title: Hồng Bàng (quận)

text:
Hồng Bàng là một quận nằm ở trung tâm thành phố Hải Phòng, Việt Nam.

Quận Hồng Bàng cửa ngõ giao thông đường thủy, sắt, bộ của thành phố, nối liền với thủ đô Hà Nội và với tỉnh Quảng Ninh tạo thành khu tam giác phát triển kinh tế phía Bắc Việt Nam Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Địa lý
Quận Hồng Bàng nằm ở trung tâm thành phố Hải Phòng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp quận Ngô Quyền
Phía tây giáp huyện An Dương
Phía nam giáp quận Lê Chân
Phía bắc giáp huyện Thủy Nguyên với ranh giới là sông Cấm.

Lịch sử
Quận Hồng Bàng trước đây là khu phố Hồng Bàng thuộc thành phố Hải Phòng, được thành lập vào ngày 5 tháng 7 năm 1961 trên cơ sở sáp nhập các khu phố Máy Nước, Thượng Hạ Lý và khu phố Trên sông.

Ngày 3 tháng 1 tháng 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 03/CP về việc thống nhất tên gọi các đơn vị hành chính ở nội thành, nội thị. Theo đó, khu phố Hồng Bàng được đổi thành quận Hồng Bàng. Quận Hồng Bàng gồm 9 phường: Minh Khai, Hoàng Văn Thụ, Quang Trung, Phan Bội Châu, Phạm Hồng Thái, Hạ Lý, Sở Dầu, Thượng Lý, Trại Chuối.

Ngày 23 tháng 11 năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 89/CP sáp nhập xã Hùng Vương và thị trấn Quán Toan thuộc huyện An Hải vào quận Hồng Bàng và chuyển thành 2 phường có tên tương ứng.

Ngày 1 tháng 2 năm 2020, sáp nhập phường Quang Trung vào phường Hoàng Văn Thụ và sáp nhập phường Phạm Hồng Thái vào phường Phan Bội Châu.

Từ đó, Quận Hồng Bàng có 9 phường trực thuộc như hiện nay.

Ngày 09/6/2023, Thành ủy Hải Phòng đã họp và thống nhất chủ trương điều chỉnh địa giới hành chính giữa quận Hồng Bàng và huyện An Dương.

Theo đó, căn cứ vào Đồ án quy hoạch chung của thành phố Hải Phòng đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 323/QĐ-TTG ngày 30/3/2023, qua khảo sát và nghiên cứu, thành phố Hải Phòng dự kiến phương án điều chỉnh địa giới hành chính 03 xã Đại Bản, An Hưng, An Hồng thuộc huyện An Dương dự kiến thành lập 3 phường liền kề với phường Quán Toan và Hùng Vương thuộc quận Hồng Bàng.

Hành chính
Quận Hồng Bàng được chia thành 9 phường: Hạ Lý, Hoàng Văn Thụ, Hùng Vương, Minh Khai, Phan Bội Châu, Quán Toan, Sở Dầu, Thượng Lý, Trại Chuối.

Đường phố

An Chân
An Lạc
An Trực
Bạch Đằng
Bãi Sậy
Bến Bính
Cam Lộ
Cao Sơn
Cao Thắng
Chương Dương
Cống Mỹ
Cử Bình
Cù Chính Lan
Đào Đô
Dầu Lửa
Điện Biên Phủ
Đình Hạ
Đinh Tiên Hoàng
Do Nha
Đốc Tít
Đội Văn
Đống Hương
Hạ Lý
Hà Nội
Hàm Nghi
Hồ Xuân Hương
Hoàng Diệu
Hoàng Văn Thụ
Hồng Bàng
Hùng Duệ Vương
Hùng Vương
Ký Con
Kỳ Đồng
Lãn Ông
Lê Đại Hành
Lệnh Bá Chính Trọng
Lý Thường Kiệt
Lý Tự Trọng
Minh Khai
Nguyễn Hồng Quân
Nguyễn Thái Học
Nguyễn Tri Phương
Nguyễn Trung Thành
Nguyễn Văn Túy
Núi Voi
Phạm Hồng Thái
Phạm Phú Thứ
Phan Bội Châu
Phan Chu Trinh
Phan Đăng Lưu
Phan Đình Phùng
Quang Đàm
Quang Trung
Quý Minh
Tam Bạc
Tán Thuật
Tản Viên
Thanh Niên
Thất Khê
Thế Lữ
Tiến Đức
Tôn Đức Thắng
Tôn Thất Thuyết
Tông Đản
Trại Sơn
Trần Hưng Đạo
Trần Phú
Trần Quang Khải
Trạng Trình
Trương Văn Lực
Vạn Kiếp

Kinh tế - xã hội
Trên địa bàn quận có trụ sở của các cơ quan thành phố (trụ sở Thành ủy, HĐND, UBND và các sở ngành…), nhiều văn phòng đại diện của các tổ chức nước ngoài đóng trên địa bàn; quận có nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp, thương mại lớn và ngành kinh tế mũi nhọn của thành phố như công nghiệp đóng tàu, chế tạo sản xuất thép công nghiệp, kinh tế cảng biển; các trung tâm thương mại, du lịch, dịch vụ, tập trung nhiều nhà hàng, khách sạn lớn. Theo thống kê trên địa bàn quận có 1.668 cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức kinh tế đang hoạt động sản xuất, kinh doanh, thu hút hàng chục nghìn người lao động; 13 trung tâm thương mại; 39 trường học; 06 bệnh viện (04 bệnh viện cấp thành phố); khu đô thị Vinhomes Imperia có diện tích 78,5 ha tại phường Thượng Lý; có 1 bến xe chính của thành phố (Thượng Lý); 01 bến tàu thủy nội địa (Bến Bính).

Với những điều kiện thuận lợi đó, trong nhiều năm qua, quận Hồng Bàng có bước phát triển khá nhanh trên các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ. Tốc độ xây dựng và phát triển đô thị nhanh với hệ thống hạ tầng đô thị được xây dựng cơ bản đồng bộ, hiện đại, nhiều dự án, công trình hạ tầng được đầu tư xây dựng với quy mô lớn góp phần quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển và nâng cao chất lượng sống của người dân; vệ sinh môi trường và cảnh quan đô thị từng bước được cải thiện.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Đêm hội Long Trì (phim)

text:
Đêm hội Long Trì là một bộ phim cổ trang dã sử của đạo diễn Hải Ninh.

Bộ phim là một thành công của Điện ảnh Việt Nam thời kỳ đổi mới với thể loại dã sử - cổ trang. Đêm hội Long Trì quy tụ dàn diễn viên xuất sắc nhất ba thập niên cuối thế kỷ XX, bối cảnh công phu trên nền câu chuyện vốn đã được nhà văn Nguyễn Huy Tưởng mô tả đầy lôi cuốn về những mưu mô chốn cung đình.

Nội dung

 Tập 1: Cầu hôn
Tuyên phi Đặng Thị Huệ (Lê Vân) rất được Chúa Trịnh Sâm (Thế Anh) sủng ái nên đã tìm mọi cách thâu tóm quyền lực và dung túng cho em mình là Đặng Lân làm càn. Trong đêm hội Long Trì, ái nữ của Chúa là quận chúa Quỳnh Hoa (Thu Hà) chưa kịp bén duyên với chàng văn nhân tài hoa Bảo Kim (Vũ Đình Thân) thì đã lọt vào ánh mắt tà dâm của Đặng Lân. Đặng Lân là kẻ vô đạo, lộng quyền, hắn dám giết cả quan đại thần nhưng Trịnh Sâm vì quá mê muội Đặng Thị Huệ nên dung túng cho tội ác của hắn. Từ đó hắn càng thêm ngang ngược.Ngay đêm hội Long Trì, hắn dám bắt bớ phụ nữ có chồng nhưng bị ngăn cản bởi Tướng quân Nguyễn Mại, người có công dẹp giặc ngoài biên ải, mới về giữ chức quan hộ thành.

Sau đêm đó, Đặng Lân nhất quyết đòi cưới Quận chúa Quỳnh Hoa. Đặng Thị Huệ muốn củng cố phe cánh nên nhanh chóng đồng ý. Huệ xin Trịnh Sâm gả Quận chúa cho Lân và được Chúa thuận tình nhưng không cho phép Lân được động phòng trong vòng 2 năm.
 Tập 2: Quả báo. Đặng Lâm tìm mọi cách để động phòng với Quỳnh hoa. Hắn sai người đánh chết hai quan hộ vệ rồi vào phòng tân nương nhằm hãm hiếp Quận chúa nhưng Quận chúa nhất quyết cự tuyệt. Thuộc hạ của Đặng Lân bắt Bảo Kim về phủ, hắn buộc Quận chúa phải thuận tình, nếu không sẽ giết chết Bảo Kim. Nguyễn Mại điều tra việc Bảo Kim mất tích, giải cứu được Bảo Kim khi đó đang bị giam trong phủ của Đặng Lân. Việc này khiến Đặng Lân càng thêm căm hận và muốn trừ khử Nguyễn Mại. Theo lời Lân, Đặng Thị Huệ vu cáo Nguyễn Mại tội phạm thượng. Cùng lúc này, thế tử Trịnh Tông bị tố có mưu đồ phản nghịch. Trịnh Sâm quyết định tạm hoãn việc xét xử Nguyễn Mại để bảo vệ kinh thành. Sau đó, Chúa cho triệu hai quyền thần chủ mưu tạo phản là Tuân sinh hầu và Hồng vĩnh hầu về triều rồi xử tử, đồng thời phế bỏ ngôi Thế tử của Trịnh Tông. Sau sự việc đó, phe cánh của Đặng Thị Huệ chính thức loại bỏ được đối thủ lớn nhất trong cuộc tranh giành vương vị. Từ đó, Đặng Lân càng thêm ngỗ nghịch. Hắn ngang nhiên hãm hiếp đàn bà ngay giữa đường giữa chợ. Trong một lần xuất phủ, mang theo cả giường thất bảo, Đặng Lân bị Nguyễn Mại bắt quả tang đang hãm hiếp phụ nữ. Nguyễn Mại không do dự xử trảm Đặng Lân ngay tại hiện trường rồi tự trói đến nhận tội với Chúa Trịnh Sâm. Trịnh Sâm ra lệnh xử tử Nguyễn Mại rồi đến thăm Quỳnh Hoa, lúc này đã bạo bệnh thập tử nhất sinh. Nhìn thấy tình cảnh của ái nữ, Trịnh Sâm mới nhận ra sai lầm. Chúa rút lệnh xử Nguyễn Mại nhưng thánh chỉ đến muộn, Tướng Nguyễn Mại đã bị hành hình.
 Tập 3: Kiếp phù du. Sau khi phế Trịnh Tông, Chúa lập Trịnh Cán làm thế tử. Dương Thái Phi, mẹ của Trịnh Tông, cầu xin Quốc mẫu và Huy quận công nới lỏng việc giam cầm rồi sau đó thừa cơ cứu Tông khỏi nhà giam. Trịnh Sâm băng hà, Thế tử Cán lên ngôi khi mới bốn tuổi. Trịnh Tông tập hợp kiêu binh làm phản, tấn công kinh thành. Huy quận công nghênh chiến nhưng thất trận, bị giết chết. Đặng Thị Huệ gửi Trịnh Cán cho nhũ mẫu bỏ trốn. Riêng Huệ ở lại kinh thành, bị Dương thái phi tra tấn, hành hạ nhưng nhất quyết không khai tung tích của Trịnh Cán. Tuy vậy, Trịnh Cán vẫn bị bắt và giết. Trịnh Tông lên ngôi Chúa, phế bỏ ngôi vị của Đặng Thị Huệ, cho Huệ trông coi nhang khói Tiên vương, kết thúc một đời Vương phi uy quyền.

Ê-kíp
 Âm nhạc: Đỗ Hồng Quân, Phó Đức Phương
 Thiết kế Mĩ thuật: Đào Đức, Vũ Huy, Hoàng Chí Long
 Phục trang: Trần Thị Mây, Trần Phương Thảo
 Dựng phim: Nguyễn Thị Ninh
 Ánh sáng: Nguyễn Thiệp
 Thư ký trường quay: Hồng Ngọc
 Dựng cảnh: Phan Đức Mạnh
 Đạo cụ: Nguyễn Văn Sinh
 Quay phố hợp: Kim Khánh, Đinh Thanh
 Tiếng động: Minh Tâm

Tham khảo
 Đêm hội Long Trì (Nguyễn Huy Tưởng, tiểu thuyết)

Xem thêm

 Những "hậu duệ" của "cậu Giời" thời hiện đại

Phim do Hải Ninh đạo diễn
Phim do Hoàng Nhuận Cầm đạo diễn
Phim của Hãng phim truyện Việt Nam
Phim Việt Nam
Phim cổ trang Việt Nam
Phim dựa theo tác phẩm của Nguyễn Huy Tưởng
Phim năm 1989


title: Styringomyia simplex

text:
Styringomyia simplex là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Mericella santa

text:
Mericella santa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mericella


title: Segorbe

text:
Segorbe là một đô thị trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị Segorbe có diện tích 107,52 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 9267 người. Đô thị Segorbe nằm ở khu vực có độ cao 358 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Castellón


title: Hà Triều

text:
{{Thông tin nhân vật
| tên = Hà Triều
| tên gốc =
| nền = nhạc sĩ
| hình = Soạn giả Hà Triều.jpeg
| kích thước hình =
| imagesize = 200px
| bút danh âm nhạc = Hà Triều
| tên khai sinh = Đặng Ngươn Chúc
| ngày sinh = 13 tháng 12, 1931
| nơi sinh = Gò Quao, Kiên Giang, Liên bang Đông Dương
| ngày mất =
| nơi mất = Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
| an táng = Nghĩa trang Chùa Nghệ sĩ
| quốc tịch =
| dân tộc = Kinh
| nghề nghiệp = Soạn giảNhà báo
| bố mẹ =
| vợ =
| chồng =
| con =
| đào tạo =
| học vấn =
| lĩnh vực hoạt động = Nghệ thuật
| giai đoạn sáng tác âm nhạc =
| đào tạo âm nhạc =
| dòng nhạc = Cải lương
| nhạc cụ =
| công ty quản lý =
| hãng đĩa =
| hợp tác với = Hoa Phượng
| thành viên của =
| ca khúc =
| notable_works = Mưa rừngNửa đời hương phấnTần nương thất
| giải thưởng = Giải Thanh Tâm (1965)
| website âm nhạc =
| ảnh hưởng bởi =
| ảnh hưởng tới =
| chữ ký =
| website =
}}
Hà Triều (1931–2003) là nghệ danh của soạn giả cải lương. Ông cùng với soạn giả Hoa Phượng hợp soạn sáng tác nhiều vở cải lương lừng danh sân khấu Việt Nam trong suốt 10 năm (1955–1965).

Cuộc đời và sự nghiệp
Thân thế và thời niên thiếu
Ông tên thật là Đặng Ngươn Chúc, sinh năm 1931 tại xã Vĩnh Tuy, huyện Gò Quao, tỉnh Rạch Giá (nay là tỉnh Kiên Giang).

Thuở nhỏ, do có điều kiện, ngoài việc học văn hóa, ông còn được học cơ bản về nhạc lý. Năm 14 tuổi, ông tham gia và trở thành nhạc công duy nhất chơi đàn banjoline và mandoline, đệm đàn trong các buổi biểu diễn Đoàn văn nghệ Thiếu nhi Cứu quốc Khu 9, do Trương Khương Trinh làm trưởng đoàn. Năm 17 tuổi, ông được cử theo học Trường Trung học kháng chiến Nguyễn Văn Tố, đến năm 19 tuổi được phân bổ vào ngành công an.

Bước vào sự nghiệp soạn giả
Năm 1954, ông không tập kết ra Bắc mà ở lại miền Nam sống công khai. Do chưa tìm được việc làm, ông lên Sài Gòn tìm đến nhà người trưởng đoàn cũ, bấy giờ là ký giả kịch trường Hà Huy Hà ở xóm sau nhà thờ Chợ Quán (nay là đường Phan Văn Trị, quận 5), nhờ giúp đỡ kế sinh nhai. Nhờ có nét chữ tốt, ông được giao công việc chép thơ và bản thảo kịch bản cải lương. Sẵn có máu văn nghệ, số vốn kiến thức nghệ thuật, chính trị ở trường Nguyễn Văn Tố, ông cũng tập viết bài ca lẻ (ba Nam, sáu Bắc) với đề tài có tính lịch sử cho nhạc sĩ Bảy Quới ở Đài Phát thanh Sài Gòn, và một số bài phê bình sân khấu đăng trên trang Điện ảnh kịch trường của Báo Công nhân.

Năm 1955, ông gặp lại một người bạn cũ thời kháng chiến là Lương Kế Nghiệp, lúc này cũng đang lưu lạc lên Sài Gòn tìm kế sinh nhai. Năm 1956, ông giới thiệu bạn mình với Hà Huy Hà và được gợi ý 2 ông cùng hợp tác viết kịch bản cải lương. Ông bèn lấy nhuận bút mấy bài báo mời Lương Kế Nghiệp đi xem vở Tình tráng sĩ của đoàn Thanh Minh để tham khảo. Cả hai soạn nội dung rồi chia nhau viết, chỉ một tuần là xong, đem đưa nhà thơ Kiên Giang (tên cũ là Hà Huy Hà và Trương Khương Trinh) xem. Ông gật đầu đem đi dựng trên sân khấu Minh Chí - Việt Hùng. Ban đầu, tên vở được giám đốc kỹ thuật hãng đĩa ASIA - Thái Thụy đặt là Tình quê hương vì có nội dung chống quân nhà Minh, sau được đổi lại là "Vì quê hương". Nhưng đến gần ngày khai trương vẫn chưa có tên soạn giả, bị hối thúc, Đặng Ngươn Chúc lấy tên mấy người em của mình ghép lại thành Hà Triều, còn Lương Kế Nghiệp đặt bút danh là Hoa Phượng cho "ướt át". Với kịch bản đầu tay của 2 người, bút danh Hà Triều - Hoa Phượng ra đời.

Hai vở diễn đầu tay "Vì quê hương" và "Sau cơn gió lốc" chẳng mấy thành công. Năm 1957, soạn giả Kiên Giang được nghệ sĩ Thúy Nga mời về làm chỉ đạo nghệ thuật và lo việc tuồng tích cho đoàn. Vì thế, ông đã đặt hàng Hà Triều - Hoa Phượng viết vở khai trương. Ban đầu, kịch bản mang tên "Lối vào cung cấm", nhưng được soạn giả Kiên Giang đề nghị đổi sang dạng tình cảm kiếm hiệp Phù Tang với tên mới "Khi hoa anh đào nở", với thiết kế mỹ thuật, phác thảo mô hình tranh cảnh, âm nhạc mang âm hưởng Nhật Bản. Vở diễn được công diễn liên tục trong 4 tuần, thu được thành công rực rỡ .

Thành công

Trong 10 năm (1955–1965), liên danh Hà Triều – Hoa Phượng đã viết chung khoảng 50 vở hát. Kể từ thành công của vở Khi hoa anh đào nở, nhiều vở được khán giả hoan nghênh như Tấm lòng của biển, Cô gái Đồ Long, Nửa đời hương phấn, Nỗi buồn con gái (còn gọi là Tần nương thất), Thái hậu Dương Vân Nga, Bóng hồng sa mạc, Khói sóng tiêu tương... nhưng thành công lớn nhất là những tuồng xã hội. Từ những kịch bản đó, nhiều nghệ sĩ đã thành danh như Thành Được, Tấn Tài, Thanh Sang, Bạch Tuyết, Ngọc Giàu, Thanh Tuấn, Lệ Thủy, Minh Vương, Hồng Nga, Thanh Nguyệt, Kim Ngọc… Ngoài ra, hai ông còn viết 1 vở kịch cho đoàn Thẩm Thúy Hằng là vở Sông dài và cũng được hoan nghênh nhiệt liệt, sau này còn được chuyển thể thành phim điện ảnh và cải lương. Ông còn viết sách: "Cải lương - Tính dân tộc ".

Sự hợp tác còn mang lại kết quả bất ngờ, một cô gái nhà bên nơi 2 người ở trọ, vì mến mộ tài năng mà theo về làm vợ soạn giả Hoa Phượng. Con họ sinh ra đặt tên theo phong thái cải lương như Nhứt Nương, Nhị Lang, Tam Lang... và gọi Hà Triều là "Ba Hai".

Hai ông cộng tác với đoàn Thanh Minh – Thanh Nga từ đầu năm 1960. Đến năm 1964, đoàn hát Dạ Lý Hương của bầu Xuân ra đời. Hà Triều - Hoa Phượng được mời về cộng tác. Trên sân khấu mới này, cặp Hà Triều – Hoa Phượng lại nổi danh thêm với một loạt tuồng "chưởng": Cô gái Đồ Long, Anh hùng xạ điêu, Lệnh xé xác (chung với Tuấn Khanh), Thiên hà lang quân... Đến năm 1965, đoàn Dạ Lý Hương diễn vở xã hội Nỗi buồn con gái (hay Tần Nương Thất) của Hà Triều – Hoa Phượng, vở hát này được Ban tuyển chọn giải Thanh Tâm bình chọn là tuồng cải lương hay nhất trong năm với số điểm vượt xa các vở hát khác để phát giải "Vở hát đoạt giải hay nhất".

Chia tay

Bất ngờ, sau khi diễn xong tuồng Nỗi buồn con gái, liên danh Hà Triều – Hoa Phượng lặng lẽ chia tay đã gây nhiều thắc mắc và tiếc rẻ trong giới nghệ sĩ và khán giả mến mộ.

Nguyên nhân của sự chia tay bí ẩn này mãi đến 40 năm sau mới được soạn giả Kiên Giang tiết lộ:
Hai đứa nó không có mâu thuẫn giận hờn gì, nhưng buộc phải chia tay nhau vì bị bọn "mật vụ" phát hiện cả hai đứa nó còn là "một liên danh" từng hoạt động chung cho cách mạng từ thời Việt Minh. Sau ngày chia tay với Hà Triều, Hoa Phượng còn trong tuổi "quân dịch" nên bằng mọi cách nó phải tránh né để yên thân, nên từ năm 1966, Hoa Phượng phải bỏ Sài Gòn ra miền Trung sống lây lất với các đoàn hát nhỏ trong nhiều năm, nhưng vẫn không yên với bọn mật vụ tay sai chế độ cũ, và anh đã nhiều lần bị bắt vì chúng nghi anh "nằm vùng...

Những lý giải của soạn giả Kiên Giang nói trên là ý kiến riêng của ông và điều này ngoài soạn giả Kiên Giang chưa có ai xác nhận. Tính xác thực của những lý giải đó còn được bàn luận và do đó không rõ mức độ chính xác. Tuy nhiên, điều nhận thấy là mối quan hệ thân tình giữa hai người vẫn được duy trì và tiếp nối bởi con cháu Hoa Phượng với Hà Triều cho đến tận ngày ông qua đời. Và Hoa Phượng sau đó vẫn tiếp tục sống với nghề, tự viết tuồng riêng, trong đó có cộng tác với Ngọc Điệp viết tuồng Tuyệt tình ca, tức Ông Cò Quận 9 cũng rất thành công.

Trọn đời với cải lương

Sau khi liên danh tan rã, cũng như Hoa Phượng, Hà Triều lưu lạc khắp miền Nam, viết các kịch bản cho các đoàn diễn địa phương. Ngoài ra, ông còn chuyển thể vở kịch nói Lá sầu riêng của soạn giả kịch nói Hoàng Dũng (bút danh của nghệ sĩ kịch nói Kim Cương), với phần nhạc cải lương của Thế Châu. Vở cải lương này được dàn dựng nhiều lần, gần nhất là vào năm 2006 do Trung tâm Thúy Nga sản xuất, với ca sĩ Hương Lan trong vai chính.

Tuy vẫn tiếp tục viết nhiều kịch cho đến ngày qua đời, nhưng ông không ghi được nhiều dấu ấn như lúc còn liên danh với Hoa Phượng, một phần cũng do sự thoái trào của sân khấu cải lương. Trong cuộc sống riêng tư, mãi đến hơn 60 tuổi, Hà Triều mới gặp một người vợ cùng tá túc trong căn phòng nhỏ hẹp cạnh rạp Hưng Đạo, nhưng không bao lâu thì người vợ cũng âm thầm bỏ đi. Ông tiếp tục sống cô độc dù vẫn luôn được nhiều người quan tâm ưu ái cho đến khi qua đời .

Ông qua đời ngày 13 tháng 5 năm 2003 tại Thành phố Hồ Chí Minh và được chôn cất tại nghĩa trang Chùa Nghệ sĩ. Bạn bè và người thân của hai ông đã quyết định chọn ngày 22 tháng 10 hàng năm (là ngày giỗ Hoa Phượng) làm ngày giỗ chung cho đôi bạn tri kỷ trong làng cải lương.

Tác phẩm
Đồng tác giả với Hoa Phượng:

 Anh hùng xạ điêu Bóng hồng sa mạc Bạn rừng năm cũ Bụi mờ ải nhạn Cô gái Đồ Long Con gái chị Hằng Chiều đông gió lạnh về Đêm vĩnh biệt Đôi nhân tình khùng Đợi anh mùa lá rụng Mưa rừng (1961)
 Nửa đời hương phấn Nắng sớm mưa chiều Nó là con tôi Tiếng sáo vọng cung tần Tấm lòng của biển Thái hậu Dương Vân Nga Khi hoa anh đào nở (1957)
 Khói sóng tiêu tương
 Rồi 30 năm sau
 Sông dài (kịch nói)
 Sương mù trên non cao
 Lệnh xé xác (chung với Tuấn Khanh)
 Thiên hà lang quân
 Tần nương thất (Nỗi buồn con gái) (1965)
 Giữa chốn bụi hồng...

Đồng tác giả với Viễn Châu:
 Sương khuya lạnh lùngViết riêng:
 Lá sầu riêng (chuyển thể từ vở kịch nói)
 Hãy gọi nhau là cố nhân''

Đánh giá

Chú thích

Liên kết ngoài
 Soạn giả Hà Triều Hoa Phượng
Vĩnh biệt soạn giả Hà Triều
Soạn giả cải lương Hà Triều qua đời
Những tiết lộ của soạn giả Kiên Giang về sự chia tay thầm lặng của Hà Triều và Hoa Phượng
Nhớ về Hà Triều - Hoa Phượng

Người Kiên Giang
Soạn giả cải lương
Sinh năm 1931
Mất năm 2003


title: Articerodes jariyae

text:
Articerodes jariyae là một loài bọ cánh cứng được tìm thấy ở Thái Lan in 2008.

Tham khảo

http://www.earthtimes.org/articles/show/198881,three-new-beetle-species-discovered-in-thailand.html
http://enews.mcot.net/view.php?id=3804

Articerodes


title: Empeaux

text:
Empeaux  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 320mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Dermaleipa metaxantha

text:
{{Bảng phân loại
| name = Dermaleipa metaxantha
| image = Dermaleipa metaxantha.JPG
| image_width = 100px
| image_caption =
| regnum = Animalia
| phylum = Arthropoda
| subphylum = Hexapoda
| classis = Insecta
| ordo = Lepidoptera
| unranked_familia = Macrolepidoptera
| superfamilia = Noctuoidea
| familia = Erebidae
| subfamilia = Catocalinae
| tribus =
| genus = Dermaleipa
| species = D. metaxantha
| binomial = Dermaleipa metaxantha
| binomial_authority = (Hampson, 1913)
| synonyms = {{collapsible list| bullets = true
| Noctua microrrhoea Fabricius, 1775
| Lagoptera orbifera
| Dermaleipa elliptimacula
| Dermaleipa microrhaea
| Dermaleipa microrhoea
| Thyas metaxantha
}}
| image2 = Noctua microrrhoea female ventral.jpg
}}Dermaleipa metaxantha'' là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae, được Hampson miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1913. Loài này được tìm thấy ở miền bắc Úc.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Australian Caterpillars

Chú thích

M


title: Drackenstein

text:
Drackenstein là một thị trấn thuộc huyện Göppingen ở Baden-Württemberg ở miền nam Đức. Đô thị này có diện tích 5,69 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 443 người.

Tham khảo


title: Libnotes tartarus

text:
Libnotes tartarus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Paralaea

text:
Paralaea porphyrinaria là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở miền nam Úc, bao gồm Tasmania.

Sải cánh dài khoảng 60 mm.

Ấu trùng ăn tán lá các loài Eucalyptus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Australian Insects
An overview of the Tasmanian geometrid moth fauna (Lepidoptera: Geometridae) và its conservation status

Bướm Úc

Nacophorini


title: Bruchidius inops

text:
Bruchidius inops là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

I


title: Longitarsus messerschmidtiae

text:
Longitarsus messerschmidtiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Neohypdonus nepalensis

text:
Neohypdonus nepalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira & Becker miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Neohypdonus


title: Tử Phác

text:
Tử Phác (31 tháng 12 năm 1923 – 1982) là một nam nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ Việt Nam, tác giả bài Tiếng hát quay tơ nổi tiếng đã ra mắt năm 1949. Ông là một trong những nhân vật trụ cột của Phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm.

Tiểu sử

Tử Phác tên thật là Nguyễn Văn Kim, bút danh Nguyễn Anh Chấn, sinh ngày 31 tháng 12 năm 1923, nhà ở phố Hàng Giấy, khu chợ Đồng Xuân, Hà Nội. Thời niên thiếu, ông thường viết nhạc cùng Lương Hàm Châu (cháu của Lương Văn Can trong Đông Kinh Nghĩa Thục). Theo Lương Ngọc Trác, Tử Phác vốn xuất thân từ gia đình quan lại thời phong kiến, ông nội ông từng làm quan lớn cho nhà Nguyễn và đã đầu hàng Quân đội Pháp. Cha ông sau khi du học phương Tây về Hà Nội thì nhậm chức Tham tá lục lộ. Mẹ ông là Trương Tần Phác, hậu duệ của Trương Định. Bút danh Tử Phác có nghĩa là con của bà Phác.

Năm 1945, ông tham gia Chiến tranh Đông Dương và sau đó thì được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong 2 năm 1947 và 1948, ông là Thư ký tòa soạn báo Thủ Đô ở chiến khu III với bút danh Nguyễn Anh Chấn. Năm 1949, ông được vào Ban Chấp hành Chi hội Văn nghệ Liên khu 3 và điều lên Việt Bắc làm Thư ký tòa soạn báo Sự Thật với bút danh Trương Công Kích. Một năm sau thì ông giữ chức Trưởng phòng Văn nghệ thuộc Ban tuyên huấn thuộc Tổng cục Chính trị.

Năm 1952, ông làm Tổng Phụ trách Văn Công Quân đội. Trong giai đoạn 1957–1958, ông là Thư ký tòa Soạn của báo Nhân văn Giai phẩm. Từ năm 1959 đến 1960, khi vụ Nhân văn Giai phẩm xảy ra, ông bị đưa đi cải tạo tại Hòa Bình. Sau khi cải tạo về Tử Phác không tìm được một việc làm nào. "Không có sinh kế, vợ con nheo nhóc, sống vất vưởng nhờ tiền trợ giúp của gia đình nội ngoại ở Pháp, đồ đạc trong nhà bán dần dần đến cả chiếc dương cầm, cái hương án... "

Năm 1982, Tử Phác qua đời vì bệnh ung thư. Vì liên quan đến vụ Nhân văn Giai phẩm mà nhiều tác phẩm của ông không được lưu truyền rộng rãi cho đến ngày nay.

Tác phẩm

Ca khúc

 Hò kéo pháo
 Tiếng hát quay tơ (1949)
 Tiếng hát lênh đênh (viết cùng với Lương Ngọc Châu, Tinh Hoa xuất bản năm 1953)
 Gió Hồ Tây (1954)
 Vượt sông Đà
 Chiến thắng Điện Biên
 Thả thuyền giấy
 Đường lên Tây Bắc

Khác
 Trở về quê cũ (kịch hát)

Nhận định
Báo Lao động số 11 năm 1998 có bài nhận định về ông như một "nghệ sĩ có tầm vóc văn hoá sâu sắc thuộc số người sớm nhất mở đường "sân khấu hoá" cho một điệu múa dân gian là điệu múa sạp."

Đời tư
Theo đạo diễn Bạch Diệp thì Tử Phác là "mối tình đầu" của bà khi cả hai đang cùng hoạt động ở Việt Bắc. Tuy nhiên, vợ của Tử Phác là bà Lương Thị Nghĩa (sinh năm 1921), một người nghệ sĩ biểu diễn piano cùng là người Hà Nội và lên Việt Bắc vào năm 1950. Bà Nghĩa là em gái của nhạc sĩ Lương Ngọc Châu, sau khi chồng mất thì bà sang Pháp ở với anh chị và mất vào năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Nhà thơ Việt Nam
Nhạc sĩ Việt Nam
Phong trào Nhân Văn-Giai Phẩm
Người Hà Nội


title: Liomesus ovum

text:
Liomesus ovum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liomesus


title: Daugava

text:
Sông Tây Dvina hay Daugava (tiếng Nga: Западная Двина́, tiếng Belarus: Заходняя Дзвіна, tiếng Latvia: Daugava, tiếng Ba Lan: Dźwina, tiếng Đức: Düna) là một con sông bắt nguồn từ vùng đồi Valdai, Nga, chảy qua các quốc gia như Nga, Belarus, Latvia để đổ vào vịnh Riga, một nhánh của biển Baltic. Tổng chiều dài của con sông này là 1.020 km (633,7 dặm).

Nó được nối bằng kênh đào với các sông Berezina và Dnieper.

Có ba đập thủy điện trên sông này - đó là Rīgas HES theo chiều dòng chảy thì ở ngay phía trên Riga hay 35 km từ cửa sông, Ķeguma HES cách đập đầu tiên 35 km hay 70 km từ cửa sông, và Pļaviņu HES cách đập thứ hai 37 km (ngược dòng) hay 107 km từ cửa sông. Đập thứ tư, Daugavpils HES, đã được lập kế hoạch nhưng bị chỉ trích mạnh. Belarus hiện tại có kế hoạch xây dựng một vài nhà máy thủy điện trên phần thuộc Belarus của sông Daugava.

Các thành phố trên bờ sông
 Vitebsk, Belarus
 Vieliž, Belarus
 Polatsk, Belarus
 Daugavpils, Latvia
 Jēkabpils, Latvia
 Aizkraukle, Latvia
 Ogre, Latvia
 Salaspils, Latvia
 Riga, Latvia

Các sông nhánh chính
 Pałata

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Lưu vực sông Daugava
 Các nhà máy thủy điện trên sông Daugava tại Latvia

Daugava
Daugava
Daugava


title: Tipula transcaspica

text:
Tipula transcaspica là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Senlis, Oise

text:
Senlis là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 76 mét trên mực nước biển. Xã có diện tích 24,05 km2.
Thị trấn có dân số 17.192 người, nằm bên sông Nonette, nhánh của sông Oise.

Senlis vào thời đầu La Mã gọi là Augustomagus sau này là Civitas Silvanectium ("thành phố của Silvanectes").

Dân địa phương nổi bật
Senlis là nơi sinh của:
 Thomas Couture (1815-1879).
 Jérôme Thion.

Kết nghĩa

 Langenfeld (Đức)
 New-Richmond (Quebec)
 Petchersk (Ukraina)
 Montale (Italia)

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoàis
 Website of the town of Senlis
 History and Archeology Society of Senlis

Xã của Oise


title: Pseudostenophylax takaoensis

text:
Pseudostenophylax takaoensis là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Pseudostenophylax


title: Hellinsia iraneaus

text:
Hellinsia iraneaus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Loài này có ở New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Papua Insects

Hellinsia
Côn trùng New Guinea


title: Zeadmete barkeri

text:
Zeadmete barkeri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Zeadmete


title: Auxi-le-Château

text:
Auxi-le-Château là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Official town website
 Auxi-le-Château on the Quid website

Auxilechateau


title: Bộ Chính trị

text:
Bộ Chính trị là cơ quan có quyền lực tối cao của một Đảng cộng sản. Từ này có thể dùng để chỉ:
 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
 Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô
 Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Cách mạng Lào
 Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc.
 Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Cuba

Tham khảo

Thuật ngữ chính trị
Tổ chức cộng sản

Đảng phái chính trị


title: Bulbophyllum ligulifolium

text:
Bulbophyllum ligulifolium là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

ligulifolium]]

L


title: Paramelita flexa

text:
Paramelita flexa là một loài giáp xác thuộc họ Paramelitidae. Nó là loài đặc hữu của Nam Phi.

Nguồn
 Hamer, M. 1996. Paramelita flexa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Paramelita
Động vật giáp xác Nam Phi
Động vật được mô tả năm 1981


title: SMS Hessen

text:
SMS Hessen là chiếc thứ ba trong số năm chiếc thiết giáp hạm tiền-dreadnought thuộc lớp Braunschweig được Hải quân Đế quốc Đức (Kaiserliche Marine) chế tạo vào đầu thế kỷ 20. Nó được đặt lườn vào năm 1902, hạ thủy vào năm tiếp theo và đưa ra hoạt động vào năm 1905; tên của nó được đặt theo tiểu bang Hesse. Các con tàu chị em với nó là Braunschweig, Elsass, Preussen và Lothringen. Giống như tất cả các thiết giáp hạm tiền-dreadnought được chế tạo vào đầu thế kỷ, Hessen nhanh chóng bị lạc hậu do sự ra đời chiếc Dreadnought mang tính cách mạng của Hải quân Anh vào năm 1906; vì vậy nó chỉ có những hoạt động hạn chế cùng Hạm đội Đức.

Trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, Hessen đã tham gia trận Jutland như chiếc tàu chiến đứng thứ hai trong đội hình Đội 3 của Hải đội Chiến trận 2. Trong ngày thứ hai của trận đụng độ giữa các tàu chiến chủ lực hai bên, Hessen cùng các thiết giáp hạm tiền-dreadnought của Hải đội 2 đã bảo vệ cho việc rút lui các tàu chiến-tuần dương thuộc quyền Chuẩn đô đốc Franz von Hipper, vốn đã bị hải đội tàu chiến-tuần dương Anh do Phó Đô đốc David Beatty chỉ huy đánh tơi tả. Sau trận chiến, con tàu được giải giáp và sử dụng như một tàu kho chứa.

Hessen là một trong số ít thiết giáp hạm Đức lạc hậu được phép giữ lại theo những điều khoản của Hiệp ước Versailles. Nó đã phục vụ như một hải phòng hạm cùng Hải quân Cộng hòa Đức tái thành lập trong giai đoạn cuối những năm 1920 và đầu những năm 1930. Nó được rút khỏi hoạt động thường trực vào năm 1934, và vào năm tiếp theo được cải biến thành một tàu mục tiêu điều khiển bằng vô tuyến. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, Hessen đã phục vụ trong vai trò này, đồng thời cũng hoạt động như một tàu phá băng tại biển Baltic và Bắc Hải. Con tàu bị Liên Xô chiếm vào năm 1946 sau khi chiến tranh kết thúc, được đổi tên thành Tsel và tiếp tục hoạt động cho đến khi bị tháo dỡ vào năm 1960.

Thiết kế và chế tạo

Hessen được đặt lườn vào năm 1902 tại xưởng tàu của hãng Germaniawerft ở Kiel dưới số hiệu chế tạo 100. Là chiếc thứ ba trong lớp, nó được đặt hàng dưới cái tên tạm thời "L" như một đơn vị mới của hạm đội. Con tàu có chi phí tổng cộng 23.983.000 Mác vàng Đức. Hessen được hạ thủy vào ngày 18 tháng 9 năm 1903 và đưa ra hoạt động cùng hạm đội vào ngày 19 tháng 7 năm 1905.

Con tàu có chiều dài chung là , mạn thuyền rộng  và độ sâu của mớn nước là  ở phía trước. Nó được cung cấp động lực bởi ba động cơ hơi nước ba buồng bành trướng đặt dọc dẫn động ba chân vịt. Hơi nước được cung cấp bởi tám nồi hơi kiểu Marine và sáu nồi hơi hình trụ, tất cả được đốt bằng than. Hệ thống động lực của Hessen dự định cung cấp một công suất , cho phép nó đạt được tốc độ tối đa .

Dàn vũ khí của Hessen bao gồm dàn pháo chính có bốn khẩu pháo  SK L/40 bắn nhanh đặt trên hai tháp pháo nòng đôi, một phía trước và một phía sau cấu trúc thượng tầng. Dàn pháo hạng hai của nó bao gồm mười bốn khẩu pháo  SK L/40 và mười tám khẩu pháo  SK L/35 bắn nhanh. Chúng được bổ sung bởi sáu ống phóng ngư lôi , tất cả được bố trí ngầm dưới lườn tàu.

Lịch sử hoạt động

Hải quân Đế quốc Đức
Vào tháng 7 năm 1908, Hessen tham gia chuyến đi huấn luyện mùa Hè hàng năm vốn đi đến Đại Tây Dương vào năm đó. Trong chuyến đi, con tàu dừng lại tại Tenerife cùng với các thiết giáp hạm Deutschland và Pommern. Trong khi thực tập hạm đội vào ngày 23 tháng 8 năm 1911, Hessen vô tình húc phải và làm đắm chiếc tàu buôn hơi nước Đan Mạch Askesund. Thủy thủ đoàn của chiếc tàu buôn được cứu vớt và không có thương vong nào được báo cáo. Đến tháng 10, con tàu bị hư hại nặng do bị chiếc tàu buôn hơi nước Đan Mạch Argo va phải. Vào tháng 7 năm 1913, Hessen va chạm với tàu phóng lôi G110; chiếc tàu phóng lôi bị hư hại đáng kể nhưng không bị chìm, và có ba thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng.

Khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất nổ ra vào tháng 8 năm 1914, con tàu được phân về Hải đội Chiến trận 4 cùng với bốn con tàu chị em, và chủ yếu phục vụ tại khu vực biển Baltic. Hessen thực hiện các nhiệm vụ của hạm đội trong hai năm đầu của chiến tranh. Hessen đã có mặt trong thành phần hỗ trợ từ xa cho các tàu chiến-tuần dương bắn phá Scarborough, Hartlepool và Whitby vào ngày 15-16 tháng 12 năm 1914. Trong quá trình chiến dịch, Hạm đội Đức với 12 thiết giáp hạm dreadnought và 8 thiết giáp hạm tiền-dreadnought đã tiếp cận trong khoảng cách  với một hải đội biệt lập gồm sáu thiết giáp hạm Anh. Tuy nhiên, các cuộc đụng độ lẻ tẻ giữa các tàu khu trục hộ tống đối địch đã khiến vị tư lệnh Đức, Đô đốc Friedrich von Ingenohl, tin rằng ông đang phải đối đầu với toàn bộ Hạm đội Grand Anh Quốc, nên ông đã tách ra khỏi trận chiến và quay trở về cảng nhà.

Một cuộc bắn phá bờ biển Anh Quốc khác tiếp nối vào ngày 24-25 tháng 4, lần này các tàu chiến-tuần dương bắn phá Yarmouth và Lowestoft. Trên đường đi, tàu chiến-tuần dương Seydlitz bị hư hại bởi một quả thủy lôi của Anh và bị buộc phải quay trở về cảng sớm. Do tầm nhìn kém, chiến dịch nhanh chóng bị hủy bỏ trước khi hạm đội Anh có thể can thiệp và gây thêm tổn thất.

Trận Jutland
Hessen đã tham gia trận Jutland vào ngày 31 tháng 5-1 tháng 6 năm 1916. Nó cùng với năm chiếc thiết giáp hạm lớp Deutschland hình thành nên Hải đội Chiến trận 2 dưới quyền chỉ huy của Chuẩn đô đốc Franz Mauve. Trong quá trình trận chiến, Hessen cùng những chiếc lớp Deutschland đã thực hiện ngăn chặn hiệu quả bảo vệ cho việc rút lui của các tàu chiến-tuần dương Đức. Các tàu chiến-tuần dương Anh dưới quyền Phó đô đốc David Beatty đã tấn công các con tàu Đức trong bóng đêm, và khi chúng quay mũi về phía Tây né tránh đòn tấn công, Mauve tiếp tục di chuyển về phía Nam, đặt các con tàu của mình xen giữa các tàu chiến-tuần dương của Anh và Đức Các con tàu Anh chuyển sự chú ý sang những chiếc tiền-dreadnought, vốn đã quay mũi sang phía Tây Nam nhằm hướng toàn bộ dàn pháo chính vào các con tàu Anh. Tuy nhiên, trong bóng đêm tối đen, chỉ có thể thấy ánh chớp đầu nòng từ các tàu chiến Anh; do đó Hessen và những chiếc còn lại của Hải đội 2 đã không nổ súng.

Lúc khoảng 03 giờ 00 ngày 1 tháng 6, một nhóm tàu khu trục Anh tung ra một đợt tấn công bằng ngư lôi nhắm vào hàng chiế trận Đức. Lúc 03 giờ 07 phút, Hessen chật vật né tránh được một quả ngư lôi, nhưng Pommern, con tàu ngay phía trước Hessen, không may mắn như vậy. Lúc 03 giờ 10 phút, Pommern bị đánh trúng ít nhất một quả ngư lôi, được tin là đã làm kích nổ một trong những hầm đạn , làm phá hủy con tàu; Hessen không bị hư hại. Bên trên Hessen, người ta cho rằng thủy lôi phóng từ tàu ngầm đã tiêu diệt Pommern, nên lúc 03 giờ 12 phút, nó bắn dàn pháo chính vào chiếc tàu ngầm tưởng tượng. Hessen cùng nhiều thiết giáp hạm khác đối đầu với những chiếc tàu ngầm tưởng tượng lúc 05 giờ 06 phút và một lần nữa lúc 05 giờ 13 phút; trong lần sau này hải pháo của Hessen và Hannover đã suýt bắn trúng các tàu tuần dương hạng nhẹ Stettin và München khiến Đô đốc Scheer phải ra lệnh cho chúng ngừng bắn. Đến 06 giờ 55 phút, Hessen và Schlesien nhầm tưởng một phao đánh dấu mìn do thiết giáp hạm Kaiser thả là tiềm vọng kính của một tàu ngầm và lại tấn công nó. Trong suốt quá trình trận chiến, Hessen đã bắn tổng cộng năm quả đạn pháo 28 cm, 34 quả đạn pháo 17 cm và 24 quả đạn pháo 8,8 cm.

Vào năm 1917, Hessen được cho rút khỏi hoạt động thường trực, giải giáp và sử dụng như một tàu kho chứa tại Brunsbüttel. Trong khi ở lại Brunsbüttel, Hessen bị gán cho biệt danh "SMS Kleinste Fahrt" (SMS "Hành trình ngắn nhất") do câu cảnh báo được sơn bên hông lườn tàu. Các khẩu pháo 28 cm của nó được tháo dỡ để sử dụng như những khẩu pháo đường sắt và được bố trí tại mặt trận phía Tây. Tập đoàn quân Australia đã chiếm được một khẩu như vậy vào ngày 8 tháng 8 năm 1918; nó đang được bảo tồn tại Bảo tàng Chiến tranh Australia ở Canberra, Australia.

Hải quân Cộng hòa và Hải quân Đế chế Đức

Hessen là một trong số tám thiết giáp hạm tiền-dreadnought cũ, gồm những chiếc trong lớp của nó và các chiếc Schleswig-Holstein và Schlesien thuộc lớp Deutschland, mà Đức được phép giữ lại theo những điều khoản của Hiệp ước Versailles. Sau khi được tái trang bị và tái vũ trang, Hessen quay trở lại phục vụ cùng Hải quân Cộng hòa Đức vào năm 1925. Trong tổng số tám chiếc, Hessen là một trong số ba chiếc còn phục vụ khi Đảng Quốc xã của Adolf Hitler lên nắm quyền vào năm 1933. Đức Quốc xã bắt đầu một chương trình tái vũ trang hải quân; bao gồm chiếc thiết giáp hạm Gneisenau, được đặt hàng như là chiếc thay thế cho Hessen vào năm 1934.

Vào ngày 12 tháng 11 năm 1934, Hessen được rút khỏi hoạt động thường trực để đưa về lực lượng dự bị. Đến ngày 31 tháng 3 năm 1935, nó được cho rút khỏi Đăng bạ Hải quân và được cải biến thành một tàu mục tiêu. Vũ khí được tháo dỡ, lườn tàu được kéo dài và được trang bị hệ thống động lực mới. Lườn tàu kéo dài cho phép đặt thêm hai ngăn kín nước, nâng tổng số lên 15 so với 13 ngăn ban đầu. Cấu trúc thượng tầng của con tàu được cắt bỏ hầu như toàn bộ; Hessen chỉ giữ lại một ống khói, một cột ăn-ten phía trước và hai bệ tháp pháo bọc thép của dàn pháo chính. Con tàu có một thủy thủ đoàn chỉ gồm 80 người, nhưng có thể được điều khiển từ xa bằng vô tuyến khi được sử dụng như một mục tiêu.

Hessen được cho nhập biên chế trở lại vào ngày 1 tháng 4 năm 1937 và phục vụ cho Hải quân Đế chế Đức trong suốt Chiến tranh Thế giới thứ hai. Ngày 31 tháng 3 năm 1940, Hessen đã hoạt động như một tàu phá băng cho các tàu tuần dương phụ trợ Atlantis, Widder và Orion trong chuyến đi từ Kiel đến Bắc Hải. Con tàu bị Liên Xô chiếm vào năm 1946 sau khi chiến tranh kết thúc, được đổi tên thành Tsel và tiếp tục hoạt động như một tàu mục tiêu cho đến khi bị tháo dỡ vào năm 1960.

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Lớp thiết giáp hạm Braunschweig
Thiết giáp hạm của Hải quân Đức
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến I


title: Tổng tấn công Mùa xuân 1918

text:
Cuộc Tổng tấn công Mùa xuân 1918, còn gọi là Các cuộc Tổng tấn công Ludendorff, Trận chiến của Hoàng đế (Kaiserschlacht) hay Chiến dịch Ludendorff là tên chiến dịch Tổng tấn công lớn của Lục quân Đế quốc Đức vào đầu năm 1918 nhằm kết thúc hoàn toàn cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất hoặc ít ra cũng có thể kết thúc cuộc chiến bằng 1 Hiệp ước có lợi cho phía Đức. Chiến dịch này do Thượng tướng Bộ binh (General der Infanterie) Erich Ludendorff đề xướng. Quân Đức tấn công khắp Mặt trận phía Tây để giành chiến thắng trước khi quân Mỹ có thể nhảy vào tham chiến trong phe Hiệp Ước. Họ nhanh chóng giành chiến thắng ban đầu và suýt nữa thì tạo nên lỗ hổng giữa các tuyến quân Anh - Pháp. Tình hình cho thấy phe Hiệp ước sẽ thua trận và Paris suýt nữa thì bị quân Đức chiếm lĩnh. Trước tình hình nguy kịch này, phe Hiệp Ước phải chọn Thiếu tướng Pháp Ferdinand Foch làm Tổng tư lệnh nhằm xây dựng sự đoàn kết trong hợp tác.

Quân Đức tuy đạt được thành công vang dội, tiến xa chưa từng thấy kể từ năm 1914 khi họ chiến thắng những trận đầu cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, nhưng họ chỉ chiếm lĩnh được đất đai chứ không đạt được một mục tiêu chiến lược nào cả. Tuy bị tổn hại nặng nề nhưng quân Hiệp Ước vẫn chặn đứng được các cuộc Tổng tiến công của người Đức. Ngược lại, quân Đức trở nên khó thể giữ được đất đai mà họ lấy được. Nước Đức thiếu hụt tiếp tế và tài nguyên, nên sau cùng thì, khi chiến dịch này chấm dứt, tình hình trở nên tồi tệ cho họ.

Hoàn cảnh lịch sử
Năm 1917 Hoa Kỳ và Brasil từ bỏ chính sách trung lập để tham gia về phe Hiệp Ước. Họ không những đóng góp quân số mà còn cung cấp cho lực lượng Hiệp Ước một hậu cứ an toàn với những cơ xưởng tối tân. Trước những thuận lợi đó, quân Hiệp Ước bắt đầu tính tới chuyện phản công.

Không phải chỉ có khối Hiệp Ước tính chuyện phản công mà người Đức cũng có kế hoạch đó.

Mùa thu 1917, các chuyên gia chiến thuật của Thượng tướng Bộ binh (General der Infanterie), Phó tổng tham mưu trưởng thứ nhất Erich Ludendorff đã soạn thảo ra 1 học thuyết mới về tấn công-Tiến công chiều sâu và trong suốt mùa Đông sau đó, họ đã cật lực tái trang bị lại khoảng 40 sư đoàn mà họ gọi là Lực lượng Bão tố. Học thuyết mới của họ đòi hỏi mọi quân nhân Đức phải biết khai thác những điểm yếu của phòng tuyến kẻ thù để khoét sâu vào tuyến cuối. Sự nhanh chóng là bí quyết của chiến thắng.

Tuy nhiên, ngoài các đơn vị xuất sắc và được huấn luyện cẩn thận này thì các sư đoàn còn lại đều đang thiếu thốn trang bị lẫn huấn luyện để có thể chiến đấu theo lối đánh mới. Do đó, Ludendorff buộc phải dứt điểm cuộc chiến với số ít các đơn vị thiện chiến này nếu không muốn quân Đức phải sụp đổ. Mặc dù một bức tranh tuyên truyền cho thấy vua Đức tích cực tham gia lập kế hoạch Tổng tấn công, Chiến dịch này thực thụ là "sản phẩm" của Ludendorff.

Nhờ Mặt trận phía Đông quân Nga đã sụp đổ và România đã bị buộc phải ký Hiệp ước Bucharest nên Đức đã có thể điều 50 sư đoàn với nửa triệu binh sĩ sang phía Tây tăng cường cho các lực lượng tại đây, nâng tổng số quân Đức lên 1,6 triệu người và 16.000 khẩu pháo Ngoài ra, quân Ý đã suy sụp, mang lại bất lợi cho khối Hiệp Ước.

Ngày 11 tháng 11/1917 tại cuộc họp của Bộ Tổng Tham mưu Đức ở Mons, Bỉ Thượng tướng Ludendorff đã trình bày kế hoạch Tổng tấn công quân Hiệp Ước để đem lại thắng lợi quyết định cho Đức và buộc đối phương phải ký hòa ước trên cơ sở có lợi cho Đức. Hội nghị đi tới quyết định tấn công 10 Đại đoàn đã sứt mẻ của quân Anh trên Mặt trận Flander với quân số là 7 Đại đoàn. Sau khi nhận định kỹ chiến trường, Ludendorff quyết định tấn công trên toàn mặt trận nhưng mũi khoét sâu nhằm vào người Anh ở Aras, mục tiêu là cắt đôi liên quân Anh-Pháp ở mặt trận sông Somme bằng một loạt đợt nghi binh và tiến công rồi đẩy quân Anh ra khỏi lục địa. Chiến dịch mang tên Michael này diễn ra tại 3 vùng Picardre, Flandre và sông Aisne.

Bộ Tổng Tham mưu Đức đã chứng nhận cuộc Tổng tấn công này sau khi thử nghiệm bằng một loạt "trò chơi" chiến lược hết sức phức tạp. Ludendorff hãy còn có một sai lầm lớn là không chuyển thêm quân từ Mặt trận phía Đông qua. Trước cuộc tiến công của Đức, tình báo Mỹ đã lưu ý chính phủ Pháp về khả năng Đức sẽ tấn công quy mô lớn trong tháng 3/1918 nhưng các quan chức Pháp đã phớt lờ các cảnh báo này.

Diễn biến

Chiến dịch Michael

Cuộc tổng tấn công cuối cùng của Đức diễn ra từ ngày 21 tháng 3/1918. Trước đó quân Đức đã tung ra 225 cuộc đột kích nhỏ vào phòng tuyến Anh.

Đúng 4h 43 phút rạng sáng ngày 21 tháng 3, 6.473 đại pháo nã đạn ồ ạt xuống 1 tuyến dài 40 dặm, không bỏ sót 1 vị trí nào.

9h 35 phút sáng, 3.500 súng cối tiếp tục nã đạn và 5 phút sau, 32 sư đoàn Đức tiến lên trong khi 39 sư đoàn khác sẵn sàng vào vị trí chiến đấu. Các tổ Biệt kích Đức cũng tăng cường đánh phá khắp nơi, đây làn lần đầu tiên súng tiểu liên xuất hiện trong các đơn vị Đức. Khói súng, bụi mù che mất quân Đức và khi quân Anh phát giác ra thì đã quá trễ, quân Đức dùng lưỡi lê, lựu đạn đánh giáp lá cà vô cùng ác liệt với lực lượng phòng thủ. Quân Anh cố gắng chống cự, nhưng đến trưa thì phòng tuyến thứ nhất của quân Anh bị quân Đức tràn ngập, phía Pháp tình hình cũng tương tự. Ngay ngày đầu số tù binh Anh bị bắt đã lên tới 21.000 người  Thắng lợi ban đầu của quân Đức được xem là do sự thiếu phòng thủ chiều sâu của quân Anh.

Ngày hôm sau các toán Biệt kích Đức tiếp tục hoạt động mạnh khắp các phòng tuyến, sau đó là các toán quân xung kích tiến lên chiếm giữ các vị trí vừa bị làm suy yếu. Khắp phòng tuyến khối Hiệp Ước các đơn vị đều phải bỏ vị trí rút về phía sau. Tập đoàn quân số 5 của Anh và Tập đoàn quân số 1 của Pháp đều phải rút lui về bờ Tây sông Somme. Thảm họa của quân Hiệp Ước chính là do Thống chế Henri Philippe Pétain của Pháp đã không hợp tác chặt chẽ với Thống chế Douglas Haig của Anh. Chính phủ Anh đã nghe được những hung tin chiến bại. Tình hình xem ra khẩn cấp cần có người hợp nhất các lực lượng Hiệp Ước. Haig bèn đề nghị đưa viên Tham mưu trưởng quân Pháp là Ferdinand Foch lên làm Tổng tư lệnh các lực lượng Hiệp Ước, vào ngày 23 tháng 3 năm 1918.

Ngày thứ ba của cuộc chiến quân Hiệp Ước đã phải lùi lại khá xa, thiệt hại nặng nề nhưng quân Đức vẫn không tiến xa được như dự kiến, kế hoạch cắt đôi liên quân Anh-Pháp rồi đánh bọc sườn quân Anh và đẩy họ ra biển vẫn không thực hiện được. Quân Đức cũng mệt mỏi, suy yếu, hao hụt nặng và thiếu tiếp liệu. Song, do thắng lợi ban đầu quá lớn của cuộc Tổng tiến công Mùa xuân 1918, Hoàng đế Wilhelm II tuyên bố ngày 24 tháng 3 là ngày hội quốc gia Đức. Ngày 28 tháng 3 thì cuộc tiến quân của Đức đột ngột dừng lại gần thành phố Albert. Trên đường tiến thẳng về Amiens, quân Đức đánh chiếm làng mạc, đốt phá và cướp bóc khắp vùng cũng như tịch thu khá nhiều súng trường, súng máy, pháo các cỡ và cả xe tăng của Anh mà họ phát hiện ra.

Vào ngay 3 tháng 4 năm 1918, tại Beauvais, Foch được giao quyền hợp nhất các lực lượng Hiệp Ước trên Mặt trân phía Tây và chỉ huy chiến lược trong chiến tranh. Tuy nhiên, nhiều tướng lĩnh các nước phe Hiệp Ước nắm quyền chỉ huy chiến thuật trong chiến dịch. Ngày 4 tháng 4, quân Đức tiếp tục tiến công nhưng không thu được kết quả nào đáng kể.

Nguyên nhân thất bại của chiến dịch Michael chỉ có thể nói là do Đức đã mở mặt trận quá rộng và quá mệt. Vào năm 1940, Adolf Hitler cũng tiến hành 1 kế hoạch tương tự và thành công rực rỡ do những người lính của năm 1940 di chuyển bằng xe cơ giới và xe thiết giáp chứ không phải chạy bộ cũng như họ mới được từ trại huấn luyện ra chứ không phải cực nhọc chiến đấu trong chiến hào suốt 4 năm. Đồng thời thành công của quân Hiệp Ước cũng là nhờ sự hợp tác của bọn họ sau khi bầu Foch làm Tổng tư lệnh.

Tổn thất của quân Đức trong 1 tháng đầu của cuộc tấn công là 230.000 người chết và bị thương., phía Hiệp Ước là 255.000 người, 1.300 khẩu pháo và 200 xe tăng. Trước có ý kiến cho rằng thắng lợi ban đầu của quân Đức trong Chiến dịch Mùa Xuân năm 1918 là do sĩ khí quân Anh đang bị suy nhược, song các sử gia đã phản bác điều này: nếu quân Anh thực sự có suy sụp tinh thần thì hẳn là quân Đức sẽ toàn thắng, vì tiến trình cuộc chiến trong Mùa Thu năm 1918 thể hiện rất rõ hậu quả nghiêm trọng của sự thiếu hụt sĩ khí quân đội.

Cũng trong lúc này, 250.000 quân Mỹ cũng đã có mặt ở mặt trận phía Tây nhưng tướng Pershing từ chối chưa đưa họ ra chiến trường ngay. Ông cũng không muốn các quân nhân Mỹ nằm dưới sự chỉ huy của các sĩ quan Anh-Pháp.

Chiến dịch Georgette
Sau chiến dịch Michael, Ludendorff tiếp tục tung ra chiến dịch Georgette. Mục tiêu của ông là chọc thủng phòng tuyến Anh ở đoạn giữa La Basses và Armentiere ngày 9 tháng 4. Trước đó 2 ngày, pháo binh Đức đã bắn cường tập vào khu vực này bằng đạn công phá lẫn đạn hơi độc. Pháo binh vừa dứt, 25 sư đoàn Bão tố xung phong đánh chiếm dãy chiến hào ở tuyến trước trong khi 30 sư đoàn nữa xông lên chiếm giữa vị trí vừa thất thủ, họ dùng tất cả những thứ vũ khí có được, khoét sâu vào trung tâm phòng thủ của quân địch, đôi khi phải đánh cận chiến bằng dao, xẻng và cả tay không.

Sương mù dày đặc đã trợ chiến hiệu quả cho quân Đức. Tuyến phòng thủ của quân Anh vỡ tan nát, họ bị đẩy lùi thêm 18 km và hôm sau tới 45 km. Nhưng cũng như lần trước, đà tiến của quân Đức chậm lại rồi dừng hẳn do kiệt sức và sa sút tinh thần. Tới ngày 30 tháng 4, chiến dịch kết thúc, 2 bên đều bị thiệt hại nặng. Tuy nhiên, trong khi quân Đức đang giành thắng lợi thì họ bắt đầu bị sụt giảm lực lượng nghiêm trọng và quân đội Mỹ do tướng John Joseph Pershing chỉ huy đang ồ ạt ra mặt trận.

Căn cứ trên lực lượng hiện tại (gần 2,000,000 quân) thì phe Hiệp Ước đã có thể phản công.

Cuộc tấn công lần 3

Không chấp nhận thất bại, Ludendorff tiếp tục tung ra cuộc tiến công đợt 3 với 49 sư đoàn (có 23 sư đoàn Bão tố) ngày 27 tháng 5 trong vùng sông Aisne. Mở màn là 3.719 trọng pháo bắn 2 triệu viên đạn hơi độc và đạn trái phá lên đầu quân Hiệp Ước ở khoảng 30 km giữa Chemin des Dame. Ba tiếng sau, trọng pháo im tiếng cho bộ binh xung phong. Trấn giữ vị trí này là Tập đoàn quân số 6 của Pháp do tướng Duschene chỉ huy và 3 sư đoàn Anh đã sứt mẻ trầm trọng do những trận đánh trước. Tuyến phòng thủ của quân Hiệp Ước vỡ tan và Tập đoàn quân số 7 của Đức đã vượt qua hai con sông chỉ trong 1 ngày, tạo ra một mũi dùi khoét sâu 12 dặm vào phòng tuyến phe Hiệp Ước. Ngay sau đó, họ nghiền nát 4 sư đoàn phòng ngự ở đây và 4 sư khác đang tiến tới. Hôm sau quân Hiệp Ước vẫn không ngăn được đà tiến của đối phương. Quân Đức vượt sông Aisne trong ngày đầu và hôm sau vượt tiếp sông Vesle để tới Château-Thierry cách Paris 100 km.

Quân Pháp thất bại nhanh chóng làm kinh hoàng các chỉ huy khối Hiệp Ước. Tướng Ludendorff đã viết trong Nhật ký:

Thoạt đầu Ludendorff chỉ dự định lôi kéo quân dự bị Pháp ở Flandre tới tham chiến, làm suy yếu quân Anh phòng ngự ở đó. Nhưng sau khi nhìn thấy thắng lợi bất ngờ của cuộc tiến công này, ông quyết định biến cuộc tiến công giới hạn của mình thành mũi tấn công chính. Ngày 29 tháng 5 quân Đức đổ thêm quân dự bị vào mặt trận Aisne, tiến sâu qua phòng tuyến cũ của Pháp hơn 45 km. Nhiều đơn vị tiên phong của Đức chỉ cách Paris 90 km. Ludendorff dự định tấn công vào Chemin des Dame rồi dứt điểm hẳn cứ điểm Flandre. Vào ngày 29 tháng 5 năm 1918, quân Pháp mất Soissons về tay quân Đức. Dù sao thì 2 thành phố Reims phía tay trái và Noyon phía tay phải quân Đức vẫn đứng vững khiến họ không thể nới rộng vùng kiểm soát.

Quân Đức tiếp tục tiến và chiều ngày 30 tháng 5 đã tới được Marne, cách Paris 40 dặm. Quân Pháp vốn đã đại bại, gần như lâm vào thảm họa. Thống chế Pétain hoảng hốt. Ông cho giảm bớt lực lượng phòng thủ ở thành cổ Verdun nhằm rút ngắn các tuyến quân, đồng thời vào ngày 31 tháng 5 năm 1918, ông khuyên Thủ tướng Pháp Georges Clemenceau nên rời khỏi Paris mà dời về Bordeaux. Tuy nhiên, lực lượng Dự bị của Pháp trở nên dồi dào. Với Foch đã nắm chắc tình hình trong tầm tay, những cuộc phản công của quân Hiệp Ước ngày càng trở nên có hiệu quả cao. Vào ngày 1 tháng 6 năm 1918, quân Đức kéo đến Château - Thierry, nhưng sau những đợt giao tranh ác liệt xung qua Villers - Côterets. Kể từ đó, sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa quân Pháp và các đồng minh đã gây trở ngại cho các chiến sĩ Đức tại sông Marne.

Petain quyết tâm không chịu thua. Trong 1 ngày ông đã điều động 16 sư đoàn tới Marne và cho các thuộc hạ biết rằng chỉ cần cầm cự ít lâu nữa là quân Mỹ sẽ tham chiến. Ngày 4 tháng 6, tại Château-Thierry, quân Mỹ được quân Pháp hỗ trợ đã chặn đứng được các đợt xung phong của Đức, vài đơn vị Đức đã vượt qua được bờ Nam sông Marne nhưng đều bị đẩy lui. Tuy chưa hiện diện đông đảo nhưng sự xuất hiện của quân Mỹ đã gia tăng đáng kể tinh thần của quân Hiệp Ước.

Do Ferdinand Foch lo ngại quân Đức kéo về đánh Paris nên ông ra lệnh cho thuộc cấp phải giữ vững phòng tuyến bằng mọi giá. Kết quả là Tập đoàn quân số 3 của Pháp do tướng Humbert chỉ huy bị thiệt hại nặng nề mà vẫn không giữ được phòng tuyến. Tập đoàn quân số 18 của Đức do Tướng Von Hutier chỉ huy thắng thế tiến sâu thêm 11 km ngay trong ngày 9 tháng 6.

Tướng Petain lúc này đã thiết lập được 1 phòng tuyến thứ 2 để chờ Đức. Bị chặn lại lần nữa, quân Đức thiệt hại nặng.

Kết quả chiến dịch lần này là 130.000 quân Đức và 137.000 quân Hiệp Ước thương vong tính tới ngày 6 tháng 6. Trong khi ấy, trên Mặt trận Ý, những thắng lợi của quân Đức trong Chiến dịch Mùa xuân 1918 đã gây cho quân Áo-Hung ấn tượng đến mức mà họ mở Chiến dịch Piave.

Cuộc tấn công lần 4

Một đợt tấn công thứ tư được tung ra nhưng trong sự tuyệt vọng hơn là niềm tin chiến thắng. Mặc khác, Thượng tướng Ludendorff vẫn nghĩ rằng ông có thể đánh một đòn giáng sấm sét phá vỡ quân Anh. Tuy nhiên, để khơi dậy sĩ khí, ông đặt mật mã của chiến dịch này là Friedensturm - có nghĩa là chiến dịch hòa bình. Quân Mỹ tham chiến trên chiến trường càng lúc càng đông đảo, bổ sung ồ ạt cho các đơn vị Anh-Pháp đã bị thiệt hại nặng nề trong các chiến dịch trước.

Đợt tấn công thứ 4 nhắm vào Reims, lấy đây làm hướng đột phá chính. Hơn 20 sư đoàn Bão tố (thê đội 1) cùng 17 sư đoàn bộ binh (thê đội 2) được tung vào những nỗ lực cuối cùng của Ludendorff, ngoài ra quân Đức còn ném vào đợt tấn công này những cỗ pháo, xe tăng và máy bay thu được từ phe Hiệp Ước trong các đợt trước. Đợt công kích thứ 4 mở màn bằng các đợt bắn phá dữ dội của pháo binh và súng cối Đức. Tiếng pháo vừa dứt, bộ binh Đức trang bị súng tiểu liên và lựu đạn mang theo mặt nạ phòng độc xung phong dưới sự che chở của xe tăng, máy bay bay thấp để yểm trợ bộ binh và tấn công quân Hiệp Ước. Tuy nhiên, phe Hiệp Ước lại một lần nữa được dự báo trước và cuối cùng họ đã tổ chức phòng thủ kỹ lưỡng, thậm chí Tướng Foch còn cho thêm 12 sư đoàn đến tăng viện, tổng số quân Hiệp Ước lên tới gần 2 triệu binh sĩ, hơn 1,000 xe tăng và hàng trăm máy bay. Ở những nơi nào quân Pháp quyết tâm tử thủ thì đều bị đánh lui và thiệt hại nặng nề còn những nơi thực hiện phương thức phòng thủ lưu động của Pétain thì quân Đức tuy chiếm được đất nhưng không tiêu diệt được quân Anh-Pháp và khi tiến ra xa khỏi tầm đạn pháo của họ thì liền bị chặn đứng, hai bên đấu súng, cận chiến giành đi giật lại từng tấc đất đến mức kiệt quệ. Nhiều đơn vị Đức chịu thiệt hại nặng nề, số binh sĩ chết và bị thương tới 168.000 người. Hậu quả của cuộc tấn công cuối cùng này của quân Đức còn nghiêm trọng hơn cả Chiến dịch Nivelle đối với quân Pháp hồi năm 1917.

Tới ngày 17 tháng 6 thì cuộc tấn công của Đức coi như đã thất bại - là thất bại của một nỗ lực lớn cuối cùng của Đức để chiến thắng cuộc chiến tranh. Trong cuộc phản công ở Cambrai ngày 16 tháng 7 thì 18 sư đoàn bộ binh cùng 225 xe tăng đã đẩy quân Đức lùi về phía sau 6 km. Đồng thời với quân Pháp, người Mỹ cũng tung ra 4 sư đoàn. Tuy bị thiệt hại nặng nhưng họ cũng đã góp phần đẩy quân Đức về bờ Bắc sông Velse. Từ đây khả năng tấn công của Đức đã hết. Cả Hoàng đế Wilhelm II, Tổng Tham mưu trưởng Hindenburg và Thượng tướng Ludendorff đều phải thừa nhận rằng nước Đức đã thất bại chiến dịch này, mặc dù họ đã giành nhiều thắng lợi vẻ vang (quân Anh đã hứng chịu nhiều thảm bại nhất trong chiến dịch này) và kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn. Nhìn chung, đây được coi là một thắng lợi chiến thuật vang dội của quân Đức, nhưng chỉ mang tính tạm thời và không thể quyết định cuộc chiến. Với phòng tuyến phe Hiệp Ước không hề bị chọc thủng, Chiến dịch Mùa Xuân 1918 là một thất bại chiến dịch và chiến lược quyết định của quân Đức. Vốn thắng lợi lớn của quân Đức trong Chiến dịch ấy đã gây khủng hoảng cho các nước phe Hiệp Ước và buộc họ phải gia tăng nhân lực, trước việc quân Mỹ càng tham chiến tích cực, sĩ khí liên quân Anh - Pháp đã được hồi phục, trong khi điều tương tự không thể nào đến với nước Đức vốn đã bị kiệt quệ.<ref name="manning442">Martin J. Manning, Clarence R. Wyatt, Encyclopedia of Media and Propaganda in Wartime America, Tập 1, trang 442</ref> Trước sự phản công mãnh liệt của quân Hiệp Ước, họ chỉ còn có thể cầm cự trước khi bị đánh bại hoàn toàn vào tháng 11 năm 1918. Chiến dịch này đã khiến cho các lực lượng vũ trang Đức bị suy sụp nghiêm trọng. Tuy nhiên, khác với những đơn vị phải tham chiến ác liệt đến mệt nghỉ và cũng khác với những người lính Đức thuộc Trung đoàn Bộ binh số 16 phải chiến đấu đằng trước chiến tuyến, và cho dù Trung đoàn List - có sự tham chiến của Adolf Hitler cũng phải mất mát đến 482 chiến sĩ - ban Tham mưu phụ trách của Bộ Chỉ huy Trung đoàn List đã không phải hứng chịu tổn thất lớn lao gì. Do đó, trong tác phẩm Mein Kampf trứ danh của ông, Hitler cho rằng Chiến dịch Mùa Xuân 1918 là một thiên anh hùng ca mãnh liệt, huy hoàng của nước Đức. Dù sao đi chăng nữa, thất bại của kế hoạch Schlieffen (1914), Chiến dịch Verdun (1916) và Chiến dịch Mùa Xuân này đã góp phần gây nên sự bất mãn của nhân dân Đức đối với Kaiser và chủ nghĩa quân phiệt Phổ.

Mặc dù thất bại trong Chiến dịch Tổng tấn công Mùa xuân 1918 đưa họ vào tình thế nguy kịch và khiến cho họ nắm chắc chiến bại trong tay, các Sĩ quan của họ vẫn được đào luyện nghiêm ngặt.Peter Longerich, Heinrich Himmler: A Life, trang 25 Trong khi thắng lợi ban đầu của cuộc Tổng tấn công Mùa xuân đã chứng tỏ với người Đức rằng "Lực lượng Bão tố" chính là giải pháp cho việc khôi phục sự cơ động trên chiến trường của họ, thất bại của Chiến dịch ấy cho thấy rằng để áp dụng tốt chiến thuật, họ cần phải tích cực phát triển thêm công nghệ và nguyên liệu.

Đọc thêmNhững trận đánh nổi tiếng Thế giới, Quỳnh Cư, Nhà xuất bản Thanh NiênLịch sử Chiến tranh, Geofrey Parker, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh10 vị tướng 5 sao nước Mỹ'', phần John Joseph Pershing

Chú thích

Liên kết ngoài

The German Spring Offensive of 1918
Spring Offensive of 1918
Reorganization of the German Army, 1914-1918
United States in the War and Last Battles 1918
World War I

Các trận đánh trong đệ nhất thế chiến
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Hoa Kỳ
Trận đánh liên quan tới Bồ Đào Nha
Xung đột năm 1918
Pháp năm 1918


title: Château-Thierry (quận)

text:
Quận Château-Thierry là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Aisne, ở vùng Hauts-de-France. Quận này có 5 tổng và 123 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Château-Thierry là:
 Charly-sur-Marne
 Château-Thierry
 Condé-en-Brie
 Fère-en-Tardenois
 Neuilly-Saint-Front

Các xã
Các xã của quận Château-Thierry, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Château-Thierry trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Château-Thierry
Château-Thierry


title: Saint-Julien-lès-Russey

text:
Saint-Julien-lès-Russey là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Le Russey
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Saint-Julien-lès-Russey on the regional Web site

Xã của Doubs


title: Phong Mãn

text:
Phong Mãn (chữ Hán giản thể: 丰满区, âm Hán Việt: Phong Mãn khu) là một quận thuộc địa cấp thị Cát Lâm, tỉnh Cát Lâm, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Phong Mãn có diện tích 1032 km², dân số 240.000 người. Mã số bưu chính của quận Phong Mãn là 132113. Quận Phong Mãn được chia thành 5 nhai đạo, 1 trấn, 4 hương.
Nhai đạo biện sự xứ: Thạch Tỉnh Câu, Hồng Kỳ, Giang Nam, Đại Trưởng Truân, Cao Tân.
Trấn Vượng Khởi.
Hương: Phong Mãn, Tiểu Bạch Sơn, Tiền Nhị Đạo, Giang Nam.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Cát Lâm
Địa cấp thị Cát Lâm


title: Morinda asteroscepa

text:
Morinda asteroscepa là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Loài này có ở Malawi và Tanzania.

Tham khảo

 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Morinda asteroscepa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Chi Nhàu
Thực vật dễ tổn thương


title: Hoàng Nghĩa Giao

text:
Hoàng Nghĩa Giao (1623-1662) là tướng nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông tham gia vào cuộc chiến tranh giữa Đàng Ngoài và Đàng Trong thời Lê trung hưng.

Thân thế
Hoàng Nghĩa Giao người làng Hoàng Vân, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Tổ 4 đời của ông là Hoàng Nghĩa Kiều có công giúp nhà Lê trung hưng trong chiến tranh Lê-Mạc, được thăng làm Hồng quận công.

Ông nội ông là Hoàng Nghĩa Thân được phong làm Chiêu quận công, tử trận năm 1581 khi đánh nhau với quân Mạc.

Cha ông là Hoàng Nghĩa Phi (1574-1647) được phong là Lan quận công, làm tới chức Thiếu bảo.

Sự nghiệp
Là dòng dõi võ tướng, Hoàng Nghĩa Giao có lòng dũng cảm từ khi còn trẻ. Năm 1655, ông theo Trịnh Toàn ra mặt trận phía nam chống quân Nguyễn do Nguyễn Hữu Dật và Nguyễn Hữu Tiến chỉ huy đang đánh ra bắc, đã chiếm được 7 huyện ở Nghệ An.

Trong trận Thạch Hà, ông mang quân tới cứu ứng cho Đào Quang Nhiêu, thắng được quân Nguyễn. Do công trạng đó, ông được thăng làm Đề đốc, tước Động quận công.

Ít lâu sau Trịnh Toàn bị anh là chúa Trịnh Tạc nghi ngờ và bắt về kinh, Hoàng Nghĩa Giao dưới quyền con Trịnh Tạc là thế tử Trịnh Căn – người được cử ra thay Trịnh Toàn làm tổng chỉ huy. Khi đó quân Nguyễn đóng suốt phía nam sông Lam, lại đắp lũy từ đầu nguồn đến biển để chống lại. Ông cùng Lê Thì Hiến đánh phá lũy, đốc suất các tướng đánh Thanh Chương, Nam Hoa (thuộc Nghệ An) đều thắng trận, các tướng Đàng Trong bỏ chạy.

Năm 1658, tướng Đàng Trong là Nguyễn Hữu Dật vượt sông đánh vào Mỹ Dụ. Tướng giữ đồn là Trịnh Kiêm (em Trịnh Căn) thua chạy. Hoàng Nghĩa Giao và Lê Thì Hiến tiến lên chặn đánh được quân Nguyễn, quân Nam phải lui về.

Tháng 9 năm 1660, ông cùng Lê Thì Hiến chia đường cùng tiến quân, từ làng Âm huyện Hưng Nguyên vượt sông tiến sang gặp quân Nguyễn. Hai tướng cố sức giao tranh, giết và bắt được nhiều quân địch.

Tháng 11 năm 1660, Trịnh Căn chia đường sai các tướng tấn công, Hoàng Nghĩa Giao đi đường bộ theo huyện Thiên Lộc cùng Lê Thì Hiến tạo thế ỷ dốc phá tan quân Nguyễn ở xã Phù Lưu Thượng, bắt và giết nhiều quân địch. Hai tướng Đàng Trong là Nguyễn Hữu Tiến và Nguyễn Hữu Dật phải rút lui về nam, quân Trịnh thừa thế tiến lên chiếm lại 7 huyện bị mất từ năm 1655.

Do công lao đánh trận, ông được thăng làm Phó tướng Tả đô đốc.

Năm 1662, Hoàng Nghĩa Giao qua đời, thọ 40 tuổi. Ông được truy tặng làm thái phó, thụy là Dũng Lược, phong làm phúc thần.

Dòng họ
Con ông là Hoàng Nghĩa Hy được phong làm quận công. Cháu ông là Hoàng Nghĩa Bá làm thượng tướng quân, thống lĩnh Hải Dương thời Lê Hiển Tông, tước Bích quận công, tham gia đánh quân khởi nghĩa Nguyễn Tuyển, Nguyễn Hữu Cầu.

Nhận định
Sử gia Phan Huy Chú nhận định về ông như sau:
Ông là người tinh anh, hào mại, sức khỏe và mưu lược đều giỏi. Khi ra trận gầm thét, hễ đánh là thắng. Là dòng dõi nhà tướng có tài năng bậc nhất lúc bấy giờ

Xem thêm
 Lê Thì Hiến
 Hoàng Nghĩa Kiều

Tham khảo
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Võ tướng nhà Lê trung hưng
Người Hưng Yên
Sinh năm 1623
Mất năm 1662
Công tước nhà Lê trung hưng


title: Melanotus masakii

text:
Melanotus masakii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Colletes mlokossewiczi

text:
Colletes mlokossewiczi là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1891


title: Ibuki (tàu tuần dương Nhật) (1943)

text:
Ibuki (tiếng Nhật: 伊吹) là chiếc tàu tuần dương hạng nặng cuối cùng được đặt tên của Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Được đặt lườn vào năm 1942 và hạ thủy vào năm 1943, Ibuki được cải biến thành một tàu sân bay để bù đắp sự thiếu hụt của Hải quân Nhật, nhưng nó chỉ hoàn tất được 80% khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc. Ibuki bị tháo dỡ vào năm 1947.

Thiết kế và chế tạo
Nó được đặt hàng trong Chương trình Chế tạo 1941 như một phiên bản được cải biến đôi chút của lớp Tone, với tám khẩu pháo 200 mm bố trí phía trước và một sàn đáp và máy phóng phía sau dành cho nhiều chiếc thủy phi cơ. Tuy nhiên, trước khi nó được đặt lườn vào đầu năm 1942, thiết kế được thay đổi thành một phiên bản cải tiến của lớp Mogami.

Ibuki được dự định trang bị vũ khí tương tự như của Mogami, với mười khẩu pháo 200 mm gắn trên năm tháp pháo đôi, ba phía trước mũi và hai phía sau. Nó còn có giàn hỏa lực hạng hai bao gồm tám khẩu pháo 127 mm mục đích kép, 16 ống phóng ngư lôi 600 mm và hai máy phóng dành cho ba thủy phi cơ. Nó có thể đạt được tốc độ tối đa 61 km/h (33 knot). Lớp Mogami từng được chế tạo theo nguyên lý giảm tối đa trọng lượng rẽ nước đến mức có thể được, nhưng sau đó lại được cải tạo rộng rãi không lâu sau khi chạy thử nhằm khắc phục nhiều khiếm khuyết. Vì Ibuki được đặt hàng sau khi Nhật Bản đã rút ra khỏi Hiệp ước Hải quân Washington nên không bị giới hạn trọng lượng rẽ nước ở mức 10.000 tấn dành cho tàu tuần dương, nó được thiết kế để có trọng lượng rẽ nước 12.200 tấn và có được sự cân bằng tốt giữa vũ khí, vỏ giáp, tốc độ và khả năng đi biển.

Việc chế tạo Ibuki bị chậm lại sau trận Midway để dành ưu tiên cho việc chế tạo các tàu sân bay. Việc chế tạo một chiếc tàu tuần dương thứ hai trong lớp Ibuki, được đặt ký hiệu Số 301 nhưng chưa bao giờ được chính thức đặt tên, được bắt đầu vào ngày 1 tháng 6 năm 1942, nhưng bị ngưng lại một tháng sau đó. Số 301 bị tháo dỡ vào năm 1943 nhưng Ibuki được cho hạ thủy tại xưởng tàu Kure vào ngày 21 tháng 5 năm 1943. Việc chế tạo nó bị ngừng lại một tháng sau đó trước khi dàn pháo chính của Ibuki được trang bị.

Cải biến thành tàu sân bay
Hải quân Nhật dự định hoàn tất Ibuki như một tàu chở dầu cho hạm đội để tiếp dầu ngay trên đường đi, một khả năng mà Hải quân đang cần đến. Tuy nhiên, do thân tàu Ibuki đã hầu như hoàn tất, và Nhật Bản đang rất thiếu hụt tàu sân bay, nó được kéo về Sasebo, Nagasaki trong tháng 11 năm 1943 để được cải biến thành một tàu sân bay hạng nhẹ.

Cấu trúc thượng tầng của Ibuki giờ đây bao gồm một sàn đáp kéo dài suốt chiều dọc thân tàu và một đảo cấu trúc thượng tầng nhỏ bên mạn phải. Nó được trang bị vũ khí rất nhẹ chỉ bao gồm bốn khẩu pháo 76 mm và 48 khẩu phòng không 25 mm. Ngay cả như vậy, chiếc tàu sân bay chỉ có thể mang theo 27 máy bay, ít hơn nhiều so với các tàu sân bay hạng nhẹ khác của Hải quân Nhật. Thêm vào đó, Ibuki còn có các đường ray mang theo 30 mìn sâu phía đuôi tàu. Tốc độ tối đa của nó bị giảm còn 53,7 km/h (29 knot), vẫn đủ nhanh để hoạt động cùng hạm đội. Một bộ radar cũng được trang bị, cùng các dàn phóng rocket phòng không 120 mm sau đó được bổ sung.

Vào cuối năm 1944, Hải quân Nhật đang thiếu hụt trầm trọng máy bay tốt, đội bay được huấn luyện và nhiên liệu máy bay đến mức việc thiếu hụt tàu sân bay không còn là vấn đề lớn. Tuy nhiên, Ibuki vẫn được tiếp tục chế tạo cho đến tháng 3 năm 1945, khi xưởng tàu bị hư hại và việc thiếu hụt nguyên liệu do các cuộc không kích và tấn công bằng tàu ngầm của Mỹ khiến công việc không thể tiếp tục. Khi Ibuki đầu hàng cùng lực lượng chiếm đóng vào tháng 9, nó đã hoàn tất được 80%. Nó bị tháo dỡ tại Sasebo vào năm 1947.

Đánh giá
Ibuki được đánh giá thuận lợi trên nhiều khía cạnh khi so sánh với các đồng nhiệm Mỹ, cả trong vai trò tàu tuần dương lẫn như là một tàu sân bay hạng nhẹ. Đối với một tàu tuần dương hạng nặng, nó được trang bị vũ khí và vỏ giáp tốt tương đương lớp tàu tuần dương Baltimore, nhưng nó nhỏ hơn đôi chút, nhanh và có khả năng đi biển tương đương. Lớp tàu sân bay Independence, vốn cũng được cải biến từ lớp tàu tuần dương Cleveland, nhỏ hơn Ibuki đôi chút nhưng có thể mang được 45 máy bay và nhanh hơn đội chút. Tuy nhiên, các tàu sân bay hạng nhẹ Mỹ cực kỳ chật hẹp với rất ít các phương tiện bảo trì máy bay và rất mong manh trước hỏa lực đối phương. Do Nhật Bản từng có kinh nghiệm lâu năm đối với tàu sân bay, Ibuki có thể được đánh giá tốt hơn so với tàu tuần dương Đức Seydlitz vốn cũng được dự định cải biến thành một tàu sân bay nhưng chưa bao giờ hoàn tất.

Tàu tuần dương của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu sân bay của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Tàu sân bay trong Thế Chiến II


title: Sauveterre, Hautes-Pyrénées

text:
Sauveterre là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 226 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: (21353) 1997 FG

text:
(21353) 1997 FG là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 19 tháng 3 năm 1997.

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Galway

text:
Galway () hay Thành phố Galway (Cathair na Gaillimhe) là thành phố ở hạt Galway, Cộng hòa Ireland. Đây là thành phố lớn thứ 3, sau Dublin, Belfast và Cork và Derry và là thành phố tăng trưởng nhanh nhất ở Ireland. Đây là thành phố duy nhất ở tỉnh Connacht. Thành phố tọa lạc ở bờ biển tây của Ireland, bên bờ sông Corrib giữa Lough Corrib và vịnh Galway. Dân số thành phố Galway và phụ cận là 72.729 người theo điều tra năm 2006.

Khí hậu
Galway có khí hậu đại dương (phân loại khí hậu Köppen Cfb).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Galway City Council (local authority)

Thành phố Cộng hòa Ireland


title: Mô men động lượng

text:
Trong vật lý học, đại lượng mô-men động lượng (hay mô-men xung lượng, động lượng quay) là một tính chất mô men gắn liền với vật thể trong chuyển động quay đo mức độ và phương hướng quay của vật, so với một tâm quay nhất định.

Với vật rắn cổ điển có kích thước nhỏ hơn nhiều khoảng cách tới tâm quay, mô men động lượng, , phụ thuộc vào động lượng, , của vật thể và véc-tơ khoảng cách từ vật thể tới tâm quay, .

Với các vật thể rắn có hình dạng bất kỳ, mô men động lượng đối với 1 trục cố định có thể được tính từ mô men quán tính của vật rắn đối với trục đó, , và vận tốc góc, :

Xây dựng công thức mô-men động lượng của vật rắn
Ta được biết mô-men động lượng của các chất điểm đối với một trục quay có biểu thức:

Đối với các vật thể rắn, mô-men động lượng của chúng đối một trục quay là tổng các mô-men động lượng của các chất điểm nhỏ:

Vài biến đổi toán học và ta có:

Chiếu lên 3 trục xyz và rút gọn, ta có:

Với:

 và

Từ đây ta có thể rút gọn các phương trình trên thành một phương trình vector:

Với  là Ten-xơ moment quán tính

Định luật 2 Newton mở rộng
Khi có mô men lực, , tác dụng lên vật thể  thì mô men động lượng sẽ thay đổi theo phương trình tương tự như định luật 2 Newton:

Nếu mô men quán tính của vật thể, , không thay đổi thì phương trình trên trở thành:

Định luật bảo toàn mô men động lượng
Từ công thức trên, suy ra nếu không có mô men lực tác động lên vật, mô men động lượng của vật thể sẽ không thay đổi theo thời gian. Đây chính là nội dung của định luật bảo toàn mômen động lượng. Phát biểu cụ thể: "mômen động lượng của một hệ không đổi khi hệ chịu tổng cộng các mômen ngoại lực bằng không".

Cơ học lượng tử
Một đại lượng có ý nghĩa tương tự như mô men động lượng cho chuyển động quay của các vật thể bé nhỏ trong cơ học lượng tử là spin (một trong nhựng đại lượng vật lý)

Xem thêm
 Vận tốc góc
 Mômen lực
 Spin
 Mô men
 Mô men từ quỹ đạo
 Mô men từ spin.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đại lượng vật lý
Chuyển động quay
Mô men
Định luật bảo toàn
Xoay tròn


title: Sân bay Nevşehir Kapadokya

text:
Sân bay Nevşehir Kapadokya  là một sân bay ở thành phố Nevşehir, Thổ Nhĩ Kỳ. Sân bay này được khánh thành năm 1998, cách thành phố 30 km.

Nhà ga hành khách có diện tích 3.500 m² và có khu đỗ xe cho 400 xe hơi. Năm 2006, sân bay này thông qua 392 tấn hàng và 27.832 lượt khách.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Turkish Airlines (Istanbul-Atatürk)

Tham khảo

Sân bay Thổ Nhĩ Kỳ


title: Vườn quốc gia Cabañeros

text:
Vườn quốc gia Cabañeros (tiếng Tây Ban Nha: Parque Nacional de Cabañeros) là một vườn quốc gia ở Tây Ban Nha nằm trong hai tỉnh, tây bắc của Ciudad Real và tây nam của Toledo.

Vườn quốc gia này được lập năm 1995 và có diện tích 390 km².
Ở đây có nhiều loài động vật, trong đó phải kể đến loài cò đen, kền kền đen Eurasia, đại bàng Tây Ban Nha, rái cá.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Thông tin du lịch Vườn quốc gia Cabañeros
  Thông tin Cabañeros
  Thông tin Cabañeros

Cabañeros
Địa lý Ciudad Real
Địa lý Toledo
Tỉnh Ciudad Real
Tỉnh Toledo


title: Salceda de Caselas

text:
Salceda de Caselas là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha. Dân số 8.023 (2008).

Tham khảo

Đô thị ở Pontevedra


title: Công Tôn Diễn

text:
Công-tôn Diễn (chữ Hán: 公孫衍, 360 TCN-300 TCN), còn gọi là Tê Thủ (犀首), là chính khách đời Chiến Quốc, thuộc học phái Tung hoành gia, là một trong những người cầm đầu đường lối hợp tung (tung thân) lập liên minh các nước miền đông chống nước Tần.

Làm quan với Tần
Làm quan với Ngụy

Tướng nước Tần

Phát động hợp tung
Ngụy Huệ vương lập tức trọng dụng ông, phong làm tướng quốc. Ông luôn theo dõi mọi hành động của Trương Nghi, đề xướng kế sách hợp tung, kêu gọi các chư hầu phía đông nên cùng liên kết để chống lại nước Tần hùng mạnh nổi lên ở phía tây.

Năm 325 TCN, Tần Huệ Văn công xưng vương, tức là Tần Huệ Văn vương. Năm 323 TCN, theo kế sách liên hoành của Trương Nghi, Tần Huệ Văn vương gặp và liên minh với Tề Tuyên vương, Sở Hoài vương. Cùng lúc, Tê Thủ kiến nghị Ngụy Huệ vương hội kiến với vua các nước Hàn, Triệu, Yên và Trung Sơn. Khi đó Hàn và Ngụy đã xưng vương, 3 nước Yên, Triệu và Trung Sơn chưa xưng vương. Tại cuộc hội kiến này, theo đề nghị của nước Ngụy, 3 nước Yên, Triệu và Trung Sơn chính thức xưng vương và được Hàn, Ngụy công nhận. Đó là sự kiện "5 nước cùng xưng vương" ("Ngũ quốc tương vương"), tiến hành hợp tung, thực hiện một mặt trận liên hợp để chống khối liên minh của Tần, Tề, Sở.

Sự kiện "ngũ quốc tương vương" là thắng lợi lớn trong thiết lập liên minh để tự cường của nước Ngụy. Điều đó làm cho nước Tề lo ngại nên tìm cách phá hoại. Tề Tuyên vương muốn ly gián Trung Sơn với Triệu và Ngụy, rồi sau đó lại tìm cách ly gián Trung Sơn với Yên và Triệu, nhưng đều không thành công.

Bị thất thế
Cuối năm 323 TCN, Sở Hoài vương cùng liên hoành với Tần, mang quân tấn công phía nam nước Ngụy. Tướng Sở là Triêu Dương đánh bại quân Ngụy ở Tương Lăng, chiếm đóng 8 ấp của nước Ngụy.

Kế đó, để phá kế hợp tung của Công Tôn Diễn, năm 322 TCN, Trương Nghi từ nước Tần sang nước Ngụy thuyết phục Ngụy vương liên hoành với nước Tần và Hàn để tấn công Tề và Sở. Ngụy Huệ vương sau nhiều năm chiến tranh, hiện trạng lúc đó phía nam bị thất thế với quân Sở, nên muốn hòa giải với nước Tần để có đồng minh chống Sở. Do đó Ngụy Huệ vương trọng dụng Trương Nghi, phong làm tướng quốc và xa lánh Công Tôn Diễn.

Thực chất, Trương Nghi không có ý định liên kết Ngụy với Tần và Hàn để chống Sở giúp nước Ngụy, mà chỉ dụng tài biện bác để kéo Ngụy sang phía Tần, rồi lần lượt dùng cách tương tự để đưa các nước khác vào liên minh với Tần.

Lấy lại địa vị
Trước sự thắng thế của Trương Nghi, Công Tôn Diễn tìm cách ngăn chặn. Ông sai người sang nước Hàn, nói với tông thất nước Hàn là Hàn Công Thúc biết tác hại liên minh giữa Tần và Ngụy với nước Hàn: hai nước này dự định cùng đánh Hàn để xé đất, nếu nước Hàn trọng dụng ông thì ông có thể phá liên hoành Tần-Ngụy đó. Hàn Công Thúc tán thưởng ý kiến của Công Tôn Diễn và mời ông sang nước Hàn lo việc quốc sự.

Cùng lúc, Tề và Sở thấy việc liên hoành giữa Ngụy với Tần bất lợi cho mình, nên Tề Tuyên vương và Sở Hoài vương cùng công khai ủng hộ Công Tôn Diễn làm tướng quốc nước Ngụy để phá liên minh đó.

Ngụy Huệ vương vốn muốn lợi dụng quân Tần để chống Sở và Tề, nhưng sau đó nhận ra Trương Nghi chỉ muốn kéo mình sang phía nước Tần, nên rất bất mãn, không chịu thần phục nước Tần. Tần Huệ Văn vương thấy Ngụy Huệ vương không thần phục bèn ra quân đánh Ngụy.

Thấy nước Tần phát động chiến tranh chống Ngụy, các nước Tề, Sở, Yên, Triệu đều lo lắng. Các nước này cùng nhau ủng hộ chủ trương hợp tung của Công Tôn Diễn, mời ông tham gia bàn thảo kế sách cho nước mình. Năm 319 TCN, Ngụy vương thấy chư hầu mời Công Tôn Diễn bèn đuổi Trương Nghi trở về nước Tần và đưa Công Tôn Diễn trở lại làm tướng quốc chủ trì chính sự. Kết quả Công Tôn Diễn được đeo ấn tướng quốc 5 nước chư hầu, càng tích cực đẩy mạnh phong trào hợp tung.

Hợp binh đánh Ngụy
Sau khi Trương Nghi về Tần lại được Tần Huệ Văn vương cho làm tướng quốc. Vua nước Nghĩa Cừ đến triều kiến nước Ngụy. Tê Thủ nghe tin Trương Nghi lại làm thừa tướng nước Tần, ghét Nghi, bèn nói với vua nước Nghĩa Cừ rằng nếu các nước ở Sơn Đông (tức phía đông nước Tần) không làm gì thì Tần được dịp cướp bóc nước Nghĩa Cừ, nếu các nước đánh Tần, Tần sẽ phải mang lễ vật để biếu nước Nghĩa Cừ. Quả nhiên Tần Huệ Văn vương lo ngại các chư hầu liên hợp tấn công mình, nên nghe theo lời Trần Chẩn, sai sứ mang lễ vật tặng vua Nghĩa Cừ để được yên ổn biên giới với Nghĩa Cừ.

Sang năm 318 TCN, 4 nước Hàn, Triệu, Yên, Sở theo lời kêu gọi của Tê Thủ, quyết định hợp binh với nước Ngụy cùng đánh nước Tần, cử Sở Hoài vương làm Tung trưởng. Tuy nhiên cuối cùng chỉ có 3 nước Hàn, Triệu, Ngụy (Tam Tấn) thực sự xuất quân hợp lực tấn công nước Tần.

Khi quân 3 nước tiến đến cửa ải Hàm Cốc thì bị tướng Tần là Thứ trưởng Sư Lý Tật đánh phủ đầu. Vì tổ chức quân 3 nước lỏng lẻo nên không địch nổi quân Tần, phải rút về phía đông. Sang năm 317 TCN, Sư Lý Tật đánh bại quân Hàn, Triệu, Ngụy tại Tu Ngư, hơn 8 vạn quân chư hầu bị giết, tướng Thân Sai bị Tần bắt sống.

Nhưng trong lúc quân Tần đối phó với quân 3 nước thì vua Nghĩa Cừ lại phát binh đánh Tần, đánh bại quân Tần ở gần ấp Lý Bá.

Trận thua quân Tần ở Tu Ngư khiến liên quân hợp tung của Công Tôn Diễn thất bại.

Không rõ sau này Công Tôn Diễn rời chức vụ tướng quốc nước Ngụy và mất năm nào, chỉ biết người kế tục ông làm tướng quốc nước Ngụy là Điền Nhu (người vốn có quan điểm chính trị trái ngược với Công Tôn Diễn) được bổ nhiệm năm 316 TCN, 1 năm sau thất bại của liên quân ở Tu Ngư.

Đương thời vì sự đối đầu giữa Công Tôn Diễn và Trương Nghi với hai chính sách hợp tung và liên hoành, Cảnh Xuân cho rằng: "Công Tôn Diễn và Trương Nghi chẳng lẽ không phải là trượng phu chân chính sao? Họ tức giận lên thì các chư hầu đều sợ, họ sống yên thì các rắc rối đều chấm dứt".

Xem thêm
 Hợp tung
 Tô Tần
 Trương Nghi

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Tần bản kỷ
 Truyện Tô Tần
 Truyện Trương Nghi
 Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích

Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nhân vật chính trị Chiến Quốc
Nước Tần
Nước Ngụy