title: Eugnophomyia excordis

text:
Eugnophomyia excordis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eugnophomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Gunungiella lekuk

text:
Gunungiella lekuk là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Alt Penedès

text:
Alt Penedès là một comarca (hạt) ở Catalonia, Tây Ban Nha.

Các đô thị
Tên đô thị và dân số tương ứng
Avinyonet del Penedès - 1334
Les Cabanyes - 603
Castellet i la Gornal - 1562
Castellví de la Marca - 1497
Font-rubí - 1297
Gelida - 4929
La Granada - 1479
Mediona - 1638
Olèrdola - 1173
Olesa de Bonesvalls - 2578
Pacs del Penedès - 701
El Pla del Penedès - 893
Pontons - 450
Puigdàlber - 376
Sant Cugat Sesgarrigues - 814
Sant Llorenç d'Hortons - 1838
Sant Martí Sarroca - 2569
Sant Pere de Riudebitlles - 2112
Sant Quintí de Mediona - 1906
Sant Sadurní d'Anoia - 10708
Santa Fe del Penedès - 334
Santa Margarida i els Monjos - 5545
Subirats - 2665
Torrelavit - 1138
Torrelles de Foix - 1842
Vilafranca del Penedès - 33381
Vilobí del Penedès - 944

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official comarcal website of Alt Penedès (in Catalan)
(tiếng Catalan)


title: Beauchamp, Val-d'Oise

text:
Beauchamp là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

 Association of Mayors of the Val d’Oise
 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài
 Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: (24720) 1991 SV1

text:
{{DISPLAYTITLE:(24720) 1991 SV1}}

(24720) 1991 SV1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 16 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Sermyloides maculata

text:
Sermyloides maculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Sermyloides


title: Colymbetes tschitscherini

text:
Colymbetes tschitscherini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Jakovlev miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Colymbetes


title: Bulbophyllum nebularum

text:
Bulbophyllum nebularum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

nebularum]]

N


title: Thorigny

text:
Thorigny là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 32,15 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 949 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thorigny trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 Thorigny trên trang mạng của INSEE
 Thorigny trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Thorigny trên bản đồ nước Pháp
 Plan de Thorigny sur Mapquest

Thorigny


title: Bergeggi

text:
Bergeggi (tiếng Liguria: Berzezzi) là một đô thị ở tỉnh Savona ở vùng Liguria của Ý, có khoảng cách khoảng 90 km về phía tây nam của Genoa và khoảng 50 km về phía tây nam của Savona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.212 người và diện tích là 3,7 km².

Bergeggi giáp các đô thị: Spotorno và Vado Ligure.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.bergeggi.sv.it/

Đô thị tỉnh Savona


title: Nagina

text:
Nagina là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Bijnor thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Nagina có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 222 mét (728 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nagina có dân số 71.310 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Nagina có tỷ lệ 49% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 53%, và tỷ lệ cho phái nữ là 44%. Tại Nagina, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh

fr:Nagina


title: Calais revoili

text:
Calais revoili là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Calais (chi bổ củi)


title: Anthophora excisa

text:
Anthophora excisa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1894


title: Phê bình văn học

text:
Phê bình văn học là sự phán đoán, bình phẩm, đánh giá và giải thích tác phẩm văn học, đồng thời kèm theo việc phán đoán, bình luận, giải thích, đánh giá những hiện tượng đời sống mà tác phẩm nói tới.

Lịch sử
Những phán đoán phê bình xuất hiện hầu như đồng thời với sự xuất hiện của văn học, ban đầu với tư cách là những ý kiến của các độc giả thuộc tầng lớp quan trọng và hiểu biết nhất, trong số đó không ít người là cũng đồng thời là người sáng tác văn học.

Trong những giai đoạn về sau, khi được tách ra thành một công việc riêng, phê bình văn học vẫn mang một ứng dụng tương đối khiêm nhường: đánh giá khái quát về các tác phẩm, giới thiệu tác phẩm với độc giả, khích lệ hoặc chỉ trích tác giả. Với sự phát triển của văn học, những mục tiêu và tính chất của phê bình văn học trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi bộ môn phải được phân nhánh và đa dạng hóa.

Từ thế kỷ 17 và nhất là từ thế kỷ 18, văn học trở thành lĩnh vực hoạt động xã hội đặc thù. Tương ứng với nó là sự hình thành các thiết chế xã hội của văn học như báo chí, xuất bản, công chúng, dư luận, là sự hình thành đời sống văn học như một lĩnh vực đặc thù của đời sống xã hội. Phê bình văn học kiểu mới được phát triển trong bối cảnh đó của đời sống, trở thành một dạng thức xã hội của dư luận đối với văn học. Các quan hệ của phê bình văn học với văn học, đời sống xã hội nảy sinh tác phẩm văn học, công chúng văn học ngày càng phức tạp, đa dạng. Các trào lưu, khuynh hướng trong phê bình văn học nảy nở và phát triển mạnh mẽ tương ứng với sự nảy nở và phát triển của các trào lưu, khuynh hướng văn học.

Từ cuối thế kỷ 19 và trong nửa đầu thế kỷ 20, một số trường phái phê bình văn học nổi tiếng có thể kể đến, như phê bình phân tâm học, phê bình mới, phê bình thần thoại, phê bình chủ đề, phê bình hiện tượng luận, phê bình Mác xít v.v. với hoạt động, ngôn luận đặc thù, đã tác động vào đời sống văn học và đưa tới những thay đổi trong xu hướng phát triển của văn học đương đại. Phê bình văn học đã trở thành một bộ phận lập pháp về lý thuyết cho sáng tác và nhân tố tổ chức của quá trình văn học.

Phạm vi bộ môn
Phê bình văn học được coi như một hoạt động tác động trong đời sống văn học và quá trình văn học như một loại sáng tác văn học, đồng thời còn được coi như một bộ môn thuộc nghiên cứu văn học. Bên cạnh văn học sử lấy đối tượng là văn học quá khứ, phê bình văn học ưu tiên đến những quá trình, những chuyển động đang xảy ra trong văn học hiện thời, khảo sát các tác phẩm xuất bản và báo chí, phản ứng với các hiện tượng văn học, với sự cảm thụ văn học của công chúng.

Tùy thể tài và mục đích, phê bình văn học có thể bộc lộ khả năng cũng như đặc tính của mình bắt đầu từ một thông tin đơn giản của một độc giả về một tác phẩm mới ra mắt, và kết thúc là việc đặt ra các vấn đề về văn học và xã hội.

Loại hình sáng tác
Trong phê bình văn học hiện đại, các thể tài thường dùng có thể là các bài báo, bài điểm sách, bài tổng quan văn học, tiểu luận, bài viết về các chân dung văn học, bài đối thoại phê bình văn học, thậm chí là các trào lưu bút chiến văn học v.v..

Đặc điểm
Một trong những đặc điểm của phê bình văn học so sánh với phê bình nghệ thuật nói chung (như phê bình âm nhạc, phê bình sân khấu, phê bình điện ảnh, phê bình hội họa v.v.) là nếu các loại phê bình nói trên không thể trở thành đối tượng của nó (như phê bình hội họa không trở thành tác phẩm hội họa) thì phê bình văn học (và các loại thể phê bình nghệ thuật) đều có thể trở thành văn học, nghĩa là thuộc nghệ thuật ngôn từ. Bởi vì phê bình văn học (và các dạng phê bình nghệ thuật) đều sử dụng chất liệu ngôn ngữ (ngôn ngữ tự nhiên tức ngôn ngữ các dân tộc) như mọi sáng tác văn học.

Tuy nhiên không phải mọi dạng viết lách thuộc phạm vi phê bình đều có thể được coi là văn học, chỉ một số ít những trang viết đạt được tính nghệ thuật cao về ngôn từ thẩm mỹ, bộc lộ phong cách độc đáo, cái nhìn có chủ kiến, mới trở thành văn học.

Chú thích

Tham khảo
 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân chủ biên, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2003.
 Lý luận văn học, Phương Lựu, Trần Đình Sử, Nguyễn Xuân Nam..., Phần 4: Phương pháp nghiên cứu văn học; Nhà xuất bản Giáo dục. H. 2004.
 Lý luận-Phê bình văn học thế giới thế kỷ 20 2 tập, GS.TS. Lộc Phương Thủy chủ biên, Nhà xuất bản Giáo dục, H. 2007.
 Xem Đỗ Lai Thúy, "Phê bình văn học là gì?": http://phebinhvanhoc.com.vn/?p=1110
Roland Bathes, "Phê bình là gì": http://phebinhvanhoc.com.vn/?p=52

Thuật ngữ văn học
Triết học xã hội
Mỹ học
Phê bình văn học


title: Inquisitor kurodai

text:
Inquisitor kurodai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Inquisitor


title: Claix, Isère

text:
Claix là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Trigonostoma elegantulum

text:
Trigonostoma elegantula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trigonostoma


title: Ettersburg

text:
Ettersburg là một đô thị thuộc huyện Weimarer Land, bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 2,92 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 591 người.

Tham khảo


title: Gastrotheca aureomaculata

text:
Gastrotheca aureomaculata là một loài ếch trong họ Hemiphractidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, đầm nước ngọt, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Castro, F. & Lynch, J. 2004. Gastrotheca aureomaculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Chi Nhái túi
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Andes


title: Casar de Palomero

text:
Casar de Palomero là một đô thị trong tỉnh Cáceres, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1343 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Thủ ấn

text:
Trong Ấn Độ giáo và Phật giáo, Ấn (mudrā (, chữ Nho: 印;  phyag rgya}) hay ấn tướng, ấn thủ là một dấu hiệu thể hiện qua tác động thân thể, thường là cử chỉ của tay, hay chính xác hơn vị trí và tư thế của bàn tay và ngón tay. Ấn tướng cũng được dùng trong các điệu vũ truyền thống của Ấn Độ và cả trong cuộc sống hàng ngày, như cử chỉ chào Namaste (Namas + te, Devanagari: नमस् + ते = नमस्ते). Các cuộc khai quật khảo cổ nền văn minh Ấn Độ cho thấy nhiều tượng đất nung có niên đại từ 3000 đến 2000 năm trước Công nguyên với tay đặt trong tư thế Namaste.

Trong khi một số mudra liên quan đến toàn bộ cơ thể, hầu hết được thực hiện với những bàn tay và ngón tay. Một Mudra là một cử chỉ tượng trưng tinh thần và một dấu ấn tràn đầy năng lượng của tính xác thực sử dụng trong các hình tượng và thực hành tâm linh của các tôn giáo tại Ấn Độ.

Một trăm lẻ tám (108) mudra được sử dụng trong các nghi thức Tantra (Đát-đặc-la) thường xuyên.

Trong yoga, mudra được sử dụng kết hợp với Prāṇāyāma (bài tập thở yoga), nói chung là trong khi ngồi trong tư thế Padmāsana (Liên hoa tọa), Sukhāsana hoặc vajrāsana, để kích thích các bộ phận khác nhau của cơ thể có liên quan với hơi thở và ảnh hưởng đến dòng chảy của prāṇa (năng lượng sống) trong cơ thể.

Trong tranh tượng Phật giáo, các đức Phật thường được trình bày với một tư thế tay đặc biệt, vừa là một cử chỉ tự nhiên, vừa là một dấu hiệu của tính chất Phật (Phật tính). Trong Đại thừa, các Thủ ấn chỉ các ấn nơi tay, đều tương ứng với các ý nghĩa đặc biệt, đối lập với Khế ấn là những tư thế khác như cầm ngọc, tọa thiền... Đặc biệt, trong các tông phái như Thiên Thai tông, Kim cương thừa, các ấn này thường đi đôi với Man-tra. Ngoài ra, các ấn này giúp hành giả chứng được các cấp tâm thức nội tại, bằng cách giữ vững những vị trí thân thể nhất định và tạo mối liên hệ giữa hành giả với các vị Phật hoặc Đạo sư trong lúc hành trì một Thành tựu pháp (sa. sādhana).

Các ấn quan trọng trong Ấn Độ giáo

Các ấn quan trọng trong Phật giáo
Có 10 ấn quan trọng nhất.

Ấn thiền (sa. dhyāni-mudrā)

Trong ấn này, lưng bàn tay mặt để trên lòng bàn tay trái, hai ngón cái chạm nhau. Hai bàn tay để trên lòng, ngang bụng. Bàn tay mặt phía trên tượng trưng cho tâm thức giác ngộ, bàn tay trái phía dưới tượng trưng thế giới hiện tượng. Ấn quyết này biểu lộ sự giác ngộ đã vượt lên thế giới hiện tượng, nó cũng biểu lộ tâm thức giác ngộ đã vượt qua tâm thức phân biệt, trong đó Luân hồi hay Niết-bàn chỉ là một.

Ấn thiền có một dạng khác, thường chỉ thấy tại Nhật Bản, trong đó các ngón tay giữa, ngón đeo nhẫn và ngón út của hai bàn tay nằm lên nhau, ngón cái và ngón trỏ mỗi tay tạo thành hai vòng tròn chạm nhau, hai vòng tròn đó biểu tượng thế giới chân như và thế giới hiện tượng. Ấn này hay được tạo hình nơi tranh tượng của Phật A-di-đà và hay được gọi là Ấn thiền A-di-đà. Trong Thiền tông, thiền giả lại để bàn tay trái trên bàn tay mặt lúc tọa thiền. Điều này thể hiện thân trái (tĩnh) nằm trên thân phải (động), nhằm chỉ rõ thái độ trầm lắng của Thiền tông.

Ấn giáo hóa (sa. vitarka-mudrā)

Khi làm ấn này, tay mặt chỉ lên, tay trái chỉ xuống, hai lòng bàn tay chỉ tới trước. Trong mỗi tay, ngón trỏ và ngón cái chạm nhau, làm vòng tròn. Bàn tay mặt đưa ngang vai, bàn tay trái ngang bụng. Trong một dạng khác của ấn giáo hóa, lòng bàn tay trái hướng lên, để ngang bụng, tay mặt ngang vai, ngón tay trỏ và tay cái làm hình tròn. Trong một dạng khác thì ngón trỏ và ngón út duỗi thẳng, ngón giữa và đeo nhẫn co lại. Lòng bàn tay trái hướng lên, tay mặt hướng xuống. Người ta hay bắt gặp ấn giáo hóa nơi tranh tượng Phật A-di-đà, có khi nơi Phật Đại Nhật (sa. mahāvairocana).

Ấn chuyển pháp luân (sa. dharmacakrapravartana-mudrā)

Với ấn chuyển pháp luân, tay trái hướng vào thân, tay mặt hướng ra. Trong mỗi tay, ngón trỏ và ngón cái chạm nhau thành vòng tròn, hai vòng tròn đó chạm nhau. Người ta hay thấy ấn chuyển pháp luân nơi tranh tượng của Phật Thích Ca, Phật A Di Đà, Phật Đại Nhật và Phật Di-lặc.

Ấn xúc địa (sa. bhūmisparśa-mudrā)

Trong ấn xúc địa, lòng bàn tay trái hướng lên trên, đặt ngang bụng, tay mặt chỉ xuống với những ngón tay của tay phải duỗi ra chạm đất, lưng tay mặt xoay tới trước. Đó là ấn quyết mà đức Thích Ca gọi thổ địa chứng minh mình đạt Phật quả và cũng là dấu hiệu của sự không lay chuyển, vì vậy Phật Bất Động (Akṣobhya) cũng hay được trình bày với ấn này.

Ấn vô úy (sa. abhaya-mudrā)

Trong ấn này, tay mặt với các ngón tay duỗi ra chỉ về phía trước, ngang tầm vai. Đây là ấn quyết mà Phật Thích Ca sử dụng ngay sau khi đắc đạo. Phật Bất Không Thành Tựu (sa. amoghasiddhi) cũng hay được trình bày với ấn này.

Ấn thí nguyện (sa. varada-mudrā)

Ấn thí nguyện cũng được gọi là Dữ nguyện ấn hay Thí dữ ấn. Thí nguyện là cho phép được toại nguyện, lòng tay mặt hướng về phía trước, bàn tay chỉ xuống. Nếu ở tượng Phật Thích Ca là đó biểu hiện gọi trời (xem ấn xúc địa) chứng minh Phật quả. Phật Bảo Sinh (sa. ratnasambhava) cũng hay được diễn tả với ấn quyết này. Trong một dạng khác, ngón trỏ và ngón cái chạm nhau thành vòng tròn. Ấn vô úy và ấn thí nguyện hay được trình bày chung trong một tranh tượng. Thường tay mặt bắt ấn vô úy, tay trái ấn thí nguyện. Tượng đứng của các vị Phật hay có hai ấn này.

Ấn tối thượng bồ-đề (sa. uttarabodhi-mudrā)

Khi thực hiện ấn này, hai bàn tay chắp ngang ngực, hai ngón trỏ duỗi thẳng chạm vào nhau, như mũi nhọn của một Kim cương chử. Các ngón khác lồng vào nhau, hai ngón cái chạm nhau hay để lên nhau. Tranh tượng của Phật Đại Nhật hay được trình bày với ấn này.

Ấn trí huệ vô thượng (sa. bodhyagri-mudrā)
Ấn này đòi hỏi ngón tay trỏ của bàn tay mặt được năm ngón kia của tay trái nắm lấy. Ấn này người ta hay thấy nơi Phật Đại Nhật. Trong Mật tông có nhiều cách giải thích ấn này, nhưng nói chung một ngón tay chỉ rõ sự nhất thể của vạn sự và năm ngón kia chỉ tướng trạng vô cùng của thế giới hiện tượng.

Ấn hiệp chưởng (sa. añjali-mudrā)

Với ấn này, hai bàn tay chắp trước ngực, được sử dụng để tán thán, ca ngợi, và cũng là cử chỉ chào hỏi thông thường tại Ấn Độ. Với dạng ấn, hai bàn tay chắp lại chỉ Chân như. Trong các tranh tượng, Phật và các vị Bồ Tát không bao giờ được trình bày với ấn này vì trong Ba thế giới, không có ai vượt ngoài trí huệ của chư vị và vì vậy, chư vị không cần phải tán thán ai cả.

Ấn kim cương hiệp chưởng (sa. vajrapradama-mudrā)

Khi làm ấn này, đầu ngón tay của hai bàn tay chắp vào nhau. Ấn này là biểu hiện của tín tâm bất động, vững chắc như Kim cương (sa. vajra).

Xem thêm

 Ấn Độ giáo

Tham khảo

Ấn Độ giáo
Mật tông
Phật giáo
Nghệ thuật Phật giáo
Nghi thức Phật giáo
Cử chỉ tay
Thuật ngữ tiếng Phạn
Cử chỉ


title: Saint-André-sur-Vieux-Jonc

text:
Saint-André-sur-Vieux-Jonc là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Dombes
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Saint-Andresurvieuxjonc


title: Euploea martinii

text:
Euploea martinii là một loài bướm giáp trong phân họ Danainae. Nó là loài đặc hữu của Indonesia.

Nguồn
 Lepidoptera Specialist Group 1996. Euploea martinii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Euploea
Côn trùng Indonesia
Bướm Indonesia
Động vật đặc hữu Indonesia
Động vật Sumatra


title: Cousance

text:
Cousance là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Megachile harthulura

text:
Megachile harthulura là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1937


title: Calliostoma elegantulum

text:
Calliostoma elegantulum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliostomatidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

E


title: Hemicrepidius longicornis

text:
Hemicrepidius longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Hemicrepidius


title: Bulbophyllum trichambon

text:
Bulbophyllum trichambon là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

trichambon]]

T


title: Sancy-lès-Provins

text:
Sancy-lès-Provins là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Sancy-lès-Provins
Map of Sancy-lès-Provins on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Oedipina poelzi

text:
Oedipina poelzi là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của Costa Rica.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Bolaños, F., Chaves, G., Wake, D. & Savage, J. 2004. Oedipina poelzi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Costa Rica
Oedipina
Động vật lưỡng cư Costa Rica
Động vật đặc hữu Costa Rica


title: Hiệu ứng giấy bẫy ruồi

text:
Hiệu ứng giấy bẫy ruồi chỉ hiện tượng các khoản hỗ trợ tài chính của chính quyền trung ương cho chính quyền địa phương nhằm mục đích bình đẳng hóa bị biến thành các khoản tài trợ thâm hụt ngân sách địa phương. Vì nhiều nguyên nhân, một chính quyền địa phương có thể không đủ thu ngân sách để cung cấp hàng hóa công cộng địa phương cho người dân trên địa bàn của mình ở mức tối thiểu quốc gia, trừ phi họ phải khiến người dân nộp thuế nhiều hơn. Khi ấy, chính quyền trung ương với mục tiêu bình đẳng hóa lợi ích tài chính cho người dân giữa các địa phương và bảo đảm chuẩn tối thiểu quốc gia về lợi ích thụ hưởng hàng hóa công cộng phải cung cấp các khoản hỗ trợ tài chính cho chính quyền địa phương đó. Tuy nhiên, điều này lại có thể dẫn tới chính quyền địa phương mất đi những nỗ lực quản lý ngân sách hiệu quả và nâng cao trách nhiệm tài chính (thu đủ và tiết kiệm chi).

Liên kết ngoài:
The Flypaper Effect  (pdf).
The Flypaper Effect: Long Run and Asymmetric Responses to Grants-in-Aid  (pdf)

Tham khảo

Kinh tế chính trị
Kinh tế học công cộng
Lý thuyết trò chơi


title: Phichai (huyện)

text:
Phichai () là huyện (amphoe) cực nam của tỉnh Uttaradit, miền nam Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Tron, Thong Saen Khan of tỉnh Uttaradit, Wat Bot, Phrom Phiram của tỉnh Phitsanulok, Sawankhalok và Si Nakhon của tỉnh Sukhothai

Lịch sử
Người ta cho rằng Mueang Phichai được xây vào thế kỷ 15 theo lệnh vua Trailokanat với mục đích xây thành phố biên giới có tường thành. Tuy nhiên, không có tàn tích còn lại đến nay, chỉ còn chedi cũ ở Wat Nah Phrathat có niên đại vào thời này.
Thị xã này đã được dời đến địa điểm mới ở phía bắc vào năm 1887 và đã được đổi tên thành Uttaradit năm 1915. Khu vực xung quanh phổ cổ Phichai đã bị hạ xuống thành một huyện.

Hành chính
Huyện này được chia thành 11 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 97 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) - Tha Sak và Nai Mueang, cả hai nằm trên một phần của tambon cùng tên. Có 11 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Phichai at amphoe.com (tiếng Thái)
Phichai information of the Non-Formal Education Commission (tiếng Thái)

Phichai


title: Viersat

text:
Versat là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
Versat on the Quid website

Xã của Creuse


title: Molophilus perserenus

text:
Molophilus perserenus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Hyphaenia elongata

text:
Hyphaenia elongata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Hyphaenia


title: Revest-des-Brousses

text:
Revest-des-Brousses là một xã ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-de-Haute-Provence

Tham khảo

Revestdesbrousses


title: Anisocentropus bipustulatus

text:
Anisocentropus bipustulatus là một loài Trichoptera thuộc họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Anisocentropus


title: Saint-Martin-des-Champs, Cher

text:
Saint-Martin-des-Champs là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmartindeschamps


title: Chất béo

text:
Trong dinh dưỡng, sinh học và hóa học, chất béo thường có nghĩa là bất kỳ este nào của axit béo, hoặc hỗn hợp của các hợp chất đó; phổ biến nhất là những vi khuẩn xảy ra trong cơ thể sống hoặc trong thực phẩm.

Thuật ngữ này thường đề cập cụ thể đến tryglyceride (ba este của glycerol), là thành phần chính của dầu thực vật và mô mỡ ở động vật và người; hoặc hẹp hơn nữa là chất béo trung tính ở thể rắn hoặc bán rắn ở nhiệt độ phòng, do đó loại trừ dầu. Thuật ngữ này cũng có thể được sử dụng rộng rãi hơn như một từ đồng nghĩa của lipid - bất kỳ chất nào có liên quan sinh học, bao gồm carbon, hydro hoặc oxy, không hòa tan trong nước nhưng hòa tan trong dung môi không phân cực. Theo nghĩa này, bên cạnh triglycerid, thuật ngữ này sẽ bao gồm một số loại hợp chất khác như mono- và diglycerid, phospholipid (chẳng hạn như lecithin), sterol (chẳng hạn như cholesterol), sáp (chẳng hạn như sáp ong
),  và chất béo tự do axit, thường có trong chế độ ăn uống của con người với một lượng nhỏ hơn.

Chất béo là một trong ba nhóm chất dinh dưỡng đa lượng chính trong chế độ ăn uống của con người, cùng với carbohydrate và protein, và các thành phần chính của các sản phẩm thực phẩm thông thường như sữa, bơ, mỡ động vật, mỡ lợn, thịt xông khói và dầu ăn. Chúng là nguồn cung cấp năng lượng chính và dày đặc cho nhiều loài động vật và đóng các chức năng cấu trúc và trao đổi chất quan trọng, ở hầu hết các sinh vật, bao gồm dự trữ năng lượng, chống thấm và cách nhiệt. Cơ thể con người có thể sản xuất chất béo cần thiết từ các thành phần thực phẩm khác, ngoại trừ một số axit béo thiết yếu phải có trong chế độ ăn. Chất béo trong chế độ ăn uống cũng là chất mang một số thành phần hương vị và hương thơm và vitamin không tan trong nước.

Cấu trúc hóa học

Các yếu tố quan trọng nhất trong cấu tạo hóa học của chất béo là các axit béo và glixerol. Công thức phân tử của chúng là (RCOO)3C3H5. Phân tử của một axit béo bao gồm một nhóm carboxyl  nối với một nhóm ankyl không phân nhánh -  H: cụ thể là một chuỗi các nguyên tử carbon, được nối với nhau bằng các liên kết đơn, đôi hoặc (hiếm hơn), với tất cả các liên kết tự do còn lại được lấp đầy bởi các nguyên tử hydro.

Loại chất béo phổ biến nhất, trong chế độ ăn uống của con người và hầu hết sinh vật, là chất béo trung tính, một este của ba rượu glyxerol  và ba axit béo. Phân tử của chất béo trung tính có thể được mô tả là do phản ứng trùng ngưng (cụ thể là phản ứng este hóa) giữa mỗi nhóm –OH của glixerol và phần HO– của nhóm carboxyl  của mỗi axit béo, tạo thành một cầu este  với sự khử phân tử nước .

Các loại chất béo khác ít phổ biến hơn bao gồm diglyceride và monoglyceride, trong đó quá trình este hóa được giới hạn ở hai hoặc chỉ một trong các nhóm –OH của glycerol. Các rượu khác, chẳng hạn như rượu cetyl (được tìm thấy trong dầu cá nhà táng), có thể thay thế glycerol. Trong các phospholipid, một trong các axit béo được thay thế bằng axit photphoric hoặc một đơn phân của chúng.

Chuyển đổi
Hình dạng của chất béo và phân tử axit béo thường không được xác định rõ ràng. Bất kỳ hai phần nào của phân tử được nối với nhau chỉ bằng một liên kết đơn sẽ tự do quay quanh liên kết đó. Do đó, một phân tử axit béo có n liên kết đơn giản có thể bị biến dạng theo n -1 cách độc lập (đồng thời tính cả vòng quay của nhóm metyl đầu cuối).

Sự quay như vậy không thể xảy ra trên một liên kết đôi, ngoại trừ bằng cách bẻ gãy và sau đó biến đổi nó với một trong hai nửa phân tử quay 180 độ, điều này đòi hỏi phải vượt qua một rào cản năng lượng đáng kể. Do đó, một phân tử chất béo hoặc axit béo với các liên kết đôi (không bao gồm ở cuối chuỗi) có thể có nhiều đồng phân cis-trans với các đặc tính hóa học và sinh học khác nhau đáng kể. Mỗi liên kết đôi làm giảm một số bậc tự do tuân thủ. Mỗi liên kết ba buộc bốn nguyên tử carbon gần nhất nằm trên một đường thẳng, loại bỏ hai bậc tự do.

Điều này dẫn đến việc mô tả các axit béo "bão hòa" không có liên kết đôi (như axit stearic) có hình dạng "thẳng zig-zag" và những axit béo có một liên kết cis (như oleic) bị uốn cong theo hình "khuỷu tay" là hơi sai lệch. Trong khi loại thứ hai kém linh hoạt hơn một chút, cả hai đều có thể được xoắn để có hình dạng thẳng hoặc khuỷu tay tương tự. Trên thực tế, bên ngoài một số bối cảnh cụ thể như tinh thể hoặc màng hai lớp, cả hai đều có nhiều khả năng được tìm thấy trong các cấu hình biến đổi ngẫu nhiên hơn là ở một trong hai hình dạng đó.

Ví dụ

Axit stearic là một axit béo bão hòa (chỉ có liên kết đơn) được tìm thấy trong mỡ động vật và là sản phẩm dự kiến trong quá trình hydro hóa hoàn toàn.

Axit oleic có một liên kết đôi (do đó là "không bão hòa") với dạng hình học cis ở giữa chuỗi; nó chiếm 55–80% dầu ô liu.

Axit elaidic là đồng phân trans của nó; nó có thể có trong dầu thực vật đã được hydro hóa một phần, và cũng có trong chất béo của quả sầu riêng (khoảng 2%) và trong chất béo sữa (ít hơn 0,1%).

Axit vaccenic là một axit chuyển hóa khác với elaidic chỉ ở vị trí của liên kết đôi; nó cũng xuất hiện trong chất béo sữa (khoảng 1-2%).

Danh pháp

Tên chất béo thông thường
Chất béo thường được đặt tên theo nguồn gốc của chúng (như dầu ô liu, dầu gan cá, bơ hạt mỡ, mỡ đuôi) hoặc có tên truyền thống của riêng chúng (như bơ, mỡ lợn, bơ sữa trâu và bơ thực vật). Một số tên trong số này đề cập đến các sản phẩm có chứa một lượng đáng kể các thành phần khác ngoài chất béo thích hợp.

Tên axit béo hóa học
Trong hóa học và hóa sinh, hàng chục axit béo bão hòa và hàng trăm axit béo không bão hòa có tên khoa học / kỹ thuật truyền thống thường được lấy cảm hứng từ chất béo nguồn của chúng (butyric, caprylic, stearic, oleic, palmitic và nervonic), nhưng đôi khi mang tên người phát hiện ra chúng (mead, osbond).

Một tryglyceride sau đó sẽ được đặt tên là một este của các axit đó, chẳng hạn như "glyceryl 1,2-dioleate 3-palmitate".

IUPAC
Trong danh pháp hóa học chung do Liên minh Hóa học Ứng dụng và Tinh khiết Quốc tế (IUPAC) phát triển, tên khuyến nghị của một axit béo, bắt nguồn từ tên của hydrocarbon tương ứng, mô tả hoàn toàn cấu trúc của nó, bằng cách chỉ rõ số lượng cácbon và số và vị trí của các liên kết đôi. Vì vậy, ví dụ, axit oleic sẽ được gọi là "(9Z) -octadec-9-enoic axit", có nghĩa là nó có chuỗi 18 carbon ("octadec") với một carboxyl ở một đầu ("oic") và một đôi liên kết ở carbon 9 tính từ carboxyl ("9-en") và cấu hình của các liên kết đơn liền kề với liên kết đôi đó là cis ("(9Z)"). Danh pháp IUPAC cũng có thể xử lý các chuỗi phân nhánh và các dẫn xuất trong đó hydro nguyên tử bị các nhóm hóa học khác thay thế.

Sau đó, chất béo trung tính sẽ được đặt tên theo các quy tắc chung về este như, ví dụ, "propan-1,2,3-tryl 1,2-bis ((9Z) -octadec-9-enoat) 3- (hexadecanoat)".

Mã axit béo
Ký hiệu dành riêng cho các axit béo có chuỗi không phân nhánh, chính xác như IUPAC nhưng dễ phân tích cú pháp hơn, là mã có dạng "{N}: {D} cis- {CCC} trans- {TTT}", trong đó {N} là số carbon (bao gồm cả carboxyl một), {D} là số liên kết đôi, {CCC} là danh sách các vị trí của các liên kết đôi cis và {TTT} là danh sách các vị trí của giới hạn chuyển đổi. Danh sách và nhãn bị bỏ qua nếu không có giới hạn nào thuộc loại đó.

Do đó, ví dụ, mã cho axit stearic, oleic, elaidic và axit vacxin sẽ là "18: 0", "18: 1 cis-9", "18: 1 trans-9" và "18: 1 trans- 11 ", tương ứng. Mã của axit α-oleostearic, là "(9E, 11E, 13Z) -octadeca-9,11,13-trienoic axit" trong danh pháp IUPAC, có mã "18: 3 trans-9,11 cis-13".

Phân loại

Theo chiều dài chuỗi
Chất béo có thể được phân loại theo độ dài của chuỗi carbon của axit béo cấu thành của chúng. Hầu hết các tính chất hóa học, chẳng hạn như điểm nóng chảy và tính axit, thay đổi dần dần theo thông số này, do đó không có sự phân chia rõ ràng. Về mặt hóa học, axit fomic (1 carbon) và axit axetic (2 carbon) có thể được xem là những axit béo ngắn nhất; thì triformin sẽ là chất béo trung tính đơn giản nhất. Tuy nhiên, thuật ngữ "axit béo" và "chất béo" thường được dành cho các hợp chất có chuỗi dài hơn đáng kể.

Một cách phân loại thường được thực hiện trong hóa sinh và dinh dưỡng là:

 Axit béo chuỗi ngắn (SCFA) với ít hơn sáu nguyên tử carbon (ví dụ: axit butyric).
 Axit béo chuỗi trung bình (MCFA) với 6 đến 12 nguyên tử carbon (ví dụ: axit capric).
 Các axit béo chuỗi dài (LCFA) với 13 đến 21 nguyên tử carbon (ví dụ: axit petroselinic).
 Axit béo chuỗi rất dài (VLCFA) với 22 nguyên tử carbon trở lên (ví dụ axit cerotic với 26)

Một phân tử tryglyceride có thể có các phần tử axit béo có độ dài khác nhau, và sản phẩm chất béo thường là hỗn hợp của nhiều chất béo trung tính khác nhau. Hầu hết các chất béo có trong thực phẩm, dù là thực vật hay động vật, đều được tạo thành từ các axit béo chuỗi có độ dài trung bình đến dài, thường có chiều dài bằng hoặc gần bằng nhau.

Chất béo bão hòa và không bão hòa
Đối với dinh dưỡng con người, việc phân loại chất béo quan trọng dựa trên số lượng và vị trí của các liên kết đôi trong các axit béo cấu thành. Chất béo bão hòa có cấu thành phần lớn là axit béo bão hòa, không có bất kỳ liên kết đôi nào, trong khi chất béo không bão hòa chủ yếu là axit không bão hòa có liên kết đôi. (Những cái tên đề cập đến thực tế là mỗi liên kết đôi có nghĩa là ít hơn hai nguyên tử hydro trong công thức hóa học. Do đó, một axit béo no, không có liên kết đôi, có số nguyên tử hydro tối đa cho một số nguyên tử carbon nhất định - nghĩa là nó là "bão hòa" với các nguyên tử hydro.)

Các axit béo không bão hòa được phân loại thành axit béo không bão hòa đơn (MUFAs), với một liên kết đôi đơn và axit béo không bão hòa đa (PUFAs), với hai hoặc nhiều hơn các liên kết đôi.

Axit béo không bão hòa đơnAxit béo không bão hòa đa

Chất béo tự nhiên thường chứa một số axit no và không bão hòa khác nhau, thậm chí trên cùng một phân tử. Ví dụ, trong hầu hết các loại dầu thực vật, các axit palmitic (C16: 0) và stearic (C18: 0) bão hòa dư lượng axit thường được gắn liền với vị trí 1 và 3 (sn1 và SN3) của trung tâm glycerol, trong khi vị trí giữa (SN2) thường được chiếm bởi một chất không bão hòa, chẳng hạn như axit oleic (C18: 1, ω – 9) hoặc axit linoleic (C18: 2, ω – 6).)

Mặc dù các khía cạnh dinh dưỡng của axit béo không bão hòa đa thường được quan tâm nhiều nhất, nhưng các axit béo này cũng có các ứng dụng phi thực phẩm. Chúng bao gồm các loại dầu sấy khô, chẳng hạn như dầu hạt lanh, dầu hạt tùng, và dầu hạt óc chó, chúng trùng hợp khi tiếp xúc với oxy để tạo thành màng rắn và được sử dụng để làm sơn và vecni.

Chất béo bão hòa thường có nhiệt độ nóng chảy cao hơn chất béo không bão hòa có cùng khối lượng phân tử, và do đó có nhiều khả năng ở trạng thái rắn hơn ở nhiệt độ phòng. Ví dụ, mỡ động vật và mỡ lợn có hàm lượng axit béo bão hòa cao và là chất rắn. Mặt khác, dầu ô liu và dầu hạt lanh không bão hòa và ở dạng lỏng. Chất béo không bão hòa dễ bị không khí oxy hóa, khiến chúng bị ôi thiu và trở nên không ăn được.

Các liên kết đôi trong chất béo không bão hòa có thể được chuyển đổi thành liên kết đơn bằng phản ứng với hydro tác dụng bởi chất xúc tác. Quá trình này, được gọi là hydro hóa, được sử dụng để biến dầu thực vật thành chất béo thực vật rắn hoặc bán rắn như bơ thực vật, có thể thay thế cho mỡ động vật và bơ và (không giống như chất béo không bão hòa) có thể được lưu trữ vô thời hạn mà không bị ôi thiu. Tuy nhiên, quá trình hydro hóa một phần cũng tạo ra một số axit chuyển hóa không mong muốn từ axit cis.

Trong quá trình chuyển hóa tế bào, các phân tử chất béo không bão hòa mang lại ít năng lượng hơn một chút (ít calo hơn) so với một lượng chất béo bão hòa tương đương. Nhiệt lượng sinh ra khi đốt cháy của este axit béo 18 carbon no, đơn liên kết đôi, 2 và 3 liên kết đôi không no lần lượt được đo là 2859, 2828, 2794 và 2750 kcal/mol; hoặc, trên cơ sở trọng lượng, 10,75, 10,71, 10,66 và 10,58 kcal/g - giảm khoảng 0,6% cho mỗi liên kết đôi được thêm vào.

Mức độ không bão hòa trong axit béo càng lớn (nghĩa là càng nhiều liên kết đôi trong axit béo) thì càng dễ bị peroxy hóa lipid (ôi thiu). Chất chống oxy hóa có thể bảo vệ chất béo không bão hòa khỏi quá trình peroxy hóa lipid.

Chất béo cis và trans
Một phân loại quan trọng khác của axit béo không no là đồng phân cis - trans, sự sắp xếp không gian của các liên kết đơn C – C liền kề với các liên kết đôi. Hầu hết các axit béo không no có trong tự nhiên đều có các liên kết đó ở cấu hình cis ("cùng phía"). Sự hydro hóa một phần chất béo cis có thể biến một số axit béo của chúng thành dạng trans ("đối diện").

Axit elaidic là đồng phân trans của axit oleic, một trong những axit béo phổ biến nhất trong chế độ ăn uống của con người. Sự thay đổi cấu hình đơn trong một liên kết đôi khiến chúng có các tính chất vật lý và hóa học khác nhau. Axit elaidic có nhiệt độ nóng chảy cao hơn nhiều so với axit oleic, 45°C thay vì 13,4 °C. Sự khác biệt này thường được cho là do khả năng được cho là của các phân tử chuyển hóa đã đóng gói phân tử chặt chẽ hơn, tạo thành một chất rắn khó phá vỡ hơn.

Số omega
Một cách phân loại khác xem xét vị trí của các liên kết đôi so với phần cuối của chuỗi (đối diện với nhóm carboxyl). Vị trí được ký hiệu là "ω− k " hoặc "n− k ", nghĩa là có một liên kết đôi giữa các carbon k và k +1 được tính từ 1 ở cuối đó. Ví dụ, axit alpha-linolenic là axit "ω − 3" hoặc "n − 3", có nghĩa là có một liên kết đôi giữa nguyên tử carbon thứ ba và thứ tư, được tính từ đầu đó; nghĩa là, công thức cấu tạo của nó kết thúc bằng –CH = CH–  - .

Ví dụ về axit béo bão hòa
Một số ví dụ phổ biến về axit béo:

 Axit butyric với 4 nguyên tử carbon (có trong bơ)
 Axit lauric với 12 nguyên tử carbon (có trong dầu dừa, dầu hạt cọ và sữa mẹ)
 Axit myristic với 14 nguyên tử carbon (chứa trong sữa bò và các sản phẩm sữa)
 Axit palmitic với 16 nguyên tử carbon (có trong dầu cọ và thịt)
 Axit stearic với 18 nguyên tử carbon (cũng có trong thịt và bơ ca cao)

Ví dụ về axit béo không bão hòa

 Axit myristoleic C14: 1, ω − 5, axit cis -9-tetradecenoic
 Axit saponic C16: 1 ω − 10, axit cis -6-hexadecenoic
 Axit palmitoleic C16: 1, ω − 7, axit cis -9-hexadecenoic
 Axit oleic C18: 1 ω − 9, axit cis -9-octadecenoic
 Axit petroselinic C18: 1 ω − 12, axit cis -Octadec-6-enoic
 cis -Axit axetic, C18: 1 ω − 7), axit cis -11-octadecenoic
 Axit Vaccenic C18: 1 ω − 7, axit trans -11-octadecenoic
 Axit elaidic 18: 1 ω − 9, axit trans -9-octadecenoic (axit trans -oleic)
 Axit linoleic
 Axit linolenic
 Axit paullinic C20: 1 ω − 7, axit cis -13-eicosenoic
 Axit gadoleic C20: 1 ω − 11, axit cis -9-icosenoic
 Axit gondoic 20: 1 ω − 9, axit cis -11-eicosenoic
 Axit erucic C22: 1 ω − 9, axit cis -15-tetracosenoic
 Axit brassidic C22: 1 ω − 9, axit trans -15-tetracosenoic
 Axit nervonic C24: 1 ω − 9, | axit cis -15-tetracosenoic
 Axit arachidonic

Tầm quan trọng trong sinh học
Ở người và nhiều loài động vật, chất béo vừa đóng vai trò là nguồn năng lượng vừa là nguồn dự trữ năng lượng dư quá mức năng lượng cơ thể cần ngay lập tức. Mỗi gam chất béo khi được đốt cháy hoặc chuyển hóa sẽ giải phóng khoảng 9 calo thức ăn (37 kJ = 8,8 kcal).

Chất béo cũng là nguồn cung cấp axit béo thiết yếu, một yêu cầu quan trọng trong chế độ ăn uống. Vitamin A, D, E và K hòa tan trong chất béo, có nghĩa là chúng chỉ có thể được tiêu hóa, hấp thụ và vận chuyển cùng với chất béo.

Chất béo đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì làn da và mái tóc khỏe mạnh, cách nhiệt các cơ quan trong cơ thể chống sốc, duy trì nhiệt độ cơ thể và thúc đẩy chức năng tế bào khỏe mạnh. Chất béo cũng đóng vai trò như một chất đệm hữu ích chống lại một loạt bệnh. Khi một chất cụ thể, cho dù là hóa học hay sinh học, đạt đến mức không an toàn trong máu, cơ thể có thể pha loãng hiệu quả — hoặc ít nhất là duy trì trạng thái cân bằng — các chất vi phạm bằng cách lưu trữ nó trong mô mỡ mới. Điều này giúp bảo vệ các cơ quan quan trọng, cho đến khi các chất vi phạm có thể được chuyển hóa hoặc loại bỏ khỏi cơ thể bằng các phương tiện như bài tiết, tiểu tiện, đi tiểu ra máu, bài tiết bã nhờn và mọc tóc.

Mô mỡ

Ở động vật, mô mỡ là phương tiện cơ thể lưu trữ năng lượng trao đổi chất trong thời gian dài. Tế bào mỡ (tế bào mỡ) lưu trữ chất béo có nguồn gốc từ chế độ ăn uống và từ quá trình chuyển hóa của gan. Dưới áp lực năng lượng, các tế bào này có thể phân hủy chất béo dự trữ của chúng để cung cấp axit béo và cả glycerol cho hệ tuần hoàn. Các hoạt động trao đổi chất này được điều chỉnh bởi một số hormone (ví dụ: insulin, glucagon và epinephrine). Mô mỡ cũng tiết ra hormone leptin.

Vị trí của mô xác định cấu trúc trao đổi chất của nó: mỡ nội tạng nằm trong thành bụng (tức là bên dưới thành cơ bụng) trong khi mỡ dưới da nằm bên dưới da (và bao gồm mỡ nằm ở vùng bụng bên dưới da nhưng ở trên thành cơ bụng). Mỡ nội tạng gần đây đã được phát hiện là một chất sản xuất đáng kể các chất hóa học truyền tín hiệu (tức là các hormone), trong đó một số chất có liên quan đến các phản ứng mô viêm. Một trong số đó là resistin có liên quan đến béo phì, kháng insulin và bệnh tiểu đường loại 2. Kết quả thứ hai này hiện đang gây tranh cãi, và đã có những nghiên cứu có uy tín ủng hộ cả hai bên về vấn đề này.

Sản xuất và chế biến
Một loạt các kỹ thuật hóa học và vật lý được sử dụng để sản xuất và chế biến chất béo, cả trong công nghiệp và trong các cơ sở nhỏ hoặc gia đình. Chúng bao gồm:

 Ép để chiết xuất chất béo lỏng từ trái cây, hạt hoặc tảo, ví dụ như dầu ô liu từ ô liu;
 Chiết xuất dung môi bằng cách sử dụng các dung môi như hexan hoặc carbon dioxide siêu tới hạn.
 Tái chế phụ phẩm từ động vật, làm tan chảy của chất béo trong mô mỡ, ví dụ như để sản xuất mỡ động vật, mỡ lợn, dầu cá và dầu cá voi.
 Ngưng tụ sữa để sản xuất bơ.
 Hydro hóa để giảm mức độ không bão hòa của các axit béo.
 Sắp xếp lại các axit béo trên các chất béo trung tính khác nhau.
 Đông đặc để loại bỏ các thành phần dầu có điểm nóng chảy cao hơn.
 Tinh lọc bơ.

Dinh dưỡng và sức khỏe
Lợi ích và rủi ro của các lượng và loại chất béo khác nhau trong chế độ ăn đã là đối tượng của nhiều nghiên cứu, và vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi.

Axit béo thiết yếu
Có hai axit béo thiết yếu (EFAs) trong dinh dưỡng của con người: axit alpha-linolenic (một axit béo omega-3) và axit linoleic (một axit béo omega-6).   Các chất béo khác cần thiết cho cơ thể có thể được tổng hợp từ hai chất béo này và các chất béo khác.

Chất béo bão hòa và chất béo không bão hòa
Các loại thực phẩm khác nhau chứa lượng chất béo khác nhau với tỷ lệ axit béo bão hòa và không bão hòa khác nhau. Một số sản phẩm động vật, như thịt bò và các sản phẩm từ sữa được làm bằng sữa nguyên chất hoặc sữa đã giảm chất béo như sữa chua, kem lạnh, pho mát và bơ có hầu hết là axit béo bão hòa (và một số có hàm lượng cholesterol đáng kể trong chế độ ăn). Các sản phẩm động vật khác, như thịt lợn, thịt gia cầm, trứng và hải sản chủ yếu có chất béo không bão hòa. Các loại đồ ăn công nghiệp hóa cũng có thể sử dụng chất béo có hàm lượng chất béo không bão hòa cao, đặc biệt là những loại có chứa dầu hydro hóa một phần, và thực phẩm chế biến được chiên ngập trong dầu hydro hóa có hàm lượng chất béo bão hòa cao.

Thực vật và dầu cá nói chung chứa một tỷ lệ axit không bão hòa cao hơn, mặc dù có những ngoại lệ như dầu dừa và dầu hạt cọ.   Thực phẩm chứa chất béo không bão hòa bao gồm bơ, các loại hạt, dầu ô liu và dầu thực vật như dầu hạt cải.

Tính chất hóa học

Phản ứng thủy phân

 Thủy phân trong môi trường axit: Khi đun nóng chất béo với nước, có axit xúc tác, chất béo tác dụng với nước tạo ra các axit béo và glixerol.

 Thủy phân trong môi trường kiềm: Khi đun chất béo với dung dịch kiềm, chất béo cũng bị thủy phân sinh ra muối của các axit béo và glixerol.

Hỗn hợp muối béo là thành phần chính của xà phòng, vì vậy phản ứng thủy phân của chất béo trong môi trường kiềm còn gọi là phản ứng xà phòng hóa.

Phản ứng cộng H2 của chất béo lỏng

Triolein (lỏng)                                 (rắn)

Xem thêm
 Lipid
 Axit béo omega-3
 Axit béo omega-4
 Chất béo chuyển hóa
 Béo phì

Tham khảo

Dinh dưỡng


title: Bactrocythara haullevillei

text:
Bactrocythara haullevillei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Bactrocythara


title: Hydaticus interrogator

text:
Hydaticus interrogator là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Mouchamps miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydaticus


title: Lanthan

text:
Lanthan (tiếng Latinh: Lanthanum) là một nguyên tố hóa học với ký hiệu La và số nguyên tử 57.

Đặc trưng

Lanthan là kim loại màu trắng bạc, thuộc về nhóm 3 trong bảng tuần hoàn và là nguyên tố thuộc nhóm Lanthan. Nó được tìm thấy trong một số khoáng vật đất hiếm, thường trong tổ hợp với xeri và các nguyên tố đất hiếm khác. Lanthan dẻo, dễ uốn và mềm đủ để cắt bằng dao. Nó là một trong những kim loại đất hiếm hoạt động hóa học mạnh nhất. Nó phản ứng trực tiếp với cacbon, nitơ, bo, selen, silic, phosphor, lưu huỳnh, các halogen. Nó bị oxy hóa nhanh khi lộ ra ngoài không khí. Nước lạnh tấn công lanthan chậm nhưng nước nóng thì phân hủy nó nhanh hơn nhiều.

Lịch sử
Lanthan được nhà hóa học người Thụy Điển là Carl Gustav Mosander phát hiện năm 1839, khi ông phân hủy một phần mẫu nitrat xeri bằng nhiệt và xử lý muối thu được bằng acid nitric loãng. Từ dung dịch nhận được, ông cô lập ra một nguyên tố đất hiếm mới mà ông gọi là lanthana. Lanthan được cô lập ở dạng tương đối tinh khiết vào năm 1923.

Từ lanthan có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp λανθανω [lanthanō] = nằm ẩn nấp.

Lanthan có tính base mạnh nhất trong số các nguyên tố nhóm lanthan hóa trị 3, và tính chất này là cái cho phép Mosander cô lập và tinh chế các muối của nó. Việc chia tách theo tính base thực hiện trong công nghiệp là kết tủa phân đoạn của các base yếu (chẳng hạn didymi) từ dung dịch nitrat bằng cách bổ sung oxide magnesi hay khí ammoniac. Lanthan đã tinh chế còn tồn lại trong dung dịch. (Các phương pháp dựa trên độ base chỉ thích hợp cho việc tinh chế lanthan; didymi không thể chia tách tiếp có hiệu quả theo kiểu như thế này.) Kỹ thuật thay thế là kết tinh phân đoạn do Dimitry Ivanovich Mendeleev phát hiện ra, trong dạng nitrat amoni tetrahydrat kép, được ông sử dụng để tách lanthan hòa tan ít hơn từ didymi hòa tan nhiều hơn trong thập niên 1870. Hệ thống này được sử dụng ở quy mô thương mại trong tinh chế lanthan cho đến khi có sự phát triển phương pháp chiết tách bằng dung môi trên thực tế vào cuối thập niên 1950. (Quy trình chi tiết sử dụng các nitrat amoni kép để cung cấp 4N chi lanthan tinh khiết, cô đặc neodymi và praseodymi được trình bày trong Callow 1967, vào thời gian khi quy trình này đã là lỗi thời.) Khi vận hành để tinh chế lanthan, các nitrat amoni kép được tái kết tinh từ nước. Khi sau này được Carl Auer von Welsbach làm thích ứng để chia tách didymi, acid nitric được sử dụng làm dung môi để hạ thấp độ hòa tan của hệ thống. Lanthan là tương đối dễ tinh chế, do nó chỉ có một nguyên tố nhóm Lanthan nằm cận kề là xeri, mà bản thân nguyên tố này cũng tương đối dễ loại bỏ do hóa trị 4 tiềm năng của nó.

Ứng dụng
Các ứng dụng của lanthan có:

 Các ứng dụng chiếu sáng cacbon, đặc biệt trong ngành sản xuất phim để chiếu sáng xưởng phim.
Lanthan(III) oxide (La2O3) cải thiện độ kháng kiềm của thủy tinh và được dùng chế tạo các loại kính quang học đặc biệt, như:
 Kính hấp thụ tia hồng ngoại.
 Các thấu kính cho camera và kính thiên văn, do có chiết suất cao và độ tán sắc thấp.
 Một lượng nhỏ lanthan thêm vào thép sẽ cải thiện độ dát mỏng, khả năng chịu va chạm và độ dẻo của nó.
 Một lượng nhỏ lanthan thêm vào sắt hỗ trợ cho việc sản xuất gang cầu.
 Một lượng nhỏ lanthan thêm vào molypden làm giảm độ cứng của kim loại này và giảm độ nhạy cảm của nó đối với các thay đổi về nhiệt độ.
 Một lượng nhỏ lanthan có trong nhiều sản phẩm dùng cho bể bơi để loại bỏ các muối phốtphat nhằm loại bỏ tảo.
 Mischmetal, một hợp kim tự cháy được sử dụng làm đá lửa trong các bật lửa, chứa 25-45% lanthan.
Lanthan(III) oxide và lanthan hexaborua được sử dụng trong các ống chân không như là các vật liệu cho catôt nóng với độ bức xạ điện tử mạnh. Các tinh thể lanthan hexaborua (LaB6) được sử dụng trong các nguồn bức xạ nhiệt điện tử có độ sáng cao, tuổi thọ dài cho các kính hiển vi điện tử quét (SEM).
 Trong các điện cực hàn hồ quang wolfram khí (GTAW), để thay thế cho thori có tính phóng xạ.
 Các hợp kim xốp hiđrô có thể chứa lanthan. Chúng có khả năng lưu giữ hiđrô tới 400 lần thể tích của chính chúng theo một quy trình hút bám thuận nghịch.
 Làm chất xúc tác cho cracking dầu mỏ.
 Sợi măng sông cho các loại đèn măng sông.
 Vật liệu đánh bóng đá và thủy tinh.
 Xác định niên đại phóng xạ La-Ba các loại đá và quặng.
 Cacbonat lanthan được sử dụng trong y học như là tác nhân liên kết phốtphat để điều trị bệnh thừa phốtphat. Xem chi tiết tại phần Vai trò sinh học.
 Nitrat lanthan được dùng chủ yếu trong các loại thủy tinh đặc biệt, xử lý nước và chất xúc tác.
 Xeri hoạt hóa bằng bromide lanthan là chất phát sáng nhấp nháy vô cơ gần đây có sự kết hợp của năng suất phát sáng cao và độ phân giải năng lượng tốt nhất.
 Tương tự như enzym peroxidaza cải ngựa (HRP), lanthan được dùng như là chất dò vết dày dặc điện tử trong sinh học phân tử.

Vai trò sinh học
Lanthan không có vai trò sinh học nào đã biết. Nguyên tố này không được hấp thụ bằng đường miệng và khi được tiêm vào thì việc loại bỏ nó diễn ra rất chậm. Cacbonat lanthan đã được chấp thuận như là dược phẩm (Fosrenol®, Shire Pharmaceuticals) để hấp thụ phốtphat dư thừa trong các trường hợp suy thận giai đoạn cuối. Một vài chloride đất hiếm, như chloride lanthan (LaCl3), được biết là có khả năng chống đông máu.

Trong khi lanthan có một số hiệu ứng dược học đối với một vài kênh ion và thụ thể, đặc trưng của nó đối với thụ thể GABA là duy nhất trong số các ion hóa trị hai. Lanthan tác động vào cùng một khu vực điều chỉnh trên GABAR, giống như kẽm - một tác nhân điều chỉnh không gian và độ hoạt động âm tính. Nhưng các cation lanthan La3+ là tác nhân điều chỉnh không gian và độ hoạt động dương tính tại các thụ thể GABA bẩm sinh và tái tổ hợp, làm tăng thời gian mở kênh và giảm sự nhạy cảm ở phụ nhóm cấu hình phụ thuộc kiểu.

Phổ biến

Mặc dù lanthan thuộc về nhóm các nguyên tố hóa học gọi là các kim loại đất hiếm, nhưng nó lại không hiếm. Lanthan có sẵn với lượng tương đối lớn (32 ppm trong lớp vỏ Trái Đất). Các loại "đất hiếm" có tên gọi như vậy là do chúng là hiếm so với các loại đất "thông thường" như đá vôi hay magnesia, và do trước đây người ta chỉ biết đến một ít trầm tích.

Monazit (Ce, La, Th, Nd, Y)PO4 và bastnasit (Ce, La, Y)CO3F là các loại quặng chủ yếu trong đó chứa lanthan, tính theo tỷ lệ phần trăm thì tới 25-38% trong hàm lượng các nguyên tố nhóm Lanthan. Lanthan nói chung được làm giàu từ bastnasit chứ không phải monazit, trong các bể tinh lọc quặng quy mô thương mại. Cho tới năm 1949, bastnasit vẫn còn là khoáng vật hiếm và vô danh, thậm chí người ta còn không dự tính xa về nó như là nguồn thương mại tiềm năng để sản xuất các nguyên tố nhóm lanthan. Trong năm đó, lượng trầm tích lớn tại núi Pass, California (cạnh khu bảo tồn quốc gia Mojave) đã được phát hiện. Phát hiện này báo cho các nhà địa chất về sự tồn tại của một lớp mới các trầm tích đất hiếm, các đất hiếm chứa florocacbonat, mà sau này người ta tìm thấy ở nhiều nơi, như ở châu Phi và Trung Quốc.

Xem thêm :Thể loại:Khoáng vật lanthanua

Đồng vị

Lanthan nguồn gốc tự nhiên là hỗn hợp của một đồng vị ổn định (La139) và một đồng vị phóng xạ (La138), với đồng vị ổn định chiếm nhiều nhất (99,91%). Ngoài ra, 38 đồng vị phóng xạ khác cũng được nêu đặc trưng với ổn định nhất là La138 có chu kỳ bán rã 105×109 năm, và La137 (60.000 năm). Các đồng vị còn lại có chu kỳ bán rã nhỏ hơn 24 giờ, trong đó đa phần có chu kỳ bán rã dưới 1 phút. Nguyên tố này có 3 đồng phân hạt nhân.

Các đồng vị của lanthan có nguyên tử lượng nằm trong khoảng từ 117 (La117) tới 155 (La155).

Phòng ngừa
Lanthan có độc tính từ thấp tới vừa phải và phải cẩn thận khi tiếp xúc với nó. Ở động vật, việc tiêm dung dịch chứa lanthan sẽ sinh ra bệnh tích lũy đường trong máu, huyết áp thấp, thoái hóa lá lách và biến đổi bất thường ở gan.

Tham khảo
 "The Industrial Chemistry of the Lanthanons, Ytrium, Thorium and Uranium" của R.J. Callow, Nhà in Pergamon, 1967
 "Chemistry of the Lanthanons" của R.C. Vickery, Butterworths, 1953
 "Nouveau Traite de Chimie Minerale, Quyển VII. Scandium, Ytrium, Elements des Terres Rares, Actinium", P. Pascal, Editor, Masson & Cie, 1959
 "Extractive Metallurgy of Rare Earths" của C.K. Gupta và N. Krishnamurthy, Nhà xuất bản CRC, 2005

Chú thích

Xem thêm
Hợp chất lanthan

Liên kết ngoài

 WebElements.com – Lantan
 Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos – Lantan

Nguyên tố hóa học
Họ Lanthan


title: Tipula chiricahuensis

text:
Tipula chiricahuensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Tên lửa chống vệ tinh

text:
Tên lửa chống vệ tinh là loại vũ khí không gian được thiết kế để tiêu diệt các vệ tinh cho các mục đích quân sự chiến lược. Hiện tại chỉ có Hoa Kỳ, Liên Xô trước đây và Trung Quốc được coi là đã phát triển loại vũ khí này. Ấn Độ tuyên bố hoàn toàn có khả năng kỹ thuật để phát triển loại vũ khí như vậy . Những cuộc thử nghiệm đầu tiên loại vũ khí này đã bắt đầu từ những năm 1980. Vào 11 tháng 01 năm 2007, Trung Quốc đã phá hủy một vệ tinh cũ trên quỹ đạo.

Lịch sử
Sự thiết kế và phát triển của vũ khí chống vệ tinh đã có một số hướng đi. Những nỗ lực đầu tiên của Hoa Kỳ và Liên Xô là việc sử dụng các tên lửa phóng từ không trung vào những năm 1950; nhiều kế hoạch đã đến sau đó.

Thử nghiệm tên lửa của Trung Quốc năm 2007

Vào 17 giờ 28 phút ngày 11 tháng 1 năm 2007 (giờ địa phương), Trung Quốc đã phá hủy thành công một vệ tinh thời tiết (FY-1C) không còn hoạt động của họ. Sự phá hủy được thực hiện bởi một loại tên lửa đạn đạo tầm trung có trang bị đầu đạn. FY-1C là một vệ tinh thời tiết chuyển động ở độ cao khoảng 537 dặm (865 km), có khối lượng khoảng 750 kg. Nó là vệ tinh thứ tư trong số series Feng Yun phóng vào năm 1999. Cuộc thử nghiệm làm tăng sự lo ngại của nhiều nuóc khác, phần vì chính phủ Trung Quốc đã từ chối xác nhận trên các phương tiện thông tin tận đến 23 tháng 1 năm 2007 nhưng nguyên nhân chủ yếu là khả năng phá hủy của cuộc thử nghiệm và sự không công khai nó có thể vì sự chạy đua vũ trang không gian vũ trụ. EU đã đưa ra tuyên bố "Một cuộc thử nghiệm vũ khí chống vệ tinh là trái với nỗ lực của quốc tế ngăn chặn một cuộc chạy đua ngoài không gian vũ trụ, châm ngòi cho nền an ninh vũ trụ."

Chú thích
⊤¶

Xem thêm
Vụ nổ hạt nhân ở độ cao
Hiệp ước không gian
Tên lửa
Hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia Hoa Kỳ

Vũ khí không gian
Vệ tinh


title: Rajmahal

text:
Rajmahal là một thành phố và là một khu vực quy hoạch (notified area) của quận Sahibganj thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rajmahal có dân số 17.974 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Rajmahal có tỷ lệ 48% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 55%, và tỷ lệ cho phái nữ là 39%. Tại Rajmahal, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: 9950 ESA

text:
9950 ESA là một tiểu hành tinh Amor. Nó bay quanh Mặt Trời theo chu kỳ 3.81 năm. Nó được phát hiện ngày 8 tháng 11 năm 1990 bởi C. Pollas Tên chỉ định của nó là "1990 VB".

Tham khảo

Tiểu hành tinh Amor
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Mehmed VI

text:
Mehmed VI Vahidettin (1861 – 1926) là vị Sultan thứ 36 và cuối cùng của Đế quốc Ottoman, trị vì từ năm 1918 cho đến năm 1922.

Mehmed ra đời ngày 14 tháng 1 năm 1861, là con trai của sultan Abdul Mejid I. Ngoài ra, Mehmed còn là em trai của 3 vị vua Murad V, Abdul Hamid II và Mehmed V. Ngày 4 tháng 7 năm 1918, sau khi Mehmed Resad mất, Mehmed Vahdettin lên ngôi và trở thành vị hoàng đế thứ 36 của Đế quốc Ottoman, trong khi Đế quốc Ottoman còn đang tham gia phe Liên minh Trung tâm (cùng với Đế quốc Đức, đế quốc Áo-Hung, Bulgaria) trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, chống lại phe Entente (Anh, Pháp, Ý, Nga...).

Ngày 30 tháng 10 năm 1918, Đế quốc Ottoman đầu hàng phe Entente. Năm 1920, đế quốc Ottoman và đồng minh ký Hiệp ước Sèvres với nhiều điều khoản vô cùng bất lợi. Kết thúc chiến tranh, Đế quốc Ottoman tan rã. Từ sự sụp đổ này, Hy Lạp, Anh, Pháp, Ý và Armenia đồng loạt xâm lược nước Thổ, và chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ nổ ra. Vào năm 1923, sau thắng lợi của cách mạng Thổ, nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ ra đời, Mehmed Vahdettin thoái ngôi sultan Ottoman, và truyền ngôi khalip (vua Hồi - một tước vị đã được các hoàng đế nhà Osman dùng vào năm 1517) cho người em họ là Abdul Mejid II (giữ chức khalip cho đến năm 1924).

Ngày 16 tháng 5 năm 1926, Mehmed Vahdettin chết tại Sanremo, Ý. Ông được chôn cất tại thánh đường Hồi giáo của vị vua thứ 9 của nhà Ottoman, Selim I tại Damascus.

Chú thích

Link liên quan

Sultan nhà Ottoman thế kỉ 20
Nhân vật lãnh đạo thời Thế chiến I
Nhà Ottoman
Người Đế quốc Ottoman lưu vong
Sinh năm 1861
Mất năm 1926


title: Endromis versicolora

text:
Endromis versicolora là một loài bướm đêm thuộc họ Endromidae. Nó được tìm thấy ở miền Cổ bắc.

Mô tả

Sải cánh dài 50–70 mm.

Con bướm bay từ tháng Ba đến tháng Năm. Con cái có thân hình lớn hơn nhiều và nhạt màu hơn so với con đực, chỉ bay vào ban đêm để đẻ trứng. Con đực có thể phát hiện mùi của con cái từ khoảng cách lên đến 2 km và bay cả vào ban đêm và ban ngày.

Màu vàng đầu tiên, sau đó trứng màu nâu tím đẻ trong 2-3 "hàng" xung quanh chi nhánh mỏng của bạch dương. Sau 10-14 ngày nở sâu bướm đen.
Con sâu bướm chủ yếu ăn bạch dương (Betula sp.), nhưng còn ăn rất nhiều loại cây khác và cây bụi: Alnus sp, Corylus sp, Tilia sp, Carpinus sp.

Endromis versicolora cho chỉ có một, một lứa vào mùa xuân một năm, nó trải qua mùa đông như chrystalid trong kén mỏng, lỏng lẻo, nhưng mạnh mẽ vùi sâu trong đất.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Kentish Glory at UKmoths

V]]

Động vật được mô tả năm 1758
V
Côn trùng châu Âu


title: Prochoreutis alpinoides

text:
Prochoreutis alpinoides là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Loài này có ở Trung Quốc (Thiểm Tây).

Sải cánh dài khoảng 11 mm.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
lepiforum.de

Prochoreutis


title: (33139) 1998 DU2

text:
{{DISPLAYTITLE:(33139) 1998 DU2}}

(33139) 1998 DU2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 16 tháng 2 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 33001–34000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Châteauneuf-de-Bordette

text:
Châteauneuf-de-Bordette  là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã  nằm ở khu vực có độ cao từ 346-940 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chateauneufdebordette


title: Opostega nubifera

text:
Opostega nubifera là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Turner miêu tả năm 1900. Nó được tìm thấy ở Queensland, Úc.

Chú thích

Tham khảo

Opostega


title: Chiến tranh Krym

text:
Chiến tranh Krym (tiếng Nga: Крымская война hoặc Восточная война, chuyển tự: Krymskaja wojna hoặc Wostotschnaja wojna, tiếng Anh: Crimean War) bắt đầu từ năm 1853 và chấm dứt năm 1856, giữa hai lực lượng quân sự châu Âu, phe đồng minh gồm Đế quốc Pháp, Đế quốc Anh, Đế quốc Ottoman và Vương quốc Sardegna chống lại Đế quốc Nga. Cuộc chiến tranh này còn được người đương thời gọi là Chiến tranh nước Nga. Phần lớn các trận chiến xảy ra trên bán đảo Krym, những trận nhỏ hơn tại miền tây Thổ Nhĩ Kỳ và vùng biển Baltic. Một trong những lý do gây ra cuộc chiến là việc chính phủ Nga hoàng bảo hộ cho các thần dân Chính Thống giáo nằm dưới ách thống trị của Đế quốc Ottoman. Cuộc chiến tranh tàn khốc này mở đầu với việc Thổ Nhĩ Kỳ tuyên chiến với Nga vào năm 1853, với trận đánh tại Oltenitza cùng năm đó, khi một cuộc tiến công của quân Nga bị quân Thổ Nhĩ Kỳ đập tan. Nhưng sau đó, trong trận thủy chiến Sinope hải quân Nga đánh bại hải quân Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, quân Thổ Nhĩ Kỳ cũng chọc thủng được vòng vây của quân Nga ở Silistria. Sau đó Anh và Pháp lần lượt tuyên chiến với Nga.

Chiến tranh vùng Krym được xem là chiến tranh hiện đại đầu tiên trong lịch sử, trong đó kỹ thuật quân sự có phần tân tiến hơn những cuộc chiến tranh trước và thay đổi hình thức của các cuộc chiến tranh sau đó. Cuộc công kích anh dũng của Tiểu Lữ đoàn Anh Quốc nhằm vào quân Nga vào năm 1854 tuy thất bại, nhưng trở thành biểu tượng của tinh thần trách nhiệm cũng như kỷ cương cao. Cuộc đấu tranh bảo vệ Sevastopol (1855) của quân Nga trước liên quân Anh - Thổ - Pháp cũng vậy, tuy là thất bại của Quân đội Nga nhưng được xem là một chiến thắng về tinh thần của họ. Vào năm 1856, các nước Anh, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ và Sardinia đã giành được chiến thắng. Quân đội Nga - đội quân tinh nhuệ nhất của châu Âu trong con mắt của Nga hoàng Nikolai I - đã đại bại. Nước Nga bị mất chủ quyền ở biển Đen - một thành quả của Nữ hoàng Ekaterina II Đại Đế.

Bối cảnh

Tranh chấp vùng Đất Thánh

Sau các cuộc Cách mạng 1848 tại các nước châu Âu, hoàng đế Nga âm mưu đeo đuổi một chính sách hung hăng hơn tại vùng Balkan. Nước Nga hy vọng trục lợi trên sự suy yếu của Đế quốc Ottoman, một cường quốc đã bị hoàng đế Nikolai I của Nga mệnh danh là "thực thể ốm yếu ở châu Âu", nhưng bị Anh và Pháp phản đối quyết liệt.

Năm 1854, quân Nga vượt sông Danube tràn vào xâm chiếm lãnh thổ của Đế quốc Ottoman. Anh và Pháp tuyên chiến với Nga và gửi quân tới để bảo vệ Thổ.

Tuy Anh và Pháp tuyên chiến với Nga vào ngày 28 tháng 3 năm 1854, xích mích giữa hai phe xảy ra từ cuộc đảo chính năm 1851 tại Pháp. Hoàng đế nước Pháp là Napoléon III lên ngôi và yêu cầu Đế quốc Ottoman phải công nhận Pháp có chủ quyền đối với vùng đất thánh (Israel và Palestine ngày nay).

Nga buộc Ottoman phải khước từ điều kiện của Pháp, đồng thời công nhận Nga là thế lực bảo vệ Công giáo tại Ottoman. Napoléon III lập tức đưa chiến hạm Charlemagne vào biển Baltic, coi thường hiệp ước hàng hải khu vực. Sultan Ottoman là Abdul Mejid I theo Pháp, công nhận Pháp và Giáo hội Công giáo Rôma có quyền lực cao nhất của Công giáo trong vùng đất thánh, và là nước bảo hộ cho giáo dân khắp nơi. Quyền hành này trước đó thuộc Giáo hội Chính thống giáo Hy Lạp.
Hoàng đế Nikolai I đưa quân đoàn bộ binh số 4 và 5 ra sông Danube diễn binh dằn mặt và cho bộ trưởng ngoại giao là Công tước Karl Nesselrode sang điều đình với triều đình Ottoman. Tuy nhiên Nga cũng muốn hòa hoãn với Anh và Pháp, chủ ý rằng cuộc tranh cãi chỉ là giữa Nga và Ottoman, không liên hệ gì đến Anh và Pháp. Nga muốn ngầm tránh tạo cơ hội cho Anh và Pháp hợp binh nhau chống lại mình.

Nikolai tiếp tục trấn an Tây Âu rằng Nga đã ngưng bành trướng, và vụ lộn xộn tại Đế quốc Ottoman chỉ là chuyện tôn giáo địa phương mà thôi. Kế đến, hoàng đế Nga gửi sứ giả Aleksandr Sergeyevich Menshikov sang Ottoman đòi ký hiệp ước riêng rằng nếu Sultan Abdul Mejid không đủ khả năng bảo vệ giáo hội và giáo dân Công giáo thì Nga có quyền vào giúp. Menshikov đi tàu lớn vào cảng Porte và lập tức kết tội Abdul Mejid là thông đồng với Pháp, và đòi thay đổi các nhân viên cao cấp trong chính quyền Ottoman.

Lúc bấy giờ cố vấn ngoại giao Anh là Hugh Rose đang có mặt tại tòa đại sứ Anh tại kinh đô Constantinopolis. Ông thu nhận tin tình báo về quân Nga đang tụ tập dọc sông Danube và vấn đề Menshikov đặt ra ở cảng Porte. Rose liền truyền lệnh cho hạm đội Anh từ miền đông Địa Trung Hải kéo về hướng Constantinopolis. Tuy nhiên mệnh lệnh này bị đề đốc hạm đội Anh từ chối, do ông cho Rose không được lạm quyền. Chỉ có hải quân Pháp kéo đến giúp Ottoman.

Những vụ xung đột đầu tiên

Thủ tướng Anh George Hamilton-Gordon gửi Stratford Canning sang khuyên sultan Abdul Mejid I của Ottoman bác bỏ hiệp ước với Nga. Khi hoàng đế Nga hay tin Menshikov làm hỏng chuyện liền viện cớ thay mặt sultan Ottoman để giải quyết vấn để tôn giáo, kéo quân vào vùng Moldavia và Wallachia thuộc miền đông châu Âu. Khu vực này tuy thuộc Ottoman nhưng với nhiều giáo dân Chính Thống giáo, lâu nay vẫn nằm dưới quyền bảo hộ của Nga. Hoàng đế Nga hy vọng những cường quốc châu Âu, nhất là Đế quốc Áo là nước láng giềng, sẽ không phản đối việc Nga xâm chiếm các lãnh thổ thuộc Ottoman này. Chính phủ Anh phản ứng đưa hạm đội tiếp ứng cho hải quân Pháp tại eo biển Dardanelles (đường biển nối biển Đen và Địa Trung Hải phía bắc Thổ Nhĩ Kỳ). Thế lực quân sự châu Âu lúc này cũng đang mong hòa giải, chỉ biểu dương quân lực chứ chưa muốn gây chiến. Đại diện chính phủ 4 nước lớn Anh, Pháp, Áo và Phổ sau đó họp mặt tại Viên viết thư giảng hòa giữa Nga và Ottoman. Nga chấp thuận các điều kiện trong thư nhưng Ottoman từ chối. Khi Anh, Pháp và Áo đề nghị sửa lại các điền kiện thì Nga lại phản đối. Tuy Áo và Phổ muốn tiếp tục thương lượng, Anh và Pháp cho rằng Nga ngoan cố. Sultan Abdul Mejid I, khi thấy thương lượng không xong bèn kéo quân ra đánh quân Nga đang đóng tại sông Danube.

Ngày 30 tháng 11 năm 1853 hoàng đế Nikolai trả miếng đem chiến hạm đến bắn tan tành đoàn tàu chiến của Ottoman đang neo tại cảng Sinope (Thổ Nhĩ Kỳ). Hoàng đế Nga cũng không chịu rút quân ra khỏi hai lãnh thổ khu vực sông Danube. Pháp và Anh chính thức tuyên chiến với Nga để ủng hộ Ottoman.

Cơ hội hòa giải
Hoàng đế Nga nghĩ rằng Áo sẽ theo phe Nga, vì Nga đã từng giúp Áo đánh dẹp cuộc nổi dậy năm 1848. Nhưng Áo lại sợ Nga lợi dụng lấn quyền nên từ chối không theo, và cũng không hứa sẽ giữ thế trung lập.

Anh và Pháp đưa ra 4 điều kiện hòa giải với Nga:
 Nga phải bỏ chủ quyền ở các lãnh thổ vùng sông Danube mà họ mới cưỡng chiếm.
 Nga phải bỏ các quyền bảo hộ với giáo dân Chính thống giáo trong Ottoman;
 Luật quy ước hàng hải năm 1841 phải được xem lại và sửa đổi;
 Quốc gia nào cũng được quyền sử dụng sông Danube.

Khi hoàng đế Nikolai I từ chối các điều kiện này, chiến tranh vùng Krym bắt đầu.

Chiến cuộc vùng Krym

Bao vây Sevastopol

Ngày 17 tháng 10 năm 1854, quân Anh-Pháp đổ bộ lên bán đảo Krym bao vây thủ phủ Sevastopol là căn cứ chính của hạm đội Đế quốc Nga tại Biển Đen với mục tiêu là ngăn chặn không cho chiến hạm Nga vào Địa Trung Hải. Trên đường tới Sevastopol liên quân gặp một đạo quân Nga đang đóng trên các điểm cao tại Alma và mau chóng đánh tan đạo quân này. Dù vậy chiến thắng ở Alma cho thấy Liên quân có ưu thế vượt trội về kỹ thuật hơn là kỷ luật hay tài thao lược.

Trong nỗ lực giải vây cho Sevastopol, quân Nga mở cuộc tiến công lớn vào Liên quân tại Inkerman nhưng thất bại. Quân Nga chết và bị thương lên tới 12.000 so với 3.000 người của Liên quân. Quân Nga phải huy động chiến thuyền, dùng pháo hải quân và cho thủy thủ chiến đấu như lính thủy đánh bộ. Quân đội Nga thiệt hại 4 chiến hạm lớn (3 tầng, 110 súng), 12 chiến hạm trung (2 tầng, 60 súng) và nhiều chiến thuyền nhỏ. Đề đốc Nga là Pavel Stepanovich Nakhimov bị bắn trúng đầu và chết ngày 30 tháng 6 năm 1855. Sevastopol thất thủ vào ngày 11 tháng 9 năm 1855, sau gần 11 tháng bị bao vây.

Cùng năm, quân Nga bao vây và chiếm đồn Kars của Ottoman.

Chiến trường biển Baltic
Những trận đánh ở Krym được nói đến nhiều, trong khi chiến cuộc trên biển Baltic thường ít được nhắc tới mặc dầu xảy ra gần thủ đô Nga Sankt Peterburg. Lúc đầu các phe tham chiến bị lâm vào thế tiến thoái lưỡng nan. Hải quân Nga tuy kém lực lượng nhưng lại đóng trú quanh những khu phòng thủ kiên cố như đồn Kronstadt. Bên kia thì Đề đốc Anh là Charles Napier và Đề đốc Pháp là Parseval-Deschènes lại ngại tấn công, và chỉ có thể ngăn chặn các tàu buôn Nga và công kích các đồn phòng thủ nhỏ của Nga dọc bờ biển Phần Lan. Anh-Pháp tấn công và tiêu diệt đồn Bomarsund và Slava nhưng ở các đồn khác lại bị đánh bật ra.

Trong những đợt tấn công này, quân Anh đốt phá hai vùng Oulu và Raahe và bị thế giới lên tiếng phản đối. Tin lan về đến Anh và nghị sĩ quốc hội Thomas Gibson đòi Hạ viện Anh hạch trách các đề đốc hải quân đang tham chiến về những hành động tàn phá tài sản của người dân vô tội.

Ở Nga, kinh tế từ từ bị suy yếu vì buôn bán theo đường biển bị bế tắc, và quân Nga cũng do đó mà giảm sút tinh nhuệ.

Mùa thu năm này, hạm đội Anh do chiến hạm Miranda dẫn đầu kéo từ biển Baltic ra biển Trắng và pháo kích hai tỉnh Kola và Solovki. Kola bị tàn phá hoàn toàn. Quân Anh tấn công Arkhangelsk nhưng thất bại.

Năm 1855, hơn 1.000 đại bác của hải quân đồng minh Anh-Pháp bắn hơn 20 nghìn viên pháo vào đồn phòng thủ Sveaborg của Nga gần Helsinki. Nhưng chỉ huy trưởng Nga Viktor Poplonsky đem tàu chiến Rossiya chặn giữ cửa biển, không cho quân Anh-Pháp vào. Trong khi đó quân Anh-Pháp phá mãi không xong, phải huy động thêm lực lượng để tấn công lần nữa nhưng chưa kịp thì chiến tranh chấm dứt.

Sức kháng cự của quân Nga phần lớn do khả năng sử dụng mìn ngầm trên biển tại Kronstadt và Sevastopol. Thủy lôi trong chiến thuật hải quân ngày nay có lẽ bắt đầu từ chiến tranh vùng Krym.

Thái Bình Dương
Tranh chấp giữa các đế quốc châu Âu cũng diễn ra ở Thái Bình Dương. Hạm đội Anh-Pháp do Đề đốc David Price và Febrier-Despointes chỉ huy bao vây đoàn tàu chiến Nga do Đề đốc Yevfimy Vasilyevich Putyatin chỉ huy tại Petropavlovsk thuộc bán đảo Kamchatka. Tháng 9 năm 1854, sau khi dùng súng từ chiếm hạm bắn nát thành phố, hơn 800 quân lính Anh-Pháp đổ bộ nhưng bị phản kích mãnh liệt và phải rút lui, chịu thiệt hại nặng nề. Đến mùa xuân năm 1855, quân Nga rút lui khi quân đồng mình đem tiếp viện đến tấn công lần nữa.

Ý ủng hộ Đồng minh
Trong khi hô hào phong trào thống nhất nước Ý, Camillo Benso nghe lời Victor Emmanuel II gởi quân lính theo ủng hộ Anh-Pháp. Mục đích của Camillo Benso là vuốt ve Pháp để tăng thế lực cho khu vực Piedmont của Ý, và qua đó có thể Piedmont được hội nhập vào nước Ý thống nhất.

Chiến tranh kết thúc

Sau khi nhận được tin về thảm bại tại Sevastopol, Nga hoàng Nikolai I trở nên rất buồn phiền. Ông bị viêm phổi và qua đời ngày 2 tháng 3 năm 1855, con trai là Aleksandr II lên thay. Sau khi Sevastopol thất thủ, Nga bắt đầu thương lượng hòa bình với phe đồng minh và ký hòa ước tại Paris năm 1856. Quy ước hàng hải giữa Nga và Ottoman định lại ranh giới chủ quyền vùng biển Đen. Nga phải chịu thiệt thòi vì hải quân Nga sẽ không còn khả năng kiểm soát khu biển như trước đó. Ngoài ra, theo hòa ước Paris Đế quốc Ottoman được các cường quốc châu Âu công nhận.

Hậu quả
Hòa ước Paris được tôn trọng đến năm 1871 thì Pháp bị Đế quốc Đức đánh bại (Chiến tranh Pháp-Phổ (1870-1871)), hoàng đế Pháp là Napoléon III bị truất phế và chính phủ Đệ tam Cộng hòa Pháp ra đời.

Nga lợi dụng tình thế và dựa theo ủng hộ của thủ tướng Đức Otto von Bismarck tái thiết căn cứ hải quân Nga tại biển Đen, không tuân theo quy ước hàng hải đã ký tại Paris.

Đế quốc Áo không theo Nga khi trước nay lại bị cô lập. Áo thua Phổ trong cuộc phân tranh Áo – Phổ năm 1866 và mất chủ quyền các lãnh thổ nói tiếng Đức. Áo sau đó phải phụ thuộc vào Phổ và trở thành một khu vực hành chính của Đức - tạo rắc rối sau này đưa đến Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Thiệt hại của đôi bên trong chiến tranh

Đọc thêm
 Đại hội Paris (1856)

Chú thích

Chiến tranh liên quan tới Đế quốc Ottoman
Chiến tranh
Chiến tranh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Chiến tranh liên quan tới Pháp
Chiến tranh liên quan tới Nga
Chiến tranh
Xung đột thập niên 1850

Lịch sử quân sự Ukraina


title: Le Monastier-Pin-Moriès

text:
Le Monastier-Pin-Moriès là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp.
Sông Colagne chảy theo hướng nam qua phía đông thị trấn, tạo thành một phần ranh giới đông nam, sau đó chảy vào sông Lot - sông tạo thành một phần ranh giới phía nam của Le Monastier-Pin-Moriès.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Lozère


title: Dicronychus senaci

text:
Dicronychus senaci là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Desbrochers des Loges miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Dicronychus


title: Alcithoe jaculoides

text:
Alcithoe jaculoides là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa. Loài này có ở ly dọc theo bờ biển của đảo North, New Zealand.

Phân bố
New Zealand Exclusive Economic Zone

Chú thích

Tham khảo

Alcithoe
Động vật chân bụng New Zealand


title: Psilogramma kitchingi

text:
Psilogramma kitchingi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

Psilogramma
Động vật đặc hữu Papua New Guinea


title: Microeurydemus wraniki

text:
Microeurydemus wraniki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin in Lopatin & Konstantinov miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Microeurydemus


title: Túc Nam

text:
Huyện tự trị dân tộc Yugur Túc Nam (; tiếng Tây Yugur: ) là một huyện tự trị thuộc địa cấp thị Trương Dịch, tỉnh Cam Túc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 20.456 km², dân số năm 2002 là 40.000 người, trong đó dân tộc Yugur chiếm 90% dân số. Mã số hành chính của Túc Nam là 734400. Chính quyền Túc Nam đóng ở trấn Hồng Loan Tự.

Các đơn vị hành chính
Về mặt hành chính, huyện tự trị này được chia thành 2 trấn, 6 hương.
Trấn: Hồng Loan Tự, Hoàng Thành.
Hương: Kì Phong, Minh Hoa, Đại Hà, Khang Lạc, Mã Đề và Bạch Ngân.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Cam Túc
Huyện tự trị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Trương Dịch


title: 1172

text:
Năm 1172 trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Hột Thạch Liệt Chí Ninh, người Thượng Kinh, tướng lãnh nhà Kim

Tham khảo


title: Dicranomyia fulvicolor

text:
Dicranomyia fulvicolor là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 15149 Loufaix

text:
15149 Loufaix (tên chỉ định: 2000 EZ141) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được khám phá thông qua Catalina Sky Survey ngày 2 tháng 3 năm 2000. Nó được đặt theo tên Louis (Lou) Faix.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 15001–16000

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Vịnh Aqaba

text:
Vịnh Aqaba (tiếng Ả Rập: خليج العقبة; phiên âm: Khalyj al-'Aqabah) là một vịnh lớn nằm ở mũi phía bắc của Biển Đỏ. Tại Israel, vịnh này thường được gọi là Vịnh Eilat  do Eilat là thành phố chủ yếu của Israel (tiếng Do Thái: מפרץ אילת, phiên âm: Mifratz Eilat).
Vịnh nằm ở phía đông của bán đảo Sinai và phía tây của lục địa Ả Rập. Vịnh này và vịnh Suez là hai vịnh kéo dài từ phần phía bắc của Biển Đỏ, Vịnh Aqaba ở phía đông của vịnh Suez. Ai Cập, Israel, Jordan và Ả Rập Xê Út tất cả đều có đường bờ biển trên Vùng Vịnh. Vịnh đạt đến một độ sâu tối đa của 1.850 m trong lưu vực trung tâm của nó (Vịnh Suez là rộng hơn đáng kể nhưng ít hơn 100 m sâu).

Vịnh Aqaba dài 24 km (15 dặm) tại điểm rộng nhất của nó và trải dài khoảng 160 km (99 dặm) về phía bắc eo biển Tiran đối với một điểm mà các biên giới của Israel đáp ứng các biên giới của Ai Cập và Jordan.

Thành phố Aqaba là thành phố lớn nhất bên vịnh. Vịnh Aqaba, giống như các vùng nước ven biển của Biển Đỏ, là một trong những địa điểm hàng đầu thế giới cho môn lặn. Khu vực này là đặc biệt phong phú về đa dạng sinh học biển, san hô và các và chứa một số lượng xác tàu đắm dưới nước, một số tai nạn đắm tàu, những chiếc tàu khác cố tình bị đánh chìm trong một nỗ lực để cung cấp một môi trường sống cho sinh vật biển và thúc đẩy ngành du lịch lặn biển của địa phương.
Ở cuối phía bắc của Vịnh ba thành phố quan trọng: Taba ở Ai Cập, Eilat của Israel, và Aqaba ở Jordan. Tất cả ba thành phố phục vụ cả hai như là thương cảng chiến lược quan trọng và là điểm đến khu nghỉ mát phổ biến cho khách du lịch tìm kiếm để tận hưởng khí hậu ấm áp của khu vực. Về phía nam, Haql là thành phố lớn nhất Ả Rập Xê Út trên vịnh. Sinai, Sharm el-Sheikh, Dahab là các trung tâm lớn.

Tham khảo

Thủy vực biển Đỏ
Vịnh biển Ấn Độ Dương
Thủy vực Ai Cập
Thủy vực Israel
Thủy vực Jordan
Vịnh biển Ả Rập Xê Út
Aqaba
Thung lũng tách giãn Lớn
Tỉnh Nam Sinai
Biên giới Jordan – Ả Rập Xê Út
Biên giới Israel-Jordan
Biên giới Ai Cập-Israel
Vịnh biển châu Phi
Vịnh biển châu Á


title: Richebourg, Haute-Marne

text:
Richebourg là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Haute-Marne

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Haute-Marne


title: Deroca

text:
Deroca là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Chú thích

Tham khảo

Drepanidae


title: Thoste

text:
Thoste  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Oreophryne moluccensis

text:
Oreophryne moluccensis là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Richards, S. & Iskandar, D. 2004. Oreophryne moluccensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Oreophryne
Động vật lưỡng cư Indonesia


Giải của Hiệp hội phê bình phim Toronto cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất là một trong các giải thưởng hàng năm của Hiệp hội phê bình phim Toronto dành cho nam diễn viên đóng vai phụ trong một phim, được bầu chọn là xuất sắc nhất.

Các người đoạt giải

Thập niên 2000

Tham khảo

Giải thưởng điện ảnh
Giải thưởng điện ảnh Canada


title: Saint-Raphaël (tổng)

text:
Tổng Saint-Raphaël là một tổng thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Saint-Raphaël trong quận Draguignan. Cao độ vùng này từ 0 m (Saint-Raphaël) đến 560 m (Saint-Raphaël) với độ cao trung bình 10 m.

Các xã
Tổng Saint-Raphaël gồm 1 xã với dân số 30 671 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Saint-Raphaël || align="right" | 30 671 || align="right" | 83700 || align="right" | 83118
|}

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Saint-Raphaël trên trang mạng của INSEE
 plan du canton de Saint-Raphaël sur Mapquest
 Vị trí của tổng Saint-Raphaël trên bản đồ Pháp

Saint-Raphaël


title: Auverse

text:
Auverse là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 85 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Mai Văn Ngọc

text:
Mai Văn Ngọc (1882-1932), còn có tên là Mai Bạch Ngọc, hiệu Nhâm Sinh; là một chí sĩ yêu nước ở đầu thế kỷ 20 trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử sơ lược
Mai Văn Ngọc sinh trưởng ở làng Điều Hòa, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay là thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang).

Theo nhà văn Hồ Hữu Tường, thì ngay khi còn bồng ẵm trên tay, mẹ ông đã đem ông cho một gia đình khá giả họ Mai. Đến tuổi đi học, cha mẹ nuôi cho ông học chữ Hán, và ông đã học rất giỏi.

Nổi tiếng thông thái, lại có chí khí, nên sau này ông được nữ sĩ Sương Nguyệt Anh quý mến gả người con gái duy nhất là bà Nguyễn Thị Vinh cho ông. Sau khi lấy vợ, ông bắt đầu tự học thêm chữ Pháp. Tuy nhiên, vợ ông mất sớm sau khi sinh xong cô con gái đầu lòng là Mai Huỳnh Hoa.

Vốn có lòng yêu nước, khi các chí sĩ như Phan Châu Trinh, Võ Hoành, Nguyễn Quyền, Dương Bá Trạc,... bị nhà cầm quyền Pháp đưa đi an trí tại các tỉnh Nam Kỳ, ông đều tìm cách giúp đỡ. Làm việc này nhiều lần, ông bị mật thám Pháp để ý. Tuy nhiên mãi đến khi Nguyễn An Ninh và Phan Văn Hùm tìm đến ông, thì nhà cầm quyền thực dân mới ra lệnh bắt ông để điều tra.

Hay tin, Mai Văn Ngọc trốn sang Lào, nhưng sau đó ông vẫn bị bắt giải về giam tại Khám Lớn Sài Gòn khoảng cuối năm 1931. Đến năm Nhâm Thân (1932), thì ông mất trong tù, lúc 50 tuổi.

Nhận xét
Mai Văn Ngọc là người tài cao, học rộng, nhưng cả đời không màng tưởng đến công danh. Ông sống cao khiết và đạm bạc, được nhiều người kính nể, trong đó có cả Phạm Quỳnh khi ông này vào Nam Kỳ và đã tìm đến ông.

Hai chí sĩ khác cũng rất quý trọng ông, là Nguyễn An Ninh và Phan Văn Hùm. Đối lại, Mai Văn Ngọc cũng rất tán thưởng chủ thuyết "Cao vọng thanh niên" và lập trường chống Pháp của hai ông. Sau này, Mai Văn Ngọc còn thuận gả cô con gái duy nhất của mình là Mai Huỳnh Hoa cho Phan Văn Hùm, dù biết rằng ông Hùm đang dấn thân vào con đường chống thực dân Pháp đầy hiểm nguy.

Theo Huỳnh Minh, có lần Nguyễn An Ninh hỏi ông về cảm nghĩ đối với các nhà tư tưởng xưa nay, thì ông không đáp mà chỉ trao bốn câu thơ sau:
Thế giới bổn vô chân ác mĩNhân tâm đồ tự vọng thanh ô.
Nhược giao đạo đức tùy nhơn đạoTranh chấp tùng tư hữu sở do.Dịch nghĩa:Bản chất thế giới vốn không có điều chân chính, cái ác hay cái đẹp
Chỉ do lòng ham muốn của con người mà trở thành trong sáng hay đen tối.Việc kết giao đạo đức là tuy vào đạo lý con người
Việc tranh chấp sở hữu là do ham muốn riêng tư mà nên.

Nhà văn Hồ Hữu Tường có lời bình: Chỉ trong 28 chữ mà duy tâm, duy vật thảy đều bị vượt qua, ba vấn đề "chân-thiện-mỹ" mất hết giá trị tuyệt đối và nền tảng chắc chắn của nhân bản đã được đặt ra.

Hiện ở phường 10, quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh có con đường mang tên ông.

Chú thích

Người Mỹ Tho
Nhà Nho Việt Nam
Nhà cách mạng Việt Nam


title: Hamoir

text:
Hamoir là một đô thị ở tỉnh Liège. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Hamoir có dân số 3.592 người. Tổng diện tích là 27,80 km² với mật độ dân số là 129 người trên mỗi km². Hamoir nằm bên bờ sông Ourthe.

Tham khảo

Đô thị của Liège


title: Clérieux

text:
Clérieux  là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Clérieux nằm ở khu vực có độ cao trung bình 144 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Drôme


title: Bombus sulfureus

text:
Bombus sulfureus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1905


title: Oecetis terraesanctae

text:
Oecetis terraesanctae là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Strobiderus impressus

text:
Strobiderus impressus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Strobiderus


title: .sj

text:
.sj là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) để dành cho Svalbard và Jan Mayen. Được quản lý bởi UNINETT Norid. Hiện nó không dùng vì Svalbard và Jan Mayen là một phần của Na Uy.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 IANA.sj whois information
 Current Norid policy

S j
S j
S j
S j

sv:Toppdomän#S


title: Rives, Isère

text:
Rives là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 314-469 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là người.

Dân số

Người dân nổi tiếng

Luc Court, sinh tại đây năm 1862.
Jérémy Clément, cầu thủ bóng đá.
Raphaël Poirée.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Rives sur le site de l'Institut géographique national
 Rives sur le site de l'Insee
 Rives sur le site du Quid
 Localisation de Rives sur une carte de France et communes limitrophes

Xã của Isère


title: Lịch sử ngành trí tuệ nhân tạo

text:
Đây là bài con của Trí tuệ nhân tạo, nội dung chú trọng vào sự phát triển và lịch sử ngành trí tuệ nhân tạo.

Sự phát triển của lý thuyết trí tuệ nhân tạo
Trí tuệ nhân tạo là đột phá công nghệ mới nhất, là ngành khoa học đang định hình lại xã hội của chúng ta. Đồng thời trí tuệ nhân tạo có tác động sâu sắc đến các ngành công nghiệp máy móc và công ty cung cấp năng lượng.

Với sự phát triển nhanh chóng về kiến thức và tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu về các dịch vụ kỹ thuật số mới để giúp khai thác công nghệ này với tiềm năng cao nhất. Cải thiện các sản phẩm đã có trên thị trường để tất cả chúng ta đưa vào sử dụng trong cuộc sống hàng ngày sẽ là cốt lõi cho tương lai của trí tuệ nhân tạo AI.

Đa số trọng tâm của các nghiên cứu trí tuệ nhân tạo ban đầu được lấy từ cách tiếp cận bằng thực nghiệm của tâm lý học, và xem trọng cái gọi là "trí tuệ ngôn ngữ" - việc hiểu biết ngôn ngữ con người (xem Thử nghiệm Turing, Turing test).

Các hướng nghiên cứu về trí thông minh nhân tạo không liên quan đến ngôn ngữ bao gồm ngành robotic và ngành thông minh tập thể (colective intelligence). Hai hướng tiếp cận này tập trung vào việc chủ động tác động lên môi trường hoặc việc đưa ra quyết định bằng đồng thuận về một vấn đề nào đó. Các hướng nghiên cứu này có nguồn gốc từ các mô hình thông minh xuất phát từ sinh học và chính trị học.

Lý thuyết trí tuệ nhân tạo còn được rút ra từ các nghiên cứu về động vật, đặc biệt là côn trùng, do có thể dễ dàng được mô phỏng con trùng bằng robot (xem thêm sự sống nhân tạo (artificial life)) cũng như các động vật với nhận thức phức tạp hơn, ví dụ như loài khỉ, chúng có thể bắt chước con người trong nhiều trường hợp nhưng lại hạn chế về sự phát triển trong việc lập kế hoạch và nhận thức. Các nhà nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo đưa ra kết luận rằng những loài động vật, có nhận thức đơn giản hơn con người, đáng ra có thể dễ dàng mô phỏng được. Tuy nhiên, đến giờ vẫn chưa có mô hình tính toán đủ tốt mô phỏng trí thông minh của động vật.

Có những bài báo đưa ra khái niệm trí thông minh của máy (machine intelligence) như bài A Logical Calculus of the Ideas Immanent in Nervous Activity (Tính toán logic của các ý tưởng nội tại trong hoạt động thần kinh) (1943), do Warren McCulloch và Walter Pitts viết; On Computing Machinery and Intelligence (Về bộ máy tính toán và trí thông minh) (1950), được viết bởi Alan Turing; và Man-Computer Symbiosis viết bởi J.C.R. Licklider. Xem thêm phần điều khiển học (cybernetics) và Thử thách Turing.

Trước đó cũng đã có các bài báo phủ nhận khả năng tồn tại trí thông minh của máy dựa vào các lý do logic hay triết học như Minds, Machines and Gödel (1961) của John Lucas .

Với sự phát triển của các kỹ thuật thực hành dựa trên các nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo, những người ủng hộ ngành trí tuệ nhân tạo đã cho rằng phe chống đối ngành này đã liên tục thay đổi lập trường của họ trong các vấn đề như máy tính chơi cờ hay nhận dạng tiếng nói, mà trước đây chúng đã từng được coi là thông minh, để phủ nhận các thành tựu của ngành trí tuệ nhân tạo. Bởi vậy, Douglas Hofstadter, trong cuốn Gödel, Escher, Bach, đã chỉ ra rằng chính sự chuyển dịch đó đã định nghĩa trí thông minh là bất cứ việc gì mà con người làm được còn máy móc thì không.

John von Neumann (trích dẫn trong E.T. Jaynes) đã thấy trước được điều này vào năm 1948 khi trả lời một lời bình luận tại một buổi diễn thuyết cho rằng may móc không thể suy nghĩ: "Bạn nhất quyết rằng có một điều gì đó mà máy móc không thể làm được. Nếu bạn nói cho tôi một cách chính xác đó là điều gì, thì tôi sẽ luôn luôn làm được một cái máy mà sẽ chỉ thực hiện được điều đó!". Von Neumann được cho là đã có ý nói đến luận đề Church-Turing khi khẳng định rằng bất kì một thủ tục có hiệu lực nào cũng có thể được mô phỏng bởi một máy tính (tổng quát) nào đó.

Vào năm 1969 McCarthy và Hayes đã bắt đầu thảo luận về bài toán khung (frame problem) với bài luận của họ, Some Philosophical Problems from the Standpoint of Artificial Intelligence (Một số vấn đề triết học từ điểm khởi đầu của trí tuệ nhân tạo).

Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo thực nghiệm
Trí tuệ nhân tạo đã được bắt đầu nghiên cứu từ thập niên 1950 bởi những nhà tiên phong như Allen Newell và Herbert Simon, người sáng lập phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo đầu tiên ở Đại học Carnegie Mellon, và John McCarthy và Marvin Minsky, người sáng lập phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo tại MIT, MIT AI Lab, năm 1959. Họ đã cùng dự hội thảo về trí tuệ nhân tạo tại Đại học Dartmouth vào mùa hè năm 1956, do McCarthy, Minsky, Nathan Rochester của IBM và Claude Shannon tổ chức.

Vào thời điểm đó, nghiên cứu trí tuệ nhân tạo gồm hai trường phái chính "ngăn nắp" và "bê bối". Trường phái trí tuệ nhân tạo "ngăn nắp" cổ điển hay biểu tượng thường sử dụng các biểu tượng và khái niệm phức tạp. Song song với nó là trường phái "bê bối" (scruffy hay connectionist). Ví dụ điển hình nhất của cách tiếp cận này là mạng thần kinh nhân tạo. Nó "tiến hóa" sự thông minh qua việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống bằng một quá trình tự động thay cho việc thiết kế cách thi hành nhiệm vụ một cách có hệ thống. Cả hai cách tiếp cận này đều xuất hiện sớm trong lịch sử trí tuệ nhân tạo. Trong thập niên 1960 và 1970, trường phái "bê bối" suy tàn, nhưng sau này đã được khôi phục vào thập niên 1980 khi những hạn chế của trường phái "ngăn nắp" bắt đầu xuất hiện. Dù vậy, những phương pháp hiện nay dùng cả hai cách tiếp cận này đều có những hạn chế nghiêm trọng.

Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo rất được chú trọng về kinh phí vào thập niên 1980 bởi Cơ quan các dự án nghiên cứu phòng vệ tiên tiến (Defense Advanced Research Projects Agency) của Mỹ và dự án máy tính thế hệ thứ năm ở Nhật. Các nghiên cứu được cấp kinh phí thời đó đã không thể cho ra kết quả tức thời. Do đó, bất chấp những dự tính quy mô của những nhà tiên phong, ngân sách chính phủ dành cho nghiên cứu đã bị cắt giảm mạnh vào cuối thập niên 1980, dẫn đến sự ngưng trệ trong nghiên cứu và tạo ra "mùa đông của trí tuệ nhân tạo". Trong thập niên tiếp theo, nhiều nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo đã chuyển sang nghiên cứu những lĩnh vực tương tự như học máy, robot học (robotics) và computer vision, nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo thuần túy chỉ còn ở mức độ thấp.

AI hiện đại
Việc nghiên cứu TTNT hiện đại chú trọng vào các nhiệm vụ thiên về kỹ thuật thực tế (Những người ủng hộ chiều hướng Trí tuệ nhân tạo mạnh có lẽ sẽ gọi nó là "Trí tuệ nhân tạo yếu".)

Có một vài lĩnh vực của AI, một trong số đó là ngôn ngữ tự nhiên. Rất nhiều lĩnh vực thuộc "Trí tuệ nhân tạo yếu" có phần mềm hoặc những ngôn ngữ lập trình chuyên dụng được tạo riêng cho chúng. Ví dụ, một trong những chatterbot (ngôn ngữ tự nhiên gần ngôn ngữ con người nhất) là A.L.I.C.E., nó sử dụng một ngôn ngữ lập trình với tên gọi AIML để đặc tả các chương trình, và có một bản khác với tên gọi Alicebot. Tuy nhiên, A.L.I.C.E thực tế là vẫn dựa trên kỹ thuật đối sánh mẫu và chưa có bất cứ sự suy luận nào. Kỹ thuật này tương tự như kỹ thuật Eliza, một chatterbot đầu tiên, được sử dụng vào cuối năm 1966. Jabberwacky có một chút gần gũi với "Trí tuệ nhân tạo mạnh", khi nó học cách làm thế nào để cải thiện dần từ cơ bản lên mà chỉ dựa trên tương tác của người dùng. Mặc dù thế, kết quả có được thực tế là vẫn rất hạn chế, và có thể hợp lý mà nói rằng thực sự không có một trí tuệ nhân tạo nào mà có thể dùng cho đa mục đích được.

Khi được xem xét với một độ hoài nghi vừa phải, TTNT có thể xem là "một tập các bài toán trong khoa học máy tính mà không có lời giải tốt vào thời điểm này". Khi mà một ngành con của TTNT ứng dụng tốt cho một công việc nào đó, nó sẽ thoát ra khỏi TTNT và có tên riêng. Một vài ví dụ là nhận dạng mẫu, xử lý ảnh, mạng neuron, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, robot học và lý thuyết trò chơi. Trong khi cội rễ của các ngành này đều được thiết lập vững chắc từ TTNT, chúng bây giờ lại được xem là một cái gì đó tách biệt.

Trong khi các nỗ lực để hướng tới một mục tiêu cuối cùng là có trí thông minh như con người càng trở nên chững lại, thì nhiều ngành con mới ra đời lại phát triển. Một vài ví dụ điển hình bao gồm các ngôn ngữ lập trình LISP và Prolog, được ra đời phục vụ cho việc nghiên cứu TTNT nhưng bây giờ lại dành cho các công việc không thuộc TTNT. Nền văn hóa của hacker ban đầu cũng xuất phát từ các phòng thí nghiệm TTNT, đặc biệt ở MIT AI Lab, ngôi nhà của nhiều ngôi sao sáng như McCarthy, Minsky, Seymour Papert (người đã phát triển Logo ở đó), Terry Winograd (người đã từ bỏ TTNT sau khi phát triển SHRDLU).

Nhiều hệ thống hữu ích khác cũng đã được xây dựng dùng các kĩ thuật mà ít nhất một lần từng được dùng cho nghiên cứu TTNT. Một vài ví dụ bao gồm:
 Chinook được xem là Nhà vô địch thế giới Máy-Người trong thu tiền vào năm 1994.
 Deep Blue, máy tính chơi cờ vua, đã đánh bại Garry Kasparov trong một trận đấu nổi tiếng vào năm 1997.
 InfoTame, một động cơ tìm kiếm và phân tích văn bản được phát triển bởi KGB để tự động sắp xếp hàng triệu giấy tờ để có thể ngăn chặn giao tiếp khi cần thiết.
 Logic mờ, một kĩ thuật đưa ra suy luận khi không chắc chắn, được dùng rộng rãi trong các hệ thống điều khiển công nghiệp.
 Hệ chuyên gia vẫn đang được sử dụng ở một mức độ nào đó trong ngành công nghiệp.
 Machine translation systems such as SYSTRAN are widely used, although results are not yet comparable with human translators.
 Mạng neuron được dùng cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ hệ thống chống xâm nhập đến trò chơi máy tính.
 Các hệ thống nhận dạng ký tự quang học có thể chuyển các tài liệu viết tay bằng tiếng châu Âu bất kì sang văn bản lưu trong máy.
 Nhận dạng chữ viết tay được sử dụng trong hàng triệu thiết bị PDA.
 Nhận dạng tiếng nói có các sản phẩm thương mại và được sử dụng rộng rãi.
 Computer algebra system, như Mathematica và Macsyma, là những điển hình.
 Các hệ thống Machine vision đã được sử dụng trong nhiều ứng dụng công nghiệp từ kiểm định phần cứng (hardware verification) tới các hệ thống bảo vệ.
 Các phương pháp lập kế hoạch TTNT đã được sử dụng để tự động lập phương án chuyển quân Mỹ trong Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất. Nhiệm vụ này có thể tiêu tốn thời gian tới nhiều tháng và tiền tới hàng triệu đô-la nếu làm bằng tay. Cơ quan nghiên cứu phòng vệ tiên tiến Mỹ đã tuyên bố rằng riêng lượng tiền tiết kiệm được nhờ ứng dụng này đã nhiều hơn tổng chi phí của họ cho các nghiên cứu TTNT trong vòng 30 năm qua.
 AlphaGo, máy tính chơi cờ vây, đã đánh bại Lee Sedol vào tháng 5 năm 2016.

Viễn cảnh của TTNT thay thế sự tác động của con người đã có nhu cầu từ rất lâu trước đây, và ngày nay trong một số lĩnh vực chuyên biệt nơi mà các "hệ chuyên gia" được sử dụng hằng ngày để làm tăng thêm hay thay thế các quyết định của con người trong một số lĩnh vực kĩ thuật và y khoa. Một ví dụ về hệ chuyên gia là Clippy, cái kẹp giấy trong Microsoft Office. Nó cố gắng dự đoán những lời khuyên mà người dùng mong muốn.

Trí tuệ nhân tạo thế giới nhỏ

Thế giới thực đầy rẫy các chi tiết khó hiểu và làm mất tập trung: thông thường, khoa học phát triển bằng cách tập trung vào các mô hình nhân tạo đơn giản về thực tế (ví dụ, trong vật lý, các mặt phẳng không có ma sát và các vật thể hoàn toàn cố định). Năm 1970, Marvin Minsky và Seymour Papert, phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo tại MIT, đề nghị rằng nghiên cứu trí tuệ nhân tạo cần tập trung vào việc phát triển các chương trình có khả năng thể hiện các hành vi thông minh trong các tình huống nhân tạo đơn giản được gọi là các thế giới nhỏ. Nhiều nghiên cứu đã tập trung vào cái gọi là thế giới khối, bao gồm các khối có màu sắc và các hình dạng kích thước khác nhau đặt trên một mặt phẳng. Micro-World AI

Ứng dụng
 Xử lý ngôn ngữ tự nhiên
 Program synthesis
 Robotics
 Computer vision

Ngôn ngữ, Phong cách lập trình và Văn hoá phần mềm
Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo cổ điển thường được thực hiện bằng các ngôn ngữ Lisp hoặc Prolog. Tính toán Bayes thường sử dụng Matlab hoặc ngôn ngữ lập trình Lush (một biến thể của Lisp). Các ngôn ngữ này kèm theo nhiều thư viện xác suất chuyên dụng. Các hệ thống thực, đặc biệt các hệ thống thời gian thực, thường sử dụng C++.

Các lập trình viên trí tuệ nhân tạo thường là các nhà nghiên cứu và thường chú trọng vào việc phát triển nhanh (rapid development) và tạo nguyên mẫu (prototyping) hơn là các nguyên tắc kỹ nghệ phần mềm. Do đó, các ngôn ngữ thông dịch được sử dụng để có thể cho phép nhanh chóng thực hiện thực nghiệm và test dòng lệnh. Trong lịch sử, văn hóa trí tuệ nhân tạo gắn bó chặt chẽ với văn hóa Unix và văn hóa hacker, do chúng cùng chia sẻ nơi chôn rau cắt rốn tại MIT.

Chương trình trí tuệ nhân tạo cơ bản nhất là một lệnh Nếu-Thì đơn, chẳng hạn "Nếu A, thì B". Nếu bạn gõ một chữ 'A', máy tính sẽ in cho bạn một chữ 'B'. Về cơ bản, bạn đang dạy máy tính làm một nhiệm vụ. Bạn cho dữ liệu vào là một thứ, máy tính sẽ đáp lại bằng một cái gì đó bạn bảo nó làm hoặc nói. Mọi chương trình đều có các điều kiện Nếu-Thì. Một ví dụ phức tạp hơn là: nếu bạn gõ từ "Xin chào", máy tính đáp lại "Bạn có khỏe không?" Phản ứng này không phải ý nghĩ của máy tính mà chẳng qua chỉ là một dòng lệnh bạn đã viết từ trước trong chương trình. Mỗi khi bạn gõ "Xin chào", máy tính sẽ luôn luôn trả lời "Bạn có khỏe không?". Nhìn qua thì có vẻ như máy tính đang sống và suy nghĩ, nhưng thực ra đó chỉ là một phản hồi tự động. Trí tuệ nhân tạo thường là một chuỗi dài các lệnh Nếu-Thì.

Có thể dùng thêm một chút ngẫu nhiên để tạo hai hoặc nhiều hướng trả lời. Ví dụ, nếu bạn gõ từ "Xin chào", máy tính có thể đáp "Bạn có khỏe không?" hoặc "Hôm nay trời đẹp nhỉ?" hay "Công việc của bạn dạo này tốt chứ?". Bây giờ có thể có ba phản ứng (hay ba kiểu 'thì') thay vì chỉ có một. Một chương trình trí tuệ nhân tạo có thể có 1000 cách trả lời cùng một dữ liệu vào. Điều đó làm cho nó đỡ đoán trước được và gần với kiểu trả lời của một người bình thường hơn, vì một người bình thường sẽ trả lời một cách không đoán trước được.

Nhiều trò chơi, chẳng hạn cờ và các trò chơi chiến lược, sử dụng các phản ứng bằng hành động, do đó, người có thể chơi với máy tính. Các robot với các bộ não trí tuệ nhân tạo cũng sẽ sử dụng các lệnh Nếu-Thì và các lựa chọn ngẫu nhiên để đưa ra các quyết định và nói. Tuy nhiên, dữ liệu vào có thể là các đối tượng trước mặt robot thay vì một dòng chữ "Xin chào", và phản ứng có thể là nhặt đối tượng lên thay vì in một dòng chữ ra màn hình.

AI trong thương mại
Theo Haag, Cummings (2004) có bốn kỹ thuật TTNT đã được sử dụng trong kinh doanh:
Hệ chuyên gia áp dụng khả năng suy luận để đạt tới một kết luận. Một hệ chuyên gia có thể xử lý một lượng lớn thông tin đã biết và cung cấp các kết luận dựa trên các thông tin đó.
Mạng nơ-ron là TTNT có khả năng tìm kiếm và phân biệt các mẫu. Các Phòng Cảnh sát sử dụng mạng nơ-ron để nhận dạng tham nhũng.
Các Giải thuật di truyền được thiết kế để áp dụng quá trình đấu tranh sinh tồn để tạo các lời giải ngày càng tốt hơn cho bài toán. Các chuyên gia đầu tư sử dụng Giải thuật di truyền để tạo tổ hợp tốt nhất của các cơ hội đầu tư cho các khách hàng của họ.
Một Agent thông minh là phần mềm hỗ trợ ta hoặc thay mặt ta thực hiện các công việc có liên quan tới máy tính. Ví dụ, chúng được sử dụng dưới dạng các chương trình khai phá dữ liệu và các agent kiểm soát và theo dõi.

Lập trình Logic đã từng được coi là một ngành của TTNT, nhưng hiện giờ thì không.

Tham khảo
Trí tuệ nhân tạo là gì? Lịch sử phát triển Trí tuệ nhân tạo AI. Cổng thông tin điện tử đại học kỹ thuật hậu cần CAND

Liên kết ngoài
 Chương trình mạng nơ ron đa lớp (Multi Layer Neural Network) và mạng nơ ron tự tổ chức (Self Organizing Maps) có giải thích bằng tiếng Việt.
 Sử dụng phần mềm mạng nơ ron 3 lớp Spice-MLP
 Sử dụng phần mềm mạng tự tổ chức Spice-SOM
 Hướng dẫn sử dụng mạng nơ ron trong các ứng dụng thực tế  trong đó có minh họa phân loại ảnh khuôn mặt, ảnh người đi bộ, ảnh xe hơi, dự báo chứng khoán và một số ví dụ khác

Trí tuệ nhân tạo
Lịch sử ngành trí tuệ nhân tạo