title: Những con Hổ giải phóng Tamil

text:
Những con Hổ giải phóng Tamil (viết tắt: Hổ Tamil /LTTE)  là một tổ chức chiến binh người Tamil có trụ sở ở đông bắc Sri Lanka. Mục đích của nó là đảm bảo một nhà nước Tamil Eelam độc lập ở phía bắc và phía đông để đáp lại các chính sách nhà nước của các chính phủ Sri Lanka kế tiếp vốn bị coi là phân biệt đối xử đối với người Tamil thiểu số Sri Lanka, cũng như các hành động áp bức — bao gồm cả chống người Tamil pogroms vào năm 1956 và 1958 - được thực hiện bởi đa số người Sinhala.

Được thành lập vào tháng 5 năm 1976 bởi Velupillai Prabhakaran, LTTE đã tham gia vào các cuộc đụng độ vũ trang chống lại chính phủ Sri Lanka và các lực lượng vũ trang. Các cuộc đàn áp chống lại người Tamil ở Sri Lanka tiếp tục diễn ra bởi đám đông người Sinhalese, với cuộc chiến chống người Tamil năm 1977 và việc đốt cháy Thư viện Công cộng Jaffna năm 1981 diễn ra. Sau cuộc chiến chống người Tamil kéo dài một tuần vào tháng 7 năm 1983 do đám đông người Sinhalese thực hiện mà được gọi là Tháng Bảy Đen, LTTE leo thang xung đột liên tục thành một cuộc nổi dậy theo chủ nghĩa dân tộc quy mô toàn diện, bắt đầu cuộc Nội chiến Sri Lanka. Đến thời điểm này, LTTE đã được coi là sự chi phối hầu hết các nhóm chiến binh Tamil ở Sri Lanka và một trong những lo ngại nhất guerrila lực lượng trên thế giới, trong khi tình trạng Prabhakaran như là một sự tự do máy bay chiến đấu du kích dẫn đến sự so sánh để cách mạng Che Guevara của toàn cầu phương tiện truyền thông, mặc dù hành động của Prabhakaran cũng bị nhiều người coi là khủng bố.

Ban đầu khởi đầu là một lực lượng du kích, LTTE ngày càng giống một lực lượng chiến đấu thông thường với một cánh quân phát triển tốt bao gồm hải quân, đơn vị đổ bộ đường không, cánh tình báo và đơn vị chuyên tấn công cảm tử. Đặc biệt, mối quan hệ của Ấn Độ với LTTE rất phức tạp, vì nước này từ lúc đầu hỗ trợ tổ chức này đến việc tham gia trực tiếp vào lực lượng gìn giữ hòa bình của Ấn Độ (IPKF), do những thay đổi trong chính sách đối ngoại của tổ chức này trong thời gian giai đoạn của cuộc xung đột. LTTE nổi tiếng toàn cầu vì sử dụng phụ nữ và trẻ em trong chiến đấu  và thực hiện một số vụ ám sát cấp cao, bao gồm cả cựu Thủ tướng Ấn Độ Rajiv Gandhi vào năm 1991 và Tổng thống Sri Lanka Ranasinghe Premadasa vào năm 1993.

Trong suốt cuộc xung đột, LTTE thường xuyên trao đổi quyền kiểm soát lãnh thổ ở phía đông bắc với quân đội Sri Lanka, hai bên xảy ra các cuộc đối đầu quân sự căng thẳng. Tổ chức này đã tham gia vào bốn vòng đàm phán hòa bình không thành công với chính phủ Sri Lanka và đỉnh điểm là vào năm 2000, LTTE đã kiểm soát 76% diện tích đất ở các tỉnh phía Bắc và phía Đông của Sri Lanka. Prabhakaran đứng đầu tổ chức từ khi thành lập cho đến khi qua đời vào năm 2009. Từ năm 1983 đến 2009, hơn 80.000 người đã thiệt mạng trong cuộc nội chiến, trong đó nhiều người là người Tamil Sri Lanka. 800.000 người Tamil Sri Lanka cũng rời Sri Lanka đến nhiều điểm đến khác nhau, bao gồm Châu Âu, Bắc Mỹ và Châu Á. LTTE đã được 32 quốc gia, bao gồm Liên minh Châu Âu, Canada, Hoa Kỳ và Ấn Độ, chỉ định là một tổ chức khủng bố.

Lịch sử

Bối cảnh
Sự mất cân bằng giữa các sắc tộc trong lịch sử giữa người Sinhala và Tamil được cho là đã tạo ra nền tảng cho nguồn gốc của LTTE. Các chính phủ Sri Lanka sau khi độc lập đã cố gắng chấn chỉnh sự ưu đãi và trao quyền không cân xứng cho người thiểu số Tamil của những người cai trị thuộc địa, dẫn đến phân biệt sắc tộc, gieo mầm hận thù và chính sách chia rẽ  bao gồm cả " Đạo luật chỉ dành cho người Sinhala " và đã đưa nhiều nhà lãnh đạo Tamil dấy lên tư tưởng ly khai. Đến những năm 1970, cuộc đấu tranh chính trị bất bạo động ban đầu cho một nhà nước Tamil độc lập đa sắc tộc đã được sử dụng để biện minh cho một cuộc nổi dậy ly khai bạo lực do LTTE lãnh đạo.

Vào đầu những năm 1970, chính phủ Mặt trận Thống nhất Sirimavo Bandaranaike đã đưa ra chính sách tiêu chuẩn hóa để điều chỉnh số lượng thấp người Sinhalese được chấp nhận vào đại học ở Sri Lanka. Một sinh viên tên là Satiyaseelan đã thành lập Tamil Manavar Peravai (Tamil Students League) để chống lại điều này. Nhóm này bao gồm thanh niên Tamil, những người ủng hộ quyền của học sinh được ghi danh công bằng. Lấy cảm hứng từ cuộc nổi dậy thất bại năm 1971 của Janatha Vimukthi Peramuna, đây là nhóm nổi dậy Tamil đầu tiên của loại hình này. Nó bao gồm khoảng 40 thanh niên Tamil, bao gồm Ponnuthurai Sivakumaran (sau này là thủ lĩnh của nhóm Sivakumaran), K. Pa Hen-rích (một trong những thành viên sáng lập của EROS) và Velupillai Prabhakaran, một thanh niên 18 tuổi theo định hướng giai cấp độc thân. Valvettithurai (VVT). Năm 1972, Prabhakaran hợp tác với Chetti Thanabalasingam, Jaffna để thành lập Tamil New Tigers (TNT), với Thanabalasingham làm thủ lĩnh. Sau khi anh ta bị giết, Prabhakaran lên thay. Đồng thời, Nadarajah Thangathurai và Selvarajah Yogachandran (hay còn gọi bằng anh nom de guerre Kuttimani) cũng đã tham gia vào các cuộc thảo luận về một cuộc nổi dậy. Sau đó (năm 1979) họ thành lập một tổ chức riêng có tên là Tổ chức Giải phóng Tamil Eelam (TELO) để vận động thành lập một Tamil Eelam độc lập. Các nhóm này cùng với một nhân vật nổi tiếng khác của cuộc đấu tranh vũ trang, Ponnuthurai Sivakumaran, đã tham gia vào một số hoạt động tấn công chống lại các chính trị gia Tamil ủng hộ chính phủ, Cảnh sát Sri Lanka và chính quyền dân sự vào đầu những năm 1970. Các cuộc tấn công này bao gồm ném bom vào nơi ở và xe của Thị trưởng SLFP Jaffna, Alfred Duraiyappah, đặt bom tại một lễ hội được tổ chức ở sân vận động của thành phố Jaffna (nay là "sân vận động Duraiyappah") và cướp ngân hàng táo tợn. Sự kiện hội nghị Tamil năm 1974 cũng làm dấy lên sự giận dữ của các nhóm chiến binh này. Cả Sivakumaran và Prabhakaran đều cố gắng ám sát Duraiyappah để trả thù cho vụ việc. Sivakumaran tự sát vào ngày 5 tháng 6 năm 1974, để trốn tránh sự truy bắt của Cảnh sát. Vào ngày 27 tháng 7 năm 1975, Prabhakaran đã ám sát Duraiyappah, người bị TULF và quân nổi dậy coi là "kẻ phản bội". Prabhakaran đã bắn chết Thị trưởng khi ông ta đang đến thăm ngôi đền Krishnan ở Ponnalai.

Thành lập và đạt đến đỉnh cao quyền lực

LTTE được thành lập vào ngày 5 tháng 5 năm 1976 với tư cách là người kế thừa của Những con hổ mới Tamil. Uma Maheswaran trở thành lãnh đạo của nó, và Prabhakaran chỉ huy quân sự của nó. Một ủy ban gồm năm thành viên cũng đã được bổ nhiệm. Nó đã được nói rằng Prabhakaran đã tìm cách "tái thời trang TNT cũ / mới LTTE thành một lực lượng chiến đấu tinh nhuệ, tàn nhẫn hiệu quả và tính chuyên nghiệp cao", bởi chuyên gia khủng bố Rohan Gunaratna. Prabhakaran giữ số lượng nhóm nhỏ và duy trì tiêu chuẩn đào tạo cao. LTTE đã thực hiện các cuộc tấn công tầm thấp nhằm vào các mục tiêu khác nhau của chính phủ, bao gồm cả cảnh sát và chính trị gia địa phương.

Hỗ trợ TULF
Lãnh đạo Mặt trận Giải phóng Thống nhất Tamil Appapillai Amirthalingam, người được bầu vào năm 1977 làm thủ lĩnh Đối lập của Quốc hội Sri Lanka, đã bí mật ủng hộ LTTE. Amirthalingam tin rằng nếu ông có thể kiểm soát các nhóm nổi dậy Tamil, điều đó sẽ nâng cao vị thế chính trị của ông và gây áp lực buộc chính phủ phải đồng ý trao quyền tự trị chính trị cho Tamil. Vì vậy, ông đã cung cấp thư giới thiệu cho LTTE và cho các nhóm nổi dậy Tamil khác để gây quỹ. Cả Uma Maheswaran (một cựu khảo sát viên) và Urmila Kandiah, thành viên nữ đầu tiên của LTTE, đều là những thành viên nổi bật của cánh thanh niên TULF. Maheswaran là thư ký của Diễn đàn Thanh niên TULF Tamil, chi nhánh Colombo. Amirthalingam đã giới thiệu Prabhakaran với NS Krishnan, người sau này trở thành đại diện quốc tế đầu tiên của LTTE. Chính Krishnan là người đã giới thiệu Prabhakaran với Anton Balasingham, người sau này trở thành chiến lược gia chính trị và trưởng đoàn đàm phán của LTTE, công ty chia tay lần đầu tiên vào năm 1979. Uma Maheswaran bị phát hiện có quan hệ tình cảm với Urmila Kandiah, hành vi vi phạm quy tắc ứng xử của LTTE. Prabhakaran ra lệnh cho anh ta rời khỏi tổ chức. Uma Maheswaran rời LTTE và thành lập Tổ chức Giải phóng Nhân dân Tamil Eelam (PLOTE) vào năm 1980.

Năm 1980, chính phủ của Junius Richard Jayewardene đồng ý phân chia quyền lực thông qua các Hội đồng Phát triển Quận theo yêu cầu của TULF. Vào thời điểm này, LTTE và các nhóm nổi dậy khác muốn có một nhà nước riêng biệt. Họ không có niềm tin vào bất kỳ loại giải pháp chính trị nào. Do đó, TULF và các đảng chính trị Tamil khác đều bị gạt ra ngoài lề và các nhóm nổi dậy nổi lên như một lực lượng chính ở miền bắc. Trong khoảng thời gian này, một số nhóm nổi dậy khác đã tham gia đấu trường, chẳng hạn như EROS (1975), TELO (1979), PLOTE (1980), EPRLF (1980) và TELA (1982). LTTE đã ra lệnh cho dân thường tẩy chay cuộc bầu cử chính quyền địa phương năm 1983 mà TULF tranh chấp. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu trở nên thấp nhất là 10%. Sau đó, các đảng chính trị Tamil phần lớn không thể đại diện cho người Tamil khi các nhóm nổi dậy tiếp quản vị trí của họ.

Cuộc tấn công Thirunelveli, 1983

LTTE thực hiện cuộc tấn công lớn đầu tiên  vào ngày 23 tháng 7 năm 1983, khi họ phục kích đội tuần tra Four Four Bravo của Quân đội Sri Lanka tại Thirunelveli, Jaffna. 13 quân nhân Sri Lanka đã thiệt mạng trong vụ tấn công, dẫn đến Tháng Bảy Đen.

Một số người coi Tháng Bảy Đen  là một cuộc nổi loạn được lên kế hoạch chống lại cộng đồng Tamil của Sri Lanka, trong đó phong trào JVP và các bộ phận của chính phủ có liên quan.

Nhiều thanh niên Tamil bị kích động đã tham gia các nhóm dân quân Tamil để chống lại chính phủ Sri Lanka, điều này được coi là chất xúc tác chính cho cuộc nổi dậy ở Sri Lanka.

Hỗ trợ của Ấn Độ
Để phản ứng với các yếu tố địa-chính trị khác nhau (xem sự can thiệp của Ấn Độ trong Nội chiến Sri Lanka) và các yếu tố kinh tế, từ tháng 8 năm 1983 đến tháng 5 năm 1987, Ấn Độ, thông qua cơ quan tình báo Research and Analysis Wing (RAW), đã cung cấp vũ khí, đào tạo và hỗ trợ tiền tệ đến sáu nhóm nổi dậy Tamil của Sri Lanka bao gồm cả LTTE. Trong thời kỳ đó, 32 trại được thành lập ở Ấn Độ để huấn luyện 495 người nổi dậy LTTE này, bao gồm 90 phụ nữ được huấn luyện theo 10 đợt. Lứa Hổ đầu tiên được huấn luyện tại Cơ sở 22 có trụ sở tại Chakrata, Uttarakhand. Đợt thứ hai, bao gồm trưởng bộ phận tình báo LTTE Pottu Amman, được đào tạo tại Himachal Pradesh. Prabakaran đã đến thăm lứa Hổ Tamil đầu tiên và lứa thứ hai để xem chúng huấn luyện. Tám đợt LTTE khác đã được đào tạo ở Tamil Nadu. Thenmozhi Rajaratnam bí danh Dhanu, kẻ thực hiện vụ ám sát Rajiv Gandhi và Sivarasan — kẻ chủ mưu chính là một trong những chiến binh được RAW huấn luyện, ở Nainital, Ấn Độ.

Vào tháng 4 năm 1984, LTTE chính thức gia nhập một mặt trận dân quân chung, Mặt trận Giải phóng Quốc gia Eelam (ENLF), một liên minh giữa LTTE, Tổ chức Giải phóng Tamil Eelam (TELO), Tổ chức Sinh viên Cách mạng Eelam (EROS), Tổ chức Giải phóng Nhân dân. của Tamil Eelam (PLOTE) và Mặt trận Giải phóng Nhân dân Cách mạng Eelam (EPRLF).

Đụng độ với các nhóm nổi dậy khác
TELO thường giữ quan điểm của người Ấn Độ về các vấn đề và thúc đẩy quan điểm của Ấn Độ trong các cuộc đàm phán hòa bình với Sri Lanka và các nhóm khác. LTTE đã phủ nhận quan điểm của TELO và cho rằng Ấn Độ chỉ hành động vì lợi ích của mình. Kết quả là LTTE đã tách khỏi ENLF vào năm 1986. Ngay sau đó, giao tranh đã nổ ra giữa TELO và LTTE và các cuộc đụng độ đã xảy ra trong vài tháng sau đó. Kết quả là gần như toàn bộ lãnh đạo TELO và ít nhất 400 chiến binh TELO đã bị LTTE giết. LTTE tấn công các trại huấn luyện của EPRLF vài tháng sau đó, buộc lực lượng này phải rút khỏi bán đảo Jaffna. Thông báo được đưa ra với hiệu lực rằng tất cả các phần tử nổi dậy Tamil còn lại tham gia LTTE ở Jaffna và ở Madras, nơi các nhóm Tamil đặt trụ sở chính. Với việc các nhóm chính bao gồm TELO và EPRLF bị loại bỏ, khoảng 20 nhóm nổi dậy Tamil còn lại sau đó đã được đưa vào LTTE, biến Jaffna trở thành một thành phố do LTTE thống trị.

Một thực tiễn khác đã làm tăng sự ủng hộ của người Tamil là các thành viên của LTTE tuyên thệ trung thành trong đó nêu rõ mục tiêu của LTTE là thành lập một nhà nước cho người Tamil Sri Lanka. Năm 1987, LTTE thành lập Black Tigers, một đơn vị chịu trách nhiệm tiến hành các cuộc tấn công liều chết nhằm vào các mục tiêu chính trị, kinh tế và quân sự, và tiến hành cuộc tấn công liều chết đầu tiên nhằm vào một doanh trại của Quân đội Sri Lanka, giết chết 40 binh sĩ. Các thành viên LTTE bị cấm hút thuốc lá và uống rượu dưới mọi hình thức. Các thành viên LTTE được yêu cầu tránh các thành viên gia đình của họ và tránh giao tiếp với họ. Ban đầu, các thành viên LTTE bị cấm có quan hệ yêu đương hoặc quan hệ tình dục vì nó có thể ngăn cản động cơ chính của họ, nhưng chính sách này đã thay đổi sau khi Prabhakaran kết hôn với Mathivathani Erambu vào tháng 10 năm 1984.

Thời kỳ IPKF
Vào tháng 7 năm 1987, đối mặt với sự giận dữ ngày càng tăng của người Tamil và dòng người tị nạn, Ấn Độ lần đầu tiên can thiệp trực tiếp vào cuộc xung đột bằng cách ban đầu đưa các bưu kiện thực phẩm vào Jaffna. Sau khi đàm phán, Ấn Độ và Sri Lanka tham gia vào Hiệp định Ấn Độ-Sri Lanka. Mặc dù xung đột giữa người Tamil và Sinhalese, Ấn Độ và Sri Lanka đã ký hiệp định hòa bình thay vì Ấn Độ gây ảnh hưởng để cả hai bên ký hiệp định hòa bình giữa họ. Hiệp định hòa bình đã ấn định một mức độ tự trị nhất định của khu vực ở các khu vực Tamil, với Mặt trận Giải phóng Nhân dân Cách mạng Eelam (EPRLF) kiểm soát hội đồng khu vực và kêu gọi các nhóm chiến binh Tamil đầu hàng. Ấn Độ đã gửi một lực lượng gìn giữ hòa bình, được đặt tên là Lực lượng Giữ gìn Hòa bình Ấn Độ (IPKF), một bộ phận của Quân đội Ấn Độ, đến Sri Lanka để thực thi việc giải giáp và giám sát hội đồng khu vực.

Chiến tranh chống lại IPKF
Mặc dù các tổ chức dân quân Tamil không có vai trò trong thỏa thuận Indo-Lanka, hầu hết các nhóm, bao gồm EPRLF, TELO, EROS và PLOTE, đã chấp nhận thỏa thuận này. LTTE từ chối thỏa thuận vì họ phản đối Varadaraja Perumal của EPRLF là ứng cử viên trưởng bộ trưởng cho Tỉnh Đông Bắc sáp nhập. LTTE đã chỉ định ba ứng cử viên thay thế cho vị trí mà Ấn Độ đã từ chối. LTTE sau đó đã từ chối giao vũ khí của họ cho IPKF. Sau ba tháng căng thẳng, LTTE tuyên chiến với IPKF vào ngày 7 tháng 10 năm 1987.

Vì vậy, LTTE đã tham gia vào cuộc xung đột quân sự với Quân đội Ấn Độ và phát động cuộc tấn công đầu tiên vào một chiếc xe tải chở khẩu phần ăn của quân đội Ấn Độ vào ngày 8 tháng 10, giết chết 5 lính đặc nhiệm Ấn Độ trên tàu bằng cách thắt những chiếc lốp đang cháy quanh cổ họ. Chính phủ Ấn Độ tuyên bố rằng IPKF nên giải giáp LTTE bằng vũ lực. Quân đội Ấn Độ đã tiến hành các cuộc tấn công vào LTTE, bao gồm một chiến dịch kéo dài một tháng, Chiến dịch Pawan để giành quyền kiểm soát Bán đảo Jaffna. Sự tàn nhẫn của chiến dịch này và các chiến dịch chống LTTE sau đó của quân đội Ấn Độ, khiến nó trở nên cực kỳ không được lòng nhiều người Tamil ở Sri Lanka.

Hỗ trợ của chính phủ Premadasa
Sự can thiệp của Ấn Độ cũng không được lòng đa số người Sinhala. Thủ tướng Ranasinghe Premadasa cam kết rút IPKF ngay khi ông đắc cử tổng thống trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 1988. Sau khi đắc cử, vào tháng 4 năm 1989, ông bắt đầu đàm phán với LTTE. Tổng thống Premadasa đã ra lệnh cho Quân đội Sri Lanka bí mật bàn giao các lô hàng vũ khí cho LTTE để chống lại IPKF và người ủy nhiệm của nó, Quân đội Quốc gia Tamil (TNA). Các lô hàng này bao gồm RPG, súng cối, súng trường tự nạp đạn, súng trường tấn công Kiểu 81, súng trường tự động T56, súng lục, lựu đạn cầm tay, đạn dược và bộ liên lạc. Hơn nữa, hàng triệu đô la cũng đã được chuyển cho LTTE.

Sau IPKF
Các thành viên cuối cùng của IPKF, được ước tính có sức mạnh hơn 100.000 người vào thời kỳ đỉnh cao, đã rời khỏi đất nước vào tháng 3 năm 1990 theo yêu cầu của Tổng thống Premadasa. Hòa bình không ổn định ban đầu được tổ chức giữa chính phủ và LTTE, và các cuộc đàm phán hòa bình đã tiến triển theo hướng cung cấp sự nhượng bộ cho người Tamil ở phía bắc và phía đông của đất nước. Một lệnh ngừng bắn được tổ chức giữa LTTE và chính phủ từ tháng 6 năm 1989 đến tháng 6 năm 1990, nhưng đã bị phá vỡ khi LTTE tàn sát 600 cảnh sát ở Tỉnh Miền Đông.

Giao tranh tiếp tục diễn ra trong suốt những năm 1990, và được đánh dấu bằng hai vụ ám sát quan trọng do LTTE thực hiện: vụ ám sát cựu Thủ tướng Ấn Độ Rajiv Gandhi năm 1991 và Tổng thống Sri Lanka Ranasinghe Premadasa năm 1993, sử dụng kẻ đánh bom liều chết trong cả hai lần. Chiến sự tạm dừng một thời gian ngắn vào năm 1994 sau khi Chandrika Kumaratunga được bầu làm Tổng thống Sri Lanka và bắt đầu các cuộc đàm phán hòa bình, nhưng giao tranh vẫn tiếp tục sau khi LTTE đánh chìm hai Tàu tấn công nhanh của Hải quân Sri Lanka vào tháng 4 năm 1995. Trong một loạt các hoạt động quân sự sau đó, Lực lượng Vũ trang Sri Lanka đã tái chiếm bán đảo Jaffna. Các cuộc tấn công tiếp theo diễn ra trong ba năm tiếp theo và quân đội đã chiếm được các khu vực rộng lớn ở phía bắc đất nước từ LTTE, bao gồm các khu vực ở vùng Vanni, thị trấn Kilinochchi và nhiều thị trấn nhỏ hơn. Từ năm 1998 trở đi, LTTE giành lại quyền kiểm soát các khu vực này, mà đỉnh điểm là việc đánh chiếm vào tháng 4 năm 2000 khu phức hợp căn cứ quan trọng chiến lược của Elephant Pass, nằm ở lối vào của Bán đảo Jaffna, sau cuộc chiến kéo dài chống lại Quân đội Sri Lanka.

Mahattaya, phó lãnh đạo một thời của LTTE, bị LTTE buộc tội phản quốc và bị giết vào năm 1994. Ông được cho là đã hợp tác với Nhóm Nghiên cứu và Phân tích Ấn Độ để loại bỏ Prabhakaran khỏi ban lãnh đạo LTTE.

Ngừng bắn 2002

Năm 2002, LTTE từ bỏ yêu cầu về một nhà nước riêng biệt, thay vào đó yêu cầu một hình thức tự trị khu vực. Sau thất bại trong cuộc bầu cử long trời của Kumaratunga và Ranil Wickramasinghe lên nắm quyền vào tháng 12 năm 2001, LTTE tuyên bố đơn phương ngừng bắn. Chính phủ Sri Lanka đã đồng ý với lệnh ngừng bắn, và vào tháng 3 năm 2002, Thỏa thuận ngừng bắn (CFA) đã được ký kết. Là một phần của thỏa thuận, Na Uy và các nước Bắc Âu khác đã đồng ý cùng giám sát lệnh ngừng bắn thông qua Phái đoàn Giám sát Sri Lanka.

Sáu vòng đàm phán hòa bình giữa Chính phủ Sri Lanka và LTTE đã được tổ chức, nhưng chúng tạm thời bị đình chỉ sau khi LTTE rút khỏi cuộc đàm phán vào năm 2003 với tuyên bố "một số vấn đề quan trọng liên quan đến tiến trình hòa bình đang diễn ra". Năm 2003, LTTE đề xuất Cơ quan tự quản lâm thời (ISGA). Động thái này được cộng đồng quốc tế đồng tình nhưng bị Tổng thống Sri Lanka bác bỏ. LTTE đã tẩy chay cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 12 năm 2005. Trong khi LTTE tuyên bố rằng những người dưới sự kiểm soát của nó được tự do bỏ phiếu, nhưng bị cáo buộc rằng họ đã sử dụng các lời đe dọa để ngăn cản người dân bỏ phiếu. Hoa Kỳ đã lên án điều này.

Chính phủ mới của Sri Lanka lên nắm quyền vào năm 2006 và yêu cầu hủy bỏ thỏa thuận ngừng bắn, nói rằng xung đột sắc tộc chỉ có thể có giải pháp quân sự và cách duy nhất để đạt được điều này là loại bỏ LTTE. Các cuộc đàm phán hòa bình tiếp theo đã được lên kế hoạch tại Oslo, Na Uy, vào ngày 8 và 9 tháng 6 năm 2006, nhưng bị hủy bỏ khi LTTE từ chối gặp trực tiếp phái đoàn chính phủ, nói rằng các chiến binh của họ không được phép đi lại an toàn để tham dự cuộc đàm phán. Hòa giải viên Na Uy Erik Solheim nói với các nhà báo rằng LTTE nên chịu trách nhiệm trực tiếp về sự sụp đổ của các cuộc đàm phán. Rạn nứt gia tăng giữa chính phủ và LTTE, và dẫn đến một số vi phạm thỏa thuận ngừng bắn của cả hai bên trong năm 2006. Các cuộc tấn công liều chết, các cuộc giao tranh quân sự và các cuộc không kích đã diễn ra trong phần sau của năm 2006. Từ tháng 2 năm 2002 đến tháng 5 năm 2007, Phái đoàn Giám sát Sri Lanka đã ghi nhận 3.830 hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn của LTTE, đối với 351 vi phạm của lực lượng an ninh. Đối đầu quân sự tiếp tục diễn ra trong năm 2007 và 2008. Tháng 1 năm 2008, chính phủ chính thức rút khỏi Thỏa thuận ngừng bắn.

Bất mãn
Trong cuộc biểu tình quan trọng nhất về sự bất đồng trong tổ chức, một chỉ huy cấp cao của LTTE tên là Đại tá Karuna (biệt danh của Vinayagamoorthi Muralitharan) đã ly khai khỏi LTTE vào tháng 3 năm 2004 và thành lập TamilEela Makkal Viduthalai Pulikal (sau này là Tamil Makkal Viduthalai Pulikal), giữa những cáo buộc rằng các chỉ huy miền bắc đã xem thường nhu cầu của miền đông Tamil. Ban lãnh đạo LTTE cáo buộc anh ta xử lý sai quỹ và chất vấn anh ta về hành vi cá nhân gần đây của anh ta. Ông ta cố gắng giành quyền kiểm soát tỉnh phía đông từ LTTE, điều này đã gây ra các cuộc đụng độ giữa LTTE và TMVP. LTTE đã gợi ý rằng TMVP được chính phủ hậu thuẫn  và các giám sát SLMM của Bắc Âu đã chứng thực điều này. Sau đó được tiết lộ rằng Thành viên Quốc hội UNP Seyed Ali Zahir Moulana đã đóng một vai trò quan trọng trong vụ đào tẩu của Đại tá Karuna từ LTTE sang Chính phủ.

Thất bại quân sự
Mahinda Rajapaksa được bầu làm tổng thống Sri Lanka vào năm 2005. Sau một thời gian đàm phán ngắn, LTTE đã rút khỏi các cuộc đàm phán hòa bình vô thời hạn. Bạo lực lẻ tẻ vẫn tiếp diễn và vào ngày 25 tháng 4 năm 2006, LTTE đã cố gắng ám sát Tư lệnh quân đội Sri Lanka, Trung tướng Sarath Fonseka. Sau vụ tấn công, Liên minh Châu Âu đã tuyên bố LTTE là một tổ chức khủng bố. Một cuộc khủng hoảng mới dẫn đến cuộc giao tranh quy mô lớn đầu tiên kể từ khi ký lệnh ngừng bắn xảy ra khi LTTE đóng cửa cống của hồ chứa Mavil Oya (Mavil Aru) vào ngày 21 tháng 7 năm 2006, và cắt nguồn cung cấp nước cho 15.000 ngôi làng trong các khu vực do chính phủ kiểm soát.. Cuộc tranh chấp này phát triển thành một cuộc chiến toàn diện vào tháng 8 năm 2006.

Sau sự đổ vỡ của tiến trình hòa bình vào năm 2006, quân đội Sri Lanka đã phát động một cuộc tấn công lớn chống lại Hổ, đánh bại LTTE về mặt quân sự và đưa toàn bộ đất nước vào quyền kiểm soát của nó. Các nhóm nhân quyền chỉ trích bản chất của chiến thắng bao gồm việc các thường dân Tamil bị giam giữ trong các trại tập trung mà ít hoặc không được tiếp cận với các cơ quan bên ngoài. Chiến thắng trước Những chú hổ được Tổng thống Sri Lanka Mahinda Rajapaksa tuyên bố vào ngày 16 tháng 5 năm 2009, và LTTE thừa nhận thất bại vào ngày 17 tháng 5 năm 2009. Prabhakaran bị quân chính phủ giết vào ngày 19 tháng 5 năm 2009. Selvarasa Pathmanathan kế nhiệm Prabhakaran làm lãnh đạo LTTE, nhưng sau đó ông ta bị bắt tại Malaysia và giao cho chính phủ Sri Lanka vào tháng 8 năm 2009.

Thất bại ở phía Đông
Chiến tranh Eelam IV đã bắt đầu ở phía Đông. Mavil Aru thuộc quyền kiểm soát của Quân đội Sri Lanka vào ngày 15 tháng 8 năm 2006. Về mặt hệ thống, Sampoor, Vakarai, Kanjikudichchi Aru và Batticaloa cũng nằm dưới sự kiểm soát của quân đội. Quân đội sau đó đã chiếm được Thoppigala, thành trì Tiger ở tỉnh Miền Đông vào ngày 11 tháng 7 năm 2007. IPKF đã không chiếm được nó từ LTTE trong cuộc tấn công vào năm 1988.

Thất bại ở phía Bắc
Các cuộc giao tranh lẻ tẻ đã xảy ra ở miền Bắc trong nhiều tháng, nhưng cường độ của các cuộc đụng độ đã tăng lên sau tháng 9 năm 2007. Dần dần, các tuyến phòng thủ của LTTE bắt đầu thất thủ. Quân đội tiến công đã giới hạn LTTE vào các khu vực đang giảm nhanh chóng ở miền Bắc. Prabhakaran bị thương nặng trong cuộc không kích do Không quân Sri Lanka thực hiện vào một khu phức hợp boongke ở Jayanthinagar vào ngày 26 tháng 11 năm 2007.     Trước đó, vào ngày 2 tháng 11 năm 2007, SP Thamilselvan, người đứng đầu cánh chính trị của phiến quân, đã bị giết trong một cuộc không kích khác của chính phủ. Ngày 2 tháng 1 năm 2008, chính phủ Sri Lanka chính thức từ bỏ thỏa thuận ngừng bắn. Đến ngày 2 tháng 8 năm 2008, LTTE mất Quận Mannar sau sự thất thủ của thị trấn Vellankulam. Các binh sĩ đã bắt giữ Po Officen và Mankulam trong những tháng cuối năm 2008.

Vào ngày 2 tháng 1 năm 2009, Tổng thống Sri Lanka, Mahinda Rajapaksa, thông báo rằng quân đội Sri Lanka đã chiếm được Kilinochchi, thành phố mà LTTE đã sử dụng trong hơn một thập kỷ làm thủ đô hành chính trên thực tế. Cùng ngày, Tổng thống Rajapaksa kêu gọi LTTE đầu hàng. Người ta nói rằng việc mất Kilinochchi đã gây ra thiệt hại đáng kể cho hình ảnh công khai của LTTE, và LTTE có khả năng sụp đổ dưới áp lực quân sự trên nhiều mặt trận. Kể từ ngày 8 tháng 1 năm 2009, LTTE từ bỏ các vị trí của mình trên bán đảo Jaffna để đứng chân cuối cùng trong khu rừng Mullaitivu, căn cứ chính cuối cùng của họ. Bán đảo Jaffna đã bị quân đội Sri Lanka đánh chiếm vào ngày 14 tháng 1. Vào ngày 25 tháng 1 năm 2009, quân SLA đã "đánh chiếm hoàn toàn" thị trấn Mullaitivu, thành trì lớn cuối cùng của LTTE.

Tổng thống Mahinda Rajapaksa tuyên bố chiến thắng quân sự trước Những con hổ Tamil vào ngày 16 tháng 5 năm 2009, sau 26 năm xung đột. Phiến quân đề nghị hạ vũ khí để đổi lấy sự đảm bảo an toàn. Vào ngày 17 tháng 5 năm 2009, người đứng đầu Bộ phận Quan hệ Quốc tế của LTTE, Selvarasa Pathmanathan đã thừa nhận thất bại, nói trong một tuyên bố qua email, "trận chiến này đã đi đến kết thúc cay đắng".

Hậu quả
Khi chiến tranh kết thúc, 11.664 thành viên LTTE, bao gồm 595 binh sĩ trẻ em đã đầu hàng quân đội Sri Lanka. Khoảng 150 cán bộ LTTE hạng nặng và 1.000 cán bộ trung cấp đã trốn sang Ấn Độ. Chính phủ đã hành động để phục hồi các cán bộ đã đầu hàng theo Kế hoạch Hành động Quốc gia về Tái hòa nhập các Cựu chiến binh trong khi các cơ quan nhân quyền quốc tế báo cáo các cáo buộc tra tấn, hãm hiếp và giết người. Chúng được chia thành ba loại; những người khó tính, không tham chiến và những người được tuyển mộ cưỡng bức (bao gồm cả lính trẻ em). 24 trung tâm phục hồi chức năng đã được thành lập ở Jaffna, Batticaloa và Vavuniya. Trong số các cán bộ bị bắt, có khoảng 700 thành viên khó tính. Một số cán bộ này được tích hợp vào Cơ quan Tình báo Nhà nước để xử lý các mạng lưới bên trong và bên ngoài của LTTE. Đến tháng 8 năm 2011, chính phủ đã tha hơn 8.000 cán bộ, và 2.879 người còn bị giam giữ.

Hoạt động tiếp tục
Sau cái chết của thủ lĩnh LTTE Prabhakaran và những thành viên quyền lực nhất của tổ chức, Selvarasa Pathmanathan (bí danh KP) là thủ lĩnh thế hệ đầu tiên duy nhất còn sống. Ông đảm nhận vai trò lãnh đạo mới của LTTE vào ngày 21 tháng 7 năm 2009. Một tuyên bố đã được đưa ra, được cho là từ Ủy ban điều hành của LTTE, nói rằng Pathmanathan đã được bổ nhiệm làm lãnh đạo của LTTE. 15 ngày sau thông báo, vào ngày 5 tháng 8 năm 2009, một đơn vị tình báo quân đội Sri Lanka, với sự phối hợp của chính quyền địa phương, đã bắt được Pathmanathan tại khách sạn Tune, Trung tâm thành phố Kuala Lumpur, Malaysia. Bộ Quốc phòng Sri Lanka cáo buộc rằng Perinpanayagam Sivaparan bí danh Nediyavan của Liên minh Nhân dân Tamil Eelam (TEPA) ở Na Uy, Suren Surendiran của Diễn đàn Tamils của Anh (BTF), Cha SJ Emmanuel của Diễn đàn Tamil toàn cầu (GTF), Visvanathan Rudrakumaran của Chính phủ xuyên quốc gia của Tamil Eelam (TGTE) và Sekarapillai Vinayagamoorthy bí danh Kathirgamathamby Arivazhagan bí danh Vinayagam, một cựu lãnh đạo tình báo cấp cao đang cố gắng hồi sinh tổ chức của cộng đồng người Tamil. Sau đó, vào tháng 5 năm 2011, Nediyavan, người ủng hộ cuộc đấu tranh vũ trang chống lại nhà nước Sri Lanka, bị bắt và được tại ngoại ở Na Uy, chờ điều tra thêm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tamil Eelam
Sri Lanka
Tổ chức ly khai
Tổ chức khủng bố
Tổ chức khủng bố ở Châu Á
Nhóm vũ trang cánh tả
Tổ chức khủng bố theo Vương quốc Liên hiệp Anh
Phong trào chống đối


title: Pseudolimnophila auripes

text:
Pseudolimnophila auripes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Libnotes mopsa

text:
Libnotes mopsa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Tillandsia makoyana

text:
Tillandsia makoyana là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Costa Rica và México.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

M
Thực vật Costa Rica
Thực vật México


title: Leptodactylodon stevarti

text:
Leptodactylodon stevarti là một loài ếch thuộc họ Astylosternidae.
Loài này có ở Guinea Xích Đạo và Gabon.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Rödel, M.-O. 2004. Leptodactylodon stevarti . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Leptodactylodon


title: Phyllonorycter infirma

text:
Phyllonorycter infirma là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Afghanistan.

Chiều dài cánh trước là about 2.8 mm.

The larvae có thể feed on Rosacea species. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Blattminierende Lepidopteren Aus Dem Nahen Und Mittleren Osten. I. Teil

Phyllonorycter


title: Allocharopa erskinensis

text:
Allocharopa erskinensis là một loài very small air-breathing land snails, terrestrial pulmonate gastropoda Molluscas thuộc họ Charopidae. Nó là loài đặc hữu của Australia.

Ghi chú

Tham khảo

Allocharopa
Động vật chân bụng Úc


title: 1332 Marconia

text:
1332 Marconia (1934 AA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 1 năm 1934 bởi L. Volta ở Pino Torinese.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1332 Marconia

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1934


title: Bruchus mandchuricus

text:
Bruchus mandchuricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Irrel

text:
Irrel là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Archaeotinodes securiferus

text:
Archaeotinodes securiferus là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Ecnomidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Archaeotinodes


title: Vụ Thành

text:
Vụ Thành (chữ Hán phồn thể: 婺城區, chữ Hán giản thể: 婺城区, âm Hán Việt: Vụ Thành khu) là một quận thuộc địa cấp thị Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Vụ Thành có diện tích 1388 km², dân số 620.000 người. Mã số bưu chính của quận này là 321000. Chính quyền nhân dân Vụ Thành đóng ở số 142, đường Giải Phóng Đông. Vụ Thành được chia ra các đơn vị hành chính trực thuộc gồm 9 nhai đạo, 9 trấn, 9 hương. Tổng cộng có 6 khu cư dân, 635 ủy ban thôn.
Nhai đạo: Thành Đông, Thành Trung, Thành Tây, Thành Bắc, Giang Nam, Tây Quan, Tam Giang, Thu Tân, Tân Sư.
Trấn: La Điếm, Tướng Đường, Thang Khê, La Phu, Nhã Phán, Lang Gia, Dương Phu, An Địa, Bạch Long Kiều.
Hương: Tô Mạnh, Trúc Mã, Càn Tây, Trường Sơn, Sấn Phán, Nhược Dương, Sa Phán, Tháp Thạch, Lĩnh Thượng.
Hương dân tộc Dư Thủy Đình.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Chiết Giang
Kim Hoa


title: Mikhail Arkadyevich Svetlov

text:
Mikhail Arkadyevich Svetlov (tiếng Nga: Михаи́л Арка́дьевич Светло́в, họ thật là Sheinman – Ше́йнкман) (17 tháng 6 năm 1903 – 28 tháng 9 năm 1964) – là nhà viết kịch, nhà thơ Nga Xô Viết.

Tiểu sử
Mikhail Svetlov sinh ở Katerynoslav (nay là Dnipro, Ukraina). Gia đình làm nghề thủ công và rất nghèo. Bắt đầu in thơ từ năm 1917. Năm 1919 được cử làm trưởng phòng báo chí của tỉnh đoàn thanh niên tỉnh Katerynoslav. Năm 1920 tình nguyện gia nhập Hồng quân và chiến đấu trong thời kỳ Nội chiến. Một thời gian ông về sống ở Kharkov và từ 1922 chuyển lên sống ở Moskva. Năm 1926 ông viết bài thơ Гренада (Grenada) được 20 nhạc sĩ ở nhiều nước khác nhau phổ nhạc.

Năm 1928 ông bị khai trừ khỏi đoàn Côm-sô-môn vì ủng hộ tư tưởng xét lại của Trốt-xky. Thời kỳ thế chiến II ông làm phóng viên chiến trường của báo Красная звезда (Ngôi sao đỏ). Bài thơ nổi tiếng nhất của ông thời chiến tranh là bài Итальянец (Người Italia). Sau chiến tranh một thời gian sáng tác của ông bị coi là có vấn đề. Trong Đại hội II của Hội Nhà văn ông được các nhà thơ Semen Isaakovich Kirsanov, Olga Berggolts ủng hộ. Tập thơ Стихи последних лет, 1967 được tặng Giải thưởng Lê-nin.

Mikhail Svetlov mất ngày 28 tháng 9 năm 1964 tại Moskva.

Tác phẩm

Рельсы (1923)
Стихи (1924)
Корни (1925)
Гренада (1927)
Ночные встречи (1927)
Горизонт (1959)
Охотничий домик (1964)
Стихи последних лет (1967)

Thư mục
Шкловский В. О сказке. — Детская литература, 1940, № 6
Макаров А. Перед новым приливом. — В кн.: Макаров А. Разговор по поводу. М., 1959
Любарева Е. Михаил Светлов. М., 1960
Светлов М. Стихотворения и поэмы. М. — Л., 1966
Светов Ф. Михаил Светлов. М., 1967
Паперный З. Человек, похожий на самого себя. М., 1967
Игин И. Улыбка Светлова. Л., 1968
Светлов М. Беседа. М., 1969
Светлов М. Собрание сочинений, т. 1-3. М., 1974-1975
Асеев Н. Михаил Светлов. — В кн.: Асеев Н. Родословная поэзии. М., 1990
Светлов М. Избранное. М., 1990

Một số bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Аудиозапись чтения Светловым «Обращения к молодежи»
 Аудиозапись чтения Светловым двух стихотворений: «Моя поэзия» (1957) и «Большая дорога»
 Светлов Михаил. Стихотворения
 Светлов, Михаил Аркадьевич на Стихии
 "На мотив «Кол-Нидрей» — статья в журнале «Флорида»
 Эпиграммы Михаила Светлова

Nhà thơ Liên Xô
Nhà viết kịch Liên Xô
Sinh năm 1903
Mất năm 1964
Chết vì ung thư phổi
Giải thưởng Lenin


title: Manobia

text:
Manobia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1885 bởi Jacoby.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Manobia bhutanensis Scherer, 1979
 Manobia bicostata Medvedev, 1993
 Manobia bimaculata Kimoto, 1991
 Manobia bimaculata Medvedev, 1997
 Manobia bismarckiana Samuelson, 1984
 Manobia brancuccii Medvedev, 1993
 Manobia brunnea Medvedev, 1993
 Manobia cyatroxae Samuelson, 1984
 Manobia elysia Samuelson, 1984
 Manobia fasciata Medvedev, 1997
 Manobia hayashii Kimoto, 1991
 Manobia hirashimai Samuelson, 1984
 Manobia humeralis Kimoto, 1996
 Manobia interrupta Medvedev, 1997
 Manobia mazini Medvedev, 1993
 Manobia merkli Medvedev, 1997
 Manobia metallescens Medvedev, 1993
 Manobia mindanaica Medvedev, 1993
 Manobia minuta Medvedev, 1993
 Manobia monilis Samuelson, 1984
 Manobia palawana Medvedev, 1993
 Manobia sakaii Kimoto, 2000
 Manobia schereri Medvedev, 1993
 Manobia schultzei Medvedev, 1993
 Manobia semifulva Medvedev, 1993
 Manobia shimai Kimoto, 2001
 Manobia shirozui Kimoto, 1996
 Manobia striata Medvedev, 1993
 Manobia subbasalis Medvedev, 1993
 Manobia trifoveata Medvedev, 1993
 Manobia vietnamica Medvedev, 2004
 Manobia violaceipennis Medvedev, 1992
 Manobia weisei Medvedev, 1993
 Manobia wittmeri Medvedev, 1993

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Lancôme, Loir-et-Cher

text:
Lancôme là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Xã của Loir-et-Cher


title: Pselliophora koreana

text:
Pselliophora koreana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Pselliophora


title: Anisomerus franciscae

text:
Anisomerus franciscae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Anisomerus


title: Nước muối sinh lý

text:
Nước muối sinh lý là hỗn hợp giữa nước và natri chloride được pha chế với tỷ lệ 0,9%, tức 1 lít nước với 9 gam natri chloride tinh khiết, là dung dịch đẳng trương có áp suất thẩm thấu xấp xỉ với dịch trong cơ thể người. Nước muối sinh lý thường được dùng để cung cấp và bổ sung nước cũng như chất điện giải, dùng để rửa mắt, mũi, súc miệng.

Trong y học, nước muối sinh lý được tiêm qua tĩnh mạch để điều trị mất nước khi viêm dạ dày và đái tháo đường. Nước muối sinh lý cũng có thể dùng làm dung dịch để khí dung có tác dụng làm sạch mũi, họng và là lọ thuốc không thể thiếu cho những bệnh nhân ung thư đã cắt bỏ thanh quản toàn phần phải thở qua một lỗ thở ở vùng cổ để làm mất đi lớp vẩy đóng ở đó, tránh bít tắc lỗ thở.

Nước muối sinh lý dùng để rửa mũi được pha chế dạng 100ml, 500ml, nhưng cũng có người sử dụng nước muối sinh lý truyền tĩnh mạch để rửa.

Chú thích

Dịch truyền


title: Clermont, Haute-Savoie

text:
Clermont en Genevois là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Celle

text:
Celle () là thị xã, huyện lỵ huyện Celle, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Celle có diện tích 176,01 km². Dân số cuối năm 2007 là 71.185 người. Thị xã nằm bên sông Aller, một sông nhánh của Weser. Celle là cửa ngõ phía nam vào Lüneburg Heath. Thị xã có một lâu đài (Schloss Celle) có phong cách Phục hưng và Baroque và một trung tâm phố cổ với 400 ngôi nhà gỗ.

Thị xã Celle có cự ly khoảng  về phía đông bắc Hanover,  về phía tây bắc Brunswick và  về phía nam Hamburg. Thị xã này lớn thứ nhì ở bang Lower Saxon giữa Hanover và Hamburg.

Kết nghĩa
  Sumy, Ukraina.
  Celle Ligure, Italia
  Hämeenlinna, Phần Lan
  Holbæk, Đan Mạch
  Kwidzyn, Ba Lan
  Meudon, Pháp
  Tavistock, Anh
  Tyumen, Nga
  Tulsa, Hoa Kỳ
  Mazkeret Batya, Israel

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức

Celle (huyện)
Xã và đô thị ở huyện Celle
Thành phố của bang Niedersachsen


title: Bad Rippoldsau-Schapbach

text:
Bad Rippoldsau-Schapbach là một xã ở huyện Freudenstadt ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 73,14 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2311 người.

Tham khảo


title: Ta Khmau

text:
Ta Khmau () là một tỉnh lỵ của tỉnh Kandal, miền trung Campuchia. Thị xã này nằm cách Phnom Penh 11 km về phía nam. Thị xã bao gồm 6 xã (khum) và 20 làng (phum).

Trước tháng 10 năm 2008, Ta Khmau vốn là một huyện thuộc tỉnh Kandal.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Kandal at Royal Government of Cambodia website
 Kandal at Ministry of Commerce website

Tỉnh lỵ Campuchia
Tỉnh Kandal
Thành phố của Campuchia


title: Bóng

text:
Bóng (hay banh) là vật thể có dạng hình cầu nhưng đôi khi có hình bầu dục, được sử dụng dưới nhiều mục đích khác nhau. Một quả bóng thường được làm bằng cao su, nó phân biệt với viên bi ở chỗ nó có kích thước lớn hơn bi và thường có ruột rỗng (có hoặc không được bơm các loại khí), trong khi hầu hết các viên bi đều có ruột đông đặc. Bóng được dùng trong những hoạt động đơn giản như đuổi theo,tung hứng,và đặc biệt dùng trong thể thao.

Phương ngữ miền Nam Việt Nam thường gọi bóng theo định nghĩa này là "banh", trong khi họ gọi "bóng" là bóng bay.

Hình ảnh

Chú thích


title: Thallichtenberg

text:
Thallichtenberg là một đô thị ở huyện Kusel, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Thallichtenberg có diện tích 5,72 km². Burg Lichtenberg, phế tích lâu đài lớn nhất ở Đức, nằm gần Thallichtenberg.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Kusel


title: Dalhem

text:
Dalhem là một đô thị ở tỉnh Liège. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Dalhem có tổng dân số 6.486 người. Tổng diện tích là 36.06 km² với mật độ dân số 180 người trên mỗi km².

Tham khảo

Đô thị của Liège


title: Lasioglossum callophrys

text:
Lasioglossum callophrys là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 2002


title: Paratrigona anduzei

text:
Paratrigona anduzei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Paratrigona
Động vật được mô tả năm 1943


title: Marnans

text:
Marnans là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 441-630 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 117 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Ophrys umbilicata

text:
Ophrys umbilicata là một loài lan được tìm thấy từ vùng đông Địa Trung Hải cho đến Iran.

Hình ảnh

Tham khảo

umbilicata
Thực vật Albania
Thực vật Hy Lạp
Thực vật Iran
Thực vật Iraq
Thực vật Thổ Nhĩ Kỳ
Thực vật Tây Á
Thực vật được mô tả năm 1807


title: Nga Mi Sơn (thành phố cấp huyện)

text:
Nga Mi Sơn (chữ Hán giản thể: 峨眉山市, âm Hán Việt: Nga Mi Sơn thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Lạc Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 1151,4 km2, dân số năm 2002 là 435.000 người. Thành phố Nga Mi Sơn được chia thành 12 trấn và 6 hương. Chính quyền thành phố đóng ở trấn Tuy Sơn. Thành phố này nằm dưới chân Nga Mi Sơn, di sản thế giới. Thành phố này có Đại học Giao thông Tây Nam.

Tham khảo

Lạc Sơn, Tứ Xuyên
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên
Thành phố của Trung Quốc
Thành phố tỉnh Tứ Xuyên


title: Moe Kare!!

text:
Moe Kare!! (萌えカレ!!) là một manga thể loại Shōjo do Ikeyamada Gō sáng tác. Tác phẩm được đăng lần đầu trên tạp chí Shōjo Comic từ năm 2006 đến năm 2007. Tổng cộng tác phẩm có 34 chương và được đóng thành 7 tập đơn hành bản.

Ở Việt Nam, tác phẩm từng được xuất bản lậu dưới cái tên Bạn trai nổi bật.

Cốt truyện
Wakamiya Hikaru là một nữ sinh bình thường... học tại một trường trung học bình thường... điểm bất thường duy nhất: cô là một otaku, rất mê đọc truyện tranh manga, đặc biệt là thể loại shōjō. Vì vậy Hikaru suốt ngày mơ tưởng về một người bạn trai hào hoa giống như mẫu bạn trai trong các truyện tranh mà cô đọc. Một ngày nọ Hikaru bị một nhóm con trai bắt nạt, quấy rối, nhưng một "hoàng tử" đẹp trai với mái tóc huyền và đôi mắt xanh xuất hiện và giải cứu cô. Hikaru cứ ngỡ rằng đây là người bạn trai mà cô hằng mơ tưởng... Nhưng cô đã lầm to.

Chàng "hoàng tử" ngay lập tức hỏi vặn Hikaru rằng: cô có gì để "đền ơn" cho mình không, và trong nháy mắt anh bất thình lình hôn Hikaru. Anh ta còn trêu chọc Hikaru rằng cô "không có kinh nghiệm", ngoại hình của cô không xứng đáng với anh ta, và đặt cho cô biệt danh "gà con" (Hiyoko). Tất nhiên Hikaru không bao giờ muốn gặp lại anh chàng "hoàng tử" này nữa. Cô rất buồn phiền vì việc này, vì vậy bạn bè của Hikaru đã tổ chức một buổi hẹn hò cho cô, đinh ninh rằng người thanh niên trong cuộc hẹn này sẽ là người bạn trai lý tưởng mà cô mong đợi.

Và một điều bất ngờ vời Hikaru là: người thanh niên trong buổi hẹn này - tên là Honda Takara - có ngoại hình giống hệt với anh chàng hoàng tử háo sắc lúc đầu; có điều là Takara có đôi mắt nâu và có tính cách đứng đắn, nghiêm túc, trái ngược hẳn với chàng "hoàng tử" dê xồm. Nhưng sau đó chàng "hoàng tử" mắt xanh lại xuất hiện và khẳng định với Hikaru rằng anh ta mới chính là Honda Takara. Vậy rốt cuộc mọi chuyện là thế nào ? Tại sao lại có hai Honda Takara ở đây ?

Nhân vật

Nhân vật chính

Là một nữ sinh trung học mê truyện tranh (nhất là truyện tranh thể loại shōjo) và luôn mơ tưởng về một người bạn trai hào hoa giống như trong truyện. Hikaru là một cô gái vụng về, ngượng nghịu, kết quả học tập ở trường không xuất sắc, nhưng được cái là hiền lành, lạc quan, luôn vui tươi. Cô là thành viên của câu lạc bộ karatê trong trường. Cô sống trong một gia đình bốn người: cha, mẹ, Hikaru và người anh em trai.

Anh trai cùng cha khác mẹ với Ichikawa Arata. Chính là người gặp mặt Hikaru trong cuộc hẹn do bạn bè của cô tổ chức. Takara là thủ lĩnh của câu lạc bộ karatê trong trường. Takara là một nam sinh "kiểu mẫu" trong trường được nhiều người ngưỡng mộ, anh rất tốt bụng, đứng đắn, sâu sắc và có tránh nhiệm, nhưng cũng dễ ghen tuông và hơi ích kỷ. Trên cánh tay trái anh có mang cùng một dấu hiệu với người em trai Arata.

Em trai cùng cha khác mẹ với Takara. Anh là một người lai, mang một nửa dòng máu Nhật và một nửa dòng máu Anh. Là người đã cướp mất nụ hôn đầu tiên của Hikaru và cũng là người "tặng" cô biệt hiệu "gà con". Trái ngược với anh trai, Arata là một người có tính tình phóng túng, ngổ ngáo và có tật háo sắc, từng có thành tích "chơi đùa" với nhiều cô gái. Tuy nhiên, khi Hikaru gặp nguy hiểm thì Arata luôn sẵn sàng có mặt để giúp đỡ cô. Arata cũng không ưa thích anh trai của mình. Hiện Arata sống một mình vì mẹ anh và người cha chung của anh với Takara đều đã qua đời. Arata cũng là thành viên của câu lạc bộ Karatê trong trường.

Một người bạn thời thơ ấu của Takara. Cô cũng yêu anh ta nhưng đã quay lưng lại khi cô nhận ra rằng mình không có cơ hội để chiến thắng. Cô bị một chiếc xe hơi đâm phải khi cô đẩy Takara ra khỏi đường lúc anh ta lao ra để nhặt chiếc nhẫn mà anh định trao cho Hikaru. Cô là nguyên nhân khiến cho Takara và Hikaru chia tay bởi vì Takara cảm thấy đó là lỗi của anh ta và thề chăm sóc cô.

Nhân vật phụ

 Rie
 Bạn thân của Hikaru. Rie là một cô gái có mái tóc nâu dài. Mặc dù học cùng lớp, nhưng giống như chị của Hikaru.
 Yuka
 Bạn thân của Hikaru. Yuka là một nữ sinh hiếu động với mái tóc ngắn. Rất thương Hikaru, giống như người mẹ đối với con mình.

 Trưởng câu lạc bộ karate trường Meisei. Bình thường thì rất nghiêm khắc, nhưng trước Takara và Arata thì rất yếu đuối. Đai đen karate.

 Một thành viên của câu lạc bộ karate. Bạn thân của Takara.
 Cha của Hikaru
 Hình ảnh một người cha điển hình trong gia đình đeo kính.
 Mẹ của Hikaru
 Hình ảnh một người mẹ điển hình trong gia đình đeo tạp dề.

 Em trai của Hikaru. Là một cậu bé 10 tuổi rất thích Gundam. Độc giả thường viết trong thư rằng "đáng yêu quá". Cậu thường phân vân về Takara, cho rằng Takara có tâm đối nghịch với Hikaru. Điều này khiến Hikaru lo lắng và thường lưu ý cậu là Takara không giống như Arata.

Về thân thế của Arata
Takara và Arata là anh em trai khác mẹ. Cha của Takara (cũng là cha của Arata) khi đi công tác tại Anh quốc đã gặp mẹ Arata. Khi đó mẹ của Takara đã có Takara rồi. Tuy nhiên bố Takara và mẹ Arata đã có quan hệ với nhau. Khi ông công tác ở Anh quốc kết thúc và trở về Nhật Bản, thì mẹ của Arata sinh ra Arata. Ông đã nói với mẹ Arata khi về nước rằng "nhất định sẽ sang đón em". Mẹ của Arata tin lời, một mình nuôi Arata. Tuy nhiên, chẳng thấy bố Takara liên lạc gì cả. Khi Arata được 5 tuổi, mẹ Arata mang con sang Nhật Bản tìm bố Takara. Khi tìm được đến nhà, thấy có một cậu bé trông giống hệt Arata đang tươi cười, thì hiểu ra rằng bố của Takara đã bỏ rơi hai mẹ con Arata. Sau khi quay trở lại Anh, mẹ Arata lập tức đổ bệnh rồi qua đời. Từ khi mất mẹ, Arata trở nên căm thù cha mình. Vì Arata có khuôn mặt giống hệt người đàn ông đã hắt hủi con mình, nên ông ngoại của Arata rất ghét Arata. Arata cứ thế lớn lên mà không được ai thương yêu. Đến khi 15 tuổi, với ý đồ trả thù, Arata từ Anh sang Nhật Bản, sống một mình tại khu nhà hiện tại. Hikaru rất quan tâm tới Arata.

Tham khảo

Shōjo manga
Manga năm 2006


title: Neurotoca

text:
Neurotoca là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Danh sách sông ở Nga

text:
Nước Nga bao gồm 2 phần đất ở châu Âu và châu Á, bị chia cắt bởi dãy Ural và biển Caspi. Phần châu Âu giáp với Bắc Băng Dương, biển Baltic, biển Đen, biển Caspi. Phần châu Á thì giáp với Bắc Băng Dương và Thái Bình Dương.

Các sông quan trọng ở châu Âu là sông Volga, sông Đông, sông Kama, sông Oka và sông Bắc Dvina
Các sông quan trọng ở châu Á là sông Ob, sông Irtysh, sông Angara, sông Lena, sông Amur, sông Indigirka và sông Kolyma.

Danh sách các sông theo thứ tự alphabet

A - G
Abakan, Alazeya, Aldan, Aley, Amga, Amur, Anabar, Anadyr, sông Angara, sông Angrapa, Anyuy (Kolyma), Anyuy (Amur), Argun, Avacha, sông Barguzin, sông Bashkaus, Belaya, sông Berezayka, Bityug, Biya, Bolshaya Belaya, sông Bureya, Chagoda, sông Chebdar, sông Cheptsa, Chernaya, Chulym (Ob), sông Chulyshman, Chusovaya, Daugava/Western Dvina, sông Dep, Desna, Dnieper/Dnipro, Đông, (Seversky) Donets, Dubna

I - L
Ilek, sông Indigirka, Ingoda, sông Instruch, Iokanga, Irkut, sông Irtysh, Iset, Ishim, Istra, Izhora, Kama, Kamchatka, Kashinka, Kasplya, Katanga, Katun, Kazanka, Kerzhenets, Ket, Khatanga, sông Kheta, Khopyor, Kirenga, Klyazma, Kolva (Usa), Kolva (Vishera), Kolyma, Kosovka, Kosovoy, Kostroma, Kotorosl, Kotuy, Krasnaya, Kuban, Kuma, Kunya, Laba, Lama, Lava/Łyna, Lena, Lovat, sông Lower Tunguska, Luga

M - S
Malka, Manych, Maya, Mezen, Miass, Mius, Moksha, Mologa, Moskva, Msta, Mulyanka, Nadym, Nara, Narva, Neglinnaya, Nemunas/Neman, Nercha, Nerl (Klyazma), Nerl (Volga), Neva, Niva, Northern Dvina, Nyuya, Ob, Oka (Volga), Oka (Angara River), Olenyok, Olyokma, Om, Omolon, Onega, Onon, Oredezh, Osuga, Oyat, Pakhra, Pasha, Parabel, Pechora, Pinega, Pissa, Plava, Podkamennaya Tunguska, Podkumok, Pola, Polist, Polota, Ponoy, Pra, Pregolya, Protva, Pur, Pyasina, Ravan, Ruza, Sakmara, Sal, Samara, Seim, Selemdzha, Selenga, Sestra River (Leningrad Oblast), Sestra River (Dubna), Šešupė, Setun, Sheksna, Shelon, Shilka, Shosha, Sudost, Sukhona, Sura, Svir, Sviyaga, Syas, Sylva

T - Z
Tavda, Tara, Taz, Terek, Tetere, Teza, Tigoda, Tobol, Tom (Ob), Tom (Zeya), Tosna, Tsna River (Moksha basin), Tsna River (Mstino Lake basin), Tumen, Tura, Turukhan, Tvertsa, Tym, Tyung, Uda (Buryatia), Uda (Khabarovsk Krai), Ufa, Uftyuga, Ugra, Unzha, Upa, Upper Angara River, Ural, Usa, Ussuri, Uver, Uzola, Vaga, Vakh, Valdayka, Varzuga, Vasyugan, Velikaya, Vetluga, Vilyuy, Vishera (Volkhov), Vishera (Vychegda), Vishera (Kama), Vitim, Volchya (Vuoksi), Volga, Volkhov, Vologda, Voronezh, Voronya, Vuoksi, Vyatka, Vyazma, Vychegda, Vytegra, Yana, Yauza, Yegoshikha, Yenisei, Yomtsa, Yug, Yuryuzan, Zeya

Tham khảo

Thủy văn Nga
Sông của Nga
Nga


title: Steinsfeld

text:
Steinsfeld là một đô thị ở huyện Ansbach bang Bayern nước Đức. Đô thị Steinsfeld có diện tích 31,8 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1274 người.

Tham khảo


title: Tipula vindex

text:
Tipula vindex là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Chilicola simplex

text:
Chilicola simplex là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Chilicola
Động vật được mô tả năm 2002


title: Ulanqab

text:
Ulanqab hay Ulaan Chab (chữ Hán giản thể: 乌兰察布市, bính âm: Wūlánchábù Shì, âm Hán Việt: Ô Lan Sát Bố thị) là một thành phố tại Khu tự trị Nội Mông Cổ, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 55.000 km², dân số năm 2003 là 2,728 triệu người. Mã số bưu chính là 012000, mã vùng điện thoại là 0474. Chính quyền địa cấp thị Ulanqab đóng ở quận Tập Ninh, trước đây là một huyện cấp thị.

Hành chính
Về mặt hành chính, thành phố này được chia thành 11 đơn vị cấp huyện gồm 1 quận, 1 thành phố cấp huyện, 5 huyện và 4 kỳ.
 Quận: Tập Ninh
 Thành phố cấp huyện: Phong Trấn
 Huyện: Hưng Hòa, Trác Tư, Thương Đô, Lương Thành, Hóa Đức
 Kỳ: Tứ Tử Vương, Sát Cáp Nhĩ Hữu Dực Tiền, Sát Cáp Nhĩ Hữu Dực Trung, Sát Cáp Nhĩ Hữu Dực Hậu

Địa lý
Ulanqab có ranh giới với Hohhot ở phía tây, Mông Cổ ở phía bắc, minh Tích Lâm Quách Lặc ở phía đông bắc, tỉnh Hà Bắc ở phía đông và tỉnh Sơn Tây ở phía nam. Phần phía tây của Ulanqab trước đây là một phần của tỉnh cũ gọi là Tuy Viễn.

Dân cư
Theo điều tra dân số Trung Quốc năm 2000, địa cấp thị này có 2.284.414 dân:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức

Thành phố Nội Mông


title: Catocala timur

text:
Catocala timur (tên tiếng Anh: Timur Underwing) là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Transcaspia.

Sải cánh dài khoảng 40 mm.

Phụ loài
Catocala timur timur (Transcaspia)
Catocala timur richteri (miền nam Iran)

Liên kết ngoài

Chú thích

Catocala


title: 4161 Amasis

text:
4161 Amasis (6627 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4161 Amasis

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Teggiano

text:
Teggiano là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Teggiano có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Montchauvet, Calvados

text:
Montchauvet là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Montchauvet sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Cheilotoma voriseki

text:
Cheilotoma oriseki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Kantner miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Cheilotoma


title: Agrosteella jini

text:
Agrosteella jini là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Ge, Wang, Yang & Li miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Agrosteella


title: Gabbiella humerosa

text:
Gabbiella humerosa là một loài ốc nước ngọt nhỏs có vảy, là động vật thân mềm chân bụng thuộc phân lớp mang trước sống dưới nước trong họ Bithyniidae.

Loài này phân bố ở Kenya, Tanzania, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

Gabbiella


title: Paratherina wolterecki

text:
Paratherina wolterecki là một loài cá thuộc họ Atherinidae. Nó là loài đặc hữu của Indonesia.

Nguồn
 Kottelat, M. 1996. Paratherina wolterecki. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Paratherina
Cá Indonesia
Cá nước ngọt Indonesia
Động vật được mô tả năm 1935


title: Rhyacophila longistyla

text:
Rhyacophila longistyla là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: 20570 Molchan

text:
20570 Molchan (1999 RV133) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20570 Molchan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Agriotes caecus

text:
Agriotes caecus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Knull miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Vườn quốc gia Frank Hann

text:
Vườn quốc gia Frank Hann là một vườn quốc gia ở Tây Úc, Úc.
Vườn quốc gia có cự ly  nam đông nam thủ phủ Perth ở Shire of Lake Grace. Vườn quốc gia được đặt tên theo Frank Hann, một người thám hiểm sớm ở khu vực. Vườn quốc gia này được đặt tên chính thức ngày 30 tháng 10 năm 1970.
Vườn quốc gia này chủ yếu là heathland và rừng cây bụi situated on a inland sandplain. Không có phí vào cửa nhưng không có cơ sở phục vụ du khách.
Các thực vật trong vườn quốc gia này gồm có Acacia mackeyana, Acacia dissona and Banksia xylothemelia.

Tham khảo

Vườn quốc gia Tây Úc
IUCN Loại II


title: Eremohadena

text:
Eremohadena là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Eremohadena adscripta (Püngeler, 1914)
 Eremohadena catalampra Ronkay, Varga & Gyulai, 2002
 Eremohadena chenopodiphaga (Rambur, 1832)
 Eremohadena coluteae (Bienert, 1869)
 Eremohadena eibinevoi Fibiger, Kravchenko, Li, Mooser & Müller, 2006
 Eremohadena halimi (Milliére, 1877)
 Eremohadena immunda (Eversmann, 1842)
 Eremohadena immunis (Staudinger, 1889)
 Eremohadena mariana (Lajonquiére, 1964)
 Eremohadena megaptera (Boursin, 1970)
 Eremohadena ochronota Gyulai & Ronkay, 2001
 Eremohadena orias (Ronkay & Varga, 1993)
 Eremohadena oxybela (Boursin, 1963)
 Eremohadena pexa (Staudinger, 1889)
 Eremohadena pugnax (Alphéraky, 1892)
 Eremohadena raja Ronkay, Varga & Gyulai, 2002
 Eremohadena rjabovi (Boursin, 1970)
 Eremohadena roseonitens (Oberthür, 1887)
 Eremohadena roseotinctoides (Poole, 1989)
 Eremohadena siri (Erschoff, 1874)
 Eremohadena toerpexa Ronkay & Gyulai, 2006

Chú thích

Tham khảo

 Eremohadena at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Xylenini


title: Amolops granulosus

text:
Amolops granulosus là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa và sông.
Nó không được xem là bị đe dọa theo IUCN.

Tham khảo

 Guanfu, W. & Pipeng, L. 2004. Amolops granulosus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Amolops
Động vật đặc hữu Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1961


title: Rizal, Laguna

text:
Rizal là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Laguna, Philippines. Đô thị này không giáp biển, có cự ly 15,53 dặm Anh so với tỉnh lỵ Santa Cruz, phía bắc giáp Calauan, phía đông giáp Nagcarlan, phía tây giáp Thành phố San Pablo, còn phía nam giáp Dolores, Quezon. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 13.006 người trong 2.770 hộ. Đô thị này được đặt tên theo José Rizal, anh hùng quốc gia của Philipin.

Các đơn vị hành chính
Rizal được chia ra 11 barangay.

 Antipolo
 Entablado
 Laguan
 Paule 1
 Paule 2
 East Poblacion
 West Poblacion
 Pook
 Tala
 Talaga
 Tuy

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của tỉnh Laguna


title: Halictus bogoroensis

text:
Halictus bogoroensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1945


title: Màu tím hoa sim

text:
"Màu tím hoa sim" là một bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Hữu Loan, được sáng tác năm 1949 tại Thanh Hóa, vào thời điểm được cho là sau khi người vợ đầu tiên của tác giả qua đời.

Bài thơ xuất hiện đầu tiên trên tờ Trăm Hoa của Nguyễn Bính. Trong vụ án Nhân văn giai phẩm, nó bị coi là thứ văn chương ủy mị, mang tư tưởng tiểu tư sản, và là một trong những bằng chứng để bộ văn hóa đương thời kết tội tác giả của nó. Tuy nhiên, bài thơ vẫn được truyền đi rộng rãi trong công chúng bằng những bản chép tay và được đưa vào miền Nam Việt Nam, tại đây bài thơ đã được nhiều nhạc sĩ phổ nhạc thành những bài hát nổi tiếng. Vào năm 2004, nó được mua bản quyền với giá 100 triệu đồng tiền Việt Nam, trở thành một kỷ lục Việt Nam.

Năm 1990, bài thơ được in lần đầu trong một tập thơ, đó cũng là tập thơ đầu tiên được xuất bản của Hữu Loan: Màu tím hoa sim.

Nội dung, xuất xứ
Thơ nói về một cuộc tình đau khổ trong chiến tranh, với nhân vật chính là một cán bộ Việt Minh và một cô thiếu nữ. Họ yêu nhau, cưới nhau, trước khi chia tay nhau để anh lính đi ra trận. Anh vẫn thường lo lắng nếu như mình bỏ mạng nơi chiến trường thì thương cho người vợ, thế nhưng vào cái ngày anh trở về với niềm háo hức, thì nghe tin vợ đã mất. Trong miền hồi tưởng, anh nhớ về những kỷ niệm xưa, với hình bóng dịu dàng, thầm lặng của người thiếu nữ, anh nghĩ đến những đứa em, những người anh của cô gái cũng đã đi lính nơi xa xăm. Rồi anh lại ra đi. Trên con đường hành quân, qua những đồi sim tím, hình bóng của người vợ nhỏ vẫn vang về đâu đó, như nhắc khơi về một câu ca dao cũ: "Áo anh sứt chỉ đường tà/Vợ anh chết sớm, mẹ già chưa khâu...".

Thời điểm sáng tác của bài thơ, theo nhiều người, là sau khi người vợ đầu tiên, bà Lê Đỗ Thị Ninh, của tác giả chết đuối khi trượt chân xuống bến nước trong trang trại của nhà (trong bản in của bài thơ thường có thêm phần đóng dấu trong ngoặc đơn: "Khóc vợ Lê Đỗ Thị Ninh"). Bà Ninh là một thiếu nữ đẹp, con gái của ông Lê Đỗ Kỳ, kỹ sư canh nông, đã từng giữ chức Tổng Thanh tra Canh nông Đông Dương, em gái của Lê Đỗ Nguyên (tức Trung tướng Phạm Hồng Cư). Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, ông Kỳ là đại biểu Quốc hội khoá đầu tiên.. Vợ ông là con một nhà khoa bảng đất Thanh Hóa, sau cách mạng có công tác ở Hội phụ nữ.

Hữu Loan quen biết gia đình ông Lê Đỗ Kỳ khi nhà thơ 26 tuổi và được mời về dạy học cho ba người con trai lớn của ông quan kỹ sư Canh nông, lúc đó cô Ninh mới 8 tuổi. Trong suốt thời gian ở trong gia đình họ Lê Đỗ, ông coi cô như em gái của mình.

yêu nàng như tình yêu em gái

Điều mà nhà thơ không biết là bà Kỳ rất quý mến ông nên đã có ý gả cô em gái tên Nga cho ông, nhưng do cô Nga không muốn vương vấn chuyện đời mà muốn xuất gia theo đạo nên bà lại chuyển sang muốn gả con gái mình. Ông bà Lê Đỗ Kỳ không thổ lộ điều này nhưng bắt đầu bí mật để ý đến nhà thơ. Khi Hữu Loan đi tham gia kháng chiến, làm chính trị viên tiểu đoàn ở Đại đoàn 304 của tướng Nguyễn Sơn, cùng đơn vị với ông có Quốc, là người em họ với cô Ninh. Mãi cho đến một hôm, Quốc mới tiết lộ cho ông biết là bà Kỳ cử Quốc "giám sát" Hữu Loan để đề phòng ông có tình ý với những phụ nữ khác.

Khi biết được gia đình ông bà Kỳ có ý tác thành, nhà thơ về thưa chuyện với ông bà xin cưới cô Ninh. Đám cưới diễn ra đơn giản, cô Ninh tuy là con nhà giàu, tư sản gia đình có đến 500 mẫu ruộng nhưng cô sống hết sức giản dị, ngày cưới cô còn không đòi phải may áo mới: "ngày hợp hôn nàng không đòi may áo cưới" vì cô Ninh nói với ông là vợ chồng cốt ở yêu nhau, không cần bày vẽ. Nhà thơ và "cô em gái nhỏ" làm lễ thành hôn ngày 16 tháng 2 năm 1949 trong một lần ông xin về phép. Điểm nội bật của đám cưới chỉ là chiếc bình hoa. Chiếc bình mà ba tháng sau ông về khóc vợ đã thành chiếc bình đựng hương trên mộ, chiếc bình hương đặc biệt ấy ông Hữu Loan vẫn giữ đến tận bây giờ, đặt trên bàn thờ cô Ninh.

chiếc bình hoa ngày cưới
thành bình hương tàn lạnh vây quanh

Từ ngày cưới 16 tháng 2 đến ngày 29 tháng 5 cô Ninh mất là hơn 3 tháng. Số ngày cô sống bên chồng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Cô Ninh hay mặc áo tím và ông cũng đã có lần dẫn cô đi chơi lên những đồi hoa sim tím và ngẫu nhiên là dọc bờ sông nơi cô chết cũng mọc đầy những hoa sim tím.

Bài thơ lâu nay được lưu truyền chủ yếu qua các bản chép tay nên có nhiều dị bản, các bản thường khác nhau về cách xuống dòng, về từ ngữ, viết hoa và viết thường. Bản được Cục Bản quyền tác giả văn học nghệ thuật đóng dấu đăng ký là bản chép tay của ông vào ngày 12/10/2004.

Nhân vật trong bài
Trong bài ngoài 2 nhân vật chính là anh lính và người vợ, còn có ba người anh :

Một chiều rừng mưa
ba người anh,
từ chiến trường Đông Bắc
được tin em gái mất
trước tin em lấy chồng

Ba người anh là nhân vật có thật: người anh cả là ông Lê Đỗ Khôi, làm Chính trị viên tiểu đoàn, hy sinh trên đồi Him Lam chỉ vài giờ trước khi trận Điện Biên Phủ kết thúc. Người anh thứ hai là ông Lê Đỗ Nguyên, tức Trung tướng Phạm Hồng Cư, làm đến Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, con rể Giáo sư Đặng Thai Mai. Người anh thứ ba là ông Lê Đỗ An, tên công tác là Nguyễn Tiên Phong, làm đến Bí thư Trung ương Đoàn - Phó Ban dân vận Trung ương.<ref name="tragiang">Trà Giang, Hữu Loan với tình yêu trong "Màu tím hoa sim"], báo Đại Đoàn Kết </ref> Lúc đó cả ba người anh đều đang ở chiến trường Đông Bắc, do thư từ thời đó vận chuyển khó khăn nên họ nhận được tin em gái chết trước khi nhận được thư nhà báo tin em lấy chồng. Ngoài ra, bà Lê Đỗ Thị Ninh còn có sáu em trai và hai em gái, theo [http://www.ledoninh.com/giapha/indiv.asp?Id=0000154 gia phả họ Lê Đỗ.

Phổ nhạc
Sự nổi tiếng của bài thơ còn được góp công phần nào bởi các nhạc sĩ: Dzũng Chinh, Phạm Duy, Anh Bằng, Duy Khánh, Song Ngọc... là những người đã phổ nhạc dựa trên ý thơ của bài. Riêng bài "Những đồi hoa sim" của Dzũng Chinh và "Áo anh sứt chỉ đường tà" của Phạm Duy, một bi ca, một hùng ca, cho đến nay vẫn là những tác phẩm nổi tiếng nhất dựa trên bài thơ Màu tím hoa sim''.

Áo anh sứt chỉ đường tà

Đây là một bản phổ nhạc nổi tiếng, tác giả là nhạc sĩ Phạm Duy. Ông phổ từ năm 1949 và công bố lần đầu vào năm 1971. Bài hát gồm một loạt trường đoạn phối hợp, diễn tả nhiều cung bậc và sắc thái tình cảm, với các nhịp 4/4 (âm giai Đô thứ), 2/4 (âm giai Đô trưởng), 4/4 (âm giai La thứ), 3/4 (âm giai đô trưởng). Ca từ của bài hát rất gần với nguyên bản.

Bài hát này được các ca sĩ Thái Thanh và Elvis Phương thể hiện thành công, về sau còn có Trần Thái Hoà, Bích Liên, Ý Lan, Đức Minh...

Những đồi hoa sim

Bài Những đồi hoa sim của Dzũng Chinh ra đời vào thập niên 1960, là bản phổ nhạc sớm nhất được ghi nhận của bài thơ này, được nhiều thế hệ ca sĩ thể hiện: Thanh Thuý, Thanh Tuyền, Phương Dung, Hoàng Oanh, Hương Lan, Duy Quang, Sơn Tuyền, Tuấn Vũ, Như Quỳnh, Phi Nhung, Mai Thiên Vân,...

Bài hát viết theo điệu Slow rumba (điệu Boléro), âm giai chủ Rê thứ. Lời bài ca không bám sát theo nội dung thơ, chỉ lấy ý.

Những bản phổ nhạc khác
"Màu tím hoa sim" của Duy Khánh và Song Ngọc, 2 bài hát có lời theo rất sát nguyên bản.

Ngoài ra bài thơ này còn là đề tài cho các nhạc sĩ soạn các bài như: "Tím cả chiều hoang" và "Chuyện hoa sim" (Anh Bằng), "Tím cả rừng chiều" (Thu Hồ), "Chuyện người con gái hái sim" (Hồng Vân)...

Chú thích

Liên kết ngoài
Nguyên văn bài thơ "Màu tím hoa sim" của nhà thơ Hữu Loan - Thica.net
Lá thư của một LS và bài thơ 'Màu tím hoa sim'  - vietnamnet

Giới thiệu năm 1949
Bài thơ Việt Nam
Thơ Việt Nam
Tác phẩm văn học Việt Nam


title: Saint-Ilpize

text:
Saint-Ilpize là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 450 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 205 người.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintilpize


title: Ô nhiễm không khí

text:
Ô nhiễm không khí là sự thay đổi lớn trong thành phần của không khí, chủ yếu do khói, bụi, hơi hoặc các khí lạ được đưa vào không khí, có sự tỏa mùi, làm giảm tầm nhìn xa, gây biến đổi khí hậu, gây bệnh cho con người và cũng có thể gây hại cho sinh vật khác như động vật và cây lương thực, nó có thể làm hỏng môi trường tự nhiên hoặc xây dựng. Hoạt động của con người và các quá trình tự nhiên có thể gây ra ô nhiễm không khí.

Ô nhiễm không khí trong nhà và chất lượng không khí đô thị kém được liệt kê là hai trong số các vấn đề ô nhiễm độc hại tồi tệ nhất trên thế giới theo báo cáo của Viện Công nghiệp Blacksmith Institute vào năm 2008.

Ô nhiễm không khí khiến hơn 3 triệu người chết sớm mỗi năm, nó đe dọa gần như toàn bộ cư dân thành phố lớn tại những nước đang phát triển. Theo đài Fox News 80% các thành phố trên thế giới không đáp ứng được tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về chất lượng không khí, trong đó chủ yếu tập trung ở các nước nghèo. WHO cho biết mức độ ô nhiễm không khí đô thị toàn cầu đã tăng 8% bất chấp những cải thiện ở một số vùng. Điều này dẫn đến nguy cơ đột quỵ, bệnh tim mạch, ung thư phổi cùng hàng loạt vấn đề về đường hô hấp.

Tác nhân gây ô nhiễm
Một chất gây ô nhiễm không khí là một chất trong không khí có thể gây hại cho con người và hệ sinh thái. Chất này có thể là các hạt rắn, giọt chất lỏng, hoặc khí. Chất gây ô nhiễm có thể có nguồn gốc tự nhiên hoặc do con người tạo ra. Chất gây ô nhiễm được phân loại sơ cấp và thứ cấp. Các chất gây ô nhiễm sơ cấp thường được phát thải từ quá trình chẳng hạn như tro từ phun trào núi lửa, từ các hoạt động sản xuất.

Các ví dụ khác bao gồm khí carbon monoxide từ khí thải động cơ, hoặc sulfur dioxide thải ra từ các nhà máy. Các chất gây ô nhiễm thứ cấp không phát ra trực tiếp. Thay vào đó, chúng hình thành trong không khí khi các chất ô nhiễm sơ cấp phản ứng hoặc tương tác với các thành phần môi trường. Ozon tầng mặt đất là một ví dụ nổi bật của một chất gây ô nhiễm thứ cấp. Một số chất ô nhiễm có thể là cả sơ cấp và thứ cấp: chúng được thải trực tiếp và tạo thành từ các chất ô nhiễm chính khác.

Các chất ô nhiễm phát thải vào trong không khí do hoạt động của con người bao gồm:
 Carbon dioxide (CO2) - Nó có vai trò như là một khí gây hiệu ứng nhà kính hàng đầu, được mô tả như là "chất gây ô nhiễm hàng đầu" và "ô nhiễm khí hậu tồi tệ nhất".. Cacbon dioxide là một thành phần tự nhiên của khí quyển, cần thiết cho đời sống thực vật và được thải ra bởi hệ thống hô hấp của con người. CO2 hiện chiếm khoảng  405 phần triệu (ppm) khí quyển Trái Đất, so với khoảng 280 ppm trong thời kỳ tiền công nghiệp, và hàng tỷ tấn CO2 được phát thải hàng năm bằng việc đốt các nhiên liệu hóa thạch. Hiện nay nồng độ CO2 trong khí quyển của Trái Đất ngày một tăng.
 Sulfur oxide (SOx) - đặc biệt sulfur dioxide, một hợp chất hóa học có công thức SO2. SO2 được tạo ra bởi các núi lửa và trong các quy trình sản xuất công nghiệp khác nhau. Than và dầu mỏ thường chứa các hợp chất lưu huỳnh, và sự đốt cháy của chúng tạo ra sulfur dioxide. Quá trình oxy hóa SO2, thường ở sự hiện diện của một chất xúc tác như NO2, hình thành H2SO4, và do đó mưa acid. Đây là một trong những nguyên nhân gây ra mối quan ngại về tác động môi trường của việc sử dụng các nhiên liệu này làm nguồn năng lượng.
 Oxide nitơ (NOx) - Các oxide nitơ bị thải ra khỏi quá trình đốt cháy nhiệt độ cao và cũng được sản sinh trong các cơn dông do sự phóng điện. Đặc biệt là nitơ dioxide, một hợp chất hóa học có công thức NO2. Nó là một trong vài oxide nitơ. Một trong những chất gây ô nhiễm không khí nổi bật nhất, chất khí độc màu nâu đỏ này có mùi đặc trưng.
 Carbon monoxide (CO) - CO là một loại khí không màu, không mùi, độc nhưng không gây kích thích. Nó là sản phẩm của sự đốt cháy không đầy đủ của nhiên liệu như khí tự nhiên, than đá hoặc gỗ. Khói xả từ các phương tiện giao thông là một nguồn chính của carbon monoxide.
 Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) - VOCs là một chất gây ô nhiễm không khí ngoài trời. Chúng được phân loại là methan (CH4) hoặc không phải là methan (NMVOCs). Methane là một khí nhà kính góp phần làm tăng sự ấm lên toàn cầu. Các VOCs hydrocarbon khác cũng là các khí nhà kính quan trọng vì vai trò của chúng trong việc tạo ra ozon và kéo dài tuổi thọ Methane, tùy thuộc vào chất lượng không khí địa phương. Các benzen thơm, toluene và xylene được nghi ngờ có chất gây ung thư và có thể dẫn đến bệnh bạch cầu với tiếp xúc kéo dài. 1, 3-butadien là một hợp chất nguy hiểm khác thường liên quan đến việc sử dụng trong công nghiệp.
 Các hạt mịn (PM), là các hạt rắn rất nhỏ ở dạng rắn hoặc lỏng lơ lửng dạng khí. Khác biệt với các sol khí là sự kết hợp các hạt mịn và khí. Một số dạng hạt xuất hiện trong tự nhiên có nguồn gốc từ núi lửa, bão bụi cháy rừng, thực vật sống và hơi nước biển. Các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch trong các động cơ, các nhà máy nhiệt điện và các hoạt động công nghiệp khác cũng tạo ra một lượng đáng kể các sol khí. Trên quy mô toàn cầu, các chất từ nguồn này hiện chiếm khoảng 10% trong bầu khí quyển Trái Đất. Sự gia tăng các hạt mịn trong không khí có mối liên hệ với các tai biến sức khỏe như bệnh tim, thay đổi chức năng phổ và ung thư phổi.
 Các kim loại độc như chì và thủy ngân, đặc biệt là các hợp chất của chúng.
 Chlorofluorocarbons (CFCs) - có hại cho tầng ozon; Các khí thải ra từ máy điều hòa không khí, tủ lạnh, bình xịt aerosol... Khi phát tán vào không khí, CFCs tăng lên tầng bình lưu. Ở đây chúng tiếp xúc với các loại khí khác và làm hỏng tầng ozon. Điều này cho phép các tia cực tím có hại đến được bề mặt Trái Đất. Điều này có thể dẫn đến ung thư da, bệnh về mắt và thậm chí có thể gây hại cho cây trồng.
 Amonia (NH3) - phát ra từ quá trình sản xuất nông nghiệp. Amonia là một hợp chất có công thức NH3. Nó thường gặp phải như một loại khí có mùi đặc trưng. Amonia đóng góp đáng kể vào nhu cầu dinh dưỡng của các sinh vật trên cạn bằng cách làm tiền thân cho thực phẩm và phân bón. Amonia, trực tiếp hoặc gián tiếp, cũng là một khối xây dựng cho việc tổng hợp nhiều dược phẩm. Mặc dù sử dụng rộng rãi nhưng  Amonia lại có tính ăn mòn và độc hại. Trong khí quyển, amonia phản ứng với oxide nitơ và lưu huỳnh để tạo thành các hạt thứ sinh.
 Mùi - chẳng hạn như rác thải, nước thải và quy trình công nghiệp
 Chất phóng xạ - được tạo ra bởi các vụ nổ hạt nhân, chiến tranh, và các quá trình tự nhiên như phân rã phóng xạ của radon.
Các chất gây ô nhiễm thứ cấp gồm:
 Hàm lượng được tạo ra từ các chất ô nhiễm chính và các hợp chất trong khói quang hóa. Sương khói là một loại ô nhiễm không khí. Sương khói cổ điển là kết quả của lượng than đốt lớn trong một khu vực do hỗn hợp khói và lưu huỳnh dioxide. Khói hiện đại thường không đến từ than nhưng từ khí thải xe cộ và công nghiệp đang được hoạt động trên trong khí quyển bởi tia cực tím ánh sáng từ mặt trời để tạo thành các chất ô nhiễm thứ cấp cũng kết hợp với lượng khí thải chủ yếu để tạo thành sương khói quang hóa.
 Ozone tầng mặt (O3) được hình thành từ NOx và VOCs. Ozone (O3) là thành phần quan trọng của tầng đối lưu. Nó cũng là một thành phần quan trọng của một số khu vực của tầng bình lưu được biết đến như là tầng ôzôn. Các phản ứng quang hóa và hóa học dẫn tới quá trình hóa học xảy ra trong bầu khí quyển vào ban ngày và ban đêm. Ở nồng độ cao bất thường do các hoạt động của con người gây ra (chủ yếu là sự đốt cháy nhiên liệu hóa thạch), nó là một chất gây ô nhiễm, và là thành phần của sương khói.
 Peroxyacetyl nitra (C2H3NO5) - hình thành tương tự từ NOx và VOCs.

Các hoạt động gây ô nhiễm

Tự nhiên
 Bụi từ nguồn tự nhiên, thường là diện tích đất lớn có ít hoặc không có thảm thực vật
 Methane, được thải ra bởi quá trình tiêu hóa thức ăn của động vật như gia súc.
 Khí radon từ sự phân rã phóng xạ trong lớp vỏ Trái Đất. Radon là một loại khí không độc, không mùi, tự nhiên, phóng xạ tự nhiên hình thành từ sự phân rã của radium. Nó được xem là mối nguy hiểm cho sức khoẻ. Radon từ các nguồn tự nhiên có thể tích lũy trong các tòa nhà, đặc biệt là trong khu vực kín như tầng hầm và nó là nguyên nhân thường gặp nhất thứ hai của ung thư phổi, sau hút thuốc.
 Khói và carbon monoxide từ cháy rừng.
 Thực vật, ở một số vùng, thải ra một lượng đáng kể các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) trong những ngày ấm áp hơn. Các VOC này phản ứng với các chất gây ô nhiễm chủ yếu do con người - NOx, SO2 và các hợp chất cacbon hữu cơ anthropogenic - để tạo ra một đám mây mờ theo mùa của các chất ô nhiễm thứ cấp. Kẹo cao su đen, cây dương, cây sồi và cây liễu là một số ví dụ về thực vật có thể tạo ra lượng VOCs phong phú. Sản lượng VOC từ những loài này dẫn đến mức ozon cao gấp 8 lần so với các loài cây có ảnh hưởng thấp.
 Hoạt động núi lửa, tạo ra lưu huỳnh, clo và tro bụi.

Công nghiệp
 Nguồn cố định bao gồm các ngăn khói của các nhà máy điện, các cơ sở sản xuất (lò) và lò đốt chất thải, cũng như lò nung và các loại thiết bị sưởi ấm nhiên liệu khác. Ở các nước đang phát triển và các nước nghèo, đốt sinh học truyền thống là nguồn gây ô nhiễm không khí chính; Sinh khối truyền thống bao gồm gỗ, chất thải cây trồng và phân.
 Nguồn di động bao gồm xe cơ giới, tàu biển và máy bay.
 Hơi khói từ sơn, hơi xịt và các dung môi khác
 Chất thải lắng đọng trong các bãi chôn lấp, tạo khí methane. Methane rất dễ cháy và có thể tạo thành các hỗn hợp nổ với không khí. Methane cũng là một chứng ngạt và có thể di chuyển oxy trong một không gian kín. Ngạt thở hoặc nghẹt thở có thể xảy ra nếu nồng độ oxy giảm xuống dưới 19,5% do sự dịch chuyển.
 Tài nguyên quân sự, chẳng hạn như, vũ khí hạt nhân, khí độc, chiến tranh hóa học và tên lửa.
Đây là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất của con người. Các quá trình gây ô nhiễm là quá trình đốt các nhiên liệu hóa thạch: than, dầu, khí đốt tạo ra: CO2, CO, SO2, NOx, các chất hữu cơ chưa cháy hết: muội than, bụi, quá trình thất thoát, rò rỉ trên dây chuyền công nghệ, các quá trình vận chuyển các hóa chất bay hơi, bụi.

Đặc điểm: nguồn công nghiệp có nồng độ chất độc hại cao, thường tập trung trong một không gian nhỏ. Tùy thuộc vào quy trình công nghệ, quy mô sản xuất và nhiên liệu sử dụng thì lượng chất độc hại và loại chất độc hại sẽ khác nhau.

Giao thông vận tải
Đây là nguồn gây ô nhiễm lớn đối với không khí đặc biệt ở khu đô thị và khu đông dân cư. Các quá trình tạo ra các khí gây ô nhiễm là quá trình đốt nhiên liệu động cơ: CO, CO2, SO2, NOx, Pb, CH4 Các bụi đất đá cuốn theo trong quá trình di chuyển. Nếu xét trên từng phương tiện thì nồng độ ô nhiễm tương đối nhỏ nhưng nếu mật độ giao thông lớn và quy hoạch địa hình, đường sá không tốt thì sẽ gây ô nhiễm nặng cho hai bên đường.

Sinh hoạt
Là nguồn gây ô nhiễm tương đối nhỏ, chủ yếu là các hoạt động đun nấu sử dụng nhiên liệu nhưng đặc biệt gây ô nhiễm cục bộ trong một hộ gia đình hoặc vài hộ xung quanh. Tác nhân gây ô nhiễm chủ yếu: CO, bụi, khí thải từ máy móc gia dụng, xe cộ...

Chất lượng không khí trong nhà (IAQ)

Radon (Rn) gas, một chất gây ung thư, được tràn ra từ Trái Đất ở một số vị trí nhất định và bị mắc kẹt bên trong nhà.Vật liệu xây dựng bao gồm thảm và ván ép phát ra khí formaldehyde (H2CO). Sơn và dung môi cho ra (VOCs) khi chúng khô. Sơn chì có thể thoái hóa thành bụi và hít phải.Không khí ô nhiễm có thể sử dụng làm mát không khí, và các mặt hàng thơm khác. Lò sưởi có thể thêm một lượng đáng kể các hạt khói vào không khí, bên trong và bên ngoài. tử vong ô nhiễm trong nhà có thể có thể thêm một lượng đáng kể các hạt khói vào không khí, bên trong và bên ngoài. Tử vong do ô nhiễm không khí trong nhà có thể là do sử dụng thuốc trừ sâu và thuốc xịt hóa học khác trong nhà mà không thông gió thích hợp.

Ngộ độc carbon monoxide và tử vong thường do các lỗ thông hơi và ống khói bị khiếm khuyết, hoặc do đốt than trong nhà hoặc trong một không gian hạn chế, chẳng hạn như một cái lều. Ngộ độc khí cacbon mãn tính có thể xảy ra ngay cả từ những ánh sáng đèn điều khiển kém. Bẫy được xây dựng trong tất cả các ống nước trong nhà để giữ cho cống rãnh và hydrogen sulfide, ra khỏi nội thất. Quần áo phát ra tetraclo, hoặc các chất tẩy rửa khác, vài ngày sau khi giặt.

Mặc dù việc sử dụng amiăng ở nhiều nước đã bị cấm ở nhiều nước nhưng việc sử dụng amiăng rộng rãi trong môi trường công nghiệp và trong nước đã khiến một chất liệu rất nguy hiểm ở nhiều địa phương.Asbestoss là một chứng bệnh viêm mãn tính gây ảnh hưởng đến mô của phổi. Nó xảy ra sau khi tiếp xúc nhiều lâu với chất asbestos từ vật liệu có chứa amiăng trong cấu trúc. Những người bị bệnh khó thở nặng (khó thở) và có nguy cơ gia tăng về một số loại ung thư phổi khác nhau. Vì những giải thích rõ ràng không phải lúc nào cũng nhấn mạnh trong các tài liệu phi kỹ thuật, nên cẩn thận để phân biệt giữa một số dạng bệnh có liên quan. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những điều này có thể được định nghĩa là; Asbestos, ung thư phổi và (thường là một dạng ung thư rất hiếm gặp, khi phổ biến rộng rãi nó gần như luôn luôn liên quan đến tiếp xúc lâu dài với amiăng).

Sinh học các nguồn ô nhiễm không khí cũng được tìm thấy trong nhà, như khí và các hạt bụi trong không khí. Vật nuôi tạo ra lông, người sản xuất bụi từ mảnh phút da và tóc bị phân hủy, mạt bụi và dùng giường, thảm và đồ nội thất sản enzyme và phân phân kích cỡ micromét, dân cư phát ra khí methan, Khuôn mẫu trên các bức tường và tạo ra mycotoxyn và bào tử, máy lạnh hệ thống có thể ủ bệnh và nấm mốc, vầâyy trồng trong nhà, đất và xung quanh khu vườn có thể sản xuất phấn hoa, bụi, và nấm mốc.

Ảnh hưởng đến sức khỏe
Ô nhiễm không khí là một yếu tố nguy cơ đáng kể đối với một số bệnh liên quan đến ô nhiễm và tình trạng sức khoẻ bao gồm nhiễm trùng hô hấp, bệnh tim, COPD, đột quỵ và ung thư phổi. Các ảnh hưởng sức khoẻ do ô nhiễm không khí có thể bao gồm khó khăn trong việc thở, khò khè, ho, hen suyễn và tình trạng trầm trọng của hô hấp và tim mạch. Những ảnh hưởng này có thể làm tăng việc sử dụng thuốc, tăng khám bác sĩ hoặc phòng cấp cứu, nhập viện nhiều hơn và tử vong sớm. Tác động của sức khoẻ con người đến chất lượng không khí nghèo nàn là rất lớn, nhưng chủ yếu ảnh hưởng đến hệ thống hô hấp và hệ thống tim mạch. Các phản ứng cá nhân đối với chất gây ô nhiễm  không khí tùy thuộc vào loại chất gây ô nhiễm mà người đó tiếp xúc, mức độ tiếp xúc, tình trạng sức khoẻ và di truyền của cá nhân. Các nguồn phổ biến nhất của ô nhiễm không khí bao gồm các hạt, ozon, nitơ dioxide, và dioxide lưu huỳnh. Trẻ em dưới 5 tuổi sống ở các nước đang phát triển là những người dễ bị tổn thương nhất về số tử vong do ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời.

Tử vong
Tổ chức Y tế Thế giới ước tính vào năm 2014 rằng mỗi năm ô nhiễm không khí gây ra cái chết non tháng của khoảng 7 triệu người trên toàn thế giới. Ấn Độ có tỷ lệ tử vong cao nhất do ô nhiễm không khí. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, Ấn Độ cũng có nhiều ca tử vong do hen suyễn hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Trong tháng 12 năm 2013, ô nhiễm không khí ước tính giết 500.000 người ở Trung Quốc mỗi năm. Có sự tương quan dương giữa tử vong do viêm phổi và ô nhiễm không khí do phát thải xe cơ giới.

Số tử vong hàng năm của người châu Âu do ô nhiễm không khí ước tính là 430.000. Nguyên nhân quan trọng của những người chết là nitơ dioxide và các oxide nitơ khác (NOx) phát ra từ các phương tiện giao thông đường bộ. Trên khắp Liên minh châu Âu, ô nhiễm không khí ước tính làm giảm tuổi thọ gần chín tháng. Nguyên nhân gây tử vong bao gồm đột quỵ, bệnh tim, COPD, ung thư phổi và nhiễm trùng phổi.

Ô nhiễm không khí đô thị ngoài khơi ước tính gây ra 1,3 triệu trường hợp tử vong trên toàn thế giới mỗi năm. Trẻ em đặc biệt có nguy cơ do sự non trẻ của hệ thống hô hấp của cơ thể.

EPA ước tính rằng một loạt các thay đổi trong công nghệ động cơ diesel (Mức 2) có thể làm giảm 12.000 trường hợp tử vong sớm, 15.000 trường hợp nhồi máu cơ tim ít hơn, 6.000 phòng cấp cứu ít hơn trẻ em bị hen suyễn và 8.900 lượt nhập viện bệnh viện liên quan đến hô hấp ít hơn Năm tại Hoa Kỳ.

EPA của Hoa Kỳ đã ước tính rằng việc hạn chế nồng độ ozone ở mặt đất lên tới 65 phần tỷ, sẽ tránh được 1.700 đến 5.100 trường hợp tử vong sớm trên toàn quốc vào năm 2020 so với tiêu chuẩn 75-ppb. Cơ quan này dự kiến tiêu chuẩn bảo vệ nhiều hơn cũng sẽ ngăn ngừa thêm 26.000 trường hợp mắc bệnh hen suyễn trầm trọng và hơn một triệu trường hợp bị mất việc hoặc trường học. Theo đánh giá này, EPA đã hành động để bảo vệ sức khoẻ cộng đồng bằng cách giảm các tiêu chuẩn chất lượng không khí quốc gia (NAAQS) cho tầng ozone xuống 70 phần tỷ (ppb).

Một nghiên cứu kinh tế mới về tác động của sức khoẻ và chi phí liên quan đến ô nhiễm không khí ở lưu vực Los Angeles và Thung lũng San Joaquin ở Nam California cho thấy hơn 3.800 người chết sớm (khoảng 14 năm so với bình thường) mỗi năm bởi vì mức độ ô nhiễm không khí vi phạm liên bang tiêu chuẩn. Số người chết sớm hàng năm cao hơn đáng kể so với số tử vong liên quan đến va chạm tự động trong cùng khu vực, trung bình ít hơn 2.000 mỗi năm.

Diesel thải (DE) là một đóng góp chính cho ô nhiễm không khí có nguồn gốc từ sự cháy. Trong một số nghiên cứu thực nghiệm của con người, sử dụng thiết lập phòng phơi nhiễm tốt, DE đã được liên kết với rối loạn chức năng mạch máu cấp tính và tăng sự hình thành thrombus.

Các cơ chế liên kết ô nhiễm không khí với tử vong do tim mạch tăng lên không chắc chắn, nhưng có thể bao gồm viêm phổi và hệ thống.

Bệnh tim mạch
Báo cáo năm 2007 về các bằng chứng cho thấy nguy cơ ô nhiễm không khí xung quanh là một yếu tố nguy cơ tương quan với tổng số tử vong tăng lên do các biến cố tim mạch (khoảng từ 12% đến 14%/10 microg/m³).

Ô nhiễm không khí cũng đang nổi lên như là một yếu tố nguy cơ cho đột quy,, đặc biệt là ở các nước đang phát triển có nồng độ ô nhiễm cao nhất. Một nghiên cứu năm 2007 cho thấy ở phụ nữ, ô nhiễm không khí không liên quan đến xuất huyết nhưng bị đột qu is thiếu máu cục bộ. Ô nhiễm không khí cũng có liên quan đến tỷ lệ mắc và tử vong tăng lên do đột qu cor động mạch vành trong một nghiên cứu đoàn hệ năm 2011.Các hiệp hội được cho là nguyên nhân và các hiệu ứng có thể được trung gian bởi co mạch, viêm cấp thấp và xơ vữa động mạch Các cơ chế khác như sự mất cân bằng hệ thống thần kinh tự trị cũng đã được gợi ý.

Bệnh phổi
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) bao gồm các bệnh như viêm phế quản mạn tính và khí phế thũng mãn.

Các nghiên cứu đã chứng minh nguy cơ mắc bệnh hen suyễn và COPD do gia tăng ô nhiễm không khí do giao thông gây ra. Ngoài ra, ô nhiễm không khí có liên quan đến gia tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong do hen suyễn

Một nghiên cứu được tiến hành vào những năm 1960-1961 sau trận Great Smog năm 1952 so với 293 cư dân Luân Đôn với 477 cư dân của Gloucester, Peterborough và Norwich, ba thị trấn có tỉ lệ tử vong thấp do viêm phế quản mạn tính. Tất cả các đối tượng là lái xe tải bưu điện nam từ 40 đến 59 tuổi. So với các đối tượng ở các thành phố xa xôi, các đối tượng tại Luân Đôn biểu hiện nhiều triệu chứng hô hấp nghiêm trọng hơn (bao gồm ho, đờm và khó thở), giảm chức năng phổi (FEV1 và lưu lượng đỉnh) Và tăng sản xuất đờm và nôn mửa. Sự khác biệt rõ rệt hơn đối với các đối tượng từ 50 đến 59 tuổi. Nghiên cứu này đã kiểm soát tuổi thọ và thói quen hút thuốc, do đó kết luận rằng ô nhiễm không khí là nguyên nhân chính gây ra nhiều sự khác biệt quan sát được.

Người ta tin rằng giống như xơ nang, sống trong một môi trường đô thị nhiều hơn các nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng trở nên rõ ràng hơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng ở khu vực thành thị bệnh nhân bị nhược điểm nhầy, giảm chức năng phổi, và tự chẩn đoán bệnh viêm phế quản mãn tính và khí phế thũng.

Ung thư
Ung thư chủ yếu là kết quả của các yếu tố môi trường.

Một bản đánh giá các bằng chứng về việc tiếp xúc với môi trường không khí xung quanh là một yếu tố nguy cơ cho bệnh ung thư trong năm 2007 đã tìm ra dữ liệu chắc chắn để kết luận rằng phơi nhiễm PM2.5 (các hạt bụi mịn có đường kính 2,5 μm hoặc nhỏ hơn) lâu dài sẽ làm tăng nguy cơ tử vong bất ngờ lên 6% Tăng 10 microg / m3. Tiếp xúc với PM2.5 cũng làm tăng nguy cơ tử vong do ung thư phổi (khoảng: 15% đến 21%/10 microg/m³) và tử vong do tim mạch (khoảng: 12% đến 14% mỗi 10 microg / m3 tăng). Cuộc đánh giá tiếp tục lưu ý rằng sống gần lưu lượng bận dường như có liên quan đến nguy cơ cao của ba kết quả này --- sự gia tăng số ca tử vong do ung thư phổi, tử vong do tim mạch và tổng tử vong do tai nạn. Các nhà phê bình cũng tìm thấy bằng chứng gợi ý rằng việc tiếp xúc với PM2.5 có liên quan đến tử vong do bệnh tim mạch và phơi nhiễm với SO2 làm tăng tử vong do ung thư phổi nhưng số liệu không đủ để đưa ra những kết luận chắc chắn. Một cuộc điều tra cho thấy rằng mức độ hoạt động cao hơn làm gia tăng tỷ lệ lắng đọng của các hạt aerosol trong phổi người và đề nghị tránh các hoạt động nặng như chạy trong không gian ngoài trời tại các khu vực bị ô nhiễm.

Năm 2011, một nghiên cứu dịch tễ học của Đan Mạch cho thấy nguy cơ ung thư phổi gia tăng đối với những bệnh nhân sống ở những khu vực có nồng độ oxide nitơ cao. Trong nghiên cứu này, hiệp hội đã cao hơn đối với người không hút thuốc so với người hút thuốc. Một nghiên cứu bổ sung của Đan Mạch, cũng trong năm 2011, cũng ghi nhận bằng chứng về mối liên quan giữa ô nhiễm không khí và các dạng ung thư khác, bao gồm ung thư cổ tử cung và ung thư não.

Vào tháng 12 năm 2015, các nhà khoa học y khoa đã báo cáo rằng bệnh ung thư là một kết quả của các yếu tố môi trường, và phần lớn là không thành công. Theo các nhà nghiên cứu, việc duy trì cân nặng khỏe mạnh, ăn một chế độ ăn uống lành mạnh, giảm thiểu cồn và loại bỏ hút thuốc làm giảm nguy cơ phát triển bệnh.

Trẻ em
Tại Hoa Kỳ, bất chấp luật thông qua Luật Không khí sạch vào năm 1970, trong năm 2002 có ít nhất 146 triệu người Mỹ đang sinh sống ở các khu vực không đạt chuẩn - khu vực có nồng độ các chất ô nhiễm không khí vượt quá tiêu chuẩn của liên bang. Các chất gây ô nhiễm nguy hiểm này được gọi là các chất ô nhiễm tiêu chuẩn, bao gồm ozon, chất rắn, lưu huỳnh dioxide, nitơ dioxide, carbon monoxide và chì. Các biện pháp bảo vệ để đảm bảo sức khoẻ của trẻ em đang được thực hiện tại các thành phố như New Delhi, Ấn Độ, nơi xe buýt sử dụng khí tự nhiên nén để giúp loại bỏ sương khói hạt đậu "súp-đậu".

Phẩm lượng không khí tại các thành phố

Châu Á
Thành phố Zabol (Iran) bị coi là nơi ô nhiễm không khí nặng nhất thế giới. New Delhi (Ấn Độ) vốn đứng đầu bảng đã xuống hạng 11. Từ năm 2013 đến 2015, giới chức Ấn Độ cấm xe cũ đi vào thành phố, đóng cửa các nhà máy điện chạy bằng than cũ và phạt nặng hành vi đốt rác, gây ô nhiễm. Tuy nhiên, 4 thành phố Ấn Độ khác là Gwalior, Allahabad, Patna và Raipur đã vượt qua New Delhi, nằm ở vị trí số 2, 3, 6, 7 trong danh sách ô nhiễm nhất thế giới.

Trong khi đó, Việt Nam đứng trong top 10 các nước ô nhiễm không khí trên thế giới (do trung tâm nghiên cứu môi trường thuộc Đại học Yale và Columbia của Mĩ thực hiện báo cáo thường niên mang tên The Environmental Performance Index hay còn gọi là EPI).

Các nước phát triển
Nơi ô nhiễm nặng nhất ở Mỹ là Visalia-Porterville song xếp thứ 1.080, rất xa so với các quốc gia đang phát triển. Những địa danh nổi tiếng khác như Paris nằm ở vị trí 1.116, Luân Đôn giữ hạng 1.389 và khu vực New York - Ney - Long Island chiếm mục 2.369.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Không khí


title: 4587 Rees

text:
4587 Rees tạm gọi là , là một tiểu hành tinh được Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels phát hiện ngày 30 tháng 9 năm 1973 ở Đài thiên văn Palomar. Tên chỉ định của 4587 Rees là 3239 T-2. Nó có chu kỳ quay là 7,7886 giờ. 4587 Rees được đặt theo tên của Sir Martin Rees, do Jan Hendrik Oort đề xuất.

Liên kết ngoài
 Rees in JPL Small-Body Database
 Near Earth Objects-Dynamic Site entry

Tham khảo

Ghi chú

004587
004587
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
3239
Tiểu hành tinh được đặt tên
6378
19730930


title: Raichur

text:
Raichur là một thị xã và là nơi đặt hội đồng thành phố của quận Raichur thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Raichur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 407 mét (1335 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Raichur có dân số 205.634 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Raichur có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 68%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Raichur, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Karnataka


title: Diplectrona chiapensis

text:
Diplectrona chiapensis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Diplectrona