title: Trần Lệ Xuân

text:
Trần Lệ Xuân (22 tháng 8 năm 1924 – 24 tháng 4 năm 2011), còn được gọi tắt theo tên chồng là bà Nhu (), là một gương mặt then chốt trong chính quyền Ngô Đình Diệm (vợ của Ngô Đình Nhu, em trai và cũng là cố vấn thân cận nhất của Ngô Đình Diệm) và là chủ tịch Phong trào Liên đới Phụ nữ trực thuộc Đảng Cần lao Nhân vị. Sau khi anh em Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu bị đảo chính và ám sát năm 1963, bà buộc phải lưu vong sang Ý cho đến khi qua đời.

Thân thế
Trần Lệ Xuân sinh tại Hà Nội. cũng có tài liệu nói sinh tại Huế. Ông nội là tổng đốc Nam Định Trần Văn Thông còn vợ ông Trần Văn Thông là em gái ông Bùi Quang Chiêu. Cha bà là luật sư Trần Văn Chương (1898 – 1986) từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao thời kỳ Đế quốc Việt Nam, rồi bộ trưởng Bộ Kinh tế của Việt Nam Cộng Hòa thời Đệ Nhất trước khi được bổ nhiệm là đại sứ tại Mỹ. Mẹ của bà Trần Lệ Xuân tên Thân Thị Nam Trân (1910–1986) – con gái Thượng thư Bộ Binh Thân Trọng Huề, cháu gọi vua Đồng Khánh là ông ngoại.

Trần Lệ Xuân là con gái thứ hai của luật sư Trần Văn Chương và bà Thân Thị Nam Trân. Hai người sinh được ba người con: Trần Lệ Chi, Trần Lệ Xuân và Trần Văn Khiêm. Lúc nhỏ, bà học trường Albert Sarraut ở Hà Nội, tốt nghiệp tú tài Pháp. Năm 1943 bà kết hôn với Ngô Đình Nhu và theo đạo Công giáo của nhà chồng.

Hoạt động chính trị
Bà là dân biểu trong Quốc hội thời Đệ Nhất Cộng hòa cùng là chủ tịch Hội Phụ nữ Liên đới (một tổ chức ngoại vi của đảng Cần lao). Tuy nhiên địa vị quan trọng hơn là "Bà Cố vấn" vì bà là vợ của Ngô Đình Nhu, em trai và cũng là cố vấn thân cận nhất của Ngô Đình Diệm. Do tổng thống Ngô Đình Diệm không có vợ nên bà được coi là Đệ Nhất Phu nhân (First Lady) của Việt Nam Cộng hòa từ năm 1955 đến năm 1963.

Dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa, dư luận quần chúng cho rằng Trần Lệ Xuân là người cậy thế gia đình họ Ngô mà lộng quyền. Việc tổng thống Ngô Đình Diệm để cho bà cũng như Ngô Đình Thục, Ngô Đình Nhu, Ngô Đình Cẩn và người em út Ngô Đình Luyện tham gia vào chính sự tạo nên hình ảnh gia đình trị độc đoán kiểu phong kiến.

Trần Lệ Xuân cũng là người khởi xướng kiểu áo dài cổ thuyền, khoét sâu (mà dân chúng vẫn gọi nôm na là "áo dài Trần Lệ Xuân") tạo ra một làn sóng thời trang áo dài hở cổ mới mà những người cổ học lên tiếng phê phán. Loại áo dài này vẫn thịnh hành đến ngày hôm nay. Ngày nay, những cánh rừng do bà khởi xướng trồng trên đường từ Sài Gòn đến rừng Cát Tiên vẫn được người dân gọi là rừng Trần Lệ Xuân.

Bà Trần Lệ Xuân có nhiều hoạt động trên chính trường trong thời gian từ năm 1955 đến 1963, làm Chủ tịch một tổ chức phụ nữ chuyên ủng hộ gia đình họ Ngô; vận động các luật liên quan đến hôn nhân gia đình; thúc đẩy việc thông qua các luật phản đối liên quan đến những vấn đề như nạo thai, ngoại tình, thi hoa hậu, đấm bốc... Bà cũng được cho là ủng hộ các luật nhằm đóng cửa các nhà chứa và ổ thuốc phiện. Bà Trần Lệ Xuân cũng bị lên án vì đã thâu tóm nhiều quyền lực và của cải, sự lộng quyền và những phát biểu cay độc trong vụ tự thiêu của các nhà sư nhằm phản đối việc đàn áp Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Theo nhà ngoại giao John Mecklin, Trần Lệ Xuân là một người dễ nổi nóng, muốn áp đặt giải pháp của mình cho những vấn đề chính trị nhưng hầu như luôn làm những vấn đề đó trở nên tai hại. Bà có khả năng diễn đạt tốt và nhanh. Theo Mecklin, cách bà Nhu nói chuyện như "như súng liên thanh nổ bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Anh."

Theo ký giả Halberstam, nguyên tắc chính trị của Trần Lệ Xuân khá đơn giản: Nhà họ Ngô luôn luôn đúng, không cần phải thỏa hiệp và cũng không cần để ý đến những chỉ trích. Theo ký giả Malcolm Browne của tờ AP, do bất đồng quan điểm, Trần Lệ Xuân còn từ bỏ cả gia đình của chính bà. Năm 1962 bà đã làm cho chị của bà (Trần Lệ Chi) phải tìm cách tự tử. Năm 1963, bà tuyên bố từ bỏ cha mẹ mình do họ phản đối thái độ của bà với Phật giáo.

Robert McNamara, nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, đã nhận xét về Trần Lệ Xuân: "Giống như hầu hết những người Mỹ đến đất nước này, và theo tôi, cả nhiều người Việt nữa, tôi thấy bà Nhu là một người sáng sủa, mạnh mẽ và xinh đẹp, nhưng cũng độc ác và mưu mô – một mụ phù thủy thực sự".

Vụ tượng đài Hai Bà Trưng
Bà Trần Lệ Xuân từng cho xây dựng tượng Hai Bà Trưng, tượng này có khuôn mặt giống hệt hai mẹ con bà: Trần Lệ Xuân – Ngô Đình Lệ Thủy. Nhiều người cho rằng bà cố tình cho tạc tượng Trưng Trắc có khuôn mặt giống với bà và Trưng Nhị có khuôn mặt giống với con gái của bà là Lệ Thủy. Thời điểm ấy, nhà thơ Đông Hồ có bài thơ châm biếm "Tượng ai đâu phải tượng bà Trưng" như sau:

Tượng ai đâu phải tượng bà TrưngTóc uốn lưng eo kiểu lố lăngĐón gió lại qua người ưỡn ẹoChờ chim Nam Bắc dáng tung tăngKhuynh thành mặt đó y con ảĐiêu khắc tay ai khéo cái thằngChót vót đứng cao càng ngã nặngCó ngày gãy cổ đứt ngang lưng

Đây một hình xưa nhục nước nonThay hai hình mới đứng thon vonMình ni lông xát lưng eo thắtNgực xu chiêng nâng vú nở trònTưởng đứng hiên ngang em với chịHóa ra dìu dắt mẹ cùng conDòng sông Bến Nghé, dòng sông HátLưu xú lưu phương tiếng để còn.

Theo sử gia Joseph Buttinger thì "Nhu và vợ là hai người bị thù ghét nhất Nam Việt Nam". Do đó sau này, ngày 2 tháng 11 năm 1963, khi họ Ngô vừa bị đảo chính, nhiều người dân Sài Gòn đã kéo nhau dùng một dây sắt nối với một tàu thủy để kéo sập tượng đài này, và chở trên xe xích lô máy đi diễu khắp Sài Gòn chiếc đầu tượng mang gương mặt bà Xuân.

Biến cố Phật giáo 1963
Ngày 11/6/1963, tại ngã tư đường Lê Văn Duyệt – Phan Đình Phùng, đúng 10 giờ sáng, hoà thượng Thích Quảng Đức tự thiêu trong tư thế kiết già trước sự chứng kiến của hàng trăm quần chúng và Phật tử để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo của chính phủ họ Ngô. Hình ảnh một hoà thượng trong ngọn lửa bốc cao vẫn ngồi kiết già im lặng tay chắp trước ngực đã tạo ấn tượng mạnh gây xúc động lớn trong nước và trên thế giới.

Về sự tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức, bà Xuân nhiều lần công khai phát biểu gọi các vụ tự thiêu của các nhà sư là "phản bội Phật tính". Bà Trần Lệ Xuân còn châm dầu vào lửa khi phát biểu của bà về việc tự thiêu của hòa thượng Thích Quảng Đức: "Để cho họ cháy và chúng tôi sẽ vỗ tay". "Những lãnh đạo Phật giáo đã hành động như thế nào? Thứ duy nhất họ làm, họ đã nướng một trong những vị sư của họ người mà họ đã gây mê, người họ đã lạm dụng niềm tin, và ngay cả việc nướng người đó đã được thực hiện không phải một cách tự túc vì họ dùng xăng ngoại nhập." Trần Lệ Xuân còn phát biểu: "Tôi sẽ vỗ tay khi thấy một buổi trình diễn thịt nướng nhà sư khác" và "nếu ai thiếu xăng dầu tôi sẽ cho". Trả lời phỏng vấn của ký giả tờ New York Times, Trần Lệ Xuân nói: "Tôi còn thách mấy ông sư (tự thiêu) thêm mười lần nữa. Phương pháp giải quyết vấn đề Phật giáo là phớt lờ, không cần biết tới". Những phát biểu thiếu cân nhắc và quá khích của bà như rót thêm dầu vào tình hình căng thẳng lúc đó.

Khi biết chuyện người Mỹ ép được ông Diệm đi gặp các lãnh tụ Phật giáo và ông đã đưa ra một thông cáo hoà giải chung, bà Xuân đã chê ông Diệm là hèn nhát và yếu mềm như "con sứa".

Đêm 21 tháng 8 năm 1963, Ngô Đình Nhu ra lệnh cho hàng trăm lính dùng súng, lựu đạn và lựu đạn cay tấn công chùa Xá Lợi, hơn 100 nhà sư đã bị bắt và đem giam ở một nơi khác. Đáng chú ý, Ngô Đình Diệm đã gửi cho Trần Lệ Xuân một lá thư yêu cầu bà không được phát ngôn trước công chúng về các vụ đụng độ, vì những lời nhận xét "thịt nướng nhà sư" của bà đã gây ra một thảm họa tuyên truyền đối với chế độ Ngô Đình Diệm đối với công chúng cả trong và ngoài nước Nhưng ngay trong cuộc phỏng vấn vài ngày sau, ký giả Halberstam mô tả bà Xuân "đang ở trong trạng thái hớn hở, nói liến thoắng như một nữ sinh sau buổi nhảy đầm". Bà tuyên bố rằng chính quyền đã nghiền nát nhóm "Phật tử Cộng sản" và cho biết đây là "ngày vui nhất trong đời tôi kể từ ngày chúng tôi đánh tan quân Bình Xuyên năm 1955."

Cha của Trần Lệ Xuân là Trần Văn Chương, đại sứ của chính phủ Ngô Đình Diệm tại Washington lúc bấy giờ, đã từ chức để phản đối thái độ đàn áp Phật giáo. Trong một cuộc phỏng vấn trên phương tiện truyền thông, Ngô Đình Nhu đã phản ứng bằng cách thề sẽ giết bố vợ, tuyên bố rằng vợ mình cũng sẽ tham gia. Ngô Đình Nhu nói:
"Tôi sẽ cắt đầu lão ta. Tôi sẽ treo lão ta ở giữa quảng trường và để lão ấy treo lủng lẳng ở đó. Vợ tôi (Trần Lệ Xuân) sẽ thắt nút treo cổ vì cô ấy tự hào là người Việt Nam và cô ấy là một người yêu nước"

Để cứu vãn tình hình, Trần Lệ Xuân đã có chuyến công du các trường đại học Mỹ để phát biểu bảo vệ chế độ Sài Gòn. Ngày 17/9/1963, trước một cuộc họp của Quốc hội Mỹ, Trần Lệ Xuân lớn tiếng: "Người ta nói Cộng sản là xấu, nhưng Hoa Kỳ còn đê tiện hơn nhiều!..." và "Các cố vấn Quân sự Mỹ tại miền Nam chỉ là những tên mê gái, tham tiền, giỏi hối lộ và đê tiện, vì đã báo cáo sai (cho chính phủ Mỹ) về gia đình họ Ngô...". Bà còn gọi các Phật tử là "những gã côn đồ khoác áo cà sa". Bà còn tuyên bố rằng đạo Phật sẽ sớm tuyệt tích tại Việt Nam.

Chuyến công du đã trở thành một trò hề, nó không giúp giảm căng thẳng mà còn gây ra lắm rắc rối hơn. Thậm chí cha của bà là Trần Văn Chương, đã phát biểu chống lại Trần Lệ Xuân. Các sinh viên Mỹ giận dữ với sự đàn áp ngày càng gia tăng tại Sài Gòn đã ném vào bà Trần Lệ Xuân trứng gà và những lời lăng mạ. Mẹ của Trần Lệ Xuân thì dự đoán rằng nếu anh em Diệm và Trần Lệ Xuân không sớm chạy khỏi Việt Nam thì tất cả sẽ bị giết Tập đoàn Oram, công ty PR Madison Avenue được thuê để quảng bá hình ảnh của Ngô Đình Diệm ở Mỹ với giá 3.000 đôla mỗi tháng, nhưng họ đã phải chấm dứt hợp đồng ngay trong chuyến thăm của Trần Lệ Xuân với lý do: những phát ngôn của bà Xuân đã phá hoại hình ảnh của chính phủ Ngô Đình Diệm ở Mỹ đến nỗi không gì có thể cứu vãn được.

Các phát biểu vô cảm và thiếu cân nhắc của bà gây kích động những tu sĩ Phật giáo đang đấu tranh chống chính phủ Ngô Đình Diệm, làm xấu đi quan hệ giữa hai bên góp phần làm cho cuộc đấu tranh của Phật giáo lan rộng dẫn đến cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963, nền Đệ Nhất Cộng hòa do anh em họ Ngô xây dựng đã sụp đổ.

Sau này Tổng thống Mỹ John F. Kennedy đã giải thích với người bạn thân của mình, ông Paul Red Fay, rằng lý do Hoa Kỳ đưa ra quyết định loại bỏ gia đình họ Ngô, do một phần không nhỏ vì những hành vi khiến tình hình thêm rối loạn của Trần Lệ Xuân. Kennedy nói về Trần Lệ Xuân một cách rất giận dữ:

"Con chó cái chết tiệt đó (That goddamn bitch), nó phải chịu trách nhiệm... Con chó cái đó chõ mũi vào và làm sục sôi tình hình ở đó..."

Sống lưu vong
Trong tháng 10 năm 1963, Trần Lệ Xuân cùng con gái Ngô Đình Lệ Thủy đi Hoa Kỳ và Roma với dự định sẽ vạch trần âm mưu lật đổ của Tổng thống Kennedy và CIA trước công chúng Mỹ. Ngày 1 tháng 11 năm 1963 Trần Lệ Xuân và con gái đang trú ngụ tại khách sạn sang trọng Wilshire Hotel ở Beverly Hill, California thì cuộc đảo chính xảy ra, chồng và anh chồng bà bị giết.

Theo ký giả David Halberstam, bà Xuân đã may mắn vì nếu bà còn ở Sài Gòn, các tướng đảo chính có thể sẽ giết bà hoặc để mặc cho đám đông dân chúng cuồng nộ treo cổ bà lên.

Sau vụ người chồng Ngô Đình Nhu cùng Ngô Đình Diệm bị sát hại, khi được hỏi có muốn xin tị nạn tại Mỹ hay không, bà Trần Lệ Xuân đã trả lời: "Tôi không thể cư ngụ tại một đất nước mà chính phủ họ đã đâm sau lưng tôi. Tôi tin rằng mọi quỷ sứ ở địa ngục đều chống lại chúng tôi".

Ngày 2 tháng 11 năm 1986, Trần Lệ Xuân tố cáo Mỹ chơi xấu với gia đình bà trong việc bắt giữ Trần Văn Khiêm (em trai bà) về tội giết cha mẹ là ông bà Trần Văn Chương tại nhà riêng ở Washington, D.C. hồi tháng 7 cùng năm.

Ngày 30 tháng 10 năm 1996, Trần Lệ Xuân lên tiếng xin lỗi các Phật tử và xin lỗi cố hòa thượng Thích Quảng Đức về những lời nói của bà về các lãnh đạo Phật giáo trong quá khứ. Trước đó, vào năm 1990, Trần Lệ Xuân đã cho con trai là Ngô Đình Trác tìm gặp hòa thượng Thích Mãn Giác để xin lỗi và cũng nhờ hòa thượng cầu siêu cho song thân. Hòa thượng Thích Mãn Giác đã đồng ý.

Bà qua đời lúc 2 giờ sáng ngày 24 tháng 4 năm 2011 tại một bệnh viện ở Roma, Ý, thọ 87 tuổi.

Các vụ scandal tình ái
Năm 1962, Trần Lệ Xuân bị một người phụ nữ bắn trúng vai trái tại Đà Lạt. Vụ nổ súng vào Trần Lệ Xuân được thông báo ngay về văn phòng cố vấn chính trị phủ tổng thống. Bà Xuân được một máy bay đặc biệt lên Đà Lạt chở sang Manila (Philippines) để cứu chữa tại một bệnh viện hiện đại của Mỹ. Ngay hôm sau, ông Nhu được cấp dưới mật báo đầy đủ về chuyện người bắn bà Xuân chính là vợ của tướng Trần Văn Đôn, và đây là một vụ đánh ghen nhằm trả đũa việc bà Xuân ngoại tình với tướng Đôn. Ngô Đình Cẩn biết tin nói: "Các anh không nhớ lúc mới cưới chị Xuân về, anh cả tổng đốc Ngô Đình Khôi xem tướng đã nói: "Thứ đàn bà này rồi về sau phá hại cả họ Ngô cho mà coi." Giờ nên cơ sự như này, chẳng lẽ chịu thua à?" Nhưng rồi ông Nhu vẫn bỏ qua tất cả, đánh điện gọi vợ về.

Về sau, bà Trần Lệ Xuân được cho là đã dùng thân xác để đổi lấy việc ký giả Colegrowe viết bài ủng hộ cho chế độ Ngô Đình Diệm. Ông Nhu biết việc này, nhưng ông cũng không khỏi thắc mắc là có phải Trần Lệ Xuân làm việc này vì công việc chung của gia đình hay là do bản thân bà muốn thỏa mãn dục vọng của bản thân.

Thu gom của cải và đời sống vật chất
Năm 1958, khi họ Ngô đang nắm quyền tối cao ở miền Nam, bà Xuân cho xây ba biệt thự mang tên Bạch Ngọc, Lam Ngọc và Hồng Ngọc, tổng diện tích 13.000 m2. Kiến trúc sư Trần Công Hòa cho biết: "Biệt điện này xếp vào hạng sang trọng, xa hoa bậc nhất Đông Nam Á thời bấy giờ. Giữa Đà Lạt sương lạnh, một hồ bơi ngoài trời được đun nóng bằng hệ thống riêng, đây là công trình độc nhất ở khu vực được xây dựng". Nhiều tài liệu về việc mua đất cho thấy: thửa đất để xây các biệt thự mua vào ngày 14–9–1957, lấy tên là "biệt thự Blanche Naige" ở đường Henri Maitre (nay là Yết Kiêu). Trong khi tiền tệ thời đó còn dùng tiền xu, tiền đồng thì các hóa đơn, bảng kê chi tiết về việc chi tiêu của bà Xuân lên đến tiền triệu.

Giai đoạn 1954–1960, Trần Lệ Xuân chiếm cả một rừng cây quý 200 mẫu tại Định Quán, lấy gỗ chế tạo báng súng xuất khẩu nước ngoài. Vợ chồng bà có phần hùn trong các cơ sở khai thác nước suối Vĩnh Hảo, lông vịt Chợ Lớn, phân chim đảo Hoàng Sa, than Nông Sơn, cát trắng Cam Ranh,...

Có nhiều đồn đoán về số tài sản mà Trần Lệ Xuân sở hữu, về những công ty xe bus, công ty đường, độc quyền than củi, vé số... đều là của Trần Lệ Xuân, có người cho rằng số tài sản của vợ chồng ông Nhu – bà Xuân tổng cộng tới 18 tỉ USD. Năm 1973, cách làm giàu nhanh chóng mặt của vợ chồng Ngô Đình Nhu – Trần Lệ Xuân mới được ông Alfed W. McCoy, chuyên viên chống buôn lậu quốc tế từng là cố vấn tại Tổng nha Cảnh sát thời Ngô Đình Diệm tiết lộ trong tập luận án tiến sĩ "Đông Nam Á: Chính trị dựa vào bạch phiến", viết về nạn buôn bán thuốc phiện tại miền Nam Việt Nam từ 1954 đến 1973. Theo đó, để có tiền tài trợ cho hoạt động chính trị, ông Nhu đã bí mật tiến hành việc buôn bán thuốc phiện với các bang người Hoa ở Chợ Lớn.

Theo giáo sư Huỳnh Văn Lang, cựu Tổng Giám đốc ngân khố Sài Gòn nói rằng: hàng năm Ngô Đình Diệm có một số tiền rất lớn làm quỹ đặc biệt của Phủ Tổng thống, số tiền này ông Diệm hầu như giao cho ông Nhu để trích ra thưởng cho những cán bộ làm công tác đặc biệt như tình báo hay phản gián. Tuy nhiên, ông Nhu lại buộc những cán bộ này phải tự chi trả, còn số tiền các quỹ đen của chính phủ thì Nhu giao hết cho Trần Lệ Xuân làm của riêng. Ông Nhu muốn vợ mình thu gom của cải mà không phải dính dáng gì vào những chuyện bất hợp pháp, đồng thời có thể dễ thao túng cán bộ dưới quyền.

Gia đình
Cha: Luật sư Trần Văn Chương, đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Hoa Kỳ
Chú: Trần Văn Đỗ
Em: Trần Văn Khiêm
Chồng: Ngô Đình Nhu, cố vấn tối cao của Tổng thống.

Các con:
Ngô Đình Lệ Thủy (1945-1967), trưởng nữ, đã tử nạn trong một tai nạn ô tô vào tháng 4 năm 1967 ở Longjumeau, Pháp.
Ngô Đình Trác (1949), tốt nghiệp kỹ sư canh nông, lấy vợ người Ý, có bốn con (3 trai, 1 gái).
Ngô Đình Quỳnh (1952), tốt nghiệp ESSEC (Trường Kinh tế và Thương mại Pháp), hiện làm cho một công ty Mỹ tại Bruxelles, Bỉ.
Ngô Đình Lệ Quyên (1959-2012), tiến sĩ Luật Đại học Roma. Bà có chồng là người Ý, con trai (2007) mang họ mẹ trên giấy tờ là Ngô Đình Sơn. Bà mất vì tai nạn giao thông tại Rome ngày 16 tháng 4 năm 2012.

Như vậy, phần lớn người thân của Trần Lệ Xuân đều có kết cục bi thảm:
Chồng bà và anh chồng là Ngô Đình Diệm bị quân đảo chính bắn chết. Trần Lệ Xuân do phải lưu vong nên cả mộ của chồng cũng không đến thăm được.
Người con gái đầu mà bà gắn bó nhất, Ngô Đình Lệ Thủy, sớm qua đời vào năm 1967 trong một tai nạn xe hơi.
Năm 1986, cha mẹ bà được phát hiện bị sát hại tại ngôi nhà ở Washington, D.C. Nghiệt ngã hơn, hung thủ chính là người em trai Trần Văn Khiêm của bà. Ông Khiêm bị truy tố tội giết cha mẹ với động cơ tranh chấp quyền thừa kế, nhưng được miễn án vì bị phát hiện mắc chứng tâm thần, ông khẳng định trước tòa án rằng những kẻ theo chủ nghĩa Do Thái phục quốc đã giết cha mẹ ông ta, theo New York Times.
Ngày 16/4/2012, người con gái út Ngô Đình Lệ Quyên đã thiệt mạng trong một tai nạn giao thông tại Roma.

Câu nói nổi tiếng
Whoever has the Americans as allies does not need enemies. ("Ai đã có Hoa Kỳ là đồng minh thì chẳng cần phải có kẻ thù")
Let them burn and we shall clap our hands. ("Để cho họ cháy và chúng tôi sẽ vỗ tay." – nhận xét về vụ hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu)
What have the Buddhist leaders done comparatively? The only thing they have done, they have barbecued one of their monks whom they have intoxicated, whom they have abused the confidence, and even that barbecuing was done not even with self–sufficient means because they used imported gasoline. (trả lời phỏng vấn của PBS về vụ hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu)

Hình ảnh Trần Lệ Xuân trong văn hóa đại chúng
 Trong bộ phim Ván bài lật ngửa, 1982, vai diễn Trần Lệ Xuân do nghệ sĩ Thu Hồng đóng.
Trong bộ phim Ông cố vấn (1994 - Đạo diễn Lê Dân), vai diễn Trần Lệ Xuân do nghệ sĩ Minh Hòa đóng.

Thư mục

Bản tiếng Việt: Madam Nhu Trần Lệ Xuân – Quyền lực Bà Rồng. Mai Sơn dịch. Phương Nam & Nhà xuất bản Hội Nhà văn (2016).

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Những năm tháng lặng lẽ của Trần Lệ Xuân Nhân Hưng, báo Công an nhân dân, 8:30, 17/02/2007
Interview with Madame Ngo Dinh Nhu, 1982 – Phỏng vấn Trần Lệ Xuân, 1982
Bà Ngô Đình Nhu, nhũ danh Trần Lệ Xuân, vừa qua đời HoangHac 24/4/2011
 Bà Trần Lệ Xuân qua đời ở tuổi 87: Một số ảnh tư liệu từ tạp chí LIFE về người vợ góa của ông Ngô Đình Nhu, bà Trần Lệ Xuân, trên BBC 14:01 GMT – thứ hai, 25 tháng 4 năm 2011
 Bà Trần Lệ Xuân nói về vụ tự thiêu của hòa thượng Thích Quảng Đức (download mpg file)

Sinh năm 1924
Mất năm 2011
Người Hà Nội
Người Ý gốc Việt
Dòng họ Ngô Đình
Đảng Cần lao Nhân vị
Nữ chính khách Việt Nam
Dân biểu Việt Nam Cộng hòa
Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Đệ Nhất Phu nhân Việt Nam Cộng hòa
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Biến cố Phật giáo, 1963
Nhà dân tộc chủ nghĩa Việt Nam
Người cải sang Công giáo
Người chống cộng Việt Nam
Người Việt Nam lưu vong
Người họ Trần tại Việt Nam
Cựu học sinh Trung học Albert Sarraut


title: Macroplea

text:
Macroplea là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1819 bởi Samouelle.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Macroplea appendiculata Panzer, 1794
 Macroplea flagellata (Askevold, 1988)
 Macroplea minnesotensis (Askevold, 1988)
 Macroplea mutica Fabricius, 1792
 Macroplea pubipennis Reuter, 1875
 Macroplea skomorokhovi Medvedev, 2006

Chú thích

Tham khảo

Haemoniini


title: Danh sách đơn vị hành chính Sơn Đông

text:
Tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc được chia ra thành các đơn vị hành chính sau:

 16 đơn vị cấp địa khu
 14 địa cấp thị
 2 thành phố cấp phó tỉnh (Tế Nam và Thanh Đảo)
 140 đơn vị cấp huyện
 31 huyện cấp thị
 60 huyện
 49 khu (quận)
 1931 đơn vị cấp hương
 1194 trấn/ thị trấn
 276 hương/ xã
 1 hương dân tộc
 460 nhai đạo

Tất cả các đơn vị hành chính này được giải thích chi tiết trong bài phân cấp hành chính Trung Quốc. Danh sách sau chỉ liệt kê các đơn vị hành chính cấp địa khu và cấp huyện của Sơn Đông.

Tham khảo

Sơn Đông
Sơn Đông


title: Cheney, Washington

text:
Cheney là một thành phố nằm trong quận Spokane thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Thành phố này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có dân số người.

Lịch sử

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Thông tin nhân khẩu

Kinh tế

Giáo dục

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Washington (tiểu bang)


title: Penguily

text:
Penguily (, Gallo: Pengili) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Penguily được gọi là Penguilais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Xã của Côtes-d'Armor


title: 11628 Katuhikoikeda

text:
11628 Katuhikoikeda là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1214.9282691 ngày (3.33 năm).

Nó được phát hiện ngày 13 tháng 11 năm 1996.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Villavelayo

text:
Villavelayo tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 89,07 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 80 người với mật độ 0,8 người/km². Đô thị này có cự ly 71 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Myriocolea

text:
Myriocolea là một chi rêu tản thuộc họ Lejeuneaceae.

Danh sách loài
Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Myriocolea irrorata, Spruce

Chú thích

Tham khảo

Lejeuneaceae


title: Melectoides politus

text:
Melectoides politus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Roig-Alsina mô tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Melectoides
Động vật được mô tả năm 1991


title: Belgrandiella

text:
Belgrandiella là một chi ốc nước ngọt nhỏ, động vật thân mềm chân bụng trong họ Hydrobiidae.

Các loài
Chi Belgrandiella includes the following species:
 Belgrandiella austriana
 Belgrandiella fuchsi
 Belgrandiella ganslmayri
 Belgrandiella kusceri (Wagner, 1914) - loài điển hình
 Belgrandiella mimula
 Belgrandiella parreyssi
 Belgrandiella pelerei
 Belgrandiella pyrenaica
 Belgrandiella styriaca
 Belgrandiella wawrai
 Belgrandiella intermedia

Đồng nghĩa: The folloving names are junior synonyms for Alzoniella slovenica: Belgrandiella alticola, Belgrandiella bojnicensis, Belgrandiella komenskyi, Belgrandiella slovenica.

Chú thích

Tham khảo

Hydrobiidae
Belgrandiella


title: Điểm bưu điện văn hóa xã

text:
Điểm bưu điện văn hóa xã là một mô hình kết hợp cung cấp các dịch vụ bưu chính, viễn thông cơ bản (bao gồm cả truy cập Internet) với việc phổ biến thông tin và đọc sách báo miễn phí của ngành Bưu điện Việt Nam cho người dân vùng nông thôn, góp phần cho sự phát triển kinh tế, văn hoá xã hội khu vực nông thôn, làm cho người dân được hưởng lợi ích của các dịch vụ Bưu chính, Viễn thông. Ngoài việc cung cấp các dịch vụ bưu chính viễn thông, điểm bưu điện văn hóa xã còn là nơi phục vụ nhân dân đến đọc sách báo miễn phí nhằm giúp người dân nông thôn có điều kiện tiếp cận với thông tin tri thức, nắm bắt chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước, nâng cao dân trí và đời sống văn hoá tinh thần ở nông thôn. Người có công lớn nhất trong việc xây dựng hệ thông điểm bưu điện văn hóa xã là Ông Đỗ Trung Tá - nguyên Bộ trưởng Bộ Bưu chính, viễn thông.

Kể từ năm 1998 đến hết năm 2007, Tổng công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam (nay là Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam) đã triển khai xây dựng hệ thống Điểm bưu điện văn hóa xã trên phạm vi toàn Việt Nam.

Năm 2008, Tổng công ty Bưu chính Việt Nam (nay là Tổng công ty Bưu điện Việt Nam) được thành lập và chính thức tiếp nhận quản lý và vận hành hệ thống điểm BĐ-VHX từ Tập đoàn Bưu chính Viễn Thông Việt Nam, hệ thống BĐ-VHX chính thức được công nhận là thành phần của mạng bưu chính công cộng theo Quyết định 65/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định 50/QĐ-BTT TT của Bộ Thông tin và Truyền thông.

Tính đến nay hệ thống Bưu điện văn hóa xã đã có 8.117 điểm trong đó có 2.001 điểm thuộc các xã đặc biệt khó khăn, bãi ngang, ven biển. Tổng diện tích đất được cấp 1.137.268 m², trung bình 185 m²/điểm. Các bưu điện tỉnh, thành phố có số điểm bưu điện văn hóa đưa vào sử dụng nhiều nhất là:

 Thanh Hóa: 570 điểm
 Nghệ An: 408 điểm
 Hà Nội: 374 điểm
 Phú Thọ: 245 điểm
 Thái Bình: 231 điểm
 Hà Tĩnh: 231 điểm
 Nam Định: 197 điểm
 Hòa Bình: 189 điểm
 Bắc Giang: 195 điểm
 Hải Dương: 185 điểm

Trước năm 1998 khi chưa có hệ thống Điểm bưu điện văn hóa xã, cả nước chỉ có 3.000 bưu cục tập trung chủ yếu ở các thành phố, thị xã. Bình quân cứ 25.500 người và trên diện tích 110 km² mới có 1 bưu cục phục vụ, người dân nói chung và bà con nông dân vùng nông thôn, vùng sâu, miền núi, dân tộc thiểu số gặp rất nhiều khó khăn khi có nhu cầu sử dụng các dịch vụ bưu chính viễn thông. Việc đầu tư và đưa vào sử dụng 8.021 điểm bưu điện văn hóa xã thời gian qua đã tạo nên một hệ thống mạng lưới điểm phục vụ bưu chính viễn thông rộng khắp với 18.941 điểm phục vụ trên toàn quốc. Diện tích phục vụ bình quân rút xuống chỉ còn là 17,5 km² /điểm, số dân phục vụ bình quân là 4.500 người/điểm, tương đương với chỉ tiêu của các nước trong khu vực.

Chương trình phát triển điểm bưu điện văn hóa xã đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện thắng lợi mục tiêu 100% số xã có máy điện thoại vào năm 2005, đồng thời hình thành kênh cung cấp các dịch vụ bưu chính, viễn thông công ích phục vụ vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Sau 20 năm hoạt động hệ thống BĐ-VHX đã góp phần nâng cao tỷ lệ người dân được hưởng thụ các dịch vụ bưu chính, viễn thông, kích thích nhu cầu sử dụng thông tin, phục vụ phát triển kinh tế hàng hoá ở nông thôn. Việc hình thành hệ thống BĐ-VHX phục vụ nhân dân trên mọi miền đất nước đã góp phần nâng cao dân trí, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ở các vùng nông thôn, đưa thông tin miền núi tiến kịp miền xuôi, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Thực tế đã chứng minh thời gian qua BĐ-VHX đã trở thành một thiết chế văn hoá đặc biệt ở nông thôn, thể hiện bước đi sáng tạo của cán bộ công nhân viên Ngành Bưu điện trong việc đưa chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống, đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ chính trị, tư tưởng trong tình hình hiện nay

Nông thôn Việt Nam
Bưu điện Việt Nam


title: Chapet

text:
Chapet là một xã thuộc tỉnh Yvelines, trong vùng Île-de-France, Pháp, khoảng 16 km về phía đông của Mantes-la-Jolie.
Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Chapetois.

Các xã giáp ranh: Verneuil-sur-Seine về phía đông bắc, Vernouillet về phía đông, Morainvilliers về phía đông nam, Ecquevilly về phía tây nam và Mureaux về phía tây bắc

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mairie de Chapet, Trang mạng chính thức
 Vue aérienne de la commune de Chapet trên trang mạng của IAURIF
 Chapet trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Chapet trên trang mạng của INSEE
 Chapet sur Google Maps:
 Situation et plan
 Vue satellitaire

Xã của Yvelines


title: Oenopota raduga

text:
Oenopota raduga là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oenopota
Động vật được mô tả năm 1985


title: Comitas ensyuensis

text:
Comitas ensyuensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Chú thích

Tham khảo

Comitas


title: Triaenodes tajo

text:
Triaenodes tajo là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Triaenodes


title: Hydrovatus impunctatus

text:
Hydrovatus impunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Nguyễn Đăng Huân

text:
Nguyễn Đăng Huân (chữ Hán: 阮登勳, 1805 - 1838), tự: Hy Khiêm, hiệu: Thạch Am; là quan triều Nguyễn (đời Minh Mạng) trong lịch sử Việt Nam. Ông nổi tiếng là vị quan "thanh liêm, cẩn thận, bình bị và gần dân" .

Tiểu sử
Nguyễn Đăng Huân là người xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây (xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội). Gia đình ông có nhiều người đỗ đạt, cụ nội và ông nội đều đỗ Sinh đồ triều hậu Lê, cha ông là Nguyễn Đình Thực là Quốc Tử Giám Thượng đường Giám sinh.

Năm Minh Mạng thứ 9 (Mậu Tý, 1828), ông thi đỗ cử nhân. Năm sau (1829, Kỷ Sửu), ông thi đỗ Đình nguyên, Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân Đệ nhất danh (Hoàng giáp) lúc 25 tuổi.

Ban đầu, ông được bổ chức Tri phủ Điện Bàn (Bình Định). Được vài năm vì cha mất, ông xin về chịu tang. Sau đó, ông được cử làm Lang trung bộ Lễ, từng được theo vua Minh Mạng đi tuần.

Nguyễn Đăng Huân lâm bệnh mất năm 34 tuổi.

Bài đối sách của ông trong kỳ thi Đình đã được chép trong Lịch khoa Hội Đình văn tuyển (Thư viện Viện nghiên cứu Hán Nôm, Hà Nội, ký hiệu: A.1759/2).

Nguyễn Đăng Huân kết bạn với Cao Bá Quát (1808-1854), Tiến sĩ Hà Tôn Quyền (1798-1839), Tiến sĩ Vũ Tông Phan (1800-1851), Phó bảng thứ 9 Nguyễn Văn Siêu (1799-1872), Phó bảng thứ 2 Dương Đăng Dụng (1804-18?), Phó bảng thứ 6 Diệp Xuân Huyên (1808-1847),.... Trong đó Phó bảng Diệp Xuân Huyên tự là Di Xuân hay Cổ hiên Diệp Huyên viết bài Nguyễn Đình nguyên bi ký để ghi lại sự tích, công trạng của Đình nguyên tiến sĩ Nguyễn Đăng Huân. Hiện nay, tấm bia này vẫn còn, thuộc địa phận Bia gai, xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, Hà Nội.

Ông có hai con trai, con trai cả của ông từng làm quan Tri huyện Gia Lộc (Hải Dương) sau được thăng làm Tri châu Mai Đà (Hòa Bình).

Khen ngợi
Tuy Nguyễn Đăng Huân làm quan không lâu, nhưng rất được người đời khen ngợi. Sách Đại Nam chính biên liệt truyện chép:
..."Tính người (chỉ Nguyễn Đăng Huân) thanh liêm, cẩn thận, bình dị, gần dân. Mỗi khi đi thường đi bộ, xử đoán hết tình...hai bên nguyên bị đều phục.
"Khi theo xa giá đi tuần qua hạt cũ (chỉ Điện Bàn), nhân dân đón đường yết kiến, nhiều người đưa biếu tiền lụa, đều không nhận. Khi ông mất, túi quan vẫn rỗng tếch, duy chỉ có một cái áo mùa đông mới ban để khâm liệm. Đại thần ở Ngự sử đài đem việc tâu lên, vua (Minh Mạng) rất tiếc nói rằng: Đáng giận là lúc Đăng Huân còn sống không có ai đề cử đến. Rồi vua cho truy thụ hàm Lang trung, sai hậu cấp cho gia đình, lại sai quan địa phương phải thường xuyên thăm hỏi bà mẹ của ông. Sau dân Điện Bàn quý mến, thờ phụng ông ở Văn từ của quận".

Nguồn tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện'', truyện "Nguyễn Đăng Huân". Nhà xuất bản Văn học, 2004.

Chú thích

Người Sơn Tây
Người Hà Tây
Người Hà Nội
Quan lại nhà Nguyễn
Hoàng giáp Việt Nam
Thủ khoa Nho học Việt Nam


title: Craugastor guerreroensis

text:
Craugastor guerreroensis là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Santos-Barrera, G. & Canseco-Márquez, L. 2004. Craugastor guerreroensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Craugastor


title: Arctoconopa zonata

text:
Arctoconopa zonata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Arctoconopa
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Gonophora pulchella

text:
Gonophora pulchella là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Gonophora


title: Paracardiophorus longicornis

text:
Paracardiophorus longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Paracardiophorus


title: Sentenac-d'Oust

text:
Sentenac-d'Oust  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Sentenacdoust


title: Động đất ngoài khơi Miyagi 1978

text:
là trận động đất xảy ra vào lúc 17:14 (theo giờ địa phương), ngày 12 tháng 6 năm 1978. Trận động đất có cường độ 7,4 richter theo cách đo ở Nhật Bản hay 7,9 richter theo cách đo ở Hoa Kỳ. Tâm chấn độ sâu khoảng 40 km, nằm ngoài khơi tỉnh Miyagi. Hậu quả trận động đất làm 28 người chết, 1.325 người bị thương.

Tham khảo

Động đất năm 1978
Nhật Bản năm 1978


title: Euhesma wowine

text:
Euhesma wowine là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 2002.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Euhesma
Động vật được mô tả năm 2002


title: Epeolus variolosus

text:
Epeolus variolosus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Epeolus
Động vật được mô tả năm 1886


title: Danh sách ngôn ngữ theo tổng số người sử dụng

text:
Trang này giúp liệt kê danh sách những ngôn ngữ phổ biến nhất trên thế giới hiện nay. Xin lưu ý rằng danh sách này có thể khác tùy theo cách định nghĩa một số từ. Điển hình là sự khác biệt giữa các từ "phương ngữ" (dialect) và "ngôn ngữ" (language) rất quan trọng.

Một ví dụ là tiếng Ả Rập, có thể được xem là một ngôn ngữ hay một nhóm ngôn ngữ liên quan nhau. Quyển Niên giám thế giới, CIA World Factbook và Ethnologue, nguồn của các bảng dưới đây, xem mỗi thứ tiếng Ả Rập là một ngôn ngữ khác nhau. Nếu tất cả các tiếng nói này được xem là một ngôn ngữ thì nó sẽ đứng thứ tư với khoảng 215 triệu người nói.

Tiếng Hoa cũng có tình trạng tương tự. Nếu tất cả mọi ngôn ngữ Hoa được tính là một ngôn ngữ, thì tiếng Hoa sẽ đứng đầu với 1,2 tỷ người nói. Nếu tính mỗi tiếng riêng ra thì năm loại tiếng Hoa có trong danh sách 25 ngôn ngữ đầu.

Xin lưu ý rằng các danh sách này chỉ tính những người nói ngôn ngữ như tiếng mẹ đẻ. Hiện thời rất khó tính tổng số người nói một ngôn ngữ như một ngoại ngữ.

Danh sách ngôn ngữ theo tổng số người nói

Theo tạp chí Ethnologue (2020) của tổ chức SIL International thì dưới đây là danh sách các ngôn ngữ phổ biến nhất (tính cả người sử dụng là ngôn ngữ mẹ đẻ hoặc ngoại ngữ):

Quy ước của quyển CIA World Factbook (2000)

Quyển CIA World Factbook ước lượng số người nói tiếng mẹ đẻ trong năm 2000 theo phần trăm dân số (họ ước lượng năm 2000 có 6,081 tỷ người  ).

Nguồn: CIA - The World Factbook -- World

Ước tính của Ethnologue (1995)

   Xếp hạng
   Quốc gia với hơn 1% số người nói
   Tổng số người nói tiếng mẹ đẻ (triệu)
     1. Tiếng Quan Thoại
   Brunei, Campuchia, Canada, Đài Loan, Indonesia, Malaysia, Mông Cổ, Nam Phi,
    Philippines, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc
   <TD>885
   2. Tiếng Tây Ban Nha
   Andorra, Argentina, Belize, Bolivia, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Cộng hòa Dominican, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Guinea Xích Đạo, Hoa Kỳ, Honduras, México, Nicaragua, Panama, Paraguay, Peru, Tây Ban Nha, Uruguay, Venezuela
   332
   3. Tiếng Anh
   Anh, Ấn Độ, Belize, Botswana, Brunei, Cameroon, Canada, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Fiji, Gambia, Guyana, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Israel, Lesotho, Liberia, Malaysia, Micronesia, Namibia, Nam Phi, Nauru, New Zealand, Palau, Papua New Guinea, Philippines, Samoa, Seychelles, Sierra Leone, Singapore, Quần đảo Solomon, Somalia, Sudan, Suriname, Tonga, Úc, Vanuatu, Việt Nam, Zimbabwe
   322
   4. Tiếng Ả Rập1
   Ai Cập, Algérie, Ả Rập Xê Út, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iraq, Israel, Liban, Libya, Jordan, Maroc, Oman, Tunisia, Syria, Sudan, Yemen
   2151
   5. Tiếng Bengal
   Ấn Độ, Bangladesh, Singapore
   189
   6. Tiếng Hindi
   Ấn Độ, Nepal, Singapore, Nam Phi, Uganda
   182    7. Tiếng Bồ Đào Nha
   Angola, Bồ Đào Nha, Brasil, Cabo Verde, Guiné-Bissau, Macau, Mozambique, Pháp, São Tomé và Príncipe
   170     8. Tiếng Nga
   Hoa Kỳ, Israel, Mông Cổ, Nga, tất cả các nước thuộc Liên Xô cũ, Trung Quốc
   170  9. Tiếng Pháp
   Algérie, Andorra, Bénin, Bỉ, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Campuchia, Canada, Comoros, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Côte d'Ivoire, Djibouti, Gabon, Guinée, Haiti, Lào, Liban, Luxembourg, Madagascar, Mali, Maroc, Mauritanie, Monaco, Niger, Pháp, Rwanda, Sénégal, Seychelles, Tchad, Thụy Sĩ, Togo, Tunisia, Vanuatu, Việt Nam
   130
	   10. Tiếng Nhật
   Nhật Bản, Singapore
   125
    11. Tiếng Đức
   Áo, Ba Lan, Bỉ, Bolivia, Canada, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Đức, Hoa Kỳ, Hungary, Ý, Kazakstan, Liechtenstein, Luxembourg, Nga, Paraguay, România, Slovakia, Thụy Sĩ
   120   12. Tiếng Ngô (Wu)
   Trung Quốc
   77,2
   13. Tiếng Java
   Indonesia, Malaysia, Singapore
   75,5   14. Tiếng Hàn
   Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Kazakstan, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan, Triều Tiên, Trung Quốc, Uzbekistan
   75  15. Tiếng Việt
  Campuchia, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Nga, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Đức, Cộng hòa Séc, Phần Lan
  67,715. Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ
  Bulgaria, Hy Lạp, Síp, Macedonia, România, Thổ Nhĩ Kỳ, Uzbekistan
  67,7  17. Tiếng Telugu
  Ấn Độ, Singapore
  66,4
   18. Tiếng Quảng Đông (Yue)
  Brunei, Canada, Costa Rica, Indonesia, Malaysia, Panama, Philippines, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc, Việt Nam
  66
   19. Tiếng Marathi
  Ấn Độ
  64,8
   20. Tiếng Tamil
  Ấn Độ, Malaysia, Mauritius, Nam Phi, Singapore, Sri Lanka
  63,1
   21. Tiếng Ý
  Canada, Croatia, Eritrea, Pháp, San Marino, Slovenia, Thụy Sĩ, Ý
  59
   22. Tiếng Urdu
  Afghanistan, Ấn Độ, Mauritius, Nam Phi, Pakistan, Thái Lan
  58
	   23. Tiếng Punjabi
  Ấn Độ, Kenya, Pakistan, Singapore
  72
   24. Tiếng Mân Nam
  Brunei, Đài Loan, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc
  49
   25. Tiếng Tấn (Jin)
  Trung Quốc
  45
   26. Tiếng Gujarat
  Ấn Độ, Kenya, Nam Phi, Pakistan, Singapore, Tanzania, Uganda,
   Zambia, Zimbabwe
  44
   27. Tiếng Ba Lan
  Cộng hoà Séc, Ba Lan, Đức, Israel, România, Slovakia
  44
   28. Tiếng Ukraina
  Ba Lan, Nga, Slovakia, Ukraina
  41
   29. Tiếng Ba Tư
  Afghanistan, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iran, Iraq, Oman, Qatar, Tajikistan
  61,7
   30. Tiếng Tương (Xiang)
  Trung Quốc
  36
   31. Tiếng Malayalam
  Ấn Độ, Singapore
  34
   32. Tiếng Khách Gia
  Brunei, Đài Loan, Malaysia, Thái Lan, Trung Quốc
  34
   33. Tiếng Kannada
  Ấn Độ
  33.7
   34. Tiếng Oriya
  Ấn Độ
  31
   35. Tiếng Sunda
  Indonesia
  27
   36. Tiếng Romana
  Hungary, Israel, Moldova, România, Serbia và Montenegro, Ukraina
  26
   37. Tiếng Bihari
  Ấn Độ, Mauritius, Nepal
  25
   38. Tiếng Azerbaijan
  Afghanistan, Iran, Iraq, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ
  24,4
   39. Tiếng Maithili
  Ấn Độ, Nepal
  24.3
   40. Tiếng Hausa
  Bénin, Burkina Faso, Cameroon, Ghana, Niger, Nigeria, Sudan, Togo
  24,2
   41. Tiếng Miến Điện
  Bangladesh, Myanmar
  22
   42. Tiếng Cám (Gan)
  Trung Quốc
  20,6
   43. Tiếng Awadhi
  Ấn Độ, Nepal
  20,5
   44. Tiếng Thái
  Singapore, Thái Lan, Lào, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Canada
  2045. Tiếng Thái Việt Nam, Lào, Thái Lan, Campuchia, Myanmar, Ấn Độ, Trung Quốc, Pháp, Úc, Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc.  46. Tiếng Yoruba
  Bénin, Nigeria
  20
   47. Tiếng Sindhi
  Afghanistan, Ấn Độ, Pakistan, Singapore
  19.7

Nếu coi các số liệu trên đây là đúng thì số lượng người nói tiếng Hindi và tiếng Anh từ năm 1995 đến năm 2004 đã gia tăng đáng kể.

Nguồn:  Ethnologue

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Danh sách mới nhất các ngôn ngữ theo số người nói của Ethnologue
 Languages Spoken by More Than 10 Million People(  2009-10-31) – danh sách của Encarta, dựa theo dữ liệu của Ethnologue
 Bản đồ các ngôn ngữ trên thế giới.

Tổng số người sử dụng


title: Schizopelex rhamnes

text:
Schizopelex rhamnes là một loài Trichoptera trong họ Sericostomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Schizopelex


title: Các Lãnh thổ Tây Bắc

text:
Các Lãnh thổ Tây Bắc (tiếng Anh: Northwest Territories, , viết tắt NWT hay NT; tiếng Pháp, les Territoires du Nord-Ouest) là một lãnh thổ của Canada.

Nằm ở Bắc Canada, lãnh thổ này tiếp giáp Yukon về phía tây, Nunavut về phía đông (hai lãnh thổ khác của Canada), British Columbia về phía tây nam, Alberta về phía nam và Saskatchewan về phía đông nam. Lãnh thổ này có diện tích  và dân số 41.464 theo cuộc điều tra dân số Canada 2006, tăng 11,0% so với năm 2001. Thủ phủ của lãnh thổ này là Yellowknife từ năm 1967.

Các đặc điểm nổi bật về địa lý của lãnh thổ này có các hồ Gấu Lớn và hồ Slave Lớn cũng như sông Mackenzie và các hẻm núi sông Nahanni, một vườn quốc gia đồng thời là một di sản thế giới được UNESCO công nhận. Quần đảo Bắc Cực bao gồm đảo Banks, bán đảo Parry, đảo Prince Patrick, và các vùng thuộc đảo Victoria và đảo Melville. Điểm cao nhất là núi Nirvana gần giáp với Lãnh thổ Yukon với độ cao 2.773 mét (9.098 ft).

Địa lý
Nằm ở phía bắc Canada, lãnh thổ này tiếp giáp hai lãnh thổ khác của Canada gồm: Yukon về phía tây và Nunavut về phía đông, ba tỉnh bang: British Columbia về phía tây nam, Alberta và Saskatchewan về phía Nam,giáp Manitoba ở phía cực Đông, mặc dù các cuộc khảo sát vẫn chưa được hoàn thành. Diện tích khoảng 1.183.085 km 2 (456.792 sq mi).

Các điểm địa lý bao gồm hồ Gấu Lớn - hồ lớn nhất ở Canada, hồ Nô Lệ Lớn - vùng nước sâu nhất ở Bắc Mỹ với độ sâu 614 m (2.014 ft), cũng như sông Mackenzie và hẻm núi của Nahanni Khu bảo tồn Vườn quốc gia, một công viên quốc gia và Di sản Thế giới của UNESCO. Các hòn đảo lãnh thổ trong Quần đảo Bắc Cực thuộc Canada bao gồm Đảo Banks, Đảo Borden, Đảo Prince, và một phần của Đảo Victoria và Đảo Melville. Điểm cao nhất của nó là Núi Nirvana gần biên giới với Yukon ở độ cao 2.773 m (9.098 ft).

Khí hậu
Phần phía nam của lãnh thổ (phần lớn lục địa) có khí hậu cận Bắc, trong khi các đảo và bờ biển phía Bắc có khí hậu cực.

Mùa hè ở phía Bắc ngắn và mát mẻ, với độ cao ban ngày ở giữa độ tuổi Celsius (60 đến 70 °F), và thấp nhất trong độ Celsius (45 ° đến 55 °F). Mùa đông dài và khắc nghiệt, mức cao ban ngày ở giữa -20 °C và -4 °C. Sự cực đoan thường xảy ra với mức cao trong mùa hè ở phía Nam đạt 36 °C (97 °F) và thấp chạm vào âm bản. Vào mùa đông ở miền Nam, nhiệt độ không đạt được -40 °C (-40 °F), nhưng chúng cũng có thể tiếp cận các thanh thiếu niên thấp trong ngày. Ở phía bắc, nhiệt độ có thể đạt đến mức cao 30 °C (86 °F), và thấp có thể đạt đến âm bản âm thấp. Vào mùa đông ở miền Bắc, nhiệt độ không đạt được -50 °C (-58 °F) nhưng chúng cũng có thể đạt đến một con số trong ngày. Bãokhông phải là hiếm ở miền Nam. Ở phía Bắc chúng rất hiếm, nhưng xảy ra. Lốc xoáy cực kỳ hiếm hoi nhưng đã xảy ra với một con tàu đáng chú ý nhất xảy ra ngay bên ngoài Yellowknife phá hủy một tháp truyền thông. Lãnh thổ có khí hậu khá khô do các dãy núi phía tây.

Khoảng một nửa lãnh thổ nằm trên đường cây. Không có nhiều cây ở hầu hết các vùng phía đông của lãnh thổ, hoặc ở các hòn đảo phía bắc.

Kinh tế
Tài nguyên địa chất của Các Lãnh thổ Tây Bắc bao gồm vàng, kim cương, khí thiên nhiên và dầu mỏ. BP là công ty dầu duy nhất hiện đang sản xuất dầu tại lãnh thổ. Viên kim cương NWT được thăng chức như một giải pháp thay thế để mua kim cương máu. Hai trong số các công ty tài nguyên khoáng sản lớn nhất trên thế giới, BHP Billiton và Rio Tinto khai thác nhiều viên kim cương của họ từ NWT. Trong năm 2010, NWT chiếm 28,5% tổng sản lượng kim cương của Rio Tinto (3,9 triệu carats, tăng hơn 17% so với năm 2009, từ Diamond Diavik Diamond) và 100% BHP (3,05 triệu carat từ mỏ EKATI). [41] [42]

Các Lãnh thổ Tây Bắc có GDP bình quân đầu người cao nhất của tất cả các tỉnh hoặc vùng lãnh thổ ở Canada, C $ 76.000 trong năm 2009. Tuy nhiên, khi sản xuất tại các mỏ hiện tại bắt đầu để thư giãn, không có mỏ mới khai trương và dịch vụ công cộng thu hẹp, các lãnh thổ đã mất 1.200 việc làm trong khoảng thời gian từ tháng 11 năm 2013 đến tháng 11 năm 2014.

Chính phủ
Vì là một lãnh thổ, nơi này có ít quyền hơn các tỉnh bang.Trong nhiệm kỳ của mình, Thủ tướng Kakfwi đã thúc đẩy chính phủ liên bang dành nhiều quyền hơn cho lãnh thổ này, trong đó có phần lớn lợi nhuận từ các nguồn tài nguyên thiên nhiên của lãnh thổ đi đến lãnh thổ. Sự phân quyền quyền lực cho lãnh thổ là một vấn đề trong cuộc tổng tuyển cử lần thứ 20 vào năm 2003, và kể từ khi lãnh thổ bắt đầu bầu các thành viên vào năm 1881.

Các Ủy viên của NWT là giám đốc điều hành và được bổ nhiệm của Thống đốc-in-Hội đồng Canada vào sự giới thiệu của liên bang Bộ trưởng Bộ Thổ Dân Xã và Phát triển Bắc. Vị trí được sử dụng nhiều hơn về hành chính và chính phủ, nhưng với sự phân cấp quyền lực nhiều hơn cho cuộc bầu cử được bầu vào năm 1967, vị trí này đã trở thành biểu tượng. Ủy viên hội đồng có quyền lực chính phủ đầy đủ cho đến năm 1980 khi các lãnh thổ được trao quyền tự trị lớn hơn. Sau đó, Quốc hội Lập pháp bắt đầu bầu ra một Nội các và Nhà lãnh đạo Chính phủ, sau đó được gọi là Thủ hiến. Từ năm 1985, Ủy viên không còn làm chủ tịch Hội đồng Quản trị (hoặc nội các), và chính phủ liên bang đã chỉ thị cho các ủy viên hành động giống như một Thống đốc Trung ương Tỉnh. Không giống như các Thống đốc Trung tá, Ủy viên của các Vùng Tây Bắc không phải là đại diện chính thức của Nữ hoàng Canada. [ cần dẫn nguồn ]

Không giống như các chính quyền tỉnh và chính phủ của Yukon, chính phủ vùng Tây Bắc không có đảng phái chính trị, ngoại trừ khoảng thời gian từ năm 1898 đến năm 1905. Đây là một chính phủ thống nhất được gọi là Lập pháp. Nhóm này bao gồm một thành viên được bầu ra từ mỗi trong số mười chín cử tri. Sau mỗi cuộc tổng tuyển cử, Quốc hội mới bầu bằng Thủ tướng và Chủ tịch bằng bỏ phiếu kín. Bảy MLAs cũng được chọn làm bộ trưởng, với phần còn lại tạo thành phe đối lập.

Các Hội đồng lập pháp hiện nay là 18 và cuộc bầu cử gần đây nhất được tổ chức ngày 23 tháng 11 năm 2015. [46] Các Premier là Bob McLeod. Thành viên của Quốc hội cho vùng lãnh thổ Tây Bắc là Michael McLeod (Đảng Tự do). Ủy viên của các Vùng Tây Bắc là George Tuccaro và Phó Ủy viên là Margaret Thom.

Trong Quốc hội Canada, NWT bao gồm một bộ phận Thượng viện duy nhất và một quận bầu cử của Hạ viện, có tiêu đề Lãnh thổ Tây Bắc (Bắc cực cho đến năm 2014)

Tham khảo

Northwest Territories
Tỉnh bang và lãnh thổ tự trị của Canada
Canada
Bắc Băng Dương
Canada năm 1870


title: (35059) 1986 QM1

text:
{{DISPLAYTITLE:(35059) 1986 QM1}}

(35059) 1986 QM1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 27 tháng 8 năm 1986.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 35001–36000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1986
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Mimosema

text:
Mimosema là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Hexigten

text:
Hexigten (chữ Hán giản thể:克什克腾旗, bính âm: Kèshíkèténg Qí) là một kỳ thuộc địa cấp thị Xích Phong, Khu tự trị Nội Mông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Kỳ này có diện tích:20.673 km², dân số 250.000 người. Trung tâm hành chính là trấn Kinh Bằng. Về mặt hành chính, kỳ này được chia thành 4 trấn, 5 tô mộc và 19 hương.

Tham khảo

Xích Phong
Đơn vị cấp huyện Nội Mông


title: Bourrouillan

text:
Bourrouillan  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Tiaong

text:
The Đô thị Tiaong (Filipino: Bayan ng Tiaong) là một đô thị hạng 1 ở tỉnh Quezon, Philippines.

Các đơn vị hành chính

Tiaong, về mặt hành chính, được chia thành 31 khu phố (barangay).

Ghi chú

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Quezon


title: Phyllonorycter bataviella

text:
Phyllonorycter bataviella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ (Cincinnati, Illinois, Ohio, Maine và Michigan).

Sải cánh dài 7-7.5 mm.

Ấu trùng ăn Quercus species. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Không gian màu HSB

text:
Không gian màu HSB, còn gọi là không gian màu HSV, là một không gian màu dựa trên ba số liệu:
H: (Hue) Vùng màu
S: (Saturation) Độ bão hòa màu
B (hay V): (Bright hay Value) độ sáng

Xem thêm
CorelDRAW

Tham khảo

Màu sắc
Không gian màu

simple:Color wheel#The 12 major colors of the color wheel


title: Les Châtelliers-Notre-Dame

text:
Les Châtelliers-Notre-Dame  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 206 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chatelliersnotredame


title: Đại An, Đài Trung

text:
Đại An () là một khu (quận) của thành phố Đài Trung, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Quận nằm ở khu vực ven biển và nằm giữa hai con sông Đại An và Đại Giáp. Nền kinh tế của quận chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp. Trước ngày 25 tháng 12 năm 2010, Đại An là một hương thuộc huyện Đài Trung. Đại An có diện tích 27,4045 km² và dân số tháng 8 năm 2011 là 20.106 người thuộc 5.300 hộ gia đình; mật độ dân cư đạt 733,7 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đài Trung


title: Séchault

text:
Séchault  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Sechault


title: Halmahera

text:
Halmahera (hay Jilolo hoặc Gilolo) là đảo lớn nhất trong quần đảo Maluku. Nó là một phần trực thuộc sự quản lý của tỉnh Bắc Maluku thuộc Indonesia.

Halmahera có diện tích 17.780 km² (6.865 dặm vuông) và dân số năm 1995 là 162.728 người. Khoảng một nửa dân số theo Hồi giáo và khoảng một nửa theo Kitô giáo.

Lịch sử

Số phận của đảo thưa thớt dân cư Halmahera đã từ lâu gắn bó chặt chẽ với các đảo nhỏ hơn gọi là Ternate và Tidore, cả hai đều ở ngoài khơi phía tây đảo này. Các đảo này đều thuộc một vương quốc lớn trong thời kỳ trước khi Công ty Đông Ấn Hà Lan xâm chiếm toàn bộ quần đảo.

Trong Thế chiến hai, Halmahera là khu vực có căn cứ quân sự của Nhật Bản tại vịnh Kao.

Năm 1999 và 2000, Halmahera là nơi diễn ra bạo lực giữa những người theo Hồi giáo và những người theo Kitô giáo, bắt đầu chỉ đơn giản là tranh chấp sắc tộc giữa các cư dân của hai phụ quận Kao (chủ yếu là Kitô giáo) và Malifut (toàn bộ là Hồi giáo) và sau đó đã biến thành tranh chấp có tính chất tôn giáo khi nó loang rộng ra phần lớn khu vực Bắc Moluccas. Hàng ngàn người dân đã chết trong những cuộc giao tranh giữa các lực lượng tôn giáo vũ trang, bao gồm các nhóm như Laskar Jihad và FPI (Mặt trận Phòng vệ Hồi giáo) đã đến đây từ Java với số lượng lớn. Tháng 6 năm 2000, khoảng 500 người đã chết khi một chiếc phà chở những người tị nạn di tản từ Halmahera đã bị chìm ngoài khơi ven rìa đông bắc đảo Sulawesi.

Hiện nay, phần lớn giao thông vận tải thủy tới phần còn lại của Indonesia là thông qua các đầu mối tại thủ phủ tỉnh, trên đảo Ternate; mặc dù Tobelo (thủ phủ quận Bắc Halmahera), thị trấn lớn nhất trên đảo Halmahera, cũng có phà các đầu mối vận tải hàng hóa đường biển trực tiếp tới Surabaya và Manado.

Cụ thể kể từ khi có sự quản lý của bupati (nhiếp chính hay người đứng đầu quận) đầu tiên do dân bầu, Tobelo đã phát triển nhanh và đang ngấp nghé thay thế vai trò của Ternate. Tobelo cũng có ưu thế về tiềm năng mở rộng, do nó được bao quanh là những vùng đất bằng phẳng. Ternate bị hạn chế do kích thước của nó, chỉ là một đảo nhỏ có thể lái xe đi vòng quanh trong vòng 45 phút. Bên cạnh đó, chính quyền tỉnh cũng có kế hoạch di chuyển thủ phủ về Sofifi, một làng nhỏ trên bờ biển thuộc đảo Halmahera, đối diện với đảo Tidore.

Tỉnh Bắc Maluku bao gồm 8 quận, trong đó 6 là một phần của đảo Halmahera. Chúng là: Bắc Halmahera, Tây Halmahera, Đông Halmahera, Trung Halmahera, Nam Hamahera, đô thị tự trị Ternate, thành phố và quần đảo Tidore và quần đảo Sula. Chỉ có đô thị tự trị Ternate và quần đảo Sula là không có phần nào thuộc Halmahera.

Địa chất
Dukono là núi lửa còn hoạt động tại rìa phía bắc đảo này.

Khai thác mỏ

Halmahera là nơi có một số dự án khai thác mỏ. Tập đoàn Newcrest Mining của Australia là chủ sở hữu chính của hai mỏ vàng trên đảo. Mỏ Gosowong là mỏ khai thác theo kiểu lộ thiên và quy trình xyanua, hoạt động từ tháng 6 năm 1999 tới tháng 5 năm 2002 nhưng hiện nay đã đóng cửa. Mỏ Toguraci bắt đầu hoạt động từ tháng 2 năm 2004. Mỏ này là nguyên nhân gây mâu thuẫn giữa cư dân địa phương và công ty khai thác mỏ. Mỏ này nằm trong khu vực rừng mà theo cư dân địa phương thì được bảo vệ theo luật pháp Indonesia. Tháng 1 năm 2004, tổng thống khi đó là bà Megawati đã ký một sắc lệnh sửa đổi trong luật Lâm nghiệp, mà theo Newcrest Mining, thì nó đảm bảo rằng hoạt động của tập đoàn này nằm trong phạm vi luật cho phép.

Năm 2003 và 2004, đã có những vụ phản đối tại khu vực Toguraci của cư dân địa phương nhằm đóng cửa hoạt động khai thác mỏ của Newcrest. Cho tới cuối năm 2003, an ninh tại khu vực mỏ do quân đội Indonesia đảm nhận, nhưng do Newcrest Mining thuê mướn. Tháng 10 năm 2003, họ được thay thế bằng lực lượng cảnh sát Brigade Mobil, một lực lượng bán quân sự. Lực lượng này đã làm một người bị chết vài người khác bị thương trong vụ phản đối tháng 1 năm 2004. Các vụ phản đối và chiếm đóng khu vực mỏ cũng đã xảy ra trong tháng 5 và 6 năm 2004.

Tập đoàn Weda Bay Minerals tham gia vào phát triển mỏ niken và coban trên đảo. Đây là tập đoàn đơn mục đích, chỉ tập trung vào phát triển mỏ này, là công ty liên doanh giữa hai công ty khai thác mỏ của Australia, có niêm yết trên sàn chứng khoán Toronto ở Canada. Dự án này vẫn đang trong giai đoạn thăm dò; tập đoàn này ước tính việc khai thác sẽ kéo dài ít nhất 25 năm kể từ khi mở cửa.

Tham khảo

Vùng sinh thái Indonesia
Đảo của Quần đảo Maluku
Địa mạo Bắc Maluku

Đảo Indonesia


title: Montsoult

text:
Montsoult là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d’Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Serrata amphora

text:
Serrata amphora là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Serrata


title: Bầu cử lập pháp Israel 2009

text:
Cuộc bầu cử cho Kneset (quốc hội) lần thứ 18 được tổ chức tại Israel ngày 10 tháng 2 năm 2009. Các cuộc bầu cử này rất cần vì Thủ tướng Ehud Olmert đã từ chức như là lãnh tụ của đảng Kadima, và dự thất bại của người kế nhiêm của ông, Tzipi Livni, để thành lập một chính phủ liên minh. Olmert sẽ giữ chức vị hay Livni sẽ thành lập một chính phủ liên minh, cuộc bầu cử sẽ được dời lại vào năm 2010

Mức quan trọng
Tiếp sau cuộc xung đột Gaza, các cử tri Do Thái sẽ có thể cất lên tiếng nói của mình về tương lai của mối quan hệ Israel-Palestine. Hai đảng dẫn đầu - Kadima ôn hòa và Likoud cánh hữu - đã có quan điểm đối lập nhau về các cuộc đàm phán với người Palestine được Mỹ hậu thuẫn.

Trong khi lãnh đạo đảng Kadima - Tzipi Livni cam kết sẽ thúc đẩy các vòng thương lượng thì lãnh đạo đảng Likoud - Binyamin Netanyahu cho rằng, thay vì làm việc đó, ông sẽ chú trọng đến việc phát triển nền kinh tế của Palestine. Ông Netanyahu cũng phản đối bất kỳ thỏa thuận nào dẫn tới việc chia rẽ Jerusalem.

Kết quả các cuộc trưng cầu dân ý cho thấy, cuối cùng đảng Likoud dường như sẽ giành được quyền thành lập một chính phủ liên minh với sự trợ giúp của đảng Israel Beytenou cực đoan chủ nghĩa - đảng có cơ hội trở thành đảng lớn thứ ba tại Israel. Lãnh đạo của đảng Israel Beytenou - Avigdor Lieberman từ lâu đã lên tiếng kêu gọi hành động quân sự quyết liệt nhằm chống lại Hamas. Ông cũng muốn trục xuất các công dân Ả Rập khỏi Israel.

Các nhà quan sát cũng nhận thấy Israel đang có xu hướng tiến theo cánh hữu. Đảng Lao động do Bộ trưởng Quốc phòng Ehud Barak đã giành được thêm nhiều sự ủng hộ nhờ kết quả của chiến dịch quân sự ở Gaza nhưng không đủ để đưa đảng này trở thành đối trọng của Likoud hoặc Kadima.

Ý kiến trước bầu cử
Trong nhiều tháng trước đó, các cuộc thăm dò dư luận đã dự đoán một chiến thắng thuyết phục đối với đảng Likoud theo đường lối cứng rắn của cựu Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Tuy nhiên, các cuộc điều tra dư luận cuối tuần qua lại cho thấy, đảng Kadima cầm quyền của Ngoại trưởng Tzipi Livni đang thu hẹp khoảng cách một cách ngoạn mục. Ông Netanyahu phản đối nhượng đất cho Palestine và ủng hộ chính sách mở rộng các khu định cư Do Thái ở Bờ Tây - hai quan điểm chắc sẽ mâu thuẫn với chính sách của Washington DC. Bà Livni là người theo đường lối trung dung, hy vọng trở thành nữ thủ tướng đầu tiên của Israel trong gần 40 năm qua.

Theo các nhà phân tích, không một đảng nào có thể giành được hơn 30 trong tổng số 120 ghế tại Quốc hội. Điều đó có nghĩa là ai giành chiến thắng sẽ phải thành lập liên minh với các đảng nhỏ hơn. Một chính phủ liên minh có thể làm phức tạp thêm các nỗ lực thành lập một Nhà nước Palestine và đặt ra những thách thức đối với Tổng thống Barack Obama - người coi tiến trình hòa bình Trung Đông là một ưu tiên hàng đầu.

Bà Livni nói mình mang tới cho người Israel "nhà lãnh đạo có tầm nhìn của những giá trị và đạo đức". Bà là một trong những kiến trúc sư của chiến dịch quân sự chống Hamas tại Gaza vào tháng trước đó và đang tìm cách thể hiện bản thân là một lãnh đạo cứng rắn song biết nhân nhượng.

Trong khi, ông Netanyahu cho rằng, thủ tướng mới phải tới từ đảng giành được niềm tin rộng rãi của công chúng. "Israel không thể tiếp tục chịu đựng các cuộc khủng hoảng chính trị không cần thiết và một đội ngũ lãnh đạo giống như cỗ xe bị những con ngựa khác nhau kéo đi theo những hướng không giống nhau", ông nói.

Thủ tướng Olmert đã từ chức do một loạt bê bối tham nhũng. Tuy nhiên, ông sẽ vẫn làm Thủ tướng tạm quyền cho tới khi một nội các mới được thành lập. Thường thì đảng giành được nhiều ghế nhất trong Quốc hội sẽ đứng ra thành lập liên minh và chủ tịch đảng đó sẽ trở thành thủ tướng.

Chính quyền Palestine rất thận trọng, không công khai lên tiếng ủng hộ bất kỳ ứng viên nào. Họ hy vọng, Tổng thống Obama sẽ giúp đảm bảo rằng bất kỳ ai trở thành thủ tướng mới của Israel sẽ không chôn vùi tiến trình hòa bình vốn đã lắm chông gai.

Bản thống kê

Kết quả
Cử tri Israel ngày 10 tháng 2 đã đi bỏ phiếu trong cuộc tổng tuyển cử mà kết quả có thể quyết định đến đường lối của tiến trình đàm phán hòa bình Trung Đông. Ngoại trưởng ôn hoà Tzipi Livni và đối thủ của bà theo phái cứng rắn Benjamin Netanyahu đều tuyên bố chiến thắng.

Các cuộc thăm dò sớm trước khi có kết quả chính thức cho thấy, đảng Kadima với chủ trương ôn hoà đang tạm dẫn trước. Kadima, do Ngoại trưởng Tzipi Livni lãnh đạo dường như đã "lách lên" mà vượt qua đảng bảo thủ Likoud do cựu Thủ tướng Benjamin Netanyahu đứng đầu. Tuy nhiên, các nhà phân tích chính trị Israel cảnh báo, kết quả thăm dò từng sai lầm trong các cuộc bầu cử trước.

Đảng Likoud của Netanyahu được đánh giá là có lợi thế hơn Kadima trong việc thành lập chính phủ liên minh với sự ủng hộ mạnh mẽ của các đảng cánh hữu. "Với sự giúp đỡ của Thượng đế, tôi sẽ đứng đầu chính phủ mới", ông Netanyahu nói trước những người ủng hộ đang gào hét biệt danh của ông, Bibi.

Ngoại trưởng Tzipi Livni cũng tuyên bố chiến thắng trong cuộc đua sát sao với lãnh đạo đảng Likud - Benjamin Netanyahu. Bà đã có bài phát biểu trước những người ủng hộ rằng: "Hôm nay, mọi người chọn Kadima, chúng ta sẽ thành lập chính phủ mới do Kadima dẫn đầu".

Nhưng theo giới phân tích, thậm chí khi bà có thể vượt qua các trở ngại to lớn, để trở thành nữ thủ tướng thứ hai trong lịch sử Israel sau Golda Meir, thì kết quả kiểm phiếu sớm cho thấy, Livni còn phụ thuộc vào sự hưởng ứng của các đảng cánh hữu - trước nay vốn phản đối quan điểm đổi đất lấy hoà bình với người Palestine mà bà đưa ra.

Nhưng những người ủng hộ Ngoại trưởng Israel vẫn la hét reo mừng tại trụ sở của Kadima ở Tel Aviv khi các đài truyền hình thông báo kết quả thăm dò của họ. Thăm dò cho thấy, Kadima dẫn trước Likoud hai trong số 120 ghế Quốc hội. Với 27% số phiếu thực tế được kiểm, Kadima có 27 ghế so với 26 của Likid trong quốc hội.

Kết quả các cuộc thăm dò ở Israel đôi khi sai lầm, đặc biệt khi cuộc bầu cử kết thúc, nhưng nó cũng cho thấy bước trượt dài của Netanyahu, người sở hữu vị trí dẫn đầu vững chắc trong những cuộc thăm dò trước bầu cử. Người Israel bầu cử cho một đảng, không phải một cá nhân. Kể từ khi không đảng nào giành đa số trong quốc hội, lãnh đạo một đảng lớn cần cố gắng hình thành liên minh với các phe nhóm khác.

Chú thích

Liên kết ngoài
 http://www.uzit.co.il/poll2009.html
 http://www.israelnationalnews.com/Elections/2009/Results.aspx
 http://www.knesset.gov.il/elections18/heb/results/main_Results.aspx

Bầu cử 2009 tại châu Á
Israel năm 2009
Bầu cử tại Israel


title: Chăm Bani

text:
Chăm Bani là một tôn giáo của người Chăm ở vùng Ninh Thuận và Bình Thuận. Chăm Bani chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi tôn giáo Bà-la-môn và tín ngưỡng bản địa với tín ngưỡng đa thần, có yếu tố dân tộc mang tính vượt trội. Chăm Bani chủ yếu thờ tổ tiên và các anh hùng liệt nữ được thần hóa.  Luật pháp Việt Nam bắt buộc ghi tên tôn giáo bằng Tiếng Việt, nên Chăm Bani được nhà nước công nhận với tên Việt hóa là Đạo Bà Ni.

Lịch sử
Chăm Bani là tôn giáo dân gian, bản địa, hình thành và phát triển trên lãnh thổ Việt Nam bây giờ và trước đây là Champa. Chăm Bani là sự kết hợp giữa trước hết là tín ngưỡng Champa, sau đó là Bà-la-môn, Phật giáo và cuối cùng là Hồi giáo.

Trong số bia Phật giáo Champa, bia Võ Cạnh (làng Võ Cạnh, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa ngày nay) rất có giá trị. Bia này làm bằng đá hoa cương, niên đại cuối thế kỷ II đầu thế kỷ III. Nội dung bia cho biết thời điểm Phật giáo du nhập vào Champa. Bên cạnh đó, theo L. Finot, nhà vua dựng bia thể hiện ý thức về sự bất thường của cuộc đời, lòng trắc ẩn đối với chúng sinh, sự hy sinh của cải của mình cho lợi ích người khác theo tinh thần Phật pháp. Theo dẫn chứng nêu trên, Phật giáo có thể truyền bá vào Champa khoảng thế kỷ I sau Công nguyên, song song với sự du nhập và nở rộ của văn hóa Ấn Độ vào Nam Á. Duyên hải Miền Trung khi ấy vốn có điều kiện thuận lợi về hàng hải với các cửa biển tự nhiên là nơi trú ngụ an toàn của tàu thuyền. Cùng với sự phát triển phồn thịnh, tính ưu việt của văn hóa Ấn Độ làm biến chuyển văn hóa bản địa tiền Champa, đưa đến một văn hóa Champa. Sự tác động mạnh mẽ đó ảnh hưởng nhất định đến tôn giáo ở Champa thời kỳ này. George Coedès cho rằng, vào thế kỷ III sau Công nguyên, Phật giáo là tôn giáo chủ đạo ở quanh khu vực Nha Trang.

Chăm Bani có thể là Phật giáo xưa kia, có nhiều dấu vết chứng tỏ điều đó: tên gọi acar (sư), gru (sư cả) là tên gọi gốc Phật Giáo Ấn Độ, tu sĩ Bani cạo trọc đầu và dùng chuỗi tràng hạt trong Chùa Bani như bên Phật Giáo .

Ngày nay cụm từ Chăm-Bani ở Ninh Thuận và Bình Thuận được dùng để chỉ 2 cộng đồng Chăm: Chăm là từ chỉ cộng đồng Chăm Bà-la-môn và Bani là từ chỉ cộng đồng Chăm Bani. Bà-la-môn truyền vào Champa trùng với thời điểm Champa lập quốc và hình thành ý thức tộc người, nên thời điểm ấy từ Chăm đồng nghĩa với Chăm theo đạo Bà-la-môn. Sau đó, Champa tiếp nhận một tôn giáo mới là Phật Giáo, được truyền vào Champa thông qua các thương nhân Ấn Độ. Thương nhân trong tiếng Sanskrit là Banij. Banij có thể là gốc từ của Bani ngày nay, nghĩa là "Đạo của thương nhân". Qua thời gian, người Chăm lượt bỏ nguyên âm cuối và đọc theo giọng Chăm là Bani (Phà-nì). Bani còn có nghĩa là "đạo" (ám chỉ đạo mới), tuơng tự như từ "đạo" trong Tiếng Việt dùng để chỉ đạo Công Giáo. Đối với người Champa giai đoạn Phật Giáo được truyền vào, "đạo mới" có nghĩa là Phật Giáo.

Qua thời gian hơn 1000 năm, Phật Giáo được bản địa hóa, trở thành Bani cổ, là sự kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian Champa, Bà-la-môn và Phật Giáo. Lúc này tầng lớp tu sĩ Bani bao gồm Acar (sư) và Gru (sư cả) cùng các tầng lớp tu sĩ dân gian như Maduen, Ka-ing, Muk buh, Muk Rija, Muk Kajau, Gru Urang... chưa có tầng lớp Imưm và Katip. Thánh đường Bani lúc này đóng vai trò như Chùa Phật Giáo. Tồn tại song song với Bani cổ là Chăm Bà-la-môn và Chăm truyền thống.

Theo ghi chép của Tống sử, từ thế kỷ 10 Hồi giáo đã tiếp xúc với Chăm Pa, tuy nhiên không để lại dấu ấn gì. Đến thế kỷ 17, khi Hồi giáo đã phát triển mạnh ở Indonesia và Malaysia, Hồi giáo mới một lần nữa từ các nước Đông Nam Á truyền vào Champa thông qua tầng lớp quý tộc Champa. Quá trình hồi giáo hóa Champa tiếp tục đến đầu thế kỷ 19 mới chấm dứt, lúc này Champa bị xóa sổ hoàn toàn và mất liên lạc với các nước Hồi giáo trong khu vực. Nếu quá trình Hồi giáo hóa tiếp tục, có thể chắc rằng Champa sẽ trở thành một quốc gia Hồi giáo tương tự như Indonesia và Malaysia ngày nay.

Quá trình Hồi giáo hóa trên làm biến đổi cả Bà-la-môn và Bani cổ, trong đó Bani cổ trở thành Chăm Bani như ngày nay, thờ thêm Allah, dùng một số đoạn Kinh Quran để hành lễ, có thêm tầng lớp tu sĩ Katip và Imâm...  Đạo Bani ngày nay là tôn giáo độc lập với Hồi giáo, chỉ có ở Việt Nam, gắn chặt với người Chăm, là một phần bản sắc văn hóa của người Chăm.

Tôn giáo Bani hiện nay
Về cơ cấu tổ chức, Chăm Bani có một đội ngũ các tu sĩ, chức sắc, họ am hiểu và có kinh nghiệm về các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, vừa có uy tín bên đạo và có uy tín bên đời. Chức sắc Chăm Bani gồm 4 cấp:

 Gru (Sư cả): là cấp cao nhất, là người quyết định hầu hết mọi vấn để đời sống tôn giáo của tín đồ
 Imâm: là cấp thứ hai, là người điều khiển các buổi lễ tại các đền thờ.
 Katip: là cấp thứ ba, đảm nhận một số nghi lễ tại các đền thờ hoặc tư gia mà không đảm nhiệm việc giảng giáo lý
 Acar: là cấp cuối cùng, là những người mới gia nhập tầng lớp tu sĩ

Ngoài ra còn có tầng lớp tu sĩ dân gian như: Maduen, Ka-ing, Muk buh, Muk Rija, Muk Kajau, Gru Urang, Aung Mbe...

Các cơ sở thờ tự của Chăm Bani gồm Sang Magik và Bimong:

 Sang Magik (Chùa Bani), là nơi các tu sĩ ở và tế lễ vào những ngày lễ. Chùa Bani được xây dựng đơn giản, hình thức bên ngoài và cách bố trí bên trong có sắc thái riêng mang tính địa phương không giống thánh đường Hồi giáo. Chùa Bani thường được mở vào tháng Ranuwan, hiện nay toàn đạo Bani có 17 thánh đường ở Ninh Thuận và Bình Thuận.
 Bimong (Đình) là nơi tín đồ thường xuyên đến tế lễ. Thờ cúng các anh hùng, liệt nữ và thần Yang Champa. Mỗi palei (làng) Chăm Bani có ít nhất một Bimong. Như ở palei Karang có Bimong Po Kabrah, Bimong Po Nagar, Bimong Po Dam.

Tổ chức của đạo Bani chủ yếu ở từng Sang Magik, mỗi Sang Magik ngoài Sư cả và các vị chức sắc chăm lo việc đạo, đều có thêm ban cai quản Sang Magik, ban cai quản có nhiệm vụ chăm lo đời sống tôn giáo cho tín đồ, Tổng sư cả là người được các sư cả suy tôn, có uy tín lớn trong đạo.

Chăm Bani hiện có khoảng 45.000 tín đồ người Chăm và có khoảng hơn 400 vị tu sĩ, chức sắc tại Ninh Thuận và Bình Thuận.

Chú thích

Tham khảo

Tôn giáo tại Việt Nam
Văn hóa Chăm Pa


title: Đặng Thúc Liêng

text:
Đặng Thúc Liêng (1867-1945), khi sinh ra có tên là Huân (hoặc Huẫn), đến năm 18 tuổi lấy biệt hiệu là Trúc Am, từ năm 30 tuổi về sau mới lấy tên là Đặng Thúc Liêng, và lấy các bút hiệu là Mộng Liêm, Lục Hà Tẩu.
Ông là thầy thuốc, là soạn giả và là nhà văn tiên phong ở Nam Bộ (Việt Nam).

Tiểu sử
Đặng Thúc Liêng sinh năm Đinh Mão (1867) ở làng Tân Phú, quận Hốc Môn, tỉnh Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh).

Cha ông là Đặng Văn Duy, có công lao chống Pháp tại mặt trận Gia Định. Sau khi Đại đồn Chí Hòa thất thủ (tháng 2 năm 1861), ông ra làm Án sát tỉnh Bình Thuận, rồi mất tại đây, được đưa về an táng nơi quê nhà (Hốc Môn, Gia Định).

Thuở nhỏ, Đặng Thúc Liêng học chữ Hán, chữ Quốc ngữ và tự học chữ Pháp. Ngoài ra, ông còn theo học nghề Đông y.

Thời vua Đồng Khánh (1885-1889), triều đình lập Nha Thông Thương giao cho Phan Tôn (con Phan Thanh Giản) phụ trách. Do tình thầy trò (trước đây Phan Tôn có dạy ông), nên ông được cử sang Hương Cảng (Hồng Kông) để mở trụ sở mậu dịch với Trung Quốc.

Từ năm 1887 đến năm 1888, công cuộc làm ăn của ông phát triển. Ở đây, ông đã có những cuộc bút đàm, thảo luận với các nhà cách mạng Trung Quốc như: Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu, Hồ Hán Dân... Chịu ảnh hưởng tư tưởng đổi mới của họ, Đặng Thúc Liêng đề nghị triều đình tuyển thanh niên xuất ngoại du học để sau này trở về canh tân nước nhà, nhưng không được triều đình nghe theo.

Bất đắc chí, Đặng Thúc Liêng xin từ quan rồi về Gia Định làm nghề Đông y tại tiệm Nam Thọ Xuân. Năm 1890, Đặng Thúc Liêng viết một loạt bài đề cao tư tưởng cấp tiến của Voltaire, Jean Jacques Rousseau, Abraham Lincoln..., rồi gửi đăng trên báo Nông Cổ mín đàm (Trong chén trà bàn chuyện nông thương) do Lương Khắc Ninh làm chủ bút.

Khoảng năm 1900, Đặng Thúc Liêng tham gia hoạt động với nhóm Trần Chánh Chiếu, cùng ra sức vận động cuộc duy tân tự cường để cho đất nước sớm thoát khỏi cảnh đói nghèo và ách thực dân.

Năm 1907, ông là thành viên tích cực của phong trào Minh Tân do Trần Chánh Chiếu đứng đầu. Theo nhà văn Sơn Nam, thì mục đích của đoàn thể này là:
Phát triển công thương nghiệp, mở mang trường học, sửa đổi phong tục là những vấn đề tương quan nhau để đạt mục đích sau cùng là đánh đổ ách thống trị của thực dân Pháp, thành lập chế độ quân chủ lập hiến, tôn Kỳ Ngoại hầu Cường Để làm vua.

Vì vậy, khi nhà cầm quyền Pháp dò la được chủ ý trên liền ra lệnh bắt giam Trần Chánh Chiếu (tháng 10 năm 1908), thì Đặng Thúc Liêng và nhiều đồng chí khác cũng phải vào tù. Sau mấy tháng bị giam cầm, ông được tha nhờ sự can thiệp của hai công chức Pháp cấp tiến mà ông đã dạy chữ Hán cho họ trước đây.

Ra tù, Đặng Thúc Liêng về quê vợ (vợ ông là bà Nguyễn Thị Nhơn) là làng Tân Qui Đông, tỉnh Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp). Sau đó, ông lập tiệm thuốc bắc Phước Hưng Đông ở làng Vĩnh Phước (nay là chợ Sa Đéc), và cất một rạp hát nhỏ cũng ở tại đây (khoảng 1910), tạo điều kiện cho nghệ thuật hát bội và ca ra bộ (cải lương thời sơ khai) phát triển. Vở tuồng ca ra bộ Gia Long tẩu quốc (trong đó có đoạn chúa Nguyễn Ánh, nhờ Bá Đa Lộc cầu viện Pháp) và Pháp Việt nhất gia (Pháp Việt một nhà) đều được ông soạn trong khoảng thời gian này.

Năm 1911, Đặng Thúc Liêng giao tiệm thuốc và sản nghiệp ở Sa Đéc cho vợ, rồi ông về Sài Gòn tiếp tục cộng tác với các báo: Nông Cổ mín đàm, Lục tỉnh tân văn, Công luận báo, Đông Pháp thời báo, Trung lập, Đại Việt tập chí...

Kể từ đây, ông thường đi rong chơi từ Nam chí Bắc, nổi tiếng là người hào hoa phong nhã. Năm 1926, nhiều tỉnh ở Bắc Kỳ bị vỡ đê, lâm vào nạn đói. Ông liền thảo bài Quốc văn hồn (Hồn quốc văn) để kêu gọi cứu tế.

Năm 1931, ông ra tờ Việt Dân báo. Năm 1934, ông đứng ra lập Việt Nam Y Dược hội. Khoảng năm 1944, ông cùng với Lê Phát Vĩnh xuất bản tuần báo Đông phong.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, quân Nhật Bản làm cuộc đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dương, nhưng không bao lâu thì bị quân Đồng minh đến giải giáp. Thấy tình hình có nhiều biến động, Đặng Thúc Liêng rời Sài Gòn về lại làng Tân Qui Đông (Sa Đéc).

Ngày 16 tháng 8 năm 1945, Đặng Thúc Liêng mất vì bệnh, hưởng thọ 78 tuổi.

Tác phẩm
Các tác phẩm văn thơ của Đặng Thúc Liêng đã xuất bản:
Tâm quyển giải (Cởi tấm lòng).
Tâm bổn mễ thương (Gốc của chữ tâm là ở thóc gạo).
Quốc văn hồn (Hồn quốc văn).
Nhân hoà Thiền hội (Người và Thiền gặp gỡ).
Canh hoang biến pháp (biến pháp cài cấy khẩn hoang).
Cao hoàng đế diễn ca (Diễn ca về Hoàng đế Gia Long).
Trương Vĩnh Ký hành trạng (Hành trạng Trương Vĩnh Ký).
Hán văn thi tập (Tập thơ chữ Hán).
Việt âm thi tập (Tập thơ quốc âm).

Sách viết về nghề y, có:
Trí y tiện dụng (Tiện dùng cho người hết mình với nghề y).
Chủng mạch tân biên (Biên soạn mới về mệnh mạch giống nòi).

Và hai vở tuồng ca ra bộ là:
Gia Long tẩu quốc (Gia Long bôn ba vì nước).
Pháp Việt nhất gia (Pháp Việt một nhà).

Nhận xét
Nhà nghiên cứu Nguyễn Q. Thắng, viết:
Đặng Thúc Liêng là một nhà văn tiên phong ở Nam Bộ. Hầu hết các tác phẩm của ông đều đặt nặng vấn đề quốc hồn và có tác dụng cổ võ tinh thần dân tộc Việt. Ông là một trong những người có công đầu trong giai đoạn chữ Quốc ngữ bắt đầu có địa vị trong sinh hoạt văn hoá ở miền Nam hồi cuối thế kỷ 19.

Thơ tự trào
Bài thơ Tự trào dưới đây thể hiện cả tính và quan niệm sống của tác giả, tức Đặng Thúc Liêng:
Họ đồn Đặng Thúc Liêng chơi quá lố,Có hay không? Giả ngộ đó mà thôi!Gẫm bao lâu sống sót trên đời,
Nhịn hóa dại, chơi đi, kẻo uổng!Nhưng trách nhiệm chớ nên bỏ luống,
Đức tài rèn đem cống hiến nhân dân.Làm sao cũng giữ tinh thần,
Có giải trí, ăn, mần mới giỏi...

Chú thích

Sách tham khảo
Sơn Nam, Miền Nam đầu thế kỷ 20-Thiên Địa hội và Cuộc Minh Tân. Nhà xuất bản Trẻ, 2004.
Nguyễn Q. Thắng, mục từ Đặng Thúc Liêng trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật Việt Nam''. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992.

Liên kết ngoài

Đặng Thúc Liêng trên trang Thông tin Đồng Tháp .
Đặng Thúc Liêng trên website Đặng tộc
Đặng Thúc Liêng trên websie Nam Kỳ lục tỉnh

Người Sài Gòn
Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Bác sĩ Việt Nam
Phong trào Minh Tân
Sinh năm 1867
Mất năm 1945


title: Ectoedemia diskusi

text:
Ectoedemia diskusi là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis và Robinson năm 2000. Nó được tìm thấy ở Belize.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Tupolev Tu-114

text:
Tupolev Tu-114 Rossiya (Tên hiệu NATO Cleat) là một máy bay chở khách sử dụng động cơ tua bin cánh quạt tầm xa của Liên Xô do phòng thiết kế Tupolev sản xuất.

Phòng thiết kế Tupolev đã được chính phủ Liên bang Xô viết chỉ thị phát triển một loại máy bay chở khách liên lục địa dựa trên chiếc máy bay ném bom chiến lược Tupolev Tu-95. Kết quả là một chiếc máy bay chở khách cỡ lớn sử dụng bốn động cơ cánh quạt ngược chiều mạnh tương tự chiếc Antonov An-22, cũng bắt đầu đi vào sử dụng sau đó. Đây là một ngạc nhiên đối với những nhà quan sát phương Tây khi một chiếc máy bay cánh quạt cũng có thể đạt tới các tốc độ gần phản lực. Theo các tiêu chuẩn thập niên 1950, đây là một chiếc máy bay lớn, lớn nhất trong số những chiếc hoạt động trên mặt đất thời kỳ đó, với sức chứa từ 120 tới 220 hành khách.

Lịch sử

Phát triển

Để đáp ứng một yêu cầu của Uỷ ban Hàng không Dân dụng Liên Xô về một loại máy bay chở khách tầm xa, Phòng thiết kế Tupolev đã được ra lệnh chế tạo một chiếc máy bay có tầm hoạt động lên tới 8.000 km vào năm 1955. Với những kỹ thuật có được vào thời điểm đó, điểm khởi đầu tốt nhất chính là chiếc máy bay ném bom Tu-95. Ban đầu chiếc máy bay có tên định danh Tu-95P (p viết tắt Passenger (hành khách), nhưng sau này được đổi lại thành Tu-114.

Để biến bản thiết kế tương thích với mục đích chở khách, diện tích cánh được mở rộng và hạ thấp so với thân. Toàn bộ thân được thiết kế lại với đường kính rộng hơn. Một phần thiết bị từ chiếc máy bay ném bom vẫn được giữ lại như mũi kính của hoa tiêu, và vị trí những cánh cửa để chất hành lý (dưới thân).

Hoạt động
Tu-114 có thời gian hoạt động thương mại khá ngắn, từ năm 1962 tới năm 1976. Trong hoạt động, chiếc máy bay này nổi tiếng về độ tin cậy, tốc độ và tính kinh tế (tiêu thụ ít nhiên liệu hơn chiếc Il-62 thay thế nó).
Khi hoạt động trong Aeroflot, chiếc máy bay này đầu tiên được dùng trên những đường bay quốc tế như Copenhagen, La Habana, Montréal, New Delhi, Paris, Belgrade và Tokyo (hợp tác với JAL). Khi bị thay thế bằng loại Ilyushin Il-62 trên những đường bay đó, nó thường được sử dụng trên những đường bay nội địa tầm xa. Chiếc máy bay này chấm dứt hoạt động thương mại sau khoảng 14 nghìn giờ bay, sau đó nó được quân đội và không quân sử dụng tới tận đầu thập kỷ 1980.

Tai nạn
Chỉ hai chiếc thiệt hại khi hoạt động. Một đâm xuống đất khi cất cánh trong thời tiết xấu, vụ tai nạn nghiêm trọng duy nhất của Tu-114, và chiếc thứ hai bị gãy càng bánh đáp trước khi hoạt động.

Đặc điểm kỹ thuật
Chiếc máy bay chở khách này có một số đặc điểm kỹ thuật duy nhất thời kỳ đó như

 Cánh nghiêng phía sau 35 độ – góc tương đương cánh Boeing 707 và nhiều chiếc máy bay phản lực chở khách khác
 Động cơ tua bin cánh quạt Kuznetsov NK-12MV mạnh, loại mạnh nhất từng được chế tạo, mỗi chiếc có hai cánh quạt bốn cánh quay ngược chiều AV-60H.
 Các ngăn để hành lý ở khoang dưới.
 Khoang nghỉ của đội bay ở tầng thấp.
 Bánh đáp dài (bánh đáp mũi dài 3 mét) vì đường kính lớn của các cánh quạt (trong một chuyến bay thử nghiệm tới Washington trước chuyến thăm dầu tiên của Nikita Khrushchev tới Hoa Kỳ, sân bay ở đây không có thang nào đủ dài tới cabin chiếc Tu-114 vì đặc điểm này)

Biến thể

Nguyên mẫu Tu-114A
Chiếc Tu-114 chế tạo đầu tiên, số đăng ký CCCP-L5611, được giới thiệu lần đầu ở phương Tây năm 1958 tại Triển lãm Quốc tế Brussels, sau đó nó đưa Nikita Khrushchev tới Washington nơi xảy ra vụ rắc rối giày nổi tiếng. Chuyến bay cuối cùng của chiếc máy bay này diễn ra năm 1968, và hiện nó được trưng bày tại bảo tàng Monino.

Phiên bản sản xuất Tu-114

Hoạt động trong Aeroflot
Phiên bản sản xuất ban đầu có sức chở 170 hành khách, với một nhà hàng (thỉnh thoảng được dùng làm nơi đặt ghế ngồi) và nơi nghỉ ngơi. Sau này, khu nghỉ ngơi được chuyển đổi thành chỗ đặt ghế bình thường, nâng sức chứa lên 200 hành khách. Ban đầu nó được sử dụng trên những đường bay quốc tế chính của Aeroflot, nhưng khi chiếc Ilyushin Il-62 xuất hiện, nó được chuyển sang phục vụ các đường bay nội địa. Vấn đề chính của những chuyến bay nội địa đó là yêu cầu đường băng dài khi cất và hạ cánh.

Hoạt động trong JAL
Khi hoạt động trên đường bay Moscow - Tokyo, Japan Airlines đã có một thoả thuận với Aeroflot để sử dụng Tu-114 trên tuyến này, chiếc máy bay này đã được sửa đổi một chút màu sơn bên ngoài, và sơ đồ bố trí ghế cũng được thay đổi thành hai hạng với 105 ghế. Năm 1969 các chuyến bay của Tu-114 bị ngừng lại, và bốn chiếc máy bay kiểu này đã được chuyển đổi trở lại theo cấu hình 200 ghế nội địa.

Biến thể Tu-114D
Phiên bản tầm xa của Tu-114, được sửa đổi để thích hợp với những chuyến bay thẳng tới Cuba.
Sau khi chính sách cấm vận của Mỹ khiến những điểm dừng tại các nước Tây Phi như Senegal không còn sử dụng được, các chuyến bay tới Cuba phải bay thẳng. Để có thể làm được như vậy, số ghế trên máy bay giảm từ 170 xuống còn 60, và 15 bình nhiên liệu phụ được lắp đặt. Trong hầu hết trường hợp, số nhiên liệu phụ này đủ để máy bay có thể tới các điểm dừng dự định, nhưng trong trường hợp có gió mạnh, bắt buộc phải dừng tái nạp nhiên liệu tại Nassau ở Bahamas. Tất cả các máy bay hoạt động trên đường bay này đều đã được chuyển đổi trở lại sau khi tuyến Moskva - La Habana chuyển sang dùng Ilyushin Il-62.

Hoạt động quân sự
Sau khi ngừng hoạt động dân sự năm 1976, một phần phi đội Tu-114 được không quân và quân đội sử dụng cho nhiều chiến dịch vận chuyển nhân sự. Chuyến bay cuối cùng của Tu-114 diễn ra năm 1983, khi ấy nó đang thuộc sở hữu quân đội.

Các phiên bản quân sự đề xuất
Một phiên bản sử dụng năng lượng nguyên tử được gọi là Tu-114PLO đã được đề xuất, nhưng chưa bao giờ vượt quá giai đoạn bản vẽ.

Phát triển liên quan

Tu-116
Được thiết kế như một loại máy bay tạm thay thế trong trường hợp Tu-114A không hoàn thành đúng thời hạn, hai chiếc máy bay ném bom Tu-95 đã được trang bị các thiết bị chở khách. Bởi Tu-114A hoàn thành đúng hạn, không chiếc máy bay nào trong số này được sử dụng chính thức bên ngoài Liên Xô. Cả hai chiếc đều có cùng cấu hình: 3 ghế VIP với văn phòng làm việc, cabin 70m3 còn lại được bố trí như máy bay chở khách thông thường. Hai chiếc này cuối cùng được dùng để chuyên chở nhiều phi đội Tu-95. Một chiếc được lưu giữ tại Ulyanovsk.

Tu-126 (tên hiệu NATO Moss)
Năm 1958 Phòng thiết kế Tupolev được lệnh thiết kế một máy bay AWACS. Sau khi thử tìm cách lắp đặt một radar và thiết bị lên một chiếc Tu-95 và một chiếc Tu-116, cuối cùng họ quyết định dùng Tu-114 thay thế. Cách này giúp giải quyết mọi vấn đề về làm mát và khoảng không cho các nhân viên kỹ thuật ở chiếc Tu-95 và Tu-116 nhỏ hơn.
Để đáp ứng các yêu cầu về tầm hoạt động, chiếc máy bay được trang bị hệ thống tiếp dầu trên không.
Chiếc Tu-126 cuối cùng ngừng hoạt động năm 1984

Tu-126 đã được Hải quân Xô viết sử dụng, cho tới tận khi bị thay thế bằng loại Beriev A-50. Tu-126 cũng được đem cho Ấn Độ mượn trong những cuộc xung đột với Pakistan, kết quả là khả quan theo những tiêu chuẩn của Ấn Độ.

Bên sử dụng

Dân sự
 Aeroflot

Quân sự
 Liên bang Xô viết
 Hải quân Xô viết (Tu-126)
 Phòng không Xô viết (Tu-126)
 Không quân Xô viết (Tu-114)
 Quân đội Xô viết (Tu-114)

Đặc điểm kỹ thuật (Tu-114)

Đặc điểm chung
 Phi đội: 5 người
 Sức chở: 120-220 hành khách
 Chiều dài: 54.10 m (177 ft 4 in)
 Sải cánh: 51.1 m (167 ft 7.75 in)
 Chiều cao: 15.44 m (50 ft 8 in)
 Diện tích cánh: 311.1 m² (3.349 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 91.000 - 93.000 kg (200.621 - 205.030 lb)
 Trọng lượng chất tải: 131.000 kg (289.000 lb)
 Tải trọng:
 Thông thường: 15.000 kg (30.070 lb)
 '''Tối đa: 30.000 kg (66.140 lb)
 Trọng lượng cất cánh thông thường: 164.000 kg (361.558 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 175.000 kg (385.809 lb)
 Động cơ: 4 động cơ tua bin cánh quạt ngược chiều Kuznetsov NK-12MV, 11.000 kW (14.800 hp) mỗi chiếc

 Đặc điểm bay

 Tốc độ tối đa: 870 km/h (470 kt, 541 mph)
 Tốc độ bay tiết kiệm nhiên liệu: 770 km/h (415 kt, 478 mph)
 Tầm hoạt động: 6.200 km (3.300 nm, 3.900 mi)
 Trần bay: 12.000 m (39.000 ft)
 Tốc độ lên: m/s (ft/min)
 Chất tải cánh: 421 kg/m² (86.2 lb/ft²)
 Lực đẩy/Trọng lượng: 168 W/kg (0.102 hp/lb)

Tham khảo

 Liên kết ngoài
 Ảnh
 Airliners.net

 Chủ đề liên quan

 Liên quan Tupolev Tu-95
 Tupolev Tu-142
 Máy bay tương tự Boeing 707
 Douglas DC-8
 Ilyushin Il-62
 Vickers VC-10
 Các máy bay cánh quạt loại lớn khác Saunders-Roe Princess
 Antonov An-22
 Danh sách'''
 Danh sách máy bay chở khách

Tu-0104
Máy bay chở khách Liên Xô 1950–1959
Máy bay dân sự
Máy bay chở khách
Máy bay bốn động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Máy bay động cơ tuốc bin cánh quạt


title: Colaspoides kantneri

text:
Colaspoides kantneri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides