title: Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học

text:
Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học () do Quỹ Nobel quản lý, được trao hàng năm cho những khám phá nổi bật trong lĩnh vực khoa học sự sống và y học. Giải Nobel không phải là một giải duy nhất, mà là năm giải riêng biệt, theo di chúc năm 1895 của Alfred Nobel, được trao "cho những người, trong năm trước đó, đã mang lại lợi ích lớn nhất cho loài người”. Giải thưởng Nobel được trao trong các lĩnh vực Vật lý, Hóa học, Sinh lý học hoặc Y học, Văn học, và Hòa bình.

Giải thưởng Nobel được trao hàng năm vào ngày kỷ niệm ngày mất của Alfred Nobel, 10 tháng 12. Tính đến năm 2022, có 114 giải Nobel về Sinh lý học và Y học đã trao cho 226 người, 214 nam và 12 nữ. Giải đầu tiên trao vào năm 1901 cho nhà sinh lý học người Đức, Emil von Behring, vì công trình của ông về liệu pháp huyết thanh và sự phát triển của vắc-xin chống lại bạch hầu. Người phụ nữ đầu tiên nhận giải Nobel về Sinh lý và Y học, Gerty Cori, đã nhận giải vào năm 1947 vì vai trò của bà trong việc làm sáng tỏ quá trình chuyển hóa glucose, quan trọng trong nhiều khía cạnh của y học, bao gồm điều trị Bệnh tiểu đường. Giải thưởng Nobel gần đây nhất do Viện Karolinska công bố ngày 3 tháng 10 năm 2022 và trao cho Svante Pääbo người Thụy Điển, vì những khám phá liên quan đến bộ gen của loài người đã tuyệt chủng và sự tiến hóa của loài người.

Giải thưởng bao gồm một huy chương cùng với văn bằng và giấy chứng nhận thưởng tiền mặt. Mặt trước của huy chương hiển thị cùng một mặt cắt của Alfred Nobel được mô tả trên các huy chương Vật lý, Hóa học và Văn học; mặt trái là duy nhất dành cho giải này.

Một số lần trao giải này cũng gây ra sự tranh cãi trong cộng đồng khoa học. Như năm 1949 giải được trao cho António Egas Moniz cho nghiên cứu về phẫu thuật thùy não mặc dù có những biểu tình phản đối. Những tranh cãi khác quay xung quanh sự không đồng tình ai được nhận. Năm 1952 giải trao cho Selman Waksman người đang trong vòng lao lý mặc dù một nửa bằng sáng chế thuộc về người đồng phát hiện với ông Albert Schatz, người đã không được trao giải. Giải thưởng năm 1962 cho James D. Watson, Francis Crick và Maurice Wilkins cho công trình của họ về cấu trúc và tính chất của DNA mặc dù thế giải không công nhận những đóng góp từ những người khác như Oswald Avery và Rosalind Franklin vì đã qua đời trước thời gian đề cử giải. Vì giải Nobel không trao cho người đã qua đời, những ai sống thọ sẽ có cơ hội nhận giải vì nhiều trường hợp người được nhận giải cho nghiên cứu của họ từ 50 năm về trước. Giải cũng chỉ giới hạn trao cho ba người, và từ hơn nửa thế kỷ qua, nhiều công trình khoa học có sự tham gia của nhiều nhà khoa học ở nhiều tổ chức, điều này đã dấy lên những tranh luận về quy tắc số người được nhận giải Nobel nói chung.

Bối cảnh
nhỏ|Nobel quan tâm đến sinh lý học thực nghiệm và thành lập phòng thí nghiệm của riêng ông.
Alfred Nobel sinh ngày 21 tháng 10 năm 1833 tại Stockholm, Thụy Điển, trong một gia đình kỹ sư. Ông là một nhà hóa học, kỹ sư và nhà phát minh, ông đã tích lũy được nhiều tài sản trong suốt cuộc đời, phần lớn là từ 355 phát minh, trong đó thuốc nổ là phát minh nổi tiếng nhất. Ông quan tâm đến sinh lý học thực nghiệm và thành lập phòng thí nghiệm của riêng ông ở Pháp và Ý để tiến hành các thí nghiệm về truyền máu. Để đuổi kịp các phát hiện khoa học, ông đã hào phóng quyên góp cho phòng thí nghiệm của Ivan Pavlov ở Nga và lạc quan về tiến độ đạt được từ những khám phá khoa học được thực hiện trong phòng thí nghiệm.

Năm 1888, Nobel vô cùng ngạc nhiên khi đọc cáo phó của chính mình, có tiêu đề "Kẻ buôn bán cái chết đã chết", trên một tờ báo Pháp. Khi chuyện xảy ra, anh trai của Nobel là Ludvig đã qua đời, nhưng Nobel, không hài lòng với nội dung của cáo phó và lo ngại rằng di sản của ông sẽ phản ánh không tốt về ông, cũng là nguồn cảm hứng để thay đổi di chúc của ông. Trong di chúc cuối cùng, Nobel yêu cầu số tiền của ông phải được sử dụng để tạo ra một loạt giải thưởng cho những người mang lại "lợi ích lớn nhất cho nhân loại" trong lĩnh vực vật lý, hóa học, hòa bình, sinh lý học hoặc y học, và văn học. Mặc dù Nobel đã viết nhiều di chúc trong suốt cuộc đời, nhưng bản cuối cùng được viết hơn một năm trước khi ông qua đời ở tuổi 63. Do có khá nhiều tranh cãi xung quanh di chúc, nó đã không được Quốc hội Na Uy chấp thuận cho đến tận ngày 26 tháng 4 năm 1897.

Các thành viên của Ủy ban Nobel Na Uy sẽ trao giải Giải Hòa bình ngay sau khi di chúc được thông qua. Các tổ chức trao giải theo sau: Học viện Karolinska vào ngày 7 tháng 6, Viện Hàn lâm Thụy Điển vào ngày 9 tháng 6 và Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển vào ngày 11 tháng Sáu. Sau đó, Quỹ Nobel đã đạt được thỏa thuận về hướng dẫn cách thức trao giải Nobel. Năm 1900, Vua Oscar II ban hành quy chế mới cho Quỹ Nobel.Ngày nay, giải được gọi là giải Nobel Y học.

Đề cử và lựa chọn
nhỏ|Huy chương giải Nobel Y học, Thụy Điển, 1945, cho Ngài Alexander Fleming (1881–1955), người đã phát hiện ra Penicillin. Trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Scotland

Điều quan trọng đối với Nobel là giải thưởng được trao cho một "khám phá" và đó là "lợi ích lớn nhất cho nhân loại".Theo quy định của di chúc, chỉ những người được chọn mới đủ điều kiện đề cử cá nhân cho giải thưởng. Những người này bao gồm các thành viên của các học viện trên khắp thế giới, các giáo sư y khoa ở Thụy Điển, Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Phần Lan, cũng như các giáo sư của các trường đại học và tổ chức nghiên cứu được lựa chọn ở các quốc gia khác. Những người đoạt giải Nobel trước đây cũng có thể nhận đề cử. Cho đến năm 1977, tất cả các giáo sư của Viện Karolinska cùng nhau quyết định giải Nobel Sinh lý học hoặc Y khoa. Năm đó, những thay đổi trong luật Thụy Điển đã buộc viện phải công khai bất kỳ tài liệu nào liên quan đến Giải thưởng Nobel, và việc thành lập một cơ quan độc lập về mặt pháp lý cho công việc của Giải thưởng được coi là cần thiết. Do đó, thành lập Hội đồng Nobel, bao gồm 50 giáo sư tại Viện Karolinska. Bầu ra Ủy ban Nobel với năm thành viên đánh giá những người được đề cử, Thư ký phụ trách tổ chức và mỗi năm có mười thành viên phụ trợ để hỗ trợ đánh giá các ứng cử viên. Năm 1968, một điều khoản đã được thêm vào là không quá ba người có thể chia sẻ giải thưởng Nobel.

Đúng với nhiệm vụ, ủy ban đã chọn các nhà nghiên cứu làm việc trong lĩnh vực khoa học cơ bản thay vì những người đã có đóng góp trong khoa học ứng dụng. Harvey Cushing, bác sĩ giải phẫu thần kinh người Mỹ, tiên phong trong việc xác định được hội chứng Cushing, đã không được trao giải thưởng, cũng như Sigmund Freud, vì công trình phân tích tâm lý của ông thiếu các giả thuyết có thể thực nghiệm xác nhận. Công chúng kỳ vọng Jonas Salk hoặc Albert Sabin nhận giải thưởng vì đã phát triển vắc-xin bại liệt, nhưng thay vào đó, giải thưởng lại thuộc về John Enders, Thomas Weller, và Frederick Robbins với phát hiện cơ bản rằng vi rút bại liệt có thể sinh sản trong tế bào khỉ, dù các chế phẩm trong phòng thí nghiệm đã giúp tạo ra vắc xin.

Trong suốt thập niên 1930, thường xuyên có những người đoạt giải trong sinh lý học cổ điển, nhưng sau đó, lĩnh vực này bắt đầu phân chia thành các chuyên ngành. Những người đoạt giải sinh lý học cổ điển gần đây nhất là John Eccles, Alan Hodgkin, và Andrew Huxley vào năm 1963 vì những phát hiện của họ về "các sự kiện điện đơn nhất trong hệ thống thần kinh trung ương và ngoại vi."

Người đoạt giải

trái|nhỏ|Nikolaas Tinbergen (trái) và Konrad Lorenz (phải) nhận giải (cùng với Karl von Frisch) vì những khám phá liên quan đến hành vi của động vật.
Năm 1901, nhà sinh lý học người Đức Emil Adolf von Behring là người đầu tiên nhận giải Nobel về Sinh lý học và Y học. Khám phá của Behring về liệu pháp huyết thanh trong quá trình phát triển vắc-xin bạch hầu và uốn ván đã đặt "một vũ khí quan trọng vào tay các y bác sỹ để chiến thắng chống lại bệnh tật và tử vong".

Những người đoạt giải nhận giải Nobel trong nhiều lĩnh vực liên quan đến sinh lý học hoặc y học. , có tám Giải thưởng dành cho những đóng góp trong lĩnh vực truyền tính trạng thông qua G proteins và chất truyền tin thứ hai. Mười ba giải dành cho những đóng góp trong lĩnh vực khoa học thần kinh và mười ba người đã nhận giải cho những đóng góp trong trao đổi chất. Tính đến năm 2009, có hơn 100 giải Nobel về Sinh lý và Y học đã được trao cho 195 cá nhân.

Mười hai phụ nữ đã nhận giải thưởng gồm: Gerty Cori (1947), Rosalyn Yalow (1977), Barbara McClintock (1983), Rita Levi-Montalcini (1986), Gertrude B. Elion (1988), Christiane Nüsslein-Volhard (1995), Linda B. Buck (2004), Françoise Barré-Sinoussi (2008), Elizabeth H. Blackburn (2009), Carol W. Greider (2009), May-Britt Moser (2014) và Youyou Tu (2015). Chỉ có một phụ nữ là Barbara McClintock từng nhận giải thưởng không chia sẻ trong hạng mục này, do công trình khám phá ra gen nhảy di truyền.

Yếu tố thời gian và qua đời

Do khoảng thời gian có thể trôi qua trước khi tầm quan trọng của khám phá trở nên rõ ràng, một số giải thưởng được trao nhiều năm sau khám phá ban đầu. Barbara McClintock đã thực hiện những công trình vào năm 1944, trước khi cấu trúc của phân tử DNA được biết đến; bà đã không nhận giải cho đến tận năm 1983. Tương tự như vậy, vào năm 1916 Peyton Rous đã phát hiện ra vai trò của virus khối u ở gà, nhưng mãi đến 50 năm sau, vào năm 1966, bà mới nhận giải.

Năm 2011, nhà miễn dịch học người Canada Ralph M. Steinman thắng giải; tuy nhiên, ủy ban không biết rằng ông đã qua đời ba ngày trước khi thông báo. Ủy ban đã quyết định vì giải thưởng được trao "với thiện chí" nên vẫn công nhận giải.

Tranh cãi

Giải thưởng năm 2008 được trao cho Harald zur Hausen để ghi nhận khám phá của ông về virus u nhú ở người (HPV) có thể gây ra ung thư cổ tử cung, Françoise Barré-Sinoussi và Luc Montagnier vì đã phát hiện ra virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV). Nhưng dù Robert Gallo hay Luc Montagnier xứng đáng được ghi nhận nhiều hơn cho việc phát hiện ra virus gây bệnh AIDS hay không vẫn là vấn đề gây ra tranh cãi đáng kể. Đúng như vậy, Gallo đã bị loại và không nhận giải thưởng. Ngoài ra, đã có một vụ bê bối khi Harald zur Hausen đang bị điều tra vì hưởng lợi ích tài chính đối với vắc-xin ung thư cổ tử cung mà vi-rút HPV có thể gây ra. AstraZeneca, công ty có cổ phần trong hai loại vắc-xin HPV béo bở có thể hưởng lợi về mặt tài chính từ giải thưởng, đã đồng ý tài trợ cho Nobel Media và Nobel Web. Theo Times Online, hai nhân vật cấp cao trong quá trình tuyển chọn đã chọn Hausen cũng có mối liên hệ chặt chẽ với AstraZeneca.

Giới hạn số lượng người nhận giải
Điều khoản đưa ra vào năm 1968 về giới hạn số lượng người nhận đề cử tối đa là ba người cho bất kỳ giải thưởng nào đã gây ra nhiều tranh cãi. Từ thập niên 1950 trở lại đây, xu hướng trao giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học cho nhiều người ngày càng gia tăng. Có 59 người nhận giải trong 50 năm đầu tiên của thế kỷ trước, trong khi 113 cá nhân nhận giải từ năm 1951 đến năm 2000. Sự gia tăng này có thể là do sự gia tăng của cộng đồng khoa học quốc tế sau Thế chiến thứ hai, dẫn đến nhiều người chịu trách nhiệm cho việc khám phá và nhận đề cử cho một giải thưởng cụ thể. Ngoài ra, nghiên cứu y sinh hiện nay thường được do các nhóm thực hiện hơn là các nhà khoa học làm việc một mình, khiến cho không có khả năng bất kỳ nhà khoa học nào, hoặc thậm chí một số ít, chịu trách nhiệm chính cho một khám phá; điều này có có nghĩa là một đề cử giải thưởng phải bao gồm nhiều hơn ba người đóng góp sẽ tự động bị loại khỏi quá trình xem xét. Ngoài ra, những người đóng góp hoàn toàn xứng đáng có thể không nhận đề cử vì hạn chế dẫn đến việc giới hạn chỉ ba người được đề cử cho mỗi giải thưởng, dẫn đến việc loại trừ gây tranh cãi.

Tham khảo

Trích dẫn

Nguồn

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 All Nobel Laureates in Physiology or Medicine at the Nobel Foundation.
 Official site of the Nobel Foundation.
 Graphics: National Medicine Nobel Prize shares 1901–2009 by citizenship at the time of the award and by country of birth. From J. Schmidhuber (2010), Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th Century at arXiv:1009.2634v1

Sinh lý và Y khoa
Nobel
Viện Karolinska
Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học


title: Đồng bằng Trường Giang

text:
Đồng bằng Trường Giang hay đồng bằng sông Dương Tử (, Hán Việt: Trường Giang Tam giác châu) thường được dùng để đề cập đến các vùng nói tiếng Ngô, tức Thượng Hải, miền nam Giang Tô và miền bắc Chiết Giang. Đồng bằng Trường Giang nằm ở khu vực trung tâm của một vùng lớn hơn mà theo truyền thống được gọi là Giang Nam. Trường Giang chảy vào Biển Hoa Đông. Tỉ lệ đô thị hóa trong khu vực ngày càng tăng cao và có thể là Vùng đô thị tập trung lớn nhất thế giới. Diện tích của vùng đồng bằng được cho là 99600 km² và đây là nơi sinh sống của 80 triệu người vào năm 2007, trong đó 50 triệu người là cư dân đô thị.

Dân cư
Đồng bằng Trường Giang là một trong những nơi có mật độ dân cư cao nhất trên thế giới và bao gồm một trong những thành phố lớn nhất thế giới là Thượng Hải. Bởi có dân số đông cộng với chất thải các nhà máy, hóa chất trong nông nghiệp và từ các thành phố thượng nguồn nên đồng bằng này bị Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên cho là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất cho Thái Bình Dương.

Tiếng mẹ đẻ của hầu hết cư dân trong vùng là tiếng Ngô (đôi khi được gọi là tiếng Thượng Hải, mặc dù tiếng Thượng Hải chỉ là một phương ngữ của tiếng Ngô), gần như toàn bộ dân cư cũng đều có thể sử dụng hết sức thành thạo tiếng Phổ thông. Tiếng Ngô và các "phương ngữ" khác của tiếng Trung không thể hiểu lẫn nhau.

Đồng bằng Trường Giang gồm 12 địa cấp thị của ba tỉnh thành. Về phía bắc, đồng bằng có thể coi là kéo dài đến Liên Vân Cảng thuộc Giang Tô và xa về phía nam đến Thái Châu, Chiết Giang. Đồng bằng Trường Giang bao gồm một số nơi có kinh tế phát triển nhanh nhất tại Trung Quốc trong những năm gần đây và năm 2004, vùng chiếm 21% tổng GDP của Trung Quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Growth cools in Yangtze River region
 PBS.org, Journey to Planet Earth, Yangtze River Delta, China
 United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UNESCAP)
 Economic profile for the Yangtze River Delta at HKTDC

T
Châu thổ
Khu vực địa lý của Trung Quốc
Biển Hoa Đông
Vùng đô thị của Trung Quốc
Đồng bằng Trường Giang


title: Montberon

text:
Montberon là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 192 mét trên mực nước biển..

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Đường phố Paris

text:
Theo thống kê, vào năm 1997, thành phố Paris có tất cả 6.088 đường, phố, đại lộ gồm cả công cộng và tư nhân. Trong tiếng Pháp, đường phố nói chung được chia thành nhiều loại: rue, avenue, boulevard, allée, passage, impasse... Với một tên địa danh, ở Paris có thể tồn tại cả rue, avenue, boulevard, passage... và có thể thêm cả quảng trường (place), cửa ô (porte). Ví dụ tên Clichy được đặt cho:
 Avenue de Clichy
 Boulevard de Clichy
 Place de Clichy
 Porte de Clichy
 Rue de Clichy
 Passage de Clichy
Điểm phân biệt chính giữa phố (rue) với đại lộ (avenues và boulevard) là phố không có cây. Tuy ngoại lệ, ở vành đai các quận phía ngoài, một số phố có cây hai bên đường: rue Ordener, rue des Pyrénées, rue de Tolbiac, rue d'Alésia và rue de la Convention. Ngược lại, avenue de l'Opéra không được trồng cây để không che tầm nhìn tới nhà hát Opéra Garnier

Trong các khu biệt thự, về nguyên tắc là các đường tư nhân.

Thống kê

Nguồn: Trang chính thức của thành phố

Đường phố công cộng
Không tính các con đường trong rừng.
Số lượng: 5.971
Tổng chiều dài: khoảng 1.700 km
Tổng diện tích: khoảng 26.500.000 m², tức chiếm 25% diện tích không gian Paris

Đường công cộng và tư nhân mở cho giao thông
Số lượng: 5.094, không tính các con đường trong rừng, đường vanh đai và đường tốc hành
Tổng chiều dài: khoảng 1.601 km, tính cả đường trong rừng
Tổng chiều dài mặt đường: 1.459 km, không tính các con đường trong rừng, đường vanh đai
Tổng chiều dài vỉa hè: 2.918 km
Tổng diện tích: khoảng 24.880.000 m²:
- Mặt đường: 13.500.000 m²
- Vỉa hè: 10.000.000 m²
- Đại lộ vành đai: 1.380.000 m²

Đường tư nhân đóng không cho giao thông
Số lượng: 706

Đường tư nhân mở cho giao thông
Số lượng: 189
Tổng chiều dài: khoảng 17,0 km
Tổng diện tích: khoảng 130.150 m2

Đường công cộng cho người đi bộ hoặc hạn chế giao thông
Số lượng: 382
Tổng chiều dài: khoảng 42,5 km
Tổng diện tích: khoảng 302.800 m2

Giao lộ và quảng trường
Số lượng các giao lộ: 10.750
Số lượng quảng trường: 479
Số lượng các giao lộ là quảng trường: 1.558

So sánh với các diện tích khác
Tổng diện tích Paris: 10.539,7 ha gồm cả sông Seine và rừng
Diện tích trừ hai rừng Boulogne và Vincennes: 8.692,8 ha
Diện tích rừng:
- Boulogne: 852,2 ha
- Vincennes: 994,7 ha
Diện tích sông Seine trong Paris: 63 ha
Diện tích vùng Ile-de-France: 1.200.000 ha
Diện tích Lãnh thổ chính quốc Pháp: 543.965 km2, tức 54.396.500 ha

Một số đường phố đặc biệt

Nguồn: Trang chính thức của thành phố

Đại lộ rộng nhất Paris là đại lộ Foch quận 16: rộng 120 m.
Đại lộ ngắn nhất Paris là đại lộ Constant Coquelin Quận 7: dài 98 m.
Phố dài nhất Paris là phố Vaugirard Quận 6 và 15: dài 4.360 m.
Phố ngắn nhất Paris là phố Degrés Quận 2: dài 5,75 m.
Phố hẹp nhất Paris là phố Chat-qui-Pêche Quận 5, chỗ hẹp nhất là 1,80 m.
Một vài nguồn cho rằng hẻm Merisiers Quận 12 hẹp dưới 1 mét và lối đi Duée Quận 20 rộng 80 cm, nhưng ngày nay đoạn bên phải đã bị chặn bởi hàng dậu.
Cố độ dốc nhất là phố Gasnier-Guy Quận 20: 17 độ.
Điểm cao nhất là số 40 phố Télégraphe Quận 20: 128,45 m.
Điểm thấp nhất tại góc các phố Leblanc và Saint-Charles Quận 15: 30,5 m.

Một vài đường phố

Đại lộ Champs-Élysées
Đại lộ Montaigne
Phố Mouffetard
Đại lộ Opéra
Phố Rivoli
Đại lộ Saint-Michel
Đại lộ Sébastopol
Đại lộ Saint-Germain
Đại lộ Clichy
Đại lộ Raspail
Phố Faubourg-Saint-Honoré
Đại lộ Haussmann
Đại lộ Choisy
Đại lộ Ivry
Đại lộ Masséna
Đại lộ Grande-Armée
Đại lộ Kléber

Tham khảo

 Jacques Hillairet, Dictionnaire historique des rues de Paris.
 Ville de Paris

Liên kết ngoài

Voies de circulation  trên trang của thành phố Paris
Danh sách các đường phố Paris trên Wikipedia tiếng Pháp

Quy hoạch đô thị Paris
Giao thông Paris


title: Lytrosis

text:
Lytrosis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Angeronini


title: Frontenard

text:
Frontenard là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 220.Dân số năm 2004 ước khoảng 224 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Dactylosporina

text:
Dactylosporina là một chi nấm trong họ Physalacriaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Dactylosporina at Index Fungorum

Physalacriaceae


title: Coelioxys reticulata

text:
Coelioxys reticulata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1968


title: Helius fratellus

text:
Helius fratellus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Le Fied

text:
Le Fied là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Voiteur. Tọa độ địa lý của xã là 46° 46' vĩ độ bắc, 05° 43' kinh độ đông. Le Fied nằm trên độ cao trung bình là 528 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 520 mét và điểm cao nhất là 562 mét. Xã có diện tích 8.39 km², dân số vào thời điểm 2005 là 203 người; mật độ dân số là 24 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ giáo khu Saint-Jean-Baptiste từ thế kỉ thứ 16 được tu bổ và cải tạo năm 1823.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: (7339) 1991 RA16

text:
{{DISPLAYTITLE:(7339) 1991 RA16}}

(7339) 1991 RA16 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Omphalotropis

text:
Omphalotropis là một chi ốc có mài nhỏ ở đầm ngập mặn có nắp, là động vật chân bụng sống trên cạn động vật thân mềm trong họ Assimineidae.

Các loài
Các loài trong chi Omphalotropis gồm có:
 Omphalotropis albocarinata
 Omphalotropis carolinensis
 Omphalotropis cheynei
 Omphalotropis cookei
 Omphalotropis costulata
 Omphalotropis elegans
 Omphalotropis elongatula
 Omphalotropis erosa
 Omphalotropis fragilis
 Omphalotropis gracilis
 Omphalotropis guamensis
 Omphalotropis hieroglyphica
 Omphalotropis howeinsulae
 Omphalotropis laevigata
 Omphalotropis laticosta
 Omphalotropis latilabris
 Omphalotropis mutica
 Omphalotropis ochthogyra
 Omphalotropis picta
 Omphalotropis pilosa
 Omphalotropis plicosa
 Omphalotropis quadrasi
 Omphalotropis rubens
 Omphalotropis semicostulata
 Omphalotropis striatapila
 Omphalotropis submaritima
 Omphalotropis suteri
 Omphalotropis suturalis
 Omphalotropis tumidula
 Omphalotropis vohimenae

Chú thích

Tham khảo

Assimineidae


title: Diloma arida

text:
Diloma arida là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Trochidae.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A W B, New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Diloma
Động vật chân bụng New Zealand


title: Overdrive (Cơ khí)

text:
Overdrive là thuật ngữ thường được dùng cho hai đối tượng khác nhau:

- Trong Ô tô, overdrive là thiệt bị cho phép lựa chọn Tỷ số truyền của hộp số khi đi tốc độ cao nhằm giúp đạt được hiệu quả tiết kiệm nhiên liêu. Tuy nhiên khi đó lực kéo của xe sẽ giảm đi. Thông thường số cuối cùng hay số cao nhất của hộp số được gọi là overdrive.

- Ngoài ra overdrive còn được sử dụng để chỉ việc ăn khớp giữa các bánh răng trong hộp số (transmission) hay trong trục truyền dẫn (transaxle) nhằm làm tốc độ ra lớn hơn tốc độ truyền vào.

Tham khảo

Công nghệ truyền dẫn trong Ô tô

ru:Механическая коробка передач#Повышающие передачи


title: Aulacophora foveicollis

text:
Aulacophora foveicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lucas miêu tả khoa học năm 1849.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: La Palma del Condado

text:
La Palma del Condado là một thị trấn và đô thị ở tỉnh Huelva, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2005, đô thị này có dân số 9.925 người. Năm 2007, ước tính dân số là 10.192 người. Đô thị này có diện tích 61 km² và mật độ dân số 162,7 người/km². Đô thị này nằm ở độ cao 93m và cách tỉnh lỵ Huelva 42 km.

Tham khảo

Liên kết ngoài
La Palma del Condado - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Huelva


title: Beilschmiedia lumutensis

text:
Beilschmiedia lumutensis là một [[loàithực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Tham khảo

 Kochummen, K.M. 1998. Beilschmiedia lumutensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
L


title: Onigiri

text:
O-nigiri (お握り hay là 御握り; おにぎり), còn gọi là o-musubi (お結び; おむすび), nigirimeshi (握り飯; にぎりめし) là cơm nắm của người Nhật. Nó thường có hình tam giác hoặc bầu dục và được phủ (hoặc gói) bằng rong biển (nori). Theo truyền thống, onigiri có chứa umeboshi (mơ muối), shake (cá hồi muối), katsuobushi hay các thành phần được muối hay chua khác. Onigiri vừa có tính cơ động, vừa tiện lợi trong việc bảo quản cơm.

Lịch sử

Các tài liệu viết vào khoảng những năm 1600 cho thấy nhiều samurai giữ cơm nắm bọc trong lá tre để dùng cho bữa trưa ăn nhanh vào lúc chiến tranh, nhưng nguồn gốc của onigiri có từ lâu trước đó. Trước khi việc dùng đũa phổ biến vào thời kì Nara, cơm được nắm thành nắm nhỏ để dễ cầm. Vào thời kì Heian, cơm cũng được nắn thành hình tứ giác nhỏ để dễ xếp chồng lên nhau trên đĩa và dễ ăn.

Từ thời kì Kamakura đến đầu thời kì Edo, onigiri được dùng trong bữa ăn nhanh. Điều này có ý nghĩa vì đầu bếp chỉ cần nghĩ làm thế nào để làm đủ onigiri mà không cần lưu tâm đến việc phục vụ. Onigiri lúc bấy giờ chỉ là nắm cơm có rắc muối. Việc thêm nori vào onigiri chỉ trở nên rộng rãi kể từ thời kì Meiji khi nori được trồng và làm thành tấm mỏng phổ biến.

Trước đây người ta cho rằng onigiri không thể được sản xuất với máy móc vì kĩ thuật nắn thành nắm quá khó để máy móc có thể thực hiện được. Vào những năm 1980, máy làm onigiri hình tam giác được chế tạo. Lúc đầu nó đã phải đương đầu với những người hoài nghi nhờ vào việc thay vì cuộn phủ thứ được thêm vào, thứ thêm vào này chỉ cần được đặt vào lỗ trong onigiri và lỗ này được nori che phủ. Thêm vào đó, onigiri làm bằng máy này luôn được bọc sẵn nori, và sau một thời gian nori trở nên ẩm và dính. Lối bao bọc đã được cách tân bằng cách cho phép nori được bọc riêng biệt với cơm. Vào lúc dùng, người ăn có thể mở gói nori và bọc lên onigiri. Việc thành phần thêm vào onigiri được lắp vào thay vì được cuộn bọc, vốn là một hạn chế, nhưng lại làm cho việc thay đổi thành phần được dễ dàng.

Tính sẵn có
Ở Nhật Bản hầu hết các cửa hàng tiện dụng (convenience store) đều có bán onigiri với nhiều loại thành phần. Các cửa hàng chuyên biệt, gọi là Onigiri-ya, cung cấp cơm nắm làm bằng tay.
Ngày nay, do ẩm thực phương Tây du nhập vào Nhật Bản nên người Nhật có món cơm nắm kiểu sandwich có tên Onigirirazu (おにぎらず). Ở Hàn Quốc, onigiri được gọi là samgak kimbap (삼각김밥).

Hình ảnh

Tham khảo

Ẩm thực Nhật Bản
Ẩm thực Đài Loan
Các món cơm Nhật Bản


title: Tipula longarmata

text:
Tipula longarmata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Melanoxanthus ferrugineus

text:
Melanoxanthus ferrugineus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Salasaca (bướm đêm)

text:
Salasaca là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nacophorini


title: Minutargyrotoza

text:
Minutargyrotoza là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Minutargyrotoza calvicaput (Walsingham, 1900)
Minutargyrotoza minuta (Walsingham, 1900)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: Barbus cyclolepis

text:
Barbus cyclolepis là một loài cá trong họ Cyprinidae.

B. cyclolepis được tìm thấy ở Bulgaria, Hy Lạp, and Thổ Nhĩ Kỳ. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông.

Chú thích

Tham khảo

 Crivelli, A.J. 2005. Barbus cyclolepis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

C
Động vật được mô tả năm 1837


title: Alkersum

text:
Alkersum (Fering: Aalkersem, tiếng Đan Mạch: Alkersum) là một đô thị thuộc huyện Nordfriesland, trong bang Schleswig-Holstein, northern nước Đức. Đô thị này có diện tích 9,07 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 405 người.
Alkersum ở trung tâm đảo.

Dân địa phương nổi bật
 Frederik Paulsen (1909-1997), người sáng lập Ferring Pharmaceuticals

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Alkersum

Xã và đô thị ở huyện Nordfriesland


title: Lâm Đồng

text:
Lâm Đồng là một trong năm tỉnh thuộc vùng Tây Nguyên, Việt Nam, đồng thời là tỉnh có diện tích lớn thứ 7 cả nước, tiếp giáp với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Năm 2022, Lâm Đồng là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 23 về số dân, xếp thứ 23 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 18 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 26 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 1.321.800 người dân, số liệu kinh tế - xã hội thống kê GRDP đạt 103,4 nghìn tỉ Đồng (tương ứng với 3,406 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 77,67 triệu đồng (tương ứng với 3,338 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 12.09%.

Nằm trên 3 cao nguyên cao nhất của Tây Nguyên là Lâm Viên - Di Linh - Bảo Lộc (tên cũ là B'Lao) với độ cao 1500 mét so với mực nước biển và là tỉnh duy nhất ở Tây Nguyên không có đường biên giới quốc tế. Tỉnh lỵ là thành phố Đà Lạt nằm cách Thành phố Hồ Chí Minh 300 km về hướng Đông Bắc, cách thành phố Đà Nẵng 658 km về phía nam, cách thủ đô Hà Nội 1.414 km tính theo đường Quốc lộ 1. Năm 2010, Lâm Đồng là tỉnh đầu tiên của Tây Nguyên có 2 thành phố trực thuộc tỉnh (Đà Lạt, Bảo Lộc).

Địa lý

Vị trí

Lâm Đồng thuộc Nam Tây Nguyên, có tọa độ địa lý từ 11˚12’- 12˚15’ vĩ độ bắc và 107˚45’ kinh độ đông. Phía đông bắc giáp với tỉnh Khánh Hòa, phía đông giáp với tỉnh Ninh Thuận, phía tây giáp Đắk Nông, phía tây nam giáp hai tỉnh Đồng Nai và Bình Phước, phía nam và đông nam giáp tỉnh Bình Thuận, phía bắc giáp tỉnh Đắk Lắk.

Phía bắc tỉnh là dãy núi Yang Bông có đỉnh cao 1749 mét. Dãy núi phía nam có đỉnh Đan Sê Na cao 1950 mét, đỉnh Langbiang cao 2163 mét, Hòn Giao cao 1948 mét. Phía nam hai dãy núi là cao nguyên Lang Biang, trên đó có thành phố Đà Lạt ở độ cao 1475 mét. Phía đông và nam tỉnh có cao nguyên Di Linh cao 1010 mét, phía tây nam tỉnh có cao nguyên Bảo Lộc cao từ 900 ÷ 1100m địa hình khá bằng phẳng và đông dân cư, là nơi đầu nguồn của sông La Ngà.

Những liên kết với Nam Bộ
Tuy thuộc vùng Tây Nguyên nhưng Lâm Đồng vẫn có những liên kết nhất định với vùng Nam Bộ ở một vài lĩnh vực:

Về mặt quân sự, Lâm Đồng được xếp vào Quân khu 7 (quân khu Đông Nam Bộ mở rộng).

Địa hình
Nằm ở phía nam Tây Nguyên, trên 3 cao nguyên (cao nguyên Lâm Viên, cao nguyên Di Linh, cao nguyên Bảo Lộc) và là khu vực đầu nguồn của hệ thống sông suối lớn, địa hình đa số là núi và cao nguyên với độ cao trung bình từ 800 đến 1.000 mét so với mực nước biển, đồng thời cũng có những thung lũng nhỏ bằng phẳng. Đặc điểm nổi bật của địa hình tỉnh Lâm Đồng là sự phân bậc khá rõ ràng từ bắc xuống nam.

Khí hậu
Do chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa biến thiên theo độ cao, chính vì vậy khí hậu Lâm Đồng được chia làm 2 mùa riêng biệt là mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa thường bắt đầu từ tháng 5 kéo dài đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ cũng thay đổi rõ rệt giữa các khu vực, càng lên cao nhiệt độ càng giảm. Nhiệt độ trung bình năm của tỉnh dao động từ 18 – 250C, thời tiết ôn hòa và mát mẻ quanh năm, thường ít có những biến động lớn trong chu kỳ năm. Lượng mưa trung bình 1.750 – 3.150 mm/năm, độ ẩm tương đối trung bình cả năm 85 – 87%. Đặc biệt Đà Lạt thuộc Lâm Đồng có khí hậu cận nhiệt đới núi cao ngay trong vùng khí hậu nhiệt đới savan điển hình và nằm không xa các trung tâm đô thị lớn và vùng đồng bằng đông dân.

Nằm trong hệ thống sông Đồng Nai, có nguồn nước rất phong phú, mạng lưới suối khá dày đặc, tiềm năng thủy điện rất lớn, với 73 hồ chứa nước, 92 đập dâng. Sông suối trên địa bàn Lâm Đồng phân bố khá đồng đều, phần lớn sông suối chảy từ hướng đông bắc xuống tây nam, hầu hết các sông suối ở đây đều có lưu vực khá nhỏ và có nhiều ghềnh thác ở thượng nguồn.

Lịch sử

Ngày 1 tháng 11 năm 1899, chính quyền Pháp lập tỉnh Đồng Nai Thượng (Province de Haut Donnai), tỉnh lỵ đặt tại Di Linh (Djiring)

Năm 1903, bãi bỏ tỉnh Đồng Nai Thượng, chuyển thành đại lý hành chính Di Linh, do đại diện của Công sứ Bình Thuận cai trị

Năm 1913, nhập đại lý Đà Lạt với đại lý Di Linh, gọi chung là đại lý Di Linh và vẫn thuộc tỉnh Bình Thuận

Ngày 6 tháng 1 năm 1916: thành lập tỉnh Lâm Viên, gồm đại lý Đà Lạt mới lập lại và đại lý Di Linh, tách từ tỉnh Bình Thuận. Tỉnh lỵ đặt tại Đà Lạt. Tỉnh Lâm Viên còn được gọi là Langbiang hay Lâm Viên

Ngày 31 tháng 10 năm 1920: xóa bỏ tỉnh Lâm Viên, một phần lập ra thành phố Đà Lạt, phần còn lại lập lại tỉnh Đồng Nai Thượng, tỉnh lỵ đặt tại Di Linh. Năm 1928 chuyển tỉnh lỵ tỉnh Đồng Nai Thượng về Đà Lạt

Ngày 8 tháng 1 năm 1941, lập lại tỉnh Lâm Viên, tỉnh lỵ đặt tại Đà Lạt. Tỉnh lị tỉnh Đồng Nai Thượng chuyển về Di Linh.

Ngày 19 tháng 5 năm 1958, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi tên tỉnh Đồng Nai Thượng thành tỉnh Lâm Đồng, đồng thời tách một phần đất sáp nhập với thành phố Đà Lạt, thành lập tỉnh Tuyên Đức. Tỉnh Lâm Đồng gồm 2 quận Bảo Lộc (B'Lao) và Di Linh, tỉnh lỵ đặt tại Bảo Lộc.

Chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam nhập tỉnh Lâm Viên với tỉnh Đồng Nai Thượng thành tỉnh Lâm Đồng. Như vậy tỉnh Lâm Đồng do Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đặt bao gồm 2 tỉnh Lâm Đồng và Tuyên Đức do Việt Nam Cộng hòa đặt.

Tháng 2 năm 1976, 2 tỉnh Lâm Đồng và Tuyên Đức hợp nhất thành tỉnh Lâm Đồng mới, gồm thành phố Đà Lạt và 4 huyện: Bảo Lộc, Di Linh, Đơn Dương, Đức Trọng.

Ngày 14 tháng 3 năm 1979, chia huyện Bảo Lộc thành 2 huyện: Bảo Lộc và Đạ Huoai; chia huyện Đơn Dương thành 2 huyện: Đơn Dương và Lạc Dương.

Ngày 6 tháng 6 năm 1986, chia huyện Đạ Huoai thành 3 huyện: Đạ Huoai, Đạ Tẻh và Cát Tiên.

Ngày 28 tháng 10 năm 1987, chia huyện Đức Trọng thành 2 huyện: Đức Trọng và Lâm Hà.

Ngày 11 tháng 7 năm 1994, chia huyện Bảo Lộc thành thị xã Bảo Lộc và huyện Bảo Lâm.

Ngày 24 tháng 7 năm 1999, thành phố Đà Lạt được Thủ tướng Chính phủ công nhận là đô thị loại II.

Ngày 17 tháng 11 năm 2004, thành lập huyện Đam Rông trên cơ sở tách 3 xã thuộc huyện Lạc Dương và 5 xã thuộc huyện Lâm Hà.

Ngày 23 tháng 3 năm 2009, thành phố Đà Lạt được công nhận là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Lâm Đồng.

Ngày 8 tháng 4 năm 2010, chuyển thị xã Bảo Lộc thành thành phố Bảo Lộc. Tỉnh Lâm Đồng có 2 thành phố và 10 huyện như hiện nay.

Hành chính
Tỉnh Lâm Đồng có 12 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 2 thành phố trực thuộc tỉnh và 10 huyện với 142 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 111 xã, 18 phường và 13 thị trấn.

Kinh tế

Lâm Đồng có diện tích trồng Trà lớn nhất Việt Nam. Tuy nhiên một phần lớn doanh thu của tỉnh là nhờ vào phát triển du lịch và xuất khẩu cà phê. Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2011, tỉnh Lâm Đồng xếp ở vị trí thứ 61/63 tỉnh thành, đến năm 2015 xếp hạng 20/63 tỉnh thành Việt Nam.

Giai đoạn 9 tháng đầu năm 2012, GDP theo giá so sánh năm 1994 đạt 7.247 tỷ đồng tăng 15,6% so với cùng kỳ 2011. Trong đó Nông lâm thủy sản 1.752 tỷ đồng, công nghiệp - xây dựng đạt 2.760,8 tỷ đồng, dịch vụ 2.733,7 tỷ đồng. Cũng trong giai đoạn này, GDP theo giá hiện hành đạt 19.366 tỷ đồng tăng 24% so với cùng kỳ 2011. Trong đó Nông lâm thủy sản 6.104 tỷ đồng, công nghiệp - xây dựng đạt 4.515 tỷ đồng, dịch vụ 8.747 tỷ đồng. Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 197.7 tỷ đồng tăng 9,6 %, tổng mức đầu tư xã hội đạt 8.550 tỷ đồng, Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn 2.886,5 tỷ đồng, thu hút du lịch đạt 2,98 triệu lượt đồng thời giải quyết cho 22.663 lao động.

Dân cư và Tôn giáo

Dân cư
Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, dân số toàn tỉnh Lâm Đồng đạt 1.296.906 người, mật độ dân số đạt 125 người/km² Trong đó dân số sống tại thành thị đạt gần 508.755 người, chiếm 39,2% dân số toàn tỉnh, dân số sống tại nông thôn đạt 788.151 người, chiếm 60,8% dân số. Dân số nam đạt 653.074 người, trong khi đó nữ đạt 643.832 người. Tỷ lệ tăng tự nhiên dân số phân theo địa phương tăng 0,88 ‰ Lâm Đồng cũng là tỉnh có tỷ lệ đô thị hóa cao nhất Tây Nguyên (42,7%; tính đến năm 2022).

Theo thống kê của tổng cục thống kê Việt Nam, tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2009, trên địa bàn toàn tỉnh có 43 dân tộc cùng 18 người nước ngoài sinh sống. Trong đó dân tộc Kinh là đông nhất với 901.316 người, xếp ở vị trí thứ hai là người Kaho với 145.665 người, người Mạ đứng ở vị trí thứ 3 với 31.869 người, thứ 4 là người Nùng với 24.526 người, người Tày có 20.301 người, Chu Ru có 18.631 người, người Hoa có 14.929 người, Mnông có 9.099 người, người Thái có 5.277 người, người Mường có 4.445 người cùng các dân tộc ít người khác như Mông với 2.894 người, Dao với 2.423 người, Khơ Me với 1.098 người... ít nhất là Lô Lô, Cơ Lao và Cống mỗi dân tộc chỉ có duy nhất 1 người.

Tôn giáo
Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh Lâm Đồng có 12 Tôn giáo khác nhau chiếm 741.836 người. Trong đó, nhiều nhất là Công giáo có 380.996 người, Phật giáo có 200.560 người, Tin Lành có 113.536 người, Cao Đài có 46.220 người, cùng các tôn giáo khác như Phật giáo Hòa Hảo với 330 người, Hồi Giáo có 75 người, Bà La Môn có 72 người, 27 người theo Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, 11 người theo Minh Sư Đạo, 5 người theo đạo Bahá'í, 3 người theo Minh Lý Đạo, 1 người Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam.

Y tế & giáo dục

Giáo dục
Tính đến thời điểm ngày 30 tháng 9 năm 2011, trên địa bàn toàn tỉnh Lâm Đồng có 459 trường học ở cấp phổ trong đó có 37 trường Trung học phổ thông, Trung học cơ sở có 133 trường, Tiểu học có 251 trường, trung học có 22 trường, có 16 trường phổ thông cơ sở, bên cạnh đó còn có 200 trường mẫu giáo. Với hệ thống trường học như thế, nền giáo dục trong địa bàn Tỉnh Lâm Đồng cũng tương đối hoàn chỉnh, góp phần giảm thiểu nạn mù chữ trong địa bàn tỉnh.

Tỉnh có 4 trường đại học là Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Yersin Đà Lạt, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh cơ sở Đà Lạt và Trường Đại học Tôn Đức Thắng cơ sở Bảo Lộc.

Y tế
Theo thống kê về y tế năm 2022, trên địa bàn toàn tỉnh Lâm Đồng có 189 cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc Sở Y tế. Trong đó có 14 Bệnh viện, 22 phòng khám đa khoa khu vực và 142 Trạm y tế phường xã, 1 bệnh viện điều dưỡng và phục hồi chức năng, với 3015 giường bệnh và 582 bác sĩ, 596 y sĩ, 859 y tá và khoảng 483 nữ hộ sinh.

Giao thông
Mặc dù địa hình chủ yếu là đèo, núi, tuy nhiên hệ thống giao thông đường bộ vẫn phân bố đều khắp các vùng trong tỉnh. Các tuyến đường Quốc lộ tại Lâm Đồng như Quốc lộ 20, Quốc lộ 28, Quốc lộ 55, Quốc lộ 27.

Các con sông lớn chảy qua địa bàn tỉnh như sông Đa Dâng, sông Đồng Nai, sông La Ngà, sông Đa Nhim, nhưng vì tốc độ chảy khá cao, ngắn và dốc nên không thuận lợi cho giao thông đường thủy. Mặt khác đối với đường hàng không thì tỉnh có sân bay Liên Khương, với các hãng Vietnam Airlines, Air Mekong và Vietjet Air,Bamboo Airways,AirAsia,.. có các chuyến bay thẳng nối Đà Nẵng, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh và một số sân bay quốc tế trong khu vực tới Sân bay quốc tế Liên Khương, nằm ở ngoại ô thành phố Đà Lạt.

Tỉnh  Lâm Đồng không nằm trên trục giao thông chính của nước ta là Quốc lộ 1A, vì thế để di chuyển đến địa phận tỉnh Lâm Đồng phải rẽ vào Quốc lộ 20 từ Quốc lộ 1A.

Đường bộ
Có ba tuyến đường bộ có lưu lượng giao thông lớn trên địa bàn tỉnh là Quốc Lộ 20 kết nối Lâm Đồng với Đồng Nai và đi tuyến TP. Hồ Chí Minh. Quốc Lộ 27 kết nối Lâm Đồng với Khánh Hòa mà lưu lượng chính chủ yếu là tuyến Đà Lạt - Nha Trang. Đường cao tốc Liên Khương – Prenn kết nối sân bay Liên Khương đến Đà Lạt.

Nhiều công ty vận tải và vận chuyển hành khách đã khai thác các tuyến giao thông đường bộ ở Lâm Đồng lâu năm như nhà xe Phương Trang, nhà xe Thành Bưởi, nhà xe Phong Phú, nhà xe Lạc Hồng.

Đường không
Trước đây, sân bay Liên Khương chỉ khai thác tuyến Đà Lạt - Hà Nội với tần suất bay 02 chuyến/tuần. Những  năm trở lại đây, giao  thông bằng đường hàng không dần trở nên phổ biến hơn khi các hãng hàng không mở rộng khai thác thêm các tuyến bay kết nối Sân Bay Liên Khương với các địa điểm khác.

Du lịch
Lâm Đồng có nhiều thắng cảnh nổi tiếng như các thác nước tại huyện Đức Trọng và những thắng cảnh thiên nhiên tại Đà Lạt như Hồ Than Thở, Hồ Xuân Hương.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, do không được quan tâm bảo trì đúng mức, cảnh quan nhiều thắng cảnh đang bị phá hủy. Ngày nay 10 trong số 17 thắng cảnh quốc gia xuống cấp, trong đó có ba ngọn thác ở huyện Đức Trọng đã được xếp hạng quốc gia tại Lâm Đồng đã biến mất gồm: thác Gougah, thác Liên Khương và thác Bảo Đại. Lý do là vì các đơn vị được giao đầu tư thiếu năng lực và chỉ lo khai thác kinh doanh bán vé . Ông Đinh Bá Quang - Trưởng phòng Quản lý di sản văn hóa (Sở VH-TT-DL) Lâm Đồng cho biết: "Theo quy định, hằng năm các đơn vị trích từ 3 - 5% lãi suất kinh doanh để tu bổ, tôn tạo và tổ chức các hoạt động văn hóa tại di tích. Thế nhưng thực tế qua kiểm tra thì các điểm này không thực hiện được như vậy".

Chú thích

Liên kết ngoài

 Hoat dong cua Doan Dai bieu Quoc hoi va Hoi dong Nhan dan tinh Lam Dong
 Van phong UBND tinh Lam Dong - Portal

Lâm Đồng
Tây Nguyên


title: 2827 Vellamo

text:
2827 Vellamo (1942 CC) là một tiểu hành tinh vành đai chính do Liisi Oterma phát hiện tại Turku ngày 11.2.1942.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2827 Vellamo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1942


title: Juviles

text:
Juviles là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Information about Juviles

Đô thị ở Granada


title: Alleghe

text:
"Alleghe" là một đô thị ở tỉnh Belluno, Veneto, Italia.

Phía tây Alleghe giáp hồ Alleghe, một hồ được tạo năm 1771 do vụ lở đất từ núi Piz. Đô thị này nằm ở độ cao 1000 m, diện tích 29 km2, dân số cuối năm 2004 là 1408 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Alleghe travel guide on Wikivoyage

Đô thị tỉnh Belluno
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Antimelatoma

text:
Antimelatoma là một chi ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Antimelatoma bao gồm:
 Antimelatoma ahipara Powell A. W. B, 1942
 Antimelatoma buchanani maorum (E. A. Smith, 1877)
 Antimelatoma benthicola Powell A. W. B, 1942
 Antimelatoma maoria Dell, 1995

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Turridae
Động vật chân bụng New Zealand


title: Geremi

text:
Geremi Sorele Njitap Fotso hay gọi một cách ngắn gọn là Geremi là cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Cameroon hiện đã giải nghệ.

Tiểu sử
Geremi Njitap sinh ngày 20 tháng 12 năm 1978 tại Bafoussam, Cameroon trong một gia đình có 18 người con.

Sự nghiệp bóng đá

Câu lạc bộ

Geremi đã gia nhập các câu lạc bộ Cerro Porteno, Genclerbirligi, Real Madrid, và Middlesbrough (cho mượn). Anh là cầu thủ của Middlesbrough trong mùa bóng 2002/2003. 1 năm sau, Geremi chuyển đến thi đấu cho Chelsea với một bản hợp đồng trị giá 6 triệu bảng Anh từ Real Madrid. Geremi được trọng dụng dưới thời ông Claudio Ranieri nhưng bị thất sủng sau khi Jose Mourinho đến Chelsea đầu mùa giải 2004/2005. Geremi đã ghi được 4 bàn thắng cho Chelsea.

Đội tuyển quốc gia
Geremi thi đấu cho đội tuyển Cameroon tại World Cup 2002 và đoạt chức vô địch Olympic môn bóng đá nam năm 2000.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Premier League profile

Cầu thủ bóng đá nam Cameroon
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Cameroon
Cầu thủ bóng đá Chelsea F.C.
Cầu thủ bóng đá La Liga
Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống
Hậu vệ bóng đá
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Newcastle United F.C.
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
Huy chương bóng đá Thế vận hội
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2000
Huy chương Thế vận hội Mùa hè 2000
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Cameroon
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2001
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2003

FIFA Century Club

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hy Lạp

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010


title: Kamayagoundanpatti

text:
Kamayagoundanpatti là một thị xã panchayat của quận Theni thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kamayagoundanpatti có dân số 12.165 người. Phái nam chiếm 48% tổng số dân và phái nữ chiếm 52%. Kamayagoundanpatti có tỷ lệ 61% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 69%, và tỷ lệ cho phái nữ là 54%. Tại Kamayagoundanpatti, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Treigny

text:
Treigny là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne 200 km phía nam của Paris.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

.

Xem thêm

=Tham khảo

Liên kết ngoài=
 Construction du château médiéval de Guédelon
 Treigny trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Treigny trên trang mạng của Insee
 Treigny sur le site du Quid
 Localisation de Treigny sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Treigny sur Mapquest

Treigny


title: Stenophylax nassarei

text:
Stenophylax nassarei là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Stenophylax


title: Melanophyllum

text:
Melanophyllum là một chi nấm trong họ Agaricaceae. Chi này phân bố rộng rãi này chứa three species.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Agaricaceae


title: Triepeolus sequior

text:
Triepeolus sequior là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 1921


title: Trận Maguindanao

text:
Trận Maguindanao là một trong những trận chiến cuối cùng của Chiến dịch Philippines trong Chiến tranh thế giới thứ hai, khi quân đội Philippines giải phóng tỉnh Maguindanao năm 1945. Trận đánh diễn ra giữa các lực lượng quân đội Philippines, quân du kích địa phương và nhân dân Mindanao chống lại quân đội Đế quốc Nhật Bản. Trận đánh này hoàn toàn do các đơn vị Philippnes phụ trách, mà không có bất kì sự hỗ trợ nào của các cường quốc Đồng Minh. Mặc dù được trang bị yếu kém hơn so với đối thủ, nhưng quân đội Philippnes chịu thương vong rất ít và giành chiến thắng.

Tham khảo

 Lịch sử Maguindanao tại Wikipedia tiếng Anh.

Chiến dịch Philippines (1944–45)
Xung đột năm 1945


title: Pseudotetralobus australasiae

text:
Pseudotetralobus australasiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gory miêu tả khoa học năm 1836.

Chú thích

Tham khảo

Pseudotetralobus


title: Corgatha

text:
Corgatha là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Corgatha albicinctalis Walker, [1866]
 Corgatha albipunctulata Warren, 1913
 Corgatha albivertex Hampson, 1907
 Corgatha ancistrodes Turner, 1936
 Corgatha argenticosta Hampson, 1910
 Corgatha argentisparsa Hampson, 1895
 Corgatha argillacea Butler, 1879
 Corgatha argyrota Hampson, 1910
 Corgatha aroa Bethune-Baker, 1906
 Corgatha atrifalcis Hampson, 1907
 Corgatha atrimargo Hampson, 1910
 Corgatha atripuncta Warren, 1913
 Corgatha binotata Warren, 1913
 Corgatha castaneorufa Rothschild, 1915
 Corgatha chionocraspis Hampson, 1918
 Corgatha chopardi Berio, 1954
 Corgatha comorana Viette, 1981
 Corgatha constipicta Hampson, 1895
 Corgatha costalba Wileman & West 1929
 Corgatha costimacula Staudinger, 1892
 Corgatha costinotalis Moore, 1867
 Corgatha crassilineata Gaede, 1916
 Corgatha dichionistis Turner, 1902
 Corgatha dictaria Walker, 1861
 Corgatha dinawa Bethune-Baker, 1906
 Corgatha diploata Hampson, 1910
 Corgatha diplochorda Hampson, 1907
 Corgatha dipyra Turner, 1902
 Corgatha drepanodes Hampson, 1910
 Corgatha drosera Meyrick, 1891
 Corgatha emarginata Hampson, 1914
 Corgatha enispodes Hampson, 1910
 Corgatha excisa Hampson, 1894
 Corgatha figuralis Walker, [1866]
 Corgatha flavicosta Hampson, 1910
 Corgatha flavipuncta Hampson, 1910
 Corgatha funebris Viette, 1961
 Corgatha fusca Tanaka, 1973
 Corgatha fuscibasis Gaede, 1916
 Corgatha fusciceps Sugi, 1982
 Corgatha gemmifer Hampson, 1894
 Corgatha griseicosta Holloway, 1976
 Corgatha hypoxantha Hampson, 1910
 Corgatha implexata Walker, 1862
 Corgatha incerta Viette, 1961
 Corgatha inflammata Hampson, 1914
 Corgatha infrarubra Strand, 1920
 Corgatha inornata Warren, 1913
 Corgatha laginia Gaede, 1916
 Corgatha leucosticta Hampson, 1910
 Corgatha macariodes Hampson, 1910
 Corgatha marumoi Sugi, 1982
 Corgatha mazoatra Viette, 1961
 Corgatha melanistis Hampson, 1910
 Corgatha microplexia Viette, 1961
 Corgatha miltophyres Turner, 1920
 Corgatha miltopolia Turner, 1945
 Corgatha minor Moore, [1885]
 Corgatha minuta Bethune-Baker, 1906
 Corgatha molybdophaes Turner, 1936
 Corgatha nabalua Holloway, 1976
 Corgatha neona Viette, 1961
 Corgatha nigricosta Warren, 1913
 Corgatha nitens Butler, 1879
 Corgatha niveicosta Hampson, 1910
 Corgatha obsoleta Marumo, 1936
 Corgatha ochrida Hampson, 1918
 Corgatha ochrobapta Turner, 1941
 Corgatha odontota Fletcher, 1961
 Corgatha olivata Hampson, 1902
 Corgatha omopis Meyrick, 1902
 Corgatha omopisoides Berio, 1954
 Corgatha ozolica Hampson, 1910
 Corgatha ozolicoides Berio, 1954
 Corgatha peroma Viette, 1961
 Corgatha pleuroplaca Turner, 1936
 Corgatha poliostrota Hampson, 1914
 Corgatha porphyrea Hampson, 1910
 Corgatha producta Hampson, 1902
 Corgatha pusilla Swinhoe, 1903
 Corgatha pygmaea Wileman, 1911
 Corgatha regula Gaede, 1916
 Corgatha rimosa Viette, 1961
 Corgatha roseocrea Viette, 1961
 Corgatha rubecula Warren, 1913
 Corgatha rubra Hampson, 1891
 Corgatha semipardata Walker, 1861
 Corgatha sideropasta Turner, 1936
 Corgatha squamigera Warren, 1913
 Corgatha subindicata Kenrick, 1917
 Corgatha submacariodes Berio, 1960
 Corgatha tafana Viette, 1976
 Corgatha tenuilineata Gaede, 1916
 Corgatha terracotta Hampson, 1910
 Corgatha thyridoides Kenrick, 1917
 Corgatha tornalis Wileman, 1915
 Corgatha trichogyia Hampson, 1907
 Corgatha uniformis Berio, 1960
 Corgatha vanjamanitra Viette, 1981
 Corgatha variegata Bethune-Baker, 1906
 Corgatha xanthobela Hampson, 1918
 Corgatha zonalis Walker, [1859]

Hình ảnh

Tham khảo

 Corgatha at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Aventiini


title: Sông Bạc

text:
Sông Bạc là phụ lưu cấp 2 của sông Lô, chảy ở huyện Hoàng Su Phì và Quang Bình tỉnh Hà Giang, Việt Nam .

Sông Bạc dài cỡ 33 km.

Dòng chảy
Sông Bạc bắt nguồn từ các suối ở vùng núi xã Nậm Ty huyện Hoàng Su Phì  với dòng chính là Nậm Ong, chảy uốn lượn về hướng nam.

Đến bản Ngòi Ham xã Tân Trịnh huyện Quang Bình  sông đổ vào sông Con, một phụ lưu cấp 1 của sông Lô .

Tham khảo

Xem thêm
 Sông Con (Hà Giang)
 Thủy điện Sông Chừng
 Thủy điện Sông Bạc

Liên kết ngoài

Bạc
Hệ thống sông Hồng


title: Ueberstrass

text:
Ueberstrass là một xã trong tỉnh Haut-Rhin, vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 5,12 km², dân số năm 1999 là 350 người. Khu vực này có độ cao 370 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Fujiwara Tatsuya

text:
là một nam diễn viên người Nhật Bản. Trên thị trường quốc tế, tên tuổi của anh được biết đến nhiều nhất với các vai chính gồm Nanahara Shuya trong loạt phim Battle Royale, Yagami Light trong loạt phim Death Note, Itō Kaiji trong loạt phim Kaiji, và Yuki Rikuhiko trong phim Inshite Miru: 7-kakan no desu gemu của Nakata Hideo. Năm 2014, anh thủ vai phản diện Makoto Shishio trong loạt phim người đóng Rurouni Kenshin.

Thân thế
Sinh ra ở Chichibu, tỉnh Saitama, Fujiwara có hứng thú với diễn xuất từ khi còn nhỏ. Năm 2013, anh kết hôn với bạn gái lâu năm. Vào mùa hè năm 2016, họ trở thành cha mẹ. Tên và giới tính của con họ chưa rõ.

Sự nghiệp
Anh nổi tiếng với vai diễn Nanahara Shuya trong bộ phim Battle Royale gây tranh cãi năm 2000 của Kinji Fukasaku. Anh ấy tiếp tục hóa thân làm nhân vật với tư cách thủ lĩnh của "Wild Seven" trong phần tiếp theo, Battle Royale II: Requiem.

Anh thủ vai Yagami Light, vai chính trong Death Note và Death Note: The Last Name, những bộ phim dựa trên manga cùng tên . Anh ấy cũng xuất hiện với tư cách khách mời trong L: Change the World, một bộ phim ăn theo của L từ loạt phim Death Note. Fujiwara chia sẻ trong quá trình quay phim rằng rất khó để thể hiện một nhân vật có cảm xúc bị kiềm chế như vậy. Trong quá trình quay Death Note: The Last Name, Tatsuya trở thành bạn thân của Matsuyama Kenichi, diễn viên thủ vai L. Matsuyama nói rằng Tatsuya đã làm rất tốt.

Trong các tác phẩm sân khấu, anh được biết đến nhờ cộng tác với Ninagawa Yukio, một trong những đạo diễn giàu ảnh hưởng nhất ở Nhật Bản. Anh bắt đầu sự nghiệp của mình trong rạp hát, trước khi vai đầu tay bằng vai chính của Shintoku-maru, cậu bé có mối quan hệ ám ảnh với mẹ kế của mình. Anh cũng diễn xuất trong các vở kịch Shakespeare, bao gồm Hamlet và Romeo và Juliet. Fujiwara thủ diễn một trong những vai chính trong bộ phim giật gân tâm lý Inshite Miru: 7-kakan no desu gemu của Nakata Hideo. Fujiwara còn lồng tiếng cho IRIS cùng với Kuroki Meisa, Shirota Yuu và bạn diễn trong Death Note là Mitsushima Hikari, khi Fujiwara đóng vai Kim Hyun-jun mà Lee Byung-hun đóng.

Anh đã thể hiện vai Makoto Shishio trong các phần tiếp theo của Rurouni Kenshin vào năm 2014. Từ tháng 1 đến tháng 2 năm 2015, anh sẽ xuất hiện trong vở Hamlet do Ninagawa Yukio làm đạo diễn tại Nhà hát Nghệ thuật Sai-no-Kuni Saitama ở Saitama và tại Nhà hát Nghệ thuật Umeda ở Osaka lần đầu tiên sau 12 năm. Sau đó, anh dự kiến sẽ đóng vai này ở Đài Loan vào tháng 3 và tại Nhà hát Barbican vào tháng 5 năm 2015.

Hidayah Idris viết trong ấn bản Singapore của tạp chí Cleo rằng Fujiwara "có lẽ là một trong những ngôi sao Nhật Bản dễ nhận biết nhất" ở Singapore.

Danh sách phim

Điện ảnh

 Kamen Gakuen (2000) - Akira Dojima
 Battle Royale (2000) - Nanahara Shuya
 Sabu (2002) - Eiji
 Battle Royale II: Requiem (2003) - Nanahara Shuya
 Moonlight Jellyfish (2004) - Seiji Terasawa
 Death Note (2006) - Yagami Light
 Death Note 2: The Last Name (2006) - Yagami Light
 L: Change the World (2008) (khách mời) - Yagami Light
 Chameleon (2008) - Gorō Noda
 Snakes and Earrings (2008)
 Zen (2009) - Tokiyori Hojo
 Kaiji (2009) - Itō Kaiji
 Parade (2009) - Ihara Naoki
 The Incite Mill (2010)
 You Dance With The Summer (2010) - Takaki Shiro
 Thế giới bí mật của Arrietty (2010) - Spiller (lồng tiếng)
 Kaiji 2 (2011) - Kaiji Itō
 Okaeri Hayabusa (2012) - Kento Ohashi
 I'm Flash! (2012)
 Wara no Tate (2013) - Kunihide Kiyomaru
 In His Chart 2 (2014) - Dr. Tatsuya Shindo
 Sanbun no Ichi (2014) - Shu
 Monsterz (2014)
 Rurouni Kenshin: Đại hỏa Kyoto (2014) - Makoto Shishio
 Rurouni Kenshin: The Legend Ends (2014) - Makoto Shishio
 ST 'Scientific Task Force' Aka to Shiro no Sosa File - The Movie (2015)
 Pokémon the Movie: Hoopa and the Clash of Ages (2015) - Barza (lồng tiếng)
 Erased (2016) - Fujinuma Satoru
 Death Note: Light Up the New World (2016) - Light Yagami
 Memoirs of a Murderer (2017) - Sonezaki
 Million Dollar Man (2018)
 The Miracle of Crybaby Shottan (2018)
 Diner (2019)
 No Longer Human (2019) - Ango Sakaguchi
 Lupin the Third: The First (2019) - Gerard (lồng tiếng)
 Kaiji: Final Game (2020) - Kaiji Itō
 The Sun Stands Still (2021) - Kazuhiko Takano
 Every Trick in the Book (2021) - Shin'ichi Tsuda
 Noise (2022) - Keita Izumi

Truyền hình

 That's the Answer (1997)
 Cyber Bishōjo Telomere (1998)
 Feeling Relief Is Easy (1998)
 Frozen Summer (1998)
 Change! (1998)
 LxIxVxE (1999)
 Kiss of Heaven (1999)
 The Things You Taught Me (2000)
 Saintly Springtime of Life (2001)
 Ikutsumono Umi o Koeru Te (2001)
 Heaven's Coins 3 (2001)
 I Cannot Say I Love You (2002)
 Night of Being Concerned (2002)
 Ai Gorin (2003)
 Shinsengumi! (2004) - Okita Sōji
 Yatsuhakamura (2004)
 Red Doubt (2005)
 SunLight (2005)
 Furuhata Ninzaburo (2006)
 Sengoku Jieitai: Sekigahara no Tatakai (2006)
 Tokyo Daikushu (2008)
 Ojiichan wa 25-sai (2010)
 Wagaya no Rekishi (2010) - Tezuka Osamu
 Piece Vote (2011) - Yu Wakitan
 ST 'Scientific Task Force' Keishichou Kagaku Tokusouhan (2013)
 ST 'Scientific Task Force' Aka to Shiro no Sosa File (2014)
 Sherlock Holmes (2014) - Windibank và Hosmar Angel
 Lost ID (2016) - Shinichi Todo
 Moribito: Guardian of the Spirit (2016) - The Emperor
 Reverse (2017) - Kazuhisa Fukase
 The Sun Stands Still: The Eclipse (2020) - Kazuhiko Takano
 Nakamura Nakazo: Shusse no Kizahashi (2021)

Trò chơi điện tử

 Yakuza 3 (2009) - Shimabukuro Rikiya
 Yakuza 6: The Song of Life (2016) - Usami Yuta

Lồng tiếng Nhật

 Loạt phim Stuart Little (2000) - Stuart Little (lồng tiếng cho Michael J. Fox )
 The Emperor's New Groove (2001) - Hoàng đế Kuzco (lồng tiếng cho David Spade)
 Ngày độc lập: Tái chiến (2016) - Jake Morrison (lồng tiếng cho Liam Hemsworth )
 Iris - Kim Hyun-jun (lồng tiếng cho Lee Byung-hun)

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tatsuya Fujiwara on NHK Archives
 Fansite "Rising Dragon Tatsuya Fujiwara"

Nhân vật còn sống
Nam diễn viên lồng tiếng Nhật Bản
Nam diễn viên điện ảnh Nhật Bản
Sinh năm 1982
Nam diễn viên người Nhật Bản thế kỷ 20
Nam diễn viên người Nhật Bản thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình người Nhật Bản


title: Monolepta ephippiatoides

text:
Monolepta ephippiatoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wagner miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Andrena mohavensis

text:
Andrena mohavensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Ribble mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1974


title: Herochroma perspicillata

text:
Herochroma perspicillata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này có ở Trung Quốc (Vân Nam).

Chiều dài cánh trước khoảng 25,5 mm đối với con đực.

Liên kết ngoài
 A study on the genus Herochroma Swinhoe in China, with descriptions of four new species (Lepidoptera: Geometridae: Geometrinae). Acta Entomologica Sinica

Tham khảo

Herochroma


title: Doraemon: Nobita và lịch sử khai phá vũ trụ (phim 2009)

text:
, hay còn gọi là Doraemon The Hero 2009, là một bộ phim anime khoa học viễn tưởng thứ 29 trong xê-ri phim chủ đề Doraemon. Làm lại từ Doraemon: Nobita và lịch sử khai phá vũ trụ (1981) phim thực hiện bởi đạo diễn Koshi Shigeo kỉ niệm 50 năm thành lập Đài truyền hình TV Asahi. Nội dung phim là chuyến phiêu lưu kì thú của Nobita và Doraemon tại hành tinh Koyakoya bắt nguồn từ việc sàn căn phòng Nobita kết nối với một phi thuyền người ngoài hành tinh. Bên cạnh đó cậu và các bạn giúp cư dân hành tinh Koyakoya chống lại âm mưu phá hoại của hành tinh đen. Trên tạp chí tháng của CoroCoro Comic phiên bản truyện tranh chuyển tranh đã được họa sĩ Okada Yasunori đăng vào tháng 3 và tháng 4 năm 2009. Phim được ra mắt tại Nhật Bản vào ngày 7 tháng 3, 2009. Ca khúc mở đầu là " do MAO trình bày, ca khúc kết thúc là  do Kou Shibasaki trình bày và ca khúc lồng trong phim là  do Mike Sugiyama trình bày. Sau Nhật Bản, phim được trình chiếu tại một số quốc gia trên thế giới: Hàn Quốc (chiếu rạp 15 tháng 7 năm 2009), Thái Lan (chiếu rạp 28 tháng 10 năm 2009), Malaysia (chiếu rạp 15 tháng 5 năm 2010), Trung Quốc (pháyt hành dưới dạng DVD 12 tháng 7 năm 2010), Tây Ban Nha (phát hành dưới dạng DVD 3 tháng 11 năm 2010), Đài Loan (phát hành dưới dạng DVD 16 tháng 9 năm 2011), Bồ Đào Nha (phát hành dưới dạng DVD 5 tháng 12 năm 2011) và Ấn Độ (phát sóng truyền hình 5 tháng 9 năm 2015). Tại Việt Nam, phim từng được Công ty Cổ phần Truyền thông Trí Việt mua bản quyền và phát sóng dưới tựa Nobita và lịch sử khai phá vũ trụ trên kênh HTV3 lần đầu vào ngày 6 tháng 9 năm 2013 với ca khúc mở đầu là "Doraemon" và ca khúc kết thúc là "Cứ vui thôi" do Huyền Chi trình bày. Trong phiên bản phát sóng lại ngày 18 tháng 11 năm 2018 trên HTV3 DreamsTV ca khúc mở đầu được điều chỉnh thành bài "Giấc mơ thần tiên" do Huyền Chi trình bày.

Nội dung
Nhờ vào hiện tượng thần giao cách cảm mà Nobita và Doraemon quen được 2 người bạn:Roppu và Chamy-cư dân hành tinh Koyakoya dưới không gian nền nhà căn phòng của Nobita do sự rối loạn không gian. Qua các buổi trò chuyện nên Doraemon và Nobita biết được hành tinh Đen có ý định cướp đoạt hành tinh Koyakoya để lấy đi Viên Đá Li Tâm-1 vật báu của hành tinh-tính năng gần giống như chong chóng tre nên Doraemon và Nobita giúp hành tinh Koyakoya đuổi bọn hành tinh Đen. Vì sự khác biệt về lực hấp dẫn nên khi Doraemon và Nobita ở hành tinh Koyakoya đã trở thành siêu nhân. Trong các trận chiến đã không có sự tham gia của Shizuka, Jaian và Suneo(vì lần trước do sân bóng bị mấy anh lớp trên chiếm nên nhóm bạn đã lên hành tinh Koyakoya chơi tạm nhưng không may lại bị người hành tinh Đen tấn công, sợ và bỏ về) cho đến khi Giramin đặt thiết bị nổ hòng phá huỷ hành tinh này Chamy đã đến cầu cứu và trận chiến đã trở nên gay cấn hơn khi có sự tham gia của Dorami. Cuối cùng tên Giramin thua cuộc và bắn vào tay Molina. Nobita và Morina đưa quả bom ra ngoài không gian nhưng trong lúc đưa đi thì lại bị lỗ hổng không gian hút vào. Tại đây, Morina đã gặp lại ba của mình (trước đây trong lúc sửa chữa tàu vũ trụ thì bị tia lửa điện đánh và bị lỗ hổng không gian hút đi, mọi người ai cũng tưởng là ông ấy đã mất). Chuyến phiêu lưu đã kết thúc bằng hình ảnh Roppu bắt tay Nobita, Krem tạm biệt và Chamy thì hôn lên mặt Doraemon; cuộc sống của mọi người tại hành tinh Koyakoya trở lại bình thường. Còn bọn người hành tinh Đen thì bị Cảnh sát Vũ trụ bắt.

Nhân vật
Ngoài các nhân vật quen thuộc như Doraemon, Nobita, Jaian, Suneo, Shizuka, bộ phim còn có các nhân vật khác:
  - Nhân vật chính - người bạn ở Hành tinh Koyakoya.
  - Chami là con thỏ biết nói của Ropull.
  - Em gái của Roppu
  - Hàng xóm của Roppu.
 Molina - Chị của Roppu.
 Giramin (hay Guillermin) - Tên trùm của bọn Hành tinh Đen.
 Doto, Uno - Hai tên tay sai của Hành tinh Đen.

Sản xuất

Bộ phim là sản phẩm của:
 Công ty Asatsu
 Fujiko Productions
 Hãng phim hoạt hình Shin Ei
 Nhà xuất bản Shogakukan
 TV Asahi

Phân vai

Nhạc nền

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tin tức bộ phim (ngoài Nhật Bản)
 Lịch sử phim

L
Phim năm 2009
Phim làm lại
Phim Nhật Bản
Phim về đời sống ngoài Trái Đất
Phim Doraemon
Phim hoạt hình Toho


title: Euphydryas maturna

text:
Euphydryas maturna là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Loài này có ở Áo, Bỉ, Cộng hòa Séc, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Hungary, Kazakhstan, Litva, Luxembourg, Ba Lan, România, Nga, Serbia và Montenegro, và Thụy Điển.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Euphydryas
Bướm châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Côn trùng châu Âu


title: Lavours

text:
Lavours là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Xã của Ain


title: Caryedon montanus

text:
Caryedon montanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Arora miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Caryedon


title: Ecnomus pilbarensis

text:
Ecnomus pilbarensis là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomus


title: Tetraloniella wilmattae

text:
Tetraloniella wilmattae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 1917


title: Jawaharnagar (Gujarat Refinery)

text:
Jawaharnagar (Gujarat Refinery) là một thị xã và là một khu vực công nghiệp quy hoạch (industrial notified area) của quận Vadodara thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jawaharnagar (Gujarat Refinery) có dân số 4666 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Jawaharnagar (Gujarat Refinery) có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 75%. Tại Jawaharnagar (Gujarat Refinery), 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Lugy

text:
Lugy là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France của Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Lugy on the Insee website
 Lugy on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Östergötland (hạt)

text:
Hạt Östergötland (Östergötlands län) là một hạt hay län nằm ở bờ biển đông nam Thụy Điển. Hạt này giáp các hạt Kalmar, Jönköping, Västra Götaland, Örebro, Södermanland và Biển Baltic.

Các đô thị

Boxholm
Finspång
Kinda
Linköping
Mjölby
Motala
Norrköping
Söderköping
Vadstena
Valdemarsvik
Ydre
Åtvidaberg
Ödeshög

Tham khảo

Liên kết ngoài
Ủy ban hành chính hạt Östergötland
Hội đồng hạt Östergötland
Du lịch ở Östergötland
Hiệp hội vùng Östergötland

Hạt của Thụy Điển

Östergötland
Khởi đầu năm 1634
Thụy Điển năm 1634


title: Nomada amurensis

text:
Nomada amurensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1876


title: Charles Martel

text:
Charles Martel () (688 – 741), là một nhà lãnh đạo quân sự và chính trị người Frank, với tước hiệu dux et princeps Francorum (công tước và hoàng thân Frank) và Quản thừa ông đã cai trị trên thực tế (de facto) vương quốc Frank từ năm 718 đến khi qua đời.

Ngày nay người ta chủ yếu biết đến ông như là người đã chiến thắng trong Trận Tours năm 732, trận chiến được coi là có tính chất quyết định chặn đứng việc bành trướng của các đạo quân Ả Rập vào Tây Âu thời kỳ hậu La Mã. Chiến thắng này cùng với các hành động bảo trợ giáo hội Thiên Chúa giáo của ông khiến cho năm 739, Giáo hoàng Grêgôriô III quyết định phong ông danh hiệu Chấp chính quan La Mã nhưng ông đã từ chối. Các thắng lợi quân sự và chính trị của ông đã đặt nền móng để con trai ông Pepin Lùn và cháu nội là Charlemagne gây dựng nên Đế chế Vương triều Caroling, góp một phần quan trọng kiến tạo thể chế phong kiến ở châu Âu sơ kỳ trung đại.

Những năm đầu đời
Charles Martel sinh ra năm 688 ở Herstal (nay thuộc Bỉ), là con ngoài giá thú của Pepin II, Công tước xứ Herstal và dux et princeps của vương quốc Frank - người cai trị de facto của vương quốc, với người vợ lẽ Alpaida. Alpaida còn đẻ cho Pepin một đứa con trai khác,Childebrand, sau này trở thành Công tước Burgundy.

Tranh giành quyền lực

Tháng Mười hai năm 714, Pepin xứ Herstal mất. Trước khi chết, dưới sự xúi giục của người vợ Plectrude, ông đã chỉ định cháu nội Theudoald,(cha của Theudoald là Grimoald,con thứ hai của Pepin và Plectrude, bị ám sát trước đó ít tháng) là người thừa kế toàn bộ vương quốc. Điều này bị các quý tộc phản đối dữ dội vì Theudoald mới chỉ 8 tuổi. Đề phòng Charles lợi dụng điều đó để đoạt ngôi, Plectude đã tống giam Charles ở Köln, thành phố mà bà ta định chọn làm thủ đô. Điều ngày đã ngăn cản một cuộc bạo loạn ở miền Bắc nhưng ở miền Trung, xứ Neustria đã nổi dậy chống Plectrude.

Nội chiến 715-718
Năm 715, các quý tộc xứ Neustria đã đề cử Ragenfrid làm Trưởng quản hoàng gia nhân danh, và dường như được ủng hộ bởi nhà vua Dagobert III, người về lý thuyết có quyền hợp pháp chỉ định chức trưởng quản, nhưng thực tế hoàng gia Merovingian đã không còn chút quyền lực đáng kể vào thời điểm đó.

Người Austrasia không chấp nhận sự trị vì của Plectrude và đứa con trai nhỏ tuổi được lâu. Gần cuối năm đó, Charles Martel đã vượt ngục và được tuyên bố là Trưởng quản hoàng gia bởi các quý tộc Austrasia, những người mong chờ một lãnh đạo mạnh mẽ cho cuộc chiến đang diễn ra với quân đội Neustrasia xâm lược. Năm đó, nhà vua Dagobert mất và người Neustria tuyên bố Chilperic II làm vua mà không thông qua những tộc người Frank khác.

Năm 717, Chilperic và Ragenfrid cùng nhau dem quân tới Austrasia. Người Neustria liên minh với một lực lượng viễn chinh khác dưới quyền Radbod, vua của người Frisia và đụng độ với quân đội của Charles gần Köln. Charles có quá ít thời gian để tập trung lực lượng và chuẩn bị chiến đấu nên ông đã thất bại(lần duy nhất trong đời) tại trận này Theo Strauss và Gustave, Martel đã đánh một trận xuất sắc, nhưng quyết định rút lui khi nhận thấy quân địch quá đông.

Thực tế thì Charles đã rút khỏi chiến trường rất sớm khi nhận ra không đủ thời gian hay lực lượng để tổ chức chống trả, lui quân về dãy núi Eifel để trưng tập và luyện tập binh lính. Nhà vua và vị trưởng quản xứ Neustria quay sang tấn công Köln, chiếm đóng và cướp bóc thành phố. Plectrude và con trai đầu hàng, triều đình Austrasia thừa nhận các tước hiệu của Chilperic và Ragenfrid.

Thiên tài quân sự

Từ thời điểm này, các sự kiến trở nên thuận lợi với Charles. Ông đánh úp đội quân chiến thắng Neustria trên đường trở về xứ mình ở gần Malmedy, truy kích và đánh bại họ một lần nữa trong Trận Amblève. Hầu hết quân Neustria bị giết hoặc bị bắt. Có vài điểm đáng chú ý trong trận chiến đó đã tạo thành khuôn mẫu cho phần còn lại trong binh nghiệp của Charles: thứ nhất, ông xuất hiện ở nơi đối phương ít ngờ nhất (khi đối phương đang ca khúc khải hoàn và trở về xứ mình, và số lượng họ vượt trội đội quân của Charles); thứ hai, ông tấn công vào lúc đối phương ít ngờ nhất, vào giữa trưa - lúc các đội quân ở thời dại đó thường nghỉ ngơi và cuối cùng, ông tấn công theo cách đối phương ít mong đợi nhất, -tức giả vờ rút chạy để đưa họ vào bẫy.

Việc giả vờ rút chạy, vốn chưa được biết tới trước đó tại châu Âu - dù là một chiến thuật truyền thống của phương Đông - đòi hỏi cả kỷ luật nghiêm ngặt của binh sĩ lẫn khả năng chọn thời điểm chính xác của người chỉ huy. Charles, trong trận này, đã bắt đầu chứng tỏ thiên tài quân sự vốn sẽ đánh dấu sự thống trị của ông, và mở đầu một chuỗi thắng lợi không hề bị gián đoạn cho đến hết sự nghiệp của ông

Mùa xuân 717, Charles trở lại Neustria với quân đội và lần nữa chiến thắng trong trận Vincy, gần Cambrai. Ông truy đuổi Chilperic và Ragenfrid tới tuận Paris, trước khi quay lại để đối phó với Plectrude ở Köln. Ông chiếm đóng thành phố và làm tan rã nhóm trung thành với Plectrude, nhưng tha chết cho mẹ con bà và đối xử tử tế với họ, một cách xử sự hiếm hoi với kẻ từng giam giữ và là đối thủ chủ yếu ở thời Trung Cổ. Sau thắng lợi đó, ông đưa Clotaire IV lên làm vua Austrasia để đối lập với vua Neustria Chilperic và phế truất Tổng giám mục Rheims là Rigobert, đưa một người thân tín là giám mục Milo lên thay.

Củng cố quyền lực
Sau khi bình định toàn xứ Austrasia, Charles hành quân tấn công quân đội Frisia của vua Radbod, đẩy lui họ và thậm chí buộc Radbod phải nhượng miền Tây Frisia (nay là Hà Lan). Dưới danh nghĩa vua Clotaire, ông cũng đánh bật người Saxon qua bên kia sông Weser, bảo đảm vùng biên giới.
Năm 718, Chilperic đáp trả sự lớn mạnh của Charles bằng việc liên minh với Odo Vĩ đại (còn gọi là Eudes), vị công tước xứ Aquitaine vốn trung lập trong cuộc nội chiến năm 715, nhưng một lần nữa thất bại trước Charles ở Soissons. Cả Chilperic và Odo phải bỏ trốn tới vùng đất phía bắc sông Loire còn Ragenfrid tới xứ Angers. Clotaire IV mất sau đó ít lâu còn Odo thì đầu hàng Charles đề duy trì tước vị công tước.

Các cuộc chiến thời kỳ 718-731

Trong những năm 718-723, Charles củng cố quyền lực bằng các cuộc chinh phục Bayern và Allemannia. Với việc đánh bại những người Saxon ngoại đạo đã làm tăng ảnh hưởng của Charles đối với các vị giám mục và tu viện trưởng, bên cạnh việc hiến đất và tiền cho các quỹ của nhà thờ.

Sau khi đã đoàn kết được người Frank, Charles quyết định tấn công người Saxon, xua đuổi dân tộc này tới các vùng sông Weser, sông Lippe và sông Ruhr. Ông đánh bại quân đội Saxon ở rừng Teutoburg. Năm 719 Charles thu hồi lại miền Tây Frisia mà không gặp sự kháng cự đáng kể nào. Dân Frisia là những người ngoại đạo nhưng lãnh tụ của họ, Adgillis II theo đạo Cơ đốc và Charles đã cử Willibrord, giám mục xứ Utrecht, "tông đồ của người Frisia" đến cải đạo cho dân chúng, cũng như sau này ông đã ủng hộ mạnh mẽ cho W"infrid hay Thánh Boniface, "tông đồ của người German".

Khi Chilperic II chết một năm sau (720), Charles đặt đứa con còn nhỏ của Dagobert III, Theuderic IVlên ngôi vua Neustria. Theuderic, cũng như nhiều vị vua khác mà Charles bổ nhiệm, hoàn toàn là những kẻ bù nhìn. Năm đó, Charles lại cất quân đánh người Saxon. Ragenfrid nhân cơ hội rời bá quốc (county) Anjou, khởi xuống một cuộc nổi loạn của người Neustria, nhưng đã bị đánh bại dễ dàng vào năm 724. Charles vẫn cho Ragenfrid giữ lại lãnh địa Anjou, nhưng phải lần lượt gửi những người con trai làm con tin. Cuộc nội chiến người Frank đến đây hoàn toàn chấm dứt.

Tiếp đó Charles phải đối phó với các xu hướng tách ra độc lập của các bộ lạc German. Những năm 720-723 ông tiến đánh xứ Bavaria nơi các công tước dòng Agilolfing trở nên ngày càng tỏ ra tự chủ và đã bắt tay với người Lombard chống lại Charles. Charles buộc công tước Hugbert xứ Barvaria và miền Alemannia khuất phục chính quyền Frank. Một chiến dịch nữa ở Bavaria kéo dài trong những năm 725-728, ông đã trở về cùng với công chúa Swanachild, người có lẽ đã trở thành vợ lẽ của ông. Năm 730, Lantfrid, công tước xứ Alemannia lại nổi loạn và Charles phải đem quân dẹp. Lantfrid bị chết trong trận chiến, Charles quyết định không đặt người kế vị mà sáp nhập miền Bắc Đức vào lãnh thổ vương quốc Frank.

Trước trận Tours
Tuy nhiên, trong thời kỳ này, một mối đe dọa mới đến với nhà nước Frank của Charles, đó là đội quân Hồi giáo của đế quốc Ả Rập từ phương Nam.

Năm 721, tiểu vương (émir) Córdoba đã xây dựng một đội quân mạnh từ Maroc, Yemen, và Syria để xâm lược Aquitaine, công quốc lớn nằm ở phía Tây Nam của xứ Gaul, về danh nghĩa thuộc quyền của vương triều Frank nhưng thực tế hầu như độc lập từ khi triều đình Merovingian suy yếu. Quân đội Hồi giáo đã vây hãm Toulouse, thành phố quan trọng nhất của Aquitaine, và công tước Aquitaine, Odo Vĩ đại, buộc phải rời khỏi để tìm cứu viện.

Odo trở lại sau ba tháng khi thành phố gần như sắp đầu hàng và đánh bại quân Hồi giáo vào ngày 9 tháng 6 năm 721, nay được biết tới tên Trận Toulouse. Sự thất bại của người Ả Rập chủ yếu là kết quả của sự dàn mỏng lực lượng: họ đã trở nên quá tự tin khi Odo bỏ đi và rải quân đi cướp bóc xung quanh và khi Odo trở lại, họ bị bất ngờ và binh lính bỏ chạy vứt cả vũ khí và áo giáp. Tuy nhiên sức mạnh và ý chí xâm lược của người Ả Rập không bị tổn thất nhiều bởi trận này.

Nhiều sử gia cho rằng, mặc dù thường xuyên đánh nhau với người Saxon, phương Nam mới là mối quan tâm chính của Charles. Trước tình hình ở bán đảo Iberia, Charles tin rằng ông cần thời gian để xây dưng một đội quân gần như thường trực được luyện tập thường xuyên làm nòng cốt cho quân đội Frank với số đông là lính nghĩa vụ được trưng tập khi có nhu cầu chiến tranh (ở châu Âu sơ kỳ trung đại, quân đội chỉ tập trung được khi ngũ cốc đã được gieo và trước vụ gặt). Muốn thế phải trả lương đủ cao cho binh lính, và Charles tìm cách lấy tiền từ ngân quỹ của Giáo hội mà trước kia ông từng hỗ trợ. Việc này diễn ra trong những năm 724-732 khiến cho quan hệ của ông với nhà thờ trở nên căng thẳng, có lúc dường như ông sẽ bị rút phép thông công.

Cần phải nói rằng, trong khi Charles đã chuẩn bị từ sớm thì đối thủ của ông lúc ấy còn chưa biết nhiều về sức mạnh của quân đội Frank. Sách "Biên niên sử Ả Rập", tư liệu lịch sử chủ yếu của thời bấy giờ, chỉ ghi nhận sự lo ngại của người Ả Rập về Charles Martel từ sau trận Tours.

Trận Tours

Bối cảnh
Sau thất bại của trận Toulouse, các đội quân Umayyad vẫn tập kết quân ở Narbonne trên bờ Địa Trung Hải trong những năm 720 và đánh chiếm về các lãnh thổ người Frank, thậm chí từng hành quân tới rất xa về phía Bắc tới Autun ở Burgundy năm 725. Bị đe dọa từ hai mặt bởi Charles và Umayyad, Odo xứ Aquitaine quyết định liên minh với một tiểu vương Utman Ibn Naissa người Berber. Năm 732 Utman nổi dậy chống tổng đốc al-Andalus là A‘Abd-al-Raḥmân và nhanh chóng bị đánh bại. ‘Abd-al-Raḥmân sau đó huy động một lực lượng lớn tiến công Odo. Odo tập trung quân ở Bordeaux nhưng đã thảm bại trong trận sông Garonne và buộc phải cầu cứu Charles.

Sau khi chấp nhận sự thần phục của Odo, Charles đem quân đội tiến về phương Nam. Cuộc hành quân diễn ra bí mật, ông đã tránh các con đường cổ La Mã hòng làm cho người Ả Rập không phát hiện được số lượng lớn binh lính hành quân. Trong lúc này, quân Ả Rập vẫn tiếp tục càn quét miền Nam xứ Gaul, và chủ lực của họ, đội kỵ binh tinh nhuệ tiến về phía Tours, theo Fredgar là nhằm cướp bóc tu viện StMartin ở Tours - một địa chỉ linh thiêng nhất ở Tây Âu bấy giờ.

Charles đã bày trận địa tại một địa điểm nằm giữa Tours và Poitiers, gần biên giới Aquitaine và vương quốc Neustria. Ông chọn một địa thế cao, dốc ngược lên với cây rậm xung quanh nhằm giảm ưu thế của kỵ binh Ả Rập. Các đội dân binh được sử dụng để quấy rối đối phương, gây khó khăn cho binh lính Ả Rập trong việc tìm kiếm lương thực.

Diễn biến
Khoảng cuối tháng 9 đầu tháng 10 năm 732, ‘Abd-al-Raḥmân kéo quân tới đối diện với quân của Charles. Trong vòng bảy ngày hai bên chỉ có những trận giao chiến nhỏ. Bản thân ‘Abd-al-Raḥmân hi vọng có thể đánh một trận ở địa hình bằng phẳng để phát huy kỵ binh như ở trận sông Garonne. Thực tế người Ả Rập có thể bỏ Tours và đánh vòng vào hậu phương Charles (một chiến thuật mà các quân đội kỵ binh sử dụng để tốc chiến, chẳng hạn như Thành Cát Tư Hãn sau này đã áp dụng rất thành công), như thế Frank sẽ nguy ngập. Tuy nhiên Charles đã đặt cược thành công vào trận thế này và cuối cùng, ngày 10 tháng 10, ‘Abd-al-Raḥmân quyết định tấn công.

Các tài liệu ít ỏi về thời kỳ này mô tả không thống nhất với nhau về lực lượng hai bên cũng như diễn biến cụ thể. Ngày nay, phần lớn các nhà sử học tin rằng lực lượng Ả Rập là áp đảo về số lượng, ít nhất là gấp đôi: phía Charles có khoảng 15000-20000 quân, tối đa là 30000, trong khi đối phương có thể lên tới 80000. Trong trận chiến, bộ binh hạng nặng của Charles xếp thành phương trận đã đánh bật các cuộc tấn công kịch liệt của kỵ binh Hồi giáo. Charles cử các toán quân vòng ra sau chính diện quân Hồi giáo, tấn công vào các trại Ả Rập và cướp bóc của cải cùng nô lệ. Kết quả là một số kỵ binh Ả Rập bỏ trận trở về trại của họ, kéo theo nhiều người khác tưởng lầm đó là hiệu lệnh rút lui. Quân Frank thắng lớn, tuy nhiên Charles không dám thúc quân tấn công vì lực lượng mỏng hơn nhiều. Đêm hôm đó người Ả Rập đã rút lui rất nhanh khiến cho việc truy kích hôm sau trở nên không thể.

Kết quả
Khoảng 15000 quân Umayyad bị giết tại trận, trong đó có tướng ‘Abd-al-Raḥmân. Phía Frank mất khoảng hơn 1000 quân. Chính từ trận chiến này mà Charles có tên hiệu là Martel(lưỡi búa), được cho là xuất phát từ cách giáng búa tàn nhẫn lên kẻ thù.

Trận Tours có tiếng vang rất lớn về sau. Thế kỷ 18 và 19, những nhà viết sử có ảnh hưởng như Gibbon hay Edward Creasy tin rằng chiến thắng này của Charles đã cứu không chỉ Frank mà còn cả Tây Âu, ngay cả nước Anh khỏi một cuộc xâm lược của người Hồi giáo. Hiện nay phần lớn giới sử học có quan điểm thận trọng hơn, nhưng vẫn đánh giá rất cao vai trò của trận Tours. Sử gia William E. Watson viết:

"Có những minh chứng rõ ràng cho việc trận Tours-Poitiers đáng được xếp vào những sự kiện đáng kể nhất trong lịch sử Frank khi người ta xem xét kết quả của trận chiến dưới ánh sáng của bản ghi chép đáng kể về sự củng cố thành công nền thống trị văn hóa và chính trị Hồi giáo lên toàn bộ vành đai phía Đông và phía Nam của thế giới La Mã tiền Cơ đốc. Hồi giáo chinh phục xứ Palestine, Syria, Ai Cập và Bắc Phi không chế mọi ngả đường đến Maroc trong thế kỷ 7 dẫn đến một sự áp đặt lâu dài bằng bạo lực một nền văn hóa Hồi giáo lên nền tảng Cơ đốc và phi Ả Rập. Vương quốc Visigoth đã rơi vào tay người Ả Rập chỉ sau một trận chiến đơn lẻ ở Rio Barbate năm 711, và dân Tây Ban Nha Thiên Chúa giáo đã mất tới 7 thế kỷ để khôi phục quyền kiểm soát Bán đảo Iberia.[...]. Giả sử ở Tours Charles Martel đã chịu chung số phận với vua Roderick ở Rio Barbate, thật khó tin rằng vương quyền Merovingian vô dụng sau đó lại có thể thành công trong việc mà viên Trưởng quản hoàng gia tài năng của ông ta đã thất bại. Quả thật, với việc Charles là tổ tiên của nhánh vương tộc Vương triều Caroling của vương quốc Frank và là ông nội của Charlemagne, người ta thậm chí có thể nói khá chắc chắn rằng phần tiếp sau của lịch sử phương Tây có thể diễn tiến theo một cách khác xa nếu như ‘Abd-al-Raḥmân thắng lợi ở Tours-Poitiers năm 732".(Watson Providence:Studies in Western Civilization)

Tuy nhiên, một số ít người khác tin rằng ý nghĩa của trận Tours đã bị thổi phồng, rằng mục đích của quân đội Umayyad chỉ nhằm chiếm Tu viện StMartin ở Tours chứ không định chinh phục toàn Gaul trong chiến dịch đó. Hơn nữa, Tours chỉ là một sự kiện, dù quan trọng, trong chuỗi những lần đụng độ giữa người Ả Rập với người Cơ đốc giáo kéo dài nhiều thế kỷ và nói chung, chỉ là một phần của cuộc chiến dai dẳng của các vị hoàng thân Âu châu nhằm chiếm đoạt chiến lợi phẩm và tranh giành lãnh thổ

Sau trận Tours
Trong thập kỷ kế tiếp, Charles Martel đã lãnh đạo quân đội Frank chống lại các công tước phía Đông, Bavaria và Alemannia, cũng như các công quốc hía Tây, Aquitaine và Provence. Ông đã đối phó thành công với các tranh chấp không ngừng nổ ra với người Frisia và Saxon, nhưng không đạt được một thắng lợi triệt để - điều phải chờ đến đời cháu ông là Charlemagne - chủ yếu vì luôn phải tập trung vào nỗ lực chống lại người Hồi giáo.

Thay vì chuyên tâm vào việc chinh phục phía Đông, ông tìm cánh mở rộng lãnh thổ Frank về hướng Tây, ngăn cản tiểu quốc Córdoba có một chỗ đứng chân ở châu Âu xa al-Andalus bằng các chiến dịch năm 736 và 737 xua đuổi các đạo quân Hồi giáo ra khỏi đất Gaul.

Những cuộc chiến giai đoạn 732-737
Trong thời kỳ 732-735, Charles tìm cách tái tổ chức vương quốc Burgundy, đưa những người trung thành lên các vị trí bá tước và công tước nhằm củng cố địa vị của mình. Năm 734, ông trở lại tấn công Frisia viện cớ công tước Radbod (người từng được ông tha trước đây) đã trục xuất các linh mục truyền giáo. Radbod bị giết trong trận Boarn, các miếu thờ ngoại đạo bị đốt sạch và miền Frisia tương đối yên ả 20 năm sau đó.

Năm 735, Odo Vĩ đại mất, Charles Martel có ý định sáp nhập công quốc Aquitaine vào lãnh thổ vương quốc và đã trực tiếp đến nơi để thị uy với người dân, tuy nhiên quý tộc trong vùng đã tuyên bố Hunald, con trai Odo, lên kế vị. Trước mối đe dọa Hồi giáo kéo đến ngay năm sau đó, Charles đã chấp thuận.

Cuộc xâm lược bằng đường thủy lần này của người Ả Rập được lãnh đạo bởi con trai của ‘Abd-al-Raḥmân, đã đổ bộ vào Narbonne vào năm 736. Họ củng cố cứ điểm Arles và hành quân sâu vào đất liền. Charles Martel lập tức kéo quân xuống phía Nam. Trong năm 736, ông đã lấy lại Montfrin và Avignon, cũng như Arles và Aix-en-Provence với sự hỗ trợ của Liutprand, Vua người Lombard. Nîmes, Agde, và Béziers, bị chiếm bởi người Ả Rập từ 725, cũng rơi vào tay Charles. Ông đè bẹp đội quân Umayyad đang di chuyển ngoài Arles, và chiếm thành phố bằng một cuộc tấn công trực diện vũ bão, sau đó san phẳng Arles để ngăn nó được sử dụng như căn cứ để Umayyad bành trướng.

Ông chuyển quân rất nhanh và đánh bại những vị khách không mời ngoài vùng Narbonne ở sông Berre vào năm 737, nhưng đã không chiếm thành phố này. Các sử gia quân sự tin rằng ông đã hoàn toàn có thể làm điều đó nếu muốn: một cuộc công kích trực diện sử dụng thang dây và xe phá thành, thêm một vài máy bắn đá, như trong trận Arles, đã có thể khiến Narbonne thất thủ mà không mất mát nhiều binh sĩ Frank. Nhưng có lẽ Martel cảm thấy mình đã luống tuổi, và ông phải nỗ lực chuẩn bị cho đời sau. Ông đã bao vây cô lập Narbonne, bỏ đói để nó dần buộc phải khuất phục trong những năm mà ông thiết lập một nền tảng chính quyền của một đế chế mà con cháu ông sẽ đoạt quyền, và khiến cho dễ dàng hơn cho con trai ông giải phóng thành phố về sau.

Cũng phải nói thêm rằng, một vài nhà sử học đánh giá vai trò của các chiến dịch năm 736-737 ít nhất cũng quan trọng ngang với trận Tours trong việc bảo vệ châu Âu Thiên Chúa giáo. Quân Ả Rập rõ ràng đã có thay đổi chiến thuật so với lần xâm lược trước đây. Người Ả Rập bấy giờ đã biết sức mạnh của người Frank và hơn ai hết, con của ‘Abd-al-Raḥmân biết rằng phải dè chừng Charles Martel. Quân Ả Rập bắt đầu bằng việc tăng cường Arles và hành quân thận trọng. Họ tin rằng việc đó làm mất đi tính bất ngờ Charles đã có trong trận Tours và việc chủ động chọn chiến trường rộng rãi sẽ giúp kỵ binh của họ chiến thắng quân Frank.

Tuy nhiên họ đã lầm khi cho rằng Charles phải mất ít nhất một thế hệ để xây dựng một đội kỵ binh mạnh, trong thực tế ông chỉ dùng chưa đấy 5 năm và tốc độ hành quân nhanh chóng của quân Franks đã đánh bại một đội quân Ả Rập hùng hậu hơn nhiều. Sự kết hợp giữa kỵ binh trang bị nặng với bộ binh theo đội hình phương trận là nguyên nhân thắng lợi hết lần này đến lần khác của Charles những năm sau đó. Sự thất bại có tính hủy diệt của quân đội Ả Rập trong trận Narbonne năm 737 đã đóng lại cánh cửa tiến vào châu Âu của người Hồi giáo, và cũng với những thất bại dưới tay của Leo ở Anatolia, đó là những nỗ lực xâm lược đáng kể cuối cùng của vương triều Umayyad trước khi chính nó bị sụp đổ trong trận Sông Zab năm 750.

Ngưng chiến
Năm 737, trong lúc những chiến dịch của Charles Martel ở Provence và Septimania sắp hoàn thành, nhà vua Theuderic IV chết. Martel, vốn đã tự phong là Trưởng quản hoàng gia, Công tước và Hoàng thân Frank, đã không xếp đặt vị vua mới. Ngai vàng bỏ trống mà không ai dám phàn nàn cho đến lúc Martel qua đời.

Thời gian ngưng chiến, 4 năm cuối cùng của cuộc đời ông, tương đối yên bình và ông đã có thể dành phần lớn thời gian cho các kế hoạch tổ chức hành chính để tạo nên một nhà nước hiệu quả hơn. Tuy vậy ông vào năm 738 ông đã bắt buộc người Saxon ở xứ Westphalia thần phục và cống nạp, cũng như năm 739 ông đã dập tắt cuộc nổi dậy ở Provence dưới sự lãnh dạo của Maurontus. Ông cũng tìm cách xích các xứ xa xôi trong vương quốc lại gàn nhà thờ Frank. Ông đã thiết lập ở Bavaria 4 giáo phận (Salzburg, Regensburg, Freising, Passau), đặt Thánh Boniface lên làm tổng giám mục kiêm giám mục giáo phận Mainz cai quản toàn bộ nước Đức phía Đông sông Rhine.

Boniface hưởng sự bảo trợ của ông từ năm 723 mà, như vị thánh từng giải thích với người bạn thân, Daniel of Winchester, rằng nếu không có nó ông đã chẳng thể quản lý được nhà thờ, bảo vệ giáo lý hay đẩy lùi ngẫu tượng. Thực tế chính Boniface là người bảo vệ Charles nhiệt thành nhất trong việc lấy đất giáo hội để trả cho binh sĩ thời kỳ trước trận Tours, chẳng kém gì ông đã bảo vệ Thiên Chúa giáo. Năm 739, Pope Gregory III thỉnh cầu Charles giúp chống lại Liutprand, nhưng Charles không muốn chống lại đồng minh một thời của mình và làm ngơ sự thỉnh cầu của Giáo hoàng. Dù sao, những lời thỉnh cầu đó đã chứng tỏ vị thế vượt bậc của Martel đối với giáo hội so với thời ông có nguy cơ bị rút phép thông công, đặt cơ sở cho con trai và cháu nội ông sau này tái sắp xếp các ranh giới chính trị Ý cho phù hợp với chế độ Giáo hoàng cũng như bảo vệ nó.

Qua đời

Charles Martel mất ngày 22 tháng 10 năm 741, tại Quierzy-sur-Oise nơi ngày nay là Aisne, một tỉnh ở miền Picardy nước Pháp. Ông được chôn cất ở nhà thờ Saint Denis Basilica ở Paris. Các lãnh thổ của ông được chia cho những đứa con trưởng thành từ một năm trước đó: với Carloman ông trao cho Austrasia và Alemannia (với Bavaria như một thuộc quốc), cho Pippin Trẻ hay Pippin, Pepin Lùn xứ Neustria và Burgundy (với Aquitaine là một thuộc quốc), và Grifo chỉ nhận được vài nguồn thừa kế đem lại lợi tức của mảnh đất giáp ranh Neustria và Austrasia.

Di sản
Giới sử gia quá khứ đến hiện đại nhất loạt đều ca ngợi Charles Martel - thiên tài quân sự và nhà chính trị khôn ngoan - bằng nhiều mỹ từ khác nhau. Người Hà Lan cũng tỏ lòng tôn kính với ông, trong khi ở Đức và Pháp, ông đi vào nhiều truyền thuyết như một anh hùng lý tưởng.

Đế quốc Caroling và Thánh chế La Mã

Tuy chưa từng xưng làm vua, Charles Martel thực sự là hoàng đế không vương miện của đế quốc Caroling. Năm 751, con trai ông Pepin Lùn xưng làm vua Frank; Pepin và đặc biệt là cháu nội Charles, Charlemagne đã mở rộng bờ cõi, thu phục phần lớn các vùng đất đai của Đế quốc Tây La Mã trước kia.

Năm 800, Charlemagne lên ngôi hoàng đế, lập nên Thánh chế La Mã sẽ tồn tại hơn một nghìn năm sau đó(800-1806). Tất cả được xây dựng trên nền móng sự nghiệp quân sự - chính trị chói sáng của Charles. Khi ông mới xuất hiện, Frank là một quốc gia bị chia cắt với một ông vua bất lực; đến thời điểm ông qua đời, Frank đã trở thành bá chủ trên lục địa châu Âu, bản thân ông trở thành chúa tể của một lãnh thổ rộng lớn từ bắc dãy Alps tới Hungary.

Xây dựng chế độ phong kiến
Bằng việc củng cố vương quốc của mình, Charles Martel đã thiết lập những nét kiến trúc chủ yếu của chế độ phong kiến: Mối quan hệ giữa nhà vua thế tục với giáo hội Thiên chúa, việc xây dựng quân đội thường trực cho quốc gia và chính sách chia đất cho các tướng lĩnh và binh sĩ lập công, v..vv. Trong các truyền thuyết ở các xứ German, Charles được coi là đã sáng lập và tiêu biểu cho tinh thần hiệp sĩ (tương tự như hình tượng vua Arthur với các vùng Anglo-Saxon).

Bảo vệ Thiên Chúa giáo và tái chinh phục
Trong khi có ít nhiều tranh cãi về vai trò trận Tours, thì các sử gia hầu như đều thống nhất về vai trò to lớn của Charles Martel trong cuộc đấu tranh chống xâm lược Hồi giáo. Dante nhắc đến ông trong Thần khúc như "Người bảo vệ Đức tin". Bản thân Giáo hội Thiên chúa đương thời dù từng dọa rút phép thông công ông nhưng không thể không thừa nhận ông là người bảo vệ nhiệt thành chủ yếu cho Cơ đốc giáo.

Con ông, Pepin Lùn đã thực hiện lời hứa của cha mình khi năm 759 đã thu phục Narbonne, giải phóng hoàn toàn xứ Gaul. Cháu ông Charlemagne đã đánh chiếm Girona năm 785 và Barcelona năm 801, mở ra thời kỳ tái chinh phục(Reconquista) vốn kéo dài tới tận 1492 khi người Hồi giáo hoàn toàn mất Tây Ban Nha.

Nghệ thuật quân sự
Charles Martel được nhiều chuyên gia đánh giá như một trong những nhà cầm quân hàng đầu mọi thời đại. David Hanson đã cho rằng ông đã mở ra cuộc chiến ngàn năm giữa bộ binh châu Âu và kỵ binh Ả rập. Ông cũng là cha đẻ của lối đánh sử dụng kỵ binh trang bị nặng ở châu Âu, đồng thời là vị tướng đầu tiên của châu Âu xây dựng một đội quân thường trực(kể từ sau sự sụp đổ của La Mã năm 476) được rèn luyện quanh năm, thiện chiến và nhất là có kỷ luật cao.

Trừ trận Tours nơi bất đắc dĩ ông phải sử dụng những người dân thường được vũ trang, ông đã xây dựng một quân đội chuyên nghiệp với tiền lấy từ thuế và quỹ của giáo hội, nòng cốt là những người trung thành với ông từ buổi đầu. Ông đã thành công trong việc nêu cao tinh thần chiến đấu của binh sĩ để chiến thắng trong những thời điểm kẻ thù đông hơn và trang bị tốt hơn nhiều. Bộ binh theo đội hình phương trận, kết hợp với kỵ binh trang bị nặng được rèn luyện tốt của Martel được tiếp nối dưới thời Pepin và Charlemagne đã trở thành đội quân mạnh nhất suốt một thế kỷ sau đó  và là kiểu mẫu cho nhiều quân đội sau này.

Gia đình
Charles Martel đã kết hôn 2 lần:

Người vợ thứ nhất là Rotrude of Treves, (690–724) (con gái Leudwinus, Giám mục Trier). Họ có năm người con:
Hiltrud (chết năm 754), cưới Odilo I, Công tước Bavaria
Carloman
 Landrade (Landres), cưới Sigrand, Bá tước Hesbania
 Auda, Aldana, hay Alane, cưới Thierry IV, Bá tước Autun và Toulouse]]
Pepin Lùn

Người vợ hai của ông là Swanhild sinh ra Grifo

Charles Martel cũng có một người thiếp, Ruodhaid, sinh ra cho ông ba người con:
Bernard
Hieronymus
Remigius, Tổng giám mục Rouen(mất 771)

Tham khảo
deMartelly, Louis. , Charles Martel and the Lance of Destiny, 8 (2008).
Watson, William E., "The Battle of Tours-Poitiers Revisited" , Providence: Studies in Western Civilization, 2 (1993)
Poke,The Battle of Tours, from Sir Edward Creasy, MA, Fifteen Decisive Battles of the World From Marathon to Waterloo
Edward Gibbon, The Battle of Tours, Decline and Fall of the Roman Empire
Michael Grant "''History of Roma'""

Chú thích

Sinh thập niên 680
Mất năm 741
Người Frank
Quản thừa
Vương triều Caroling
Vua theo đạo Công giáo Rôma


title: Cầu dây võng

text:
Cầu dây võng, còn gọi là cầu treo dây võng, là một loại cầu có kết cấu cầu treo dạng cáp treo trên cáp, thay vì cáp treo trực tiếp vào trụ cầu như cầu treo dây văng. Hệ cáp treo chính của cầu được móc liên kết chắc chắn vào đỉnh các trụ cầu, như đường dây điện cao thế, nhưng do khoảng cách nhịp lớn và chịu tải nặng chúng thường có dạng bị võng xuống ở khoảng giữa nhịp cầu. Từ hệ cáp treo chính này, thường nằm 2 bên thành cầu, các hệ cáp treo thẳng đứng được (móc vào hệ cáp chính) treo rủ xuống với khoảng cách song song đều nhau đỡ lấy từng đốt bản mặt cầu. Chính nhờ có hệ kết cấu dây cáp treo không phụ thuộc vào góc neo cáp, chiều cao trụ cầu và khoảng cách điểm neo đốt cầu vào cáp treo tới trụ tháp, mà cầu treo dây võng có thể vượt được các nhịp lớn hơn cầu treo dây văng (loại cầu phụ thuộc nhiều vào những yếu tố đó). Những cầu treo nhịp dài nhất trên thế giới là các cầu treo dây võng.

Ưu nhược điểm của cầu dây võng:Những hệ cáp này không phụ thuộc vào chiều cao cột trụ, góc neo cáp và khoảng cách điểm neo đốt cầu vào cáp treo tới trụ tháp nêm loại cầu này có khả năng vượt nhịp lớn.

Độ võng của dây cáp là điểm nhấn tạo nên vẻ đẹp thanh thoát rất phù hợp với công trình qua sông ở các khu đô thị.

Tại vị trí vượt sông mà có khẩu độ thuyền lớn thì lựa chọn cầu treo dây võng ít làm xáo trộn chế độ dòng chảy tự nhiên của sông suối, mang lại hiệu quả thiết thực về kinh tế, kĩ thuật.

Kết cấu đơn giản, dễ thi công, thích hợp cho việc xây dựng cầu tại địa bàn vùng cao

Cầu treo dây võng hiện có nhịp dài nhất trên thế giới là Cầu Çanakkale 1915 ở Thổ Nhĩ kỳ, khánh thành năm 2022, có nhịp chính dài hơn 2.023 m. Thứ 2 là cầu Akashi Kaikyo của Nhật Bản nối thành phố Kobe trên đảo lớn Honshu với Iwaya trên đảo Awaji trong loạt cầu trên biển của tuyến đường cao tốc Honshu-Shikoku, được xây dựng vào năm 1998, với nhịp dài tới 1990 m  (chính xác là 1991 m).

Các dạng cầu

Danh sách các nhịp cầu treo dài nhất
Những cây cầu treo dài nhất thế giới được liệt kê theo chiều dài của nhịp chính (tức là chiều dài của đường treo giữa các tháp cầu). Chiều dài của nhịp chính là phương pháp phổ biến nhất để so sánh kích thước của cầu treo, thường tương quan với chiều cao của tháp và độ phức tạp kỹ thuật liên quan đến thiết kế và xây dựng cầu. Nếu một cây cầu có nhịp dài hơn cây cầu khác, điều đó không nhất thiết có nghĩa là cây cầu đó dài hơn từ bờ này sang bờ kia (hoặc từ mố này sang mố khác).

Tính đến tháng 6 năm 2023:

Xem thêm

 Cầu Cổng Vàng
Cầu Akashi Kaikyo
Cầu Thuận Phước
 Cầu Liên hiệp (Union Bridge) trên Sông Tweed qua vùng biên giới ở Scotland và bắc Anh, nhịp dài nhất 137 m, được xây dựng giữa tháng 8 năm 1819 và tháng 7 năm 1820 là cây cầu treo lâu đời nhất trên thế giới vẫn còn hoạt động trong giao thông đường bộ.

Chú thích

Kỹ thuật kết cấu
Phát minh của Trung Quốc


title: First

text:
First hay 1st có thể là:

 Hình thức thứ tự của một trong tiếng Anh

Âm nhạc
 1st (album), của Streets
 1st (EP của The Rasmus), của The Rasmus, đôi khi được xem là một đĩa đơn
 First (album của Baroness)
 First (album của David Gates)
 "First" (bài hát), của Lindsay Lohan
 First., EP của Denise Ho

Người họ First
 Ruth First (1925-1982), nhà hoạt động chống apartheid người Nam Phi


title: Euthria

text:
Euthria là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Các loài
Các loài trong chi Euthria gồm có:

 Euthria abrotona Fraussen & Rolán, 2003
 Euthria adeles Dautzenberg & Fisher, 1906
 Euthria amorimi Fraussen, 2004
 Euthria aracanense Angas, 1873
 Euthria bernardi Rolán, Monteiro & Fraussen, 2003
 Euthria boavistensis Cosel, 1982
 Euthria calderoni Rolán, 1985
 Euthria calypso Cosel & Burnay, 1983
 Euthria candidata Mabille & Rochebrune
 Euthria cecilea Fraussen & Rolán, 2003
 Euthria cesari Monteiro & Rolan, 2005
 Euthria chinense (MacNeil, 1961)
 Euthria cornea (Linnaeus, 1758)
 Euthria cumulata Fraussen & Hadorn, 2003
 Euthria darwini Monteiro & Rolan, 2005
 Euthria effendyi Fraussen & Dharma, 2002
 Euthria fernandesi Rolán, Monteiro & Fraussen, 2003
 Euthria fuscata Bruguiere: đồng nghĩa của Pareuthria fuscata
 Euthria helenae Rolán, Monteiro & Fraussen, 2003
 Euthria insulabris Fraussen & Rolan, 2003
 Euthria japonica (Shuto, 1978)
 Euthria javanica Fraussen & Dekker, 2002
 Euthria josepedroi Rolan & Monteiro, 2007
 Euthria lubrica (Dall, 1918)
 Euthria marianae Rolán, Monteiro & Fraussen, 2003
 Euthria noligomesi Rolan & Monteiro, 2007
 Euthria philpoppei Fraussen, 2002
 Euthria ponsonbyi G.B. Sowerby, 1889
 Euthria poppei Fraussen, 1999
 Euthria pulicaria Dautzenberg & Fisher, 1906
 Euthria queketti E.A. Smith, 1901
 Euthria rolani Cosel, 1982
 Euthria rosea Hombron & Jacquinot, 1853: đồng nghĩa của Pareuthria powelli
 Euthria scepta Fraussen & Hadorn, 2003
 Euthria solifer Fraussen & Hadorn, 2003
 Euthria somalica (Parth, 1999)
 Euthria soniae Rolán, Monteiro & Fraussen, 2003
 Euthria taeniopsoides Fraussen & Afonso, 2008
 Euthria vandae Rolan & Monteiro, 2007
 Euthria vokesi Fraussen & Garcia, 2008
 Euthria walleri (Ladd, 1976)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Buccinidae


title: Caloptilia illicii

text:
Caloptilia illicii là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Honshū, Kyūshū, Shikoku).

Sải cánh dài 15-16.5 mm.

Ấu trùng ăn Illicium religiosum và Illicium tashiroi. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Limnephilus correptus

text:
Limnephilus correptus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Kỳ Sơn, Cao Hùng

text:
Kỳ Sơn () là một khu (quận) của thành phố Cao Hùng, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Đây là một quận nông thôn có địa hình đồi núi, các nông sản có tiếng là chuối và đu đủ. Kỳ Sơn có diện tích 94,6122 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 39.637 người thuộc 13.866 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 418,9 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Cao Hùng


title: Turris annulata

text:
Turris annulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Turris


title: Neodrana semifulva

text:
Neodrana semifulva là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Neodrana


title: Quintanilla de Onésimo

text:
Quintanilla de Onésimo là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.139 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Carral

text:
Carral là một đô thị của Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia. Diện tích là 48 km², dân số là 5453 (đánh giá 2004) và mật độ dân số là 113.6 người/km²

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Weblog of Carral

Đô thị ở A Coruña


title: Elías Figueroa

text:
Elías Ricardo Figueroa Brander (sinh 25 tháng 10 năm 1946 tại Valparaíso) là một cựu cầu thủ bóng đá người Chile. Ông được bầu chọn là cầu thủ xuất sắc nhất Nam Mỹ trong 3 năm liên tiếp 1974, 1975 và 1976, được đánh giá là một trong những hậu vệ xuất sắc nhất trong lịch sử bóng đá và cầu thủ xuất sắc nhất mọi thời đại của Chile.

Câu lạc bộ
Figueroa chơi cho các câu lạc bộ của Chile trong hầu hết sự nghiệp thi đấu. Ngoài Chile ông chỉ chơi ở Uruguay cho Peñarol, ở Brasil cho Internacional và ở Mỹ cho Fort Lauderdale Strikers.

Ngoài 3 danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất Nam Mỹ liên tiếp, ông còn nhận được danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất Uruguay các năm 1967 và 1968, Hậu vệ xuất sắc nhất World Cup 1974, Cầu thủ xuất sắc nhất Brasil các năm 1975 và 1976, cùng với danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất Chile các năm 1977 và 1978.

FIFA chọn lựa ông là Cầu thủ xuất sắc nhất năm năm 1976 và Pelé đưa ông vào danh sách 125 cầu thủ còn sống xuất sắc nhất.

Đội tuyển quốc gia
Ông khoác áo đội tuyển Chile 70 trận và ghi được 2 bàn, có mặt tại các World Cup 1966, 1974, và 1982. Năm 1979 ông là đội trưởng đội tuyển Chile tham dự Copa América 1979 và giành hạng nhì.

Danh hiệu
Vô địch Uruguay 1967 và 1968 với Peñarol
Vô địch bang Rio Grande do Sul (Brasil) 1971, 1972, 1973, 1974, 1975 và 1976 với Internacional
Vô địch Brasil năm 1975 và 1976 với Internacional
Đoạt Cúp Chile năm 1977 với Palestino
Vô địch Chile năm 1978 với Palestino

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá nam Chile
Cầu thủ bóng đá Peñarol
Cầu thủ bóng đá Colo-Colo
FIFA 100
Cầu thủ bóng đá Sport Club Internacional
Cầu thủ bóng đá nước ngoài tại Hoa Kỳ

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Brasil
Cầu thủ bóng đá nam Chile ở nước ngoài
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1974

Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1966

Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1982


title: Gesvres-le-Chapitre

text:
Gesvres-le-Chapitre là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Gesvrois.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 141.

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
Map of Gesvres-le-Chapitre on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Besleria quadrangulata

text:
Besleria quadrangulata là một loài thực vật thuộc họ Gesneriaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Clark, J.L., Skog, L.E. & Pitman, N. 2004. Besleria quadrangulata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Besleria