuỳ Lâm lúc nhỏ) hát
Cá Sấu Ghê Na - Thanh Thảo
Cá sấu Ghi-nê - bé Bào Ngư

Bài hát Liên Xô
Bài hát thiếu nhi Liên Xô


title: Beddomeia phasianella

text:
Beddomeia phasianella là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ có mang và nắp, là động vật thân mềm chân bụng có vảy sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Ponder, W.F. 1996. Beddomeia phasianella. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Beddomeia
Động vật sắp nguy cấp Úc
Động vật đặc hữu Úc


title: Brassac, Ariège

text:
Brassac  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Hòa ước Saint-Germain-en-Laye (1919)

text:
Hòa ước Saint-Germain-en-Laye hay Hiệp ước Saint-Germain-en-Laye là hòa ước được ký vào ngày 10 tháng 9 năm 1919 tại Cung điện Saint-Germain gần Paris giữa nước bại trận trong Chiến tranh thế giới thứ nhất là Áo với các nước thắng trận thuộc phe Hiệp ước. Đồng thời hòa ước này cũng đã chính thức chấm dứt sự tồn tại của Đế quốc Áo-Hung, một trong những đế quốc lớn nhất Châu Âu trước Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Bối cảnh ký kết
Ngày 28 tháng 6 năm 1914, Đại Công tước (Archduke) Áo-Hung Franz Ferdinand bị ám sát tại Bosna và giới quân phiệt nước này chớp thời cơ gây chiến. Ngày 28 tháng 7 năm 1914, Áo-Hung tuyên chiến với Serbia và Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ. Đế quốc Áo-Hung tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất theo phe Liên minh Trung tâm với chiến trường chủ yếu là với quân Nga ở mặt trận phía đông cùng với quân Ý, quân Serbia với chiến trường là mặt trận phía Nam. Sau khi quân Đức thua trận liên tiếp từ cuối năm 1916, phe Trung tâm dần chuyển sang thế bị động và ngày 4 tháng 11 năm 1918, Đế quốc Áo-Hung đầu hàng phe Entente rồi bị tách thành hai nước riêng biệt là Áo và Hungary. Sau khi ký Hòa ước Versailles với Đức vào ngày 28 tháng 6 năm 1919 thì các nước thắng trận trong phe Entente lần lượt ký hòa ước với các nước thua trận khác trong đó có Áo.

Nội dung

Lãnh thổ
Ngày 10 tháng 9 năm 1919 tại Cung điện Saint-Germain, Hòa ước Saint-Germain đã dược ký kết. Nội dung của hòa ước bao gồm việc chính thức chấm dứt sự tồn tại của Đế quốc Áo-Hung. Trên lãnh thổ đã tan rã ấy sẽ thành lập hai quốc gia riêng biệt là Áo và Hungary nhưng cả hai đều bị thu hẹp lãnh thổ đáng kể. Riêng với Áo thì điều khoản 88 của Hòa ước Saint-Germain quy định về việc không cho phép sáp nhập Áo vào Đức cũng giống như điều khoản 80 của Hòa ước Versailles trước đó. Cũng trên sự tan rã của Đế quốc Áo-Hung đã hình thành nên các quốc gia mới như Nam Tư và Tiệp Khắc. Áo phải cam kết thừa nhận nền độc lập của Hungary, Ba Lan, Tiệp Khắc, Nam Tư và đường biên giới được xác lập bởi hòa ước, ngoài ra một số đất đai thuộc Đế quốc Áo-Hung còn được cắt chuyển cho Ý, Ba Lan, România... và những nước trong phe Entente.

Quân đội và bồi thường chiến phí
Theo Hòa ước Saint-Germain, Áo phải loại bỏ hạm đội tàu chiến và thương thuyền trên biển Adriatic và sông Danube. Về bồi thường chiến phí, Áo phải trả một khoản tiền bồi thường chiến tranh do Ủy ban bồi thường các nước thắng trận xác định và lực lượng vũ trang phải được giảm tối đa, chỉ được quyền có quân đội không quá 300.000 người để ngăn chặn họ có ý định phục thù.

Lãnh thổ vô chủ
Ngoài ra, Hiệp ước Saint-Germain tuyên bố hủy bỏ Định ước Berlin năm 1885 với lý do là trên thế giới không còn lãnh thổ vô chủ nữa và như thế "Nguyên tắc chiếm hữu thật sự" không còn giá trị pháp lý nữa.

Nguyên tắc chiếm hữu thật sự dựa trên thuyết "quyền ưu tiên chiếm hữu" một vùng lãnh thổ thuộc về quốc gia nào đã phát hiện ra vùng lãnh thổ đó đầu tiên. Đó chính là thuyết "quyền phát hiện".

Sau hội nghị Berlin về châu Phi năm 1885 của 13 nước châu Âu và Hoa Kỳ và sau khoá họp của Viện Pháp luật Quốc tế ở Lausanne (Thụy Sĩ) năm 1888, nguyên tắc chiếm hữu thật sự trở thành quan điểm chiếm ưu thế trên thế giới. Điều 3, điều 34 và 35 của Định ước Berlin ký ngày 26 tháng 6 năm 1885 xác định nội dung của nguyên tắc chiếm hữu thật sự và các điều kiện chủ yếu để có việc chiếm hữu thật sự như sau:

 Phải có sự thông báo về việc chiếm hữu cho các nước ký định ước trên.
 Phải duy trì trên những vùng lãnh thổ mà nước ấy chiếm hữu sự tồn tại của một quyền lực đủ để khiến cho các quyền mà nước ấy đã giành, được tôn trọng...

Tuyên bố của Viện Pháp Luật Quốc tế Lausanne năm 1888 đã nhấn mạnh "mọi sự chiếm hữu muốn tạo nên một danh nghĩa sở hữu độc quyền... thì phải là thật sự tức là thực tế, không phải là danh nghĩa'".

Nội dung chính của nguyên tắc chiếm hữu thật sự là:

 Việc xác lập chủ quyền lãnh thổ phải do nhà nước tiến hành. Tư nhân không có quyền thiết lập chủ quyền lãnh thổ vì tư nhân không có tư cách pháp nhân quốc tế, vì quan hệ quốc tế là quan hệ giữa các quốc gia.
 Sự chiếm hữu phải được tiến hành một cách hoà bình trên một vùng lãnh thổ thật sự là vô chủ (res nullius) hoặc là đã được quốc gia làm chủ chủ động từ bỏ (derelicto). Dùng võ lực để chiếm một vùng lãnh thổ đã có chủ là một hành động phi pháp.
 Quốc gia chiếm hữu trên thực tế phải thực hiện những hành động chủ quyền ở mức độ tối thiểu phù hợp với các điều kiện tự nhiên và dân cư trên vùng lãnh thổ đó.
 Việc thực hiện chủ quyền phải liên tục trên vùng lãnh thổ đó.

Chú thích

Xem thêm
 Hòa ước Versailles
 Hòa ước Brest-Litovsk
 Hòa ước Neuilly
 Hòa ước Trianon
 Hòa ước Sevres

Liên kết ngoài

 Text of the Treaty, từ trang Australasian Legal Information Institute, hosted by UNSW và UTS

Hậu Thế chiến thứ hai ở Áo
Chia cắt (chính trị)
Hòa ước của Áo
Hiệp ước của Đệ Nhất Cộng hòa Áo
Hiệp ước Thế chiến thứ nhất
Hiệp ước được ký năm 1919
Lịch sử Áo-Hung
Hiệp ước của Vương quốc Liên hiệp Anh (1801–1922)
Hiệp ước của Đệ Tam Cộng hòa Pháp
Hiệp ước của Vương quốc Ý
Hiệp ước của Hoa Kỳ
Hiệp ước của Đế quốc Nhật Bản
Hiệp ước của Bỉ
Hiệp ước của Trung Hoa Dân Quốc (1912-1949)
Hiệp ước của Cuba
Hiệp ước của Tiệp Khắc
Hiệp ước của Vương quốc Hy Lạp
Hiệp ước của Nicaragua
Hiệp ước của Panama
Hiệp ước của Đệ Nhị Cộng hòa Ba Lan
Hiệp ước của Đệ Nhất Cộng hòa Bồ Đào Nha
Hiệp ước của Vương quốc România
Hiệp ước của Thái Lan
Hiệp ước của Vương quốc Nam Tư
Đại România
Áo-Hung tan rã
Pháp năm 1919


title: Podeonius shaanxianus

text:
Podeonius shaanxianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Podeonius


title: Hội chứng Churg-Strauss

text:
Hội chứng Churg–Strauss (HCCS), còn gọi là viêm mạch và đa u hạt dị ứng (tiếng Anh: Eosinophilic granulomatosis with polyangiitis (EGPA)), là một rối loạn đa hệ thống đặc trưng bởi viêm mũi dị ứng, hen và tăng bạch cầu ái toan máu ngoại biên. Cơ quan thường bị tổn thương nhất là phổi, tiếp đó là da. Tuy nhiên HCCS cũng có thể ảnh hưởng lên bất cứ hệ cơ quan nào, gồm các hệ tim mạch, dạ dày ruột, tiết niệu (thận) và thần kinh trung ương.

Chẩn đoán chính xác HCCS thường khó khăn vì các yếu tố gây nhầm lẫn như sau:
Từng biểu hiện của hội chứng có thể xuất hiện riêng biệt nhau.
Một số biểu hiện có thể tồn tại nhiều năm trước khi các biểu hiện khác xuất hiện trên lâm sàng. Thí dụ, gần 40% bệnh nhân HCCS có biểu hiện đám mờ phổi, hen và tăng bạch cầu ái toan ngoại biên trước khi phát triển viêm mạch hệ thống (viêm đa mạch) (Lanham, 1984).
Các biểu hiện bệnh học chính của HCCS - đa u hạt, viêm mạch và tăng bạch cầu ái toan - cũng là đặc điểm của vài bệnh khác. Thí dụ như viêm phổi tăng bạch cầu ái toan mạn tính cũng có các đặc điểm của HCCS, nhưng viêm phổi tăng bạch cầu ái toan mạn tính thường không có u hạt trên mẫu sinh thiết và nhìn chung không có biểu hiện ở các cơ quan khác.
Triệu chứng ở phổi không phải luôn luôn gặp.

Dịch tễ học

Dịch tễ học của HCCS chưa được biết rõ do tính không chắc chắn của chẩn đoán. Khoảng 10% người mang một thể chính của viêm mạch được xem là có HCCS. Trong số các viêm mạch chính, tần suất HCCS đứng thứ hai chỉ sau đa u hạt Wegener.

HCCS không biểu hiện liên quan đến giới tính. Tuổi trung bình của chẩn đoán là 50, nhưng pha viêm mạch hệ thống thường rõ ràng ở bệnh nhân cuối những năm 30 tuổi. HCCS không là nguyên nhân gây viêm mạch thường gặp ở bệnh nhân trên 65 tuổi, chiếm khoảng 5% viêm mạch được chứng minh bằng mô học trong số 38 bệnh nhân lớn tuổi với các thể viêm mạch hệ thống khác nhau (Mouthon, 2002).

Căn nguyên học

Mặc dù căn nguyên học của HCCS chưa được biết, bệnh này hầu như xảy ra do quá trình tự miễn, với những bằng chứng sau:

Sự nổi bật của các triệu chứng dị ứng (viêm mũi dị ứng, hen và thử nghiệm da dương tính)
Miễn dịch tế bào T tăng (đa u hạt quanh mạch [angiocentric] phổi)
Miễn dịch dịch thể bị thay đổi (tăng gamma-globulin máu, đặc biệt là IgE, tăng yếu tố thấp)
Bệnh phức hợp miễn dịch (viêm mạch với sự hiện diện của phức hợp miễn dịch trong tuần hoàn chứa IgE tuần hoàn và kháng thể bào tương kháng neutrophil quanh nhân (anti-myeloperoxidase) ở khoảng 30% bệnh nhân).

Chất đối kháng thụ thể leukotriene

Hội chứng tương tự HCCS là một biến chứng hiếm gặp xảy ra ở bệnh nhân hen phụ thuộc steroid điều trị thành công với chất đối kháng (antagonist) thụ thể leukotriene (như zafirlukast, montelukast, pranlukast) giúp giảm liều glucocorticoid đường uống. Biến chứng này thường liên quan với quá trình cai steroid được hỗ trợ bởi các thuốc này, từ đó bộc lộ HCCS bên dưới, hơn là bản thân các thuốc này.

Trường hợp nhận biết HCCS tương tự cũng xảy ra ở bệnh nhân cai steroid đường uống bằng cách dùng steroid hít. Trong một số hiếm trường hợp, hội chứng này xảy ra khi chất đối kháng thụ thể leukotriene được dùng thay thế cho steroid hít, mà không trải qua cai steroid uống trước đó.

Mối liên hệ ít gặp giữa viêm mạch giống HCCS và việc dùng cocain không chứa base (free base cocaine) cũng đã được ghi nhận.

Đặc điểm lâm sàng

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng Churg-Strauss diễn ra trong các pha kế tiếp nhau:

Pha tiền triệu: ở bệnh nhân ở thập kỉ thứ 2 và thứ ba của cuộc đời, đặc trưng với bệnh cơ địa dị ứng, viêm mũi dị ứng và hen.
Pha tăng bạch cầu ái toan: bạch cầu ái toan tăng ở máu ngoại biên và tẩm nhuận bạch cầu ái toan ở nhiều cơ quan, đặc biệt là phổi và ống tiêu hoá.
Pha viêm mạch: viêm mạch hệ thống đe doạ tính mạng ở các mạch máu trung bình và nhỏ xảy ra ở thập kỉ thứ 3 và thứ tư của cuộc đời, và thường liên hệ với đa u hạt mạch máu và ngoài mạch. Pha viêm mạch có thể được báo trước bởi các triệu chứng thể chất không đặc hiệu, đặc biệt là sốt, giảm cân, khó ở, mệt mỏi.

Hen

Hen là đặc điểm chủ yếu của HCCS (xảy ra ở trên 95% bệnh nhân) và thường đi trước pha viêm mạch khoảng 8 - 10 năm. Tuy nhiên, HCCS đôi khi có thể xảy ra cùng lúc với biểu hiện lần đầu của hen.

Hen thường mạn tính và đủ nặng để cần điều trị lâu dài với corticosteroid. Khi đến pha viêm mạch, độ nặng và số đợt trở nặng của hen có thể tăng. Ở một số trường hợp hiếm, triệu chứng hen giảm ở giai đoạn đầu của pha viêm mạch.

Điều trị hen kéo dài với corticosteroid có thể một phần hoặc toàn bộ ức chế các dấu hiệu lâm sàng của HCCS không được điều trị. Vì vậy bệnh có thể không biểu hiện cho đến khi ngưng hoặc giảm liều steroid.

Bệnh mũi và xoang

Viêm mũi dị ứng là biểu hiện thường gặp ở HCCS. Các biểu hiện mũi và các xoang quanh mũi cũng thường gặp (tắc mũi, viêm xoang tái phát, polyp mũi) và có thể xảy ra trước hen.Phân biệt viêm mũi dị ứng và viêm xoang  Lồi mắt có thể phục hồi, viêm tai mạn, mất nghe, tẩm nhuận u hạt bạch cầu ái toan ở nền sọ là các biến chứng hiếm gặp. Sang thương hoại tử mũi hầu và đường dẫn khí trên điển hình hơn ở đa u hạt Wegener, và ít gặp ở HCCS.

Điều trị biến chứng tai của có thể cần phẫu thuật nội soi, kháng sinh và mở thông màng nhĩ (myringotomy) đặt ống dẫn lưu. Tuy nhiên, tất cả năm bệnh nhân trong một nghiên cứu biến chứng viêm tai giữa và viêm xoang chũm mạn tính đáp ứng nhanh chóng với điều trị tấn công bằng steroid đường uống (Ishiyama, 2001).

Bệnh da

Biểu hiện da là một trong các biểu hiện thường gặp nhất của pha viêm mạch của HCCS. Hai phần ba bệnh nhân HCCS có sang thương da, thường ở dạng các nốt dưới da trên mặt duỗi của cánh tay, nhất là khuỷu, bàn tay, và chân. Sang thương có thể là:

Ban sờ được
Hồng ban dát hoặc sẩn
Sang thương xuất huyết, từ chấm xuất huyết đến khối xuất huyết lan rộng
Nốt mềm ở da hoặc dưới da, với u hạt trên mẫu sinh thiết.

Bệnh tim mạch

Biểu hiện tim mạch của HCCS gồm viêm màng ngoài tim cấp (32% bệnh nhân), viêm màng ngoài tim co thắt, suy tim (47%), nhồi máu cơ tim (Hasley, 1990). Bệnh tim mạch gây ra phân nửa trường hợp tử vong do HCCS.

Bệnh thần kinh

Bệnh thần kinh ngoại biên, thường là viêm đơn dây thần kinh đa ổ gặp ở 75% bệnh nhân HCCS. Nếu không điều trị, bệnh này có thể diễn tiến sang bệnh đa dây thần kinh đối xứng hay không đối xứng. Ngoài ra, xuất huyết và nhồi máu não là các nguyên nhân quan trọng gây tử vong.

Bệnh thận

Biểu hiện thận có lẽ thường gặp hơn những gì được báo cáo. Thí dụ, trong số 19 bệnh nhân HCCS thì có 16 người có bệnh thận ở mức độ nào đó (Clutterbuck, 1990). Trên mẫu sinh thiết thận, viêm thận cầu thận khu trú từng phần (85%), và thường đi kèm hoại tử và mào. U hạt và tẩm nhuận bạch cầu ái toan ngoại mạch tương đối hiếm gặp.

Tăng huyết áp hệ thống tương đối thường gặp (29% bệnh nhân) và có thể phản ánh tần số nhồi máu thận ở HCCS. Không như đa u hạt Wegener, suy thận hiếm xảy ra ở HCCS (dưới 10% bệnh nhân).

Bệnh đường tiêu hoá

Viêm dạ dày ruột tăng bach cầu ái toan, biểu hiện với đau bụng (59% bệnh nhân), tiêu chảy (33%), xuất huyết dạ dày ruột (18%) và viêm đại tràng, có thể đi trước hay đồng thời với pha viêm mạch của HCCS.

Bệnh cơ xương

Đau cơ, đau đa khớp di chuyển và viêm khớp đơn thuần tương đối hiếm gặp và thường chỉ trong pha viêm mạch của HCCS.

Bất thường về xét nghiệm

Không có xét nghiệm đặc hiệu cho HCCS. Tăng bạch cầu ái toan máu ngoại biên (thường từ 5000 đến 9000/μl) là biểu hiện điển hình nhất. Tuy nhiên, tăng bạch cầu ái toan đôi khi bị bỏ sót vì số lượng bạch cấu ái toan có thể biến động hoặc giảm ngẫu nhiên hay gây ra do steroid. Tăng bạch cầu ái toan mô cũng có thể vẫn được thấy ở bệnh nhân không tăng bạch cầu ái toan ở máu ngoại biên.

Các bất thường không đặc hiệu khác gồm

Thiếu máu đẳng sắc, đẳng bào
Tốc độ lắng hồng cầu tăng đáng kể
Tăng bạch cầu
Tăng IgE: thường gặp, có thể thay đổi theo hoạt tính của quá trình viêm mạch
Phức hợp miễn dịch tuần hoàn
Tăng gamma-globulin máu
Yếu tố thấp dương tính ở chuẩn độ thấp

Rửa khí quản-phế nang cho thấy tỉ lệ phần trăm bạch cầu ái toan cao trong dịch rửa (thường hơn 33%), tuy nhiên không đặc hiệu cho HCCS.

Một nghiên cứu theo dõi liên tục 16 bệnh nhân đáp ứng định nghĩa HCCS của Hội nghị Chapel Hill 1992 với thời gian trung bình 4,5 năm, và nhận thấy bệnh nhân ở giai đoạn bệnh hoạt động có sự gia tăng đáng kể eosinophil cationic protein (ECP), thụ thể interleukin-2 hoà tan (soluble interleukin-2, sIL-2R) và nồng độ thrombomodulin hoà tan (sTM) so với bệnh nhân ở giai đoạn lui bệnh. Nồng độ sIL-2R có liên hệ chặt với nồng độ sTM - chất đánh dấu tổn thương tế bào nội mô, gợi ý nguyên nhân tổn thương có liên quan với hoạt hoá tế bào T. Nồng độ sIL-2R và ECP tăng ở HCCS biểu hiện tổn thường điều hoà miễn dịch liên hệ với viêm mạch và tăng bạch cầu ái toan.

Kháng thể bào tương kháng bạch cầu trung tính

Kháng thể bào tương kháng bạch cầu trung tính (antineutrophil cytoplasmic antibody, ANCA) có ở một số viêm mạch hệ thống, gồm HCCS, đa u hạt Wegener, viêm đa mạch vi thể và viêm mạch giới hạn ở thận. Ở HCCS, 38 - 59% bệnh nhân có ANCA dương tính. Đa số (70 - 75%) bệnh nhân có ANCA dương tính có kháng thể kháng myeloperoxidase ở mẫu nhuộm quanh nhân (P-ANCA).

HCCS có ANCA dương tính và âm tính có thể khác nhau. Điều này được gợi ý từ một phân tích cắt ngang đa trung tâm 112 bệnh nhân với chẩn đoán mới HCCS. Tình trạng ANCA dương tính có liên hệ với tổn thương thận, bệnh thần kinh ngoại biên và viêm mạch trên sinh thiết, trong khi tình trạng ANCA âm tính liên hệ với bệnh tim và sốt.

Đặc điểm X quang

Bất thường X quang ở bệnh nhân HCCS khá phong phú, bao gồm:

Mờ thoáng qua và rải rác (75% bệnh nhân), không phân bố theo phân thuỳ hay vùng
Mờ đối xứng phân bố ở vùng nách và ngoại biên
Mờ toả ra từ rốn phổi kèm hạch (adenopathy) ở rốn phổi
Mờ mô kẽ hay đốm nhỏ lan toả
Xuất huyết phổi gây mờ rộng
Bệnh nốt, 2 bên, không tạo hang
Bệnh tuyến rốn phổi (ít gặp)
Tràn dịch màn phổi, gặp ở 30% bệnh nhân, thường dịch tiết và tăng bạch cầu ái toan.

Chụp CT scan với độ phân giải cao cho thấy động mạch phổi ngoại biên phình rộng đáng kể (khi so sánh với phế quản tương ứng) kèm với hình dạng hình sao hoặc bất thường của một số động mạch phổi (được xem là dấu hiệu viêm mạch) có thể giúp ích gợi ý chẩn đoán HCCS.

Cũng có thể gặp dày quanh phế quản, các vùng dày vách, các ổ đông đặc rải rác, không rõ ràng, rộng khắp. Một nghiên cứu cho thấy đông đặc nhu mô và hình ảnh kính mờ có ở 10 trong số 17 bệnh nhân (Worthy, 1998).

Chụp mạch máu ở HCCS cho thấy phình mạch ở gan và thận, có thể nhầm với viêm đa động mạch nốt

Xét nghiệm chức năng phổi

Kết quả xét nghiệm chức năng phổi có thể cho thấy tổn thương tắc nghẽn phù hợp với hen.

Chẩn đoán

Chẩn đoán HCCS được gợi ý từ bệnh cảnh lâm sàng và sau đó được xác nhận bằng sinh thiết phổi hay sinh thiết mô bị ảnh hưởng trên lâm sàng, như sinh thiết mù dây thần kinh hiển ngoài ở bệnh nhân bệnh thần kinh với nghi ngờ HCCS. Xét nghiệm ANCA không có ích để thiết lập hoặc loại trừ chẩn đoán vì tần suất thử nghiệm ANCA dương tính thấp ở bệnh nhân HCCS.

Đặc điểm bệnh học

Sinh thiết phổi qua phẫu thuật là "tiêu chuẩn vàng" trong chẩn đoán HCCS. Ngược lại, sinh thiết phổi xuyên phế quản nhìn chung không có ích. Các dữ kiện mô học chính:

Tẩm nhuận bạch cầu ái toan
Vùng hoại tử nổi bật và đôi khi khá rộng
Viêm mạch tế bào lớn, tằng bạch cầu ái toan, đặc biệt là động mạch nhỏ và tĩnh mạch
U hạt hoại tử mô kẽ và quanh mạch
Bệnh tuyến lympho tăng bạch cầu ái toan (30 - 40% bệnh nhân)

Tiêu chuẩn phân loại

Một số hệ thống phân loại khác nhau cho HCCS đã được đề nghị và so sánh. Hội Khớp học Hoa Kỳ (American College of Rheumatology) đã thiết lập 6 tiêu chuẩn phân loại HCCS ở bệnh nhân được ghi nhận viêm mạch. Sự có mặt từ 4 tiêu chuẩn trở lên cho độ nhạy 85% và độ đặc hiệu 99,7% HCCS:

Hen (tiền sử thở khò khè hoặc tìm thấy tiếng rít âm sắc cao lan toả khi thở ra)
Tăng bạch cầu ái toan > 10% trên mẫu đếm bạch cầu
Bệnh đơn dây thần kinh (bao gồm đa ổ) hay bệnh đa dây thần kinh
Đám mờ phổi thoáng qua hoặc di chuyển phát hiện trên X quang
Bất thường xoang cạnh mũi
Sinh thiết chứa mạch máu cho thấy tích tụ bạch cầu ái toan ở vùng ngoại mạch

Điều trị

Hầu hết bệnh nhân HCCS đáp ứng thuận lợi với điều trị corticosteroid liều cao. Liều từ 0,5 - 1.5 mg/kg/d thường được dùng nhất trong 6 - 12 tuần hoặc cho đến khi bệnh đã hoàn toàn được giải quyết. Liều cao hơn cần ở bệnh nhân viêm mạch, đặc biệt nếu chức năng tim hoặc thận bị tổn thương, hoặc khi hiện diện bệnh thần kinh.

Theo dõi đáp ứng với điều trị và tái phát bằng số lượng bạch cầu ái toan và tốc độ lắng hồng cầu. ANCA duong tính dai dẳng ở HCCS cũng là dấu hiệu của diễn tiến bệnh cơ bản, nhưng không đủ phản ánh mức hoạt động của bệnh, do đó không được dùng để quyết định thay đổi trong điều trị. Biểu hiện X quang có thể vẫn ổn định hoặc thoái lui nhanh chóng với điều trị corticosteroid.

Hiếm gặp tái phát muộn sau một đáp ứng thành công với điều trị. Do đó, điều trị có thể được chấm dứt ở hầu hết bệnh nhân. Tuy nhiên, ngưng điều trị sớm có thể dẫn đến tái phát. Tăng huyết áp nên được điều trị theo phương pháp tiêu chuẩn, nhưng có thể khó kiểm soát.

Các điều trị khác

Steroid hít: điều trị bệnh đường hô hấp trên và dưới
Cyclophosphamine, azathioprine và globulin miễn dịch tiêm mạch liều cao có thể được dùng ở bệnh nặng, bộc phát, và ở bệnh nhân không đáp ứng với corticosteroid. Phương thức này được dùng theo cùng kiểu như trong đa u hạt Wegener.
Một số bệnh nhân không đáp ứng với corticosteroid và cyclophosphamide có thể cải thiện với phác đồ gồm corticosteroid và interferon-alpha.
Thay huyết tương thỉnh thoảng được dùng cùng với các điều trị khác, nhưng một nghiên cứu hồi cúu trên 140 bệnh nhân viêm thận cầu thận do HCCS hay viêm đa mạch vi thể cho thấy thay huyết tương không mang thêm ích lợi vào điều trị với corticosteroid, kèm hoặc không kèm cyclophosphamide (Guillevin, 1997).

Tiên lượng

Mặc dù tiên lượng của HCCS không rõ ràng, điều trị có vẻ làm giảm đáng kể tỉ lệ tử vong. Trước khi dùng steroid, 50% bệnh nhân không điều trị tử vong trong vòng 3 tháng khởi phát viêm mạch. Ngày nay tỉ lệ sống sót hơn 70% sau 5 năm.

Hầu hết tử vong do biến chứng của pha viêm mạch, thường do:

Suy tim và/hoặc nhồi máu cơ tim
Xuất huyết não
Suy thận
Xuất huyết dạ dày ruột
Cơn hen ác tính

Sự có mặt/không có mặt của một số đặc điểm lâm sàng liên hệ mạnh với tỉ lệ tử vong. Năm yếu tố có vẻ ảnh hưởng quan trọng đến dự hậu của bệnh nhân HCCS:

Triệu chứng ở tim
Bệnh dạ dày ruột
Suy thận (nồng độ creatinine huyết tương > 1,6 mg/dl [141 mmol/l])
Protein niệu (> 1 g/d)
Triệu chứng thần kinh trung ương

Trong số đó, sự hiện diện của bệnh tim mạch hay dạ dày ruột có vẻ là dấu hiệu mạnh nhất cho một dự hậu xấu. Tỉ lệ tử vong sau 5 năm là 12% nếu không có yếu tố nào trong 5 yếu tố trên hiện diện, 26% nếu 1 yếu tố hiện diện, 46% nếu từ 3 yếu tố trở lên hiện diện (Guillevin, 1996).

Một giai đoạn hen ngắn trước khi khởi phát viêm mạch cũng cho thấy dự hậu xấu hơn. Vai trò của việc đo ANCA trong dự hậu vẫn chưa được biết đến.

Tham khảo

Khoa hô hấp
Bệnh tự miễn
Rối loạn phổi


title: Stanhopea pseudoradiosa

text:
Stanhopea pseudoradiosa là một loài lan đặc hữu của tây nam México.

Chú thích

Tham khảo

pseudoradiosa


title: Megachile fimbriventris

text:
Megachile fimbriventris là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1911


title: Cluj-Napoca

text:
Cluj-Napoca (; ; , Hungarian pronunciation:; Medieval Latin: Castrum Clus, Claudiopolis; , Kloiznburg), tên thường gọi là Cluj, là một thành phố România. Thành phố là thủ phủ hạt Cluj. Đây là thành phố lớn thứ 4 quốc gia này. Thành phố có cự ly bằng nhau so với Bucharest (441 km / 276 mi), Budapest (409 km / 256 mi) và Belgrade (465 km / 291 mi).
Thành phố Cluj-Napoca có dân số 317.853 người (theo điều tra dân số năm 2002). Năm 2009, dân số thành phố là 306.009 người, giảm so với số liệu điều tra năm 2002. Vùng đô thị Cluj-Napoca có dân số 379.705 người, còn dân số của vùng peri-urban (tiếng Romania: zona periurbană) vượt 400.000 người. Chính phủ mới của vùng đô thị Cluj-Napoca bắt đầu hoạt động tháng 12 năm 2008. Theo số liệu năm 2007 thì dân số thành phố là 392.276 người. Tuy nhiên số liệu này không kể dân trôi nổi và sinh viên và dân không thường trú ước tính khoảng 20.000 người.
Thành phố có diện tích  km². Thành phố có độ cao 360 mét trên mực nước biển.

Khí hậu

Tham khảo

Thành phố của România


title: Chicoreus bullisi

text:
Chicoreus bullisi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chicoreus


title: Syzygium myhendrae

text:
Syzygium myhendrae là một loài của thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Syzygium myhendrae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ấn Độ
M


title: Poblana letholepis

text:
Poblana letholepis là một loài cá thuộc họ Atherinidae. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

 Contreras-Balderas, S. & Almada-Villela, P. 1996. Poblana letholepis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 4 tháng 8 năm 2007.

L
Động vật đặc hữu México
Động vật được mô tả năm 1950
Cá México


title: Castelnovo Bariano

text:
Castelnovo Bariano là một đô thị ở tỉnh Rovigo ở vùng Veneto của Ý, có khoảng cách khoảng 90 km về phía tây nam của Venezia và khoảng 40 km về phía tây của Rovigo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.082 người và diện tích là 37,5 km².

Đô thị Castelnovo Bariano có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Bariano, Bosco, Ca'Rossa, Canaletta, Case Arella, Case Baldelli, Case Chiavichino, Case Gobbi, Osteria, Palazzi Vallicelli, San Pietro Polesine, Sardagnola, và Torricella.

Castelnovo Bariano giáp các đô thị: Bergantino, Carbonara di Po, Castelmassa, Ceneselli, Giacciano con Baruchella, Legnago, Sermide, Villa Bartolomea.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Rovigo
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Molophilus lerionis

text:
Molophilus lerionis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Leptoxis virgata

text:
Leptoxis virgata là một lòa ốc nước ngọt trong họ Pleuroceridae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

Leptoxis
Động vật Mỹ


title: Palaeomicroides

text:
Palaeomicroides là một chi bướm đêm nguyên thủy, nhỏ, màu kim loại thuộc bộ Lepidoptera, trong họ Micropterigidae.

Các loài
Palaeomicroides aritai Hashimoto, 1996
Palaeomicroides caeruleimaculella Issiki, 1931
Palaeomicroides costipunctella Issiki, 1931
Palaeomicroides discopurpurella Issiki, 1931
Palaeomicroides fasciatella Issiki, 1931
Palaeomicroides marginella Issiki, 1931
Palaeomicroides obscurella Issiki, 1931

Chú thích

Tham khảo

Micropterigidae


title: Scyrotis brandbergensis

text:
Scyrotis brandbergensis là một loài bướm đêm thuộc họ Cecidosidae. Loài này có ở Namibia.

Chú thích

Tham khảo

Scyrotis


title: Anomoctena

text:
Anomoctena là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Geometridae
Ennominae


title: Böddensell

text:
Böddensell là một đô thị ở huyện Börde thuộc bang Sachsen-Anhalt, nước Đức. Đô thị Böddensell có diện tích 6,99 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 243 người.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Börde


title: Oecetis lingua

text:
Oecetis lingua là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Landudal

text:
Landudal () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Landudal được gọi là Landudalais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Landudal

Xã của Finistère


title: Thôi (họ)

text:
Thôi là một họ của người châu Á. Họ này có mặt ở Trung Quốc, là họ phổ biến thứ 4 ở Triều Tiên (Hangul: 최, Romaja quốc ngữ: Choe) theo thống kê năm 2000 và đứng thứ 58 ở Trung Quốc (chữ Hán: 崔, Bính âm: Cui) theo thống kê năm 2006. Trong danh sách Bách gia tính họ này đứng thứ 189.

Người Trung Quốc họ Thôi nổi tiếng
 Thôi Thật, đại thượng thư thời Đông Hán
 Thôi Nhân, nhà văn thời Đông Hán
 Thôi Hiệu, nhà thơ thời nhà Đường, tác giả bài Hoàng Hạc lâu
 Thôi Hộ, tiết độ sứ Lĩnh Nam thời nhà Đường
 Thôi Kiện, ca sĩ Trung Quốc
Thôi Diễm, văn thần đầu thời Tam Quốc

Người Hàn Quốc họ Choi nổi tiếng
 Choi Hong-hee (Hán Việt: Thôi Hồng Hy), một trong những người sáng lập môn phái taekwondo
 Choi Yong Seol (Hán Việt: Thôi Long Tuyết), người sáng lập môn phái hapkido
 Choi Yong-goon (Hán Việt: Thôi Long Kiện), chủ tịch Quốc hội Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
 Choi Kyu-hah (Hán Việt: Thôi Khuê Hà), tổng thống Hàn Quốc
 Choi Eun-hee (Hán Việt: Thôi Ân Hy), nữ diễn viên Hàn Quốc
 Choi Ji-woo (Hán Việt: Thôi Chí Vũ), nữ diễn viên Hàn Quốc
 Se7en (tên thật Choi Dong-Wook, Hán Việt: Thôi Đông Húc), nam ca sĩ Hàn Quốc
 Choi Chol-Soo (Hán Việt: Thôi Thiết Tú), võ sĩ quyền Anh Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
 Choi Dong-won (Hán Việt: Thôi Đông Nguyên), cầu thủ bóng chày Hàn Quốc.
 Choi Bae-dal (Hán Việt: Thôi Bùi Đạt), người khai sinh hệ phái Kyoukushin Karate.
 Choi Si-won (Hán Việt: Thôi Thi Nguyên), ca sĩ, diễn viên, thành viên nhóm nhạc Super Junior
 T.O.P (Tên thật: Choi Seung-hyeon, Hán Việt: Thôi Thắng Hiền), thành viên nhóm nhạc Big Bang
 Choi Soo-young (Hán Việt: Thôi Tú Anh), thành viên nhóm nhạc Girls' Generation
 Choi Min-ho (Hán Việt: Thôi Mẫn Hạo), ca sĩ, diễn viên, thành viên nhóm nhạc SHINee
 Choi Young-jae (Hán Việt: Thôi Anh Tế), ca sĩ, thành viên nhóm nhạc GOT7
 Choi Yoo-jeong (Hán Việt: Thôi Du Tĩnh), thành viên nhóm nhạc Weki Meki, cựu thành viên I.O.I
 Yuju (Tên thật: Choi Yoo-na, Hán Việt: Thôi Du Nhã), thành viên nhóm nhạc GFRIEND
 Choi Yoo-jin (Hán Việt: Thôi Du Chấn), ca sĩ và diễn viên Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc CLC
 Choi Seungcheol ( Hán Việt: Thôi Thắng Triệt), thành viên nhóm nhạc Seventeen.
 Vernon (Tên thật: Choi Han-sol, Hán Việt: Thôi Hàn Suất), thành viên nhóm nhạc Seventeen.
 Choi Ye-na (Hán Việt: Thôi Duệ Na), thành viên nhóm nhạc IZ*ONE
 Ren (Tên thật: Choi Min-ki, Hán Việt: Thôi Mẫn Kỳ), thành viên của nhóm nhạc NU'EST
 Lia (Tên thật: Choi Jisu, Hán Việt: Thôi Trí Tú), thành viên nhóm nhạc Itzy
 Choi Soo-bin (Hán Việt: Thôi Tú Bân), thành viên nhóm nhạc TXT (Tomorrow X Together)
 Choi Yeon-jun (Hán Việt: Thôi Nghiên Thuân): thành viên nhóm nhạc TXT (Tomorrow X Together)
 Choi Beom-gyu (Hán Việt: Thôi Phạm Khuê): thành viên nhóm nhạc TXT (Tomorrow X Together)
 Choi Jadoo (Hán Việt:Thôi Trà Duy), nhân vật chính trong phim Hello Jadoo
 Choi Hyun-suk (Hán Việt: Thôi Huyền Tích) , thành viên nhóm nhạc Treasure
 Jinni (Tên thật: Choi Yun-jin , Hán Việt: Thôi Duẫn Chân), thành viên nhóm nhạc NMIXX

Người họ Thôi nổi tiếng khác
 Daniel C. Tsui (Hán Việt: Thôi Kì), nhà vật lý người Mỹ gốc Hoa đạt giải Nobel Vật lý năm 1998
 Sai Yōichi (Hán Việt: Thôi Dương Nhất), đạo diễn điện ảnh Nhật Bản gốc Triều Tiên

Tham khảo

Họ người Triều Tiên
Họ người Trung Quốc
Họ người Việt Nam

en:Choi (Korean name)


title: (55832) 1996 GD17

text:
{{DISPLAYTITLE:(55832) 1996 GD17}}

(55832) 1996 GD17 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 13 tháng 4 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 55001–56000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Clanculus boyeti

text:
Clanculus boyeti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clanculus


title: Anchastus terminatus

text:
Anchastus terminatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Sauterina hofmanniella

text:
Sauterina hofmanniella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Scandinavia to Pyrenees, Sardinia, Ý và România và from Pháp to central Nga.

Ấu trùng ăn Lathyrus niger. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. The mine consists of a strongly contracted lower-surface tentiform mine. The lower epidermis is often torn. Pupation takes place outside of the mine.

Chú thích

Tham khảo

Sauterina
Côn trùng châu Âu


title: Setodes tilakita

text:
Setodes tilakita là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Crangonyx dearolfi

text:
Crangonyx dearolfi là một loài giáp xác thuộc họ Crangonyctidae. Nó là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Nguồn
 Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. Crangonyx dearolfi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Mỹ
Crangonyx
Động vật được mô tả năm 1942


title: Megachile gibboclypearis

text:
Megachile gibboclypearis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1979


Giải KCFCC cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất là một giải của KCFCC dành cho nam diễn viên đóng vai phụ trong một phim, được bầu chọn là xuất sắc nhất. Giải này được lập từ năm 1966.

Các người đoạt giải

Thập niên 1960

Thập niên 1970

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Thập niên 2010

Tham khảo

Giải thưởng KCFCC


title: Thu Hiền

text:
Thu Hiền (tên thật Nguyễn Thị Thanh Hiền, sinh ngày 3 tháng 5 năm 1952) là một nữ ca sĩ người Việt Nam, nổi tiếng với những ca khúc nhạc cách mạng, trữ tình, dân ca. Năm 1993, bà được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

Tiểu sử và sự nghiệp
Bà tên thật Nguyễn Thị Thanh Hiền. Bà sinh ra tại Đông Hưng, Thái Bình, nhưng nguyên quán ở Đào Xá, Thanh Thủy, Phú Thọ. Trong thời gian hoạt động tại chiến trường bà còn có bí danh Thanh Hồng. Hiện bà là Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam.
Năm 1967 đến 1968, Thu Hiền cùng đoàn quân khu Tây Bắc vào biểu diễn phục vụ động viên tinh thần chiến đấu chống Mỹ của quân và dân tuyến lửa miền Trung.
Năm 1971, bà về Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương.
Năm 1972, bà cùng đoàn văn công Tây Nguyên vào giải phóng Quảng Trị. Thu Hiền là người được tham dự cuộc trao trả tù binh.
Năm 1975, Thu Hiền cùng Đoàn ca nhạc dân tộc Trung ương vào giải phóng thành phố Huế.
Năm 1984, Thu Hiền được trao tặng danh hiệu NSƯT.
Năm 1993, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSND.
Hiện nay bà đang làm Trưởng đoàn ca nhạc Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam.

Gia đình
NSND Thu Hiền sinh trưởng trong một gia đình nghệ thuật. Cha bà là NSƯT Nguyễn Hoài Ân, nổi tiếng với biệt danh Tám Kèn của Đoàn Dân ca liên khu V (tiền thân của Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định), mẹ bà là diễn viên chèo tuồng Thanh Hảo, quê gốc ở Thái Bình, con gái một ông bầu hát nổi tiếng.

Em trai và em dâu bà là NSND Hoài Huệ và NSND Hồ Thu, đều công tác tại Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định. NSND Hoài Huệ hiện giữ cương vị trưởng đoàn.

Chồng bà là Anh hùng phi công Vũ Ngọc Đỉnh. Ông được phong anh hùng năm 1970 sau thành tích bắn hạ 6 máy bay Mỹ.

Bài hát nổi bật
Thu Hiền có giọng nữ cao (soprano), tình cảm phù hợp dân ca. Bài hát thành công để lại dấu ấn:
Câu hò bên bờ Hiền Lương (Hoàng Hiệp - thơ Đằng Giao)
Bài ca bên cánh võng (Nguyên Nhung)
Một khúc tâm tình người Hà Tĩnh (Nguyễn Văn Tý)
Quảng Bình quê ta ơi (Hoàng Vân)
Tình thắm duyên quê
Dáng đứng Bến Tre
Hoa cau vườn trầu
Ru con Nam Bộ

Album
Tình thắm duyên quê
Hoa cau vườn trầu
Hương cau
Ai ra xứ Huế
Nhịp cầu duyên quê
Bến đợi
Giận mà thương
Đất nước lời ru
Thương về xứ Nghệ
Hà Tĩnh quê mình
Khúc hát sông quê
Duyên tình
Nghe em hát còn duyên
Dáng đứng Bến Tre
Câu đợi câu chờ
Thu Hiền tuyển chọn
Vol 1- Tình ca quê hương

Tham khảo

 Tiếng Hát NSND Thu Hiền | Album Chuyến Đò Quê Hương | 25 Ca Khúc Trữ Tình Quê Hương, Dân Ca Hay Nhất
 Nghệ sĩ Nhân dân Thu Hiền trên trang Hội nhạc sĩ Việt Nam
 Khi đã là Nghệ sĩ Nhân dân

Sinh tại Thái Bình
Ca sĩ Thái Bình
T
T
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Sinh năm 1952
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Việt Nam
Người Phú Thọ
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Ca sĩ thế kỷ 20
Ca sĩ thế kỷ 21


title: Callispa pusilla

text:
Callispa pusilla là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Callispa


title: Thần đạo

text:
là tín ngưỡng tôn giáo truyền thống chủ yếu của người Nhật Bản.

Tín ngưỡng
Thần đạo có rất nhiều các vị Thần, có đến 8 triệu thần (神 kami). Tuy một số các vị thần này được nhân cách hóa, đa phần các thần liên quan đến thiên nhiên như linh hồn của đất, trời, Mặt Trăng, cây cỏ, hoa lá. Ngay cả đá, núi, hay động vật như cáo, gấu và người quá cố đã trở thành linh hồn cũng được xem là thần. Những thần trú ngụ ở tầng cao nhất trên thiên đàng gọi là "cao thiên nguyên" (高天原 takama-ga-hara), và chỉ rời khỏi đó khi được mời xuống các đền thờ trong các nghi lễ.

Nghi lễ trong Thần đạo để cầu nguyện hay cảm tạ các thần thường được tổ chức tại các thần xã (神社) hoặc những nơi linh thiêng đặc biệt. Những linh vật thường được dâng lên thần linh là vải, gương hay kiếm. Nghi lễ tẩy trần rất quan trọng, người làm lễ phải giữ cho mình được trong sáng để được tĩnh tâm và có được may mắn. Ngày nay, các hoạt động nghi lễ Thần đạo thường được gắn với lễ hội, lễ cưới truyền thống hay năm mới. Tuy nhiên người ta cũng thường hay đến đền để cầu nguyện và dâng lễ (thường là chỉ bỏ vài yên Nhật vào thùng rồi cầu xin thần), hay mua bùa may mắn. Và ở nhà cũng thường có thần bằng (神棚 kamidana) để thờ các linh hồn.

Tư tưởng của Thần đạo khác với những tôn giáo khác ở chỗ không cấm hay buộc con người làm gì, mà chỉ khuyên nên hướng tới sự trong sáng và tránh điều ác. Giết chóc đối với Thần đạo là điều ác và không nên giết sinh vật trừ khi vì sự sống còn của bạn, nên trước khi ăn thường phải nói câu Itadakimasu! (戴きます) để cảm ơn những sinh linh đã chết để trở thành thức ăn, ngày nay điều này đã trở thành một phong tục. Những người hay sinh vật bị giết một cách dã man, và không được thờ cúng sẽ trở thành hoang thần dạng (荒神様 aragami). Ngoài ra, còn có rất nhiều loại ma quỷ như quỷ (鬼 oni), yêu quái (妖怪 youkai), hà đồng (河童 kappa)...

Các vị thần

Mỗi ngôi đền đều được xây dựng để dành riêng cho một Thần. Sau đây là những nam thần và nữ thần (女神 megami) chính trong truyền thuyết:

 Ame-no-Minakanushi (アメノミナカヌシ Cổ sự ký ghi là 天御中主 Thiên Ngự Trung Chủ hay 天之御中主神 Thiên Chi Ngự Trung Chủ Thần, Nhật Bản thư kỷ ghi là 天之御中主命 Thiên Chi Ngự Trung Chủ Mệnh (Ame-no-Minakanushi-no-Mikoto) là vị thần đầu tiên, là khởi nguồn của vũ trụ, một trong ba Tạo hoá tam thần (造化三神/Zōka Sanshin, ba vị thần tạo hoá ra vạn vật). Ông là vị thần đầu tiên được sinh ra ở Cao Thiên Nguyên, các huyền thoại miêu tả ông là 独神 Độc thần (vị thần cô độc). Vị thần nguyên thủy này không mấy khi được nhắc đến và chỉ có một vài đoạn ghi chép rời rạc ở các thư tịch cổ. Thời cổ đại, ông không được thờ ở thần xã nào cả, ông bị coi là một vị thần trừu tượng được hình thành dưới sự ảnh hưởng của tư tưởng Trung Hoa. Đến thời trung cổ, khi Nhật Bản thư kỷ được đánh giá cao hơn Cổ sự ký, Ame-no-Minakanushi dần được biết đến rộng rãi và người ta bắt đầu đề cao ý nghĩa của vị thần này hơn. Thời Minh Trị, khi phong trào Thần Phật phân ly (神仏分離/Shinbutsu bunri) nổ ra, Diệu Kiến Bồ Tát trong Phật giáo tại nhiều đền chùa Nhật Bản bị đổi tên thành Ame-no-Minakanushi.
 Izanagi (イザナギ Cổ sự ký ghi là 伊弉諾 Y Trang Nặc, Nhật Bản thư kỷ ghi là 伊邪那岐 Y Tà Na Kỳ, ngoài ra còn được viết là 伊弉諾尊 Y Trang Nặc Tôn) là một trong những vị nam thần đầu tiên, chồng của Izanami. Ông cùng vợ đã tạo ra nước Nhật. Ông từ trên cầu Ame-no-ukihashi dùng ngọn giáo thần Ame-no-nuboko nhúng vào đại dương và khuấy. Khi ngọn giáo được rút lên nước biển nhỏ xuống tạo thành một hòn đảo. Izanagi và Izanami xây dựng một lâu đài và sinh ra 8 hòn đảo mới, gộp thành phần lớn nước Nhật ngày nay. Izanagi là cha của Amaterasu, Tsukuyomi và Susanoo.
 Izanami (イザナミ còn được viết là: 伊弉冉 Y Trang Nhiễm, 伊邪那美 Y Tà Na Mỹ, 伊弉弥 Y Trang My) là vị nữ thần đầu tiên, vợ của Izanagi. Khi Izanami sinh ra thần lửa Kagutsuchi (火之迦具土神 Hinokagatsuchi, Hỏa Chi Già Cụ Thổ Thần trong Cổ sự kí; còn gọi là Kagutsuchi trong Nhật Bản thư kỷ), lửa bốc cháy khiến bà bị thương và chết. Inazagi nổi giận và dùng kiếm chém vào đầu của Kagutsuchi và chặt thành 8 khúc. Các phần của Kagutsuchi trở thành những núi lửa bao bọc nước Nhật. Khi Izanagi xuống Suối Vàng (黄泉 Yomi, Hoàng Tuyền) để đón Izanami về, bà đã biến thành thần chết. Izanagi bị vợ đuổi và trở về một mình.

 Amaterasu-Ōmikami (天照大神 Thiên Chiếu Đại Thần theo Nhật Bản thư kỷ, 天照大御神 Thiên Chiếu Đại Ngự Thần theo Cổ sự ký; ngoài ra còn được viết là 天照皇大神 Thiên Chiếu Hoàng Đại Thần, 日神 Nhật Thần hay Thần Mặt Trời) là vị nữ thần được sinh ra từ mắt trái của Izanagi khi ông rửa mặt sau khi trở về từ Suối Vàng. Amaterasu mang lại ánh sáng và hơi ấm cho vạn vật, nhưng một hôm em trai của Amaterasu là Susanoo cãi nhau với bà và ném vật được dâng tế cho Amaterasu, một con lừa chết, vào phòng thêu làm chết một cô hầu gái. Amaterasu tức giận và tự nhốt mình trong hang đá, khiến thế giới chìm vào bóng tối. Ame-no-Uzume và các vị thần khác đã tìm cách lừa Amaterasu ra bằng một lễ hội ầm ĩ và một chiếc gương đồng. Amaterasu được xem là tổ tiên của người Nhật, và bà đã tặng chiếc gương đồng "Bát Chỉ" (八咫鏡 Yata No Kagami, Bát Chỉ kính), "Bát Xích Quỳnh Khúc ngọc" (八尺瓊曲玉 Yasakani no Magatama) và thanh gươm "Thảo Thế" (草薙の剣 Kusanagi-no-Tsurugi, Thảo Thế kiếm) cho cháu mình là Ninigi-no-Mikoto khi cho ông xuống mặt đất. Ngày nay thanh gươm được giữ tại thần cung Atsuta (熱田).

 Tsukuyomi (月読 Nguyệt Độc) là thần Mặt Trăng, em trai của Amaterasu. Tsukiyomi được sinh ra từ mắt phải của Izanagi khi ông rửa mặt sau khi trở về từ Suối Vàng. Một hôm Amaterasu sai Tsukiyomi đi thay mình đến dự tiệc của Ukemochi-no-kami (保食神 Bảo thực thần). Ukemochi lần lượt nhìn vào biển, rừng và đồng lúa rồi nôn ra cá, thịt và một chén cơm mời Tsukiyomi ăn. Kết quả là bà bị Tsukiyomi cảm thấy kinh hãi và giết chết. Từ đó, Amaterasu không thèm nhìn mặt em trai nữa, và khi nào có Mặt Trăng thì Mặt Trời đi chỗ khác.

 Susanoo-no-Mikoto (スサノオ đọc là Susa-no-O, Nhật Bản thư kỷ ghi là 素盞嗚尊 Tố Trản Ô Tôn, 素戔嗚尊 Tố Tiên Ô Tôn; Cổ sự ký ghi là 建速須佐之男命 Kiến Tốc Tu Tá Chi Nam Mệnh, 須佐乃袁尊 Tu Tá Nãi Viên Tôn) là thần biển và gió bão. Susanoo là em trai của Amaterasu và Tsukuyomi, được sinh ra từ mũi của Izanagi khi ông rửa mặt sau khi trở về từ Suối Vàng. Susanoo làm Amaterasu tức giận và bị đuổi đi. Khi đến huyện Izumo, Susanoo gặp hai thần đất. Họ đã bị một con rắn 8 đầu Yamata-no-Orochi (八岐の大蛇 Bát Kỳ Đại Xà) bắt mất 7 người con gái. Susanoo hỏi cưới cô thứ 8 nhỏ nhất chưa bị bắt là Kushi-inada-hime (奇稲田姫 Kì Đạo Điền Cơ) rồi biến cô thành một chiếc lược giấu trên đầu. Susanoo dùng 8 bình rượu để làm con rắn bị say rồi chặt khúc. Từ đuôi của đại xà, Susanoo tìm được thanh gươm Thảo Thế và gửi tặng Amaterasu để làm hòa.

 Ame-no-Uzume-no-mikoto (アメノウズメ, Cổ sự ký ghi là 天宇受賣命 Thiên Vũ Thụ Mại Mệnh, Nhật Bản thư kỷ ghi là 天鈿女命 Thiên Điền Nữ Mệnh) là nữ thần của lễ hội và hạnh phúc. Khi Amaterasu nhốt mình trong hang, Ame-no-Uzume treo một chiếc gương bằng đồng lên cây, khoác hoa lá lên mình rồi nhảy múa trước cửa hang. Các vị thần kéo tới xem, Ame-no-Uzume vất bỏ chiếc áo bằng hoa và đám đông nam thần hét lên thích thú. Amaterasu tò mò lẻn ra khỏi hang xem, ánh sáng của bà phản chiếu trong gương tạo ra bình minh xóa tan bóng tối. Các vị thần lấp cửa hang, mọi người vui vẻ trở lại và cùng nhau lập lễ hội.
 Sarutahiko-Ōkami (猿田毘古大神 Viên Điền Tì Cổ Đại Thần) là thần đất và sức mạnh. Ông là chồng của Ame-no-Uzume-no-mikoto. Khi Ninigi-no-Mikoto được phái xuống đất, ông ta bị Sarutahiko chặn đường. Khi Ame-no-Uzume đến hỏi, Sarutahiko chào đón Ninigi-no-Mikoto và cả ba cùng đi chung với nhau. Sarutahiko thường được mô tả là một người rất to lớn và cầm giáo dài, đặc biệt có mũi rất to và dài.

 Inari (稲荷 Đạo Hà) là thần gạo, đôi lúc xuất hiện dưới dạng một ông già, hoặc một thiếu nữ, thường được đi kèm bởi một con hồ ly màu trắng. Đền của Inari thường có rất nhiều cổng nối tiếp nhau và có tượng cáo trắng đeo khăn đỏ ở hai bên. Cả Inari và Kitsune đều rất thích ăn đậu khuôn chiên Aburaage (油揚げ) nên món này thường được dâng cho Inari cùng với rượu sake và bánh gạo.
 Enma-Daiō (閻魔大王 Diêm Ma đại vương) là vua của địa ngục. Tuy nhiên Enma có xuất xứ từ Phật giáo chứ không phải Thần đạo.
 Ninigi-no-Mikoto (瓊瓊杵尊 Quỳnh Quỳnh Chử Tôn) là cháu của Amaterasu. Nữ thần Mặt Trời phái ông xuống mặt đất để thành lập nước Nhật. Ninigi-no-Mikoto đem theo 3 bảo vật của Thiên Chiếu là thanh gươm, gương và viên ngọc. Khi Ninigi-no-Mikoto gặp Konohana-sakuya-hime (木花之開耶姫 Mộc Hoa Chi Khai Da Cơ) liền đem lòng yêu cô và đến gặp cha của Konohana để hỏi cưới. Công chúa hoa anh đào Konohana và Ninigi-no-Mikoto là tổ tiên của người Nhật.

Đền thờ

Đền thờ Thần đạo gọi là thần xã (神社 jinja). Phía ngoài đền thờ có cổng torii (鳥居) bằng gỗ, thường được sơn màu đỏ. Khu vực linh thiêng nhất là sảnh điện bên trong bản điện (本殿 honden), chỉ có các thần chủ (神主 kannushi) mới được phép vào làm lễ. Còn khu vực sân bên ngoài cho phép người ngoài đến viếng đền, uống nước, mua sắm hay đi tham quan. Thường các đền thờ có bán đủ loại bùa đem lại may mắn (như khi mang thai, sức khỏe, tình yêu, hay để khỏi bị xe đụng). Đền thờ thường có giếng nước hay nơi đựng nước để người đến rửa mặt và tay để tẩy trần trước khi vào sâu hơn.

Các thần xã thường được xây trên đồi núi, từ dưới leo lên đến nơi rất mỏi chân và mệt, nhưng đó là cách để tỏ lòng thành kính. Đặc biệt có thần xã Itsukushima (厳島) nổi tiếng nằm trên nước. Thần xã Itsukushima được xem là di sản văn hóa quốc gia và được công nhận là di sản văn hóa thế giới. Đại xã Fushimi Inari (伏見稲荷) có đến hàng ngàn cổng torii nối tiếp dẫn từ ngoài vào đến tận đền.

Các vu nữ (巫女 miko) có nhiệm vụ chăm sóc các ngôi đền. Vu nữ thường mặc kimono trắng với quần hakama đỏ, và bít tất tabi. Ngày xưa các vu nữ bắt buộc phải là trinh nữ. Họ giúp đỡ thần chủ trong các buổi lễ, biểu diễn các điệu múa nghi lễ gọi là "Vu nữ thần lạc" (巫女神楽 Miko Kagura), quét dọn sân đền, thắp đèn lồng, làm thẻ xăm bói toán, hoặc bán các loại bùa may mắn. Thần lạc là điệu múa mà Ame-no-Uzume biểu diễn trong thần thoại. Điệu múa này thường rất chậm, vu nữ sẽ cầm quạt hay chuông, và các động tác đều có ý nghĩa.

Ở các cổng torii của đền thường treo những dây thừng làm bằng rơm gọi là "chú liên thừng" (注連繩 shimenawa). Những sợi dây này thường được treo ở những nơi thiêng liêng để đuổi tà, trên đó thường quấn thêm "chỉ thùy" (紙垂 shide), là những chuỗi thường được làm bằng giấy hay vải trắng có hình dạng như tia sét. Chỉ thùy cũng thường được quấn vào que đũa gỗ thành cái gọi là gậy trừ tà "phất xuyến" (祓串 tamagushi) hay gậy sét haraigushi (はらいぐし). Các vu nữ thường dùng phất xuyến gồm có chỉ thùy gắn vào nhánh cây chè sakaki (榊) trong các buổi lễ thanh tẩy.

Hội mã (絵馬 ema) thường được treo trước đền, là những thẻ gỗ dùng để viết điều ước của mình lên đó. Những thẻ này được để bên ngoài để thần có thể đọc và hoàn thành điều ước. Hội mã nghĩa là "ngựa vẽ", vì ngày xưa người giàu thường dâng ngựa cho đền, nhưng ngày nay chỉ dùng "ngựa vẽ trên thẻ gỗ". Ngày nay những người trẻ tuổi thường ước chuyện tình yêu hay không học bài mà vẫn thi đậu. Tuy các ema được trang trí bằng họa tiết theo lối Ukiyo-e (浮世絵), thường các bảng treo hội mã vẫn trông rất xấu, vì nhiều người chữ xấu mà vẫn ước đủ thứ.

Người ta thường viếng đền vào những dịp như lễ cưới, năm mới, lễ hội, hay chỉ đơn giản là đi cầu may trước khi đi thi. Đa phần các lễ hội địa phương phải được tổ chức gần một đền Thần đạo và người ta thường kéo tới đền trong những dịp này. Đường dẫn đến đền sẽ được bày bán nhiều loại thức ăn đặc trưng được làm trong lễ hội như yakisoba (焼きそば).

Thần thể

Thần thể (神体; Shintai), hay tôn kính hơn là Ngự thần thể (御神体; Goshintai), là một vật linh thiêng làm đối tượng thờ cúng chính của một thần xã. Trong thần xã, thần thể đặt ở nơi nào thì nới đó được gọi là bản điện, nhưng cũng có nhiều thần thể được đặt ngoài, thậm chí cách xa thần xã. Thần thể là một vật vô tri nhân tạo như gương, kiếm, đồ trang sức hay một vật ngoài tự nhiên như tảng đá, cây cối hoặc thác nước. Thần thể là một bức tượng tạc thần linh được gọi là thần tượng (神像; Shinzō), hay đơn giản chỉ là chiếc đũa phép có gắn chỉ thuỳ gọi là ngự tệ (御幣; Gohei), những ngọn núi linh thiêng được tôn thờ là "thần thể sơn" (神体山; shintaizan). Thần thể ngoài tự nhiên thường phải là vật đã có từ trước ở nơi xây dựng thần xã bởi chúng là đại diện cho một vị thần ở địa phương. Trong trường hợp đặc biệt, một võ sĩ sumo đạt tới hạng cao nhất gọi là Yokozuna (横綱; hoành cương) đeo dải dây shimenawa trước bụng có thể trở thành một thần thể sống. Theo quan niệm của Thần đạo, thần thể là thứ mà thần linh có thể nhập vào để hưởng lễ vật được dâng lên trong các nghi lễ cúng bái hay kết nối với con người.

Trước khi phong trào shinbutsu bunri (神仏分離; Thần Phật phân ly) nổ ra năm 1868 dưới thời Minh Trị, thần thể cũng có thể là cách gọi của một bức tượng thần trong Phật giáo.

Qua nhiều năm, thần thể dần được bọc kín trong nhiều lớp vải lụa quý và đặt sâu bên trong các hộp gỗ, vì thế chúng thường bị lãng quên. Nhiều khi chính thần chủ cai quản thần xã cũng không biết thần thể trong đền là thứ gì. Thông thường, thần thể được đặt cố định trong bản điện và chỉ được đưa ra ngoài vào các dịp lễ hội chính của đền. Để đưa thần thể ra ngoài, người ta chuẩn bị một xe rước gọi là mikoshi (神輿; thần dư) và đưa thần thể vào trong đó. Các xe mikoshi được sơn son thếp vàng và trang trí lộng lẫy, có nhiệm vụ như một thần xã di động nhằm che thần thể khỏi tầm nhìn của người thường.

Thần thể lớn nhất và nổi tiếng nhất là ngọn núi Phú Sĩ - một ngọn núi lửa đang hoạt động, trải rộng xuyên khắp tỉnh Shizuoka và một phần tỉnh Yamanashi nên đây là thần thể chung của nhiều thần xã trong khu vực, gọi chung là thần xã Asama hay thần xã Sengen (浅間神社; Asama jinja/Sengen jinja; Thiển Gian thần xã). Thời cổ đại, núi lửa được gọi là "thiển gian", âm kunyomi cổ đọc là "asama", âm onyomi sau này đọc là "sengen". Thần đạo tôn thờ núi Phú Sĩ vì đó là nơi ngự của Thiển Gian đại thần (浅間大神; Asama-no-Ōkami/Sengen kami).  Hiện nay có khoảng 1300 thần xã thờ nữ thần núi lửa Asama/Sengen trên khắp Nhật Bản, tuy nhiên chỉ có Phú Sĩ Sơn Bản Cung Thiển Gian đại xã (富士山本宮浅間大社; Fuji-san Hongū Sengen taisha) - một di sản thế giới UNESCO ở thành phố Fujinomiya, tỉnh Shizuoka được coi là thần xã chính.

Lịch sử
Thần đạo xuất hiện từ trước Công nguyên, nhưng hệ thống tín ngưỡng tôn giáo phát triển khá chậm, các nghi lễ được thực hiện trong hang đá hoặc những địa điểm linh thiêng, và hầu như không có tên gọi. Những truyền thuyết bắt đầu được ghi chép lại trong cuốn Cổ sự ký (古事記 Furukotofumi) và sau đó là Nhật Bản thư kỷ (日本書紀 Nihon Shoki). Cuốn Nhật Bản thư kỷ tương tự như Heimskringla của Bắc Âu, trong đó các vị vua chúa đều cho rằng mình là con cháu của các vị thần, ở đây là nữ thần Mặt Trời Amaterasu. Do đó cờ nước Nhật có hình Mặt Trời.

Đến thế kỷ thứ 6, Phật giáo và Nho giáo xâm nhập vào Nhật Bản, tên gọi Thần đạo được đặt ra để phân biệt. Trong thời kỳ Asuka (飛鳥時代; 538 - 710), những thần xã đầu tiên được xây dựng, nhưng Thần đạo nhanh chóng bị áp đảo bởi Phật giáo. Đầu thế kỷ thứ 9, đại sư Kōbō (弘法) hợp nhất những tư tưởng Phật giáo và tín ngưỡng xưa để tạo ra Chân ngôn tông (真言宗). Tuy cùng tồn tại với Phật giáo, Thần đạo gần như bị loại bỏ.

Đến tận thế kỷ 18, thời kỳ Edo (江戸時代; 1603 - 1868), Thần đạo được tách ra khỏi Phật giáo nhờ một số người như Motoori Norinaga (本居宣長 Bổn Cư Tuyên Trưởng) hay Hirata Atsutane (平田篤胤 Bình Điền Đốc Dận), những người này đề cao tư tưởng tự hào dân tộc và rất ghét những phong tục du nhập từ nước ngoài vào. Tuy nhiên do tầm ảnh hưởng của Phật giáo rất lớn, những nỗ lực để đưa Thần đạo thành quốc giáo không thành công và phải chờ đến cả thế kỷ sau.

Năm 1867, chế độ Mạc phủ (将軍) bị lật đổ, và Thiên hoàng Minh Trị lên nắm quyền. Ngày 13 tháng 3 năm 1868, chính phủ Nhật Bản công bố "Thần Phật phân ly lệnh", tách Thần đạo ra khỏi Phật giáo, đồng thời khôi phục lại Thần kỳ quan (神祇官 Jingi-kan), một cơ quan lo việc tôn giáo, khuyến khích Thần đạo phát triển. Tiếp đó, vào tháng 7 năm 1869, dựa vào Đại Bảo luật lệnh (大宝律令 Taihō-ritsuryō), Thần kỳ quan được đặt cao hơn Thái chính quan (太政官 Daijō-kan), hay cơ quan đứng đầu chính phủ. Năm 1870, công bố chiếu Đại giáo, thực thi chính sách coi Thần đạo là quốc giáo. Đến tháng 7 năm 1871, cơ cấu chính phủ lại gần giống với ban đầu, Thái chính quan nắm mọi quyền lực. Do Thiên hoàng được cho là con cháu thần linh, chính phủ lợi dụng Thần đạo để nói rằng Thiên hoàng xứng đáng cai trị cả thế giới, và buộc Đài Loan và Triều Tiên là các thuộc địa phải theo đạo Thần đạo.

Hệ thống các đền Thần đạo đa phần được nhà nước thiết lập. Như Thần xã Yasukuni (靖国神社) được dành riêng để thờ linh hồn những người hi sinh cho tổ quốc, do đó có cả những sĩ quan được cho là tội phạm chiến tranh. Việc các Thủ tướng Nhật Bản như Koizumi Junichirō thường xuyên đi thăm đền này đã tạo ra nhiều phản đối từ các nước như Hàn Quốc, vì Nhật chiếm đóng Hàn Quốc hơn 50 năm. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Thần đạo tách ra khỏi nhà nước để trở lại là một tôn giáo bình thường và số người theo đạo giảm mạnh. Ngày nay trong nước có hơn 80 ngàn đền thờ và khoản 100 triệu người theo các tín ngưỡng hay phong tục Thần đạo. Tuy nhiên, số người thật sự coi Thần đạo là tôn giáo chính và sống vì Thần đạo (như các vu nữ) thì chỉ khoảng hơn 4 triệu. Như một người Nhật bình thường hàng năm vẫn đi thăm các đền Thần đạo vài lần, nhưng như vậy không tính là theo Thần đạo.

Hình ảnh

Văn hóa hiện đại
 Tháng 10 (theo lịch âm) là tháng Kannazuki (神無月 Thần Vô Nguyệt), tháng mà tất cả các vị thần đều rời nơi ở của mình để đến họp tại Đại xã Izumo (出雲大社 Izumo Taisha);
 Núi Phú Sĩ (富士) được xem là nơi linh thiêng, phụ nữ bị cấm tới gần cho đến thời kỳ Minh Trị (1868);
 Trà đạo (茶道 Sadō) có ảnh hưởng từ Thần đạo;
 Nghệ thuật cắm hoa Ikebana (いけばな) có ảnh hưởng từ Thần đạo;
 Đấu vật Sumō (相撲) được bắt nguồn từ Thần đạo;
 Ngày nay lễ cưới và lễ hội người ta đi đến các đền Thần đạo, nhưng đám tang thì lại kéo tới chùa Phật giáo;
 Trong game Ōkami, nhân vật chính Amaterasu, một con sói, được gọi thân mật là Ammy;
 Trong anime Mai-HiME, Kagu-tsuchi là phượng hoàng lửa, child của HiME Mai;
 Trong anime Kannazuki no Miko, Orochi là một ác quỷ muốn tiêu diệt loài người;
 Trong anime Inuyasha có nhiều việc được vay mượn từ truyền thuyết;
 Trong game The King of Fighters, Orochi là boss của phiên bản '97;
 Bộ phim Ju-on: The Grudge (呪怨) và hai phiên bản Mỹ The Grudge và The Grudge 2 mượn thuyết về Urami (怨み) và hoang thần (荒神様 Aragami).
 Series manga và anime Naruto có nhiều nhân vật và chiêu thức có tên được mượn từ Thần đạo:
Nhân vật Orochimaru (dựa theo Bát kì đại xà - Yamata no Orochi)
- Các đồng thuật (doujutsu) sử dụng bởi Mangekyo Sharingan bao gồm Tsukuyomi, Ngọn lửa đen Amaterasu, Susanoo, Izanagi và Izanami; sử dụng bởi Rinnegan là Amenotejikara.
 Trong bộ phim anime Kimi no Na wa. (2016), thần xã Miyamizu được tạo ra dựa trên một thần xã có thật. Thần thể của thần xã Miyamizu nằm giữa một vùng đất trũng, thực ra là một mảnh vỡ của sao chổi đã từng rơi xuống Itomori trong quá khứ. Điệu múa thần lạc do chị em Mitsuha và Yotsuha thực hiện mang ý nghĩa tái diễn lại thảm hoạ năm xưa. Sợi dây buộc là ám chỉ cái đuôi của sao chổi.

Tham khảo

 Chikafusa Kitabatake - Dòng dõi Thiên Hoàng (Thế kỷ 14)
 Tsunetsugu Muraoka - Tư tưởng của Thần đạo
 Genichi Kato - Lịch sử phát triển của Thần đạo

Xem thêm
 Trà đạo
 Ikebana
 Sumo
 Sakura
 Fuji
Tiên Đạo
Thánh giáo
Nhơn Đạo
Phật Đạo

Liên kết ngoài

 Trang Thần đạo quốc tế
 Đền Thần đạo
 Từ điển về Thần đạo của Đại học Kokugakuin
 Trang của Đại học Kogakukan
 Liên kết đến các trang Thần đạo
 Cách cắt giấy để làm Shide

Tôn giáo
Tín ngưỡng
Thuyết đa thần
Tôn giáo Nhật Bản
Lịch sử Nhật Bản
Thuật ngữ tôn giáo


title: Beriotisia copahuensis

text:
Beriotisia copahuensis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở vùng Maule và đảo Guarello ở Chile và tỉnh Neuquén của Argentina.

Sải cánh dài 34–42 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 1.

Liên kết ngoài
 Noctuinae of Chile

Chú thích

Beriotisia