title: Nội chiến Trung Quốc

text:
Nội chiến Trung Quốc hay Quốc - Cộng nội chiến (), kéo dài từ tháng 4 năm 1927 đến tháng 5 năm 1950, là một cuộc nội chiến tại Trung Quốc đại lục (với chính quyền khi đó là Trung Hoa Dân Quốc), giữa hai đảng phái là Trung Quốc Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Sau thời kỳ hợp tác ban đầu, do những bất đồng, xung đột, bất hòa và mâu thuẫn sâu sắc về quan niệm phát triển kinh tế - xã hội và phương thức cai trị cũng như triết học; những người thân Cộng sản trong Quốc dân Đảng cùng nhiều thành viên cũ thuộc phe cánh tả của Quốc dân Đảng dần tách ra và hình thành một nhóm chính trị mới trong nội bộ Quốc dân Đảng. Cuộc chiến này bắt đầu năm 1927, sau cuộc Bắc phạt, khi phái chống cộng và cánh hữu của Quốc dân Đảng do Tưởng Giới Thạch dẫn đầu đã thanh trừng và thảm sát hàng loạt những người thân Cộng sản và cánh tả của Quốc dân Đảng, và tuyên bố từ bỏ liên minh với Đảng Cộng sản do những bất đồng sâu sắc đại diện cho sự chia rẽ ý thức hệ. Những người thân Cộng sản và cánh tả còn sống sót của Quốc dân Đảng tuyên bố rằng Tưởng Giới Thạch đã phản bội cách mạng và họ sẽ tách ra để liên minh Đảng Cộng sản Trung Quốc cũ (vốn đã từ bỏ liên minh với cánh hữu Quốc dân Đảng) để tạo thành một Đảng Cộng sản Trung Quốc lớn hơn, chống lại Quốc dân Đảng của phe bảo thủ và cánh hữu.

Quốc dân Đảng được phương Tây và Liên Xô (lúc sau) ủng hộ và Đảng Cộng sản được Liên Xô (lúc đầu) ủng hộ. Cuộc nội chiến bị gián đoạn do cuộc Chiến tranh Trung–Nhật, với việc thành lập liên minh kháng chiến Trung Quốc chống sự xâm lược của Phát xít Nhật, cho tới khi quân Phát xít Nhật bị Đồng Minh (trong đó có Trung Quốc) đánh bại vào tháng 8 năm 1945, kết thúc Thế chiến thứ hai, và Quốc-Cộng nội chiến lần thứ hai tiếp tục vào năm 1946.

Ban đầu Quốc dân Đảng chiếm ưu thế áp đảo, họ nắm giữ hầu hết các trung tâm kinh tế của đất nước và có quân số đông gấp 6 lần đối phương, trang bị nhiều vũ khí hiện đại do Mỹ viện trợ trong Thế chiến 2. Nhưng càng về sau, Quốc dân Đảng càng thất thế vì những chính sách sai lầm gây mất lòng dân, tinh thần chiến đấu yếu kém của binh sĩ, nạn tham nhũng và sự chia rẽ trong nội bộ, trong khi Đảng Cộng sản thì ngày càng mạnh lên nhờ sự ủng hộ của người dân và chiến lược hợp lý. Sau 3 năm chiến tranh, chiến tranh đã chấm dứt không chính thức. Đảng Cộng sản Trung Quốc do Mao Trạch Đông lãnh đạo đã giành chiến thắng, họ kiểm soát Trung Hoa đại lục (bao gồm cả đảo Hải Nam), thành lập nên Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Còn Trung Quốc Quốc dân Đảng do Tưởng Giới Thạch lãnh đạo thất bại, chỉ còn nắm giữ các lãnh thổ là đảo Đài Loan, quần đảo Bành Hồ, và nhiều đảo bên ngoài Phúc Kiến, đồng thời chính quyền Trung Hoa Dân Quốc từng kiểm soát đại lục trở thành chính quyền Đài Loan như hiện tại.

Cho đến ngày nay, chưa có một hiệp định đình chiến nào được ký kết dù hai bên đã có quan hệ kinh tế chặt chẽ. Chính phủ Trung Quốc và Đài Loan đều duy trì lập trường rằng họ là chính phủ hợp pháp của toàn bộ Trung Hoa và tiếp tục đấu tranh trên phương diện ngoại giao. Tính đến năm 2023, cuộc chiến vẫn còn duy trì trên phương diện ngoại giao-chính trị-tư tưởng-văn hóa và kinh tế nhưng không hề có các xung đột quân sự-an ninh nào.

Xét về quân số huy động, đây cũng là cuộc chiến tranh quy mô lớn thứ 2 trong lịch sử, và có rất nhiều điểm giống với cuộc Nội chiến Hoa Kỳ (1861-1865). Bản thân nhiều nhà sử gia đã nói rằng cuộc nội chiến Trung Quốc là "phiên bản sao chép" của nội chiến Hoa Kỳ.

Tên gọi
Các tài liệu chính thức và sử liệu giáo khoa của Đảng Cộng sản Trung Quốc và chính quyền Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa gọi cuộc chiến là Chiến tranh Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (), gọi tắt là Chiến tranh Giải phóng, hoặc Nội chiến Cách mạng lần thứ 3 (). Còn tài liệu tương đương của Trung Hoa Quốc dân đảng và chính quyền Trung Hoa Dân quốc thì coi đây là cuộc nổi loạn của "phỉ quân" Trung Hoa Cộng sản đảng chống lại Nhà nước và chính phủ trung ương, nên gọi là Kham loạn chiến tranh () (chiến tranh bình loạn) hoặc Chiến tranh kháng Cộng. Sách báo người Hoa hải ngoại thường gọi là Nội chiến Quốc - Cộng. Cộng đồng quốc tế gọi chung là Nội chiến Trung Quốc (Chinese Civil War). Một ít sử gia Đài Loan gom chung thời kỳ này và gọi là "Chiến tranh kháng Nhật - Cộng".

Bối cảnh

Nhà Thanh, triều đại phong kiến cuối cùng tại Trung Hoa, sụp đổ năm 1912. Trung Quốc rơi vào vòng kiểm soát của một số lãnh chúa quân phiệt lớn nhỏ, gọi là thời kỳ quân phiệt. Để đánh bại các quân phiệt này, vốn nắm quyền kiểm soát phần lớn miền Hoa Bắc và Hoa Nam, lực lượng phản đế và lực lượng quốc gia thuộc Quốc dân đảng do Tôn Trung Sơn lãnh đạo, tiến hành tìm kiếm trợ giúp từ nước ngoài. Tuy nhiên các nỗ lực tìm kiếm ủng hộ từ các quốc gia dân chủ phương Tây của Tôn Trung Sơn thất bại, và tới năm 1921 ông quay sang Liên Xô. Liên Xô vì lý do chính trị, theo đuổi chính sách hỗ trợ cả Tôn Trung Sơn lẫn đảng Cộng sản Trung Quốc mới thành lập. Như vậy cuộc đấu tranh giành quyền lực giữa Quốc dân đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc bắt đầu.

Năm 1923, Tôn Trung Sơn và đại diện Liên Xô là Adolph Joffe ra thông cáo chung tại Thượng Hải, theo đó Liên Xô hứa sẽ trợ giúp để thống nhất Trung Quốc. Bản thông cáo này là lời tuyên bố hợp tác giữa Quốc tế III, Trung Quốc Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Thành viên Quốc tế thứ ba là Mikhail Borodin tới Trung Quốc năm 1923 để hỗ trợ cho việc tái tổ chức và củng cố Quốc dân đảng, theo mô hình Đảng Cộng sản Liên Xô. Đảng Cộng sản Trung Quốc liên kết với Quốc dân đảng và thành lập Mặt trận thống nhất Trung Quốc lần thứ nhất.

Năm 1923, Tôn Dật Tiên điều Tưởng Giới Thạch, một trong những phụ tá của mình từ thời Đồng minh hội, đến Moskva trong vài tháng để nghiên cứu quân sự và chính trị. Tới năm 1924, Tưởng trở thành hiệu trưởng trường quân sự Hoàng Phố, và nổi lên với tư cách người kế nhiệm Tôn Dật Tiên lãnh đạo Quốc dân đảng.

Phía Liên Xô cung cấp phần lớn tài liệu nghiên cứu, tổ chức và trang thiết bị, bao gồm đạn dược cho học viện. Liên Xô cũng giúp đào tạo kỹ thuật vận động quần chúng. Với sự trợ giúp này, Tôn Dật Tiên đã có thể gây dựng nên một "đội quân của đảng" trung thành, mà ông định sử dụng để đánh bại quân đội của các lãnh chúa quân phiệt. Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng có người trong học viện, nhiều người trở thành giảng viên trong trường, kể cả Chu Ân Lai, với vai trò giảng viên chính trị.

Thành viên đảng Cộng sản cũng được phép gia nhập Quốc dân đảng sau khi xét duyệt. Bản thân đảng Cộng sản khi ấy cũng còn nhỏ yếu, chỉ có 300 thành viên vào năm 1922 và 1.500 thành viên năm 1925, trong khi Quốc dân đảng năm 1923 đã có 50.000 thành viên.

Chiến tranh Bắc phạt (1926-1928) và Quốc-Cộng phân liệt
Chỉ vài tháng sau khi Tôn Dật Tiên chết năm 1925, Tưởng Giới Thạch, với vai trò tổng chỉ huy Quân đội cách mạng quốc gia, tiến hành cuộc Bắc phạt. Tuy vậy, tới năm 1926, Quốc dân đảng đã phân hóa thành phái tả và phái hữu. Những người Cộng sản trong hàng ngũ Quốc dân đảng cũng phát triển mạnh. Tới tháng 3 năm 1926, biến cố tàu Trung Sơn xảy ra, Tưởng đã kịp thời phá vỡ âm mưu bắt cóc mình, và áp đặt lệnh cấm thành viên đảng Cộng sản giữ các vị trí lãnh đạo trong Quốc dân đảng.

Đầu năm 1927, sự tranh chấp Quốc Cộng dẫn tới sự phân liệt trong hàng ngũ cách mạng. Đảng Cộng sản và nhóm cánh tả của Quốc dân đảng quyết định chuyển thủ đô chính phủ Quốc dân từ Quảng Châu về Vũ Hán, nơi đảng Cộng sản có ảnh hưởng mạnh. Nhưng Tưởng Giới Thạch và viên tướng quân phiệt Lý Tông Nhân, người đánh bại lãnh chúa quân phiệt Tôn Truyền Phương, lại muốn chuyển về Giang Tây. Phe cánh tả bác bỏ đề xuất của Tưởng Giới Thạch, còn Tưởng lên án phe cánh tả "phản bội Chủ nghĩa Tam dân" của Tôn Dật Tiên khi nhận mệnh lệnh từ Quốc tế Cộng sản. Theo Mao Trạch Đông, sự khoan dung của Tưởng Giới Thạch đối với những người cộng sản trong Quốc dân đảng giảm đi khi quyền lực của Tưởng Giới Thạch gia tăng.

Ngày 7 tháng 4, Tưởng và một số lãnh đạo Quốc dân Đảng họp, và đưa ra quan điểm các hoạt động của Đảng Cộng sản làm rối loạn xã hội và kinh tế, và cần phải ngưng lại để cuộc cách mạng quốc gia có thể tiếp tục tiến triển. Kết quả của cuộc họp này là ngày 12 tháng 4, Tưởng Giới Thạch quay ra xử lý những người Cộng sản tại Thượng Hải. Quốc dân Đảng tiến hành thanh trừng khỏi hàng ngũ của mình các thành viên cánh tả, và hàng trăm đảng viên Cộng sản bị bắt giữ hay bị hành quyết.

Công nhân, người lao động phản đối mạnh mẽ chủ trương của Tưởng. Nhưng Tưởng Giới Thạch không dám sử dụng binh sĩ đàn áp công nhân, sợ danh không thuận sẽ xảy ra binh biến. Bởi, binh lính luôn coi công nhân là bè bạn cùng một liên minh. Nhiều chỉ huy các đơn vị đã tỏ ra ngần ngừ, từ chối nhận lệnh đàn áp. Do đó, Tưởng Giới Thạch đã triệu tập Đỗ Nguyệt Sanh, Hoàng Kim Vinh, Trương Tiêu Lâm - 3 đầu lĩnh của Thanh Bang hội đến thành phố cấp huyện Cửu Giang họp kín, bàn mưu "mượn đao giết người". Tưởng nhờ ba ông trùm đưa quân bang hội đi đàn áp công nhân, người biểu tình thay cho quân đội. Lấy danh nghĩa công hội, Đỗ Nguyệt Sênh đã tuyển mộ và vũ trang cho gần 3.000 tên vô lại của Thanh Bang. Đạo quân này được Đỗ Nguyệt Sanh khoác cho những cái tên mỹ miều và ôn hòa là "Hiệp hội Công nhân Thượng Hải" và "Hiệp hội đồng tiến Trung Hoa". Đêm 11/4/1927, mượn danh nghĩa hai tổ chức này, Đỗ Nguyệt Sanh đã mời ủy viên trưởng Tổng công hội Thượng Hải Uông Thọ Hòa đến tư dinh dự tiệc bàn việc hợp tác. Giữa buổi tiệc, Đỗ viện cớ ra ngoài. Thích khách do Đỗ bố trí sẵn thừa cơ đã lẻn vào hạ sát Uông Thọ Hòa ngay tại bàn tiệc. Đúng 1 giờ sáng ngày 12/4/1927, 3.000 tên Thanh Bang, mỗi tên được Đỗ phát cho 10 đồng bạc trắng, mặc đồng phục quần short, áo xanh cộc tay, trên vai có khắc dấu hiệu chữ "công" tỏa đi các nơi đồng loạt tập kích các đội tự vệ của công nhân. Trời vừa sáng, lấy cớ "công nhân xung đột nội bộ, gây mất trị an", Tưởng Giới Thạch đã xua quân đội đi giải giới vũ khí cả hai bên. Thực tế, quân đội được lệnh lập hàng rào ngăn hai bên tấn công và chống trả nhau, tách hai phe giang hồ và công nhân, sau đó lập hành lang bảo vệ cho bọn Thanh Bang rút lui an toàn. Kết quả là 2.700 công nhân vũ trang bị tước vũ khí, 120 người chết, 180 người khác bị thương ngay sau đêm đụng độ đầu tiên. Đến khi trời tối, kịch bản cũ lại lặp lại… Hơn 3 tháng sau đó, Thượng Hải luôn náo loạn bởi hàng trăm vụ tập kích khác của Thanh Bang nhằm tiêu diệt lực lượng công nhân tự vệ. Phong trào công nhân Thượng Hải bị dìm vào bể máu và suy yếu, không còn đủ sức ngáng trở hay phản đối các chủ trương của Tưởng.

Sự kiện này được gọi tên là "chính biến Thượng Hải", "biến cố ngày 12 tháng 4", hay là "cuộc thảm sát Thượng Hải". Cuộc thảm sát đào sâu thêm hố chia cắt Tưởng và phe Vũ Hán của Uông Tinh Vệ. Đảng Cộng sản định tổ chức giành chính quyền tại một số thành phố lớn như Nam Dương, Trường Sa, Sán Đầu, và Quảng Châu. Đảng viên Cộng sản, cùng với nông dân và thợ mỏ tại Hồ Nam dưới sự lãnh đạo của Mao tiến hành một cuộc nổi dậy, nhưng thất bại. Tại Trung Quốc khi đó tồn tại ba thủ đô, thủ đô được quốc tế công nhận tại Bắc Kinh, Phe Cộng sản và phe cánh tả thuộc Quốc dân đảng đóng thủ đô tại Vũ Hán, và phe cánh hữu Quốc dân đảng đóng đô tại Nam Kinh, thành phố này sẽ tiếp tục đóng vai trò thủ đô của Quốc dân đảng trong suốt một thập kỷ kế tiếp.

Đảng Cộng sản Trung Quốc nay bị trục xuất khỏi Vũ Hán bởi đồng minh của mình là phe cánh tả Quốc dân đảng, nhóm này đến lượt mình lại bị Tưởng Giới Thạch lật đổ. Quốc dân đảng tiếp đó tiếp tục tiến hành cuộc chiến tranh bắc phạt diệt lực lượng quân phiệt và đánh chiếm được Bắc Kinh vào tháng 6 năm 1928. Tiếp đó, phần lớn miền đông Trung Quốc dần rơi vào tay chính quyền Nam Kinh, và chính quyền Quốc dân đảng tại Nam Kinh nhận được sự thừa nhận từ cộng đồng quốc tế như chính phủ hợp hiến duy nhất tại Trung Quốc. Quốc dân đảng tuyên bố nguyên tắc ba giai đoạn cách mạng, phù hợp với cương lĩnh của Tôn Dật Tiên: thống nhất đất nước bằng hoạt động vũ trang (軍政, quân chính), bồi dưỡng chính trị (訓政, huấn chính), và thiết lập chế độ dân chủ lập hiến (憲政, hiến chính).

Diễn biến

Nội chiến lần thứ nhất

Giai đoạn 1927-1937

Ngày 12 tháng 4 năm 1927, Tưởng Giới Thạch đứng đầu phái hữu trong Quốc dân đảng Trung Quốc đã tiến hành chính biến Thượng Hải, tàn sát và thanh trừng những người cộng sản và thân cộng, mở đầu cho các hoạt động chống Cộng công khai tại nhiều địa phương khác. Ngày 19 tháng 4 năm 1927, chính phủ do Tưởng đứng đầu được thành lập tại Nam Kinh. Đến tháng 7 năm 1927, Tưởng đã nắm được toàn bộ chính quyền, chiến tranh Bắc phạt chấm dứt.

Trước tình hình đó, những người Cộng sản Trung Quốc rút lui về vùng nông thôn hoạt động bí mật, chuẩn bị cho nổi dậy, bắt đầu bằng cuộc khởi nghĩa Nam Xương ngày 1 tháng 8 năm 1927 và một số thành phố khác tại Hoa nam. Họ hợp sức với dư đảng của các lực lượng khởi nghĩa nông dân, thiết lập quyền kiểm soát tại nhiều nơi ở miền nam Trung Quốc. Tại Quảng Châu, họ giành được chính quyền trong vòng 3 ngày, và thiết lập Xô-viết Quảng Châu.

Lực lượng Quốc dân đảng tiến hành đàn áp cuộc nổi dậy, bắt đầu cuộc nội chiến kéo dài 10 năm tại Trung Quốc, cho tới khi Tưởng bị ép trong cuộc binh biến Tây An phải thành lập mặt trận thống nhất Trung Quốc chống lại lực lượng xâm lược Nhật Bản. Sau khi các cuộc khởi nghĩa này thất bại, Đảng Cộng sản Trung Quốc chủ trương lấy nông thôn làm căn cứ hoạt động, phát động nông dân nổi dậy, thành lập chính quyền Xô viết, Hồng quân công nông, tiến hành cải cách ruộng đất

Năm 1930, trong nội bộ Quốc dân đảng nổ ra cuộc Chiến tranh Trung Nguyên, do Phùng Ngọc Tường, Diêm Tích Sơn, và Uông Tinh Vệ tiến hành vì bất mãn với Tưởng. Cuộc xung đột này sau này đã hướng Tưởng tới mục tiêu nhổ tận gốc các căn cứ của Đảng Cộng sản bằng các cuộc vây hãm truy quét. Tổng cộng Quốc dân đảng tiến hành 5 chiến dịch, trong đó chiến dịch thứ nhất và thứ hai thất bại, chiến dịch thứ ba phải bãi bỏ do biến cố Lư Câu Kiều. Chiến dịch thứ tư (1932–1933) thu được một số kết quả ban đầu, nhưng lực lượng của Tưởng cũng bị tổn thất nặng khi họ định đánh thọc sâu vào trung tâm căn cứ của Mao gọi là Trung Hoa Xô-viết Cộng hòa quốc. Trong các chiến dịch này, quân Quốc dân đảng thường nhanh chóng đánh thọc sâu vào các khu vực do Đảng Cộng sản Trung Hoa kiểm soát, nhưng cũng dễ dàng bị lọt thỏm trong miền thôn quê rộng lớn, và không đủ lực để củng cố các vùng mà họ chiếm được.

Cuối năm 1933, Tưởng tiến hành chiến dịch vây quét lần thứ năm, lần này bao vây một cách có hệ thống khu xô-viết Giang Tây với hệ thống đồn bốt và lô cốt. Không như những chiến dịch trước, trong đó họ chỉ sử dụng một mũi thọc sâu duy nhất, lần này quân Quốc dân đảng nhẫn nại xây dựng hệ thống đồn bốt bao vây khu vực căn cứ của Đảng Cộng sản, cắt đứt đường tiếp tế và lương thực tới các căn cứ này.

Tháng 10 năm 1934, Hồng quân công nông do Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo phải tiến hành cuộc Vạn lý trường chinh, phá vòng vây của quân đội Quốc dân đảng, rút khỏi căn cứ địa, tiến lên phía bắc. Hồng quân Trung Hoa chọn hướng rút lui xuyên qua các đồn bốt được canh giữ bởi lực lượng lãnh chúa quân phiệt liên minh với Tưởng, chứ không qua hướng được bảo vệ bởi quân chính phủ Quốc dân để rút khỏi Giang Tây. Lực lượng quân phiệt không hào hứng chặn đánh Hồng quân vì sợ hao mòn lực lượng của họ, và không nhiệt tình truy kích. Thêm vào đó, quân Quốc dân đảng còn đang vướng bao vây và tiêu diệt Hồng quân do Trương Quốc Đào chỉ huy, là cánh quân lớn hơn nhiều lực lượng của Mao. Cuộc Trường chinh vĩ đại của Hồng quân kéo dài suốt một năm, theo Mao ước tính, vượt qua chừng 12.500 km (25.000 dặm Trung Quốc), và nổi danh với tên gọi cuộc Vạn lý trường chinh. Cuộc Trường chinh chấm dứt khi lực lượng chính của Mao đến được Thiểm Tây.

Cánh quân của Trương Quốc Đào đi theo một hướng khác về phía tây bắc, và bị lực lượng của Tưởng cũng như của các lãnh chúa quân phiệt người Hồi giáo, là đảng họ Mã, tiêu diệt gần như hoàn toàn. Dọc đường, Hồng quân Trung Quốc tịch thu tài sản và vũ khí của các lãnh chúa và địa chủ địa phương, đồng thời tuyển mộ nông dân và bần nông vào hàng ngũ của mình, củng cố mối liên hệ với quần chúng nhân dân. Trong tổng số khoảng 90.000-100.000 người tham gia cuộc Trường chinh bắt đầu từ vùng căn cứ Cộng hòa Xô-viết Trung Hoa, chỉ có chừng 7.000-8.000 đến được Thiểm Tây. Lực lượng tàn quân của Trương Quốc Đào cuối cùng cũng tới được Thiểm Tây nhập vào với lực lượng của Mao; nhưng với lực lượng gần như bị tiêu diệt hoàn toàn, Trương Quốc Đào dù là một trong các lãnh tụ sáng lập ra đảng Cộng sản Trung Quốc, cũng không thể tranh chấp được quyền lãnh đạo với Mao. Về cơ bản, cuộc rút lui này khiến Mao trở thành lãnh tụ duy nhất của đảng Cộng sản Trung Quốc, được chính thức xác nhận tại Hội nghị Tuân Nghĩa (Quý Châu) tháng 1 năm 1935.

Tháng 7 năm 1937, giới quân phiệt Nhật Bản phát động cuộc chiến tranh quy mô nhằm thôn tính toàn bộ Trung Quốc. Đảng Cộng sản và Quốc dân đảng đình chỉ nội chiến, hợp tác thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất chống Nhật. Giai đoạn 1 của cuộc nội chiến chấm dứt.

Chiến tranh Trung Nhật (1937–1945)

Trong khi Đế quốc Nhật tiến hành xâm chiếm và biến Mãn Châu quốc làm thuộc địa, thì Tưởng Giới Thạch vẫn không chịu liên kết với Đảng Cộng sản để chống Nhật, vì coi Cộng sản là mối nguy còn lớn hơn. Ngày 12 tháng 12 năm 1936, một số sĩ quan Quốc dân đảng, đứng đầu là Trương Học Lương tiến hành binh biến, bắt giữ Tưởng và buộc ông phải cam kết hòa hoãn với Đảng Cộng sản. Sự kiện này được biết đến với tên gọi Sự biến Tây An. Cả hai phía Quốc Cộng sau đó ngưng các hoạt động quân sự để thành lập Mặt trận thống nhất Trung Quốc đệ Nhị, tập trung vào chống kẻ thù chung là đế quốc Nhật. Năm 1937, Nhật Bản cho máy bay ném bom các thành phố tại Trung Quốc, đồng thời tung các đạo quân tinh nhuệ đánh chiếm miền bắc và miền duyên hải Trung Hoa.

Việc Quốc dân-Cộng sản liên minh chỉ tồn tại trên danh nghĩa. Đảng Cộng sản tiến hành chiến tranh du kích chống Nhật, nhưng tránh giao chiến lớn do lực lượng của họ quá ít ỏi, đồng thời họ cũng đánh lui các cuộc tấn công mình của Quốc dân đảng. Sự hợp tác Quốc-Cộng trong thời gian này chỉ ở mức tối thiểu. Ngay trong Mặt trận thống nhất Trung Quốc, cả Quốc dân đảng lẫn đảng Cộng sản đều tìm cách chiếm ưu thế những lãnh thổ không nằm trong tay quân Nhật. Tình hình trở nên xấu đi vào cuối năm 1940, đầu năm 1941 khi Đảng Cộng sản và Quốc dân đảng có xung đột lớn. Tháng 12 năm 1940, Tưởng Giới Thạch ra yêu sách Tân Tứ quân của Đảng Cộng sản phải rời các tỉnh An Huy và Giang Tô. Do phải chịu sức ép nặng nề, các lãnh đạo Tân Tứ quân phải chấp thuận. Năm 1941 lại xảy ra "sự kiện Tân Tứ quân", hai phía Quốc Cộng xung đột khiến cho vài ngàn quân thuộc Đảng Cộng sản bỏ mạng. Sự kiện này đánh dấu sự chấm dứt mặt trận thống nhất chống Nhật. Nhìn chung, sự thành lập mặt trận có lợi cho phía đảng Cộng sản Trung Quốc. Nhờ chiến lược quân sự hợp lý, lực lượng của đảng Cộng sản Trung Quốc ngày càng được mở rộng và uy tín trong nhân dân được nâng cao, trong khi phía Quốc dân đảng thì ngược lại. Năm 1944, quân Nhật mở chiến dịch tấn công lớn cuối cùng, chiến dịch Ichi-Go, đánh thiệt hại nặng nề quân Quốc dân đảng.

Nội chiến lần thứ 2

Tương quan lực lượng sau chiến tranh Trung-Nhật

Sau chiến tranh Trung-Nhật, tương quan lực lượng vẫn nghiêng nhiều về phía Quốc dân đảng. Quân đội của Quốc dân đảng đông tới 5,7 triệu người, gấp 6 lần quân số của Đảng Cộng sản. Quốc dân đảng kiểm soát hầu hết các thành phố lớn và trung tâm công nghiệp của đất nước, họ cũng được trang bị một lượng lớn vũ khí hiện đại cho Anh, Mỹ cung cấp trong thời kỳ chống Nhật.

Tuy vậy, so với giai đoạn 1931-1937, tình thế đã trở nên thuận lợi hơn cho phía Đảng Cộng sản Trung Quốc. Lực lượng chủ lực của họ tăng lên 900.000 quân, còn lực lượng dân quân tăng lên 2 triệu người. Vùng kiểm soát của họ nay gồm 19 khu, chiếm tới 1/4 lãnh thổ Trung Quốc và 1/3 dân số - gồm nhiều thành phố và thị trấn quan trọng. Hơn thế nữa, Liên Xô trao lại toàn bố số vũ khí thu được từ quân Nhật cho Đảng Cộng sản. Khi Liên Xô rút đi, Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng biết tận dụng thời cơ, tiếp quản vùng Đông Bắc Trung Quốc trước khi quân Quốc dân đảng kéo tới. Tháng 3 năm 1946, dù Tưởng Giới Thạch đã nhiều lần kiến nghị, Hồng quân Liên Xô dưới sự chỉ huy của tướng Malinovsky trì hoãn rút quân khỏi Mãn Châu và ngầm thông báo với Hồng quân Trung Quốc tiến vào tiếp quản vùng này vì Stalin muốn Mao kiểm soát được ít nhất là vùng phía Bắc của Mãn Châu trước khi quân Liên Xô triệt thoái hoàn toàn khỏi đây, dẫn đến cuộc chiến tranh toàn diện nhằm kiểm soát vùng Đông Bắc. Điều kiện này hết sức thuận lợi cho Đảng Cộng sản Trung Quốc, dẫn đến những thay đổi trong nội bộ ban lãnh đạo đảng Cộng sản: phe cứng rắn và chủ trương sử dụng vũ lực dần chiếm ưu thế, áp đảo phe chủ trương hoà hoãn.

Mặc dù tướng Marshall tuyên bố ông không có bằng chứng cho thấy Hồng quân Trung Quốc được Liên Xô hỗ trợ, Hồng quân Trung Quốc vẫn nắm được một lượng lớn vũ khí do quân Nhật bỏ lại, gồm cả vũ khí hạng nặng như xe tăng. Tuy nhiên chỉ đến khi một số lớn binh lính Quốc dân đảng đầu hàng và chạy sang hàng ngũ Cộng sản thì Hồng quân Trung Quốc mới có thể vận hành được số vũ khí này.

Dù yếu thế hơn về mặt vũ khí trang bị, con bài chủ chốt của đảng Cộng sản là chính sách cải cách ruộng đất. Đảng Cộng sản tiếp tục thực hiện chính sách này ở vùng nông thôn, những nông dân cùng khổ và không có ruộng đất thấy rằng nếu họ chiến đấu cho Đảng Cộng sản, họ sẽ giành được ruộng đất từ tay giới địa chủ. Chính sách này khiến cho Đảng Cộng sản Trung Quốc có được sự ủng hộ của giới nông dân và nguồn nhân lực hùng hậu để sử dụng trong chiến đấu cũng như vận tải tiếp tế, dù trước đó có bị tổn thất nặng nề trong các chiến dịch quân sự chống Nhật. Ví dụ, trong chiến dịch Hoài Hải họ đã có thể huy động tới 5.430.000 nông dân phục vụ vận tải, giúp họ chiến đấu chống lại quân chính quy Quốc dân đảng.

Về phía Quốc dân đảng, sau khi chiến tranh kháng Nhật kết thúc, quân đội Tưởng Giới Thạch có trong tay hơn 5,7 triệu quân, đông gấp 6 lần đối phương, thêm vào đó là có nhiều trang bị hiện đại do người Mỹ viện trợ trong Thế chiến. Tưởng Giới Thạch nhanh chóng chuyển quân đến các khu vực mới giải phóng khỏi tay quân Nhật để ngăn chặn Đảng Cộng sản tiếp nhận đầu hàng từ tay quân Nhật. Hoa Kỳ tiến hành không vận, chuyển nhiều đơn vị quân Quốc dân đảng từ miền Trung Nguyên đến miền Đông Bắc (Mãn Châu). Hoa Kỳ cũng hỗ trợ đáng kể cho Quốc dân đảng, với hơn 5 vạn Thủy quân lục chiến được gửi tới để canh giữ các vị trí chiến lược, 10 vạn binh lính Hoa Kỳ được đưa tới Sơn Đông. Hoa Kỳ giúp huấn luyện và trang bị cho hơn nửa triệu quân Quốc dân đảng, và vận chuyển quân Quốc dân đảng tới các vùng giải phóng và bao vây các khu căn cứ của Hồng quân. Hoa Kỳ viện trợ cho Quốc dân đảng số lượng vũ khí thặng dư, trị giá hàng tỷ USD, và cho vay hàng tỷ USD khác để Quốc dân đảng sử dụng mua vũ khí trang thiết bị quân sự. Chỉ trong vòng chưa đầy hai năm sau khi chiến tranh Trung Nhật chấm dứt, Quốc dân đảng đã nhận 4.43 tỷ USD từ Hoa Kỳ, phần lớn trong số đó là viện trợ quân sự.

Với danh nghĩa "tiếp nhận quân Nhật đầu hàng", các nhóm tư bản trong chính quyền Quốc dân đảng chiếm hầu hết các nhà băng, nhà máy, cơ sở thương mại trước kia bị Nhật chiếm. Họ cũng tăng cường binh lực, tích trữ vật liệu chiến tranh, chuẩn bị cho cuộc chiến sắp tới với Đảng Cộng sản. Những hành động chuẩn bị vội vã và khắc nghiệt đó khiến cho đời sống dân chúng trở nên khó khăn, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, tới 37,5% tại Thượng Hải. Nạn lạm phát và giá lương thực thực phẩm tăng vọt. Các cải cách của Quốc dân đảng cũng thất bại bởi nạn tham nhũng, các quan chức Quốc dân đảng thường không quan tâm đến đời sống nhân dân địa phương, và thường ủng hộ giới địa chủ trong việc đánh thuế. Sự khó khăn và bất bình đẳng về kinh tế khiến Quốc dân đảng đánh mất sự ủng hộ của dân chúng. Phần lớn người dân, nhất là ở nông thôn, sẵn sàng ủng hộ Mao Trạch Đông, không ít người đã hỗ trợ lương thực hoặc gia nhập quân đội của Mao Trạch Đông để chống lại Quốc dân đảng.

Năm 1947, Quốc dân đảng ban hành một đạo luật buộc tất cả đàn ông có khả năng chiến đấu trong vùng họ kiểm soát đều cũng phải phục vụ trong quân đội. Các viên sĩ quan tham nhũng thường bán cho lái buôn phần gạo được cung cấp cho đơn vị của mình, gần 1/5 số lính mới đã chết vì đói ngay trong thời gian huấn luyện. Do bị đối xử tồi tệ, gần một nửa số lính mới đã trốn ra khỏi các trại huấn luyện, tinh thần chiến đấu của binh sĩ cũng xuống thấp.

Những yếu tố này khiến Quốc dân đảng dần đần đi đến chỗ thất bại, dù ban đầu họ có ưu thế áp đảo cả về quân số lẫn trang bị.

Giai đoạn 1946-1950
Đàm phán đổ vỡ, hai bên quay lại với chiến tranh tổng lực. Giai đoạn này trong tài liệu Đảng Cộng sản Trung Quốc gọi là "Chiến tranh giải phóng", còn theo tài liệu của Quốc dân Đảng lại gọi là "chiến tranh chống Cộng". Ngày 20 tháng 7 năm 1946, Tưởng Giới Thạch đứng đầu chính phủ Trung Hoa Dân quốc lại phát động chiến tranh, huy động 113 lữ đoàn với khoảng 1,6 triệu quân đánh vào các căn cứ của Đảng Cộng sản.

Từ tháng 7 năm 1946 đến tháng 6 năm 1947, Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc do Đảng Cộng sản lãnh đạo thực hiện chiến lược dùng nông dân chiêu dụ được nhờ cải cách ruộng đất để phòng ngự thụ động, thu góp vũ trang để lại từ quân Nhật Bản, dựa vào những thành viên đầu hàng được huấn luyện tốt của Quốc dân Đảng để điều khiển, sau đó chuyển sang phản công, đánh chiếm các vùng do Quốc dân đảng kiểm soát. Do biết điểm yếu về số lượng cũng như trang bị của mình, họ tránh mũi nhọn quân Quốc dân đảng, tiến hành tiêu thổ để bảo toàn lực lượng, đồng thời tích cực đánh tiêu hao quân Quốc dân đảng. Chiến thuật này tỏ ra hữu hiệu: sau một năm, cán cân lực lượng trở nên thuận lợi hơn cho Hồng quân Trung Quốc. Tổng cộng họ tiêu diệt 1,12 triệu quân Quốc dân đảng, và phát triển lực lượng của mình lên đến 2 triệu người.

Tháng 3 năm 1947, quân Quốc dân đảng giành được một chiến thắng có ý nghĩa tượng trưng khi họ đánh chiếm được thủ đô Diên An của đảng Cộng sản. Nhưng chẳng bao lâu sau đó, Hồng quân Trung Quốc phản công. Ngày 30 tháng 6 năm 1947, Hồng quân vượt sông Hoàng Hà và tiến đánh khu vực Đại Biệt Sơn, tái lập vùng giải phóng Trung Nguyên. Tiếp đó, Hồng quân ở khu vực Đông Bắc, Bắc và Đông Trung Quốc cũng bắt đầu phản công. Sự bạc nhược của quân đội Tưởng Giới Thạch đã lộ ra nhanh chóng, lực lượng của ông ta phải liên tục rút lui, nhiều người lính Quốc dân đảng lợi dụng sự hỗn loạn đã đào ngũ, vứt lại vũ khí cho đối phương.

Tới cuối năm 1948, Hồng quân Trung Quốc đã chiếm được các thành phố lớn ở miền bắc là Thẩm Dương và Trường Xuân cũng như kiểm soát được vùng đông bắc, sau nhiều nỗ lực và thất bại nhằm giành lấy các đô thị, với chiến dịch Liêu-Thẩm (gọi tắt Liêu Ninh-Thẩm Dương). Đạo quân Tân nhất quân, được coi là đạo quân tinh nhuệ nhất của Quốc dân đảng, phải đầu hàng sau khi Hồng quân Trung Hoa tiến hành cuộc bao vây Trường Xuân kéo dài 6 tháng. Trước đó, quân Quốc dân đảng bị bao vây đã tận thu lương thực khiến cho 15 vạn thường dân tại đây chết vì nạn đói. Việc các đơn vị lớn quân Quốc dân đảng bị bắt khiến Hồng quân chiếm được xe tăng, pháo hạng nặng và các khí tài khác cần thiết cho các chiến dịch tấn công phía nam Vạn lý trường thành.

Tới tháng 4 năm 1948, thành phố Lạc Dương thất thủ, khiến quân Quốc dân đảng bị cắt rời khỏi Tây An. Sau một trận kịch chiến, Hồng quân chiếm được Tế Nam và tỉnh Sơn Đông ngày 24 tháng 10 năm 1948. Với chiến dịch Hoài Hải cuối năm 1948, đầu năm 1949, quân Cộng sản chiếm được vùng trung-đông Trung Hoa. Kết quả các chiến dịch này quyết định cục diện cuộc nội chiến. Tiếp đó, Hồng quân Trung Quốc tiến hành chiến dịch Bình Tân, chiếm được miền bắc Trung Quốc sau 64 ngày, kể từ ngày 21 tháng 11 năm 1948, cho tới ngày 31 tháng 1 năm 1949. Trong chiến dịch này, Hồng quân bị tổn thất nặng khi đánh chiếm Trương Gia Khẩu, Thiên Tân cùng với các cảng và đồn quân tại Dagu và Bắc Kinh. Hồng quân Trung Hoa đưa 89 vạn quân từ vùng đông bắc để đánh lại khoảng 60 vạn quân Quốc dân đảng. Chỉ riêng trong trận Trương Gia Khẩu, Hồng quân đã phải chịu tới 4 vạn thương vong, nhưng họ cũng tiêu diệt, làm bị thương và bắt làm tù binh khoảng 52 vạn quân Quốc dân đảng.

Tháng 1 năm 1949, Hồng quân Trung Quốc chiếm được Bắc Kinh, kinh đô biểu tượng của Trung Hoa và tổ chức duyệt binh. Một nhà quan sát người Mỹ tại đó nhận ra phần lớn các thiết bị quân sự hạng nặng trong cuộc duyệt binh như xe tăng, xe jeep... là sản phẩm của Mỹ. Đây là những vũ khí mà trước đó Mỹ viện trợ cho quân đội Tưởng Giới Thạch, nhưng khi rút chạy họ đã vứt bỏ lại và Hồng quân Trung Quốc đã tịch thu được.

Sau ba chiến dịch Liêu-Thẩm, Hoài-Hải và Bình-Tân, Hồng quân đã tiêu diệt 144 sư đoàn quân chính quy và 29 sư đoàn không chính quy của Quốc dân đảng, gồm cả 1,54 triệu quân thiện chiến. Đòn đánh này trên thực tế đã bẻ gãy xương sống của quân đội Quốc dân đảng, khiến họ không vực dậy được.

Ngày 21 tháng 4, lực lượng Hồng quân Trung Quốc vượt sông Trường Giang. Ngày 23 tháng 4, họ chiếm Nam Kinh, thủ đô của Quốc dân đảng. Lá cờ đỏ được cắm trên Phủ Tổng thống, tuyên cáo sự thống trị của Quốc dân đảng trong suốt 22 năm đã cáo chung.

Trong phần lớn các trường hợp, vùng nông thôn xung quanh thành thị đã nằm dưới tầm ảnh hưởng của Hồng quân Trung Quốc từ rất lâu trước đó, tạo điều kiện cho họ tiến công một cách dễ dàng. Ngày 14 tháng 5, Dã chiến quân thứ 4 từ một nơi cách Vũ Hán hơn 100 km về phía đông cũng đã vượt Trường Giang tiến về chiếm Vũ Hán vào ngày 17. Ngày 12 tháng 5 Quân giải phóng bắt đầu tiến công Thượng Hải. Đến ngày 27, Thượng Hải hoàn toàn giải phóng. Tướng Quốc dân đảng Thương Ân Bá cùng 5 vạn tàn quân tháo chạy, hơn 15 vạn quân Quốc dân đảng bị tiêu diệt, đầu hàng hoặc bị bắt.

Sau ngày 1 tháng 7, Ban chấp hành đảng cộng sản Trung Quốc do Chu Ân Lai đứng đầu, Bành Chân, Nhiếp Vinh Trăn, Lâm Bá Cứ, Lý Duy Hán… làm Phó chủ nhiệm đã đề ra 3 nội dung trong lễ thành lập nước: một là Lễ thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và chính phủ nhân dân Trung ương; hai là, lễ duyệt binh của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc; và ba là, hoạt động diễu hành của quần chúng nhân dân. Ngày 1 tháng 10 năm 1949 là ngày lễ tuyên bố mở ra thời đại mới ở Trung Quốc. 30 vạn người dân đã tập hợp tại Quảng trường Thiên An Môn, mang cờ hoa, đèn rực rỡ đủ màu sắc. 3 giờ chiều, Chủ tịch Mao Trạch Đông cùng các lãnh đạo chủ yếu bước lên lễ đài trên lầu thành Thiên An Môn. Mao Trạch Đông nghiêm trang tuyên bố: "Nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, chính phủ nhân dân Trung ương thành lập! Từ nay, nhân dân Trung Quốc đã vùng lên!". Trong âm thanh của bài Quốc ca "Nghĩa dũng quân tiến hành khúc", lá cờ đỏ năm sao từ từ kéo lên đỉnh cột cờ, 54 khẩu pháo nhất tề bắn 28 loạt, tuyên cáo sự ra đời của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Quân Giải phóng phát huy thắng lợi, tiếp tục truy quét tàn quân Quốc dân đảng còn tản mác, thống nhất tất cả những vùng lãnh thổ còn lại, đồng thời truy quét các lực lượng thổ phỉ và phản cách mạng khác. Tới cuối năm 1949, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã truy quét gần hết tàn quân Quốc dân đảng ở miền Nam Trung Hoa, chỉ còn Tây Tạng là chưa bị động đến. Chính quyền Quốc dân đảng dần rút khỏi Nam Kinh ngày 23 tháng 4 đến Quảng Châu cho tới 15 tháng 10, rồi Trùng Khánh cho tới 25 tháng 11, và Thành Đô trước khi rút về Đài Loan ngày 10 tháng 12.

Thêm vào đó, Liên Xô cũng hỗ trợ cho cuộc nổi dậy Tân Cương thành lập Cộng hòa Đông Turkestan đệ Nhị, nhằm chống lại Quốc dân đảng, từ 1944-1949, vì Mông Cổ có tranh chấp biên giới với Cộng hòa Trung Hoa. Chính phủ Trung Quốc (của Quốc dân đảng) điều một trung đoàn kỵ binh Hồi giáo Trung Quốc, trung đoàn 14 Tungan, tấn công các vị trí của Mông Cổ và Liên Xô dọc trên biên giới trong biến cố Pei-ta-shan.

Thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Quốc dân đảng rút chạy ra Đài Loan

Ngày 1 tháng 10 năm 1949, Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, thủ đô là Bắc Bình, nay đổi là Bắc Kinh. Tưởng và khoảng 2 triệu người thuộc phe Quốc dân đảng chạy khỏi Đại lục tới đảo Đài Loan. Tại Đại lục chỉ còn vài ổ kháng cự rời rạc, đáng kể nhất là tại Tứ Xuyên, (cuộc kháng cự này cũng nhanh chóng chấm dứt sau khi Thành Đô thất thủ tháng 12 năm 1949) và ở vùng cực nam Trung Quốc.

Đảng Cộng sản Trung Quốc định đánh chiếm đảo Kim Môn từ tay Quốc dân đảng, nhưng trận Kim Môn diễn ra với thắng lợi thuộc về Quốc dân đảng, chặn đứng đà tiến công của Hồng quân về Đài Loan. Tới tháng 12 năm 1949, Tưởng tuyên bố Đài Bắc, là thủ đô tạm thời, và tiếp tục coi chính quyền của mình là chính phủ hợp pháp duy nhất tại Trung Quốc.

Dù thất bại trong cuộc đổ bộ lên Kim Môn, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cũng thành công trong chiến dịch đổ bộ lên chiếm đảo Hải Nam tháng 4 năm 1950, quần đảo Vạn Sơn ngoài khơi Quảng Đông (tháng 5-tháng 8 năm 1950) và đảo Chu San ngoài khơi Chiết Giang (tháng 5 năm 1950), nội chiến Quốc-Cộng coi như chấm dứt.

Nguyên nhân thắng lợi của Đảng Cộng sản
Quốc dân đảng bắt đầu cuộc chiến với ưu thế áp đảo toàn diện:
Về địa vị và tính chính thống, Quốc dân đảng có biểu tượng Tôn Trung Sơn trong tay, là người được coi là quốc phụ của nước Trung Quốc mới. Tôn Trung Sơn đã lãnh đạo cách mạng Tân Hợi lật đổ triều đình Mãn Thanh, chấm dứt chế độ phong kiến hàng ngàn năm và khai sinh chính thể cộng hòa đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa, giảm bớt sự bức hiếp từ các quốc gia phương Tây trong đàm phán và thương lượng (còn Đảng Cộng sản Trung Quốc thì vốn tách ra từ Quốc dân đảng vào năm 1927, đầu thập niên 1930 thì họ vẫn chưa có gì nổi bật giữa hàng chục phe phái đang hỗn chiến ở Trung Quốc khi đó). Trung Hoa Dân Quốc khi ấy cũng là chính phủ duy nhất được cộng đồng quốc tế công nhận (trong khi nhà nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa mãi đến năm 1949 mới được thành lập).
Được Liên Xô và Mỹ giúp đỡ và viện trợ hàng tỷ USD để chống Nhật trong Thế chiến 2, cùng với nguồn tài chính dồi dào từ các thế lực tài phiệt và gia tộc tỷ phú hùng mạnh nhiều đời, quân đội Quốc dân đảng chiếm ưu thế lớn về trang bị và hỏa lực so với quân đội của Đảng Cộng sản. Được ủy nhiệm giải giáp quân Nhật, Quốc dân quân cũng chiếm được phần lớn chiến lợi phẩm của Nhật và sau đó còn được Mỹ giao lại phần lớn quân nhu vũ khí của Nhật.
Quân đội Quốc dân đảng với sự góp quân của nhiều lực lượng quân phiệt, là quân đội thường trực đông thứ hai trên thế giới. Sau chiến tranh Trung-Nhật, mặc dù bị tổn thất đáng kể do chống lại các đơn vị thiện chiến của Nhật, tương quan lực lượng vẫn nghiêng rất nhiều về phía Quốc dân đảng. Quân đội Tưởng Giới Thạch vẫn còn trong tay hơn 5,7 triệu quân, đông gấp 6 lần số quân của Đảng Cộng sản. Trong tay họ còn có nhiều trang bị hiện đại của Liên Xô, Mỹ, Nhật từ Thế chiến 2.
 Năm 1945, Quốc dân đảng kiểm soát hầu hết các thành phố và các khu công nghiệp của Trung Quốc, nên có khả năng tuyển quân và sản xuất vũ khí đạn dược vượt xa so với Đảng Cộng sản.

Với các ưu thế áp đảo này, về lý thuyết, Quốc dân đảng sẽ nhanh chóng giành thắng lợi. Nhưng trong thực tế, chiến cuộc càng kéo dài thì tình thế càng chuyển sang có lợi cho phía Đảng Cộng sản Trung Quốc, và cuối cùng thì Quốc dân đảng thất bại. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới kết quả này, gồm các nguyên nhân chính như sau:

Chính sách hợp lý của Đảng Cộng sản

Đảng Cộng sản thi hành chính sách cải cách ruộng đất ở vùng nông thôn, những nông dân cùng khổ và không có ruộng đất thấy rằng nếu họ chiến đấu cho Đảng Cộng sản, họ sẽ giành được ruộng đất từ tay giới địa chủ. Chính sách này khiến cho Đảng Cộng sản Trung Quốc có được sự ủng hộ của nông dân và nguồn nhân lực hùng hậu để sử dụng trong chiến đấu cũng như vận tải tiếp tế, dù trước đó có bị tổn thất nặng nề trong các chiến dịch quân sự chống Nhật. Ví dụ, trong chiến dịch Hoài Hải họ đã có thể huy động tới 5.430.000 nông dân phục vụ vận tải, giúp họ chiến đấu chống lại quân chính quy Quốc dân đảng. Phần lớn người dân, nhất là ở nông thôn, sẵn sàng ủng hộ Mao Trạch Đông, không ít người đã hỗ trợ lương thực hoặc gia nhập quân đội của Mao Trạch Đông để chống lại Quốc dân đảng.

Trong chiến tranh Trung-Nhật, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm chiến tranh. Lực lượng chủ lực của họ tăng lên 900.000 quân, còn lực lượng dân quân tăng lên 2 triệu người. Vùng kiểm soát gồm 19 khu, chiếm tới 1/4 lãnh thổ Trung Quốc và 1/3 dân số - gồm nhiều thành phố và thị trấn quan trọng. Sau khi đánh bại quân Nhật, Liên Xô trao lại toàn bố số vũ khí thu được từ quân Nhật cho Đảng Cộng sản. Khi Liên Xô rút đi, vùng Đông Bắc Trung Quốc không có người kiểm soát, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã biết chớp thời cơ để tiếp quản nhiều thành phố

Tính kỷ luật, mức độ trung thành, tinh thần dũng cảm, tín niệm chính trị, tác phong hoạt động và trình độ chuyên môn về chính trị, quân sự của Đảng cộng sản đều mạnh hơn hẳn so với Quốc dân đảng. Đảng cộng sản có nhiều tướng tài hơn, như Bành Đức Hoài, đệ nhất danh tướng thời Dân Quốc. Tinh thần tác chiến của quân nhân Đảng cộng sản cũng cao hơn quân nhân Quốc dân đảng, vốn thường xảy ra các tiêu cực trong quân ngũ, cũng như các vụ đào ngũ và bỏ chạy giữa trận tiền. Quốc Dân đảng không có tướng lĩnh nào có uy danh ngang với Bành Đức Hoài, bên cạnh đó chiến tranh càng kéo dài thì ngày càng nhiều tướng tài của Quốc dân đảng phản biến, nổi dậy, hoặc thay đổi lập trường, cung cấp tình báo và đầu quân cho phía đảng Cộng Sản. Ngoài tài thao lược quân sự của các tướng lĩnh đảng Cộng Sản, tài lãnh đạo chính trị, cơ biến quyền mưu của lãnh tụ Mao Trạch Đông cũng là một trong những ưu thế lớn của đảng Cộng Sản Trung Quốc.

Ngoài công tác dân vận thì công tác địch vận, binh vận của Mao Trạch Đông và các đồng chí là xuất sắc và đóng góp to lớn cho sự chiến thắng của họ. Đảng Cộng Sản Trung Hoa chia Quốc Dân đảng của Tưởng Giới Thạch thành "phái tiến bộ" và "phái phản động", đối với phái tiến bộ thì phải tận lực dùng đại nghĩa dân tộc để "xách phản", còn đối với phái phản động thì phải tận lực tiêu diệt. Về sau những quan chức Quốc Dân Đảng thức thời đều quy hàng đảng Cộng Sản. Sau cuộc chiến, thống kê cho thấy hơn 50% vũ khí và nhân sự của đảng Cộng Sản (lãnh đạo, binh lính) đều từng phục vụ trong hàng ngũ Quốc Dân đảng, trong đó hơn 20% đảng viên đã từng là đảng viên Quốc Dân đảng hoặc đã từng có thời kỳ có hai thẻ đảng (lưỡng đảng tịch) cùng lúc. Điều này cho thấy rằng có rất nhiều lợi thế của Quốc Dân đảng (quân đông, tướng nhiều, vũ khí tốt) rốt cuộc lại chuyển sang phục vụ cho đảng Cộng Sản, đó là nhờ chính sách địch vận khéo léo của đảng Cộng Sản.

Sự yếu kém của Quốc dân đảng
Một số chiến lược tiêu cực của quân Quốc Dân đảng trong thời kỳ chống Nhật đã gây mất lòng dân và gián tiếp tăng sức mạnh cho Đảng Cộng sản. Tiêu biểu là Sự kiện phá đê Hoa Viên Khẩu, quân Quốc dân đảng phá đê sông Hoàng Hà để ngăn quân Nhật, nhưng đã khiến 500.000 dân thường thiệt mạng vì lũ lụt. Vụ phá đê đã trở thành tiêu điểm để Đảng Cộng sản tuyên truyền về sự tàn nhẫn, yếu kém, coi thường sinh mạng nhân dân của Quốc dân đảng. Khu vực bị ngập lụt đã trở thành một khu tuyển dụng màu mỡ của Đảng Cộng sản Trung Quốc, họ đã thực hiện cứu trợ và tận dụng sự thù hận của những người dân sống sót đối với Quốc Dân đảng để vận động nhân dân gia nhập hàng ngũ của mình. Vào thập niên 1940, khu vực này đã phát triển thành một căn cứ du kích quan trọng gọi là Căn cứ địa Dự Hoàn Tô (chữ Hán: 豫皖苏, bính âm: Yuwansu).

Các nhóm tư bản trong chính quyền Quốc dân đảng chiếm lĩnh hầu hết các nhà băng, nhà máy, cơ sở thương mại trước kia bị Nhật chiếm. Họ cũng tăng cường binh lực, tích trữ vật liệu chiến tranh, chuẩn bị cho cuộc chiến sắp tới với Đảng Cộng sản. Những hành động chuẩn bị vội vã và khắc nghiệt đó khiến cho đời sống dân chúng trở nên khó khăn, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, tới 37,5% tại Thượng Hải. Tư bản quan liêu đứng đầu là "4 họ" lớn (Tưởng Giới Thạch, Tống Tử Văn, Khổng Tưởng Hi, Trần Lập Phu đại diện) đã chiếm đoạt hầu hết các ngân hàng, xí nghiệp, của cải. Đến tháng 5/1946, "4 họ" này đã chiếm trên 80% tổng số tư bản sản nghiệp trong toàn quốc, nắm 2/3 số ngân hàng (2446/3489 ngân hàng) cả nước và số tài sản của "4 họ" trị giá 20 tỷ USD (theo thời giá lúc bấy giờ). Sự khó khăn và bất bình đẳng về kinh tế khiến Quốc dân đảng đánh mất sự ủng hộ của dân chúng.

Nạn lạm phát và giá lương thực thực phẩm tăng vọt. Các cải cách của Quốc dân đảng cũng thất bại bởi nạn tham nhũng, các quan chức Quốc dân đảng thường không quan tâm đến đời sống nhân dân địa phương, và thường ủng hộ giới địa chủ trong việc đánh thuế. Thời gian ấy trong dân gian có nhiều câu như "Đẳng trung ương, phán trung ương, trung ương lai liễu cảnh tao ương" (chờ trung ương, đợi trung ương, rồi trung ương gây tai họa), thể hiện sự bất mãn đối với sự cái trị của Quốc dân đảng.

Năm 1947, Quốc dân đảng ban hành một đạo luật buộc tất cả đàn ông có khả năng chiến đấu trong vùng họ kiểm soát đều cũng phải phục vụ trong quân đội. Các viên sĩ quan tham nhũng thường bán cho lái buôn một phần gạo được cung cấp cho đơn vị của mình, khiến gần 1/5 số lính mới đã chết vì đói ngay trong thời gian huấn luyện. Do bị đối xử tồi tệ, gần một nửa số lính mới đã trốn ra khỏi các trại huấn luyện. Tinh thần chiến đấu của binh sĩ cũng xuống rất thấp, chẳng mấy ai muốn liều mạng để bảo vệ một chế độ tham nhũng tới mức đó. Kết quả là khi lâm trận, phần lớn binh sĩ Quốc dân đảng chỉ lo trốn tránh, đào ngũ, thậm chí là chạy sang đầu hàng đối phương.

Quốc dân đảng chủ yếu nhận được sự ủng hộ từ các tướng lĩnh quân phiệt, bang hội xã hội đen, tầng lớp thương buôn lớn và giai cấp tư sản tài phiệt, địa chủ hào phú. Nhưng sự cộng tác miễn cưỡng có tính chất tạm thời để chống lại kẻ thù chung này vốn luôn lỏng lẻo và chưa bao giờ tín nhiệm lẫn nhau. Quốc dân đảng thường chia rẽ, đấu tranh bè phái, tranh giành quyền lực. Sau khi Tôn Trung Sơn qua đời, Tưởng Giới Thạch chưa bao giờ có đủ tư cách lãnh đạo đối với các thế lực quân phiệt lớn mạnh nhưng hỗn tạp này. Bản thân Quốc Dân Đảng vốn đã là một tập hợp lỏng lẻo những tướng soái quân phiệt chỉ lo vụ lợi, không có lý tưởng sâu đậm. Họ là sự kết hợp của các thành phần vào đảng để mưu lợi cá nhân, để trả thù quân Nhật, vì yêu nước muốn bảo vệ quốc gia trước sự xâm lược của người Nhật, hoặc đơn giản vì bị bắt đi lính. Họ không có một lý tưởng rõ ràng và niềm tin chính trị mạnh mẽ như đối phương. Chủ nghĩa Tam Dân đơn điệu không phải là một học thuyết khoa học chính trị đủ sức thuyết phục giới trí thức khi ấy, hay khả dĩ có thể củng cố được lòng trung thành của đảng viên. Do đó, khi đã chứng kiến trực tiếp sự thối nát của Quốc Dân Đảng, sự trỗi dậy lớn mạnh dần lên của Đảng Cộng sản, họ thấy được xu thế chính trị tất bại của Tưởng và tất thắng của Đảng Cộng sản, nên tâm trí dễ dao động, lòng trung thành dễ lung lay.

Tưởng Giới Thạch thực hiện các chính sách bài Cộng cực đoan như Khủng bố trắng, thảm sát Thượng Hải, hành quyết và thanh lọc hoàn toàn người cộng sản và thân cộng ra khỏi Quốc dân đảng, đi ngược lại hoàn toàn với quốc sách chiến lược của cách mạng Trung Quốc do Tôn Trung Sơn đề ra là "liên Nga, liên Cộng, phù trợ công nông", đồng thời áp dụng chính sách nghị hòa và thoái lui với quân Nhật để tập trung diệt Cộng. Như vậy thì Quốc dân đảng dưới thời Tưởng cũng dần mất đi tính chính danh của mình về phía Đảng Cộng sản. Sự cực đoan của Tưởng đã tạo cơ sở cho Đảng Cộng sản tuyên truyền rộng rãi, tố cáo sự phản bội của ông đối với tâm nguyện của Tôn Trung Sơn, phản bội lại sự nghiệp của thầy. Từ đó Quốc Dân Đảng tuy có được sự ủng hộ lỏng lẻo đầy vụ lợi của các nhóm quân phiệt và bang hội giang hồ, song lại đánh mất sự ủng hộ của quảng đại quần chúng lương thiện và giới bình dân lao động đông đảo trong xã hội, nhất là lực lượng nông dân ở nông thôn. Ban đầu, giới sĩ phu trí thức khoa bảng ở thành thị ít ai biết đến hay chú ý đến Đảng Cộng sản, nhưng dần về sau Đảng Cộng sản dần chiếm được cảm tình và sự ủng hộ rộng rãi của giới trí thức thành thị. Đảng Cộng sản Trung Quốc ngày càng được ủng hộ rộng rãi là nhờ các đường lối chính trị chính xác hợp tình hợp lý, các khẩu hiệu hợp lòng dân và theo sát thực tế thời sự, như "Đoàn kết toàn quốc chống Nhật", "Công bằng bình đẳng cho công nông lao động", "Xóa bỏ cái cũ, xây dựng một nước Trung Hoa mới". Quốc Dân Đảng chỉ tuyên truyền khẩu hiệu "đuổi Nhật, diệt Cộng", trong khi đó Đảng Cộng sản tuyên truyền khẩu hiệu "xây dựng một xã hội mới", hứa hẹn về một xã hội tốt đẹp hơn, một tương lai tươi sáng hơn, với mục tiêu dân giàu nước mạnh và từng bước xây dựng chủ nghĩa xã hội. Dần dần Đảng Cộng sản được nhân dân coi là phe chính nghĩa còn Quốc dân đảng bị coi là phe phi nghĩa trong mắt quần chúng và cả nội bộ Quốc Dân đảng, nhờ đó Đảng Cộng sản thu hút được người tốt, người tài, còn với Quốc Dân Đảng thì nổi lên một làn sóng "bỏ đảng theo Cộng", những người tốt, ưu tú, có tinh thần ái quốc, có tâm có tài trong Quốc Dân Đảng đều chuyển sang trận doanh của bên Đảng Cộng sản. Với sự thoái hóa biến chất của mình, Quốc Dân Đảng không còn thu hút được những hạt nhân tốt và sự ủng hộ rộng rãi trong xã hội Trung Quốc như thời Tôn Trung Sơn nữa. Họ chỉ còn thu hút được những thành phần cơ hội chính trị, chính trị sa lông và quan chức tham nhũng, hai hàng, hoặc thông đồng với xã hội đen. Những thành phần này đi theo Quốc dân đảng chỉ đơn giản là vì mưu lợi cho bản thân, chứ không phải vì lý tưởng chính trị cách mạng cao cả hay chính nghĩa quốc dân. Phong trào "bỏ đảng theo Cộng" dâng lên mạnh mẽ trong nội bộ Trung Hoa Dân Quốc, từ quan đến lính, dẫn đến tình trạng đầu hàng, phản biến, nổi dậy, bỏ đảng, thay cờ, làm gián điệp, hoặc tự cướp lẫn nhau rồi bỏ trốn ra hải ngoại, gây nên cuộc khủng hoảng niềm tin to lớn trong Quốc dân đảng.

Vào thời điểm cuối cuộc chiến, Tưởng Giới Thạch sai vợ là Tống Mỹ Linh sang Washington cầu viện khẩn cấp nhưng bị chính phủ Mỹ đối xử lạnh nhạt và từ chối. Một trong những lý do là vì người Mỹ nói riêng và cộng đồng thế giới nói chung lúc ấy đã quá chán nản và thiếu đi sự tôn trọng đối với một chính đảng tha hóa, bê bối, hỗn tạp và hỗn loạn như Quốc dân đảng thời Tưởng Giới Thạch. Đến tháng 12/1948, phía Mỹ đã kết luận rằng chẳng đáng để cứu chế độ Tưởng Giới Thạch, Đại sứ Mỹ John Leighton Stuart cho rằng Tưởng để mất lòng dân, và nếu cứ cố duy trì, Mỹ có thể "bị tố cáo vi phạm nguyên tắc dân chủ về quyền tự quyết khi giúp đỡ chế độ độc tài không đại diện cho ý chí của dân chúng".

Tựu trung lại, nhân tố chủ yếu làm nên thắng lợi của Đảng Cộng sản là khả năng vận động, sự ủng hộ của dân chúng dành cho họ cao hơn hẳn đối thủ. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây là nhân tố quan trọng nhất quyết định sự thành bại trong chiến tranh, còn quân đông đất rộng chỉ là nhân tố thứ yếu. Lịch sử Trung Quốc cho thấy "lòng dân" luôn là nhân tố chủ chốt quyết định thành bại: một triều đại mục nát, mất lòng dân thì dù quân đông đất rộng cũng phải sụp đổ và bị thay thế bởi triều đại mới, cuộc chiến này cũng không ngoại lệ.

Sau nội chiến

Hầu hết các nhà quan sát đều trông chờ chính quyền của Tưởng Giới Thạch cuối cùng sẽ phải đáp lại một cuộc đổ bộ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào Đài Loan và Hoa Kỳ vào lúc ban đầu cho thấy không có lợi ích nào trong việc hỗ trợ chính phủ Tưởng Giới Thạch vào giai đoạn cuối của cuộc chiến. Về sau đã thay đổi hoàn toàn với sự khởi đầu của cuộc Chiến tranh Triều Tiên vào tháng 6 năm 1950. Tại thời điểm này, việc đảng Cộng sản giành được toàn bộ chiến thắng đã trở thành một chính sách chính trị không thể nào lật ngược của Hoa Kỳ, và Tổng thống Hoa Kỳ Harry S. Truman ra lệnh Hạm đội 7 tiến vào eo biển Đài Loan để ngăn chặn việc hai bên tấn công lẫn nhau.

Tháng 6 năm 1949, Trung Hoa Dân Quốc tuyên bố "đóng cửa" tất cả các hải cảng tại Trung Quốc đại lục và sử dụng lực lượng hải quân để cố gắng ngăn chặn tất cả các tàu thuyền nước ngoài ra vào. Việc đóng các chỗ yểm trợ từ một điểm phía bắc cửa sông Dân ở tỉnh Phúc Kiến tới cửa sông Liêu ở Mãn Châu. Toàn bộ hệ thống đường sắt của Trung Quốc đại lục tỏ ra kém phát triển, giao thương Bắc-Nam phụ thuộc rất nhiều vào đường biển. Hoạt động hải quân Trung Hoa Dân Quốc cũng gây khó khăn nghiêm trọng cho ngư dân Trung Quốc đại lục.

Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, một nhóm quân đội gồm khoảng 12.000 binh lính Quốc dân Đảng chạy sang Miến Điện và tiếp tục phát động các cuộc tấn công du kích vào miền nam Trung Quốc trong sự kiện Cuộc nổi dậy của người Hồi giáo thuộc Quốc Dân Đảng tại Trung Quốc (1950-1958). Lãnh đạo của họ, tướng Lý Mi, được trả lương bởi chính phủ Trung Hoa Dân Quốc và được phong tặng danh hiệu Thống đốc Vân Nam. Ban đầu, Hoa Kỳ hỗ trợ các nhóm tàn quân và Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) cung cấp viện trợ cho họ. Sau khi chính phủ Miến Điện kêu gọi Liên Hợp Quốc vào năm 1953, Mỹ bắt đầu gây sức ép với Trung Hoa Dân Quốc rút hết quân ra khỏi Miến Điện. Đến cuối năm 1954, gần 6.000 binh lính đã rời khỏi Miến Điện và Lý Mi tuyên bố giải tán quân đội của ông. Tuy nhiên, vẫn còn hàng ngàn nhóm khác vẫn tiếp tục ở lại, và Trung Hoa Dân Quốc tiếp tục tiếp tế và chỉ huy họ, thậm chí bí mật cung cấp tiếp viện quân sự vào thời gian này.

Sau khi Trung Hoa Dân Quốc than phiền với Liên Hợp Quốc chống lại việc Liên Xô ủng hộ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 505 được ban hành vào ngày 1 tháng 2 năm 1952 để lên án Liên Xô về việc này.

Mặc dù xem đó là một trách nhiệm quân sự của Hoa Kỳ, Trung Hoa Dân Quốc coi Đài Loan tại tỉnh Phúc Kiến là một căn cứ quan trọng đối với bất kỳ chiến dịch nào trong tương lai để đánh bại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và tái chiếm Trung Quốc đại lục. Ngày 3 tháng 9 năm 1954, Cuộc khủng hoảng eo biển Đài Loan lần thứ nhất bắt đầu xảy ra khi Giải phóng quân Trung Quốc chuẩn bị tiến hành việc pháo kích Kim Môn và đe dọa đánh chiếm Quần đảo Đại Đông. Ngày 20 tháng 1 năm 1955, Giải phóng quân Trung Quốc tiến công Đảo Nhất Giang Sơn khiến cho toàn bộ 720 binh sĩ Trung Hoa Dân Quốc đồn trú chết hoặc bị thương trong khi bảo vệ đảo. Ngày 24 cùng năm, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua Nghị quyết Formosa của Tổng thống cho phép bảo vệ hải đảo của Trung Hoa Dân Quốc. Cuộc khủng hoảng eo biển Đài Loan lần thứ nhất đã kết thúc vào tháng 3 năm 1955 khi Giải phóng quân Trung Quốc tuyên bố ngừng bắn phá. cuộc khủng hoảng này đã được đưa ra thảo luận trong Hội nghị Bandung.

Cuộc khủng hoảng Eo biển Đài Loan lần thứ hai bắt đầu vào ngày 23 tháng 8 năm 1958 với sự giao chiến giữa các lực lượng quân đội gồm hải, lục, không quân giữa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Trung Hoa Dân Quốc, dẫn đến trận pháo kích dữ dội ở Kim Môn (của Trung Quốc) và Hạ Môn (do Trung Hoa Dân Quốc), giao tranh kết thúc vào tháng 11 cùng năm đó. Các tàu thuyền tuần tra của Hải quân Trung Quốc bị phong tỏa tại hòn đảo từ tàu tiếp tế của Trung Hoa Dân Quốc. Mặc dù Hoa Kỳ đã bác bỏ đề nghị đánh bom vào vị trị các khẩu đội pháo Trung Quốc đại lục của Tưởng Giới Thạch, thay vào đó chuyển sang cung cấp máy bay chiến đấu, tên lửa đối không và tàu tấn công đổ bộ cho Trung Hoa Dân Quốc. Ngày 7 tháng 9, Hoa Kỳ hộ tống một đoàn tàu tiếp liệu của Trung Hoa Dân Quốc và Giải phóng quân Trung Quốc tự kiềm chế để không xảy bất cứ hành động khiêu khích nào nhắm vào Hoa Kỳ. Ngày 25 tháng 10, Trung Quốc công bố "lệnh ngừng bắn trong ngày" cho biết họ sẽ chỉ bao vây Kim Môn vào ngày lẻ.

Mặc dù đã kết thúc sự thù địch, nhưng hai bên chưa bao giờ ký kết bất kỳ một thỏa thuận hoặc hiệp ước nào để chính thức chấm dứt chiến tranh.

Đến năm 1971, sau khi Mỹ và Trung Quốc đạt được thỏa thuận, Đài Loan bị mất tư cách thành viên Hội đồng bảo an cũng như thành viên Liên Hiệp quốc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thay thế vào vị trí đó.

Đến năm 1984, Trung Quốc và Đài Loan sẵn sàng nối lại mối quan hệ như trước đây thông qua việc buôn bán và đầu tư đang ngày càng lớn mạnh. Tuy vậy, eo biển Đài Loan vẫn là một điểm sáng tiềm năng, thường xuyên liên kết trực tiếp với đại lục thông qua đường hàng không được thành lập vào năm 2009.
Cuộc khủng hoảng Eo biển Đài Loan lần thứ ba leo thang căng thẳng trong hai năm 1995-1996 giữa hai bên khi Trung Quốc cho thử nghiệm một loạt các tên lửa nằm ở vị trí cách không xa Đài Loan, sự kiện này được cho là do Bắc Kinh thăm dò phản ứng nhằm thay đổi cuộc bỏ phiếu ủng hộ của Quốc dân Đảng, hiện đang phải đối mặt với thách thức từ Đảng Dân Tiến đối lập trong một cuộc tranh luận về quan điểm "Chính sách Một nước Trung Quốc" do CPC và Quốc dân Đảng đưa ra.

Thông qua cuộc bầu cử năm 2000 của ứng cử viên Đảng Dân chủ Tiến bộ Trần Thủy Biển, là thành viên không thuộc Quốc dân Đảng đã giành được chức tổng thống lần đầu tiên tại Đài Loan. Vị Tổng thống mới này đã không tham gia vào quan niệm về ý thức hệ dân tộc Trung Quốc của Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Điều này dẫn đến căng thẳng giữa hai bên, mặc dù thương mại và các mối quan hệ khác vẫn tiếp tục gia tăng.

Kể từ khi cuộc bầu cử của Tổng thống Mã Anh Cửu (KMT) vào năm 2008, mối quan hệ nóng dần lên đã được nối lại giữa Đài Bắc và Bắc Kinh thông qua việc trao đổi cấp cao giữa các đảng cầm quyền của cả hai nước như chuyến viếng thăm Phiến Lam năm 2005 hoặc hội nghị thượng đỉnh Trần-Giang nhưng từ năm 2016 cho đến nay thì quan hệ 2 bên lại căng thẳng khi Chính phủ Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) luôn cự tuyệt thống nhất với chính quyền Trung Quốc tại đại lục.

Tướng lĩnh

Quốc dân đảng Trung Quốc
Tưởng Giới Thạch (蔣介石)
Trần Thành (陳誠)
Phó Tác Nghĩa (傅作義)
Lý Tông Nhân (李宗仁)
Lưu Văn Huy (劉文輝)
Tôn Lập Nhân (孫立人)
Trần Thiệu Khoan (陳紹寬)
Đỗ Duật Minh (杜聿明)
Bạch Sùng Hy (白崇禧)
Ngô Quốc Trinh (吳國楨)

Đảng Cộng sản Trung Quốc
Mao Trạch Đông (毛澤東)
Chu Đức (朱德)
Chu Ân Lai (周恩來)
Hạ Long (賀龍)
Hứa Thế Hữu (許世有)
Dương Dũng (杨勇)
Hoàng Khắc Thành (黃克誠)
Lâm Bưu (林彪)
Lưu Mông (劉夢)
Lưu Nịch Quần (劉溺群)
Lưu Bá Thừa (劉伯承)
Bành Đức Hoài (彭德懷)
Trần Nghị (陳毅)
Trần Đan Hoài (陳丹淮)
La Vinh Hoàn (羅榮桓)
Từ Hướng Tiền (徐向前)
Nhiếp Vinh Trăn (聶榮臻)
Diệp Kiếm Anh (葉劍英)
Thái Tình Xuyên (蔡晴川)
Lưỡng quốc tướng quân Nguyễn Sơn (阮山-洪水)

Quân phiệt
Trương Tác Lâm (張作霖), thống trị vùng Đông Bắc Trung Quốc, bị người Nhật ám sát chết trong Sự biến Tế Nam, con là Trương Học Lương lên nắm quyền.
Trương Học Lương (張學良), con của Trương Tác Lâm, trong sự kiện Sự biến Tây An, ông cùng tướng Dương Hổ Thành đã buộc Tưởng Giới Thạch phải chấm dứt cuộc chiến chống Cộng và ký kết liên minh với họ để chống lại người Nhật. Về sau bị Tưởng giam giữ cho tới năm 1989.
Phùng Ngọc Tường (馮玉祥), quân phiệt thống trị miền Bắc Trung Quốc từ sau khi nhà Thanh sụp đổ, tuyên chiến với Quốc dân đảng vào năm 1930 trong cuộc Đại chiến Trung Nguyên, bị thất bại và quy phục Tưởng Giới Thạch. Là người đứng ra tổ chức Quân kháng Nhật người Sát Cáp Nhĩ hợp tác với Đảng Cộng sản Bắc Trung Quốc rồi sau chống lại họ vào năm 1945, từng sang viếng thăm Liên Xô.
Diêm Tích Sơn (閻錫山) là quân phiệt cai trị tỉnh Sơn Tây cho tới năm 1948.
Tập đoàn họ Mã là một gia tộc quân phiệt lớn cai trị các tỉnh bao gồm Thanh Hải, Cam Túc, và Ninh Hạ từ năm 1910 cho tới 1949.
Trần Tế Đường (陳濟棠) là quân phiệt kiểm soát tỉnh Quảng Đông, nơi ông có những đóng góp đáng kể cho sự nghiệp hiện đại hóa và giáo dục. Về sau, trở thành quan chức Chính phủ Quốc dân của Tưởng Giới Thạch và kết thúc cuộc đời của mình trong vai trò là "Cố vấn chiến lược của Tổng thống" tại Đài Loan, nơi ông qua đời vào năm 1954.

Danh sách vũ khí
Súng lục
Mauser C96, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
Browning Hi-Power, Dân quốc, Cộng sản
Luger P08, Dân quốc
Nambu Type 14, Dân quốc, Cộng sản
Type 26, Dân quốc, Cộng sản
Nambu Type 94, Dân quốc, Cộng sản
Nagant M1895, Cộng sản
Tokarev TT-33, Cộng sản
Colt M1911/A1, Dân quốc

Súng trường
Súng trường kiểu 24, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
Súng trường ZH-29, Dân quốc
Hanyang Type 88, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
Mauser Gewehr 98, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
Mauser Karabiner 98 kurz, Dân quốc
vz. 24, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường kiểu 38, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường kiểu 2, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường Kỵ binh kiểu 38, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường kiểu 99, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường Bắn tỉa kiểu 97, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường Kỵ binh kiểu 44, Dân quốc, Cộng sản
Mosin-Nagant M1891/30, M1938, M1944, Cộng sản
Tokarev SVT-38, SVT-40, Cộng sản
M1 Garand, Dân quốc
M1 Carbine, Dân quốc
M1903 Springfield, Dân quốc
Súng trường Johnson M1941, Dân quốc
Súng trường Enfield M1917, Dân quốc
Mondragón F-08, Dân quốc, Cộng sản
Lee-Enfield SMLE Rifle No.4 Mk.1, Dân quốc

Súng tiểu liên
MP18, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
SIG MKMS, Quân phiệt
Thompson M1928, M1928A1, M1, M1A1, Dân quốc
PPSh-41, Cộng sản
PPS-43, Cộng sản
Súng tiểu liên M3/A1 (U.S Lend Lease), Dân quốc, Cộng sản
Súng tiểu liên Reising M50 (U.S Lend Lease), Dân quốc
Sten, Dân quốc, Cộng sản
Shiki 100, Dân quốc, Cộng sản

Súng máy
ZB vz.26, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
Súng máy Madsen (Multi-caliber), Quân phiệt, Dân quốc, Cộng sản
MG 34, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
Súng máy hạng nhẹ kiểu 11, Dân quốc, Cộng sản
Súng máy hạng nhẹ kiểu 96, Dân quốc, Cộng sản
Súng máy hạng nhẹ kiểu 97, Dân quốc, Cộng sản
Súng máy hạng nhẹ kiểu 99, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường tự động Browning M1918 (U.S Lend Lease), Dân quốc
Súng máy hạng nhẹ Bren, Dân quốc
Lahti-Saloranta M/26, Dân quốc
Degtyarov DP, Cộng sản
Súng máy hạng trung Browning M1919 (U.S Lend Lease), Dân quốc

Súng máy hạng nặng
Súng máy hạng nặng Trung Quốc kiểu 24, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
MG08, Dân quốc, Quân phiệt, Cộng sản
Súng máy hạng nặng Browning M1917A1, Dân quốc
Súng máy hạng nặng Browning M2, Dân quốc
Súng máy hạng nặng kiểu 92, Dân quốc, Cộng sản
Súng máy hạng nặng kiểu 1, Dân quốc, Cộng sản
Súng máy hạng nặng kiểu 3, Dân quốc, Cộng sản
Súng máy hạng nặng DShK 1938, Cộng sản
Súng máy Maxim PM1910, Cộng sản
SG-43 Goryunov, Cộng sản

Vũ khí chống tăng
Pak 36, Dân quốc, Cộng sản
Súng trường chống Tăng có chốt trượt PTRD-41, Cộng sản
Súng trường chống Tăng bán tự động PTRS-41, Cộng sản
Súng phóng tên lửa, M1/A1 "Bazooka", Dân quốc
ZiS-2, Cộng sản
ZiS-3, Cộng sản

Lựu đạn
Lựu đạn kiểu 24, Cộng sản, Quân phiệt, Dân quốc
Lựu đạn mảnh F1, Cộng sản
Lựu đạn mảnh RGD-33, Cộng sản
Lựu đạn mảnh Mk.2 (U.S Lend Lease), Dân quốc

Số khác
Đao, Dân quốc, Cộng sản
Pháo binh

Xe tăng và xe thiết giáp

Danh sách các trận đánh trong cuộc nội chiến

Giai đoạn 1945-1949

1945
Chiến dịch Gia Đài Sơn (21 tháng 7–8 tháng 8 năm 1945)
Chiến dịch Tô Nam (13–19 tháng 8 năm 1945)
Phản công phía đông Hồ Bắc (13–16 tháng 8 năm 1945)
Trận Bảo Ưng (15–23 tháng 8 năm 1945)
Trận Ung Gia Trấn (16–19 tháng 8 năm 1945)
Trận Thiên Môn (17–27 tháng 8 năm 1945)
Chiến dịch Bình Dư (17–25 tháng 8 năm 1945)
Chiến dịch Lâm Nghi (17 tháng 8–11 tháng 9 năm 1945)
Trận Ngũ Đại Đạo (21–28 tháng 8 năm 1945)
Trận Ngũ Hà (24 tháng 8 năm 1945)
Trận Doãn Tập (26–27 tháng 8 năm 1945)
Chiến dịch Lưỡng Hoài (26 tháng 8–22 tháng 9 năm 1945)
Chiến dịch Hưng Hóa (29 tháng 8–1 tháng 9 năm 1945)
Trận Đại Trung Tập (1–13 tháng 9 năm 1945)
Trận Linh Bích (4–5 tháng 9 năm 1945)
Chiến dịch Chư Thành (5–8 tháng 9 năm 1945)
Chiến dịch Thương Hà (5–22 tháng 9 năm 1945)
Trận Ly Thạch (6–9 tháng 9 năm 1945)
Chiến dịch Bình Độ (7–10 tháng 9 năm 1945)
Chiến dịch Thái Hưng (8–12 tháng 9 năm 1945)
Chiến dịch Thượng Đảng (10 tháng 9–12 tháng 10 năm 1945)
Chiến dịch Vô Lệ (13–17 tháng 9 năm 1945)
Trận Hướng Thủy Khẩu (18 tháng 9 năm 1945)
Trận Như Cao (21 tháng 9 năm 1945)
Chiến dịch Úy Quảng Noãn (29 tháng 9–2 tháng 11 năm 1945)
Trận Thời Thôn (Tháng 10, 1945)
Chiến dịch Diêm Thành (3–10 tháng 10 năm 1945)
Chiến dịch Đồng Bách (17 tháng 10–14 tháng 12 năm 1945)
Trận Hậu Mã Gia (18 tháng 10 năm 1945)
Chiến dịch Hàm Đan (22 tháng 10–2 tháng 11 năm 1945)
Trận Sơn Hải Quan (25 tháng 10–16 tháng 11 năm 1945)
Chiến dịch dọc theo đường sắt Đại Đồng, Bồ Châu (26–30 tháng 10 năm 1945)
Chiến dịch tiểu trừ giặc cướp ở Đông Bắc Trung Quốc (Tháng 11, 1945–Tháng 4, 1947)
Trận Hách Chiết (3–4 tháng 11 năm 1945)
Trận Thiệu Bá (19–21 tháng 12 năm 1945)
Chiến dịch Cao Bưu, Thiệu Bá (19–26 tháng 12 năm 1945)
Trận Đường Đầu Quách Thôn (21–30 tháng 12 năm 1945)

1946
Chiến dịch Hầu Mã (19–26 tháng 1 năm 1946)
Trận Tứ Bình (15–17 tháng 3 năm 1946)
Chiến dịch Đồn Kim Gia (10–15 tháng 4 năm 1946)
Chiến dịch phòng thủ Tứ Bình (17–19 tháng 4 năm 1946)
Chiến dịch đột phá vòng vây Trung Nguyên (22 tháng 6–31 tháng 8 năm 1946)
Chiến dịch phía nam đoạn đường sắt Đại Đồng, Bồ Châu (12 tháng 6–1 tháng 9 năm 1946)
Chiến dịch Đại Đồng, Tập Ninh (31 tháng 7–16 tháng 9 năm 1946)
Chiến dịch Long Hải (10–22 tháng 8 năm 1946)
Chiến dịch Đại Đồng, Bồ Châu (14 tháng 8–1 tháng 9 năm 1946)
Trận Lưỡng Hoài (21 tháng 8–22 tháng 9 năm 1946)
Trận Như Cao, Hoàng Kiều (25 tháng 8 năm 1946)
Chiến dịch Định Đào (2–8 tháng 9 năm 1946)
Chiến dịch Lâm Phần, Phù Sơn (22–24 tháng 9 năm 1946)
Trận Trương Gia Khẩu (10–20 tháng 10 năm 1946)
Trận Nam Lạc–Bắc Lạc (10–11 tháng 11 năm 1946)
Chiến dịch Lữ Lương (22 tháng 11 năm 1946–1 tháng 1 năm 1947)
Chiến dịch Lâm Giang (17 tháng 12 năm 1946–1 tháng 4 năm 1947)
Trận Quan Trung (31 tháng 12 năm 1946–30 tháng 1 năm 1947)
Sự kiện Bắc Tháp Sơn

1947
Chiến dịch Nam Bảo Định (21–28 tháng 1 năm 1947)
Trận Nương Tử Quan (24–25 tháng 4 năm 1947)
Trận Đường Nhị Lý (27–28 tháng 4 năm 1947)
Chiến dịch Mạnh Lương Cố (13–16 tháng 5 năm 1947)
Thế tấn công mùa hè năm 1947 vùng Đông Bắc Trung Quốc (13 tháng 5–1 tháng 7 năm 1947)
Chiến dịch Hợp Thủy (28–31 tháng 5 năm 1947)
Chiến dịch Tứ Bình (11 tháng 6 năm 1947–13 tháng 3 năm 1948)
Chiến dịch Bắc Bảo Định (26 tháng 6–6 tháng 7 năm 1947)
Chiến dịch Nam Ma, Lâm Cù (17–29 tháng 7 năm 1947)
Chiến dịch đỉnh núi Tử Ngọ (13–18 tháng 8 năm 1947)
Chiến dịch Bắc Đại Thanh Hà (2–12 tháng 9 năm 1947)
Thế tấn công mùa thu năm 1947 vùng Đông Bắc Trung Quốc (14 tháng 9–5 tháng 11 năm 1947)
Chiến dịch Tát Tha Sơn (2–10 tháng 10 năm 1947)
Chiến dịch phía đông chân núi Phục Ngưu Sơn (29 tháng 10–25 tháng 11 năm 1947)
Thế tấn công mùa đông năm 1947 vùng Đông Bắc Trung Quốc (15 tháng 12 năm 1947–15 tháng 3 năm 1948)
Trận đỉnh núi Phượng Hoàng (7–9 tháng 12 năm 1947)
Chiến dịch phía tây Thái An (9 tháng 12 năm 1947–15 tháng 6 năm 1948)
Chiến dịch phản công–diệt trừ tại Đại Biệt Sơn (11 tháng 12 năm 1947–Tháng 1, 1948)
Chiến dịch Kinh Sơn, Chung Tường (20 tháng 12 năm 1947–Tháng 6, 1948)

1948
Chiến dịch Đồn Công Chúa (2–7 tháng 1 năm 1948)
Chiến dịch Lâm Phần (7 tháng 3–18 tháng 5 năm 1948)
Chiến dịch Chu Thôn, Trương Điếm (11–21 tháng 3 năm 1948)
Chiến dịch Hà Bắc, Nhiệt Hà, Sát Cáp Nhĩ (12 tháng 5–25 tháng 6 năm 1948)
Trận vây hãm Trường Xuân (23 tháng 5–19 tháng 10 năm 1948)
Chiến dịch Duyện Châu (29 tháng 5–18 tháng 7 năm 1948)
Trận Thượng Sái (17–19 tháng 6 năm 1948)
Chiến dịch Liêu Thẩm (12 tháng 9–12 tháng 11 năm 1948)
Chiến dịch Thái Nguyên (5 tháng 10 năm 1948–24 tháng 4 năm 1949)
Trận Cẩm Châu (7–15 tháng 10 năm 1948)
Trận tranh đoạt Tháp Sơn (10–15 tháng 10 năm 1948)
Chiến dịch Hoài Hải (6 tháng 11 năm 1948–10 tháng 1 năm 1949)
Trận Cửu Liên Sơn (15 tháng 11 năm 1948–11 tháng 1 năm 1949)
Chiến dịch Song Đôi Tập (22 tháng 11 năm 1948–15 tháng 12 năm 1949)
Chiến dịch Bình Tân (29 tháng 11 năm 1948–31 tháng 1 năm 1949)
Sự kiện Bắc Tháp Sơn

1949
Chiến dịch Thiên Tân (3–15 tháng 1 năm 1949)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại miền Bắc Trung Quốc (Tháng 4, 1949–Tháng 6, 1950)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại miền Trung và Nam Trung Quốc (Tháng 4, 1949–Tháng 6, 1953)
Chiến dịch Thập Vạn Đại Sơn (tháng 6, 1949 – tháng 10, 1949)
Chiến dịch Thượng Hải (12 tháng 5–2 tháng 6 năm 1949)
Chiến dịch Hàm Dương (17 tháng 5–16 tháng 6 năm 1949)
Chiến dịch Lan Châu (9–27 tháng 8 năm 1949)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại miền Đông Trung Quốc (9 tháng 8 năm 1949–Tháng 12, 1953)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Phúc Kiến (24 tháng 8 năm 1949–Tháng 9, 1951)
Chiến dịch Ninh Hạ (5–24 tháng 9 năm 1949)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Đại Biệt Sơn (5 tháng 9 năm 1949–Tháng 3, 1950)
Trận Cổ Ninh Đầu (25–27 tháng 10 năm 1949)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại vùng Tây Bắc Trung Quốc (Tháng 11, 1949–Tháng 7, 1953)
Chiến dịch phía bắc huyện Nam Xuyên (1–28 tháng 11 năm 1949)
Trận đảo Đăng Bộ (3–5 tháng 11 năm 1949)
Chiến dịch Bác Bạch (17 tháng 11–1 tháng 12 năm 1949)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Liên Dương (3–26 tháng 12 năm 1949)
Trận Lương Gia Tuệ (6–7 tháng 12 năm 1949)
Trận Liên Dương (7–14 tháng 12 năm 1949)
Trận Kiếm Môn Quan (17–18 tháng 12 năm 1949)

Giai đoạn sau 1949

1950
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Vũ Bình (Tháng 1, 1950–Tháng 6, 1955)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Quảng Tây (15 tháng 1 năm 1950–Tháng 5, 1951)
Trận Bát Diện Sơn (19–31 tháng 1 năm 1950)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại vùng Tây Nam Trung Quốc (Tháng 2, 1950–Tháng 12, 1953)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Long Tuyền (4 tháng 2 năm 1950–Tháng 12, 1950)
Trận Thiên Tuyền (14–20 tháng 2 năm 1950)
Trận đảo Nam Áo (3 tháng 3 năm 1950)
Chiến dịch đổ bộ đảo Hải Nam (5 tháng 3–1 tháng 5 năm 1950)
Trận Y Ngô (29 tháng 3–7 tháng 5 năm 1950)
Chiến dịch đảo Đông Sơn (11 tháng 5 năm 1950)
Chiến dịch quần đảo Vạn Sơn (25 tháng 5–7 tháng 8 năm 1950)
Trận đảo Nam Bằng (9 tháng 8 năm 1950)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Bắc Quảng Đông (Tháng 9, 1950–Tháng 1, 1951)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Đông Bắc Kiềm Châu (22 Tháng 9–29 tháng 11 năm 1950)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại biên giới các tỉnh Hồ Nam, Hồ Bắc, Tứ Xuyên (Tháng 2, 1950–Tháng 12, 1953)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại phía Tây Hồ Nam (15 tháng 10–Tháng 11, 1950)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Thập Vạn Đại Sơn (13 tháng 12 năm 1950–Tháng 2, 1951)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Lục Vạn Đại Sơn (20 tháng 12 năm 1950–Tháng 2, 1951)

1951
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Nghiêu Sơn (8 tháng 1–Tháng 2, 1951)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp ở phía tây Quảng Tây (15 tháng 4–Tháng 9, 1951)

1952
Chiến dịch đảo Nam Nhật (11–15 tháng 4 năm 1952)
Chiến dịch tiễu trừ giặc cướp tại Hắc Thủy (13 tháng 6–20 tháng 9 năm 1952)
Chiến dịch quần đảo Nam Bành (20 tháng 9–20 tháng 10 năm 1952)

1953
Trận đảo Đại Lộc Sơn (29 tháng 5 năm 1953)
Chiến dịch đảo Đông Sơn (16–18 tháng 7 năm 1953)

1954
Khủng hoảng eo biển Đài Loan lần 1(3/9/1954-1/5/1955)

1955
Chiến dịch đảo Nhất Giang Sơn (18 tháng 1 năm 1955–20 tháng 1 năm 1955)
Chiến dịch quần đảo Đại Đông (19 tháng 1 năm 1955–26 tháng 2 năm 1955)

1960
Chiến dịch biên giới Trung Quốc–Miến Điện (14 tháng 11 năm 1960–9 tháng 2 năm 1961)

1950–1958
Cuộc nổi loạn của người Hồi giáo Quốc dân đảng tại Trung Quốc (1950-1958)
Khủng hoảng eo biển Đài Loan lần 2(23/8/1958-22/9/1958)

1995-1996
Khủng hoảng eo biển Đài Loan lần 3(21/7/1995-23/3/1996)

Xem thêm
Chiến tranh Trung-Nhật
Quốc-Cộng nội chiến lần thứ hai
Quốc-Cộng hợp tác

Chú thích

Tham khảo

 Nguyễn Gia Phu - Nguyễn Huy Quý, Lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Giáo dục, 2001

Lịch sử Trung Quốc
Lịch sử quân đội Trung Hoa Dân Quốc
Xung đột thế kỷ 20
Hậu Thế chiến thứ hai
Nội chiến Trung Quốc
Giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh
Chiến tranh ủy nhiệm
Trung Hoa Dân Quốc (1912-1949)
Nội chiến cách mạng
Chiến tranh liên quan tới Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Chiến tranh giành độc lập


title: Antiporus bakewellii

text:
Antiporus bakewellii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Antiporus


title: Bulbophyllum dryadum

text:
Bulbophyllum dryadum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

dryadum]]

D


title: Fleutiauxellus manki

text:
Fleutiauxellus manki là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Fleutiauxellus


title: Tàu chiến tuyến

text:
Tàu chiến tuyến (tiếng Anh:ship of the line) là loại tàu chiến hoạt động trên biển được chế tạo từ thế kỷ 17 cho đến giữa thế kỷ 19. Trong các trận thủy chiến ở thời kỳ này, hai bên bố trí tàu của mình thành hai hàng dọc song song. Trong lúc tham chiến, hai hàng này được di chuyển ngược chiều nhau để tận dụng tối đa hỏa lực trên mạn tàu để tiêu diệt quân địch. Vì thế phần thắng luôn luôn thuộc về bên được trang bị những chiếc tàu lớn với hỏa lực mạnh.

Từ cuối thập niên 1840, sự xuất hiện của động cơ hơi nước đã làm giảm sự phụ thuộc của các trận chiến vào gió và dẫn tới việc chế tạo ra những chiếc tàu chiến tuyến được trang bị chân vịt nhưng vỏ làm bằng gỗ; đồng thời một số lượng lớn tàu buồm đã được chuyển đổi sang động cơ đẩy loại này. Tuy nhiên, sự ra đời của tàu frigate được bọc thép vào năm 1859 đã nhanh chóng dẫn tới sự lụi tàn của những chiếc tàu chiến tuyến được trang bị động cơ hơi nước. Mặc dù những chiếc tàu frigate được xem là tiền thân của những tàu chiến của thế kỉ 20, nhưng danh tiếng của những chiếc tàu [chiến] tuyến (ship-of-the-line) tự thân nó đã là sự rút gọn của cụm từ 'tàu chiến tuyến' (line-of-battle ship).

Lịch sử

Tiền thân

Nguồn gốc của những chiếc tàu chiến tuyến có thể được tìm thấy ở những chiếc tàu lớn được đóng bởi người Anh trong thế kỷ 15 và 16, hay là những chiếc thuyền buồm đóng bởi người Bồ Đào Nha và các thuyền buồm lớn hơn được đóng bởi các quốc gia châu Âu trong cùng thời kỳ. Tất cả các loại tàu này đều bắt nguồn từ loại tàu buồm nhỏ chỉ với một cột buồm vốn được sử dụng để giao thương giữa các quốc gia vùng Biển Bắc hay biển Baltic. Ban đầu người ta sử dụng những tàu mái chèo bằng cách nâng phần boong ở đuôi và mũi tàu gọi là thượng tầng (tiếng Anh castle), trên đó bố trí những cung thủ để tiêu diệt tàu kẻ thù. Dần dà, thượng tầng được thiết kế ngày một lớn hơn và rộng hơn, định hình cấu trúc sức mạnh tổng thể của tàu chiến.

Tàu Mary Rose là chiếc thuyền buồm đầu tiên có khả năng sử dụng hỏa lực tối đa từ cả hai mạn tàu, tàu được trang bị với 78 khẩu đại bác (91 sau lần nâng cấp năm 1536). Chiếc Mary Rose được đóng ở Portsmouth, nước Anh (1509–1510), và được đặt theo tên của người chị Vua Henry VIII và biểu tượng hoa hồng của vương triều Tudor. Đây là một trong những con tàu đầu tiên được chế tạo hoàn toàn cho mục đích chiến đấu của Hải quân Anh. Tàu có trọng lượng nước rẽ là 500 tấn (700 tấn sau lần nâng cấp năm 1536), dài 126 feet (38.5 m), rộng 38 feet (11.7 m), cùng với thủy thủ đoàn gồm 200 thủy thủ, 185 binh lính, 30 khẩu đại bác. Mặc dù đây là niềm tự hào của hạm đội Anh, nhưng Mary Rose đã bị lật úp trong một trận chạm trán với quân Pháp vào 19 tháng 7 1545.

Chiếc Henri Grâce à Dieu (tiếng Pháp, "Henry Grace of God"), thường được biết đến với tên "Great Harry" là một chiếc tàu buồm của Anh ở thế kỷ 16. Đây được coi là câu trả lời của Vua Henry VIII đối với tàu Michael của Scotland được đóng năm 1511. Tàu được đóng ở Woolwich Dockyard từ 1512 đến 1514 và là chiếc tàu đầu tiên có cửa hầm đại bác, trang bị của tàu gồm 20 khẩu đại bác bằng đồng chỉ có thể bắn từ một bên mạn tàu. Tổng cộng có 43 khẩu đại bác và 141 đại bác loại nhẹ. Khi được hạ thủy Henri Grâce à Dieu là chiếc tàu Anh hai boong đầu tiên, đồng thời là chiếc tàu lớn nhất và mạnh mẽ nhất châu Âu. Tuy nhiên những chiếc tàu lớn như Henri Grâce à Dieu được biết đến vì họa tiết trang trí trên tàu hơn là uy lực, tàu chỉ nhiều lần xuất hiện với tư cách ngoại giao so với chỉ một lần giao chiến trong trận Solent chống lại François I của Pháp vào năm 1545 (trong đó tàu Mary Rose bị đánh chìm).

Ban đầu những chiếc tàu trên được thử nghiệm mang những khẩu đại bác có nòng lớn trên boong. Do có ưu thế trọng tải và chiều cao của mạn khô những chiếc tàu tiên phong đã cho thấy sự thích hợp với hỏa khí hơn hẳn so với những chiếc tàu buồm. Một lợi thế khác  của những chiếc tàu chiến tuyến là có thể chịu đựng được gió bão, rẽ nước tốt hơn là nhờ kích thước lớn và được phát triển từ những tàu chuyên chở vượt Đại Tây Dương. Cùng với việc không cần dùng mái chèo đồng nghĩa với một thủy đoàn lớn là không cần thiết giúp cho tàu có thực hiện những chuyến hành trình dài. Nhưng điều đó cũng khiến cho tàu chiến tuyến phụ thuộc hoàn toàn vào gió cho tính cơ động của tàu. Về điểm này tàu galê cho thấy sự vượt trội so với những tàu chiến lớn khác, đặc biệt khi chỉ có những cơn gió nhẹ tàu galê có nhiều thuận lợi hơn hẳn, nhưng khi những chiếc tàu chiến tuyến ngày một lớn hơn thì tàu galê càng tỏ ra kém hiệu quả.

Một hạn chế khác của tàu chiến tuyến là thượng tầng mũi cao, làm giảm khả năng di chuyển của tàu; do đó mũi tàu thường được hạ thấp trong khi di chuyển trước gió. Nhưng cùng với sự xuất hiện của đại bác và hỏa khí được sử dụng làm vũ khí chủ chốt trong các trận thủy chiến vào thế kỷ 16, thượng tầng mũi thấp thời trung cổ bị loại bỏ và những tàu ga-lê-ôn chỉ có thượng tầng mũi thấp một tầng. Cho đến khi chiến tàu Sovereign of the Seas sau đó được hạ thủy vào năm 1637, thượng tầng mũi cao được thêm vào thiết kế của tàu chiến tuyến.

Trong khoảng thời gian từ thế kỷ 16 đến 18, những chiếc thuyền lớn và thuyền buồm dần được thay thế bởi tàu ga-lê-ôn một loại tàu dài và cơ động hơn. Thừa hưởng những ưu điểm của những tàu chiếc tàu đi trước, tàu ga-lê-ôn đã trở thành trang bị chủ yếu của hải quân Anh và Tây Ban Nha trong trận Gravelines. Đến thập niên 1710, tất cả lực lượng hải quân ở Âu châu đều được trang bị những tàu chiến cùng loại như trên.Song song với việc gia tăng những chuyến hành trình tìm kiếm thuộc địa và khám thám hiểm, yêu cầu bức thiết đặt ra cần có những con tàu thương mại có khả năng thực hiện các cuộc hành trì dài và chịu đựng được gió bão.Như một lẽ tất nhiên, những chiếc tàu ga-lê và galleasses(một loại tàu ga-lê có thành cao hơn và có khả năng mang đại bác, nhưng thấp hơn ga-lê-ôn) càng ít được sử dụng và hoàn toàn vắng bóng trong chiến tranh vào thập kỷ 1750.

Sự thích nghi với chiến đấu trên chiến tuyến

Cách mạng trong thiết kế

Động cơ hơi nước

Suy tàn

Chiến đấu

Phục chế và bản sao

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thuyền buồm


title: Coptocephala simillima

text:
Coptocephala simillima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lodewyckx miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Coptocephala


title: Peschici

text:
Peschici là một đô thị thuộc tỉnh Foggia trong vùng des Puglia.
Peschici có diện tích  km², dân số người. Đô thị này giáp với các đô thị sau: Vico del Gargano, Vieste.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Foggia


title: Nistos

text:
Nistos là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 640 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: 657 Gunlöd

text:
657 Gunlöd

657 Gunlöd là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu C, có bề mặt tối và thành phần cấu tạo dường như bằng cacbonat nguyên thủy. Nó di chuyển ở quỹ đạo gần nhóm tiểu hành tinh Eunomia, nhưng không thuộc nhóm này. Nó có đường kính khoảng 43 km, suất phản chiếu ánh sáng là khoảng 0.042, và thời gian quay vòng là 15,7 giờ.

Tiểu hành tinh này do August Kopff phát hiện ngày 23.01.1908 ở Heidelberg, và được đặt theo tên Gunnlöd trong thần thoại Bắc Âu

Tham khảo

Supplemental IRAS Minor Planet Survey
PDS lightcurve data

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu C
Thiên thể phát hiện năm 1908


title: Gennes-Ivergny

text:
Gennes-Ivergny là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC burials in the churchyard
 Gennes-Ivergny on the Quid website

Gennesivergny


title: Charmoy, Saône-et-Loire

text:
Charmoy là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 279.Dân số năm 2004 ước khoảng 251.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Toxorhina claripennis

text:
Toxorhina claripennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Toxorhina
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Phú Hiệp, Tam Nông (Đồng Tháp)

text:
Phú Hiệp là một xã thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

Địa lý
Xã Phú Hiệp nằm ở phía bắc huyện Tam Nông, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Phú Đức và xã Tân Công Sính
Phía tây giáp xã Phú Thành B
Phía nam giáp xã Phú Thọ và xã Phú Đức
Phía bắc giáp huyện Tân Hồng.

Xã có diện tích 5022 km², dân số năm 1999 là 7.180 người, mật độ dân số đạt 143 người/km².

Lịch sử
Quyết định số 13-HĐBT ngày 23 tháng 02 năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng, xã Phú Hiệp thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp.

Chú thích

Tham khảo


title: 6252 Montevideo

text:
6252 Montevideo (1992 EV11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 3 năm 1992 bởi UESAC ở La Silla.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6252 Montevideo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Diplocentrum

text:
Diplocentrum là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan
Vandeae


title: Dytiscus harrisii

text:
Dytiscus harrisii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Kirby miêu tả khoa học năm 1837.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Dytiscus


title: Paridea falvipoda

text:
Paridea falvipoda là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Paridea


title: Anicla

text:
Anicla là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
Subgenus Anicla
 Anicla cemolia Franclemont, 1967
 Anicla ignicans (Guenée, 1852)
 Anicla infecta (Ochsenheimer, 1816)
 Anicla ornea (Druce, 1889)
Subgenus Euagrotis (trước đây gọi là a separate genus)
 Anicla bairdii (J.B. Smith, 1908)
 Anicla beata (Grote, 1883)
 Anicla digna (Morrison, 1875)
 Anicla exuberans (J. B. Smith, 1898)
 Anicla forbesi (Franclemont, 1952)
 Anicla illapsa (Walker, 1857)
 Anicla lubricans (Guenée, 1852)
 Anicla simplicia (Morrison, 1875)
 Anicla tenuescens (Smith, 1890)
 Anicla tepperi (Smith, 1888)
Subgenus unknown
 Anicla biformata Lafontaine, 2004
 Anicla espoetia (Dyar, 1910)
 Anicla mus Lafontaine, 2004
 Anicla sullivani Lafontaine, 2004

Tham khảo

 Anicla at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuinae


title: Vilafamés

text:
Vilafamés là một đô thị trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị Vilafamés có diện tích 70,4 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 1984 người. Đô thị Vilafamés nằm ở khu vực có độ cao 391 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Castellón
Plana Alta


title: Jacaratia

text:
Jacaratia là một chi gồm 6 loài thực vật hạt kín bản địa châu Mỹ, cụ thể là Trung Mỹ và Nam Mỹ.

Các loài
 Jacaratia corumbensis Kuntze, đồng nghĩa: Jacaratia hassleriana
 Jacaratia digitata (Poepp. & Endl.) Solms
 Jacaratia dolichaula (Donn. Sm.) Woodson, đồng nghĩa: Carica dolichaula
 Jacaratia heptaphylla
 Jacaratia mexicana A.DC., đồng nghĩa: Carica mexicana, Leucopremna mexicana: "đu đủ dại"
 Jacaratia spinosa (Aubl.) A.DC., đồng nghĩa: Carica dodecaphylla, Carica spinosa, Jacaratia dodecaphylla

Hình ảnh

Tham khảo


title: Hỷ Đức

text:
Hỷ Đức (chữ Hán giản thể: 喜德县, Hán Việt: Hỷ Đức huyện) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Di Lương Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2206 km2, dân số năm 2002 là 150.000 người. Huyện Hỷ Đức được chia thành các đơn vị hành chính gồm 7 trấn, 17 hương.
Trấn: Quang Minh, Miện Sơn, Ni Ba, Hồng Mạc, Lạc Cáp, Mễ Thị, Lưỡng Hà Khẩu.
Hương: Hạ Ba Lạc, Lạp Khắc, Thả Tha, Ba Cửu, Lý Tử, Đông Hà, Nhạc Vũ, Sa Mã Lạp Đạt, Nhiệt Kha Y Đạt, Y Lạc, Lỗ Cơ, Bắc Sơn, Tây Hà, Tác Ước, Bác Lạc Lạp Đạt, Ngạch Ni, Lạc Mạc.

Tham khảo

Lương Sơn, Tứ Xuyên
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên


title: Vérargues

text:
Vérargues là một commune thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Hérault

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Hérault


title: Splendrillia eburnea

text:
Splendrillia eburnea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Splendrillia


title: Thỏa dụng biên

text:
Trong kinh tế học, lợi ích là sự thỏa mãn hoặc hài lòng do tiêu dùng một sản phẩm mang lại. Lợi ích cận biên mô tả mức độ hài lòng hoặc thỏa mãn mà người tiêu dùng đạt được do tăng hoặc giảm tiêu dùng một đơn vị hàng hóa, dịch vụ. Có ba loại lợi ích cận biên. Chúng là lợi ích cận biên dương, âm hoặc bằng không. Ví dụ, bạn thích ăn pizza, miếng pizza thứ hai mang lại cho bạn cảm giác hài lòng hơn là chỉ ăn một miếng pizza. Nó có nghĩa là lợi ích cận biên của bạn từ việc mua bánh pizza là dương. Tuy nhiên, sau khi ăn miếng thứ hai, bạn cảm thấy no, và bạn sẽ không cảm thấy tốt hơn khi ăn miếng thứ ba. Điều này có nghĩa là lợi ích cận biên của bạn từ việc ăn pizza bằng không. Hơn nữa, bạn có thể cảm thấy buồn nôn nếu ăn nhiều hơn ba miếng bánh pizza. Tại thời điểm này, lợi ích cận biên của bạn là số âm. Nói cách khác, mức lợi ích cận biên âm chỉ ra rằng mỗi đơn vị hàng hóa hoặc dịch vụ được tiêu dùng sẽ gây hại nhiều hơn lợi, điều này sẽ dẫn đến giảm tổng lợi ích, trong khi lợi ích cận biên dương chỉ ra rằng mỗi đơn vị hàng hóa hoặc dịch vụ được tiêu thụ sẽ tăng tổng lợi ích.

Trong bối cảnh lợi ích có thể đo lường được, các nhà kinh tế học đã đưa ra quy luật lợi ích cận biên giảm dần, mô tả cách đơn vị tiêu dùng đầu tiên của một hàng hóa hoặc dịch vụ cụ thể mang lại nhiều lợi ích hơn so với đơn vị thứ hai và các đơn vị tiếp theo, với mức độ giảm liên tục cho số tiền lớn hơn. Do đó, lợi ích cận biên giảm khi tiêu dùng tăng lên được gọi là lợi ích cận biên giảm dần. Các nhà kinh tế học sử dụng khái niệm này để xác định lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng sẵn sàng mua

Cận biên
Trong nghiên cứu Kinh tế học, thuật ngữ “cận biên” đề cập đến một sự thay đổi nhỏ, bắt đầu từ một số mức cơ sở. Philip Wicksteed giải thích thuật ngữ này như sau:

Đánh giá cận biên là những cân nhắc liên quan đến sự gia tăng hoặc giảm nhẹ của trữ lượng bất kỳ thứ gì mà chúng ta đang sở hữu hoặc đang xem xét. Một cách khác để nói về thuật ngữ cận biên là chi phí hoặc lợi ích của đơn vị tiếp theo được sử dụng hoặc tiêu thụ, ví dụ như lợi ích mà bạn có thể nhận được từ việc tiêu thụ một miếng sô cô la. Chìa khóa để hiểu được tính cận biên là thông qua phân tích cận biên . Phân tích cận biên xem xét các lợi ích bổ sung của một hoạt động so với chi phí tăng thêm phát sinh từ chính hoạt động đó. Trên thực tế, các công ty sử dụng phân tích cận biên để hỗ trợ họ tối đa hóa lợi nhuận tiềm năng và thường được sử dụng khi đưa ra quyết định về việc mở rộng hoặc thu hẹp sản xuất.

Lợi ích
Là một chủ đề của kinh tế học, lợi ích được sử dụng để đo lường giá trị hoặc giá trị sử dụng. Các nhà kinh tế học thường mô tả lợi ích như thể nó có thể định lượng được, nghĩa là, như thể các mức độ lợi ích khác nhau có thể được so sánh theo thang đo.

Ban đầu, thuật ngữ lợi ích được các nhà triết học đạo đức như Jeremy Bentham và John Stuart Mill đánh đồng sự hữu dụng với việc tạo ra niềm vui và tránh đau đớn. Dưới ảnh hưởng của triết lý này, người ta đã xem lợi ích là "cảm giác thích thú và đau đớn" và xa hơn là " số lượng cảm giác".

Lý thuyết kinh tế đương đại chính thống đã liên kết sự hữu dụng với hàng hóa, dịch vụ hoặc công dụng của chúng với số lượng và định nghĩa "lợi ích" như một thứ có thể định lượng.

Quy luật lợi ích cận biên giảm dần
Nhà kinh tế học người Anh Alfred Marshall tin rằng bạn càng một thứ gì đó nhiều thì bạn càng muốn ít thứ đó hơn. Hiện tượng này được các nhà kinh tế gọi là lợi ích cận biên giảm dần. Lợi ích cận biên giảm dần đề cập đến hiện tượng mỗi đơn vị thu nhập tăng thêm dẫn đến sự gia tăng ngày càng nhỏ hơn trong giá trị chủ quan. Ví dụ, ba lần cắn kẹo sẽ tốt hơn hai lần cắn, nhưng lần cắn thứ hai mươi không bổ sung nhiều cho trải nghiệm ngoài thứ mười chín (và thậm chí có thể khiến nó tồi tệ hơn). Hiệu ứng này được thiết lập rõ ràng đến nỗi nó được gọi là "quy luật lợi ích cận biên giảm dần" trong kinh tế học (Gossen, 1854/1983), và được phản ánh trong hình dạng lõm của hầu hết các đường tổng lợi ích. Điều này đề cập đến sự gia tăng lợi ích mà một cá nhân thu được từ việc tăng mức tiêu thụ của họ đối với một hàng hóa cụ thể. "Quy luật lợi ích cận biên giảm dần là trọng tâm của việc giải thích nhiều hiện tượng kinh tế,... Quy luật nói rằng, thứ nhất, lợi ích cận biên của mỗi đơn vị đồng nhất giảm khi lượng cung đơn vị tăng lên (và ngược lại); thứ hai, lợi ích cận biên của một đơn vị có quy mô lớn hơn lớn hơn lợi ích biên của một đơn vị có quy mô nhỏ hơn (và ngược lại). Định luật thứ nhất biểu thị quy luật về mức độ lợi ích cận biên giảm dần; luật thứ hai biểu thị luật tăng tổng lợi ích.

Trong kinh tế học hiện đại, sự lựa chọn trong những điều kiện chắc chắn tại một thời điểm duy nhất được mô hình hóa thông qua “ordinal utility” (lợi ích được sắp xếp theo một thứ tự yêu thích nào đó), Với lợi ích thứ tự, sở thích của một người không có lợi ích cận biên duy nhất, và do đó, việc lợi ích cận biên có giảm đi hay không cũng không có ý nghĩa. Ngược lại, quy luật lợi ích cận biên giảm dần có ý nghĩa trong bối cảnh mức độ thỏa dụng có thể định lượng, mà trong kinh tế học hiện đại được sử dụng để phân tích sự lựa chọn giữa các ngành, sự lựa chọn trong điều kiện không chắc chắn và phúc lợi xã hội.

Quy luật lợi ích cận biên giảm dần là giá trị chủ quan thay đổi một cách linh động nhất gần các điểm 0 và nhanh chóng chững lại khi lãi (hoặc lỗ) tích lũy. Và nó được phản ánh trong hình dạng lõm của hầu hết các hàm lợi ích chủ quan.

Với mối quan hệ lõm giữa lợi ích khách quan (trục x) và giá trị chủ quan (trục y), mỗi lợi ích một đơn vị tạo ra mức tăng giá trị chủ quan nhỏ hơn so với lợi ích trước đó của một đơn vị tương đương. Lợi ích cận biên, hoặc sự thay đổi giá trị chủ quan trên mức hiện có, giảm đi khi lợi ích tăng lên.

Khi tốc độ tiếp hàng hóa tăng lên, lợi ích biên giảm xuống. Nếu tiêu dùng hàng hóa tiếp tục tăng, lợi ích cận biên tại một thời điểm nào đó có thể giảm xuống bằng không, đạt mức độ thỏa dụng tối đa. Sự gia tăng hơn nữa trong việc tiêu thụ hàng hóa làm cho lợi ích cận biên trở nên âm; điều này cho thấy sự không hài lòng. Ví dụ, tại một số thời điểm, liều lượng kháng sinh tiếp theo sẽ không tiêu diệt được mầm bệnh nào và thậm chí có thể gây hại cho cơ thể.

Như đã đề xuất ở những nơi khác trong bài viết này, đôi khi, người ta có thể gặp một tình huống mà mức độ lợi ích cận biên tăng lên ngay cả ở cấp độ kinh tế vĩ mô. Ví dụ, việc cung cấp một dịch vụ chỉ có thể khả thi nếu hầu hết hoặc tất cả mọi người đều có thể tiếp cận được. Lợi ích cận biên của một nguyên liệu thô cần thiết để cung cấp một dịch vụ như vậy sẽ tăng lên tại "điểm tới hạn" mà điều này xảy ra. Điều này cũng tương tự như vị trí với các hạng mục khổng lồ như tàu sân bay số lượng các hạng mục này liên quan quá ít đến mức lợi ích cận biên không còn là một khái niệm hữu ích nữa, vì chỉ có một quyết định đơn giản là "có" hoặc "không".

Giá cả và thỏa dụng biên
Giả định người tiêu dùng là con người kinh tế điển hình. Anh/chị ta muốn tối đa hóa thỏa dụng với mức ngân sách xác định trước của mình. Để cho đơn giản, giả định tiếp người tiêu dùng này chỉ tiêu dùng hai thứ hàng hóa và mức tiêu dùng mỗi hàng hóa là lớn hơn 0 (giải pháp bên trong). Khi đó, việc lựa chọn một tổ hợp giữa hai hàng hóa này sao cho tối đa hóa được mức thỏa dụng dẫn tới việc cân đối mức thỏa dụng biên giữa hai hàng hóa. Và, tỷ lệ giữa mức thỏa dụng biên của hai hàng hóa đúng bằng tỷ lệ giữa giá cả của hai hàng hóa đó.

Các bài toán kinh tế học vi mô về tìm tổ hợp hàng hóa tối ưu cho phép tối đa hóa thỏa dụng với chế ước ngân sách xác định, vì thế, thường có cách giải tắt bằng cách giả định lựa chọn của người tiêu dùng là giải pháp bên trong rồi đặt tỷ lệ thỏa dụng bằng tỷ lệ giá giữa hai hàng hóa. Khi không tìm ra đáp số lại giả định tiếp lựa chọn của người tiêu dùng là giải pháp góc rồi tính mức thỏa dụng khi lượng tiêu dùng hàng hóa này bằng 0 hay lượng tiêu dùng hàng hóa kia bằng 0 sẽ lớn hơn rồi từ đó tìm ra đáp số.

Thuyết cận biên
Chủ nghĩa cận biên giải thích sự lựa chọn với giả thuyết rằng mọi người quyết định có thực hiện bất kỳ thay đổi nhất định nào dựa trên mức độ thỏa dụng cận biên của sự thay đổi đó hay không, với các lựa chọn thay thế được lựa chọn dựa trên mức độ thỏa dụng cận biên lớn nhất.

Giá thị trường và quy luật giảm dần tiện ích cận biên
Nếu một cá nhân sở hữu một hàng hóa hoặc dịch vụ có tiện ích cận biên đối với anh ta ít hơn so với một số hàng hóa hoặc dịch vụ khác mà anh ta có thể giao dịch, thì việc thực hiện giao dịch đó có lợi cho anh ta. Tất nhiên, khi một thứ được bán và thứ khác được mua, lãi hoặc lỗ biên tương ứng từ các giao dịch tiếp theo sẽ thay đổi. Nếu mức thỏa dụng cận biên của một thứ đang giảm đi và thứ kia không tăng lên, tất cả những thứ khác đều bằng nhau, thì một cá nhân sẽ đòi hỏi một tỷ lệ ngày càng tăng của cái có được so với cái bị hy sinh. Một cách quan trọng mà tất cả những thứ khác có thể không bình đẳng là khi việc sử dụng một hàng hóa hoặc dịch vụ bổ sung cho hàng hóa hoặc dịch vụ kia. Trong những trường hợp như vậy, tỷ lệ hối đoái có thể không đổi. Nếu bất kỳ nhà giao dịch nào có thể cải thiện vị trí của mình bằng cách cung cấp một giao dịch thuận lợi hơn cho các nhà giao dịch bổ sung, thì anh ta thường sẽ làm như vậy.

Trong nền kinh tế có tiền, tiện ích cận biên của một số lượng chỉ đơn giản là của hàng hóa hoặc dịch vụ tốt nhất mà nó có thể mua được. Bằng cách này, nó rất hữu ích cho việc giải thích cung và cầu, cũng như các khía cạnh thiết yếu của các mô hình cạnh tranh không hoàn hảo.

Nghịch lý giữa nước và kim cương
Thuyết về "Nghịch lý của nước và kim cương" thường được đề cập là có mối liên kết với Adam Smith, mặc dù nó đã được các nhà tư tưởng trước đó công nhận. Mâu thuẫn rõ ràng nằm ở chỗ nước có giá trị kinh tế thấp hơn kim cương, mặc dù nước quan trọng hơn nhiều đối với sự tồn tại của con người. Smith cho rằng có sự phân chia không hợp lý giữa "giá trị sử dụng" của một thứ gì đó và "giá trị trao đổi". Những thứ có giá trị lớn nhất được sử dụng thường xuyên có rất ít hoặc không có giá trị trao đổi; và tương tự như vậy, những thứ có giá trị lớn nhất để trao đổi thường ít hoặc không có giá trị sử dụng. Không có gì hữu ích hơn nước: nhưng nó sẽ hiếm khi mua được bất cứ thứ gì. Một viên kim cương hầu như không có bất kỳ giá trị thực tế nào trong việc sử dụng, nhưng có thể có một lượng lớn hàng hóa khác để đổi lấy nó.

Giá trị được xác định bởi cả tiện ích cận biên và chi phí cận biên, và đây là chìa khóa của nghịch lý rõ ràng. Chi phí cận biên của nước thấp hơn chi phí cận biên của kim cương. Điều đó không có nghĩa là giá của bất kỳ hàng hóa hay dịch vụ nào chỉ đơn giản là một hàm của tiện ích cận biên mà nó có đối với bất kỳ cá nhân nào hoặc đối với một số cá nhân điển hình. Thay vào đó, các cá nhân sẵn sàng giao dịch dựa trên các tiện ích cận biên tương ứng của hàng hóa mà họ có hoặc mong muốn (với những tiện ích cận biên này là khác biệt đối với từng nhà kinh doanh tiềm năng), và giá cả do đó phát triển bị hạn chế bởi những tiện ích cận biên này.

Những hạn chế của chủ nghĩa cận biên
Chủ nghĩa cận biên có nhiều hạn chế giống như nhiều lý thuyết kinh tế. Các nhà kinh tế học thường đặt câu hỏi liệu mọi người có hành động như những gì họ được mô tả trong lý thuyết hay không. Việc hiểu những gì đang mang lại cho ai đó một lượng tiện ích cụ thể là vô cùng phức tạp và thay đổi theo từng người và có thể không ổn định. Một hạn chế khác là liên quan đến cách đo lường sự thay đổi biên. Đo lường tiền là một trong những cách đơn giản nhất để phân tích mức độ cận biên do không có bất kỳ phương tiện thay thế nào khác. Mặc dù hạn chế có thể được nhìn thấy khi cố gắng đo lường tiện ích thu được từ các vật tư tiêu dùng khác như thực phẩm vì có quá nhiều sản phẩm thay thế và một lần nữa các sở thích có thể hạn chế độ chính xác.

Định lượng tiện ích cận biên
Lợi ích cận biên  = Sự thay đổi về tổng lợi ích/Sự thay đổi về lượng hàng tiêu dùng

Trường hợp tiêu dùng 2 loại hàng hóa, tổng lợi ích được cho dưới dạng hàm số :

TU = f(X,Y) thì lợi ích cận biên (MU) là đạo hàm bậc nhất của hàm tổng lợi ích (TU).

Lịch sử
Các nhà kinh tế học đã cố gắng giải thích việc xác định giá. Thuật ngữ "tiện ích cận biên", được Alfred Marshall ghi cho nhà kinh tế học người Áo Friedrich von Wieser, là bản dịch của thuật ngữ Grenznutzen ("sử dụng biên giới") của Wieser.

Các cách tiếp cận theo chủ nghĩa cận biên
Có lẽ bản chất của khái niệm về mức độ tiện ích cận biên giảm dần có thể được tìm thấy trong Chính trị của Aristotle, trong đó ông viết:

Hàng hóa bên ngoài có một giới hạn, giống như bất kỳ công cụ nào khác, và tất cả những thứ hữu ích đều có bản chất đến mức nếu có quá nhiều thứ thì chúng phải gây hại, hoặc bất cứ giá nào cũng không có ích gì.”

Đã có sự bất đồng rõ rệt về sự phát triển và vai trò của các cân nhắc cận biên trong lý thuyết giá trị của Aristotle.

Nhiều nhà kinh tế học đã kết luận rằng có một số loại mối quan hệ qua lại giữa tiện ích và độ hiếm ảnh hưởng đến các quyết định kinh tế, và đến lượt nó lại thông báo cho việc xác định giá cả. Kim cương có giá cao hơn nước vì tiện ích cận biên của chúng cao hơn nước.

Các nhà trọng thương người Ý ở thế kỷ thứ mười tám, chẳng hạn như Antonio Genovesi, Giammaria Ortes, Pietro Verri, Marchese Cesare di Beccaria, và Bá tước Giovanni Rinaldo Carli, cho rằng giá trị được giải thích theo nghĩa tiện ích chung và sự khan hiếm, mặc dù chúng thường không hoạt động- đưa ra một lý thuyết về cách những thứ này tương tác với nhau. Trong Dellaosystema (1751), Abbé Ferdinando Galiani, một học trò của Genovesi, đã cố gắng giải thích giá trị như một tỷ lệ của hai định lượng, tiện ích và khan hiếm, với tỷ lệ thành phần thứ hai là tỷ lệ số lượng sử dụng.

Anne Robert Jacques Turgot, trong Réflexions sur la shape et la Distribution de richesse (1769), cho rằng giá trị bắt nguồn từ tiện ích chung của tầng lớp mà hàng hóa thuộc về, từ sự so sánh giữa mong muốn hiện tại và tương lai, và từ những khó khăn dự đoán trong mua sắm.

Giống như những người theo chủ nghĩa trọng thương, Étienne Bonnot, Abbé de Condillac, xem giá trị được xác định bởi mức độ hữu dụng liên quan đến loại hàng hóa thuộc về, và bằng cách ước tính sự khan hiếm. Trong De commerce et le gouvernement (1776), Condillac nhấn mạnh rằng giá trị không dựa trên chi phí mà chi phí được trả vì giá trị.

Điểm cuối cùng này đã được Richard Whately, người ủng hộ chủ nghĩa cận biên ở Thế kỷ 19, nhắc lại nổi trong Bài giảng giới thiệu về kinh tế chính trị (1832) đã viết:

“Không phải là ngọc trai có giá cao bởi vì con người đã lặn vì chúng; nhưng ngược lại, con người lao vào tìm kiếm vì họ mua được giá cao.”(Học sinh cao cấp của Whatley được ghi nhận dưới đây là một người theo chủ nghĩa bên lề đầu tiên.)

Tham khảo

Varian, Hal R. (1999), Intermediate Economics: A Modern Approach (5th edition), W. W. Norton.

Xem thêm
Biên (kinh tế học)
Tối đa hóa thỏa dụng
Lợi nhuận biên

Hành vi người tiêu dùng
Kinh tế học phúc lợi
Lịch sử tư tưởng kinh tế

de:Nutzenfunktion#Grenznutzen


title: Động vật có hộp sọ

text:
Động vật có hộp sọ (danh pháp khoa học: Craniata, đôi khi viết thành Craniota) là một nhánh được đề xuất trong động vật có dây sống (Chordata) chứa cả động vật có xương sống (Vertebrata nghĩa hẹp) và Myxini (cá mút đá myxin) như là các đại diện còn sinh tồn. Craniata bao gồm tất cả các dạng động vật có hộp sọ hay có sọ, như tên gọi của nó đã gợi ý.

Craniata là một đơn vị phân loại không được phân hạng, nằm giữa ngành dây sống và các phân ngành của nó, thay thế cho cách sử dụng trước đây của Vertebrata (Vertebrata nghĩa rộng). Khác biệt chính giữa hai cách hiểu (cũ và mới) cho Vertebrata là ở chỗ nhóm Myxini và thông thường là cả nhóm Cephalaspidomorphi, hiện nay đều không được gộp vào trong Vertebrata. Hai đơn vị phân loại này thiếu cột sống thật sự, là đặc trưng cho động vật có xương sống theo cách diễn giải mới, trong khi theo diễn giải truyền thống—và rắc rối—thì nó lại không phải đặc trưng cơ bản.

Đặc trưng
Theo cách hiểu đơn giản nhất thì động vật có hộp sọ là các động vật có đầu, nghĩa là loại trừ các thành viên của động vật có dây sống thuộc về các phân ngành Urochordata (động vật đuôi sống) và Cephalochordata (động vật đầu sống, như lưỡng tiêm), nhưng gộp cả Myxini, có hộp sọ dạng chất sụn và các cấu trúc giống như răng được tạo thành từ keratin. Craniata cũng bao gồm tất cả các dạng cá mập và cá đuối, cá thật sự, lưỡng cư, bò sát và thú. Đầu của động vật có hộp sọ bao gồm não bộ, các giác quan như mắt và hộp sọ.

Bên cạnh việc có hộp sọ khác biệt, động vật có hộp sọ còn sở hữu nhiều đặc trưng bắt nguồn từ đó, cho phép có các mức độ phức tạp cao hơn. Phân tích di truyền ở mức phân tử cho động vật có hộp sọ phát hiện ra rằng, khi so sánh với các động vật ít phức tạp hơn, chúng đã phát triển các tập hợp nhân đôi của nhiều họ gen tham gia vào trong các tiến trình truyền tín hiệu tế bào, phiên mã và hình thành hình thái (xem hộp đồng nguyên dị hình).

Nói chung, động vật có hộp sọ có các hoạt động nhiều hơn so với động vật có đuôi sống và động vật có đầu sống và như thế có nhu cầu trao đổi chất cao hơn, cũng như có một số thích ứng về mặt giải phẫu. Các động vật có hộp sọ thủy sinh có các khe hở ở mang nối với các cơ và các dây thần kinh để điều khiển sự bơm nước qua các khe hở này (ngược lại với lưỡng tiêm, với các khe hở hầu của chúng chỉ sử dụng để kiếm ăn ở trạng thái lơ lửng), tham gia vào cả quá trình kiếm ăn lẫn trao đổi khí. Các cơ dàn thành hàng kênh dinh dưỡng, di chuyển thức ăn qua kênh, cho phép các động vật có hộp sọ bặc cao như động vật có vú có thể phát triển hệ tiêu hóa phức tạp hơn nhằm đạt được sự chuyển hóa tối ưu các thức ăn. Động vật có hộp sọ cũng có các hệ tim mạch bao gồm tim với hai (hay nhiều hơn) khoang, hồng cầu và hemoglobin vận chuyển O2, cũng như thận.

Hệ thống hóa và phân loại

Nhánh Craniata
Lớp Myxini (= Hyperotreti): Cá mút đá myxin
Myxiniformes
Myxinidae
Không phân hạng Vertebrata
Lớp Cephalaspidomorphi: Cá giáp đầu
Không phân hạng Hyperoartia
Bộ Petromyzontiformes: Cá mút đá
Cận ngành Gnathostomata: Động vật có quai hàm
Lớp Chondrichthyes: Cá sụn
Siêu lớp Osteichthyes: Cá xương

Tính hợp lệ
Tính hợp lệ của đơn vị phân loại này bị nghi ngờ. Phân tích các chuỗi mtDNA gợi ý rằng Myxini là gần gũi với Hyperoartia như người ta đã tin vào điều này từ lâu – nghĩa là Agnatha là một nhánh hợp lệ. Cephalaspidomorphi (cá mút đá) theo truyền thống là đồng minh với Hyperoartia, và điều này có thể là chính xác hoặc không. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mtDNA không phải là rất đáng tin cậy trong phân tích phát sinh loài mà đạt tới độ sâu rất lớn về mặt thời gian, do tốc độ cao hơn của đột biến và các mẫu hóa thạch lại là rất lập lờ.

Nếu như Agnatha (cá không hàm) trên thực tế không là cận ngành thì Vertebrata cần phải trở lại như định nghĩa truyền thống của nó (Gnathostomata + Agnatha) và Craniata khi đó sẽ là vô dụng và cần được coi là từ đồng nghĩa của Vertebrata.

Xem thêm
 Các chi tuyệt chủng Haikouella và Haikouichthys

Chú thích

Tham khảo


title: Platycrepidius bicinctus

text:
Platycrepidius bicinctus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Platycrepidius