title: Bạo động tại Hy Lạp năm 2008

text:
Từ cái chết của cậu học sinh 15 tuổi Alexis Grigoropoulos (Andreas Grigoropoulos hay Alexandros Grigoropoulos), những cuộc bạo loạn, biểu tình, đình công đã diễn ra, dẫn tới cuộc khủng hoảng chính trị mới tại Hi Lạp.

Vụ nổ súng
Cậu bé thiệt mạng do vết đạn xuyên qua ngực trong cuộc đụng độ giữa cảnh sát với một nhóm 30 thanh niên tối hôm thứ 7, 6/12. Viên sĩ quan đã xả súng cho biết anh bắn hai phát lên không trung và một phát xuống đất nhưng viên đạn thứ ba bật lên và lao thẳng vào ngực cậu bé 15 tuổi.

Bạo loạn
Chỉ vài giờ kể từ khi Grigoropoulos thiệt mạng, bạo lực đã bùng lên ở nhiều thành phố lớn của Hy Lạp. Trong vụ mới nhất này, cả hai sĩ quan liên quan tới vụ án mạng đã bị bắt giữ, bị truy tố vì tội giết người. Bộ trưởng Nội vụ Prokopis Pavlopoulos cùng viên phó của ông đệ đơn từ chức, nhưng cũng không được chấp nhận. Sáng sớm hôm 7/12, đoàn người biểu tình tràn xuống các con phố ở Athens, Thessaloniki, Patra..., đốt cháy nhiều xe ô tô, phá hủy các nhà băng và cửa hàng. Nhiều vụ nổi loạn khác tiếp tục diễn ra ở khắp nơi trên đất nước Hy Lạp khi người biểu tình ném đá vào cảnh sát. Còn phía cảnh sát đáp trả bằng hơi cay. Những người nổi loạn ở Hy Lạp coi quận Exarchia là pháo đài của họ và thường xuyên lừa cảnh sát vào các ổ phục kích rồi tấn công họ với đá và bom lửa. Khi trời sáng, các đội cứu hộ đã đi dập các đám cháy trong khi các sinh viên rút về Đại học Bách khoa AthensCho tới ngày 9/12, Lực lượng cứu hỏa Hy Lạp thông báo những kẻ phá hoại đã đốt cháy 24 ngân hàng, 35 cửa hiệu, 22 xe, 12 ngôi nhà, 63 thùng rác, 7 bến xe buýt ở Athens. Tại Patras có một ngân hàng, một xe cảnh sát, 4 xe con bị đốt phá. Tại Thessaloniki, 9 ngân hàng, Macedonia-Thrace, 7 chiếc xe, căng tin Đại học Aristotelion và ba công trường xây dựng tàu điện ngầm bị phá hoại.. Theo lực lượng cứu hỏa, những người biểu tình đã sử dụng chai cháy để tấn công nên gây ra các tổn thất lớn. Một trong những quan sát sắc sảo nhất là từ Nikos Konstandaras, chủ bút của tờ Kathimerini, một trong những tờ báo có uy tín nhất của Hy Lạp. Ông nhận xét: "Máu của Grigoropoulos sẽ được dùng để gắn kết mọi cuộc nổi dậy phản kháng thành một khối chung để chống lại mọi cái xấu xa trong xã hội.
"Nó cũng sẽ nhanh chóng được tận dụng bởi bất cứ ai có thù hằn với nhà nước, chính phủ, hệ thống kinh tế, các quyền lực nước ngoài, chủ nghĩa tư bản... Cho tới trước lễ mai táng Alexandros Grigoropoulos hôm 9/12, các vụ tấn công vẫn tiếp tục diễn ra, buộc Thủ tướng Costas Karamanlis phải tuyên bố sẽ không nhẹ tay với những kẻ nổi loạn. "Không ai có quyền sử dụng thảm kịch này làm cái cớ để gây ra tình trạng bạo lực chống lại người dân vô tội, tài sản của họ và cả xã hội, chống lại nền dân chủ" - ông nói sau cuộc họp khẩn với Tổng thống Karolos Papoulias - "Tôi đã đảm bảo với tổng thống rằng sẽ không có sự khoan dung, nhân nhượng nào trong việc bắt giữ những kẻ có trách nhiệm". Cảnh sát đã bắt giữ thêm 89 người vào cuối ngày 8/12 trong khi hơn 100 người khác đã bị bắt giữ để thẩm vấn.Và tình trạng bạo lực đã mở ra cơ hội để các đảng đối lập thoải mái tấn công chính phủ. "Đất nước này không có chính phủ" - lãnh đạo đảng Xã hội đối lập George Papandreou nói - "Sự hỗn độn này là kết quả của các quyết định và những sai sót được đưa ra bởi một chính phủ giờ đã trở nên nguy hiểm đối với người dân Hy Lạp". Trong khi bạo loạn đường phố căng thẳng và lan rộng tại hơn mười thành phố lớn trong cả nước, ngày 10-12, Tổng liên đoàn Lao động (GSEE) và Liên hiệp Công đoàn viên chức (ADEDY) phát động cuộc tổng bãi công 24 giờ tại Athens để phản đối chính sách kinh tế của chính phủ. Đảng Xã hội đối lập yêu cầu Chính phủ từ chức và kêu gọi tổ chức bầu cử trước thời hạn để chấm dứt tình trạng bạo động. Bạo lực nổ ra trong cuộc tuần hành tại Athens chủ nhật để đánh dấu kỷ niệm đầu tiên của việc cảnh sát bắn súng của một thiếu niên có cái chết gây ra vụ bạo loạn lớn. Grigoropoulos đã bị giết bởi đạn của cảnh sát vào tối ngày 6 tháng 12 năm 2008. Trong vòng một vài giờ sau cái chết của ông, cuộc bạo động lan rộng từ thủ đô Hy Lạp tới nhiều thành phố trong cả nước, với cảnh sát dường như bất lực để ngăn chặn thanh niên từ đập, cướp bóc và đốt cháy các cửa hàng trong bạo lực mà tiếp tục cho hai tuần.

Ngày 17 tháng 12, hàng chục nghìn người đã tham gia cuộc tuần hành hòa bình hàng năm ở thủ đô Athens, Hy Lạp để đánh dấu ngày nổ ra cuộc nổi dậy trong sinh viên tháng 11/1973.

Không khí cuộc tuần hành năm nay có phần căng thẳng, do hệ quả vụ cảnh sát bắn chết một thanh niên ở Athens cách đây gần một năm. Những người tuần hành vừa đi vừa khua trống, hô khẩu hiệu phản đối chủ nghĩa tư bản, phản đối Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và đòi người Mỹ rút về nước.

Nhiều cửa hiệu đã phải đóng cửa, giao thông bị ngừng trệ khi đoàn tuần hành rời trường Đại học Bách khoa Athens, đi qua trung tâm thủ đô và tiến về phía Đại sứ quán Mỹ. Những người tuần hành cho rằng Washington đã ủng hộ chính quyền quân sự Hy Lạp thời đó trấn áp cuộc nổi dậy làm hàng chục sinh viên thiệt mạng.

Khoảng 6.500 cảnh sát được triển khai khắp Athens nhằm tránh để xảy ra những hành động quá khích, nhất là tại trụ sở Đại sứ quán Mỹ. An ninh tại các đại sứ quán khác, trụ sở các bộ và văn phòng các công ty nước ngoài cũng được tăng cường, do những địa điểm này thường là mục tiêu tấn công trong các cuộc tuần hành trước đó.

Cảnh sát buộc phải dùng hơi cay giải tán hàng trăm thanh niên tự xưng là các phần tử vô chính phủ, sau khi những người này ném đá vào họ, đốt các thùng rác và phá hỏng nhiều xe ôtô. Ít nhất 13 cảnh sát đã bị thương trong các cuộc đụng độ này. Cảnh sát cũng đã bắt giữ hơn 200 người do phát hiện những đối tượng này mang theo bom xăng.

Đụng độ giữa cảnh sát chống bạo loạn và thanh niên cũng đã xảy ra trong cuộc biểu tình tại thành phố Thessaloniki, lớn thứ hai Hy Lạp. Trong khi đó, tại một trường đại học ở Athens, 10 người thuộc nhóm ủng hộ đảng Dân chủ Mới bảo thủ ở Hy Lạp đã phải nhập viện trong vụ va chạm với một nhóm ủng hộ cánh tả.

Tham khảo

Thư mục

Xem thêm
 Bạo động tại Los Angeles năm 1992
 Bạo động tại Pháp năm 2005
 Bạo động của thanh niên tại Pháp năm 2006

Liên kết ngoài

 Hình ảnh trên blog của Boston Globe "The Big Picture" Hình ảnh báo cáo về cuộc bạo động năm 2008 tại Hy Lạp

Lịch sử Hy Lạp
Chính trị Hy Lạp


title: Nomia marana

text:
Nomia marana là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Nomia
Động vật được mô tả năm 1941


title: Aschersleben-Staßfurt

text:
Aschersleben-Staßfurt là một huyện cũ ở Saxony-Anhalt, Đức cho đến năm 2007. Các huyện giáp ranh (từ đông bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Schönebeck, Bernburg, Mansfelder Land, Quedlinburg và Bördekreis.

Lịch sử

Hai huyện Aschersleben và Staßfurt được sáp nhập năm 1994 để lập huyện mới Aschersleben-Staßfurt. Trong cuộc cải tổ huyện của Sachsen-Anhalt năm 2007, huyện bị giải thể và khu vực này ngày nay thuộc huyện Salzlandkreis ngoại trừ Falkenstein nay thuộc huyện Harz.

Các thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (tiếng Đức)
InTrang mạng chính thức (tiếng Đức)

Huyện của bang Sachsen-Anhalt


title: Synetocephalus diegensis

text:
Synetocephalus diegensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Synetocephalus


title: Ceratina roseoviridis

text:
Ceratina roseoviridis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1937


title: Ra đời trong Cách mạng

text:
Ra đời trong Cách mạng (tiếng Nga: Рождённая революцией. Комиссар милиции рассказывает) là tên gọi loạt phim trinh thám dài tập phát trên truyền hình Liên Xô từ 1974 đến 1977 của đạo diễn Grigory Kokhan.

Nội dung
Bối cảnh phim trải dài trong khoảng 50 năm, từ những năm 20 đến thập niên 70 của thế kỷ XX. Truyện phim kể về những chiến công của Nikolai Fomich Kondratyev, từ một anh công nhân đã trở thành Trung tướng Công an.

Diễn viên
 Evgenhi Jarikov - Nhikolai Phomich Kondrachev
 Viktor Shulgin - Aleksei Kuzmich Bushmakin (các tập 1,3,4,5,6)
 Vadim Medvedev - Nil Alekseievich Kolychev (các tập 1,3,5)
 Natalia Gvozdikova - Masha (từ tập 2)

Ê-kíp

Vinh danh
 Giải thưởng Nhà nước Liên Xô (1978)

Xem thêm

 Thông tin trên Website Kino-Teatr

Phim của Dovzhenko Film Studios
Phim truyền hình Liên Xô
Phim truyền hình Ukraina
Phim về Nội chiến Nga
Phim về Chiến tranh Vệ quốc
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn


title: Domitianus

text:
Titus Flavius Domitianus (;24 tháng 10 năm 51 – 18 tháng 9 năm 96), còn được gọi bằng cái tên Anh hoá là Domitian, là một hoàng đế La Mã trị vì từ ngày 14 tháng 9 năm 81 cho đến khi qua đời. Ông là thành viên thứ 3 và là hoàng đế cuối cùng của triều đại Flavius - Vương triều trị vì Đế quốc La Mã từ năm 69 tới năm 96 qua các thời kỳ Vespasianus (69-79), Titus (79-81) và bản thân ông (81-96).

Tuổi trẻ của Domitianus và sự khởi nghiệp của ông thì đều nằm trong bóng tối phía sau anh trai là Titus, người đã nổi lên như cồn trong chiến tranh Do Thái-La Mã lần thứ nhất. Tình hình này tiếp tục dưới thời Vespasianus, người đã lên ngôi Hoàng đế vào ngày 21 tháng 12 năm 69 sau cuộc nội chiến được gọi là Năm của bốn Hoàng đế. Trong khi Titus nắm quyền đồng trị vì với cha mình, Domitianus đã không được giao bất cứ chức vụ gì. Vespasianus mất ngày 23 tháng 6 năm 79 và được thừa kế bởi Titus, nhưng Hoàng đế này lâm bệnh và đột ngột mất vào ngày 13 tháng 9 năm 81. Ngày hôm sau Domitianus được đội Cận vệ của Hoàng đế La Mã (Praetoriani) tấn phong Hoàng đế, bắt đầu một triều đại kéo dài mười lăm năm, dài hơn bất kỳ vị Hoàng đế nào của La Mã kể từ thời Tiberius.

Khi làm hoàng đế, Domitianus đã củng cố nền kinh tế bằng việc đúc thêm tiền, mở rộng biên giới phòng thủ của Đế quốc và bắt đầu một chương trình xây dựng lớn để khôi phục lại thành phố Roma bị hư hại. Đáng chú ý là những cuộc chiến tranh nổ ra ở Anh, nơi Gnaeus Julius Agricola mở rộng Đế chế La Mã xa tới tận Scotland ngày nay. Và ở Dacia, nơi Domitianus không thể đạt được một chiến thắng quyết định với vua Decebalus. Chính quyền của Domitianus là một thể chế độc tài. Khi làm hoàng đế, ông tự coi mình là một Augustus mới, người nắm quyền chuyên chế được giác ngộ để dẫn dắt Đế quốc La Mã bước vào một kỷ nguyên mới của nền phục hưng Flavius. Tôn giáo, quân sự, và sự truyền bá văn hóa được khuyến khích như là sự thờ cúng ca nhân, và bằng sự kiểm soát vĩnh viễn của ông. Ông đã tìm cách kiểm soát đạo đức công cộng và của cá nhân. Kết quả là Domitian đã được phổ biến với người dân và quân đội nhưng bị khinh thường bởi viện nguyên lão như một bạo chúa.

Triều đại của Domitianus chấm dứt vào ngày 18 tháng 9 năm 96 khi ông bị ám sát bởi các quan lại của triều đình.Cùng ngày, ông đã được kế vị bởi người bạn và là cố vấn Nerva,người sáng lập triều đại Nerva-Antonius.Sau khi ông qua đời, những gì về ông bị phá bỏ và quên lãng bởi viện nguyên lão La Mã, trong khi những tác giả là nghị viên như Tacitus, Pliny Trẻ và Suetonius hoàn thành lịch sử của mình đã miêu tả ông như một kẻ bạo chúa tàn ác và hoang tưởng. Lịch sử hiện đại đã bác bỏ những quan điểm này.

Thời niên thiếu

Gia đình
Domitianus được sinh ra ở Roma vào ngày 24 tháng 10 năm 51, là con trai út của Titus Flavius Vespasianus-thường được gọi là Vespasian và Flavia Domitilla lớn. Ông có một chị gái Domitilla Trẻ và một anh trai cũng tên là Titus Flavius Vespasianus.

Một thập kỉ của cuộc nội chiến trong suốt thế kỷ 1 TCN đã góp phần rất lớn đến sự sụp đổ của các tầng lớp quý tộc cũ của Rome, trong đó dần dần được thay thế bởi một tầng lớp quý tộc Italy mới trong thời kỳ đầu của thế kỷ 1. Một trong những gia đình là Flavius, hoặc dòng họ Flavia, trong đó sự nổi tiếng của họ nhanh chóng chỉ qua bốn thế hệ, có được sự giàu có và địa vị dưới thời các hoàng đế của triều đại Julius-Claudius.Ông cố nội của Domitianus,Titus Flavius Petro, đã phục vụ như là một đội trưởng dưới quyền Pompey trong cuộc nội chiến của Caesar. Sự nghiệp quân sự của ông đã kết thúc trong hổ thẹn khi ông chạy trốn khỏi trận Pharsalus năm 48 trước Công Nguyên . Tuy nhiên Petro đã cố gắng thay đổi tình cảnh của mình bằng việc kết hôn với Tertulla- một người phụ nữ vô cùng giàu có đã để lại khối tài sản khổng lồ cho con trai của ông sau này là Titus Flavius Sabinus I, ông nội của Titus. Titus Flavius Sabinus I tiếp tục gia tăng gia sản qua việc đảm nhận chức quan thu thuế ở châu Á và nhân viên ngân hàng ở Helvetia. Bằng cách kết hôn với Vespasia Polla, ông đã liên minh với dòng dõi quý tộc cao quý Vespasia, đảm bảo cho các con là Titus Flavius Sabinus II và Vespasian đứng vào hàng ngũ của các nghị viên của Viện Nguyên lão.

Sự nghiệp chính trị của Vespasianus bao gồm các chức vụ như quan coi quốc khố, quan thị chính và pháp quan,lên tới đỉnh điểm là chức lãnh sự năm 51,năm mà Domitianus được sinh ra. Khi làm tướng lĩnh quân đội,ông đã sớm đạt được tiếng tăm khi tham gia cuộc xâm lược nước Anh năm 43. Tuy nhiên, nguồn cổ đề cập rằng gia đình Flavius đã trở nên nghèo khó tại thời điểm Domitianus được nuôi dạy, [8] thậm chí tuyên bố Vespasian đã mất uy tín dưới thời các hoàng đế Caligula (37-41) và Nero(54-68). Lịch sử hiện đại bác bỏ những tuyên bố này, chỉ ra rằng những câu chuyện này sau đó được lưu hành dưới triều đại Flavius như một phần của một chiến dịch tuyên truyền để làm giảm sự thành công của những hoàng đế ít có uy tín thuộc triều đại Julius-Claudius, và tối đa hóa thành quả của Hoàng đế Claudius (41-54) và con trai Britannicus. Bằng tất cả những lần xuất hiện, sự sủng ái của các hoàng đế dành cho gia đình Flavius là rất cao trong suốt những năm 40 và 60. Trong khi Titus nhận được một nền giáo dục tại triều đình cùng Britannicus, Vespasianus theo đuổi một sự nghiệp chính trị và quân sự thành công. Sau một thời gian dài nghỉ hưu trong những năm 50, ông trở lại sự nghiệp chính trị dưới thời Nero, đảm nhiệm chức tổng đốc tỉnh châu Phi trong năm 63, và đi theo hoàng đế trong một chuyến lưu diễn ở Hy Lạp trong năm 66. cùng năm người Do Thái ở tỉnh Judaea nổi dậy chống lại Đế chế La Mã, bây giờ được gọi là cuộc chiến tranh Do Thái-La Mã lần thứ nhất. Vespasianus đã được chỉ định để lãnh đạo quân đội La Mã chống lại quân nổi dậy, với Titus-người đã hoàn thành giáo dục quân sự của mình vào thời gian này phụ trách một quân đoàn.

Tuổi trẻ và cá tính

Năm 66, mẹ và chị gái của Domitianus lúc này đã mất từ lâu, trong khi cha và anh trai của ông liên tục bận rộn trong quân đội La Mã, chỉ huy quân đội ở Germania và Judaea. Đối với Domitianus, điều này có nghĩa là một phần quan trọng của thời niên thiếu của mình,ông đã thiếu vắng bóng dáng của những người thân. Trong cuộc chiến tranh Do Thái-La Mã, ông có thể nằm dưới sự chăm sóc của người chú Titus Flavius Sabinus II, thời gian này phục vụ là thái thú của thành phố Rome, hoặc thậm chí có thể là Marcus Cocceius Nerva, một người bạn trung thành của nhà Flavius và người kế vị Domitianus trong tương lai

Ông đã nhận được sự giáo dục dành cho một người thanh niên trẻ thuộc thuộc tầng lớp nguyên lão đặc quyền đặc lợi, học tập thuật hùng biện và văn học. Trong phần tiểu sử của ông trong tác phẩm Tiểu sử 12 hoàng đế, Suetonius chứng thực rằng Domitian có khả năng trích dẫn các nhà thơ quan trọng và các nhà văn như Homer và Virgil trong những dịp thích hợp, và mô tả ông là một thanh niên có học thức và giáo dục, với cách nói chuyện tao nhã. Không giống như người anh trai Titus của ông, Domitianus đã không được giáo dục tại triều đình. Cho dù việc ông nhận được sự huấn luyện quân sự không được ghi lại, nhưng theo Suetonius, ông cũng tỏ ra là một thiện xạ tài năng với cung và tên. Một mô tả chi tiết về vẻ bề ngoài của Domitianus và cá tính được cung cấp bởi Suetonius.

Domitian bị cho là cực kỳ nhạy cảm đối với những gì liên quan đến cái đầu hói của mình, mà ông cải trang trong cuộc sống sau này bằng cách đội tóc giả. Theo Suetonius, ông thậm chí đã viết một cuốn sách về chủ đề chăm sóc tóc. Tuy nhiên, liên quan đến nhân cách của Domitianus, tác phẩm của Suetonius xen kẽ giữa việc miêu tả Domitianus là vị hoàng đế bạo chúa, một người đàn ông lười biếng về cả về thể chất và trí tuệ, nhưng lại thông minh, tỏ ra có học thức ở nơi khác  Ông xuất hiện thiếu sức thu hút tự nhiên hơn so với anh trai và cha của mình.

Sự trỗi dậy của triều đại Flavian

Năm của tứ hoàng đế

Ngày 9 Tháng Sáu năm 68, trong lúc sự chống đối của viện nguyên lão và quân đội ngày càng tăng, Nero đã tự tử, và cùng với đó triều đại Julio-Claudian kết thúc. Sự hỗn loạn xảy ra ngay sau đó, dẫn đến một năm của các cuộc nội chiến khủng khiếp được gọi là Năm của bốn vị hoàng đế, trong đó bốn vị tướng có ảnh hưởng nhất trong Đế chế La Mã là Galba, Otho, Vitellius và Vespasian liên tiếp tranh gành quyền lực hoàng đế một cách quyết liệt. Tin tức về cái chết của Nero tới chỗ Vespasianus là khi ông đang chuẩn bị vây thành phố Jerusalem. Gần như đồng thời viện nguyên lão đã tuyên bố Galba, lúc đó là thống đốc của Hispania Tarraconensis (hiện nay thuộc Tây Ban Nha), là hoàng đế của Rome. Thay vì tiếp tục chiến dịch của mình, Vespasianus đã quyết định để chờ đợi diễn biến tình hình và gửi Titus về chào đón vị Hoàng đế mới. Tuy nhiên, trước khi đến Ý, Titus đã biết được rằng Galba đã bị sát hại và được thay thế bằng Otho, thống đốc Lusitania (Bồ Đào Nha ngày nay). Đồng thời Vitellius và quân đội của ông tại Đức đã tiến hành nổi loạn, và chuẩn bị hành quân về Rome, với ý định lật đổ Otho. Không muốn có nguy cơ bị bắt làm con tin bởi một thế lực này hay thế lực khác, Titus từ bỏ cuộc hành trình đến Rome và quay lại chỗ cha mình ở Judaea.

Otho và Vitellius đều nhận ra mối đe dọa tiềm năng gây ra bởi phe Flavian. Với bốn quân đoàn dưới quyền mình, Vespasianus chỉ huy một đội quân hùng mạnh với gần 80.000 binh sĩ. Vị trí của ông ở Judaea tiếp tục cho phép ông có lợi thế là người gần tỉnh Ai Cập quan trọng nhất, kiểm soát nguồn cung cấp lương thực tới Rome. Anh trai của ông Titus Sabinus Flavius II, khi đó là thái thú của thành phố, chỉ huy toàn bộ quân đồn trú của thành phố Rome  Căng thẳng trong quân đội của phe Flavian đang tăng cao, nhưng miễn là một trong hai, Galba hoặc Otho vẫn còn nắm quyền, Vespasianus đã từ chối hành động.. Tuy nhiên, khi mà Otho bị đánh bại bởi Vitellius trong trận Bedriacum thứ nhất,quân đội ở Judaea và Ai Cập nắm lấy các vấn đề vào trong tay mình và tuyên bố Vespasian là hoàng đế vào ngày 1 tháng 7 năm 69. Vespasianus chấp nhận điều đó, và xây dựng một liên minh với Gaius Licinius Mucianus, thống đốc Syria, chống lại Vitellius  Một lực lượng hùng mạnh được rút ra từ các quân đoàn ở Judaea và Syria tiến vào Rome dưới sự chỉ huy của Mucianus, trong khi Vespasian đi tới Alexandria, để cho Titus chịu trách nhiệm kết thúc cuộc khởi nghĩa của người Do Thái.

Trong khi đó, tại Rome, Domitianus bị đặt trong tình trạng quản thúc tại gia bởi Vitellius, như là một biện pháp tự vệ chống lại cuộc xâm lược của phe Flavian trong tương lai Tuy nhiên, sự ủng hộ dành cho vị hoàng đế cũ ngày càng yếu dần vì các quân đoàn trên toàn đế quốc đã cam kết trung thành với Vespasianus. Ngày 24 tháng 69, các lực lượng của Vitellius và Vespasianus đã đụng độ trong trận Bedriacum lần thứ hai, nó đã kết thúc với một thất bại nặng nề dành cho quân đội của Vitellius Trong sự tuyệt vọng, ông ta đã cố gắng thương lượng sự đầu hàng. Các điều khoản hòa bình, bao gồm cả một sự thoái vị tự nguyện, thoả thuận với Titus Flavius Sabinus II, nhưng những người lính đội Cận vệ của Hoàng đế La Mã (Praetoriani) coi là một sự đầu hàng nhục nhã, và họ đã ngăn cản Vitellius thông qua các điều ước hòa bình. Vào buổi sáng của ngày 18 tháng 12, vị hoàng đế dường như đã có ý định đặt lại biểu tượng hoàng đế tại đền thờ Concord, nhưng vào phút cuối cùng ông đã thoái lui tới cung điện hoàng đế. Trong sự hỗn loạn, những nhân vật lãnh đạo của nhà nước đã tập trung tại nhà của Sabinus, và tuyên bố Vespasianus là Hoàng đế, nhưng đám đông đã bị giải tán khi các đội quân của phe Vitellius đụng độ với đội hộ tống vũ trang của Sabinus, buộc họ phải rút lui tới đồi Capitoline  Trong tối ngày hôm đó, ông ta đã có thêm sự tham gia của những người thân, bao gồm cả Domitianus. Quân đội của Mucianus đã tiến đến gần Rome, nhưng phe Flavia đang bị bao vây đã không thể cầm cự lâu hơn một ngày. Ngày 19 tháng 12, những người phe Vitellius đã xông lên đồi Capitol, và sau cuộc giao tranh nhỏ, Sabinus đã bị bắt và bị hành quyết. Bản thân Domitianus đã cố gắng trốn thoát bằng cách cải trang mình thành một tín đồ của thần Isis, đã trải qua một đêm an toàn với một trong những người ủng hộ cha mình. Vào chiều ngày 20 Tháng Mười Hai Vitellius đã qua đời, quân đội của ông ta đã bị đánh bại bởi các quân đoàn của phe Flavia.

Sau khi kết thúc chiến tranh
Mặc dù chiến tranh đã chính thức kết thúc, nhà nước La Mã lúc này lại đang trong tình trạng vô chính phủ và tình trạng hỗn loạn tràn ngập khắp nơi trong những ngày đầu tiên sau sự sụp đổ của Vitellius. Trật tự đã được Mucianus phục hồi lại như cũ vào đầu năm 70 nhưng Vespasianus đã không về Rome cho đến tháng 9 năm đó  Trong khi đó, Domitianus đã đóng vai trò là đại diện của gia đình Flavia tại viện nguyên lão La Mã. Ông đã nhận được tước hiệu Caesar và được bổ nhiệm làm pháp quan cùng với quyền hạn của chấp chính quan. Sử gia cổ đại Tacitus đã mô tả bài phát biểu đầu tiên của Domitianus ở Viện nguyên lão là ngắn gọn và có chừng mực, đồng thời ghi nhận khả năng trốn tránh những câu hỏi khó xử của ông Mặc dù quyền lực của Domitianus lúc này chỉ là trên danh nghĩa, nhưng nó đã báo trước một cách mơ hồ những gì sẽ là vai trò của ông trong ít nhất mười năm nữa. Theo như tất cả các ghi chép, Mucianus mới là người nắm giữ quyền lực thực sự trong lúc Vespasianus vắng mặt và ông đã cẩn thận để đảm bảo rằng Domitianus, vẫn mới có 18 năm tuổi, đã không làm điều gì vượt qua giới hạn trách nhiệm của mình.

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

Sinh năm 51
Mất năm 96
Người La Mã thế kỉ 1
Vua thế kỉ 1
Triều đại Flavian
Flavii
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Hoàng đế La Mã bị giết
Người Roma
Hoàng đế La Mã


title: Coelioxys genalis

text:
Coelioxys genalis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1916


title: Coelioxys caeruleipennis

text:
Coelioxys caeruleipennis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1904.

Loài này phân bố ở Zimbabwe.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1904


title: Trichochrysea grisea

text:
Trichochrysea grisea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Eroshkina miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Trichochrysea


title: Erzenhausen

text:
Erzenhausen là một đô thị ở huyện Kaiserslautern, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Erzenhausen có diện tích 5,63 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Kaiserslautern


title: Hoplolabis multiserrata

text:
Hoplolabis multiserrata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hoplolabis
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Trương Mẫn (diễn viên)

text:
Trương Mẫn (, tên tiếng Anh: Sharla Cheung, sinh ngày 7 tháng 2 năm 1967) là một nữ diễn viên của điện ảnh Hồng Kông. Cô được biết tới nhiều nhất qua các bộ phim đóng cặp cùng Châu Tinh Trì như Đổ thánh, Tân Tinh võ môn 1991 hay Trường học Uy Long.

Trương mẫn sinh ra ở Thượng Hải. Năm 11 tuổi, cô theo gia đình sang Hồng Kông. Từ những năm học sinh cô đã rất nổi bật với ngoại hình xinh xắn. Cô đỗ vào lớp đào tạo diễn viên của đài ATV. Năm 1986, khi cô đang phát tờ rơi quảng bá cho hoa hậu Hồng Kông năm đó vô tình được vợ của Hướng Hoa Cường bắt gặp liền mời cô gia nhập công ty. Cô là diễn viên đầu tiên của công ty Hướng Hoa Cường.

Bộ phim đầu tiên năm 1986, cô đóng cùng Lưu Đức Hoa. Bộ phim tiếp theo năm 1989, "Tình anh thợ cạo" đóng cùng Châu Tinh Trì, lúc này Châu tinh Trì chưa nổi tiếng, với bộ phim này cô giành được giải diễn viên mới triển vọng.

Năm 1989, cô đóng "Thần Bài" cùng Châu Nhuận Phát, Lưu Đức Hoa và Vương Tổ Hiền bộ phim phá kỷ lục phòng vé Hồng Kông.

Năm 1990, Trương Mẫn, Châu Tinh Trì đóng "Đổ thánh", bộ phim lập tức phá kỷ lục phòng vé đưa tên tuổi Châu Tinh Trì, Trương Mẫn lên hàng sao.

Trong thời gian đỉnh cao sự nghiệp, Trương mẫn và Châu Tinh Trì đóng cặp với nhau tổng cộng 13 bộ phim, bộ phim cuối cùng năm 1994. Sau năm 1995, cô rút lui khỏi ngành giải trí và tập trung vào công việc kinh doanh.

Trong thời gian 8 năm  từ năm 1986 - 1995, cô đã tham gia đóng gần 70 bộ phim, tất cả hầu như đều là vai chính. Đỉnh điểm năm 1992, cô tham gia đóng trong 15 bộ phim. Kỷ lục mà chưa diễn viên Hồng Kông nào làm được.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trương Mẫn tại Hong Kong Movie DataBase
 Trương Mẫn tại Hong Kong Cinemagic

Sinh năm 1967
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Nhà sản xuất phim Hồng Kông
Người Thượng Hải
Sinh năm 1968


title: Melecta pacifica

text:
Melecta pacifica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Melecta
Động vật được mô tả năm 1878


title: Bulbophyllum microtepalum

text:
Bulbophyllum microtepalum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

microtepalum]]

M


title: Collado de Contreras

text:
Collado de Contreras là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 246.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Pyrgocythara albovittata

text:
Pyrgocythara albovittata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pyrgocythara
Động vật được mô tả năm 1845


title: Nectandra latissima

text:
Nectandra latissima là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Bolivia.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Nectandra latissima. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Bolivia
Nectandra
Thực vật đặc hữu
Thực vật dễ tổn thương


title: Boreotrophon kabati

text:
Boreotrophon kabati là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Boreotrophon


title: Loài

text:
Trong sinh học, loài là một bậc phân loại cơ bản. Loài (hay giống loài) là một nhóm các cá thể sinh vật có những đặc điểm sinh học tương đối giống nhau và có khả năng giao phối với nhau và sinh sản ra thế hệ tương lai. Còn theo định nghĩa của Ernst Mayr, loài là nhóm các quần thể tự nhiên có khả năng giao phối với nhau và tương đối cách ly sinh sản với các nhóm khác. Trong nhiều trường hợp chính xác, loài được định nghĩa là nhóm cá thể có bộ nhiễm sắc thể giống nhau nhất định. Sự thích nghi các đặc điểm địa phương và phân cách địa lý đã làm cho loài có nhiều đặc điểm được chia nhỏ hơn tới phân loài (hay loài phụ).

Trong phân loại khoa học, một loài được gọi tên bằng danh pháp hai phần, in nghiêng, chữ thứ nhất là tên chi (ở động vật còn gọi là giống) được viết hoa, chữ thứ hai chỉ một đặc điểm nổi bật của loài, có thể kèm theo tên người phát hiện và/hoặc đặt tên loài. Ví dụ, tên khoa học của loài người là Homo sapiens: "Homo" là tên chi, "sapiens" chỉ đặc điểm "khôn ngoan" của loài người.

Một loài bất kỳ thì thường viết tắt là "sp." còn số nhiều là "spp.". Những từ viết tắt này thường đặt sau tên một chi/giống để chỉ một hay nhiều loài nào đó trong cùng một chi/giống, ví dụ "Canis" sp. nghĩa là một (sp.) hay một số loài (spp.) chó nào đó thuộc chi/giống "Canis".

Định nghĩa về "loài" và các phương pháp tin cậy trong việc xác định một loài cụ thể là rất cần thiết để tuyên bố và kiểm tra các học thuyết sinh học và đo đạc đa dạng sinh học, dù các cấp phân loại sinh học khác như họ có thể được xem xét ở các nghiên cứu trên quy mô lớn. Các loài tuyệt chủng chỉ được biết qua các hóa thạch nhìn chung rất khó để xác định chính xác đến cấp độ loài, đó cũng là lý do tại sao các cấp phân loại cao hơn loài như họ thường được sử dụng trong nghiên cứu dựa trên hóa thạch.

Ngoại trừ vi khuẩn và vi khuẩn cổ, tổng số loài trên thế giới ước tính 8,7 triệu, so với ước tính trước đây từ 2 triệu đến 100 triệu.

Định nghĩa
Các nhà sinh vật học và phân loại học đã có nhiều nỗ lực để định nghĩa "loài", bắt đầu từ hình thái cho tới di truyền học. Những nhà phân loại học thời đầu như Linnaeus không có lựa chọn nào ngoài cách mô tả những gì quan sát được: về sau được chính thức hóa thành quan điểm loài loại hình hoặc loài hình thái. Ernst Mayr nhấn mạnh về cách li sinh sản nhưng cũng giống như các quan điểm khác về loài, vấn đề này rất khó hoặc thậm chí không thể kiểm tra. Các nhà sinh vật học về sau đã cố gắng hoàn thiện định nghĩa của Mayr bằng những quan điểm khác như thừa nhận và liên kết... Nhiều quan điểm tương tự hoặc chồng lấn lên nhau nên không dễ đếm cho rõ ràng: nhà sinh vật học Mayden ghi lại khoảng 24 quan điểm, còn triết gia khoa học John Wilkins đếm được 26. Wilkins tiếp tục nhóm các quan điểm thành bảy loại cơ bản: (1) loài vô tính cho sinh vật không giới tính, (2) loài sinh học cho sinh vật hữu tính cách ly sinh sản, (3) loài sinh thái dựa trên ổ sinh thái, (4) loài tiến hóa dựa trên dòng giống, (5) loài di truyền dựa trên vốn gen, (6) loài hình thái dựa trên dạng hoặc kiểu hình và (7) loài phân loại do nhà phân loại học xác định.

Loài phân loại hay loài hình thái

Loài phân loại là một nhóm sinh vật trong đó các cá thể có cùng một đặc tính cố định nhất định (một loại), nên ngay cả những người không được học cũng có thể nhận ra đơn vị phân loại giống như cách các nhà phân loại học hiện đại. Các cụm biến thể hoặc kiểu hình trong mẫu vật (ví dụ đuôi dài ngắn khác nhau) sẽ phân biệt loài. Đây là phương pháp "cổ điển" để xác định loài, như Linnaeus thời kỳ đầu thuyết tiến hóa. Tuy nhiên, kiểu hình khác nhau không quyết định loài khác nhau (ví dụ Drosophila bốn cánh sinh ra từ mẹ hai cánh vẫn cùng loài). Những loài được đặt tên theo cách này gọi là loài hình thái.

Thập niên 1970, Robert R. Sokal, Theodore J. Crovello và Peter Sneath đề xuất một biến tấu về quan điểm loài hình thái là loài phân loại theo ngoại hình, được định nghĩa là tập hợp những sinh vật có kiểu hình tương tự nhau nhưng khác với các nhóm sinh vật khác. Khác với loài hình thái, quan điểm này bao gồm số đo định lượng khoảng cách hoặc độ tương đồng cụm cá thể dựa trên so sánh đa biến số lượng lớn các tính trạng kiểu hình.

Loài thừa nhận và gắn kết
Loài thừa nhận giao phối là nhóm sinh vật sinh sản hữu tính nhận ra nhau về khả năng kết đôi. Mở rộng khái niệm này để cho phép cách li sau giao phối, loài gắn kết là quần thể bao gồm nhiều nhất những cá thể có tiềm năng gắn kết kiểu hình thông qua cơ chế gắn kết nội tại; dù cho có thể lai được hay không, quần thể vẫn là loài gắn kết riêng biệt nếu số lượng lai không đủ để trộn lẫn hoàn toàn vốn gen tương ứng. Quan điểm thừa nhận được phát triển thêm nữa nhờ những quan điểm ký hiệu học sinh học về loài.

Loài mã vạch và tương tự di truyền

Trong vi sinh vật học, gen có thể di chuyển tự do ngay cả giữa vi khuẩn có họ hàng xa, khả năng mở rộng ra toàn bộ vực vi khuẩn. Theo nguyên tắc chung, các nhà sinh vật học giả định rằng những loại vi khuẩn hay cổ khuẩn với trình tự gen rRNA 16S giống nhau hơn 97% cần được kiểm tra bằng lai DNA-DNA để quyết định xem chúng có thuộc cùng một loài không. Khái niệm này được làm chặt lại với mức tương tự 98,7% vào năm 2006.

Phương pháp nhận dạng nucleotide trung bình định lượng khoảng cách di truyền giữa toàn bộ bộ gen, dùng các vùng chứa khoảng 10.000 cặp bazơ. Với dữ liệu gen đầy đủ cho một chi, xếp loại các loài có thể dùng thuật toán như Pseudomonas avellanae năm 2013, cho tới tất cả vi khuẩn và cổ khuẩn được giải trình tự từ năm 2020.

Mã vạch DNA được đề xuất là cách phân biệt các loài giúp cho những người không phải chuyên gia cũng có thể sử dụng. Mã vạch là một vùng DNA ty thể trong gen cytochrome c oxidase. Hệ thống Dữ liệu mã vạch sự sống (Barcode of Life Data Systems) chứa các chuỗi mã vạch DNA từ hơn 190.000 loài. Tuy nhiên, các nhà khoa học như Rob DeSalle bày tỏ lo ngại rằng phương pháp mã vạch DNA có sai lệch và cần thiết phải hòa hợp với phân loại cổ điển vì hai phương pháp phân định các loài khác nhau. Sự dung hợp di truyền qua nội cộng sinh và các vectơ khác có thể làm cho mã vạch không hiệu quả trong việc nhận dạng loài.

Loài chủng loại phát sinh hay miêu tả theo nhánh

Loài chủng loại phát sinh hoặc miêu tả theo nhánh học là "tập hợp nhỏ nhất của các quần thể (hữu tính) hoặc dòng giống (vô tính) có thể chẩn đoán được bằng sự kết hợp duy nhất những trạng thái đặc tính trong cá thể tương đương (semaphoronts)". Những trạng thái đặc điểm được quan sát là cơ sở thực nghiệm cung cấp bằng chứng hỗ trợ các giả thuyết về dòng giống tiến hóa khác nhau đã duy trì tính toàn vẹn di truyền qua thời gian và không gian. Những đánh dấu phân tử có thể được dùng để xác định khác biệt di truyền chẩn đoán trong hạt nhân hoặc DNA ty thể của các loài khác nhau. Ví dụ, trong một nghiên cứu thực hiện trên nấm, việc dùng loài miêu tả theo nhánh để nghiên cứu đặc trưng nucleotide sẽ cho kết quả chính xác nhất về các loài nấm khác nhau theo tất cả các quan niệm loài đã được nghiên cứu. Các phiên bản của quan niệm loài phát sinh chủng loại nhấn mạnh tính đơn ngành hoặc khả năng chẩn đoán có thể dẫn đến việc chia tách các loài hiện có (như trong họ Bovidae) khi nhận diện loài phụ trước đây thành loài, dù thực tế cho thấy không có rào chắn sinh sản và quần thể có thể biến đổi hình thái. Một số tác giả coi cách tiếp cận này là lạm phát phân loại (taxonomic inflation) vì làm khái niệm loài mất chặt chẽ và gây bất ổn cho phân loại học. Bên cạnh đó, số khác bảo vệ cách tiếp cận này, cảm thấy đáng tiếc khi bị coi là "lạm phát phân loại" và phản pháo gọi quan điểm đối lập là "bảo thủ phân loại" (taxonomic conservatism). Họ tuyên bố việc tách loài và công nhận các quần thể nhỏ hơn ở cấp độ loài là phù hợp về mặt chính trị, với lý do chúng có thể dễ dàng được đưa vào danh sách Loài nguy cấp trong Sách đỏ IUCN, thu hút được chế tài bảo tồn và vốn tài trợ.

Không giống với khái niệm loài sinh học, loài miêu tả theo nhánh không dựa vào cách ly sinh sản mà có bộ tiêu chí độc lập với những quá trình thiết yếu trong các khái niệm khác. Do đó, khái niệm này còn áp dụng được cho dòng vô tính, nhưng không phải lúc nào cũng cung cấp ranh giới phân loại rõ ràng và trực quan mà có thể phải cần nhiều nguồn bằng chứng bổ trợ (như locus đa hình) để đưa ra kết quả hợp lý.

Loài tiến hóa
Năm 1951, George Gaylord Simpson đề xuất khái niệm loài tiến hóa là "thực thể gồm các sinh vật duy trì nhận dạng của mình so với những thực thể khác qua thời gian và theo không gian, và có số phận tiến hóa và khuynh hướng lịch sử độc lập riêng". Quan niệm này khác với loài sinh học ở chỗ thể hiện sự bền bỉ của giống loài theo thời gian. Wiley và Mayden tuyên bố khái niệm loài tiến hóa "tương tự" như khái niệm dòng dõi loài của Willi Hennig, và khẳng định rằng khái niệm loài sinh học, "một số phiên bản" của khái niệm loài phát sinh chủng loại cũng như ý kiến xếp loài cùng loại với các đơn vị phân loại cao hơn không thích hợp cho nghiên cứu đa dạng sinh học (nhằm ước tính chính xác số lượng loài). Họ đề xuất thêm rằng khái niệm này phù hợp với cả loài sinh sản vô tính lẫn hữu tính. Kevin de Queiroz đề ra "Khái niệm dòng dõi chung về loài" cũng thuộc khái niệm này.

Loài sinh thái
Loài sinh thái là tập hợp các sinh vật thích nghi với một tập hợp ổ sinh thái cụ thể trong môi trường. Theo khái niệm này, các quần thể tạo ra những cụm phân loại (theo ngoại hình) rời rạc được nhận công nhận là loài, dưới xu hướng kiểm soát của những quá trình sinh thái và tiến hóa.

Loài di truyền
Baker và Bradley địng nghĩa loài di truyền là tập hợp các quần thể giao phối được cách ly về mặt di truyền. Khái niệm này giống với khái niệm loài sinh học của Mayr nhưng nhấn mạnh vào yếu tố di truyền hơn là cách ly sinh sản. Trong thế kỷ 21, loài di truyền có thể xác định bằng cách so sánh trình tự DNA, nhưng trước đây đã có các phương pháp khác như so sánh karyotype (bộ nhiễm sắc thể) và allozyme (biến thể enzym).

Đơn vị giữ tầm tiến hóa
Đơn vị giữ tầm tiến hóa (Evolutionarily significant unit - ESU) hay "loài hoang dã" là quần thể sinh vật được xét là riêng biệt cho mục đích bảo tồn.

Chronospecies

Ngành cổ sinh vật học áp dụng khái niệm Chronospecies vì chỉ có hóa thạch làm bằng chứng giải phẫu so sánh (hình thái học). Trong tiến trình tái sinh mô (theo tiến hóa, không nhất thiết liên quan đến rẽ nhánh), các nhà cổ sinh vật học tìm cách xác định một chuỗi các loài, mỗi loài trong đó đều phát sinh từ loài giả định trước đó đã tuyệt chủng thông qua biến đổi liên tục, chậm chạp và ít đồng đều. Theo trình tự thời gian như vậy, các nhà cổ sinh vật học đánh giá mức độ thay đổi cần thiết cho một dạng hình thái khác biệt được coi là một loài mới so với loài tổ tiên.

Giả loài virus
Virus có những quần thể đông đảo, được đặt câu hỏi về tình trạng sống khi cơ thể chỉ gồm nhiều hơn một chuỗi DNA hoặc RNA nằm trong lớp vỏ protein, cũng như khả năng đột biến nhanh chóng. Tất cả những yếu tố này khiến cho hầu như không thể áp dụng các khái niệm loài thông thường. Giả loài virus là nhóm các kiểu gen có liên hệ với nhau do đột biến tương tự, cùng cạnh tranh trong môi trường gây đột biến cao và bị quá trình cân bằng đột biến - chọn lọc chi phối. Có dự đoán rằng trong khung tiến hóa thích nghi, một giả loài virus tại miền thấp nhưng trung tính và khả năng liên kết cao sẽ vượt trội hơn giả loài ở đỉnh nhưng miền hẹp cùng với các đột biến xung quanh không phù hợp, điều này gọi là "hiệu ứng giả loài". Không có đề xuất nào về giả loài tương thích với khái niệm loài sinh học truyền thống. Ủy ban quốc tế về phân loại virus từ năm 1962 đã phát triển hệ thống phân loại virus phổ quát; giúp cho việc phân loại virus được ổn định.

Phân loại và đặt tên

Tên thông thường và danh pháp khoa học
Tên thường dùng cho các loài thường không rõ ràng chính xác: "mèo" có thể là mèo nhà Felis catus hoặc tất cả những loài trong Họ Mèo Felidae. Các tên này cũng thay đổi tùy theo ngôn ngữ hay địa phương: ví dụ trường hợp báo puma, báo sư tử, báo núi,... đều chỉ về loài Puma concolor mà ngay từ "báo" cũng có thể liên tưởng đến báo đốm Panthera onca ở châu Mỹ Latinh hay báo hoa mai (Panthera pardus) tại châu Phi và châu Á. Ngược lại, tên khoa học hay danh pháp khoa học của mỗi loài sẽ là duy nhất và phổ quát khắp nơi, gồm hai phần: tên chi như Puma, và tên cụ thể như concolor.

Mô tả loài

Một loài được đặt tên phân loại khi một mẫu chuẩn được mô tả chính thức, được gán một tên khoa học duy nhất trong một ấn phẩm. Mô tả loài thường cung cấp các phương tiện để xác định loài mới, phân biệt với các loài khác đã được mô tả trước đó và các loài có liên quan hoặc dễ gây nhầm lẫn. Đồng thời cung cấp tên được công bố hợp lệ (trong thực vật học) hoặc tên dùng được (trong động vật học) khi chấp nhận xuất bản. Mẫu chuẩn thường được lưu giữ trong kho lưu trữ lâu dài, thường là bộ sưu tập nghiên cứu của bảo tàng hoặc trường đại học lớn, cho phép xác minh độc lập và là phương tiện để so sánh mẫu vật. Theo Bộ danh pháp Động vật học Quốc tế khuyến nghị những người mô tả loài mới chọn tên "thích hợp, ngắn gọn, thuận tai, dễ nhớ và không gây xúc phạm".

Tên viết tắt
Sách báo đôi lúc không viết đủ định danh loài mà dùng từ viết tắt như "sp." ở số ít hoặc "spp." (viết tắt của species pluralis tiếng Latinh nghĩa "nhiều loài"), ví dụ như "Canis sp.". Việc này áp dụng khi một số cá thể chắc chắn thuộc một chi cụ thể nhưng không chắc thuộc loài nào, như thường thấy trong cổ sinh vật học.

Tác giả cũng có thể dùng "spp." làm cách diễn đạt ngắn gọn về vấn đề áp dụng cho nhiều loài nhưng không phải tất cả trong cùng một chi. Còn nếu muốn bày tỏ rằng áp dụng cho tất cả loài trong một chi thì chỉ dùng tên chi mà không có tên loài. Tên chi và loài thường được in nghiêng nhưng chữ viết tắt như "sp." không nên in nghiêng.

Khi định danh một loài không rõ, có thể dùng "cf." (confer) trước tên loài để chỉ rằng cần thêm thông tin xác nhận. Các chữ viết tắt "nr." (near) hoặc "aff." (affine) có thể được dùng khi định danh chưa rõ nhưng giống với loài được đề cập sau.

Mã nhận dạng
Với sự gia tăng của cơ sở dữ liệu trực tuyến, mã nhận dạng các loài đã được khởi tạo và xác định, bao gồm:
 Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia (Hoa Kỳ) (National Center for Biotechnology Information - NCBI) sử dụng số nhận dạng 'taxid' (Taxonomy identifier) được coi là "định danh duy nhất (và) ổn định", ví dụ: taxid của Homo sapiens là 9606.
 Bách khoa toàn thư Kyoto về gen và bộ gen (Kyoto Encyclopedia of Genes and Genome - KEGG) sử dụng mã ba hoặc bốn chữ cái cho một số loài hạn chế nhất định; ví dụ H. sapiens có mã đơn giản là hsa.
 UniProt sử dụng "hệ thống dễ nhớ" không quá năm ký tự chữ và số, ví dụ: HUMAN cho H. sapiens.
 Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (Integrated Taxonomic Information System - ITIS) cung cấp một số duy nhất cho mỗi loài. Homo sapiens có mã số TSN 180092.

Gộp và tách
Việc đặt tên cho một loài cụ thể, hay cả chi (và đơn vị phân loại cao hơn) chứa loài đó, là giả thuyết về mối quan hệ tiến hóa và khả năng phân biệt các loài trong nhóm sinh vật đó. Khi có thêm thông tin sẽ có thể chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết. Đôi lúc đặc biệt là trước kia khi còn khó khăn trong trao đổi thông tin, các nhà phân loại học làm việc riêng rẽ nên có thể đặt hai tên khác nhau mà sau này lại xác định đó lại cùng một loài. Khi đó, tên loài đặt trước thường được ưu tiên để giữ lại, còn các tên đặt sau coi là Danh pháp đồng nghĩa. Ngược lại cũng có khi một đơn vị phân loại phải tách thành các đơn vị khác. Việc gộp hay tách tùy thuộc vào cách tiếp cận cá nhân chỉ ra khác biệt hoặc điểm chung giữa các sinh vật.

Sensu stricto và sensu lato
Bộ mã danh pháp như Bộ danh pháp Động vật học Quốc tế (International Code of Zoological Nomenclature - ICZN) và Bộ danh pháp Quốc tế về tảo, nấm và thực vật (International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants - ICN) chỉ hướng dẫn về việc đặt tên mà không đưa ra quy tắc để xác định ranh giới loài. Ranh giới loài có thể thay đổi dựa trên các nghiên cứu, nghĩa là định nghĩa loài cũng có thể thay đổi dựa trên bằng chứng mới. Định nghĩa ranh giới dùng để phân biệt các loài, tên loài có thể mang nghĩa sensu stricto (s.s. - "theo nghĩa hẹp") theo cách chính xác do tác giả đưa ra, còn sensu lato (s.l. - "theo nghĩa rộng") biểu thị cách dùng rộng hơn, như bao gồm cả các loài phụ khác. Các chữ viết tắt khác như "auct." (auctōrum - tác giả) hay hạn định như "non" (không) có thể được dùng làm rõ thêm nghĩa chủ đích tác giả muốn diễn tả.

Khái niệm loài sinh học của Mayr

Hầu hết sách giáo khoa hiện đại sử dụng Khái niệm loài sinh vật của  để phát triển định nghĩa loài. Khái niệm này còn được gọi là khái niệm về sinh sản hay cách ly. Theo đó, loài được định nghĩa là "nhóm quần thể tự nhiên thực sự hoặc có khả năng giao phối với nhau, được cách ly sinh sản với các nhóm khác".

Lập luận cho rằng định nghĩa này là hệ quả tất nhiên từ tác động của sinh sản hữu tính lên động lực chọn lọc tự nhiên. Việc Mayr dùng từ "có khả năng" (potentially) là điểm tranh cãi; một số diễn giải đã loại trừ giao phối bất thường hoặc do con người can thiệp, hay với những động vật có khả năng giao phối nhưng thường không xảy ra trong tự nhiên.

Vấn đề loài
Rất khó có một định nghĩa loài chung cho tất cả các sinh vật. Tranh luận về khái niệm loài gọi là vấn đề loài (species problem). Vấn đề này đã tồn tại từ khi Darwin viết Nguồn gốc các loài:

Hạn chế của quan niệm Mayr

Định nghĩa đơn giản của Mayr khá phù hợp với sinh vật đa bào nhưng không áp dụng được trong một số trường hợp như:
 Các sinh vật sinh sản vô tính như sinh vật đơn bào (vi khuẩn và các sinh vật nhân sơ khác), các sinh vật trinh sản hoặc tiếp hợp vô tính. Khi ấy thường dùng đến Mã vạch DNA và phát sinh loài. Thuật ngữ giả loài (quasispecies) đôi khi được dùng cho các thực thể đột biến nhanh như virus.
 Khi không biết liệu hai nhóm sinh vật giống nhau về hình thái có thể giao phối với nhau hay không. Đây là trường hợp của tất cả các dạng sống đã tuyệt chủng trong cổ sinh vật học vì không thể thực hiện được các thí nghiệm nhân giống.
 Khi lai giống cho phép gen giá trị chuyển giữa các loài.
 Ở loài vành đai, khi các cá thể trong những quần thể liền kề trên một dải phạm vi phân bố liên tục rộng sẽ giao phối thành công nhưng các cá thể trong những quần thể xa hơn thì không thể.

Việc xác định loài trở nên khó khăn khi không thể dung hòa nghiên cứu phân tử và hình thái học; từ đó có thể phân thành hai loại: (i) một hình thái, nhiều dòng (hội tụ hình thái, phức hợp loài,...) với (ii) một dòng, nhiều hình thái (ví dụ: tính mềm dẻo phenotype, nhiều giai đoạn vòng đời... ). Thêm nữa, chuyển gen ngang (horizontal gene transfer - HGT) gây khó khăn cho việc xác định loài. Tất cả các định nghĩa về loài đều giả định sinh vật thừa hưởng gen từ một hoặc cả hai bố mẹ, nhưng điều này không xảy ra với HGT. Có bằng chứng rõ ràng về HGT giữa các nhóm sinh vật nhân sơ rất khác nhau và cũng đôi khi giữa các nhóm sinh vật nhân thực khác nhau, như một số giáp xác và da gai.

Nhà sinh học tiến hóa James Mallet kết luận rằng:

Wilkins dẫn lại lập luận của các nhà sinh học như Brent Mishler về tính hợp lệ của khái niệm loài: "nếu chúng ta đang thực sự tiến hóa và tiếp cận phân loại bằng phương pháp chủng loại phát sinh, chúng ta nên thay thế khái niệm này bằng ý tưởng nhánh nhỏ nhất" (khái niệm loài chủng loại phát sinh). Wilkins đồng tình với cách tiếp cận này đồng thời lưu ý những khó khăn mà nó sẽ gây ra cho phân loại học. Ông trích dẫn nhận xét đầu thế kỷ 20 của nhà ngư học Charles Tate Regan rằng "loài là bất cứ thứ gì mà một nhà sinh vật học có trình độ thích hợp lựa chọn gọi là loài". Wilkins dẫn tiếp Nhà triết học Philip Kitcher gọi điều này là "khái niệm loài hoài nghi", nhưng cho rằng vấn đề này không phải hoài nghi mà giúp ích nhiều cho thực nghiệm phân loại bất cứ nhóm sinh vật nào dựa trên kinh nghiệm các nhà phân loại học.

Phức hợp vi loài
Khái niệm loài càng lộ rõ vấn đề trước sự tồn tại của nhiều loài phụ (vi loài), như những nhóm như nhiều loài thực vật ít có biến đổi di truyền thường tạo thành phức hợp loài. Ví dụ, địa đinh Taraxacum officinale và mâm xôi Rubus fruticosus là tập hợp nhiều loài phụ, có đến 400 vi loài mâm xôi fruticosus và hơn 200 vi loài địa đinh, đa dạng phức tạp do lai hóa, tiếp hợp vô tính và đa bội hóa gây khó khăn khi xác định dòng gen giữa các quần thể và tranh cãi khi phân loại. Phức hợp loài xảy ra ở côn trùng như bướm Heliconius, động vật có xương sống như ếch cây Boana và nấm như Amanita muscaria.

Lai hóa

Lai tạo tự nhiên đặt ra thách thức với khái niệm về loài cách ly sinh sản, vì các con lai có khả năng sinh sản cho phép dòng gen trao đổi giữa hai quần thể. Ví dụ, quạ mỏ nhỏ Corvus corone và quạ Corvus cornix được phân loại là các loài riêng biệt, nhưng chúng lai tạp tự do ở những vùng phân bố trùng lên nhau.

Loài vành đai
Loài vành đai là một chuỗi liên kết của các quần thể loài có mối quan hệ láng giềng, mỗi quần thể trong số đó có thể giao phối hữu tính với các quần thể có quan hệ gần nhau, nhưng tồn tại ít nhất hai quần thể đóng vai trò kết thúc trong chuỗi có huyết thống quá xa để dẫn đến việc lai tạo, mặc dù có một dòng gen tiềm ẩn giữa mỗi quần thể "liên kết". Những quần thể "kết thúc", không giao phối dù được kết nối về mặt di truyền như vậy có thể có cùng khu vực phân bố nên đóng vành đai. Do đó, các loài vành đai là vật cản cho bất kỳ khái niệm loài nào dựa vào sự cách ly sinh sản. Tuy nhiên, loài vành đai rất hiếm, các ví dụ thường gặp như quần thể mòng biển cá trích - mòng biển nhỏ lưng đen xung quanh cực Bắc, nhóm Ensatina gồm 19 quần thể kỳ nhông ở Mỹ và chích xanh lục châu Á. Nhưng nhiều loài được gọi là loài vành đai hóa ra là do phân loại sai dẫn đến câu hỏi liệu thực sự có bất kỳ loài vành đai nào hay không.

Biến đổi
Các loài có thể biến đổi, như tiến hóa thành loài mới, trao đổi gen với loài khác, hợp nhất với loài khác hoặc tuyệt chủng.

Phát sinh loài

Quá trình quần thể sinh vật tiến hóa thành các loài khác biệt hoặc trở nên cách ly sinh sản được gọi là hình thành loài. Charles Darwin là người đầu tiên mô tả vai trò của chọn lọc tự nhiên đối với sự hình thành loài trong tác phẩm Nguồn gốc các loài năm 1859. Hình thành loài phụ thuộc vào chừng mức cách li sinh sản, dòng gen suy giảm. Việc này dễ xảy ra đối với hình thành loài khác vùng, nơi các quần thể bị tách biệt về mặt địa lý và có thể phân hóa dần dần khi tích lũy các đột biến. Lai hóa tác động đến cách ly sinh sản, nhưng có thể chống lại điều này một khi cặp quần thể có alen không tương thích của cùng một gen, như được miêu tả trong mô hình Bateson – Dobzhansky – Muller. Một cơ chế khác là hình thành phát sinh chủng loài liên quan đến một dòng giống thay đổi dần theo thời gian trở thành dạng mới khác biệt, mà không làm tăng số lượng loài phát sinh.

Trao đổi gen giữa các loài

Sự truyền gen theo hàng ngang giữa những sinh vật khác loài, thông qua lai hóa, chuyển đổi kháng nguyên, hoặc tái sắp xếp, đôi khi là nguồn biến dị di truyền quan trọng. Virus có thể chuyển gen giữa các loài. Vi khuẩn có thể trao đổi plasmid với vi khuẩn loài khác, kể cả một số loài có quan hệ họ hàng xa trong các vực phát sinh loài khác nhau, gây khó khi phân tích mối quan hệ giữa chúng và làm khái niệm loài vi khuẩn không còn vững chắc.

Louis-Marie Bobay và Howard Ochman gợi ý có thể nhóm các loại vi khuẩn thành "các cộng đồng thường xuyên hoán đổi gen" dựa trên phân tích nhiều bộ gen. Như vậy, vi khuẩn cũng có thể nhóm thành loài giống như khái niệm loài sinh học của Mayr, chỉ là bao gồm các quần thể sinh sản vô tính trao đổi gen bằng cách tái tổ hợp tương đồng.

Tuyệt chủng

Một loài gọi là tuyệt chủng khi cá thể cuối cùng của loài đó chết, nhưng loài đó cũng có thể đã tuyệt chủng về chức năng từ trước đó. Ước tính hơn 99% tất cả các loài từng sống trên Trái Đất (khoảng 5 tỷ loài) hiện đã tuyệt chủng. Có nhiều loài tuyệt chủng hàng loạt như ở cuối kỷ Ordovic, Devon, Permi, Tam Điệp và Phấn Trắng. Tuyệt chủng hàng loạt do nhiều nguyên nhân khác nhau như núi lửa hoạt động, biến đổi khí hậu, thay đổi hóa học trong khí quyển và đại dương, từ đó ảnh hưởng lớn đến sinh thái, khí quyển, bề mặt đất và nước trên Trái Đất. Một hình thức tuyệt chủng khác là hiện tượng đồng hóa loài thông qua lai tạo với loài khác, kết quả phát sinh gọi là loài chuyển dịch (compilospecies).

Ý nghĩa thực tiễn
Các nhà sinh vật học và nhà bảo tồn cần phân loại và nhận diện sinh vật trong lĩnh vực chuyên môn tương ứng. Khó khăn khi xếp các cá thể vào một loài theo cách chuẩn xác tạo ra nguy cơ không hợp lệ cho kết quả nghiên cứu, ví dụ như phép đo mức độ phong phú của một loài trong nghiên cứu hệ sinh thái. Các khảo sát dùng khái niệm loài phát sinh chủng loại cho kết quả số loài nhiều hơn 48%, cũng như quần thể và phạm vi nhỏ hơn khi áp dụng khái niệm khác. Điều này được gọi là "lạm phát phân loại", có thể tạo ra thay đổi hình thức sai lệch về số lượng các loài có nguy cơ tuyệt chủng, từ đó dẫn đến khó khăn về vấn đề chính trị và thực tiễn. Một số nhà quan sát cho rằng tồn tại mâu thuẫn cố hữu giữa mong muốn thấu hiểu các quá trình hình thành loài với nhu cầu nhận diện và xếp loại.

Luật bảo tồn tại nhiều quốc gia có những điều khoản đặc biệt nhằm ngăn ngừa các loài sinh vật bị tuyệt chủng. Với các loài lai, ví dụ lai giữa một loài được bảo vệ với một loài không được bảo vệ, đôi khi kéo theo xung đột cho các nhà lập pháp, chủ đất và nhà bảo tồn. Trường hợp kinh điển ở Bắc Mỹ có thể kể đến tranh cãi pháp lý đối với cú đốm phương bắc được bảo vệ lai với cú đốm California và cú lông sọc không được bảo vệ. Các lập luận cho rằng vấn đề loài thực ra tồn tại là do dùng nhiều khái niệm loài khác nhau, giải pháp là loại bỏ khái niệm loài và tất cả thứ bậc phân loại khác, thay vào đó sử dụng nhóm đơn ngành không có thứ bậc. Lập luận tiếp theo là vì các loài không so sánh được với nhau, nên việc đếm số loài không nói lên đa dạng sinh học; từ đó đề xuất các cách thức về đa dạng sinh học phát sinh loài để thay thế.

Lịch sử

Cổ điển

Trong Sinh vật học, Aristoteles dùng thuật ngữ γένος (génos) để gọi phân loại giống như lớp (ví dụ Chim hay Cá, và εἶδος (eidos) cho dạng nằm trong γένος như sếu, đại bàng, quạ hay sẻ. Các thuật ngữ này được dịch tương ứng sang chữ Latinh là genus và species nhưng không mang ý nghĩa phân loại Linnaeus đang dùng, ngày nay chim là một lớp, sếu là một họ còn quạ là một chi. Các γένος phân loại riêng rẽ nhờ vào thuộc tính; như chim thì có lông vũ, mỏ, cánh, máu nóng và đẻ trứng vỏ cứng. Còn εἶδος thì phân biệt nhờ các đặc điểm chung toàn bộ cá thể, con non thừa hưởng các biến thể từ cha mẹ. Aristoteles tin rằng tất cả γένος là khác biệt và không biến đổi. Cách tiếp cận của ông vẫn ảnh hưởng cho đến thời Phục Hưng.

Loài cố định

Khi bắt đầu hệ thống hóa các sinh vật sống, các nhà quan sát thời kỳ cận đại từng xếp động vật và thực vật theo những tiêu chí riêng. Giờ đây, nhiều tiêu chí ấy sẽ bị coi là kỳ cục: sắp xếp dựa trên màu sắc (thực vật có hoa màu vàng) hoặc hành vi (rắn, bọ cạp và một số loài kiến có thể cắn, chích, đốt). Năm 1686, nhà tự nhiên học Anh John Ray là người đầu tiên cố gắng định nghĩa sinh học về loài như sau:

Vào thế kỷ 18, nhà khoa học Thụy Điển Carl Linnaeus phân loại sinh vật theo các đặc điểm cơ thể chung chứ không chỉ dựa trên sự khác biệt. Ông đưa ra ý tưởng về một trật tự phân loại học dựa trên các đặc điểm có thể quan sát được và nhằm phản ánh những mối quan hệ tự nhiên. Tuy nhiên vào thời điểm đó, niềm tin phổ biến vẫn cho rằng dù ngoại hình giống nhau thế nào chăng nữa thì cũng không hề có mối liên hệ hữu cơ nào giữa các loài. Quan điểm này bị ảnh hưởng từ nền giáo dục học thuật và tôn giáo châu Âu hằn sâu tư tưởng Thượng Đế sắp xếp cõi sinh vật, tạo thành phân loại Aristoteles gọi là scala naturae hay nấc thang tạo vật. Nhưng dù loài có cố định hay không thì scala (thang) cho thấy hàm ý phát triển đi lên.

Đột biến
Khi xem xét bằng chứng về sự lai tạo, Linnaeus nhận ra rằng các loài không cố định và có thể thay đổi. Tuy vậy, ông không cho rằng các loài mới có thể phát sinh mà duy trì quan điểm loài được cố định theo thiết kế thiên thượng thì có thể thay đổi thông qua lai hóa hoặc thích nghi. Đến thế kỷ 19, các nhà tự nhiên học hiểu rằng các loài có thể thay đổi hình dạng theo thời gian và lịch sử trái đất đủ dài cho những biến đổi lớn. Trong tác phẩm Philosophie Zoologique (Triết học Động vật học) năm 1809, Jean-Baptiste Lamarck đã mô tả sự chuyển đổi loài, đề xuất rằng một loài có thể thay đổi theo thời gian, khác biệt hoàn toàn với tư tưởng Aristoteles.

Năm 1859, Charles Darwin và Alfred Russel Wallace đưa ra học thuyết về tiến hóa và hình thành loài mới. Darwin cho rằng các quần thể đã tiến hóa chứ không phải các cá thể, bằng chọn lọc tự nhiên tạo ra biến thể tự nhiên giữa các cá thể. Điều này đòi hỏi định nghĩa loài mới. Với kết luận loài về hình thức là ý tưởng, tạm thời hữu ích để định danh các nhóm cá thể tương tác với nhau, ông viết:

Xem thêm

 Sự hình thành loài
 Encyclopedia of Life
 Loài nguy cấp
 Đa dạng sinh học toàn cầu
 Hệ thống hóa

Ghi chú

Tham khảo

Thư mục
Sách

Tạp san

Liên kết ngoài
 Barcode of Life Data System
 Catalogue of Life
 Wikispecies – Danh mục mở về các loài của Wikimedia Foundation mà bất cứ ai cũng có thể sửa đổi

Phân loại sinh học
Danh pháp thực vật học
Thuật ngữ sinh học
Loài
Khái niệm sinh học
Danh pháp động vật học
Phân loại thực vật


title: Adustomyces

text:
Adustomyces là một chi nấm thuộc họ Pterulaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Adustomyces lusitanicus, được tìm thấy ở châu Âu và châu Phi.

Tham khảo

Pterulaceae
Nấm châu Âu
Nấm châu Phi


title: Blois

text:
Blois là quận lỵ của quận Blois và tỉnh lỵ của tỉnh Loir-et-Cher, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 48.600 người (thời điểm 2005).

Blois là thành phố du lịch với khoảng 40.000 dân. Trong thời kỳ Phục hưng, Blois là nơi cư trú chính thức của Vua Pháp.

Những năm qua, Blois đã giúp Huế trên nhiều lĩnh vực, trong đó có việc tiếp nhận sinh viên sang học tập tại Trường đào tạo kỹ sư Val de la Loire.

Nhân khẩu học

Những người con của thành phố
 Philippe Ariès, sử gia
 Gilbert Chapron, vận động viên đấu box
 Philippe Gondet, vận động viên bóng đá đội tuyển quốc gia Pháp
 Louis XII, vua Pháp
 Denis Papin, được xem như là người phát minh ra nồi nấu áp suất
 Renée de France, con gái thứ hai của Louis XII
 Jean Eugène Robert-Houdin, nhà ảo thuật, được tưởng niệm với một viện bảo tàng riêng: Maison de la Magie
 Nicolas Vogondy, vận động viên đua xe đạp

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Documentary photography of Blois by "Sayf"
 Jewish Encyclopedia entry

Loir-et-Cher
Xã của Loir-et-Cher


title: Đình thần Mỹ Phước

text:
Đình Mỹ Phước là một ngôi đình khang trang, bề thế và là một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia của tỉnh An Giang, Việt Nam.

Nguồn gốc, kiến trúc
Đình Mỹ Phước tọa lạc tại trung tâm phường Mỹ Long, thuộc thành phố Long Xuyên.
Không rõ năm xây dựng, chỉ biết ban đầu, đình được xây dựng bằng tre, lá. Đến năm 1889, được sửa lại (lợp ngói, cột bằng gỗ căm xe), và sau đó còn trải qua ba lần tu sửa nữa: năm 1903, xây tường xung quanh thay cho ván; năm 1960, nâng nền đình; năm 1990, dựng hàng rào bằng xi măng.

Ngôi đình nằm trong khuôn viên có diện tích 4.770 m2 , Tuy nhiên chỉ còn lại 3.620 m2, xung quanh có tường gạch bao, có một cửa chính và ba cửa phụ bằng gạch và xi măng.

Cổng chính xây theo kiểu tam quan, trên có ba chữ "Mỹ Phước (Phúc) Đình", hai bên có hai con lân bằng đất nung tráng men xanh.

Qua cổng tam quan, ở hai bên có hai miếu: miếu Sơn Quân và miếu Hội đồng.

Ngôi đình chính dài 37 m, rộng 16,5 m (tổng cộng 610,5 m2), gồm chín gian, có ba cửa chính. Bờ nóc gắn hai con rồng uốn khúc, đuôi xoắn, chầu nậm rượu.
Nóc nhà võ ca gắn hai con phượng và bát tiên ở hai bên. Ở giữa có hình bát quái, hai bên có hai con nai. Mặt trước mái đình giữa đắp hình địa cầu, hai bên có hai con cá hóa rồng. Hai đầu đao có hình nhật nguyệt và hình người. Mái lợp ngói âm dương, có ba tầng mười hai mái, được đắp tượng cá hóa rồng, nhật nguyệt, lưỡng long tranh châu, phượng, lân và bát tiên.

Đình là một quần thể gồm nhiều nhà vuông có bốn cột cái gọi là Tứ trụ được mở ra bốn phía chung quanh bằng bộ kèo đâm và kèo quyết theo kiểu "Võ đậu, đùi ếch". Vì muốn có diện tích bên trong rộng rãi nên ghép các ngôi nhà liền với nhau theo kiểu "trùng thềm điệp ốc", tạo nên một không gian rộng rãi. Nơi gian thờ chính có hai bộ bao lam chạm trổ hoa lá, bát tiên, sơn son thiếp vàng tinh xảo.

Việc thờ cúng
Gian chính có khám thờ thần Thành hoàng làng là Nguyễn Hữu Cảnh (1650-1700), một vị tướng của chúa Nguyễn Phúc Chu, người có công chiêu dân khai phá vùng đất này. Ngoài ra, ở đây còn có bàn thờ Hội đồng.

Võ qui (trung điện) có bàn thờ 18 đời vua Hùng và bàn thờ chủ tịch Hồ Chí Minh. Hai bên gian chính, là các bàn thờ: Tả ban, Hữu ban, Đông hiến, Tây hiến, tiền hiền, hậu hiền,...Đặc biệt, nơi đây còn thờ thần Thị, tức ông Nguyễn Văn Võ, người có công lập chợ Long Xuyên. Ngôi đình có đã sắc phong từ thời Tự Đức năm thứ 5 (1852.

Hằng năm, lễ chính của đình là lễ Kỳ yên được tổ chức vào các ngày 10, 11, 12 tháng 5 âm lịch

Ngày 26 tháng 6 năm 1995, ngôi đình đã được xếp loại di tích "kiến trúc nghệ thuật" cấp quốc gia theo quyết định số 2233/VH-QD.

Ảnh

Xem thêm
Thành hoàng
Đình làng Nam Bộ

Sách tham khảo
 Nhiều người soạn, Kỷ lục An Giang 2009. Nhà xuất bản Thông Tấn, 2010.

Chú thích

Long Xuyên
Mỹ Phước
Di tích quốc gia Việt Nam


title: Megachile temora

text:
Megachile temora là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1905


title: Illasi

text:
Illasi là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 90 km về phía tây của Venice và khoảng 15 km về phía đông của Verona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.112 người và diện tích là 25,0 km².

Đô thị Illasi có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Cellore and Donzellino.

Illasi giáp các đô thị: Cazzano di Tramigna, Colognola ai Colli, Lavagno, Mezzane di Sotto, và Tregnago.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Asynarchus planifrons

text:
Asynarchus planifrons là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Asynarchus


title: 12433 Barbieri

text:
12433 Barbieri (1996 AF4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 1 năm 1996 bởi M. Tombelli và U. Munari ở Cima Ekar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12433 Barbieri

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Maura Tombelli
Được phát hiện bởi Ulisse Munari
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Etayo

text:
Etayo là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 13,02 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 84 người với mật độ 6,24 người/km². Đô thị này có cự ly 59 km so với tỉnh lỵ Pamplona.

Tham khảo

Đô thị ở Navarre


title: Épagne-Épagnette

text:
Épagne-Épagnette là một xã ở tỉnh Somme trong vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Épagne-Épagnette is Xã này tọa lạc hai bên bờ sông Somme khoảng  về phía đông nam của Abbeville trên đường D901.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Épagne-Épagnette trên trang mạng của INSEE
 Épagne-Épagnette trên trang mạng của Quid

Epagne-Epagnette


title: Khu Hackney của Luân Đôn

text:
Khu Hackney của Luân Đôn (tiếng Anh: The London Borough of Hackney) là một khu tự quản Luân Đôn thuộc Bắc Luân Đôn, và tạo thành một phần của vùng Nội Luân Đôn. Chính quyền địa phương là Hội đồng Khu tự quản Luân Đôn Hackney.

Đô thị kết nghĩa

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hội đồng Hackney

Hackney


title: Semen Isaakovich Kirsanov

text:
Semen Isaakovich Kirsanov (tiếng Nga: Семён Исаа́кович Кирса́нов; họ thật là Kortchich – Кортчик, 5 tháng 9 năm 1906 – 10 tháng 12 năm 1972) là nhà thơ Nga Xô Viết.

Tiểu sử
Semen Kirsanov sinh ở Odessa trong gia đình một thợ may. Học ở trường gymnazy và từ năm 1920 học ở khoa ngôn ngữ Đại học nhân dân Odessa. Từ năm 1922 bắt đầu in thơ ở tạp chí Юголеф. Năm 1924 làm quen với Vladimir Vladimirovich Mayakovsky và trở thành người của phái Vị lai. Năm 1926 Kirsanov đến Moskva, cùng với Mayakovsky đi đọc thơ ở nhiều thành phố, khát khao tạo nên một hình thức thơ mới. Những năm tiếp đó ông liên tiếp in các trường ca: "Прицел" (1926), "Опыты" (1927), "Моя именинная"(1928)…Cuối thập niên 1930, ông cùng với một số nhà thơ Xô Viết đi Ba Lan, Tiệp Khắc, Pháp. Thời kỳ Thế chiến II ông làm phóng viên chiến trường của một số tờ báo quân đội, có mặt ở nhiều chiến trường khác nhau, viết báo, viết khẩu hiệu, truyền đơn và làm thơ. Năm 1951 ông được tặng giải thưởng Stalin (giải thưởng Nhà nước).

Thơ của Semen Kirsanov rất đa dạng về hình thức và phong phú về nội dung. Ông là một trong những học trò của Vladimir Mayakovsky tạo được cho mình một con đường riêng trong thơ ca nửa cuối thế kỷ XX và có ảnh hưởng đến nhiều nhà nổi tiếng như Bella Akhmadulina, Yevgeny Yevtushenko, Robert Rozhdestvensky, Andrey Voznesensky... Dưới đây là một bài thơ có hình thức rất độc đáo:

АД

  Иду
 в аду.
  Дороги -
 в берлоги,
 топи, ущелья
 мзды, отмщенья.
 Врыты в трясины
 по шеи в терцинах,
 губы резинно раздвинув,
 одни умирают от жажды,
 кровью опившись однажды.
 Ужасны порезы, раны, увечья,
 в трещинах жижица человечья.
 Кричат, окалечась, увечные тени:
 уймите, зажмите нам кровотеченье,
 мы тонем, вопим, в ущельях теснимся,
 к вам, на земле, мы приходим и снимся.
 Выше, спирально тела их, стеная, несутся,
 моля передышки, напрасно, нет, не спасутся.
 Огненный ветер любовников кружит и вертит,
 по двое слипшись, тщетно они просят о смерти.
 За ними! Бросаюсь к их болью пронзенному кругу,
 надеясь свою среди них дорогую заметить подругу.
 Мелькнула. Она ли? Одна ли? Ее ли полузакрытые веки?
 И с кем она, мучась, сплелась и, любя, слепилась навеки?
 Франческа? Она? Да Римини? Теперь я узнал: обманула!
 К другому, тоскуя, она поцелуем болящим прильнула.
 Я вспомнил: он был моим другом, надежным слугою,
 он шлейф с кружевами, как паж, носил за тобою.
 Я вижу: мы двое в постели, а тайно он между.
 Убить? Мы в аду. Оставьте у входа надежду!
 О, пытки моей беспощадная ежедневность!
 Слежу, осужденный на вечную ревность.
 Ревную, лететь обреченный вплотную,
 вдыхать их духи, внимать поцелую.
 Безжалостный к грешнику ветер
 за ними волчком меня вертит
 и тащит к их темному ложу,
 и трет меня об их кожу,
 прикосновенья — ожоги!
 Нет обратной дороги
 в кружащемся рое.
 Ревнуй! Эти двое
 наказаны тоже.
 Больно, боже!
 Мука, мука!
 Где ход
  назад?
 Вот
 ад.

Ngoài sáng tác, Semen Kirsanov còn dịch nhiều thơ của Louis Aragon, Pablo Neruda và nhiều nhà thơ khác ra tiếng Nga. Ông được tặng 2 huân chương Lenin và nhiều huân, huy chương khác của Nhà nước Liên Xô. Ông mất năm 1972 ở Moskva.

Tác phẩm
 Прицел, 1926
 Опыты, 1927
 Моя именинная, 1928
 Слово предоставляется Кирсанову, 1930
 Товарищ Маркс, 1933
 Владимир Ильич Ленин, 1933
 Золушка, 1934
 Война — чуме!, 1937
 Семь дней недели, 1956
 Строки стройки, 1930
 Перед поэмой, 1931
 Ударный квартал, 1931
 Стихи в строю, 1932
 Дорога по радуге, 1938
 Четыре тетради, 1940
 Желания, 1935
 Мыс желания, 1938
 Поэма поэтов, 1939
 Новое, 1935
 Советская жизнь, 1948
 Время — наше! 1950
 Товарищи стихи, 1948-1953
 Однажды завтра, 1964
 Стихи о Латвии, 1948
 Месяц отдыха, 1952

Một vài bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Семен Кирсанов. Стихи
 Семен Кирсанов. ПОЭМА О РОБОТЕ
 Семен Кирсанов. ПОСЛЕДНИЙ СОВРЕМЕННИК. Поэма (не издавалась с 1930 года)

Nhà thơ Nga
Nhà văn Nga
Mất năm 1972
Chết vì ung thư thanh quản


title: Yến Lan

text:
Yến Lan (1916-1998), tên thật là Lâm Thanh Lang, là một nhà thơ, nhà viết kịch Việt Nam. Ông còn có bút danh khác là Xuân Khai.

Tiểu sử
Yến Lan sinh ngày 2 tháng 3 năm 1916, quê tại thị trấn Bình Định, huyện An Nhơn (nay là phường Bình Định, thị xã An Nhơn), tỉnh Bình Định. Ông nội Yến Lan là nhà nho, thuộc dòng Minh Hương ở Phúc Kiến. Mồ côi mẹ năm 6 tuổi, Yến Lan sống bằng nghề dạy học tư và viết văn. Ông sáng tác thơ từ sớm và cùng với Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Quách Tấn hợp thành Bàn thành tứ hữu (bốn người bạn thơ đất Bình Định) nổi tiếng trên thi đàn lúc đó. Trong giai đoạn này, ông cùng Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên sáng tác theo trường phái Thơ loạn (còn gọi là Thơ điên) với những trăng, xương, máu, hồn ma... trong thơ. Sau Cách mạng tháng Tám, ông là Uỷ viên văn hoá Cứu quốc Bình Định (1947–1949); là Uỷ viên văn hoá kháng chiến Nam Trung Bộ, trưởng đoàn kịch Kháng chiến. Từ 1950 đến 1954 ông làm công tác văn hoá văn nghệ ở Bình Định. Sau 1954, Yến Lan tập kết ra Bắc, trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1957, làm việc tại Nhà xuất bản Văn học và tham gia phong trào Nhân văn - Giai phẩm. Sau khi thống nhất đất nước năm 1975, ông trở về công tác tại Hội văn nghệ Bình Định và mất tại đây ngày 5 tháng 10 năm 1998.

Ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007. Hiện nay tại Khu phố Hòa Cư, phường Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn, Bình Định có Nhà Lưu niệm nhà thơ Yến Lan.

Tác phẩm
Bóng giai nhân (kịch thơ,)
Gái Trữ La (kịch thơ, 1943)
Những ngọn đèn (thơ, 1957)
Tôi đến tôi yêu (thơ, 1965)
Lẵng hoa hồng (thơ, 1968)
Giữa hai chớp lửa (thơ, 1978)
Én Đào (truyện thơ, 1979)
Thơ Yến Lan (thơ, 1987)
Cầm chân hoa (thơ tứ tuyệt, 1991)
Thơ tứ tuyệt (tuyển tập, 1996)

Thành tựu nghệ thuật
Nổi tiếng từ Phong trào Thơ mới với "Bến My Lăng" bất hủ, sau này Yến Lan được đánh giá cao với thơ tứ tuyệt.

Nhà thơ, nhà phê bình Trúc Thông đã nhận xét: "Trong số lưa thưa bậc hảo hán của thơ tứ tuyệt Việt Nam hiện đại, Yến Lan thuộc loại "bố già". Một "bố già" hiền lành. Không cân quắc, ngang tàng, vang động. Nhưng vẫn đầy cốt cách trong cung cách âm thầm... Trong tứ tuyệt Yến Lan thường nén lại một nông nỗi thở dài. Có khá nhiều cám cảnh. Nhưng cốt cách nghệ sĩ, cốt cách tứ tuyệt đã gây cho người đọc một sự kính trọng".

Chú thích

Người được truy tặng Giải thưởng Nhà nước (Việt Nam)
Người Bình Định
Người Việt gốc Hoa
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ từ 1976
Nhà thơ tiền chiến
Phong trào Nhân Văn-Giai Phẩm
Sinh năm 1916
Mất năm 1998


title: Ganodermataceae

text:
Ganodermataceae là một họ nấm thuộc bộ Polyporales.

Chú thích

Tham khảo

Bộ Nấm lỗ


title: Plonévez-Porzay

text:
Plonévez-Porzay () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Plonévez-Porzay được gọi là Plonévéziens.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

 Mayors of Finistère Association  ;
 INSEE ;
 IGN

Liên kết ngoài

 Official website
 French Ministry of Culture list for Plonévez-Porzay

Xã của Finistère


title: Paratetrapedia pallidipennis

text:
Paratetrapedia pallidipennis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Paratetrapedia
Động vật được mô tả năm 1899


title: Johnstown, Pennsylvania

text:
Johnstown là một thành phố thuộc quận Cambria, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 20978 người.

Tham khảo

Xem thêm
 American Finder

Quận Cambria, Pennsylvania
Thành phố của Pennsylvania


title: Meillant

text:
Meillant là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Meillant on the Quid website

Ghi chú

Xã của Cher


title: 9684 Olieslagers

text:
9684 Olieslagers (4113 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9684 Olieslagers

Thiên thể phát hiện năm 1960
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Agrias hewitsonius

text:
Agrias hewitsonius là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Nam Mỹ.

Phụ loài
Agrias hewitsonius hewitsonius (Brazil (Amazonas))
Agrias hewitsonius beatifica (Ecuador, Peru)
Agrias hewitsonius stuarti (Peru, Colombia, Brazil (Amazonas))
Agrias hewitsonius beata (Peru)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Agrias
Động vật Brasil
Charaxinae


title: Granulifusus

text:
Granulifusus là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidaes.

Các loài
Các loài trong chi Granulifusus gồm có:
 Granulifusus amoenus Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus babae Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus bacciballus Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus balbus Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus benjamini Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus captivus (Smith, 1889)
 Granulifusus consimilis Garrard, 1966
 Granulifusus dondani M.A. Snyder, 2003
 Granulifusus geometricus Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus hayashii Habe, 1961
 Granulifusus kiranus Shuto, 1958
 Granulifusus lochi Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus monsecourorum Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus musasiensis (Makiyama, 1922)
 Granulifusus nakasiensis Hadorn & Fraussen, 2005
 Granulifusus niponicus (E.A. Smith, 1879)
 Granulifusus poppei Delsaerdt, 1995
 Granulifusus pulchellus Hadorn & Chino, 2005
 Granulifusus rubrolineatus (G.B. Sowerby II, 1870)
 Granulifusus rufinodis (von Martens, 1901)
 Granulifusus vermeiji M.A. Snyder, 2003

Chú thích

Tham khảo

Fasciolariidae


title: Fuligny

text:
Fuligny là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fuligny sur le site de l'Institut géographique national

Fuligny


title: Vương Nguyên Cơ

text:
Văn Minh Vương hoàng hậu (chữ Hán: 文明王皇后; 217 - 20 tháng 4, 268) là chính thất của Tư Mã Chiêu và là sinh mẫu của Tấn Vũ Đế Tư Mã Viêm, người sáng lập ra nhà Tấn, chấm dứt thời kì Tam Quốc trứ danh trong lịch sử Trung Quốc.

Bà chưa từng làm Hoàng hậu, nhưng là mẹ sinh Hoàng đế nên bà trở thành vị Hoàng thái hậu đầu tiên của triều đại này.

Tiểu sử
Bà tên thật Vương Nguyên Cơ (王元姬), người huyện Đàm, quận Đông Hải (nay là Đàm Thành, Sơn Đông). Ông nội bà là Đại tư đồ Vương Lãng, một đại thần từng phò tá Tào Ngụy, cha bà là Lan lăng hầu Vương Túc (王肃) và mẹ là Phu nhân Dương thị (羊氏), sau đó cha bà lại tái hôn, nên bà còn có kế mẫu Hạ Hầu thị (夏侯氏), một người nhân từ lễ độ.

Xuất thân trong danh môn vọng tộc, ông nội và cha đều đại thần phò tá cho gia tộc Tư Mã. Do đó ngay từ nhỏ, Vương Nguyên Cơ đã được hấp thụ nền giáo dục hoàn mỹ, năm 8 tuổi đã thấu hiểu Kinh Thi, Luận Ngữ đều là những cuốn sách kinh điển của Nho gia. Có thể nói Vương Nguyên Cơ là viên minh châu của gia tộc. Năm 9 tuổi, mẹ bị bệnh để lại mọi công việc cho Nguyên Cơ. Cha bà lại kết hôn với Năm 12 tuổi, ông nội bà Vương Lãng qua đời, được truy tặng làm Thành hầu.

Năm 15 tuổi, Nguyên Cơ kết hôn với Tư Mã Chiêu, con trai thứ hai của Thái phó Tư Mã Ý, đại thần Tào Ngụy lúc bấy giờ. Tuy là cuộc hôn nhân chính trị, nhưng tình cảm phu thê cũng khá thắm thiết. Vương Nguyên Cơ sinh được 5 người con, trong đó đáng kể nhất là Tấn Vũ Đế Tư Mã Viêm, Tư Mã Du, Tư Mã Triệu (司馬兆), Tư Mã Định Quốc (司馬定國) và Tư Mã Quảng Đức (司馬廣德). Bản thân Vương Nguyên Cơ cũng rất tận tâm với nhà chồng, nhất là luôn hầu hạ mẹ chồng chu đáo, là tấm gương tốt cho các con dâu và nữ nhi thời đó noi theo. Vương Nguyên Cơ được các nhà sử gia đánh giá là một hình tượng hiền thê thục đức điển hình trong xã hội phong kiến.

Sau khi Thục Hán bị diệt vong, Ngụy Đế Tào Hoán phong Tư Mã Chiêu lên làm Tấn vương, ban cho cửu tích. Vương Nguyên Cơ trở thành Vương hậu, Tư Mã Viêm con trưởng của bà được lập làm Vương thế tử.

Trong lúc Tư Mã Chiêu còn nắm quyền triều đình, Vương Nguyên Cơ đã đưa ra lời nhận xét sâu sắc và chính xác Chung Hội. Với tuệ nhãn nhìn người, Vương Nguyên cơ đánh giá Chung Hội là kẻ có dã tâm sẽ tạo phản một khi có dịp. Đúng như dự đoán, vào năm 263, sau khi Chung Hội chinh phạt Tây Thục thành công thì bị Khương Duy khích nên công khai tạo phản muốn chia sẻ giang sơn với nhà Tư Mã, nhưng cuối cùng bị Tư Mã Chiêu làm cho thất bại.

Năm Hàm Hi thứ 2 (265), Tấn vương Tư Mã Chiêu bệnh chết, Thế tử Tư Mã Viêm kế vị Tấn vương. Ngay sau khi lên ngôi, Tư Mã Viêm đã ép Ngụy Đế Tào Hoán phải nhường ngôi, sử gọi Tấn Vũ Đế, chính thức lập ra nhà Tấn. Vương Nguyên Cơ trở thành Hoàng thái hậu, cư tại Sùng Hóa cung (崇化宮), cha bà Vương Túc được truy tặng làm Lan lăng Cảnh hầu (兰陵景侯), mẹ Dương thị phong Bình Dương Tĩnh quân (平阳靖君), kế mẫu Hạ Hầu thị tấn truy Huỳnh Dương Hương quân (荥阳乡君). Dù đã là Thái hậu, mẹ của Hoàng đế, vị trí tối cao trong thiên hạ thế nhưng bà vẫn tiếp tục sống cần kiệm, giản dị như trước kia, toàn tâm chăm lo quản lý hậu cung, không can thiệp chính trường.

Năm Thái Thủy thứ 4 (268), Sùng Hóa cung Hoàng thái hậu Vương Nguyên Cơ bệnh mất ở tuổi 51. Bà được truy phong làm Văn Minh hoàng hậu và hợp táng ở Sùng Dương lăng (崇陽陵) cùng với chồng.

Tham khảo

 Tấn thư - Văn Minh Vương hoàng hậu liệt truyện

Sinh năm 217
Mất năm 268
Hoàng thái hậu nhà Tấn
Người Sơn Đông


title: Garonne

text:
Garonne là một con sông lớn của Pháp và Tây Ban Nha. Đây cũng đồng thời là tên của một số địa danh ở Pháp (các quận de Haute-Garonne, de Lot-et-Garonne, de Tarn-et-Garonne).

Nguồn gốc tên gọi
Garonne trong tiếng vùng miền núi Gascon là era Garona, một danh từ chung dùng chỉ "sông". Thời Julius Caesar người ta viết là Garumna.

Địa lý
Sông Garonne bắt nguồn từ Val D'Aran trong dãy núi Pyrenees thuộc phía Tây Ban Nha.

Trong vùng núi Pyrénées thuộc Toulouse, con sông được ngăn dòng để xây dựng các trung tâm thủy điện. Gần đây có thêm 2 trung tâm điện nguyên tử được xây dựng trên dòng Garonne:
 Trung tâm điện nguyên tử Blayais
 Trung tâm điện nguyên tử Golfech

Tại Bordeaux dòng sông được mở rộng do ảnh hưởng của thủy triều.

Sông Garonne chảy qua các tỉnh và thành phố chính sau:
 Tại vùng Val d'Aran (thuộc Tây Ban Nha): thành phố Vielha
 Tại tỉnh Haute-Garonne (31): Saint-Béat, Montréjeau, Saint-Gaudens, Muret, Toulouse, Blagnac
 Tại tỉnh Tarn-et-Garonne (82): Castelsarrasin - Auvillar - Lamagistère
 Tại tỉnh Lot-et-Garonne (47): Agen, Marmande, Port-Sainte-Marie
 Tại tỉnh Gironde (33): Langon, Bordeaux

Tham khảo

Sông của Pháp
Sông Tây Ban Nha


title: Sant'Andrea Frius

text:
Sant'Andrea Frius là một đô thị ở tỉnh Cagliari, vùng Sardinia của Italia, có vị trí cách khoảng 30 km về phía bắc của Cagliari. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.866 và diện tích là 36,5 km².

Sant'Andrea Frius giáp các đô thị: Barrali, Dolianova, Donorì, Ortacesus, San Basilio, San Nicolò Gerrei, Senorbì, Serdiana.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cagliari


title: Phrantela conica

text:
Phrantela conica là một loài ốc cỡ nhỏ nước ngọt có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Mollusc Specialist Group 1996. Phrantela conica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Phrantela
Động vật sắp nguy cấp Úc


title: Ueß

text:
Ueß là một đô thị thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rhineland-Palatinate, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: 8753 Nycticorax

text:
8753 Nycticorax (2636 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar. Nó được đặt theo tên Nycticorax nycticorax, the Black-crowned Night Heron.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8753 Nycticorax

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Court-Saint-Étienne

text:
Court-Saint-Étiennelà một đô thị ở tỉnh Walloon Brabant. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Court-Saint-Étienne có dân số 9.408 người. Tổng diện tích là 26,64 km² với mật độ dân số là 353 người trên mỗi km².

Tham khảo

Đô thị của Walloon Brabant


title: Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Á

text:
Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Á (tên tắt trong giao dịch: VAB) là một ngân hàng thương mại cổ phần của Việt Nam. VAB được thành lập vào năm 2003 trên cơ sở hợp nhất hai tổ chức tín dụng Công ty tài chánh cổ phần Sài Gòn (SFC) và Ngân hàng thương mại cổ phần nông thôn Đà Nẵng (DANABANK).

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức

Việt á


title: Borghetto di Vara

text:
Borghetto di Vara là một đô thị ở tỉnh La Spezia trong vùng Liguria của Ý, có cự ly khoảng 70 km về phía đông nam của Genoa và khoảng 15 km về phía tây bắc của La Spezia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 998 người và diện tích là 27,3 km².

Đô thị Borghetto di Vara có các frazioni (các đơn vị dân cư cấp dưới, chủ yếu là các làng) Boccapignone, Cassana, L'Ago, Pogliasca, Ripalta, và Termine di Roverano.

Borghetto di Vara giáp các đô thị sau: Beverino, Brugnato, Carrodano, Levanto, Pignone, Rocchetta di Vara, Sesta Godano.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh La Spezia


title: Arius madagascariensis

text:
The Madagascar sea catfish (Arius madagascariensis) là một loài cá thuộc họ Ariidae. Nó được tìm thấy ở Madagascar, Mozambique, and Tanzania. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông, hồ nước ngọt, shallow seas, and estuarine waters.

Tham khảo

 Loiselle, P. & participants of the CBSG/ANGAP CAMP "Faune de Madagascar" workshop 2004. Arius madagascariensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2007.

Arius


title: Epideira

text:
Epideira là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Epideira bao gồm:

 Epideira gabensis Hedley, 1922
 Epideira jaffaensis (Verco, 1909)

Chú thích

Tham khảo

Turridae


title: Staudach-Egerndach

text:
Staudach-Egerndach là một đô thị tại huyện Traunstein bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Chuyến bay 1549 của US Airways

text:
Chuyến bay 1549 của US Airways là chuyến bay thương mại gồm hai chặng đường với lịch trình thường lệ hàng ngày khởi hành từ Sân bay LaGuardia ở Thành phố New York đến Sân bay Quốc tế Charlotte/Douglas ở Charlotte, Bắc Carolina và sau đó đến Sân bay Quốc tế Seattle-Tacoma phục vụ Seattle và Tacoma, Washington. Chặng bay đầu của chuyến bay vào ngày 15 tháng 1 năm 2009 chấm dứt khoảng 6 phút sau khi cất cánh bằng việc buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống sông Hudson. Trong lúc vượt lên cao 3.200 feet trong khoảng thời gian 2 phút sau khi cất cánh, chiếc máy bay hai động cơ Airbus A320 được tin là bị một đàn chim đâm vào cả hai động cơ khiến cả hai cánh quạt nén ngưng trệ và vì thế làm mất một phần hay toàn bộ lực đẩy của cả hai động cơ. Toàn bộ hành khách và nhân viên phi hành đoàn sống sót sau tai nạn.

Sự kiện hạ cánh trên sông Hudson huyền thoại này đã trở thành nguồn cảm hứng cho bộ phim Cơ trưởng Sully phát hành năm 2016.

Chuyến bay
Vào ngày 15 tháng 1 năm 2009, chuyến bay 1549 cất cánh từ đường băng 04 của Sân bay LaGuardia ở Thành phố New York lúc 3:26 p.m. giờ miền đông Hoa Kỳ (20:26 UTC) với 150 hành khách và phi hành đoàn 5 người. Đường bay theo lịch trình thường ngày của chuyến bay 1549 là chuyến bay nội địa Hoa Kỳ, đầu tiên bay đến Sân bay Quốc tế Charlotte/Douglas, Bắc Carolina, và sau đó tiếp tục bay đến Sân bay Quốc tế Seattle-Tacoma ở tiểu bang Washington.

Nữ phát ngôn nhân của Cơ quan Quản lý Hàng không Liên bang (FAA) Laura Brown nói rằng theo thông tin ban đầu cho thấy thì các động cơ của máy bay đã bị chim đâm vào ngay sau khi cất cánh. Thông tin chính xác được xác nhận sau khi điều tra, chiếc Airbus bị đàn ngỗng đâm vào 2 động cơ. Thông tin không chính thức được xem lại trên màn hình radar cho thấy rằng chuyến bay vượt lên cao tối đa là 3.200 bộ (980 mét) trước khi nó bắt đầu hạ xuống thấp. Cơ trưởng đã gọi radio đến kiểm soát không lưu báo là máy bay của ông bị chim đâm vào động cơ và tuyên bố đáp khẩn cấp. Vì hỗn loạn cơ phó đã bật động cơ điện phụ trợ  Hành khách thuật lại là chiếc máy bay bị mất lực đẩy, động cơ bị cháy và ngửi thấy mùi xăng trước khi đáp xuống.

Phi hành đoàn
Cơ trưởng của chuyến bay là Chesley B. Sullenberger III, 57 tuổi từ Danville, California. Ông là một cựu đại úy phi công của Không lực Hoa Kỳ, phục vụ với vai trò phi công máy bay chiến đấu và từng lái F-4 Phantom II từ năm 1973 đến năm 1980. Sau khi rời không quân, ông trở thành phi công hành không thương mại cho US Airways. Cơ phó là Jeffrey Skiles, 49 tuổi từ Oregon, Wisconsin. Các tiếp viên hàng không là Donna Dent, Doreen Welsh, và Sheila Dail.

Máy bay
Chiếc máy bay là loại Airbus A320-214 có động cơ CFM56 và số sản xuất 1044. Số đăng ký máy bay (tail number) là N106US. Chuyến bay đầu tiên là ngày 15 tháng 6 năm 1999, được giao mới cho US Airways vào tháng 8 năm 1999. Nó đã thực hiện được 16.299 chuyến bay. Lần bảo dưỡng gần đây (kiểm tra và bảo dưỡng được thực hiện mỗi 550 giờ bay) là vào ngày 6 tháng 12 năm 2008. Loại Airbus A320 có một nút điều khiển để đáp xuống nước với chức năng là đóng lại tất cả các valves và cửa đóng dưới bụng máy bay để hạn chế tốc độ nước tràn vào máy bay.

Hạ cánh xuống sông Hudson

Cơ trưởng gọi radio đến kiểm soát không lưu rằng máy bay bị chim đâm vào động cơ và tuyên bố đáp khẩn cấp. Hành khách sau đó kể lại là máy bay mất lực đẩy, động cơ bị cháy và có mùi xăng trước khi hạ cánh. Thông tin không chính thức được xem lại trên màn hình radar cho thấy rằng chiếc máy bay lên cao tối đa khoảng 3.200 bộ (980 mét) trước khi nó bắt đầu hạ xuống thấp.

Một trong hai phi công nói với kiểm soát không lưu là họ có ý định đáp khẩn cấp xuống một sân bay được nhìn thấy bên dưới. Nhân viên điều khiển không lưu nhận ra sân bay đó là Sân bay Teterboro trong Quận Bergen, tiểu bang New Jersey. Ý định đáp xuống Sân bay Teterboro là liên lạc sau cùng từ máy bay trước khi các phi công quyết định đáp khẩn cấp xuống mặt nước trên sông Hudson vì thiếu độ cao để bay đến bất cứ sân bay nào gần đó. Điều khiển không lưu tại Sân bay LaGuardia báo cáo là thấy máy bay vượt qua bên trên cầu George Washington thấp hơn 900 bộ. Khi máy bay gần đụng mặt nước, cơ trưởng thông báo "Brace for impact" (có nghĩa là giữ chặt vị trí để đáp khẩn cấp) và các tiếp viên hàng không đã chỉ thị cho hành khách cúi đầu về phía trước.

Khoảng 6 phút sau khi cất cánh, chiếc máy bay chạm mặt sông Hudson với tốc độ 125 dặm Anh một giờ, hướng về phía nam ở vị trí gần Phố 48 trong khu Manhattan và cảng Imperial của Weehawken, tiểu bang New Jersey, cách Times Square non 1 dặm Anh và những đường phố đông đúc của khu Midtown Manhattan, và trong khoảng cách 3000 bộ (910 mét) từ ba nhà ga bến phà.

Qua việc đáp thành công trên mặt nước, theo nhật báo The Wall Street Journal, cơ trưởng chuyến bay "đã đạt được 1 kỳ công thử thách kỹ thuật nhất và hiếm có nhất trong hàng không dân dụng."

Cấp cứu

Các tàu phà và tàu kéo gần đó gần như đến tiếp cứu hành khách ngay lập tức. Một số hành khách đứng chờ trên cánh của chiếc máy bay đang nổi trên mặt nước, trong lúc những hành khách khác leo lên các xuồng cấp cứu. Trong vài phút, Sở Cứu hỏa Thành phố New York (FDNY), Sở Cảnh sát Thành phố New York (NYPD) và Tuần duyên Hoa Kỳ (USCG) có mặt tại hiện trường để giúp cho công cuộc cứu cấp. Tất cả hành khách và nhân viên phi hành được di tản an toàn khỏi máy bay.
Sở Cứu hỏa Thành phố New York đáp ứng với tàu cứu hỏa John D. McKean. Trên bộ, sở cứu hỏa thông báo tình trạng khẩn cấp mức độ 3 và huy động các đơn vị hỗ trợ tiếp vận và các đơn vị đối phó tình trạng khẩn cấp chính của họ và có đến 36 xe cứu thương sẵn sàng tại hiện trường. Sở cảnh sát đáp ứng với các máy bay trực thăng, tàu thuyền và thợ lặn.

Ngoài ra, khoảng 30 xe cứu thương của các tổ chức khác cũng sẵn sàng bao gồm xe cứu thương của một số bệnh viện. Nhiều cơ quan khác cũng cung cấp hỗ trợ y tế dọc theo bờ sông phía Weehawken bang New Jersey.

Thương tích
Chỉ có một người bị thương đáng kể: một tiếp viên cần phẫu thuật vì bị gãy chân. Tổng cộng có 78 người được chăm sóc y tế, đa số bị thương nhẹ và mất nhiệt vì thời tiết quá lạnh trên sông.

Trung tâm Y tế Công giáo Thánh Vincent tại Greenwich Village nhận bệnh nhân của vụ tai nạn này (cũng như Trung tâm Bệnh viện Thánh Luke's-Roosevelt) trong đó có từ 5 đến 10 người được chăm sóc vì bị lạnh cóng. Bệnh viện Roosevelt nhận thêm 10 bệnh nhân. Tất cả có 15 hành khách được chăm sóc tại các bệnh viện trong khi những hành khách khác được chăm sóc tại các cơ sở y tế nhỏ.

Xem thêm

 Chuyến bay 90 của Air Florida
 Chuyến bay 421 của Garuda Indonesia
 Chuyến bay 961 của Ethiopian Airlines
 Chuyến bay 375 của Eastern Air Lines

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Flickr photos of Flight 1549 in Hudson

Hàng không thương mại đáp trên mặt nước
Hoa Kỳ năm 2009
Tai nạn và sự kiện về hàng không thương mại gây ra vì chim đánh
Tai nạn và sự cố hàng không thương mại tại Hoa Kỳ
Tai nạn vận chuyển tại Thành phố New York
US Airways
Tai nạn và sự cố hàng không năm 2009
Hàng không tại Thành phố New York
Sông Hudson
Chuyến bay của US Airways
Hàng không Thành phố New York


title: Aphanobius touffus

text:
Aphanobius touffus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Chauhan miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Aphanobius


title: Etheostoma trisella

text:
Etheostoma trisella là một loài cá thuộc họ Percidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

 Gimenez Dixon, M. 1996. Etheostoma trisella. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.
 Carlson,R.L.,and Wainwright,P.C. 2010. The Ecological Morphology of Darter Fish.Biological Journal of the Linnean Society 100: 30-45
 Etnier, D.A 1970. Additional Specimens of  Etheostoma trisella from Tennessee. Copeia 2:365-400
 Heins, D.C., Baker J.A., and Guill J.M. 2010. Seasonal and inter-annual components of intra-populations variation in clutch size and egg size darter.Ecology of freshwater fish 19:322-332
 HOWELL WM, CALDWELL RD 1967. DISCOVERY OF A SECOND SPECIMEN OF DARTER ETHEOSTOMA TRISELLA.COPEIA 1:235-248
 Ramsey, J.S., and Mount, R. H. 1986. Trispot Darter. Vertebrate animals of Alabama in need of special attention 20-21

T
Động vật Mỹ
Động vật được mô tả năm 1963


title: 10560 Michinari

text:
10560 Michinari (1993 TN) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 10 năm 1993 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10560 Michinari

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Leptotarsus melanopterus

text:
Leptotarsus melanopterus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Cambyses I

text:
Cambyses I theo tiếng Ba Tư cổ là Kambujiya Già (khoảng 600 TCN ‐ 559 TCN) là vua của Anshan từ khoảng 580 TCN – 559 TCN, là cha của Cyrus Đại Đế. Tên của ông, Cambyses là cách gọi theo tiếng Latin.

Tiểu sử
Cambyses là một thành viên ban đầu của Triều đại Achaemenid. Ông dường như là cháu cố nội của người sáng lập Vương triều, Achaemenes, cháu nội của Teispes của Anshan và là con của Cyrus I của Anshan. Bác của ông là vua Ariaramnes của Ba Tư, và anh họ của ông là Arsames của Ba Tư.

Theo Herodotus, Cambyses là một "người đàn ông có gia đình hạnh phúc và đức tính trầm lặng". Ông trị vì dưới cương vị chúa tể của Astyages, vua xứ Media. Theo sử sách, ông cưới công chúa Mandane xứ Media, con gái của Astyages và công chúa Aryenis xứ Lydia. Vợ ông được xem là cháu gái của cả Cyaxares xứ Media và Alyattes II xứ Lydia. Kết quả của cuộc hôn nhân này là sự ra đời của người kế vị ông: Cyrus Đại đế. Theo Nicolas xứ Damacus, tên khi sinh của ông là Atradates, và ông đã bị thương nặng rồi hi sinh sau đó trong trận biên giới Ba Tư nơi ông, cùng với con trai ông, chống lại Astyages. Trận chiến này xảy ra khoảng 551 TCN, và theo sử liệu thì thi hài ông đã được an táng trong một ngôi mộ lớn.

Theo Herodotus, sở dĩ Astyages chọn ông làm con rể là vì vua Media cho rằng Cambyses không thể là kẻ đe dọa ngai vàng Media. Tuy nhiên, Cyrus II sau này đã lật đổ ông ngoại mình và khởi đầu đế quốc Ba Tư.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thêm nhiều tư liệu nói về ông

Vua nhà Achaemenes
Nhà Achaemenes
Sinh năm 600 TCN
Mất năm 559 TCN
Vua Hakhamanishian
Năm 559 TCN
Năm 600 TCN


title: Dasburg

text:
Dasburg là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm