title: Sevilla FC

text:
Câu lạc bộ bóng đá Sevilla (tiếng Tây Ban Nha: Sevilla Fútbol Club; ) là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp của Tây Ban Nha có trụ sở tại Sevilla, thủ đô và thành phố lớn nhất của cộng đồng tự trị Andalucía, Tây Ban Nha. Câu lạc bộ hiện chơi ở giải đấu hàng đầu của bóng đá Tây Ban Nha, La Liga. Sevilla là một trong những câu lạc bộ thành công nhất ở cấp độ châu Âu, khi vô địch UEFA Europa League 7 lần, nhiều hơn bất kỳ câu lạc bộ châu Âu nào khác. Đây là câu lạc bộ thể thao lâu đời nhất của Tây Ban Nha chỉ dành riêng cho bóng đá. Câu lạc bộ được thành lập vào ngày 25 tháng 1 năm 1890, với Edward Farquharson Johnston sinh ra ở Scotland là chủ tịch đầu tiên của họ. Vào ngày 14 tháng 10 năm 1905, các bài báo liên kết của câu lạc bộ đã được đăng ký tại Chính phủ Dân sự Sevilla dưới sự chủ trì của José Luis Gallegos Arnosa, sinh ra tại Jerez.

Sevilla FC cũng là câu lạc bộ thành công nhất tại Andalusia, giành 1 chức vô địch quốc gia năm 1945-1946, 5 Cúp Nhà vua Tây Ban Nha (1935, 1939, 1948, 2007 và 2010), một Siêu cúp Tây Ban Nha (2007), kỷ lục 7 UEFA Cup / UEFA Europa League (2006, 2007, 2014, 2015, 2016, 2020 và 2023)  và Siêu cúp UEFA 2006. Họ cũng được Liên đoàn thống kê và lịch sử bóng đá quốc tế chỉ định là câu lạc bộ tốt nhất thế giới vào năm 2006 và 2007, do đó là câu lạc bộ đầu tiên đạt được danh hiệu này trong hai năm liên tiếp.

Đội trẻ Sevilla Atlético, được thành lập vào năm 1958, hiện đang chơi ở Segunda División B. Câu lạc bộ được liên kết với một đội bóng ở Puerto Rico cùng tên. Các câu lạc bộ khác có liên quan đến Sevilla FC bao gồm đội nữ, đội futsal và đội Superleague Formula trước đây.

Sân nhà của câu lạc bộ là Sân vận động Ramón Sánchez Pizjuán có sức chứa 43.883 chỗ ngồi. Nó nằm ở khu vực lân cận Nervión, Sevilla, và mang tên Ramón Sánchez Pizjuan, người từng là chủ tịch của Sevilla FC trong 17 năm.

Sevilla FC đã đóng góp nhiều cầu thủ cho đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha trong suốt lịch sử của họ.

Lịch sử

Từ lúc thành lập cho đến Nội chiến Tây Ban Nha
Môn bóng đá được giới thiệu ở Sevilla vào cuối thế kỷ 19 bởi một lượng lớn người Anh xa xứ trong thành phố, do chủ sở hữu hoặc người quản lý của các công ty sản xuất có trụ sở tại thủ đô Andalusia sáng tác. Câu lạc bộ Sevilla Fútbol được thành lập vào ngày 25 tháng 1 năm 1890 với tên gọi Câu lạc bộ bóng đá Sevilla (Sevilla Foot-ball Club).

Sevilla được thành lập chính thức vào ngày 25 tháng 1 năm 1890 trong khi một nhóm thanh niên người Anh, chủ yếu là người Scotland, cùng với những thanh niên gốc Tây Ban Nha khác, tổ chức lễ hội Burns Night ở Sevilla. Tài liệu thành lập của câu lạc bộ, được xuất bản trên ấn bản của Dundee Courier ngày 17 tháng 3 năm 1890 mô tả chi tiết đầy đủ về sự hình thành của câu lạc bộ và cách những thành viên sáng lập trẻ đó quyết định đầu tiên chơi theo Điều lệ Hiệp hội, thứ hai là từ "bóng đá" trong nó tên và thứ ba, để bầu chọn "người mang văn phòng" của họ. Đoạn sau đây là phần trích dẫn của bài báo đó:

Chủ tịch đầu tiên của câu lạc bộ là ông Edward Farquharson Johnston người Scotland (Elgin, ngày 14 tháng 10 năm 1854), là phó lãnh sự người Anh tại Sevilla và đồng sở hữu công ty MacAndrews & Co., chủ tàu với các tuyến thương mại giữa Tây Ban Nha và Vương quốc Anh, một trong số đó là việc vận chuyển cam Sevilla. Hugh Maccoll, một thanh niên Scotland khác (Glasgow, ngày 9 tháng 6 năm 1861), một kỹ sư hàng hải vào thời điểm đó đã chuyển đến Sevilla để làm giám đốc kỹ thuật của xưởng đúc Portilla White, là thuyền trưởng đầu tiên của họ. Một trong những đối tác của Maccoll tại xưởng đúc Portilla White ở Sevilla, Isaias White, là thư ký đầu tiên của câu lạc bộ. Ông là con trai của một doanh nhân người Anh, người đã thành lập công ty nói trên, một trong những xưởng đúc lớn ở Tây Ban Nha vào cuối thế kỷ 19.

Để kỷ niệm ngày thành lập câu lạc bộ, Isaias White đã gửi một bức thư cho Recreativo de Huelva, để mời họ chơi một trận bóng đá ở Sevilla. Bức thư đó đã được đăng bởi tờ báo Tây Ban Nha La Provincia. Huelva Recreation đã chấp nhận lời mời và trận đấu diễn ra vào ngày 8 tháng 3 năm 1890, đây là trận đấu chính thức đầu tiên từng được chơi ở Tây Ban Nha. Sevilla FC đã thắng trận đấu lịch sử đó với tỷ số 2–0, với bàn thắng đầu tiên trong một trận đấu chính thức trong lịch sử bóng đá Tây Ban Nha được ghi bởi cầu thủ Ritson của đội Sevilla. Isaias sống tại Calle Bailen 41  ở Sevilla (ngôi nhà vẫn còn tồn tại nhưng đã được đánh số lại) khiến đây trở thành sân nhà đầu tiên của Sevilla FC.

Năm 1907, Sevilla Balompíe được thành lập, tiếp theo là câu lạc bộ Betis Football vào năm 1909, Recreativo de Sevilla và Español de Sevilla. Nhiều câu lạc bộ được thành lập hơn khi nhiều năm trôi qua và nhiều trận đấu cạnh tranh hơn được tổ chức giữa các đội, mặc dù Sevilla FC, câu lạc bộ lâu đời nhất của thành phố, áp đặt quyền lực tối cao so với các câu lạc bộ khác trong thời kỳ đầu này.

Năm 1912, giải Copa de Sevilla đầu tiên được diễn ra và Sevilla FC giành chiến thắng. Từ năm 1915 đến năm 1932, Copa Andalucia được tổ chức bởi "Federación Sur" và những chức vô địch này bao gồm Sevilla FC, Real Betis Balompié, Recreativo de Huelva, Español de Cádiz và sự tham gia lẻ tẻ của Nacional de Sevilla và Córdoba. Sự thống trị của Sevilla được thể hiện rõ đến mức trong số 19 chức vô địch Andalusia đã chơi, 16 chức vô địch thuộc về đội bóng này, trong đó ba chức vô địch còn lại là Español de Cádiz, Recreativo de Huelva và Real Betis Balompié.

Năm 1918, Sevilla FC lần đầu tiên tham dự "Copa de España" và trở thành đội Andalusia đầu tiên lọt vào vòng chung kết của cuộc thi. Năm 1928, khi "Campeonato Nacional" (Giải vô địch quốc gia) được tổ chức, Sevilla FC không thuộc giải hạng nhất do thất bại trước Racing de Santander trong một trận đấu loại trực tiếp được thiết lập để quyết định đội nào trong hai đội. sẽ cạnh tranh trong giải đấu mới được thành lập.

Vào cuối mùa giải 1933–34, Sevilla FC được thăng hạng lên Giải hạng nhất của "Campeonato Nacional." Năm 1935, họ được xưng tụng là "Campeón de Copa" (Cúp vô địch) lần đầu tiên khi đánh bại Sabadell, lặp lại vào năm 1939 trước Racing de Ferrol và một lần nữa vào năm 1948 trước Celta de Vigo. Câu lạc bộ đã tham dự hai trận chung kết khác, nhưng để thua Athletic Bilbao năm 1955 và trước Real Madrid năm 1962. Sevilla ở lại giải hạng Nhất từ mùa giải 1933–34 cho đến năm 1967, khi họ bị xuống hạng xuống hạng Nhì, một hạng đấu mà từ đó họ chưa bao giờ bị xuống hạng sâu hơn nữa.

Mùa giải 1945–46 là một mùa giải có tầm quan trọng cao trong lịch sử của Sevilla, vì nó đánh dấu lần đầu tiên và duy nhất cho đến nay, đội bóng này là nhà vô địch giải đấu. Trong bốn lần khác, câu lạc bộ được tuyên bố là "subcampeón de Liga" (Á quân Giải đấu: 1939–40, 1942–43, 1950–51 và 1956–57).

Tính cả mùa giải hiện tại, Sevilla đã tham dự 74 mùa giải ở giải hạng Nhất và 13 mùa giải ở giải hạng Hai, chưa từng tụt hạng dưới giải hạng Hai. Sevilla cũng đã tham dự bốn giải đấu châu Âu, "Copa de Europa" (Cúp các nhà vô địch Liên đoàn châu Âu) (1957–58); Recopa (Winners Cup) (1962–63) và UEFA Cup trong 9 lần (1966–67, 1970–71, 1982–83, 1983–84, 1990–91, 1995–96, 2004–05, 2005–06 và 2006 –07). Sevilla cũng tham dự UEFA Champions League 2007–08.

Có hơn 400 cá nhân hiện đang chơi cho tổ chức Sevilla FC, bao gồm hai đội bán chuyên nghiệp (ở hạng Nhì A - hạng nhì quốc gia) và 12 đội trẻ.

Sevilla luôn tính đến việc có những cầu thủ quốc tế trong hàng ngũ của mình để hỗ trợ cho việc theo đuổi các danh hiệu. Những người chơi đầu tiên là Spencer và Herminio vào những năm 1920. Juan Arza, một cầu thủ quốc tế xuất hiện từ những năm 1940, được xưng tụng là Vua phá lưới của Giải VĐQG Tây Ban Nha trong mùa giải 1954–55, với 29 bàn thắng. Khoảng 30 cầu thủ Sevilla đã được chọn để chơi cho selección española (Đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha) trong những năm qua.

Các cầu thủ nước ngoài luôn đóng một vai trò không thể thiếu trong thành công của Sevilla FC với Diego Maradona là đại diện được biết đến nhiều nhất trong số họ trong thời gian gắn bó với câu lạc bộ trong mùa giải 1992–93. Trong cùng mùa giải, Sevilla FC được quản lý bởi Carlos Salvador Bilardo, một nhà vô địch thế giới.

Trong lịch sử, Sevilla FC đã có các đội tham gia nhiều môn thể thao khác nhau như bóng rổ, bóng bầu dục, chèo thuyền, điền kinh và cử tạ hoặc bi sắt. Hiện tại, Sevilla FC có 25 đội chuyên nghiệp trên sổ cái của mình (trong số này thuộc hạng hai quốc gia) và một đội bóng đá nữ trong Đội danh dự.

Sân vận động của Sevilla FC, Ramón Sánchez Pizjuán, được khánh thành vào năm 1958 và là một trong những sân vận động lớn nhất ở Tây Ban Nha, và có vinh dự tổ chức trận bán kết World Cup vào năm 1982. Sau khi hoàn thành cuối cùng, sân vận động có sức chứa tối đa 75.000 khán giả, nhưng kể từ lần tu sửa gần đây nhất, sân vận động đã được chuyển đổi thành toàn bộ chỗ ngồi với lớp phủ được thêm vào khu vực tiếp khách chính, giảm sức chứa xuống còn 45.000 khán giả.

Thành công đầu tiên

Sevilla đã có lần đầu tiên thành công trong nước trong thập kỷ sau khi Nội chiến kết thúc, giành chức vô địch La Liga 1945–46 và hai danh hiệu Copa del Rey. Trong mùa giải đầu tiên (1939–40), Sevilla giành cúp vào ngày 25 tháng 6, đánh bại Racing de Ferrol 6–2 tại Barcelona. Cũng trong mùa giải đó, đội bóng đã đánh mất chức vô địch Liga vào ngày cuối cùng vào tay Atlético Madrid sau trận hòa 3–3 trước Hércules. Tiền đạo của Sevilla được gọi là los stukas sau chiếc máy bay ném bom của Đức, và ghi được 216 bàn thắng trong 4 mùa giải. Nó bao gồm López, Torrontegui, Campanal, Raimundo, Berrocal và Pepillo.

Năm 1941, Chủ tịch Ramón Sánchez Pizjuán rời câu lạc bộ để quản lý Liên đoàn bóng đá Tây Ban Nha. Sau khi ra đi, Antonio Sánchez Ramos tạm thời chiếm giữ vị trí này cho đến khi bổ nhiệm vĩnh viễn Jerónimo Domínguez y Pérez de Vargas, Hầu tước của Contadero, người là chủ tịch của câu lạc bộ trong sáu năm cho đến khi Sánchez Pizjuán trở lại. Sevilla về nhì trước Athletic Bilbao trong mùa giải 1942–43 và về thứ ba sau đó một mùa giải. Sevilla giành chức vô địch Liga duy nhất vào năm 1945–46, hơn FC Barcelona một điểm. Hai năm sau, Sevilla giành Copa del Rey năm 1948 sau khi đánh bại Celta de Vigo 4–1 tại Madrid vào ngày 4 tháng 7.

Bản hợp đồng quan trọng nhất trong những năm đó là tiền đạo quốc tế người Tây Ban Nha Juan Arza. Ngoài ra còn có sự ra mắt của cháu trai Campanal, hậu vệ Campanal II, với người chú là huấn luyện viên. Trong mùa giải 1950–51, với việc Campanal làm huấn luyện viên, đội đã về nhì tại La Liga, kém Atlético Madrid hai điểm. Trước mùa giải 1953–54, huấn luyện viên người Argentina Helenio Herrera đã được thuê. Trong thời gian ông nắm quyền, câu lạc bộ đã đứng thứ năm trong mùa giải 1953–54, thứ tư trong cả hai mùa giải 1954–55 và 1955–56 và thứ hai sau Real Madrid trong các năm 1956–57. Năm 1954, câu lạc bộ đã đưa việc xây dựng sân vận động mới ra đấu thầu vì Sân vận động Nervión trở nên quá nhỏ so với cơ sở người hâm mộ của câu lạc bộ. Trong mùa giải 1954–55, Arza giành được Pichichi Trophy với tư cách là vua phá lưới La Liga, với 28 bàn thắng, và đội là á quân Copa del Rey. Năm 1955, nhân kỷ niệm 50 năm thành lập câu lạc bộ, một giải đấu tam giác đã được tổ chức với câu lạc bộ Pháp Stade de Reims và câu lạc bộ Thụy Điển IFK Norrköping; Sevilla đã thắng.

Ngày 28 tháng 10 năm 1956, cựu chủ tịch Sánchez Pizjuán đột ngột qua đời. Để tri ân nhà lãnh đạo đã khuất mà trong nhiệm kỳ chủ tịch từng giúp Sevilla giành được ba Copas del Rey, người hâm mộ quyết định rằng sân vận động mới được xây theo kế hoạch của câu lạc bộ sẽ được đặt tên ông. Trong mùa giải 1956–57, đội là á quân Liga sau Real Madrid, đảm bảo suất tham dự Cúp châu Âu lần đầu tiên. Herrera rời câu lạc bộ vào cuối mùa giải. Câu lạc bộ cần một chiến thắng vào ngày cuối cùng của mùa giải tiếp theo để tránh xuống hạng, nhưng đã lọt vào tứ kết Cúp C1 châu Âu trước khi bị loại bởi nhà vô địch cuối cùng là Real Madrid.

Sau khi Chủ tịch CLB qua đời, Ramón de Carranza đảm nhận vị trí này trong 4 năm. Người ta nói rằng ông đã nói những lời này tại lăng mộ của Sánchez Pizjuán:

"Ramón thân mến, bây giờ bạn bè của bạn, trong số những người mà tôi vinh dự được trở thành một, sẽ chôn cất bạn theo Christian, và vào ngày hôm sau, đưa thi thể bạn xuống đất, chúng tôi sẽ bắt đầu làm việc và ước mơ của bạn mà Sevilla FC có một sân vận động lớn sẽ trở thành hiện thực. Ramón, hãy bình yên đến thiên đường vì ước nguyện của bạn sẽ được thực hiện. "

Đúng như lời nói của mình, Carranza đã phát hành các khoản trái phiếu nghĩa vụ lên tới 50 triệu pesetas, và một tháng rưỡi sau cái chết của Sánchez Pizjuán, viên đá đầu tiên trong việc xây dựng sân vận động đã được đặt. Kiến trúc sư là Manuel Muñoz Monasterio, đồng thiết kế của Sân vận động Santiago Bernabéu mới được xây dựng gần đây, sân nhà của Real Madrid. Sân vận động Ramón Sánchez Pizjuán cuối cùng đã được mở cửa vào ngày 7 tháng 9 năm 1958 khi Sevilla chơi trận giao hữu đầu tiên với câu lạc bộ Andalusia Real Jaén. Trận đấu chính thức đầu tiên của sân vận động là vào ngày khai mạc mùa giải 1958–59, nơi Sevilla đánh bại Real Betis với tỷ số 4–2.

Khủng hoảng và ổn định

Trong những năm 1970, Sevilla buộc phải bán những cầu thủ hàng đầu của mình để trả các khoản nợ phát sinh từ việc xây dựng sân vận động mới; Manuel Ruiz Sosa chuyển đến Atlético Madrid, Gallego đến Barcelona và Juan Batista Agüero đến Real Madrid. Hơn nữa, một phần đất liền kề sân vận động cũng đã được bán cho một ngân hàng. Mùa giải 1967–68, Sevilla trở lại giải hạng Nhì lần đầu tiên sau 31 năm, nhưng được thăng hạng trở lại sau một mùa giải. Mùa giải tiếp theo, huấn luyện viên người Áo Max Merkel, biệt danh "Ngài Whip" vì sử dụng các kỹ thuật và cách huấn luyện nghiêm khắc và khắc nghiệt, đã được thuê. Mùa giải đó, câu lạc bộ đứng thứ ba trên BXH. Tuy nhiên, câu lạc bộ lại xuống hạng vào cuối mùa giải 1972–73. Năm 1973, Sevilla ký hợp đồng với cầu thủ da màu đầu tiên của họ, cầu thủ chạy cánh người Gambia Biri Biri, từ câu lạc bộ Đan Mạch Boldklubben 1901. Ông ở lại câu lạc bộ cho đến năm 1978 và trở thành một nhân vật đình đám, với một nhóm cực đoan mang tên ông tồn tại cho đến ngày nay. Trong mùa giải 1974–75, với sự dẫn dắt của Roque Olsen người Argentina, câu lạc bộ đã trở lại giải hạng Nhất. Vào cuối những năm 1970, Sevilla ký hợp đồng với những cầu thủ Argentina như Héctor Scotta và Daniel Bertoni.

Vào ngày 16 tháng 5 năm 1976, Sevilla chơi trận thứ 1.000 tại La Liga.

Đầu tiên được chỉ đạo bởi Miguel Muñoz và sau đó là Manolo Cardo, đội đã tham dự hai mùa giải liên tiếp của UEFA Cup từ 1981 đến 1983. Lễ kỷ niệm 75 năm thành lập câu lạc bộ đã được tổ chức với nhiều sự kiện xã hội và trận đấu với đội bóng Brazil Santos. Năm 1982, World Cup được tổ chức tại Tây Ban Nha và Ramón Sánchez Pizjuán của Sevilla là nơi diễn ra trận bán kết giữa Tây Đức và Pháp. Năm 1984, Eugenio Montes Cabeza kết thúc nhiệm kỳ chủ tịch 11 năm của mình và được thay thế bởi doanh nhân chăn nuôi Gabriel Rojas, người đã có nhiều thăng tiến cho sân vận động của câu lạc bộ. Trong mùa giải 1985–86, Manolo Cardo rời vị trí quản lý của mình sau 5 năm đảm nhiệm, trong khi Francisco chơi ở FIFA World Cup 1986 cho Tây Ban Nha. Vicente Cantatore đã dẫn dắt câu lạc bộ giành quyền tham dự UEFA Cup vào cuối mùa giải 1989–90, với tiền đạo người Áo Toni Polster đã ghi được kỷ lục 33 bàn thắng ở Liga. Trong mùa giải 1992–93, sau nhiều tháng đàm phán, Diego Maradona, người Argentina nổi tiếng thế giới đã ký hợp đồng từ Napoli với mức phí 7,5 đô la   triệu. Tuy nhiên, thời gian của anh ấy ở câu lạc bộ không thành công, và anh ấy đã được ra đi một phần lớn do chấn thương định kỳ và xung đột với huấn luyện viên Bilardo. Trong các mùa giải tiếp theo, Luis Aragonés trở thành huấn luyện viên và kết thúc mùa giải 1994–95 với suất tham dự UEFA Cup mùa giải tiếp theo.

Vào cuối mùa giải 1994–95, bất chấp lời cầu xin của các giám đốc câu lạc bộ, Sevilla, cùng với Celta de Vigo, là một trong hai câu lạc bộ bị xuống hạng từ nhóm dẫn đầu vì lý do quản lý, kích động các hành động từ phía người hâm mộ. Các hành động này đã khiến cả Sevilla và Celta được đưa trở lại La Liga.

Những sự kiện này đã dẫn đến sự bất ổn định thể chế, với mùa giải chứng kiến bốn chủ tịch và ba nhà quản lý nắm quyền. Sevilla xuống hạng vào cuối mùa giải 1996–97 nhưng trở lại vào năm 1999. Vào đầu thế kỷ 21, vị trí chủ tịch của câu lạc bộ do Roberto Alés nổi tiếng đảm nhận. Tình hình của câu lạc bộ lúc đó rất tế nhị; đội đã rớt xuống giải hạng Nhì vào năm 2000 và đội bị suy yếu do các cầu thủ nghỉ hưu và việc bán các cầu thủ chủ chốt. Câu lạc bộ đã chọn một huấn luyện viên tương đối vô danh, Joaquín Caparrós, người đã giúp đội vô địch giải hạng Hai với ba trận chưa đấu chỉ trong mùa giải đầu tiên của ông trên cương vị lãnh đạo.

Thành công trong thế kỷ 21

Vào tháng 5 năm 2002, Roberto Alés từ chức chủ tịch và luật sư người Sevillian José María del Nido đảm nhận chức vụ này. Một trong những quyết định đầu tiên của ông là xác nhận Caparrós làm huấn luyện viên và Monchi làm giám đốc thể thao.

Vào ngày 6 tháng 10 năm 2002, trước trận derby Sevilla với Betis tại Sánchez Pizjuán, bốn cổ động viên Sevilla, bao gồm cả một trẻ vị thành niên, đã hành hung một nhân viên bảo vệ. Cuộc tấn công đã bị trừng phạt và Sevilla buộc phải chơi bốn trận sân nhà tiếp theo của họ trong những khán đài không khán giả, thời hạn dài nhất từng dành cho một đội bóng ở La Liga. Câu lạc bộ đã kết thúc ở vị trí UEFA Europa Cup trong cả hai mùa giải 2003–04 và 2004–05 trước khi đánh dấu kỷ niệm 100 năm vào cuối năm 2005. Đây là chiến thắng đầu tiên của Sevilla ở châu Âu, trận chung kết UEFA Cup 2006 tại Sân vận động Philips ở Eindhoven vào ngày 10 tháng 5 năm 2006. Câu lạc bộ đã đánh bại câu lạc bộ Anh Middlesbrough 4–0 dưới thời tân huấn luyện viên Juande Ramos, với bàn mở tỷ số do công của tiền đạo người Brazil Luís Fabiano. Trong hiệp hai, cầu thủ thay thế người Ý Enzo Maresca lập cú đúp để được vinh danh là Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu, và tiền đạo người Malian Frédéric Kanouté ghi bàn chót.

Sevilla mở đầu mùa giải 2006–07 bằng việc giành Siêu cúp UEFA 2006 vào ngày 25 tháng 8 năm 2006 với chiến thắng 3–0 trước nhà vô địch Champions League và đồng hương Barcelona tại Stade Louis II ở Monaco. Các bàn thắng được ghi bởi Renato, Kanouté và một quả phạt đền muộn của Maresca. Mùa giải kết thúc với chức vô địch UEFA Cup thứ hai liên tiếp, lần này là trước câu lạc bộ đồng hương Tây Ban Nha Espanyol tại Hampden Park, Glasgow. Trận đấu chuyển sang loạt luân lưu khi kết thúc 2–2 sau hiệp phụ, với thủ môn Andrés Palop của Sevilla cản phá được ba quả phạt đền của Espanyol. Vào ngày 12 tháng 11 năm 2006, Sevilla chơi trận thứ 2.000 tại La Liga. Ngoài ra, Sevilla đã đánh bại Getafe trong trận Chung kết Copa del Rey 2007, với bàn thắng duy nhất của Kanouté trên chấm 11m của trận đấu. Sevilla về thứ ba ở La Liga mùa giải đó để giành quyền tham dự Champions League 2007–08. Kết quả của những thành công đó, Sevilla đã được bầu chọn là Đội bóng của năm của IFFHS trong mùa giải thứ hai liên tiếp, trở thành câu lạc bộ đầu tiên đạt được điều này.

Sevilla đã giành Supercopa de España năm 2007 trước nhà vô địch La Liga là Real Madrid. Tuy nhiên, mùa giải bắt đầu đi chệch hướng, sau khi hậu vệ Antonio Puerta bị đau tim trong trận đấu đầu tiên của mùa giải và qua đời ba ngày sau đó vào ngày 28 tháng 8. Ba ngày sau khi anh qua đời, Sevilla sau đó thất bại 3–1 trước Milan trong trận Siêu cúp UEFA 2007 tại Monaco. Juande Ramos, người chịu trách nhiệm chính cho những thành công gần đây của Sevilla, đã từ chức huấn luyện viên vào ngày 27 tháng 10 để đảm nhận vị trí của Tottenham Hotspur; anh được thay thế bởi người quản lý của Sevilla Atlético Manolo Jiménez. Bất chấp những vấn đề về nhân sự, Sevilla vẫn vươn lên ở vị trí đầu tiên tại vòng bảng Champions League trước Arsenal trước khi bị loại ở vòng 16 đội qua chấm phạt đền trước Fenerbahçe của Thổ Nhĩ Kỳ.

Vào mùa hè năm 2008, trước mùa giải ra mắt của Jiménez với tư cách là huấn luyện viên đội một, Dani Alves và Seydou Keita đều bị bán cho Barcelona, trong khi Christian Poulsen rời sang Juventus. Sevilla đứng thứ 3 tại La Liga với kỷ lục câu lạc bộ là 21 trận thắng và kỷ lục câu lạc bộ về số trận thắng trên sân khách.

Mùa giải 2009–10 chứng kiến Sevilla lần thứ ba liên tiếp giành quyền tham dự Champions League. Vào ngày 19 tháng 5 năm 2010, Sevilla đánh bại Atlético Madrid với tỷ số 2–0 trong trận chung kết Copa del Rey 2010 tại Camp Nou, với các bàn thắng của Diego Capel và Jesús Navas. Navas sau đó là nhà vô địch World Cup cùng đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha vào tháng 7 năm đó. Trước khi mùa giải 2010–11 bắt đầu, Sevilla đã để thua Barcelona với tỷ số 5–3 trong trận Supercopa và bị loại ở vòng play-off Champions League bởi Braga của Bồ Đào Nha.

Thời đại Unai Emery

Vào ngày 14 tháng 1 năm sau, sau trận thua 0-2 trước Valencia CF khiến đội bóng xứ Andalusia xếp ở vị trí thứ 12, anh bị thôi nhiệm vụ, người được thay thế bởi HLV người Tây Ban Nha Unai Emery. Câu lạc bộ đang trải qua một cuộc khủng hoảng tài chính tổ chức và câu lạc bộ buộc phải bán các ngôi sao của đội là Álvaro Negredo và Jesús Navas, những giao dịch mang lại cho câu lạc bộ tổng cộng 40 triệu euro; Bộ đôi này được thay thế bởi một dàn cầu thủ trẻ hơn gồm tiền đạo Carlos Bacca và Kevin Gameiro. Vào ngày 14 tháng 5 năm 2014, Sevilla đã đánh bại Benfica trên chấm phạt đền trong trận Chung kết UEFA Europa League 2014 để giành chiến thắng thứ ba trong giải đấu. Sau mùa giải này, tiền vệ chủ chốt Ivan Rakitić đã được bán cho Barcelona với giá khoảng 16 triệu euro (hợp đồng được chốt vào ngày 16 tháng 6 năm 2014). Vào mùa hè 2015, Vua phá lưới Carlos Bacca, người mới gia nhập đội hai năm trước, đã chuyển đến Milan với giá 30 triệu euro. Mặc dù vậy, câu lạc bộ đã mua lại các cầu thủ Grzegorz Krychowiak và Éver Banega để củng cố đội hình.

Vào ngày 27 tháng 5 năm 2015, Sevilla tiếp tục giành chức vô địch Europa League sau khi đánh bại câu lạc bộ Ukraina Dnipro Dnipropetrovsk 3–2 trong trận Chung kết năm 2015. Các bàn thắng cho Sevilla được ghi bởi Grzegorz Krychowiak và một cú đúp của Carlos Bacca. Sau khi đánh bại Dnipro, họ trở thành câu lạc bộ duy nhất từng 4 lần vô địch Europa League.

Câu lạc bộ đã trở lại trận chung kết Europa League lần thứ ba liên tiếp, đối đầu với Liverpool trong trận Chung kết năm 2016. Sau khi bị dẫn trước 1–0 ở hiệp một, Sevilla đã lội ngược dòng trong hiệp hai để giành chiến thắng chung cuộc 1-3, với một bàn thắng được ghi do công của Kevin Gameiro và hai bàn của đội trưởng câu lạc bộ Coke. Với chức vô địch Europa League thứ ba liên tiếp, Sevilla đã cải thiện thành tích giành được hầu hết các chức vô địch Europa League, giờ đã nâng cúp năm lần chỉ trong vòng mười năm.

Kỷ nguyên hậu Emery
Bất chấp thành công liên tục của Sevilla ở Europa League, mùa giải 2015–16 đã chứng tỏ mình là một đội bóng nằm ngoài top 4, đội đứng thứ 7. Đáp lại, Castro quyết định xây dựng một sự hồi sinh của câu lạc bộ. Jorge Sampaoli đã được thuê làm huấn luyện viên - thay thế Unai Emery đang bị ràng buộc bởi Paris Saint-Germain - và câu lạc bộ bắt đầu đầu tư mạnh vào mùa hè năm đó. Những sự bổ sung cho đội bóng bao gồm thủ môn Salvatore Sirigu dưới dạng cho mượn, tiền vệ kiến thiết Ganso, tiền đạo Luciano Vietto và Wissam Ben Yedder, cầu thủ tấn công Franco Vázquez, tiền vệ rộng Hiroshi Kiyotake và Pablo Sarabia, cũng như cựu cầu thủ Arsenal và Manchester City, Samir Nasri theo dạng cho mượn. Vào tháng 12 của La Liga 2017–18, Vincenzo Montella được bổ nhiệm làm huấn luyện viên thứ ba kể từ khi Emery ra đi vào năm 2016 thay thế cho Eduardo Berizzo và trong mùa giải UEFA Champions League 2017–18, lần đầu tiên Sevilla tiến vào vòng loại trực tiếp của giải này trong vòng 10 năm, trên đường đi đã đánh bại Manchester United.

Vào ngày 4 tháng 6 năm 2019, Sevilla FC thông báo việc ký hợp đồng với Julen Lopetegui làm huấn luyện viên cho ba mùa giải tiếp theo. Vào ngày 16 tháng 8 năm 2020, Sevilla đã giành chiến thắng 2-1 trước Manchester United trong trận bán kết của UEFA Europa League 2019–20, cuối cùng đã nâng chiếc cúp vô địch giải này lần thứ sáu, đánh bại Inter Milan 3–2 trong trận chung kết.

Thành tích

Quốc nội
  Vô địch Tây Ban Nha (La Liga)
 Vô địch (1): 1945–46
Á quân (4): 1939–40, 1942–43, 1950–51, 1956–57
  Cúp Nhà vua Tây Ban Nha (Copa del Rey)
 Vô địch (5): 1935, 1939, 1947–48, 2006–07, 2010
Segunda División (La Liga 2)
Vô địch (4): 1929, 1933–34, 1968–69, 2000–01
Á quân (4): 1955, 1961–62, 2015–16, 2017–18
  Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha (Supercopa de España)
 Vô địch (1): 2007
Á quân (3): 2010, 2016, 2018

Châu Âu
  UEFA Europa League/Cúp UEFA
 Vô địch (7) – kỷ lục: 2005–06 2006–07, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2019–20, 2022–23
  UEFA Super Cup/Siêu cúp bóng đá châu Âu
 Vô địch (1): 2006
Á quân (6): 2007, 2014, 2015, 2016, 2020, 2023

Giải khu vực

 Copa Andalucía
 Vô địch (18): 1916–17, 1918–19, 1919–20, 1920–21, 1921–22, 1922–23, 1923–24, 1924–25, 1925–26, 1926–27, 1928–29, 1929–30, 1930–31, 1931–32, 1932–33, 1935–36, 1938–39, 1939–40

Đội hình

Đội hình chính

Đội B

Cho mượn

Các cựu huấn luyện viên

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ của câu lạc bộ Sevilla

Sevilla

Sevilla


title: Sagarmatha (phim)

text:
Sagarmatha (tiếng Nepal: सगरमाथा/Sagarmāthā) là một bộ phim tâm lý của đạo diễn Ján Piroh, ra mắt lần đầu năm 1988.

Nội dung
Truyện phim kể về cuộc chinh phục đỉnh Himalaya của một nhóm người Tiệp Khắc ưa mạo hiểm.

Diễn viên
 Bořivoj Navrátil... Mischa
 Oldřich Kaiser... Jan (con trai của Mischa)
 Rajshree Chhetri... Người đàn bà Nepal
 Karel Hábl... Josef (trưởng đoàn thám hiểm)
 Miroslav Vladyka
 Vladimír Jedľovský
 Peter Staník
 Marek Ťapák
 Ivo Heller
 Peter Staník
 Milan Bahúl

Ê-kíp
 Thiết kế sản xuất: Tibor Földes
 Phục trang: Tatiana Kovačevičová
 Âm thanh: Pavol Sasík

Xem thêm

 Thông tin trên Website Cơ sở dữ liệu Điện ảnh Tiệp Khắc
 Thông tin trên Website Cinema.DE
 Thông tin trên Website OFDb
 Thông tin trên Website Film.AT
 Thông tin trên Website MDR
 Thông tin trên Website MoviePilot
 Thông tin trên Website The-Fan

Phim của SFT
Phim của Hãng phim truyện Hoàng gia Nepal
Phim Slovakia
Phim Nepal
Phim năm 1988


title: Crepidius

text:
Crepidius là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1859 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Crepidius blepharipes Schwarz, 1900
 Crepidius castaneus Blanchard, 1843
 Crepidius cuneiformis Candèze, 1859
 Crepidius cuneipennis Schwarz, 1906
 Crepidius flabellifer Erichson, 1847
 Crepidius flavipes Champion, 1897
 Crepidius ophthalmicus Candèze, 1859
 Crepidius ornatus Candèze, 1900
 Crepidius pubescens Candèze, 1859
 Crepidius resectus Candèze, 1859
 Crepidius rhipiphorus Candèze, 1859
 Crepidius saundersi Candèze, 1859

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Nomada serricornis

text:
Nomada serricornis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1884


title: Karlsdorf

text:
Karlsdorf là một đô thị thuộc huyện Saale-Holzland, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Karlsdorf có diện tích 4,69 km².

Tham khảo


title: (5292) 1991 AJ1

text:
{{DISPLAYTITLE:(5292) 1991 AJ1}}

(5292) 1991 AJ1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Hitoshi Shiozawa và Minoru Kizawa ở Fujieda, Shizuoka Prefecture, Nhật Bản, ngày 12 tháng 1 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 5001–6000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Proteuxoa eupolia

text:
Proteuxoa eupolia là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Lãnh thổ Thủ đô Úc, New South Wales và Queensland.

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Chú thích

Proteuxoa
Bướm Úc


title: Thập niên 1650

text:
Thập niên 1650 là thập niên diễn ra từ năm 1650 đến 1659.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Hình học tính toán

text:
Hình học tính hay Hình học tính toán là một phần của toán học rời rạc xem xét các thuật toán giải các bài toán hình học. Trong hình học tính, những bài toán như phép đo tam giác, phép dựng bao lồi, xác định tính thuộc của một đối tượng đối với đối tượng khác, tìm kiếm sự giao nhau của chúng, v.v. được xem xét, dựa trên các đối tượng hình học như: điểm, đoạn thẳng, đa giác, đường tròn,...

Hình học tính được ứng dụng trong nhận dạng mẫu, đồ họa máy tính, thiết kế kĩ thuật,...

Số học véctơ
Ở đây chúng ta xét trường hợp hệ tọa độ Đê-các bình thường.
Độ dài véctơ  được ký hiệu là .
Đối với hai véctơ  và  tổng của chúng được xác định là .
Phép nhân véctơ  với một đại lượng vô hướng được xác định là . Ở đây độ dài véctơ thay đổi  lần. Nếu k < 0, thì hướng của véctơ thay đổi theo chiều ngược lại.
Tích vô hướng của các véctơ  và  bằng .
Tích vectơ của các véctơ  và  bằng . Đây là phép toán duy nhất, trong đó sự thu nhỏ kích thước (số chiều) không gian không dẫn đến loại bỏ tọa độ thứ ba (thay thế nó bằng 0). Thông thường đối với các véctơ hai chiều, người ta sẽ lấy tọa độ thứ ba tương ứng với các véctơ ba chiều làm giá trị của tích véctơ: .

Vị trí tương đối của điểm và đường thẳng

Tọa độ cực

Các dạng đa giác

Các thuật toán

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Toán học rời rạc
Hình học
Hình học tính toán


title: Pennathur

text:
Pennathur là một thị xã panchayat của quận Vellore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pennathur có dân số 8014 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Pennathur có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Pennathur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Sư đoàn Bộ binh 76 (Đức Quốc Xã)

text:
Sư đoàn Bộ binh 76 được thành lập ngày 26 tháng 8 năm 1939 cùng với sư đoàn bộ binh 23 tại Potsdam. Sư đoàn bị tiêu diệt trong trận Stalingrad và được tái thành lập ngày 17 tháng 2 năm 1943.

Sĩ quan chỉ huy
 Maximilian de Angelis, ngày 01 tháng 9 năm 1939
 Trung tướng Carl Rodenburg, ngày 26 tháng 1 năm 1942
 Erich Abraham, ngày 01 tháng 4 năm 1943
 Trung tướng Otto-Hermann Brucker, tháng 7 năm 1944
 Erich Abraham, tháng 8 năm 1944
 Trung tướng Siegfried von Rekowski, ngày 17 tháng 10 năm 1944
 Đại tá Wilhelm-Moritz Freiherr von Bissing, ngày 08 tháng 2 năm 1945
 Thiếu tướng Erhard-Heinrich Berner, ngày 14 tháng 2 năm 1945

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Wendel, Marcus (2004). "76. Infanterie-Division".
 "76. Infanterie-Division". German language article at www.lexikon-der-wehrmacht.de. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2008.

7


title: Ngân sam

text:
Chi Ngân sam (danh pháp khoa học: Cathaya) là một chi thực vật trong họ Thông (Pinaceae) và có một loài còn tồn tại đã biết là ngân sam (Cathaya argyrophylla). Chi Cathaya là thành viên của phân họ Laricoideae, có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với Pseudotsuga và Larix. Tên gọi loài thứ hai, C. nanchuanensis, hiện nay được coi là từ đồng nghĩa của loài đầu tiên, do nó không khác biệt gì với C. argyrophylla trong bất cứ đặc trưng cơ bản nào.

Cathaya chỉ sinh trưởng trong một khu vực giới hạn tại miền nam Trung Quốc, trong các tỉnh Quảng Tây, Quý Châu, Hồ Nam và đông nam Tứ Xuyên. Tên gọi trong tiếng Trung của nó là 银杉 (ngân sam). Loài cây này được tìm thấy trên các sườn đồi núi hẹp và dốc ở cao độ 950-1.800 m, trên nền đất đá vôi. Một quần thể lớn hơn đã bị suy giảm do tàn phá và đốn hạ trước khi nó được các nhà khoa học phát hiện và đưa vào danh sách bảo vệ trong năm 1950.

Lá của loài cây này hình kim, dài 2,5–5 cm, có các mép lá có lông rung khi còn non, và mọc xung quanh thân cây theo kiểu xoắn ốc. Quả nón dài 3–5 cm, với khoảng 15-20 vảy bắc, mỗi vảy chứa 2 hạt có cánh.

Một vài nhà thực vật học (Silba 1986) không thích một chi mới chỉ có 1 loài, đã cố gắng đưa nó vào các chi đang tồn tại khác, chẳng hạn đặt tên là Pseudotsuga argyrophylla hay Tsuga argyrophylla. Tuy nhiên, nó rất khác với cả hai chi này, và các tổ hợp tên gọi như vậy hiện nay gần như không ai sử dụng.

Các hóa thạch của các loài đã tuyệt chủng thuộc chi Cathaya được tìm thấy khá phổ biến tại các mỏ than nâu ở châu Âu có niên đại khoảng 10-30 triệu năm trước.

Chú thích

Tham khảo

 Conifer Specialist Group (1998). Cathaya argyrophylla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Dữ liệu thu được ngày 06 tháng 5 năm 2006.
CSDL Thực vật hạt trần: Cathaya argyrophylla
Thực vật Trung Hoa: Cathaya argyrophylla

A
Thực vật đặc hữu Trung Quốc
Loài dễ thương tổn


title: Gronovius andaiensis

text:
Gronovius andaiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Gronovius


title: Drapetes sellatus

text:
Drapetes sellatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bonvouloir miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Uncinia subsacculata

text:
Uncinia subsacculata là một loài thực vật thuộc họ Cyperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Pitman, N. 2004. Uncinia subsacculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Uncinia
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật được mô tả năm 1995


title: Dúdar

text:
Dúdar là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 299 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Paralimnophila emarginata

text:
Paralimnophila emarginata là một loài ruồi hạc trong chi Paralimnophila. Loài này được tìm thấy ở Chile.

Chú thích

Tham khảo

Catalogue of the Craneflies of the World

Paralimnophila
Động vật được mô tả năm 1981
Côn trùng hai cánh Nam Mỹ


title: Con người sống bằng gì (phim)

text:
Con người sống bằng gì (tiếng Nga: Чем люди живы) là một bộ phim tâm lý, có yếu tố giả tưởng của đạo diễn Aleksandr Kushnir, ra mắt lần đầu năm 2008.

Truyện phim dựa theo tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Lev Tolstoy.

Nội dung

Diễn viên
 Valery Pleshko
 Natalia Sinyavskaya
 Aleksey Shevtsov
 Olga Kroytor
 Vyacheslav Kolyuzhny
 Marina Golyanova

Ê-kíp

Vinh danh
 Giải thưởng Hội nghị - Liên hoan phim Chính Thống giáo (2009)

Xem thêm

 Thông tin trên Website Pravtor
 Thông tin và hình ảnh trên Website E-Hobbys

Phim Nga
Phim giả tưởng Nga
Phim giả tưởng
Phim dựa theo tác phẩm của Lev Tolstoy
Phim lấy bối cảnh ở thời kỳ Trung Cổ
Phim tâm lý
Phim năm 2008


title: Deinocladus pectiniconis

text:
Deinocladus pectiniconis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Deinocladus


title: Piacatu

text:
Piacatu là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Dân số năm 2004 ước tính là 4.669 người.
Đô thị này có diện tích 233,12 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 4.625
Thành thị: 3.807
Nông thôn: 818
Nam giới: 2.331
Nữ giới: 2.294
Mật độ dân số (người/km²): 19,89

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 16,43

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 70,92

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,38

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 82,66%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,757
Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,681
Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,765
Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,824
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi

 Sông Aguapeí

Các xa lộ

 SP-425

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị

Đô thị bang São Paulo


title: Coazzolo

text:
Coazzolo là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 50 km về phía đông nam của Torino và khoảng 20 km về phía nam của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 301 người và diện tích là 4,1 km².

Coazzolo giáp các đô thị: Castagnole delle Lanze, Castiglione Tinella, Mango, Neive và Santo Stefano Belbo.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Dolichopeza brevifurca

text:
Dolichopeza brevifurca là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Saint Andrew, Barbados

text:
Xã Saint Andrew ("St. Andrew") là một đơn vị hành chính ở phía bắc Barbados. Saint Andrew là một trong những khu vực hoang sơ của hòn đảo vì vị trí địa lý của nó nằm trên những ngọn đồi. xã Saint Andrew cũng sở hữu đỉnh cao nhất nước là Núi Hillaby cao 336 mét ở phía nam của xã. Xã được đặt tên thánh bảo hộ là Thánh Andrew, và cũng là tên phần thưởng cao quý nhất của đất nước "Huân chương Thánh Andrew"

Trong thời ký thuộc địa của Anh, họ thấy khu vực này khá giống với các vùng đồi và các cánh đồng tại Scotland. Vì thế, nhiều nơi của xã Saint Andrew ngày nay có tên hiệu là "Khu vực Scotland".

Saint Andrew nằm ở ven biển phía đông của Barbados, nơi Đại Tây Dương thường có nhiều biến động. Như là một phần trong nỗ lực của Barbados để bảo vệ môi trường, xã vẫn còn bảo tồn được nhiều tài nguyên thiên nhiên.

Vị trí
Saint James - Tây
Saint Joseph - Đông nam
Saint Peter - Bắc
Saint Thomas - Nam

Tham khảo

Xã của Barbados
Saint Andrew, Barbados


title: Sauchay

text:
Sauchay là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Sauchay on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Terebellum (chi ốc biển)

text:
Terebellum là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Seraphsidae.

Các loài
†Terebellum cinctum K. Martin, 1916
 Terebellum delicatum (Kuroda, T. & Kawamoto, 1956)
 Terebellum hubrechti (Poppe, G.T. & S.P. Tagaro, 2016
†Terebellum humilispirum Raven, 2021
†Terebellum koeneni Marquet, Lenaerts & Laporte, 2016
†Terebellum olympiae Rolando, 2001
†Terebellum papilliferum K. Martin, 1916
 Terebellum simoni Dekkers, S. J. Maxwell & Congdon, 2019
 Terebellum terebellum (Linnaeus, 1767)

 Đồng nghĩa
†Terebellum chilophorum Cossmann, 1889: synonym of † Seraphs chilophorus (Cossmann, 1889)  (superseded combination)
†Terebellum convolutum Lamarck, 1803: synonym of † Seraphs convolutus (Lamarck, 1803) (original combination)
 Terebellum cylindrarium (Pallas, 1766) : synonym of Nereis cylindraria Pallas, 1766
†Terebellum eratoides Cossmann, 1889: synonym of † Miniseraphs eratoides (Cossmann, 1889)  (superseded combination)
†Terebellum isabella Deshayes, 1865: synonym of † Miniseraphs isabella (Deshayes, 1865) (superseded combination)
 Terebellum lineatum Röding, 1798 : synonym of Terebellum terebellum (Linnaeus, 1758)
 Terebellum maculosum A. Adams, 1848: synonym of Terebellum subulatum Lamarck, 1811: synonym of Terebellum terebellum (Linnaeus, 1758) (junior synonym)
†Terebellum olivaceum Cossmann, 1889: synonym of † Seraphs olivaceus (Cossmann, 1889)  (superseded combination)
 Terebellum punctulatum Röding, 1798 : synonym of Terebellum terebellum (Linnaeus, 1758)
 Terebellum striatum Koenen, 1889 † : synonym of Terebellum koeneni Marquet, Lenaerts & Laporte, 2016 † (invalid: junior homonym of Terebellum striatum Tuomey & Holmes, 1857; T. koeneni is a replacement name)
 Terebellum subulatum Lamarck, 1811 : synonym of Terebellum terebellum (Linnaeus, 1758)

Chú thích

Tham khảo
 Walls, J.G. (1980). Conchs, tibias and harps. A survey of the molluscan families Strombidae and Harpidae. T.F.H. Publications Ltd, Hong Kong.

External links

 Lamarck [J.B.P.A. de M. de. ([1798]). Tableau encyclopédique et méthodique des trois règnes de la nature, Mollusques Testacés. Part 21 [Livraison 64, 29 April 1798]: pls. 287-390 , Paris: H. Agasse ]
 Gistel, Johannes [Nepomuk Franz Xaver. (1848). Naturgeschichte des Tierreichs: für höhere Schulen. [text book]. 1-216, i-xvi, Plates 1-32. Stuttgart. Scheitlin & Krais]
 Rafinesque, C. S. (1815). Analyse de la nature ou Tableau de l'univers et des corps organisés. [Book. 1-224, (self-published) Palermo]

Seraphsidae


title: 9999 Wiles

text:
9999 Wiles là một tiểu hành tinh vành đai chính kiểu C. Quỹ đạo quay quanh Mặt Trời là 4.8 năm.

Nó được phát hiện bởi C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld và T. Gehrels ngày 29 tháng 9 năm 1973. Tên chỉ định là 4196 T-2, sau đó được đặt tên 9999 Wiles theo Andrew J. Wiles, người đã chứng minh Định lý lớn Fermat.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1973
Tiểu hành tinh kiểu C


title: Aydie

text:
Aydie là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 148 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Chicago (định hướng)

text:
Chicago có thể là một trong các nội dung sau:

Chicago, Illinois, thành phố đông dân thứ 3 ở Mỹ.
Chicago, một ban nhạc rock.


title: Euphitrea cheni

text:
Euphitrea cheni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yong Zhang, miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Euphitrea


title: Atysa affinis

text:
Atysa affinis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Atysa


title: Giáo phận

text:
Giáo phận (tiếng Latin: dioecesis hay episcopatus), hay đầy đủ hơn là giáo phận chính tòa, là một đơn vị lãnh thổ gồm nhiều giáo xứ (xứ đạo) hay giáo họ (họ đạo), dưới quyền cai quản của một Giám mục. Đây là tổ chức giáo quyền cơ bản trong các giáo hội Kitô giáo như Công giáo Rôma, Chính thống giáo, Anh giáo và một số giáo hội Tin Lành. (Chính thống giáo và các Giáo hội Công giáo theo nghi lễ phương Đông thì gọi là Eparchy).

Nghĩa đầu tiên : Khu vực (vùng) của Đế quốc La Mã
Dioecesis trong Đế quốc La Mã là một vùng hành chính được tạo ra dưới thời Hoàng Đế Diocletius vào cuối thế kỉ thứ III (297) bao gồm nhiều tỉnh dưới sự quản lý của một viên chức đại diện hoàng đế; vùng này được chia ra thành nhiều nhiều tỉnh. Và mỗi vùng được điều hành bởi một viên chức đại diện của trưởng vùng.

Nghĩa thứ hai trong các Giáo hội
Trong các Giáo hội Kitô Giáo, từ Giáo phận chỉ vùng đất mà Đức Giám mục thi hành quyền lực.

Từ thời các Tông Đồ đến năm 1983
Các Tông Đồ không xây dựng các Giáo phận, nhưng các Ngài xây dựng các Giáo hội địa phương vào thời đó, tức là các giáo xứ, bằng việc tập trung các Kitô hữu lại và đặt họ dưới quyền của một Giám mục Tông truyền.

Công đồng thứ nhất tại Nicée năm 325 đã khẳng định rằng các Tông Đồ đã xây dựng nguyên tắc lãnh thổ này vào thời buổi ban đầu của Giáo hội

Trong Giáo hội Công giáo từ sau Công đồng Vatican II
Trong Giáo hội Công giáo Rôma, giáo phận được coi là một giáo hội nhỏ ở địa phương dưới quyền của một Giám mục (bishop). Một giáo phận có vị trí đặc biệt trong lịch sử thường mang tên danh dự là tổng giáo phận dưới quyền một tổng Giám mục. Nhiều giáo phận và tổng giáo phận lân cận nhau thường nhóm lại thành giáo tỉnh (ecclesiastical province).

Theo Giáo luật 1983 - dùng từ ngữ của Công đồng Vatican II - thì giáo phận là "một bộ phận dân Chúa được trao phó cho một Giám mục chăn dắt, với sự cộng tác của linh mục đoàn...". Còn theo định nghĩa của Hội đồng Giám mục thì "Giáo phận là các dân Chúa được trao phó cho một Giám mục coi sóc. Theo nghĩa rộng, là vùng lãnh thổ tương ứng (với số dân Chúa đó)". Giáo phận thường mang tên thành phố có đặt tòa Giám mục và nhà thờ chính tòa.

Lãnh thổ của một giáo phận rộng hay hẹp tùy theo số giáo dân và các điều kiện địa lý của các giáo xứ trực thuộc. Giáo phận có lãnh thổ rộng nhất thế giới hiện nay là giáo phận Công giáo Copenhagen của Đan Mạch, bao gồm nước Đan Mạch, Quần đảo Faroe và đảo Greenland với tổng số giáo dân khoảng dưới 40.000 người.

Vào năm 2003, Giáo hội Công giáo Rôma có 569 tổng giáo phận và 2.014 giáo phận.

Tham khảo

Nguồn tham khảo
 Diocese, Catholic Encyclopedia (1913), New York Robert Appleton Company
 Complete list of Catholic dioceses worldwide do Giga-Catholic Information

Xem thêm

Các bài liên quan
Nhà thờ chính tòa
Giáo phận tông tòa
Hạt Phủ doãn tông tòa
Danh sách Giáo phận Công giáo tại Việt Nam
Danh sách Giáo phận Công giáo tại châu Á
Danh sách Giáo phận Công giáo tại châu Đại Dương
Danh sách Giáo phận Công giáo tại châu Phi
Danh sách Giáo phận Công giáo tại châu Âu
Giáo xứ

Liên kết ngoài

Thuật ngữ Công giáo
Vùng lãnh thổ
Giáo hội Công giáo Rôma
Thuật ngữ Kitô giáo


title: (47057) 1998 XM12

text:
{{DISPLAYTITLE:(47057) 1998 XM12}}

(47057) 1998 XM12 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 9 tháng 12 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 47001–48000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Campagnatico

text:
Campagnatico là một đô thị ở tỉnh Grosseto thuộc vùng Tuscany, nằm ở vị trí cách khoảng 100 km về phía nam của Florence và khoảng 20 km về phía đông bắc của Grosseto. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.488 người và diện tích là 162,6 km².

Campagnatico giáp các đô thị sau: Arcidosso, Cinigiano, Civitella Paganico, Grosseto, Roccalbegna, Roccastrada, Scansano.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunedicampagnatico.it/

Tỉnh Grosseto
Lâu đài Ý


title: Live Your Life

text:
"Live Your Life" là một bài hát của rapper người Mỹ T.I. hợp tác với nghệ sĩ thu âm người Bardados Rihanna nằm trong album phòng thu thứ sáu của anh, Paper Trail (2008). Nó được phát hành vào ngày 10 tháng 9 năm 2008 như là đĩa đơn thứ bảy trích từ album bởi Grand Hustle Records và Atlantic Records. Bài hát được đồng viết lời bởi T.I., Makeba Riddick với Just Blaze, người cũng đồng thời chịu trách nhiệm đồng sản xuất nó với Canei Finch, trong đó sử dụng đoạn nhạc mẫu từ bài hát năm 2003 của O-Zone "Dragostea Din Tei", được viết lời bởi Dan Bălan. "Live Your Life" là một bản hip hop và R&B mang nội dung đề cập đến lời tự sự của T.I. về sự nổi tiếng và quan điểm lạc quan của bản thân trong tương lai, đồng thời cũng thể hiện sự tri ân đối với những cống hiến của quân đội Mỹ đang chiến đấu ở Iraq và Afghanistan lúc bấy giờ. Trước khi được phát hành chính thức, một phiên bản chưa hoàn thiện của nó đã bị rò rỉ trên Internet vào ngày 26 tháng 8 năm 2008.

Sau khi phát hành, "Live Your Life" nhận được những phản ứng trái chiều từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao thông điệp tích cực và đoạn hook bắt tai của nó, nhưng cũng vấp phải nhiều ý kiến chỉ trích xung quanh việc thiếu điểm nhấn trong quá trình sản xuất. Tuy nhiên, bài hát đã gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại với việc lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở những thị trường lớn như Úc, Áo, Canada, Ireland, New Zealand và Vương quốc Anh. Thị trường duy nhất nó đạt vị trí số một là ở Hoa Kỳ, nơi "Live Your Life" đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong sáu tuần không liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân thứ ba của T.I. và thứ năm của Rihanna, cũng như nắm giữ kỷ lục cho cương vị đĩa đơn nhảy hạng lớn nhất trong lịch sử bảng xếp hạng lúc bấy giờ (từ vị trí thứ 80 đến vị trí số một) và đã tiêu thụ được hơn 4.8 triệu lượt tải nhạc số tại đây.

Video ca nhạc cho "Live Your Life" được đạo diễn bởi Anthony Mandler, trong đó tập trung mô tả câu chuyện về sự nổi tiếng của T.I. dưới hình thức kể lại, xen kẽ với những cảnh Rihanna hát trong phòng thay đồ và ở một câu lạc bộ. Nó đã nhận được nhiều lượt yêu cầu phát sóng liên tục trên những kênh truyền hình, như MTV, VH1 và BET, và chiến thắng một hạng mục tại giải Video âm nhạc của MTV năm 2009 cho Video xuất sắc nhất của nam ca sĩ. Để quảng bá bài hát, hai nghệ sĩ đã trình diễn cùng nhau tại giải Video âm nhạc của MTV năm 2008, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của họ. Kể từ khi phát hành, "Live Your Life" đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, bao gồm Busta Rhymes, Justin Timberlake, Jimmy Fallon, Demi Lovato, Nicki Minaj, Trey Songz và Big Sean, cũng như xuất hiện trong những tác phẩm điện ảnh, như Daddy's Home và The Hangover. Tính đến nay, nó đã bán được hơn 7 triệu bản trên toàn cầu, trở thành một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Danh sách bài hát
Tải kĩ thuật số
 "Live Your Life" (hợp tác với Rihanna) - 5:39

Đĩa CD
 "Live Your Life" (hợp tác với Rihanna) - 5:39
 "Collect Call" - 4:36

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn bán chạy nhất thế giới
Kỷ lục của bảng xếp hạng Billboard Hot 100
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2008 (Mỹ)
Billboard Hot 100 cuối năm 2008
Billboard Hot 100 cuối năm 2009

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2008
Bài hát năm 2008
Bài hát của T.I.
Bài hát của Rihanna
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)
Đĩa đơn quán quân UK R&B Singles Chart
Giải thưởng video âm nhạc của MTV cho video xuất sắc nhất của nam nghệ sĩ
Đĩa đơn của Atlantic Records


title: Quận Franklin, Nebraska

text:
Quận Franklin là một quận thuộc bang Nebraska, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2010, dân số của quận là 3.225 người. Quận lỵ đóng ở Franklin. Quận bắt đầu hình thành vào năm 1867 và đến năm 1871 thì hình thành cơ cấu tổ chức chính quyền. Tên của quận được đặt theo tên của nhà lập quốc Benjamin Franklin.

Trong hệ thống biển số xe của tiểu bang Nebraska, biển số xe của quận Franklin được bắt đầu bằng số 50.

Tham khảo

Quận của Nebraska


title: Rieupeyroux

text:
Rieupeyroux  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Liên kết ngoài
 Website

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Allodape friesei

text:
Allodape friesei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1915.

Loài này phân bố ở Zimbabwe.

Chú thích

Tham khảo

Allodape
Động vật được mô tả năm 1915


title: Sapri

text:
Sapri là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Sapri có diện tích 13 km2, dân số năm 2025 là 6783 người. ây là một trong những thị trấn cực nam của khu vực Cilento.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Bulbophyllum paleiferum

text:
Bulbophyllum paleiferum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

paleiferum]]

P


title: Hybosispa rufiventris

text:
Hybosispa rufiventris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Hybosispa


title: Abarema josephi

text:
Abarema josephi là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở tỉnh Caquetá, Colombia.

Chú thích

Tham khảo

J
Thực vật Colombia
Thực vật dễ tổn thương


title: Dentarene rosadoi

text:
Dentarene rosadoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Dentarene


title: Quasimus idiophallus

text:
Quasimus idiophallus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: Chlorissa viridata

text:
Chlorissa viridata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này có ở Tây Âu tới Đông Á.

Sải cánh khoảng 24–27 mm.
Ấu trùng ăn các loài Calluna vulgaris, Betula và Salix (bao gồm Salix repens). Casc cây nó ăn khác gồm Empetrum nigrum, Myrica gale, Vaccinium uliginosum, Quercus, Potentilla, Galium, Hieracium, Artemisia, Ononis, Clematis, Prunus, Crataegus, Corulus, Rubus, Erica, Ulex, Genista, Lotus corniculatus, Crataegus và Ledum palustre.

Phân loài
Chlorissa viridata viridata (miền trung và Nam Âu)
Chlorissa viridata melinaria (Herrich-Schäffer, 1856) (miền nam Urals)
Chlorissa viridata insigniata (Staudinger, 1901) (mountains of miền trung Asia)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
Chlorissa viridata op Lepidoptera of Belgium

Chlorissa
Côn trùng châu Âu


title: Kim tự tháp Mặt Trời

text:
Kim tự tháp Mặt trời đã được dựng lên cách đây gần 2.000 năm như một đài tưởng niệm, một nơi để tôn thờ những vị thần vĩ đại và có lẽ cũng là lăng mộ của nhà thống trị đã xây dựng công trình. Cao 60 m so với đồng bằng trong thung lũng Teotihuacan thuộc vùng cao nguyên miền trung México khí hậu lạnh khô, kim tự tháp là thành tựu kiến trúc tinh xảo nhất ở Teotihuacan thuộc nền văn minh Trung Bộ châu Mỹ.

Xem thêm
 Teotihuacan
 Danh sách các Kim tự tháp Trung Mỹ
 Maya
 Kim tự tháp
 Kim tự tháp Mặt Trăng

Tham khảo

Kim tự tháp ở México
Kim tự tháp châu Mỹ
Địa điểm khảo cổ ở México
Teotihuacan


title: Nhà thờ chính tòa Thánh Jacob ở Šibenik

text:
Nhà thờ chính tòa Thánh Jacob () ở Šibenik, Croatia là một nhà thờ Công giáo Rôma ba gian giữa, ba hậu cung và một vòm trong vao 32 mét. Đây là nhà thờ chính tòa của giáo phận Šibenik đồng thời cũng là di tích kiến trúc quan trọng nhất của thời kỳ Phục hưng tại Croatia. Nhà thờ chính tòa này đã được UNESCO công nhận là danh sách Di sản thế giới từ năm 2000.

Nó thường được gọi là nhà thờ chính tòa "Thánh Jacob" bởi vì cái tên này trong tiếng Croatia giống như nhiều ngôn ngữ khác sử dụng được cho cả tên "Jacob" và "James". Nhà thờ này được dành riêng cho thánh James, con của Zebedee.

Lịch sử
Nhà thờ chính tòa Thánh Jacob được khởi công xây dựng từ năm 1402, mặc dù kế hoạch xây dựng đã được khởi thảo từ năm 1298, khi Šibenik trở thành một đô thị. Công trình biến đổi nhà thờ cũ theo dạng hiện nay bắt đầu từ năm 1431. Được xây dựng hoàn toàn bằng đá (đá vôi được khai thác từ một mỏ gần đó và đá cẩm thạch từ đảo Brač), nó được hoàn thành trong ba giai đoạn từ năm 1433 đến năm 1441 khi Hội đồng thành phố giao công việc cho các bậc thầy kiến trúc ở địa phương Andrija Budčić, Grubiš Šlafčić và Ý gồm Francesco di Giacomo, Lorenzo Pincino, Pier Paolo Bussato, Bonino da Milano, và Giorgio da Sebenico (Juraj Dalmatinac)

Ban đầu, nó được hình thành như một nhà thờ đơn giản. Trong khoảng thời gian từ năm 1441 đến năm 1473, việc xây dựng được chỉ đạo bởi Giorgio, một kiến trúc sư đến từ Venezia. Hợp đồng đầu tiên của ông vào năm 1441 được ký kết trong thời hạn 6 năm chỉ để xây dựng một nhà thờ đơn giản, nhưng một hợp đồng khác kéo dài 10 năm tiếp từ năm 1446. Các nhà đầu tư cho rằng công trình quá bé nhỏ so với số tiền đã bỏ ra, vì vậy Giorgio đã thay đổi thiết kế, ông cho mở rộng nhà thờ với một gian giữa và hậu cung để mặt bằng nhà thờ có hình dạng một cây thánh giá, cùng với đó để chuẩn bị cho nhà thờ một mái vòm, ông cho xây dựng chính điện, nơi tôn nghiêm và đặc biệt là kiệt tác của ông, nhà rửa tội. Với tài năng tuyệt vời, Giorgio da Sebenico đã kết hợp các yếu tố kiến trúc và trang trí để tạo ra một thực thể thống nhất. Ông kết hợp một số yếu tố nghệ thuật trong sơ đồ mặt bằng như Cổng Sư tử (cổng Bắc) được lấy cảm hứng từ Tu viện San Leonardo ở Siponto, gian giữa trung tâm của nhà thờ chính tòa Trogir, một con đại bàng trên lối vào chính là biểu tượng của Thánh sử Gioan, hai gian giữa còn lại lấy ý tưởng từ Vương cung thánh đường Thánh Máccô ở Venezia và Hagia Sophia ở Constantinople. Cổng phía tây được trang trí với các bức tượng của Chúa Kitô và mười hai tông đồ là tác phẩm của Bonino da Milano trong khi cánh cửa bằng đồng hiện tại được thêm vào năm 1967 bởi nhà điêu khắc Šibenik Grga Antunac.

Năm 1441, Hội đồng thành phố giao phó việc xây dựng mở rộng cho kiến trúc sư Giorgio Orsini. Ông ta nới rộng gian giữa và hậu cung nhà thờ, thêm 1 vòm nóc, trang trí thêm nhiều tượng - kể cả 71 tượng đầu người nhỏ ở các mặt ngoài - và xây thêm 1 nhà rửa tội giáp bên nhà thờ, tất cả đều bằng đá. Giorgio Orsini đã làm công trình này cho tới khi qua đời năm 1475.

Hình mẫu cổng Sư tử với hình ảnh Adam và Eva đứng trên hai con sư tử cũng được thấy ở nhà thờ chính tòa Trogir nhưng Adam và Eva ở đây đứng trên đỉnh cột. Bức tượng của Eva thu hút sự chú ý của người xem khi có một cái rốn, trong khi theo Kinh thánh thì Eva thụ thai từ một xương sườn của Adam. Cánh cửa bằng đồng được làm vào năm 1967 bởi nhà điêu khắc Šibenik Grga Antunac. Phía trên của Adam và Eva là hình ảnh của giám mục và người đại diện của nhà thờ khi đó.

Hai bức tượng thời Phục hưng ở phía bắc của nhà thờ có khắc dòng chữ việc nhà thờ được thánh hiến vào năm 1443. Dưới chân họ là dòng ký duy nhất còn lại của kiến trúc sư "Hoc opus cuvarum fecit magister Georgius Matthei Dalmaticus". Ông cũng thiết kế nhà rửa tội vào những năm 1440. Ông đã xây dựng nó bên cạnh hậu cung phía nam dưới dạng một kiểu trang trí hình bốn thuỳ. Phần trên được bao phủ bởi các tác phẩm điêu khắc giống sợi dây, là tác phẩm điêu khắc thời Phục hưng đầu tiên ở Croatia. Hốc tường uốn vòm lượn sóng hình vỏ sò với hình ảnh Thánh James, trên các mái hiên trang trí giữa chúng là hai bức tượng vua David và giáo đồ Simon. Dầm dọc vòm kết thúc bằng đá đỉnh vòm đại diện cho Chúa Cha được bao quanh bởi các thiên thần và chim bồ câu đại diện cho Chúa Thánh Linh. Bình đựng nước thánh được làm từ dăm kết, được nâng đỡ bởi ba thiên sứ.

Hậu cung được trang trí bên ngoài với nhiều kiểu trang trí điêu khắc khác nhau bao gồm 74 bức chân dung nhỏ thời Phục hưng là những nhân vật quan trọng cùng thời, những người đã gây ấn tượng đặc biệt với kiến trúc sư hoặc ông cho là có công giúp xây dựng nhà thờ. Một trong số những hình đầu có mũi bị hỏng, có thể là do đã bị phá hoại. Đến thời Justinianos II, đây là biểu hiện để làm mất uy tín của một người nào đó nên người này cần phải được ẩn danh. Giorgio có lẽ đã làm việc tại nhà thờ cho đến khi ông qua đời vào năm 1475 nhưng chắc chắn là ít nhất đến năm 1473.

Từ năm 1475 đến 1505, công trình được giám sát bởi kiến trúc sư người Toscana Niccolò di Giovanni Fiorentino (Nicola Firentinac) tới từ trường điêu khắc Donatello, người đã phát triển như một nhà điêu khắc và xây dựng ở Dalmatia. Ông tiếp tục xây dựng nhà thờ theo phong cách Phục hưng Toscana hoàn thành các phòng trưng bày rộng lớn, xây dựng mái vòm ở gian giữa trung tâm, các tác phẩm điêu khắc bên ngoài của Thánh Micae, Gioan, Máccô. Mái thùng tròn được làm từ một dải đá khổng lồ và đã được xem là một kỳ công xây dựng thời bấy giờ, cùng với phía trên mặt tiền. Ông cũng đã xây dựng nơi dành cho ban hát của nhà thờ, làm việc tại chính điện và điện thờ.

Mặc dù mái vòm của nhà thờ chính tòa Šibenik được xây dựng sau mái vòm ở Firenze, Niccolò di Giovanni Fiorentino đã sử dụng tường tròn bát giác trong quá trình xây dựng trước cả Donato Bramante và Michelangelo, trong dự định ban đầu của nó là chuyển từ khối vuông sang mái vòm tròn. Việc thực hiện mái vòm được coi là một trong những thành tựu xuất sắc nhất của kiến trúc thời Phục hưng.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Cathedral of St. James in Šibenik at UNESCO web site
 Cathedral of St. James in Šibenik on Google Arts and Culture Platform
 Cathedral of St. James at Šibenik web site
 Cathedral of St. James at Sibenik Region Tourist Board

Šibenik
Šibenik
Šibenik
Nhà thờ Công giáo Rôma tại Croatia
Nhà thờ có mái vòm


title: Verger fuscovittatus

text:
Verger fuscovittatus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Verger


title: Lịch Cộng hòa Pháp

text:
Lịch Cộng hòa Pháp () hay Lịch Cách mạng Pháp () là một loại lịch của Pháp được thiết lập trong Cách mạng Pháp và được sử dụng từ năm 1793 đến năm 1805. Được đưa ra trong nỗ lực nhằm thiết lập một nhà nước Pháp thế tục (laïque) không chịu ảnh hưởng của Lịch Gregory vốn mang nhiều dấu ấn của Công giáo, lịch cộng hòa chỉ được sử dụng trong một thời gian ngắn trước khi bị đệ nhất tổng tài Napoléon Bonaparte xóa bỏ vào năm 1805.

Lịch sử
Sau sự kiện phá ngục Bastille ngày 14 tháng 7 năm 1789, năm 1789 được đổi lại thành "Năm I của kỷ nguyên Tự do" ("l’an I de (l’ère de) la Liberté") tuy nhiên hệ thống ngày và tháng vẫn được giữ nguyên như hệ thống trước Cách mạng. Vào ngày 22 tháng 9 năm IV của kỷ nguyên tự do (tức năm 1792), Quốc ước (Convention nationale) bắt đầu quy định chính thức rằng "tất cả công văn của chính quyền mới sẽ được ghi ngày bắt đầu từ năm I của nền Cộng hòa" ("Tous les actes publics sont désormais datés à partir de l'an I de la République"). Ngày 20 tháng 9 năm 1793, Charles-Gilbert Romme, báo cáo viên của nhóm lập lịch, bắt đầu giới thiệu trước Quốc ước về loại lịch cộng hòa mới. Từ ngày 5 tháng 10 cùng năm, loại lịch này bắt đầu chính thức được sử dụng, ngày 5 tháng 10 năm 1793 trở thành ngày 14 tháng nho thuộc năm II của nền Cộng hòa (14 vendémiaire an II).

Tên gọi của các ngày trong tháng được dần thêm vào trong thời gian sau đó. Phải chờ đến sắc lệnh ra ngày 4 tháng giá năm II (24 tháng 11 năm 1793) thì lịch cộng hòa mới được hoàn thiện. 12 năm sau, vào ngày 22 tháng quả năm XIII (9 tháng 9 năm 1805), Napoléon Bonaparte ký sénatus-consulte (quyết định của viện nguyên lão) về việc bỏ lịch cộng hòa từ ngày 1 tháng 1 năm 1806. Trong thời gian Công xã Paris năm 1871 (năm LXXIX), loại lịch này cũng được sử dụng trong một thời gian ngắn.

Sau cách mạng Pháp, nhà nước Pháp trở thành một quốc thể thế tục (laïque - nhà nước không chịu ảnh hưởng của tôn giáo), nên lịch cộng hòa được lập ra với mục đích nhằm xóa bỏ ảnh hưởng của lịch Gregory, một biểu tượng của Công giáo.

Cấu trúc
Lịch cộng hòa được thiết lập bởi ủy ban lịch đứng đầu là Gilbert Romme và Claude Joseph Ferry với sự cộng tác của Charles-François Dupuis, Louis-Bernard Guyton-Morveau, Joseph-Louis Lagrange, Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande, Gaspard Monge và Alexandre Guy Pingré.<ref>James Guillaume, Procès-verbaux du Comité d'instruction publique de la Convention nationale, t. I, pp. 227-228 et t. II, pp. 440-448; Michel Froechlé, « Le calendrier républicain correspondait-il à une nécessité scientifique ? », Congrès national des sociétés savantes: scientifiques et sociétés, Paris, 1989, pp. 453-465.</ref> Một năm của lịch cộng hòa được chia thành 12 tháng, mỗi tháng gồm 30 ngày (tổng cộng 360 ngày) cộng thêm 5 hoặc 6 ngày vào cuối năm (tùy tưng năm) để tương thích với năm chí tuyến (~365¼ ngày). Mỗi tháng của lịch cộng hòa lại được chia thành 3 phần (décade), mỗi phần 10 ngày. Một ngày được chia theo hệ thập phân từ nửa đêm hôm trước tới nửa đêm hôm sau, có nghĩa là một ngày bao gồm 10 giờ, mỗi giờ bao gồm 10 phần (partie), cứ như vậy "đến đơn vị nhỏ nhất có thể đo thời gian được". Tuy nhiên hệ thống chia ngày theo hệ thập phân chưa bao giờ được chính thức sử dụng, nó bị bãi bỏ vào năm III (năm 1795). Việc đặt tên của các tháng và ngày được giao cho nhà thơ Fabre d'Églantine cùng sự hỗ trợ của André Thouin, nhà làm vườn thuộc Vườn bách thảo Paris. Mỗi tháng trong năm của lịch cộng hòa có tên gọi thể hiện trạng thái thời tiết của tháng đó, ví dụ tháng 12 trong lịch Gregory được gọi là tháng băng tuyết (nivôse), hoặc thể hiện thời điểm quan trọng của nông nghiệp, ví dụ tháng 9 trong lịch Gregory được đổi thành tháng nho (vendémiaire). Năm nhuận (année sextile) trong lịch cộng hòa là những năm có 6 ngày thêm vào cuối năm (thay vì 5 như những năm thường), đó là các năm III, VII, XI. Ngày nhuận của năm được gọi là "Ngày Cách mạng" (jour de la Révolution) và được tổ chức như một ngày quốc lễ.

 Tên gọi cụ thể
 Tháng
 Tháng mùa Thu (Mois d'automne)
 Tháng nho (Vendémiaire, 22 tháng 9 ~ 21 tháng 10)
 Tháng sương (Brumaire, 22 tháng 10 ~ 20 tháng 11)
 Tháng giá (Frimaire, 21 tháng 11 ~ 20 tháng 12)
 Tháng mùa Đông (Mois d'hiver)
 Tháng băng tuyết (Nivôse, 21 tháng 12 ~ 19 tháng 1)
 Tháng mưa (Pluviôse, 20 tháng 1 ~ 18 tháng 2)
 Tháng gió (Ventôse, 19 tháng 2 ~ 20 tháng 3)
 Tháng mùa Xuân (Mois du printemps)
 Tháng nảy mầm (Germinal, 21 tháng 3 ~ 19 tháng 4)
 Tháng hoa (Floréal, 20 tháng 4 ~ 19 tháng 5)
 Tháng đồng cỏ (Prairial, 20 tháng 5 ~ 18 tháng 6)
 Tháng mùa Hè (Mois d'été)
 Tháng gặt hái (Messidor, 19 tháng 6 ~ 18 tháng 7)
 Tháng nóng (Thermidor, 19 tháng 7 ~ 17 tháng 8)
 Tháng quả (Fructidor, 18 tháng 8 ~ 16 tháng 9)

 Ngày
 10 ngày trong 1 décade được gọi theo thứ tự: Primidi, Duodi, Tridi, Quartidi, Quintidi, Sextidi, Septidi, Octidi, Nonidi và Décadi.
 6 ngày cuối năm là: jour de la vertu (17 tháng 9), jour du génie (18 tháng 9), jour du travail (19 tháng 9), jour de l'opinion (20 tháng 9), jour des récompenses (21 tháng 9) và jour de la révolution'' (cho năm nhuận).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Viện Cơ học thiên thể và Tính toán vị trí tinh cầu (IMCCE) , trang chính thức

Cách mạng Pháp
Cộng hòa
Pháp năm 1792


title: Cardiophorus michai

text:
Cardiophorus michai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Helichrysum suffruticosum

text:
Helichrysum suffruticosum là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Yemen.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Helichrysum suffruticosum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

S
Thực vật Yemen
Thực vật dễ tổn thương


title: Sellero

text:
Sellero là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 13 km², dân số 1475 người. Các đơn vị dân cư trực thuộc là: Các đô thị giáp ranh gồm: Berzo Demo, Capo di Ponte, Cedegolo, Paisco Loveno.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Cheumatopsyche caieta

text:
Cheumatopsyche caieta là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Brion, Yonne

text:
Brion là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne.
Các đô thị giáp ranh:
Bussy-en-Othe: 6 km
Joigny: 7 km
Migennes: 5 km

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Người dân nổi tiếng
 Aurélie Névot
 Alexander Schnell

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Brion trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Brion


title: Acrapex

text:
Acrapex là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài

 Acrapex abbayei Laporte, 1984
 Acrapex acuminata (Hampson, 1894)
 Acrapex aenigma (Felder & Rogenhofer, 1874)
 Acrapex albicostata (Lower, 1905)
 Acrapex albicostata Hampson, 1916
 Acrapex albivena Hampson, 1910
 Acrapex apexangula Laporte, 1984
 Acrapex apicestriata (Bethune-Baker, 1911)
 Acrapex atriceps Hampson, 1910
 Acrapex ausseili Laporte, 1984
 Acrapex azumai Sugi, 1970
 Acrapex biroseata Berio, 1976
 Acrapex boulardi Laporte, 1984
 Acrapex breviptera Janse, 1939
 Acrapex brunnea Hampson, 1910
 Acrapex brunneolimbata Berio, 1947
 Acrapex bryae Laporte, 1984
 Acrapex carnea Hampson, 1905
 Acrapex concolorana Berio, 1973
 Acrapex congitae Laporte, 1984
 Acrapex cuprescens Hampson, 1914
 Acrapex curvata Hampson, 1902
 Acrapex dallolmoi Berio, 1973
 Acrapex exanimis (Meyrick, 1899)
 Acrapex exsanguis Lower, 1902
 Acrapex fayei Laporte, 1984
 Acrapex ferenigra Berio, 1973
 Acrapex festiva Janse, 1939
 Acrapex fletcheri Laporte, 1984
 Acrapex franeyae Laporte, 1984
 Acrapex fuscifasciata Janse, 1939
 Acrapex genrei Laporte, 1984
 Acrapex gibbosa Berio, 1973
 Acrapex girardi Laporte, 1984
 Acrapex guiffrayorum Laporte, 1984
 Acrapex hamulifera (Hampson, 1893)
 Acrapex hemiphlebia (Hampson, 1914)
 Acrapex holoscota (Hampson, 1914)
 Acrapex ignota Berio, 1973
 Acrapex lepta Krüger, 2005
 Acrapex leptepilepta Krüger, 2005
 Acrapex leucophlebia Hampson, 1894
 Acrapex malagasy Viette, 1967
 Acrapex mastawatae Laporte, 1984
 Acrapex matilei Laporte, 1984
 Acrapex melianoides Warren, 1911
 Acrapex metaphaea Hampson, 1910
 Acrapex minima Janse, 1939
 Acrapex mischus Fletcher, 1959
 Acrapex mutans Berio, 1973
 Acrapex mystica Janse, 1939
 Acrapex obsoleta Berio, 1973
 Acrapex ottusa Berio, 1973
 Acrapex pacifica Holloway, 1979
 Acrapex parvaclara Berio, 1973
 Acrapex peracuta Berio, 1955
 Acrapex permystica Berio, 1974
 Acrapex pertusa Berio, 1973
 Acrapex postrosea Hulstaert, 1924
 Acrapex prisca (Walker, 1866)
 Acrapex punctosa Berio, 1973
 Acrapex quadrata Berio, 1973
 Acrapex relicta Ferguson, 1991
 Acrapex rhabdoneura Hampson, 1910
 Acrapex roseola Hampson, 1918
 Acrapex roseonigra Berio, 1976
 Acrapex roseotincta Hampson, 1910
 Acrapex satanas Laporte, 1984
 Acrapex seydeli Berio, 1973
 Acrapex simbaensis Le Cerf, 1922
 Acrapex similimystica Berio, 1976
 Acrapex simplex Janse, 1939
 Acrapex sogai Viette, 1967
 Acrapex sparsipuncta Laporte, 1984
 Acrapex spoliata (Walker, 1863)
 Acrapex stictisema Hampson, 1914
 Acrapex stygiata (Hampson, 1910)
 Acrapex subalbissima Berio, 1973
 Acrapex syscia Fletcher, 1961
 Acrapex sysciodes Berio, 1973
 Acrapex totalba Berio, 1973
 Acrapex tristrigata Warren, 1914
 Acrapex uncina Berio, 1973
 Acrapex uncinoides Berio, 1973
 Acrapex undulata Berio, 1955
 Acrapex unicolora (Hampson, 1910)

Tham khảo

 Acrapex at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Apameini


title: Robert Hübner

text:
Robert Hübner (hoặc phiên âm Robert Huebner) (sinh 6 tháng 11 năm 1948 tại Köln, Tây Đức) là một đại kiện tướng cờ vua người Đức, nhà viết sách cờ và nhà nghiên cứu văn bản trên giấy cói (chuyên gia về nghiên cứu chữ tượng hình Ai Cập cổ). Ông từng xếp thứ 3 trên bảng xếp hạng của FIDE vào tháng 7 năm 1981 với mức Elo đỉnh cao là 2640 , được đánh giá là kỳ thủ Đức xuất sắc nhất kể từ sau Emanuel Lasker.

Sự nghiệp thi đấu
Về cờ vua, kĩ thuật của Hübner được đánh giá là hiệu quả và không khoan nhượng. Tuy nhiên, cuộc đua tới chức vô địch thế giới của Hübner đã thất bại bởi những lần rút lui của ông và một trận thua tiebreak kỳ lạ. Ông rút khỏi trận tứ kết năm 1971 với Tigran Petrosian sau cuộc tranh cãi gay gắt về điều kiện thi đấu. Ông cũng rút lui khỏi trận đấu chọn ứng cử viên với Viktor Korchnoi năm 1980. Cuối cùng, ông đã thua trong trận tứ kết năm 1983 với Vasily Smyslov trong ván tie break do việc phân định thắng thua bằng bàn quay roulette.

Hübner đạt đến đỉnh cao phong độ vào cuối thập kỷ 1970 và đầu những năm 1980. Ông tham gia nhiều giải đấu mạnh như Tilburg năm 1978 và Montréal năm 1979 (The Tournament of Stars - Giải đấu của các ngôi sao), thi đấu cùng Anatoly Karpov, Mikhail Tal và Jan Timman. Ông đồng vô địch với Ljubomir Ljubojević tại Linares năm 1985. Hiện
Hübner vẫn tham gia các giải đấu quốc tế.

Đóng góp của Hübner trong lĩnh vực về lý thuyết cờ bao gồm nghiêm cứu về các nhà vô địch thế giới và mở rộng phân tích về các thiên tài cờ vua thế kỷ 19. Những đóng góp gần đây của ông gồm các nghiên cứu và phân tích chi tiết về các ván đấu của những nhà vô địch thế giới, đặc biệt là Bobby Fischer và Aleksandr Alekhin.

Hübner làm trợ lý cho Nigel Short trong trận tranh ngôi vô địch thế giới với Garry Kasparov năm 1993. Năm 2000 ông cùng đội tuyển cờ vua Đức giành huy chương bạc tại Olympiad cờ vua lần thứ 34 tại Istanbul.

Hübner đạt danh hiệu kiện tướng quốc tế năm 1969 và đại kiện tướng năm 1971.
Tên ông được đặt cho biến Hübner của khai cuộc phòng thủ Nimzo-Ấn Độ (1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nc3 Bb4 4.e3 c5).

Ngoài ra, Hübner còn là một trong những kỳ thủ cờ tướng tài năng không phải người Trung Quốc , từng giành hạng ba Phi Hoa Việt duệ (giải cho kỳ thủ không phải người Hoa và người Việt) tại giải vô địch cờ tướng thế giới.

Một số ván đấu tiêu biểu
Robert James Fischer gặp Robert Hübner, Giải Palma de Mallorca 1970, phòng thủ Caro-Kann: biến Breyer (B10), ½ - ½ Một ván đấu kịch tính với phương án tấn công tốt trung tâm để đấu với Robert Fischer.
Robert Hübner gặp Raymond Keene, Vienna (Áo) 1972, phòng thủ hiện đại: biến Fianchetto tốt cánh vua (B06), 1-0 Trắng gây sức ép lên vị trí vua đen để giành thắng lợi.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vận động viên cờ vua Đức
Nhà khoa học Đức
Đại kiện tướng cờ vua


title: Nguyễn Thế Trị

text:
Nguyễn Thế Trị (sinh 1940; cuối năm Kỷ Mão, giáp tết Canh Thìn; tại làng Cổ Phục, xã Kim Lương, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương ) là một thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông là Ủy viên Trung ương Đảng khoá VII, VIII, IX(1991-2006), cựu Giám đốc Học viện Quốc phòng.

Tiểu sử
Ông sinh ra trong một gia đình có ba người con, ông là con thứ. Anh cả là Nguyễn Văn Sử, ông tên khai sinh là Nguyễn Thế Trí nhưng vì kiêng huý tên ông ngoại là Hoàng Văn Chí mà sửa thành dấu "sắc" thành dấu "nặng" nên mới có tên gọi như ngày nay, người em gái tên là Nguyễn Thị Thành ốm chết trên đường chạy loạn. Tuổi thơ gia đình ông thiếu thốn đủ bề, gia cảnh thuần nông nguồn, sống chính là làm nghề cấy rẽ và làm hàng xáo. Cha ông đi lấy vợ lẽ sinh được 3 người con trai nữa là: Nguyễn Văn Chính, Nguyễn Văn Trịnh và Nguyễn Văn Thủy. Từ nhỏ 2 anh em ông ở với bác ruột là Hoàng Thị Thí rồi được bác nhận làm con nuôi.

Đời binh nghiệp
Tham gia Quân đội nhân dân Việt Nam năm tháng 5 năm 1958.

Tốt nghiệp trường Sĩ quan Lục quân (1964)

Năm 1973 học trường Trung Cao B2

Năm 1981 học ở Học viện Quân sự Cấp cao

Năm 1993, bổ nhiệm giữ chức Tư lệnh Quân khu 3

Năm 1995 bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ Khoa học Quân sự tại Học viện Quốc phòng

Từ năm 1997 đến 2007 Giám đốc Học viện Quốc phòng

Năm 2004 nhà nước phong hàm Phó Giáo sư

Thiếu tướng 1992 Trung tướng 1997 Thượng tướng 2004

Suốt chặng đường 50 năm công tác trong quân đội, trải qua các cuộc chiến đấu ở các chiến trường như Tây Nguyên - miền Đông Nam Bộ - Biên giới phía Bắc. Từ người lính tới cán bộ Sư đoàn qua chiến đấu, rồi về làm chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự Tỉnh, phó Tư lệnh Chính trị và Tư lệnh Quân khu 3. Sau về làm Giám đốc Học viện Quốc phòng.

Đánh giá

Chú thích

Liên kết ngoài
Tướng Nguyễn Thế Trị và “kho của để dành” cho đất nước lúc nguy nan  Minh Hải - Thứ Hai, 13/10/2014 4:06

Tham khảo
 Thượng tướng, PGS.TS Nguyễn Thế Trị - Dấu ấn đời binh nghiệp (hồi ký)  - nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2011. Người thực hiện: Trần Danh Bảng, Số hóa: lixeta

Người Hải Dương
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Tư lệnh Quân khu 3, Quân đội nhân dân Việt Nam
Giám đốc Học viện Quốc phòng Việt Nam
Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đã nghỉ hưu
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX
Tiến sĩ Khoa học quân sự Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 2000


title: Tống Phúc Thị Lan

text:
Thừa Thiên Cao Hoàng hậu (chữ Hán: 承天高皇后, 19 tháng 1 năm 1762 - 22 tháng 2 năm 1814), tên thật là Tống Thị Lan (宋氏蘭), là người vợ nguyên phối và Chánh cung Hoàng hậu của Gia Long thuộc vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam, mẹ của Anh Duệ thái tử Nguyễn Phúc Cảnh.

Bà là người đoan chính, xinh đẹp và hiền từ. Khi còn trẻ, bà đã được Gia Long đích thân đem lễ vật đến hỏi cưới bà. Lênh đênh theo vua từ lúc gian khó, bà có khi phải giúp cứu Gia Long trong cơn nguy khốn. Con cái bà đều bị chết sớm. Khi bà qua đời, Gia Long rất đau buồn. Mộ của bà nằm kế bên của ông ở Lăng Thiên Thọ chính là bằng chứng cho tình cảm của ông đối với bà và tượng trưng cho vai trò to lớn của bà trong cuộc đời nhà vua.

Nguyên phi của Nguyễn vương

Tuổi nhỏ phiêu bạt

Thừa Thiên Cao Hoàng hậu có họ Tống, tên húy là Lan (蘭), có tên tự là Liên (蓮), sinh vào 25 tháng 12 năm Tân Tỵ (19 tháng 1 năm 1762), cùng tuổi với vua Gia Long, thuộc dòng họ Tống Phúc thị (宋福氏) danh giá ở Tống Sơn, Thanh Hóa. Tiên tổ họ Tống Phước theo Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào nam từ những năm đầu, nhập tịch ở Thừa Thiên. Đến đời Tống Phước Thành làm quan dưới thời Võ vương Nguyễn Phúc Khoát đến chức Chưởng cơ, sau khi mất được ban tước Quận công. Con là Phước Khuông tập ấm làm quan tới Chưởng doanh, lấy vợ người là Lê Thị Hài, họ gốc là Nguyễn Hữu, người làng An Quán. Bà Hài sinh ra bà Tống Thị Lan. Tương truyền bà Trần Thị Đang (tức Thuận Thiên Cao hoàng hậu, mẹ đẻ vua Minh Mạng) đã chào đời tại nhà bà Lê Thị Hài và ông Tống Phước Khuông ở làng An Quán.

Sau ông Khuông lại lấy công chúa Ngọc Cư, con gái thứ 6 của Võ vương Nguyễn Phúc Khoát, sinh ra Tống Phước Lương, sau phong là Vĩnh Thuận hầu. Sau vì cảnh chung sống không thuận hòa bà công chúa bỏ về Quảng Ngải và trên đường đến Bảo Tân bị giăc Tây Sơn bắt được đem dìm chết ở Quảng Nam.

Tuổi trẻ của Tống Thị Lan chứng kiến sự loạn lạc của đất Nam Hà, chính quyền chúa Nguyễn bước vào thời kỳ khủng hoảng, suy yếu. Năm 1771, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ làm phản ở Quy Nhơn, nhanh chóng phát triển lớn mạnh, gọi là Khởi nghĩa Tây Sơn. Năm 1774, chúa Trịnh nhân lúc Đàng Trong có biến, tiến quân đánh vào Phú Xuân và chiếm được thành. Tống Phước Khuông đem gia quyến chạy theo Định vương Nguyễn Phúc Thuần vào Nam, đến ở đất Gia Định. Năm 1777, Tây Sơn tiến đánh Gia Định, bắt giết Thái Thượng vương Nguyễn Phúc Thuần, Tân Chánh vương Nguyễn Phúc Dương cùng hầu hết tông thất họ Nguyễn. Chỉ có Vương tôn là Nguyễn Ánh may mắn trốn thoát được và sau được các tướng tôn lên ngôi Chúa vào năm 1780.

Năm 1779, Tống Thị Lan được 18 tuổi, được Nguyễn Ánh đem lễ vật tới cưới hỏi làm chánh thất theo đầy đủ nghi lễ, tấn phong cho chức Nguyên phi. Theo Đại Nam liệt truyện, Tống Nguyên phi là người cung kính cẩn thận, cử động có phép tắc lễ độ, rất được Nguyễn vương quý trọng. Bà hạ sinh được 2 hoàng tử: con đầu là Chiêu chết yểu, người còn lại chính là Anh Duệ Hoàng thái tử Nguyễn Phúc Cảnh (1780 - 1801).

Vợ hiền dâu thảo

Trong những năm ấy, bà Nguyên phi hầu hạ mẹ chồng chịu đủ mọi gian khổ, hiếu kính cần kiệm, hiền hậu yêu người, thường tự tay kéo dệt và may cắt quần áo để cấp cho các tướng sĩ. Một hôm đi thuyền gặp giặc, vua liền đốc quân ra sức chiến đấu, hậu cũng cầm dùi thúc trống. Quân sĩ nức lòng, tranh nhau phấn đấu, bèn đánh được giặc.

Mùa thu năm 1783, quân Tây Sơn đánh Gia Định, Gia Long phải lánh ra Phú Quốc, được người Xiêm La đem thuyền đến đón. Trước khi sang Xiêm, Nguyễn Ánh gửi gắm người con trai duy nhất của bà Nguyên phi tức Hoàng tử Cảnh cho Giám mục Pigneau de Behaine (Bá Đa Lộc, tục gọi là Cha Cả) sang cậy nhờ nước Pháp giúp đỡ mình. Năm đó Hoàng tử Cảnh mới có 4 tuổi, đến lạy từ biệt, Chúa và bà Nguyên phi gạt nước mắt tiễn đưa. Sau đó Nguyễn Ánh cũng lên đường sang Xiêm, trước khi đi Ngài lại đem ra một dật vàng tốt giao cho bà một nửa mà bảo rằng
"Con chúng ta đi rồi, ta cũng sẽ đi đây. Phi ở lại phụng thờ Quốc mẫu, chưa biết sau này sẽ gặp nhau ở đâu và lúc nào, Phi cất vàng này làm của tin".

Năm Giáp Thìn (1784), Nguyễn Ánh từ Xiêm trở về, bà rước mẹ của Chúa là Quốc mẫu Nguyễn Thị Hoàn ở lại đảo Phú Quốc, vì không lâu sau đó, liên quân Xiêm - Nguyễn lại bị quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy đánh bại tại trận Rạch Gầm - Xoài Mút và Nguyễn Ánh lại bôn tẩu sang Xiêm. Mùa thu năm Mậu Thân (1788), nhân Nguyễn Huệ bận lo việc ở Bắc Hà, Nguyễn Ánh thừa cơ về chiếm lại miền Nam, rồi cho người đến Phú Quốc đón bà cùng Quốc mẫu trở về Gia Định. Từ đây, mỗi khi Nguyễn vương đi đánh giặc, bà thường đi theo.

Ngày 24 tháng 6 năm 1789, con trai của bà là Hoàng tử Cảnh trở về Gia Định. Do đi theo Giám mục từ nhỏ nên Hoàng tử rất có cảm tình với người phương Tây và đạo Thiên Chúa, khi mới về Việt Nam Bá Đa Lộc không thành công trong việc thuyết phục Nguyễn Ánh cải sang Công giáo nhưng ông ta cũng khiến Hoàng tử Cảnh trở thành 1 người sùng đạo. Lúc đầu Hoàng tử còn không chịu quỳ bái trước bài vị tổ tiên khiến vua cha rất buồn lòng, sau nhờ có bà Nguyên phi dạy dỗ mới cải thiện được.

Cũng vì vậy mà Nguyễn Ánh tỏ ra chần chừ không muốn lập Hoàng tử Cảnh làm Thái tử dù ông là con trưởng của người vợ chính thất. Năm 1791, khi Hoàng tử thứ 4 là Nguyễn Phúc Đảm (do bà Thứ phi họ Trần sinh ra) vừa lên 3, Nguyễn Ánh cho Hoàng tử nhận Tống Nguyên phi làm mẹ mặc dù mẹ ruột của Hoàng tử khi đó vẫn còn sống khỏe mạnh. Có giả thuyết cho rằng Nguyễn vương lo sợ Đông cung quá thân thiết với người Tây và quá sùng đạo, lo sợ sau này Hoàng tử lên ngôi sẽ nhún nhường với họ mà làm mất chủ quyền đất nước, nên đã có biện pháp phòng hờ ngày sau có thể phế truất Cảnh mà lập Đảm lên ngôi. Trước tình hình đó, Tống Nguyên phi có thể vì đã nhìn rõ chủ ý của Nguyễn Ánh khi yêu cầu mình nhận Hoàng tử Đảm làm con nuôi, bất lợi cho con đẻ của mình, nên Nguyên Phi mới có yêu sách phải lập Khế khoán (giao kèo buộc cả đôi bên). Nguyễn vuơng nghe theo, sai Tả quân Lê Văn Duyệt viết một tờ đưa cho, bà sai đưa cung tỳ là Nguyễn Thị Lê cất giữ cẩn thận. Từ đấy Hoàng tử Đảm sang ở hẳn với bà Nguyên phi.

Năm 1793, sau nhiều năm cân nhắc, cuối cùng Nguyễn vuơng cũng chịu lập Hoàng tử Cảnh làm Đông cung. Trong thời gian tại vị, Đông cung nhiều lần theo vua cha ra chiến trường hoặc đảm nhận vai trò nhiếp chính ở hậu phương, rất được lòng người dân miền Nam. Nhưng Đông cung mắc bệnh đậu mùa và mất vào đầu năm 1801 khi mới có 22 tuổi.

Hoàng hậu nhà Nguyễn

Sách lập

Năm 1802, Nguyễn vương tiêu diệt Tây Sơn, thống nhất Việt Nam, đặt niên hiệu là Gia Long năm 1806 lên ngôi Hoàng đế lập ra vương triều Nguyễn. Ngày Bính Thân tháng 3 năm thứ 2 Gia Long (1803), sách phong Tống Nguyên phi làm Vương hậu. Tờ sắc văn viết rằng
Đạo trời nhờ công âm dưỡng mà hóa sinh muôn vật, thánh nhân đặt chức nội phụ để nêu gương sáu cung. Xứng đáng vẻ vang, về người đức tốt. Mến nghĩ Nguyên phi Tống thị, nền nếp như ngọc cư ngọc hoàng, dung dáng như ngọc uyển ngọc diễm. Buổi tiềm long, sớm nối duyên lành, trinh tĩnh nổi tiếng tăm thế tộc; ngày mượn tổ giữ niềm hòa thục, kiệm cần gây vương hóa chốn ghe thuyền. Quả tiêu sai, mà Phước rủ tới đàn con; bóng cù mát, mà yêu chung bao hầu thiếp. Kịp gặp bước nguy, vui cùng bạn tốt. Quanh quẩn dưới ngọn cờ Thang Võ, cùng ta tám chín đời thù sỉ của tiên vương; gieo neo trong đường hiểm Thục Tần, theo ta ba chục năm phong trần nơi nước bạn. Gian truân càng tỏ nết kiên trinh; mềm mại vốn quen chiều lễ độ. Giúp việc hiếu ở cung Trường Lạc, dâng cơm hầu từng đủ vị trân cam; chia nỗi khổ ở núi Cối Kê, tay dệt vải để giúp cho tướng sĩ. Cởi trâm nơi Vĩnh Hạng, vá cho áo cổn lại lành; trông đuốc chốn minh đình, tìm áo giúp vua dậy sớm. Ta nhớ lễ chưng thường dâng chín miếu, vết giấy thơm cùng dẵm trên sương; ta thương tình lao khổ của sáu quân, vẻ mày ngài cũng cau vì tiếng trống. Đầy lo nghĩ mà cầm lòng vững chắc; gặp vận đen mà tỏ đức nhu hòa. Đón gấu giữ vua Hán, kém chi Phùng cơ; chạy ngựa dựng nghiệp Chu, sánh với Khương nữ. Non sông dựng lại đã cùng nhau gánh vác gian nan; nhật nguyệt sáng cùng, nên chung hưởng lấy nền phú quý. Noi theo lễ trước, cho được tiếng thơm. Vâng từ mệnh của Vương Thái hậu, đặc biệt sai Chưởng quân Thần võ Phạm Văn Nhơn và Lễ bộ Đặng Đức Siêu bưng sách vàng và ngọc tông lập làm vương chánh hậu. Ôi! Duy có cách nghiêm kính mới có thể thờ bề trên, có nết nhân từ mới có thể tiếp kẻ dưới. Hậu hay siêng năng thì người ta không dám lười biếng; Hậu hay tần tiện thì người ta không dám xa hoa. Hậu nên nghĩ đó, để nối phước cho tông miếu, để thêm vui cho cháu con. Ôi! Sao thứ hai đế tòa, sánh với vua là hậu, chính từ trong bày tỏ di luân; hào đầu quẻ gia nhân, trọn đạo nhà là hay, trị việc nước cả xem đức hóa. Kính thay, chớ coi thường sắc mệnh này!

Mùa thu năm 1803, vua ban cho dân Bùi Xá (nguyên quán của Vương hậu) 1.000 quan tiền.

Năm 1804, có chiếu truy tặng tổ tiên 4 đời họ Tống
 Tổ 5 đời là Tống Phước Đức làm Dương võ công thần quang tiến trấn quốc đại tướng quân Cẩm y vệ chưởng vệ sự chưởng cơ, thụy là Uy Dũng.
 Tằng tổ là Tống Phước Dương làm Đồng đức công thần đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân thượng trụ quốc chưởng cơ Dương quận công, thụy là Chất Trực.
 Ông là Tống Phước Thành làm Tán trị công thần đặc tiến khai phủ phụ quốc thượng tướng quân thượng trụ quốc chưởng dinh Thành quận công, thụy là Đôn Chất.
 Cha là Tống Phước Khuông làm Suy trung dực vận công thần đặc tiến khai phủ phụ quốc thượng tướng quân thượng trụ quốc thái bảo Khuông quốc công, thụy là Cung Ý, lập đền ở Phú Xuân, gọi là đền Tống công. Năm 1832, đổi phong là Đặc tiến tráng võ đại tướng quân Tiền quân đô thống phủ chưởng phủ sự, phong Quy quốc công, đền Tống công sau dời đến Kim Long, đổi tên là đền Quy quốc công.

Dời mộ của Quốc trượng Tống Phước Khuông đến Long Hồ. Ngày an táng, vua đích thân đến đưa tiễn. Sau đó đặt sinh nhật của Vương hậu là tiết Thiên thu. Các quan đều mặc triều phục, đến Hậu điện chúc mừng. Từ đó hằng năm lấy làm lệ thường

Ngày Kỷ Mùi tháng 7 năm Gia Long thứ 5 (1806), vua Gia Long lập Tống Vương hậu lên làm Hoàng hậu. Tờ sắc văn viết rằng
Trộm nghĩ thế của Thuần Khôn, sánh với Kiền Nguyên, bắt đầu vương hóa, gây ở nội trị: cùng tôn cùng quý đối với lễ là trinh. Nghĩ đến Vương hậu họ Tống: tiếng nghĩa rộng khắp, nết tốt đầy đủ: giữ việc trong cung cho Trẫm, chốn nấu ăn được nghiêm lặng. Lúc trước trong khi xiêu giạt, trẫm lo nghĩ khó nhọc ở ngoài, Hậu siêng năng giúp đỡ ở trong; gian nan cùng giúp lẫn nhau, hiểm bằng nếm đủ tất cả; khoan thai khép nép rất là kính, tiến dâng ngon ngọt hết đạo hiếu; ơn huệ để cho con cháu, đức trạch khắp tới quân nhưng; ôn hòa kính cẩn kiệm ước đã giúp đỡ ta, đức tốt như ngọc hành ngọc vũ làm khuôn phép trong cung cấm, thói hay ở thơ Quang thủ đem giáo hóa cả thiên hạ, tu tề trị bình, cũng nhờ ở đấy. Trẫm mới hợp lời đình thần tâu xin, đã chính vị Hoàng đế; nghĩ tới ngôi hậu ở trong cùng trẫm cùng trị, chúc ở trong cung; tốt ở triều đình là gốc. Đã dâng lời tâu xin chỉ Hoàng thái hậu, sai Chưởng thần vũ quân kiêm coi quân thần sách là Kiêm quận công Phạm Văn Nhân mang cờ tiết, Hộ bộ thượng thư, Tích thiện hầu là Nguyễn Kỳ Kế làm phó, mang sách vàng ấn vàng, tấn phong làm Hoàng hậu; cho long trọng vị hiệu. Hậu nên nhận lấy danh hiệu cao quý ấy, sửa sang chính sự ở trong cung, kính cẩn việc thờ phụng ở nhà tôn miếu, làm khuôn phép người mẹ cho thần dân, kính siêng sửa đức nghĩ điều nghĩa cho sáng thêm; được hưởng nhiều Phước, giữ tốt mãi không chán.

Về thỏi vàng năm xưa, Hoàng hậu luôn giữ bên mình từ khi Gia Long lên đường đi Xiêm. Sau khi lên ngôi hoàng đế, ông hỏi bà về nửa thoi vàng năm xưa, bà đưa ra và Gia Long mừng rỡ nói
Vàng này còn giữ được, đó thật là ân trời đã giúp trong lúc nguy nan, chẳng nên quên lãng. Vậy phải để dành về sau cho con cháu biết.
Rồi lấy nửa thoi còn lại ráp thành hoàn chỉnh rồi giao hết cho bà. Hoàng hậu truyền lại cho Minh Mạng.

Về sau, vua Minh Mạng đưa ra vật vàng ấy, dụ các quan thân cận là Phạm Đăng Hưng và Nguyễn Hữu Thận rằng
"Đấy là vật làm tin của Hoàng khảo, khi dời đi xa lưu lại để cho trẫm".
Ông bèn sai khắc chữ Thế Tổ Đế Hậu Quý Mão bá thiên thời tín vật (世祖帝后癸卯播天時信物), rồi đưa vào để ở điện Phụng Tiên.

Qua đời và hậu sự

Vào Giờ Tuất ngày Ất Mùi tháng 2 năm thứ 13 Gia Long (khoảng 7 đến 9 giờ tối ngày 22 tháng 2 năm 1814), Tống Hoàng hậu qua đời, hưởng thọ 54 tuổi, quan tài để ở điện Khôn Nguyên. Vua Gia Long vô cùng thương tiếc. Triều đình hạ lệnh cấm mặc đồ màu đỏ, màu tía và dừng việc ca hát của mọi người theo thứ bậc khác nhau. Dụ các quan rằng Hoàng đế để tang Hoàng hậu một năm, là phải lễ. Trẫm ở trong cung để tang một năm, còn từ Hoàng tử xuống bàn định phép để tang có thứ bậc.

Bấy giờ Hoàng hậu chỉ có duy nhất 1 người con trai là Anh Duệ Hoàng thái tử nhưng đã mất sớm, thì đáng lý con trưởng của Thái tử tức là Hoàng tôn Đán phải là người đứng đầu chịu tang và giữ việc thờ tự, các quan đa số đều đồng tình với việc đó. Tuy nhiên ý vua muốn truyền ngôi cho Hoàng tử thứ 4 là Đảm (tức vua Minh Mạng sau này) mà không phải là Hoàng tôn Đán, nên muốn giao việc này cho Đảm làm, mới dụ rằng
Hoàng tử là con của Hoàng hậu, còn có khế khoán ở kia, nên sai làm chủ việc thờ cúng: việc lớn của nước không thể nhất khái câu nệ lễ đích tôn thừa trọng của nhà mọi người.Quan Tiền quân là Nguyễn Văn Thành cho là lời xưng hô trong văn khấn khó nói. Vua bảo rằngCon phụng mệnh cha để tế mẹ, danh chính ngôn thuận, có gì là không được.Từ sự việc đó dẫn đến nhiều hệ lụy về sau: Nguyễn Văn Thành bị Gia Long nghi ngờ và bức tử, Hoàng tử Đảm trở thành Thái tử thay vì hai vị đích tôn dòng trưởng, và vụ án loạn luân làm chấn động cả hoàng gia Nguyễn Phước vào năm 1824.

Ngày Mậu Tuất, tháng 7, vua ban tên thụy cho bà là Giản Cung Tề Hiến Đức Chính Thuận Nguyên Hoàng hậu (簡恭齊孝翼正順元皇后), bấy giờ đều gọi bà là Thuận Nguyên Hoàng hậu (順元皇后). Sách văn rằngTrị bên trong nhờ ở người nội tướng, nên Kinh Thi mở đầu là thiên gây nên nền phong hóa; có đức lớn thì nhận danh hiệu lớn nên Kinh Lễ trọng về điểm tôn xưng lúc tống chung. Lâu nhớ đức hay nêu rõ hiệu tốt. Đại hành Hoàng hậu Tống thị, con nhà danh giá kính giữ lời dạy, tự trời phối hợp cùng trẫm sửa mình, xếp dặt việc nhà, sấm gió đương lúc gian truân phong trần hợp sức giúp đỡ. Trời biển gian hiểm cố gắng giúp ta, quê ngư̖i lạnh lùng, kính hầu mẫu hậu, sớm khuya không trễ, răn bảo cùng nhau, nghĩ cùng trẫm báo phục mối thù cho miếu xã; nghĩ cùng trẫm cứu vớt nỗi khổ cho nhân dân. Cho nên trẫm lấy lại được cõi bờ dẹp yên được trong nước, nghĩ đến Hậu lấy hiếu để phụng thờ tổ tiên, lấy kính để tiếp đãi người dưới, nhân đến phi tần, yêu cả con cháu, ra ơn cả thân hiền, để tâm đến cả làng xóm. Việc đưa đám Thụy lăng, xót thương hết lòng. Trước sau vẫn một tâm đức, trong ngoài theo về người thân. Tuổi thọ chưa đầy sáu chục, xe tiên đã vội xa vời. Nhớ đến người giúp giỏi, cử hành điển chương thường. Bèn xin mệnh lệnh ở tôn miếu, sai Khâm sai chưởng Hữu quân giám Thần sách quân, Khiêm quận công là Phạm Văn Nhân làm chánh sứ. Lễ bộ thượng thư, Hưng nhượng hầu là Phạm Đăng Hưng làm phó sứ, bưng sách vàng, ấn vàng tấn phong tên thụy là: Giản Cung Tề Hiếu Đức Chính Thuận Nguyên Hoàng hậu. Mong nhận lấy tên hiệu long trọng, để tỏ lâu đời. Than ôi! Ghi về việc, nêu về công lễ vẫn nên thế, sống thì vinh, chết thì thương, Hậu nên xét cho.Khi bà mất, Quốc vương nước Chân Lạp là Nặc Ông Chân cũng xin chịu tang, thành thần đem việc tâu lên. Vua khiến để tâm tang 13 ngày thôi. Nặc Ông Chân bèn sai sứ đến dâng hương.

Ngày Quý Mão tháng 3 năm thứ 14 Gia Long, bà được an táng ở bên hữu chỗ huyệt lăng Thiên Thọ, thuộc núi Thụ Sơn, xã Định Môn, huyện Hương Trà. Nay là xã Hương Thọ, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế. Nguyên là vua Gia Long muốn học theo cách hợp lăng (táng 2 vợ chồng vào cùng 1 lăng, hai huyện mộ sát nhau) nên sai Tống Phước Lương và Phạm Như Đăng lãnh chức Sơn lăng sứ, khiến cùng Lê Duy Thanh đi xem các núi. Bảy lần bói, chỉ có núi Thọ Sơn là tốt. Bèn đổi tên chỗ đấy là núi Thiên Thọ, trước cửa xây đá làm thềm bậc làm hai cái quách đá ở huyệt, chỗ bên phải là quan quách của Hoàng hậu, còn bên trái là chỗ của vua sau này băng hà sẽ chôn vào đó. Ngày Ất Ty đem thần chủ để ở điện Hoàng Nhân.

Qua năm sau bà được an táng tại Thiên Thọ Lăng ở Huế. Về sau năm 1820 khi Gia Long qua đời, huyệt phần của ông ngay bên cạnh bà, khác với các Hoàng hậu khác đều có lăng riêng trong quần thể, Thuận Nguyên hoàng hậu được an táng ngay kế bên Gia Long.

Ngày Tân Mão tháng 6 năm nguyên niên Minh Mạng (1820) dâng thêm tôn thụy là Thừa Thiên Tá Thánh Hậu Đức Từ Nhân Giản Cung Tề Hiếu Dực Chính Thuận Nguyên Cao Hoàng hậu (承天佐聖厚德慈仁簡恭齊孝翼正順元高皇后). Sách văn rằng:Lễ không gì lớn bằng tôn lấy danh hay; hiếu không gì trước hơn thuật lại đức tốt, nhớ mãi khuôn phép tốt nên tỏ danh hiệu nay. Kính nghĩ: Hoàng tỉ, Giản Cung Tề Hiếu Dực Chính Thuận Nguyên Cao Hoàng hậu, từ hiếu trời phú cho, đoan trang giữ lời dạy, việc nội trợ giúp cơ nghiệp gian nan tu tề trước chính vương hóa, thờ bề trên có dung nghi dịu thuận, trước sau đạo hiếu vẹn tuyền. Giáo hóa làm khuôn phép người mẹ khắp thiên hạ. Tin yêu nuôi nấng mọi người, đến cả phi tần. Tuy xe mây đã sớm đuổi tới cõi tiên, mà đức tốt vẫn lưu nơi cung cấm. Cho nên quả đức nới nối nghiệp lớn, truy tôn đã thuật lại thánh công, nhưng Khôn Nghi trên sánh với Kiền Nguyên nối tốt lại xét theo điển lớn kính cẩn đem các quan xin mệnh lệnh nhà tôn miếu, đem sách ấn dâng thêm tôn thụy là: Thừa Thiên Tá Thánh, Hậu Đức Từ nhân, Giản Cung Tề Hiếu, Dực Chính Thuận Nguyên Cao Hoàng hậu. Cúi xin Thái hậu nhận lấy tên thụy vẻ vang, lên phối hưởng ở cung Nễ. Than ôi! kính trọng người tôn đức đầy khó hình dung ra dược. Anh linh đầy rẫy, Phước nhiều đón hưởng mãi lâu dài, kính rước thánh vị, lên phối hưởng ở điện Minh Thành.Mùa xuân năm 1822, vua cho rước thần chủ hợp thờ ở miếu Thế Tổ. Năm Nhâm Ngọ (1822), thần chủ của bà được rước vào thờ ở Thế Miếu, ở bên tả thần chủ của vua Gia Long. Bà còn được thờ ở điện Phụng Tiên trong Hoàng thành và điện Minh Thành ở lăng Thiên Thọ.

 Đánh giá

Theo Nguyễn Phước tộc thế phảBà là người nhân hậu, cần kiệm, biết yêu thương mọi người. Trong lúc bôn ba nơi gian hiểm, bà tự tay may nhung phục cho quân sĩ. Một hôm đi thuyền gặp địch, Thế Tổ liền giục quân cố sức đánh, hậu cũng cầm trống thúc quân khiến tướng sĩ nức lòng, tranh nhau phấn đấu, bèn đánh được địch. Đức hạnh của bà thật xứng là bậc mẫu nghi trong thiên hạ, đúng với câu được ghi trong sách lập Hoàng hậu: Hòa dịu cần kiệm tỏ đức hay, làm khuôn mẫu cho mọi gia đình/Đem phong hóa quan thư khiến Tu, Tề, Trị, Bình được trông cậy.Trích tờ tấu của Vũ Xuân Cẩn dâng lên vua Tự Đức năm 1848Thừa Thiên Cao hoàng hậu giúp Thế tổ Cao hoàng đế ta, rừng biển gập ghềnh, trải mùi gian khổ, sinh ra Anh Duệ thái tử, tuổi mới lên 4, đã vâng mệnh đi sang Tây dương, góc biển bên trời, một chuyến đi 6 năm. Ngày trở về tiến phong làm Nguyên soái, chính vị Đông cung, giữ thành Gia Định, trấn đất Diên Khánh, thu lại Bình Thuận, lấy lại Phú Yên. Khi đi theo thì coi quân, khi ở nhà thì coi nước. Ba quân vâng theo mệnh lệnh, trăm họ trông nhờ ơn uy, công nghiệp rỡ ràng, tiếng tăm lừng lẫy.Sử gia Nguyễn Khắc ThuầnXét đạo làm vợ, bà là người tiết hạnh và thủy chung son sắt, một lòng một dạ chăm lo cho cơ nghiệp của chồng, cho nên không thể vì việc trách cứ chồng bà là Nguyễn Phúc Ánh (tức Hoàng đế Gia Long) mà quên việc ghi nhận chút lòng trung trinh của bà được. Xét dạo làm dâu, bà là người ăn ở chí tình, lúc bôn tẩu đó dây cũng như khi yên hưởng thái bình đều một lòng cung kính mẹ chồng, cho nên, chẳng thể vì coi nhẹ triều Nguyễn mà quên mất đức lớn của bà kể từ khi xuất giá. Cổ nhân nói: lấy chồng gánh vác giang sơn nhà chồng, hẳn là đại loại như thế chăng?Chặt đôi nén vàng tốt để giao cho bà một nửa làm tin, ấy là biểu hiện sự hoang mang của Nguyễn Phúc Ánh lúc phải chạy đi sống lưu vong, còn như bắt Nguyễn Phúc Ánh phải làm tờ giao ước khi nhờ bà nhận Nguyễn Phúc Đảm làm con nuôi là biểu hiện sự cẩn trọng của bà đối với bà Thuận Thiên Cao Hoàng hậu, cũng là cẩn trọng đối với cả chính Nguyễn Phúc Ánh nữa.Sự cẩn trọng của bà là hơi quá chăng? Tiếc là không phải hơi quá mà là rốt cuộc vẫn chưa đủ. Về sau, Minh Mạng đã khiến cho con dâu và hai cháu nội của bà, người bị dìm chết, người bị mang họa vô luân, cả đến chắt của bà cũng không yên thân nổi. Thương thay!''

Xem thêm
 Gia Long
 Nguyễn Phúc Cảnh
 Lăng Thiên Thọ
 Minh Mạng

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Người Huế
Hoàng hậu nhà Nguyễn
Người Thanh Hóa
Sinh năm 1762
Mất năm 1814


title: Anisocentropus maculatus

text:
Anisocentropus maculatus là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Anisocentropus


title: Coelioxys porterae

text:
Coelioxys porterae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1900


title: Saint-Rémy-du-Val

text:
Saint-Rémy-du-Val là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Nimbochromis linni

text:
Nimbochromis linni là một loài cá thuộc họ Cichlidae.
Nó là loài đặc hữu của Lake Malawi, phía đông châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

 Kazembe, J., Makocho, P. & Mailosi, A. 2005. Nimbochromis linni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Malawi
Nimbochromis


title: La Chapelle-Bâton, Deux-Sèvres

text:
La Chapelle-Bâton là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 109 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Pseudanthoecia

text:
Pseudanthoecia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Pseudanthoecia tumida (Grote, 1880)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Pseudanthoecia at funet

Xylenini


title: Schalidomitra

text:
Schalidomitra là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Dactylispa beccarii

text:
Dactylispa beccarii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Dufourea ciliata

text:
Dufourea ciliata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1993


title: Candor, Oise

text:
Candor là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 73 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Liên kết ngoài
Candor blog

Xã của Oise


title: Montsapey

text:
Montsapey là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 324-2500 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Savoie


title: Lecci

text:
Lecci  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Charltoniada

text:
Charltoniada là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Crambinae