title: Nghĩa trang Montparnasse

text:
Nghĩa trang Montparnasse (tiếng Pháp: Cimetière du Montparnasse) là một trong các nghĩa trang lớn và nổi tiếng của Paris.

Lịch sử
Ban đầu, tại Montparnasse có ba trang trại lớn. Đến thế kỷ 17 thì khu đất này trở thành khu lăng mộ riêng của các tu sĩ thuộc dòng tu Saint-Jean-de-Dieu. Từ đầu thế kỉ 19, một loạt nghĩa trang mới đã được thành lập tại ngoại vi Paris, đó là Nghĩa trang Montmartre ở phía bắc, Nghĩa trang Passy ở phía tây và Nghĩa trang Père-Lachaise ở phía đông. Tỉnh trưởng tỉnh (préfecture) Seine là Nicolas Frochot đã mua lại khu đất của các tu sĩ ở Montparnasse để mở nghĩa trang thứ 4 ở phía Đông Paris. Lễ chôn cất đầu tiên ở đây là vào ngày 25 tháng 7 năm 1824. Bên trong nghĩa trang vẫn còn giữ được một trong rất nhiều cối xay bột của quận Montsouris và Montparnasse trước kia.

Hiện nay, với diện tích 19 ha, đứng thứ hai trong các nghĩa trang của Paris sau Père Lachaise, nghĩa trang Montparnasse là một trong những không gia xanh quan trọng của thành phố. Người ta đã thống kê có khoảng 1.200 cây chủ yếu gồm: cây đoạn, cây hòe, trắc bách diệp, phong, cây tần bì và thông.

Những ngôi mộ nổi tiếng

Nghĩa trang Montparnasse là nơi chôn cất rất nhiều người các nghệ sĩ, chính khách và những người nổi tiếng không chỉ của nước Pháp mà còn của nhiều nước khác, trong số này có thể kể tới:

 William-Adolphe Bouguereau (1825 - 1905), họa sĩ
 Alexandre Alekhine (1892-1946), đại kiện tướng cờ vua người Nga
 Charles Baudelaire (1821-1867), nhà thơ
 Simone de Beauvoir (1908-1986), triết gia
 Samuel Beckett (1906-1989), nhà văn
 Jacques Chirac (1932-2019), Tổng thống Pháp
 André Citroën (1879-1935), người sáng lập hãng xe Citroën
 Gustave-Gaspard Coriolis (1792-1843), nhà toán học, ký sư
 Maurice Couve de Murville (1907-1999), Thủ tướng Pháp 1968-1969
 Alfred Dreyfus (1859-1935), sĩ quan, nhân vật chính của Vụ án Dreyfus
 Jules Dumont d'Urville (1790-1842), sĩ quan hàng hải, nhà thám hiểm
 Henri Fantin-Latour (1836-1904), họa sĩ
 Serge Gainsbourg (1928-1991), nhà thơ và ca sĩ
 Charles Garnier (1825-1898), kiến trúc sư Nhà hát Opéra Paris
 Pierre-Jules Hetzel (1814-1886), biện tập cho Balzac, Hugo, Sand, Verne và Zola
 Eugène Ionesco (1909-1994), nhà văn, tác giả kịch người Rumani
 Pierre Larousse (1817-1875), nhà từ điển học, nhà biên tập
 Maurice Leblanc (1864-1941), nhà văn, người sáng tạo ra nhân vật Arsène Lupin
 Guy de Maupassant (1850-1893), nhà văn
 Philippe Noiret (1930 - 2006), diễn viên
 Henri Poincaré (1854-1912), nhà toán học
 Jean-Paul Sartre (1905-1980), nhà văn, triết gia
 William-Adolphe Bouguereau (1825 - 1905), họa sĩ

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Nghĩa trang Montparnasse trên trang chủ của thành phố Paris
   Bản đồ nghĩa trang Montparnasse

Montparnasse
Quận 14, Paris
Chôn cất tại nghĩa trang Montparnasse


title: Liên đoàn bóng đá Libya

text:
Liên đoàn bóng đá Libya (tiếng Ả Rập: الاتحاد الليبي لكرة القدم) là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở Libya. Liên đoàn quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia Libya, tổ chức các giải bóng đá như vô địch quốc gia và cúp quốc gia. Liên đoàn bóng đá Libya gia nhập FIFA năm 1963 và CAF năm 1965.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ
Libya  trên trang chủ của FIFA.

Libya
Bóng đá Libya


title: Queula

text:
Queula là một thị trấn thống kê (census town) của quận North Goa thuộc bang Goa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Queula có dân số 5452 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Queula có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Queula, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Goa


title: Nam Minh (định hướng)

text:
Nam Minh có thể là tên gọi của:
 Một triều đại trong lịch sử Trung Quốc: Nam Minh (vương triều)
 Một quận tại Trung Quốc: Nam Minh (quận)


title: Doryxenoides

text:
Doryxenoides là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1927 bởi Laboissiere.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Doryxenoides hainana (Gressitt & Kimoto, 1963)
 Doryxenoides tibialis (Laboissiere, 1927)

Chú thích

Tham khảo

Galerucini


title: 3527 McCord

text:
3527 McCord (1985 GE1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 4 năm 1985 bởi Ted Bowell ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3527 McCord

003527
003527
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh được đặt tên
003527
003527
19850415


title: Wilgartswiesen

text:
Wilgartswiesen là một đô thị thuộc huyện Südwestpfalz, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 58,34 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1123 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Südwestpfalz


title: Doeringiella speciosa

text:
Doeringiella speciosa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Doeringiella
Động vật được mô tả năm 1908


title: Ramadasa

text:
Ramadasa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Ramadasa crystallina Lower, 1899
 Ramadasa fumipennis Warren, 1916
 Ramadasa pavo Walker, 1856
 Ramadasa cây mậnbeola Warren, 1916
 Ramadasa pratti Bethune-Baker, 1908

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Ramadasa at funet.fi

Erebidae


title: 5034 Joeharrington

text:
5034 Joeharrington (1991 PW10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 8 năm 1991 bởi H. E. Holt ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5034 Joeharrington

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hệ thống giao thông đường sắt hạng nhẹ (Singapore)

text:
Hệ thống giao thông đường sắt hạng nhẹ  (tiếng Anh: Light Rapid Transit; tiếng Trung: 轻轨列车系统; tiếng Mã Lai: Sistem Rel Ringan) là hệ thống đường sắt đô thị trên cao của Singapore. Hệ thống được đưa vào sử dụng từ năm 1999 và liên tục được mở rộng. Cho đến nay nó có ba tuyến phục vụ ba khu đô thị của Singapore.

Các tuyến
Bukit Panjang LRT (BPLRT): có 14 ga ký hiệu từ BP1 đến BP14. Tại ga BP1 có kết nối với tuyến Bắc Nam của MRT Singapore.
Sengkang LRT (SKLRT): có hai cánh. Cánh Đông (East Loop) có 5 ga ký hiệu từ SE1 đến SE5. Cánh Tây (West Loop) có 8 ga ký hiệu từ SW1 đến SW8. Ngoài ra còn có ga Sekang ký hiệu (STC) kết nối với tuyến Bắc Nam của MRT Singapore.
Punggol LRT (PGLRT): có hai cánh. Cánh Đông (East Loop) có 7 ga ký hiệu từ PE1 đến PE7. Cánh Tây đang xây dựng. Ga Punggol (ký hiệu PTC) có kết nối với Tuyến Bắc Nam của MRT Singapore.

Xem thêm
Hệ thống giao thông đại chúng tốc độ cao (Singapore)

Tham khảo

Giao thông Singapore


title: Bruchidius suratus

text:
Bruchidius suratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

S


title: 1701 Okavango

text:
1701 Okavango (1953 NJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 7 năm 1953 bởi J. Churms ở Johannesburg (UO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1701 Okavango

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1953


title: Timarcha elliptica

text:
Timarcha elliptica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Timarcha


title: Căn cứ không quân Ramon

text:
Căn cứ không quân Ramon (, Basis Hayil-HaAvir Ramon) là một căn cứ không quân của Không quân Israel nằm ở tây nam Beersheba, gần thị xã Mitzpe Ramon. Căn cứ này cũng có tên Kanaf 25 (), tên cũ là Matred. Căn cứ này được xây theo chi phí chung Israel-Hoa Kỳ trong một phần của việc bố trí quân bên ngoài các căn cứ đóng ở Sinai sau khi bán đảo này được trao trả lại cho Ai Cập sau hiệp định trại David năm 1978. Chỉ huy căn cứ này hiện là Col. Ziv Levi.

Xem thêm
Danh sách sân bayIsrael

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ramon Airbase
 Mitzpe Ramon Airfield

Sân bay Israel
Không quân Israel


title: Hyposmocoma rubescens

text:
Hyposmocoma rubescens là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Chúa Trịnh

text:
Chúa Trịnh (chữ Nôm: 主鄭, chữ Hán: 鄭王 / Trịnh vương; 1545 – 1787) là một vương tộc phong kiến kiểm soát quyền lực lãnh thổ Đàng Ngoài suốt thời Lê Trung hưng. Về danh nghĩa thì chúa Trịnh là bề tôi của nhà Lê (họ chỉ xưng tước "vương", vẫn dùng niên hiệu và nhận sắc phong, chiếu chỉ từ hoàng đế nhà Lê). Tuy nhiên thực tế thì vua Lê không có thực quyền, việc cai trị chủ yếu do chúa Trịnh thực hiện. Bộ máy triều đình lúc này hoạt động theo thể chế lưỡng đầu. Tổng cộng có 11 đời chúa Trịnh chính thức (nếu tính luôn cả Trịnh Kiểm là 12 đời chúa), cai quản xứ Đàng Ngoài trong hơn 2 thế kỷ.

Lên nắm quyền lực
Sau khi hoàng đế Lê Hiến Tông mất năm 1504, các hoàng đế kế vị đều yểu mạng, hoặc tàn bạo, hoặc kém tài. Đến năm 1527, quyền thần Mạc Đăng Dung cướp hoàng vị của Lê Cung Hoàng rồi sáng lập nhà Mạc. Năm 1533, ở Thanh Hóa, một võ tướng nhà Lê là Nguyễn Kim nổi dậy chống lại nhà Mạc, lập lại nhà Lê, ông tìm được hậu duệ của nhà Lê là Lê Ninh bèn lập làm hoàng đế tức là Lê Trang Tông. Trong vòng 5 năm, các vùng phía nam nằm dưới quyền kiểm soát của nhà Lê Trung Hưng nhưng họ không thể chiếm Thăng Long. Trong thời gian này, nhà Lê cũng phát triển thế lực về phía Nam, chiếm quyền kiểm soát vùng cực nam lãnh thổ nơi từng là đất đai của Chăm Pa.

Người mở đầu sự nghiệp của họ Trịnh là Trịnh Kiểm, người huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa. Tương truyền thuở nhỏ nhà  Trịnh Kiểm nghèo, hàng xóm rất ghét, nhân khi Trịnh Kiểm đi vắng bèn bắt mẹ ông ném xuống vực. Trịnh Kiểm về không thấy mẹ đâu bèn đi tìm, đến vực tìm ra xác mẹ thì mối đã xông đầy lên rồi. Sau có ông thầy tướng đi qua chỉ vào ngôi mộ mẹ Trịnh Kiểm đọc rằng:

Phi đế phi bá
Quyền khuynh thiên hạ
Truyền tộ bát đại
Tiêu tường khởi vạ

Nghĩa là:
Chẳng đế chẳng bá
Quyền nghiêng thiên hạ
Truyền được tám đời
Trong nhà dấy vạ

Mẹ mất, nghe tin Nguyễn Kim nổi dậy dựng lại nhà Lê, Trịnh Kiểm bèn đến xin gia nhập. Nhờ tài năng, ông được Nguyễn Kim tin cậy và gả con gái là Nguyễn Thị Ngọc Bảo cho. Nǎm 1539 ông được phong làm Đại tướng quân, tước Dực quận công. Năm 1545, Nguyễn Kim mất, Trịnh Kiểm lên thay cầm quyền, được phong làm thái sư nắm toàn thể quân đội.

"Phù Lê diệt Mạc"

"Phi đế phi bá, quyền khuynh thiên hạ"
Nắm quyền trong triều đình Nam triều nhà Lê, trước hết Trịnh Kiểm lo đối phó với các con của Nguyễn Kim để củng cố quyền lực. Ông sai thuộc hạ xông vào nhà giết con cả của Kim là Nguyễn Uông. Người con thứ là Nguyễn Hoàng sợ hãi xin xuống trấn giữ vùng Thuận Hóa - Quảng Nam ở phía Nam. Trịnh Kiểm cho rằng giết cả hai anh em Hoàng sẽ mang tiếng, mà Thuận - Quảng là nơi xa xôi, "ô châu ác địa" nên bằng lòng cho Hoàng vào đó để mượn tay nhà Mạc giết Hoàng. Từ đó Trịnh Kiểm nắm toàn bộ quyền hành của nhà Lê, xây dựng sự nghiệp cho họ Trịnh.

Năm 1556, vua Lê Trung Tông mất sớm không có con nối, Trịnh Kiểm định giành ngôi nhà Lê, nhưng còn do dự sợ dư luận, bèn sai người tìm đến Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm bấy giờ đang ẩn dật. Nghe theo lời khuyên của Trạng Trình ("giữ chùa thờ Phật thì ăn oản"), Trịnh Kiểm bèn đi tìm được người trong tôn thất nhà Lê là Lê Duy Bang, cháu 6 đời của Lê Trừ (anh Lê Thái Tổ), lập làm vua, tức là Lê Anh Tông. Từ đó họ Trịnh nối đời cầm quyền nhưng danh nghĩa vẫn tôn phò, làm bề tôi cho nhà Lê, hai họ sống chung trong cơ chế lưỡng đầu phụ thuộc nhau: nhà Lê cần có họ Trịnh để bảo vệ và chống Mạc, còn họ Trịnh cần có nhà Lê để việc nắm quyền được danh chính ngôn thuận. Bởi vậy người đời truyền lại câu: "Lê tồn Trịnh tại, Lê bại Trịnh vong."

Năm 1570, Trịnh Kiểm mất, hai con là Trịnh Cối và Trịnh Tùng tranh quyền. Hai anh em dàn quân đánh nhau. Cùng lúc đó quân Mạc từ bắc kéo vào. Trịnh Cối bị kẹp giữa hai đường không thể cự nổi bèn đầu hàng nhà Mạc, được nhà Mạc thu nhận và phong chức.

Vua Lê Anh Tông ủng hộ ngôi con trưởng của Trịnh Cối, cùng mưu với Lê Cập Đệ định giết Trịnh Tùng, nhưng việc bị lộ. Vua Anh Tông mang 4 người con lánh đi nơi khác. Trịnh Tùng lập người con út của vua là Đàm lên ngôi, tức là Lê Thế Tông. Sau đó, Trịnh Tùng lùng bắt được cha con vua Anh Tông mang về lập mưu giám sát, rồi bức chết. Từ đó vua Lê hoàn toàn nép trong cung, Trịnh Tùng tự mình xử trí mọi việc trong triều. Các vua Lê sau có ý định chống lại đều bị bức tử và thay thế bằng một hoàng đế nhỏ tuổi hoặc dễ bảo hơn.

Khôi phục Thăng Long

Từ khi Trịnh Kiểm nắm quyền, họ Trịnh cai quản vùng phía nam của Đại Việt (trên danh nghĩa vẫn là chiến đấu dưới quyền vua Lê) và chiến đấu với nhà Mạc ở phía bắc. Bấy giờ nhà Lê chiếm lại được Thanh Hóa và Nghệ An. Nhờ có khẩu hiệu "Phù Lê diệt Mạc" (giúp Lê diệt Mạc), thanh thế họ Trịnh ngày một lớn. Ở vùng Tây bắc, anh em Vũ Văn Mật, Vũ Văn Uyên (Chúa Bầu) cát cứ tại Tuyên Quang sai người đến xin quy phục. Sau đó năm 1550, thái tể nhà Mạc là Lê Bá Ly là cựu thần nhà Lê sơ cùng thông gia là Nguyễn Thiến mang gia quyến về hàng.

Trong suốt những năm 1545 – 1580 là giai đoạn hai bên giằng co. Được tăng sức mạnh, họ Trịnh liên tiếp tấn công ra bắc đánh Sơn Nam, Ninh Bình, Sơn Tây, Thăng Long. Nhà Mạc lúc đó dưới sự chèo lái của Khiêm Vương Mạc Kính Điển đã đứng vững. Mạc Kính Điển nhiều lần phải mang vua Mạc qua sông tránh sang Kim Thành (Hải Dương) nhưng quân Lê – Trịnh vẫn không vào được Thăng Long. Ngược lại, sau những đợt tấn công ra bắc, quân Trịnh cũng phải đối phó với những đợt tiến công vào Thanh Hóa - Nghệ An của Mạc Kính Điển. Hai bên khi được khi thua. Cuộc chiến giằng co nổi lên tên tuổi các tướng Hoàng Đình Ái, Nguyễn Hữu Liêu bên Lê-Trịnh, Nguyễn Quyện bên Mạc.

Sau khi trấn thủ Thuận Hoá (năm 1558), năm 1570, Nguyễn Hoàng lại xin trấn thủ Quảng Nam. Chúa Trịnh mải lo chiến trường phía bắc nên chấp thuận. Năm 1572, Hoàng dùng kế giết được tướng Mạc là Mạc Lập Bạo vào đánh. Nhà Mạc mất hẳn phía nam và chỉ còn kiểm soát Bắc Bộ.

Sau khi Mạc Kính Điển chết (1580), nhà Mạc bắt đầu suy yếu. Vua Mạc là Mậu Hợp ít lo chính sự, phụ chính Mạc Đôn Nhượng không đủ năng lực. Quân Lê-Trịnh bắt đầu chiếm ưu thế. Năm 1591, Trịnh Tùng đem quân bắc tiến áp sát thành Thăng Long. Đầu năm 1592, Mạc Mậu Hợp chạy sang Gia Lâm, thống suất thủy quân để làm thanh thế trên sông Nhị Hà cho các tướng giữ kinh thành Thăng Long. Trịnh Tùng thúc quân tổng tiến công. Các tướng Mạc Ngọc Liễn, Bùi Văn Khuê, Trần Bách Niên tan vỡ bỏ chạy. Phục binh của Nguyễn Quyện ở cầu Dền không kịp nổi dậy đã bị giết. Nguyễn Quyện bị bắt rồi bị giết, hai con tử trận. Quân Mạc chết rất nhiều.

Trịnh Tùng rút quân chủ lực về. Mạc Mậu Hợp thu tàn quân án ngữ sông Nhị Hà, lại ham sắc đẹp của vợ tướng Bùi Văn Khuê là Nguyễn Thị Niên nên muốn giết Khuê. Tháng 8 năm 1592, Bùi Văn Khuê biết chuyện bèn đem quân hàng Lê, hợp binh với Trịnh Tùng đại phá quân Mạc.

Tháng 11 năm 1592, Trịnh Tùng lại tiến đánh Thăng Long. Mạc Mậu Hợp thua chạy về Kim Thành (Hải Dương). Thấy thế nguy cấp, Mậu Hợp lập con là Toàn lên ngôi, tự mình làm tướng thống suất quân đội. Sau các cuộc chiến ác liệt tại khu vực các phủ Nam Sách, Hạ Hồng, Kinh Môn trong tháng 11 và 12 thì quân Mạc thua to. Mạc Mậu Hợp phải bỏ trốn đến huyện Phượng Nhãn, bị bắt sống sau đó ít ngày và bị hành hình.

Sau vài cuộc chiến khác chống lại các thế lực tàn dư nhà Mạc, Trịnh Tùng rước vua Lê Thế Tông trở lại Thăng Long năm 1593. Họ Trịnh đánh dấu quyền lực bằng cách tiến hành xây Phủ chúa Trịnh ở Thăng Long.

Dẹp tàn dư họ Mạc
Dù Mạc Mậu Hợp và sau đó là Mạc Toàn bị bắt và bị giết thì thế lực của nhà Mạc chưa bị tiêu diệt hết. Các vùng như Thái Nguyên, Lạng Sơn, Cao Bằng vẫn thuộc quyền quản lý của nhiều người như Mạc Kính Chỉ, Mạc Kính Cung cho tới năm 1623. Nhà Minh, vì muốn duy trì thế Nam Bắc triều ở Đại Việt có lợi cho họ nên đã can thiệp để họ Mạc được cát cứ ở Cao Bằng. Vì vậy cháu Mạc Kính Điển là Kính Khoan và con Khoan là Kính Vũ vẫn cát cứ ở Cao Bằng, dù về cơ bản, họ Trịnh đã làm chủ Bắc Bộ và Bắc Trung bộ.

Khi nhà Minh sụp đổ (1644), các vua Nam Minh - tàn dư nhà Minh - vẫn ủng hộ họ Mạc. Họ Mạc nối nhau cát cứ ở đây trong nhiều năm. Mãi đến khi nhà Minh mất hẳn (1662) về tay nhà Thanh, họ Trịnh mới ra tay dẹp họ Mạc. Tới năm 1677, chúa Trịnh Tạc sai tướng Đinh Văn Tả đi đánh, việc trấn giữ Cao Bằng của họ Mạc mới chấm dứt. Tàn dư họ Mạc phải chạy sang Trung Quốc.

Trịnh – Nguyễn phân tranh

Sau khi Nguyễn Hoàng xuống phía Nam đã xây dựng căn cứ và phát triển thành một thế lực độc lập, hình thành chính quyền của họ Nguyễn. Tuy các chúa Nguyễn vẫn hợp tác với chúa Trịnh để chống nhà Mạc và vẫn đứng danh nghĩa là thần tử nhà Lê, nhưng thực tế các chúa Nguyễn vẫn cai trị các tỉnh biên giới phía Nam Đại Việt với một chính quyền độc lập. Hơn thế nữa, họ đã có công mở rộng lãnh thổ Đại Việt lên gấp đôi về phía Nam. Sau khi đánh bại nhà Mạc, sự độc lập của các chúa Nguyễn ngày càng trở nên khó chịu đối với các chúa Trịnh.

Những sự căng thẳng lên đỉnh điểm năm 1627 khi chiến tranh nổ ra giữa hai phe. Trong khi phe chúa Trịnh kiểm soát một vùng rộng lớn và đông dân cư hơn, thì chúa Nguyễn lại có nhiều ưu thế. Thứ nhất, họ chỉ muốn bảo vệ lãnh thổ của mình, họ không muốn tấn công miền bắc. Thứ hai, chúa Nguyễn có thể lợi dụng ưu thế về các tiếp xúc của mình với những người châu Âu, đặc biệt là những người Bồ Đào Nha, để mua các loại súng hiện đại của châu Âu. Thứ ba, điều kiện địa lý cũng ưu đãi cho họ, đất đai phẳng vốn thích hợp cho những quân đội được tổ chức lớn lại hiếm có ở lãnh thổ của họ, nơi núi non hầu như lan ra đến tận biển.

Chúa Nguyễn xây dựng hai giới tuyến rất vững chắc kéo dài vài dặm từ biển đến tận các ngọn đồi ở phía bắc thành Phú Xuân. Họ đã bảo vệ hai giới tuyến này chống lại nhiều cuộc tấn công của các chúa Trịnh. Trong thời gian từ 1627 đến tận 1672, hai bên giao chiến cả thảy 7 lần. Năm 1655, quân Nguyễn thắng thế vượt sông Gianh đánh Nghệ An, chiếm 7 huyện và mang theo nhiều dân cư ở đây vào khai khẩn trong nam. Năm sau quân Trịnh phản công chiếm lại.

Năm 1672, hai bên đình chiến, Tây Định Vương Trịnh Tạc và Hiền Vương Nguyễn Phúc Tần lấy sông Gianh làm ranh giới chia cắt Việt Nam. Đất nước bị chia ra thành Đàng Trong - Đàng Ngoài bởi hai gia đình cai trị. Tuy vậy, hai bên cùng mang danh nghĩa là quan nhà Hậu Lê, giúp vua Lê cai quản đất nước nên cả Đàng Trong, Đàng Ngoài vẫn đều được coi là lãnh thổ của Đại Việt.

Dẹp yên khởi nghĩa nông dân
Các chúa Trịnh từ Trịnh Kiểm, Trịnh Tùng, Trịnh Tráng, Trịnh Tạc, Trịnh Căn, Trịnh Cương đều là những chúa giỏi cai trị. Sau khi chiến tranh Trịnh – Nguyễn và Trịnh - Mạc chấm dứt, Bắc Hà yên ổn thịnh trị.

Các chúa Trịnh cai trị khá tốt, luôn giữ danh nghĩa cho vua nhà Lê. Tuy nhiên họ là người lựa chọn ra vua, họ thay thế vua và họ cũng có quyền cha truyền con nối để chỉ định nhiều quan chức hàng đầu trong triều đình. Không giống như các chúa Nguyễn, những người thường gây chiến với Chân Lạp và Xiêm La, các chúa Trịnh giữ quan hệ hòa bình hữu hảo với các nước láng giềng.

Năm 1729, Trịnh Cương chết, con là Trịnh Giang lên thay. Trịnh Giang ăn chơi trác táng, sa đọa, sửa đổi nhiều phép tắc của cha mình, giết chết hàng loạt các vị quan giỏi như Lê Anh Tuấn, Nguyễn Công Hãng, giết vua nọ lập vua kia, gian dâm với cung nữ của cha, lại gây ra thuế khóa nặng nề làm mất lòng dân. Từ đó nông dân liên tiếp nổi dậy khởi nghĩa. Đó chính là phong trào khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài.

Năm 1737, nhà sư Nguyễn Dương Hưng nổi dậy khởi nghĩa. Năm 1739, hậu duệ nhà Mạc (đã bị đổi họ) là Nguyễn Cừ, Nguyễn Tuyển cùng Vũ Trác Oánh nổi dậy ở Hải Dương. Tông thất nhà Lê là Lê Duy Mật cũng định làm binh biến ở Thăng Long để lật đổ họ Trịnh nhưng không thành nên rút ra ngoài khởi nghĩa. Đến năm 1740 đồng loạt các cuộc khởi nghĩa lớn của quận He Nguyễn Hữu Cầu, quận Hẻo Nguyễn Danh Phương và Hoàng Công Chất bùng phát. Chính sự Bắc Hà hết sức rối ren.

Trịnh Giang không khắc phục được khó khăn, lại mắc bệnh nằm bẹp dưới nhà hầm không điều hành được công việc. Trước tình hình đó, gia tộc họ Trịnh phế bỏ Trịnh Giang, lập em Giang là Trịnh Doanh lên ngôi năm 1740. Là người có tài năng, Trịnh Doanh điều chỉnh chính sách, ra tay đánh dẹp, dần dần củng cố lại tình hình Bắc bộ. Trong cuộc chinh phạt các cuộc khởi nghĩa, nổi lên tên tuổi các danh tướng Hoàng Ngũ Phúc, Bùi Thế Đạt, Phạm Đình Trọng. Đến khi Trịnh Doanh mất (1767), cơ bản các cuộc khởi nghĩa đều bị dẹp tan, chỉ còn Hoàng Công Chất và Lê Duy Mật. Con Doanh là Trịnh Sâm lên ngôi nhanh chóng dẹp nốt các cuộc khởi nghĩa này năm 1769.

Lê bại Trịnh vong

Tây Sơn khởi nghĩa
Hòa bình lâu dài với Đàng Trong kết thúc khi cuộc nổi dậy Tây Sơn ở phía nam chống lại chúa Nguyễn bùng nổ năm 1771. Cuộc khởi nghĩa Tây Sơn được chúa Trịnh Sâm coi là một cơ hội để kết liễu chúa Nguyễn ở miền nam Việt Nam. Năm 1774, Trịnh Sâm cử lão tướng quận Việp Hoàng Ngũ Phúc mang quân tấn công và chiếm Phú Xuân. Quân Trịnh tiếp tục tiến về phía Nam trong khi quân Tây Sơn chiếm các thành khác ở trong nam. Các chúa Nguyễn giữ Gia Định tới tận khi nó bị chiếm vào năm 1777 và dòng họ nhà Nguyễn gần như bị tiêu diệt.

Lần đầu tiên bờ cõi của Lê – Trịnh được mở rộng đến Quảng Nam.

"Truyền tộ bát đại, tiêu tường khởi vạ"
Họ Trịnh từ Trịnh Kiểm đến Trịnh Sâm là truyền được 9 đời chúa. Năm 1782, Trịnh Sâm qua đời. Ngay từ khi Sâm còn sống đã diễn ra cuộc tranh giành ngôi thế tử giữa con trưởng Trịnh Khải và con thứ Trịnh Cán. Vì Cán còn nhỏ nên thực chất nắm quyền là phe của Tuyên phi Đặng Thị Huệ. Tuyên phi lôi kéo quận Huy là Hoàng Đình Bảo (cháu Hoàng Ngũ Phúc). Vì Tuyên phi sủng ái nên Trịnh Cán được lập làm thế tử. Khi Sâm mất, Trịnh Cán lên thay, quận Huy phụ chính. Quân kiêu binh giúp Trịnh Khải làm binh biến giết chết quận Huy, phế bỏ Trịnh Cán và đưa Khải lên ngôi chúa.

Tuy nhiên từ khi Trịnh Khải lên ngôi, chính sự cũng không sáng sủa. Quân kiêu binh cậy công làm càn, cướp của, phá phách kinh đô, kể cả nhà các quan lại. Trịnh Khải không dẹp nổi.

Ngoài biên cương, sau khi quận Việp mất, thành Phú Xuân giao cho Bùi Thế Đạt. Sau Đạt cũng rút về bắc giao lại cho Phạm Ngô Cầu và Hoàng Đình Thể. Tướng sĩ kiêu ngạo, lơ là mất cảnh giác phòng bị.

Vua chúa cùng chạy

Tây Sơn không muốn trở thành kẻ bầy tôi của các chúa Trịnh và sau một vài năm củng cố quyền lực ở phía nam, tướng Tây Sơn là Nguyễn Huệ tiến ra phía bắc Đại Việt vào giữa năm 1786 với một đội quân đông đảo. Quân Trịnh bị quân Tây Sơn đánh bại và chúa Trịnh Khải phải chạy về phía bắc rồi sau đó bị bắt và tự vẫn.

Quân Tây Sơn rút về, sau đó các bầy tôi cũ của họ Trịnh lại lập con Trịnh Giang là Trịnh Bồng lên ngôi. Vua Lê mới là Chiêu Thống muốn chấn hưng nhà Lê nên triệu Nguyễn Hữu Chỉnh đang trấn thủ Nghệ An ra giúp. Chỉnh đánh tan quân Trịnh, Trịnh Bồng bỏ đi mất tích.

Tuy nhiên sau đó Nguyễn Hữu Chỉnh lại lộng quyền. Nguyễn Huệ phái Vũ Văn Nhậm ra giết Chỉnh rồi đến lượt Nhậm lại mưu cát cứ ở Bắc Hà khiến Lê Chiêu Thống phải bỏ đi lưu vong, chạy sang Trung Quốc cầu viện nhà Thanh. Vua Càn Long điều một đội quân lớn tới Đại Việt, danh nghĩa là tái lập vua Lê nhưng thực ra là muốn chiếm Đại Việt. Quân Thanh chiếm được Thăng Long năm 1788 nhưng sau đó bị Nguyễn Huệ giáng cho một đòn nặng nề đầu năm 1789. Quân Thanh thua to, rút chạy. Nguyễn Huệ - lúc ấy đã là hoàng đế Quang Trung - sau đó được vua Thanh công nhận và chính thức thay họ Lê cai trị nước Đại Việt. Chiêu Thống lưu vong và mất (1793) ở Trung Quốc.

Đánh giá
Các chúa Trịnh cầm quyền từ năm 1545 đến năm 1786, tổng cộng 241 năm, được 11 đời chúa. Nếu kể cả Trịnh Kiểm và Trịnh Cối là có 13 chúa. Xét ra đời Trịnh Cán, Trịnh Khải và Trịnh Bồng có thời gian cai trị ngắn và rối ren nên thường chỉ tính 8 đời cầm quyền vững vàng, thịnh trị từ Trịnh Kiểm đến Trịnh Sâm, không tính Trịnh Giang, đúng như lời "sấm ngữ". Có lẽ câu chuyện về mẹ Trịnh Kiểm do đời sau đặt ra.

Thời gian nắm quyền của các chúa Trịnh là dài so với các Triều đại nhà Trần, Mạc, Tiền Lê, Hồ cũng như nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn sau này, ổn định đất nước trong thời Nam –Bắc triều phân tranh.

Các chúa Trịnh đã tránh một số vấn đề quản lý triều đình bằng cách lựa chọn người giỏi nhất từ thế hệ trẻ họ Trịnh để cai trị đất nước. Thứ bậc anh em không được họ Trịnh coi trọng nhiều và đã có lời nói rằng đứa con thứ hai sẽ trở thành người lãnh đạo tốt hơn. Giống như các chúa Nguyễn và nhà Nguyễn sau này, các chúa Trịnh cũng gặp phải vấn đề với các cuộc nổi dậy của nông dân và việc không có ruộng đất đã trở thành một nguồn gốc gây nên các vấn đề cho triều đình.

Các chúa Trịnh chú ý tới việc giữ vững các quan hệ tốt với Trung Quốc và giữ gìn xã hội Khổng giáo hơn các chúa Nguyễn. Những người châu Âu hầu như không có lãi khi buôn bán với các chúa Trịnh, cả người Hà Lan (năm 1637) và người Anh (năm 1673) đều đã lập thương điếm nhỏ ở trung tâm Thăng Long nhưng không phát triển được.

Vào những năm sau này khi nhà Nguyễn nổi lên và cai trị toàn bộ Việt Nam, các chúa Trịnh đã bị đánh giá thấp, thậm chí lên án trong chính sử, điển hình là sách "Khâm định Việt sử Thông giám cương mục". Nếu nhìn nhận khách quan hơn, chỉ trừ Trịnh Giang, các chúa từ Trịnh Kiểm đến Trịnh Sâm đều là những vị chúa tài ba, do đó đã hoàn thành việc đánh dẹp và cai trị phía Bắc Việt Nam, giữ cho xã hội Đại Việt ổn định trong gần 2 thế kỷ. Chiến tranh Trịnh-Nguyễn diễn ra trong 45 năm giữa thế kỷ 17 nhưng trong thời gian đó Bắc Hà không có cuộc bạo loạn, chống đối lớn nào của nông dân. Sử gia Tạ Chí Đại Trường nhận xét trong sách "Bài sử khác cho Việt Nam":
"Công bình nhìn lại, ta thấy không có ông chúa nào mà không xứng đáng với tính cách người thủ lĩnh cả. Họ giết nhau để giành ngôi hay giữ ngôi nhưng rõ ràng là thật tận lực trong địa vị lãnh đạo đất nước. Trịnh Căn có một tuổi trẻ hư đốn theo lời gia phả họ Đặng nhưng đã len lách lên đến tột đỉnh bằng chính quân công của mình trước khi chứng tỏ khả năng điều hành. Trịnh Cương là người thi hành cải cách nhiều nhất, có căn bản nhất như cải cách thuế khoá 1723, hình phạt cũng bớt phần tàn khốc (không chặt tay 1721, không xử tử xã trưởng ẩn lậu dân đinh). Trịnh Giang bị lật đổ với cớ làm hư hỏng triều chính nhưng đó là khi ông ta đã đắc chí và mang bệnh hoạn, còn khi mới lên ngôi ông vẫn sử dụng Nguyễn Công Hãng để thi hành những cải cách lớn lao dù đã bị ông này chê nặng lời khi còn là Thế tử."

Các chúa Trịnh Căn, Trịnh Doanh và Trịnh Sâm ngoài võ công còn được đánh giá là những người hay chữ. 5 chúa đầu từ Trịnh Kiểm đến Trịnh Căn đều rất thọ (từ 68 đến 81 tuổi), hẳn các chúa cũng phải là những người sống nghiêm túc và điều độ. Các thành tựu của nhà Lê Trung Hưng thực chất là thành tựu do các chúa Trịnh.

Hiển nhiên với ngôi vị "phi đế phi bá", vừa thực sự là người cầm trịch trong bộ máy chính quyền, vừa phải cảnh giác với sự nổi dậy đòi quyền của họ Lê, các chúa Trịnh phải luôn có thái độ cứng rắn, cương quyết, không thể ôn hòa để nhằm bảo vệ địa vị của mình. Do đó việc phế lập tại triều đình trong cuộc đấu tranh đó là khó tránh khỏi. Chỉ có các vua Lê Trung Hưng bằng lòng sống chung với họ Trịnh mới có thể tồn tại. Tuy nhiên trong thời phong kiến, việc lấn át quyền lực của nhà vua, phế ngôi giết vua làm cho các chúa Trịnh bị mang tiếng mãi cùng với lịch sử.

Họ Trịnh suy tàn bắt đầu từ thời Trịnh Giang lên nắm quyền hành. Trịnh Giang ăn chơi trác táng, giết vua này lập vua kia, tư thông với cung nữ của cha, xây dựng nhiều chùa chiền làm hao tổn sức dân. Vì những việc làm đó họ Trịnh quyết định đưa Trịnh Doanh lên thay nhằm cải cách lại đất nước, đối xử tốt với vua Lê nên đã phần nào cải thiện lại được tình hình, tuy nhiên sang thời Trịnh Sâm tình hình lại xấu đi vì Trịnh Sâm kiêu căng ngạo mạn, ăn chơi xa xỉ, sửa sang phép tắc mô hình trong cung một cách bừa bãi, không quyết đoán, đố kị người hiền, ham mê chiến trận quá mức khiến đất nước kiệt quệ. Và điều gì đến sẽ phải đến: họ Trịnh trượt dốc nhanh chóng rồi bị Tây Sơn đánh đổ một cách dễ dàng, Trịnh Khải phải dùng dao cắt cổ tự tử.

Cách mà họ Trịnh rút khỏi vũ đài chính trị khá êm thấm, Trịnh Bồng khi biết không thể nào khôi phục lại ngôi vị nhà chúa đã bỏ đi tu và sau đó không còn tung tích. Người ta không nghe thấy bất kỳ một người họ Trịnh nào cầu viện nước ngoài như họ Lê hay họ Nguyễn, hoặc thậm chí không có cả chuyện chạy trốn bất thành như Quang Toản của nhà Tây Sơn sau này. Cách mà họ kết thúc vai trò của mình hoặc là có chí khí (như Trịnh Khải tự vẫn) hoặc là êm thấm (như Trịnh Bồng) khiến cho các đối thủ chính trị phải tôn trọng, như Nguyễn Huệ đã tống táng Trịnh Khải chu đáo và Nguyễn Ánh sau này cũng hậu đãi con cháu họ Trịnh. Họ rõ ràng đã đánh mất chính quyền trong tư thế người bị hại chứ không phải tác nhân chủ động. Bỏ qua cuộc chiến phân tranh vào thế kỷ XVII, thì họ Trịnh không gây thù chuốc oán đến mức nặng nề với họ Nguyễn, họ Lê và với cả Tây Sơn. Thậm chí Lê Chiêu Thống còn có lỗi với chúa Trịnh khi đã đốt sạch toàn bộ phủ chúa trong một đêm, khiến cho người dân Thăng Long cảm thấy thương tiếc cho chúa. Thực sự mọi chỉ trích đối với chính quyền họ Trịnh xưa nay chỉ tập trung vào hai vị chúa Trịnh Giang và Trịnh Sâm. Xét về thời gian cai trị dài tới 241 năm với một kết cục tương đối bình ổn như vậy, với thực quyền kéo dài đến tận những năm cuối, thì chánh quyền họ Trịnh thực sự là một triều đại ổn định và đáng khen nhất trong lịch sử Việt Nam. Có những triều đại dài hơn như nhà Lê (360 năm) và Nguyễn (toàn bộ 387 năm tính từ 1558 đến 1945) nhưng vô cùng bất ổn, bị gián đoạn, vua bị giết hại, dòng tộc lâm đại nạn, mồ mả bị xâm phạm, hứng chịu nhiều chỉ trích về việc "bán nước" hay "bạo chúa", và thực quyền của họ không kéo dài quá 100 năm thì 241 năm nắm quyền vững chãi của họ Trịnh vượt trội hơn hẳn, cũng không tham quyền cố vị đến mức gạt bỏ thể diện của quốc gia.

Vì vậy để trả lời cho câu hỏi triều đại nào ổn định, lâu bền nhất trong lịch sử Việt Nam thì đó chính là chính quyền họ Trịnh chứ không phải bất xứ triều đại mang danh "chính thống nào"

Danh sách các chúa Trịnh

Phả hệ

Niên Biểu

viền

Xem thêm

 Chúa Nguyễn
 Chúa Bầu
 Chúa Mạc
 Triều Lê trung hưng
 Triều Tây Sơn

Tham khảo

 List of the Trinh lords and the nominal Le Kings
 The Encyclopedia of Military History by R. Ernest Dupuy and Trevor N. Dupuy. Harper & Row (New York).

Khởi đầu năm 1533 ở Việt Nam
Chấm dứt năm 1787
Chức vụ có thẩm quyền
Cựu quốc gia ở Đông Nam Á


title: Parimatidium jataiensis

text:
Parimatidium jataiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Parimatidium


title: Podeonius kradungensis

text:
Podeonius kradungensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Podeonius


title: Drusus siveci

text:
Drusus siveci là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Drusus


title: Eleutherodactylus greyi

text:
Eleutherodactylus greyi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Cuba.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng nhiều đá. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B. & Díaz, L. 2004. Eleutherodactylus greyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

greyi
Động vật đặc hữu Cuba


title: Orophea hastata

text:
Orophea hastata là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Loài này có ở Malaysia và Singapore.

Chú thích

Tham khảo

 Kochummen, K.M. 1998. Orophea hastata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Orophea
Thực vật Malaysia
Thực vật Singapore


title: Dysbatus

text:
Dysbatus là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Dysbatus singularis Butler, 1886
 Dysbatus stenodesma (Lower, 1899)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Dysbatus at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nacophorini


title: Bulbophyllum subuliferum

text:
Bulbophyllum subuliferum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

subuliferum]]

S


title: Sochi

text:
Sochi (tiếng Nga: Сочи, phát âm là [sotɕɪ]) là một thành phố ở vùng Krasnodar, Nga, nằm ngay phía bắc biên giới của Nga với nước cộng hòa Abkhazia trên bờ Biển Đen. Sochi là thành phố nghỉ mát lớn nhất của Nga.
Sochi bắt đầu được thế giới biết đến vào năm 2007, khi đã được chọn đăng cai Thế vận hội Mùa đông 2014 và Paralympic Games. Đây là khu nghỉ mát bãi biển Biển Đen yêu thích của Nga.
Sochi thường được gọi bằng tên không chính thức "Thủ đô mùa hè của Nga, hoặc Viên ngọc trai Biển Đen. Đây là khu vực du lịch biển mùa hè lớn nhất và bận rộn nhất của nước Nga, thu hút hơn 4 triệu du khách mỗi năm với phong cảnh bờ biển núi non tuyệt vời của nó, bãi biển đá cuội, với thời tiết ban ngày nắng ấm, và cuộc sống về đêm sôi động. Từ tháng năm đến tháng chín, dân số Sochi tăng lên ít nhất là gấp đôi với lượng khách du lịch đến nghỉ mát.

Địa lý
Vùng đô thị Sochi mở rộng kéo dài 145 km dọc theo bờ Biển Đen. Tùy thuộc vào cách người ta chọn sự phân chia châu Âu và châu Á, một số nguồn cho rằng Sochi nằm ở châu Âu, trong khi đó nếu sử dụng dãy núi Kavkaz làm ranh giới thì Sochi thuộc Tây Nam Á, nằm ở phần châu Á ở phía nam của Đại Kavkaz. Xét về điều kiện địa lý và con người, Sochi nằm trong vùng Krasnodar, về mặt địa lý nằm hoàn toàn bên trong khu vực châu Âu của nước Nga.

Khí hậu

Hình ảnh

Chú thích

Journal of a residence in Circassia during the years 1837, 1838, and 1839 – Bell, James Stanislaus (tiếng Anh)

Liên kết

Trang mạng chính thức của chính quyền Sochi

Thành phố của Nga
Lịch sử Kuban
Lịch sử Caucasus
Sochi


title: Molophilus rubidithorax

text:
Molophilus rubidithorax là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Dozulé (tổng)

text:
Tổng Dozulé là một tổng thuộc tỉnh Calvados trong vùng Normandie.

Tổng này được tổ chức xung quanh Dozulé ở quận Lisieux. Độ cao khu vực này dao động từ 0 m (Dives-sur-Mer) đến 153 m (Annebault) với độ cao trung bình 66 m.

Hành chính

Các đơn vị trực thuộc
Tổng Dozulé gồm 25 xã với dân số 13 877 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Angerville || align="right" | 123 || align="right" | 14430 || align="right" | 14012
|-
| Annebault || align="right" | 347 || align="right" | 14430 || align="right" | 14016
|-
| Auberville || align="right" | 213 || align="right" | 14640 || align="right" | 14024
|-
| Basseneville || align="right" | 263 || align="right" | 14670 || align="right" | 14045
|-
| Bourgeauville || align="right" | 150 || align="right" | 14430 || align="right" | 14091
|-
| Branville || align="right" | 147 || align="right" | 14430 || align="right" | 14093
|-
| Brucourt || align="right" | 120 || align="right" | 14160 || align="right" | 14110
|-
| Cresseveuille || align="right" | 212 || align="right" | 14430 || align="right" | 14198
|-
| Cricqueville-en-Auge || align="right" | 155 || align="right" | 14430 || align="right" | 14203
|-
| Danestal || align="right" | 236 || align="right" | 14430 || align="right" | 14218
|-
| Dives-sur-Mer || align="right" | 5 812 || align="right" | 14160 || align="right" | 14225
|-
| Douville-en-Auge || align="right" | 197 || align="right" | 14430 || align="right" | 14227
|-
| Dozulé || align="right" | 1 615 || align="right" | 14430 || align="right" | 14229
|-
| Gonneville-sur-Mer || align="right" | 564 || align="right" | 14510 || align="right" | 14305
|-
| Goustranville || align="right" | 187 || align="right" | 14430 || align="right" | 14308
|-
| Grangues || align="right" | 241 || align="right" | 14160 || align="right" | 14316
|-
| Heuland || align="right" | 71 || align="right" | 14430 || align="right" | 14329
|-
| Houlgate || align="right" | 1 832 || align="right" | 14510 || align="right" | 14338
|-
| Périers-en-Auge || align="right" | 145 || align="right" | 14160 || align="right" | 14494
|-
| Putot-en-Auge || align="right" | 330 || align="right" | 14430 || align="right" | 14524
|-
| Saint-Jouin || align="right" | 196 || align="right" | 14430 || align="right" | 14598
|-
| Saint-Léger-Dubosq || align="right" | 165 || align="right" | 14430 || align="right" | 14606
|-
| Saint-Pierre-Azif || align="right" | 153 || align="right" | 14950 || align="right" | 14645
|-
| Saint-Samson || align="right" | 322 || align="right" | 14670 || align="right" | 14657
|-
| Saint-Vaast-en-Auge || align="right" | 81 || align="right" | 14640 || align="right" | 14660
|}

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Dozulé trên trang mạng của Insee
 La carte des communes du canton trên trang mạng của Insee

Dozulé


title: 6366 Rainerwieler

text:
6366 Rainerwieler (1981 UM22) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 6366 Rainerwieler

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Lewarde

text:
Lewarde là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: La giáng thứ

text:
La giáng thứ là một cung thứ dựa trên nốt La giáng, bao gồm các nốt nhạc La giáng, Si giáng, Si, Rê giáng, Mi giáng, Mi, Sol giáng, và La giáng. Bộ khóa của nó có 7 dấu giáng.

Sự hoà âm ở cung thứ này đã được nâng lên quãng 7, khi đó Sol giáng sẽ trở thành Sol thường.

Cung thể tương đương (relative key) với nó là cung Đô giáng trưởng và cung thể cùng bậc (parallel key) với nó là cung La giáng trưởng và nó trùng âm với Sol thăng thứ.

Mặc dù La giáng thứ cũng được sử dụng trong việc biểu diễn của dàn nhạc giao hưởng, nhưng nó hiếm khi được dùng như là cung thể chủ đạo của một tác phẩm âm nhạc.

Tác phẩm viết ở cung này
Industrial Revolutions: Overture - Jean-Michel Jarre
Funeral March from Piano Sonata số 13 Op. 26 của Beethoven
"Until it sleeps" của Metallica
Hit the Road Jack - Ray Charles

Tham khảo

 List of Chopin's works sorted by opus

Cung thể âm nhạc


title: Cochranella orejuela

text:
Cochranella orejuela là một loài ếch thuộc họ Centrolenidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Castro, F., Lynch, J. & Grant, T. 2004. Cochranella orejuela. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Cochranella


title: Heredia (tỉnh)

text:
Heredia là một tỉnh của Costa Rica. Tỉnh này nằm ở bắc trung bộ của quốc gia này. Về phía bắc giáp tỉnh Río San Juan của Nicaragua, về phía đông là tỉnh Limón, về phía nam là tỉnh San José, và về phía tây là Alajuela. Tỉnh lỵ là thành phố Heredia. Tỉnh có diện tích 2.657 km², và dân số là 378.681 người.

Các đơn vị hành chính trực thuộc
Tỉnh Heredia được chia thành 10 tổng và 7 huyện.

Tổng (thủ phủ):
 Heredia (Heredia)
 Barva (Barva)
 Santo Domingo (Santo Domingo)
 Santa Bárbara (Santa Bárbara)
 San Rafael (San Rafael)
 San Isidro (San Isidro)
 Belén (San Antonio)
 Flores (San Joaquín)
 San Pablo (San Pablo)
 Sarapiquí (Puerto Viejo)

Địa lý
Tỉnh có diện tích 2.657 km². Tỉnh này có nhiều môi trường, bao gồm rừng nguyên sinh, rừng khô nhiệt đới và rừng núi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bản đồ Heredia, Costa Rica
 Pictures of Heredia

Tỉnh của Costa Rica


title: Huaphanh

text:
Tỉnh Houaphanh (; chữ Lào Latin hóa: Houaphan) tiếng Việt còn gọi là Hủa Phăn, là tỉnh nằm ở phía đông bắc Lào. Tỉnh lị đặt ở Sam Neua, vùng đất này còn được gọi là Trấn Ninh trong lịch sử Việt Nam thời kỳ Nhà Hậu Lê.

Tỉnh Houaphanh có diện tích 16.500 km2. Theo điều tra năm 2015 dân số của tỉnh là 289.393 người. Tỉnh này giáp các tỉnh Sơn La, Thanh Hóa và Nghệ An của Việt Nam ở phía bắc, đông và đông nam, tỉnh Xiangkhouang về phía nam và tây nam, và tỉnh Luang Prabang về phía tây.

Địa hình rất gồ ghề, phần lớn diện tích của tỉnh được bao trùm bởi rừng núi dày đặc, đặc biệt ở phía tây. Con đường chính chạy qua tỉnh là Đường 6 (Lào). Các sông chính là Nam Ma, chảy từ Việt Nam qua rồi lại đổ vào Việt nam, sông chảy qua Bản Muang-Et, và sông Nam Sam, nơi có các thị trấn Sam Nuea và Sam Tai.

Tỉnh là nơi có hang Viengxay, một mạng lưới dày đặc các hang động được sử dụng bởi quân Pathet Lào, và Công viên Khảo cổ học Hintang, một trong những địa danh nổi tiếng nhất thuộc thời tiền sử ở miền bắc Lào, rải rác còn có những vườn cự thạch.

Houaphanh là một trong những khu vực nghèo nhất của Lào nhưng có phong cảnh cực kỳ hữu tình và nghề dệt may truyền thống nổi tiếng.

Lịch sử
Tỉnh này là quê hương của Vương quốc Bồn Man (Muang Phuan Kingdom) kể từ thế kỷ 14. Sau cuộc đánh chiếm của Việt Nam vào năm 1478 của vua Lê Thánh Tông, nó đã trở thành Trấn Ninh của nước Đại Việt với thủ phủ đặt tại Sầm Châu, nay là Sam Neua. khu vực này còn được biết đến với tên gọi Hua Phan Tang Ha Tang Hok, "Tỉnh thứ 5 và thứ 6," và được Auguste Pavie liệt kê là "Hua Panh, Tang-Ha, Tang-Hoc."

Vùng đất vẫn là lãnh thổ của Việt Nam cho tới năm 1893 khi chính quyền Pháp chuyển lại cho Lào trong giai đoạn thuộc địa Pháp. Theo chính tả tiếng Pháp tên tỉnh thường viết là Houaphan.

Hang Viengxay nằm ở tỉnh này, là một mạng lưới dày đặc các hang động được sử dụng bởi quân Pathet Lào. Nhiều hang động trong tỉnh được dùng làm nơi ẩn náu cho những nhân vật quan trọng ở Lào vào những năm 1950 và 1960. Hang Tham Than Souphanouvong là nơi ẩn náu của nhà lãnh đạo cách mạng và sau đó là Chủ tịch Souphanouvong, người xây dựng căn cứ ở đó vào năm 1964. Nhà lãnh đạo cách mạng và sau đó là Chủ tịch Kaysone Phomvihane đã ẩn náu trong hang Tham Than Kaysone từ năm 1964, và sau này là Chủ tịch Khamtai Siphandon ẩn náu ở hang Tham Than Khamtai từ năm 1964. Ông đã thành lập một căn cứ cách mạng ở đó với phòng họp, phòng tiếp tân và phòng nghiên cứu.

Tỉnh Houphanh nổi tiếng với "samana" ("trại cải tạo"). Người ta cho rằng, Hoàng tộc Lào đã bị đưa tới một trong những trại gần Sop Hao vào năm 1977. Hoàng tử Say Vong Savang bị cáo buộc đã chết tại trại vào tháng 5 năm 1978, tiếp theo là cha của ông Vua Savang Vatthana chết vì bị suy dinh dưỡng và bệnh tật, 11 ngày sau đó. Tuy nhiên, theo Kaysone Phomvihane thì tin đồn này là không đúng, và Vatthana đã mất năm 1984 tại Sầm Nưa ở tuổi 77.

Trước năm 1975 CIA đã tổ chức đào tạo nhiều nhóm sắc dân thiểu số (chủ yếu là người Mông) tại tỉnh này nhằm chống lại Pathet Lào. Sau năm 1975 khi Pathet Lào giành quyền lãnh đạo đất nước, các sắc dân này bị bỏ lại, nhưng họ vẫn duy trì các hoạt động chống lại Pathet lào và bị chính quyền lào truy quét và vào cuối năm 1999, nhiều nhóm thiểu số đã bị bắt.

Địa lý
Tỉnh Houaphanh có diện tích 16.500 km2. Tỉnh này giáp Việt Nam ở phía bắc, đông và đông nam, tỉnh Xiangkhouang về phía nam và tây nam, và tỉnh Luang Prabang về phía tây.

Địa hình rất gồ ghề, với rừng núi dày đặc trên phần lớn diện tích của tỉnh, đặc biệt ở phía tây. Các khu dân cư tập trung chính bao gồm Xamneua, Muong U, Houamuang, Chomsan, Muang Pan, Muang Hom, Muang Peu, Muang Xon, Ban Muang-Et, Ban Nampang, Muong Vene, Xamtai, Muang Na, và Poungthak.

Con đường chính chạy qua tỉnh là Đường 6 (Lào). Các sông chính là Nam Ma (sông Mã, phần thượng lưu và hạ lưu nằm trên đất Việt Nam, đi qua Bản Muang-Et) và sông Nam Sam chảy qua thị trấn Sam Neua.

Các khu bảo tồn

Khu vực của tỉnh Houaphanh nằm trong Khu Bảo tồn Đa dạng sinh học Quốc gia (NBCA) Nam Et-Phou Louey và Khu Bảo tồn Đa dạng sinh học Quốc gia Nam Xam. Ngoài ra còn có một số Tràm Chim Quan trọng (IBA).

Khu vực IBA Nam Neun của huyện Nam Et nằm ngay cạnh NBCA. Nam Neun có diện tích 85.450 ha và ở độ cao 800 - 1.500 m. Môi trường sống được đặc trưng là các rừng rụng lá hỗn giao, cũng như rừng xanh không ngập nước, với các loại tre nứa, thỉnh thoảng có lá kim; các khu vực trống đã được thay thế bởi các khu vực đồng cỏ thứ sinh. Các loài chim chính bao gồm chim sếu lớn (Buceros bicornis) và chim bói cá Blyth (Alcedo hercules ).

Khu tràm chim Phou Louey Massif IBA nằm ở khu bảo tồn NBCA sông Nam Et-Phou Louey và liền kề với tràm chim Nam Neun IBA. Tràm chim IBA Phou Louey trải dài qua tỉnh Houaphanh tới tỉnh Luang Prabang. Nó có diện tích 60.070 ha và ở độ cao 700 m - 1800 m. Môi trường đặc trưng bởi rừng rụng lá hỗn tạp, rừng nửa rụng lá, rừng xanh núi thấp, rừng xanh núi cao và đồng cỏ thứ sinh. Các loài chim chính bao gồm nuthatch đẹp ('Sitta formosa), rufous-necked hornbill (Aceros nipalensis), bói cá Blyth (Alcedo hercules) và "chim ưng vàng" ("Phylloscopus cantator"). Có bốn loài rùa được ghi nhận và hai loài ungulate.

Khu tràm chim IBA sông Nam Xam rộng 69.000 ha nằm trong diện tích 70.000 ha Khu Bảo tồn Đa dạng sinh học Quốc gia Nam Xam (NBCA). Độ cao của khu IBA vào khoảng giữa 300 m -1800 m với địa hình đặc trưng là những ngọn đồi và những ngọn núi thấp. Môi trường sống chủ yếu gồm rừng xanh không ngập nước, rừng Pơ mu, rừng rụng lá xen kẽ, cũng như rừng trên núi thấp cằn cỗi. Các loài đặc hữu nổi tiếng bao gồm nuthatch đẹp (Sitta formosa), Tickell's brown hornbill (Anorrhinus tickelli), loài chim hoàng yến (Buceros bicornis), Gõ kiến xanh đầu đỏ (Picus rabieri), và chim Hồng hoàng cổ đỏ (Aceros nipalensis ).

Các đơn vị hành chính
Tỉnh được tạo lập bởi các đơn vị hành chính cấp huyện sau:

Kinh tế
Tỉnh Houaphanh là một trong những khu vực nghèo nhất của Lào. Năm 1998, 3/4 dân số được xếp loại nghèo. Năm 2002, GDP bình quân đầu người là 50-204 USD, so với mức bình quân chung của Lào là 350 USD. Các hạn chế về kinh tế xã hội làm cho tỉnh có tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và tiếp cận với nước sạch và các cơ sở y tế còn thấp hơn mức bình quân.

Tre rất quan trọng ở các vùng nông thôn của tỉnh và được sử dụng làm vật liệu xây dựng chính. Tại huyện Viengxay, có hai nhà máy chế biến tre nứa sản xuất các mặt hàng như chiếu tre, hàng rào, đũa và tăm cho thị trường Việt Nam. Nhìn chung, ngành công nghiệp chế biến tre vẫn chưa phát triển, và người dân khó tìm được thị trường cho hàng hóa của mình.

Sam Neua, trung tâm tỉnh, là trung tâm thị trường quan trọng nhất cho thương mại khu vực. Nhiều người dân đến đây để bán hàng hóa, đặc biệt là hàng thủ công mỹ nghệ và hàng dệt may nổi tiếng của mình. Các làng Saleu và Nasala ở huyện Xiengkhor dọc theo tuyến đường số 6 nổi tiếng về nghề dệt và làm đồ thủ công.Sam Tai nổi tiếng với hàng dệt may.

Trồng lúa là hoạt động sản xuất phổ biến trong tỉnh, mặc dù trồng trọt sử dụng ít nhân lực hơn chăn nuôi. Các cây công nghiệp chính gồm ngô, vừng, đậu tương, và cây thuốc như man on ling, duk duea và "kalamong", giấy mulberry, styrax, cardamon và cinnamon. Có tới 15% người dân tham gia vào trồng trọt opium và  cũng có 10% tham gia vào sản xuất thủ công mỹ nghệ. Các nỗ lực kiểm soát việc trồng cây thuốc phiện đã được thực hiện thông qua Dự án Kiểm soát Cây thuốc phiện và Dự án Houaphanh.

Một kế hoạch phát triển du lịch đã được xây dựng cho tỉnh nhằm khai thác các hang động làm điểm tham quan du lịch, cung cấp thông tin và dịch vụ tại đây.

Ngân hàng Phát triển Châu Á đã khởi động một dự án vào năm 2006 tập trung vào nhóm 31 làng thuộc huyện Xamneua và huyện Xamtai để giúp người dân thoát khỏi việc trồng cây thuốc phiện chuyển sang làm nương rẫy; đến năm 2006, diện tích cây thuốc phiện được trồng trên địa bàn tỉnh ước tính khoảng 30 ha. Dự án bao gồm các chương trình tăng thu nhập, bảo tồn tài nguyên rừng, xóa bỏ thuốc phiện và thí điểm các dự án thí điểm để gia tăng nguồn thu nhập cho dân cư.

Dân cư
Dân số của tỉnh, tính đến tháng 3 năm 2005, là 280.898 người. Các nhóm dân tộc thiểu số như người Phong có cư trú tại tỉnh này.

Thắng cảnh
Viengxay được gọi là "Thành phố ẩn trong động", là trung tâm của Phong trào Giải phóng Nhân dân Lào năm 1964 đến năm 1975, khi 20.000 người sống trong các hang động với các cơ sở như văn phòng, bệnh viện, chùa, chợ, trường học và trung tâm giải trí.

Các điểm tham quan di tích lịch sử ở đây là:
 Nhà Kaysone Phomvihane (trong khu Vườn Chủ tịch Kaysone) ở đây người ta tái hiện lịch sử giai đoạn Viengxay trở thành trung tâm giải phóng và bị máy bay tấn công
 Hang Văn phòng Kaysone Phomvihane - là hang động lớn nhất nơi quà tặng, tượng Lenin, và bộ sưu tập sách được trưng bày
 Phòng Họp Bộ Chính trị: trong hang này, các nhà lãnh đạo của phong trào tự do thảo luận về chính sách và các quyết định quan trọng
 Nhà Nouhak Phoumsavan (cha đẻ của Pathet Lào)
 Hang Nouhak Phoumsavan's, nhà và vườn của Hoàng tử Souphanouvong (người được gọi là "Hoàng tử đỏ")
 Một ngôi tháp được dựng lên trong chiến tranh để chôn cất con trai của ông Souphanouvong Ariya Thammasin để tránh bị phát hiện trong chiến tranh
 Hang động của Hoàng tử Souphanouvong được sử dụng làm hầm chống bom của quân đội Mỹ, còn gọi là "Ravens"
 Hang của Phoumi Vongvichid, nơi biên soạn chương trình giáo dục
 Hang Sithone Kommadane, một chiến binh dũng cảm trong những năm đầu chiến tranh
 Nhà của Tướng Khamtai Siphandon, chỉ huy quân đội tối cao, người giác ngộ nhân dân đến với cách mạng và hang của Khamtai Siphandon nơi ông thành lập và vận hành và truyền thông với lực lượng của mình
 Hang Barracks của cựu chiến binh
 Hang Pháo binh nơi có các loại máy bay phản lực hạng nặng được vận hành
 Hang Xanglot nơi các đám cưới và lễ hội truyền thống được tổ chức trong chiến tranh.

Chúa Wat Pho Xai hoặc chùa Wat Pho Xaysanalam nằm ở ngoại ô Sam Neua. Công viên Khảo cổ học Hintang, một Di sản thế giới được UNESCO xếp hạng, là một trong những dấu ấn thời tiền sử nổi tiếng nhất ở miền bắc Lào, nơi có menhirs (vườn đá đứng) với 2.000 năm tuổi hoặc cự thạch, nó được khai quật vào năm 1931. Người địa phương gọi nó là Sao Hin Tang, có nghĩa là "Đá trụ đá đứng". Nó còn được gọi là Stonehenge của Lào, với nhiều khối đá cao 2 mét. Ngoài những phát hiện này, những bãi chôn cất các đồ chế tác như đồ trang sức cổ, đá đứng và đĩa đá cũng đã được tìm thấy. Những phát hiện khảo cổ này có niên đại trước cánh đồng chum chúng nằm dọc theo một dãy núi dài 12 km ở phía nam của tỉnh. Những người theo thuyết linh hồn ở địa phương tin rằng những viên đá ở khu vực này là nơi Jahn Han (vị thần trên trời) đã lớn lên và ngồi trên đó. Cách Sam Neua 11 km là hang Thung Tham Buddha. Thác Tat Saloei (Phonesai) nằm trên đường đến sông Nam Noen, khoảng 35 km về phía nam của Sam Neua.

Suối nước nóng Nameuang là một danh thăng khác giữa thung lũng trồng lúa trên đường đến Xamneua, nơi còn có thác nước Houaiyad. Các suối là thượng nguồn của một con sông nhỏ. Làng Houaiyad là nơi trưng bày các bộ phận máy bay rơi và những hộp đồ chiến tranh được tái chế thành thắt lưng.

Thư viện ảnh

Chú thích

Tra cứu

Tỉnh của Lào


title: Benest

text:
Benest là một xã của tỉnh Charente, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Charente

Tham khảo

Xã của Charente


title: Hiệp hội bóng đá Ma Cao

text:
Hiệp hội bóng đá Ma Cao (MFA) (; ) là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở đặc khu hành chính Ma Cao, nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. MFA quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia Ma Cao, tổ chức các giải bóng đá như giải vô địch bóng đá Ma Cao, cúp bóng đá Ma Cao,.... MFA là thành viên của cả Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA), Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) và Liên đoàn bóng đá Đông Á (EAFF).

Chủ tịch của Hiệp hội bóng đá Ma Cao hiện nay là ông Cheung Lup Kwan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ của Hiệp hội bóng đá Ma Cao (tiếng Hán)
 Hiệp hội bóng đá Ma Cao  trên trang chủ của Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA)
 Hiệp hội bóng đá Ma Cao trên trang chủ của AFC

Ma Cao
Bóng đá Ma Cao
Các tổ chức thể thao Ma Cao


title: 625

text:
Năm 625 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 625


title: Amfreville-sur-Iton

text:
Amfreville-sur-Iton là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Amfrevillesuriton


title: Lanistes intortus

text:
Lanistes intortus là một loài ốc nước ngọt cỡ lớn, là động vật chân bụng sống dưới nước động vật thân mềm có mang và nắp (động vật chân bụng)|nắp ốc thuộc họ Ampullariidae.

Đây là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo.

Chúng thường được tìm thấy ở độ cao từ 0 đến 490 m (1,608 ft), sống trong hoặc xung quanh vùng nước lợ. Loài này khá đặc trưng bởi vỏ ốc 30 mm, màu nâu nhạt với các xoắn ốc nhỏ và tối màu.

Chú thích

Tham khảo

Lanistes
Động vật được mô tả năm 1877
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dân chủ Congo


title: 10183 Ampère

text:
10183 Ampère (1996 GV20) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 4 năm 1996 bởi E. W. Elst ở La Silla

Nó được đặt theo tên André-Marie Ampère, one of the discoverers thuộc electromagnetism.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Tabanus spodopterus

text:
Tabanus spodopterus là một loài ruồi trong họ Tabanidae. Nó phân bố rộng rãi ở châu Âu, nhưng chỉ có vài tiêu bản được tìm thấy ở Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland

Chú thích

Tham khảo

Tabanus


title: Siphonochelus nipponensis

text:
Siphonochelus nipponensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Siphonochelus


title: Heimertingen

text:
{{Thông tin địa danh Đức
|Wappen = Wappen von Heimertingen.png
|lat_deg = 48 |lat_min = 2
|lon_deg = 10 |lon_min = 9
|Lageplan =
|Bundesland = Bayern
|Regierungsbezirk = Schwaben
|Landkreis = Unterallgäu
|Verwaltungsgemeinschaft = Boos
|Höhe = 579
|Fläche = 13.88
|Einwohner = 1690
|Stand = 2006-12-31
|PLZ = 87751
|Vorwahl = 08335
|Kfz = MN
|Gemeindeschlüssel = 09 7 78 150
|Adresse = Fuggerstr. 3 87737 Boos
|Website = www.vg-boos.de
|Bürgermeister = Jürgen Schalk
|Partei =
Heimertingen''' là một đô thị ở huyện Unterallgäu bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Heptachispa crassicornis

text:
Heptachispa crassicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Heptachispa


title: Tharaux

text:
Tharaux là một xã trong vùng Occitanie. Xã Tharaux nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gard


title: Leptotarsus apertus

text:
Leptotarsus apertus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Quận Oldham, Texas

text:
Quận Oldham (tiếng Anh: Oldham County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Vega. Theo kết quả điều tra dân số năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 2181 người.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Terra Alta

text:
Terra Alta là một comarca (hạt) của Catalonia, Tây Ban Nha. Thủ phủ là Gandesa.

Các đô thị
Dân số năm 2002.

 Arnes - 501
 Batea - 2.063
 Bot - 793
 Caseres - 323
 Corbera d'Ebre - 1.040
 La Fatarella - 1.184
 Gandesa - 2.805
 Horta de Sant Joan - 1.189
 El Pinell de Brai - 1.075
 La Pobla de Massaluca - 426
 Prat de Comte - 187
 Vilalba dels Arcs - 736

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official comarcal web site (in Catalan)
 IDESCAT: statistical information about Terra Alta (in Catalan)
 information about Terra Alta from the Generalitat de Catalunya (in Catalan)

Comarques của Catalonia
Tỉnh Tarragona


title: Centris barbadensis

text:
Centris barbadensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1939


title: Geranomyia carunculata manabiana

text:
Geranomyia carunculata là một phân loài ruồi của loài Geranomyia carunculata trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Leioproctus confusus

text:
Leioproctus confusus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1904


title: 4176 Sudek

text:
4176 Sudek (1987 DS) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 2 năm 1987 bởi Antonín Mrkos ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4176 Sudek

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Auterive, Gers

text:
Auterive là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Rappin

text:
Rappin là một đô thị thuộc huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Rügen), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Jabaloyas

text:
Jabaloyas là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 79 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Villegaudin

text:
Villegaudin là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 108 người.Ước tính dân số năm 2007 là 164 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Staffelbach

text:
Staffelbach là một đô thị ở huyện Zofingen, bang Aargau, Thụy Sĩ.

Tham khảo

Đô thị của bang Aargau


title: San Piero Patti

text:
San Piero Patti là một đô thị ở tỉnh Messina trong vùng Sicilia của Italia, có vị trí cách khoảng 140 km về phía đông của Palermo vào khoảng 50 km về phía tây nam của Messina. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.378 người và diện tích là 41,6 km².

San Piero Patti giáp các đô thị: Librizzi, Montalbano Elicona, Patti, Raccuja, Sant'Angelo di Brolo.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunesanpieropatti.it
 sito web scout San Piero Patti 1°

Đô thị tỉnh Messina
Đô thị Thành phố trung tâm Messina


title: Lasioglossum rhynchites

text:
Lasioglossum rhynchites là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1876


title: Harpa amouretta

text:
Harpa amouretta, tên tiếng Anh: lesser harp, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Harpidae, họ ốc đàn.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1798
Harpa


title: Đường Wallace

text:
Đường Wallace là ranh giới chia tách khu vực sinh thái châu Á với Wallacea (vùng chuyển tiếp giữa châu Á và Australia). phía tây của đường này là các loài sinh vật có liên quan tới các loài sinh vật sinh sống tại châu Á; ở phía đông là hỗn hợp các loài nguồn gốc châu Á và Australia đều có mặt. Đường này được đặt tên theo Alfred Russel Wallace, người đã nhận ra đường phân chia rõ ràng này trong các chuyến đi của ông tới khu vực Đông Ấn trong thế kỷ 19. Tên 'đường Wallace' lần đầu tiên được Thomas Huxley sử dụng trong một bài báo năm 1868 cho Hiệp hội Động vật học London, nhưng cho thấy đường này ở phía tây của Philippines.  Các nghiên cứu của Wallace ở Indonesia đã chứng minh lý thuyết mới nổi về tiến hóa, cùng thời điểm với Joseph Dalton Hooker và Asa Gray đã xuất bản các bài luận cũng ủng hộ giả thuyết của Darwin. Đường này chạy ngang qua quần đảo Mã Lai, giữa Borneo ở phía tây và Sulawesi (Celebes) ở phía đông; và chạy qua eo biển Lombok giữa Bali ở phía tây và Lombok ở phía đông. Antonio Pigafetta cũng đã ghi nhận sự tương phản sinh học giữa Philippines và quần đảo Maluku (quần đảo Gia vị) nằm ở hai phía đối diện của đường này vào năm 1521 khi ông tiếp tục cuộc hành trình vòng quanh thế giới của Ferdinand Magellan (sau khi Magellan đã bị giết chết trên đảo Mactan).

Khoảng cách giữa Bali và Lombok khá nhỏ, chỉ khoảng 35–40 km. Sự phân bố của nhiều loài chim tuân theo đường này, do nhiều loài chim không vượt qua ngay cả các khoảng biển hẹp nhất. Một vài loài thú biết bay (như dơi) có sự phân bố vượt qua đường Wallace, nhưng các loài thú không biết bay thì gần như luôn luôn chỉ hạn chế ở một trong hai phía của đường này, với một số ít ngoại lệ (như các loài gặm nhấm rất cơ động như các loài nhím lông trong chi Hystrix). Các đơn vị phân loại khác nhau ở các nhóm thực vật hay động vật khác thể hiện các kiểu phân bố khác nhau, nhưng kiểu tổng thể là rõ nét và phù hợp một cách hợp lý với đường này.

Địa sinh học
Hiểu biết về địa sinh học của khu vực tập trung vào mối quan hệ của mực nước biển cổ đại với các thềm lục địa. Đường Wallace là rõ nét về mặt địa lý khi các đường bao quanh thềm lục địa được kiểm tra; nó có thể được nhìn nhận như là một hào nước sâu đánh giới rìa đông nam của thềm Sunda kết nối các vùng nước nông ven Borneo, Bali, Java và Sumatra với Đông Nam Á đại lục. Tương tự, Australia được kết nối thông qua các vùng nước nông với thềm Sahul vào New Guinea, và ranh giới địa sinh học liên quan, được biết đến dưới tên gọi đường Lydekker, là đường chia tách rìa phía đông của Wallacea với khu vực Australia, cũng có nguồn gốc tương tự. Trong các thời kỳ băng hà, khi sông băng Các loài chỉ được tìm thấy ở phía Châu Á bao gồm hổ và tê giác, trong khi thú có túi và monotreme chỉ được tìm thấy ở phía đông của Dòngtăng tiến và mực nước biển xuống thấp tới 120 m so với hiện tại, cả châu Á và Australia đều nối liền với các khu vực ngày nay là các đảo tren các thềm lục địa tương ứng của chúng thành các khối đất lục địa liên tục, nhưng vùng nước sâu nằm giữa 2 thềm lục địa lớn này vẫn — trong một giai đoạn trên 50 triệu năm — là vật cản làm cho quần động-thực vật Australia bị chia tách khỏi quần động-thực vật châu Á. Wallacea bao gồm các đảo chưa từng bao giờ được nối bằng các cầu đất liền vào một trong hai thềm lục địa lớn đó, và vì thế chỉ bị chiếm lĩnh bởi các sinh vật có khả năng vượt qua các eo biển giữa các đảo. "Đường Weber" chạy qua vùng chuyển tiếp này (một chút về phía đông của vùng trung tâm Wallacea), tại điểm đỉnh nằm ở khoảng giữa vùng có sự thống trị của các loài nguồn gốc châu Á với vùng có sự thống trị của các loài nguồn gốc Australia.
Có thể kết luận một cách hợp lý rằng đó là một hàng rào đại dương ngăn cản sự di cư của các loài vì các khía cạnh vật lý của các hòn đảo tách biệt rất giống nhau. Các loài chỉ được tìm thấy ở phía Châu Á bao gồm hổ và tê giác, trong khi thú có túi và monotreme chỉ được tìm thấy ở phía đông của Dòng.

Australia và New Zealand không tạo thành một vùng động vật duy nhất, do quần động vật New Zealand là hoàn toàn khác biệt với quần động vật Australia. Nguyên nhân cho điều này là rõ ràng: biển Tasman là vùng nước rộng và sâu của Thái Bình Dương, không có bất kỳ đảo nào nằm giữa, do đó nó là vật cản ngay cả đối với các loài chim.

Các nhà động vật học đã cố gắng để tới gần thuật ngữ cho khu vực khác biệt về mặt địa sinh học bao gồm Australia, Tasmania và New Guinea, với sự thống lĩnh của thú có túi. Trong số các tên gọi được đề xuất có Meganesia, Sahul và Australinea.

Xem thêm

 Châu Úc
 Wallacea
 Đường Lydekker

Tham khảo

Đọc thêm
 van Oosterzee Penny (1997). Where Worlds Collide: the Wallace Line.
 Bản đồ mực nước biển trong thế Pleistocen
 Wallacea - vùng chuyển tiếp từ châu Á sang Australia, đặc biệt giàu sự sống biển và đất liền.
 Dawkins, Richard (2004). The Ancestor's Tale. Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-7538-1996-1. Chương 14 - Thú có túi.

Borneo
 Abdullah M. T. (2003). Biogeography and variation of Cynopterus brachyotis in Southeast Asia. Luận văn tiến sĩ. Đại học Queensland, St Lucia, Australia.
 Hall L. S., Gordon G. Grigg, Craig Moritz, Besar Ketol, Isa Sait, Wahab Marni và M. T. Abdullah (2004). "Biogeography of fruit bats in Southeast Asia". Tạp chí của Bảo tàng Sarawak LX(81):191-284.
 Wilson D. E., D. M. Reeder (2005). Mammal species of the world. Washington DC: Nhà in Viện Smithsonian.

Liên kết ngoài
 Too Many Lines; The Limits of the Oriental and Australian Zoogeographic Regions, George Gaylord Simpson, Công trình nghiên cứu của Hiệp hội Triết học Mỹ, quyển 121, số 2 (29-4-1977), tr. 107-120
 Bản đồ các đường Wallace, Weber và Lydekker

Địa sinh học
Lịch sử tự nhiên Indonesia
Biển Celebes
Hệ sinh thái khu vực sinh thái Australasia
Hệ sinh thái khu vực sinh thái Indomalaya
Thực vật Malaysia
Sinh địa lý


title: Simodactylus dembickyi

text:
Simodactylus dembickyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Simodactylus


title: Ormosia curvispina

text:
Ormosia curvispina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Quận Pennington, Minnesota

text:
Quận Pennington là một quận thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Minnesota


title: DES (định hướng)

text:
DES có thể là:
 Phương pháp mã hóa DES
 Incoterm DES


title: Chiến dịch Baltic

text:
Chiến dịch Baltic có thể chỉ đến 2 hoạt động quân sự trong Chiến tranh thế giới thứ hai:
 Mặt trận Baltic, một trong ba hướng tấn công chính đầu tiên của quân đội Đức Quốc xã tại mặt trận phía Đông trong chiến dịch Barbarossa năm 1941.
 Chiến dịch Baltic, cuộc phản công tái chiếm khu vực này của Hồng quân Liên Xô mùa hè và mùa thu năm 1944.


title: Romagnat

text:
Romagnat  là một xã thuộc tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao 468 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Puy-de-Dôme


title: Kannonkoski

text:
Kannonkoski là một đô thị của Phần Lan.
Vị trí của đô thị Kannonkoski ở tỉnh Tây Phần Lan trong vùng Trung Phần Lan. Đô thị này có dân số 1.634 người (năm 2003) và diện tích 550,93 km² trong đó có 102,22 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 3.0 người trên mỗi km².

Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan

Chú thích

Tham khảo

Đô thị của vùng Trung Phần Lan


title: Leptotarsus cinerascens

text:
Leptotarsus cinerascens là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Montolieu

text:
Montolieu (en occitan Montoliu) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Montolivains.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Graphique d'évolution de la population 1794-1999

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://montoli.eu
 Trang mạng chính thức de la Mairie de Montolieu
 site web village du livre
 Montolieu trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Site de Daniel Daubian sur le village de Montolieu
 Photos du village de Montolieu
 http://abelardbooks.eu

Catégorie:Village du livre

Montolieu


title: Melanotus paveli

text:
Melanotus paveli là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Guinarthe-Parenties

text:
Guinarthe-Parenties là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Campos del Paraíso

text:
Campos del Paraíso là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Giải thuật di truyền

text:
Giải thuật di truyền là một kỹ thuật của khoa học máy tính nhằm tìm kiếm giải pháp thích hợp cho các bài toán tối ưu tổ hợp (combinatorial optimization). Giải thuật di truyền là một phân ngành của giải thuật tiến hóa vận dụng các nguyên lý của tiến hóa như di truyền, đột biến, chọn lọc tự nhiên, và trao đổi chéo.

Ngày nay, giải thuật di truyền được dùng phổ biến trong một số ngành như tin sinh học, khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, tài chính và một số ngành khác.

Phương pháp

Trong giải thuật di truyền cho một bài toán tối ưu hóa, ý tưởng là một tập hợp (gọi là nhiễm sắc thể) của những giải pháp có thể (gọi là cá thể) sẽ được cho "tiến triển" theo hướng chọn lọc những giải pháp tốt dần hơn.

Thông thường, những giải pháp được thể hiện dưới dạng nhị phân với những chuỗi 0 và 1, nhưng lại mang nhiều thông tin mã hóa khác nhau. Quá trình tiến hóa xảy ra từ một tập hợp những cá thể hoàn toàn ngẫu nhiên ở tất cả các thế hệ. Trong từng thế hệ, tính thích nghi của tập hợp này được ước lượng, nhiều cá thể được chọn lọc định hướng từ tập hợp hiện thời (dựa vào thể trạng), được sửa đổi (bằng đột biến hoặc tổ hợp lại) để hình thành một tập hợp mới. Tập hợp này sẽ tiếp tục được chọn lọc lặp đi lặp lại trong các thế hệ kế tiếp của giải thuật

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Poli, R., Langdon, W. B., McPhee, N. F. (2008), A Field Guide to Genetic Programming, freely available via Lulu.com.
  Genetic Algorithms in Ruby
   - An online introduction to genetic algorithms with Java applets
 IlliGAL  - Illinois Genetic Algorithms Laboratory - Download technical reports and code
 Golem Project - Automatic Design and Manufacture of Robotic Lifeforms
 Introduction to Genetic Algorithms Using RPL2
 Talk.Origins FAQ on the uses of genetic algorithms, by Adam Marczyk
 Genetic algorithm in search and optimization, by Richard Baker
 Differential Evolution using Genetic Algorithm
 Genetic algorithms and Markov Chain Monte Carlo: Differential Evolution makes Bayesian computing easy (genetic algorithm for statistical analysis)
 Introduction to Genetic Algorithms and Neural Networks  including an example windows program
 Genetic Algorithm Solves the Toads and Frogs Puzzle (requires Java)
 Not-So-Mad Science: Genetic Algorithms and Web Page Design for Marketers by Matthew Syrett
 MIT OpenCourseWare | Health Sciences and Technology | HST.508 Genomics and Computational Biology, Fall 2002 | Lecture Notes
 Global Optimization Algorithms - Theory and Application

Điều khiển học
Trí tuệ nhân tạo

Thuật toán tối ưu hóa
Giải thuật tiến hóa
Tối ưu hóa (toán học)
Giải thuật tìm kiếm

sv:Genetisk programmering#Genetisk algoritm