title: Công thức 1 năm 2008

text:
Giải đua xe Công thức 1 năm 2008 là giải Công thức 1 vô địch thế giới lần thứ 59. Giải diễn ra từ 16 tháng 3 đến 2 tháng 11 gồm 17 chặng đua với sự tham gia của 11 đội đua. Tuy nhiên đội đua Super Aguri rút lui khỏi mùa giải F1 2008 do khó khăn về tài chính.

Các đội đua và thành viên

Lịch đua
Ngày 24 tháng 10 năm 2007, Hội đồng FIA thế giới phê chuẩn lịch đua năm 2008.

† Đường đua mới

Kết quả và xếp hạng

Kết quả chặng

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Foveabathra

text:
Foveabathra là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Desmobathrini
Desmobathrinae


title: Amegilla calva

text:
Amegilla calva là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1935


title: Ischnura sanguinostigma

text:
Ischnura sanguinostigma là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Ischnura sanguinostigma được miêu tả khoa học năm 1953 bởi Fraser.

Chú thích

Tham khảo

Ischnura


title: Ampedus gaoligongshanus

text:
Ampedus gaoligongshanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Kunnathur

text:
Kunnathur là một thị xã panchayat của quận Erode thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kunnathur có dân số 7031 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Kunnathur có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Kunnathur, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Leptadrillia cookei

text:
Leptadrillia cookei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Leptadrillia


title: Seleni

text:
Seleni là một nguyên tố hóa học với số nguyên tử 34 và ký hiệu hóa học Se. Nó là một phi kim, về mặt hóa học rất giống với lưu huỳnh và teluri, trong tự nhiên rất hiếm thấy ở dạng nguyên tố. Đối với sinh vật, nó độc hại khi ở liều lượng lớn, nhưng khi ở liều lượng nhỏ thì nó rất cần thiết cho chức năng trong phần lớn tế bào, nếu như không là tất cả, các động vật, tạo thành trung tâm hoạt hóa của các enzym glutathion peroxidase và thioredoxin reductase (gián tiếp khử các phân tử bị oxy hóa nhất định trong động vật và một số thực vật) và ba enzym deiodinase đã biết (chuyển hóa các hormone tuyến giáp lẫn nhau). Nhu cầu về seleni ở thực vật phụ thuộc tùy theo loài, với một số thực vật dường như không cần nó.

Seleni được cô lập tồn tại dưới vài dạng khác nhau, ổn định nhất trong số đó là dạng bán kim loại (bán dẫn) màu xám ánh tía và nặng, về mặt cấu trúc là chuỗi polyme tam giác. Nó dẫn điện dưới ánh sáng tốt hơn trong bóng tối và được sử dụng trong các tế bào quang điện (xem phần thù hình dưới đây). Seleni cũng tồn tại trong nhiều dạng không dẫn điện: thù hình màu đen tương tự như thủy tinh, cũng như một vài dạng kết tinh màu đỏ được tạo ra từ các phân tử vòng 8 nguyên tử, tương tự như người chị em nhẹ hơn là lưu huỳnh.

Seleni được tìm thấy ở lượng có giá trị kinh tế trong các quặng sulfide như pyrit, trong đó nó thay thế phần nào cho lưu huỳnh trong chất nền của quặng. Các khoáng vật chứa selenide hay seleniat cũng đã được biết tới nhưng chúng khá hiếm.

Phổ biến

Seleni có mặt tự nhiên trong một số dạng hợp chất vô cơ, bao gồm selenide, seleniat và natri selenide. Trong đất, seleni thông thường nhất hay xuất hiện trong các dạng hòa tan như seleniat (tương tự như sulfat), và bị thẩm thấu rất dễ dàng vào các con sông do nước chảy.

Seleni có vai trò sinh học và được tìm thấy trong các hợp chất hữu cơ như dimethyl selenide, seleniomethionin, seleniocystein và methylseleniocystein. Trong các hợp chất này seleni đóng vai trò tương tự như lưu huỳnh.

Seleni được sản xuất phổ biến nhất từ selenide trong nhiều loại quặng sulfide, chẳng hạn từ các khoáng vật của đồng, bạc hay chì. Nó thu được như là phụ phẩm của quá trình chế biến các loại quặng này, từ bùn anode trong tinh lọc đồng và bùn từ các buồng chì trong các nhà máy sản xuất acid sulfuric. Các loại bùn này có thể được xử lý bằng nhiều cách để thu được seleni tự do.

Các nguồn tự nhiên chứa seleni bao gồm các loại đất giàu seleni, và seleni được tích lũy sinh học bởi một số thực vật có độc như các loài cây họ Đậu trong các chi Oxytropis hay Astragalus. Các nguồn chứa seleni do con người tạo ra có việc đốt cháy than cũng như khai thác và nung chảy các loại quặng sulfide.

Xem thêm Khoáng vật selenide.

Đồng vị

Seleni có 6 đồng vị tồn tại trong tự nhiên, năm trong số này là ổn định: Se74, Se76, Se77, Se78, Se80. Ba đồng vị cuối cùng này cũng có trong sản phẩm của quá trình phân rã hạt nhân, cùng với Se79 là đồng vị phóng xạ với chu kỳ bán rã là 295.000 năm, và Se82 có chu kỳ bán rã rất dài (cỡ khoảng 1020 năm, bị phân rã nhờ phân rã beta kép thành Kr82) và đối với các mục đích thực tế có thể coi là ổn định. 23 đồng vị không ổn định khác cũng được nêu đặc trưng.

Lịch sử và nhu cầu toàn cầu
Seleni (tiếng Hy Lạp σελήνη selene nghĩa là "Mặt Trăng") được Jöns Jakob Berzelius phát hiện năm 1817, ông tìm thấy nguyên tố này gắn liền với teluride (đặt tên theo Trái Đất).

Sự tăng trưởng trong nhu cầu tiêu thụ seleni theo dòng lịch sử là do sự phát triển dần dần của các sử dụng mới, bao gồm các ứng dụng trong pha trộn cao su, tạo hợp kim thép và các bộ lọc (nắn dòng) điện dùng seleni. Vào năm 1970, seleni trong các bộ lọc điện đã được thay thay thế phần lớn bằng silic và việc sử dụng nó như là chất quang dẫn trong các máy photocopy đã trở thành ứng dụng hàng đầu của nó. Trong thập niên 1980, ứng dụng chất quang dẫn bị suy giảm (mặc dù nó vẫn còn ở quy mô lớn) do ngày càng nhiều máy photocopy sử dụng các chất quang dẫn hữu cơ được sản xuất ra. Hiện nay, sử dụng lớn nhất của seleni trên toàn thế giới là trong sản xuất thủy tinh, tiếp theo là các sử dụng trong hóa chất và chất nhuộm. Sử dụng trong lĩnh vực điện tử, mặc dù còn một số ứng dụng tiếp diễn, nhưng vẫn tiếp tục suy giảm.

Năm 1996, nghiên cứu hiện còn tiếp diễn chỉ ra mối tương quan thực giữa nhu cầu bổ sung seleni và sự ngăn ngừa ung thư ở người, nhưng ứng dụng trực tiếp đại trà của phát hiện quan trọng này cũng không bổ sung một cách đáng kể vào nhu cầu seleni do người ta chỉ dùng các liều nhỏ. Vào cuối thập niên 1990, việc sử dụng seleni (thường cùng với bismuth) như là chất bổ sung vào công nghệ hàn chì cho các dạng đồng thau để đạt được các tiêu chuẩn môi trường không chứa chì đã trở thành quan trọng. Hiện tại, tổng sản lượng seleni toàn thế giới vẫn tiếp tục tăng một cách khiêm tốn.

Seleni và sức khỏe
Mặc dù có độc khi dùng liều lượng lớn, nhưng seleni lại là chất vi dinh dưỡng thiết yếu cho động vật. Ở thực vật, nó có như là khoáng chất đứng ngoài cuộc, đôi khi với tỷ lệ gây độc trong cỏ cho gia súc (một số loài thực vật có thể tích lũy seleni như là phương tiện phòng ngự chống lại việc động vật ăn chúng, nhưng các loài thực vật khác như các loài nói trên đây lại cần seleni và sự tăng trưởng của chúng chỉ ra sự hiện diện của seleni trong đất). Nó là thành phần hợp thành của các amino acid bất thường như seleniocystein và seleniomethionin. Ở người, seleni là chất dinh dưỡng dấu vết với chức năng của phụ phối tử cho việc khử các enzym chống oxy hóa như các glutathion peroxidase và một vài dạng nhất định của thioredoxin reductase tìm thấy ở động vật và một số thực vật (enzym này có trong mọi sinh vật sống, nhưng không phải mọi dạng của nó trong thực vật đều cần seleni).

Glutathion peroxidase (GSH-Px) xúc tác cho một số phản ứng nhất định trong đó loại bỏ các dạng oxy hoạt hóa như peroxide:

2 GSH+ H2O2---------GSH-Px → GSSG + 2 H2O

Seleni cũng đóng vai trò trong chức năng của tuyến giáp bằng cách tham dự như là phụ phối tử cho ba hoóc môn tuyến giáp đã biết là các deiodinase.

Seleni cho dinh dưỡng đến từ các loại quả hạch, ngũ cốc, thịt, cá và trứng. Quả hạch Brasil (Bertholletia excelsa) là nguồn dinh dưỡng thông thường giàu seleni nhất (mặc dù nó phụ thuộc vào kiểu đất, do quả hạch Brasil không đòi hỏi nhiều seleni cho nhu cầu của chính nó). Các hàm lượng cao có trong nhiều dạng thực phẩm như thận, cua và tôm hùm, theo trật tự như đã đề cập. Danh sách các thực phẩm giàu seleni có thể tìm thấy tại Bảng dữ liệu các chất bổ trợ selen trong dinh dưỡng.

Độc tính
Mặc dù seleni là chất vi dinh dưỡng thiết yếu nhưng nó lại có độc tính nếu dùng thái quá. Việc sử dụng vượt quá giới hạn trên của DRI là 400 microgam/ngày có thể dẫn tới ngộ độc seleni. Các triệu chứng ngộ độc seleni bao gồm mùi hôi của tỏi trong hơi thở, các rối loạn đường tiêu hóa, rụng tóc, bong, tróc móng tay chân, mệt mỏi, kích thích và tổn thương thần kinh. Các trường hợp nghiêm trọng của ngộ độc seleni có thể gây ra bệnh xơ gan, phù phổi và tử vong.

Seleni nguyên tố và phần lớn các selenide kim loại có độc tính tương đối thấp do hiệu lực sinh học thấp của chúng. Ngược lại, các seleniat và selenide lại cực độc hại, và có các tác động tương tự như của asen. Seleniua hiđrô là một chất khí có tính ăn mòn và cực kỳ độc hại. Seleni cũng có mặt trong một số hợp chất hữu cơ như dimethyl selenide, seleniomethionin, seleniocystein và methylseleniocystein, tất cả các chất này đều có hiệu lực sinh học cao và độc hại khi ở liều lượng lớn. Seleni kích thước nano có hiệu lực tương đương, nhưng độc tính thấp hơn nhiều.

Ngộ độc seleni từ các hệ thống cung cấp nước có thể xảy ra khi các dòng chảy của các hệ thống tưới tiêu mới trong nông nghiệp chảy qua các vùng đất thông thường là khô cằn và kém phát triển. Quá trình này làm thẩm thấu các hợp chất seleni tự nhiên và hòa tan trong nước (như các seleniat) vào trong nước, chúng sau đó có thể tích lũy đậm đặc hơn trong các vùng "đất ẩm ướt" mới khi nước bay hơi đi. Nồng độ seleni cao sinh ra theo kiểu này đã được tìm thấy như là nguyên nhân gây ra một số rối loạn bẩm sinh nhất định ở chim sống trong các vùng đất ẩm ướt.

Thiếu hụt
Thiếu hụt seleni là tương đối hiếm ở các cá nhân có chế độ dinh dưỡng đầy đủ. Nó có thể xảy ra ở các bệnh nhân với chức năng ruột bị tổn thương nghiêm trọng hay ở những người phải trải qua chế độ dinh dưỡng ngoài ruột tổng thể. Ngoài ra, những người phụ thuộc vào thực phẩm gieo trồng trên các vùng đất thiếu hụt seleni cũng có thể có rủi ro này. Tại Hoa Kỳ, DPI cho người lớn là 55 µg/ngày. Tại Vương quốc Anh nó là 75 µg/ngày cho đàn ông và 60 µg/ngày cho đàn bà. Khuyến cáo 55 µg/ngày dựa trên sự thể hiện đầy đủ của glutathion peroxidase huyết tương. Selenioprotein P là chỉ thị tốt hơn về tình trạng dinh dưỡng seleni, và sự thể hiện đầy đủ của nó đòi hỏi trên 66 µg/ngày.

Thiếu hụt seleni có thể dẫn tới bệnh Keshan, là bệnh có tiềm năng gây tử vong. Thiếu hụt seleni cũng góp phần (cùng thiếu hụt iod) vào bệnh Kashin-Beck. Triệu chứng chính của bệnh Keshan là chết hoại cơ tim, dẫn tới sự suy yếu của tim. Bệnh Kashin-Beck tạo ra sự teo dần đi, thoái hóa và chết hoại của các mô chất sụn. Bệnh Keshan cũng làm cho cơ thể dễ bị mắc các bệnh tật do các nguồn gốc dinh dưỡng, hóa sinh học hay nhiễm trùng. Các bệnh này chủ yếu phổ biến ở một số vùng tại Trung Quốc nơi mà đất thiếu hụt seleni nghiêm trọng. Các nghiên cứu tại tỉnh Giang Tô đã chỉ ra sự suy giảm trong việc mắc các bệnh này nhờ cung cấp seleni bổ sung.

Seleni cũng là cần thiết để chuyển hóa hoóc môn tuyến giáp thyroxin (T4) thành dạng hoạt hóa hơn là triiodothyronin, và vì thế thiếu hụt seleni có thể sinh ra các triệu chứng của giảm hoạt động tuyến giáp, bao gồm cực kỳ mệt mỏi, trì độn tinh thần, bệnh bướu cổ, chứng ngu độn và sẩy thai hồi quy.

Các hiệu ứng sức khỏe mâu thuẫn
Ung thưMột vài nghiên cứu cho rằng có liên kết giữa ung thư và thiếu hụt seleni. Một nghiên cứu được thực hiện về hiệu ứng của bổ trợ seleni đối với sự tái phát của ung thư da không chứng minh có tần suất suy giảm của sự tái phát ung thư da, nhưng thể hiện sự xảy ra suy giảm đáng kể của ung thư tổng thể. Seleni dinh dưỡng ngăn ngừa kích thích về mặt hóa học cho các tác nhân gây ung thư trong nhiều nghiên cứu ở động vật gặm nhấm. Trong các nghiên cứu này, các hợp chất hữu cơ chứa seleni có hiệu lực cao hơn và ít độc hại hơn so với các muối seleni (ví dụ selenioxyanat, seleniomethionin, quả hạch Brasil giàu seleni, tỏi hay cải bông xanh làm giàu seleni). Seleni cũng có thể giúp ngăn ngừa ung thư bằng tác động như là chất chống oxy hóa hay bằng cách gia tăng hoạt động miễn dịch. Không phải mọi nghiên cứu đều đồng ý về tác động chống ung thư của seleni. Một nghiên cứu về mức seleni có tự nhiên trong trên 60.000 người đồng ý tham gia đã không chỉ ra mối tương quan đáng kể giữa các mức này với ung thư. Nghiên cứu SU.VI.MAX kết luận rằng sự bổ sung liều thấp (với 120 mg acid ascorbic, 30 mg vitamin E, 6 mg beta caroten, 100 µg seleni, 20 mg kẽm) tạo ra sự sụt giảm 31% trong tỷ lệ bị ung thư và sự sụt giảm 37% trong mọi nguyên nhân gây tử vong ở đàn ông, nhưng không tạo ra kết quả đáng kể nào đối với đàn bà. Nghiên cứu SELECT hiện tại đang điều tra về tác động của bổ trợ seleni và vitamin E đối với tỷ lệ mắc ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, seleni đã được chứng minh là có hỗ trợ hóa học trị liệu bằng cách gia tăng tính hiệu lực của phép điều trị, làm giảm độc tính của các loại thuốc hóa học trị liệu và ngăn ngừa sức đề kháng của cơ thể với thuốc. Một trong các nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ trong vòng 72 giờ thì hiệu lực của điều trị bằng các loại thuốc hóa học trị liệu, như Taxol và Adriamycin, cùng với seleni là cao hơn đáng kể so với điều trị chỉ dùng mỗi thuốc. Kết quả thu được thể hiện trong nhiều tế bào ung thư (vú, phổi, ruột non, ruột già, gan).

HIV/AIDSMột vài nghiên cứu chỉ ra có liên quan về mặt địa lý giữa n các khu vực có đất thiếu hụt seleni với tỷ lệ cao của khả năng nhiễm HIV/AIDS. Ví dụ, phần lớn khu vực châu Phi hạ Sahara có đất chứa tỷ lệ thấp seleni, tuy nhiên Senegal lại không như thế và cũng có mức thấp hơn đáng kể trong tỷ lệ nhiễm AIDS so với phần còn lại của châu lục này. AIDS dường như làm cho có sự sụt giảm chậm nhưng tăng dần lên đối với mức seleni trong cơ thể. Sự sụt giảm trong mức seleni trong cơ thể có phải là kết quả trực tiếp của quá trình sao chép của HIV hoặc liên quan chung hơn với sự hấp thụ bất thường tổng thể các chất dinh dưỡng ở bệnh nhân AIDS hay không vẫn còn là đề tài gây tranh cãi.
 Mức seleni thấp ở các bệnh nhân AIDS có tương quan trực tiếp với sự suy giảm số lượng các tế bào miễn dịch và tiến triển bệnh cùng rủi ro tử vong gia tăng. Seleni thông thường đóng vai trò của chất chống oxy hóa, vì thế mức seleni thấp có thể gia tăng sức căng oxy hóa đối với hệ miễn dịch, dẫn tới sự suy giảm nhanh hơn của hệ miễn dịch. Những người khác lại cho rằng HIV mã hóa selenioenzym glutathion peroxidase ở người, điều này tiêu hao hết seleni ở nạn nhân. Mức seleni bị hao kiệt dẫn tới sụt giảm các tế bào T hỗ trợ CD4, tiếp tục làm suy yếu hệ miễn dịch.
 Không phụ thuộc vào nguyên nhân làm hao kiệt seleni ở các bệnh nhân AIDS, các nghiên cứu chỉ ra rằng thiếu hụt seleni có liên quan mạnh tới tiến triển của bệnh và rủi ro tử vong. Bổ trợ seleni có thể giúp giảm nhẹ các triệu chứng của AIDS và làm giảm rủi ro tử vong. Cần lưu ý rằng chứng cứ cho tới nay không gợi ý rằng seleni có thể giảm rủi ro nhiễm hay tần suất lan truyền của AIDS, mà chỉ có thể điều trị các triệu chứng của những người đã nhiễm HIV.

Đái đườngMột nghiên cứu được kiểm soát tốt chỉ ra rằng seleni có liên quan tích cực với rủi ro phát triển bệnh đái đường típ II. Do mức seleni cao trong huyết thanh có liên quan tích cực với sự phát triển của bệnh đái đường và do thiếu hụt seleni là khá hiếm nên việc bổ trợ không được khuyến cáo cho những người có dinh dưỡng đầy đủ.

Sản xuất và các thù hình
Seleni là phụ phẩm phổ biến trong tinh luyện đồng hay trong sản xuất acid sulfuric. Việc cô lập seleni thường phức tạp do sự có mặt của các hợp chất và các nguyên tố khác. Nói chung sản xuất bắt đầu bằng tác dụng với cacbonat natri để sản xuất selenide natri. Selenide natri sau đó bị acid hóa bằng acid sulfuric để tạo ra acid seleniơ. Acid seleniơ cuối cùng tác dụng với dioxide lưu huỳnh để tạo ra seleni nguyên tố vô định hình có màu đỏ.

Seleni được sản xuất theo các phản ứng hóa học này là chất bột có màu đỏ gạch, vô định hình, không hòa tan trong nước được nấu chảy nhanh sẽ tạo thành dạng như thủy tinh có màu đen, thông thường được bán trong công nghiệp dưới dạng bánh.

Ứng dụng phi sinh học
Hóa học Seleni là chất xúc tác trong nhiều phản ứng hóa học và được sử dụng rộng rãi trong nhiều phản ứng tổng hợp hóa học trong công nghiệp lẫn trong phòng thí nghiệm. Nó cũng được sử dụng rộng rãi trong xác định cấu trúc của các protein hay acid nucleic bằng tinh thể học tia X.

Sản xuất và vật liệu Ứng dụng lớn nhất của seleni trên toàn thế giới là sản xuất thủy tinh và vật liệu gốm, trong đó nó được dùng để tạo ra màu đỏ cho thủy tinh, men thủy tinh và men gốm cũng như để loại bỏ màu từ thủy tinh bằng cách trung hòa sắc xanh lục do các tạp chất sắt (II) tạo ra.
 Seleni được sử dụng cùng bismuth trong hàn chì cho đồng thau để thay thế cho chì độc hại hơn. Nó cũng được dùng trong việc cải thiện sức kháng mài mòn của cao su lưu hóa.

Công nghiệp điện tử Do các tính chất quang voltaic và quang dẫn nên seleni được sử dụng trong kỹ thuật photocopy, các tế bào quang điện, thiết bị đo độ sáng và tế bào năng lượng mặt trời. Nó đã từng được sử dụng rộng rãi trong các bộ nắn dòng. Các ứng dụng này phần lớn đã bị thay thế bằng các thiết bị dùng silic hay trong quá trình bị thay thế. Ngoại lệ đáng chú ý nhất là trong các thiết bị bảo vệ điện, trong đó khả năng truyền tải dòng điện cường độ lớn của các bộ triệt dòng dùng seleni làm cho nó đáng giá hơn so với các điện trở biến thiên dùng oxide kim loại.

Nhiếp ảnh Seleni được dùng trong kỹ thuật tạo sắc thái trong nhiếp ảnh, và nó được bán như là chất tạo sắc thái bởi nhiều nhà sản xuất giấy ảnh như Kodak và Fotospeed.

Ứng dụng sinh học
Y họcChát gọi một cách lỏng lẻo là sulfide seleni, SeS2, thực tế là disulfide seleni hay sulfide seleni (IV), là thành phần hoạt hóa trong một vài loại dầu gội đầu chống gàu. Hiệu ứng của thành phần hoạt hóa là giết chết nấm da đầu Malassezia. Thành phần hoạt hóa này cũng được dùng trong mỹ phẩm dùng cho da để điều trị nấm da Tinea do nhiễm các loài nấm chi Malassezia.

Dinh dưỡng Seleni được sử dụng rộng rãi trong điều chế vitamin và các chất bổ sung dinh dưỡng khác, với liều nhỏ (thường là từ 50 tới 200 microgam trên ngày cho người lớn). Một ài loại cỏ làm thức ăn cho gia súc cũng được tăng cường seleni.

Hợp chất
 Seleniua gali indi đồng Cu(Ga,In)Se2
 Seleniua thủy ngân (HgSe)
 Seleniua hiđrô (H2Se)
 Seleniua chì (II) (PbSe)
 Dioxide seleni (SeO2)
 Acid selenic (H2SeO4)
 Acid seleniơ (H2SeO3)
 Các sulfide seleni: Se4S4, SeS2, Se2S6
 Selenide natri (Na2SeO3)
 Seleniua kẽm (ZnSe)

Seleni cũng tồn tại ở trạng thái oxy hóa +3, nhưng chỉ trong dạng cation Se412+; các hợp chất Se (III) kiểu khác vẫn chưa được biết đến.

Xem thêm Hợp chất seleni và Hóa seleni hữu cơ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos - Selen
 WebElements.com - Selen
 Trang của NIH về selen
 ATSDR – Độc tính học của selen
 Trang về các nguyên tố của Peter van der Krogt

Chất chống oxy hóa
Nhóm oxy
Nguyên tố hóa học
Phi kim
Độc tính học
Seleni
Chất khoáng dinh dưỡng
Nhóm nguyên tố 16
Khoáng vật tự sinh


title: Bhutajana

text:
Bhutajana là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Scherer miêu tả khoa học năm 1979.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Bhutajana metallica Scherer, 1979
 Bhutajana nepalensis Scherer, 1989

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Scotiotrichia ocreata

text:
Scotiotrichia ocreata là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Scotiotrichia


title: Dicranomyia brevispina

text:
Dicranomyia brevispina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Saint-Nizier-le-Désert

text:
Saint-Nizier-le-Désert là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Dombes
 Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Dombes and the city of Saint Nizier le Desert

Saintnizierledesert


title: Elias Fausto

text:
Elias Fausto là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này được thành lập ngày 30/11/1944.

Địa lý
Đô thị này nằm ở vĩ độ 23º02'34" độ vĩ nam và kinh độ 47º22'26" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 605 m. Dân số năm 2004 ước tính là 15.045 người.

Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 13.888
Dân số thành thị: 10.269
Dân số nông thôn: 3.619
 Nam giới: 7.144
 Nữ giới: 6.744

Mật độ dân số (người/km²): 68,92

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 14,59

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 71,91

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,88

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 89,14%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,768
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,683
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,782
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,840
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Sông Tietê
 Sông Capivari

Các xa lộ
 SP-101
 SP-308

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Elias Fausto trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Mulsanteus dux

text:
Mulsanteus dux là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Iablokov-Khnzorian miêu tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Mulsanteus


title: Shinjuku

text:
Shinjuku (tiếng Nhật: 新宿区) là một trong 23 khu đặc biệt đồng thời được coi là trung tâm hành chính của Tokyo bởi vì tòa nhà chính quyền thủ đô Tokyo đóng tại đây. Shinjuku còn là một khu thương mại sầm uất bậc nhất ở Tokyo, đặc biệt là khu vực quanh ga Shinjuku, nơi được mệnh danh là "hố đen tiêu dùng".

Vị trí địa lý
Shinjuku ở vị trí trung tâm của vùng 23 khu đặc biệt của Tokyo. Nó giáp với Chiyoda ở phía Đông, Bunkyo và Toshima ở phía Bắc, Nakano ở phía Tây, và Shibuya, Minato ở phía Nam.

Lịch sử
Thời Edo, vùng đất là Shinjuku ngày nay nằm ngay sát thành Edo, do đó nó đã trở thành một khu vực có nền văn hóa phát triển. Nhiều đền chùa đã được xây dựng ở Yotsuya của Shinjuku. Shinjuku bắt đầu phát triển với hình dạng như hiện nay từ sau Đại thảm họa động đất Kantō 1923. Tây Shinjuku, nơi bị động đất tàn phá nặng nề về sau được xây dựng lại với những tòa nhà chọc trời. Chiến dịch oanh tạc Tokyo của không quân Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai đã phá hủy khoảng 90% các công trình kiến trúc trong và xung quanh ga Shinjuku. Shinjuku hiện đại chính thức được thành lập vào ngày 15 tháng 3 năm 1947 trên cơ sở sáp nhập ba khu Yotsuya, Ushigome và Yodobashi với nhau.

Hành chính
Giống như các khu đặc biệt khác của Tokyo, Shinjuku là một đơn vị hành chính cấp hạt và là một thành phố. Dưới nó không còn một đơn vị hành chính đầy đủ nào. Thị trưởng Shinjuku được bầu ra bằng hình thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp.

Giao thông
Shinjuku là một đầu mối giao thông bận rộn. Ga Shinjuku mỗi ngày phục vụ khoảng 3 triệu lượt hành khách. Nó là ga đường sắt tấp nập nhất thế giới. Đường cao tốc Shuto và quốc lộ 20 của Nhật Bản chạy qua Shinjuku.

Giáo dục
Trên địa bàn của Shinjuku có một số cơ sở của các trường đại học danh tiếng như Đại học Chuo, Đại học Keio, Đại học Khoa học Tokyo, Đại học Waseda và Đại học Sophia.

Ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức của Shijuku  bằng tiếng Anh.

Shinjuku
Địa điểm điền kinh Olympic
Địa điểm thi đấu Thế vận hội Mùa hè 1964
Các khu đặc biệt của Tokyo


title: 1748 Mauderli

text:
1748 Mauderli (1966 RA) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1966 bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1748 Mauderli

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1966


title: Cá voi xám

text:
Cá voi xám (danh pháp hai phần: Eschrichtius robustus), là một con cá voi tấm sừng hàm hàng năm di chuyển giữa khu vực kiếm thức ăn và sinh sản. Nó đạt tới chiều dài khoảng 16,5 mét, trọng lượng 50 tấn, và tuổi thọ 50-70 năm. Tên gọi phổ biến của cá voi đến từ các đốm xám và đường văn màu trắng trên da đen của nó. Cá voi xám từng được gọi là cá quỷ vì hành vi phản kháng của chúng khi bị săn bắn. Cá voi xám là loài còn sống duy nhất trong chi Eschrichtius, chi này lại là chi sống sót duy nhất trong họ Eschrichtiidae. Loài động vật có vú này có nguồn gốc từ cá voi ăn bằng hàm răng lọc đồ ăn đã phát triển ở đầu thế Oligocen, hơn 30 triệu năm trước.

Những con cá voi xám phân bố trong vùng Đông Bắc Thái Bình Dương (Bắc Mỹ) dân số và một cực kỳ nguy cấp dân Tây Bắc Thái Bình Dương (châu Á). Số lượng ở Bắc Đại Tây Dương đã bị tuyệt diệt (có thể do nạn săn bắt cá voi) trên bờ biển châu Âu trước năm 500 và bờ biển Mỹ khoảng cuối những năm 17 đến thế kỷ đầu tiên 18. Tuy nhiên, ngày 08 tháng 5 năm 2010, việc xuất hiện một con cá voi xám đã được xác nhận ngoài khơi bờ biển Israel ở biển Địa Trung Hải, dẫn một số nhà khoa học nghĩ rằng họ có thể phục hồi số lượng ở khu vực sinh sản cũ mà không được sử dụng trong nhiều thế kỷ.

Phân loại học

Theo cách hiểu thông thường, cá voi xám được xem là loài duy nhất còn sinh tồn trong chi và họ của nó. Phân tích DNA gần đây chỉ ra các loài trong họ Balaenopteridae, như cá voi lưng gù (Megaptera novaeangliae và cá voi vây (Balaenoptera physalus), có quan hệ gần gũi hơn với cá voi xám hơn là các loài khác trong họ Balaenopteridae như cá voi Minke. John Edward Gray đã xếp nó vào chi Eschrichtius năm 1865, và đặt tên chi này theo tên của nhà động vật học Daniel Eschricht. Tên gọi phổ biến của nó xuất phát từ màu xám của nó. Các mẫu bán hóa thạch của loài cá voi xám đã tuyệt chủng được Gray thu thập từ các bờ biển Đại Tây Dương thuộc Anh và Thụy Điển, theo đó ông Gray đã miêu tả khoa học loài này đầu tiên mà sau này chỉ tìm thấy được loài còn sinh tồn sống trong các vùng nước thuộc Thái Bình Dương. Các loài đang sinh sống trong Thái Bình Dương đã được Cope miêu tả và đặt tên là Rhachianectes glaucus năm 1869. So sánh khung xương cho thấy các loài ở Thái Bình Dương giống hệt các hóa thạch ở Đại Tây Dương trong thập niên 1930, và cách đặt tên của Gray sau đó đã được công nhận. Mặc dù sự giống nhau giữa các cá thể trong Thái Bình Dương và Đại Tây Dương không thể được chứng minh bằng các dữ liệu giải phẫu, khung xương của nó có nét đặc trưng và dễ dàng phân biệt với tất cả các cá thể cá voi còn sống khác.

Có nhiều tên gọi đã được sử dụng để chỉ cá voi xám, bao gồm cá voi sa mạc, cá voi lưng xám, devil fish, mussel digger và rip sack. Tên khoa học Eschrichtius gibbosus đôi khi cũng có một số tài liệu sử dụng; tên gọi này đã được chấp nhận theo miêu tả của Erxleben năm 1777.

Số cá thể
Có hai nhóm phân bố trên Thái Bình Dương: một nhóm với số lượng ít hơn 130 con (theo đánh giá năm 2008) tuyến đường di cư của chúng giữa biển Okhotsk và Hàn Quốc, và một nhóm lớn hơn với số cá thể khoảng 20.000 đến 22.000 con sống ở phía đông Thái Bình Dương và di chuyển giữa các vùng nước ngoài khơi Alaska và Baja California Sur. Nhóm phía tây được IUCN xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp. Không có cá thể cái mới sinh được ghi nhận năm 2010, nên có ít nhất 26 con cái có khả năng sinh theo quan sát từ năm 1995. Ngay cả một số rất nhỏ các con cái chết hàng năm sẽ làm số lượng cá thể của phân nhóm này suy giảm.

Năm 2007, S. Elizabeth Alter sử dụng cá tiếp cận gen để ước tính sự phong phú của thời kỳ trước khi cá voi bị đánh bắt dựa trên các mẫu lấy từ 42 con cá voi xám ở California, và công bố sự biến đổi DNA ở hợp phần di truyền loci với số cá thể 76.000–118.000 con, lớn hơn từ 3 đến 5 lần so với số cá thể trung bình bằng phương pháp thống kê năm 2007. NOAA đã tiến hành nghiên cứu số cá thể mới trong giai đoạn 2010–2011; dữ liệu này đã được công bố năm 2012. Hệ sinh thái biển có thể đã thay đổi kể từ thời kỳ trước khi đánh bắt cá voi, làm cho sự hồi phục của số lượng cá voi trước thời gian bị đánh bắt là không khả thi; nhiều nhà sinh thái biển đã cho rằng số cá thể cá voi xám ở đông Thái Bình Dương xấp xỉ khả năng tiếp nhận số cá thể trong môi trường đó.

Cá voi xám đã tuyệt chủng ở bắc Đại Tây Dương trong thế kỷ 18. Phân tích đồng vị phóng xạ cacbon của các hóa thạch được lấy ở các bờ biển châu Âu (Bỉ, Hà Lan, Thụy Điển, Vương quốc Anh) đã xác nhận điều đó, có thể nguyên nhân do đánh bắt cá voi. Xác định tuổi của các mẫu khác ở thời kỳ La Mã cũng đã đực tìm thấy ở Địa Trung Hải trong khi đào bến cảng cổ Lattara gần Montpellier năm 1997, đã dấy lên câu hỏi liệu các cá thể cá voi xám Đại Tây Dương đã di chuyển lên và xuống bờ biển châu Âu để vào sinh đẻ trong Địa Trung Hải hay không. Tương tự, việc định tuổi cacbon của các mẫu bán hóa thạch bờ biển đông châu Mỹ đã xác nhận cá voi xám đã sinh sống ở đây ít nhất từ thế kỷ 17. Số cá thể này phân bố ít nhất là từ Southampton, New York, đến Jupiter Island, Florida, từ 1675. Trong quyển lịch sử đảo Nantucket từ 1835, Obed Macy đã viết rằng trong các khu vực sinh sống của cá heo 1672 được gọi là "scragg", chúng đã vào cảng và bị giết bởi những người định cư. A. B. Van Deinse chỉ ra rằng "scrag whale", được P. Dudley miêu tả năm 1725 là một trong những loài bị săn bắt ở những người săn cá voi New England trước đây, hầu hết là cá voi xám.

Giữa năm 1980, 3 cá thể cá voi xám được nhìn thấy ở phía đông biển Beaufort, nên người ta cho rằng sự phân bố của chúng cách phía đông dãi phân bố hiện hữu lúc đó là . Tháng 5 năm 2010, một con cá voi xám được nhìn thấy ngoài khơi Địa Trung Hải thuộc Israel. Người ta cho rằng con cá voi này có nguồn gốc từ Thái Bình Dương vào Đại Tây Dương qua hành lang Tây Bắc, vì các tuyến hàng hải thay thế qua kênh đào Panama hoặc Mũi Hảo Vọng không tiếp giáp với lãnh thổ sinh sống của cá voi. Khi băng tan từ từ và sự thu hẹp biển băng Bắc Cực đạt đến đỉnh điểm năm 2007 làm cho tuyến đường Tây-Bắc trở nên thông thoáng hơn Cùng con cá đó đã được thấy lần nữa ngày 30 tháng 5 năm 2010 ngoài khơi bờ biển Barcelona.

Tháng 1 năm 2011, một con cá voi xám được đánh dấu thuộc nhóm phía tây đã được theo dõi là đã di chuyển về phía đông đến dải phân bố của nhóm phía đông ngoài khơi bờ biển British Columbia.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật Thái Bình Dương
Động vật được mô tả năm 1861


title: 593

text:
Năm 593 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 593


title: Burley, Idaho

text:
Burley, Idaho là một thành phố thuộc quận, tiểu bang Idaho, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km², dân số thời điểm năm 2000 theo điều tra của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Tham khảo

Thành phố của Idaho
Khu dân cư thành lập năm 1905


title: Honda Accord

text:
Honda Accord là tên một dòng xe ô tô 5 chỗ, thường 4 cửa. Cùng với Toyota Camry, Honda Accord được coi là dòng sedan dân dụng tốt nhất, về cả giá cả, độ bền, tính năng, lẫn độ tin cậy. Mỗi một năm, dòng xe lại cho ra một đời mới, và được đặt tên theo năm tiếp sau năm phát hành. Mỗi một thế hệ của dòng, lại có vài mẫu xe như là LE, LX, và EX (chủ yếu khác nhau về tính năng và phụ kiện). Về động cơ, có hai mẫu đó là V4 và V6.

Tham khảo

Xe Honda
Xe phân loại theo nhãn hiệu


title: Osmia rostrata

text:
Osmia rostrata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Sandhouse mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1924


title: Paracassina kounhiensis

text:
Paracassina kounhiensis là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Ethiopia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đồng cỏ ôn đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đầm nước, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Largen, M. & Schiøtz, A. 2004. Paracassina kounhiensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Paracassina
Động vật lưỡng cư Ethiopia
Động vật đặc hữu Ethiopia


title: Bruchus caffer

text:
Bruchus caffer là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Écuisses

text:
Écuisses là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số .Dân số năm 2006 ước khoảng  người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Acalymma microfidium

text:
Acalymma microfidium là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Acalymma


title: Melanotus philippinensis

text:
Melanotus philippinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Châtelus, Loire

text:
Châtelus là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Agapostemon chiriquiensis

text:
Agapostemon chiriquiensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Agapostemon
Động vật được mô tả năm 1903


title: Stanhopea anfracta

text:
Stanhopea anfracta là một loài lan có mặt từ đông nam Ecuador to Bolivia.

Chú thích

Tham khảo

anfracta


title: Stenarchella

text:
Stenarchella là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Stenarchella eupista Diakonoff, 1968

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricidae


title: Exomalopsis solidaginis

text:
Exomalopsis solidaginis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1898


title: NYSE American

text:
NYSE MKT LLC, trước đây gọi là Sở Giao dịch Chứng khoán Hoa Kỳ (AMEX), là một sàn giao dịch chứng khoán Mỹ nằm ở thành phố New York, New York. AMEX trước đây là một tổ chức chung, thuộc sở hữu của các thành viên. Cho đến năm 1953, nó được gọi là New York Curb Exchange.

NYSE Euronext mua lại AMEX vào ngày 1 tháng 10 năm 2008,  với AMEX tích hợp với trao đổi nhỏ của Alternext European và đổi tên thành NYSE Alternext U.S. Tháng 3 năm 2009, NYSE Alternext U.S. đã được đổi thành  NYSE Amex Equities. Vào ngày 10 tháng 5 năm 2012, NYSE Amex Equities đổi tên thành  NYSE MKT LLC.

AMEX là viết tắt của American Stock Exchange, một trong những thị trường chứng khoán quan trọng nhất ở Hoa Kỳ.

Điều kiện niêm yết ở AMEX

	Stock Price - Giá bán cổ phần tối thiểu: $US 3
	Vốn cổ đông: $US 4 Triệu
	Income before tax - Lợi tức trước thuế: $US 750.000
	Market Cap – Giá thị trường công cộng: $US 3 Triệu hoặc:
	Giá trị thị trường công cộng: $US 15 Triệu
	Giá bán cổ phần tối thiểu: $US 3
	Vốn cổ đông: $US 4 Triệu
	In Operation – Quá trình hoạt động: 3 năm

Tham khảo

Intercontinental Exchange
Sở giao dịch chứng khoán Hoa Kỳ


title: Acanthoscelides mexicanus

text:
Acanthoscelides mexicanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

M


title: Phavaraea dilatata

text:
Phavaraea dilatata là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy từ Guyane thuộc Pháp và đông nam Brasil.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Agapostemon coloradinus

text:
Agapostemon coloradinus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Agapostemon
Động vật được mô tả năm 1903


title: Klitispa

text:
Klitispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1940 bởi Uhmann.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Klitispa corrugata (Spaeth, 1933)
 Klitispa mutilata (Chen & Sun, 1964)
 Klitispa nigripennis (Weise, 1905)
 Klitispa opacicollis (Gestro, 1917)
 Klitispa opacula (Spaeth, 1933)
 Klitispa rugicollis (Gestro, 1890)

Chú thích

Tham khảo

Gonophorini


title: Nyceryx alophus

text:
Nyceryx alophus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Brasil tới Bolivia, Argentina, Paraguay và Uruguay.

Sải cánh khoảng 54 mm. Nó gần giống loài Nyceryx continua continua.

Cá thể trưởng thành có lẽ mọc cánh quanh năm.

Phân loài
Nyceryx alophus alophus (Brazil đến Bolivia, Argentina, Paraguay và Uruguay)
Nyceryx alophus ixion Rothschild & Jordan, 1903 (Bolivia và Paraguay)

Chú thích

Tham khảo

Nyceryx
A


title: Saussy

text:
Saussy  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: 1860

text:
1860 (số La Mã: MDCCCLX) là một năm nhuận bắt đầu vào Chủ Nhật trong lịch Gregory.

Sự kiện

Tháng 3
 24 tháng 3: Tại Nhật Bản phát sinh sự kiện Anh Điền Môn

Tháng 7
 11 tháng 7: Nhật Hoàng Minh Trị kế vị

Tháng 8
 2 tháng 8: Lý Tú Thành đại phá quân Thanh tại Giang Tô Thanh Phụ

Tháng 10
 6 tháng 10: Liên quân Anh Pháp giải phóng Viên Minh Viên
 13 tháng 10: Liên quân Anh Pháp vây đánh Bắc Kinh

Sinh

 21 tháng 5 – Barton Appler Bean, nhà ngư học người Mỹ (m. 1947).

Mất

 6 tháng 6 – Nguyễn Phúc Gia Tĩnh, phong hiệu Kim Hương Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1831).
 3 tháng 8 – Nguyễn Phúc Gia Thụy, phong hiệu Bình Xuân Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1825).
 11 tháng 9 – Nguyễn Phúc Phổ, tước phong Điện Bàn công, hoàng tử con vua Gia Long (s. 1799).
 30 tháng 10 – Nguyễn Phúc Miên Phong, tước phong Tân Bình Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1824).
 25 tháng 12 – Nguyễn Phúc Hòa Thận, phong hiệu Định Thành Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1834).

Xem thêm

Tham khảo

60


title: Tịnh Biên

text:
Tịnh Biên là một thị xã miền núi biên giới thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý

Vị trí địa lý
Thị xã Tịnh Biên nằm ở phía tây bắc của tỉnh An Giang, nằm cách thành phố Long Xuyên khoảng 78 km, cách thành phố Châu Đốc khoảng 24 km, cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 263 km, cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 139 km và cách thủ đô Phnôm Pênh (Campuchia) khoảng 125 km. Thị xã Tịnh Biên có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Châu Đốc và huyện Châu Phú
Phía tây và phía nam giáp huyện Tri Tôn
Phía bắc và tây bắc giáp Vương quốc Campuchia với đường biên giới dài khoảng 20 km.

Thị xã có diện tích tự nhiên 354,59 km², chiếm 10,03% so với tổng diện tích toàn tỉnh với dân số năm 2022 là 143.098 người. Thị xã Tịnh Biên có dân số người Khmer tương đối lớn, tập trung nhiều ở những xã An Cư, An Hảo, Tân Lợi, Văn Giáo, Vĩnh Trung...

Điều kiện tự nhiên
Thị xã Tịnh Biên có đường biên giới chung với Vương quốc Campuchia dài gần 20 km, nên có lợi thế và tiềm năng rất lớn để phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch thông qua cửa khẩu Quốc tế Tịnh Biên và tuyến quốc lộ 91, quốc lộ N1 chạy ngang địa bàn. Đây là cầu nối giao thương quan trọng nối thị xã Tịnh Biên nói riêng và tỉnh An Giang nói chung với các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long và các nước trong khu vực Đông Nam Á.

Địa hình
Với đặc điểm địa hình bán sơn địa khá phức tạp, vừa có đồi núi vừa có đồng bằng, mang sắc thái đặc biệt. Phân theo hình thái, địa hình của thị xã Tịnh Biên có 3 dạng sau:
Địa hình đồng bằng phù sa: Vùng này có tổng diện tích khoảng 20.260 ha chiếm tỷ lệ 57% diện tích, phân bố khu vực phía Đông tỉnh lộ 948 và phía Bắc kênh Vĩnh Tế. Địa hình mang nét đặc trưng chung của vùng đồng bằng Tây Nam Bộ với cao trình từ 4 m trở xuống (trung bình từ 2 – 3 m), nền thổ nhưỡng phù sa sông được bồi đắp từ sông Hậu. Vùng này thuận lợi trồng lúa, nuôi trồng thủy sản và rừng ngập nước (trồng tràm).
Địa hình đồi núi thấp: Vùng này có tổng diện tích khoảng 6.330 ha, chiếm 17,81% diện tích tự nhiên của toàn thị xã, phân bố ở các phường, xã: An Phú, Nhơn Hưng, Thới Sơn, Nhà Bàng, An Cư, An Hảo, Tân Lợi, Núi Voi. Độ cao địa hình >+30 m so với mực nước biển, trong đó, ngọn núi cao nhất là núi Cấm với đỉnh cao khoảng 710 m. Các ngọn núi khác phân bố rãi rác giống như dạng đồi độc lập với độ cao trung bình khoảng 100 m. Thành phần của các ngọn núi này chủ yếu là đá có lẫn cát. Vùng này có tiềm năng khoáng sản, vật liệu xây dựng, phù hợp cho việc phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng với nhiều đồi núi, danh thắng đẹp.
Địa hình đồng bằng nghiêng ven chân núi: Tổng diện tích vùng này khoảng 8.953 ha, chiếm khoảng 25,19% diện tích tự nhiên, phân bố ở các phường, xã: Văn Giáo, Vĩnh Trung, An Cư, Chi Lăng. Được hình thành từ quá trình rửa trôi đất cát trên núi, có cao trình từ 5 – 30 m so với mực nước biển và nghiêng dần ra xung quanh (từ vài trăm mét đến vài cây số). Trừ một số nơi ven chân núi có dạng đồi lượn sóng, độ dốc bình quân từ 30 - 80, còn phần lớn đã được san bằng để canh tác lúa nương. Vùng này có khả năng trồng cây ăn trái, trồng lúa đặc sản và phát triển trang trại chăn nuôi đàn gia súc.

Khí hậu
Thị xã Tịnh Biên nằm trong vùng có đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô, có nền nhiệt cao và ổn định, lượng mưa nhiều và phân bổ theo mùa.

Nhiệt độ trung bình hàng năm khá cao và ổn định khoảng 27,5 °C. Biên độ nhiệt giữa các tháng nóng nhất và lạnh nhất từ 2 – 30C. Nhìn chung không có sự khác biệt lớn so với những nơi khác trong tỉnh và khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Đây là một điều kiện khá thuận lợi để thị xã phát triển nông nghiệp. Nhiệt độ trung bình cao nhất trong năm (khoảng tháng 4) là 28,3 °C. Nhiệt độ trung bình thấp nhất trong năm (khoảng tháng 1) là 25,5 °C.

Tổng số ngày mưa nhiều trung bình trong năm khoảng 128 ngày với lượng mưa bình quân 1.478 mm nhưng phân bố không đều, chia thành hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 11 với lượng mưa chiếm khoảng 90% so với tổng lượng mưa của năm. Các tháng có lượng mưa cao nhất là tháng 7 – 8 – 9 (lượng mưa chiếm hơn 1/3 tổng lượng mưa cả năm). Mùa mưa thường trùng với mùa nước nổi hàng năm nên khu vực đồng bằng của thị xã thường bị ngập lụt. Mùa khô bắt đầu từ tháng 12 và kéo dài đến tháng 4 năm sau với lượng mưa chiếm khoảng 10% so với tổng lượng mưa của năm. Các tháng có lượng mưa thấp nhất là tháng 1 – 2 – 3 với lượng mưa chiếm khoảng 1% (hầu như không có mưa). Đây là đặc điểm điển hình cho tính khô hạn của vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Chế độ thủy văn của thị xã Tịnh Biên chịu ảnh hưởng chủ yếu từ chế độ bán nhật triều của sông Hậu. Nguồn nước mặt được đưa từ sông Hậu vào địa bàn thị xã thông qua các tuyến kênh Cấp I chạy ngang địa bàn như kênh Vĩnh Tế, kênh Trà Sư, … và phân phối lại cho các tuyến kênh cấp II, cấp III, kênh mương nội đồng, phục nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của nhân dân ở các xã thuộc khu vực đồng bằng.

Hàng năm vào mùa mưa, lượng nước từ trên núi chảy xuống, kết hợp với lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về gây ngập tràn phần lớn diện tích đồng bằng của thị xã từ tháng 8 đến tháng 10, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của nhân dân. Tuy nhiên, mùa nước nổi cũng có mặt tích cực, mùa nước đã mang lại nguồn phù sa và vệ sinh đồng ruộng, cải thiện chất lượng đất, mang lại nguồn lợi thủy sản và tạo công ăn việc làm cho một bộ phận nông dân trong mùa nước nổi.

Tài nguyên thiên nhiên
Tài nguyên đất

Trên địa bàn thị xã có nhiều loại đất, chủ yếu gồm đất cát núi và đất phù sa.
Tài nguyên sinh vật

Trên địa bàn thị xã có rừng tràm Trà Sư (thuộc địa bàn xã Văn Giáo) với nhiều loài động vật và thực vật phong phú.

Hành chính

Thị xã Tịnh Biên có 14 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 7 phường: An Phú, Chi Lăng, Nhà Bàng, Nhơn Hưng, Núi Voi, Thới Sơn, Tịnh Biên và 7 xã: An Cư, An Hảo, An Nông, Tân Lập, Tân Lợi, Văn Giáo, Vĩnh Trung - được chia thành 60 khóm, ấp.

Lịch sử
Tháng 4 năm 1824, Nặc Ông Chân (Ang Chan II), hiến tặng nhà Nguyễn thông qua Thoại Ngọc hầu 3 vùng Chân Sum, Mật Luật và Lợi Kha Bát. Nhà Nguyễn chỉ lấy 2 đất Chân Sum và Mật Luật. Chân Sum sau được phân vào hai huyện Hà Âm và Hà Dương  thuộc phủ Tĩnh Biên (Tịnh Biên), trấn Hà Tiên. Địa danh Tịnh Biên xuất hiện kể từ đó và cũng đã được thành lập.

Năm 1832, Vua Minh Mạng chia ngũ trấn thành lục tỉnh, phủ Tĩnh Biên thuộc tỉnh Hà Tiên.

Năm Thiệu Trị thứ 2 (1842), Thiệu Trị trích phủ Tĩnh Biên cùng huyện Hà Dương của tỉnh Hà Tiên sáp nhập vào tỉnh An Giang.

Năm 1844, trích thêm huyện Hà Âm của tỉnh Hà Tiên nhập vào phủ Tĩnh Biên, lúc này phủ Tĩnh Biên gồm các huyện Hà Âm, Hà Dương.

Năm Tự Đức thứ 3 (1850), phủ Tĩnh Biên bị giải thể, cho nhập 2 huyện Hà Âm và Hà Dương vào phủ Tuy Biên. Vào thời vua Tự Đức, tỉnh An Giang gồm có 3 phủ với 10 huyện, trong đó có hai huyện Hà Dương và Hà Âm thuộc phủ Tuy Biên.
Huyện Hà Âm nằm bên trái (tả, tức bờ phía tây bắc) sông Vĩnh Tế. trước là đất huyện Châu Thành nước Cao Miên, gồm 2 tổng (có thể là 2 tổng với tên là Thành Tín và Quy Đức), sau này được tổ chức lại thành 2 tổng nằm ngay bên bờ kênh Vĩnh Tế của tỉnh Châu Đốc năm 1901) với 40 làng xã.
Huyện Hà Dương nằm ở khu vực bên phải (hữu, tức phía nam) kênh Vĩnh Tế. nguyên là đất huyện Chân Thành nước Cao Miên, gồm 4 tổng (Thành Tâm, Thành Ý, Thành Lễ, Thành Nghĩa) với 40 làng xã.

Năm 1868, thực dân Pháp chiếm nốt 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ, địa bàn thị xã là phần đất huyện Hà Dương và khu vực giáp kênh Vĩnh Tế thuộc hạt Châu Đốc nằm trên địa bàn 4 tổng:

Tổng Thành Tín (誠信, nguyên là các làng nằm dọc hai bờ kinh Vĩnh Tế thuộc huyện Hà Dương và phần còn lại của huyện Hà Âm) gồm 5 làng: Hưng Nhượng, Vĩnh Điều, Vĩnh Gia, Vĩnh Lạc, Vĩnh Quới.

Tổng Qui Đức (nguyên là các làng dọc bờ nam kinh Vĩnh Tế trước thuộc huyện Hà Dương) gồm 5 làng: An Nông, An Thạnh, Hưng Thới, Nhơn Hòa, Phú Thạnh, Xuân Sơn.

Tổng Thành Ý (nguyên là đất huyện Hà Dương) gồm 8 làng: Tà Đảnh, Thuyết Nạp, Trát Quan, Tu Tế, Văn Giáo, Vĩnh Trung, Xuân Tô, Yên Cư.

Tổng Châu Phú gồm 1 làng duy nhất là làng Vĩnh Hưng.

Năm 1900, toàn bộ các hạt tham biện đổi thành tỉnh, trong đó có Châu Đốc. Tịnh Biên trở thành một quận thuộc tỉnh Châu Đốc.

Trong thời Pháp thuộc, các làng thuộc các tổng tại 2 quận Tịnh Biên, Tri Tôn có sự thay đổi. Đối với quận Tịnh Biên:

 Tổng Qui Đức:
Năm 1890, sáp nhập 2 làng Hưng Thới, Xuân Sơn thành làng Thới Sơn.

Năm 1925, hai làng An Thạnh và Phú Thạnh sáp nhập thành làng An Phú, hai làng Nhơn Hòa và Vĩnh Hưng sáp nhập thành làng Nhơn Hưng.
 Tổng Thành Tín: Nhập 2 làng Vĩnh Lạc, Vĩnh Quới thành làng Lạc Quới; Chuyển làng Vĩnh Điều về tỉnh Hà Tiên quản lý.
 Tổng Thành Ý: Chuyển 3 làng Tà Đảnh, Trác Quan, Tú Tề giao cho quận Tri Tôn quản lý.

Đến năm 1939, quận Tịnh Biên có 3 tổng với 12 làng:
 Tổng Qui Đức gồm 4 làng: An Nông, An Phú, Nhơn Hưng, Thới Sơn.
 Tổng Thành Tín gồm 2 làng: Lạc Quới, Vĩnh Gia.
 Tổng Thành Ý gồm 5 làng: Thuyết Nạp, Văn Giáo, Vĩnh Trung, Xuân Tô, Yên Cư.

Ngày 12 tháng 9 năm 1947, theo chỉ thị số 50/CT của Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Bộ (chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa), lúc bấy giờ có sự thay đổi sắp xếp hành chính của tỉnh Châu Đốc và tỉnh Long Xuyên, thành lập các tỉnh mới có tên là Long Châu Tiền và Long Châu Hậu. Tịnh Biên là một huyện của tỉnh Long Châu Hậu, sau đó thuộc tỉnh Long Châu Hà.

Tháng 7 năm 1951, Sáp nhập toàn bộ huyện Tri Tôn vào huyện Tịnh Biên.

Đến năm 1954, chính quyền Việt Minh giải thể tỉnh Long Châu Hà, cũng trong lúc đó, tái lập Tri Tôn từ huyện Tịnh Biên như trước năm 1951. Tịnh Biên là một huyện thuộc tỉnh Châu Đốc.

Sang thời Việt Nam Cộng Hòa, Tịnh Biên là một quận thuộc tỉnh An Giang (sau đó thuộc tỉnh Châu Đốc mới tái lập), gồm 10 xã: An Phú (quận lỵ), An Nông, Ba Chúc, Lạc Qưới, Nhơn Hưng, Tân Khánh Hòa, Thới Sơn, Vĩnh Điều, Vĩnh Gia, Xuân Tô. Địa bàn thị xã trong thời điểm Việt Nam Cộng Hòa tương ứng với một phần của quận Tịnh Biên và quận Tri Tôn của tỉnh này.

Về phía chính quyền cách mạng, Tịnh Biên được duy trì là một huyện thuộc tỉnh An Giang. Sau đó thuộc lần lược thuộc các tỉnh Châu Hà, Long Châu Hà cho đến năm 1977.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 56-CP, thành lập huyện Bảy Núi trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích và quy mô dân số của 2 huyện Tri Tôn và Tịnh Biên.

Sau khi thành lập, huyện Bảy Núi có 21 xã: An Cư, An Nông, An Phú, An Tức, Ba Chúc, Châu Lăng, Cô Tô, Lạc Qưới, Lê Trì, Lương Phi, Nhơn Hưng, Ô Lâm, Tà Đảnh, Thới Sơn, Trác Quan, Tri Tôn, Tú Tề, Văn Giáo, Vĩnh Gia, Vĩnh Trung, Xuân Tô. Trụ sở huyện lỵ đặt tại xã Tri Tôn.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 181-CP, điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn huyện Bảy Núi thuộc tỉnh An Giang:
Thành lập thị trấn Chi Lăng và 2 xã Tân Lập, Tân Lợi trên cơ sở giải thể xã Tú Tề và điều chỉnh địa giới hành chính xã Tà Đảnh; đổi tên phần còn lại của Tà Đảnh thành xã Tân Cương.
Chia xã Cô Tô thành 2 đơn vị hành chính: xã Cô Tô và xã Tân Tuyến.
Chia xã Tri Tôn thành 2 đơn vị hành chính: thị trấn Bảy Núi và xã Núi Tô.
Đổi tên xã Ô Lâm thành xã An Phước
Đổi tên xã An Tức thành xã An Ninh
Đổi tên xã Châu Lăng thành xã An Lạc
Đổi tên xã Lê Trì thành xã An Lập
Đổi tên xã Lương Phi thành xã An Thành
Đổi tên xã Trác Quan đổi tên thành xã An Hảo
Đổi tên xã Văn Giáo thành xã Thới Thuận.

Ngày 23 tháng 8 năm 1979, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 300-CP . Theo đó, tái lập huyện Tịnh Biên trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và quy mô dân số của huyện Bảy Núi vừa giải thể. Tịnh Biên là một huyện của tỉnh An Giang.
Sau khi tái lập, huyện Tịnh Biên có 12 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm thị trấn Chi Lăng (huyện lỵ) và 11 xã: An Cư, An Hảo, An Nông, An Phú, Nhơn Hưng, Tân Lập, Tân Lợi, Thới Sơn, Thới Thuận, Vĩnh Trung, Xuân Tô.
Ranh giới giữa hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên quy định như sau: Bắt đầu từ cột mốc số 115 (biên giới với Cam-pu-chia) thẳng hướng đông nam đến trụ đá số 1 trên lộ Lê Trì - Tịnh Biên (cách ngã ba Sóc Tức 150 mét) rồi quẹo xuống phía nam song song với lộ Tịnh Biên – Tri Tôn theo đường mòn về phía đông ven chân núi Nam Quy, vòng lên phía bắc đi thẳng đến ngã tư Kinh Tri Tôn - Mạc Cần Dưng (cầu sắt số 13) theo giữa lòng kinh đến giáp ranh huyện Châu Thành (cầu sắt số 10).
Địa bàn 2 huyện: Tịnh Biên và Tri Tôn sau khi được tái lập được điều chỉnh lại địa giới hành chính các xã, thị trấn khác hẳn so với với trước năm 1977.

Ngày 10 tháng 5 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 56-HĐBT thành lập thị trấn Nhà Bàng trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích tự nhiên và quy mô dân số của các xã Nhơn Hưng, Thới Sơn. Như vậy, thời điểm này huyện có 2 thị trấn và 11 xã. Cũng trong lúc đó, huyện lỵ huyện Tịnh Biên được dời từ thị trấn Chi Lăng về thị trấn Nhà Bàng.

Ngày 28 tháng 10 năm 1993, đổi tên xã Thới Thuận thành xã Văn Giáo.

Ngày 17 tháng 10 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định 119/2003/NĐ-CP chia thị trấn Chi Lăng thành 2 đơn vị hành chính: thị trấn Chi Lăng và xã Núi Voi. Thời điểm này huyện có 2 thị trấn và 12 xã.

Ngày 12 tháng 4 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 52/2005/NĐ-CP, chuyển xã Xuân Tô thành thị trấn Tịnh Biên trực thuộc huyện Tịnh Biên. Tuy nhiên huyện lỵ vẫn đặt tại thị trấn Nhà Bàng.

Ngày 19 tháng 3 năm 2012, thị trấn Tịnh Biên được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại IV.

Ngày 19 tháng 4 năm 2012, huyện lỵ huyện Tịnh Biên được dời từ thị trấn Nhà Bàng về thị trấn Tịnh Biên.

Ngày 6 tháng 7 năm 2018, đô thị Tịnh Biên mở rộng (gồm toàn bộ 3 thị trấn và 11 xã thuộc huyện Tịnh Biên) được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại IV.

Đến cuối năm 2022, huyện Tịnh Biên có 14 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 3 thị trấn: Tịnh Biên (huyện lỵ), Chi Lăng, Nhà Bàng và 11 xã: An Cư, An Hảo, An Nông, An Phú, Nhơn Hưng, Núi Voi, Tân Lập, Tân Lợi, Thới Sơn, Văn Giáo, Vĩnh Trung.

Ngày 13 tháng 2 năm 2023, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 721/NQ-UBTVQH15 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 10 tháng 4 năm 2023). Theo đó:
Thành lập thị xã Tịnh Biên trên cơ sở toàn bộ 354,59 km² diện tích tự nhiên và 143.098 người của huyện Tịnh Biên.
Chuyển 3 thị trấn: Tịnh Biên, Chi Lăng, Nhà Bàng và 4 xã: An Phú, Nhơn Hưng, Núi Voi, Thới Sơn thành các phường có tên tương ứng.

Sau khi thành lập, thị xã Tịnh Biên có 7 phường và 7 xã như hiện nay.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế
Tịnh Biên nằm ở phía tây của Núi Cấm. Từ Tịnh Biên đi Phnôm Pênh theo quốc lộ 2(CPC) khoảng 125 km. Đây là điểm đến thông dụng của khách du lịch nước ngoài du lịch tuyến Campuchia - Việt Nam hay ngược lại. Ở đây có khu du lịch Núi Cấm đã được nhiều người biết đến. Tại đây có đặc sản là món bò cạp núi nướng giòn, đường thốt nốt. Tịnh Biên đang năng động phát triển, tuy nhiên đang dần dần bị đô thị hóa tương đối nhanh bởi các khu công nghiệp.

Giáo dục

Giao thông
Toàn thị xã có 316,5 km đường giao thông, trong đó:

- 2 tuyến quốc lộ: Quốc lộ 91, N1.

- 4 tuyến đường tỉnh:ĐT 945, ĐT 948, ĐT 949 (Hương lộ 17 - đang trong quá trình chờ nâng cấp), ĐT 955A,

- 5 tuyến đường thị xã.

- 23 tuyến đường xã, liên xã.

Mạng lưới giao thông đảm bảo thông suốt 4 mùa, từ nội địa ra biên giới gắn với tuyến quốc lộ 2 của Vương quốc  Campuchia; và kết nối các trung tâm lớn trong vùng từ thành phố Cần Thơ – Long Xuyên – Châu Đốc – Hà Tiên (Kiên Giang), là địa bàn trung chuyển hàng hóa thuận lợi trong vận chuyển hàng hóa, giao thương và tham quan các danh lam thắng cảnh trong vùng, kể cả tuyến đường lên núi Cấm.

Du lịch

Khu du lịch Lâm Viên - Núi Cấm

Núi Cấm còn gọi là Thiên Cấm Sơn, là ngọn núi cao nhất của vùng Thất Sơn (xã An Hảo, thị xã Tịnh Biên, An Giang). Đây là điểm đến thú vị cho du khách. Trên đỉnh Núi Cấm có những công trình kiến trúc tôn giáo quy mô như tượng Phật Di Lặc khổng lồ ngồi trên đỉnh (cao 33,6 m), chùa Vạn Linh, Thiền viện chùa Phật Lớn... Hằng năm, cứ mỗi dịp Tết đến xuân về, nơi đây thu hút hàng nghìn lượt người đến cúng viếng, tham dự lễ hội. Ngoài những công trình kiến trúc độc đáo, cùng các điểm tham quan thú vị như hồ, suối, hang động, rừng nguyên sinh, Công ty CP Phát triển Du lịch An Giang đã đầu tư và đưa vào hoạt động hệ thống cáp treo, một loại hình vận chuyển hiện đại cho du khách tham quan Núi Cấm kể từ ngày 14/2/2015.

Đây là hệ thống cáp treo đầu tiên của Đồng bằng sông Cửu Long, có chiều dài 3,5 km.

Du khách sẽ được thưởng thức ẩm thực với nhiều món đặc sản vùng Bảy Núi như bánh xèo trứng đà điểu, bành bò thốt nốt... Bên cạnh đó, du khách có thể thưởng thức phim 5D, đặc sản các vùng miền, cửa hàng lưu niệm ở khu du lịch. Tại đây còn có điểm vui chơi cho thiếu nhi với các trò chơi mới như cưỡi ngựa nhún, đu quay đảo, mâm chao, rồng lượn, đạp chuột.

Miếu Bà Chúa xứ Bàu Mướp
Ngôi miếu do Phật thầy Tây An (Đoàn Minh Huyên, 1807 - 1856) và các tín đồ dựng lên giữa thế kỷ XIX, để cho người dân đi khai hoang có nơi thờ cúng, thỏa mãn nhu cầu tính ngưỡng tâm linh.

Phía trước ngôi miếu có một bàu nước lớn. Đây là một loại đầm nhỏ (hay ao lớn) chứa nước ngọt thiên nhiên. Nhiều người cho rằng vì mặt bàu có nhiều dây mướp rừng chằng chịt, nên gọi là "bàu Mướp". Tuy nhiên, có một ý kiến khác cho rằng chữ "mướp" ở đây không phải là dây mướp mà là loại cây mốp, một loại cây có rễ cứng, ruột mềm chứa nhiều nước, và có thể uống được.

Ngôi chính điện thờ Thánh Mẫu Tiên Nương hiện tọa lạc trong khuôn viên rộng lớn (gồm nhiều hạng mục, trong đó quan trọng nhất là ngôi điện thờ). Thánh Mẫu này (mà người dân quen gọi là Bà Chúa Xứ Bàu Mướp) là một nữ thần có quyền năng cai quản xứ sở, theo tục thờ cúng của người dân Nam Bộ.

Ngày 16 tháng 10 năm 2012, UBND tỉnh An Giang đã ra Quyết định số 1814/QĐ-UBND công nhận Miễu Bà Chúa Xứ Bàu Mướp là di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh cấp tỉnh.

Rừng Tràm Trà Sư

Từ phường Nhà Bàng thuộc thị xã Tịnh Biên, đi theo đường tỉnh lộ 948 đến cầu Bưng Tiên tại Km số 6 thì rẽ trái và tiếp tục đi theo một con đường đã được trải nhựa dài khoảng 4 km là đến rừng tràm Trà Sư. Tại đây, du khách đi tắc ráng (tên gọi một phương tiện thủy có gắn động cơ của người miền Tây Nam Bộ, còn gọi là xuồng máy) và xuồng để đi tham quan rừng tràm.

Với diện tích gần 850 ha, phần lớn loài cây ở rừng tràm Trà Sư là tràm (trên 10 tuổi, cao 5 – 8 m). Ngoài ra, đây còn là nơi sinh sống nhiều loài động vật và thực vật. Theo thông tin trên website của Tổng cục Du lịch Việt Nam thì ở đây hiện có:
70 loài chim thuộc 13 bộ và 31 họ, trong đó có 2 loài chim quý hiếm đã được ghi trong sách Đỏ Việt Nam là giang sen (Mycteria leucocephala) và điêng điểng (Anhinga melanogaster)
11 loài thú thuộc 4 bộ và 6 họ. Các bộ có số loài nhiều nhất là gặm nhấm (4 loài) và dơi (15 loài), trong đó có loài dơi chó tai ngắn quý hiếm cũng đã được ghi vào sách Đỏ Việt Nam.
25 loài bò sát và ếch nhái, gồm 2 bộ, 10 họ, trong đó có cả rắn hổ mang, rắn cạp nong.
10 loài cá xuất hiện quanh năm và 13 loài chỉ xuất hiện vào mùa lũ.

Không chỉ phong phú về động vật, rừng tràm Trà Sư còn là nơi tụ họp của 140 loài thực vật thuộc 52 họ và 102 chi, trong đó có 22 loài cây gỗ, 25 loài cây bụi, 10 loài dây leo, 70 loài cỏ, 13 loài thủy sinh, 11 loài sinh cảnh, 78 loài thuốc và 22 loài cây cảnh...

Theo kết quả khảo sát của BirdLife International và Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, rừng tràm Trà Sư được đánh giá là nơi có tầm quan trọng quốc tế trong công tác bảo tồn đất ngập nước tại đồng bằng sông Cửu Long. Năm 1999, cả hai tổ chức ấy đều đã đề xuất chính quyền địa phương xây dựng khu bảo vệ tại khu vực này.

Ngày 27 tháng 5 năm 2003, chính quyền tỉnh An Giang đã ra quyết định phê duyệt thành lập khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư, để đáp ứng nhu cầu du lịch sinh thái và phục vụ công tác nghiên cứu bảo tồn môi trường.

Nhìn chung, chính sự đa dạng và phong phú về tài nguyên khiến rừng tràm Trà Sư trở thành điểm đến lý tưởng đối với các nhà nghiên cứu và những người ham mê khám phá thiên nhiên hoang dã. Mùa nước nổi (khoảng tháng 8 đến tháng 10 âm lịch) là khoảng thời gian thích hợp nhất để đến với rừng tràm. Hiện ngành du lịch An Giang đang khai thác điểm tham quan du lịch sinh thái hấp dẫn này...

Khu du lịch và Hang Chiến sĩ Núi Két
Núi Két có hình khối tròn, cao 225 mét, dài và rộng hơn 1.100 mét. Núi ở phía đông phường Nhà Bàng, thị xã Tịnh Biên, cách trung tâm thành phố Long Xuyên khoảng 70 km về hướng tây theo Quốc lộ 91 rồi rẽ qua tỉnh lộ 948. Núi được bao bọc bởi những ngọn núi khác như núi Dài, núi Đất, núi Trà Sư, núi Bà Đắc.

Được gọi là núi Két vì ở độ cao khoảng một trăm mét, tính từ chân núi, bên vách phía tây gần trên đỉnh có một tảng đá khổng lồ nằm nhô ra, theo sự mường tượng của nhiều người, nó có hình dạng như đầu một con chim két (tức chim anh vũ).

Đường lên đỉnh núi Két dài khoảng 600 mét, được xây bậc thang và đều có hành lang an toàn. Đi dần lên núi có các địa điểm đáng tham quan như: Sân Tiên, Giếng Tiên, điện Chư Thần, điện Phật Thầy, điện Phật Mẫu, điện Ngọc Hoàng, điện Huỳnh Long, điện Ba Cô, điện U Minh, điện Chư Vị Năm Non Bảy Núi và tiêu biểu nhất là "mỏ ông Két" cùng với nhiều truyền thuyết dân gian...

Tuy nhiên, ở gần chân núi có ba di tích rất được nhiều người đến thăm viếng và chiêm bái hơn cả, đó là Đình Thới Sơn, Chùa Thới Sơn, Chùa Phước Điền, vì các nơi thờ này đều gắn liền với thời lưu dân đi mở đất và với giáo phái Bửu Sơn Kỳ Hương.

Bên cạnh các nguồn lợi từ du lịch, hành hương, cây trái...núi Két còn có các nguồn lợi khác từ tài nguyên, như quặng kim loại molipden, đá granit sáng màu mịn hạt, đá quý (thạch anh ám khói, thạch anh tím) được tìm thấy trong các mạch pecmatic và nhiều mội nước khoáng...

Chùa Hòa Thạnh
Chùa thường được gọi là chùa Cây Mít, tọa lạc ở phường Nhơn Hưng, cách thành phố Long Xuyên 87 km. Chùa được xây dựng vào khoảng thế kỷ XIX và được trùng tu mở rộng vào những năm 1921-1923. Hòa thượng trụ trì Diên Minh là hội viên thường trợ của Hội Nam Kỳ nghiên cứu Phật học vào những năm 1930. Chùa còn bảo tồn nhiều pho tượng cổ có giá trị nghệ thuật. Chùa đã được Bộ Văn hóa công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia.

Căn hầm bí mật Văn phòng Huyện ủy
Khu căn cứ hầm bí mật Văn phòng Huyện ủy Tịnh Biên xưa, tọa lạc tại khóm Đông Hưng, phường Nhơn Hưng. Đây từng là nơi nuôi giấu cán bộ cách mạng trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước.

Chốt thép Nhơn Hưng
Đây là khu vực đồn (còn có tên gọi đồn Cây khế, do Pháp xây dựng và Mỹ tiếp tục sử dụng. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng và thống nhất đất nước, khi xảy ra chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam, quân và dân Nhơn Hưng tận dụng nơi đây lập chốt chống lại quân Pôn Pốt, được vinh danh "Chốt thép thành đồng".  Ngày 27/3/2015 "Chốt thép Nhơn Hưng" được UBND tỉnh xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh.

Chùa Phước Điền
Năm 1850 - 1851, Phật thầy Tây An dẫn dắt tín đồ khai hoang dưới chân núi Két, lập hai làng Hưng Thới và Xuân Sơn (nay được sáp nhập thành phường Thới Sơn, thị xã Tịnh Biên). Cơ sở đầu tiên tại đây gọi là Trại ruộng, sau này tín đồ xây thành chùa Phước Điền.

Chùa Thới Sơn
Chùa Thới Sơn tọa lạc tại khu vực núi Két, thuộc khóm Sơn Tây, phường Thới Sơn. Đây là một ngôi chùa thờ Tam bảo của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương, và là một di tích lịch sử cách mạng của tỉnh.

Sau khi sáng lập đạo Bửu Sơn Kỳ Hương vào năm 1849, Phật Thầy Tây An (tên thật là Đoàn Minh Huyên, 1807-1856), đã lần lượt dẫn các tín đồ và người dân nghèo đi khai hoang lập làng ở nhiều nơi, trong đó có hai làng Hưng Thới và Xuân Sơn, mà sau này được sáp nhập thành phường Thới Sơn, thuộc thị xã Tịnh Biên.

Tại địa bàn của hai làng ấy, Phật Thầy Tây An đã cho dựng đình Thới Sơn để thờ Thành hoàng Bổn cảnh, là vị thần chủ quản vùng đất mà họ đến khai phá. Đồng thời, ông còn cho dựng hai "trại ruộng", tức căn nhà bằng cây lá đơn sơ để có chỗ ở khi làm ruộng. Và cũng để thỏa mãn nhu cầu tính ngưỡng tâm linh, ông cho lập bàn thờ Tam bảo ở trong khu vực trại, mà về sau được biến cải thành chùa. Đó chính là chùa Thới Sơn và chùa Phước Điền (tục gọi Trại Ruộng) ngày nay.

Ngày 26 tháng 8 năm 1999, Chính quyền tỉnh An Giang đã ra Quyết định công nhận chùa Thới Sơn là một di tích lịch sử cách mạng của tỉnh.

Đình Thới Sơn

Đình Thới Sơn tọa lạc gần chân núi Két, thuộc phường Thới Sơn, thị xã Tịnh Biên, tỉnh An Giang. Đây là một ngôi đình thờ Thành hoàng của làng Hưng Thới và Xuân Sơn ngày xưa (sau này sáp nhập thành Thới Sơn), và là một di tích lịch sử cách mạng Việt Nam.

Đình Thới Sơn do Phật Thầy Tây An (tên thật là Đoàn Minh Huyên, 1807-1856), người sáng lập ra đạo Bửu Sơn Kỳ Hương cùng với những tín đồ của ông xây dựng vào năm 1851, để thờ vị thần chủ quản vùng đất (Thành hoàng) mà họ đến khai phá. Ban đầu đình được xây cất bằng cây rừng, mái tranh, vách lá, nền đất. Năm 1945, đình bị quân Pháp đến đốt phá. Năm 1956, đình được người dân dựng lại với khung sườn bằng gỗ, lợp ngói, nhưng lại bị bom đạn đánh sập.

Sau năm 1975, dân làng góp công, góp của xây dựng lại và tồn tại cho đến ngày nay.

Tượng Đài chiến thắng Dốc Bà Đắc

Núi Trà Sư

Núi Trà Sư cao 146 m, nằm dọc theo Quốc lộ 91 (đoạn thuộc phường Nhà Bàng). Có nhiều đường lên núi, song đối diện với Cửu Trùng Đài (gần chợ Nhà Bàng và cách trung tâm thị xã Tịnh Biên khoảng 6 km) có con đường ngắn nhất để lên đỉnh núi. Lối mòn nhỏ ấy ngày nay đã được thiết kế nhiều bậc cấp, tráng xi măng, lại có hàng lan can, giúp người dân lên xuống núi dễ dàng và an toàn hơn.

Núi Trà Sư tuy không cao lớn, song cũng có một số cảnh đẹp. Và khi lên đến đỉnh, người ta sẽ nhìn thấy được núi Két, núi Dài Năm Giếng, kênh Vĩnh Tế... và những đồng lúa rộng lớn.

Bên cạnh đó, núi cũng có khá nhiều chùa, am, miếu...như một số núi khác ở vùng Thất Sơn, song đa phần chúng đều nhỏ và đơn sơ. Đáng kể chỉ có Năm Căn Cổ Tự, Hòa Long Cổ Tự, Chùa Quan Âm Phật Đài, Cửu Trùng Đài...

Nhận thấy núi Trà Sư có một số ưu điểm, và đã thu hút khá nhiều khách đến vãn cảnh và hành hương, nên chính quyền thị xã Tịnh Biên đã cho xây dựng Khu du lịch núi Trà Sư với diện tích trên 9 ha.

Núi Dài Năm Giếng
Núi Dài Năm Giếng có tên chữ là Ngũ Hồ Sơn, còn được gọi là Núi Dài Nhỏ. Đây là ngọn núi cao thứ tư trong vùng Bảy Núi thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam.

Núi cao 265 m, chu vi 8.751 m, thuộc phường An Phú, thị xã Tịnh Biên, tỉnh An Giang.

Sở dĩ có tên Núi Dài Năm Giếng vì trên đỉnh núi có năm cái hố sâu nằm thẳng hàng trên mỏm đá to giống như giếng nước. Núi tuy hiểm trở nhưng có nhiều cảnh đẹp, nhiều vườn cây trĩu quả quanh năm như: ổi, xoài, bưởi, mận, hồng quân, thanh long...

Ngoài ra, nơi đây còn có nguồn tài nguyên là đá xây dựng thuộc nhóm sáng màu mịn hạt và đá ốp lát dùng để trang trí...

Khu du lịch Cửu Trùng Đài

Đập tràn Trà Sư
Đập cao su Trà Sư là một trong những đập bằng cao su đầu tiên ở Việt Nam, được xây dựng tại thị xã Tịnh Biên, tỉnh An Giang, có chức năng ngăn lũ đầu vụ và cuối vụ từ kênh Vĩnh Tế tràn vào vùng Tứ giác Long Xuyên và tiêu lũ chính vụ nhằm kiểm soát mực nước lũ ở Châu Đốc, ngoài ra còn đảm bảo giao thông bộ trên bờ kênh Vĩnh Tế và cải tạo môi trường sinh thái vùng dự án.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Tịnh Biên
Huyện biên giới Việt Nam với Campuchia
Đô thị Việt Nam loại IV


title: Sathonay-Village

text:
Sathonay-Village là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Ngò ôm

text:
Ngò ôm hay ngò om (danh pháp hai phần: Limnophila aromatica) là một loại rau thơm mọc ở vùng nhiệt đới thuộc họ Mã đề. Các tỉnh miền Nam gọi là rau om hay rau ôm. Tại các tỉnh miền Trung, rau này còn được gọi là ngổ hương. Các tên gọi khác ngổ thơm, ngổ om, mò om hoặc ngổ điếc.

Đặc điểm
Ngò ôm là cây thân thảo, mọc bò, thân rỗng, giòn, dài 20 – 30 cm, có nhiều lông, mùi rất thơm; lá mặt nhẵn, mọc đối, không cuống, hơi ôm thân. Thân cây ngổ màu trắng khi non hoặc nơi ẩm nhiều; thân màu hơi tím khi già hoặc sống ở nơi khô cằn. Thân cây có thể mọc rễ nếu bò tiếp đất và tạo thành đốt. Phần lá gần thân nhỏ lại, mép lá có răng cưa nhỏ và thưa. Hoa gần như không cuống mọc đơn độc ở nách lá, cánh hoa có màu tím. Quả nang nhẵn, có bướu và nếp nhăn dọc theo quả, ngắn hơn lá đài. Hạt nhẵn hình trụ có màu đen nhạt, có vân mạng.

Phân bố
Ngò ôm mọc nhiều nhất trong vùng Đông Nam Á, nơi chúng phát triển dễ dàng trong môi trường nóng và nhiều nước, như trong ruộng lúa. Chúng mọc nổi trên mặt nước nhưng cũng có thể trồng trên cạn nếu tưới nhiều nước; khi đó rau mọc thành bụi. Rau này được sử dụng nhiều trong ẩm thực Việt Nam và cũng có thể dùng như một cây cảnh trong hồ cá cảnh hoặc bể thủy sinh. Rau này du nhập Bắc Mỹ giữa thập niên 1970 do người Việt vượt biên sang tỵ nạn và định cư sau chiến tranh Việt Nam.

Ngò ôm từng được phân loại vào họ Huyền sâm (hay họ Hoa mõm sói) - Scrophulariaceae.

Ngò ôm dễ bị lẫn với ngổ trâu (Enhydra fluctuansLour.) mà miền Nam gọi là ngổ cộng thuộc họ Cúc (Compositae), là loại cây sống nổi hay ngập nước..

Thành phần
Các nghiên cứu cho thấy thành phần hoá học của ngò ôm khá đa dạng. Chúng có 93% nước, 2,1% protein, 1,2% glucide, 2,1% cellulose, vitamin B, C và nhiều chất có ích khác.

Sử dụng trong ẩm thực
Ngò ôm có một hương vị na ná chanh và thì là. Trong ẩm thực Việt Nam, rau này được sử dụng thường xuyên nhất để nấu canh chua kiểu miền Nam, đôi khi dùng kèm với phở Sài Gòn hoặc để ướp thịt, nấu lẩu. Ở miền Bắc, ngò ôm và rau răm là hai loài rau gia vị không thể thiếu cho món chân giò giả cầy.

Lưu ý
Thân ngò ôm có nhiều lông và thường mọc ở ao hồ bị nhiễm bẩn nên rất khó rửa sạch để diệt hết vi khuẩn. Vì vậy ăn rau trồng ở vùng nước dơ là một trong những nguyên nhân dẫn đến ngộ độc thực phẩm và rối loạn tiêu hóa.

Y học cổ truyền
Trong y học cổ truyền, ngò ôm được dùng để
 Cầm máu trong các bệnh thổ huyết, băng huyết.
 Chữa sỏi thận: tăng lọc cầu ở thận, tăng lượng nước tiểu làm cho viên sỏi bị đẩy ra ngoài khiến bệnh nhân có thể tiểu ra những viên sỏi nhỏ. Có tác dụng lợi tiểu
  Chữa những cơn đau thắt bụng: làm giãn cơ, chống co thắt giải thích thuốc làm mất cơn đau bụng, giãn mạch.
 Một số nghiên cứu dược học tại Việt Nam cho thấy ngò ôm có độc tính không đáng kể và độ sử dụng an toàn khá cao.

Cách dùng
Ngò ôm thể dùng tươi: lấy 12 - 20g rửa sạch, đem sắc với nước, uống trong ngày. Nếu muốn cầm máu vết thương, bạn chỉ cần lấy cây ngò ôm tươi rửa sạch, giã nát, đắp vào vết thương và cố định lại bằng gạc vô trùng. Ngoài ra có thể dùng để phơi sấy khô làm thuốc.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Rice Paddy Herb (Limnophila aromatica)

A
Cây thuốc
A
Thảo mộc
Ẩm thực Việt Nam


title: Sardara

text:
Sardara là một đô thị ở tỉnh Medio Campidano trong vùng Sardinia của Italia, cách khoảng 50 km về phía tây bắc của Cagliari và khoảng 8 km về phía tây bắc của Sanluri. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.331 người và diện tích là 56,1 km².

Sardara giáp các đô thị: Collinas, Mogoro, Pabillonis, San Gavino Monreale, Sanluri, Villanovaforru.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Sardegna


title: Euhesma coppinensis

text:
Euhesma coppinensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Euhesma
Động vật được mô tả năm 1998


title: Trachycephalus coriaceus

text:
Trachycephalus coriaceus là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Bolivia, Brasil, Ecuador, Guyane thuộc Pháp, Peru, Suriname, và có thể cả Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 Angulo, A., Reynolds, R., Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Trachycephalus coriaceus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Trachycephalus


title: Pentacitrotus

text:
Pentacitrotus là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Pentacitrotus leechi Diakonoff sensu Diakonoff, 1950, 1970
Pentacitrotus maculatus Kawabe, 1993
Pentacitrotus quercivorus Diakonoff, 1950
Pentacitrotus tetrakore (Wileman & Stringer, 1929)
Pentacitrotus vulneratus Butler, 1881

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Ceracini


title: Gené, Maine-et-Loire

text:
Gené là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 44 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Topalu

text:
Topalu là một xã ở hạt Constanţa, România.

Xã này có 2 làng:
 Topalu (tên lịch sử: )
 Capidava (tên lịch sử: Calichioi, )

Tham khảo

Xã của hạt Constanța


title: Kim Possible

text:
Kim Possible (tạm dịch: Kim Khả thi) là loạt phim hoạt hình ăn khách dành cho tuổi teen của kênh Disney Channel, nội dung phim nói về Kim Possible, cô là một học sinh trung học và là đội trưởng đội cổ vũ của trường Middleton. Nhờ vào những kĩ năng tác chiến và với sự giúp đỡ của Ron - người bạn trai, Wade - thiên tài máy tính và Rufus - chú chuột trũi trụi lông, Kim đã liên tục giải cứu thế giới khỏi các âm mưu thống trị.

Chính thức phát sóng từ năm 2002 đến năm 2007, Kim Possible là loạt phim hoạt hình dài nhất của Disney Channel cho đến khi bị vượt qua bởi Phineas and Ferb.

Âm nhạc
 Call me, Beep me (thể hiện:Christina Millian)
 Naked mole rat (thể hiện:Will Friedle)
 Could It Be (thể hiện:Christy Carlson Romano)
 Kiss the girl (thể hiện:Ashley Tisdale)
 Say the world (thể hiện:Christy Carlson Romano)

Các tập phim

Trò chơi
 Disney's Kim Possible: Revenge of Monkey Fist
 Disney's Kim Possible 2: Drakken's Demise
 Disney's Kim Possible 3: Team Possible
 Disney's Kim Possible: Kimmunicator
 Disney's Kim Possible: What's the Switch?
 Disney's Kim Possible: Global Gemini

Nội dung chính
Kim Possible là một học sinh trung học và là đội trưởng đội cổ vũ của trường Middleton. Nhờ vào những kĩ năng tác chiến và với sự giúp đỡ của Ron - người bạn trai, Wade - thiên tài máy tính và Rufus - chú chuột trũi trụi lông, Kim đã liên tục giải cứu thế giới khỏi các âm mưu thống trị. Vì hay giúp đỡ mọi người nên lúc nào Kim cũng có phương tiện để đi lại. Kim luôn có một ý nghĩ hơi quá tự tin, đó là: "I Can Do Anything" ("Tôi có thể làm tất cả mọi việc"). Kim luôn mang theo người chiếc bộ đàm do Wade tặng để báo cho cô các sự việc khẩn cấp ở mọi nơi trên thế giới. Do đó, Kim có thể giải quyết mọi việc một cách khá nhanh chóng và kịp thời. Luôn sát cánh bên cô còn có Ron Stoppable, bạn trai của Kim từ hồi còn bé tí. Ron có tính cách rất trẻ con và cậu luôn làm người xem cảm thấy vui vẻ với tính cách đó. Mặc dù được Drakken, Shego, Monkey Fist (kẻ thù của Kim) "biết đến" như là đồng đội của Kim nhưng rất hiếm khi Ron giúp được Kim. Thay vào đó, nhân vật khiến kẻ xấu phải sợ hãi, nao núng lại là chú chuột trụi lông Rufus. Chỗ ở của chú ta là trong nhà Ron và lúc nào chú cũng nằm trong túi quần của anh chàng học sinh trung học này.

Nhân vật chính

Kim Possible
Là nữ anh hùng thiếu niên nổi tiếng trong việc bảo vệ công lý toàn cầu. Cô là đội trưởng đội cổ vũ cho đội bóng của trường là Mad Dog. Việc cứu nhân loại thỉnh thoảng cũng làm cô mệt mỏi và hầu như không thể kiểm soát được công việc của mình. Tên đầy đủ của cô là Kimberly Ann Possible. Cô không phải che giấu thân phận của mình là một điệp viên.

Kim Possible do ca sĩ Christy Carlson Romano lồng tiếng.

Ron Stoppable
Là bạn thân của Kim từ khi cả hai còn học mẫu giáo. Tính tình hậu đậu, vụng về, nói về chạy là số một(nhờ có chạy mới có thể trở thành linh vật của Mad Dog) trẻ con, rất thích ăn đồ ăn ở cửa hàng Bueno Naco (có lần bị biến thành quái vật vì ăn quá nhiều thức ăn ở Bueno Naco), linh vật của Mad Dog. Có một đặc điểm là rất sợ khỉ. Điều này rất dễ hiểu, vì lần cắm trại tại trại Muốn Khóc, cậu đã ở chung phòng với một con khỉ là linh vật của trại. Nghịch lý thay, cậu lại sở hữu sức mạnh của khỉ. Là bạn trai của Kim sau này.

Ron Stoppable do Will Friedle lồng tiếng.

Rufus
Chú chuột trụi lông mà Ron mua ở Smarty Mart. Rất thông minh, tính tình giống chủ. Rufus luôn đi theo Ron mỗi khi cứu thế giới và thỉnh thoảng cũng là vị cứu tinh của cả nhóm lúc nguy cấp.

Rufus do Nancy Cartwrite lồng tiếng.

Wade
Thiên tài máy tính 10 tuổi. Là chuyên gia máy tính của Kim, rất là thích Monique, luôn thông báo các thông tin quan trọng cho Kim và báo cho Kim địa điểm của kẻ xấu. Là người chế tạo tất cả các dụng cụ cho Kim như máy bộ đàm, thỏi son lade và một bộ đồ đặc biệt trong tập So the drama.... Đã tốt nghiệp đại học

Wade do Tahj Mowry lồng tiếng.

Gia đình của Kim

Tim và Jim
Là cặp song sinh, em của Kim. Rất quậy phá. Luôn nghĩ ra nhiều trò để quấy rối chị của mình. Tuy nhiên, do thừa hưởng đặc tính thông minh của gia đình, đây cũng là cặp song sinh thiên tài, sáng chế ra nhiều thứ, nhất là tên lửa.

Tim và Jim do Shaun Flemminglồng tiếng.

Dr. James Possible
Cha của Kim, là một nhà khoa học nghiên cứu về tên lửa. Tên đầy đủ của ông là James Timothy Possible.

Dr. James Possible do Gary Cole lồng tiếng.

Dr. Ann Possible
Mẹ của Kim, bác sĩ mổ não, lúc nào cũng đưa ra nhưng lời khuyên khi Kim cần.

Dr. Ann Possible do Jean Smart lồng tiếng.

Những người trong trường

Mr. Barkin
Là một người thầy luôn khắt khe với học sinh(nhất là Ron). Ông gặp Kim trong buổi phạt khi Kim học muộn.

Mr. Barkin do Patrick Warburton lồng tiếng.

Bonnie
Là một thành viên của đội cổ vũ, luôn luôn là người gây khó dễ cho Kim.

Bonnie do Kirsten Storms lòng tiếng.

Monique
Cô bạn thân của Kim, học giỏi và luôn quan tâm tới bạn bè, làm ở Club chuối.

Monique do Raven-Symoné lồng tiếng.
.

Kẻ xấu

Dr. Drakken
Luôn luôn có âm mưu phá huỷ thế giới và thống trị thế giới nhưng luôn bị Kim đánh bại.

Dr. Drakken do John DiMaggio lồng tiếng.

Shego
Trước đây là thành viên của đội Go nhưng đã rời khỏi nhóm mà theo Dr. Drakken. Cô có sức mạnh màu xanh và là kẻ thù truyền kiếp với Kim(nhưng Shego không muốn ai khác đánh bại Kim mà là chính mình.)

Shego do Nicole Sullivan lồng tiếng.

Monkey Fist
Là một võ sư khỉ, cũng là kẻ thù của Ron từ lúc Ron lấy được bức tượng khỉ và có được sức mạnh của khỉ.Hắn có nhiều sức mạnh và võ thuật của khỉ.

Monkey Fist do Tom Kanelồng tiếng.

Duff Killigan
Là kẻ thích đánh golf và luôn tạo ra kế hoạch xấu xa về golf.

Duff Killigan do Brian George lồng tiếng.

Professor Dementor
Là kẻ thù của Kim, luôn lặp ra kế hoạch để lấy được bộ đồ đặc biệt của Kim để thống trị thế giới.

Professor Dementor do Patton Oswalt lồng tiếng.

Sr. Senior, Jr
Là con trai của Sr.Senior, Sr, thích liên kết với Shego để tạo kế hoạch xấu xa để làm bố của hắn tự hào về hắn, sau này là bạn trai của Bonnie.

Sr. Senior, Jr do Nestor Carbonell lồng tiếng.

Sr. Senior, Sr
Là một trong những người giàu có nhất thế giới và là bố của Sr.Senior, Jr, luôn tự hào về con mình và có những người bạn giàu có (những người bạn của ông từng bị Shego bắt và đòi tiền chuộc của Kim).

Sr. Senior, Sr do Ricardo Montalban và Earl Boen lồng tiếng.

Motor Ed
Là em của Drakken, thích Shego và đua xe ô tô, rất giỏi về chế tạo xe kết hợp với tên lửa, luôn thích đùa với Shego và chuyên bị Shego đánh mỗi khi tán tỉnh và đùa với cô ấy.

Motor Ed do John DiMaggio lồng tiếng.

Camille Léon
Là kẻ chuyên giả trang người nổi tiếng và chuyên ăn cắp kim cương.

Camille Léon do Ashley Tisdale lồng tiếng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chương trình trên Disney Channel
Chương trình truyền hình tiếng Anh
Kim Possible
Phim truyền hình hài kịch thiếu nhi Mỹ
Chương trình truyền hình lấy bối cảnh ở Colorado
Phim truyền hình Mỹ ra mắt năm 2002


title: Euxena

text:
Euxena là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Euxena albiguttata
 Euxena crypsichroma

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: (8365) 1990 RR5

text:
{{DISPLAYTITLE:(8365) 1990 RR5}}

(8365) 1990 RR5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Saint-Firmin, Nièvre

text:
Saint-Firmin là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Hydropsyche polyacantha

text:
Hydropsyche polyacantha là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Ommatostolidea

text:
Ommatostolidea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acronictinae


title: Sörth

text:
Sörth là một đô thị thuộc huyện Altenkirchen, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Sörth có diện tích 1,99 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 238 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Altenkirchen


title: Cardiophorus scutellaris

text:
Cardiophorus scutellaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Herly, Pas-de-Calais

text:
Herly  là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Herly on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Tipula zangherii

text:
Tipula zangherii là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Sparta (bướm đêm)

text:
Sparta là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Saint-Affrique (tổng)

text:
Tổng Saint-Affrique là một tổng thuộc tỉnh Aveyron trong vùng Occitanie.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Saint-Affrique ở quận Millau. Độ cao khu vực này dao động từ 234 m (Saint-Izaire) đến 862 m (La Bastide-Pradines) với độ cao trung bình 375 m.

Hành chính

Các đơn vị trực thuộc
Tổng Saint-Affrique gồm 11 xã với dân số 11 815 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| La Bastide-Pradines || align="right" | 98 || align="right" | 12490 || align="right" | 12022
|-
| Calmels-et-le-Viala || align="right" | 207 || align="right" | 12400 || align="right" | 12042
|-
| Roquefort-sur-Soulzon || align="right" | 679 || align="right" | 12250 || align="right" | 12203
|-
| Saint-Affrique || align="right" | 7 507 || align="right" | 12400 || align="right" | 12208
|-
| Saint-Félix-de-Sorgues || align="right" | 196 || align="right" | 12400 || align="right" | 12222
|-
| Saint-Izaire || align="right" | 317 || align="right" | 12480 || align="right" | 12228
|-
| Saint-Jean-d'Alcapiès || align="right" | 163 || align="right" | 12250 || align="right" | 12229
|-
| Saint-Rome-de-Cernon || align="right" | 794 || align="right" | 12490 || align="right" | 12243
|-
| Tournemire || align="right" | 416 || align="right" | 12250 || align="right" | 12282
|-
| Vabres-l'Abbaye || align="right" | 1 085 || align="right" | 12400 || align="right" | 12286
|-
| Versols-et-Lapeyre || align="right" | 353 || align="right" | 12400 || align="right" | 12292
|}

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Saint-Affrique trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Saint-Affrique sur Mapquest
 Vị trí của tổng Saint-Affrique trên bản đồ Pháp

Saint-Affrique


title: Agriotes asaokai

text:
Agriotes asaokai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: 39

text:
Năm 39 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 39

als:30er#39


title: Chilicola granulosa

text:
Chilicola granulosa là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Packer mô tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Chilicola
Động vật được mô tả năm 2007


title: Proussy

text:
Proussy là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Proussy sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Podeonius himalayanus

text:
Podeonius himalayanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Podeonius


title: Ngày Liên Hợp Quốc

text:
Ngày Liên Hợp Quốc là một ngày kỷ niệm sự thành lập chính thức của Liên Hợp Quốc vào ngày 24 tháng 10 năm 1945. Năm 1947, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tuyên bố ngày 24 tháng 10 là ngày kỷ niệm Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Năm 1971, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua một nghị quyết tiếp theo (Nghị quyết 2782 của Liên Hợp Quốc), tuyên bố Ngày Liên Hợp Quốc là ngày lễ quốc tế và đề nghị đưa nó trở thành ngày nghỉ lễ ở tất cả các nước thành viên Liên Hợp Quốc.

Lịch sử
Ngày 24 tháng 10 năm 1945, ngày Liên Hợp Quốc được phê chuẩn.

Tham khảo

Xem thêm
 Ngày lễ quốc tế

Liên kết ngoài

 UN International Days

Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười
Ngày Hành động
Ngày Liên Hợp Quốc
Liên Hợp Quốc
Ngày tổ chức quốc tế
Giới thiệu năm 1948


title: Thập niên 1030

text:
Thập niên 1030 là thập niên diễn ra từ năm 1030 đến 1039.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Celypha cespitana

text:
Celypha cespitana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở miền Cổ bắc và miền Tân bắc.

Sải cánh dài ca. 15 mm. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 5 đến tháng 9. .

Ấu trùng ăn nhiều loại thực vật thân thảo.

Ghi chú
Mùa bướm bay ở đây là ở Bỉ và Hà Lan. Ở các khu vực phân bố khác có thể khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=8871
 Celypha cespitana at UKmoths

Celypha
Côn trùng châu Âu


title: Xaysetha

text:
Xaysettha có thể là:
 Tên gọi ngắn gọn của Xaysethathirath, một vị vua nổi tiếng của Lan Xang.
 Huyện Xaysetha, Attapeu
 Huyện Xaysetha, Vientiane


title: Diabrotica hathawayi

text:
Diabrotica hathawayi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Marques miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Fontarèches

text:
Fontarèches là một xã trong tỉnh Gard thuộc vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Xã Fontarèches nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Fontareches


title: Rhyacophila teddyi

text:
Rhyacophila teddyi là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Thủy Lâm

text:
Thủy Lâm () là một hương (xã) của huyện Vân Lâm, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương nằm ven sông Bắc Cảng và thuộc vùng đồng bằng Gia Nam. Tổng diện tích của Thủy Lâm là 72,9582 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 28.497 người thuộc 10.360 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 390,6 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Vân Lâm


title: Bokermannohyla clepsydra

text:
Bokermannohyla clepsydra là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.

Nguồn
 Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Telles, A.M. 2004. Bokermannohyla clepsydra. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Bokermannohyla
Động vật đặc hữu Brasil


title: Cà tím

text:
Cà tím (danh pháp hai phần: Solanum melongena) là một loài cây thuộc họ Cà với quả cùng tên gọi, nói chung được sử dụng làm một loại rau trong ẩm thực. Cà tím có quan hệ họ hàng gần gũi với cà chua, khoai tây, cà dừa, cà pháo và có nguồn gốc ở miền Nam Ấn Độ và Sri Lanka. Cà tím là cây một năm, cao tới 40 – 150 cm (16 - 57 inch), thông thường có gai, với các lá lớn có thùy thô, dài từ 10–20 cm và rộng 5–10 cm. Hoa màu trắng hay tía, với tràng hoa năm thùy và các nhị hoa màu vàng.

Quả cà tím là loại quả mọng nhiều cùi thịt, đường kính nhỏ hơn 3 cm ở cây mọc hoang dại, nhưng lớn hơn rất nhiều ở các giống trồng. Quả chứa nhiều hạt nhỏ và mềm. Các giống hoang dại có thể lớn hơn, cao tới 225 cm (84 inch) và lá to (dài tới trên 30 cm và rộng trên 15 cm). Tên gọi cà tím không phản ánh đúng loại quả này, do có nhiều loại cà khác cũng có màu tím hay quả cà tím có màu đôi khi không phải tím. Tuy nhiên, tên gọi cà dái dê cũng không phản ánh đúng hình dạng của quả, do quả của nhiều giống cà tím (cà dái dê) không phải ôvan thuôn dài như dái dê mà lại tròn, có đường kính từ 5 cm đến 8 cm..

Lịch sử
Cà tím là một loại rau ăn quan trọng được trồng để lấy quả lớn có màu tím hay trắng, mọc rủ xuống. Nó được trồng tại miền Nam và miền Đông châu Á từ thời tiền sử, nhưng chỉ được thế giới phương Tây biết đến không sớm hơn khoảng thập niên 1500. Hàng loạt các tên gọi trong tiếng Ả Rập và các ngôn ngữ Bắc Phi cho nó, nhưng lại thiếu các tên gọi Hy Lạp và La Mã cổ đã chỉ ra rằng nó được những người Ả Rập đưa tới khu vực Địa Trung Hải vào đầu thời Trung cổ. Tên khoa học melongena có nguồn gốc từ một tên gọi trong tiếng Ả Rập vào thế kỷ 16 cho một giống cà tím. Cà tím được gọi là "eggplant" tại Hoa Kỳ, Australia và Canada. Tên gọi này có từ một thực tế là quả của một số giống ban đầu có màu trắng và trông giống như quả trứng gà. Do quan hệ họ hàng gần của nó với cà độc dược, nên đã có thời người ta tin rằng nó là một loại cây có độc tính.

Các giống trồng

Phần lớn các giống trồng hiện nay tại châu Âu và Bắc Mỹ có quả dạng trứng thuôn dài, kích thước khoảng 12–25 cm dài và 6–9 cm rộng với lớp vỏ màu tím sẫm. Các giống trồng ở Ấn Độ và Đông Nam Á có hình dạng, kích thước và màu sắc đa dạng hơn. Tại khu vực này, các giống trồng tương tự như quả trứng gà về cả kích thước lẫn hình dáng được trồng rộng rãi; màu sắc cũng đa dạng, từ trắng tới vàng, lục hay tía đỏ và tía sẫm.

Cái tên aubergine là tên gọi của người Anh để chỉ quả cà tím. Tên gọi này có từ tiếng Pháp aubergine, xuất phát từ tiếng Catalan albergínia, đến từ tiếng Ả Rập al-bãdhinjãn الباذنجان, nguyên gốc từ tiếng Ba Tư بادنجان Bâdinjân. Hàng loạt các tên gọi khác cũng được sử dụng, nhiều tên gọi trong số này có nguồn gốc từ tiếng Phạn vatinganah, đã tạo ra nhiều tên gọi cho loài thực vật này trong các ngôn ngữ khác nhau: brinjal, badingan, melongena, melanzana, berenjena, albergínia, aubergine, brown-jolly, và mad-apple (dịch sai của từ trong tiếng Ý melanzana thành mela insana).

Trong tiếng Anh, người ta gọi các giống hình ôvan hay ôvan thuôn dài, vỏ đen là: Harris special hibush, Burpee hybrid, Black magic, Classic, Dusky hay Black beauty còn các giống dạng quả dài, thon với vỏ màu tía-đen là: Little fingers, Pingtung long và Tycoon; với vỏ xanh lục là: Lousisiana long green và Thai (Long) green; với vỏ trắng: Dourga. Các giống truyền thống vỏ trắng, hình trứng có Casper và Easter egg. Các giống hai màu với sự chuyển dải màu có Rosa bianca, và Violetta di Firenze. Các giống hai màu với các sọc màu có Listada de Gandia và Udumalapet. Matti Gulla hay Matti brinjal là thứ duy nhất của brinjal trồng tại làng Matti ở Udupi, quả của nó có màu lục nhạt và hình dạng tròn. Một số quả của giống brinjal này cân nặng trên 1 kg.

Ẩm thực

Quả tươi có mùi vị hơi không hấp dẫn, nhưng khi chế biến rồi thì nó trở thành dễ chịu hơn và có kết cấu rắn chắc, giàu hương vị. Việc ngâm qua nước pha muối và sau đó rửa lại các miếng cà tím đã thái sẽ làm nó mềm hơn và loại bỏ gần hết vị đắng của nó. Nó đặc biệt hữu ích trong nấu ăn, nhờ đó nó có khả năng hấp thụ nhiều dầu ăn/mỡ hơn, tạo điều kiện để chế biến được các loại thức ăn giàu dinh dưỡng hơn. Cùi thịt của quả cà tím trơn mượt; các hạt mềm và (giống như hạt cà chua) có thể ăn được cùng với các phần còn lại của quả. Vỏ quả cũng có thể ăn được, mặc dù nhiều người thích gọt bỏ nó đi.

Cà tím được sử dụng trong ẩm thực của nhiều quốc gia, từ Nhật Bản tới Tây Ban Nha. Nó thường được chế biến dưới dạng thức ăn hầm, chẳng hạn như trong món ratatouille của người Pháp, hay món moussaka ở Đông Nam châu Âu, và nhiều món ăn khác nữa trong khu vực Nam Á và Đông Nam Á. Nó cũng được đem nướng nguyên vỏ cho đến khi lớp vỏ hóa than, sau đó lấy ra lớp cùi thịt và phục vụ lạnh bằng cách trộn lẫn với các thành phần khác, chẳng hạn như trong món baba ghanouj của khu vực Trung Đông hay món melitzanosalata tương tự như vậy của người Hy Lạp. Nó cũng có thể được thái, đập và nướng kỹ để chế biến một số loại nước xốt trên nền sữa chua (yoghurt), tahini (một loại bột nhão chế biến từ hạt vừng trong khu vực Trung Đông), hay nước quả me. Nó cũng có thể nhồi với thịt, gạo hay các loại thực phẩm khác, sau đó đem nướng.

Là một loài thực vật bản địa, nên nó được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực ở miền Nam Ấn Độ, chẳng hạn các món sambhar, tương ớt, cà ri hay kootus. Do bản chất đa năng và sử dụng rộng rãi, cả hàng ngày lẫn khi có lễ hội trong ẩm thực Nam Ấn, nên cà tím cũng hay được coi là 'Vua rau cỏ' tại khu vực này. Cà tím bỏ vỏ đem nướng và trộn lẫn với hành, cà chua cùng một số gia vị để tạo hương vị tạo thành món Baingan ka bharta (hay vangyacha bharta tại Marathi) trong ẩm thực Ấn Độ. Ở Việt Nam, cà tím thường được nấu cùng tía tô và có trong các món ăn như: cà bung, cà tím xào cần tỏi, cà tím om tôm thịt, cà tím nhồi thịt om cà chua, cà tím tẩm bột rán, cà tím làm dưa muối xổi... Đối với một số món ăn, hàm lượng nước cao của quả cà tím cần phải làm khô hay cho hấp thụ gần hết khi nấu ăn. cà tím cải thiện sản xuất sắt.

Trồng trọt
Tại khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, cà tím có thể trồng trực tiếp trong vườn. Tại các khu vực ôn đới, việc trồng cây cà tím giống ra vườn chỉ thích hợp khi đã hết sương muối. Việc gieo hạt thường bắt đầu khoảng 8-10 tuần trước khi hết sương muối. Nhiều loại sâu bệnh phá hoại các loài thực vật họ Cà khác như cà chua, khoai tây, ớt v.v cũng gây ra phiền toái cho cà tím. Vì lý do này, không nên trồng cà tím tại các khu ruộng trước đó đã trồng các loài cây kia. Người ta cũng khuyến cáo nên canh tác trở lại cà tím trên cùng một thửa ruộng chỉ sau khoảng 4 năm để có thể có mùa màng với thu hoạch tốt.

Các loài sâu hại phổ biến tại Bắc Mỹ là: bọ cánh cứng phá khoai tây, bọ chét, các loài rệp và ve bét. Nhiều loại sâu bệnh này có thể được kiểm soát bằng cách sử dụng Bacillus thurengensis (Bt), một loài vi khuẩn tấn công các phần mềm trên cơ thể của ấu trùng. Sâu trưởng thành có thể kiểm soát bằng cách bẫy bắt. Các loài bọ chét là rất khó kiểm soát. Vệ sinh tốt khi quay vòng canh tác là cực kỳ quan trọng trong việc kiểm soát bệnh nấm đối với cà tím, trong đó nguy hiểm nhất là các loài Verticillium. Khoảng cách gieo trồng là khoảng 45–60 cm (18-24 inch) giữa các cây, phụ thuộc vào giống và từ 60–90 cm (24-36 inch) giữa các luống, phụ thuộc vào các loại công cụ gieo trồng được sử dụng. Lớp phủ bổi là cần thiết để giữ ẩm và chống cỏ dại cũng như nấm. Quả thường được thu hoạch trước khi đài hoa chuyển thành dạng nửa gỗ hóa.

Hình ảnh

Xem thêm
 Solanum gilo - một loài cà có quả ăn được với vỏ màu xanh lục, vị đắng hơn, trồng tại Brasil.
 Cà Thái
 Một số món ăn:
 Baba ganoush (Ẩm thực Trung Đông)
 Caviar d'aubergine (Ẩm thực Provençe-Alpes-Côte d'Azur của Pháp)
 Escalivada (Ẩm thực Catalan)
 Moussaka (Ẩm thực Hy Lạp)
 Mutabal (Ẩm thực Liban)
 Salată de vinete (Ẩm thực Romania)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Aubergine: Cà tím trong www.pfaf.org

M
Rau ăn quả
Trái cây có nguồn gốc Châu Á
Trái cây nhiệt đới
Thực vật Địa Trung Hải
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Bello, Tây Ban Nha

text:
Bello là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2003 (INE), đô thị này có dân số là 369 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: 338 Budrosa

text:
338 Budrosa là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính, được xếp loại tiểu hành tinh kiểu M. Nó được Auguste Charlois phát hiện ngày 25.9.1892 ở Nice. Không biết rõ nguồn gốc tên của nó.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 338 Budrosa - baneparametre hos JPL Solar System Dynamics

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu M (Tholen)
Thiên thể phát hiện năm 1892