title: Gia Định

text:
Gia Định (chữ Hán: 嘉定) là một địa danh cũ ở miền Nam Việt Nam.

Lịch sử (sơ lược)

Đất Gia Định xưa thuộc nước Phù Nam (tồn tại khoảng đầu thế kỷ 1 đến khoảng nửa thế kỷ 7), sau đó thuộc vương quốc Chân Lạp (nay là Campuchia). Tuy nhiên, "thuộc" một cách lỏng lẻo: "các dân tộc vẫn sống tự trị, và người dân Khmer lẻ tẻ chưa hợp thành đơn vị hành chính thuộc triều đình La Bích (Chân Lạp). Trong khi đó triều đình ấy phải tập trung lực lượng ở phía nam Biển Hồ (sau khi bỏ Ăngco ở phía bắc) để đối đầu với Xiêm La (nay là Thái Lan) đang tiếp tục lấn đất Chân Lạp ở phía tây. Đất Gia Định vẫn là đất tự do của các dân tộc và hầu như vô chủ, là đất hoang nhàn cả về kinh tế lẫn chủ quyền từ xưa".

Theo sử liệu, lưu dân Việt đã đến đây khai hoang và làm ăn sinh sống vào đầu thế kỷ 17, nhờ có cuộc hôn nhân giữa công nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp Chey Chetta II vào năm 1620. Vì mưu sinh, có thể lưu dân Việt đã có mặt ở đây trước khi có cuộc hôn nhân ấy. Song, chính nhờ mối quan hệ đó, mà Đại Việt (nay là Việt Nam) và Chân Lạp trở nên êm đẹp, dân cư hai nước có thể tự do qua lại sinh sống, tạo điều kiện cho lưu dân Việt ngày càng đông đảo hơn ở khu vực Đồng Nai, Sài Gòn....

Và căn cứ đoạn chép trong Gia Định thành thông chí, thì lúc bấy giờ lưu dân Việt "ở lẫn với người Cao Miên" (tức Chân Lạp), trích:
"Năm Mậu Tuất (1658)...vua (chúa Nguyễn Phúc Tần) sai Phó tướng Yến Vũ hầu (Nguyễn Phước Yến)...đem 2000 quân, đi tuần đến thành Mỗi Xoài nước Cao Miên, đánh phá được, bắt vua nước ấy là Nặc Ông Chân, đóng gông đem đến hành tại ở dinh Quảng Bình. Vua dụ tha tội...Khi ấy địa đầu trấn Gia Định là hai xứ Mỗi Xoài, Đồng Nai đã có dân lưu tán của nước ta cùng ở lẫn với người Cao Mên, để khai khẩn đất"..

Trong công cuộc Nam tiến
Năm Kỷ Mùi (1679), vì không theo nhà Thanh, các tướng nhà Minh là Dương Ngạn Địch, Hoàng Tiến, Trần Thượng Xuyên, Trần An Bình đã đem hơn 3.000 quân cùng 50 chiếc thuyền từ Quảng Đông (Trung Quốc) vào 2 cửa biển là Tư Dung (cửa Tư Hiền) và Đà Nẵng xin qui phụ. Nghe theo lời bàn của triều thần, chúa Nguyễn Phúc Tần bèn cho họ vào ở xứ Đồng Nai (nhóm Trần Thượng Xuyên) và xứ Mỹ Tho (nhóm Dương Ngạn Địch). Từ đó, họ vỡ đất phá hoang, cày ruộng, dựng nhà và phố chợ, buôn bán giao thông với người Trung Quốc, Tây Dương, Nhật Bản, Đồ Bàn...khiến phong tục văn minh dần dần phổ biến....

Đến đầu năm Mậu Dần (1698), nhận lệnh của chúa Nguyễn Phúc Chu, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh đi kinh lược nước Chân Lạp. Sau đó, ông "lấy đất Nông Nại đặt làm phủ Gia Định, đặt xứ Đồng Nai (Lộc Dã) làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên (vùng Biên Hòa); xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn (vùng Gia Định). Các nơi đều đặt quan lưu giữ. Mở đất ngàn dặm, được trên 4 vạn hộ. Chiêu mộ dân xiêu tán từ Bố Chánh trở vào Nam cho đến ở, thành lập xã thôn, khai khẩn ruộng đồng, làm sổ đinh, sổ điền. Lại lấy những lái buôn người Hoa sống ở Trấn Biên lập nên xã Thanh Hà, những người ở Phiên Trấn lập nên xã Minh Hương"....

Vậy, kể từ năm đó (1698), dinh Phiên Trấn gồm một phủ (Gia Định) và một huyện (Tân Bình). Về mặt hành chính, chúa Nguyễn Phúc Chu đặt chức Giám quân, Cai bộ và Ký lục để cai trị.

Dần dần, đến đời chúa Nguyễn Phúc Khoát, vùng đất phía Nam nới rộng thêm ra, theo chính sách "tàm thực" (lối xâm lấn dần dần như tằm ăn lá dâu) của tướng Nguyễn Cư Trinh. Sau khi con đường Nam tiến thành công, toàn lãnh thổ miền Nam được phân ra thành ba dinh lớn là: Trấn Biên dinh (trấn lỵ ở Biên Hòa), Phiên Trấn dinh (trấn lỵ ở Gia Định) và Long Hồ dinh (trấn lỵ ở Vĩnh Long).

Dưới thời Vua Nguyễn Phúc Ánh (Gia Long)

Năm Bính Thân (1776), Gia Định bị quân Tây Sơn vào chiếm cứ . Sau khi đánh lấy lại, tháng 11 (âm lịch) năm Kỷ Hợi (1779), chúa Nguyễn Phúc Ánh duyệt xem bản đồ, chia toàn miền Nam lúc bấy giờ ra thành một trấn (Hà Tiên) và 4 dinh (Trấn Biên, Phiên Trấn, Trường Đồn [nâng lên từ đạo], Long Hồ) . Tất cả các dinh trấn này đều chịu sự cai quản của phủ Gia Định . Khi ấy, dinh Phiên Trấn có một huyện là Tân Bình, gồm 4 tổng là: Bình Dương, Tân Long, Thuận An và Phước Lộc.

Năm 1790, chúa Nguyễn Phúc Ánh sai đắp thành Bát Quái, đồng thời chọn thành phố Sài Gòn (thuộc tổng Bình Dương, huyện Tân Bình)  làm nơi đóng đô của mình, và gọi là Gia Định kinh. Địa vị kinh đô này chỉ tồn tại được trên 10 năm (1790 - 1801), vì sau khi lấy được Phú Xuân (1801), chúa Nguyễn liền dời đô ra đấy .

Năm Nhâm Tuất (1802), vua Gia Long (tức chúa Nguyễn Phúc Ánh) cho đổi phủ Gia Định thành trấn Gia Định, đồng thời cho các dinh cũng đổi thành các trấn, gồm: Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Thanh và Hà Tiên. Tất cả các trấn này nằm dưới sự cai quản của trấn Gia Định. Có thể coi đây là thời kỳ "Gia Định ngũ trấn".

Đến năm Mậu Thìn (1808), nhà vua này định lại bờ cõi, phân địa giới toàn lãnh thổ Việt Nam ra làm 4 dinh gồm 25 trấn, đồng thời lại chia làm hai miền Bắc Nam, gọi là Bắc Thành và Gia Định Thành để tiện việc cai quản.
Lúc bấy giờ, trấn Gia Định được đổi thành Gia Định Thành, và cho cai quản 5 trấn, là: Phiên An, Biên Hòa, Vĩnh Thanh, Định Tường và An Giang.

Theo Nguyễn Đình Đầu, sở dĩ trấn Gia Định được đổi tên là "Gia Định Thành" là vì trước đây Gia Định và Phiên An cùng gọi là "trấn", rất dễ lẫn nhau, và dễ nhầm là ngang bậc nhau. Và cũng theo nhà nghiên cứu này, mặc dù danh xưng thay đổi, song Sài Gòn (thuộc trấn Phiên An) vẫn luôn là lỵ sở của các thời kỳ: phủ Gia Định, trấn Gia Định và Gia Định Thành.

Về mặt hành chính của Gia Định Thành, đứng đầu là Tổng trấn, có hai phụ tá là Hiệp Tổng trấn và Phó Tổng trấn. Các thuộc viên khác, gồm có Trấn thủ, Cai bộ và Ký lục. Đây chính là các quan chức đại diện cho triều đình để thống quản các trấn ở phía Nam .

Tổng trấn đầu tiên của Gia Định Thành là Nguyễn Văn Nhơn (hay Nhân), và vị Tổng trấn cuối cùng là Lê Văn Duyệt. Theo thống kê năm 1819, thì 5 trấn của Gia Định Thành có khoảng 700.000 dân, riêng trấn Phiên An có khoảng 180.000 dân .

Dưới thời Minh Mạng - Thiệu Trị

Năm Minh Mạng thứ 13 (Nhâm Thìn, 1832), sau khi Lê Văn Duyệt từ trần, nhà vua bãi bỏ chức Tổng trấn, chia Gia Định Thành ra làm 6 tỉnh là: Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên (gọi chung là Nam Kỳ Lục tỉnh), và không đặt một viên quan nào cai trị chung cho cả lục tỉnh nữa. Đơn vị hành chính Gia Định Thành kể như bị xóa sổ từ năm ấy (1832).

Lúc bấy giờ, tỉnh Phiên An gồm hai phủ là phủ Tân Bình (4 tổng lệ thuộc là Bình Dương, Tân Long, Thuận An và Phước Lộc đều thăng làm huyện) và phủ Tân An (lấy hai huyện Thuận An và Phước Lộc lập thành).

Tháng 5 (âm lịch) năm Quý Tỵ (1833), Lê Văn Khôi khởi binh chiếm thành Phiên An. Tháng 8 (âm lịch) năm đó, vua Minh Mạng cho đổi tỉnh Phiên An thành tỉnh Gia Định. Sau, nhà vua lại đặt thêm phủ Tây Ninh gồm hai huyện là Tân Ninh và Quang Hóa.

Năm Thiệu Trị thứ nhất (1841), lại đặt thêm phủ Hòa Thịnh (gồm hai huyện Tân Hòa và Tân Thịnh), và phủ Tân Bình lại đặt thêm huyện Bình Long.

Dưới thời Tự Đức
Năm Tự Đức thứ 5 (1852), bỏ bớt phủ Hòa Thịnh. Cử Tri huyện Tân Hòa kiêm công việc của huyện Tân Thịnh, đồng thời lại cho thuộc vào phủ Tân An. Lại cho Tri phủ Tân Bình kiêm công việc ở huyện Bình Long .

Sau trận Đại đồn Chí Hòa (tháng 2 năm 1861), 3 tỉnh miền Đông (Gia Định, Biên Hòa, Định Tường) mất vào tay thực dân Pháp (theo Hòa ước Nhâm Tuất, 1862). Lần hồi cả Nam Kỳ Lục tỉnh đều bị họ chiếm hết, rồi trở thành thuộc địa (theo Hòa ước Giáp Tuất, 1874).

Dưới thời Pháp thuộc

Về Nam Kỳ lục tỉnh
Tính đến năm 1944, Nam Kỳ lục tỉnh thời Nguyễn đã được thực dân Pháp chia thành 22 tỉnh như sau:

- Khu vực Sài Gòn cũ gồm các tỉnh: Gia Định, Tân Bình và Chợ Lớn.

- Khu vực miền Đông gồm các tỉnh: Biên Hòa, Thủ Dầu Một (Bình Dương ngày nay), Tây Ninh, Bà Rịa và Vũng Tàu.

- Khu vực miền Tây gồm các tỉnh: Bến Tre, Tân An, Gò Công, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Sa Đéc, Cần Thơ, Trà Vinh, Long Xuyên, Châu Đốc, Sóc Trăng, Bạc Liêu và Hà Tiên.

Về việc hành chính, sau khi chiếm xong Gia Định, Đề đốc Charner cho thiết lập chế độ cai trị tạm thời. Nhiều sĩ quan được lãnh trách nhiệm cai trị, gọi là "Quản đốc bổn quốc sự vụ", vì lúc ấy các quan Nam triều đã bỏ đi hết...Đến thời Đô đốc Bonard mới giao phó cho một số viên chức người Việt. Tuy nhiên, kể từ năm 1859, cấp lãnh đạo tối cao lần lượt vẫn là các sĩ quan Hải quân cao cấp của Pháp, như Rigault de Genouilly, Page, Charner, Bonard, De la Grandière...

Năm 1864, Đô đốc De la Grandière thay đổi chế độ cai trị. Ba tỉnh miền Đông bị chia làm 7 khu vực: Bà Rịa, Biên Hòa, Cần Giuộc, Mỹ Tho, Sài Gòn, Tân An, Gò Công và Tây Ninh. Đây vẫn còn là tổ chức quân sự. Để chuyển dần qua chế độ dân sự, ngày 9 tháng 11 năm đó (1864), De la Gradière lập một tòa Thượng thư cai quản các quan Tham biện, sĩ quan và nhân viên công lực, v.v...Và trong năm 1865, riêng vùng Gia Định có mấy sở Tham biện được đặt ở Sài Gòn, Chợ Lớn, Cần Giuộc, Tây Ninh và Tân An.

Năm 1867, thực dân Pháp chiếm trọn 6 tỉnh Nam Kỳ. Sau đó, họ chia Nam Kỳ ra làm 6 tỉnh là Sài Gòn, Mỹ Tho, Biên Hòa, Vĩnh Long, Châu Đốc và Hà Tiên, đồng thời đặt ra 24 sở Tham biện để cai quản số tỉnh ấy. Riêng ở Sài Gòn có 7 tham biện...

Tuy vậy, đến ngày 13 tháng 5 năm 1879, do lệnh của Tổng thống Pháp, bên quan văn mới được nắm quyền cai trị tối cao. Vị quan văn Pháp đầu tiên được cử làm Thống đốc Nam Kỳ là Charles Le Myre de Vilers. Từ đấy, việc quân sự và dân sự mới được phân biệt hẳn hoi.

Về tỉnh Gia Định
Sau khi thực dân Pháp chiếm lấy tỉnh Gia Định thời Nguyễn, lần lượt họ đã chia cắt ra làm 6 tỉnh là: Gia Định, Chợ Lớn (lập năm 1876), Tân An (lập năm 1854), Tây Ninh (lập năm 1900), Gò Công (lập năm 1900) và Tân Bình (lập năm 1944).

Năm 1956, tỉnh Chợ Lớn sáp nhập với tỉnh Tân An thành tỉnh Long An, tỉnh Gò Công sáp nhập với tỉnh Mỹ Tho thành tỉnh Định Tường...

Thời Việt Nam Cộng hòa

Năm 1956, dưới thời Việt Nam Cộng hòa, Gia Định là một trong 22 tỉnh của Nam Bộ (tức Nam Kỳ lục tỉnh), không kể Đô thành Sài Gòn. Năm 1957, tỉnh Gia Định gồm có 6 quận, 10 tổng và 61 xã:
 Quận Gò Vấp có 1 tổng Bình Trị Thượng; quận lỵ: Hạnh Thông Xã.
 Quận Tân Bình có 1 tổng Dương Hòa Thượng; quận lỵ: xã Phú Nhuận.
 Quận Hóc Môn có 2 tổng: Bình Thạnh Trung, Long Bình; quận lỵ: Thới Tam Thôn.
 Quận Thủ Đức có 2 tổng: An Bình, An Điền; quận lỵ: Linh Đông Xã.
 Quận Nhà Bè có 1 tổng Bình Trị Hạ; quận lỵ: xã Phú Xuân Hội.
 Quận Bình Chánh có 3 tổng: Long Hưng Thượng, Long Hưng Trung, Tân Phong Hạ; quận lỵ: xã Bình Chánh.
Năm 1970, Gia Định chia thành 8 quận, ngoài các quận trên còn có thêm:
 Quận Quảng Xuyên
 Quận Cần Giờ

Năm 1974, tỉnh Gia Định có 8 quận, 74 xã, 351 ấp với 1.422.653 dân.

Sau năm 1975
Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, tháng 5 năm 1975, tỉnh Gia Định (ngoại trừ 2 quận: Cần Giờ và Quảng Xuyên) được sáp nhập với Đô thành Sài Gòn và một phần các tỉnh Long An, Bình Dương, Hậu Nghĩa để trở thành thành phố Sài Gòn - Gia Định.

Đến ngày 2 tháng 7 năm 1976, thành phố Sài Gòn - Gia Định được chính thức đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh.

Phân chia hành chính

Năm 1897
Toàn tỉnh Gia Định được chia thành 18 tổng:
Tổng An Bình gồm 8 làng: An Phú, Bình Lợi, Bình Thạnh, Bình Trưng, Đông Phú, Mỹ Thủy, Phú Thọ, Tân Lập
Tổng An Điền gồm 9 làng: Bình Quới Đông, Bình Thái, Bình Thọ, Linh Chiểu Đông, Linh Chiểu Tây, Linh Chiểu Trung, Trường Thọ, Xuân Trường, Xuân Vinh
Tổng An Thành gồm 9 làng: An Thạnh, Hưng Thạnh, Long Tân, Phước Khánh, Phước Trường, Tân Điền, Trường Cửu, Trường Lộc, Tuy Thạnh
Tổng An Thịt gồm 5 làng: An Thạnh, Bình Khánh, Khánh Độ, Sài Tân, Vạng Phước
Tổng An Thổ gồm 10 làng: Bình Chánh, Bình Chiểu, Bình Đức, Bình Đường, Bình Phú, Bình Phước, Bình Thủy, Bình Triệu, Đông An, Dĩ An
Tổng An Thủy gồm 14 làng: An Nhơn, Bình Thắng, Bình Thung, Đông Minh, Đông Tác, Đông Yên, Mỹ Hòa, Ngãi Thắng, Phong Phú, Tân Long, Tân Phú, Tân Nhơn, Tân Ninh, Tân Quới
Tổng Bình Thạnh Hạ gồm 16 làng: Mỹ Hòa, Tân Đông Thượng, Tân Đông Trung, Tân Hội, Tân Hưng, Tân Thới Nhứt, Tân Thới Thượng, Thới An, Thới Hòa, Thuận Kiều, Trung Chánh Tây, Trung Chánh, Trung Hưng, Xuân Hòa, Xuân Thới Tây, Vĩnh Lộc
Tổng Bình Thạnh Trung gồm 17 làng: An Hòa, Bình Lý Đông, Bình Lý, Bình Nhan, Bình Xuân, Hội Thạnh, Mỹ Thạnh, Phú Lợi, Tân Đông, Tân Mỹ Đông, Tân Thạnh Đông, Tân Thạnh Tây, Thạnh Hòa, Thạnh Phú, Thạnh Yên, Thới Thạnh, Thới Thuận
 Tổng Bình Trị Thượng gồm 16 làng: An Hội, An Lộc Đông, An Lộc, An Nhơn Xã, An Phước, An Thạnh Trung, An Xuân, Bình An Đông, Bình Hòa Xã, Bình Lợi Trung, Bình Quới Tây, Hanh Phú, Hanh Thông Tây, Hanh Thông Xã, Quới An, Thạnh Đa
Tổng Bình Trị Hạ gồm 9 làng: Phú Hội, Phú Mỹ Tây, Phước Hải, Phước Long Đông, Phước Thành, Phước Thới, Phú Xuân Đông, Tân Qui Đông, Tân Thuận Đông
Tổng Bình Trị Trung gồm 5 làng: An Lợi Đông, An Lợi Xã, Bình Khánh, Phú An, Phú Mỹ
Tổng Cần Giờ gồm 6 làng: Cần Thạnh, Đông Hòa, Long Thạnh, Lý Nhơn, Tân Thạnh, Thạnh Thới
Tổng Dương Hòa Hạ gồm 12 làng: Đức Hưng, Long Kiểng, Long Phước, Long Thạnh Tây, Long Thới Đông, Mỹ Đức, Nhơn Mỹ, Nhơn Ngãi, Phong Lộc, Phú Lễ, Phước Thạnh, Thới Hiệp
Tổng Dương Hòa Thượng gồm 14 làng: Bình Hưng, Bình Hưng Đông, Bình Thới, Hòa Hưng, Phú Nhuận, Phú Thạnh, Phú Thọ, Tân Hòa, Tân Hòa Tây, Tân Sơn Nhì, Tân Sơn Nhứt, Tân Thới, Tân Trụ, Thạnh Hòa
Tổng Long Tuy Hạ gồm 11 làng: Mỹ Khánh, Phước An, Phước Mỹ, Tân Thông, Tân Thông Đông, Tân Thông Tây, Tân Thông Trung, Thái Bình Hạ, Thái Bình Thượng, Trung Lập, Vĩnh An Tây
Tổng Long Tuy Thượng gồm 14 làng: Phước Ninh, Tân Phú Trung, Tân Thới Đông, Tân Thới Nhì, Tân Thới Tam, Tân Thới Tây, Tân Thới Trung, Tân Thới Tứ, Thái Sơn, Thới Tam Đông, Vĩnh Cư, Vĩnh Phước, Xuân Thới, Xuân Thới Đông
Tổng Long Tuy Trung gồm 6 làng: An Nhơn Tây, Mỹ Hưng, Nhuận Đức, Phú Đức, Phú Hòa Đông, Phú Thạnh
Tổng Long Vĩnh Hạ gồm 11 làng: Chí Thạnh, Ích Thạnh, Long Đại, Long Hậu, Long Sơn, Long Tuy, Mỹ Thạnh, Phước Hậu, Phước Thiện, Phước Thới, Vĩnh Thuận.

Năm 1939
Tỉnh Gia Định được chia thành 4 quận:

1. Quận Gò Vấp có 3 tổng với 37 làng:
Tổng Bình Thạnh Hạ gồm 15 làng: Mỹ Hòa, Tân Đông Thượng, Tân Đông Trung, Tân Hưng, Tân Thới Nhứt, Tân Thới Thượng, Thới An, Thới Hòa, Thuận Kiều, Trung Chánh, Trung Chánh Tây, Trung Hưng, Xuân Hòa, Xuân Thới Tây, Vĩnh Lộc
Tổng Bình Trị Thượng gồm 13 làng: An Hội, An Lộc Đông, An Lộc, An Nhơn Xã, An Xuân, Bình Hòa Xã, Bình Quới Tây, Hanh Phú, Hanh Thông Tây, Hanh Thông Xã, Quới An, Thạnh Mỹ An, Thạnh Phước
Tổng Dương Hòa Thượng gồm 9 làng: Bình Hưng Đông, Bình Hưng, Chí Hòa, Phú Nhuận, Phú Thọ, Tân Sơn Nhì, Tân Sơn Nhứt, Tân Thới Hòa, Tân Trụ.

2. Quận Hóc Môn có 4 tổng với 24 làng:
Tổng Bình Thạnh Trung gồm 10 làng: An Phú, Bình Lý, Đông Thạnh, Hòa Phú, Mỹ Bình, Nhị Bình, Paris Tân Qui, Tân Mỹ Đông, Tân Thạnh Đông, Tân Thạnh Tây
Tổng Long Tuy Hạ gồm 5 làng: Phước An, Phước Mỹ, Tân An Tây, Tân Thông Trung, Trung Lập
Tổng Long Tuy Thượng gồm 9 làng: Phước Ninh, Tân Hiệp, Tân Phú Trung, Tân Thới, Tân Thới Nhì, Tân Thới Tứ, Tân Xuân, Vĩnh Cư, Xuân Thới Sơn
Tổng Long Tuy Trung gồm 5 làng: An Nhơn Tây, Mỹ Hưng, Nhuận Đức, Phú Hòa Đông, Phú Thạnh.

3. Quận Thủ Đức có 6 tổng với 43 làng:
Tổng An Bình gồm 6 làng: An Đông Xã, An Phú, Bình Khánh, Bình Trung, Đông Phú, Thạnh Mỹ Lợi
Tổng An Điền gồm 7 làng: Bình Quới Đông, Bình Thái, Bình Thọ, Linh Chiểu Trung, Linh Chiểu, Trường Thọ, Xuân Hiệp
Tổng An Thành gồm 6 làng: Long Tân, Phú Hữu, Phước Trường, Tân Điền, Trường Khánh, Trường Lộc
Tổng An Thổ gồm 8 làng: Bình Chánh, Bình Chiểu, Bình Đức, Bình Đường, Bình Phú, Bình Triệu, Đông An, Dĩ An
Tổng An Thủy gồm 10 làng: Bình Thắng, Bình Thung, Đông Tác, Đông Yên, Hòa Hiệp, Phong Phú, Tăng Phú, Tân Hóa, Tân Nhơn, Tân Ninh
Tổng Long Vĩnh Hạ gồm 6 làng: Ích Thạnh, Long Thuận, Long Hòa, Mỹ Thạnh, Phước Hòa, Thái Bình.

4. Quận Nhà Bè có 4 tổng với 19 làng:
Tổng An Thịt gồm 3 làng: An Thới Đông, Bình Khánh, Tam Thôn Hiệp
Tổng Bình Trị Hạ gồm 5 làng: Phú Mỹ Tây, Phú Xuân Hội, Phước Long Đông, Tân QuiĐông, Tân Thuận Đông
Tổng Cần Giờ gồm 5 làng: Cần Thạnh, Đồng Hòa, Long Thạnh, Lý Nhơn, Tân Thạnh
Tổng Dương Hòa Hạ gồm 6 làng: Hiệp Phước, Long Đức Đông, Long Kiển, Nhơn Đức, Phú Lễ, Phước Lộc.

Năm 1955
1. Quận Thủ Đức có 19 làng:
Tổng An Bình có 05 làng: Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi, Phú Hữu, An Phú và An Khánh Xã
Tổng An Điền có 04 làng: Linh Xuân Thôn, Phước Long Xã, Linh Đông Xã và Tăng Nhơn Phú;
Tổng An Thổ có 03 làng: An Bình Xã, Hiệp Bình Xã và Tam Bình Xã
Tổng An Thủy có 03 làng: Bình An, Đông Hòa Xã và Tân Đông Hiệp
Tổng Long Vĩnh Hạ có 04 làng: Long Thạnh Mỹ, Long Trường, Long Phước Thôn và Long Bình.

2. Quận Nhà Bè có 11 làng:
Tổng Bình Trị Hạ có 05 làng: Phú Mỹ Tây, Phú Xuân Hội, Phước Long Đông, Tân Quy Đông và Tân Thuận Đông
Tổng Dương Hòa Hạ có 06 làng: Long Kiểng, Phước Lộc Thôn, Nhơn Đức, Long Đức, Hiệp Phước và Phú Lễ.

3. Quận Hóc Môn có 27 làng:
Tổng Bình Thạnh Trung có 07 làng: Đông Hưng Thuận, Tân Đông Thượng, Đông Thạnh, Nhị Bình, Tân Thới Hiệp, Thới Tam Thôn và Trung Mỹ Tây
Tổng Long Bình có 06 làng: Tân Hiệp, Tân Thới Nhứt, Tân Thới Nhì, Tân Thới Trung, Xuân Thới Sơn và Xuân Thới Thượng
Tổng Long Tuy Thượng có 06 làng: Phước Vĩnh Ninh, Tân Phú Trung, Bình Mỹ, Tân Hòa, Tân Thạnh Đông và Trung An
Tổng Long Tuy Trung có 04 làng: An Nhơn Tây, Nhuận Đức, Phú Hòa Đông và Phú Mỹ Hưng;
Tổng Long Tuy Hạ có 04 làng: Tân An Hội, Phước Hiệp, Thái Mỹ và Trung Lập.

4. Quận Gò Vấp có 15 làng:
Tổng Bình Trị Thượng có 08 làng: An Nhơn Xã, An Phú Đông, Bình Hòa Xã, Thạnh Lộc Thôn, Hanh Thông Xã, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội và Quới Xuân
Tổng Dương Hòa Thượng có 07 làng: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Phú Thọ Hòa, Tân Hòa, Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhì và Vĩnh Lộc.

Năm 1974
Quận Bình Chánh gồm 15 xã: An Lạc, An Phú, An Phú Tây, Bình Chánh, Bình Hưng, Bình Trị Đông, Đa Phước, Hưng Long, Phong Đước, Qui Đức, Tân Kiên, Tân Nhựt, Tân Quý Tây, Tân Tạo, Tân Túc.
Quận Cần Giờ gồm 5 xã: Cần Thạnh, Đồng Hòa, Long Thạnh, Thạnh An, Tân Thạnh.
Quận Gò Vấp gồm 7 xã: An Nhơn Xã, An Phú Đông, Bình Hòa Xã, Thạnh Lộc Thôn, Hanh Thông Xã, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội.
Quận Hóc Môn gồm 12 xã: Đông Hưng Tân, Đông Thạnh, Nhị Bình, Tân Hiệp, Tân Thới Hiệp, Tân Thới Nhứt, Tân Thới Nhì, Tân Thới Trung, Thới Tam Thôn, Trung Mỹ Tây, Xuân Thới Sơn, Xuân Thới Thượng.
Quận Nhà Bè gồm 9 xã: Phú Mỹ Tây, Phú Xuân Hội, Phước Long Đông, Tân Quy Đông, Tân Thuận Đông, Long Kiểng, Phước Lộc Thôn, Nhơn Đức, Long Đức.
Quận Quảng Xuyên gồm 4 xã: An Thới Đông, Bình Khánh, Lý Nhơn, Tam Thôn Hiệp.
Quận Tân Bình gồm 7 xã: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Phú Thọ Hòa, Tân Phú, Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhì, Vĩnh Lộc.
Quận Thủ Đức gồm 15 xã: Tam Bình Xã, Long Bình, Long Phước Thôn, Long Thạnh Mỹ, Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi, Phú Hữu, An Phú, Linh Xuân Thôn, Phước Long Xã, Linh Đông Xã, Long Trường, Tăng Nhơn Phú, Hiệp Bình Xã, Phước Bình.

Đọc thêm
TP Hồ Chí Minh
Gia Định Thành
tỉnh Gia Định
Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh
Lịch sử hành chính Thành phố Hồ Chí Minh

Tham khảo
Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thông chí in trong Tổng tập dư địa chí Việt Nam (tập 3). Nhà xuất bản Thanh Niên, 2012.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu (phần Tiền biên). Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí (quyển 31) in trong Tổng tập dư địa chí Việt Nam (tập 2). Nhà xuất bản Thanh Niên, 2012.
Nguyễn Đình Đầu,Địa lý lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh" in trong Địa chí văn hóa TP. HCM (tập 1). Nhà xuất bản Tp. HCM, 1987.
Huỳnh Minh, Gia Định xưa'', Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2006.

Chú thích

Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh
Địa danh cũ Việt Nam
Tỉnh cũ Việt Nam
Lịch sử Đàng Trong


title: Letzuana minor

text:
Letzuana minor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Letzuana


title: Yên Phú (định hướng)

text:
Yên Phú có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang.
 Xã Yên Phú, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình.
 Xã Yên Phú, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên.
 Xã Yên Phú, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.
 Xã Yên Phú, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.
 Xã Yên Phú, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.
 Xã Yên Phú, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái.
 Xã cũ Yên Phú thuộc huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình; nay là một phần thị trấn Yên Thịnh.


title: Monadenium arborescens

text:
Euphorbia arborescens là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Carter-Holmes, S. 1998. Monadenium arborescens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
A
Thực vật dễ tổn thương
Chi Đại kích


title: Trận Gettysburg

text:
Trận Gettysburg là trận chiến đẫm máu nhất và được xem là chiến thắng lớn lao nhất của Liên bang miền Bắc trong Nội chiến Hoa Kỳ. Quân Liên minh miền Nam và quân Liên bang miền Bắc đã đánh nhau suốt 3 ngày từ ngày 1 tháng 7 đến ngày 3 tháng 7 năm 1863 ở trong và lân cận thị trấn Gettysburg, Pennsylvania. Trận này thường được xem là một bước ngoặt quan trọng hơn cả của cuộc phân tranh Nam-Bắc, mà chí ít là một bước ngoặt trên Mặt trận miền Đông, do quân miền Bắc từ sau trận thắng này giành được thế thượng phong. Tại đây, hai phe đã chiến đấu dũng cảm, và Binh đoàn Potomac của miền Bắc của thiếu tướng George G. Meade đã đánh bại Binh đoàn Bắc Virginia do tướng miền Nam Robert E. Lee chỉ huy, chấm dứt chiến dịch tấn công lên phía bắc của tướng Lee. Từ đây, Lee không thể nào tiến công lãnh thổ của Liên bang được nữa, và quân Liên minh cũng không thể nào hồi phục lại hoàn vẹn nữa. Sau thắng lớn, người miền Bắc đã cảm thấy Lee có thể bị thất trận. Tuy chỉ mới lên nhậm chức chỉ huy, Meade đã làm tốt trách nhiệm của ông trong trận thắng quan trọng này, và thực chất đại thắng ấy chính là nhờ sự thận trọng và lòng cương nghị của ông. Thảm họa Gettysburg - tệ hại hơn cả trận Antietam năm ngoái - không những đập tan ý đồ tiêu diệt quân đội miền Bắc mà cũng đồng thời là một thất bại mang tính chính trị của Lee, và nước Anh thấy bất lợi nên trận này đã hoàn toàn vỡ mộng chi viện cho miền Nam. Kể từ sau thắng lợi của Meade trong trận Gettysburg cùng với các chiến thắng đương thời của quân đội miền Bắc, phe miền Nam bắt đầu cảm thấy tác động của sự phong tỏa của miền Bắc đối với miền Nam, họ bắt đầu tuyệt vọng và bản thân Lee bị chỉ trích gay gắt do thua trận.  Qua đó, chiến công này góp phần dẫn tới toàn thắng của miền Bắc trong cuộc chiến.

Được xem là một thắng lợi hiếm có của quân đội miền Bắc trên Mặt trận miền Đông của cuộc chiến, trận đánh nổi danh này đã góp phần khiến cho Gettysburg trở nên "thánh địa" của chủ nghĩa yêu nước Mỹ.

Tổng quan
Sau khi thắng trận Chancellorsville tại Virginia vào tháng 5 năm 1863, tướng Lee đã kéo quân qua thung lũng Shenandoah và bắt đầu cuộc xâm lấn miền bắc lần thứ nhì - chiến dịch Gettysburg. Nhân lúc tinh thần quân đội lên cao mạnh mẽ, Lee dự định chuyển trọng tâm cuộc chiến mùa hè ra khỏi vùng Bắc Virginia đang bị chiến tranh tàn phá, và hy vọng sẽ đánh chiếm được Harrisburg, Pennsylvania hoặc thậm chí là Philadelphia để gây sức ép buộc giới chính trị gia miền Bắc nhượng bộ và ngưng chiến. Tổng thống Hoa Kỳ Abraham Lincoln khi đầu cử tướng Joseph Hooker ra đánh, nhưng chỉ ba ngày trước trận đánh ông đã cho tướng Meade lên thay thế.

Hai đoàn quân bất ngờ đụng độ ngày 1 tháng 7 năm 1863 tại Gettysburg, khi Lee đang gấp rút tập trung lực lượng của mình tại đó với ý định tấn công và bức hàng Binh đoàn Potomac của thiếu tướng George Meade. Dãy đồi thấp ở phía tây-bắc thị trấn ban đầu do một sư đoàn kỵ binh miền Bắc của chuẩn tướng John Buford trấn giữ, ngay sau đó có thêm hai quân đoàn bộ binh tiếp trợ nhưng vẫn không chống được hai quân đoàn lớn của miền Nam ồ ạt tiến công từ hai phía bắc và tây-bắc. Phòng tuyến xây đắp vội vàng của miền Bắc bị phá tan, quân phòng thủ phải bỏ chạy theo các lộ chính của thị trấn kéo về các ngọn đồi phía nam.

Sang ngày thứ nhì, phần lớn quân đội hai bên đều đã tập hợp đầy đủ. Quân Liên bang miền Bắc lập đội hình phòng thủ như hình lưỡi câu. Chiều ngày 2 tháng 7, tướng Lee cho quân Liên minh miền Nam kéo đến đánh mạnh vào sườn bên trái của trận đồ này. Hai bên đánh nhau dữ dội tại 4 chiến địa Wheatfield, Little Round Top, Devil's Den và Peach Orchard. Ở sườn bên phải, các đòn tấn công nghi binh đã leo thang trở thành một cuộc tấn công toàn diện tại hai cứ điểm đồi Culp và đồi Cemetery. Trên khắp chiến trường, quân miền Nam cố đánh tràn sang nhưng quân miền Bắc - dù bị thiệt hại nặng nề - đánh bại được các đợt tiến công của địch. Đến tối, đoàn quân của Meade đã tập kết và vẫn hoàn toàn giữ vững được các cứ điểm quan trọng.

Ngày thứ ba, 3 tháng 7, hai bên tiếp tục đánh nhau tại đồi Culp, và những cuộc chiến của kỵ binh cũng nổ ra ở phía đông và phía nam, nhưng sự kiện chính của ngày hôm đó là cuộc tấn công của Pickett, khi 12.500 quân bộ binh miền Nam tiến hành công kích vào phòng tuyến trung tâm đội hình quân miền Bắc tại Cemetery Ridge. Cuộc tấn công bị quân miền Bắc dùng súng trường và đại bác đánh tan tành, gây tổn thất vô cùng nặng nề. Một chút lính của Pickett tiến sâu vào phòng tuyến quân miền Bắc đã bị đập tan. Các binh sĩ miền Bắc khi đánh bại quân miền Nam đã tràn ngập tư tưởng rửa hận cho đại bại trong trận Fredericksburg hồi cuối năm 1862. Đợt công kích lớn cuối cùng của cuộc Nội chiến đã bị tan tác. Thua lớn rồi, lại sợ quân miền Bắc phản kích, Lee phải thu quân. Với một đội quân tả tơi và gần hết đạn, ông không còn cách nào khác phải rút về Virginia. Quân Lee chịu thêm tổn thất nặng nề nữa trong cuộc triệt binh ô nhục này. Tuy nhiên, Meade không thể phát huy lợi thế để mà triệt tiêu quân của Lee, dù ban đầu Lincoln ca ngợi đại thắng này như một niềm vinh quang của Binh đoàn Potomac. Điều này khiến Tổng chỉ huy Henry W. Halleck chỉ trích ông, cho dầu ai nấy đều tôn vinh người chiến thắng của trận Gettysburg - một thắng lợi huy hoàng. Qua nhiều thập kỷ, các nhà sử học đã tìm lời lý giải cho thất bại to lớn của Tướng Lee.

Thất bại tại Gettysburg của miền Nam là một bước ngoặt lớn của chiến tranh nói riêng và của cả lịch sử Hoa Kỳ nói chung: việc Lee tập trung binh lực cho mặt trận phía Đông đã khiến mặt trận phía Tây bị bỏ lửng và đó là cơ hội tốt cho quân miền Bắc dưới sự chỉ huy của U. S. Grant tấn công và hạ gục Vicksburg sau nhiều tháng bao vây. Lee không chỉ thất bại trong chiến dịch tấn công miền Bắc mà còn để mất tuyến liên lạc quan trọng dọc theo sông Mississippi; kể từ đó miền Nam bị cắt rời làm hai nửa và quân miền Bắc có một bàn đạp quan trọng trong việc tiến vào hậu phương của miền Nam. Chiến bại ở trận Gettysburg cũng phá vỡ huyền thoại về sự bách chiến bách thắng của Lee, trong khi Vicksburg thất thủ đúng một ngày sau khi Liên bang đại thắng tại Gettysburg. Không những Thiếu tướng Meade mà các chiến sĩ dưới quyền ông cũng thể hiện sức chiến đấu mãnh liệt trong trận thắng quan trọng này. Điều đó kết hợp với lợi thế về địa hình của phe Liên bang và sự hiếu thắng của Lee đã dẫn tới đại thắng ấy. Các binh sĩ Liên bang giờ đây hừng hực khí thế, vì họ đã tin chắc rằng họ có thể đánh thắng được viên tướng giỏi nhất của Liên minh. Thực chất, thảm họa này thể hiện Tướng Lee ở thời điểm tệ hại nhất của ông và tiêu hủy cái huyền thoại về đoàn binh bách thắng của ông.

Chỉ trong 3 ngày tử thần, thương vong của cả hai bên đã lên cao đến mức khoảng 46.000 đến 51.000 người. Trong Nội chiến Hoa Kỳ, nếu trận Antietam là trận đánh có số tử vong trong một ngày cao nhất (khoảng 23 nghìn lính bị chết hay bị thương) thì trận Gettysburg cũng không kém, với khoảng 2 vạn binh lính tử trận hay bị thương trong vài giờ chiều ngày thứ nhì của trận đánh. Người ta ước lượng trong 3 chiến địa Wheatfield, Little Round Top, và Devil's Den, cứ mỗi giây đồng hồ là có hơn một người bị chết hay bị thương. Sư đoàn của Pickett là Sư đoàn miền Nam duy nhất chịu thương vong trên 50%, nhưng về Lữ đoàn thì cả hai phe đều có những Lữ đoàn tổn thất lên đến tầm cỡ ấy. Quân miền Bắc chiến thắng dẫu chịu tổn thất cao, nhưng tổn hại của quân miền Nam còn thảm khốc và cao hơn, và thậm chí có người còn xem trận Gettysburg là một thắng lợi quyết định của miền Bắc (ít ra cũng là một bước ngoặt quyết định hơn chiến thắng Antietam trước đó). Quân miền Nam thua to lại kém nhân lực hơn nêu không thể bù đắp cho thiệt hại to lớn của mình, và nạn đào ngũ bùng phát cực lớn sau đại bại. Dẫu Lincoln thất vọng vì quân miền Nam đã triệt binh về an toàn, hai đại thắng của quân miền Bắc tại trận Gettysburg và Vicksburg - một thắng lợi bước ngoặt xoay chuyển thế trận hướng Đông và một thắng lợi quyết định cả hướng Tây - đã làm tiêu tan hoàn toàn hy vọng về một thắng lợi của quân miền Nam, khiến cho người miền Nam sẽ phải lùi dần về thủ đô Richmond, mà ít ra miền Nam cũng cảm thấy phe miền Bắc trên đà thắng lợi không thể lùi bước nếu so đo nhân lực, cho tới khi miền Bắc toàn thắng vào năm 1865. Bản thân Lincoln cũng nhìn nhận sự cống hiến vĩ đại của Meade, trong khi Lee coi mình có trách nhiệm với thảm họa này.

Không những là trận chiến lớn nhất trên đất Mỹ, trận đánh Gettysburg trở thành một trong những trận chiến tiêu biểu nhất của thế kỷ thứ XIX. Kỳ diệu thay, quân Liên bang đại thắng tại trận Gettysburg ngay trước ngày Độc lập (4 tháng 7), góp phần lớn cho ngày hôm đó được coi là ngày Độc lập huy hoàng nhất của Mỹ Quốc hồi ấy. Trong khi tháng 7 năm 1863 trở thành mốc quan trọng của cuộc chiến, vào tháng 11 năm 1863, Abraham Lincoln đã đọc bài diễn văn Gettysburg lịch sử trong buổi lễ khánh thành Nghĩa trang Quốc gia Gettysburg để khẳng định lại mục đích của chiến tranh, hứa hẹn ngày thống nhất qua chiến thắng Gettysburg vẻ vang và tưởng niệm những chiến sĩ đã ngã xuống trong trận đánh kinh hoàng nhất của cuộc Nội chiến.

Bối cảnh và cuộc hành quân vào trận

Trong giai đoạn này, ở Mặt trận miền Tây, quân miền Bắc đang thắng thế, với những chiến công hiển hách của  Thiếu tướng Ulysses S. Grant. Nhưng, ở Mặt trận miền Đông, ngay sau thắng lợi to lớn của Binh đoàn Bắc Virginia trước Binh đoàn Potomac trong trận Chancellorsville (30 tháng 4 - 6 tháng 5 năm 1863) cùng với những chiến thắng của quân miền Nam ở vùng thung lũng Shenandoah Robert E. Lee đã quyết định mở cuộc tấn công xâm chiếm miền Bắc lần thứ hai (lần thứ nhất là Chiến dịch Maryland vào tháng 9 năm 1862, kết thúc không thành công bằng trận Antietam đẫm máu). Động thái này sẽ làm đảo lộn các kế hoạch của phe miền Bắc dành cho chiến cuộc mùa hè và có thể giúp giảm áp lực cho lực lượng đồn trú của phe miền Nam đang bị bao vây tại Vicksburg, Mississippi. Cuộc tiến công còn cho phép quân miền Nam có thể sống nhờ vào các đồn điền trù phú ở miền Bắc đồng thời giúp cho bang Virginia - vốn đang bị chiến tranh tàn phá - một thời gian nghỉ ngơi rất cần thiết. Ngoài ra, đội quân 72.000 người của Lee sẽ còn có thể đe dọa tới các thành phố Philadelphia, Baltimore hay Washington, và nhiều khả năng sẽ giúp đẩy mạnh phong trào đòi hòa bình ở miền Bắc. Khi ấy, nhân dân miền Bắc sẽ bị suy sụp tinh thần và thế là cuộc chiến kết thúc với phần thắng thuộc về miền Nam.

Ngoài ra, Lee cũng cho rằng, nếu như ông đạt được một thắng lợi vang dội trên đất Bắc, thì hẳn là hai nước Anh và Pháp sẽ đứng về phía ông. Thế là, vào ngày 3 tháng 6 năm 1863, từ Fredericksburg, Virginia, đoàn quân của Lee bắt đầu chuyển về phương Bắc. Để dễ chỉ huy hơn, ông đã tái tổ chức hai Quân đoàn đông đảo của ông thành ba Quân đoàn mới. Trong đó, Trung tướng James Longstreet vẫn là Tư lệnh của Quân đoàn thứ nhất. Quân đoàn cũ của vị tướng đã mất Thomas J. "Stonewall" Jackson được chia thành hai, bao gồm Quân đoàn thứ hai do Trung tướng Richard S. Ewell thống lĩnh và Quân đoàn thứ ba do Trung tướng A.P. Hill chỉ huy. Thiếu tướng J.E.B. Stuart vẫn là chỉ huy của Sư đoàn Kỵ binh.

Trận giao tranh lớn đầu tiên trong Chiến dịch này diễn ra vào ngày 6 tháng 6 năm 1863 giữa lực lượng Kỵ binh của hai phe tại Brandy Station gần Culpeper, Virginia. 9.500 quân Kỵ binh miền Nam dưới quyền Stuart bị hai Sư đoàn Kỵ binh (8 nghìn chiến sĩ) kết hợp với 3 nghìn quân Bộ binh miền Bắc của Thiếu tướng Alfred Pleasonton đánh úp, thế nhưng Stuart cuối cùng đã chặn được đợt công kích của quân miền Bắc. Trận bất phân thắng bại này, là cuộc giao tranh chủ yếu bằng Kỵ binh lớn nhất trong cuộc Nội chiến, chính là lần đầu tiên mà những người lính Kỵ binh của Liên bang tỏ ra chả kém quân Kỵ binh của đối phương.

Vào giữa tháng 6 năm 1863, Binh đoàn Bắc Virginia đã có thế để vượt qua sông Potomac và thẳng tiến vào Maryland. Sau khi đánh bại các lực lượng đồn binh của Liên bang trong trận Winchester và Martinsburg, Quân đoàn thứ hai của Ewell bắt đầu vượt qua con sông này vào ngày 15 tháng 6 năm 1863. Quân đoàn của Hill và Longstreet theo bước họ trong hai ngày 24 và 25 tháng 6 năm 1863, quân miền Bắc dưới quyền Tướng Hooker bèn truy sát và đặt mình ở giữa thủ đô của Liên bang và quân của Lee. Các đoàn quân miền Bắc bắt đầu vượt sông Potomac từ ngày 25 cho tới ngày 27 tháng 6 năm 1863.

Lee ra lệnh gắt gao cho quân của mình phải hạn chế tối thiểu mọi hành vi gây ấn tượng xấu cho nhân dân miền Bắc. Binh lính Liên bang thường không ăn cướp triệt để lương thực, ngựa kéo và mọi nguồn tiếp tế khác, mặc dầu các Sĩ quan hậu cần không thành công lắm trong việc hoàn trả cho các nông dân và thương nhân miền Bắc bằng đồng tiền của Liên minh. Nhiều thị trấn, đặc biệt là York, Pennsylvania, bị quân miền Nam đe dọa hủy diệt và buộc phải nộp các khoản tiền thay cho tiếp tế. Trong cuộc xâm chiếm này, quân đội miền Nam đã bắt giữ chừng 40 người Mỹ gốc Phi ở phía Bắc, trong đó một số người là những người nô lệ vừa trốn thoát nhưng phần lớn họ là dân tự do. Họ bị đưa về phía Nam và trở thành nô lệ dưới sự giám sát chặt chẽ.

Vào ngày 26 tháng 7 năm 1863, các tốp lính của Sư đoàn do Thiếu tướng Jubal Early chỉ huy (nằm trong Quân đoàn của Ewell) chiếm đóng thị trấn Gettysburg sau khi đánh lui đội dân binh vừa được thành lập của Pennsylvania trong một loạt các trận giao tranh lẻ tẻ. Early bắt nhân dân khu vực này phải "cống nạp" cho nhưng không thu thập được nguồn tiếp tế này thật đáng kể. Binh lính đốt phá vài cái toa xe đường sắt và một chiếc cầu mái che, và hủy diệt các đường hỏa xa và đường dây điện thoại gần đó. Sáng ngày hôm sau, Early lên đường tiến tới Hạt York cận kề.

Khi ấy, trong một bước tiến gây tranh cãi, Lee xuống lệnh cho Jeb Stuart nắm giữ một số lượng lính Kỵ binh của toàn quân và tiến binh quanh sườn phía Đông của Quân đội phe Liên bang. Các quân lệnh của Lee mang lại cho Stuart rất nhiều quyền hạn, và cả hai vị tướng lĩnh đều bị chỉ trích do sự vắng mặt quá lâu của lực lượng Kỵ binh dưới quyền Stuart, cũng như không thể giao cho các chiến sĩ Kỵ binh một vai trò tích cực hơn trong quân đội. Stuart và ba Lữ đoàn tinh nhuệ nhất của ông ta đã vắng mặt khỏi Quân đội Liên minh trong giai đoạn quyết định của cuộc tiến quân về Gettysburg - nơi định mệnh cho cuộc Bắc tiến của ông - và hai ngày đầu của trận đánh. Vào ngày 29 tháng 6 năm 1863, Đại tướng Lee xuất binh theo đường tiến hình mái vòm, từ Chambersburg (28 dặm Anh (45 cây số) về hướng Tây Bắc của Gettysburg) cho đến Carlisle (30 dặm (48 cây số) về phía Bắc của Gettysburg) rồi tới gần Harrisburg và Wrightsville trên dòng sông Susquehanna.

Trong một cuộc tranh cãi về vấn đề chia quân ra bố phòng đồn bót tại Harpers Ferry, Hooker xin thôi việc, thế rồi Tổng thống Abraham Lincoln và Tổng chỉ huy Henry W. Halleck - vốn đang tìm lý do để cách chức ông - liền phê chuẩn ngay. Vào sáng ngày 28 tháng 6 năm 1863, họ cử Thiếu tướng George Gordon Meade, khi ấy là vị Tư lệnh của Quân đoàn V, lên thay chức Hooker. Vị tân chỉ huy vốn là người đã khảo cứu về sách lược của Lee từ lâu, và do đó, xem ra ông có khả năng để mà đối đầu với Lee trong cuộc chiến đấu này.

Vào ngày 29 tháng 6, khi Lee hay tin rằng Binh đoàn Potomac đã vượt qua sông Potomac, ông ban lệnh cho các binh sĩ tập kết xung quanh Cashtown, nằm ở chân phía Đông của núi South Mountain và cách Gettysburg 8 dặm Anh (13 cây số) về hướng Tây. Vào ngày 30 tháng 6 năm 1863, trong khi một phần của Quân đoàn dưới quyền Hill hãy còn đóng quân tại Cashtown, một trong các Lữ đoàn của Hill, đó là Lữ đoàn Bắc Carolina dưới quyền Chuẩn tướng J. Johnston Pettigrew, lại cả gan kéo về Gettysburg. Trong Hồi ký của ông, Thiếu tướng Henry Heth, vị Sư đoàn trưởng của Pettigrew, tuyên bố rằng ông đã ra lệnh cho Pettigrew đi tìm nguồn tiếp tế tại thị trấn này—nhất là giày cho quân sĩ. Tác giả Eicher không đồng tình với nguồn tin này, dựa theo đợt tiến quân của Early vào Gettysburg trước đó, nhưng nhiều nhà sử học khác cho là đúng.

Khi các chiến sĩ của Pettigrew tiến tới Gettysburg vào ngày 30 tháng 6 năm 1863, họ phát hiện ra đội Kỵ binh Liên bang dưới sự chỉ huy của Chuẩn tướng John Buford đã tiến vào hướng Nam của thị trấn, và Pettigrew đã quay trở lại Cashtown mà không hề phải đụng độ với quân Kỵ binh của Buford. Khi Pettigrew cấp báo với Hill và Heth về những gì mà ông đã nhìn thấy, lại chẳng có vị tướng nào thèm tin là có một lực lượng chính quy của Liên bang nằm trong hoặc là ngoài thị trấn, mà chẳng qua chỉ là đội dân quân Pennsylvania. Bất chấp quân lệnh của Đại tướng Lee không cho đánh một trận lớn với quân Liên bang chừng nào mà toàn quân của ông hãy còn chưa tập trung, Hill quyết tâm tổ chức một cuộc trinh thám do quân sĩ thực hiện trong buổi sáng ngày hôm sau để xem xét tầm cỡ và thực lực của quân lực Liên bang ở mặt trận của ông. Lúc khoảng 5 giờ sáng vào ngày Thứ Tư 1 tháng 7 năm 1863, Hai Lữ đoàn của Sư đoàn dưới quyền Heth kéo rốc về Gettysburg. Dần dần, những sự kiện diễn ra sau đó sẽ đưa tháng 7 năm 1863 trở nên một mốc quan trọng của cơn chiến tranh Nam-Bắc ở nước Mỹ.

Lực Lượng Hai Bên

Quân Miền Bắc

Binh đoàn Potomac, trước dưới quyền chỉ huy của Hooker (Meade thế Hooker ngày 28 tháng 6), có hơn 100.000 lính chia ra thành nhiều Quân đoàn. (Một Quân đoàn có từ hơn 9.000 đến hơn 13.000 quân).

 Quân đoàn I, chỉ huy trưởng Thiếu tướng John F. Reynolds, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng James S. Wadsworth, John C. Robinson, Abner Doubleday.

 Quân đoàn II, chỉ huy trưởng Thiếu tướng Winfred Scott Hancock, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng John C. Caldwell, John Gibbon, Alexander Hays.
 Quân đoàn III, chỉ huy trưởng Thiếu tướng Daniel Sickles, chia làm 2 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng David B. Birney, Andrew A. Humphreys.
 Quân đoàn V, chỉ huy trưởng Thiếu tướng George Sykes (chỉ huy trước là Meade cho đến ngày 28 tháng 6), chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng James Barnes, Romeyn B. Ayres, Samuel W. Crawford.
 Quân đoàn VI, chỉ huy trưởng Thiếu tướng John Sedwick, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng Horatio G. Wright, Albion P. Howe, John Newton.
 Quân đoàn XI, chỉ huy trưởng Thiếu tướng Oliver Otis Howard, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng Francis C. Barlow, Adolph von Steinwehr, Carl Schurz.
 Quân đoàn XII, chỉ huy trưởng Thiếu tướng Henry W. Slocum, chia làm 2 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng Alpheus S. Williams, John W. Geary.
 Quân đoàn Kỵ binh, chỉ huy trưởng Thiếu tướng Alfred Pleasonton, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Chuẩn tướng John Buford, David McM. Gregg, H. Judson Kilpatrick.
 Pháo binh, chỉ huy trưởng Thiếu tướng Robert O. Tyler. ( Người chỉ huy pháo binh quan trọng ở Gettysburg là Thiếu tướng Henry Jackson Hunt, trong Bộ Tham Mưu của Meade).

Lúc cầm quân tiến về Gettysburg, Reynolds là ngưới tổng chỉ huy cánh trái, hay tiên phong của Binh đoàn, gồm Quân đoàn I, III, và XI. Có một số đơn vị khác trong cuộc tiến quân Gettysburg nhưng không trực tiếp tham gia. Gồm có một phần Quân đoàn IV, dân binh và lính tiểu bang của khu vực Susquehanna, và lính đồn trú như ở Harpers Ferry.

Quân Miền Nam

Sau khi mất tướng Jackson ở Chancellorsville, Lee chia Binh đoàn Bắc Virginia (75.000 quân) từ hai Quân đoàn thành ba. (Mỗi Quân đoàn có hơn 20.000 quân).

 Quân đoàn I, chỉ huy trưởng Trung tướng James Longstreet, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Thiếu tướng Lafayette McLaws, George Pickett, John Bell Hood.
 Quân đoàn II, chỉ huy trưởng Trung tướng Richard S. Ewell, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Thiếu tướng Jubal A. Early, Edward "Allgheny" Johnson, Robert E. Rodes.
 Quân đoàn III, chỉ huy trưởng Trung tướng A.P. Hill, chia làm 3 Sư đoàn dưới quyền Thiếu tướng Richard H. Anderson, Henry Heth, W. Dorsey Pender.
 Sư đoàn Kỵ binh, dưới quyền Thiếu tướng J.E.B. Stuart, với Lữ đoàn dưới quyền Chuẩn tướng Wade Hampton, Fitzhugh Lee, Beverly H. Robertson, Albert G. Jenkins, William E. "Grumble" Jones, John D. Imboden, và Đại tá John R. Chambliss.

Ngày đầu tiên của trận đánh

Buford cho rằng quân Liên minh sẽ hành binh về Gettysburg từ hướng Tây vào buổi sáng ngày 1 tháng 7 năm 1863, Tướng Buford tổ chức phòng ngự tại ba dãy đồi về phía Tây của thị trấn: đó là Dãy Herr, Dãy McPherson, và Dãy Seminary. Những dãy đồi này là địa hình thích hợp cho một cuộc cầm chân của Sư đoàn Kỵ binh yếu ớt của ông trước sức tấn công của lực lượng Bộ binh Liên minh hùng mạnh, có nghĩa là bỏ ra thời gian để chờ đợi sự tiếp viện của lực lượng Bộ binh Liên bang, để rồi quân Bộ binh Liên bang sẽ chiếm cứ các cứ điểm vững mạnh ở hướng Nam thị trấn tại đồi Cemetery, dãy đồi Cemetery, và đồi Culp. Buford hiểu rằng nếu như quân lực Liên minh mà chiếm lĩnh được các cao điểm này, quân lực của Meade sẽ phải chật vật trong việc đánh đuổi kẻ địch.

Sư đoàn của Heth tiến lên cùng với hai Lữ đoàn, do các Chuẩn tướng James J. Archer và Joseph R. Davis. Bằng những đội hình hàng dọc, họ Đông tiến xuyên suốt Đường cái Chambersburg. Cách thị trấn này khoảng ba dặm về hướng Tây (5 cây số), vào lúc 7:30 giờ sáng, vào ngày 1 tháng 7, hai Lữ đoàn vấp phải sự kháng cự mãnh liệt từ các chiến sĩ kỵ tiêu của đội Kỵ binh Liên bang, và thành lập trận tiền. Tương truyền, người lính Liên bang đầu tiên nổ súng mở màn trận đánh này là Trung tá Marcellus Jones. Vào năm 1886, Trung tá Jones quay lại bãi chiến địa Gettysburg để dựng nên bia kỷ niệm tại chính nơi mà ông đã bắn lên tiếng súng đầu tiên của trận chiến Gettysburg. Trận đánh kinh hoàng tại Gettysburg như thế là bất thình lình bùng nổ, cũng giống như trận Eylau đẫm máu vào năm 1807 buổi các cuộc chiến tranh của Napoléon ở châu Âu. Cuối cùng, quân lính của Heth đã đụng độ các kỵ binh xuống ngựa của Lữ đoàn Kỵ binh miền Bắc dưới quyền của Đại tá William Gamble - người đã ra sức kháng trả mãnh liệt và tiến hành các chiến thuật đánh chận từ đằng sau các hàng rào phòng thủ bằng những làn đàn từ các khẩu súng carbin nạp ở khóa nòng. . Tuy vậy, vào lúc 10:20 sáng, quân Liên minh đã đẩy quân Kỵ binh của Liên bang về hướng Nam cho tới dãy McPherson, khi đội tiền binh của Quân đoàn I (dưới quyền Thiếu tướng John F. Reynolds) cuối cùng cũng đã kéo tới.

Ở hướng Bắc của Đường cái Chambersburg, quân Liên minh do Davis chỉ huy gặt hái thắng lợi ban đầu khi giao chiến với Lữ đoàn của Chuẩn tướng Lysander Cutler, nhưng bị đập cho thất bại thảm hại trong một trạn giao chiến xung quanh nền của một nhánh đường sắt chưa hoàn thiện ở cao điểm. Ở hướng Bắc của Đường cái, Lữ đoàn miền Nam của Archer tiến công xuyên qua khu rừng Herbst (còn gọi là khu rừng McPherson). Lữ đoàn Sắt (Iron Brigade) của quân Miền Bắc dưới quyền của Chuẩn tướng Solomon Meredith giành được chiến thắng mở đầu trong trận giao chiến với Archer, mang về chừng vài trăm tù binh và trong đó có cả Archer.

Ngay từ những giờ phút đầu tiên của cuộc giao chiến, Tướng Reynolds trúng đạn và ngã xuống hy sinh khi ông đang chỉ đạo cho những người lính và đội Pháo binh lập các cứ điểm chỉ về hướng Đông của khu rừng Herbst. Tác giả Shelby Foote ghi nhận rằng phe Liên bang miền Bắc đã mất đi một người được thừa nhận rộng rãi là "vị tướng xuất sắc nhất trong quân đội." Thiếu tướng Abner Doubleday lên thay ông mà làm chỉ huy. Giao tranh trong khu vực đường cái Chambersburg kéo dài cho tới khoảng 12:30 giờ trưa. Trong khoảng 2:30 giờ chiều, hai bên lại đánh nhau tiếp ở đây, khi toàn bộ Sư đoàn Heth lao vào tác chiến (khi ấy các Lữ đoàn của Pettigrew và Đại tá John M. Brockenbrough cũng tham chiến luôn).

Sau khi Lữ đoàn Bắc Carolina dưới quyền Pettigrew xông pha vào trận tuyến, họ đánh tạt sườn Trung đoàn Indiana số 19 và đánh lùi bước tiến công của Lữ đoàn Sắt. Trung đoàn Bắc Carolina số 26 - là Trung đoàn hùng hậu nhất trong quân đội miền Nam với 839 quân lính - bị tổn thất rất nặng nề, khiến cho họ chỉ còn có khoảng 212 binh sĩ sau ngày đầu. Cho đến cuối trận đánh ba ngày ở Gettysburg, họ chỉ còn mỗi 152 tàn binh - đây là tỷ lệ tổn thất cao nhất trong một trận đánh đối với bất kỳ một Trung đoàn nào của miền Bắc hoặc là miền Nam. Lữ đoàn Sắt bị đánh lui từ từ khỏi khu rừng Herbst về dãy Seminary. Hill ra lệnh cho Thiếu tướng William Dorsey Pender mang Sư đoàn của mình vào ứng chiến, và Quân đoàn I của phe Liên bang đã bị đánh đuổi về sân của Trường dòng thần học Luther và đường phố Gettysburg.

Khi hai bên giao tranh tại hướng Tây, hai Sư đoàn của Quân đoàn thứ hai dưới quyền Ewell, đã Tây tiến về phía Cashtown theo đúng như quân lệnh của Lee mà theo đó quân đội miền Nam phải tập kết tại đó, rồi lại chuyển về hướng Nam trên các đoạn đường Carlisle và Harrisburg mà tiến về Gettysburg, trong khi Quân đoàn XI (do Thiếu tướng Oliver O. Howard chỉ huy) kéo ồ ạt về hướng Bắc theo đường Baltimore và đường Taneytown. Cho đến đầu buổi chiều ngày hôm ấy, tuyến quân Liên bang rải dài theo hình bán nguyệt về hướng Tây, Bắc và Đông Bắc Gettysburg.

Tuy nhiên, Quân đội Liên bang lại không có đầy đủ binh sĩ; Lữ đoàn của Cutler, đóng về hướng Bắc của đường Chambersburg Pike, đã để hở cánh phải của quân ông. Sư đoàn bên cực tảo của Quân đoàn XI cũng khộng kịp triển khai để củng cố tuyến quân trong thời gian đó, thế rồi Doubleday đành phải tung các Lữ đoàn Dự bị vào để tuyến quân của ông có thể được vững chắc.

Khoảng 2 giờ chiều ngày hôm ấy, các Sư đoàn thuộc Quân đoàn thứ hai của phe Liên minh do hai Thiếu tướng Robert E. Rodes và Jubal Early cầm đầu đã công kích và đánh tạt sườn các cứ điểm của hai Quân đoàn I và XI của phe Liên bang ở hướng Bắc và cả hướng Tây Bắc của thị trấn. Các Lữ đoàn phe Liên minh của Đại tá Edward A. O'Neal và Chuẩn tướng Alfred Iverson bị hứng chịu tổn hại nặng nề khi công kích Sư đoàn của Chuẩn tướng John C. Robinson (thuộc Quân đoàn I) tại hướng Nam đồi Sồi (Oak Hill).

Khi phòng tuyến của quân miền Bắc đổ vỡ ở phìa Bắc và phía Tây của thị trấn, Tướng Howard ra lệnh cho quân sĩ triệt thoái về cao điểm Cemetery Hill ở phía Nam thị trấn - nơi được gia cố bởi Sư đoàn của Tướng Adolph von Steinwehr. Thiếu tướng Winfield S. Hancock được Meade phái đến sau khi hay tin Tướng Reynolds hy sinh, và nắm giữ quyền chỉ huy trận địa. Hancock, vị Tư lệnh của Quân đoàn II và cũng là bộ tướng được Meade tin dùng nhất, đã quyết định vai trò của Gettysburg như nơi chiến địa cho một trận đánh lớn sau khi nắm binh quyền.

Ngày đầu tiên của trận đánh Gettysburg, với tầm hệ trọng hơn hẳn cho đơn thuần là sự mở màn cho hai ngày đẫm máu sau đó, đứng hàng 23 trong số những trận đánh lớn nhất của cuộc chiến dựa theo quân số tham chiến. Khoảng 1/4 quân lực của Meade (22 nghìn chiến sĩ) và một phần ba quân lực của Lee (27 nghìn sĩ tốt) đã giao tranh với nhau.

Ngày thứ hai của trận đánh

Các kế hoạch và cuộc hành quân vào trận
Xuyên suốt đêm ngày 1 tháng 7 và buổi sáng ngày 2 tháng 7 năm 1863, phần lớn quân Bộ binh còn lại của cả hai đoàn quân Nam Bắc tiến vào trận địa, trong đó có các Quân đoàn II, III, V, VI, và XII của miền Bắc. Hai Sư đoàn của tướng miền Nam Longstreet còn đang duy chuyển, Sư đoàn củaThiếu tướng George Pickett cầm đầu, đã xuất binh từ Chambersburg, Sư đoàn của Lafayette McLaws từ Guilford. Cả hai đến vào cuối buổi sáng ngày 2 tháng 7.

Tấn công sườn trái quân miền Bắc
Sư đoàn cánh trái của Longstreet, dưới quyền McLaws tiến đánh và bất ngờ đụng Quân đoàn II của Daniel Sickles. Sickles bất mãn với vị trí giao cho ông ở Nam dãy đồi Cemetery. Thấy vị trí tốt hơn để đặt các dàn đại bác khoảng nửa dặm (800m) về phía Tây - ngay trung tâm vườn Đào Sherfy - ông cải lệnh và tiến quân đến vùng đất cao hơn dọc đường Emmitsburg, bỏ dãy đồi Cemetery. Vị trí mới bắt đầu từ Devil's Den, theo hướng Tây Bắc đến vườn Đào, rồi theo hướng Đông Bắc dọc đường Emmitsburg đến phía Nam của nông trại Codori. Vị trí này tạo ra một mũi nhọn khó phòng thủ ở vườn Đào; Sư đoàn của Chuẩn tướng Humphrey (dọc theo đường Emmitsburg) và Sư đoàn của Thiếu tướng Birney (ở phìa Nam) có thề bị tấn công từ hai mặt mà quân lính thì trãi dài quá mức mà các Sư đoàn nhỏ của họ có thể chống đỡ. Đại bác phe miền Nam bắt đầu nổ lúc 3 giờ chiều. Thiếu tướng Meade đã phải bỏ buổi họp với các tướng dưới quyền và cữi ngựa ra gặp Sickles để hỏi chuyện. Ông biết quân miền Nam sắp tấn công nên không cho phép Sickle lui quân lại.

Meade buộc lòng gửi 20000 quân tiếp viện; toàn bộ Quân đoàn V, Sư đoàn của Chuẩn tướng Caldwell từ Quân đoàn II, phần lớn Quân đoàn XII, và một phần mới tới của Quân đoàn VI. Sư đoàn của tướng miền Nam Hood quay về hướng Đông nhiều hơn dự định, làm sai trục với đường Emmitsburg, và tấn công vào Devil's Den và đồi Tròn Nhỏ. McLaws, ở phía trái của Hood, tấn công liên tục vào dãy quân mỏng manh của Quân đoàn III ở cánh đồng lúa Mì và đè bẹp họ ở Vườn Đào. McLaws sau đó đánh đến Thung lũng Plum Run (Thung lũng Chết) nhưng rồi bị Sư đoàn Dự bị Pennsylvania của Quân đoàn V, từ Đồi Tròn Nhỏ đánh bật lại. Quân đoàn III coi như hoàn toàn bị tiêu diệt trong trận này, chân của Sickle phải giải phẩu cắt đi sau khi bị đạn đại bác bắn nát. Sư đoàn của Caldwell từ từ bị tiêu diệt ở đồng lúa Mì. Sư đoàn của Anderson (phe miền Nam), theo phía Bắc của McLaws nhập trận lúc 6 giờ chiều, đánh đến lưng đồi dãy Cemetery, nhưng không giữ nổi khi Quân đoàn II đánh trã, trong đó có cuộc xung phong tử chiến bằng lưỡi lê của Trung đoàn 1 Minnesota dập vào một Lữ đoàn miền Nam, cuộc xung phong này do tướng Hancock ra lệnh để có thời gian chờ quân cứu viện.

Trong lúc trận chiến xãy ra ở cánh đồng lúa Mì và Devil's Den, Đại tá Strong Vincent ráng sức giữ đồi Tròn Nhỏ, một ngọn đồi quan trong ở cực cánh trái của quân miền Bắc. Lữ đoàn tương đối nhỏ của ông phải chống nhiều trận tấn công từ một Lữ đoàn đến từ Sư đoàn của Hood. Chỉ huy trưởng Quân cụ của Meade, Chuẩn tướng Gouverneur Warren, vì biết sự quan trọng của đồi Tròn Nhỏ, đã gửi Lữ đoàn của Vincent, một đội đại bác, và Trung đoàn 140 New York đến thủ chỉ vài phút trước khi quân của Hood đến. Trận phòng thủ đồi Tròn Nhỏ và trận xung phong xáp lá cà bằng lưỡi lê của Trung đoàn 20  Maine, do Đại tá Joshua Chamberlain ra lệnh, đã trở thành huyền thoại và đưa tiếng tăm Chamberlain lên cao sau này.

Tấn công sườn phải quân miền Bắc
Ewell nghĩ rằng lệnh trên bảo ông chỉ pháo kích địch quân. Dàn 32 đại bác của ông và 55 đại bác của A.P. Hill, nổ súng trong vòng 2 tiếng từ rất xa và có ít hiệu quả. Cưối cùng, khoảng 6 giờ chiều, Ewell ra lịnh cho các Sư đoàn trưởng của ông bắt đầu tấn công quân miền Bắc đóng ngay trước măt.

Sư đoàn củaThiếu tướng Edward "Allegheny" Johnson tính tấn công đồi Culp, nhưng họ còn cách xa một dặm và còn phải băng qua con suối Rock. Có vài nơi qua được thì có thể trì trệ. Vì vậy, chỉ có ba trong số bốn Lữ đoàn của Johnson tiến đánh. Phần lớn quân phòng thủ trên đồi, Quân đoàn XII, đã được đưa qua cánh trái để đánh với Longstreet, chỉ còn một Lữ đoàn của New York dưới quyền Chuẩn tướng George S. Green núp sau những bức tường làm bằng cây lớn mới đổ xuống và chồng lên. Với sự hổ trợ từ Quân đoàn I và XI, quân của Green chặn được quân miền Nam, tuy nhiên phải bỏ một số vị trí gần chân đồi Culp về phía Nam.

Ewell cũng không chuẩn bị khi ông ra lịnh Lữ đoàn của Harry T. Hays và Isaac E. Avery tấn công vị trí Quân đoàn XI của miền Bắc đang đóng ở phía Đông đồi Cemetery. Khi bắt đầu, trận đánh xảy ra rất mãnh liệt: Đại tá Andrew L. Harris của Lữ đoàn 2, Sư đoàn 1 miền Bắc bị đánh tả tơi, mất hết nửa quân. Avery bị thương ngay từ đầu, nhưng quân miền Nam cũng đánh đến lưng đồi và xung vào vị trí phòng thủ của quân miền Bắc, chiếm được một hay hai đội đại bác. Nhưng thấy không có hổ trợ ở cánh phải, Hays rút quân. Cánh phải của ông nhán lẽ phải được sự hổ trợ từ Sư đoàn của Robert E. Rodes, nhưng Rodes - cũng như Early và Johnson - không được lịnh để chuẩn bị tấn công. Ông phải duy chuyển xa gấp đôi Early; đến lúc ông đánh đến xát quân miền Bắc thì quân của Early đã bắt đầu rút lui.

Jeb Stuart và ba Lữ đoàn Kỵ binh đến Gettysburg vào khoảng trưa nhưng không tham dự vào trận đánh ngày thứ hai. Lữ đoàn của Chuẩn tướng Wade Hampton miền Nam đụng độ nhẹ với Kỵ binh Minnesota của Chuẩn tướng 23 tuổi mới nhậm chức George Armstrong Custer gần Hunterstown ở phía Đông Bắc của Gettysburg.

Ngày thứ ba của trận đánh
Kế hoạch của Lee

Lee muốn tiếp tục tấn công vào ngày thứ Sáu, 3 tháng 7, dùng cùng chiến thuật ngày hôm trước: Longstreet tấn công phía trái của quân miền Bắc, trong khi Ewell tấn công đồi Culp. Tuy nhiên, trước khi Longstreet sẵn sàng, Quân đoàn XII của miến Bắc bắt đầu nổ đại bác lúc sáng sớm vào quân miền Nam trên đồi Culp để dành lại vị trí đã mất. Quân miến Nam tấn công, và cuộc chiến trên đồi Culp chấm dứt lúc 11 giờ sáng. Hary Pfanz định rằng, sau khi đánh nhau 7 tiếng, "vị trí quân miền Bắc vẫn giữ vũng vàng còn hơn lúc trước".

Lee đành phải đổi kế hoạch. Longstreet sẽ ra lệnh Sư đoàn Virginia của Pickett trong Quân đoàn của mình, và sáu Lữ đoàn từ Quân đoàn của Hill, tấn công vị trí Quân đoàn II của phe miền Bắc đóng ở phía phải Trung tâm quân Bắc trên dãy đồi Cemetery. Trước khi bắt đầu, tất cả đại bác của quân miền Nam sẽ nổ vào vị trí quân Bắc để làm họ yếu đi.

Trận đại bác lớn nhất của chiến tranh Nam Bắc.

Lúc 1 giờ chiều, khoảng 150-170 đại bác quân Nam bắt đầu nổ. Để tiết kiệm đạn cho trận đánh với Bộ binh, đai bác quân Bắc, dưới quyền Chuẩn tướng Henry Jackson Hunt, lúc đầu vẫn im lặng. Sau 15 phút, khoảng 80 đại bác quân Bắc trã lời. Đại bác quân Nam thiếu đạn nên không làm lung lay vị trí quân Bắc.

Trận tấn công của Pickett

Khoảng 3 giờ chiều, súng đại bác ngưng lại, và khoảng 10500 - 12500 quận miền Nam bước ra và tiến khoảng 3/4 dặm (1200 m) đến dãy đồi Cemetery. Khi quân Nam tiến tới, quân Bắc bắn mãnh liệt ngang sườn họ từ đồi Cemetery và đồi Tròn Nhỏ, và từ đại bác của Quân đoàn II của Hancock. Quân Nam bị thiệt hại kinh khủng.

Vị trí quân Bắc có lung lay và vở tam thời ở phía Bắc một khu cây cối rậm tên "Cụm cây", quân dự bị của miền Bắc nhanh chóng xông vào lấp chổ trống và đẩy lui quân miến Nam. Vị trí tấn công xa nhất của Lữ đoàn của Chuẩn tướng Lewis A. Armistead, dưới quyền Pickett, nơi tường đá "Angle", đươc gọi là "Điểm nước cao của quân Nam". (Ý đây là thời điểm tốt nhất quân Nam có thể thắng toàn bộ chiến tranh Nam - Bắc). Quân Nam và Bắc xáp là cà, đánh nhau bằng súng, lưỡi lê, đá và cả tay không. Armistead ra lịnh quay hai khẩu đại bác của quân Bắc để bắn lại chính ho, nhưng không còn đạn. Armistead bị thương và tử vong sau đó. Gần một nữa quân miến Nam không chạy thoát về vị trí của họ được. Sư đoàn của Pickett mất khoảng 2/3 lính, và cả ba Chuẩn tướng đều chết hoặc bị thương.

Trận Chiến Kỵ Binh

Có hai trận chiến Kỵ binh quan trọng ngày 3 tháng 7. Trận đầu tiên được phối hợp với trận tấn công của Pickett, và kết quả ngang ngửa có thể là lý do không làm Bộ bịnh miền Bắc thua trận. Vị trí trận này bây giờ được gọi là Đồng Kỵ binh hướng Đông. Trận thứ hai là trận Kỵ binh miền Bắc thua khi họ tấn công Bộ binh miền Nam. Trận này được coi là thảm hại, và dùng chiến thuật Kỵ binh sai lầm. Vị trí trận này bây giờ được gọi là Đồng Kỵ binh hướng Nam.

Đông Bắc Gettysburg

Sư đoàn của Stuart (Ba Lữ đoàn), với sự hổ trợ từ Lữ đoàn của Jenkin, đuọc gửi để phòng thủ cánh trái quân miền Nam. Stuart cũng nằm đúng vị trí để lợi dụng sự thành công của Pickett để đánh ngang sườn phải của quân miền Bắc và đánh vào sau lưng những Bộ binh đang đối diện Pickett.Trận Kỵ binh diễn ra khoảng ba dặm (4.8 km) Đông Bắc Gettysburg vào khoảng 3 giờ chiều - lúc đại bác miền Nam dừng nổ. Lính của Stuart đụng với Kỵ binh miền Bắc: Sư đoàn của Chuẩn tướng David McMurtrie Gregg và Lữ đoàn của Custer từ Sư đoàn của Kilpatrick. Trận chiến đổi thành đánh hổn loạn bằng kiếm, súng tay và súng dài. Một Trung đoàn của Custer, 5 Michigan, trang bị bằng súng dài bắn liên tục, và ít ra hai Đại đội của một Trung đoàn khác cũng có súng dài bắn liên tục. Trận chiến ngang ngửa, và hai bên giữ nguyên vị trí. Tuy nhiên, Gregg và Custer cản Stuart không cho đánh tới phía sau Bộ binh mình.

Tây Nam Gettysburg

Sau khi nghe tin chiến thắng của quân Bắc đánh với Pickett, Chuẩn tướng Judson Kilpatrick dùng Kỵ binh tấn công vị trí Bộ binh của Longstreet ở Tây Nam Đồi Tròn Lớn. Chiến trường này khó để tấn công bằng Kỵ binh vì đất lồi lõm, nhiều cây cối, và nhiều tảng đá lớn - và quân của Longstreet núp kỹ và có đại bác hổ trợ. Farnsworth bị giết lúc tấn công lần bốn trong năm lần tấn công, và Lữ đoàn của ông thảm hại nặng.

Kết quả

Thương vong
Quân hai bên mất khoảng 46.000- 51.000 người, khoảng 1/3 tống số quân tham trận, 28% của Binh đoàn Potomac miền Bắc và 37% của Binh đoàn Virginia miền Nam.

Quân miền Nam rút lui
Quân hai bên kìm nhau giữa trời mưa lớn ngày 4 tháng 7, cùng đúng ngày, cách đó khoảng 900 dặm (1.500 km), quân phòng thủ Vicksburg đầu hàng Thiếu tướng Ulysses S. Grant. Lee đã đổi qua vị trí phòng thủ trên dãy đồi Seminary vào tối ngày 3 tháng 7, và bỏ thị trấn Gettysburg. Quân miền Nam nằm chờ, hy vọng Meade tấn công, nhưng ông đã thận trọng quyết không đánh vì ngại nguy hiểm, quyết định này sẽ bị chỉ trích sau này. Hai bên bắt đầu khiêng mang những quân bị thương về và chôn những người chết. Lee đề nghị trao đổi tù binh nhưng Meade từ chối.

Lee bắt đầu rút quân lúc cuối chiều ngày 4 về hướng Fairfield và Chambersburg. Kỵ binh của Chuẩn tướng John D. Imboden được gửi gấm bảo vệ những đoàn xe ngựa kéo dài nhiều dặm chở quân cụ và lính bị thương mà Lee muốn đưa về Virginia, đi theo đường qua Cashtown và Hagerstown đến Williamsport, Maryland. Quân của Meade đuổi theo, nhưng không hăng hái lắm. Nước sông Potomac dâng cao vì mưa lớn và làm Lee kẹt phía Bắc sông một thời gian, nhưng khi quân miền Bắc tới, quân Nam đã vượt sông. Trận đánh sau đuôi đoàn binh rút lui ở Falling Waters ngày 14 tháng 7 làm chết thêm một số quân, trong đó có Tướng Pettigrew, bị tử thương. Tướng James L. Kemper, bị thương nặng trong trận Pickett, bị bắt trong lúc rút lui.

Phản ứng của miền Bắc trước tin thắng trận
Tin tức về chiến thắng của phe Liên bang được đăng lên rầm rộ trên toàn miền Bắc. Trong dòng đầu của báo The Philadelphia Inquirer có lời tuyên bố "THẮNG RỒI ! WATERLOO ĐÃ BỊ KHUẤT BÓNG !" (VICTORY! WATERLOO ECLIPSED!), nhà viết nhật ký ở New York là George Templeton Strong có ghi nhận:

"Kết quả chiến thắng này thật là vô giá ... Thành tích bách chiến bách thắng của Lee đã tan vở. Binh đoàn Potomac cuối cùng cũng đã kiếm ra vị chỉ huy dẫn đầu, ... và đã ngẩng cao trong sứ mạng của họ dù đã bao lần thất bại..."

Tuy nhiên, sự nồng nhiệt của phe Liên bang sớm tan rã do công chúng nhận ra rằng quân của Lee đã không bị tiêu diệt và chiến tranh sẽ còn tiếp diễn. Lincoln phàn nàn với Bộ trưởng Gideon Welles rằng "Quân ta đã nắm giữ cuộc chiến trong chỗ rỗng của bàn tay và họ cũng không chịu nắm chặt nó lại!" Chuẩn tướng Alexander S. Webb viết thư cho cha ông vào ngày 17 tháng 7 năm ấy, kể rằng các nhà chính trị ở Washington như "Chase, Seward và những người khác," vì không bằng lòng với Meade, "viết rằng Lee thực sự đã thắng trận này!"

Tác động đến miền Nam

Diễn văn Gettysburg

Đánh giá lịch sử

Chiến thắng quyết định?
Bản chất của chiến thắng Gettsyburg đã trở thanh đề tài tranh cãi qua nhiều năm. Tuy không được người đương thời coi là một thắng lợi hoàn toàn nổi bật, nhất là do cuộc chiến vẫn tiếp diễn thêm gần 2 năm nữa, người đời sau coi trận này là một "bước ngoặt", thường là đi đôi với sự thất thủ của Vicksburg ngày hôm sau (ví dụ, nhà sử học James M. Mc Pherson coi hai trận này là một trong ba bước ngoặt riêng biệt của chiến tranh, cùng với trận Antietam năm 1862 và sự kiện Lincoln tái đắc cử Tổng thống năm 1864). Nhìn nhận này dựa theo sự nhận thức muộn là sau trận Gettysburg, quân của Lee không thể tổ chức một cuộc tấn công chiến lược nào nữa;quân ông chỉ phản ứng lại những đợt tiến công dồn dập của Ulysses S. Grant trong các năm 1864 - 1865—và dựa trên lối suy đoán của các tác giả viết về "Chính nghĩa đã mất" là một thắng lợi của quân miền Nam ở Gettysburg có thể sẽ chấm dứt cuộc chiến. Theo cuốn America in Revolt During the 1960s and 1970s, tầm vô cùng trọng đại của hai trận Antietam và Gettysburg không chỉ là về mặt quân sự. Trong sách The Patterns of War Since the Eighteenth Century, tác giả Larry H. Addington viết rằng trận Gettysburg - cũng giống như trận Antietam khi trước - kết thúc bế tắc nhưng lại là một thắng lợi chiến lược của phe Liên bang, với ảnh hưởng lâu dài.

Cũng theo Addington, thất bại ở Gettysburg đánh dấu việc bất thành của Lee trong việc tìm kiếm một thắng lợi kiểu Napoléon I mang tầm trọng đại, và dù cho Lee hãy còn có thể đẩy lui các đợt công kích của quân miền Bắc vào Virginia vào cuối năm 1863, Binh đoàn Bắc Virginia không còn có khả năng tổ chức một cuộc tấn công quyết định nữa. Trong khi đó, cuốn United States History to 1877 thì cho rằng sau thắng lợi ở Gettysburg của Liên bang - đúng vào cao điểm của mọi hy vọng của Liên minh - chiến thắng của Liên bang chỉ còn là vấn đề thời gian. Một quan điểm thông dụng trong thời gian gần đây coi trận Gettysburg là một thắng lợi quyết định của Liên bang, nhưng thuật ngữ này không được chính xác. Trong sách Encyclopedia of the American Presidency, chiến thắng Gettysburg được xem là một thắng lợi định đoạt và là một trong những sự kiện quyết định nhất trong cuộc chiến.

Lee và Meade

Kỷ niệm trên bưu phí và tiền tệ Hoa Kỳ

Trong văn hóa đại chúng
Trận Gettysburg được mô tả trong phim Gettysburg (1993), dựa trên tiểu thuyết The Killer Angels (1974) của Michael Shaara. Bộ phim và tiểu thuyết đều chủ yếu đề cập đến các hoạt động của Joshua Lawrence Chamberlain, John Buford, Robert E. Lee, và James Longstreet trong trận đánh. Ngày đầu tiên thì chú trọng đến cuộc phòng vệ của Kỵ binh dưới quyền Buford, ngày thứ hai thì cuộc phòng ngự của Chamberlain tại Little Round Top, và ngày thứ ba thì cuộc tấn công của Pickett.

Chú thích

Thư mục
 Bearss, Edwin C. Fields of Honor: Pivotal Battles of the Civil War. Washington, DC: National Geographic Society, 2006. ISBN 0-7922-7568-3.
 Busey, John W., and David G. Martin. Regimental Strengths and Losses at Gettysburg, 4th ed. Hightstown, NJ: Longstreet House, 2005. ISBN 0-944413-67-6.
 Carmichael, Peter S., ed. Audacity Personified: The Generalship of Robert E. Lee. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 2004. ISBN 0-8071-2929-1.
 Catton, Bruce. Glory Road. Garden City, NY: Doubleday and Company, 1952. ISBN 0-385-04167-5.
 Clark, Champ, and the Editors of Time-Life Books. Gettysburg: The Confederate High Tide. Alexandria, VA: Time-Life Books, 1985. ISBN 0-8094-4758-4.
 Coddington, Edwin B. The Gettysburg Campaign; a study in command. New York: Scribner's, 1968. ISBN 0-684-84569-5.
 Donald, David Herbert. Lincoln. New York: Simon & Schuster, 1995. ISBN 0-684-80846-3.
 Eicher, David J. The Longest Night: A Military History of the Civil War. New York: Simon & Schuster, 2001. ISBN 0-684-84944-5.
 Esposito, Vincent J. West Point Atlas of American Wars. New York: Frederick A. Praeger, 1959. . The collection of maps (without explanatory text) is available online at the West Point website .
 Foote, Shelby. The Civil War: A Narrative. Vol. 2, Fredericksburg to Meridian. New York: Random House, 1958. ISBN 0-394-49517-9.
 Fuller, Maj. Gen. J. F. C. Grant and Lee, A Study in Personality and Generalship. Bloomington: Indiana University Press, 1957. ISBN 0-253-13400-5.
 Gallagher, Gary W. Lee and His Army in Confederate History. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2001. ISBN 978-0-8078-5769-6.
 Gallagher, Gary W. Lee and His Generals in War and Memory. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1998. ISBN 0-8071-2958-5.
 Glatthaar, Joseph T. General Lee's Army: From Victory to Collapse. New York: Free Press, 2008. ISBN 978-0-684-82787-2.
 Harman, Troy D. Lee's Real Plan at Gettysburg. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books, 2003. ISBN 0-8117-0054-2.
 Hattaway, Herman, and Archer Jones. How the North Won: A Military History of the Civil War. Urbana: University of Illinois Press, 1983. ISBN 0-252-00918-5.
 Longacre, Edward G. The Cavalry at Gettysburg. Lincoln: University of Nebraska Press, 1986. ISBN 0-8032-7941-8.
 McPherson, James M. Battle Cry of Freedom: The Civil War Era. Oxford History of the United States. New York: Oxford University Press, 1988. ISBN 0-19-503863-0.
 Martin, David G. Gettysburg July 1. rev. ed. Conshohocken, PA: Combined Publishing, 1996. ISBN 0-938289-81-0.
 Nye, Wilbur S. Here Come the Rebels! Dayton, OH: Morningside House, 1984. ISBN 0-89029-080-6. First published in 1965 by Louisiana State University Press.
 Pfanz, Harry W. Gettysburg – The First Day. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2001. ISBN 0-8078-2624-3.
 Pfanz, Harry W. Gettysburg – The Second Day. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1987. ISBN 0-8078-1749-X.
 Pfanz, Harry W. Gettysburg: Culp's Hill and Cemetery Hill. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1993. ISBN 0-8078-2118-7.
 Rawley, James A. Turning Points of the Civil War. Lincoln: University of Nebraska Press, 1966. ISBN 0-8032-8935-9.
 Sauers, Richard A. "Battle of Gettysburg." In Encyclopedia of the American Civil War: A Political, Social, and Military History, edited by David S. Heidler and Jeanne T. Heidler. New York: W. W. Norton & Company, 2000. ISBN 0-393-04758-X.
 Sears, Stephen W. Gettysburg. Boston: Houghton Mifflin, 2003. ISBN 0-395-86761-4.
 Symonds, Craig L. American Heritage History of the Battle of Gettysburg. New York: HarperCollins, 2001. ISBN 0-06-019474-X.
 Tagg, Larry. The Generals of Gettysburg . Campbell, CA: Savas Publishing, 1998. ISBN 1-882810-30-9.
 Trudeau, Noah Andre. Gettysburg: A Testing of Courage. New York: HarperCollins, 2002. ISBN 0-06-019363-8.
 Tucker, Glenn. High Tide at Gettysburg. Dayton, OH: Morningside House, 1983. ISBN 978-0-914427-82-7. First published 1958 by Bobbs-Merrill Co.
 Wert, Jeffry D. Gettysburg: Day Three. New York: Simon & Schuster, 2001. ISBN 0-684-85914-9.
 White, Ronald C., Jr. The Eloquent President: A Portrait of Lincoln Through His Words. New York: Random House, 2005. ISBN 1-4000-6119-9.
 Wittenberg, Eric J., J. David Petruzzi, and Michael F. Nugent. One Continuous Fight: The Retreat from Gettysburg and the Pursuit of Lee's Army of Northern Virginia, July 4–14, 1863. New York: Savas Beatie, 2008. ISBN 978-1-932714-43-2.
 Carl Smith, Adam Hook, Gettysburg 1863: high tide of the Confederacy, Osprey Publishing, 15-01-1998. ISBN 1855323362.
 Woodworth, Steven E. Beneath a Northern Sky: A Short History of the Gettysburg Campaign. Wilmington, DE: SR Books (scholarly Resources, Inc.), 2003. ISBN 0-8420-2933-8.
 National Park Service battle description

Đọc thêm
 Francis M. Wafer, Cheryl A. Wells, A surgeon in the Army of the Potomac, McGill-Queen's Press - MQUP, 15-04-2008. ISBN 0773533818.
 Allen C. Guelzo, Abraham Lincoln: redeemer President, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2003. ISBN 0802842933.
 Bachelder, John B. The Bachelder Papers: Gettysburg in Their Own Words. Edited by David L. Ladd and Audrey J. Ladd. 3 vols. Dayton, OH: Morningside Press, 1994. ISBN 0-89029-320-1.
 William W. Hartzog, American Military Heritage, Government Printing Office, 1971.
 John Hollitz, Thinking Through the Past, Cengage Learning, 05-06-2009. ISBN 0495799912
 Ary J. Lamme, America's historic landscapes: community power and the preservation of four national historic sites, Univ. of Tennessee Press, 1989. ISBN 087049614X.
 Joy Hakim, War, Terrible War, Oxford University Press, 06-01-2006. ISBN 0195188993.
  Larry H. Addington, The Patterns of War Since the Eighteenth Century, Indiana University Press, 01-06-1994. ISBN 0253208602.
 Dennis Sydney Reginald Welland, The United States: a companion to American studies, Taylor & Francis, 1974.
 Gabor S. Boritt, Stephen W. Sears, Lincoln's Generals, Oxford University Press, 12-10-1995. ISBN 0195101103.
 Stephen Chicoine, The Confederates of Chappell Hill, Texas: prosperity, Civil War, and decline, McFarland, 2005. ISBN 0786419822.
 Bachelder, John B. Gettysburg: What to See, and How to See It: Embodying Full Information for Visiting the Field. Boston: Bachelder, 1873. .
 James Ross Kaye, Historical fiction chronologically and historically related, Snowden Publishing Company, 1920.
 Joseph R. Conlin, The American Past: A Survey of American History, Cengage Learning, 01-01-2011. ISBN 111134339X.
 Bryan S. Kegley, Genealogy of the Botts and Kegley Families of Western and Central, Virginia, 1653-2002, iUniverse, 06-03-2002. ISBN 0595217575.
 Earl G. Young, American History for Everyone, Xlibris Corporation, 01-10-2008. ISBN 1425750494.
 Ballard, Ted, and Billy Arthur. Gettysburg Staff Ride Briefing Book . Carlisle, PA: United States Army Center of Military History, 1999. .
 Henry Mann, Turning Points in the World's History, The Minerva Group, Inc., 14-01-2002. ISBN 1589636465.
 Bearss, Edwin C. Receding Tide: Vicksburg and Gettysburg: The Campaigns That Changed the Civil War. Washington DC: National Geographic Society, 2010. ISBN 978-1-4262-0510-1.
 Boritt, Gabor S., ed. The Gettysburg Nobody Knows. New York: Oxford University Press, 1997. ISBN 0-19-510223-1.
 Desjardin, Thomas A. These Honored Dead: How the Story of Gettysburg Shaped American Memory. New York: Da Capo Press, 2003. ISBN 0-306-81267-3.
 Frassanito, William A. Early Photography at Gettysburg. Gettysburg, PA: Thomas Publications, 1995. ISBN 1-57747-032-X.
 Society for Army Historical Research (London, England), Journal of the Society for Army Historical Research, Tập 52, Society for Army Historical Research., 1974.
 Fremantle, Arthur J. L. The Fremantle Diary: A Journal of the Confederacy. Edited by Walter Lord. Short Hills, NJ: Burford Books, 2002. ISBN 1-58080-085-8. First published 1954 by Capicorn Books.
 Gallagher, Gary W., ed. Three Days at Gettysburg: Essays on Confederate and Union Leadership. Kent, OH: Kent State University Press, 1999. ISBN 0-87338-629-9.
 Gottfried, Bradley M. Brigades of Gettysburg. New York: Da Capo Press, 2002. ISBN 0-306-81175-8.
 Gottfried, Bradley M. The Maps of Gettysburg: An Atlas of the Gettysburg Campaign, June 3 – ngày 13 tháng 6 năm 1863. New York: Savas Beatie, 2007. ISBN 978-1-932714-30-2.
  A. E. Elmore, Lincoln's Gettysburg address: echoes of the Bible and Book of Common Prayer, SIU Press, 20-11-2009. ISBN 0809329514.
 Grimsley, Mark, and Brooks D. Simpson. Gettysburg: A Battlefield Guide. Lincoln: University of Nebraska Press, 1999. ISBN 0-8032-7077-1.
 Hall, Jeffrey C. The Stand of the U.S. Army at Gettysburg. Bloomington: Indiana University Press, 2003. ISBN 0-253-34258-9.
 Haskell, Frank Aretas. The Battle of Gettysburg. Whitefish, MT: Kessinger Publishing, 2006. ISBN 978-1-4286-6012-0.
 Hawthorne, Frederick W. Gettysburg: Stories of Men and Monuments. Gettysburg, PA: Association of Licensed Battlefield Guides, 1988. ISBN 0-9657444-0-X.
 Nelson Klose, Robert F. Jones, United States History to 1877, Barron's Educational Series, 13-05-1994. ISBN 0812018346.
 Mark M. Smith, Writing the American Past: US History to 1877, Wiley-Blackwell, 27-02-2009. ISBN 1405163593.
 Leroy G. Dorsey, The Presidency and Rhetorical Leadership, Texas A&M University Press, 26-03-2008. ISBN 1603440569.
 Huntington, Tom. Pennsylvania Civil War Trails: The Guide to Battle Sites, Monuments, Museums and Towns. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books, 2007. ISBN 978-0-8117-3379-3.
 Rodney P. Carlisle, J. Geoffrey Golson, America in Revolt During the 1960s and 1970s, ABC-CLIO, 01-09-2007. ISBN 1851098836.
 Lyde Cullen Sizer, The Political Work of Northern Women Writers and the Civil War, 1850-1872, Univ of North Carolina Press, 18-09-2000. ISBN 0807848859.
 Michael A. Genovese, Encyclopedia of the American Presidency, Infobase Publishing, 12-05-2010. ISBN 1438126387.
 Laino, Philip, Gettysburg Campaign Atlas, 2nd ed. Dayton, OH: Gatehouse Press 2009. ISBN 978-1-934900-45-1.
 McMurry, Richard M. "The Pennsylvania Gambit and the Gettysburg Splash." In The Gettysburg Nobody Knows, edited by Gabor Boritt. New York: Oxford University Press, 1997. ISBN 0-19-510223-1.
 Gary W. Gallagher, The Fredericksburg Campaign: decision on the Rappahannock, Univ of North Carolina Press, 20-03-1995. ISBN 0807821934.
 McPherson, James M. Hallowed Ground: A Walk at Gettysburg. New York: Crown Publishers, 2003. ISBN 0-609-61023-6.
 Edward H. Bonekemper, Grant and Lee: victorious American and vanquished Virginian, Greenwood Publishing Group, 2008. ISBN 0313349711.
 New York (State), William F. Fox, and Daniel Edgar Sickles. New York at Gettysburg: Final Report on the Battlefield of Gettysburg. Albany, NY: J.B. Lyon Company, Printers, 1900. .
 Paris, Louis-Philippe-Albert d'Orléans. The Battle of Gettysburg: A History of the Civil War in America. Digital Scanning, Inc., 1999. ISBN 1-58218-066-0. First published 1869 by Germer Baillière.
 Petruzzi, J. David, and Steven Stanley. The Complete Gettysburg Guide. New York: Savas Beatie, 2009. ISBN 978-1-932714-63-0.
 Shaara, Michael. The Killer Angels: A Novel. New York: Ballantine Books, 2001. ISBN 978-0345444127. First published 1974 by David McKay Co.
 Digby Smith, Charge!: Great Cavalry Charges of the Napoleonic Wars , MBI Publishing Company, 15-02-2007. ISBN 1853677221.
 Stackpole, Gen. Edward J. They Met at Gettysburg. Harrisburg, PA: Stackpole Books, 1956, .

Liên kết ngoài

 Gettysburg National Military Park (National Park Service)
 Papers of the Gettysburg National Military Park seminars
 U.S. Army's Interactive Battle of Gettysburg with Narratives
 Military History Online: The Battle of Gettysburg
 The Brothers War: The Battle of Gettysburg
 Gettysburg Discussion Group archives
 List of 53 Confederate generals at Gettysburg
 List of 67 US generals at Gettysburg

Các trận đánh trong Nội chiến Hoa Kỳ
Xung đột năm 1863


title: Traversella

text:
Traversella là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 50 km về phía bắc của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 372 người và diện tích là 39.4 km².

Đô thị Traversella có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Chiara, Cappia, Succinto, Delpizzen, Cantoncello, Fondo, và Tallorno.

Traversella giáp các đô thị: Pontboset, Donnas, Valprato Soana, Quincinetto, Ronco Canavese, Tavagnasco, Brosso, Trausella, Meugliano, Ingria, Frassinetto, Vico Canavese, và Castelnuovo Nigra.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Carabhydrus plicatus

text:
Carabhydrus plicatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Watts miêu tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Carabhydrus


title: Aeoloides sequester

text:
Aeoloides sequester là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Aeoloides


title: Cuon

text:
Cuon có thể là:
 Cuon, Maine-et-Loire
 Danh pháp khoa học của một chi (Cuon) độc loài, chứa loài sói lửa (Cuon alpinus).


title: Salur

text:
Salur là một thành phố và khu đô thị của quận Vizianagaram thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Salur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 118 mét (387 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Salur có dân số 48.362 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Salur có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 68%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Salur, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Andhra Pradesh
Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh


title: Đồng hồ

text:
Đồng hồ là một dụng cụ thường dùng để đo khoảng thời gian dưới một ngày; khác với lịch, là một dụng cụ đo thời gian một ngày trở lên. Có những loại đồng hồ tân tiến và cấu trúc phức tạp đạt kỹ thuật đo thời gian rất chính xác. Ngoài những loại đồng hồ lớn đặt ở vị trí cố định, người ta cũng đã tạo ra loại đồng hồ nhỏ dễ dàng mang theo bên mình (gọi là đồng hồ đeo tay), ngoài chức năng cho biết giờ giấc còn là món hàng mỹ thuật có tính thời trang.

Đồng hồ (từ thế kỉ 14 trở đi) thường hiển thị ba đơn vị thời gian: giờ, phút, giây.

Nguồn gốc lịch sử

Con người ghi nhận và đặt tên cho các khoảng thời gian là buổi, ngày, tháng, năm... nhưng những khoảng thời gian dưới một ngày thì trước khi có đồng hồ, việc đo đạc thiếu chính xác. Dễ nhất là ước tính vị trí của mặt trời trên bầu trời mà cho là sáng, trưa, chiều, tối. Ngắn hơn một buổi thì thuở trước người ta đốt nhang hay đèn cầy, mà tính lâu hay mau. Một loại bình đựng dùng cát hay nước cho chảy ra cũng là cách đo thời gian từ thời cổ đại văn minh Ai Cập và Trung Hoa.

Loại đồng hồ như chúng ta biết đến ngày nay hình thành vào khoảng thế kỷ 17, xuất phát từ châu Âu. Đến thế kỷ 18 thì đồng hồ treo tường đã phổ biến là món hàng gia dụng của mọi giai cấp ở Âu châu. Kế tiếp là đồng hồ đeo tay được nhiều người dùng làm món trang sức cá nhân.

Đồng hồ mặt trời, đồng hồ cát, nhang và đèn cầy

Đồng hồ là một trong những phát minh cổ nhất của con người, khi con người có yêu cầu xác định một tiến trình xảy ra trong một khoảng thời gian mau hay nhanh. Trong khi Mặt Trăng và các ngôi sao có thể được sử dụng để đo những khoảng thời gian dài thì những khoảng thời gian ngắn lại là một vấn đề khác. Một trong những giải pháp đầu tiên mà con người biết đến là đồng hồ mặt trời, nhưng chỉ có thể để đo những khoảng thời gian nhỏ vào ban ngày bằng cách sử dụng bóng của Mặt Trời chiếu lên qua những cột mốc.

Về sau, đèn cầy và các loại nhang được sử dụng để đo thời gian. Khoảng thời gian để chúng cháy hết xấp xỉ bằng nhau và thường được dùng để ước tính thời gian.

Ngoài ra còn có những loại đồng hồ cát. Ở đó, cát mịn được cho chảy qua một cái lỗ nhỏ ở một tốc độ nhất định,từ đó xác định một khoảng thời gian.

Đồng hồ nước
Sử gia Vitruvius ghi chép lại rằng ở Ai Cập cổ đại, người ta sử dụng những loại đồng hồ nước có tên là clepsydra. Herodotus cũng đã đề cập đến một dụng cụ đo thời gian khác của người Ai Cập hoạt động nhờ thủy ngân. Những tài liệu về đồng hồ nước cũng được tìm thấy ở nhiều nơi trên bán đảo Ả Rập, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Tiếng Việt dùng chữ "đồng hồ" cũng có nguồn gốc từ phép dùng bình nước chảy, vốn gọi là lậu hồ (漏壺) hay khắc lậu hồ (刻漏壺), có mặt ở Việt Nam từ thời nhà Đường. Hồ trong dụng cụ đó là cái chậu đựng nước có châm thủng một lỗ nhỏ để nước rỏ ra. Người ta xếp hai ba chậu từ cao xuống thấp. Chậu trên cao nhỏ nước xuống chậu giữa rồi lại nhỏ xuống chậu dưới. Người ta đặt sẵn một cái thẻ khắc nhiều nấc ở cái chậu cuối cùng. Nước ở chậu dưới dâng tới nấc nào thì là giờ đó. Chậu làm bằng đồng nên gọi người sau quen gọi dụng cụ lậu hồ là đồng hồ, tức là cái chậu bằng đồng.

Những loại đồng hồ cơ học đầu tiên

Tuy không còn bất kì chiếc đồng hồ nào sót lại từ thời Trung cổ nhưng những văn bản ghi chép của nhà thờ cũng một phần nào nói lên bí mật về lịch sử của đồng hồ.

Tín ngưỡng vào thời Trung cổ bắt buộc phải sử dụng đồng hồ để đo đạc thời gian vì trong nhiều thế kỉ, buổi cầu nguyện hàng ngày và công việc đều được quy định chặt chẽ. Do đó người ta có thể đã sử dụng những công cụ như đồng hồ nước, đồng hồ mặt trời và nến kết hợp với những dụng cụ khác để báo hiệu như chuông nhờ những cơ cấu cơ học đơn giản trong đó sử dụng quả nặng. Do đó, những loại đồng hồ đầu tiên không sử dụng kim nhưng sử dụng âm thanh làm tín hiệu.

Vì vậy, trong nhiều ngôn ngữ hiện đại, từ "đồng hồ" có nguồn gốc từ tiếng Latin cloca có nghĩa là "chuông".

Cấu trúc cơ học mới cho đồng hồ
Ở khoảng giữa những năm 1280 và 1320, những tư liệu của nhà thờ về những loại dụng cụ để đo thời gian tăng lên. Điều này có thể thể hiện một cấu trúc đồng hồ mới được thiết kế ở thời kì này: bao gồm một hệ thống những quả nặng kết hợp với những con quay. Năng lượng trong đồng hồ được điều khiển bởi những cấu trúc gọi là "hồi".

Những dụng cụ cơ khí được áp dụng vào đồng hồ vì hai lý do chính: để đánh dấu, báo hiệu thời gian và về sau là đánh dấu sự chuyển động của các thiên thể. Nhu cầu đầu tiên là vì sự tiện lợi trong quản lý, còn nhu cầu sau dành cho những môn khoa học, thiên văn học, và mối quan hệ giữa chúng với tôn giáo. Những đồng hồ đầu tiên thường được đặt ở những tòa tháp chính, không cần thiết có kim nhưng chỉ cần có khả năng báo hiệu giờ. Những chiếc đồng hồ phức tạp khác cũng xuất hiện và có kim để chỉ giờ và cả một cơ cấu tự động.

Vào năm 1283, một chiếc đồng hồ được lắp đặt ở Dunstable Priory, điều đáng chú ý ở đây là nó là chiếc đồng hồ được người ta cho là đồng hồ cơ khí không sử dụng sức nước đầu tiên. Vào năm 1292, một chiếc đồng hồ tương tự được cho là đã được lắp đạt ở nhà thờ Canterbury. Năm 1322, một cái khác được lắp đặt ở Norwich. Công trình như trên đòi hỏi công sức của hai người thợ lành nghề trong vòng 2 năm.

Những bộ phận của đồng hồ cơ
Hầu hết những loại đồng hồ từ thế kỉ 14 đến nay đều có những bộ phận chính như sau:
 Nguồn năng lượng, lúc trước là một con lắc(nguồn năng lượng không bao giờ cạn kiệt là con lắc, năng lượng của nó rất nhỏ), về sau là dây cót và bây giờ là pin.
 Hồi, một cơ cấu được thiết kế sao cho năng lượng thoát ra từ từ chứ không thoát ra tất cả cùng lúc, cơ cấu của hồi ban đầu là con lắc đơn (trong các đồng hồ quả lắc), sau đó là con lắc xoay nằm ở tâm một lò xo mảnh và nhẹ (trong các đồng hồ quả quýt và đồng hồ đeo tay), rồi là tinh thể thạch anh, và các cơ cấu tinh vi hơn...
 Hệ thống bánh răng, có nhiệm vụ điều khiển và truyền chuyển động từ nguồn đến bộ phận hiển thị.
 Hệ thống hiển thị, bao gồm kim, chuông,...

Những cải tiến
Những người thợ làm đồng hồ đã cải tiến phát minh của mình dưới nhiều hình thức khác nhau. Thiết kế những loại đồng hồ càng lúc càng nhỏ dần dần trở thành một thách thức lớn, bởi vì họ còn phải bảo đảm tính chính xác và bền bỉ của đồng hồ. Đồng hồ có thể là một tác phẩm nghệ thuật của một nghệ sĩ tài năng nhưng cũng có thể được sản xuất hàng loạt để sử dụng trong nhà.

Đầu tiên, hệ thống dây cót được phát triển vào thế kỉ 15, và đó đã trở thành một thách thức mới cho những người thợ làm dồng hồ.

Kim phút xuất hiện đầu tiên ở đồng hồ vào năm 1475, được nhắc đến trong Almanus Manuscript của nhà tu Paul.

Trong suốt thế kỉ 15 và 16, nghệ thuật làm đồng hồ phát triển ở những thị trấn như Nürnberg, Augsburg, Blois. Một số đồng hồ chỉ có một kim và bề mặt đồng hồ được chia làm 4 khoảng để người đọc dễ dàng theo dõi đồng hồ. Một hệ thống hồi hoàn chỉnh được thiết kế bởi Jobst Burgi vào năm 1585. Những chiếc đồng hồ chính xác của ông đã giúp Johannes Kepler và Tycho Brahe quan sát thiên văn với độ chính xác cao hơn.

Kim giây xuất hiện vào khoảng năm 1560 trong bộ sưu tập của Fremersdorf. Tuy nhiên nó hoạt động không được chính xác lắm, và kim giây chỉ giúp cho chúng ta nhận ra rằng đồng hồ vẫn còn hoạt động.

Vào năm 1653, Galileo Galilei phát minh ra con lắc dẫn đến sự ra đời của đồng hồ quả lắc do Christiaan Huygens chế tạo. Ông đã xác định nếu con lắc có độ dài là 99,38 cm thì một chu kì của nó sẽ là đúng 1 giây. Vào năm 1670, William Clement phát minh ra hệ thống hồi dạng mỏ neo giúp nâng độ chính xác. Từ đó, kim phút và kim giây xuất hiện ở hầu hết những loại đồng hồ.

Vào năm 1761, một người thợ làm đồng hồ tên John Harrison đã đạt được một giải thưởng lớn khi đã chế tạo thành công một đồng hồ chỉ chạy sai 5 giây trong vòng 10 ngày.

William Clement vào năm 1670 thiết kế đưa đồng hồ quả lắc vào trong một hộp dài, từ đó nó trở thành một vật dụng trang trí trong rất nhiều gia đình thời đó.

Vào 17 tháng 11 năm 1797, Eli Terry đăng ký bản quyền về đồng hồ đầu tiên. Ông là một trong số những người thiết lập công nghiệp đồng hồ ở Hoa Kỳ.

Alenander Bain, một người thợ người Scotland, đã phát minh ra đồng hồ điện vào năm 1840, sử dụng một môtơ điện và một hệ thống nam châm điện. Năm 1841, ông được cấp bằng phát minh về con lắc điện từ.

Ngày nay, thời gian trong đồng hồ được đo bằng nhiều cách khác nhau, từ những tinh thể thạch anh cho đến chu kì bán rã của một chất phóng xạ. Ngay cả những đồng hồ cơ học trước kia, chúng ta chỉ cần sử dụng pin chứ không cần phải lên dây cót như trước.

Đồng hồ Âu châu du nhập Việt Nam
Thời điểm người Việt biết đến đồng hồ Âu châu là khoảng đầu thế kỷ 17. Giáo sĩ Đắc Lộ ghi là ngày 2 Tháng 7 năm 1627, ông cùng giáo sĩ Pero Marquez vào bái yết chúa Thanh Đô Vương Trịnh Tráng và dâng nhà chúa một cỗ đồng hồ Âu châu, một loại đồng hồ treo có đánh chuông. Chúa Trịnh trầm trồ lấy làm lạ và xuống lệnh cho phép hai giáo sĩ lưu lại truyền đạo ở Đàng Ngoài như là đặc ân. Đây là thời điểm chính xác nhưng có lẽ đồng hồ Âu châu đã đến Đàng Trong từ trước đó nữa vì Dòng Tên đã mở cơ sở truyền đạo ở Quảng Nam từ năm 1615. Thương nhân và giáo sĩ Tây phương lúc bấy giờ hay dâng các quân vương Viễn Đông những tặng vật lạ mắt để gây cảm tình.

Các loại đồng hồ
Đồng hồ có thể được phân loại bằng cách nó hiển thị thời gian cũng như phương pháp nó sử dụng để đếm thời gian.

Cách hiển thị thời gian

Đồng hồ cơ

Đồng hồ cơ thể hiện thời gian sử dụng các góc. Mặt đồng hồ có những con số từ 1 đến 12 và sử dụng kim để chỉ giờ và cả phút. Từ một số đến một con số kế cận là 5 phút (đối với kim phút), 1 giờ (đối với kim giờ) hay 5 giây (đối với kim giây).

Một loại đồng hồ cơ khác được sử dụng là đồng hồ mặt trời. Nó hoạt động nhờ theo dọi thường xuyên ánh sáng Mặt Trời, và người ta theo dõi bằng cách nhìn bóng của chúng.

Đồng hồ điện tử

Đồng hồ điện tử sử dụng hệ thống số để thể hiện thời gian. Thông thường có 2 cách thể hiện:
 24 giờ để đếm giờ từ 00-23
 12 giờ với ký hiệu AM / PM (chủ yếu ở Mĩ)

Đồng hồ âm thanh
Để tiện lợi hơn, có một số đồng hồ sử dụng âm thanh để báo hiệu giờ. Âm thanh có thể được sử dụng như ngôn ngữ tự nhiên ("Bây giờ là mười sáu giờ ba mươi phút") hay một mã (số tiếng chuông báo hiệu số giờ).

Đồng hồ chữ
Loại đồng hồ này hiện thời gian ở dạng chữ. Nếu như ở đồng hồ điện tử chúng ta đọc được những con số 12:35 thì ở đồng hồ chữ, chúng ta có thể đọc được "Mười hai giờ ba mươi lăm phút". Một số loại đồng hồ khác sử dụng cơ chế gần đúng khiến người sử dụng cảm thấy dễ chịu hơn khi sử dụng đồng hồ (ví dụ "Khoảng mười hai giờ rưỡi").

Cách đếm thời gian
Hầu hết đồng hồ đều có một cơ chế dao động điều hòa bên trong, cho phép đưa ra một tần số không đổi. Số lần dao động đó đều được đo lại và thể hiện lên mặt đồng hồ.

 Đồng hồ cơ học sử dụng con lắc như cơ chế dao động điều hòa, cùng với bánh răng để điều khiển mặt đồng hồ
 Đồng hồ điện sử dụng điện để chạy
 Đồng hồ tinh thể sử dụng những tinh thể thạch anh và một hệ thống chia tần số để đếm thời gian. Với những đồng hồ hiện đại thì tần số đó là 215 Hz = 32.768 kHz
 Đồng hồ phân tử là loại đồng hồ chính xác nhất mà con người chế tạo,sử dụng sóng siêu âm để kích thích các phân tử như caesi, rubidium, hydrogen. Đồng hồ phân tử sử dụng caesium được sử dụng để định nghĩa thời gian hiện nay
 Đồng hồ xung đếm tần số của dòng điện đưa vào (50 Hz hay 60 Hz)
 Đồng hồ radio nhận một mã từ một trạm phát sóng gần đó và điều chỉnh thời gian theo nó. Những loại đồng hồ này thường được dùng bởi thợ lặn
 Đồng hồ mặt trời theo dõi vị trí giữa mặt trời và Trái Đất

Chỗ để

Đồng hồ có thể được phân chia ra loại đồng hồ treo tường, loại đồng hồ đeo tay, loại nhét túi quần hay còn gọi là đồng hồ quả quýt. Ngoài ra, nó còn được gắn với các thiết bị khác nữa như máy tính, điện thoại cố định và di động...

Các tính năng của đồng hồ

Chronograph
Chronograph có lẽ không được sử dụng thường xuyên và hữu dụng như chỉ báo lịch, nhưng những chiếc đồng hồ này lại có một vẻ mạnh mẽ cực kỳ cuốn hút. Để hiểu một cách đơn giản, Chronograph là đồng hồ có chức năng bấm giờ, giúp đo chính xác một khoảng thời gian ngắn.

Hiển thị hai múi giờ
Chức năng này nhằm phục vụ những doanh nhân thường xuyên phải di chuyển giữa các quốc gia, hoặc những người có người thân đang sinh sống ở một quốc gia khác múi giờ. Về cơ bản, chức năng này có thể chia thành một số kiểu như sau:

 Hai bộ máy (dual-movement): về lý thuyết, đây không phải là một tính năng đồng hồ. Chiếc đồng hồ đặc biệt này thay vì sở hữu một bộ máy thì sẽ sở hữu tới hai bộ máy, mỗi bộ máy sẽ hoạt động độc lập và hiển thị thời gian độc lập.
 Một bộ máy hiển thị hai múi giờ: Tính năng này có thể thể hiện trên một mặt số phụ, hoặc một kim trung tâm kết hợp với vành bezel 24 giờ.
 Giờ thế giới (World Time): Một chiếc đồng hồ với tính năng giờ thế giới sẽ có vành bezel xoay, trên đó có tên của nhiều thành phố nổi tiếng tương ứng với các múi giờ. Người dùng sẽ xoay vành bezel để có thể biết được thời gian ở những múi giờ khác.

Lịch tuần trăng (Moonphase)
Đây là một tính năng có từ lâu đời và mang một vẻ đẹp quyến rũ. Lịch tuần trăng sẽ hiển thị hình dáng của mặt trăng trên bầu trời (khuyết hay tròn), thường được sử dụng bởi thủy thủ để tính độ cao của thủy triều.

Điểm chuông
Bên cạnh khả năng hiển thị thời gian, những chiếc đồng hồ đặc biệt này còn có thể báo thời gian bằng những tiếng chuông. Bên cạnh đó, có những chiếc đồng hồ cơ học có chức năng hẹn giờ.

Hiển thị mức năng lượng (Power reserve indicator)
Chức năng này còn có một số cái tên khác như hiển thị thời lượng cót hay kim xăng. Đây là một tính năng khá hữu dụng của đồng hồ cơ, giúp bạn biết được độ căng của dây cót, tương ứng với đó là khoảng thời gian chiếc đồng hồ này có thể tiếp tục hoạt động.

Mục đích
Đồng hồ treo tường được dùng trong nhà và văn phòng, đồng hồ đeo tay được mang trên tay, những loại đồng hồ lớn được đặt ở những nơi công cộng (nhà thờ hay bến xe). Hầu hết những máy tính và điện thoại di động đều có góc dưới màn hình hiển thị giờ.

Tuy nhiên, đồng hồ không phải lúc nào cũng được sử dụng để hiển thị thời gian. Nó còn có thể sử dụng để điều khiển một vật theo thời gian. Ví dụ như đồng hồ chuông có thể được dùng làm bom hẹn giờ. Tuy nhiên nó có thể được gọi chính xác hơn là một hệ thống đếm giờ.

Máy tính sử dụng những tín hiệu đồng hồ để đồng bộ quá trình xử lý (mặc dầu có một số nghiên cứu về bộ xử lý không đồng bộ). Máy tính lưu trữ thời gian để báo hiệu hay chỉ là để hiển thị thời gian. Bên trong máy tính có một đồng hồ được nuôi bằng pin. Máy tính vẫn có thể hoạt động ngay cả khi đồng hồ trong máy bị chết nhưng khi khởi động máy lại, đồng hồ của máy tính sẽ được khởi động lại.

Thời gian là một khái niệm cơ bản trong môn vật lý. Do đó, chế tạo dụng cụ đo thời gian chính xác có ý nghĩa quan trọng trong các thí nghiệm.

Trong ngành thám hiểm
Trong ngành thám hiểm, nhất là bằng thuyền, người ta cần phải có những công cụ chính xác để đo đạc kinh độ và vĩ độ. Vỹ độ có thể được đo bằng phương pháp thiên văn trong khi kinh độ cần phải có một đồng hồ thật chính xác. John Harrison là người đầu tiên chế tạo những loại đồng hồ đầu tiên có độ chính xác rất cao vào giữa thế kỉ 18. Ở Cape Town, người ta vẫn còn bắn súng hiệu để các tàu có thể điều chỉnh thời gian chính xác cho đồng hồ của mình.

Đồng hồ hiện đại
Phần lõi thạch anh của đồng hồ được phát minh vào thập kỉ 1920. Đây là một phát minh mang tính cách mạng, nó giảm giá thành đồng hồ và tăng mạnh tính chính xác của việc giữ giờ.

Đồng hồ điện tử được phát minh năm 1956.

Những loại đồng hồ

 Đồng hồ báo thức
 Đồng hồ cơ hiển thị điện tử
 Đồng hồ điện tử
 Đồng hồ thiên văn
 Đồng hồ nhị phân
 Đồng hồ điện
 Đồng hồ cát
 Đồng hồ con lắc
 Đồng hồ thạch anh
 Đồng hồ nguyên tử
 Đồng hồ thông minh

Chú thích

Tham khảo
 Bruton, Eric. Lịch sử của các loại đồng hồ. London: Black Cat, 1993.
 Edey, Winthrop. Đồng hồ Pháp. New York: Walker & Co., 1967.
 Lloyd, Alan H. "Máy móc giữ thời gian." trong Lịch sử các ngành kĩ thuật. Tập III. Biên tập: Charles Joseph Singer cùng các đồng sự. Nhà xuất bản Clarendon, 1957, trang 648-675.
 Robinson, Tom. Đồng hồ dài. 1981.
 Smith, Alan. Từ điển đồng hồ. London: nhà xuất bản Chancellor, 1996.
 Tardy. Đồng hồ ở Pháp và trên thế giới. Phần I và II. Paris: Tardy, 1981.
 Yoder, Joella Gerstmeyer. Thời gian không quay trở lại: Christiaan Huygens và toán học của tự nhiên. New York: Nhà xuất bản đại học Cambridge, 1988.
 North, John. Người thợ làm đồng hồ của thượng đế: Richard of Wallingford và sự phát minh ra thời gian. London, 2005
 Landes, David S. "Sự tiến hóa của thời gian: Sự tạo thành và páht triển các loại đồng hồ" Cambridge: Nhà xuất bản đại học Harvard, 1983

Liên kết ngoài

 Hội những người sưu tập đồng hồ Hoa Kì
 Hội những người chế tạo đồng hồ Hoa Kì
 Hội làm đồng hồ Anh
 Hội làm đồng hồ công nghiệp Thụy Sĩ
 Viện bảo tàng khoa học - những chủng loại đồng hồ đầu tiên
 Đồng hồ thạch anh
 Những chiếc đồng hồ xa xỉ nhất thế giới

Dụng cụ đo lường
Thời gian
Bài cơ bản dài trung bình


title: Alosa maeotica

text:
Black Sea Shad (Alosa maeotica) là một loài cá thuộc họ Clupeidae. Loài này có ở Bulgaria, Gruzia, Moldova, România, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, và Ukraina.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Chi Cá trích sông
Cá châu Âu
Động vật được mô tả năm 1901
Loài ít quan tâm


title: Pierre-Bénite

text:
Pierre-Bénite là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 167 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Syzygium occidentale

text:
Syzygium occidentale là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Syzygium occidentale. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ấn Độ
O
Thực vật dễ tổn thương


title: Cellino Attanasio

text:
Cellino Attanasio là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Teramo trong vùng Abruzzo. Cellino Attanasio có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Cellino Attanasio giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Teramo


title: 6232 Zubitskia

text:
6232 Zubitskia (1985 SJ3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 9 năm 1985 bởi N. S. Chernykh và L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6232 Zubitskia

Thiên thể phát hiện năm 1985
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Saint-Venant

text:
Saint-Venant là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Saint-Venant có cự ly khoảng  về phía tây bắc Béthune and  phía tây Lille, tại giao lộ của các tuyến đường D186 và D916 và nằm hai bên bờ sông Lys.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC graves in the churchyard
 The CWGC British cemetery
 Saint-Venant on the Quid website

Saintvenant


title: Großrußbach

text:
Großrußbach là một thị trấn ở huyện Korneuburg trong bang Niederösterreich ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 32,71 km², dân số năm 2001 là 1939 người. Thị trấn có cự ly khoảng 17 km về phía bắc Korneuburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của Bisamberg

Đô thị của Niederösterreich


title: Pteropurpura debruini

text:
Pteropurpura debruini là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pteropurpura


title: 4677 Hiroshi

text:
4677 Hiroshi (1990 SQ4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1990 bởi Takahashi và Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4677 Hiroshi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Giải Vannevar Bush

text:
Giải Vannevar Bush là một giải thưởng do Ban Khoa học quốc gia (Hoa Kỳ) lập năm 1980 để vinh danh  các đóng góp độc đáo của Dr. Vannevar Bush vào việc phục vụ công chúng.

Giải được trao hàng năm cho một cá nhân – thông qua các hoạt động phục vụ công chúng về Khoa học và Công nghệ - có những đóng góp nổi bật cho phúc lợi của con người và dân tộc. Người đoạt giải được nhận một huy chương đúc bằng đồng để tưởng niệm Dr. Bush.

Dr. Bush (1890-1974) là nhà khoa học lỗi lạc. Ông từng là cố vấn cho nhiều tổng thống Hoa Kỳ, và là người chủ chốt trong việc thành lập Quỹ Khoa học quốc gia (National Science Foundation). Năm 1945, theo yêu cầu của tổng thống Franklin D. Roosevelt, ông đã đề nghị Quốc hội thành lập một Quỹ để hỗ trợ chính phủ Liên bang, khuyến khích việc nghiên cứu và giáo dục Khoa học và Công nghệ học cũng như triển khai một chính sách khoa học quốc gia. Ngành lập pháp đã lập Quỹ Khoa học quốc gia, được tổng thống Harry S. Truman ký ngày 10.5.1950

Các người đoạt giải
 1980 – James R. Killian, Jr.
 1981 – William O. Baker
 1982 – Lee Alvin DuBridge
 1983 – Frederick Seitz
 1984 – Roger R. Revelle
 1985 – Hans A. Bethe
 1986 – Isidor Isaac Rabi
 1987 – David Packard
 1988 – Glenn T. Seaborg
 1989 – Linus Pauling
 1990 – không trao giải
 1991 – James A. Van Allen
 1992 – Jerome B. Wiesner
 1993 – Norman Hackerman
 1994 – Frank Press
 1995 – Norman Foster Ramsey, Jr.
 1996 – Philip H. Abelson
 1997 – H. Guyford Stever
 1998 – Robert M. White
 1999 – Maxine Frank Singer
 2000 – Herbert F. York và Norman Borlaug
 2001 – Harold Varmus và Lewis Branscomb
 2002 – Erich Bloch
 2003 – Richard C. Atkinson
 2004 – Mary L. Good
 2005 – Robert W. Galvin
 2006 – Charles H. Townes và Raj Reddy
 2007 – Shirley Ann Jackson
 2008 – Norman Augustine
 2009 – Mildred Dresselhaus
 2010 – Bruce M. Alberts
 2011 – Charles M. Vest
 2012 – Leon M. Lederman
 2013 – Neal F. Lane

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Award Home Page

Giải thưởng quốc gia
Giải thưởng thành lập năm 1980
Giải thưởng khoa học kỹ thuật


title: Algar de Palancia

text:
Algar de Palancia là một đô thị ở comarca Camp de Morvedre cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 39,8 km², dân số thời điểm năm 2006 là 523 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Camp de Morvedre
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: Ordinary Girl

text:
Ordinary Girl là ca khúc nhạc pop của nữ ca sĩ, diễn viên người Mỹ Miley Cyrus. Cô biểu diễn ca khúc này dưới hình dáng là Hannah Montana - nhân vật đối nghịch của Miley Stewart - một nhân vật do cô thủ vai trong phim Hannah Montana. Nó được phát hành trên Radio Disney vào ngày 02 tháng 7 năm 2010 như là quảng cáo cho Hannah Montana Forever phần cuối của sê-ri nổi tiếng của Disney, Hannah Montana. Bài hát này là sự phối hợp giữa thể loại pop rock và country pop. Như lời ca khúc, nói về Hannah Montana. Hannah Montana có thể nổi tiếng, nhưng cô chỉ là một cô gái bình thường khi trở lại là Miley Stewart.

Giới thiệu
Ordinary Girl được sáng tác bởi đã được viết bởi Toby Gad và Arama Brown. Nó được phát hành trên Radio Disney vào ngày 02 tháng 7 năm 2010. Sau đó, được phát hành vào ngày 6 tháng 7 năm 2010 tại tất cả các cửa hàng kĩ thuật số. Ca khúc này là chủ đề trong tập thứ hai của Hannah Montana Forever, "Hannah Montana to the Principal's Office". Với âm từ dễ nghe, ca khúc khiến các fan của Hannah Montana quên đi hình ảnh của một Miley Cyrus sexy như hiện nay.

Xếp hạng
Bài hát ra mắt đã đứng ở vị trí 98 trên Hot Digital Songs trong tuần kết thúc vào nhày 11 tháng 7 năm 2010, sau đó đạt vị trí 49 hai tuần sau đó. Bài hát cũng đã đạt vị trí thứ 91 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 vào tuần kết thúc ngày 31 tháng 7 năm 2010. Nó đã trải qua hai tuần ở đỉnh điểm, sau đó bị rơi xuống.

Video ca nhạc
Không giống như các video ca nhạc của Hannah Montana, "Ordinary Girl" không phải là thu hình trực tiếp buổi hòa nhạc. Video được chiếu vào ngày 2 tháng 7 năm 2010 và video bắt đầu với cảnh ra từ trong phòng thay đồ của Montana, nơi cô đang sẵn sàng cho một buổi hòa nhạc. Cô sử dụng máy ảnh video của mình để thu tất cả mọi thứ mà cô đi vào đến khi bước lên sân khấu, nơi một đám đông la hét là chờ đợi. Cô sau đó đưa máy ảnh với một cô gái ở hàng trước buổi hòa nhạc. Video sau đó nhấp nháy vào một phòng học nơi cô gái đã có một tiết học với bạn bè của cô sau khi nhận được máy ảnh, trong khi bức ảnh cũ từ mùa Hannah Montana 3 buổi hòa nhạc được chơi trên bảng trắng. Máy ảnh này sau đó được đưa vào một cô gái khác và cô gặp một chàng trai bắt đầu nói chuyện với cô gái, cuối cùng họ đã đến với nhau. Ngoài ra khuôn mặt của Hannah là không bao giờ được hiển thị trong đoạn video.

Xếp hạng

Liên kết

Xem thêm
 The official website of Hannah Montana

Bài hát năm 2010
Bài hát của Hannah Montana
Pop ballad
Bài hát viết bởi Toby Gad
Bài hát pop rock