title: Đại Kim tự tháp Giza

text:
Đại Kim tự tháp Giza là Kim tự tháp Ai Cập lớn nhất và là lăng mộ của Vương triều thứ Tư của pharaoh Khufu. Được xây dựng vào đầu thế kỷ 26 trước Công nguyên trong khoảng thời gian 27 năm, đây là kim tự tháp lâu đời nhất còn nằm trong Bảy kỳ quan của thế giới cổ đại, và là kim tự tháp duy nhất với phần lớn còn nguyên vẹn. Là một phần của Quần thể kim tự tháp Giza, nó giáp với Giza ngày nay tại Greater Cairo, Ai Cập.

Ban đầu với chiều cao , Đại Kim Tự Tháp là cấu trúc nhân tạo cao nhất thế giới trong hơn 3.800 năm. Theo thời gian, hầu hết lớp vỏ đá vôi trắng mịn đã bị loại bỏ, điều này đã hạ thấp chiều cao của kim tự tháp xuống như hiện nay, còn . Những gì được nhìn thấy ngày nay là cấu trúc cốt lõi cơ bản. Cơ sở đo đạc là khoảng  vuông, cho một khối lượng khoảng, trong đó bao gồm cả một ngọn đồi bên trong.

Kích thước của kim tự tháp là cao , chiều dài cơ sở ,với seked palm (độ dốc của 51°50'40").

Đại Kim tự tháp được xây dựng bằng cách khai thác khối lượng đá đá ước tính khoảng 2,3 triệu khối lớn với tổng trọng lượng 6 triệu tấn. Phần lớn các viên đá không đồng nhất về kích thước hoặc hình dạng và chỉ được trang trí sơ xài. Các lớp bên ngoài được liên kết với nhau bằng vữa. Chủ yếu là sử dụng đá vôi địa phương khai thác từ Cao nguyên Giza. Các khối khác được nhập khẩu bằng thuyền xuống sông Nile: Đá vôi trắng từ Tura để làm vỏ và các khối đá granit từ Aswan, nặng tới 80 tấn, cho cấu trúc Phòng Nhà Vua.

Có ba phòng được biết đến bên trong Đại kim tự tháp. Phần thấp nhất được cắt thành nền đá, trên đó xây kim tự tháp, nhưng vẫn chưa hoàn thành. Cái gọi là Phòng của Nữ hoàng và Phòng của Vua, chứa một cỗ quan tài bằng đá granit, nằm trên cao hơn, trong cấu trúc kim tự tháp. Tể tướng của Khufu là Hemiunu (còn gọi là Hemon), được một số người tin rằng là kiến trúc sư của Đại Kim tự tháp. Cho đến nay, nhiều giả thuyết khoa học và những giả thuyết khác nhau luôn cố gắng giải thích các kỹ thuật xây dựng chính xác của Kim tự tháp.

Quần thể lăng mộ xung quanh kim tự tháp bao gồm hai đền thờ được nối với nhau bằng một con đường đắp cao (một gần kim tự tháp và một gần sông Nile), lăng mộ cho gia đình và triều đình của Khufu, bao gồm ba kim tự tháp nhỏ hơn dành cho vợ của Khufu, một "kim tự tháp vệ tinh" thậm chí còn nhỏ hơn và năm Thuyền mặt trời bị chôn vùi.

Ghi công cho Khufu

Trong lịch sử, Đại Kim tự tháp được cho là của Khufu dựa trên lời của các tác giả cổ điển, trước hết là Herodotus và Diodorus Siculus. Tuy nhiên, trong thời Trung cổ, một số người khác cũng được ghi nhận là người xây dựng kim tự tháp, ví dụ Joseph, Nimrod hoặc vua Saurid.

Năm 1837, bốn Phòng bổ sung đã được tìm thấy phía trên Phòng của Vua sau khi đào hầm. Các căn phòng, trước đây không thể tiếp cận, được bao phủ với chữ tượng hình bằng sơn đỏ. Những công nhân xây dựng kim tự tháp đã đánh dấu các khối bằng tên của các nhóm thợ của họ, trong đó có tên của pharaoh (ví dụ: “Nhóm, white crown của Khnum-Khufu đầy quyền năng”). Tên của Khufu đã được viết trên các bức tường hơn chục lần. Một bức vẽ graffiti khác được Goyon tìm thấy trên khối bên ngoài của lớp thứ 4 của kim tự tháp. Các chữ khắc có thể so sánh với các chữ khắc được tìm thấy ở các địa điểm khác của Khufu, chẳng hạn như mỏ đá alabaster tại Hatnub hoặc bến cảng tại Wadi al-Jarf và cũng có mặt trong các kim tự tháp của các pharaoh khác.

Trong cuộc khai quật năm 2013, Nhật ký của Merer đã được tìm thấy tại Wadi al-Jarf. Nó ghi lại việc vận chuyển khối đá vôi màu trắng từ Tura đến Đại kim tự tháp, được nhắc đến hàng chục lần với tên ban đầu là Akhet Khufu (với một kim tự tháp có tính xác định). Nó nêu chi tiết rằng những viên đá đã được chấp nhận tại She Akhet-Khufu ("vực kim tự tháp Chân trời của Khufu") và Ro-She Khufu ("lối vào vực Khufu") dưới sự giám sát của Ankhhaf, anh trai cùng cha khác mẹ và là tể tướng của Khufu, đồng thời là chủ sở hữu của mastaba lớn nhất ở Cánh đồng phía Đông Giza.

Niên đại

Đại kim tự tháp lớn đã được xác định là khoảng 4600 năm tuổi bằng hai cách tiếp cận chính: gián tiếp, thông qua việc ghi nhận Khufu và niên đại của nó, dựa trên bằng chứng khảo cổ và văn bản; và trực tiếp, thông qua xác định niên đại bằng cacbon phóng xạ của vật liệu hữu cơ được tìm thấy trong kim tự tháp và có trong vữa của nó.

Niên đại lịch sử

Trong quá khứ, Đại kim tự tháp được xác định niên đại bởi chỉ do công của Khufu, người đã đặt nền móng cho việc xây dựng Đại kim tự tháp trong triều đại của ông. Do đó việc xác định niên đại của kim tự tháp là vấn đề xác định niên đại của Khufu và triều đại thứ 4. Trình tự tương đối và tính đồng bộ của các sự kiện là tiêu điểm của phương pháp này.

The majority of recent chronological estimates date Khufu and his pyramid roughly between 2700 and 2500 BC.

Xác định niên đại bằng cacbon phóng xạ
Vữa được sử dụng rộng rãi trong việc xây dựng Đại kim tự tháp. Trong quá trình trộn, tro từ đám cháy đã được thêm vào vữa, vật liệu hữu cơ có thể được chiết xuất và do theo niên đại cacbon phóng xạ. Tổng cộng 46 mẫu vữa được lấy vào năm 1984 và 1995, đảm bảo rằng chúng rõ ràng là vốn có của cấu trúc ban đầu và không thể trộn lẫn vào ngày sau đó. Các kết quả đã được hiệu chỉnh vào năm 2871–2604 trước Công nguyên. Vấn đề gỗ cũ được cho là nguyên nhân chính gây ra sự bù đắp 100–300 năm, vì tuổi của vật liệu hữu cơ được xác định, chứ không phải khi nó được sử dụng lần cuối. Việc phân tích lại dữ liệu đã đưa ra ngày hoàn thành của kim tự tháp la trong khoảng từ năm 2620 đến năm 2484 trước Công nguyên, dựa trên các mẫu ít tuổi hơn.

Lịch sử xác định niên đại của Khufu và Đại kim tự tháp
Vào khoảng năm 450 trước Công nguyên, Herodotus cho rằng Đại Kim tự tháp là cho Cheops (tên Hy Lạp hóa của Khufu), nhưng lại đặt triều đại một cách sai lầm là vào sau thời kỳ Ramesside. Manetho, khoảng 200 năm sau, đã soạn một danh sách phong phú của các vị vua Ai Cập mà ông chia thành các triều đại, gán Khufu vào vị trí thứ 4. Tuy nhiên, sau những thay đổi ngữ âm trong ngôn ngữ Ai Cập và do đó là bản dịch tiếng Hy Lạp, "Cheops" đã chuyển thành "Souphis" (và các phiên bản tương tự).

Niên đại Ai Cập tiếp tục được tinh chỉnh và dữ liệu từ nhiều ngành bắt đầu được đưa vào dữ liệu, chẳng hạn như niên đại phát quang, xác định niên đại bằng carbon phóng xạ và dendrochronology. Ví dụ, Ramsey et al. bao gồm hơn 200 mẫu cacbon phóng xạ trong mô hình của họ.

Hồ sơ lịch sử

Kiến trúc thượng cổ

Herodotus

Nhà sử học Hy Lạp cổ đại Herodotus đã bắt đầu viết về kim tự tháp vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên, ông là một trong những tác giả lớn đầu tiên đề cập đến kim tự tháp. Trong cuốn sách thứ hai của ông là Sử ký, ông bắt đầu thảo luận về lịch sử của Ai Cập và Đại Kim tự tháp. Báo cáo này được viết ra sau khi cấu trúc đã tồn tại hơn 2000 năm, có nghĩa là Herodotus thu thập kiến thức chủ yếu từ nhiều nguồn gián tiếp, bao gồm các quan chức và linh mục cấp thấp, người Ai Cập địa phương, người nhập cư Hy Lạp và thông dịch viên của chính Herodotus. Theo đó, những lời giải thích của ông thể hiện một hỗn hợp của những mô tả dễ hiểu, thuộc về cá nhân, những báo cáo sai lầm và truyền thuyết viển vông; do đó, nhiều suy đoán và nhầm lẫn sai sót về di tích có thể bắt nguồn từ Herodotus và công việc của ông.

Herodotus cũng mô tả một dòng chữ bên ngoài kim tự tháp, theo các dịch giả của ông, cho biết lượng củ cải, tỏi và hành tây mà các công nhân sẽ ăn khi làm việc trên kim tự tháp. Đây có thể là một ghi chú về công việc trùng tu mà Khaemweset, con trai của Ramesses II, đã thực hiện. Rõ ràng, những người bạn đồng hành và thông dịch viên của Herodotus không thể đọc được các chữ tượng hình hoặc cố tình cung cấp cho ông thông tin sai lệch.

Diodorus Siculus
Giữa năm 60 và 56 trước Công nguyên, nhà sử học Hy Lạp cổ đại Diodorus Siculus đã đến thăm Ai Cập và sau đó đã viết cuốn sách đầu tiên của ông là Bibliotheca historyca về vùng đất, lịch sử và di tích của nó, bao gồm cả Đại Kim tự tháp. Tác phẩm của Diodorus được truyền cảm hứng từ các nhà sử học trong quá khứ, nhưng ông cũng tách mình khỏi Herodotus, người mà Diodorus tuyên bố là chỉ biết kể những câu chuyện kỳ diệu và huyền thoại. Diodorus có lẽ đã rút ra kiến thức của ông từ công việc dang dở của Hecataeus của Abdera, và giống như Herodotus, ông cũng đặt người xây dựng kim tự tháp, "Chemmis," sau Ramses III. Theo báo cáo của ông, cả Chemmis (Khufu) và Cephren (Khafre) đều không được chôn cất trong kim tự tháp của họ, mà là ở những nơi bí mật, vì sợ rằng những người bề ngoài bị buộc phải xây dựng các công trình sẽ tìm kiếm cơ thể để trả thù; với khẳng định này, Diodorus đã củng cố mối liên hệ giữa việc xây dựng kim tự tháp và chế độ nô lệ.

Strabo

Nhà địa lý, triết gia và sử gia người Hy Lạp Strabo đã đến thăm Ai Cập vào khoảng năm 25 trước Công nguyên, ngay sau khi Ai Cập bị người La Mã thôn tính. Trong tác phẩm của ông là Geographica, ông lập luận rằng các kim tự tháp là nơi chôn cất các vị vua, nhưng ông không đề cập đến vị vua nào được chôn cất trong công trình kiến trúc. Strabo cũng đề cập: "Ở độ cao vừa phải, một trong hai bên là một tảng đá, có thể được đưa ra ngoài; khi loại bỏ nó, sẽ có một lối đi xiên vào lăng mộ." Tuyên bố của ông đã tạo ra nhiều suy đoán, vì nó gợi ý rằng kim tự tháp có thể đã bị đột nhập vào thời điểm này.

Pliny the Elder

Nhà văn La Mã Pliny the Elder đã viết vào thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên, lập luận rằng Đại kim tự tháp đã được nâng lên, hoặc "để ngăn chặn các tầng lớp thấp hơn bị bỏ trống", hoặc là một biện pháp để ngăn chặn của cải giàu có của các pharaoh rơi vào tay đối thủ hoặc người kế nhiệm. Pliny không suy đoán về vị pharaoh đang được đề cập, rõ ràng lưu ý rằng "sự ngẫu nhiên [đã] khiến tên tuổi của những người đã dựng lên những đài tưởng niệm tuyệt vời như vậy về sự hư vô của họ bị lãng quên." Khi cân nhắc xem làm thế nào những viên đá có thể được vận chuyển đến một độ cao khổng lồ như vậy, ông đưa ra hai giải thích: Đó là hoặc là những gò đất rộng lớn đá nitre và muối được chất thành đống trên kim tự tháp, sau đó chúng chảy xuôi theo dòng nước từ con sông. Hoặc, những "cây cầu" được xây dựng, gạch của họ sau đó được phân phối để xây dựng nhà ở của các cá nhân, lập luận rằng mực nước sông quá thấp để các con kênh có thể đưa nước lên đến kim tự tháp. Pliny cũng kể lại rằng "theo suy đoán, trong nội thất của Kim tự tháp lớn nhất có một cái giếng, sâu tám mươi sáu cubit [], tiếp giáp với sông". Hơn nữa, ông mô tả một phương pháp được Thales của Miletus phát hiện ra để xác định chiều cao của kim tự tháp bằng cách đo bóng của nó.

Thời hậu cổ đại và Trung cổ
Trong thời kỳ hậu cổ đại, việc hiểu sai các kim tự tháp là "vựa lúa của Joseph" bắt đầu trở nên phổ biến. Bằng chứng văn bản đầu tiên về mối liên hệ này được tìm thấy trong các câu chuyện của một nữ hành hương Cơ đốc giáo Egeria, người ghi lại rằng trong chuyến thăm của bà từ năm 381 đến năm 384 sau Công nguyên, "trong đoạn đường mười hai dặm giữa Memphis và Babylonia [= Cairo cũ] là nhiều kim tự tháp mà Joseph đã làm để chứa ngô." Mười năm sau, việc sử dụng này được xác nhận trong cuộc du hành ẩn danh của bảy nhà sư khởi hành từ Jerusalem để thăm các nhà khổ hạnh nổi tiếng ở Ai Cập, trong đó báo cáo rằng họ "đã nhìn thấy kho thóc của Joseph, nơi ông cất giữ ngũ cốc trong Kinh thánh." Cách sử dụng cuối thế kỷ thứ 4 này được khẳng định thêm trong chuyên luận địa lý Cosmographia do Julius Honorius viết vào khoảng năm 376 sau Công nguyên, giải thích rằng các Kim tự tháp được gọi là "kho thóc của Joseph" (). Tham chiếu này từ Julius rất quan trọng, vì nó chỉ ra rằng nhận dạng bắt đầu lan rộng từ người hành hương du lịch. Vào năm 530 sau Công nguyên, Stephanos của Byzantium đã bổ sung thêm ý tưởng này khi ông viết trong cuốn Ethnica rằng từ "kim tự tháp" được kết nối với từ tiếng Hy Lạp πυρός (puros), có nghĩa là lúa mì.

Vào cuối thời Trung cổ, Đại kim tự tháp đã trở nên nổi tiếng là một công trình kiến trúc bị ma ám. Nhiều người cảm thấy sợ hãi khi bước vào vì đây là nơi sinh sống của các loài động vật như dơi.

Xây dựng

Chuẩn bị cho vị trí xây dựng
Một ngọn đồi sẽ được chọn để làm nơi hình thành nên cơ sở cho các kim tự tháp đứng trên đó. Nó sẽ được cắt lại thành các bậc và chỉ có một dải xung quanh chu vi được san bằng,  phần được đo là kích thước ngang và phẳng trong khoảng . Phần nền móng đạt đến chiều cao gần  nằm phía trên phần đế kim tự tháp tại vị trí Grotto.

Dọc theo các mặt của bệ cơ sở, một loạt các lỗ sẽ được khoét trên nền đá. Lehner đưa ra giả thuyết rằng họ đã giữ các cột gỗ cho việc căn chỉnh. Edwards cũng như những người khác, đã đề xuất việc sử dụng nước cho phần nền của bệ, mặc dù không rõ hệ thống như vậy sẽ thực tế và mang tính khả thi như thế nào..

Vật liệu
Đại kim tự tháp ước tính bao gồm 2,3 triệu khối xếp lại với nhau. Khoảng 5,5 triệu tấn đá vôi, 8.000 tấn đá granit và 500.000 tấn vữa đã được sử dụng để xây dựng kim tự tháp.

Hầu hết các khối là đá ở Giza, nằm ngay phía nam của kim tự tháp, khu vực này nay gọi là Central Field.

Đá vôi trắng được sử dụng làm phần phủ có nguồn gốc từ Tura (cách  về phía nam Giza) và vận chuyển bằng thuyền dọc theo sông Nile. Năm 2013, các nhà khảo cổ học tìm ra những cuộn giấy cói được gọi là Nhật ký của Merer, nó thuộc về một người giám sát việc vận chuyển đá vôi và các vật liệu xây dựng khác từ Tura đến Giza trong lần cuối cùng năm trị vì của Khufu.

Đá Granit trong kim tự tháp được vận chuyển từ Aswan, cách đó hơn . Những khối đá lớn nhất, nặng từ 25 đến 80 tấn, tạo thành các mái của "buồng của Vua" và "buồng giảm bớt" phía trên nó. Người Ai Cập cổ đại cắt đá thành các khối thô bằng cách dùng búa đóng các rãnh vào bề mặt đá tự nhiên, chèn các nêm gỗ, sau đó ngâm chúng với nước. Khi các miếng nêm hấp thụ nướ, cũng sẽ nở ra, phá vỡ tảng đá thành các khối có thể thi công được. Sau khi các khối đá được cắt, chúng được chở bằng thuyền lên hoặc xuống sông Nile để đến kim tự tháp.

Lực lượng lao động
Người Hy Lạp tin rằng họ đã sử dụng các nô lệ, nhưng những khám phá hiện đại được thực hiện tại các trại công nhân gần đó liên quan đến việc xây dựng tại Giza cho thấy nó được xây dựng bởi hàng nghìn lính nghĩa vụ .

Những bức vẽ graffiti của công nhân được tìm thấy tại Giza cho thấy những thước kẻ chia thành zau (số ít là za), các nhóm gồm 40 người đàn ông, bao gồm bốn đơn vị con mà mỗi đơn vị có một "Giám thị nhóm Mười người".

Đối với câu hỏi về việc làm thế nào có thể cắt hơn hai triệu khối đá trong suốt cuộc đời của Khufu, thợ đá Franck Burgos đã tiến hành thí nghiệm khảo cổ học dựa trên một mỏ đá bị bỏ hoang của Khufu được phát hiện vào năm 2017. Trong đó, một khối đá gần như đã hoàn thành và các công cụ được sử dụng để cắt nó gồm: đục làm bằng đồng thạch tín cứng, vồ gỗ, dây thừng và các công cụ bằng đá. Trong thí nghiệm, các bản sao của chúng được sử dụng để cắt một khối nặng khoảng 2,5 tấn (kích thước khối trung bình sử dụng cho Đại kim tự tháp). Bốn công nhân đã mất 4 ngày (với mỗi người làm việc 6 giờ một ngày) để khai quật. Sự chậm chạp ban đầu đã tăng lên gấp sáu lần khi viên đá bị nước làm ướt. Dựa trên dữ liệu, Burgos ngoại suy rằng cần khoảng 3.500 người khai thác đá mới có thể sản xuất 250 khối/ngày để hoàn thành Đại kim tự tháp trong 27 năm.

Một nghiên cứu quản lý xây dựng thực hiện năm 1999, cùng với Mark Lehner và các nhà Ai Cập học khác, đã ước tính rằng tổng dự án yêu cầu lực lượng lao động trung bình khoảng 13.200 người và cao điểm nhất là khoảng 40.000 người.

Khảo sát và thiết kế
Các phép đo chính xác đầu tiên của kim tự tháp được thực hiện bởi nhà Ai Cập học Flinders Petrie vào năm 1880–1882 và xuất bản trong sách The Pyramids and Temples of Gizeh. Nhiều viên đá bọc ngoài và các khối buồng bên trong của Đại kim tự tháp khớp với nhau với độ chính xác cao, với các khớp nối trung bình chỉ rộng . Ngược lại, các khối lõi chỉ có hình dạng gần đúng, với những đống đổ nát được chèn vào giữa những khoảng trống lớn hơn. Vữa được sử dụng để kết dính các lớp bên ngoài với nhau và lấp đầy các khoảng trống và khớp nối.

Chiều cao và trọng lượng của khối có xu hướng nhỏ dần về phía trên cùng. Petrie đo lớp thấp nhất cao , trong khi các lớp ở phía đỉnh gần như không vượt quá .

Độ chính xác của chu vi hình chóp sao cho bốn cạnh của đáy có sai số trung bình chỉ là  theo chiều dài và phần đế hoàn thiện được bình phương thành sai số góc trung bình chỉ 12 giây của cung.

Kích thước thiết kế hoàn chỉnh được đo ban đầu là cao  và dài  ở mỗi cạnh trong bốn cạnh nền. Người Ai Cập cổ đại sử dụng seked để mô tả độ dốc. Đối với Đại kim tự tháp, người ta đã chọn  lòng bàn tay, tỷ lệ 14 đến 11 in.

Một số nhà Ai Cập học cho rằng độ dốc này được chọn vì tỷ lệ giữa chu vi và chiều cao (1760/280 cubits) bằng 2 π với độ chính xác hơn 0,05 phần trăm (tương ứng với giá trị xấp xỉ nổi tiếng của π như 22/7). Verner đã viết, "Chúng ta có thể kết luận rằng mặc dù người Ai Cập cổ đại không thể xác định chính xác giá trị của π, nhưng trong thực tế họ đã sử dụng nó". Petrie kết luận: "nhưng những mối quan hệ này của các khu vực và tỷ lệ vòng tròn có hệ thống đến mức chúng ta nên cho rằng chúng nằm trong thiết kế của người xây dựng". Những người khác lập luận rằng người Ai Cập cổ đại không có khái niệm về số pi và sẽ không hề có ý mã hóa nó trong các đài kỷ niệm của họ và rằng độ dốc của kim tự tháp quan sát được có thể chỉ dựa trên seked.

Căn chỉnh với các hướng chính
Các mặt của chân đế của Đại kim tự tháp được căn chỉnh chặt chẽ theo bốn hướng cơ bản địa lý (không dựa trên từ tính), lệch trung bình 3 phút 38 giây của cung, hoặc khoảng một phần mười độ. Một số phương pháp đã được đề xuất về việc làm thế nào người Ai Cập cổ đại có thể đạt được mức độ chính xác này:

 Phương pháp Solar Gnomon: Bóng của một thanh thẳng đứng được theo dõi suốt một ngày. Đường bóng bị cắt bởi một vòng tròn được xung quanh đế. Kết nối các điểm giao nhau tạo ra một đường đông tây. Một thử nghiệm sử dụng phương pháp này đã dẫn đến trung bình các dòng bị lệch 2 phút, 9 giây theo hướng đông-tây. Sử dụng lỗ kim tạo ra kết quả chính xác hơn nhiều (lệch 19 vòng cung giây), trong khi sử dụng một khối có góc cạnh làm công cụ xác định bóng kém chính xác hơn (lệch 3′ 47″).
 Phương pháp Pole Star: Sao cực được theo dõi bằng cách sử dụng một thiết bị ngắm có thể di chuyển và dây dọi cố định. Một nửa giữa độ giãn dài cực đại phía đông và phía tây chính là hướng bắc thực. Thuban, sao cực trong thời kỳ Vương quốc Cổ, cách thiên cực khoảng hai độ vào thời điểm đó.
 Phương pháp chuyển tuyến đồng thời: Các ngôi sao Mizar và Kochab xuất hiện trên một đường thẳng đứng trên đường chân trời, gần với phía bắc thực vào khoảng 2500 năm TCN. Chúng chuyển dịch chậm và đồng thời về phía đông theo thời gian, được sử dụng để giải thích sự lệch lạc tương đối của các kim tự tháp.

Lý thuyết xây dựng

Nhiều lý thuyết thay thế từng được đề xuất, thường mâu thuẫn với nhau, liên quan đến kỹ thuật xây dựng kim tự tháp. Một bí ẩn về việc xây dựng kim tự tháp chính là quy hoạch của nó. John Romer cho rằng họ đã sử dụng cùng một phương pháp đã được sử dụng cho các công trình xây dựng trước đó và sau này, đặt các phần của kế hoạch trên mặt đất với tỷ lệ 1-1. Ông viết rằng "một sơ đồ làm việc như vậy cũng sẽ phục vụ cho việc tạo ra kiến trúc của kim tự tháp với độ chính xác chưa từng có bằng bất kỳ phương tiện nào khác".

Các khối đá bazan của ngôi đền kim tự tháp cho thấy "bằng chứng rõ ràng" về việc đã bị cắt bằng một loại cưa nào đó với lưỡi cắt ước tính dài . Romer cho rằng "siêu cưa" này có thể có răng bằng đồng và nặng tới . Ông đưa ra giả thuyết rằng một chiếc cưa như vậy có thể được gắn vào giá đỡ có khung bằng gỗ và có thể sử dụng cùng với dầu thực vật, cát cắt, đá nhám hoặc thạch anh để cắt thành các khối, mà sẽ cần đến sức lao động của ít nhất một chục người đàn ông để vận hành nó.

Lớp ngoài

Lớp đá bọc ngoài

Khi hoàn thành, Đại kim tự tháp được xây hoàn toàn bằng đá vôi trắng. Các khối gia công chính xác được đặt thành các lớp nằm ngang và gắn cẩn thận với nhau bằng vữa, mặt ngoài của chúng được cắt theo độ dốc và làm nhẵn ở mức độ cao. Cùng nhau chúng tạo ra bốn bề mặt đồng nhất, góc 51°50'40" (một Seked của  palm). Các khối vỏ chưa hoàn thành của các kim tự tháp Menkaure và Henutsen tại Giza gợi lên đề xuất rằng mặt trước chỉ được làm nhẵn sau khi đặt đá, với các đường nối đục đánh dấu vị trí chính xác và nơi đá thừa sẽ phải bị cắt bỏ.

Chiều cao của các lớp ngang không đồng nhất nhưng thay đổi đáng kể. Lớp cao nhất trong số 203 hàng gạch còn lại nằm ở phía dưới, lớp đầu tiên cao nhất ở . Về phía trên cùng, các lớp có xu hướng chỉ cao hơn  một chút. Một mô hình bất thường có thể nhận thấy khi xem xét các kích thước theo thứ tự, trong đó chiều cao các lớp giảm đều đặn và ngày càng nhọn dần.

Cái được gọi là "đá nền" đã hỗ trợ lớp vỏ (không giống như các khối lõi) cũng được chế tạo chính xác và gắn với vỏ bằng vữa. Ngày nay, những viên đá này mang lại cho cấu trúc vẻ ngoài còn nhận thấy được, sau khi kim tự tháp bị tháo dỡ vào thời trung cổ. Năm 1303 sau Công Nguyên, một trận động đất lớn đã làm mất nhiều đá bên ngoài, và còn được cho là đã bị Vương triều Bahri của An-Nasir Nasir-ad-Din al-Hasan sử dụng ở Cairo gần đó vào năm 1356. Muhammad Ali Pasha đã lấy nhiều viên đá vỏ bọc khác vào đầu thế kỷ 19 để xây dựng phần trên của Nhà thờ Hồi giáo Alabaster của ông ở Cairo, không xa Giza. Các nhà thám hiểm sau đó đã báo cáo về những đống đổ nát khổng lồ ở chân của các kim tự tháp còn sót lại sau sự sụp đổ liên tục của các tảng đá bọc, sau đó chúng đã được dọn đi trong quá trình tiếp tục khai quật địa điểm. Ngày nay có thể nhìn thấy một vài viên đá bọc từ hàng thấp nhất in situ ở mỗi bên, với phần được bảo tồn tốt nhất ở phía bắc bên dưới lối vào, do Vyse khai quật năm 1837.

Phần vữa đã được phân tích hóa học và chứa các tạp chất hữu cơ (chủ yếu là than củi), các mẫu trong số đó là cacbon phóng xạ có niên đại 2871–2604 trước Công nguyên. Có giả thuyết rằng vữa cho phép thợ xây đặt đá chính xác bằng cách cung cấp một lớp nền.

Người ta cho rằng một số hoặc tất cả đá vỏ được đúc ngay tại chỗ, thay vì khai thác và di chuyển, nhưng bằng chứng khảo cổ và phân tích thạch học cho thấy điều này không đúng như vậy.

Petrie ghi chú vào năm 1880 rằng các mặt của kim tự tháp, như chúng ta thấy ngày nay, là "rõ là rỗng" và "mỗi mặt có một loại rãnh đặc biệt ở giữa mặt", mà ông lý luận là do sự gia tăng độ dày của vỏ ở những khu vực này. Một cuộc khảo sát bằng tia laser vào năm 2005 đã xác nhận sự tồn tại của các dị thường này, ở một mức độ nào đó, có thể là do đá bị hư hỏng và bị bỏ đi. Trong các điều kiện ánh sáng nhất định và với việc nâng cao hình ảnh, các mặt có thể bị tách ra, dẫn đến suy đoán rằng kim tự tháp đã được cố ý xây dựng tám mặt.

Chóp tháp và phần đỉnh bị thiếu
Trên đỉnh kim tự tháp đã từng gắn một viên đá tảng được gọi là pyramidion (chóp kim tự tháp, số nhiều: pyramidia). Vật liệu làm ra nó vẫn còn nằm trong vòng suy đoán; Đá vôi, đá granit hoặc đá bazan thường được đề xuất, trong khi với nền văn hóa phổ biến, nó thường là vàng nguyên khối hoặc mạ vàng. Tất cả triều đại thứ 4 đều biết các pyramidia (của Kim tự tháp Đỏ, Kim tự tháp vệ tinh Khufu (G1-d) và Kim tự tháp Menkaure của Nữ hoàng (G3-a)) là bằng đá vôi trắng và không mạ vàng. Chỉ từ triều đại thứ 5 trở đi mới có bằng chứng về những viên đá quý mạ vàng; ví dụ: một khung cảnh trên đường đắp cao của Sahure nói về "chóp tháp bằng vàng trắng thuộc về kim tự tháp Soul Shines của Sahure".

Chóp tháp của Đại Kim tự tháp đã biến mất trong thời cổ đại, khi Pliny the Elder và các tác giả sau này báo cáo về một phần trên đỉnh của nó. Ngày nay, kim tự tháp ngắn hơn khoảng  so với khi còn nguyên vẹn, với khoảng 1.000 tấn vật liệu bị thiếu trên đỉnh.

Năm 1874, một nhà thiên văn học người Scotland là Sir David Gill đã lắp đặt một cột buồm trên đỉnh để quan sát hiện tượng đi qua của sao Kim hiếm hoi, đã được mời tham gia khảo sát Ai Cập và bắt đầu bằng việc khảo sát Đại kim tự tháp. Kết quả đo kim tự tháp của ông chính xác đến 1 mm và cột buồm khảo sát vẫn còn ở vị trí đó cho đến ngày nay.

Nội thất bên trong
Cấu trúc bên trong bao gồm ba phòng chính (Phòng của Vua-, Nữ hoàng- và Phòng dưới lòng đất), Phòng trưng bày lớn và các hành lang và trục khác nhau.

Có hai lối vào kim tự tháp: lối đi ban đầu và lối đi bắt buộc, chúng gặp nhau tại một đường giao nhau. Từ đó, một lối đi xuống Căn phòng dưới lòng đất, trong khi lối đi khác đi đến Phòng trưng bày lớn. Từ đầu thư viện, bạn có thể đi ba con đường:

 một trục thẳng đứng dẫn xuống, qua một hang động, để gặp Lối đi xuống,
 một hành lang ngang dẫn đến Phòng Nữ hoàng,
 và con đường dẫn lên Phòng trưng bày đến Phòng Nhà Vua, nơi chứa quan tài.

Cả Phòng Nhà vua và Nữ hoàng đều có một cặp "trục không khí" nhỏ. Phía trên Phòng của Nhà vua là một loạt năm Buồng thông.

Cổng vào

Lối vào ban đầu
Lối vào ban đầu nằm ở phía bắc,  phía đông của đường tâm của kim tự tháp. Trước khi loại bỏ vỏ bọc vào thời trung cổ, kim tự tháp đã được đi vào qua một lỗ trong lớp xây thứ 19, khoảng  trên nền của kim tự tháp. Chiều cao của lớp đó –  – tương ứng với kích thước của đường hầm lối vào, thường được gọi là Lối đi xuống. Theo Strabo (64–24 trước Công nguyên), một tảng đá có thể di chuyển được có thể được nâng lên để đi vào hành lang dốc này, tuy nhiên người ta không biết nó là một bổ sung sau này hay là nguyên bản.

Một hàng trang trí chuyển hướng trọng lượng ra khỏi cửa ra vào. Các mặt nghiêng mà chúng từng nằm trên cho thấy một vài trong số các khối trang trí này hiện đã bị mất, vì

Nhiều hình vẽ graffiti, chủ yếu là hiện đại, được cắt trên những viên đá xung quanh lối vào. Đáng chú ý nhất là một văn bản chữ tượng hình lớn, vuông được chạm khắc để vinh danh Frederick William IV, bởi chuyến thám hiểm người Phổ của Karl Richard Lepsius đến Ai Cập năm 1842.

Hành lang phía Bắc
Vào năm 2016, nhóm ScanPyramids đã phát hiện ra một lỗ hổng phía sau các chữ V lối vào bằng cách sử dụng muography, được xác nhận vào năm 2019 ít nhất là một hành lang  dài, chạy ngang hoặc dốc lên trên (do đó không song song với Lối đi xuống). Cho dù nó có kết nối với Big Void phía trên Phòng trưng bày lớn hay không vẫn còn phải xem xét.

Đường hầm của bọn cướp
Ngày nay khách du lịch vào Đại kim tự tháp thông qua Đường hầm của bọn cướp, đường hầm từ lâu đã được cắt thẳng qua khối xây của kim tự tháp. Lối vào là từ lớp thứ 6 và thứ 7 của vỏ, khoảng  phía trên phần nền. Sau khi chạy thẳng và ngang nhiều hơn hoặc ít hơn  nó rẽ ngoặt sang trái để gặp những viên đá chặn trong Lối đi lên. Có thể đi vào Lối đi xuống từ thời điểm này nhưng thường bị cấm vào.

Nguồn gốc của Đường hầm của bọn cướp này là chủ đề của nhiều cuộc thảo luận học thuật. Theo truyền thống, hố sâu được tạo ra vào khoảng năm 820 sau Công nguyên bởi những người thợ của caliph al-Ma'mun với một phiến đá phá thành. Việc đào bới làm bật tung tảng đá trên trần của Lối đi xuống, nơi che khuất lối vào của Lối đi lên, mớ hỗn tạp của hòn đá đó rơi xuống và sau đó trượt xuống Lối đi xuống, cảnh báo họ cần phải rẽ trái. Tuy nhiên, không thể loại bỏ những viên đá này, những người thợ đã đào hầm bên cạnh xuyên qua lớp đá vôi mềm hơn của Kim tự tháp cho đến khi họ đến Lối đi lên.

Do một số khác biệt về lịch sử và khảo cổ, nhiều học giả (với Antoine de Sacy có lẽ là người đầu tiên) cho rằng câu chuyện này là giả tạo. Họ cho rằng nhiều khả năng đường hầm đã được chạm khắc ngay sau khi niêm phong kim tự tháp ban đầu. Các học giả tiếp tục cho biết, đường hầm này sau đó đã đóng lại (có thể là trong thời Khôi phục Ramesside), và cuộc thám hiểm vào thế kỷ thứ chín của al-Ma'mun đã xóa sạch. Lý thuyết này càng được củng cố bởi báo cáo của tộc trưởng Dionysius I Telmaharoyo, ông đã tuyên bố rằng trước chuyến thám hiểm của al-Ma'mun, đã có một lỗ thủng ở mặt phía bắc của kim tự tháp kéo dài vào cấu trúc tới  trước khi đi vào ngõ cụt. Điều này cho thấy rằng một số loại đường hầm của bọn cướp có trước al-Ma'mun, và họ chỉ đơn giản là mở rộng nó và dọn sạch các mảnh vỡ.

Lối đi xuống
Từ lối vào ban đầu, một lối đi xuống xuyên qua khối xây của kim tự tháp và sau đó đi vào nền đá bên dưới nó, cuối cùng dẫn đến Căn phòng dưới lòng đất.

Nó có chiều cao nghiêng là 4 feet Ai Cập (1.20 m; 3.9 ft) và chiều rộng của . Góc 26°26'46" của nó tương ứng với tỷ lệ 1 đến 2.

Sau, sẽ đến điểm cuối thấp hơn của Lối đi lên; một lỗ thủng trên trần nhà, bị chặn bởi đá granit và có thể ban đầu đã bị che đi. Để phá vỡ những tảng đá cứng này, người ta đã đào một đường hầm ngắn nối với phần cuối của Đường hầm của bọn cướp. Nó đã mở rộng theo thời gian và vừa với cầu thang.

Đoạn tiếp tục đi xuống và đến một đoạn khác, bây giờ thông qua nền tảng thay vì cấu trúc thượng tầng kim tự tháp. Những thanh hướng dẫn lười biếng được sử dụng để chặn bộ phận này bằng gạch vụn để tránh phải dẫn người xuống và quay ngược trục dài, cho đến khoảng năm 1902 khi  Covington lắp đặt một cửa sắt có khóa móc để ngăn chặn hoạt động này. Gần cuối phần này, trên bức tường phía tây, là kết nối với trục thẳng đứng dẫn đến Phòng trưng bày lớn.

Một trục nằm ngang nối phần cuối của Đoạn đi xuống với Căn phòng dưới lòng đất, Nó có chiều dài là , rộng  và cao . Một chỗ lõm nằm ở cuối bức tường phía tây, lớn hơn một chút so với đường hầm, trần nhà không đều và trống không.

Phòng ngầm dưới lòng đất

Phòng dưới lòng đất, hay còn gọi là "Hố", là phòng thấp nhất trong số ba phòng chính và là phòng duy nhất được đào vào nền móng bên dưới kim tự tháp.

Nằm  sâu bên dưới tầng nền, với số đo đại khái bắc nam  đông-tây , với chiều cao xấp xỉ .

Nửa phía tây của căn phòng, ngoài trần nhà, còn chưa hoàn thành, với những đường hào do những người khai thác đá chạy từ đông sang tây để lại. Một phần hốc đã bị cắt vào từ nửa phía bắc của bức tường phía tây. Duy nhất chỉ có chỗ lõm, qua Lối đi xuống, nằm ở cuối phía đông của bức tường phía bắc.

Mặc dù dường như mới được biết đến trong thời cổ đại, theo Herodotus và các tác giả sau này, sự tồn tại của nó đã bị lãng quên vào thời Trung cổ cho đến khi được khám phá lại vào năm 1817, khi Giovanni Caviglia dọn sạch đống đổ nát chặn Lối đi xuống.

Đối diện với lối vào, một hành lang mù chạy thẳng về phía nam  và tiếp tục uốn cong một chút khoảng , đo khoảng  mét vuông. Một ký tự Hy Lạp hoặc La Mã trên trần nhà với ánh sáng của một ngọn nến, cho thấy rằng căn phòng thực sự có thể đã có người bước vào từ Thời kỳ cổ điển.

Ở giữa nửa phía đông, một lỗ lớn được mở ra, gọi là Pit Shaft hoặc Shaft của Perring. Phần trên cùng có thể có nguồn gốc cổ xưa, rộng khoảng  mét vuông và sâu , căn chỉnh theo đường chéo với buồng. Caviglia và Salt đã mở rộng nó đến độ sâu khoảng . Năm 1837 Vyse hướng trục bị chìm xuống độ sâu , với hy vọng phát hiện ra khoang chứa nước mà Herodotus ám chỉ. Chiều rộng hẹp hơn một chút vào khoảng . Không có khoang nào được phát hiện sau khi Perring và các công nhân của ông đã trải qua một năm rưỡi đục xuyên qua lớp đá gốc đến mực nước lúc bấy giờ của sông Nile, một số nơi sâu đến  sâu hơn nữa. Đống đổ nát được tạo ra trong quá trình hoạt động này tích tụ khắp buồng. Petrie khi ghé thăm vào năm 1880, phát hiện ra trục được lấp đầy một phần bởi nước mưa chảy tràn xuống Lối đi xuống. Năm 1909, khi các hoạt động khảo sát của anh em nhà Edgar bị cản trở bởi vật chất, họ chuyển cát và đá nhỏ trở lại trục, để lại phần trên sạch sẽ. Chiếc trục sâu đôi khi bị nhầm là một phần của thiết kế ban đầu .

Ludwig Borchardt cho rằng Căn phòng dưới lòng đất ban đầu được lên kế hoạch làm nơi chôn cất pharaoh Khufu, nhưng nó đã bị bỏ hoang trong quá trình xây dựng vì một căn phòng cao hơn trong kim tự tháp sẽ thích hợp hơn.

Lối đi lên

Lối đi lên kết nối Lối đi xuống với Phòng trưng bày lớn. Dài , có cùng chiều rộng và chiều cao với trục mà nguồn, mặc dù góc thấp hơn một chút ở 26°6'.

Đầu dưới của trục cắm ba viên đá granit, được trượt xuống từ Phòng trưng bày lớn để bịt kín đường hầm. Chúng dài ,  và  tương ứng. Phần trên cùng bị hư hại nặng, do đó ngắn hơn. Phần cuối của Đường hầm của bọn cướp nằm bên dưới những phiến đá, vì vậy một đường hầm ngắn đã được đào xung quanh chúng để có thể đi đến Lối đi xuống, vì đá vôi xung quanh mềm hơn đáng kể và dễ làm việc hơn.

Hầu hết các khớp nối giữa các khối tường chạy vuông góc với sàn, có hai trường hợp ngoại lệ. Thứ nhất, những khớp ở một phần ba phía dưới của hành lang là thẳng đứng. Thứ hai, ba viên đá dầm được chèn vào gần giữa (cách nhau khoảng 10 cubit), có lẽ là để ổn định đường hầm.

Trục giếng và Hang động

Trục giếng (còn được gọi là Trục phục vụ hoặc Trục dọc) liên kết phần dưới của Phòng trưng bày lớn với phần cuối của Lối đi xuống, khoảng  ở phía dưới.

Nửa trên đi qua khối xây hạt nhân của hình chóp. Lúc đầu, nó chạy thẳng đứng trong khoảng , sau đó hơi nghiêng về phía nam trong cùng một khoảng cách, cho đến khi chạm vào nền đá khoảng  trên nền của kim tự tháp. Một phần thẳng đứng khác đi xuống sâu hơn, được lót một phần bằng khối xây đã bị phá vỡ tới một cái hốc được gọi là Grotto. Nửa dưới của Trục giếng đi qua nền đá một góc khoảng 45° với  trước một đoạn dốc hơn, dài , dẫn đến điểm thấp nhất của nó. Phần cuối cùng của  kết nối nó với Lối đi xuống, chạy gần như nằm ngang. Các nhà xây dựng rõ ràng đã gặp khó khăn khi căn chỉnh lối ra phía dưới.

Mục đích của trục thường được giải thích là trục thông gió cho Phòng dưới lòng đất và như một trục thoát hiểm cho những công nhân trượt các tảng đá chặn Lối đi lên vào đúng vị trí.

Hang là một hang động đá vôi tự nhiên có khả năng đã từng lấp đầy bởi cát và sỏi trước khi xây dựng, và trước cả khi bị bọn cướp phá rỗng. Một khối đá granit nằm trong đó có khả năng có nguồn gốc từ cổng vòm đã từng phong tỏa Phòng Nhà Vua.

Phòng Nữ hoàng
nhỏ|Chế độ xem  hình chiếu trục đo của Phòng Nữ hoàng

Phòng trưng bày lớn
nhỏ|Phòng trưng bày lớn (với lối đi hiện đại ở giữa)

Lỗ hổng lớn

Antechamber
nhỏ|Sơ đồ của Antechamber

Phòng Nhà Vua
nhỏ|Chế độ xem hình chiếu trục đo của Phòng Nhà Vua

Sarcophagus
trái|nhỏ|Quách trong Phòng Nhà Vua

Trục khí

Buồng giảm áp
nhỏ|Các buồng giảm áp trên Phòng Nhà Vua, Smyth năm 1877

Khu phức hợp kim tự tháp

Đại kim tự tháp bao quanh bởi một khu phức hợp gồm một số tòa nhà, bao gồm cả các kim tự tháp nhỏ.

Đền và đường đắp cao

Đền Kim tự tháp, đứng ở phía đông của kim tự tháp và đo  từ bắc xuống nam và  từ đông sang tây, đã gần như biến mất hoàn toàn. Chỉ còn lại một số đá lát bazan đen. Chỉ có một số tàn tích của con đường đắp cao liên kết kim tự tháp với thung lũng và Đền Thung lũng. Đền Thung lũng chôn cất bên dưới ngôi làng Nazlet el-Samman; đã tìm thấy những bức tường đá vôi và lát đá bazan nhưng địa điểm vẫn chưa được khai quật.

Khu mộ hướng đông
Ngôi mộ của Queen Hetepheres I, em gái của Sneferu và mẹ của Khufu, nằm cách Đại kim tự tháp khoảng  về phía đông. Được phát hiện tình cờ bởi đoàn thám hiểm Reisner, nơi chôn cất vẫn còn nguyên vẹn, mặc dù chiếc quan tài niêm phong cẩn thận đã được chứng minh là trống rỗng.

Kim tự tháp con
Ở đầu phía nam của phía đông là bốn kim tự tháp phụ. Ba kim tự tháp vẫn có độ cao gần như đầy đủ thường được gọi là Kim tự tháp Nữ hoàng (G1-a, G1-b và G1-c). Kim tự tháp vệ tinh thứ tư, nhỏ hơn (G1-d), đã bị hủy hoại đến nỗi sự tồn tại của nó chưa từng được biết đến cho đến khi phát hiện ra phiến đá đầu tiên và sau đó, phần còn lại của nó lộ ra trong các cuộc khai quật năm 1991–93.

Thuyền

Ba hố hình con thuyền nằm ở phía đông của kim tự tháp. Chúng có kích thước và hình dạng đủ lớn để chứa những con thuyền hoàn chỉnh, mặc dù nông đến mức bất kỳ cấu trúc thượng tầng nào, nếu từng có, đều phải bị dỡ bỏ hoặc tháo rời.

Hai hố thuyền bổ sung, dài và hình chữ nhật, được tìm thấy ở phía nam của kim tự tháp, vẫn được bao phủ bởi những phiến đá nặng tới 15 tấn.

Công trình đầu tiên trong số này được nhà khảo cổ học Ai Cập Kamal el-Mallakh phát hiện tháng 5 năm 1954. Bên trong là 1.224 mảnh gỗ, dài nhất , ngắn nhất . Những thứ này được giao cho một người thợ đóng thuyền là Haj Ahmed Yusuf, ông đã tìm ra cách để ghép các mảnh lại với nhau. Toàn bộ quá trình, bao gồm bảo tồn và làm thẳng gỗ cong vênh, mất mười bốn năm. Kết quả là một chiếc thuyền làm bằng gỗ tuyết tùng dài , các tấm gỗ của nó nối kết lại với nhau bằng dây, ban đầu nằm trong Bảo tàng thuyền Giza Solar, một bảo tàng hình con thuyền đặc biệt, có máy lạnh bên cạnh kim tự tháp. Nó hiện nằm trong Bảo tàng Grand Egypt.

Trong quá trình xây dựng bảo tàng này vào những năm 1980, hố thuyền kín thứ hai đã được phát hiện. Nó vẫn chưa mở cho đến năm 2011, khi việc khai quật bắt đầu trên con thuyền.

Thị trấn kim tự tháp
Một công trình đáng chú ý bên cạnh quần thể kim tự tháp Giza là bức tường đá cực lớn, Bức tường của Quạ. Mark Lehner đã khám phá ra một thị trấn công nhân bên ngoài bức tường, còn được gọi là "Thành phố đã mất", có niên đại vào khoảng thời gian trị vì của Khafre (2520–2494 trước Công nguyên) và Menkaure (2490–2472 TCN) dựa trên phong cách đồ gốm, dấu ấn và địa tầng theo triều đại đã được xây dựng và chiếm đóng. Vào đầu thế kỷ 21, Lehner và nhóm của ông đã thực hiện một số khám phá, bao gồm cả những gì dường như là một khu cảng thịnh vượng, gợi ý về thị trấn và các khu sinh sống liên quan, bao gồm các doanh trại được gọi là "phòng trưng bày", có thể không dành cho các công nhân kim tự tháp, nhưng là dành cho những người lính và thủy thủ sử dụng cảng. Với phát hiện mới này, về nơi mà các công nhân kim tự tháp có thể đã sống sau đó, Lehner đề xuất khả năng thay thế họ là có thể đã cắm trại trên những con dốc mà ông tin rằng đã dùng để xây dựng các kim tự tháp, hoặc có thể tại các mỏ đá gần đó.

Vào đầu những năm 1970, nhà khảo cổ học người Úc Karl Kromer đã khai quật một gò đất ở Cánh đồng Nam của cao nguyên. Nó được tìm thấy có chứa các đồ tạo tác bao gồm cả con dấu bằng gạch bùn của Khufu, mà ông đã xác nhận với một khu định cư của các nghệ nhân. Các tòa nhà bằng gạch bùn ở ngay phía nam của Đền Thung lũng Khufu chứa các vật liệu niêm phong bằng bùn của Khufu và được gợi ý là một khu định cư phục vụ cho sự sùng bái Khufu sau khi ông qua đời. Một nghĩa trang của công nhân được sử dụng ít nhất là từ thời trị vì của Khufu đến cuối Vương triều thứ Năm đã được Hawass phát hiện ở phía nam của Bức tường Quạ năm 1990.

Cướp bóc
Các tác giả Bob Brier và Hoyt Hobbs cho rằng "tất cả các kim tự tháp đã bị cướp" bởi Tân Vương quốc ngay từ khi việc xây dựng các lăng mộ hoàng gia ở Thung lũng các vị vua bắt đầu. Joyce Tyldesley nói rằng bản thân Đại kim tự tháp "được cho là đã bị Vương quốc Trung cổ mở ra và vét sạch", trước khi caliph Al-Ma'mun người Ả Rập vào kim tự tháp vào khoảng năm 820 sau Công nguyên.

I. E. S. Edwards thảo luận về việc Strabo từng đề cập rằng kim tự tháp "đi lên phía trên một chút có một viên đá có thể lấy ra, đá sẽ được nâng lên tạo ra một lối đi dốc dẫn đến phần nền móng". Edwards cho rằng kim tự tháp đã bị bọn cướp đột nhập sau khi Vương quốc cũ kết thúc và bị phong ấn rồi mở ra lại nhiều lần cho đến khi cánh cửa của Strabo được thêm vào. Ông nói thêm: "Nếu phỏng đoán mang tính suy đoán cao này là chính xác, thì cũng cần phải giả định rằng sự tồn tại của cánh cửa đã bị lãng quên hoặc lối vào một lần nữa bị chặn bằng đá ốp", để giải thích tại sao al-Ma'mun có thể không tìm thấy lối vào. Các học giả như Gaston Maspero và Flinders Petrie đã lưu ý có bằng chứng cho rằng một cánh cửa tương tự đã được tìm thấy tại Kim tự tháp Bent của Dashur.

Herodotus đã đến thăm Ai Cập vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên và kể lại một câu chuyện mà ông từng nghe kể về những căn hầm dưới kim tự tháp được xây dựng trên một hòn đảo nơi thi thể của Khufu nằm lại. Edwards lưu ý rằng kim tự tháp "gần như chắc chắn đã được mở ra và đồ đạc của nó bị cướp bóc từ rất lâu trước thời Herodotus" và nó có thể đã bị đóng cửa một lần nữa trong Vương triều thứ hai mươi sáu của Ai Cập khi các di tích khác được trùng tu. Ông gợi ý rằng câu chuyện được kể cho Herodotus có thể là kết quả của gần hai thế kỷ kể đi kể lại của các hướng dẫn viên kim tự tháp.

Xem thêm

 Ai Cập cổ đại trong toán học và kiến trúc
 Dự án Djedi và Dự án Upuaut - thăm dò bằng robot về "trục không khí"
 Kim tự tháp Ai Cập
 Danh sách kim tự tháp Ai Cập
 Danh sách tảng đá nguyên khối lớn nhất, bao gồm phần tính toán trọng lượng của cự thạch
 Danh sách các cấu trúc đứng tự do cao nhất thế giới
 Kim tự tháp
 Quần thể kim tự tháp Giza
 Kim tự tháp Khafre
 Ai Cập cổ đại

Ghi chú

Tham khảo

Tham khảo thư loại

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Building the Khufu Pyramid

Cao nguyên Giza
Khufu
Kỳ quan thế giới
Điểm tham quan ở Ai Cập
Kim tự tháp Vương triều thứ Tư của Ai Cập
Cựu công trình cao nhất thế giới
Công trình xây dựng Giza


title: Sarlande

text:
Sarlande là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 34,74 km², dân số năm 2006 là 420 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sarlande trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Sarlande trên trang mạng của Insee
 Sarlande trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Sarlande trên bản đồ nước Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Sarlande sur Mapquest

Sarlande


title: Celina contiger

text:
Celina contiger là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1947.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Celina


title: Quận Roosevelt, New Mexico

text:
Quận Rooselvelt là một quận thuộc tiểu bang New Mexico, Hoa Kỳ. Quận này có diện tích km², dân số theo điều tra năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người . Quận lỵ đóng tại thành phố , New Mexico.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của New Mexico


title: Điện ảnh Tajikistan

text:
Điện ảnh Tajikistan (tiếng Nga: Таджикистана кинематографа) là tên gọi ngành công nghiệp Điện ảnh của nước Cộng hòa Tajikistan từ 1932 đến nay.

Lịch sử hình thành và phát triển

Hãng phim
 Tajikfilm

Phim nổi tiếng

 Dokhounda (1956)
 Truyền thuyết tình yêu (1963)
 Rustam và Sohrab (1971)
 Bihisht faqat baroi murdagon (2006)

Nhà làm phim tên tuổi
 Lydia Pechorina
 Bension Kimyagarov
 Mukadas Makhmudov
 Takhir Sabirov
 Anvar Turayev
 Suvat Khamidov
 Jamshed Usmonov

Diễn viên nổi tiếng

Xem thêm
 Tajik Cinema: A View From Outside

Tham khảo

Điện ảnh Tajikistan


title: Serianthes calycina

text:
Serianthes calycina là một loài loài thực vật họ Đậu (Fabaceae).
Loài này chỉ có ở New Caledonia.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Serianthes calycina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

calycina
Thực vật Nouvelle-Calédonie
Thực vật dễ tổn thương


title: Bördeland

text:
Bördeland là một đô thị thuộc huyện Salzland, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Sainte-Marie-à-Py

text:
Sainte-Marie-à-Py  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 131 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintemarieapy


title: Tiếng Ho

text:
Tiếng Ho (IPA: /hoː ʤʌgʌr/) là một ngôn ngữ Munda của ngữ hệ Nam Á và được sử dụng chủ yếu ở Ấn Độ. Hiện nay tiếng Ho đang được nói bởi khoảng 1.421.000 người, đa số tại Bengal và Bangladesh.

'Kherwar' (Khanwar, Kharar, Kharoal, Kharwar) là tên cho nhóm ngôn ngữ bao gồm tiếng Ho, tiếng Munda, và tiếng Santal (ba ngôn ngữ có liên quan chặt chẽ với nhau), cùng một số ngôn ngữ hoặc phương ngữ khác ít người nói hơn. Hầu hết phương ngữ có 85% số từ vựng tương đồng nhau, ngoại trừ ba phương ngữ ở phía Nam và phía Đông. Tiếng Oriya, tiếng Santal và tiếng Hindi được sử dụng trong khu vực nói tiếng Ho. Tiếng Ho là ngôn ngữ dùng cả ở nhà và ở công cộng trên hầu khắp vùng. Tỷ lệ biết chữ ở người bản ngữ là 1% đến 5%, còn ở nhóm người nói như ngôn ngữ thứ hai là 25% đến 50%. Tiếng Ho là một ngôn ngữ bộ lạc. Nó được nói trong cộng đồng các bộ lạc Ho, Munda, Kolha và Kol ở Odisha, Jharkhand, Bihar, Chhattisgarh, West Bengal, Assam và được viết bằng chữ Warang Citi. Đôi khi chữ Devanagari, Latinh, Odia, Telugu và Bengal cũng được sử dụng, dù người bản ngữ ưa dùng chữ Ho (Warang Citi) hơn. Ott Guru Kol Lako Bodra là người có công sáng tạo nên chữ Warang Citi.
Tên "Ho" có nguồn gốc từ từ "𑣙𑣉𑣉" (IPA: /hoː/) có nghĩa là "Con người"

Tiếng Ho gần với phương ngữ Mayurbhanj của tiếng Mundar hơn là phương ngữ được nói ở Jharkhand. Tiếng Ho và tiếng Munda gần gũi về mặt dân tộc và ngôn ngữ nhưng bản sắc khu vực của họ là khác biệt. Một số nhà nghiên cứu và học giả cho rằng tiếng Ho và tiếng Munda là hai ngôn ngữ chị em.

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Liên kết ngoài
Tiếng Ho

Nhóm ngôn ngữ Munda
Ngôn ngữ tại Ấn Độ


title: 10434 Tinbergen

text:
10434 Tinbergen (4722 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được đặt theo tên nhà thiên văn học Hà Lan Jaap Tinbergen.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10434 Tinbergen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Bác sĩ

text:
Bác sĩ  y khoa còn gọi là Thầy thuốc là người duy trì, phục hồi sức khỏe con người bằng cách nghiên cứu, chẩn đoán và chữa trị bệnh tật và thương tật dựa trên kiến thức về cơ thể con người.

Thầy thuốc có thể là bác sĩ đa khoa hay bác sĩ chuyên khoa, bác sĩ Tây y hay thầy thuốc Đông y (dùng thuốc Nam, thuốc Bắc). Ở nhiều quốc gia, sinh viên ngành y trước khi tốt nghiệp trở thành thầy thuốc phải đọc lời thề Hippocrates.

Thành ngữ Việt Nam có câu "Lương y như từ mẫu" ý nói thầy thuốc phải là người có y đức chăm sóc cho người bệnh giống như mẹ hiền.  Ngày 27 tháng 2 là Ngày Thầy thuốc Việt Nam. Thầy thuốc còn gọi là thầy lang, những thầy thuốc giỏi được tôn xưng là thần y, ngược lại những thầy thuốc dỏm bị gọi là lang băm.

Từ nguyên
"Bác sĩ" là từ Hán Việt. Chữ Hán "博士" hợp thành từ "博", chỉ sự sâu rộng về kiến thức (như trong "uyên bác", "bác học"), và "士", chỉ người trí thức. Cả hai yếu tố này đều không có liên tưởng gì về ngành y, nên việc dùng từ "bác sĩ" để chỉ người làm nghề Y trong tiếng Việt không chính xác. Thực tế trong các ngôn ngữ sử dụng từ gốc Hán khác, "bác sĩ" là từ chỉ một học vị, mà người Việt gọi là "tiến sĩ". Cách dùng sai của người Việt có thể là do ảnh hưởng từ các ngôn ngữ châu Âu. Chẳng hạn trong tiếng Anh, "doctor" là danh hiệu vừa dùng để gọi người đạt học vị "Doctor of Philosophy" ("tiến sĩ triết học") hoặc "doctor" trong các lĩnh vực khác, vừa dùng để gọi người làm nghề Y tức "physician".

Xem thêm
Bác sĩ đa khoa
Dược sĩ
Nha sĩ
Y tá
Điều dưỡng viên

Tham khảo

Chuyên viên y tế
Bệnh viện


title: 2013

text:
Năm 2013 là một năm thường bắt đầu vào ngày Thứ Ba trong Lịch Gregory. Theo Âm lịch, phần lớn các ngày trong năm này thuộc năm Quý Tỵ; một phần nhỏ đầu năm thuộc về năm Nhâm Thìn.

Sự kiện

Tháng 1
 1 tháng 1:
Đài Truyền hình Việt Nam chính thức sử dụng logo mới được thiết kế lại, với các cạnh được bo tròn.
Việt Nam nhận bàn giao từ Nga chiếc tàu ngầm Kilo 636 đầu tiên mang số hiệu HQ-182 là một trong 6 chiếc tàu ngầm Việt Nam đặt hàng từ Nga.

Tháng 2
 28 tháng 2: Giáo hoàng Benedict XVI từ chức

Tháng 3
 13 tháng 3: Giáo hoàng Phanxicô trở thành Giáo hoàng thứ 226, vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ Nam Mỹ
 31 tháng 3: Phát sóng thử nghiệm kênh VTV3 theo chuẩn tín hiệu HD

Tháng 5
 19 tháng 5: Kênh Truyền hình Quốc phòng Việt Nam chính thức phát sóng.
 22 tháng 5: Mất điện miền Nam Việt Nam và Campuchia 2013. Sự cố cho rằng một chiếc xe cẩu chở cây gỗ (dài 10m) vướng vào đường dây tải điện 500kV làm gây đoản mạch trên hệ thống làm cho gây tuyến Di Linh - Tân Định mất điện tại các tỉnh phía Miền Nam (Việt Nam) , Campuchia
 26 tháng 5: Bayern Munich đánh bại Borussia Dortmund trong trận chung kết UEFA Champions League 2013.

Tháng 6
 1 tháng 6: Chính thức phát sóng kênh VTV3 theo chuẩn tín hiệu HD
 7 tháng 6: SEA Games lần thứ 27 diễn ra ở Myanmar.
 13 tháng 6: Nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS ra mắt.

Tháng 7
 1 tháng 7 - Croatia gia nhập Liên minh châu Âu
 Beef Nam-Bắc (Southside và Northside) là trận Beef có tầm ảnh hưởng lớn nhất cộng đồng Rap/Hip hop Việt Nam

Tháng 8
 Robocon Đà Nẵng 2013

Tháng 9
 11 tháng 9 Lực lượng vũ trang Hồi giáo Al-Shabaab tấn công một khu mua sắm ở Westgate, Nairobi, làm ít nhất 62 người thiệt mạng và làm bị thương 170 người khác.
 17 tháng 9 - Rockstar Games phát hành trò chơi điện tử Grand Theft Auto V

Tháng 10
 1 tháng 10, chính phủ Mỹ chính thức bắt đầu ngừng hoạt động trong 2 tuần sau khi Quốc hội lưỡng viện Mỹ bất đồng về dự thảo ngân sách mới.
 16 tháng 10, xảy ra một vụ tai nạn máy bay của Hãng hàng không quốc gia Lào (Lao Airlines)

Tháng 11
 1 tháng 11, Nguyễn Thị Thuỳ Dung, công dân thứ 90 triệu của Việt Nam ra đời.
 Ngày 3 tới 11 tháng 11, siêu bão Haiyan đổ bộ vào Philippines, Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Micronesia và Palau, làm 6241 người chết
 17 tháng 11: một chiếc máy bay chở khách Boeing 737-500 gặp nạn tại thành phố Kazan, miền trung Nga, làm 50 người chết
 28 tháng 11: Tại kỳ họp thứ VI, Quốc hội Việt Nam khóa XIII đã thông qua Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi).

Tháng 12
 27 tháng 12, Một máy bay chở hàng của Nga lao xuống một nhà kho quân đội ở vùng Siberia, khiến tất cả chín người trên khoang thiệt mạng
 23 tháng 12, là ngày Mikhail Timofeyevich Kalashnikov, người phát minh ra khẩu súng trường AK-47 mất

Sinh
 22 tháng 7, Hoàng tử George Alexander Louis của vương quốc Anh.

Mất

Tháng 1

 9 tháng 1 - Hoàng Hiệp, nhạc sĩ nổi tiếng của dòng nhạc đỏ Việt Nam (Sinh 1931)
 11 tháng 1 - Nguyễn Khánh, cựu tướng lĩnh và cựu chính khách Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1927)
 21 tháng 1 - Chumpol Silpa-archa, Phó Thủ tướng Thái Lan (Sinh 1940)
 27 tháng 1 - Phạm Duy, nhạc sĩ tân nhạc Việt Nam (Sinh 1921)

Tháng 2

 5 tháng 2 - Nghệ sĩ nhân dân Hải Ninh (Sinh 1931)
 6 tháng 2 - Chokri Belaid,  chính khách của Tunisia (Sinh 1964)
 19 tháng 2
 Armen Alchian - nhà kinh tế học người Hoa Kỳ (Sinh 1914)
 Robert Coleman Richardson - nhà vật lý thực nghiệm người Mỹ, đoạt giải Nobel Vật lý năm 1996 (Sinh 1937)

Tháng 3

 3 tháng 3 - Hà Thị Cầu,  nghệ nhân hát xẩm (nghệ nhân hát xẩm cuối cùng của thế kỷ 20) (Sinh 1928)
 5 tháng 3 - Hugo Chavez, Tổng thống Venezuela (Sinh 1954)
 14 tháng 3 - Ieng Sary, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Campuchia dưới thời Khmer Đỏ (Sinh 1924)
 20 tháng 3 - Zillur Rahman, Tổng thống Bangladesh (Sinh 1929)
 21 tháng 3 - Chinua Achebe, nhà văn, nhà thơ người Nigeria (Sinh 1930)
23 tháng 3 -Hòa thượng Thích Thanh Bích, Phó Pháp chủ kiêm Giám Luật của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Viện chủ Tổ đình Hội Xá - Hà Nội (Sinh 1912)

Tháng 4

 4 tháng 4 - Roger Ebert, nhà phê bình phim người Mỹ (Sinh 1942)
 8 tháng 4 - Margaret Thatcher, Thủ tướng Anh (Sinh 1925)
 9 tháng 4 - Văn Hiệp, danh hài Việt Nam (Sinh 1942)
 30 tháng 4- Nguyễn Văn Nam, Nam sinh xả thân cứu người (Sinh 1995)

Tháng 6

 7 tháng 6 - Richard Ramirez, Kẻ giết người hàng loạt ở California, Hoa Kỳ.(Sinh 1960)

Tháng 7

 7 tháng 7 - Phanxicô Xaviê Nguyễn Quang Sách, giám mục Việt Nam (sinh 1925)
 21 tháng 7 - Wanbi Tuấn Anh, ca sĩ Việt Nam (Sinh 1987)

Tháng 8
 17 tháng 8 - Tôma Nguyễn Văn Tân - Giám mục chính tòa Giáo phận Vĩnh Long, Việt Nam (sinh 1940)
 17 tháng 8 - Giuse Hoàng Văn Tiệm - Giám mục chính tòa Giáo phận Bùi Chu, Việt Nam (sinh 1938)

Tháng 10

 4 tháng 10 - Võ Nguyên Giáp, vị  Đại Tướng đầu tiên, người anh cả của quân đội nhân dân  Việt Nam (sinh 1911)
 8 tháng 10 - Nguyễn Thiện Thành, là một cựu sỹ quan cao cấp Quân đội nhân dân Việt Nam (s. 1919)

Tháng 11

 30 tháng 11, Paul Walker, diễn viên người Mỹ

Tháng 12

 5 tháng 12 - Nelson Mandela, nhà hoạt động chính trị người Nam Phi, Tổng thống Nam Phi, đoạt giải Nobel  (sinh 1918).
 20 tháng 12 - Việt Dzũng, nhạc sĩ Việt Nam (sinh 1958)
 23 tháng 12 - Mikhail Timofeyevich Kalashnikov, nhà chế tạo vũ khí Nga (sinh 1919)

Ngày Lễ
 10 tháng 2 - mùng 1 Tết Nguyên Đán
 19 tháng 4 - Giỗ Tổ Hùng Vương
 19 tháng 9 - Tết Trung Thu

Tham khảo

Năm 2013


title: Borås (đô thị)

text:
Đô thị Borås (Borås kommun hay Borås stad) là một đô thị ở hạt Västra Götaland phía tây Thụy Điển. Thủ phủ là thành phố Borås.

Năm 1971, thành phố Borås đã được lập thành một đô thị (kommun) khi cấp chính quyền địa phương được áp dụng ở Thụy Điển. Ba năm sau, nhiều đô thị xung quanh đã được hợp nhất với Borås. Năm 1995, khu vực phía tây đã được tách ra lập đô thị Bollebygd.

Các trung tâm dân cư
Aplared
Borgstena
Borås (thủ phủ)
Bredared
Dalsjöfors
Dannike
Fristad
Kinnarumma
Målsryd
Rydboholm
Rångedala
Sandared
Sandhult
Sjömarken
Seglora
Viskafors
Äspered

Hợp tác quốc tế
Các thành phố kết nghĩa.

Molde, Na Uy
Mikkeli, Phần Lan
Vejle, Đan Mạch

Hợp tác quốc tế
Espelkamp, Đức
Alanya, Thổ Nhĩ Kỳ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đô thị Borås  - Trang mạng chính thức

Đô thị hạt Västra Götaland
Đô thị Thụy Điển
Borås


title: Maylandia aurora

text:
Maylandia aurora là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Malawi và Mozambique. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Kasembe, J. 2005. tháng 5landia aurora. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Maylandia
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN


title: Somatogyrus wheeleri

text:
The channeled pebblesnail, danh pháp khoa học †Somatogyrus wheeleri, là một loài very small freshwater và ốc nước lợ, động vật thân mềm chân bụng có mài sống trong môi trường nước ngọt trong họ Hydrobiidae.

Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 Mollusc Specialist Group 2000. Somatogyrus wheeleri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2007.

Somatogyrus


title: Moe (tiếng lóng)

text:
(phát âm tiếng Việt: mô-ê) là tiếng lóng Nhật Bản. Dùng để ám chỉ cảm tình mạnh mẽ với các nhân vật hư cấu (trong manga, anime,...)" Patrick W. Galbraith nhấn mạnh rằng đó là một kiểu chơi chữ xuất phát từ một từ gốc Nhật có nghĩa là "thiếu nữ", được ví như đóa hoa chớm nở, và do đó nó cũng được dùng với nghĩa "thiếu nữ" dành cho một cô gái dậy thì. Vì từ này đồng âm với "bùng cháy" (phát âm ), từ đó suy ra nguồn gốc của "moe" bắt nguồn từ niềm đam mê bùng cháy với các nhân vật. Từ nay được sử dụng trong các trường hợp đặc biệt để chỉ "đáng yêu", hay cụ thể là "dễ thương", cũng có thể là chỉ các hành động, cử chỉ đáng yêu, chủ yếu để nhận xét các nhân vật hư cấu.

Từ này đôi khi được đánh vần là Moé, và dùng để nhấn mạnh một cá tính hay một phong cách thiết kế cụ thể của các nhân vật trong trò chơi điện tử Nhật Bản (visual novel), anime hay manga. Những cô gái moe được gọi là , trong đó hậu tố "娘" nghĩa là "bé gái". Theo cái nhìn của người hâm mộ, các otaku sùng bái moe có thể hưởng ứng hay bất bình với một anime hay manga tùy theo quan điểm của mỗi người. Các anime bishōjo thường được ghép chung với moe như một thể loại, bởi thực tế là nhiều nhân vật trong các tác phẩm đó có xu hướng moe. Các tác phẩm được đánh giá moe nhất là của Kyoto Animation, như Kanon và CLANNAD của Key, Lucky ☆ Star, The Melancholy of Suzumiya Haruhi và đặc biệt hai mùa phim K-ON! với doanh thu cực cao từ các sản phẩm chuyển nhượng.

Moe là đặc điểm chung của những nhân vật nữ dịu dàng kết hợp với các yếu tố thể chất (tuổi), đặc điểm cảm xúc (ngây thơ hay hồn nhiên), và một cử chỉ đặc biệt thu hút sự chú ý và tình cảm của người hâm mộ. Một cô gái moe có thể cần có hai hay nhiều yếu tố về cỡ mắt, tròng mắt, mũi, miệng, tứ chi và tỉ lệ đầu/thân. Các otaku gọi hầu hết các nhân vật nữ được thiết kế dễ thương dưới cái nhìn của họ là "moe".

Có nhiều cách hiểu khác nhau về moe ngày nay và trong quá khứ. Joseph L. Dela Pena lập luận rằng moe là tinh khiết, là lớp màn bao bọc một cô gái, không dính đến vấn đề tình dục hóa của lolicon hay còn gọi là loli. Jason Thompson của Otaku USA nhận định moe được áp dụng với những thiếu nữ hoặc những bé gái như một nhánh của hiện tượng lolicon đóng vai trò là hình tượng dễ thương trong văn hóa Nhật Bản (kawaii). Scott Von Schilling nghiên cứu thấy moe còn chỉ một vấn đề tâm lý đối với người đàn ông quá 30 tuổi, đó là "khao khát được làm cha".

Ngày nay, trước hiện thực là các otaku ngày càng sùng bái các nhân vật nữ dễ trương trong anime và manga, nhà làm phim hoạt hình và là người theo chủ nghĩa nữ quyền Miyazaki Hayao đã phát biểu:

Nariko Enomoto, một tác giả yaoi và phê bình manga nói rằng "người hâm mộ nam giới không thể trải nghiệm moe cho đến khi đã có chỗ đứng của riêng họ". Cô cũng so sánh fan nam với fujoshi (dạng otaku nữ sùng bái các anime và manga boy love), ví dụ như tại một thời điểm mà mối quan hệ bạn bè thân thiết trở thành tình cảm lãng mạn.

Xem thêm
Moe gijinka
Otaku

Chú thích

Liên kết ngoài
Towards a Cartography of Japanese Anime: Anno Hideaki's >>Evangelion<< - Through an interview with Hiroki Azuma dealing with Evangelion the article sheds light on the origins of the Moe phenomenon
Superflat Cultural Critic Hiroki Azuma Describes Otaku Aesthetics
Mondo Japan 2004: New language from OTAKU world "MOE"
New York Times article on Moe phenomenon

Moe
Thuật ngữ anime và manga
Thời kỳ Heisei
Người hâm mộ manga và anime
Otaku


title: Greinbach

text:
Greinbach là một đô thị thuộc huyện Hartberg thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 23,37 km², dân số thời điểm năm 2005 là 1842 người.

Tham khảo


title: Rú Mượu

text:
Rú Mượu là một ngọn núi thuộc dãy núi Đại Huệ, ranh giới của huyện Nam Đàn đi từ thành phố Vinh lên. Rú là tiếng địa phương xứ nghệ nghĩa là núi. Trên núi từng có đền Độc Lôi Sơn được nhiều người coi là linh thiêng.

Núi có độ cao trung bình khoảng 90 m-100 m, đỉnh cao nhất khoảng 230 m. Nhìn từ xa trông giống như một cái yên ngựa.

Phần núi tiếp giáp với quốc lộ 46 từ Vinh đi Nam Đàn hiện là một mỏ đá cung cấp vật liệu cho cả vùng Vinh.

Tham khảo

Núi tại Nghệ An
Xứ nghệ


title: Avanne-Aveney

text:
Avanne-Aveney là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài

Official website

Xã của Doubs


title: Quận Buffalo, Wisconsin

text:
Quận Buffalo một quận thuộc tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Alma.. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 13.804 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  (3.54%) là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số [2] năm 2000, đã có 13.804 người, 5.511 hộ gia đình, và 3.780 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 20 người trên một dặm vuông (8/km ²). Có 6.098 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 9 trên một dặm vuông (3/km ²). Cơ cấu chủng tộc của quận gồm 98,69% người da trắng, 0,12% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,30% người Mỹ bản xứ, 0,33% châu Á, Thái Bình Dương 0,02%, 0,08% từ các chủng tộc khác, và 0,46% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,62% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 44,3% là của Đức, Na Uy 22,1% và 8,8% gốc Ba Lan theo điều tra dân số năm 2000. 96,9% nói tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha 1,6% và 1,1% của Đức là ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Có 5.511 hộ, trong đó 30,80% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,90% là đôi vợ chồng sống với nhau, 6,20% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 31,40% là các gia đình không. 27,10% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,60% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,47 và cỡ gia đình trung bình là 3.01.

Trong quận, độ tuổi dân số đã được trải ra với 25,10% dưới độ tuổi 18, 6,90% 18-24, 27,60% 25-44, 23,70% từ 45 đến 64, và 16,80% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 39 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 100,70 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 101,40 nam

Tham khảo

Quận của Wisconsin


title: Pteropurpura festiva

text:
Pteropurpura festiva (tên tiếng Anh: Festive Murex) là một loài ốc săn mồi trong họ Muricidae. Native tới miền đông Thái Bình Dương, they grow to 34–67 mm.

Chú thích

Tham khảo

Pteropurpura


title: Chi Mây nước

text:
Chi Mây nước (danh pháp khoa học: Flagellaria) là chi duy nhất của họ Mây nước (Flagellariaceae). Chi này gồm các loài thân leo, phân bố trong các khu rừng mưa nhiệt đới.

Các loài
Chi này có 4 loài:
 Flagellaria guineensis
 Flagellaria indica: mây nước, mây vọt
 Flagellaria neo-caledonica
 Flagellaria gigantea

Hình ảnh

Tham khảo


title: Hylaeus chlorostictus

text:
Hylaeus chlorostictus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Perkins mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1899


title: Tillandsia subinflata

text:
Tillandsia subinflata là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

S
Thực vật México


title: Kh-25

text:
Kh-25/Kh-25M (; NATO:AS-10 'Kerry';GRAU:) là một dòng tên lửa không đối đất hạng nhẹ của Nga, với một loạt modun hệ thống dẫn đường và tầm bay đạt 10 km. Biến thể chống radar (Kh-25MP) được NATO gọi là AS-12 'Kegler' và có tầm bay đạt 40 km. Được thiết kế bởi Zvezda-Strela, Kh-25 được xuất phát từ phiên bản dẫn đường bằng laser của Kh-23 (AS-7 'Kerry'). Nó được kế tục bởi dòng Kh-38, nhưng Kh-25 tiếp tục được sử dụng phổ biến.

Phát triển
Dựa trên một mẫu tên lửa không đối không, Kh-23 Grom trở thành tên lửa không đối đất đầu tiên của Liên Xô được trang bị cho các máy bay chiến đấu chiến thuật. Tuy nhiên, hệ thống dẫn đường chỉ huy-radio, điều khiển bởi phi công trên máy bay và cuộc thử nghiệm đầu tiên chỉ được diễn ra năm 1968, những cuộc thử nghiệm đã chứng minh việc sử dụng khó khăn trong thực hành. Vì vậy, một phiên bản với một đầu dò laser bán chủ động đã được phát triển - phiên bản này ban đầu được phương Tây đặt tên là Kh-23L, nhưng bây giờ lại được biết đến như mẫu Kh-25. Nó đi vào hoạt động trong giai đoạn 1973-1975. Nó được lắp đặt trên nhiều loại máy bay như MiG-27 'Flogger' và hình thành nền tảng của một dòng tên lửa, với nhiều loại mô-đun đầu dò khác nhau.

Kh-25MP (AS-12 'Kegler') là biến thể chống radar dựa trên Kh-23M, lần lượt xuất phát từ Kh-66, mà mô hình cơ bản cho dòng Kh-23. Thực tế, nó thay thế cho Kh-28 (AS-9 'Kyle').

Thiết kế
Kh-25 rất giống với phiên bản sau của Kh-23, với cánh mũi và cánh thăng bằng dạng chữ thập.

Kh-25MP có 2 phiên bản trang bị là 1VP và 2VP.

Lịch sử hoạt động
Kh-25 bắt đầu hoạt động trong không quân Xô viết giai đoạn 1973-1975, trang bị trên MiG-23, MiG-27 'Flogger' và Su-17M. Sau đó nó được tiếp tục trang bị cho MiG-21 'Fishbed', MiG-29 'Fulcrum', Sukhoi Su-17/20/22 'Fitter', Su-24 'Fencer', Su-25 'Frogfoot' và Su-27 'Flanker'. Nó còn có thể trang bị cho trực thăng tấn công như Ka-50.

Kh-25MP có thể trang bị cho MiG-23/27, Su-17/22, Su-24 và Su-25.

Biến thể
NATO phân loại mọi biến thể trong dòng Kh-25 là AS-10 'Kerry' ngoài biến thể chống radar. Chữ "M" nghĩa là "Modulnaya" - mô-đun (đầu dò).
 Kh-25 (Izdeliye 71) - biến thể dẫn đường bằng laser đầu tiên
 Kh-25L/Kh-25ML - dẫn đường bằng laser bán chủ động
 Kh-25MA - dẫn đường bằng radar chủ động, được chào hàng xuất khẩu năm 1999
 Kh-25MAE - Kh-25MA nâng cấp năm 2005
 Kh-25MS - dẫn đường bằng vệ tinh (GPS hay tương đương)
 Kh-25MT - dẫn đường bằng TV
 Kh-25MTP - dẫn đường bằng hồng ngoại
 Kh-25R/Kh-25MR - dẫn đường bằng radio
 Kh-25MP (AS-12 'Kegler') - biến thể chống radar
 Kh-25MPU (AS-12 'Kegler') - Kh-25MP nâng cấp

Đạn huấn luyện có chữ cái "U":

 Kh-25MUL - Kh-25ML dùng cho huấn luyện chiến đấu
 Kh-25ML-UD - tên lửa huấn luyện chức năng
 Kh-25ML-UR - tên lửa huấn luyện theo bộ phận

Các vũ khí tương đương
 Kh-23M (AS-7 'Kerry') - loại tên lửa tiền nhiệm của Kh-25, có công nghệ "backported" từ Kh-25
 Kh-29 (AS-14 'Kedge') - mang hệ thống dẫn đường laser của Kh-25 trên một đầu đạn lớn
 Kh-59 (AS-13 'Kingbolt') - Kh-25 tầm xa, với đầu đạn lớn và dẫn đường bằng TV
 Kh-38 - loại tên lửa kế vị của Kh-25
 AGM-65 Maverick - tên lửa có trọng lượng, hệ thống dẫn đường và đầu đạn tương tự của Mỹ
 AGM-45 Shrike - tên lửa tương đương của Mỹ đối với biến thể chống radar Kh-25MP

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Zvezda Kh-25 (AS-10 Karen)  FAS
 Giới thiệu sơ Kh-25

Tên lửa dẫn đường của Không quân Xô viết
Tên lửa không đối đất thời Chiến tranh Lạnh của Liên Xô
Tên lửa không đối đất của Nga
Tên lửa chống bức xạ của Nga
Tên lửa chống bức xạ của Liên Xô
Tên lửa Nga


title: Exoneura subbaculifera

text:
Exoneura subbaculifera là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Exoneura
Động vật được mô tả năm 1948


title: Sanremo

text:
Sanremo hay Sa Remo (Sanrœmu trong tiếng Liguria) là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Imperia trong vùng Liguria miền bắc nước Ý.
Đô thị Sanremo có diện tích 54,7 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 31 tháng 5 năm 2010 là 56.962 người.
Đô thị Sanremo có các đơn vị dân cư (frazioni) sau: San Romolo, Poggio, Bussana, Bussana Vecchia, Coldirodi, Verezzo, San Bartolomeo, Gozo Superiore, Gozo Inferiore, Verezzo San Donato, Verezzo Sant'Antonio, San Giacomo, San Giovanni, Borello.
Các đô thị giáp ranh: Apricale, Bajardo, Ceriana, Ospedaletti, Perinaldo, Seborga, Taggia, Bordighera.
Sanremo nằm bên bờ biển Địa Trung Hải ở phía tây Liguria Tây Bắc Italia. Được thành lập vào thời La Mã, thành phố được biết đến như một điểm đến du lịch Riviera của Ý. Đây là nơi rất nhiều sự kiện văn hóa, chẳng hạn như Liên hoan Âm nhạc Sanremo và đua xe đạp cổ điển Milano - San Remo.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Imperia


title: Ouo

text:
Ouo là một tổng thuộc  Comoé (tỉnh) ở phía nam Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Ouo. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có tổng dân số 15.594 người..

Các thị xã và làng xã
 Ouo	(2 204 dân) (thủ phủ)
 Balgogo	(558 dân)
 Beguele	(418 dân)
 Bini	(283 dân)
 Dagninikorosso	(75 dân)
 Dapala	(417 dân)
 Gangasse	(539 dân)
 Gonga	(126 dân)
 Guedanga	(195 dân)
 Inzele	(276 dân)
 Kien	(194 dân)
 Konamisse	(919 dân)
 K’poum	(352 dân)
 Logue	(1 093 dân)
 Mado	(193 dân)
 Minse	(201 dân)
 Nerkedaga	(409 dân)
 N’golofesso	(685 dân)
 Norkama	(1 000 dân)
 Pambie-Sokoura	(907 dân)
 Poikoro	(527 dân)
 Safia	(1 050 dân)
 Sassamba	(719 dân)
 Siekoro	(650 dân)
 Sirakoro	(430 dân)
 Sokourani	(246 dân)
 Soucie	(697 dân)
 Toukoro	(231 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Comoé (tỉnh)
Tỉnh Comoé


title: Euphorbia iharanae

text:
Euphorbia iharanae là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng bờ biển nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Haevermans, T. 2004. Euphorbia iharanae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
I


title: Gia Tường (định hướng)

text:
Gia Tường có thể là:
Xã Gia Tường, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam
Huyện Gia Tường, Tế Ninh, thuộc địa cấp thị Tế Ninh, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc


title: Calais allardi

text:
Calais allardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Calais (chi bổ củi)


title: Colombey-les-Belles

text:
Colombey-les-Belles là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 327 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Colombeylesbelles


title: Coulanges-la-Vineuse (tổng)

text:
Tổng Coulanges-la-Vineuse là một tổng của Tỉnh của Yonne.

Phân chia hành chính

Tổng Coulanges-la-Vineuse bao gồm các xã sau:

Charentenay;
Coulangeron;
Coulanges-la-Vineuse;
Escamps;
Escolives-Sainte-Camille;
Gy-l'Évêque;
Irancy;
Jussy;
Migé;
Val-de-Mercy;
Vincelles;
Vincelottes.

Tham khảo

Coulanges-la-Vineuse


title: Ẩm thực Mông Cổ

text:
Ẩm thực Mông Cổ là nền ẩm thực truyền thống ở đất nước Mông Cổ và các món ăn mang phong cách Mông Cổ khác. Khí hậu kiểu lục địa khắc nghiệt ở Mông Cổ ảnh hưởng đến chế độ ăn uống của họ, vì thế, trong ẩm thực Mông Cổ có nhiều món làm từ thịt sữa và chất béo động vật. Việc dùng các loại rau củ và gia vị rất hạn chế. Vì vị trí địa lý cận kề Trung Quốc và Nga, ẩm thực Mông Cổ cũng bị ảnh hưởng bởi hai nền ẩm thực này.

Đặc trưng

Dân du mục Mông Cổ sống dựa vào việc chăn nuôi gia súc như ngựa Mông Cổ, lạc đà, bò Tây Tạng, cừu Mông Cổ và dê và các thực phẩm săn bắt khác Thịt được nấu để làm nguyên liệu cho súp hoặc món bánh bao hấp thịt cừu (buuz/khuushuur/bansh), hoặc được phơi khô để dành cho mùa đông (borts). Chế độ ăn uống của người Mông Cổ chứa một lượng lớn chất béo động vật, cần thiết cho họ chống chọi cái lạnh của mùa đông và bù đắp năng lượng sau một ngày làm việc vất vả. Nhiệt độ trong mùa đông có thể xuống dưới −40 °C/°F và làm việc ngoài trời trong thời tiết đó cần dự trữ rất nhiều năng lượng. Sữa và kem cũng được dùng để làm nhiều loại thức uống, phô mai và các sản phẩm tương tự.

Dân du mục ở nông thôn thường tự cấp tự túc. Khách du lịch sẽ thấy các túp lều du mục (yurt) gắn biển "guanz" đặt rất nhiều trên đường đi, đó là những nhà hàng nhỏ. Trong túp lều (có cấu trúc có thể dễ di động), người Mông Cổ thường đặt một cái nồi đúc bằng sắt hoặc nhôm trên một bếp lò nhỏ, sử dụng gỗ hoặc phân động vật (argal) làm chất đốt. Thịt cừu là nguyên liệu chính trong ẩm thực Mông Cổ với nhiều món ăn làm từ cừu. Một số món ăn có thể kể đến là:
 Khorkhog: Thịt cừu nướng đá
 Boodog: Thịt dê hầm đá
 Kumis: Món thức uống phổ biến.

Người Mông Cổ thích ăn hạt thông, cái giống như bỏng ngô hoặc khoai tây rán với người Mông Cổ là hạt thông, người ta ăn thoải mái hàng túi, vì chúng ngon miệng. Hạt thông giúp cân bằng chế độ ăn uống nhiều thịt vì giàu chất sắt và vitamin A (là thứ thường thiếu hụt trong dinh dưỡng ở trẻ em khắp đất nước này, theo Ngân Hàng Thế Giới), cũng như có kali, magnesi và kẽm.

Đồ uống

Về đồ uống, Mông Cổ là đất nước của đàn gia súc trong đó nhiều loại gia súc cho sữa như bò sữa, dê, cừu, lạc đà, ngựa. Người dân uống trà sữa Mông Cổ quanh năm, nhiều hơn uống nước lọc. Đồng thời, người Mông Cổ lại thường sử dụng các loại sữa lên men mà đặc trưng là kumis và các chế phẩm từ sữa như phô mai, bơ, váng sữa, bánh sữa cùng chế phẩm khác từ sữa, họ ít uống trực tiếp sữa tươi, nguyên nhân là người Mông Cổ thuộc nhóm cư dân có tỷ lệ enzymne lactase vĩnh trú (tồn tại vĩnh viễn trong cơ thể kể cả khi cơ thể đã qua giai đoạn cai sữa) thấp nhất.

Trong khi đó, enzymne lactase là gen có chức năng giúp cơ thể hấp thụ được lactose có trong sữa, này cho phép uống sữa mà không bị tác dụng phụ. khi không có lactase thì không thể tiêu hóa, dung nạp được lactose trong sữa một cách bình thường, do đó, nếu một người lớn uống rất nhiều sữa, họ có thể bị đầy hơi, trướng bụng, sôi bụng, chọt bụng, đau bụng và tiêu chảy, do đó, với những người Mông Cổ chăn nuôi gia súc, thường họ uống sữa đã lên men, là sản phẩm có hàm lượng lactose thấp.

Tham khảo

 Marshall Cavendish Corporation (2007) Thế giới và các dân tộc: Đông và Nam châu Á", Marshall Cavendish, p. 268 -269 ISBN 0761476334

Liên kết ngoài
 Các công thức nấu ăn Mông Cổ

Xem thêm
 Ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ
 Ẩm thực Trung Quốc
 Ẩm thực Đài Loan
 Ẩm thực Việt Nam

Ẩm thực Mông Cổ


title: Morphosphaera purpurea

text:
Morphosphaera purpurea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Morphosphaera


title: Nhơn Mỹ, Kế Sách

text:
Nhơn Mỹ là một xã thuộc huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.

Xã Nhơn Mỹ nằm ở phía đông huyện Kế Sách, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp tỉnh Trà Vinh qua sông Hậu
Phía tây giáp thị trấn Kế Sách và xã Thới An Hội
Phía nam giáp xã An Mỹ và huyện Long Phú
Phía bắc giáp xã An Lạc Tây.

Xã có diện tích 28,61 km², dân số năm 1999 là 12.018 người, mật độ dân số đạt 420 người/km².

Cồn Mỹ Phước là một cù lao nằm giữa sông Hậu trên địa bàn xã Nhơn Mỹ. Đây là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng tại tỉnh Sóc Trăng.

Chú thích

Tham khảo


title: Andrena rotundata

text:
Andrena rotundata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1895


title: Chambles

text:
Chambles là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Megachile pycnocephala

text:
Megachile pycnocephala là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1966


title: Achrosis incitata

text:
Achrosis incitata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở châu Á, bao gồm Himalaya, Darjeeling và Hồng Kông.

Ấu trùng ăn các loài Ixora.

Chú thích

Liên kết ngoài

Achrosis
Sabaria
Động vật được mô tả năm 1862
Hypochrosini
Bướm đêm Châu Á


title: Groningen (tỉnh)

text:
Groningen  là tỉnh cực đông bắc của Hà Lan. Về phía đông, tỉnh này giáp các huyện Leer và Emsland của bang Niedersachsen), về phía nam là Drenthe, ở phía tây là Friesland và ở phía bắc là Biển Wadden. Tỉnh lỵ là thành phố Groningen.

Kinh tế tỉnh này chủ yếu là nông nghiệp, nơi đây có một mỏ khí thiên nhiên lớn gần Slochteren.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web của tỉnh
 Trang web của tỉnh lỵ
 Bản đồ Groningen

Tỉnh của Hà Lan
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu


title: Balsa (bướm đêm)

text:
Balsa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Balsa labecula (Grote, 1880)
 Balsa malana (Fitch, 1856)
 Balsa tristigella (Walker, 1866)

Chú thích

Tham khảo

 Balsa at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Hadeninae


title: Ogan Ilir

text:
Ogan Ilir là một regency (huyện) thuộc tỉnh Nam Sumatra, Indonesia. Dân số của huyện là 356.983 người. Huyện lị nằm tại Indralaya. Huyện nằm cách tỉnh lị Palembang khoảng 35 km và có trường Đại học Srivijaya mang tên vương quốc Srivijaya trước đây. Ngoài ra, trên địa bàn Ogan Ilir còn có một số cơ sở giáo dục khác. Cư dân trong huyện chủ yếu là nông dân.

Hành chính
Ogan Ilir được chia thành 17 kemacatan (phó huyện/xã):
Indralaya, Ogan Ilir|Indralaya]]
Indralaya Selatan
Indralaya Utara
Kandis
Lubuk Keliat
Muara Kuang
Payaraman
Pemulutan
Pemulutan Barat
Pemulutan Selatan
Rambang Kuang
Rantau Alai
Rantau Panjang
Sungai Pinang
Tanjung Batu
Tanjung Raja

Tham khảo

Nam Sumatra


title: 7627 Wakenokiyomaro

text:
7627 Wakenokiyomaro (1977 DS4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 2 năm 1977 bởi H. Kosai ở Đài thiên văn Kiso.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7627 Wakenokiyomaro

Thiên thể phát hiện năm 1977
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Dolomieu, Isère

text:
Dolomieu là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Propsephus rhodesianus

text:
Propsephus rhodesianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Thanh hao hoa vàng

text:
Thanh hao hoa vàng, thanh cao hoa vàng, ngải hoa vàng, ngải si (danh pháp hai phần: Artemisia annua) là một loài ngải bản địa của vùng châu Á ôn đới nhưng nay hiện diện nhiều nơi trên thế giới, gồm cả các phần của Bắc Mỹ.

Tại Việt Nam, cây thanh hao hoa vàng mọc hoang và được trồng ở miền Bắc và ở Lâm Đồng.

Đặc điểm
Cây hàng năm, thân thảo, cao từ 1 m đến 2 m, mọc ở các trảng cỏ.

Sử dụng

Lá và ngọn non dùng làm rau nấu canh.
Lá trị bệnh ngoài da, rôm sảy.
Toàn cây chứa artemisin chữa bệnh sốt rét. Cây thanh hao cũng chứa một số hoạt chất có thể hỗ trợ điều trị ung thư. Theo một số các nhà chuyên môn độc lập, sự hiểu biết hiện thời chưa đủ để ứng dụng nó vào việc chữa bệnh ung thư ngoại trừ những nghiên cứu trong bệnh viện.
Lá chứa artemisinin với hàm lượng nhiều nhất trong toàn cây dùng để chiết artemisinin làm thuốc chữa sốt rét, bán tổng hợp một số thuốc chữa sốt rét khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Scientific information about the plant
 University of Washington article regarding anti-cancer properties
 Anamed.net Charity that trains people in the Tropics to cultivate Artemisia annua and to use their harvest in the form of tea to treat malaria and other diseases, as practiced in China for centuries.
 Distribution of Artemisinin in Artemisia annua
 Project to improve artemesinin yield at the University of York (UK)

Chi Ngải
Cây thuốc
Thực vật Azerbaijan
Thực vật Afghanistan
Thực vật Iran
Thực vật Syria
Thực vật Thổ Nhĩ Kỳ
Thực vật Gruzia
Thực vật Nga
Thực vật Việt Nam
Cây thuốc châu Á
Thực vật được mô tả năm 1753
Thực vật châu Á


title: Thoothukudi

text:
Thoothukudi là một thành phố và khu đô thị của quận Toothukudi thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Thoothukkudi có dân số 216.058 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Thoothukkudi có tỷ lệ 82% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 79%. Tại Thoothukkudi, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Vịnh Mannar
Thành phố thuộc bang Tamil Nadu
Thành phố cảng Ấn Độ


title: Neuvillette-en-Charnie

text:
Neuvillette-en-Charnie là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire phía tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 113-235 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Hautteville-Bocage

text:
Hautteville-Bocage là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 30 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Hauttevillebocage


title: Belonophora talbotii

text:
Belonophora talbotii là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Nigeria. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Belonophora talbotii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nigeria
Belonophora
Thực vật dễ tổn thương


title: Sermyloides yunnanensis

text:
Sermyloides yunnanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Sermyloides


title: Pseudapis elegantissima

text:
Pseudapis elegantissima là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Popov mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Pseudapis
Động vật được mô tả năm 1949


title: Hylaeus chukar

text:
Hylaeus chukar là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1992


title: Écoche

text:
Écoche là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Trận Eger (1552)

text:
Trận Eger hay còn gọi là Trận vây hãm Eger diễn ra năm 1552 trong quá trình Đế quốc Ottoman xâm lược Âu châu. Đây là một chiến thắng có ý nghĩa lớn của vương quốc Hungary sau một loạt chiến bại, đồng thời chặn đứng sự bành trướng của quân Ottoman vào Trung Âu và Đông Âu.

Bối cảnh
Sultan (vua) của đế quốc Ottoman, Suleiman Đại đế, bắt đầu cuộc bành trướng đế quốc sau thời kỳ trị vì của vua cha Selim I. Ông bắt đầu các cuộc tấn công chống lại người Hungary và người Áo, xâm lược Hungary năm 1526. Quân Hungary bị đánh tan nát trong trận Mohács, mở đường cho cuộc xâm lược vào vùng trung châu sông Danube. Trong trận chiến này, Vua Hungary và Bohemia, Louis II bị tử trận, dẫn đến việc tranh giành ngôi báu. Hoàng đế Áo Ferdinand I giành được ngai vàng Bohemia, nhưng phải cạnh tranh với John Zápolya, được giới quý tộc và ủng hộ. Cuộc tranh giành quyền lực tiếp diễn ngay cả sau khi John qua đời năm 1540, khi con trai ông, John II Sigismund Zápolya lên nối ngôi. Chỉ cho đến khi ông rời bỏ ngai vàng năm 1563 và được Maximilian II, hoàng đế Đế quốc La Mã thần thánh nối ngôi, cuộc tranh giành mới chấm dứt.

Quân Ottoman vấp phải sự kháng cự của người Hung trong trận vây hãm Kőszeg năm 1532, khi một lực lượng gồm 800 người dưới quyền chỉ huy của Miklós Jurisich chặn đứng các đạo quân Ottoman. Tuy nhiên, sự kiện này chỉ khiến chiến dịch bị tạm ngưng trong 25 ngày, rồi họ lại tiếp tục tiến đánh thủ đô Buda và chiếm thành năm 1541. Buda trở thành trung tâm quyền lực của Ottoman tại vùng này, với vua John II, được phía Ottoman hỗ trợ, cai quản vùng đất bị chiếm đóng.

Việc các pháo đài Temesvár và Szolnok bị thất thủ trong năm 1552 bị coi là do lính đánh thuê trong hàng ngũ quân Hung. Khi quân Thổ quay sang thành phố Eger ở miền bắc Hungary, chẳng mấy người tin rằng quân trú phòng có thể kháng cự lại, đặc biệt là khi hai đạo quân lớn của đế quốc Ottoman do các chỉ huy Ahmed và Ali, hội binh dưới chân thành Eger.

Eger là một cứ điểm quan trọng, và là vị trí then chốt cho hệ thống phòng thủ trên phần lãnh thổ còn lại của Hungary. Phía bắc Eger là thành phố Kassa (nay là Košice) chỉ được phòng ngự yếu ớt, trung tâm của vùng khai mỏ và đúc tiền quan trọng, vốn cung cấp cho Vương quốc Hungary lượng lớn tiền vàng và bạc. Bên cạnh việc chiếm lấy nguồn tài chính này, việc chiếm thành Eger cũng mở thêm một giao lộ nữa cho Đế quốc Ottoman tiến quân theo trục phía tây để vây hãm thành Viên.

Lâu đài
Lâu đài Eger nằm ở phía đông thị trấn, trên sườn đồi. Vị trí của lâu đài thực ra không phải là lý tưởng trên phương diện quân sự, vì lâu đài chỉ nhìn xuống phần phía nam và phía tây của thị trấn- tuy nhiên, nó có ưu thế ở chỗ rất thích hợp cho việc bố trí súng thần công. Lâu đài bao gồm một thành nội và một thành ngoại, với một tháp bảo vệ cửa đông nam và sáu chiến lũy trên mặt thành - lũy Đất và lũy Tù nhân ở phía tây nam, lũy Sándor trên mặt thành bắc, lũy Bolyky ở góc đông bắc, lũy Bebek ở góc đông và lũy Dobó trên mặt thành phía tây. Cổng Varkoch nằm tại mặt thành phía nam của thành nội, với một lũy nữa, lũy Nhà thờ, nằm ở chính giữa bức tường thành ngăn cách hai vòng thành nội và thành ngoại.

Lâu đài Eger được dựng trên nền một pháo đài đá, pháo đài này vốn được xây trên một binh trại bằng đất cổ xưa, có lẽ được xây bởi quân Hun. Đó là lý do nền thành Eger vững hơn bình thường rất nhiều, khiến cho lính công binh đào hầm của quân Ottoman gặp rất nhiều vất vả. Trong các cuộc vây hãm thời ấy, cả phai phe tấn công và phòng thủ đều đào hào dưới chân tường thành và đặt thuốc nổ, nhằm phá thủng chân thành, hoặc đánh sập hào của phe tấn công. Các hoạt động này không có tác dụng mấy trong cuộc vây hãm thành Eger.

Cuộc vây hãm
Các số liệu cũ của Hungary và tiểu thuyết lãng mạn của Gárdonyi cho biết quân Ottoman có 150-200.000 quân, là con số phóng đại. Trên thực tế quân Ottoman có khoảng 35-40.000 quân từ đạo quân Rumelia (với một số toán quân từ Anatolia) và quân của Ahmed Pasha từ Buda.

Quân Ottoman có 16 zarbuzans (trọng pháo đánh thành) cùng khoảng 150 thần công hạng vừa và nhỏ, với hai ngàn lạc đà, rất hữu ích trong việc thu thập và vận chuyển gỗ về để xây dựng cụ đánh thành. Phía quân phòng thủ có 6 thần công lớn và một tá thần công nhỏ, cùng 300 pháo đánh thành, với đầy đủ đạn dược.

Mặc dù chên lệch quân số, nhưng sự vững chắc của thành Eger, cũng như tinh thần của binh sĩ phòng thủ, khiến cho quân thủ thành có thể đánh lại năm đợt tiến công lớn cũng như các đợt bắn phá liên tục (ngoại trừ các viên đạn mắc vào tường thành, khoảng 12 ngàn viên đạn rơi vào trong thành trước khi cuộc vây hãm chấm dứt).

Trong thành có khoảng 2.100-2.300 người, gồm quân chính quy, nông dân du kích, và mấy chục phụ nữ. Trong số khoảng 1.530 người sẵn sàng chiến đấu có mấy lính đánh thuê ngoại quốc: Dobó cho thuê 6 pháo trưởng từ Đức để sử dụng số thần công tại Eger một cách có hiệu quả. Lực lượng phòng ngự được chỉ huy bởi István Dobó và phó của ông là István Mekcsey, người nhận nhiệm vụ chỉ huy từ năm 1549. Một chỉ huy đáng nói đến nữa, có tiếng trong văn học và trong dân gian Hung là Gergely Bornemissza. Anh chỉ huy một phân đội Hungary gồm 250 bộ binh, tuy nhiên chính tài nghệ sử dụng thuốc nổ của anh mới là việc làm anh nổi danh. Trong cuộc vây hãm, Bornemissza chế tạo một thứ lựu đạn đơn giản nhưng có sức sát thương ghê gớm, và các loại bom có kích thước bằng cả thùng bột để sử dụng chống lại quân đánh thành. Anh cũng sử dụng một bánh xe của cối xay gió, ních chặt thuốc nổ và lăn vào giữa hàng quân Ottoman. Bí mật của loại thuốc nổ này nằm ở chỗ nó không chỉ nổ, mà còn gây cháy thêm ra. Anh còn nhồi vào thuốc nổ với dầu, diêm tiêu và đá lửa, để khi nổ dội lên đầu quân thù cả một trận mưa hỏa tiễn.

Quân Ottoman tưởng sẽ dễ dàng giành được thắng lợi, nhưng nhờ vào sự dũng cảm của binh lính giữ thành, cũng như tài sự lãnh đạo Dobó khiến nhiều đợt tấn công của quân Ottoman đều bị đánh lui. Thậm chí ngay cả khi tháp chứa 24 tấn thuốc nổ bị phát nổ và gây tàn phá nặng nề, quân tấn công vẫn không sao chọc thủng được hàng phòng ngự. Sau 39 ngày giao tranh khốc liệt và đẫm máu, quân Ottoman phải rút lui, bị mất mặt và thất bại. Phía quân trú phòng mất đến 1/3 lực lượng, gồm những người bị giết và bị tàn phế trong khi giao chiến, Dobó mất cả hai thiếu sinh quân tùy tùng của mình.

Theo các nghiên cứu thời hiện đại, nhiều yếu tố bên ngoài góp phần vào thắng lợi của quân phòng thủ. Trong nội bộ quân Ottoman, các chỉ huy Pasha Ali và Pasha Ahmed có nhiều bất hòa sâu sắc. Ahmed nhiều tuổi hơn, và đóng góp nhiều quân gấp đôi trong lực lượng liên hợp, nhưng Ali có tài chiến lược, và đã tỏ rõ năng lực pháo binh của mình, gây nhiều thiệt hại lên các bức tường thành bảo vệ với chỉ 4 khẩu đại bác của mình. Trong cuộc vây hãm, quân Ottoman cạn thuốc nổ và đạn pháo (vốn làm từ các đá hoa) đến hai lần, làm hạn chế quãng thời gian Ahmed sử dụng pháo binh đến hơn một tuần. Mùa thu năm ấy kết thúc sớm hơn thường lệ, với mưa to và thời tiết băng giá buổi đêm. Khẩu phần của binh lính bị cắt giảm, và những cáo buộc về tệ tham nhũng trong hàng ngũ sĩ quan làm binh lính Ottoman bất mãn, gây giảm sút sức chiến đấu.

Sau chiến thắng Dobó và các sĩ quan của ông từ chức, để phản đối việc vua Ferdinand không chịu hỗ trợ cho cuộc phòng thủ. Gergely Bornemissza được chỉ định làm chỉ huy pháo đài. Sau này ông bị quân Thổ phục kích, bị bắt sống và bị treo cổ. Pháo đài Eger tiếp tục hiên ngang đứng vững trước các cuộc tấn công của quân Ottoman cho tới năm 1596 khi 7.000 quân phòng thủ, chủ yếu gồm lính đánh thuê, đầu hàng lực lượng Ottoman do chính Sultan, Mehmed III chỉ huy. Pháo đài sẽ nằm trong tay đế quốc Ottoman trong 91 năm tiếp đó.

Pháo đài Eger đã trở thành biểu trưng cho nền quốc phòng Hungary, biểu tượng của sự dũng cảm ái quốc, và sự ưu việt của một quân đội quốc gia so với một đạo quân đánh thuê thiếu động lực chiến đấu.

Trong văn học nghệ thuật
Các tài liệu xưa về cuộc vây hãm được ghi lại bởi Sebestyén Tinódi Lantos năm 1554, khi ông viết một số bài hát ca ngợi chiến tích của những chiến sĩ Eger. Nhưng cho tới tận thế kỷ 19, cuộc vây hãm này mới được các tác giả Hungary sử dụng làm đề tài cho các tiểu thuyết. Tác phẩm đầu tiên là bài thơ Eger bởi Mihály Vörösmarty năm 1827.

Tác phẩm nổi tiếng nhất được Géza Gárdonyi sáng tác năm 1899 trong tiểu thuyết lịch sử Egri csillagok, tiếng Việt là "Những ngôi sao Eger", đề tài về những sự kiện diễn ra trong thời gian đó. Tác phẩm mô tả những sự kiện dẫn tới cuộc vây hãm, và những câu chuyện về Gergely Bornemissza, cũng như đại úy Dobó, và phó của ông István Mekcsey. Trong thập kỷ 1960 tác phẩm được chuyển thành phim, và ngày nay vẫn thường được chiếu trên vô tuyến Hungary.

Ghi chú

Trận đánh liên quan tới Hungary
Trận đánh liên quan tới Đế quốc Ottoman


title: Nguyễn Tiến Hưng

text:
Nguyễn Tiến Hưng (sinh 1935) là một tiến sĩ kinh tế, nguyên là Tổng trưởng Kế hoạch của Chính phủ Việt Nam Cộng hòa kiêm cố vấn của tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, hiện là giáo sư tại Đại học Howard (Washington, D.C., Hoa Kỳ). Ông cũng là tác giả ba cuốn sách thuộc loại bán chạy nhất (best seller) là Hồ sơ mật Dinh Độc Lập (The Palace File, 1986), Khi đồng minh tháo chạy (2005) và Tâm tư tổng thống Thiệu (2010).

Tiểu sử
Tiến sĩ Nguyễn Tiến Hưng sinh ngày 1 tháng 11 năm 1935 tại Thanh Hóa trong một gia đình có truyền thống Công giáo. Gia đình ông đã từng sống qua thời Cải cách ruộng đất tại miền Bắc. Ông là con trai của Chánh Phi, một nhân vật nổi tiếng của huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Hiện nay ngôi nhà gốc của ông là Trụ sở của Ủy ban nhân dân xã Nga Điền.

Năm 1957, ông sang Hoa Kỳ và theo học ngành kinh tế tại Đại Học Virginia từ năm 1958 và tốt nghiệp tiến sĩ năm 1965 . Sau đó ông làm phụ giảng tại vài trường đại học tại Hoa Kỳ. Từ 1966 đến 1970, ông là chuyên gia kinh tế của Quỹ tiền tệ quốc tế.

Sau khi về nước, ông nắm giữ những chức vụ quản lý kinh tế quan trọng thuộc chế độ Đệ Nhị Cộng hòa: Phụ tá Tổng thống về Tái thiết (1971-1973); Tổng trưởng Kế hoạch và phát triển (1973-1975).

Năm 1972, ông đề nghị sáng kiến hòa bình "Nam-Bắc Hiệp Thương" với một mô hình thương mại giống như giữa Đông và Tây Đức lúc đó, giúp hai miền Việt Nam hòa giải bằng cách hiệp thương với nhau để dần dần tiến tới thống nhất trong hòa bình và được báo Washington Post dành cả một trang để đăng lại đề nghị này vào ngày 29 tháng 9 năm 1972 .

Ngày 14 tháng 4 năm 1975, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu phái ông cùng Ngoại trưởng Vương Văn Bắc và Đại sứ Trần Kim Phượng đi Mỹ cầu viện lần cuối cùng. Nhưng do tình hình quân sự biến chuyển, suy sụp quá mau chóng, cuộc vận động không thành nên sau khi chính quyền Việt Nam Cộng hòa tan rã, ông đã ở lại Mỹ và góp phần vận động để giúp người Việt tị nạn được nhận định cư vào Mỹ.

Trong thập niên 1990, ông làm cố vấn cho Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) về nhiều dự án chuyển đổi kinh tế và xóa đói giảm nghèo, trong đó có dự án Ngân hàng Lưu động - Bank on Wheels giúp đỡ nông dân nghèo trên các miền đồi núi tại Việt Nam sau Đổi mới .

Năm 1994 ông là chuyên gia kinh tế của WB được cử sang Việt Nam đào tạo cán bộ cho ngành ngân hàng.

Hiện nay, ông là Giáo sư bộ môn kinh tế học tại Đại học Howard tại thủ đô Washington D.C. của Hoa Kỳ.

Ngoài sách viết về lịch sử-chính trị Việt Nam, ông còn viết vài tác phẩm về kinh tế.

Khảo cứu về lịch sử Việt Nam
Là người nắm hồ sơ, văn thư mật liên quan đến cam kết giữa hai tổng thống Mỹ-Việt, tác giả đã công bố những hồ sơ này để minh chứng sự phản bội của Hoa Kỳ (qua những nhân sự cầm quyền) đối với "đồng minh" Nam Việt Nam, dẫn tới kết thúc của Việt Nam Cộng hoà qua biến cố 1975.

Năm 1986, ông cùng với ông Jerrold L. Schecter (cựu chủ biên ngoại giao Tuần báo Time và nguyên Phụ tá Giám đốc Báo chí Nhà Trắng, và Phát ngôn viên của Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ) viết và xuất bản cuốn The Palace File do Harper & Row Publishers phát hành, và sau đó được Cung Thúc Tiến và Nguyễn Cao Đàm dịch ra tiếng Việt thành Hồ sơ mật Dinh Độc Lập , đã được dư luận chính giới và báo chí quốc tế lúc đó chú trọng đến và khen ngợi giá trị cuốn sách. Ngoại trưởng Hoa Kỳ lúc đó là George Schultz (thời tổng thống Ronald Reagan) và tờ báo uy tín New York Times đưa cuốn này vào danh sách các tài liệu mà chính giới và ứng cử viên tổng thống Hoa Kỳ cần phải đọc .

Năm 2005, ông cho phát hành tiếp cuốn sách Khi đồng minh tháo chạy. Trong khi cuốn Hồ sơ mật Dinh Độc Lập được chú trọng viết cho độc giả người nước ngoài, nhất là những người trong chính quyền, báo giới Mỹ, các nhà nghiên cứu lịch sử và viết về những bí ẩn của cuộc hòa đàm Paris 1973, trong đó phần chính yếu công bố 31 bức mật thư của các tổng thống Mỹ Gerald Ford, Richard Nixon gửi cấp lãnh đạo Việt Nam Cộng hòa, thì cuốn Khi đồng minh tháo chạy được viết căn bản là cho độc giả người Việt và thuật lại những biến chuyển trong giai đoạn cuối cùng của chính thể Việt Nam Cộng hòa. Theo lời tác giả, ông đã bỏ hai năm nghỉ không ăn lương giáo sư để hoàn thành  sách Khi đồng minh tháo chạy này dựa vào một phần cuốn Hồ sơ mật Dinh Độc Lập vào những tư liệu, nghiên cứu thêm và 53 cuộc phỏng vấn những nhân vật trọng yếu trong mười năm qua. Cũng theo ông: "Cuốn sách này không đề cập tới toàn bộ những lý do đã dẫn tới sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa. Đây chỉ là một cố gắng thuật lại cho trung thực những gì mình đã mắt thấy tai nghe, và những gì đã tìm hiểu được để chia sẻ với đồng hương về một chương lịch sử quan trọng của đất nước, đồng thời đúc kết lại những bài học cho các thế hệ mai sau..." . Cuốn sách được đánh giá là có lối hành văn trong sáng, theo lối kể chuyện, tiết lộ nhiều tài liệu mật về quan hệ bang giao Việt-Mỹ trong chiến tranh Việt Nam và đã gây dư luận rất lớn cũng như nhiều tranh luận trong cộng đồng người Việt.

Năm 2010, ông tiếp tục cho ra mắt quyển sách thứ 3 mang tên Tâm tư tổng thống Thiệu gây rất nhiều sự chú ý từ dư luận và được độc giả nhiệt liệt đón nhận.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Những câu hỏi đáp với Giáo sư Nguyễn Tiến Hưng trên mạng  với độc giả báo Người Việt, 2005
 26 tháng 4 năm 2005-voa7.cfm Giáo sư Nguyễn Tiến Hưng và "Khi Đồng Minh Tháo Chạy", trên đài VOA, 2005
 Khi Đồng Minh Tháo Chạy có thực sự mới? và những bài liên hệ trên đài BBC, 2005
 Tú Gàn, Làm sáng tỏ thêm lịch sử  và bài Nguyễn Tiến Hưng trả lời Nguyễn Kỳ Phong  trên Đàn Chim Việt, 2005
 Tạ Văn Tài, Giới thiệu sách Khi đồng minh tháo chạy của GS Nguyễn Tiến Hưng và bàn thêm về cuộc chiến tranh Việt Nam  trên talawas, 2005
Phan Nhật Nam, Đồng minh "không" tháo chạy , 2005.

Sinh năm 1935
Giáo sư Mỹ
Giáo sư gốc Việt
Nhà nghiên cứu kinh tế Việt Nam
Người Thanh Hóa
Bộ trưởng Việt Nam Cộng hòa
Nhà văn hải ngoại
Nhân vật còn sống
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Người Mỹ gốc Việt
Tín hữu Công giáo Việt Nam


title: Phyllotreta randoniae

text:
Phyllotreta randoniae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Peyerimhoff miêu tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Phyllotreta


title: Masaurhi

text:
Masaurhi là một thành phố và là một khu vực quy hoạch (notified area) của quận Patna thuộc bang Bihar, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Masaurhi có dân số 46.943 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Masaurhi có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Masaurhi, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Bihar


title: Chimarra uara

text:
Chimarra uara là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Puihardy

text:
Puihardy là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 64-140 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: 22495 Fubini

text:
22495 Fubini (1997 JU3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 5 năm 1997 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22495 Fubini

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Isfahan

text:
Esfahān hay Isfahan (trong lịch sử cũng được gọi là Ispahan hay Hispahan, tiếng Ba Tư cổ: Aspadana, tiếng Ba Tư trung cổ: Spahān,  Esfahān), là một thành phố nằm cách Tehran 340 km về phía nam, là tỉnh lỵ của tỉnh Esfahan và là thành phố lớn thứ ba của Iran (sau Tehran và Mashhad). Thành phố Esfahan có dân số 1.986.542 còn vùng đô thị có dân số 3.430.353 người theo điều tra năm 2006. Đây là vùng đô thị đông dân thứ nhì tại Iran sau Tehran.

Các thành phố Najafabad, Khaneh Esfahan, Khomeini-shahr, Shahin-shahr, Zarrinshahr, Mobarakeh, Falavarjan và Fouladshahr tạo thành vùng đô thị Esfahan.

Esfahan tọa lạc ở các tuyến đường chính bắc-nam và đông-tây củaq Iran và đã từng là một trong những thành phố lớn nhất trên thế giới. Thành phố này đã phát triển từ năm 1050 đến năm 1722, đặc biệt là vào thế kỷ 16 dưới triều đại Safavid, khi đây là kinh đô của Ba Tư lần thứ hai trong lịch sử của đế quốc này. Thành phố này nổi tiếng với những kiến trúc Hồi giáo, có nhiều đại lộ, nhà thờ Hồi giáo đehp. Điều này khiến cho thành phố được người Iran mang vào câu thành ngữ Esfahān nesf-e jahān ast: "Esfahan là một nửa của thế giới".

Quảng trường Naghsh-i Jahan của Esfahan là một trong những quảng trường lớn nhất thế giới với kiến trúc tiêu biểu của Iran và Hồi giáo đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới.

Khí hậu
<div style="width:80%;">

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 S treet view
 Public libraries atlas  (Persian)
 Digital Library of Isfahan Municipality

Thành phố của Iran
Cố đô


title: 5956 d'Alembert

text:
5956 d'Alembert (1988 CF5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 2 năm 1988 bởi Elst, E. W. ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5956 d'Alembert

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1988
Tiểu hành tinh kiểu C


title: Nếu em không phải một giấc mơ

text:
Nếu em không phải một giấc mơ (nguyên tác tiếng Pháp: Et si c'était vrai...), còn có bản dịch khác mang tên Và nếu như chuyện này là có thật, là tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Pháp Marc Levy, xuất bản năm 1999. Tác phẩm được dịch sang tiếng Anh (If Only It Were True) vào năm 2001 và được chuyển thể thành bộ phim Mỹ Hồn yêu (Just Like Heaven, có nghĩa là "giống như Thiên Đường") vào năm 2005.

Cốt truyện
Lauren là nữ bác sĩ làm việc chăm chỉ trong một phòng cấp cứu bệnh viện thành phố nhưng không may bị tai nạn. Được các đồng nghiệp cấp cứu nhưng cô khó có thể thoát khỏi bàn tay tử thần đang rình rập. Cô được chuyển đến bệnh viện và được chăm sóc ở đấy như một người thực vật, không hề nhận biết được gì đang xảy ra xung quanh và đợi cái chết có thể đến bất cứ lúc nào. Chuyện về tai nạn giao thông thảm khốc này cuối cùng cũng lắng xuống sau một thời gian.

Arthur là một kiến trúc sư chịu nhiều áp lực từ công việc. Một buổi tối sau khi đi làm về, anh phát hiện ra một phụ nữ núp trong tủ quần áo của mình. Đó chính là hình hài của Lauren nhưng bản chất là một linh hồn. Arthur có may mắn nhìn thấy được cô và có những cảm giác đụng chạm cô y như đối với một con người thực sự. Đây là sự ngẫu nhiên thú vị do sau tai nạn người ta đã cho thuê căn hộ cô ở và người thuê chính là Arthur.

Ban đầu, khi phát hiện ra người lạ trong nhà, Arthur không thể tin được rằng, đó chỉ là một hồn ma và rất khó chịu, nhưng càng về sau, anh càng có tình cảm với cô và cuối cùng thì tìm mọi cách đưa Lauren trở về với đời thường. Anh gác lại tất cả dự định cá nhân để mang Lauren về với khát khao được sống cùng cô. Anh cùng cô tìm hiểu về tình trạng hiện tại của cô trong bệnh viện, những tiến bộ y học và chạy đua với thời gian. Sự cô đơn của hai con người, sự đồng cảm và khao khát được sẻ chia làm giữa họ nảy sinh một tình yêu.

Trong khi hai người đang tìm kiếm tài liệu về tình trạng của Lauren thì bệnh viện đề nghị với mẹ Lauren về việc giải quyết tình trạng hiện nay của cô, do chi phí chăm sóc một người thực vật rất lớn và bệnh viện đang cần chỗ để phục vụ cho việc chạy chữa những người khác, còn khả năng sống sót hiện nay của cô rất thấp, vì vậy cần bà đồng ý làm việc rút ống thở của cô. Lúc đầu, bà không đồng ý nhưng sau khi bị thuyết phục nhiều lần, mẹ Lauren xuôi theo ý kiến đề nghị. Arthur và một người bạn của anh biết tin này đã đánh cắp cơ thể cô từ bệnh viện mang đi một nơi khác, với hy vọng sẽ tự chăm sóc cô trong khi đợi làm gì khác. Cuối cùng, cảnh sát cũng đã tìm ra nơi giấu cơ thể Lauren và tìm đến chỗ họ, yêu cầu mang trả cô về bệnh viện.

Arthur đành phải trả cơ thể Lauren lại cho bệnh viện, nhưng linh hồn của cô vẫn ở bên anh. Cho đến một ngày, linh hồn Lauren tự dưng tan biến. Arthur rất đau khổ và không liên lạc với thế giới bên ngoài trong vòng một tuần. Khi liên lạc lại thì anh được biết đúng thời điểm linh hồn Lauren ở bên anh biến mất, cô đã tỉnh lại. Anh vội đến ngay bệnh viện. Tuy Lauren không nhận ra anh, nhưng anh tin rằng thời gian sẽ giúp cô khôi phục lại trí nhớ về những gì xảy ra giữa hai người.

Các bản dịch tiếng Việt
 Bản dịch đầu tiên: Và nếu như chuyện này là có thật, Lê Ngọc Mai dịch, Nhà xuất bản Văn học, năm 2002.
 Bản dịch khác: Nếu em không phải một giấc mơ, Nguyễn Thị Bạch Tuyết dịch, Nhà xuất bản Hội Nhà văn và Công ty Nhã Nam, năm 2006.

Xem thêm
Oan hồn
Just Like Heaven

Tham khảo

Tiểu thuyết năm 1999
Tiểu thuyết Pháp
Tiểu thuyết kỳ ảo lãng mạn
Tiểu thuyết đầu tay